HESYCHII PRESBYTERI III. (Ex GALLAND. Vet. Patrum Biblioth. t. XI, p. vi.) HESYCHI HIEROSYLIMITANI PRESBYTERI COMMENTARIUS IN LEVITICUM. (Bibliotheca Vet., Patrun. Lugdun., tom. XII, p. 52.) PRÆFATIO AUCTORIS. chius (t). Venerabili diacono Eutychiano peccator Christi servus Isychius, presbyter, in Christo salutem. Calamum pro tuba conduxisti spiritui, et pinguem atque altam terram multaque aratra ad culturam trabentem necessaria, bidentem, qui vix arenam va- Jea:, efſodere præcepisti. Cur autem hoc? si quis corum qui consueverunt talia interrogare te inter- exordium, ' utv kopth heyetat Kabapalwv, Festum Purificationis dicitur. Item, in sanctos aposto- los Petrum et Paulum, cujus initium, Kaλdy μty to do that. In sanctum Procopium martyrem, etc. Ad hæc meminit Photius cod. 51, et Hesychii presbyteri Constantinopolitani, qui de serpente æneo Sermones quatuor seu libros spisso volumine scripserit, dramatica scilicet oratione, ac que dialogismis conferta sit; quod genus dicendi Græcis cum antiquis tum recentioribus paulo frequentius; quo tamen graviores in eis auctores parcius, aut nunquam utantur (n). Hesychius, Hierosolymitanus præsbyter, ut habet Menologium Græcorum (o), māsay paphy Scripturam omnem commentando perfecte as- secutus, divina scientia dives fuit. Paucisque interjectis: "Hey Yew: xxl coplas • Xaipov. Id est: Fontes hausit scientiæ et sapientiæ : unde et omnem Scripturam interpreta- tionibus dilucidis explanavit, quas et ad multorum utilitatem edidit.Quamobrem celeberrimus apud omnes atque admirabilis effectus, ubi per omnia Deo serviisset, lætus ad eum convola- vit. In eamdem sententiam de sacra Hesychii eruditione accipiendus Theophanes, dum ait ad annum Theodosii Junioris vi, Christi 414 (p): TOзGбútзpo sposowy. Hoc eodem anno Hesychius Ilierosolymorum presbyter, sacrarum Litterarum doctrina florebat. Porro idem auctor supremum Hesychii diem refert ad annum Theodosii Junioris xxiv, Christi 433, quo etiam Valentinianum duxisse uxorem Eu- oxiam scribit (g) : sychius, presbyter Hierosolymitanus, e vivis excessit. Socrates tamen Valentiniani nuptias cum Eudoxia celebratas fuisse tradit Isidoro et Senatore consulibus (r), anno scilicet Christi 436. A hunc Socratis locum Valesium consulas velim, cujus sententiam Pagius minus recte ac- cepisse videtur (s). Cæterum de Hesychio erudite, ut assolet, pluribus edisserit cl. Mazo- IV. (Ex COTELERII Eccles. Græc. Monum. tom. III, 521.) Hierosolymorum presbyter Hesychius, vir doctrina et eloquentia poliens, Pater quinti Ecclesia sæculi, plurima scripsit, exegetica, homiliatica, moralia et ascetica, necnon Historiam eccle- siasticam, quæ citatur Collatione 5 synodi quintæ, Pelagii II, epist. 7, n. 13; in Edicto Justiniani de fide orthodoxa, sub finem. Ex illius operibus multa edita sunt, etiam in Catenis, multa inedita, quæ inter memorantur ab Usserio Hypotheses in libros sacros, a Possino Commentarius in duodecim prophetas, ab aliis alia. "Nos quoque non pauca e variis mss. collegimus, eaque in lucem emissuros polliceremur, nisi jam longioris vitæ spes decollasset. Quare volentibus lampada tradere cogimur. Cæterum Hesychianæ evangelicæ consonantia fragmentum habes t. Ì Auctarii Combefisiani, col. 773, et alterum inferius. (8) De hoc auctore et de ejus operibus plura vide A apud P. Labbe tom. I Dissertationum in Bellarmi- num De scriptoribus ecclesiasticis. Evit. (o) Menol. Gr. die xxvin Mart. part. 1:1. pag. 33. edit. Urbin. (p) Theoph. Chronogr., pag. 71 edit. Paris. (q) Id. ibid. pag. 79. (r) Socrat. Hist. eccl. lib. vit, cap. 44. (s) Pagi ad ann. 434, § 3. (t) Mazoch. Comment. in vet. marm. Kalend. Neap. vol. 1, pag. 116 seqq. +]] Col. 15, 7, roget, tacebis forsitan ipse, cum nimis difficilis sit, et obdura inquisitio. Doctorem autem tuum Paulum exhibebis, pro te quod interrogatus es interpretan- tem: Ut sublimitas sit virtutis Dei et non ex nobis'. Sed quid hoc sit, ipse rursus interpretatus est pla- nius : Et sermo meus, et prædicatio mea, non in per- suasibilibus humanæ sapientiæ verbis, sed in doctrina

IN LEVITICUM. LIB. I. hominum, sed in virtute Dei'. Quomodo, aut ubi sit, et apud quos habitet, ipsius demonstrat Dei bɔnitas, quando Paulo auferri stimulum carnis suæ, et colaphizantem Satanæ angelum discedere a se roganti, dicebat: Sufficit tibi gratia mea : nam virtus in infirmitate perficitur 2. Hoc ergo credens debere me facere quæ alii non fecerunt, præcepisti ut Levitici libri spiritalem intentionem per ordinem interpre- tarer, defenderemque litteram multis adversariorum accusationibus subjacentem, ad altiorem eam in- tellectum deducendo. Facerem autem hoc, non quemadmodum olim quidam, rara quædam capitula excerpentes, sed omnia per ordinem usque ad finem discutiens. Quod quam sit difficile, ex hoc uno perparvo, quantum ad cunctum prædicti libri con- textum tanta varietate plenum, cognosce capitulo. Eum qui sacrificium pacificorum, seu salutare offe- ret, si quidem pro gratiarum actione offeret, in die qua obtulerit, ait, comedetur: non remanebit ex eis usque mane. Quod si voto vel sponte quisquam ob- tulerit hostiam, eadem die qua obtulerit, similiter edetur, necnon sequenti die. Cum ergo ejusdem ge- meris, sicut apparet, sacrificia sint, utrumque enim pacificorum, seu salutare, ait: ex eo quidem quod est gratiarum actionis, seu laudationis, in mane non relinqui præcepit: illud autem quod est spon- taneum, vesci præcipit et in crastinum. Equidem si malum erat servari de sacrificio in crastinum, nec de aliquo eorum hoc debuerat præcipi: si vero C bonum, debebat in utroque sanciri. Similia autem his, et per omnem quodammodo contextum legis hujus invenies egisse per spiritum legislatorem, id est præcipientein quæ vetuerat, rursusque prohibentem quæ pridem præceperat. Quod et nimis observantiam reprehendit litteræ, ostenditque considerationem necessariam esse spiritalis intelligentie : necnon evangelicam defendit prædicationem prohibentem quædam de his que videntur legi, secundum litteram intelligi sive agi, et unum eumdemque esse legisla- toren demonstrat novi simul ac veteris testamenti, dum ex auctoritate sive potestate, quæ vult, nunc præcipit, nunc autem prohibet. Nihil autem sibi contrarium jubet, licet præcipiat ea quæ pridem prohibuit, et prohibeat quæ olim præcepta sunt. Sed et nimis sancit convenientia, scit a quo ejus intelligi possit intentio, et ad quein finem respi- ciant ejus statuta sentiri. Sed quia mihi de his ver- bum dari in apertionem oris, in omni patientia et obsecratione fecisti: quemadmodum Ephesiorum Ecclesiam Paulus orans, deprecare' ut fiat oblatio verbi mei acceptabilis, non solum in Jerusalem, sed et in omni terra in qua Deo annuente defertur, ut glorificetur Christus, qui stulta mundi, et infirma, et ignobilia, et ea quæ non sunt, elegit: sicuti et me ab omni justitia destitutum, et a sapientia alie- nuni, non idoneum, nec servum mutilem nominari, Spirutas et virtutis, ut fides vestra non sit in sapientia A sed propterea modicam quamdam gratiam conse- cutum, ut ea quæ apud homines impossibilia sunt, possibilia apud Deum appareant, cum ejus sapientiæ homines deserviunt imperiti. Quod autem argumen- tum hujus libri, de quo hoc loco loquimur, sit, ipsum inquirere scriptorem oportet: ea enim de quibus sancire disposuit, breviter instruere legentes volens, Leviticum hunc, sicut cernimus, appellavit : appel- lationem adinveniens quæ uno eodemque tempore omne hujus libri manifestaret argumentum : quia Levi tribus sacri tabernaculi ministerium sortita est, in quo oportebat sacrificia, fructuumque primi- tias, et primogenitorum oblationes, secundum legem offerri, celebrari, etiam quascunque lex in im- mundis ex qualibet causa emundationes præcipit, exhiberi : hæc præsens liber continet, aliaque quæ hujuscemodi sunt eruditioni conjuncta. Sive enim festivitates dixeris, sive ciborum differentias, quæ quidem eorum munda, quæ autem oporteat dici immunda, sive nuptiarum illicitarum, sive sacrifi. ciorum maculam habentium prohibitio, tum altaris sanctificatio, ad Levitas pertinent et hæc, et quæ- cunque alia præsenti lege conscripta sunt. Sed ut non superfluum dinumeremus singula, faciemus exordium. Illud præ omnibus sermo eos qui hæc lecturi sunt contestatur, quod necesse sit interpre- tationem ad anagogen trabi, et auditum ab humili- bus ad sublimiora transferri, spiritalemque intelli- gentiam in littera perscrutari. Neque enim hoc contradicit legi, sed imo magis defendit et confirmat legem quia nec contra eam, sed potius resistenti- bus pro ca pugnare suscepimus. Manifestum est autern hoc, ex eo quod inimici legis maxime eam in multis nihil juvantem et inutilem accusant: sed nos hujus maximam utilitatem per intelligibilium ana- gogen ostendimus. Nec enim reprehendere quis ana- gogæ interpretationes, nec intellectuum considera- tionem, nec litteræ præsumat explanationem, neque noster quispiam, neque alienus. Nam noster quidem testimonia aperta istiusmodi expositionis muita habet, atque differentia: veluti Christi parabolas, in quibus agrum mundum; agricolam se, semen bonum justos, zizania malignos, messores angelos, inimicum superseminantem tritico zizania diabolum exponens, unumquodque prædictorum appellavit. Quid ergo incongruum, si quis etiam nunc præsens legis negotium exponens, bovem dicat esse homi- nem qui operatur justitiam; ovem simplicem et innocentem, columbam aut turturem, viventes su- blimius, contemplationique vacantes. Sed ne Judæns quidem contradicere hujusmodi legis interpretationi poterit: nunquid non Jerusalem leænam Ezechiel propheta' appellavit? catulum autem ejus Heliachim, qui ductus est in Ægyptum? Alium rursus catulum Joachim, quem in vinculis, sive, ut LXX ediderunt, in cavea Nabuchodonosor Babylona perduxit. Quia autem intelligitur aquila magnis alis, quid inaures. *1 Cor. 11, 4, 5. 2° 1 Cor. xi, 9. 3 Ephes. 11, 18. • Ezech. xix, 1 seqq.

HESYCHII PRESBYTERI CAPUT PRIMUM. et discriminalia, hyacinthus et byssus, et alia quibus A Deus appellavit, dicens: Ejeci eos de terra Ægypti, Jerusalem Deus, secundum quod ait bic ipse pro- pheta, vestivit? Quid autem et later, in quo civi- tatem depinxit? quid ferrea sartago ? quid panis quem de tritico, et hordeo, et faba, lente, milio, et vicia, Deo jubente comedebat ? Quia non solum ea quæ in parabolis dicta sunt, sed et ea quæ secun- dum historiam sunt, ad sublimiorem intellectum per allegoriam duci oporteret, aperte Paulus et sine aliqua dilatione Galatis scribens ait: Dicite mihi qui sub lege vultis esse, legem non legistis? Scriptum est enim, quia Abraham duos filios habuit, unum ex ancilla, alterum ex libera. Sed qui ex ancilla, secun- dum carnem natus est, qui autem ex libera, per re- promissionem; quæ sunt per allegoriam dicta *. Qui- que hoc dicens, illico allegoriam exhibuit, ait enim : Hæc sunt duo testamenta, unum quidem de monte Sina, in servitutem generans, quæ est Agar", et re- liqua quæ sequuntur. Sed nunc et hæc eo modo ad allegoriam, quo reliquas Scripturas, trahi oportet : nec quemadmodum illæ, cum magnam ex semetipsis habeant vim, majorem tamen per contentionis in- terpretationem suscipiunt utilitatem, ita et præsens sanctio, parva mihi et minima, et ut credendum est nec reticendum, inutilis vel fortassis etiam noxia est hic littera, si spolietur spirituali intelligentia multis emergentibus ipsius litteræ, et variis repre- hensionibus, sicut in subsequentibus reperiemus, nisi quis ad sublimiorem interpretationem confu- giens, ex ea quemadmodum pro littera satisfacere possit, exquirat. Propter quod et bonam legem, seu mandata, et non bonam per prophetam Ezechiel Ecce bona et valde bona in tantum ut vitam præ- stent commemorans, vide qualia rursus de his man- datis subdidit : Et ego eis dedi, inquit, mandata non bona, et judicia in quibus non vivent ³. At quo- modo possunt bona hæc esse, et non bona? Aut quomodo nunc præbent, nunc autem non præbent vitam? Aut certe quis ita secundum eum custodit, secundum quem a legislatore descripta sunt, videlicet spiritum? Spiritus onim est Deus, et eos qui ado- rant eum, in spiritu el veritate oportet adorare' : ipse in eis vivit. Qui vero carnaliter accipit, recte non bona sentit divina judicia : quippe nec intelligit, nec eis utitur bene.'Unde ea quæ bona sunt, recte el non bona fiunt, nec vivit in eis: nam primum quidem ignorant vitam quæ in eis abdita est, deinde non semper, sed certo tempore legislator voluit superficie tenus custodiri, ut astringeret Judæorum duram cervicem, graviorique egentem jugo. Propterea po- autem non tantum duræ cervicis, sed vitulam con- sternantem Judæorum populum appellavit ". Quæ autem consternans est, si ita susceperit jugum, nullo gere trituram, transibit super pulchritudinem colli ejus ", per collum obedientiam significans, in que jugum legis superimposuit, ut humiliatus populus libenter evangelicum jugum, utpote leve suaveque susciperet. Sed jam tempus est ut ipsam legis pro- ponamus litteram. LIBER PRIMUS. est ei Dominus de tabernaculo testimonii, dicens : est, de bobus et ovibus offerens victimas. › Quod non diligens Deus sacrificia, ea quæ dicens : Quo mihi multitudinem victimarum vestra- et adipe pinguium; sanguinem vitulorum, et agnorum et hircorum nolui. Cum veneritis ante conspectum meum, quis quæsivit hæc de manibus vestris ¹? Ergo quodammodo hoc quod de sacrificiis præceperat, abauit. His similia et Amos dicit: Nunquid victimas et sacrificia obtulistis mihi in deserto quadraginta an- et eduxi in deserto, et dedi eis præcepta mea, et judi- cia mea ostendi eis, quæ faciat homo el vivat in eis'. pulum eum duræ cervicis prophetæ dicunt. Isaias modo domatur. Et rursus: Ephraim vitula docta dili- uis, domus Israel"? Atqui frequenter obtulerant : Vers. 1, 2. ‹ Vocavit autem Moysen, et locutus D sed ob hoc quod nimis displicebant ei, ea quasi non Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Homo qui obtulerit ex vobis hostiam Domino de pecoribus, id de sacrificiis Judæis præceperit, demonstrat Isaias rum ? dicit Dominus; plenus sum holocausto arietum, oblata reputabat. Eadem et Jeremias propheta ait : Hæc dicit Dominus exercituum, Deus Israel: Holo- cautomata vestra addite victimis vestris, et comedite carnes : quia non sum loculus patribus vestris, et non præcepi eis in die qua eduxi eos de terra Ægypti, de verbo holocautomatum et victimarum ". Sed in- quies Hæc de quibus loquimur ipse mandavit qui et negat, et cur negat quæ mandaverat ? Cur ? quia intentionem datoris hi qui acceperunt transgressi sunt. Cum enim subtilis esset, et valde sublimis lex, et cum propterea absconsa esset in superficie litteræ, quatenus perscrutantes eam discerent cum prius suos emendassent sensus: erant enim cras- sioris atque duri cordis, et necdum legem Dei in- * Galat. iv, 21, 24. * ibid. ' Ezech. xx, 10, 11. ibid. 12. 'Joan. iv. " Isa. xv, 5. "Osee x, 14. !! [sa, (, ¡), 12. "Amos v. 25. "Jerem. v, 21, 22.

IN LEVITICUM. LIB. I. telligere valentes, in ignorantia remanserunt. Cum A videlicet Israel, de quibus eum qui voluntaria dona autem maxima districtione verborum legislator utatur, nunc etiam ab ipsa est orsus. Exordium in editione LXX incipit ab ea parte orationis quæ est conjunctio quam consuevimus in medio ordinis ponere verborum, ut præcedentibus conjungat se- quentia ipsum quippe libri hujas initium termino præcedentis conjunxit, qui appellatur Exodus, in quo Moyses tabernaculum erexit, cui recte præ- sentia conjunguntur, cum unius ejusdemque Dei in utroque contineatur opus. Sed et liber Numeri, quia nihil medium inter eum et Leviticum ap- pellatur, simile habet et ipse proœmium ; ait enim : « Locutusque est Dominus ad Moysen in deserto Sinai, in tabernaculo fœderis, prima die mensis secundi, anno altero. › Nihil ergo post bisto- B riam Levitici libri, ante historiam vero Numeri po- pulus Judæorum egit : neque enim locum mutaverat, quia necdum tabernaculum dedicarant, nec tempus multuin præterierat. In primo quippe mense se- cundi anni, ejusdem mensis initio agi cœperunt. In Exodo autem et Genesi, quia tempus multum me- dium, Joseph mortis, et egressionis filiorum Israel transcurrerat, non similiter in eisdem libris cœpit. Non enim et conjunctionis, sed opportunum dispen- sationi eorum quæ ibi scripta sunt, ponit exordium. Ait enim sic: llæc sunt enim nomina filiorum Israel, qui ingressi sunt in Ægypto cum Jacob, singuli cum domibus suis ¹³. Sed sine dubio objiciet quispiam, quamobrem libri legis divisi sunt, cum non divi- derentur, sicut prædictum est, tempore ? Sed hoc ideo ut non fastidium legentibus libri faceret amplitudo libenter enim negotiatores pelagus viasque dividunt, ipsum quodammodo arbitrantes dividere se laborem. Præterea secundum LXX non vocari, sed revocari Moysen scriptum est, sicut quando idem, secundum LXX, Beseleel la- bernaculum secundum figuram quæ ostensa est in monte, facere præcepit. Ait enim: Dixitque Moysis filiis Israel: Ecce revocavit Deus ex nomine Beseleel filium Hor de tribu Juda, et implevit spiritu sapientiæ ¹ª. Ergo et nunc aliorum intelligibilium quorumdam, et rationabilium sacrificiorum imagi- nem, describere Dominus Moysen præcepit, el aper- tissime hæc quæ dicitur revocatio, dispensationem quamdain verborum, vel rerum ad superiora re- spicientium, innuit. Sed unde ad eum Dominus loquitur? De tabernaculo scilicet testimonii. Primum quidem de cœlo, quia in ipso habitare Deus affir- matur. Deinde tabernaculuin testimonii præsentem scripturam intelligimus: quoniam quasi tabernacu- lum quoddam erat, cum ea quæ dicebantur, ima- gines sive figuræ sequentium mysteriorum essent, propter quod tabernaculum testimonii dicebatur. Horum autem sermonum tabernaculum testimonium futurarum rerum est, indubitabilem eis fidem præ- stans. Quid autem dicit, aut ad quos jussit? ad filios offerebat, de bobus vel de ovibus offerre præcepit : ex utroque animali vel jumento similem designans hominem, qui nihil acuminis, neque ad virtutem, neque ad malitiam habet, sed trahitur ab alio : tales sunt boves et oves; nimis enim ad manum sunt consueta animalia, et eos qui ita trabunt fa- cile sequentia. Et propterea non omnium hæc mu- nera, sed Judæorum solummodo esse possunt : illi enim etiamsi virtutis aliquid non operantur, sufficit eis minime inique operari. De quibus David dice- bat : Homines et jumenta salvos facies, Domine "; primum ordinem hominibus custodiens, deinde concedens etiam reliquis salutem. Quod autem ho- minem istum, de quo nunc sermo est, legislator appellavit, ait enim : Homo ex vobis, non hoc ad- mireris; possibile est enim eumdem et hominem appellari, et quææ jumentorum sunt agere. Demon- strat autem hoc idem David propheta dicens: Et homo cum in honore esset, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis 18. Verum quia intelligibilem quemdam Israel didicimus, eum- que intelligibilem circumcisionem venerantem, quemadmodum Paulus ait : Non enim qui in manifesto Judæus, nec ea quæ propalam in carne est circum- cisio, sed quæ in occulto, et quæ circumcisio cordis in spiritu, nen littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est ", ei spiritaliter prædictam legis sanctionem coaptemus. VERS. 3. Si ejus holocaustum fuerit oblatio ac de armento, masculum immaculatum, offeret ad ostium tabernaculi testimonii, ad placandum sibi Dominum. > Quia sacrificia Deus a nobis pro nostra salute vult, non ipse eis opus habens, satis nos Paulus commonefacit; ait enim : Obsecro itaque vos, fratres, per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem; rationa- bile obsequium vestrum". Ergo placens sacrificium Deo, corporum nostrorum mortificatio est : simul enim in eo lucramur, et quod a peccato abstine- mus, et quod virtutes acquirimus. Sed quia ipsa corpora quidam plenissime, aliqui autem ex parte mortificant, secundum conditionem conversationis et modum vitæ in qua degunt, cum hi quidem ut perfecti sapiunt, alii ut parvuli, ea quæ omnimoda est renuntiatio sæculi, et voluptatum plenissima abnegatio, holocaustum dicitur: totum se enim quis Deo per intelligibilem ignem spiritus offert, non jam terrenus, sed spiritalis, et quodammodo cœ- lestis effectus. Si ergo hic operator fuerit justitiæ legis, quæ secundum litteram est, bos vero similiter nominatur, quia ipsum animal jugum portat ter- renorum operum, jugum autem est et lex. Sic enim Petrus, cum in Jerusalem concionaretur, appellavit, dicens: Quid tentatis Dominum, imponere jugum super cervices discipulorum, quod nec nos, nec patres 15 Exod. 1. 1. 16 Exod. xxxt, 1. 11 Psal. xxxv, 7. 18 Psal. xlvii. 13. 19 Rom. 11, 28, 29. 23 Roin.

HESYCHII PRESBYTERI lus de hoc animali loquens ; commemorans namque mandatum legis, ait: Non alliyabis os bovi tritu- ranti. Quod vide quemadmodum interpretetur : Nunquid de bobus cura est Deo " ? an propter nos hæc dicit, quia debet in spe qui arat arare, et qui seminat in spe fructus colligendi. Masculum vero esse munus, sive oblationem, et immaculatum vult : masculum quidem, ut nullatenus mandatorum effeminetur, sive emollescat operator; immaculaturn vero, sive purum, ut nequaquam justitia iniquitatem permisceat, nec simulatione virtutem commaculet. Sed ad ostium tabernaculi testimonii, sive, secun- dum LXX, ad tabernaculum testimonii jussit mu- nus offerri. Tabernaculum autem testimonii hoc loco, non solum cœli, illic quippe nostram oportet esse conversationem, sed et conscientia nostra intelligitur; in ea enim cogitationes habitant, quæ testimonium pro nobis aut contra nos reddituræ sunt. Ad placandum sibi Dominum. Secundum Se- ptuaginta autem, esse hoc et acceptum dicit. Cur autem? Offerenti videlicet, et oranti in conspectu Domini. Si enim acceptum nobis vere sit, et cor nostrum recte judicans, nullique adhærens passio- ni, probaverit munus esse ad suscipiendum dignum, tunc orare in conspectu Domini, id est, remissio- nem nobis in conspectu Domini possumus obtinere, ad cor enim inclinatur Deus, secundum quod scri- bens Joannes Theologus nos docuit. Et coram ipso suadebimus corda nostra : Quia si reprehendit nos C vel montanus interpretatur. Ergo quisquis semet- cor nostrum, el scimus quia major est Deus corde nostro, el cognoscit omnia. Dilectissimi, si cor no- strum non reprehendat nos, confidentiam habemus ad Deum *. VERS. 4. Ponetque manus super caput ho-· stiæ, et acceptabilis erit, atque in expiatione ejus proficiens. > Quod nos hostiam dicimus, Græce dicitur xáp- wpa, quod specialiter intelligibile holocaustuin significatur, quia omne mandatum fructificat, quod per spiritalem conversationem efficitur holocau- stum. Propterea et manum in caput hostiæ ponere eum qui offeret, jubet, ut caput quidem hostiæ hoc loco initium præ.lictæ conversationis intelligatur. Qui autem offeret eam, ipse sibi causa hujusmodi promissionis approbetur, utpote sponte ad hanc ve- niens: donum quippe offeret, omne autem donum voluntarium est. Ergo si promissionem suam trans- gressus fuerit, semetipsum, cum pœnas luit, accuset. Sic autem ei acceptabilis erit, et ad expiationem pro- ficiens, quando prædicaverit et confitebitur, et po- sitionem manus manifestaverit, quia spontaneo motu, et non necessitate compulsus, nec exactus hoc oltult sacrificiun. ejus, fundentes per altaris circuitum, quod est ante ostium tabernaculi. Detractaque pelle hostiæ artus in frusta concident, et subjicient in altari igneni, strue lignorum ante composita, et membra quæ cæsa sunt desuper ordinantes, caput videlicet. et cuncta quæ adhærent jecori, intestinis et pedibus lotis aqua : adolebitque ea sacerdos super altare in holocaustum, et suavem odorem Domino. › nostri portare potui nus " ? Tes'is est autem et Pau- A mino, et offerent filii Aaron sacerdotis sanguinem Multum laboriosa est lex, et spiritalem considera- tionem propter hoc habens necessariam, ut non superflue legislator subtilitate hac rationalis hostiæ usus esse videatur. Illud ergo in primis intende, quia vitulum coram Domino præcepit occidi ; ut non solum propriam conscientiam, conversationemque nostram offeramus Deo, sed quemadmodum placet ci, etiam corpus mortificemus, non ad inferiorem gloriam, sed ad superna intendentes, hoc est enim coram Domino. Sed qui sunt, qui hunc sanguinem offerunt? Filii videlicet Aaron sacerdotis, ipsi enima et occidunt. Equidem is qui oblationem offeret, sine nomine et non designate expressus est. Filii autem dicuntur Aaron immolantes quod oblatum est, el sanguinem offerentes : quia oblationem quidem adducere, id est promittere, quorumlibet est : im- plere autem promissa, quod occisio bovis ipsius docet et sanguinis effusio, non quorumlibet, sed il- lorum qui filii Aaron revera sunt, utpote habentes in semetipsis sacerdotii dignitatem. Aaron enim arca VERS. 5-9. Immolabitque vitulum coram Do- ipsum templum Dei, et templum excelsum ædifica- vit virtutibus, hic filius Aaron vere dicitur, sed et sacerdos. Si enim ab unctione sacerdos agnoscitur, utique uncti et nos propter mysticum chrisma, quod in nobis est, dicimur. Ergo et nos sacerdotes sumus si custodierimus dignitatem unctionis, de qua et Joannes dicebat: Et vos unctionem habetis a sancto, et scitis omnes 13. Sed et Petrus nos sacer- dotes appellavit, ait enim : Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitio- nis *. Hi sanguinem fundunt per altaris circuitum, quod est ante ostium tabernaculi. Per sanguinem animam hic intelligi dubitandum non est : cum ipse legislator paulo post dicat: Sanguinem non come- ditis in habitationibus vestris, quia anima carnis in sanguine est. Oportet ergo nos non parcere animæ, unde Dominus ait : Qui perdiderit animam suam pro- pter me, inveniet eam ". Hoc est sanguinem fun- dere. Fundit autem in altaris circuitu, videlicet in unigeniti corpus : hoc enim revera altare dicitur ; quo modo sicut omne sacrificium super altar e a sacerdotibus ministrantibus ponitur, sic om- nem animæ virtutem in corpore Domini, id est, ad ejus imitationem sacerdotes operantur. Hoc a!- tare Moyses significans, dicebat: Altare de terra fa- cietis mihi 8. De nostra enim terra, id est, consper- sione sive massa, corpus Dominicum factum est. "Act. xv. 10. "Deut. xxv, 4; 1 Cor. ix, 9. 1, 9. 27 Matth. x, 39. 28 Exod. xx, 24. 13 Ibid. * Joan. 111, 20, 21. 26 Joan. 11, 20. "1 Fetr.

IN LEVITICUM. LIB. I. Et rursus ipse : Quod si altare lapideum feceris mihi, & rum, quod fructum suum dabit in tempore suo 38 Sed et exsultabunt, inquit, omnía ligna silvarum a far- cie Domini, quoniam venit ". Gaudent enim hi qui divinas Scripturas meditantur, quando eum venisse, qui in eis et per eos prophetatus est, cognoverunt. His jussit imponi concisiones membrorum, caput et cuncta quæ adhærent jecori. Vel, sicut LXX, caput et adipes. Nos vero per concisiones animara et corpus intelligimus ; cum enim unius sint animalis, secundum operationes passionum invicem sibi ad- versantur; dicit enim Apostolus: Caro concupiscit adversus spiritum, spiritus adversus carnem. Hæc enim invicem sibi adversantur 40. Propterea Abraham cum offerret sacrificium Deo, dividens vaccam, et capram, et arietem, divisiones contra se altrinse- cus posuit. Caput autem omnis rationalis animalis mens dicitur, propter quod Isaias dixit: Omne ca- put languidum, et omne cor mærens, a planta pedis usque ad verticem non est in co sanitas ". Compati enim sibi nimis hæc invicem dicuntur, et rationale nostrum, utpote in utroque habitans, utriusque fo- vetur salute. In utroque autem habitat, in corde sci- licet et in cereb‹o, quia non oportet mentem sobriam dividi, sed ipsam a pace Dei custoditam, sicut ait Apostolus: Et pax Dei, quæ exsuperat omnem sensum, custodial corda vestra, et intelligentias vestras **, colli- gere oportet in unum corporis et animæ motum. Adeps autem a divisionibus non sine causa separatur, cum æstimari oportet, quia, utpote qui in ipsis est, cum ipsis deberet offerri; sed quia pinguissima pars et nimis crassior omnis animalis adeps esse dicitur, ex ipso autem nobis desideriorum exsurgunt atquo commoventur appetitus, quod manifestum est ex eo quod superjacet renibus et inguinibus, quæ or- gana seu instrumenta esse seminum commistio- numque putantur, auferri hunc a divisionibus jussit, nec enim aliter poterat solum offerri. Auferri au- tem, ut discamus desideriis non corporaliter neque animaliter uti, sed spiritaliter, ut sola spiritalia de- sideremus, et omnem appetitum in eis ctusque ad ea extendamus, qua et animalis homo non per- cipit ea quæ sunt spiritus, stultitia est enim illi *. Ergo animalem dicere Paulus videtur eum qui non multum de carnalibus cogitat (et ideo carnalis non non ædificabis illud de sectis lapidibus: si enim leva- veris cultrum tuum super co, polluetur ". Neque enim secta, neque dolata ab hominis manu est Christi caro, de qua Daniel dicebat: Abscissus est lapis de monte sine manibus *, quia sine complexu viri et mulieris conceptus ejus processit et partus. Bene antem addidit: Et quod est ante ostium taber- naculi testimonii in circuitu, ut in omnibus quidem cum imitemur. Ante ostium autem tabernaculi, ut ostium, doctrinam apostolorum intelligamus. Per ipsam enim nobis fit introitus in coeleste taberna- culum, in quo habitare Deum Scriptura testatur : quod manifestat Isaias, dicens: Respice de cælo, et vide de domo sancta gloriæ tuæ ". Quod autem ostium apostolorum doctrina est, apertissime Pau- lus ostendit, icens: Ostium enim apertum est ma- gnum et evidens, et adversarii multi ", ostium do- ctrinam quæ ducit ad scientiam Dei, dicens, cui omnimodo qui diversa docent obviant. Nihil autem mirum est si, cum Dominus ostium sit appellatus, similiter appelletur, quam ipse impertitur, aposto- lorum doctrina. Sic sacerdotes ministrare oportet. Detractaque pelle hostiæ, artus in frusta concidere, et pellem quidem detrahere, ut divitiis, aliisque omni. bas secularibus quibus circumtegimur, exspolie- mur. Propter quod de Job diabolus dicebat: Pellem pro pelle, et omnia quæcunque habet homo, dubit pro anima sua ³. Concidere autem, ut per partes par- tesque nostra conversatio approbetur, quia et Chri- c stus, sicut ait Paulus, secundum operationem in men- suram uniuscujusque membri augmentum corporis facit in ædificationem sui in charitate". Tunc ergo filii Aaron sacerdotis (qui autem hi sint supra dixi- mus) subjicient alturi ignem. Utpote ministrationem spiritus plenissime valentes accendere. Et quomodo habebimus ignem qui minime exstinguatur? Struem lign rum componentes, scilicet sanctarum Scriptu- rarum meditationes atque doctrinas: per has eninı nutritur spiritus Dei, et continue accenditur, ut turbinibus adversarum potestatum exstingui nen possit; propter quod et Paulus dicebat: Spiritum nolite exstinguere, prophetias nolite spernere ". Nec mirandum est, si ligna sanctarum Scripturarum doctrinas docuimus, cum legerimus in Epistola ad D est appellatus), sed animum erga vana desideria et Corinthios Ligna, fenum, stipulas ", malas actio- nes vel doctrinas significatas. Sed lignorum alia quidem sunt fructuosa, nam Jeremias de eo qui confidit in Deo dixit: Et erit quasi lignum quod transplantatur super aquas, quod ad humorem mittit radices suas 3. Quod autem per ligna fructifera, recte meditatio sacrarum Scripturarum intelligatur, aperte nobis David demonstrat : de eo enim, qui in leye Domini meditatur die ac nocte 38, Erit, ait, sic- u: lignum quod planiatum est secus decursus aqua- autem de quæstiones occupat, verbi gratia, in mensuris cœli, et astrorum numeris, et similia philosophantes, qui forinsecus magnum videntur erga animam stu- dium impendere. Propter quod et corum sapientiam animalem, diabolicam, terrenam, non superioribus descendentem, ex quibus descendit spiritus, Jacobus appellavit, quibus stultitia est ea que sunt spiritus; non enim ea possunt intelligere, quia spiritaliter non examinant. Ergo intelligibilem adipem, id est, omne nostru desideriu », seu ap- 331 Cor. XVI, 9. Ephes. iv, 7. 38 Psal. 1, 2, 3. 39 Psal. xcv, 12. bo Galal, " Ibid., 25. 30 Dan. 11, 31. 31 Isa, LXIII, 45. 31 Thess. v, 19. 35 1 Cor. 111, 12. 37 Jarem. xvn, 8. V, 17. "Isa. 1, 6. *² Ph.) pp. iv, 7. "I Cor. 11, 14. • 797

HESYCHII PRESBYTERI petitum vacare circa spiritum jubet, et propterea A Verumtamen, cum ovium memoriam fecisset, ait non cum divisionibus, sed per se offerri. Verum- tamen et divisiones, et caput, et adipem, super ligna quibus ignis subjectus est, quæque sunt super al- tare, imponere jubet, ut omnem nostrum hominem scripturis spiritalibus, quæ de intelligibili al- tari corporis Domini dictæ sunt, coaptemus, secundum ejus viventes seu conversantes imi- tationem. Intestinis autem et pedibus lotis aqua, quod LXX edunt : Ea quæ sunt in ventre, et pedes aqua lavent, per ea quæ in ventre sunt, abditas et latentes co- gitationes significantes in ventre anime, quia venter animæ cor est. Unde et Jeremias dicebat: Ventrem meum, ventrem meum doleo", quem ven- trem ipse subinfert: Et sensus cordis mei conturbati sunt. Pedes autem actiones, quia prophetæ præsens sæculum vitam appellare consueverunt, ita ut David diceret : Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini “, id est, qui in lege Domini operan- tur. Vult ergo nos simul cum actionibus et cogi- tationes diluere aqua, sive baptismi, sive fletus, quia et de cogitationibus rei in judicio tenemur. Si enim qui irascitur fratri suo sine causa reus est gehennæ“, ira autem animæ est motus, non debet hic ex actio- ne judicium? Sed cum tanta dixisset, legislatio- nem suam ad unum breveque conclusit; ait enim : Adolebitque ea sacerdos super altare in holocau- slum, et suavem odorem Domino. Ergo quando sa- crificium nostrum holocaustum fit, tune Domino odor suavitatis incenditur : et quando omnia super intelligibile altare obtulerimus, imitatores Christi secundum possibilitatem effecti, et ad ipsius imita- tionem nostram vitam, seu conversationen co- aptantes. Hoc enim esse altare superius osten- dimus. VERS. 10-13. Quod si de pecoribus oblatio est, de ovibus sive de capris holocaustum agnum anni- culum et absque macula offeret, inimolabitque ad latus altaris, quod respicit ad aquilonein coram Do- mino, Sanguinem vero illius ſundent super altare filii Aaron per circuitum, dividentque menibra, ca- put, el omnia quæ adhærent jecori, et imponent super lignis quibus subjiciendus est ignis; intesti- na vero et pedes lavabúntur aqua, et oblata omnia‍ adolebit sacerdos super altare in holocaustum et odorem suavissimum Domino. › enim : Si autem de ovibus est oblatio, subintulit aliud animal, id est caprarum; dicit enim sic: De ovibus et de capris. Quanta autem inter capras et oves differentia sit, apertissime nos Dominus Jesus docuit, dum de consummatione sæculi narraret : qui dum oves a dextris statuisset, benedictionem eis justorum subdidit, hædos autem a sinistris, con - tra quos sententiam illam terribilem peccatorum protulit. Sicut ergo licet non solum de ovibus, sed et de capris offerri, et oblatio de pecoribus dicitur sic et euín qui ex peccatoribus est, possibile est simplicitati operam dare, et quasi ovem factum, conversationem suam in holocaustum offerre Deo: quia enim nihil impedit ad adipiscendam justifica- tionem peccatorem quempiam fuisse, quamvis hoc Judæi non putarent, audi qualia per Ezechielis pro- phetiam dixit. Cum enim in multis invectus fuisset contra injustum, et dixisset, Morte moriatur, san- Quod si genuerit filium qui, videns omnia peccata guis ejus super ipsum erit hæc etiam subdidit : patris sui quæ fecit, non fecerit simile eis, super montes non comederit, et oculos suos non levaverit ad idola domus Israel, et uxorem proximi sui non viola- verit, et alia his similia, in quibus finem hunc addi- dit, hic non morietur in iniquitate patris sui, sed vita vivet. Et dicitis: Quare non portabit filius iniquita- tem patris ? Sic Judæi necesse esse filium, quasi hæreditario jure, in patris succedere peccato arbi- ↑ trabantur. Sed quam ob rem oves et capras ad latus altaris quod respicit ad aquilonem, coram Domino præcepit occidi, cum non ita de bobus præcepisset, sed coram Domino sanxisset immolari? Videntur enim verba ipsa contrarietatem quamdam habere atque differentiam : quia cum sit sacrificium holo- cautomatis utrumque, differentia his distribuit loca. Non est ergo ignorandum quia, quantum ad super- ficiem litteræ, eumdem in utrisque locum legisla- tor significavit. Holocautomatum enim altare, ante tabernaculum constitutum ex latere erat januæ, ut non sanctorum ministrantibus obstrueretur intro- itus, sicut in Exodo de eodem dicitur: Et imposuit velum januæ labernaculi testimonii, et aram holo- cautomatum posuit circa ostium tabernaculi testi- D monii 50. Quæcunque ergo ad sacrificium offereban- tur, ex latere altaris ab aquilone stabant, et sic co- ram Domino sacrificium celebrabatur, id est in con- spectu sanctorum: faciem enim Domini appellat Sancta sanctorum, quia in ipsis Dei habitabat gloria. Unde nec frequenter in ipsa intrare sacerdotein, nisi semel in anno jubebat. His ergo ita se haben- tibus, differentiam dici verborum, sicut necessaria contemplationi erat, oportuit. Quia enim altare dixi- mus esse Christum, ovium autem sacrificium simpli- citatem studentium, non absolute autem etiam justi- tiam operantium, nou in directum intelligibilis altaris, sed ex latere offertur. In directum est enim, quia 33 seq.J. Eadem etiam nunc paucis immutatis dicit. Illud autem intelligere oportet eum qui subtiliter verba le, is investigat, quia non solum de bobus, sed et de ovibus præcepit Israelitam offerre holocausta. Ergo non solum qui legis mandata operatur, hunc enim esse bovem, ut pote operatorem diximus, sed et qui- libet simplex et sine malitia, cui comparatur ovis, dicente Jeremia: Ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam, et non cognovi ". Ergo et ipse semetipsum holocaustum Deo offerre poterit. * Jerem. v. 19. $7 Jerem. xi, 19. 48 Matth. xxv, 45 Psal. cxviii, 1. 46 Matth. v, 22. 5º Exod. xxxviii, 26. Ezech. xx, 13-19.

IN LEVITICUM. LIB. I. mandata perficit. Ex latere autem, quia a malis A aut de columbis offerat munus suum, id est, in abstinet. Quare? quia sicut in aulam, verbi gratia, regiam melius est quidem per ostium rectum in- gredi, cum autem hoc non est facile, bonum sit etiam per illud quod ex latere est introire: sicme- lius est Deo quidem per mandatorum offerri perfe- ctionem, bonum est tamen et si per malorum se quis offerat abstinentiam, Deo quippe modo quo- libet offerri bonum est. Ad latus autem altaris ad aquilonem necessario addidit; nebulosa enim pene semper hæc pars est: obtinentur siquidem nebula, id est ignorantia, hi qui ex toto se innocentiæ tra- dunt, propterea et holocaustum dicitur, etiam sine operatione justitiæ. VERS. 14-17. Si autem de avibus holocausti scientia et mansuetudine spiritali, hac enim opus habet, ut non excedat legis consideratio in vanis occupata. Non frustra autem turturem et colun:- bani, sed ad significationem prædictorum legislator assumpsit; turtur siquidem, quia cognitionem ha- bet, ita ut ejus exemplo, Judæorum exprobraretur populus, Jeremias probat; ait enim : Turtur et hirundo et ciconia custodierunt tempus adventus sui; populus autem meus non cognovit judicium Domini™, Columba autem munda et simplex, annuntiatrixque præsentiæ sancti Spiritus est, quales oportet esse eos qui circa contemplandas Scripturas habent stu- dium. Propter quod et apostolos simplices vult esse Dominus, ut columbam; ait enim : Beati mundo oblatio fuerit Domino, de turturibus et pullis co- B corde, quia ipsi Dominum videbunt ". Sed et əd lumbæ, offeret eam sacerdos ad altare, et retorto ad collum capite, ac rupto vulneris loco. decurrere fa- ciet sanguinem super crepidinem altaris. Vesiculam vero gutturis et plumas projiciet propter altare ad orientalem plagam, in loco in quo cineres effundi solent, confringetque ascellas ejus, et non secabit, nec ferro dividet eam; et adolebit super altare lignis igne suppositis: holocaustum est et oblatio suavis- simi odoris Domino. › Admirabilis est legalium verborum subtilitas, non solum quia differentias conversationum describit, sed etiam quemadmodum quasdam conversationes secundum legem, quasdam vero super legem, signi- ficet. Secundum legem enim sunt boum et ovium, licet spontaneæ dicuntur. Secundum legem quare? Quia elsi offerre munus in potestatem offerentis dedit, nimis recte, liberi quippe arbitrii Deus homi- nem constituit, tamen quale offeratur, non jam vo- luntatis est, ne forte mala offerantur: necesse est ergo aut bovem offerri aut ovem, id est, aut operari justitiam, aut a malis abstinere. Dixit enim in initio libri meditandum vacare debent, unde Ezechias ait : Me- ditabor ut columba 37. Hanc oblationem unus sacer- dos offeret, non multi; non est quippe contemplativa vita plurimorum, id est, ut ex tota se mente offe- rant Deo, nihilque humanum ulterius cogitent, sed continue contemplentur coelestia, et ea quæ sursum sunt, sapiant, ubi Christus est, sicut ait Apostolus, in dextera Dei sedens 38, videlicet Patris ; quia auleın hoc nimis rarum est, ipse Dominus de talibus pro - phetæ Ezechieli loquens edocuit: Scrutare Jerusa- lem, et vide : si inveneris virum in ea omnino stantem ante faciem meam, propitians propitiabor ei ". Atqui erant filii Jonadab nec vinum bibentes, nec domus habentes, nec agros plantantes. Sed absolute ali- quid sublimius quærit, unde alii ad tabernaculum testimonii oblationem offerunt; hæc autem ad altare offertur, cujus vim in præcedentibus didicisti, id est quia Dominicum significet` corpus. Sed videa- mus quæ his subjiciantur. Et retorto ad collum capite, ac rupto vulneris loco. Abrumpens videlicet a pelle quæ superjacet collo, Homo qui obtulerit ex vobis hostiam Domino, non valde illam separans a corpore, ut nec dissipa- de pecoribus, id est de bobus et ovibus offeret victimas. ret illud, nec eo rursus astringatur, quod significa- In hac autem oblatione non ita, prædictæ siquidem tur abrupto vulneris loco, vel, sicut LXX edunt, re- oblationi differentia volatilium non est connumera- fractione capitis. Eodem quippe sermone et Samuel ta, ut videlicet perfectior et major, multorumque ad Saulem usus est, quando ei armum dans, idem transgrediens possibilitatem. Volatilia enim, homi- secundum LXX dixit: Comede, quia in testimonium nes sunt contemplationi vacantes, terrenis omnino a populo positum est tibi ". Reſringe, id est per par- se non miscentes negotiis: quod et si forte necessi- les comminue et consume. Et ideo etiam nunc non tas exegerit, mox revolant ad sublimia, et illo evan- ut occidatur avis, sed ut abrumpatur vel refringa - gelico juvantur testimonio, quod Dominus ait : tur legislator jussit, ostendens quomodo per partes Considerate volatilia cœli, quia nou seminant neque et leniter verum caput, id est mentem dividat a metunt, et Pater vester cœlestis pascet illa 1.5. De pelle, id est, a carne; unde nec effundit sanguinem, eisdem Dominus dicebat: Simile est regnum cœlo- sed decurrere faciet, vel secundum LXX, esculat, ut rum grano sinapis, quod cum seminatur, minus est per partes et perfecte despiciat præsentium medita- omnibus oleribus; cum autem creverit, fiet arbor tionem vel vitam, utpote qui totam suam animam major, ita ut volucres cœli venientes habitent in ramis obtulit Deo. Hoc enim significat: Et sanguis escu- ejus ". Contemplationi ergo vacans, et in superio- latus circa basim altaris, quod est Christus : Christi rum considerationem perfectus homo: hoc enim autem basis est Evangelium, in quo maxime opar- quæ prædicta sunt docuerunt, si conversationem, tere nos præsentem vitam despicere, utpote totam sive vitam suam oblationem offeret, de turturibus, animam nostram Deo offerentes, didicimus. Vesi- $1.59 Matth. VI, 26. Matth. xi, 31, 32. 88 Jerem. VIII, 7. se Matth. v, 8. 57 Isa. XXXVII, 13. 88 Coloss. 111, 1. " Imo, Jerem. v, 1. 60 ] Reg. 1x, 24.

HESYCHII PRESBYTEM CAPUT II. · ulam autem gutturis et plumas projici jussit, id A est, utroque, et inflatione, atque superfluorum in- quisitione eum carere, mundarique volens : maxime enim his passionibus, hi qui uberiori pollent scien- tia, suecumbunt, attestante Paulo : Scientia inflat". Et rursus Si quis videtur scire aliquid, necdum cognovit quemadmodum oporteat eum scire ª. Rur- sus ipse ait : Corpus autem Christi : nemo vos deci- piat, volens in humilitate et religione angelorum quæ non vidit, ambulans frustra inflatus sensu càrnis suæ. Nam Theodotion similiter vesicam edidit : Aquila sıtlov, id est cibarium, quia in avibus infla- tioni aptum vas suscipiensque superflua, vesica est. Non ergo permittit inflari, et idco auferri præcepit vesicam. Sed nec majora nobis quærere velaltiora. Altiora enim te, ait, ne quæsieris, et sublimiora te B ne scrutatus fueris “. Unde et plumas ab hostia se- paravit, et projecit propter altare ad plagam orientalem, in loco in quo cineres effundi so- lent. Ad orientem quidem, quia inquisitio sublimium rerum videtur esse. Extra altare autem, quia non necessariam, sed superfluani atque noxiam scruta- tionem possidet. In locum autem jubet cinerum, propter naturam, de qua Abraham dicit: Ego sum pulvis et cinis". Ergo per locum cinerum prædictam in flationem redarguit legislator, utpote quæ digna sit ci- nere; quod autem cinere dignum est, deorsum in terra Confringelque ascellas ejus, et non s cabit, nec ferro dividet. Necessarie præcipiens utrumque: con- fringens siquidem, quia oportet membra conterere atque affligere eum qui Deo sacrificium fieri cupit. Non secabit autem, nec ferro dividet, nec faciet avem sicut bovem aut ovem per divisiones. Hoc quippe et Abraham in suo sacrificio custodivit, quando Deo jubente vaccam trimam, similiter et capram, et arietem triennem, et turturem et colum- bam obtulit; ait enim : Accepit sibi hæc omnia, et divisit ea per medium altrinsecus, et contra se expo- suit, aves autem non divisit “. Prudenter autem hoc custodivit, atque secundum intellectum præcepti nunc in legem dat. Contemplationi enim inhærens homo, nihilque habens terrenum, sed qui totus jamdudum cœlestis est, adversans animæ non habet corpus : integrum quippe ejus corpus et anima est, D sed et spiritus, secundum quod dixit Paulus: Sine querela in adventum Domini custoditur 67. Et propter- ea superflua in eis membrorum divisio est, inte- grum enim super intelligibile altare, et super ligna ¦ quibus subjicitur ignis, offertur: neque enim aliter sacrificium acceptabile officitur, nisi meditatione spiritalis legis, et tunc holocaustum et oblatio sua- vissimi odoris Domino reperitur qui semper odora- tür sacrificium nostrum, et uniuscujusque nostrum vitam sive conversationem an secundum legem que ab eo data est, offeratur. VERS. 1-3. Anima cum obtulerit oblationem sacrificii Domino, simila erit ejus oblatio, fundetque super eam oleum, et ponet thus, ac deferet ad filios Aaron sacerdotis. Quorum unus tollet pugillun plenum similæ et olei ac totum thus, et ponet me- moriale super altare in odorem suavissimum Do- mino. Quod autem reliquum fuerit de sacrificio, erit Aaron et filiorum ejus Sanctum sanctorum de obla - tionibus Domini. › manet, et in cœlum ascendere non potest. Deinde ait : Quia animam totum hominem appellat, man ſe- stum est ex hoc quod ait: Simila erit ejus oblatio: in totum animam iterare volens hoc quod fiendum erat, deinde et similam offerri præcipit. Anima au- tem ipsa per se quomodo deferret oblationem, quam necesse habebat deprecans, et ad hoc utique ne- cessarium haberet ministerium corporis? Sed au- ribus quæ divinis sunt assuefactæ Scripturis, nibil novitatis hic asserit sermo. Nam et alibi, animıanı per se, mores vero totum hominem appellavit; vel- uti cum eorum qui in Ægypto descenderunt nu- merum digerens, ait: Cunctæ animæ quæ ingressæ sunt cum Jacob in Ægyptum, et egressi de femoribus ejus, absque uxoribus filiorum, septuaginta". Sed et Lucas, cum Pauli navigium Romam euntis descri- beret, ail Eramus autem omnes animæ in navi du- centi scptuaginta et sex' ". Intuendum est autem ne forsitan animam in hoc loco gentilem dixisset hominem : quia enim superius filiis Israel ea quiæ sunt in sanguine sacrificia dixit: Loquere, ait, filiis Israel: Homo qui obtulerit ex vobis hostiam Domino, de pecoribus, id est de bobus et ovibus offe- ret victimas; hic illud quod extra sanguinem est, sacrificium similæ præcipiens necessarie, non dixit, Homo ex,vobis, sed, Anima cum obtulerit oblationem, animam gentilem nominans, quia animales erant prius, et qui non potuissent intelligere ea quæ sunt spiritus; verumtamen vocantur ad oblationem, mise- rante eos justo Deo, atque per condescensionem salvante. De quo et Salomon dicit in Proverbiis : Justus miseretur animas jumentorum suorum ”. Hu- jus ergo qui eget divitiis quæ sunt virtutum, erit oblatio simila. Paulo post enim, cum pro peccatis sa- crificia disponit, eum qui nec ovem habet nec ca- pram, turtures et pullos columbarum offerre pra cepit; qui autem nec hoc babet, similam eum san- cit offérre. Non enim jam ex operibus, utpote pau- per virtutibuș sed sola Dei cognitione salvatur : quæ in lege simila, in Evangelio autem farina no- minatur; ait enim Dominus : Simile est regnum cœ- lorum fermento, quod accipit mulier, et abscondit in farinæ sata tria, usque dum fermentaretur totum”, Ecclesiam significans, quæ in Trinitatis verbo fer- imentat theologiæ mysterium. Hæc simila secundum legem dicitur, unde et tres decimas similæ offerre 61 | Cor. vi, 1. Thess. v, 23. 62 ibid. 2. 8 Exod. 1,5. 63 Coloss. 11, 4. " Act. xxvi, 37. Eccli. III, 70 Prov. XII, 10. "Gen. xvift, 27. 71 Mattb. XIII, 33. «• Gen. xv,

IN LEVITICUM. ad expiationem lepræ, id est ad remissionem pec- A LXX, non dicitur ut absolute offerentem significa– cati, Deus Moysi præcepit. Ut ergo adhuc crassior, et quæ necdum plena in lege divina cognitio ne- cessarie simila appellatur, in Evangeliis autem fa- rina, ut subtiliores videlicet et sublimiores a lege intellectus habens, hoc Moyses innuens (quia tam farina quam simila, propter prædictas causas di- vina scientia poterat dici,) cum apparente Deo Abrahæ ad ilicem Mambræ, Trinitatis mysterium significaret, describit eum Saræ dicentem: Festina et commisce tria sata similæ ". Licet autem Dei co- gnitio salutis gentium principium sit, superfundere tamen similæ oleum, et thus superponere opus ha- bemus, ut gratiam Dei eleemosynis orationique commisceamus: hæc enim nobis possunt de cœlo Dei scientiam profligare. His autem testis est Cor- nelius, ad quem descendens de cœlo angelus dixit : Corneli, orationes tuæ et eleemosyne ascenderunt ad Dominum, et nunc mitte viros in Joppe, accersi ad te Simonem, qui cognominatur Petrus”. Ipse enim ve- ram scientiam Cornelio traditurus erat. Quomodo autem in thure accipiatur oratio, quærens ejus vim perscrutansque, cognoscis. Uti quippe eo contra in- teriores passiones medici solent, oculorumque ægri- tudinis curare vulnera, et siquis incendens fumum ejus suscipiat, restringit accedentes ex infirmitate lacrymas: hoc eodem modo oratio quoque plurima operatur hæc quippe maxime animæ passiones sa- nat, hæc etiam intelligibilium oculorum curat vulnera, absolvens ab ignorantia atque ex ea quæ C vere est ægritudo, id est ex peccato lacrymas acce- dentes salvat. Infirmatur enim quis in vobis, ait Jacobus, convocet presbyteros, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini; et oratio fidei salvabit infirmum, et allevabit eum Dominus, et si in peccatis sit, remittentur ei ". Post hæc, pugillo tol- lere jubet similam, id est fide scientiam Dei com- prehendere; per pugillum enim hic fidem signifi- cat, aperteque ostendit illam scientiam, sive cogni- tionem Dei Domino acceptam, quam fides compre- hendere potest; et quemadmodum qui pugillo plus vult comprehendere, nihil proficit, totum quippe decurrit et cadit, atque inutiliter laborat, sic men- sura Dei scientiæ fides est. Credere enim oporlet, sicut Paulus ait, qui accedit ad Deum, quia est 1. Et rursus: Sine fide impossibile est placere Deo ". Et ut dicamus breviter, omne quod non est ex fide peccatum est, sicut idem ad Romanos scripsit ". Ergo non potest esse glorificatio in infidelitate. In- tende autem quia cum oleo jubet similam accipi, apertissime eleemosynam nos facere volens. Date enim eleemosynam, inquit Dominus, et ecce omnia munda erunt vobis ". Jubet autem omne thus in pugillo sumi: omne, quare? quia semper oportet ora- re, et sine intermissione gratias agere, sicut Paulus ait ”. Sed quis est qui in pugillo tollit? secundum LIB. I. rét. Si enim de sacerdote dixisset, plane hoc utique sicut in sacrificio, de peccato sancitum esset, quod et ipsum de simila fiebat, adderet. Ibi enim memo- riale esse vult hoc quod in pugillo sacerdotis offer- tur Deo : aliud quidpiam sanciens extra hoc quod nunc dicitur, sicut paulo posterius ostendemus. Ilic vero non ita, sed sumpto, secundum quod dictum est, eo quod oßeret sacerdos (esse autem hunc Jesum didicisti), sacrificii memoriale in cœlesti offe- ret altari. Memoriale autem cognitionis Dei perſe- cta scientia est, cujus semper memores crimus, quando ejus capaces fuerimus, quæ nunquam de- struitur, quæ eam quæ nunc est, non ut contrariam destruit, sed partem eam minimam esse per suam plenitudinem monstrat, secundum quod dictum est: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. Cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est 8º. Et quomodo evacuabitur, clare ma- nifestat subdens: Videmus nunc per speculum in ænigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc cogno- ¿co ex parte, tunc cognoscam sicut et cognitus sum³¹. Iloc sacrificium odorein suavissimum necessario Domino legislator appellavit. Odorem in Domino est cognitio, sive seientia ejus; et ne hoc dubites, babes ad hoc quoque Paulum veracissimum testem: Deo enim gratias, inquit, qui semper triumphat per nos in Christo Jesu, et odorem notitiæ suæ manifestat per nos in omni loco 28. Ecce interim cognovisti odorem notitiæ. Sed et bonum odorem in subsequentibus audi : Quia Christi bonus odor sumus, in his qui salvi sunt, et in his qui pereunt 83. Deinde dicit le- gislator: Quod autem reliquum fuerit de sacrificio erit Aaron et filiorum ejus, sunctum sanctorum de oblationibus Domini. Reliquum ait de illa perfecta, et in cœlis abscondita atque reposita in Christo scientia sive notitia. In ipso enim sunt thesauri sapientiæ et scien- tiæ absconditi 8. Sanctum sanctorum est de oblatio- nibus Domini, partilis enim est scientia quæ reliqua est, omnes tamen alias superans, et perducens al perfectionem. Aaron ergo et filiorum ejus erit. Aaron autem arca vel montanus interpretatur, ið est, alta de Deo intelligens, quia et arca, utpote ):3- D bens in se legenı Dei et eloquia, offerre prædictuin sacrificium potest. VERS. 4. Cum autem obtuleris sacrificium co- ctum in clibano de simila, panes scilicet absque fermento, conspersos oleo, et lagana azyma oleo Jita. > Admirabilis est legislatoris intentio, per omnia subtiliter incedens : quia enim scientiæ Dei, sive notitiæ superius mentionem fecit, ne forte putaris extra eam esse dispensationis Donținicæ mysterium, vide quomodo per æniginata exponit, nativitatis ejus, crucis et resurrectionis volens introducere 78 LIVE. Coless. 11, 3. 1ª Gen. xviii, R. 78 Act. x. 4, 5. * Jac. v, 14, 15. 78 Hebr. x1, 6, 78 ibid. 77 Rom. xiv, 23. x1, 41. "I Thess. v, 17. 801 Cor. XIII, 9. 81 ibid. 12. ** II Cor. 11, 14. 8 ibid. 15.

HESYCHII PRESBYTERI incarnationem, ad hoc enim incarnatus est ut im- inolaretur. Propter quod eum, Agnum Dei qui tollit peccata mundi³, Joannes Baptista appellavit. Recte ergo sacrificium in hoc loco, ut denuntiaret nativi- tatem ejus, dicitur coctum in clibano, Dei Genitricis videlicet utero. Illa enim clibanus necessarie no- minatur, quia et panes ignemque desuper clibanus suscipit, sicut et Dei Genitrix, desuper vitæ panem, Dei videlicet Verbum in suo utero, ignemque susce- pit præsentiæ Spiritus. Spiritus enim, inquit, san- clus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi ". Hunc Moyses, quando Deus ad Abraham dis- posuit seminis testamentum, clibanum commenda- vit; ait enim, quia veniente sole ad occasum, (signi- ficat hic finem mundi) flamma facta est, et ecce ap- paruit clibanus ardens". Et quid est hoc? addidit et fumigans, et transivit per medium divisionuni. In die illa pepigit Dominus fœdus cum Abraham. Quando enim cœlestis ignis, Spiritus videlicet, in elibano uteri Genitricis Dei venit, ut totas accende- ret mundi partes, tunc testamentum Deus Abra- ham, id est gentibus disposuit : Abraham enim pa- ter gentium nominatur. Si ergo munus offeres in · carnationis Unigeniti, quæ in ventre Virginis facta est, non aliter acceptum est Deo, nisi coctum de simila, id ex Dei scientia vel notitia fiat. Unde enim aliunde de hac re locutionem, nisi ab apostolis et prophetis sumpsimus? Verba ergo apostolorum panes accipe, prophetarum vero lagana : quantum enim panes a laganis ad nutriendum sunt aptio- res, tantum verba apostolorum verbis prophetarum; utrique autem azymi, quia ex alia doctrina fermen- tum non habent, verbi gratia sapientiæ sæcularis, quod hæreticis convenit accedere. Hi quippe cum exteriora interioribus conjungere nituntur, et hæc magis illis subjicere et fermentare, quæ fermen- tari nullatenus possunt, ab azymis sermonibus exci- derunt; sed ecce apostolorum panes in oleo, et prophetarum lagana in oleo fiunt : concorditer enim el ab illis, et ab istis scriptum est, quia nos mise- raus Christus advenit; sed apostoli planius; ait enim Paulus Quemadmodum enim vos prius non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis per istorum inobedientiam, sic et isti non credi- D derunt in vestra misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantur. Conclusit enim Deus omnia sub pec- cato, ut omnibus misereatur 84. Misericordiam ubi- que appellat adventus Christi mysterium, propter quod panes quidem in oleo conspersi dicuntur. Prophetæ autem non sic, sed velut in ænigmate; di- cit enim David: Misericordia et veritas obviaverunt sibi”. Et rursus : Ostende nobis, Domine, misericor- diam tuam et salutare tuum da nobis ”. Propterea non conspersa, sed lita oleo lagana appellantur. Sed et illam custodi verborum subtilitateın, quomodo, quando vult ut nos misereamur, dicit de. eo qui narrationem. Sacrificium coctum, Christi appellat A offert : Effundit super eam oleum; hic autem, quia Incarnati pietatem significat, non ait, effundit oleum, sed, Panes in oleo conspersos exponit. His enim verbis significavit Domini nativitatem. Sub- sequentibus autem et passionem significat. VERS. 5, 6. Si oblatio tua fuerit de sartagine similæ conspersæ oleo, et absque fermento, divi- des eam minutatim, effundesque supra oleumn. › Sacrificium de sartagine dispensationem passionis appellat Unigeniti: crucem assimilari sartagini pro- pterea judicans, quia sartago in tantum est fortis, ut superposita igni, ipsa quidem non consumatur, nec aliquam corruptionem sustineat aut imminutionem, superpositos autem cibos mox ut ignem tetigerint, vel si duriores fuerint, non longo intervallo aptos esui B reddit. Sic et Christi crux, fortis quidem tantum fuit, ut omnem creaturam subjiceret Crucifixo : carnem autem ejus, quæ ad comedendum inepta erat ante passionem, (quis enim comedere cupie bat carnem Dei?) aptam cibo post passionem fecit : si enim non fuisset crucifixus, sacrificium corpo- ris ejus minime comederemus. Comedimus autem nunc cibum, sumentes ejus memoriam passionis. Hanc sartaginem apud Ezechielem Dominus signi- ficans ait: Et tu, sume tibi sartaginem ferream, et pones eam murum ferreum inter te et civitatem * Ferream quidem eam propter prædictam appella- vit fortitudinem. Inter te autem et civitateni, ait, id est Jerusalem : quia maxime ipsi in cruce Do- mini, offendentes et illatis passionibus ab ejus sunt scientia separati. Mysterium ergo passionum in oleo conspergitur, quia miserans nos, pro nobis sustinuit mortem. Quod et sine fermento esse, id est mundum ab exteriori vult esse doctrina. Ait autem: Ezech. IV, 5. Divides ea minutatim. Ut in passiones ejus, quæ per partes processerunt, sermonem dividamus, veluti alapis, colaphis, sputis, confixioneque la- teris. Effundes supra oleum. Sed quemadmodum ille misericordiam in nobis habens, pro nobis semet- ipsum tradidit passioni, sic oportet et nos proxi- mis misereri, passionem Dominicam ad hujus ac- cipientes pietatis exemplum, unde ait: Effundes supra oleum, ut et nos viscera misericordia Domini æmule- mur; ait quippe : Estote misericordes sicut et Pater vester misericors est ". Quia enim hoc de Dominica proposuerit passione capitulum, designatio de- monstrat ipsa sermonum. Quod enim secundum LXX addidit, Sacrificium est Domino, hoe hic ad- dens præcipuum, quod nusquam in holocautoma- tis inscripsit, aut in aliis quæ præcepit superius: hic autem addidit : quia Unigeniti passio sacrifi- cium Deo Patri oblata est, semetipsum Christo, quemadmodum ait Paulus, offerente: ait enim : Si enim sanguis taurorum et hircorum, et cinis vie tulæ aspersus coinquinatos sanctificat ad emundatio- 88 Joan. 1, 29. 86 Luc. 1. 35. 87 Gen. xy, 17. ºª Luc. vi, 36. 88 Rom. x1, 30-32. 89 Psal. LXXXIV, 8. ** ibid. 8.

IN LEVITICUM. ritum sanctum semetipsum obtulit immaculatum Deo"? VERS. 7-10. Sin autem de craticula fuerit sa- crificium, æque simila oleo conspergetur, quam cum obtulerit eam, tollet memoriale de sacrificio, et adolebit super altare in odorem suavitatis Do- Similia disputare et de resurrectione disceptan- tem vult, cujus mysterium craticulam non frustra appellavit, sed per craticulam mortem significavit. Sicut autem in sartagine Dominicam crucem su- pra accepimus, ita in craticula mortem, sed et se- pulturam accipiamus. Quæ enim inter craticulam B et sartaginem differentia sit, nulli penitus est igno- tum : quia sartago super ignem nunc exardescen - 4cm et succensum, craticula autem in carbonibus ardentibus et olim accensis ponitur. Sicat et mørs Domini non fuit initium aliquod passionis, sed pas- sionum, quæ pridem in eo operatæ sunt, fuit sub- sistentia. Et hujus erão munus ex simila, id est ex nica est, perficitur: oportet enim Christum et in morte Deum dici, nihilominus immortalem prædi- care eum qui propter mortalem carnem mortuus rest. In oleo tamen munus fiet. Oportet quippe de Dominica morte et resurrectione disputantem, mi- sericordiam quoque Dei addere rationem, quæ est oleum. Miserans siquidem genus humanuin, et mor- tem sustinuit, et resurrectionem a mortuis dispen- savit. Si autem ignem qui super clibanum est, san- ctum esse Spiritum, et ideo uterum Genitricis Dei clibanum significasse diximus, in sartagine autem, et craticula in igne rursus passionem et mortem interpretati sumus, nullatenus hæc discredas, ipsa enim tibi satisfacere, quæ de utrisque dicuntur, mittitur, de cœlo namque ministratio spiritus est, de quo Dominus dicebat: Ignem veni mittere in terram". Et Joannes de Domino: Ipse vos baptiza- bit in Spiritu sancto et igni”. In sartagine autem et craticula ignis ab inferioribus sumitur, quia ab hominibus qui mente in infimis jacent, provenit ½ præparatio passionis. Quod autem ignis pro pas- sione accipitur, audi Jeremiam dicentem: Et factum est quasi ignis ardens, et æstuans in ossibus meis ”. Et rursus David: Dominus in ira sua conturbubit cos, et devorabit eos ignis *. Mortem dicens, quam peccatoribus illaturus erat. Non est autem admira- bile, carbones quippe spiritali traditione eos panes qui causa sunt luminis et perditionis accipimus. Isaias etenim unum de Cherubin missum, acce- pisse carbonem de altari, et mundasse suum os dixit. Ezechiel etiam de eisdem carbonibus qui crant in medio Cherubin, tulisse dixit Cherub, • Prov. v, LIB. I. nem carnis, quanto magis sanguis Christi, qui per Spi- A et dedisse viro qui vestitus erat lineis, ipsum vero offerens Domino tradet manibus sacerdotis : qui mino. Quidquid autem reliquum est, erit Aaron et filiorum ejus, sanctum sanctorum de oblationi- bus Domini. › dispersisse incendium ". Docere autem nos legis lator volens in aliquo prædicta mysteria, eorumdem rationem sacrificiorum his recapitulat verbis, Quam oferes Domino, quam utique de clibano, et de sar- tagine, et de craticula, id est nativitatis Domini, et passionis, et mortis: in his enim totius dispen- sationis ejns sermo expletus est: in his resurre- ctionis quoque ejus ratio continetur, quia qui descendit, ipse est, et qui ascendit super omnes cœlos, ut impleret omnia ". Tradet in manībus sacerdotis. Ipsi videlicet Chri- sto, qui postquam appropinquavit altari quod in cœlis est, appropinquavit autem carne per ascen- sionem: nunquam enim separatur a divinitate. Tollet memoriale de sacrificio. Abundantiam scien- tiæ, sive cognitionis, sicut jam supra docuimus, quod super altare adolebit apud se, custodiens illud in sæculum futurum. Quidquid autem reliquum est. Id est, quantuin scire nos et perscrutari præcepit. Hoc Aaron erit et filiorum ejus. Id est, et his qui sublimia de Deo cogitare et sentire possunt, tradi- dit, quos filios Aaron esse prædiximus. Sanctum sanctorum de oblationibus Domini. Ma- gis idipsum confirmans hoc legislator scripsit; sancta quippe est omnis bona scientia, sed Sancta sanctorum quæ de Dei scientia, sicut oportet, dis- putare potest. Værs. 11, 12. ‹ Omnis oblatio quæ offertur Do- mino absque fermento fict, nec quidquam ſerinenti ac mellis adolebitur in sacrificium Domino. Primi- tias tantum eorum offeretis ac munera, super al- fare veio non ponentur in odorem suavitatis. › Dei cognitione, sive scientia, quæ de morte Domi- possunt. Quia in clibano quidem ignis desuper Nihil communionis vult habere doctrinam Dei cum exteriori scientia. Quod enim fermentum alic- nam doctrinam appellat, aperte ipse Dominus docuit, dicens discipulis suis: Attendite a fermento Pharisæorum et Sadducæorum '. Ipsis autem igno- rantibus quæ dicebantur, addidit : Necdum intelli- gitis, neque cognoscitis quia non de panibus dixi uotis . Et tunc cognoverunt quia de doctrina Scribarum et Pharisæorum dixisset. Mel vero pa- ganorum doctrinam intelligi, propter suavitatem verborum, et dulcedinem eloquä, Salomon in Pro- verbiis docet, dicens : Non respicies ad mulierem meretricem favus enim distillans labia merctricis, el nitidius oleo guttur ejus, novissima autem illius amara quasi absynthium ³. Novissima autem quæ ? quando videlicet inter veram sapientiam et fictam, fałsoque utentem nomine discernere cœperis. Nam leet Ecclesiæ in Canticis canticorum dicat :' Mel et lac sub lingua tua*, non contradicit pra- sentibus, sed et valde consentit. Neque enim dixit in lingua tua, sed sub lingua, ut ostenderet quia paganorum sapientia, et Judæorum littera, linguæ Ecclesiæ, id est doctrinæ subjecta est. Ergo horum PATROL. GR. XCII. ” llebr. ix, 13, 14. Luc. XII, 49. * Matth. 111, 11. Ephes. v, 9, 10. Matth. xvi, 6. * ibid. 9. x, 7. ** Jeren), xx, 9. 7 Psal. xx, 10. ** Ezech. * Cant. IV, 11. 8-4.

non vult integram Deo doctrinam offerri: inde rationale est. Ergo testanfenti evangelici et salis dicit. Non adolebitur in sacrificium quod est in hole caustum, primitias tantum eorum offeretis. Præcepit enim ex parte illius sapientiæ primitias offerri, non autem plene ea uti, sed quemadmodum cum Pau lus apud Athenienses concionaretur, dicens: Sicut quidam rester poeta dixit: Hujus et genus sumus, qui inveniens verbum exterius ad occasionem Dei scientiæ aptum, non quidem respuit, nec tamen addidit, neque enim inde ultra testimonia multi plicavit. Quare? quia Placuit Deo per stultitiam prædicationis, sicut ipse Paulus ait, salvos facere credentes, ut fides vestra non sit in sapientia homi num, sed in virtute Dei •. Propter quod ait le gislator Super altare vero non imponentur in odorem sua vitatis. Et cum liceret dici non ponuntur, non po nentur dixit, ostendens quia, etsi nos tentaveri mus de exterioribus divinitatis adipisci notitiam, ad altare Dei tale hoc sacrificium non ascendit, nec odor fit suavitatis Domino, sed inferioribus deputatur tale sacrificium, et, utpote quod de terra habet subsistentiam, ad terram deprimitur. VERS. 13. Quidquid obtuleris sacrificii, sale condies, nec auferes sal foederis Dei tui de sacri ficio tuo. In omni oblatione offeres sal. › apostolici præmonere nos legislator vult, VERS. 16. Sin autem obtuleris munus primi Aiarum frugum tuarum Domino, de spicis adhur virentibus torrebis cas igni: et confringes eas in morem farris, et sic offeres primitias tuas Domino, fundens super ea oleum, et thus imponens, quia oblatio Domini est, de qua adolebit sacerdos in me moriam muneris, partem farris fracti et olei, ac totum thus. › Non solum præcipit Dei notitiam sive scientiam eos offerre qui in eadem scientia multum tempus permanserunt, sed et inchoantes illam qualis fuit Paulus mox enim ut vocatus est, prædicavit. Propter quod sic, quæ nunc dicuntur, intelligamus. Primitivus Deo est is qui noviter cœpit credere, et qui ei nullum pridem divinæ scientiæ obtulit fructum. Si ergo ei sacrificium verbi Dei offeri mns, scientiam ejus noviter inchoantes, et viren tia quidem, ut noviter quid discentes et noviter percipientes obtulerimus: quoniam necdum subti liter ejus proferre mysteria copimus, ut farinam offeramus, aut similam, necessarium est ut viren tia et torrida atque confracta, vel, sicut LXX dicunt, ut recentia frieta, matura fracta offeramus. Quem admodum enim humectos fruetus, et qui nec.lum possunt moli, ut fiant farina aut simila, quando voluerimus aptos esui reddere, igne ees confrin gentes, paleas eorum, in eo quod eos frangimus separamus: sie quicunque necdum seientiam sol dam habemus, nec subtilem excelsamque theolo giam, necdum enim illam discernere idonei sumus, spiritalium Scripturarum perfectam scientiam non habentes, opus habemus eam in igne spiritus frin gere, id est illius operationem et subministrationem nobis commodare, ut ab ea litteræ paleas separe mus. Ex illo enim sufficientem atque celerrimau‣ Dei scientiam possidebimus, propter quod et eam intelligibilis sacerdos suscipit. Oportet autem nos superfundere oleum, et superimponere thus: per eleemosynam quippe et orationem scientia in nobis divina perficitur. De quibus hominibus, necnon es de memoriali quod super altare sacerdote accipiente ponitur, in superioribus subtilius exposuimus. Non ergo necesse est nunc expositionem confundere. Quia enim fricta matura, secundum LXX, fracta sunt, ea quæ igne fricta sunt, reliqui interpretes Hebræorum explanant pro co, frixa matura facta, frixa in igne mollia ediderunt. Cernis quia de Deo loquentes non vult nimis exteriori uti sapientia, sed apostolica, de qua Pau lus dicit: Sapientiam loquimur inter perfectos, sa pientiam autem non mundi hujus, neque principum mundi hujus, qui destruuntur, sed loquimur Dei sa pientiam, in mysterio absconditam, quam prædesti navil Deus ante sæcula ad gloriam nostram 7. Et unde est certum, dicis, quia sal pro apostolica sa pientia dixit? Plane hoc nobis Dominus ostendit, dicens apostolis: Vos estis sal terræ; si autem sal evanuerit, ad nihilum valebit ultra, nisi ut mittatur foras, et conculcetur ab hominibus ³. Propterea autem sal apostolicam sapientiam appellavit, quia sicut omnis cibus ad nutriendum aptus omnimodo sale conditur, ita et omnis sermo utilis ad juvandum, apostolicae omnimodo necessarium habet sapientiæ condimentum. Propterea non abesse sal a sacri ficiis, sed in omni munere præcepit sal offerri: ut ▷ quodcunque docueris, quodcunque correxeris, in quacunque virtute conversatus ſueris, ad apostoli cam æmulationem atque imitationem opereris, me morque sis Pauli dicentis: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi. Et rursus: Ergo jam non estis advene et hospites, sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superædificati super fundumentum apostolorun, et prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Jesu ". Quia autem non simpliciter sal dixit, sed illud intelligibile, legislator innuit Non auferes sal, inquit, fæderis Dei tui. Quod si fœdus sive testamentum rationale est, utique et sal * Act. XVII, 28. *I Cor. 1, 21. 71 Cor. 11, 6, VERS. 1-5. Quod si hostia pacificorum fuerit ejus oblatio, et de bobus voluerit offerre, marem sive feminam immaculatum offeret coram Domino, ponetque manum super caput victimæ suæ, quæ immolabitur in introitu tabernaculi: fundentque filii Aaron sacerdotis sanguinem per circuitum * Matth. v, 13, 4 Cor. 1, 46. 10 Ephes.

IN LEVITICUM. LIB. I. altaris, et offerent de hostia pacificorum in obla- A ficiis holocautomatum Lionem Domino : adipem qui operit vitalia, et quidquid pingnedinis intrinsecus est: duos renes, cum adipe quo teguntur ilia, et reticulum jecoris cum renunculis : adolebuntque ea super altare in holocaustum, lignis igne supposito, in oblationem suavissimi odoris Domino. > Recte David propheta psallebat: Vias tuas, Do- mine, demonstra mihi, et semitas tuas edoce me". Quoniam conversationes Deus hominibus differen- tes per legem зanxit, et in modum scalarum vir- tutes ordinavit, ut alii quidem liceret omnes asse- qui, alii autem quasdam, ut sursum tamen quisque sublevaretur a terra: hoc quippe et differentia sacri- ficiorum significabat. Nam hic quidem de nobis holocaustum offeret, totum semetipsum Deo offerre volens, et sicut Paulus dicebat: Christo confixus sum cruci". Alter sacrificium pacificorum sive salutare, qui desiderat salutem, etsi non potest nimis sublimiter conversari : nam et si non valet virginitatem quispiam consequi, in casto autem conjugio conversetur, veniam percipit a Domino, qui dixit : Non omnes capiunt verbum ¹ª, quando de virginitate apostolis exponebat. Sed tamen inter eos qui salvantur necessarie ordinantur. Hoc ipsum antem et de contemptu rerum, et de justitia, et de cibo cum gratiarum actione, quia magnus est qui magna, et parvus, non tamen minimus, qui saltem mediocria consequi potest. Ut probaretur ergo quia dine conversationum species sunt ad justificatio- nem hominum, duas sacrificiorum spontaneorum definitiones posuit; ait enim in libro Exodi : Altare de terra facietis mihi, et immolabitis super eo holo- cautomata et pacifica vestra, oves vestras et boves. In omni loco in quo nominatum fuerit nomen meum, veniam ad te, et benedicam tibi “. Et præcepit quidem pacificorum holocaustum, subinfert autem: Et paci- fica, velut secondi ordinis et virtutis. Quicunque ergo solum sibi hoc putat sufficere si salvetur, is quidem de bobus offeret (esse autem bovem diximus eos qui circa agenda ea quæ legis sunt vacant); sive masculum, sive feminam, immaculatum tamen inu- nus offerat. Equidem eum qui holocaustum offeret, non præcepit offerre feminam, nequaquam femi- nam privans ab hujusmodi conversatione, sed D implere. Proponere ergo appetere quodammodo ostendens quia perfecta sapere, proprie virorum est. Quod etsi mulier hæc sapiat, vir hæc, utpote fortis, appellabitur, de qua Solomon dixit: Mutie- rem fortem quis inveniet "? demonstrans quia for- titudo, id est perfectio, difficile in mulieribus in- venitur. Pacificorum autem sacrificium, similiter virorum et mulierum est, oportet enim et mulicrės ita vivere, sicut aptum est ad salutem. Sed quam ob rem manus imponere super caput victimæ præcipiantur, et immolare in introitu tabernaculi, sa \guinemque fundere in eircuitu altaris, in sacri- sufficienter discussinius. Quid antem Deo offerre de suo sacrificio necesse habeant qui salvari volunt, hoc quæri et conside- rari necessarium est. Offerunt enim dè hostia pa- cificorum in oblationem Domini, adipêm qui operit vitalia, et quidquid pinguedinis intrinsecus est. Vel, sicut Septuaginta, adipem qui operit ventrem, et omnem adipem qui in ventre est, per ventrem cor significans: ideo autem secundo ejús in supra. dicta editione nremoriam fecit, quia duas habet operationes, sicut dicunt medici. Etenim per unam partem trahit alimenta, quod ventrem superiorem, per aliam purgationes discernit, quod ventrem in- feriorem vocant. Renes vero coitalium seminum sunt ministeria, habent autem communionem cum ventre et femoribus: atque hujús rei gratia adipem primum, qni supra ventrem est, et duos renes, et rursus adipem qui super eós est, id est, super fe- mora, utpote quæ vicina sunt renibus, jubet offerri. quia inter medium ſemoris et ventris renes siti sunt. In jecore autem, id est in hepate delectatio- nem, sive concupiscentiam constitutam esse dixit. Unde secundum Septuaginta hepratis pinnam cum renibus offerri dictum est, utpote hepate in renibus vim operationis suæ ministrantė. Sed quid per hæc significat, vel quid sancivit, qüi salvari volentibus, etiam nunc in parabolis os aperuit? Quia oportet hostiam, id est primitias et holocautomata, Deo ab his qui salvari volunt, intelligibilem adipem, vide- licet desiderium, quod græcè play dicunt, offerri, qui prius quidem operit superiorem ven- trem, deinde inferiorem: ut et in cogitando, et in implendo, desiderium Deo offeramus : oportet enim proponi prius, et postea compleri. Propter quod et Paulus dicebat: Qui episcopatum desiderat, bo num opus desiderat 18. De illo quippe nunc ventre legislator loquitur, de quo Jeremias inquit: Ven- frem meum doleo, ventrem meum doleo 17: non Trustra et ipse dupliciter nominans, sed ut duplicem opr- rationis ejus vim significaret. Ne forte autem cor- poralem necessitatem accusandam putaremus. subintulit: Et sensus cordis mei conturbati sunt **. Ergo venter animæ cor est, in quo prius proponi- mus quasdam actiones, postea autem conamur est, festinäre autem perficere, digestio forsan quæ- dam proprie dicatur. Quorum utrorumque deside rium quod adipem clamavit, necesse habemus Deo offerre, ut nihil pravum proponamus, neque ex- pleamus. Benc autem super ventrem superiorem, qui est appetitus, adipem qui operit ventrem ait," quia maxima pars desiderii circa appetitum, et circa propositum est. Inferiori autem ventri duos renes conjunxit, diximus enim quia communio- nem renes ad cor habent: unde David ait: Ure renes meos ct cor meum". Audi etenim Dominum * Psal. xxiv, 4. 1 Galat. 11, 19. 17 Jeren. IV, 19. 18 ibid. JI, 1. 13 Matth. xix, 11. 19 Psal. xxv, 2. ** Exod. xx, 24. 18 Prov. xxx1, 40 **] Tini.

HESYCHLI PRESBYTERI mundari debet. Propterea enim motum iræ, et de- lectationum primitias, ipsumque totum conjugium per pindam hepatis et renum offert, recteque potest suam conversationem ad supernum altare offerre, et super holocausta, et super ligna quæ sunt super igne. Secundum enim mandata spiritus conversa- tur, et hostia Domino suavissimi odoris efficitur. Placet quippe ei perficere fructuni non solum cen- tesimum, sed et sexagesimum, et tricesimum. Vers. 6-17. ‹ Si vero de ovibus fuerit ejus obla - tio, el pacificorum hostia, sive masculum, sive feminam obtulerit, immaculata erunt. Si agnum obtulerit coram Domino, ponet manum super caput victimæ suæ, quæ immolabitur in vestibulo taber- naculi testimonii : fundentque filii Aaron sangui- nem ejus per altaris circuitum, et offerent de pacificorum hostia sacrificium Domino, adipem et caudam totam cum renibus, et pinguedinem, quæ operit ventrem, atque universa vitalia, et utrumque renunculum cum adipe, qui est juxta ilia, reticu- lumque jecoris cum renunculis. Et adolebit ea sacerdos super altare in pabulum ignis, et obla- tionis Domini. Si capra fuerit ejus oblatio, et obtu- lerit eam Domino, ponet manum suam super caput ejus, immolabitque eam in introitu tabernaculi testimonii et fundent filii Aaron sanguinem ejus per altaris circuitum, tollentque ex ea in pastum iguis Dominici adipem, qui operit ventrem, et qui per Jeremiam prophetam dicentem: Ego Dominus, A Deo offerat, sed et a mala ira, et a tali delectatione scrutans corda et probans renes 10. Nullo modo autem membra hæc prophetia conjunxisset, nisi omni modo quidpiam eis commune fuisset, molus enim irascendi in corde, in renibus autem menio- riam ejus jacere medici dicunt. Unde innocentiæ sibi testimonium perhibens David: Judica me, Do- mine, quoniam ego in innocentia mea ingressus sum ait, et renes uri, atque cor postulavit, utpote cui utraque poterant testimonium perhibere. In renibus istis etiam seminis causa est, unde et communio- nem cum femoribus habere, quia ipsi coitalībus actionibus vim præbere putantur. Unde Jacob pa- triarcha dicebat : Non deerit sceptrum de Juda, nec dux de femoribus ejus“, per femora seminis de- rivationem seu descensionem significans. Vult ergo et nuptiarum desiderium offerri Deo, ut prolis causa, non fornicationis proveniat, et honorabile sit conjugium, et torus immaculatus. Sed et hoc quod in nobis est irascibile, Deo debet offerri ; sic enim nou ad operationem peccati, sed ad destru- ctionem peccati irasci poterimus, et David in nobis implebitur Scriptura: Irascimini, et nolite pec- care. Quia enim est ira placens Deo, quando non ad nocendum, sed ad corrigendum proficit, probat aperte, quod primum de Moyse in Exodo scribitur, ait enim Cumque appropinquasset ad castra, vidit vitulum, et choros, iratusque valde projecit de manu tabulas, et confregit eas ad radices montis, arri- piensque vitulum quem fecerant, combussit, et con- C teget universa vitalia, duos renunculos cum reti- trivit usque ad pulverem, quem sparsit in aquam el dedit ex eo potum filiis Israel”. Non tamen in his reprehensus est, sed imo multum admirabilis ex- stitil : ex zelo enim tanta ira usus est legislator, quia et Deus irasci in multis sacræ Scripturæ diei- tur locis, nequaquam autem de eo hoc, si malum fuisset, diceretur. Et hæc quidem ita se habent. Quia autem in hepate concupiscentiæ requiescere putantur, propterea pinnam, id est, summitatem auferri cum renibus præcepit, et offerri ad altare, ut ab omni mala delectatione mundemur, scientes quia primitiva cogitationum nostrarum Deo necesse habemus offerre, sanctificantes per delibationem et massam. Si enim delibatio sancta, inquit, et massa, sic enim in nobis delectatio mala non fiet. Sed si D divitiis quis delectatur, divitias justitiæ quærat, sive salute, cam quae est in subjectionem et refrena- tionem corporis, sive conjugio, illo quod in filiorum procreatione est et in pudicitia. Oportet autem nos reminisci quia nunc non eum qui se crucifixit, et mortificavit mundo, sed eum qui mediocriter con- versatur, legislator descripsit, Unde ejus et renes offerri jubet, ostendens quia de eo qui in conjugio conservatur, loquitur: esse autem in renibus dixi- mus ccitalis operationis semina. Verumtamen ita se quis debet disponere, ut omne desiderium, et pro- positum cujuslibet actionis, et consummationem culo quod est super eos circa vitalia, et arvinam jecoris cum renunculis. Adolebitque ea sacerdos super altare in alimoniam ignis, et suavissimi odo- ris. Omnis adeps Domini erit jure perpetuo in ge- nerationibus, et cunctis habitaculis vestris, nec adipes, nec sanguinem omnino comedetis.» Quem bovem offerre, et quem rursus oven, quamve capram legislator præcepit, olim in his quæ de holocaustis dicta sunt exposuimus. Diximus enim sacrificia conversationibus offerentium esse comparata: et differentia sacrificiorum differentias conversationum esse figuratas: ergo bovem, lega- lium mandatorum operatorem ostendimus, oves autem simplices esse diximus, capras etiam siı- plices quidem versatos in peccatis, sed tamen postea conversos. Sed ibi ovibus etiam caprarum sacrifi- cium miscuit, ait enim : Quod si de pecoribus oblatio est, de ovibus sive de capris holocaustum anniculum absque macula offert Septuaginta autem sie edunt: Si ab ovibas munus ejus, ab agnis et bædis in holocaustum, masculum immaculatum offeret illum, quia oves genus quo- dammodo esse agnorum et hædorum complexim Vetus Testamentum æst:mavit. Invenies tamen, sed et apud prophetam Amos capras appellatas oves; ait enim : Non sum propheta, nec plius prophetæ sed aimóño; ego sum, vellicans sicamina. Et sustu- »Jerem. xvit, 10. Psal. xxv, 1. Gen. XLIX, 40. " Psal. IV, 5. *Exod. xxx, 19, 20. 25 Amos VII, 14.

IN LEVITICUM. - LIB. I. lit me Dominus ex gregibus ovium. Cum proprie A simplicitatem habent, verumtamen ab omni malitia almólo:, qui capras pascunt appellentur, manife- stum est quia et capras inter oves posuit. Quia ergo quædam ex ipsis agnos, quædam capras lex dicit, quorum quidem agni simplices tantum: et qui nihil peccaverunt significantur: capræ autem, simplices quidem, sed qui peccaverunt, et conversi sunt. Horum sacrificium unum quodammodo esse in holocautomatibus recte traditum est. Cum autem qui perfecta vult sapere, etsi peccator fuit, ex quo vitam perfectam elegerit, sic oportet con- versari, sicut illum qui ante non peccavit. In sa- erificio autem pacificorum, cum eadem custodisset tam in sacrificio ovium, quam caprarum et boum, unum hoc plus in ovibus custodivit, quod non solum adipem, reticulumque jecoris, vel secundum Septuaginta pinnam hepatis, sed renes et caudam. Vel idem secundum Septuaginta lumbum imma- eulatırım cum renibus jussit offerri. Quia enim ut simplex, multa quæ operari debuit, omisit, debet suam virtutem offerre Deo, ut non virtute sua in malum ut simplex, sed magis utatur in bonum, et manifestum faciat, quia nih: ex his quæ scire potest, et exsequi omisit. Nam quod pro virtute, qua maxime lumbus apud sanctam Scripturam ac- cipitur, cognoscis ex his in quibus Roboam eir- eninstantes pueri contra populum immiserunt, ut fortem semetipsum et terribilem demonstraret: Hue dices ad eos: Minimus digitus mens grassior est Iumbis patris mei”. Sed et Israelitas cupiens Deus C armare ad virtutem, Moysi ita præcepit: Sic come- detis illum : lumbos vestros præcingetis, calceamenta hubentes in pedibus, tenentes in manibus baculos, et comedetis festinanter". Paulus etiam, cum contra principes et potestates indiceret bellum, dixit: State succincti lumbos vestros in veritate, induti lorica justitiæ. Sed et Dominus apostolis dicebat: Sint lumbi vestri præcincti". Sed etsi cooperatorem di- camus lumbun coitalium commistionum, in ipsis enim et renes rejacent, unde et Paulus de Levi ad Hebræos seribens ait: Adhuc enim in lumbis patris erat, quando obvius est ei Melchisedech". Recte canti redduntur simplices, utpote qui ex simplici- tate facile poterant ad voluptatem trahi, ut non sɔlum renes, et adipem, qui super ipsos est, sed et D lumbum, qui est in renibus, offerant Deo. Quod autem adjicit in eadem translatione: Sine macula integrum, sic intellige, quod expla- nans Symmachus, pro immaculato integrum propo- suit, Aquila autem perfectum: nam et propterea cum renibus addidit, integrum illud perfectumque, secundum quod diximus, offerri volens, ne aliud ejus Deo, aliud autem adversario simplex offera- tur. Sufficit eniin huic ad veniam, ea quæ virtutis sunt non agere: nam cum mala operatur, veniam non habebit. Unde simplices ut columbas jubet esse Dominus", quia columbæ nimiam quodammodo mundæ sunt. Qui autem ex bobus sacrificium offert, utpote operator legalium mandatorum, non habet necessitatem lumbom offerre, quia hoc in corre- ctione bonarum sortitus est actionum. Is autem qui de capris immolat, etsi simplicis est generis, ve- rumtamen quia ex peccatoribus conversis intel- lectus est, non potest lumbum immaculatum offerre. olim quippe cum peccato maculavit. Manifestu: est ergo quod hic quidem, utpote qui non fuerat in peccatis, immaculatumi tuinbum offerre potest. Qui vero fuit, hic jam non offert lumbum in sacri- ficiis : siquidem quæ sunt, de capris ascribitur, de quibus lumbum offerri non sancivit, et hoc erat, propter quod in sacrificio pacificorum ab agnis ca- pras distinxit. Communia autem sunt alia, de qui- bus loqui necessarium non habemus, in oblatione enim boum sufficienter tractatum est. Illud autem oportet cognosci, quomodo ubi ait: Adolerit ea sacerdos super altare in alimoniam ignis, et suavissimi odoris, cum Septuaginta edidis- sent : Offeret illud sacerdos aɩ altare, extra odorem suavitatis, cæteri interpretes in sacrificio quidem holocautomatum, pro extis holocautomata : alii autem oblationem ediderunt. In hoc autem pacifi- corum sacrificio, hic quidem panem, alii autem frumentum demonstrantes sine dubio quia, etsi non perfectæ philosophiæ sit oblatio, hoc enim est holocautomatum sacrificium, verumtamen sufli- ciens est etiam hæc pascere in his quæ sunt ad salutem, et fortitudinem dare offerenti. Hoc enim nutrimentum panem præbere David propheta dicit, cum ait: Panis enim confirmat cor homi- nis 3. Omnis adeps Domini erit jure perpetuo in genera- tionibus, et cunctis habitaculis vestris, nec adipem nec sanguinem omnino comedetis. Adipem, ejus qui in nobis est desiderii seu concupiscentiæ, sangui- nem vero animæ figuram gerere diximus. Quia ergo adipem in æternum præcepit Domino offerri, ma- nifestum est quia consecrari Deo nostrum deside- rium sive concupiscentiam vult. In æternum autem hoc, ne ad Deum illud et ad mundum dividamus,, Propter quod et addidit : In generationibus, id est per singulas ætates; hie generationes autem, permutationes ætatum intelli- guntur, quod ostendit Jeremias, cum populo Jn. daico in Babylonia scriberet, in septem generatio- nibus, septuaginta annorum dicens numerum : qui non hoc diceret, si non ex eo ætatum vices succe- dentium significaret; ait enim : Ingredientes in Ba- bylonem, eritis ibi annis plurimis, et longo tempore, usque ad generationes septem *. In cunctis autem habitaculis, id est in omni con- versatione, sive socialem hanc agamus, sive soli- tariam assequamur vitam ; unde David dicebat : Qui habitare facit unanimes in domo“. Adipem 29 Luc. xi, 55. ** Hebr. v, 10. 31 Matth. 16 III Reg. xi, 10, 97 Exod. xi, 11. 88 Ephes. vi, 14. x, 16. Psal. cm, 15. » Baruch vi, 2. 3 Psal. cu, 9.

HESYCHII PRESBYTERI CAPUT IV. Adipem ad hoc, quia desiderium sive concupiscen- cutem tentatur a concupiscentia sua abstractus el ct sanguinem circa basim fundi altaris jussit. VERS. 1-12. Locutusque est Dominus ad Moy- s'n, dicens: Loquere filiis Israel : Anima cum pec- fecerit, si sacerdos qui est unctus peccaverit, de- linquere faciens populum, offeret pro peccato suo vitulum immacuļatu: Domino, et ducet illumin ad ostium tabernaculi țestimonii coram Domino, po- netque manum, suam super capile ejus, et immo- labit eum Domino. Hauriet quoque de sanguine vituli, inferens illud in tabernaculumų testimonii : cumque inținxerit digitum in sanguine, asperget ex co sepţies coram Domino contra velum sanctuarii, ponetque de eodem sanguine super cornua altaris thymiamatis gratissimi Domino, quod est in taber- naculo testimonii. Omnem autem reliquum san- guinem fundet in basim altaris holocaustorum in introitu tabernaculi. Et adipen vituli offeret pro peccato, fam eum qui operit vitalia, quam omnia quæ intrinsecus sunt, duos renunculos, et reticu- lum quod est super eos juxta ilia, et adipem jecoris cum reņunculis, sicut auferetur de vitulo hostia pacificorum, et aɖolebit ea super altare holocausti. Pellem vero, et omnes carpes oum capite et pedi- hus, et intestinis, et fimo, et reliquo corpore, efferet extra castra in locum mundum, ubi [ cineres effundi solent. incendetque ea super lignorum struem, quæ in loco effusorum cinerum c.emabuntur. 2 Nihil eorum quæ necessaria fuerunt legislator omisit, designans quippe conversationum diffe- rentias, et ostendens nobis vias in oblatione sacri- ficiorum, quibus nos oporteat conversari. Post hoc necessarie exponit Christi sacrificium, per quod no- his peccatorum remissio et redemptio concessa est. Quod cognasces, si legislatoris verba discusseris, et imaginis hujus colori res ipsas sacrificii unige- niti comparaveris. Ante alia ergo học nune primum : qui- atque sanguinem præcepit omuino non comedi. A intende, quia peccata dixit esse animæ tiam nos habere propriam, id est carnalem, non vult. Propter quod Jacobus dicebat: Unusquisque i!lectus. Sanguinem autem, ut nec ad suam mor- tem, neque ad proximi currat : bestiarum quippe Loc est crudelium proprium. Ideo dixit: Non eɖetis omnem sanguinem, non solum nos proximis par- cere, sed et nobismetipsis præcipiens, nam et að Noe aperte talia rursus præcepit: Garnem cum san- guine non comedeţis, sanguinem enim auimarum vestrarum requiram”, significans, quia per absti· nentiam sanguinis, ab homicidiis vult abstinere ho- minem. Pro Deo autem nec immolari vetuit, nec dam enim corpus quasi causale peccati accusant, sed non ita est; nam si sana sit anima, nihil illi nocebit carnis luxuries : quam si, secundum quem oportet modum regat anima, recedit et cessat. Si autem dicis Atqui nolentem eam peccare dixit : veruntamen non coactam a carne, sed ignorantia boni, quam ex negligentia et imitatione deteriorum patitur, per quam etiam suavia, ea quæ noxia sunt, æstimat. Sed et hoc vide, quomodo in multis sa- cerdotem permiscet; ait enim : despicere animam, sed et omnino præcepit, unde caverit per ignorantiam, et de universis mandatis Domini, quæ præcepit ut non fierent, quidpiam Anima cum peccaverit, et de universis mandatis D10- mini, quæ præcepit ut non fierent, quidpiam fecerit, și sacerdos qui est unctus peccaverit. Siquidem są- cerdos qui est unctus peccavit : similem dicit aliis B sacerdotem pro paccatis offerentem, quia et Christus nobis se similem præbuit; de ipso quippe ait Pau- lus: Propter quod debuit per omnia fratribus similis esse, ut misericors fieret, et fidelis sacerdos in his quiz ad Deum sunt, qd reconcilianda peccata populi". plurima nimis hujus legis in Domino exponens. Sed jami sunt exquirenda sequentia. Nam ecce legislator. peccatum ipsius sacerdotis, peccatum populi ap- pellavit ; quia negligens sensibilis sacerdos, qui peccans ipse, aut non vindicans in peccatoribus, illicit eos qui rudes sunt ad similia. Intelligibilis autem nec ipse peccatum fecit, nec nos vel parum neglexit, qui cum lege nobis naturali etiam scripta dedit, et non sine testimonio, sicut ait Paulus, se- metipsum relinquit. Verumtamen quia figura hæc coaptanda est in Christo, secundum quod possibile est, ut per omnia imaginis consummetur color, hoo quod dictum est, secundum quod dignum est Chri- sto intelligibili sacerdote debemus accipere. Si enim Dei longanimitate non volentis peccatorem perdere, usus fuisset, videretur licentiam dare pec- cantibus, propter quod Isaias dicit: Quare errare nos fecisti, Domine, de viis tuis? Indurasti cor no- strum, ne timeremus te 38. Habacuc etiam similia quodammodo queritur: Quare non respicis super inique agentes, et laces devorante impio justiorem se ? et facies hominis quasi pisçes maṛis, el quasi reptile non habens principem ". floc et Paulus ad Romanos scribit; ait enim Christum factum nobis fuisse pro- pitiationem per fidem in suo sanguine, ad ostensiorem justițiæ suæ. Cujus autem justitiæ subdidit: Per redemptionem præcedentium peccatorum in susten- tutione Dej. Aperte erga videtur legislator illum sacerdotem significare, cui dictum est : Țu es sa- cerdos in aternum, secundum ordinem Melchise- dech“, eum qui a Patre unctus est, ad quem David dicebat : Sedes tua, Deus, in sæculum sæuli; virgu recta est, virga regni tui. Ditexįstį justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus“. Quia autem ipsum sacerdotem hic nunc legislator significavit, ex eo manifestum est in omni quidem turba filiorum Israel, et principe, 38 Isa. Lxm 17. * Habac. 1, 43, 14. Ron. 58 Jac. 11. 44. 36 Gen. 15. 4. 37 Hebr. u, 17. "Psal. CI, 1. "Psal. XLIV, 7, 8.

IN LEVITICUM. LIB. I. et in unoquoque de populo cognoscente peccatum A habuerit, tunc opere expiens etiam, boc quod pro suum, offerre præcepit; hic autem non ita, sed ait : Si sacerdos qui est unctus peccaverit, delinquere faciens populum. Et primum peccato eum populi subjicit, quia Christus populi peccata portabit. Deinde non ait sicut de aliis : Et postea intellexerit peccatum suum. Cum enim Deus esset, et omnia sciens, quomodo poterat ignorare quæ a nobis peccata suscepit? Itic ergo pro peccatis nostris convenienter· sacrificium obtulit, de quo Paulus Hebræis scribit: Sic et Christus semel oblatus ad multorum exhaurienda peccata, secundo sine pec- cato apparebit exspectantibus se in salutem **, offeret tamen se pro peccato suo. Septuaginta autem ad- dunt, quod peccavit. Peccatum autem ejus, sicut qui semel illud in se suscepit, nostrum peccatum dicitur, unde et Paulus dicebat: Obsecramus pro Chris:o reconciliari Deo, et qui nesciebat peccatum, ♥eccatum pro nobis fecit *. Vitulum autem immaculatum. Domine videlicet Patri offert carnem suam, immaculatum vero, quia peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus**. Vitulus autem est, quia in cruce intelligibiles Hostros inimicos ventilavit. Quia autem Septuaginta vitulum, de bobus edunt, idem intelligimus dictum de bobus, quiɔ secundum carnem de patribus fuit, qui de legis exstiterunt justitia gloriosi. Ubi autem. offert vitulum, id est carnem suam ? Ad ostium tabernaculi testimonii corum Domino. Ad ostium quidem, ut sacrificium Christi secundum doctrinas et traditiones apostolorum factum fuisse intelligamus. Has enim esse ostia tabernaculi testi- monii superius ostendimus, utpote ad cœlum in- monii docetur, atque probatur. Habet enim Isaias apertissimam testimonii probationem, dicens : Qui extendit velut nihilum cœlos, et expandet eos sicut tabernaculum ad inhabitandum **. Coram Domino autem, quia inspiciente Patre consummabatur crucis mysterium, in tantum ut etiam aspicienti utique Patri diceret Dominus: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum “. Ponere autem eum manum super caput vituši, et jugulare vitulum præcepit; nemo enim iHum obtulit, sed nec immolare poterat, nisi semetipsum ipse ad patien- D dum tradidisset. Propter quod non solum dicebat : Potestatem habeo ponendi animam meam, et polesla- tem habeo iterum sumendi eam 48; sed et præveniens semetipsum in cœna apostolorum immolavit, quod sciunt qui mysteriorum percipiunt virtutem. Hunc sacerdotem Septuaginta non solum unctum sive linitum, sed et consummatum manibus appellave- runt : consummatus est enim manibus prius in mystica cœna, accipiens panent et frangens, deinde per crucem, quando ligno affixus est. Tune sacer- dotii suscipiens dignitatem, vel potius cum semper nobis erat, sacrificium consummavit. Ilic ipse de sanguine vituli hauriens, infert illud in taberna- culo testimonii. Sed quia vitulum oportet carnem Domini accipere, ipse prodigi filii exponens para- bołam docuit, cum patrem occidisse ei vitulum sa- ginatum, et primam dedisse stolam, et annulum di- ceret, per vitulum sacrificium unigeniti, per stolam baptisma, per annulum-signans pignus Spiritus *. Quia enim de sanguine in tabernaculo testimonii intulit, docet et Paulus ad Hebræos, dicens : Chri- stus assistens Pontifex futurorum bonorum, per amplius et perfectius tabernaculum non manufactum, id est non hujus creationis, nec per sangninem taurorum et vitulorum, sed per proprium sanguinem ingressus est B. semel in sancta, æterna redemptione inventa 5. Et rursus : Neque enim in manufacta sancta ingressus est Christus forma verorum, sed in ipsum cœlum, ad ostendendum se vultui Dei pro nobis ". Hic ergo tabernaculum-testimonii, cœlum quippe, quia in ipso habitare Deum prophetæ testificati, sunt, intelliga- mus : Qui habitat in cœlis, inquit, irridebit eos Et nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo Unigenitus, de semetipso dixit hominibus. Ibi sanguinem introduxit, quia cicatrices portans pas.. sionum, a mortuis resurrexit, unde et suum corpus palpandum Thomæ præbuit", atque ita in cœlos ascendit. Probant autem sequentia : troitum præbentia, quod tabernaculum esse testi- Quicunque intinxerit digitum in sanguine, aspergel de eo septies coram Domino, contra velum sanctuarii. Multis nominibus carnem Domini appellat, quia et multas operationes implevit. Unde et ipse Dominus modo quidem semetipsum sacrificium, modo pa- storem, deinde rursus vitem, panem vitæ, et gra- num tritici, opportune dispensatoriis verbis varians, suas appellationes nominavit. Et nunc ergo velum ejus carnem appellavit: dubitare enim hoc non possumus, Paulo ad explanationem hujus mysterii dirente Habentes, fratres, confidentiam in introitu sanctorum in sanguine Christi, quam initiavit nobis viam novam et viventem per velamen, id est, carnem suum, et sacerdotem magnum, in domum Dei introea- mus, cum puro corde, in satisfactione fidei 33. Pro- pterea et sanctuarii velum appellatum est, figuram quippe carnis sancti sanctorum gerebat. Quia ergo digitus Dei virtus ejus dicitur, unde magis Pha- raonis cedentes miraculis Moysi dicebant: Digitus Dei est. Et David ei psallebat: Quoniam videbo cœlos, opera digitorum tuorum”. Ipseque rursus Dominus Judæis dicebat : Quod si in digito Dei ego ejicio dæmonia, igitur pervenit in vos regnum Dei”. Convenienter digitum in sanguinem intingit, ut ostendatur quia passiones carnis Dominicæ, virtute divinitatis actæ sunt; nam quomodo poterant talia fieri tunc, id est, solis recessus, terræmotus, scissio petrarum et similia? Hic ergo virtute divinitatis 19. 37 Psal. vit, 4. 49 febr. 1x., ** Joan. x, 18. **I Cor. v, 20, 21. * Isa. Lut. 9. et Petr. 11, 22. 16 Isa. XL, 22. 47 Luc. Xati, 46. * Joan. 11, 15, 38 Luc. x, 20. Luc. xv, 11 seqq. 50 Hebr. 1x, 11, 12. 81 ibid. 24. 81 Psal. 11, 4. Joan. xx, 25 segg. 88 Hebr. x, 19-22. 36 Exod. VI,

HESYCHII PRESBYTERI nienter nominantur. Ait autem et Isaias: Misericor- passionem suscipiens, aspersit quidem suam carnem, A dia Domini mentorabor, reminiscens virtutum ejus. aspersit autem septies, quia pro remissione hoc pec- catorum, et pro subministrando nobis sancto Spiritu fecit. Utrumque enim prædictus designare con- suevit numerus, ita ut Petrus diceret Domino : Si peccaverit in me frater meus, quoties dimitto ei ? usque septies”? responderet autem Dominus: Nou dico tibi septies, sed usque septuagies septies **, mul- tiplicatque numerum propter operationes spiritus ; septem enim propheta Isaias numeravit dicens : Et requiescet super eum spiritus Domini; Deinde cjus dona dividens ait: Spiritus sapientive et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientia et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini “¹. Quod autem sanguinem oportet nos in passione ejus accipere, probant Pilati et Judæorum verba; dunu enim traderetur cruci, ipse quidem clamat : Mundus sum a sanguine justi hujus. Ili autem : Sanguis ejus super nos, et super filios nostros º¹? Hujus aspersionis et Petrus in catholica Epistola meminit, apostoluim se nominans secundum præscientiam Dei Patris, in sanctificatione Spiritus, in obedientia el aspersione sanguinis Jesu Christi ". Si autem dicis quia passio quidem ejus, antequam ascenderet in cælos, provenit, legislator autem dicit post ingressionem sacerdotis in tabernaculo testimonii, quod nos cœlum signifi- care diximus, Si intingis digitum in sanguinem et aspergis: verum cognosce quia qui inferius crucifixus est carne, in cœlo est divinitate; et propterea prin- cipibus sacerdotum judicantibus eum et crucifixuris dicebat Dico vobis, amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris Dei ". Quod autem dixit, amodo, ostendentis fuit, quia quo temporē vitulus immola- batur in inferioribus, eo tempore ut Pontifex ipse sibi sacrificium offerret in cœlo. Quibus conveniunt et subsequentia: Ponetque de eodem sanguine super cor- rua altaris thymiamatis gratissimi Domino quod est in tubernaculo testimonii. Hic sedem Cherubim signat, quia enim sunt altare, Isaias per visionem Seraphim manifestavit ; ait enim : Et volavit ad me unus de Seraphim, et in manu ejus calculus, quen forcipe tulerat de altari 6. Thimiama autem, sicut Septua- ginta dicunt, compositionis, compositionem omnium sicut in thymiamate virtutum dicit, quæ sunt in- telligibile thymiama. Ubi quippe decet virtutes, nisi in sede Dei esse compositas? in quibus, elsi in terra conversatio est, de coelo tamen descendunt. Unde et Paulus de his qui in virtutibus conversa - bantur dixit: Nostra autem conversatio in cœlis est ** Jacobus vero ait: Quæ autem desursum est sapientia, primum quidem benigna est ", sapientiam dicens unam de generalibus esse virtutibus: post banc enim fortitudo, et justitia, et castitas, multo magis et cæteræ cum hac ordinantur, quæ dum sint qua- tuor, ut arbitror, et excellentes, cornua prædicti altaris quia genera sunt aliarum virtutum, conve- Has Dominus ungit proprio sanguine, virtutem eis præstans majorem perfectioremque, ut contra ad- versariorum vires prævalere possint. Omnem reli- quum sanguinem vituli, fundi circa basim altaris holocausti, quod est in tabernaculo testimonii, præcepit. Altare holocautomatis, rursus Christi corpus intelligamus: sicut enim ipse sacerdos et sacrificium est, sic et altare est. Si autem in multis nomiņibus unum est quod significatur, diximus quippe eum oportere intelligi etiam velum, nihit est quod ex hoe possit.obsistere ; dum enim multæ sint in ipso operationes, convenienter etiam multa sunt nomina. Nec ex his interpretationem respui quasi mendacem fas est, divinæ quippe Scripture mos est unam rem multis insinuare nominibus, quod demonstrat Zacharias; ait enim : Et respondi, et dixi ad eum: Quid sunt duæ olive istæ ad dexteram candelabri, et ad sinistram ejus ? Et respondi se- cundo et dixi ad eum : Quid sunt duæ species oliva- rum quæ sunt juxta duo rostru aurea, in quibus sunt suffusoria ex auro? Et ait ad me dicens : Nun- quid nescis quid sunt hæc? Et dixi: Non scio, Domine. Et dixit: Isti sunt duo filii olei splendoris, qui assi- stunt Dominatori universæ terræ. Equidem Zacharias de duobus quibusdam inquirit, de oleis, et de ef- fundentibus in candelabro oleum. Cui autem re- spondit angelus, duabus interrogationibus unam interpretationem retulit. Quia autem intelligibile C altare corpus Domini, et beatus Paulus intelligit, ipso dicente cognosce ; ait enim : Habemus altare, de quo edere non habent potestatem hi qui taberna- culo deserviunt *, corpus videlicet Christi dicens, de illo enim comedere Judæis fas non est. lloc altare necessarie in introitu tabernaculi testimonii, id est, in introitu cœlorum est, quia per ipsum ingressuna habemus in cœlis. Sed jam reliqua hujus sacrificii discutiamus. Quæcunque enim in sacrificio paci- ficorum, seų salutari præcepit, eadem fieri etiam in hoc præcepit, duos renunculos offerri, et reticulumı quod est super cos, et adipem jecoris, quod Septua- ginta edunt et pinnam hepatis, et adoleri ea super altare holocautomatumn. In duobus sacrificium di- videns, quatenus omnibus liceat Christi sacrificium Dimitari, id est, tam his qui inferioris sunt conver- sationis, eis quippe convenire pacificorum diximus sacrificium, quam altiora sapientibus, quibus imitari sufficit quæ sequuntur. Pellem vero et omnes carnes cum capite, et pedi- bus, et intestinis, et fimo, et reliquo corpore efferet extra castra. Quod præcepit nt non Christum divi- das, sicut quidam dividunt dicentes : Is qui de Maria est, passus est: qui autem de Deo Patre est, passus non est. Nobis enim unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia: quia secundum quod Paulus dixit: Cum ut homo pateretur, miracula tamen in passionibus operatur, ut Deus, sed nusquam divisus, 69 Hebr. xi, 10. * Isa. v, 6. Zachar. IV, 6 Matth 5º Matth. xvii, 21. 60 ibi 22. 61 Isa. xt. 2. 3. 62 Matth. xxv, 24, 25. *1 Petr. 1, 2. x71, 61. l'hilipp 11, 20. Ja 11. 17.

IN LEVITICUM. Propter quod carnem ejus, id est, humanitatem A videlicet, tam eum qui apparebat, quam qui in oc- culto erat, hominem, de quo ait Paulus: Et si ex- terior komo noster corrumpitur, sed interior reno- vatur 7º. Caro enim in Domino, omnis ejus huma- nitas, quia Verbum caro factum est***, dicitur. Pro- pter quod et carnem ejus cum capite et pedibus, vel cum capite et extremis videlicet pedibus, sic enim cæteri interpretum ediderunt, jussit incendi : ut per prædicta verba eum qui pro nobis passus est, esse a principio et in novissimis intelligeremus, de quo ait Paulus : Quia in ipso creata sunt omnia, quæ in cœlis, et quæ in terra, visibilia et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, omnia per ipsum et in ipso creata sunt, et ipse est ante omnia, et omnia in ipso constant ; et ipse est caput corporis Ecclesiæ, qui est principium, primogenitus a mortuis : ut sit ipse in omnibus pri- matum tenens”, Insuper cum intestinis et fimo; vel sicut Septuaginta, cum ventre et stercore edunt, ut quia mentis intelligibilis venter figuram ostendimus, ex eo mentem habuisse nostram cum qui pro nobis passus est, minime ignoremus, quod quidam hæreticorum negant. Fimus autem peccata generís humani significat, quæ crucifixus in se suscepit: hæc enim fimus Domini verisimiliter di- cuntur. Fimus quippe cum sit immundus, geren- tem non polluit, neque naturæ nostræ est, quamvis sit in nobis, sicut et peccata nostra, quæ portavit C Dominus, et aliena fuerunt ab eo, et eum nullatenus polluerunt, permansit enim sine peccato. Totum ergo vitulum, id est totum Christum, extra castra in loco mundissimo, ubi effundi cineres solent, ejici legislator jubet, apertissime sacrificii Christi locum significare studens, extra enim castra passus est, quod testatur Paulus dicens: Ideo el Jesus, sanctificaret pløbem, extra porlam passus est ". Quis autem mundus est eineris locus, Golgotha videlicet, et in tantum mnadas, ut mundum totum ipse mun- daret. Cineris autem recte locus est dictus, quia in ipso exstincta sunt peccata humani generis, unde et mundus locus appellatur. Incendentque ea super lignorum struem. Ligna autem in igne Scripturas sacras diximus. Quæ- cunque autem in Domino tempore passionis gesta sunt, ad implenda ea quæ prophetæ dixerunt, sunt gesta, quod manifestat Dominus quando a Judæis comprehensus. est, dicens: Tanquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me; quotidie in templo sedebam docens, et non me tenui- stis. Hoc autem factum est, ut complerentur Scriptu- ræ prophetarum”. Et rursus: Jesus autem videns quod omnia consummata essent, ut impleretur Seri- ptura, dixit: Sitio". Sed cum per singula figura Dominice passionis appareat, tamen planius legisla- for videtur hoc in sequentibus figurare mysterium. LIB. I. VERS. 13-21. Quod si omais turba Israel igno- raverit, et per imperitiam fecerit quod contra mandatum Domini est, et postea intellexerit pec- catum suum, offeret vitulum pro peccato, addu- cetque eum ad ostium tabernaculi, et ponent senio- res populi manus super caput ejus coram Domino, Immolatoque vitulo in conspectu Domini, inferet sacerdos qui unctus est, de sanguine ejus in taber- naculum testimonii, tincto digito aspergens septies contra velum, ponetque de eo sanguinem in corni- bus altaris, quod est coram Domino in tabernaculo testimonii. ReEquum autem sanguinem fundet juxta basim altaris holocaustorum, quod est in ostio tabernaculi testimonii, omnemque ejus adipem tollet : et adolebit super altare. Sic faciet et de boc vitulo quomodo fecit, et prius, et rogante pro eis sacerdote, propitius erit Dominus. Ipsum autem vitulum efferet extra castra, atque comburet, sicut et priorem vitulum, quia pro peccato est mul- titudinis. > gerit, sicut in sacrificiis aliorum holocaustorum Nil in his legislator commutavit quod esse possit extra prædictum sacrificium, quod est principis sacerdotum idem enim a turbis Israel, et a sacer- dote offerri præcepit, vitulum enim et hic et illic dixit. Similiter etiam sanguinem in tabernaculo testimonii offerri jubet, vitulum autem extra castra incendi : atque apertissime in bis, quæ dicta sunt, ostenditur quia eadem erant plebis sacerdotisque peccata. Nam quam ob causam idem sacrificium pro eis offerret? Quod autem de sacrificio immu- tatum est, hoc magis ad firmitatem pertinet, quod unum sit sacrificium: nam in sacerdote non dixit · Si cognoverit peccatum sùum, nec enim ignoratu- rus erat Dominus peccatum, quod ut susciperet incarnatus est. De turba autem, id est, de syna- goga sive de plebe, attende quid ait : Quod si omnis turba Israel ignoraverit, et per im· peritiam fecerit quod contra mandatum Domini est, et postea intellexerit peccatum suum. Ergo ab initio quidem suum peccatum ignoraverunt, sed postea cognoverunt, Et hoc ostendunt ipsa verba Domini, ait enim : Nisi venissem, et locutus eis fuissem, pec- catum non haberent, ut ignorantes utique, nunc autem excusationem non habent de peccato suo 7, utpote per ejus doctrinam discentes, quod nescie- bant prius quando ergo suum peccatum cogno- verunt, tunc ad sacrificium Unigeniti se verterunt. Deinde in sacrificio sacerdotis ipsum diximus im- posuisse manum super caput vituli, hic autem se- niores hoc facere dicit. Utrumque enim revera in Christi sacrificio agebatur, id est, quia et immine- bant ad consummandum illud seniores populi, et Scribæ, et Caiphas princeps sacerdotum, dice- bantque: Expedit nobis ut unus homo moriatur pro populo, et non tota gens pereat ; et quia nullo modo expleri potuisset, si non semetipsum ad passionem Dominus tradidisset, in tantum ut ipse diceret 12. 73 Matth. xxv1, 55, 56. 7** Joan. 1, 14. " Coloss. 1. 16.18. ” Joan. xix, 28 13 Joan. xv. 22. 76 Joan. xvi, 14. TOH Cor. 1,

HESYCHII PRESBYTERI Petro: Mitte gladium tuum in vaginam, calicem A Domini sui, et non se præparans, nec fuciens secun- quem dedit mihi Pater, non bibam illum "? Festi- nabat eniu: dispensare nostrorum peccatorum re- missioneni, quod necessarie in his quæ sunt de Synagogæ sacrificio est consideratum; ait enim : Sic faciet de hoc vitulo quomodo fecit et prius, et rogante pro eis sacerdote, propitius erit Dominus. "Christus enim factus est nobis propitiatio iu san- guine suo, sicut a beato Paulo Romanis scriptum est. Per quem in tantum peccata remissa sunt, quatenus ipsi quoque remissionem mererentur, qui in eo peccaverunt: de ipsis quippe dixerat: Pater, ignosce illis, nesciunt enim quid faciunt ”. Sed quid ad finem sacrificii legislator dixit? Sufficit enim nobis legis ipsius conclusio, ad manifestanda præ- sentia. Ipsum autem vitulum efferet extra castra, atque comburet, sicut et priorem vitulum, quia pro peccato est multitudinis. Vides quomodo nihil mu- tatur in secundo sacrificio, extra hoc quod primo est quod præcipitur: et quamobrem? Quia pro peccato est, inquit, multitudinis. Ergo hoc mani- festum est et indubitabile, quia idem peccatum plebis et sacerdotis intellexerit, et propterea idem in utroque sacrificium ordinavit, ne ipsis quidem verbis dividens, quod non faceret nisi figuræ fuis- sert ea quæ tunc agebantur. ret, minorem autem qui feminam : cum enim Vers. 22-31. ‹ Si peccaverit princeps et fecerit unum e pluribus per ignorantiam, quod Domini lege prohibetur, et postea intellexerit peccatum immaculatum, ponetque manum suam super caput ejus. Cumque immolaverit eum in loco ubi solet mactari holocaustum coram Domino, quia pro pec- cato est, tinget sacerdos digitum in sanguine hostiæ pro peccato, tangens cornua altaris holocausti, et reliquum fundens ad basim ejus. Adipem vero adolebit supra, sicut in victimis pacificorum fieri solet, rogabitque pro eo et pro peccato ejus, ac dimittetur ei. Quod si peccaverit anima per igno- rantiam de populo terræ, ut faciat quidquam ex his quæ Domini lege prohibentur, atque delinquat, et cognoverit peccatum suum, offeret capram im- maculatam, ponetque manum super caput hostiæ quæ pro peccato est, et immolabit eam in loco holocausti. Tolletque sacerdos de sanguine in digito D sunt a sacrificio reprobati. Unde existimo hædos, suo, et tingens cornua altaris, reliquum fundet ad basim ejus. Omnem autem auferens adipem, sicuti auferri solet de victimis pacificorum, adolebit super altare in odorem suavitatis Domino, rogabitque pro eo, et dimittetur ei. › Quemadmodum in spontaneis sacrificiis, diffe- rentias in conversationibus et conditionibus vitæ offerentium ordinavit, ita rursus pro peccatis sacri- fìcia æqualia esse peccatis jubet, quorum magnitudo non solum ex actione peccati, sed ex persona peccantium ponitur: et nimis recte, quia et Domi- nus apostolis dixit: Servus cognoscens voluntatem dum voluntatem ejus, vapulabit multis. Qui autem non cognovit, et non fecit digna, plagis vapulabit paucis. Sed quid subjunxit? Cui dutum est multum, multum quæretur ab eo: et cui creditum est multum, multum exigetur ab eo". Hunc intellige esse, qui a legislatore dictus est princeps, quem sic et in libro Exodi innuens, dixit: Diis non detrahes, et principi populi tui ne maledixeris*. Sed et David, sacerdo- tes, et Scribas, et Phariseos, et seniores populi designans, ait: Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adver- sus Christum ejus. Atqui solus Herodes rex, et Pilatus præses aderant, sed et reges et principes, sicut diximus, sacerdotes et Scribas et Pharisæos, propter scientiam et sublimitatem quam habere videbantur, ad interpretationem legis appellavit. Ilic ergo si peccaverit, hircum offeret. Si quis autem de populo, dicit autem idiotam, sive popu- larem, non eum qui sorte distinctus est, ad medi- tandam legem, nam et hic utique princeps nomi- naretur, qui pro minori peccato capram offerre præcipitur, quemadmodum ille h`reum, hic femi- nam, ille marem. Pœnitentiæ quippe utrique indi- gent, et ille quidem majorem, qui masculum offe- unius sit generis, tamen quod minus est, in femina positum est, quoniam masculus caput uniuscu- jusque generis putatur. Quemadmodum ergo oblatio smum, offeret hostiam Domino, hircum de capris C capra sacrificium pro peccato signat, sic hircus et capra, cum hæc sit feminini generis, hircus mascu- lini, sacrificii interpretantur vim; non enim frustra hoc legislator intendit, sed quia hircus et capra. Hoc autem Septuaginta in Græco sic edunt, ut xíµa- pov et xlµatpav dicant offerri debere, quod Latini ex eadem editione interpretati sunt, hædum ex ca- pris masculum, et capram de hædis femellam xlua- ρος autem et χίμαιρα felus caprarum sunt χει- µɛplvot, id est, qui circa tempus hiemis nascuntur, nam bis per annum capris parientibus, quidam fetus tempore hiemis, quidam autem æstatis gene- rantur. Cum ergo hæc ita se habeant, per hiemem tristitiam poenitentiæ docet, in tristitiam quippe hic et fletu filios generat, sed tamen filii ejus non id est xɩµápov; offerre pœnitentes, utpote fluctuan- tes, princepit, et ut qui diversitatibus undarum a peccatis se erigentibus repugnantes, misericorditer omnimodo salvabuntur. Si enim permaneant in pœnitentia, et non desperent, velut in tempestate relinquentes navis anime gubernacula, liberabun- tur; si autem desperaverint, quemadmodum quidam gubernatores, vel nautæ pavidi, statim pereunt ; nam et Dominus dixit: Orate ne fiat fuga vestru hieme vel Sabbato "; hiemem tempus pœnitentiæ dicens, Sabbatum vero otium animæ, atque virtu- tum cessationem intelligens: ad otium siquidemi Joan. xviii, 14. 78 Rom. 111, 25. 79 Luc. xxin, 54. 50 Luc. x, 47, 48. 81 ibid. s Psal. 11, 2. 8 Matth. XXIV, 20. ** Matth. xxvi, 52; Exod. xxII, 28.

IN LEVITICUM. LIB. I. sed Judæorum gens e diverso hoc usa est. Grave autem est in tempore quo necessaria est pœniten- tia, et multo gravius quo vacat ab omnibus operi- bas, quemquam tentari vel persecutionem pati : unde etiam sicut majorem eum qui Sabbato per- secutionem patitur, novissimum numeravit. Quia ergo et hirci, vel capræ, sive hævdi virtutem, et differentiæ sacrificiorum modum didicimus, jam videamus quæ in utroque aguntur sacrificio, com- munia enim sunt, quoniam pœnitentiæ finis et generalis effectus, peccatorum remissio est, quam aperte legislator posuit dicens: Quod si peccaverit anima per ignorantiam de po- pulo terræ, ut faciat quidquam ex his quæ tege prohibentur. Nou dicit quod, quia in quolibet prævaricatus quis fuerit, in totam legem delinquit, sicut beatus Jacob ait: Quicunque totam legem ser- vaverit, offenderit autem in uno, omnium reus con- ștituetur. Sed et hoc quod dictum est, per igno- rantiam, vel, sicut Septuaginta, non volens, in- gruens juguin peccatoribus servitutis diabolicæ demonstrat, quod sibi ipsi ad malum vergentes superinduxerunt, sicut Isaias ait: Væ qui trahunt peccata ut tristem longam, et sicut funem jugi vaccæ iniquitatem, quo quidam captivi et inviti trahun- tur. Sed si ad sanam revertantur mentem, a resti þac sive jugo station relaxantur. Quod quomodo aut quando fit, legislator ostendit, id est, quando ipse qui peccavit, peccatum suum cognoverit : neque enim aliter pœnitentiam agere potest, nisi cognoscat peccatum suum. Tunc enim princeps hircum, sive xiuapov, is autem qui de turba est, offerat capram, sive xiuxipay immaculata autem utraque, immaculatam siquidem oportet esse pœ- uitentiam. Quæ autem ejus est macula? Videlicet si peccato compatiatur, vel amicus sit pœnitens, pro quo agit pœnitentiam: oportet enim eum per- fecto a peccato eodem atque studiosissimo recedere proposito. Deinde imponet manum suam super caput hostiæ. Ipse per semetipsum peccatum manifestans, et suam offerens confessionem. Ipse autem, secundum Septuaginta, non occidit, sed alii; habet enim necessarium et aliorum auxilium ad orationem, ut D suscipiatur ejus prenitentia. Unde nec omnimodo sacerdotes occidere præcepit; ait enim : Occident eum in loco in quo occiduntur holocau- tomata. Quia autem occidant non addidit; licet enim in sacrificio pœnitentiæ alternis uti adjuto- riis, quod testatur Jacobus : Orate, dicens, pro utrum ut salvemini". Sed multo magis justorum utamur adjutorio, ipse enim subdidit, Multum valet oratio justi assidua. Ubi autem occident? Secun- dum Septuaginta, in conspectu Domini. Quare le- gislator explanat, ait enim: Peccati est. Pro pec- cato quippe in conspectu Domini´confiteri neces- Peccatum meum cognitum tibi feci, et injustitias meas non operui. Dizi: Pronuntiabo adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti imqui- tatem cordis mei ". Propterea hic legislator intu- lit: atque a malis vacationem datum est Sabbatum: A sarium habemus, propter quod et dixit David : Domini aller- Et tollet, et ponet sacerdos sanguinem peccati di- gito super cornua altaris holocautomatis. Quod Hieronymus simili sensu edidit dicens: Tolletque sacerdos de sanguine digito suo tangens cornua alia- ris. Sanguinem autem peccati appellavit, qui pro peccatis offertur. Hujus primitias sacerdos Chri- stus super cornua altaris holocautomatis offeret, videlicet super crucem suam; si enim altare holo- cautomatis Domini corpus est, hujus procul dubio cornua crux erit, de qua flabacuc dixit: Cornua sunt in manibus ejus". Offeret super suam cruceni primitias necessario sui sanguinis, qui pro peccato offertur: quia opus crucis et effectus, perfecta peccatorum nostrorum remissio est. Quod autem dicit: Reliquum sanguinem fundet ad basim ejus, om- nem pœnitentiam evangelicæ tribuit prædicationi, quam esse basim altaris diximus. Recte autem pœ- nitentiam omnem apostolicæ prædicationi tribuit : quia omnis ejus intentio hæc est, ut omnis homo pœnitens se corrigendo salvetur, propter quod et primam vocem illam Dominus providet in Evangelio doctoralem: Pœnitentiam agite, appropinquabit enim regnum cælorum”; quia etiam ad hoc se ve- nisse dixit, ait enim : Non veni vocare juslos, sed peccatores ad pœnitentiam". Post hæc quid facit sacerdos ? Omnem autem adipem auferens, sicut auferri solet de victimis pacificorum. Ut pœnitentis omne deside- rium sursum respiciat, id est, cœlum intendat, tunc enim poterit pœnitentiam offerenti in pacifi- corum sacrificio reputari. Sed quis sit finis horum quæ dicta sunt, addidit : Rogabitque pro eo sacerdos, et dimittețur ei. Nequo enim idonei sumus peccata nobismetipsis dimit- tere, Christus autem nobis propitiationem perficit. Unde et ejus voce sacerdotes in Ecclesiam, utpote ejus officium subeuntes, ordinati sunt, quibus in persona apostolorum dicebat: Quorum dimiseritis peccata, dimissa sunt, et quorum retinueritis, re- tenta sunt”. Et rursus: Quæcunque solveritis super terram soluta erunt et in cœlo, et quæcunque liga- veritis super terram, ligata erunt et in cœlo*. VERS. 32-35. Sin autem de pecoribus obtulerit victimam pro peccato, ovem scilicet immaculatam, ponet manum super caput ejus, et immolabit eam in loco ubi solent holocaustorum cædi hostiæ, su- metque sacerdos de sanguine ejus digito suo, et tangens cornua altaris holocausti, reliquum fundet ab basim ejus, omnem quoque auferens adipem, sicut auferri solet adeps arietis qui immolatur pro 87 Jac. v, Joan. XX, * Jac. n. 10. * Isa. v. 18. » Matth. 90 Habac. 11, 4. ** ibid. 89 Psal. xxx, 5. 16. Matth. xv), 19.

HESYCHI PRESBYTERI CAPUT V. Domini, rogabitque pro eo, et pro peccato ejus, et dimittetur illi. › Semetipsum nunc quoque sequens legislator oblationi capræ sive chimeræ, quam diximus ab his qui sunt de populo, et qui non occupantur in meditatione legis, offerri ovem quoque conjunxit : quoniam in populo et idiotis possibile est esse ali- quos etiam simplices, quibus conveniat ovis sacri- ficium, quod tam in holocautomatis quam sacri- ficiis hostiæ pacificorum demonstratur. Aperte ergo legislator approbare cupiens, quia non solum prin- ceps, id est scientia sublimior, nec tantum popu- laris, sed et si quis est in popularibus simplex, si forte peccaverit, quod et hic ad redemptionem peccatorum debeat pœnitentiam, ovis sacrificium introduxit. Ideo autem non arietem, sed ovem, id est, feminam, et non masculum præcepit offerri, quia popularibus feminarum sacrificium deputavit : eos hic qui legem accipiunt evidenter contestans ut quicunque principatum sortitus est, et est aliis sublimior scientia, non sɔlam exhibeat simplicita- serpentein, quemadmodum Dominus ait". Qui vero non est talis, id est qui non abundat scientia, et propterea in populo deget, hic quamvis sit sim- plex, si contingat ut peccet, nec ipsi peccatum ignoscetur, nisi per oblationem poenitentiæ pecca- tum diluerit. Cum ergo hæc ita se habeant, non egent cætera expositione: cum enim sacrificium pro peccato sit, simul bic de capra et de ove præ- cepit. Unde necesse non est, cum tendamus ad se- quentia, diu in præsentibus immorari. Værs. 1-13. ‹ Si peccaverit anima, et audierit vocem jurantis, testisque fuerit quod aut ipse vidit, aut conscius est, nisi indicaverit, portabit iniquita- tem suam. Anima quæ tetigerit aliqnid immundum, sive quod occisum a bestia est, aut per se mortuum, vel quodlibet aliud reptile et oblita fuerit immun) – ditiæ suæ, rea est, et delinquit. Et si tetigerit quid- piam de immunditia hominis, juxta omnem impu➡ ritatem, qua pollui solet, oblitaque cognoverit pest- protulerit labiis suis, ut vel male quid facere vellet, vel bene, et idipsum juramento et sermone firına - verit oblitaque postea intellexerit delictum suum, agat pœnitentiam pro peccato, et offerat agnam de gregibus, sive capram, orabitque pro eo sacerdos, et pro peccato ejus. Sin autem non potuerit offerre barum Domino, unum pro peccato, et alterum in holocaustum, dabitque eos sacerdoti. Qui primu offerens pro peccato, retorquebit caput ejus ad pen- nulas, ita ut collo hæreat, et non penitus abrumpa - tur, et asperget de sanguine ejus parietem altaris. Quidquid autem reliquum fuerit, faciet distillare ad Si peccaverit anima, et audierit vocem jurantis, testisque fuerit, quod aut ipse vidit, aut conscius sit, pacificis, et cremabit super altare in incensum A fundamenta ejus, quia pro peccato est, alterum vero tem, cum oporteat eum etiam prudentem esse sicut adolebit holocaustum, ut fieri solet, rogabitque pro eo sacerdos, et pro peccato ejus, et dimittetur ei. Quod si non quiverit manus ejus offerre duos tur- tures, vel duos pullos columbæ, offeret pro peccato similam, partem ephi decimam; non mittet in eam oleum, nec thuris aliquid imponet, quia pro peccato est, tradetque eam sacerdoti, qui plenum ex toto pugillum hauriens, cremabit super altare in mo- numentum ejus qui obtulit, rogans pro illo et expians. Reliquam vero partem ipse babebit in munere. ▸ Num eadem legislator repetit? Cum in præteritis quippe dixisset quod, si peceaverit de populo terra per ignorantiam, ut faciat quidpiam ex his quæ Do- mini lege prohibentur atque delinquat. Genera- liter de omni peccato præcipiens et jubens quæ d^- berent offerri, nunc quoque de eisdem aliis quo- dammodo videtur sancire sermonibus. Quamobrem autem superius quædam pro peccato, et non oninia exposuit. Oportebat quippe ut aut omnia per sin- gula exponeret, aut penitus nibil, cum generalis. ei demonstratio peccati sufficeret. Sed non ita se habent verba legislatoris, sicut quidam ne- gligenter legentes existimant. Quando enim dixit: Quod si peccaverit de populo terræ per ignoran- tiam, ut faciat quidpiam ex his quæ Domini lege pro- hibentur, atque delinquat, sensibilem Israelem osten - dit, qui cognoscens Dei mandata, non debuit quid- piam legis transgredi. Transgressus autem, implere debuit ea quæ ad pœnitentiam pertinent. In præ- senti autem dicens: Si peccaverit anima, nequa- quam addidit, de populo terræ, et rectissime. Dicit enim peccata a quibus necesse sit, secundum quod ait Jacobus, etiam hos qui sunt ex gentibus abstinere, id est idolothytis, et suffocatis, et sanguine, et for- nicatione. In bis enim invenies sequentia connu- merata. Deinde superius quod est peccatum unius- cujusque per semetipsum delinquentis, et quod per se quis gessit, designatur. Hic autem eum qui alie- nis peccatis communicavit demonstrat, hoc enim tactus immundi et morticini, et a bestiis capti in- nuit, non per ænigmata, sed aperte exponens, quod t'ntis non arguere errorem, sed consensum præ- bere. Nunc ergo ostendit quia et in hoc oblationem, cam videlicet que ad pœnitentie absolutionem pertinet, necessariam habeamus. ea, subjacebit delicto. Anima quæ juraverit, et D quidam despiciunt, id est, alterius in errorem mit- ‹pecus, offerat duos turtures vel duos pullos colum- id est, si aliquo furtum aut dolum faciente, et jusju- randum pro eis dante, videns aliquis furtum aut do- lum quem fecit, vel aliter conscius quod false juret, non prodiderit, portabit iniquitatem. Et recte. Nam cui licuit arguere peccatum, et texit, adjutor ejus procul dubio factus est. Qui vero auxiliatus est, in semetipsum peccatum traxit. Non solum autem Matth. x, 16.

IN LEVITICUM. LIB. I. Sed et si tetigerit quidpiam de immunditia hominis juxta omnem impuritatem qua pollui solet, de omni munditia ejus quamcunque tangens pollutus fuerit. Dicit autem secundum litteram, eos qui seminis fluxum patiuntur, et menstruatas, et quosdam alios, de quibus subtilius ipse legislator paulo post dicit, in quibus horum expositionem reservavimus: hoc solummodo nunc pro commemoratione ponentes, quod non omnis immunditia hominis polluit tan- gentem, ideoque enim dixit : Juxta omuem impuri- tatem qua pollui solet, secundum LXX autem ab' B omni immunditia ejus, quam tangens pollutus fuerit, Quæ sint autem hæ cum de eis legislator locutus fuerit, dicemus : Anima quæ juraverit et protulerit labiis suis. Id est aperte promittens, quod LXX dicunt, separans labris, ut vel male quid facere vellet, vel bene, in quibus peccatum est, quando is qui bene promisit facere mentitur, aut qui mala minatus est, verita- tem dicit. Quod et Herodes perpessus est, qui pro co quod juravit Herodiadi Joannem Baptistam capite detruncavit, oblitaque postea intellexerit delictum suum. Omnia hæc videlicet quæ dicta sunt, unus- quisque cum senserit et cognoverit, confiteatur pec- catum quod fecit, et offerat agnam de gregibus sive capram, quia de aliquo qui de populo est, videlicet de vulgo loquitur hoc loco, inter quos possibile est simplicem quempiam inveniri agnam de gregibus, utpote aptam simplici, quemadmodum superius diximus in boc, de quo nunc sermo est, sacrificio sive pœnitentia recte custodivit offerri, finem adjiciens. prædicti peccati immunditiam evitandam putavit, A conniventiam præbet, vel in eo quod placent ta- sed et si quis tetigerit omnem rem immundam, aut lia, modis omnibus polluitur. Hic sensus co modo morticinam, aut a bestiis captam, non corporis, in præsenti quoque translatione si intendatur, sed rei immundas actiones ostendere cupiens, nec venit. illas immunditias quas Judæorum gens existimat. Quæ sint autem actiones quarum, communicatio sicut immundarum evitanda est, Salvator apostolos docuit, dicens: Adhuc et vos sine intellectu estis ? Nescitis quia omne quod ingreditur in os, in ven- trem vadit, et in secessum emittitur : quæ autem egrediuntur de ore, de corde exeunt, et hæc inqui- nant hominem? Elenim de corde exeunt cogitationes malæ, homicidia, adulteria, falsa testimonia, furta, blasphemiæ. Ilæc sunt quæ coinquinant hominem 95. Propter quod et immundæ res, utpote polluentes eos a quibus tanguntur, id est eos qui communicant cis, a legislatore intellectæ sunt morticinæ. His similis est in polluendo homo qui per peccatum mortuus est, de qualibus Dominus dicebat: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos ". A bestiis autem ca- ptus est, qui, operante in eo diabolo, tractus est ad aliquam actionem malai, quemadmodum Judas ad tradendum Dominum, de quo Joannes evangelista ail : Et facta cœna, immittente diabolo in cor ejus, at traderet eum Judas Simonis Iscariotæ ***. Quia autem in LXX translatione, non dixit simpliciter a bestia captum, sed addidit, immundum, qui est a bestia captus, putas non est omnimodo et immun- dus? Et dicimus : Nequaquam. Neque enim omnis qui a bestia capitur, jam omnimodo ab ea et occi- ditur. Forsitan enim et postquain capitur liberatur, sicut Petrus incidit enim in diaboli laqueo, tem- pore negationis. Sed et resipiscens evasit, et dicit eum David: Anima mea sicut passer erepta est de luqueo venantium”. Hic ergo immundus non est ; sed quædam differentiæ, id est, secundum LXX, morticinorum positæ sunt. De quibus quædam dixit esse pecora, quædam vero abominationes. Mortici- num autem pecus, est bomo per insipientiam pec- cans, et pecudum contra legem vitam ducens, qua- libus ait David: Nolite fieri sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus ** ; sed etiam de qualibus Jeremias ait : Qui admissarii facti sunt, unusquisque eorum ad uxorem proximi sui hinniebat". Abomi- nationes autem immundæ, veluti canes, et simiæ, D et quæcunque talia sunt, de animalibus appellan- tur, quæ etiam ab infidelibus colebantur; vel quod- bet reptile, id est quod super ventrem suum tra- fitur, quæ nihilominus Symmachus et Aquila repti- lia ediderunt, LXX autem abominationes. Ergo per Læc tam idololatrias apertissime significat quam in alio malo viventes, id est in dolis et in rapinis, sive in aliis cupiditatibus. His omnibús si quis tactu communicaverit, et oblitus fuerit, vel, ut LXX dicunt, fatuerit illum : quoniam oblivio animæ et obscuri- tas mentis, sive actio mala, inquinatio est, in horum tactu, id est vel in eo quod quis hæc operantibus Orabitque pro eo sacerdos, et pro peccato ejus. Consuetis utitur verbis, in memoriam nostram re- vocans ea quæ superius in deprecatione pro pec- catis præcepit peragi, quæ iterum dicere, utpotè semel dicta, necessarium non habemus. Solummodo autem hoc adjiciamus, ut si quid horum princeps peccaverit, hircum de capris offerat, oblationem sibi dignam et pœnitentiam. Per hoc enim quod multi- tudinem, et in his de quibus nunc dixit, id est sa- crificium offerre præcepit, manifestum est cum etiam de principe similia voluisse. Ut autem et ali- ter dicatur, eum qui in scientia excellebat, nec ipsum peccare oportuerat, nec alterius communicare pec- catis. Non enim ad virtutem, sed ad iniquitatem æmulantes se, invenitur producere, sive provocare subjectos. Propter quod illud, quasi quod nec evenire deberet, indiscussum reliquit. Sed et boc notandum est, quia delictum aliquando quidem specialem iniquitatem, quæ contra solum præsunni- tur Deum, qualis est quæ in sanctos, aut que in jusjurandum committitur; aliquando autem omne Fem. v, 8.

HESYCHII PRESBYTERI peccatum quod ad scientiam pervenit, legislator ap- A que, quando secundum intentionem Dominicam. pellat, et propterea ab co ubique cognitio peccati, sive anteponatur, sive subinferatur modis omnibus, delictum dicitur, ut ostendat quia omne peccatuin, postquam cognoscitur, in ipsum delinquitur Deum, et ideo appellatur delictum, id est mŋupele:ɑ, non enim sine causa legislator hoe sermone frequenter utitur. Nam et quemadmodum differentes conver- sationes hominum in exordiis libri per holocauto- mata et sacrificia salutaria designans, legislator non frustra proposuit, sed vias multas, et januas ape- rire cupiens: sic et modo non unam speciem, sed multas de oblationibus pro peccato sancivit, ut pluriores modos pœnitentiæ proponeret : quia nec omnes homines omnes modos implere possunt, nec omnis modus pœnitentiæ in omni peccato convenit. B Quando enim poenitentia, saccum, et jejunium, et lacrymas, et orationem continuam, et vigilias exigit, aliaque similia: quomodo, verbi gratia, senectute, aut aliter corpore infirmus, talem agere pœniten- tiam prævalebit? Nunquid ergo hic propter infr- mitatem aut similem ætatem repellitur a pœniten- tia? Nullo modo, habet enim alium modum ad im- petrandam remissionem peccatorum. Sed quis hic sit, sequentia demonstrant; ait enim : Si autem non potuerit offerre pecus. Quod LXX interpretati sunt : Si autem non valuerit manus ejus nd ovem, volentes per ovem caprum vel capram in- telligi, quasi commune esset genus caprarum et ovium, sicut diximus, hoc hic planius edidit, qui ut omnia hæc comprehenderet, pecus posuit. Unde et alii interpretum in hoc loco pro ove, hi quidem pascualia, alii autem ex grege, volentes per hoc et capras significare, ediderunt. Si ergo hic non po- tuerit offerre pecus, offeret pro peccato suo quod ¿peccavit, duos turtures, aut duos pullos columba- rum Domino. Quamobrem necessarium nimis est reminisci nos, quia contemplativam vitam et in ineditatione conversantem, et mundam atque sin- plicem significari, per pullos columbarum et turtu- rum superius diximus. Ergo qui non potest vacare in continua afflictione et ærumna, ut panem suum cum cinere comedat, et potum suum cuin fletu temperet, aliaque his similia pœnitens agat, verbi gratia, infirmitate aut alia quacunque necessitate D plane secundum hoc edunt, id est, faciet autem quo- prohibetur, hic alio modo agere potest pœnitentiam, veluti offerens semetipsum, ad contemplandum Deum, et ad perscrutationem legis ejus, totamque inentem suam consecrans cœlesti conversationi, a terrenis rebus plenissime cohibens se, per hoc enim ei, et peccatorum remissio, et justificatio procura- tur. Unde eorum offeruntur, unum quidem pro pec- cato, id est ad emundationem peccati, alterum vero in holocaustum, quasi in crucifigentem semetipsum, conversationem vel vitam, et plenissime Deo tra- dentem immolatur. Offeret autem hæc sacerdoti, Christo utique. Tunc cnim acceptabile est utrum- atque eo mediante offeruntur. Qui primum offerens pro peccato. Ideo primum pro peccato offeret, quia nemo potest holocaustum fieri, nisi prius fuerit a peccato liber effectus. Sed quis hujus modus est libertatis? Retorquebit sacerdos caput ejus ad pennulas, ita ut collo hæreat, et non penitus abrumpatur. Per collum, quod LXX spondylum interpretati sunt, totum corpus intelligitur, quia colli firmitas, sani- tas, et subsistentia totius corporis est. Quia ergo solet caput pro mente accipi in divina Scriptura, pro eo quod mens principatum tenet in homine, undo et David Deo dicebat: Tu contribulasti capita dra- conum subter aquas ', mentem videlicet; dum aqua baptismatis remissionem prælente, mens diaboli conteritur : per hoc ergo quod dicitur LXX: Eɩ erumpet sacerdos caput ejus præsens vero transla- tio : Retorquebit caput ejus et pennulas, vult nos non servire neque compati corpori, sed abrumpi, vel retorqueri, ut non ex æquo repugnet legi mentis lex peccati, quæ consuetudine peccandi in membris habitat corporis, neque captivum ducat hominem, sicut Paulus ait *. Quia autem non debemus ex toto corpus adversari, nec creaturam illud diaboli æsti- mare, sicut quidam putant, sed subdere illud menti! propterea non præcepit caput a collo separari, unus quippe ejusdemque sunt utræque creaturæ. Sed sequentia videamus : Et asperget de sanguine illius parietem altaris. Quidquid autem reliquum fuerit, faciet distillate ad fundamenta ejus, quia pro peccato est. Paries altaris corpus Christi intelligitur, de quo ipse Christus di- cebat : Solvite templum hoc, et tribus diebus ædificabo illud. Fundamentum autem ejus, sive, secundum quod LXX interpretati sunt, basim. Basis enim evan- gelium est Ergo, secundum intentionem sacrificți Christi et evangelicæ doctrinæ, jubet ctiam hoc pro peccatis sacrificium offerri : propterea addidit, quia pro peccato est. Nihil quippe sic a peccatis eripere. quemadmodum) Christi imitatio et obedientia evan- gelicæ prædicationis, potest, cui si quis sit obediens, alterum adolebit holocaustum, ut fieri solet, id est quemadmodum oportet holocaustum fieri. Quod LXX modo debet. Oportet quippe cum qui patrem ol matrem, et fratres, et omnia sæcularia renuit, hos locaustum fieri, si modo vult esse acceptabile et intelligibile holocaustum. Hæc si faciatis, qui non potest prædictis modis pœnitentiam agere, id est vigiliis, et sacco, et aliis similibus afflictionibus, ro- gabit pro eo intelligibilis sacerdos, et pro peccato ejus, et dimittetur ei. Admirabilis valde ergo Deus est hujus lator legis, qui veniam, utpote clemens imbecillitate generis humani tribuit, et modum re- perit per quem non minora consequi infirmantes possint. Quia autem non omne facile est ad part- * Psal. LXXIII, 15. • Rom. vil, 25. • Joan. 11, 19.

- tendum tempus, imo aliquando et difficile, id est à modios capiens. Ergo Christus est qui sacrificium quando abusi sumus ipsa pœnitentia, virtutemque ejus quodammodo abolevimus: quod evenit, si quis forte peccans et pœnitere se simulans ad hoc rursus redeat, quando et Petrus reprehendens ait: Evenil eis res veri proverbii: Canis reversus ad suum vomi- tum, et sus lota in volutabro cœni. Sed et Paulus. Ne quis, ait fornicator, aut profanus, ut Esau, qui propter unam escam vendidit primitivam suam. Sci- tote enim quia et postea hæreditate benedictionem re-. probatus est. Non enim invenit pœnitentiæ locum, quanquam cum lacrymis exquisisset eam 5. Ergo quia talibus non facilis præbetur pœnitentiæ aditus, ecce nunc legislator innuit; ait enim : Quod si non quiverit munus ejus offerre duos tur- tures vel duos pullos columbæ. Quia vero hæc non B potest omnimodo, nec hædum aut ovem potest; quare autem non potest: seu, ut LXX dicunt, non invenit? quia divitiis pœnitentiæ male usus, non eas quemadmodum oportebat, expendit. Quid ergo faciet, ut non desperatio ei causa perditionis fiat? : offert, et ipse est sacrificiuín quod offertur. Ephi enim cum sit mensura trium modiorum, evidenter Trinitatem innuit, quæ una quidem mensura est, quia una in ea est Deitas. Tres autem habet men- suras, id est, tres personas perfectas, et tot sub- sistentias, ut manifestum sit non nos peccare, ejus partem carnem Domini dicentes, propter insepara- bilem cum ea incarnati Verbi unitionem. Quare autem Trinitatis pars est? quia indivisibilis ejus est gloria et virtus, ita ut Paulus de Christo dicerct : In ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corpora- liter. Sed et Joannes : Qui negat, inquit, Filium. nec Patrem habet : Qui'confitetur Jesum, el Patrem habet. Ergo ephi quidem hie incarnatus Deus, Verbum utpote habens in se Trinitatis plenitudi- nem. Decima autem ejus est caro : primum qui- dem ut ostenderetur sublimitas divinitatis ejus, quantum ad humanitatem, propter quod et pars dicitur; deinde pro eo quod integro homine incar- natus est Deus Verbum, et qui legem impleret. Utrumque enim decima significat, quia et perfectus est denarius numerus. Decem autem mandata legis sunt, unde et decima: decimam partem præcipuam sacerdoti, Christo videlicet, lex deputavit, utpote massæ nostræ primitias habenti. Quicunque ergo poenitentiam sæpe prævaricans violabit, rursusque vult agere pœnitentiam, in spe Christi agat, qui in- quisitus a Petro: Si peccaverit in me frater meus, quoties dimitto ei, usque septies? dixit: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies *. Hic ergo sermo spem pœnitentiæ eis quibus impossi- bilis videtur præbet. Propter quod hauriens de obla- tione implet pugillum in monumentum ejus qui obtulit, et cremat super altare, id est, memor sui verbi, quod pro his salvandis, qui ad se veniebant apostolis dixit : Non peribunt in æternum, el nemo eas rapiel de manu mea 10. Venientem ad se salvat eum qui sæpe deliquit in pœnitentiam. Quid pro eo offerens pugillum in monumentum, id est, ver- bun secundum quod promisit eos qui semel sub manu ejus facti fuerint non perire. De hoc ergo pugillo mulierem quæ figuram gerebat Ecclesiæ, ipse introduxit dicentem: Congaudete mihi, inveui Offeret pro peccato suo similam, partem ephi deci- mam : non mittet in eam oleum, nec thuris aliquid ponet, quia pro peccato est. Hæc ergo species ei pœnitentiæ concessa est quam dixit. Anxiari aù. tem et timere debet, ne forte non suscipiatur ejus, utpote frequenter injuriata, pœnitentia; propterea nec oleum superfundit, utpote dubitans an mise- ricordia et compassione dignus sit. Sed nec thuris aliquid imponit, utpote qui nescit utrum boni odo- ris sit ejus oratio, quam frequenter prævaricatus est. Unde Joel propheta ad plebem Judæorum dice- bat Convertimini ad Dominum Deum vestrum, quia benignus et misericors est, patiens et multum misericors, et præstabilis super malitia. Quis scit si convertatur et ignoscat, et relinquat post se benedi- ctionem? Sacrificium et libamen Domino Deo no- ctro. Et quomodo dubitatur de misericorde et patiente, et multæ miserationis, si convertatur et poeniteat, et si sacrificium aut libamen pro peccatis accipiat, nisi quia populo maligno et diligenti pec- cata loquitur? Qui cum sæpe egerit, nunquam per- stitit in pura ponitentia: ergo nec desperationem illis facere vult, nec rursus eos pœnitentes valde præsumere, atque ideo verbis est dubiis usus: et D eam drachmam quam perdideram ". A multis enim quamobrem non oportebat præsumptionem eis fa- cile dari, ne data præsumptio, ad alia rursus pec- cata eos negligentiores efficeret, velut relaxatis prioribus, infirmos quippe quosdam et inconstan- tes in virtutibus legislator innuit. Tradet autem eam sacerdoti. Ille autem, utpoje pius Christus : quippe est qui etiam nunc per signi- ficationem intelligitur sacerdotis. male pœnitentia utentibus perdita fuerat ratio spe- randæ pœnitentia, sed secundum prædictum no- dum inventa est. Hoc ergo monumentum offeres super altare corpus suum, quod omne peccatum suscepit, etiam illud quod videbatur impossibike posse salvari. Propter quod adcidit : Quia pro peccato est. Ostendens quia ad Christum solum pertinet omnium peccata suscipere. Ergo hi qui poenitentiam saepe peccando prævaricati sunt, postremo autem pœnituerunt, ex eo quidem quod frequenter prævaricati sunt, spem poeniten- tiæ non habent: Christus tamen etiam sic orare, Qui plenum ex toto pugillum hauriens, cremabit super altare in monumentum ejus. Qui obtulit spe- cies oblationis, acceptabilis est ephi simile. Ephi autem mensura est trium mensurarum, id est, tres Hebr. x, 16, 17. Joel. 11, 13, 14. ▼ Coloss. 11 9. * 1 Joan. 11, 23. • Matth. 10 Joan. x, 28. *11 Petr. 11, 22. XXIII, 21, 22. Luc. xv, 9. IN LEVITICUM. LIB. I.

pœnituerat prævaricantein, pœnitentiam suam esse maledicto proximam et reprobam, ejusque finem in combustione esse nisi resipuerit. Nolens autem desperationem facere auditoribus suis: erant quippe sine dubio quidam in eis negligentes, et luxuriose pœnitentia utentes: quamobrem non ad alios bæc, sed ad eos scribebat. Quia ergo erant quidam tales, adjunxit: Confidin.us autem de robis, fratres, meliora, et viciniora suluti, tametsi ita loqui Mur: simul et terrere eos qui luxuriose uteban tur pœnitentia, et bonam spem rursus promittere, si migrarent a luxuria cupiens. Propter quod le gislator, nec oleum oblationi ipsi, nec thus addidit, timorem incutiens offerentibus, et tamen susci pientem hanc sacerdotem dixit. Vers. 14-16. ‹ Locutus est Dominus id Moysen, dicens: Anima si prævaricans cæremonias per errorem, in his quæ Domino sunt sanctificata pec caverit, offeret pro delicto suo arietem immacula tum de gregibus, qui emi potest duobus siclis, juxta pondus sanctuarii, ipsumque quod intulit damni restitnet, et quintam partem ponet supra traens sacerdoti, qui rogabit pro eo offerens arietem, et dimittetur ei., id est suscipere pœnitentiam, propter suum pati- semel, bis, vel ter, sed sape in iisdem in quibus tur verbum, quod manifestant sequentia, cum dicit Royans pro illo et expians. Vel, sicut LXX edide runt: Et orabit pro eo sacerdos, et pro peccato ejus qnod peccavit, et dimittetur ei. Ut ex hoc intendas quia multitudinem peccatorum commissam signifi cat. Quamobrem etiam ab uno horum, utpote sæpe cadem peccante, sæpeque de eadem re pœnitente, atque nihilominus iterante peccatum, ea in quibus prævaricatus est, pœnitentiam recte sacerdos dimittit et deprecatur. Misericors est enim et fidelis sacerdos ad Deum qui exorat pro peccatis populi. Sed etiam qui finis sit hujus sanctionis, cognoscamus, sequitur Reliquam vero partem ipse habebit in munere. Quod ediderunt: Quod autem reliquum fuerit, sit sacer dotis, quemadmodum sucrificium simile, atqui hoc sacrificium simile est. Decimam quippe ephi similæ præcepit offerri. Sed quia similam theologiam esse novit, hæc autein oblatio non tantum theologiæ, quantum pœnitentiæ est, per comparationem osten dit quia hæc alia quædam est extra iłam: unde ibi quidem quod reliquum fuit, Aaron et filiis ejus deputavit. Esse autein dixiurus ejus filios, illos qui sublimia et divina intelligere possunt. Ipsi quidem pascuntur de scientiæ reliquiis, cujus totum atque summam in cœlis Christus habet, apud quem sa pientiæ thesauri et scientiæ, sicut ait Apostolus ", absconditi sunt. Nunc autem non Aaron et filiis ejus, sed sacerdoti quod reliquum est, Christo vi delicet, sicut et sacrificium similæ est in munere. Ergo quia similam esse theologiam diximus, in duo eadem præsens sacrificium dividitur, id est, in re missionem peccatorum pœnitentiam agenti, et in theologiam Christo. Solius enim Dei est ignoscere, etiam ea quorum impossibilis videtur remissio. Et recte in eum multipliciter froc sacrificium ad theo logiam invenitur. Illud autem non admireris, quia in quibusdam personis, vel in peccatis, difficilem, esse aditum pœnitentiæ diximus; ait quippe Pau lus: Voluntarie enim peccantibus nobis, post për ceptam notitiam veritatis, non jam pro peccato relin quitur kostiu“; hoc quod diximus difficile, pro impossibile ponentes, nam idem in subsequentibus ait: Impossibile est enim eos qui semel sunt illumi vati, gustaveruntque donum cœleste, et participes vepribus hærentem cornibus, vel, sicut 1.XX, in facti sunt Spiritus sancti, gustaveruntque etiam bo num Dei verbum, virtutesque sæculi venturi, et pro lupsi sunt, renovari rursus ad pœnitentiam, crucifi yentes sibimetipsis Filium Dei, et ostentui habentes", eos qui frequenter egerunt poenitentiam, et præva ricati sunt Christum injuriare, qui eam coucessit, significans, quod manifestant sequentia: Terra onim, inquit, sæpe super se venientem imbrem bi bens, et generans herbam opportunam illis a quibus colitur, accepit benedictionem a Domino. Proferens autem spinas et tribulos, reproba est, et maledicto proxima, cujus finis in combustione ". Non dixit Bonum quidem est ab. omni peccato abstinere, maxime tamen ab eo quod contra sancta committitur, quia Deus per illud injuriatur. Quantum autem hoc, et quam terribile sit, præsens, quam fegislator ex posuit, demonstrat oblatio. Cernis quippe quia、 dum tot præcepisset sacrificia celebrari, nusquam de arietis sacrificio in principio libri hujus Domini ad Moysen loquentis, nisi tantum in hoc loco men tionem fecit, volens necessitatem et utilitatem sa crificii hujus ostendere. Cernis etiam quia non hir cum, neque capram, aut ovem, aut par columba rum, sed arietem præcepit offerri, ex oblatione docens quale sit hoc peccatum. In figura enim Salvatoris aries accipitur. Cognoscis autem hoc modo, quando Deus Abraham ab unigenito immo lando cohibuit: quoniam et Isaac vivere propter promissam ex eo successionem, et figuram sacri ficii Salvatoris impleri oportebat, propter hane Isaac in sacrificium assumpto, vidit arietem in arbore Sabech patriarcha teneri. Arbor autem Sabech crux est, lignum remissionis, in quo aries ex cornibus figuram gerens, confixi manibus in cruce Christi tenebatur. Non solum autem imma culatum eum esse præcepit, sed et qui pretii sit, sive emi possit duobus siclis, vel, secundum LXX, argenti quinquaginta siclis, siclo sanctuarii. Nemo quippe sibi conquirere Domini sacrificium nisi per Spiritum sanctum potest. Si enim nemo potest dicere Dominus Jesus Christus, nisi in Spiritu sancto ", multo magis nec sacrificium ejus assequi potest, sine operatione Spiritus. Unde non simpli 1 Celoss. 11, 5. 13 Hebr. x, 26. "Hebr. vi, 4, 5. ¹ ibid. 7, 8. 16 ibid. 9. 17 | Cor. XII,

IN LEVITICUM. LIB. I. per ignorantíam, feceritque unum ex his quæ Do- citer dictum est, quinquaginta siclorum. Ostendit ⋆ quippe hic numerus sancti Spiritus adventum, ex eo quod die Pentecoste, id est quinquagesima, ad apostolos venit. Sed et pondere sanctuarii, sive secundum LXX siclo sancto, ut per boc quod dixit sancto, ostenderet sancti Spiritus virtutem et operationem. Siclo autem quare? Quia siclus vi- ginti obolorum est, hic autem vicenarius numeras non est peccatis obnoxius. Unde bi qui de Ægypto exierunt, cum viginti annorum essent, peccati po- puli pœnam non susceperunt : mundus quippe ab omni peccato est spiritalis homo. Non solum autem arietem offerri, sed et quintam addere præcepit. Si quis forte sancto vase, vel cibo, aut unguento tali illicite abusus est, boc appellavit commissum pec- catum in sancta ; hic ergo ipsum reddet, et insuper B videlicet, hujus peccatum in sacrificio pro co obla- quintam, id est quintam ejus partem tradet sacer- doti. Iloc autem significat ut, quoniam quinque sensus habemus, si per unum sensum peccaveri- mus, veluti si oculum ad adulterium in tempore et loco sancto occupaverimus, aut linguam in detra- Lendo, vel aures ad malam locutionem, aut odora- tum ad perceptionem odoramentorum meretricio- rum, aut manum ad tactum profanum et injustum : primum quidem ab illo peccato omnino abstinea- mus, et pœnitentiam de eo per arietem offeramus; id est, Christum rogemus ut peccati in se commissi ipse fiat ereptio: deinde quintam, id est unum prædictorum sensuum, per quod peccatum com- missum est, offeramus sacerdoti, Christo videlicet : ut nequaquam ultra ad actionem pravam illum occupemus sensum, sed consecremus illum Deo. Sic enim pro peccato nostro deprecabitur. Quomodo autem peccati aries per sacerdotem offeratur, in alia parte libri conscriptum est, ubi sacrificium pro peccato æquale esse sacrificio quod pro delicto Git, prædicavit. Hoc autem nunc adjiciendum est, quia delictum legislator duobus modis uti, seu ponere solens, et delictum appellare nunc quidem peccatum quod ad scientiam pervenit, et nequa- quam jam ignotum est peccanti, nunc autem quod in Deo ipso commissum est, veluti jurejurando, aut etiam in sanctis, non sine causa hoc appellat delictum, sed ut tu cognoscas similiter in Deum extendi peccatum, quod in scientia, et quod in jurejurando, et quod in sanctis committitur. VERS. 17-19. Anima si peccaverit per igno- rantiam, feceritque unum ex his quæ Domini lege sacerdoti, juxta mensuram æstimationemque pec- cati, qui orabit pro illo quod nesciens fecerit, et mino. › Habet præsens locus quæstionem non modica con- sideratione dignam, quia pro peccatis pro quibus ca- pram pridem offerri, aut ovem præcepit; ait enim : Quod si peccaverit de populo terræ per ignorantiam, ut faciat quidquam ex bis quæ Domini lege prohiben, tur atque delinquat, et cognoverit peccatum suun!, offeret capram immaculatam. Nunc tanquam obli. lus ea quæ præceperat : Si anima, ait, peccaverit mini lege prohibentur : et peccati rea intellexerit iniquitatem suam, offeret arietem immaculatum de gregibus sacerdoti. Et multum videtur differre in- ter hoc sacrificium, et illud quod dudum præcepit ; sed neque oblitus est anteriora nec contraria eis præcepit. Quia enim nomine animæ gentilem dixi- mus significari, hic autem forsitan ignorans man- data legis transgredi poterat (propter quod dixit, per ignorantiam recte), intelligibilis aries, Christus prohibentur, et peccati rea intellexerit iniquitatem suam, et offeret arietem immaculatum de gregibus dimittètur ei, quia per errorem deliquit in Do- PATROL. GR. XCIII. tus diluit. Sed et illud ostenditur, atque in his evidenter demonstratur, quia in unoquoque quidem peccato, pro remittendo eo egimus pœnitentiam, cum non simus idonei per nosmetipsos, sine Christ| sacrificio consequi veniam. Ergo si quis extra fidem Christi constitutus est, Judæus forte aut paganus, licet pœnitere se de peccatis suis per conversa- tionem et vitam demonstret, remissionem non merebitur, quia arietem offerre, id est, Christi sa - crificium, non potest. Quamobrem generaliter de omnibus quodammodo sancire cupiens, non dixit: Si anima de populo, sed, Si anima simpliciter pec. caverit, et fecerit unum ex his quæ Domini lege prohibentur. Ergo et de indocto, et de scientiam habente, nec non de omni peccato recte hoc quod dictum est, accipitur. Quia autem arietem pro delicto jubet offerri, apertissimum est quia deli- ctum hic legislator intellectum peccatum posuit. Propter quod dicens per ignorantiam, subdidit : Et peccati rea intellexerit iniquitatem suam. Qui autem intellexerit peccatum, hic illud in se relidit, et sordidatur ab eo, sive oneratur, quandiu per præ. dictum sacrificium oratio pro eo fiat. Intellectus autem peccati, in habentibus quidem scientiam, contenebratis vero amore libidinum, necesse est ut, cum in cogitatione sua resipiscunt, proveniat : ca¬ rentibus vero scientia, per competentem doctrinam, qui intellectus cum alterutro horum provenit, modo ad hoc movet hominem, ut egeat sacrificio et poenitentia. Qui enim intelligit pollutionem, et non se purgat per pœnitentiam, manifestum est quod abominabilis sit et sordidus. Nam hujus rei gratia de Judæis Dominus dicebat: Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nume autem excusationem non habent de peccato suo “. Hoc autem planius ex posterioribus approbatur. Quid enim dicit : Orabit pro illo sacerdos, quod nesciens fecerit, et dimittetur ei, quia per errorem deliquit in Dominum, Quod LXX dicunt: Et dimittetur ei, deliquit enim delictum ante Dominum. Et quomodo idem ipse ng.

modo etiam ipsa nunc lex incipit. Et locutus est Dominus ad Moysen, dicens. Præ cipuum ostendit mandatum, ex eo quod et in ipso, quemadmodum et in peccato de sanctis Deum loqui Moysi specialiter exponit. scisse, et delinquere delictum coram Domino đi- ▲ ipsa verba discussa possunt. Videamus vero quo citur, qui judex justus est, et nihil agit contra justitiam? nec enim de sola actione nos judicat, sicut quando ad peccatum, aut propter libidinem, aut propter avaritiam, aut propter gloriam declina mus, quod ignorantia illius veræ voluptatis, et summi lucri, et illius non falsæ gloriæ patimur. Facit autem hanc ignorantiam dilectio mendacii. Ex quo quispiam cæcatus mente, cæcatur etiam et obseuratur scientia, quæ cæcata, nihil invenitur distare ab ignorantia. Unde et David dicebat: Ne scierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulanı ¹º. Dum autem resipuerint, et restaurata fuerit obscu rata mens, tunc peccatum sentimus, et necesse est ut in delictum nobis, usque dum per pœnitentiam purgemur, reputetur, delictum autem id quod est contra Dominum, duplicat enim delictum secun dum LXX dicens: Deliquit enim delictum ante Do minum. Et hoc cujus rei gratia? Quoniam delictum esse intellectum sive cognitionem peccati diximus, et omnis homo quidem naturali jure scientiam peccati habet, sed hic, sicut diximus, eam amere libidinum tenebravit. Alius autem tardior natura liter est, et alterius doctrinam habens necessariam. Sic ergo aut resipiscenti ci, aut ab alio discenti de lictum, id est peccati scientiam, delicti perpetra tio ante Dominum, duplex per scientiam reputa tur, tunc enim Deus ejus scientiam obnoxiam facit, et sacrificium per ignorantiam e peccato exigit, et pœnitentiam. VERS. 1-7. Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Anima quæ peccaverit, el contempto Deo negaverit depositum proximo suo, quod fidei ejus creditum fuerit, vel vi aliquid extorserit, aut calum niam fecerit: sive rem perditam invenerit, et in ficians insuper juraverit, et quodlibet aliud ex pluribus fecerit, in quibus peccare solent homines convicti delicti, reddet omnia quæ fraude voluit obtinere integra, et quintam insuper partem Domino cui damnum intulerat, pro peccato autem suo of feret arietem immaculatum de grege, et dabit cum sacerdoti juxta æstimationem mensuramque delicti, qui rogabit pro eo coram Domino, et dimittetur illi pro singulis quæ faciendo peccaverit. › Cernis quod in eodem ordine esse, peccatum quod in sancta, et id quod jurejurando committitur, spiritus Dei tradit; patet autem ex eo quod in utro que idem arietis sacrificium offerri præcepit. Quam ob rem enim paulo ante in omni peccato arietem jussit offerri, non a nobis conjicientes, sed inten tionem legislatoris sequentes, diximus. Cur autem peccatum quod jurejurando est, et quod in sanctis conjunctum putavit? Quia omnimodo utrumque ad Deum pertinet et qui jusjurandum transgreditur, non solum proximo nocet, sed et ipsi Deo, quem mediatorem fecit, injuriam facit; docere autem te » Psal. LXXXI, 5. Locutus est eryo. Anima quæ peccaverit, et con templo Deo negaverit depositum proximo suo, quod fidei ejus creditum fuerit, vel vi aliquid extorserit, aut calumniam fecerit, sive rem perditam invenerit, el inficians insuper juraverit. Quæ verba LXX sic edunt: Anima quæcunque peccaverit, et præterierit præcepta Domini, et mentiatur in proximum, in de posito aut de societate, aut de rapina nocuit proxi mum, et invenerit perditionem, et mentietur in ea, et juraverit injuste. Non autem frustra bis dixit: Si mentietur. Neque enim solet divina Scriptura eadem verba repetere, quæ et multa omittere brevitatis causa videtur. Ilic ergo jurisjurandi transgressioni mendacium comparat: et ideo superius quidem sine jurejurando commemoravit, hic autem mendacio jusjurandum conjunxit; ait enim: Et mentitur pro ea, et juraverit injuste. Nam et cæteri interpretes Aquila et Theodotion, et Symmachus ubi dixe runt LXX: Si nocuit aliquid proximum suum, isti Si calumniatus est aliquid. Quod intuentes, absti neamus nos totis viribus a fallacia, quoniam Deus per fallaciam injuriatur, qui veritas est. Sed et vim seu rapinam cum negato deposito, vel sicut etiam Septuaginta dicunt: cum societate, commiscuit, omne injustum lucrum vim seu rapinam judicans. Manifestum est autem ex his quæ subnectunt LXX Erit cum peccaverit et pænituerit, et reddiderit rapi nam quam rapuit, vel injustitiam quam injuste egit, aut depositum quod depositum est ei, sive perditum quod invenit, quod unumquodque prædictorum pec catorum his quæ connumerata sunt simile sit. Pro pter enim avaritiam committitur. Unicuique autem eorum caput ipsum, et quintam addi præcepit; sed hic non sacerdoti, sed ei qui injustitiam passus est dari præcepit quintam, in verbis differentibus simi lia sentiens. Quoniam enim cum eo qui præjudi cium passus est in rapina vel in deposito, et contra Ipsum quoque Deum injuste agitur per fallaciam, vel perjurium, recte horum quintam Deo dari jubet, ad quem tendit injuria. Quinta autem lingua est. Esse enim quintam etiam hanc diximus, cum sit una de quinque sensibus. Hæc ergo offertur Deo, ut deinceps non peccet, quia per ipsam unumquod que prædictorum committitur. Ergo eadem sancit in differentibus verbis, et aliquando quidem in persona sacerdotis, aliquando autem in ejus qui in justitiam passus est Deum figuravit. Aut quia se cundum eamdem rationem et sacerdos noster Chri stus esse, et nobiscum pro nobis injustitiam pati creditur, secundum legem videlicet compassionis nostræ, in fine sanctionis hujus arietem jubet im

IN LEVITICUM. - LIB. II. CAP. VI PARS ALTERA. nem obtineat. Horum autem sufficiens expositio est, ex his quæ in delictis sanctorum dicta sunt. Sed nos ab utroque peccato, magis autem ab omni resipiscentes custodiamus nosmetipsos. Si enim vel in uno quolibet eorum capi nos, aut incidere con- tigerit, habemus deprecationis et oblationis exem- figura contingebant illis : scripta sunt autem ad nostram correptionem, in quos fines sæculorum de- venerunt”. In Christo Jesu Domino nostro. Ipsi gloria cum Patre, et Spiritu sancto, nunc et in sæ- cula sæculorum. Amen. maculatum sacerdoti offerri, qui oret et remissio- A pla, quibus uti supplicanti bonum sit. Hæc eniin in LIBER SECUNDUS. VERS. 8-12. Locutus est Dominus ad Moysen, dicens Præcipe Aaron et filiis ejus. Hæc est lex holocausti cremabitur in altari tota nocte usque ad mane ignis ex eodem altari erit. Vestietur sa- cerdos tunica, et feminalibus lineis: tolletque cine- res quos vorans ignis exussit, et ponet juxta altare. Spoliabitur prioribus vestimentis, indu- tusque aliis, efferet eos extra castra, et in loco mundissimo, usque ad favillam consumi faciet. Ignis autem in altari semper ardebit, quem nutriet sacerdos subjiciens ligna mane per singulos dies, et imposito holocausto, desuper adolebit adipes pa- cificorum. Ignis est iste perpetuus, qui nunquam deficiet in altari. › Quia legislatoris modum sufficienter in præ- cedentibus ostendimus, et expositionis legalium verborum fundamentum positum est, extra quod aliud nemo ædificantium in spiritu ponere po- test Christus enim est, qui nobis sicut angularis ædificii lapis per totam legis expositionem jacet; ejus ergo gratia et doctrina, quia et architectus est, aurum, argentum, lapides pretiosos superædi- ficemus. Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Præcipe Aaron et filiis ejus. Hæc est lex holocausti. Hic de jugi sacrificio lex loquitur, quod quotidie in libro Exodi offerre præcepit sacerdotes; ait enim sic: Hoc est quod facies in altari : agnos anniculos duos per singulos dies jugiter "; et paulo post. Oblatione perpetua in generationes vestras " Dicit autem: Facies holocaustum, unum agnum mane, et alium facies vespere. Per hæc ergo intelligimus, quia in eorum quidem qui sunt de plebe, voluntate datum est, si volunt offerre holocaustum, propter quod sa- crificium illud munus eorum, utpote spontanea oblatio, nominatur. Neque enim omnis homo perfe- ctissimam exigit sapientiam, sacerdos tamen om- nimodo debet perfecte sapere. Perpetuum enim sacrificium, id est continuum holocaustum, se- cundo in die mane et vespere offerre præcipitur, ut a perfecta sapientia incipiens, in eadem finiat, et totam suam vitam componat ad perfectionem. Sed quia holocaustum quomodo particulatim divi- datur, quomodo effundatur ejus sanguis, quomodo imponatur super altare, in initio hujus libri Levi- tici legislator exposuit, nunc utpote illis sufficienter dictis, de solo dicit holocautomate. Consequenter ergo subdidit : Ignis in altare semper ardebit, quem nutriet sacer- dos. Oportet quippe eum qui holocaustum, id est perfectæ sapientiæ operationem debet, semper ac- cendere ignem sancti Spiritus, et non sinere ex- stingui. Exstinguitur autem eorum quibus donatus est negligentia; proper quod et Paulus ait: Spiri- tum nolite exstinguere “, velut in nostra potestate sit positum exstinguere illum, sive accendere. Tota autem nocte incendi ignem jussit, non quod in die non incenderetur, sed quomodo secundo fieret dic- bus singulis holocaustum : nam quia manifestus erat ignis diurnus, nocturnum addidit. Quia ergo nox caligo est vitæ hujus, id est, ea quæ multos obtinet ignorantia, de qua Paulus dicebat : Nor præcessit, dies autem appropinquabit *, nos præce- pit qui holocaustum Dei facti sumus, etiam in nocte accendere ignem, ut cum alii legem transgredian- tur, et terreni sint, nos simus spirituales, remini- scentes David dicentem: Tempus faciendi, Domine, dissipaverunt iniqui legem tuam"; quando enim alii transgrediuntur legem, nos oportet maxime ad obedientiam legis subrigi. Subdidit autem : Vestietur sacerdos tunica et feminalibus lineis. Sacerdos hic qui holocaustum offert, unusquisque perfecte sapiens intelligitur, quia sacerdotium perfe- ctionis exemplum est, propter quod et regale sa- cerdotium populus fidelis appellatur, utpote legem perfectam Evangelii suscipiens. Qui ergo vult of ferre holocaustum, tunica, id est justitia, et femi- nalibus, id est castitate induatur. Sed quia per feminalia castitatem oportet intelligi, membra probant, quorum ipsa tegimentum sunt femi. nalia. Tunicam autem justitiam diximus, quia perfecti cujusque maxime justitia vestis est, unde Paulus dixit: State succincti lumbos vestros in veritate, induti lorica justitiæ ". De lino autem et tuniş 20 I Cor. x, 11. "Exod. xxix, 38. * ibid. 42. ibid. 39. " 1 Thess. v, 19. 28 Rom. XIII, 12. Psal. CXVIII, 126. 17 Ephes. vi, 14.

non solum in tempore sobrietatis, sed et intelligi bili nocte, de qua Paulus dicebat: Non ergo dor miamus sicut et cæteri non habentes spem, sed vigile mus et sobrii simus: qui enim dormiunt, nocte dor miunt: et qui cbrii sunt, nocte ebrii sunt **. Ignis sufficiat subministrationis spiritus, in quo ordinari oportet intelligibilem hostiam, et adipem pacifico rum, quem LXX salutare ediderunt. Quia per adipem desiderium significari in pacificorum, seu in salutari sacrificio diximus, ut desiderium salvationis offerat seu devovent, qui spiritui totus factus spiritalis, nihil materiale habens, nihil miserum neque ter renum, ac quod nos legislator vocans: Ignis, ait, est iste perpetuus, qui nunquam deficiel de altari. Spiritus enim est Deus, et qui adorant cum, in ɛpi ritu et veritate oportet adorare ***. Unde et intelligi bile altare, quod est Christi corpus, inexstinguibilem habet ignem subministrationis spiritus. cam et feminalia vult esse, non ex lana, quia linea Non solum enim nobis in die, sed et nocte, id est vestis habilis, molliusque adhærens est corpori, aspera autem ea quæ ex lana est. Ex quo docet quia humiles multumque cohærentes sunt animæ, justitia et castitas; simulque hoc docet, quia quem admodum linum facile cuique ad habendum, sie virtutes volentibus eas consequi faciles sunt: et quæ cito conquiri possunt. His autem indutum, jubet of ferre cineres holocausti quos ignis consumpsit de altari. Quid per hæc docens, nisi ut quemadmodum hostia aufertur, id est sacriŝcium quod peractum est holocautomatis, ut aliud iterum simile offeratur, ita et nos faciamus; virtutes quippe quas coope rante Spiritu gerimus, sigillatim debemus ponere, ut alias rursus operemur: et non tantum præce dentibus contenti simus, sed et alias adjungamus, quemadmodum is qui currit relinquens transcursa, ad reliqua currenda contendit: quia videlicet aliter a bravium non poterit pervenire. Propter quod cum auferri de altari præcepisset consummatum igne holocaustum, poni illud juxta altare præcepit esse autem Christum holocautomatis altare dixi mus. Auferamus ergo ei olim opere consummatas virtutes, quando habemus tempora has operandi, quasi non nobis imputet præcedentes negligentibus, si non super eas alias constituamus. Probat autem hæc Ezechiel cum dicit: Si dixero justo quod vita vivat, et confisus in justitia sua fecerit iniquitatem, om nes justitiæ ejus oblivioni tradentur, et in iniquitate sua quam operatus est, in ipsa morietur 28. Imputat autein si præterita futuris augeamus atque confirmemus unde juxta altare jubet holocaustum poni, servat enim nobis Christus justus judex, quæcunque bona egerimus, si non hæc per iniquas actiones præva ricati fuerimus. Propter hoc etiam spoliari vesti mentis, et indui aliis, et efferri cineres extra castra in loco mundissimo jussit, non alterius generis nos vestimentis, extra ea quæ prius dixit, induens. Neque enim pro linea veste indui lanea nos præ cepit, sed hoc idem multa significat; id est quod quæ prius acta atque correpta sunt, non imputentur, quando tempus est alia peragendi. Et propterea de ponentes vestimentum prius, aliud tale vult in dui. Extra castra autem in locum mundissimum eſferri, id est præmittere ad futurum judicium; p illud enim extra castra est præsentis sæculi, et lo cus est mundus, quia ab omni corruptione mun dum est futuri sæculi judicium. Sed quid est quod addidit? Igris autem in altari semper ardebit, quem nutriet saccrdos subjiciens ligna mane per singulos dies. Quemadmodum ergo materia ignis sunt ligna, mane antem ea jubet componi: sic nobis sunt materia subministrationis spiritus divinæ legis testimonia, et sacrorum eloquiorum meditatio, quæ ligna esse supra diximus. Ergo hæc mane in lumine compo nere debemus, id est in vigilantia, et sobrietate anim;e. 28 Ezech. xxxm, 43. "I Thess. v, 6, 7.° VERS. 14-18. Hæc est lex sacrificii et libamen torum, quæ offerent filii Aaron coram Domino, et coram altari. Tollet sacerdos pugillum similæ, quæ conspersa est oleo, et totum thus quod super simi lam positum est, adolebitque illud in altari in moni mentum odoris suavissimi Domino: reliquam au tem partem similæ comedet Aaron cum filiis suis absque fermento, et comedet in loco sanctuarii ta bernaculi. Ideo autem non fermentabitur, quia pars ejus in Domino offertur incensum. Sanctum sancto rum erit, sicut pro peccato atque delicto. Mares tan tum stirpis Aaron comedent illud, legitimum ac sempiternum in generationibus vestris de sacrifi ciis Domini. Omnis qui tetigerit illa sanctificabi tur. › Meminimus beatum Paulum dixisse: Eadem di cere mihi non pigrum, vobis autem necessarium ³°. Quam intentionem in præsenti loco habere legisla tor videtur, reiterans quæ semel exposuit, ut mul tiplici repetitione mandati legentis ad memoriain revocaret. Quatenus autem per repetitionem legis necessariorem redderet lectionem, interponit ali quid amplius, cujus gratia necessarium hoc man datum et inexcusabile nimis exsisteret. Sicut ergo in præcedentibus de holocaustis sacrificia iteravit, permiscens eis assiduitatem, ipsius est enim ut ignis qui in altari est, semper ardeat nunquanique defi ciat: sic et nunc cum sacrificium similæ deduxisset ad medium, per quam significari theologiam in hu jus libri exordio demonstravimus, addidit, quia oportet eam in loco tantum sancto, a masculis, non autem ubique, aut etiam ab omnibus comedi: de qua vide qualia etiam nunc præcepit. Ilæc est lex sacrificii et libamentorum quæ offerent filii Aaron coram Domino, et coram altari. Hoc ergo de quo nunc sermo est, filii Aaron, id est sublimes in sa pientia homines, soli offerre debent coram Domino, id est secundum quod Dei voluntas est, non super 2** Joan. iv, 24. 30 Philipp. 1, 1.

flua in divino eloquio disputantes, sed quæcunque oportet omnimodo de divinitate loqui, sive theolo nobis Christus revelavit, hoc enim intellige quod ait coram altari; quia altare esse humanitatem Unige niti demonstratum est: ergo in his theologiam constituamus, in que nobis incarnatus tradidit Do minus, ut Patrem in eo, et ipsum in Patre cogite mus, et de sancto Spiritu sciamus, quia et ipsius est Filii, et a Patre procedit. Hæc enim nobis suffi ciunt ad theologiam quæ juvat et salvat. Altiora autem quispiam querens vel profundiora, excidet ab intentione veritatis, et peccat. Unde etiam nunc legislator subdidit. Tollet sacerdos pugillum similæ quæ conspersa est oleo et totum thus quod super similam positum est, adolebitque illud in altari in monimentum odoris suavissimi Domino. Cum eleemosyna et oratione, hæ enim figurantur per oleum et thus, quibus ne cessarie theologia conquiritur, utriusque siquidem adju!orium, ut non excidant a veritate qui de Deo loquuntur, necessarium habent. Hujus in meni mentum intelligibilis sacerdos Christus pugillum tollit, quia summa scientiæ apud eum permanet, quod in monimentum quidem est, quia in perpetuum erit permansura memoria. Neque enim quemadmodum ea quæ nunc est nostra scientia provectu destruitur quia quando venerit quod perfectum est, sicut ait Paulus, destruitur quod ex parte est 31. Sic erit et ea que apud Christum est, quam nobis in futurum s:eculum, ut perfectioribus tunc efficiendis, reser vavit. Illa enim, utpote consummata, sine oblivione semper in memoriam manet. Sicut autem quæ to tius summa est sapientiæ, pugillo sumitur, quia per singula capita pugillum per Moysen in libro Exodi pro filiis Israel jussit Deus offerri: itaque sum mam cognitionis, et perfectæ scientiæ esse apud Chri stum legislator innuit.Quid autem his subdat intende. Reliquam autem partem símilæ comedet Aaron cum filiis suis. Ut non ex toto a theologia cesse mus, pro eo quod summa scientiæ in futurum con servatur; quæ autem nobis ab eo relicta est, id est tradita, hanc comedere nos jubet scientiam, et ope rari, de qua nobis et præceptum est, quæque nobis sufficiens est, et juxta nostras vires. Sed intuendum ubi hanc et quomodo oporteat operari. Sequitur Absque fermento, et comedet, in loco sanc tuarii tabernaculi. Non coquitur cum fermento Dei, neque secundum Judaicam doctrinam, ne que secundum gentile fermentum: quia non vult nos verbum loqui, sed ut munda sit ab omni permistione, et absque omni fermento. Comedi au tem illam in atrio tabernaculi testimonii præcepit, id est, operari in Ecclesia. Tabernaculum enim testimonii, cœlum est, in quo quod habitet Deus, Scriptura testatur. Atrium autem tabernaculi testi monii, id est cœli, Ecclesia est, non solum sicut introitus, et vestibulum cœlorum, sed etiam quem admodum domus Dei. Ibi ergo, id est, in 21 I Cor. XI, 10. 31 Psal. LXVII, 27. 36 1 Tim. iv, 4. giam exercere: In Ecclesiis enim, ait, benedicite Dominum. Si quis autem in domo Ecclesiam ha bet (ait quippe Paulus: Salutate Nympham, et do. mesticam ejus Ecclesiam 33: habet autem quis do mesticam Ecclesiam, quando semetipsum sanctifica verit Deo et a sæcularibus cessaverit negotiis), hic etiam domi de Deo loqui, sive theologiam exercere potest. Tales sunt, quibus pars de sacrificiis Dor mini, id est loqui de Deo, vel theologia, de donis et oblationibus datur. De quo subdidit: Sanctum sanctorum erit, quia Sancti sanctorum contemplatio nem possident. Subdidit autem Sicut pro peccato atque delicto. Simile illud volens ostendere pro peccato, et delicto sacrificium. Sermo enim de Deo maxime ad ereptionem et emundatio nem animæ habetur, quando oleo et thuri, elee mosyne videlicet et orationi, sacrificium verbi Dei, id est theologiæ, conjungitur, secundum quod hoc legislator offerri præcepit, non frustra hoc jubens, sed quia eleemosynis et fide mundantur peccata quemadmodum Salomon in Proverbiis dixit ". Mares, inquit, tantum stirpis Aaron comedent illud, Legitimum ac sempiternum est in generationibus vestris de sacrificiis Domini. Non ergo omnium est de Deo disputare, sed talium qui nihil femineum, nihil fluxum in cogitationibus habent; quod legitimum cl æternum in generationibus eorum, id est in perpe tuum custodiri præcepit, ut in omni tempore in tendamus, nullatenus de Deo disputare præsumere, quandiu per quasdam declinationes difluentes, vel sæculares alias phantasias, a masculorum excidimus dignitate, ne et nobis dicatur: Peccatori autem dixit Deus, Quare tu enarras justitias meas et assumis te stamentum meum per os tuum 35? Concludunt autem hanc legem verba sequentia Omnis qui tetigerit ea sanctificabitur. Tangil au tem, qui apte hoc præsumit agere, hic juste san ctificabitur: Omnis quippe Dei commemoratio san ctificationem præstat, quod testatur Paulus, dicens Quia omnis creatura Dei bona, et nihil rejiciendum quod cum 'gratiarum actione percipitur 36. Sanctifi catur autem per verbum Dei et orationem. Sed cum dicit tangentem sanctificari, plane ostendit, quia in disputando de Deo, id est in theologia, suf ficit nobis etiam tantum tangere, quemadmodum igne qui vult calefieri, nam si interius mittat manam, pro eo quod potuit calefieri comburitur. Sic et qui profundius, vel altius de Deo disputare presumit, pro eo quod gloriosius quid vult ostendere, in Lla sphemiam cadit, dum comprehendere altitudinem divinorum dogmatum non possit. VERS. 19-25. Et locutus est Dominus ad Moysen dicens: Hæc est oblatio Aaron et filiorum ejus, quam offerre debent Domino in die unctionis suæ. Decimam partem ephi offerent similæ in sacrifició sempiterno, medium ejus mane, et medium ejus ve Coloss. XIV, ea, 15. a Imo, Eccli. i, 53. 35 Psal. XLIX, 16.

HESYCHII PRESBYTERI Offeret autem eam calidam in odorem suavissimum Domino sacerdos, qui patri jure successerit, et lota cremabitur in altari. Omme enim sacrificium sacer- Omne sacrificium quod ad sacerdotis refertur per- sonam, Unigeniti sacrificii figuram gerit, sicut per præsentem demonstratur legem; ait enim : Et locutus est Dominus ad Moysen dicens: Hæc est oblatio Aaron et filiorum ejus, quam offerre de- bent Domino in die unctionis suæ. Multorum quidem sacerdotum hoc donum est, ait quippe Aaron et filiorum ejus; sed uno uncto offertur, quia omnis sacerdotii imago et firmitas, sive subsistentia, Christi sacrificium est: ipso enim solo oblato per totum est. Et quando actum est? in die unctionis ejus, id est tempore quo incarnatus est: unctio enim in Unigeniti persona incarnatio dicitur. De qua ait Petrus Jesum Nazarenum, quomodo eum unxit Deus Spiritu sancto et virtute ". Hæc vero quomodo aut quando facta sint Gabriel Mariæ dixit: Spiritus sanctus, inquiens, superveniet in te et virtus Altissimi obumbrabit tibi 38. Unde David dixit: Propterea unxit te Deus Deus tuus oleo lætitiæ, præ consortibus tuis 9. Apertissime interpretans, quod esset sa::cli- ficationis oleum, quia non esset simile huic oleo, quo omnes sacerdotes, et reges, et prophetæ unge- bantur. Propter quod ait: Præ participibus tuis, il est super participes tuos. Participes autem ejus, ant C propter carnem, aut propter Spiritus communionem sancti sunt. Unde Paulus dicit: Participes autem Christi effecti sumus, si tamen initium substantiæ ejus usque ad finem firmum retineamus **. Quam ergo oblationem, cum sacerdos unctus fuerit, post incarnationem videlicet Verbi, legislator offerri præ- cepit? Decimam partem ephi offerent similæ in sacrificio sempiterno, medium ejus mane, et medium ejus ve- decimum quidem ephi simile, esse Unigeniti hu- manitatem in superioribus ostensum est, cum et ephi, utpote mensuran: tres mensuras capientem, Trinitatem esse recte diximus. Si autem ephi Do- mini caro esse, ut et divinitatis supereminentia de- monstretur, Dominicæque carnis cum ea insepara- ilitas, hoc nihilominus in sacrificium perpetuum est, quia sicut ait Paulus: Una enim oblatione con- summavit in sempiternum sanctificatos". Unde et salvare in perpetuum potest, accedens per semet- ipsum ad Deum. tari. Omne enim sacrificium sacerdotum igne con- Medium autem ejus mane, et medium ejus vespere. Mane passio incipiens, ex quo eum in atrio Caiphæ alapis cædebant alligantes, usque ad vesperuin pro- telata est; tenebris enim eam interpolantibus, et a sexta hora usque ad nonam factis, necessarie sa- crificium in mane et vespere dividi dicitur. spere, quæ in sartagine oleo conspersa frigetur. A dotum igne consumetur, nec quisquam comedet ex eo. ▸ spere, quæ in sartagine oleo conspersa frigetur. Sed Hæc autem in sartagine oleo conspersa frigetur. Sartaginem Domini crucem, utpote fortem, et nibil ab igne humanorum peccatorum læsam, accipi opor- tet quæ etiam superimpositam Dominicam car- nem, esibilem hominibus reddidit. Nisi enim super- imposita fuisset cruci, nos corpus Christi nequa- quam mystice percepissemus. Hæc oleo consper- gitur, quia enim nobis compassus est impassibilis, passionem sustinuit carnis. Addidit autem et con- spersam, quod LXX sic ediderunt : Conspersam of- feret eam buccellas sacrificium boni odoris Domino, odorem conspersam eamdem dicentes buccellas. Et buccellas quidem dixisse intelliguntur, utpote mul- tipliciter procedentem propter passiones per partes provenientes; conspersam autem, utpote in unuın collectam, unde pro buccellis Symmachus dilatatam edidit; quædam autem ȧvrlypaça electa habent, id est complexa, quia invicem sibi cohærent passio- nes Domini. Unde eadem et ex partibus, seu con- fractionibus, secundum prædictorum LXX editio- nem, esse ait legislator has confractiones proce- dentes, per partes passiones intelligens: Omne au- tem hoc sacrificium est suavissimi odoris Domino. Humani quippe generis salutem præstitit, hac an- tem Deo, utpote Creatori naturæ, nihil est suavius. Ad majorem autem explanationem, quod Unigeniti sacrificium significet, intende quid subdidit, Sacer- dos qui patri jure successit. Quod Septuaginta ita ediderunt : sacerdos unctus pro eo ex filiis cjus ſa- ciet ea, quia quidem Christus et Jesus est, Paulus probat dicens: Nobis unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia ". Quia enim per Aaron est, non in loco ipsius, sed pro eo, translato in se videlicet sacerdotio, manifestum est ex eo quod ipse sacer- dotium suscipiens, illius sacerdotii ministerium cessare fecit. Sed et quod ediderunt, ex filiis ejus, esse ex ejus filiis juste creditur, utpote qui ex Ja- cob femoribus descendebat, beatissimæ Genitricis Domini ex eadem tribu linca descendente: adji- ciuntque prædicti Septuaginta: Lex perpetua est Domino. Quod iterum Christi sacerdotium recto intelligitur, quia ipsi dictum est: Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech “. Si- mulque et quod ad conclusionem legis hujus se- quitur, intendendum est. Et tota cremabitur in al- sumelur : nec quisquam comedet ex eo. Quid ergo per hæc contestamur? nisi ut non dica- tur de Domino: quia is qui ex muliere natus est, passus est : qui autem descendit de cœlo, passus non est. Nobis enim unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, quem hi qui crucifixerunt non co- gnoverunt cujus esset dignitatis atque virtutis : Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriæ crucifixissent ". Ipsius ergo est Verbi incarnati passio, quæ provenit in carne, quamobrem tota cre- mabitur in altari. Ipsius ergo est, qui semetipsum ** Hebr. m, 14. * llebr. x, 14. "I Cor. VII, 6. 37 Act. x, 38. ** Psal. cix, 4. 38 Luc.1, 55. *1 Cor. 11, S. 39 Psal. XLIV,

IN LEVITICUM. LIB. II. totum exinanivit, et formam servi accepit, et habitu A Quamobrem et Theodǝtion pro eo quod est offe- inventus est ut homo; humiliavitque semetipsum, obediens factus usque ad mortem, mortem autem cru- cis *. Sic ergo intelligis et hoc quod dicitur: Omne enim sacrificium sacerdotum igne consumetur, nec comedet ex eo quisquam. Eamdem quippe etiam hæc virtutem atque intentionem habent, unde omne sucrificium igne consumetur, LXX dixerunt : Holocaustum fiet, Aquila edidit, integrum erit. Non ergo comedet ex eo quisquam, id est non dividetur, quia dentium est dividere et partiri cibos, cum ali- ter mandi non possint. Christi autem sacrificium in- divisibile demonstratum est, et propterea comedi non potest. VERS. 24. Locutus est Dominus ad Moysen di- cens Loquere Aaron et filiis ejus, ista est lex hostie pro peccato: In loco ubi offertur holocau- stum, immolabitur coram Domino, Sanctum san- ctorum est. Sacerdos qui offeret, comedet ea in loco sancto in atrio tabernaculi. Quidquid tetigerit carnes ejus, sanctificabitur. Si de sanguine illius vestis fuerit aspersa, lavabitur in loco sancto, vas autem fictile in quo cocta est, confringetur. Quod si vas æneum, defricabitur et lavabitur aqua. Omnis masculus de genere sacerdotali vescetur carnibus ejus, quia Sanctum sanctorum est. Hostia enim quæ cæditur pro peccato, cujus sanguis infertur in tabernaculum testimonii ad expiandum in san- ctuario, non comedetur, sed comburetur igni. › Quia non frustra eadem sacrificia repetit, su- С perius diximus, quod et in præsentibus demon- stratur. reno, expians edidit, id est emundans, et per sacer- dotii sui ministerium, perfectum faciens eum qui emundatur. Et quomodo eam manducet Christus a loco cognosce in quo comedet: In loco sancto, in atrio tabernaculi. Vel sicut LXX ediderunt, In atrio tabernaculi testimonii. Atrium autem taber- naculi testimonii, Ecclesia est; ipsa quippe ante coelum, atrium tabernaculi testimonii est, ubi Christus poenitentium salutem operatur, quæ salus ejus etiam cibus appellatur: Meus enim cibus est, inquit, al faciam voluntatem Patris mei **, voluntas autem ejus est ut peccator convertatur et salvetur. Insuper ait: Quidquid tetigerit carnes ejus, sanctificabitur. Carnes autem poenitentia, intelligimus jejunium, vigilias, cilicinum vestimentum, cum lacrymis orationen, eleemosynam; ex his enim consi- stit pœnitentia, quæ qui tangit, recte sanctifica- bitur. Et si de sanguine illius vestis fuerit aspersa, lava- bitur in loco sancto. Sanguis pœnitentiæ proprie baptismus est, quia sicut vita omnis carnis san- guis est, sic et poenitentie donum baptismi. Omnis enim qui agit pœnitentiam, si non perceperit baptismum, inutilis ejus est et sine aliquo lucro poenitentia mortuaque et exanimis: quia veterem peccati hominem non aliter quispiam nisi ablutione regenerationis deponit. Quod si dicis, et quomodo qui olim baptizati sunt homines, pœnitentiam agent? cognosce, quia virtus præcedentis baptisma- tis operatur et in ea quæ postea acta fuerit pœni- tentia. Hæc ergo est intentio legislatoris, quia qui comedet carnes prædicti sacrificii, quamvis oblatio sit alterius, sanctificatur. Per hoc au- tem ostenditur, quia et is qui non eget pœ- nitentia, si quid egerit horum, pœnitentiam agens sanctificatur. Similiter vel si multum parvus quis- piam baptizatus fuerit, qui necdum forte peccavit, mundatur. Et quid ei est opus mundatio? Ad hoc ei opus est, quia nemo est mundus a sorde nam licet unius diei vita ejus sit super terram, sordem tamen quam ex Adain successione et generatio- ne traxit, retinet: et ideo eum qui sanguine pœni- Locutus est Dominus ad Moysen dicens. Loquere Aaron et filiis ejus. Ista est lex hostiæ pro peccato. Vel peccati, sic quidem Theodotion et Symmachus ediderunt. Quæ est autem hæc lex? In loco ubi cffertur holocaustum, immolabitur coram Domino, quia Sanctum sanctorum est. Propterea Aaron et filiis ejus prædicta mandantur, quia offerre pro peccato sacrificium, id est pœnitentiam, sublimium et suin- morum est, atque a terra sublevatorum, quod non præstat nisi a malo recessio. Ergo ubi holocausta immolantur, ibi et quæ pro peccato sunt occidun- tur: quia qui offeret pœnitentiam, jam imitatur cum qui totum semetipsum obtulit Deo et omnimodo D tentiæ aspersus est non dixit sicut immundum la- recessit a sæculo, unde et holocaustum ejus ap- pellatur conversatio: et utriusque oblatio in con- spectu est Domini, placita enim est Deo, quando secundum ejus intentionem offertur: sic autem placita Deo, Sanctum sanctorum recte appellata est si enim non esset sanctorum sanctum pœni- tentiæ sacrificium, nunquam pœnitentem intro- duxisset in Sancta sanctorum: eumque per pecca- tum, unde prius expulsus est. Sacerdos qui offeret, comedet eam. Qui offeret ait, hic autem Christus est, qui nostra peccata suscepit, recteque nostram offeret poenitentiam. vari, ait enim : Si de sanguine illius vestis fuerit aspersa. Id est caro, ipsa est enim vestis interioris hominis, quæ si aspersa fuerit, ibi lavabitur in loco sancto, est hoc ipsum quod aspergitur, lavabitur, non quia maculatum est aspersione: si enim ita esset, utique dixisset vel adjecisset illud; sed hoc quod efficitur ab ipsa aspersione, lavationem appellavit in loco factam sancto, in domo mystica. Spiritus ergo si quis fortis lotus fuerit, sicut sunt, verbi gratia, pa- loco sancto aspersionem ne que ablutionem susce- ganorum aspersiones, non lavatur, quia non in ** Philipp. 11, 7, 8. "Joan. IV, 54.

HESYCHII PRESBYTERI CAPUT VII. pit. Hæc ergo legislator, baptismatis sermonem A id est, omnem de cognatione sacerdotum mascu- volens introducere, dixit. Evidenter autem proxi- mus est rationi pœnitentiae sermo baptismatis, unde Joannes pœnitentiam prædicare incipiens, in prædicatione sua inferebat baptismum*, ut vide- licet mysterio pœnitentiæ in baptismate babente substantiam. Sed ad ea quæ subsequuntur proce- damus. Vas autem fictile in quo cocta est, confringetur. Quod si vas æneum, defricubitur, et lavabitur aqua. Quod est autem vas fictile, et ubi jacens, Paulus ostendit cum dicit: In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et ligneu, et fictilia, quædam quidem in honore, quædam aute.n in contumelia 18. In contumeliam videlicet ea quæ sunt fictilia. Magnam autem domum, utpote quæ domus Dei est, Ecclesiam intellexit, in qua aurea vasa et argentea justi, fictilia peccatores sunt. Dixit- que quippe et Isaias de Jerusalem: Veniet con- tritio ejus, et comminuetur sicut conteritur lagena figuli contritione pervalida, et non invenietur de fragmentis ejus testa, in qua portetur igniculus de incendio, aut hauriatur parum aquæ de foven. Ergo quia vasa in quibus carnes sacrificii coquuntur, in templo sunt, esse autem in templo Dei quædam infirma vasa ex prædictis apostolicis verbis osten- dimus, quicunque est in templo vas fictile, id est Infirmus quispiam et sordidus, et qui in peccando consuetudinem fecit, ut ex hoc, sicut amator pcc- catorum, vas contumeliæ nominetur, cocto sacri- ficio, per quod peccatorum dispensatur remissio, propterea confringitur sive conteritur, quia cum esset infirmus, bona male percepit: videns enim peccata dimitti, putat semper licere percare, et ex eo quod juvatur, altera læsio et contritio infirmi- tatis invenitur alterius. Quicunque autem fortis est ut æs, et æruginem peccati non habens, hic coctione pœnitentiæ non conteretur, neque confrin- getur, sed defricatur sive extergitur, id est, diluitur. Et quomodo diluitur? Aqua lotus: videns enim alium pœnitentem, movetur ad compunctionem, et mundatur aqua lacrymarum lotus. Cur autem alterius poenitentia coqui in vasis, quæ in templo sunt constituta, dicitur? Quia hi qui agunt pœ- nitentiam, necessariam ad adjutorium habent ora- tionem populi, quibus attestatur Jacobus dicens : Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem ut salvemini 8º. Omnis masculus de genere sacerdotali, vescetur carnibus ejus, quia Sanctum sanctorum est. Id est, hoc quod pertinet ad poenitentia actionem, forti enim opus est sensu et virili intentione nihil fe- mineum neque fluxum habente, in agenda pœni- tentia. Notandum autem, quia sacrificium quidem cum qui offeret sacerdotem dixit comedere: carnes autem sacrificii omnes masculos de sacerdotibus. 47 Matth. 11, 8 scil· lum, quod videtur esse contrarium aliquo modo, nisi competenti expositione solvatur. Quamobrem sacerdotem quidem offerentem integrum sacrifi- cium, et comedentem intelligis Christum. Ipse autem nostram offeret pœnitentiam, ipse et conie, det, quia cibum salutem peccatorum habet. Carnes autem sacrificii, quæ pertinent ad poenitentiain, omnis masculus de sacerdotibus comedet, omnemi fortitudinem convenienter exhibens, cui recte di- catur : Viriliter age, et confortare et sustine Domi- num³. Et hæc quidem ita se habent. Sed intuen- dum est, quem subinferat terminum. Hostia enim quæ cæditur pro peccato, cujus sanguis infertur in tabernaculo testimonii, ad explandum in sanctuario, non comedctur, sed comburetur igni Et enjus sanguis pro peccato in tabernaculo testimo- nil ad expiandum seu deprecandum offertur? Vituli scilicet congregationis sive Synagogæ, id est vituli, pro peccato pontificis, hoc enim plenissime superius dixit. Quia ergo illa sacrificia multis pro- bationibus ad Christum ostendimus pertinere, recte ca comedi non præcepit, sed igne comburi. Neque enim per ea, per quæ sibi unusquisque remissionem peccatorum profligat, per jejunium, verbi gratia, aut vigilias vel aliam similem conver- sationem, unde et hæc nostræ carnis pœnitenti:v dicuntur: nec ergo per hæc Christus communis peccati (id est humani generis, quod populus significat et summi sacerdotis persona, qui quia præest populo, propria facit utique populi peccata) peragit remissionem, sed auctoritate et virtute pro- prie divinitatis. Christi enim passiones, per quas nobis remissio procuratur, non hominis cujusquam puri, sed Dei sunt incarnati. Propter quod non est esibilis hominibus, sed igne consumitur, quia solids Dei est remissionem omni præbere suo plasmati, quod per ignem significat. Deus enim noster ignis consumens est **. 11 Tim. 11, 20. Isa xxx, 14. * Jac. v, 46. *: Psal. xxvi, 14. VERS. 1-7. Hæc quoque est lex hosti:e pro de- licto, Sanctum sanctorum est; idcirco, ubi immolatur holocaustum, mactabitur et victima pro delicto; sanguis ejus per gyrum fundetur altaris. Offerent ex ea caudam, et adipem qui operit vitalia, duos re- nunculos, et pinguedinem, quæ juxta ilia est, reti- culumque jecoris cum renunculis, et adolebit ea sacerdos super altare: incensum est Domini pro delicto. Omnis masculus de sacerdotali genere, in loco sancto vescetur his carnibus, quia Sanctum sanctorum est. Et sicut pro peccato offertur hostia, ita et pro delicto; utriusque hostiæ una lex erit, Ad sacerdotem qui eam obtulerit per- tinebit. › Délictum aliquando quidem recognitum pecca- tum vocat, aliquando autem illud, quod in ipsum Tieut.

IN LEVITICUM. LIB. II. petratur, quemadmodum superius ostendimus. De his rursus præsens locus dicit. Manifestum est autem ex eo, quod et pro hoc, secundum quod et LXX specialiter dicunt, arietem offerri præcepit. Sed et in quo communionem habet cum sacrificiis aliorum peccatorum, et in quo rursus differt sub- tiliter discutientes inveniemus. Hæc quoque est lex hostiæ pro delicto. In quo LXX arietem specialiter, ut supra dictum est, expresserunt dicentes: Hæc est lex arietis pro pœ- nitentia, Sancta sanctorum sunt. In loco quo immo- labunt holocautomata, jugulabunt et arietem pœni- tentiæ contra Deum et sanguinem ipsius fundent ad basim altaris in circuitu. Hæc ergo communia sunt Propter quod ea ibi interpretata, hic recte præter- mittentur. Quid autem his addidit, Offeret ex ea caudam, et adipem qui operit vitalia, reticulumque jecoris cum renunculis, et adolebit ea super altare sacerdos, incensum est Domini pro de- licto. Quod LXX sic edunt : Et omnem adipem ejus auferet ab eo, lumbum et omnem adipem qui operit interiora, et omnem adipem qui est in in- terioribus, et duos renes, et adipem in eis, qui est in femoribus, et pinnulas jecoris cum renibus et offeret ea ad altare sacerdos hostiam Domi- no. Hæc nequaquam pertinent ad aliorum peccato- rum sacrificia, oportet ergo ea discutere. Illud autem intendere prius est necessarium, quia deli- ctum ad Deum refertur: quæcunque autem ad Deum referuntur, difficilem habent veniam, ita ut Heli filiis diceret: Si homo peccaverit in hominem, orabit pro eo si vero in Deum peccaverit, quis pro co orabit³³? Necessarie ergo arietem figuram ge- rentem Domini, de quo dictum est Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi”, sumi in sa- crificio diximus, in quo solo est, peccata quæ in cum commissa sunt relaxare. Oportet autem quæri, quare non omnis aries in holocaustum sit, sicut el vitulus, qui pro populo et pro sacerdote oblatus est, et ipse enim ſiguram gerere sacrificii Unigeniti、 est probatus. Sed ibi quidem quia generalis dispen- sata est remissio, et omnis humani generis peracta 1 est venia, necessarie omne Christi sacrificium offer- tur, hic autem illud est quod pro eis fit, quibus sacrificium et remissio procuratur. Quæcunque - ergo eum possunt salvare, hæc in sacrificium Chri- sti suscipi legislator jussit. Quæ sint autem haec Paulus ait, Pacem sequimini cum omnibus dicens, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum 85. Quod et nunc legislator significavit per antefactam oblationem: interiorum enim cogitationes sunt intelligibilia interiora, quibus pacem habentibus, pacem cum omnibus habebimus. Oblatione autem committitur Deum, sicut illud quod in sanctis per- A ficationem significat, quæ nobis ordinata est ad salutem. Notandum autem, quia quæcunque in sa- crificio pacificorum, ea in hoc sacrificio præcepit fieri. Adipem jubet offerri. Desiderat enim Christus et eum qui gravia habet peccata, salvare. Cum adipe, secundum LXX, et lumbum offeret. Neque enim solummodo hoc vult, sed et potest. Lumbus autem, utpote forte membrum, significat virtu- tem. Duos renunculos, et pinguedinem quæ juxta ilia est. Vult quippe maxime pœnitentis mundari inte- riorem hominem, vult etiam habere eum et casti- tatem. Propter quod non solum renium, sed et iliorum, vel femorum pinguedinem, seu adipem auferri jussit, quia hæc commistionis ministeria et cum sacrificio, quod pro alio illo peccato offertur. P seminum putantur. Cum his etiam reticulum je- duos renunculos, et pinguedinem, quæ juxta iliu est, renium, et pinnuke, et epatis, et femorum sancti- coris, vel sicut LXX, pinnulam epatis cum renun- culis auferri præcepit, ct offerri cum aliis in altari hostiam Domino. Vult enim eum qui pœnitentiam agit, concupiscentiam propriam non habere, sed omnem eam offerre Deo. Quia concupiscentias, sive desideria, in hepate moveri dicunt, et nutriri, quarum primitiæ per pinnulam oblate in sanctifi- catione peragi, omnesque corrigi faciunt. Hæc dicens, addidit : Pro delicto est. Ostendens, quia non frustra sacrifi- cium hoc differre ab aliis sacrificiis, quæ sunt pro peccatis, dixit, sed quia pro delicto est, id est, in Deum tendit peccatum ejus. Unde et partem¨ Chri- sti sacrificii, quod pro omni genere humano obla- tum est, in una etiam persona accipere necesse habuit. Reliqua autem non accepit, quia soli obla- tioni, quæ pro omnibus oblata est, competunt. Neque enim sola quæ prædicta sunt, Unigeniti sacrificium præstitit: sed et mortuorum resurre- ctionem, et diaboli condemnationem, maledicti liberationem, paradisi restitutionem, quarum unumquodque virtutem pœnitentis excedit. Ad cujus supplementum, utpote non sibi sufficiente propter magnitudinem peccati eo qui peccavit, partem Dominici sacrificii comprehendit. Reliqua autem ei, quod pro omnibus est, sacrificio custo- diuntur. Participatur autem eo et iste, pro quo nunc sacrificium fit, cum unus et ipse ex omni massa sit. Postquam autem dixit, quædam sacrificii pro delicto præcipua, subdidit communia quæ de pec- catis habet. Omnis masculus de sacerdotali genere in loco sancto vescetur his carnibus, quia Sanctum sanctorum est. Sicut pro peccato offertur hostia, ita et pro delicto. Utriusque hostiæ una lex erit. Ergo nihil aliud exponere hic, aut addere necesse habemus, quia communia hæc esse pro peccato, et pro delicto sacrificia audivimus. Sufficienter antem de his quæ pro peccato sunt in prædictis exposuimus. Sed confirmationem etiam huic legi talem super- addidit: * 1 Reg. 11, 23. ** Joan. 1, 29. * Hebr. xii, 14.

HESYCHII PRESBYTERI Ad sacerdotem qui eam obtulerit pertinebit. Christus autem nobis propitiatio factus est . Ergo et agitur, et omne quod ex pœnitentia quis conse- quitur, ad eum refertur; ipsius est enim pœnitentia, et propter hanc, ut nos salvaret, advenit; quod ma- nifestum est ex eo quod dixit: Non veni vocare justos, sed peccatores in pœnitentiam 57. VERS. 8-10. Sacerdos qui offeret holocausti vi- ctimam, habebit pellem ejus et omne sacrificium cerdotis, a quo offertur: sive oleo conspersa, sive arida fuerint, cunctis filiis Aaron mensura æqua per Non qualiacunque per ea quæ nunc dicuntur, legi- slator significat: hæc enim sunt in quibus eum per- scrutantes ut obstupescamus, dignum est. Sacerdos qui offeret holocausti victimam, habebit pellem ejus. Quid per pellem intelligi possit, mani- feste ostendit hoc quod Deo a diabolo de Job dictum est. Quando enim Job, quem ut abundan- tem omnibus accusavit, omnem sæculi substantiam, sive omnia quæ circa cum erant disperdidit, ille autem in sua impietate permansit, audiens a Deo : Nunquid considerasti servum meum Job, quod non sit ei similis in terra: vir simplex et rectus, ac ti- mens Deum, et recedens a malo, et adhuc retinens innocentiam? Tu autem commovisti me adversus Satan, ait : Pellem pro pelle, et cuncta quæ habet homo, dabit pro anima sua". Ergo pellis divitia- rum circumstantia, quasi exterius circumdans est hominem, quam offerre intelligibili sacerdoti hi qui volunt holocaustum fieri, debent. Propter quod hi qui doctrinæ apostolicæ crediderunt, vendentes sub- stantias suas, ad pedes apostolorum ponebant". Quia ergo pellem pro pelle dixit, necessarie divi- tiarum circumstantiam, quam perdidit Job pro patientia, quæ ei relicta est, intelligimus. Pellein autem, quia multa ex ca utilia fiunt patientiam profitemur. Quæ multa? Acquirentibus se provi- det bona patientiam autem cam maxime, quæ in tribulationibus est, unde et David psallebat : Quia factus sum sicut uter in pruina, justificationes tuas non sum oblitus". Quemadmodum enim uter in pruina juvari et confortari dicitur, sic et patien- dixit : Tribulatio patientiam operatur **. Simul etiam et inferius addidit : Patientia probationem, proba- tiv spem, spes autem non confundit”. Quia autem sacerdos offerens nostrum holocaustum, est Chri- stus Ipsi enim exhibemus corpora nostra hostiam vivam, sanclam, Deo placentem, rationabile obsequium noɛtrum", ipsius necessario esse patientiam, per quam assequimur prædictam conversationem, dici- Sive oleo conspersa, sive arida fuerit, cunctis filiis 60 Act. v, 34, 25. 61 Psal. cxvn, 85. 62 Rom. 67 Hebr. x. 5. Psal. xxxv, 3. in ipso omne pœnitentiæ sacrificium ministratur simile quod coquitur in clibano, et quidquid in craticula, vel in sartagine præparatur, ejus erit sa- singulos dividentur. › A tur: quia ipse nobis patientiam demonstravit, pr'us quidem dicens: In patientia vestra possidebitis ani- mas vestras 65. Deinde: In mundo tribulationes ha- bebitis, sed confidite, quia ego vici mundum 66. Non solum autem in ejus doctrinis, sed et in respectu ejus, patientiam in passionibus habemus, Paulo dicente: Cogitate autem qui talem sustinuit a pec- catoribus adversus semetipsum contradictionem, ut ne fatigemini animis vestris deficientes". Propter quod David ait Et nunc quæ est patientia mea? nonne Dominus, et substantia mea ante te est 68 ? Quia autem intelligibile hic describit holocaustum, ipse textus ostendit, ait enim : Sacerdos qui offeret holocausti victimam. Non boum, aut ovium, aut aliorum similium, sed homi- nis. Ubi enim non ab his qui offerunt, sed ab his quæ offeruntur, sacrificia considerantur, necessarie animalium mentionem facit. Hic autem, quia aper- tius voluit introducere personam Domini, sacerdo- tem posuit, holocaustum hominis offerentem. In- telligibilia enim nostra holocausta solus Christus offert, ad cujus imitationem eorum hostiæ et con- versationes studentur. Post hæc dixit: Omne sacrificium quod coquitur clibano et quidquid in craticula, vel in sartagine præparatur, ejus erit sn- cerdotis a quo offeretur. Reminiscendum est quia sacrificia hæc theologiæ esse Unigeniti dispensa- tionis diximus, et illud quidem quod est de clibano, diximus significare Virginis partum; quod vero de de craticula est, a morte resurrectionem, rationem in omnibus reddentes, et probationem quas oporte- bat, adjicientes. Quia ergo hæc theologiæ incarna- tionis proxima sunt, necessarie sacerdotis offeren- tis eam, Christi videlicet nati et passi et resurgentis, est. Sed nimirum novum tibi videtur quod infertur : eum, ut affligerem eum frustra 58. Cui respondens C sartagine est, crucis passionem: illud etiam quod tia crescit tribulationibus. Propter quod et Paulus Aaron æqua mensura per singulos dividetur. Con - spersum siquidem in oleo sacrificium de simila dicit quod nec in clibano nec in sartagine, nec in craticula mittitur. Ergo et ipsam esse theologiam diximus, sed non de Dominica incarnatione. Ut non ergo omnem theologiam circumscribamus in Uni- geniti humanitate, oportet nos et de Patris, et de Spiritus sancti et etiam ipsius Filii, quæ ex Patre est, substantia disputare. Propterea non in semetipso portare Loc sacrificium repetivit, sed fi- liis Aaron illud, ad theologiam per meditationem proficientibus Scripturarum, deputavit, unicuique æqualiter dispertiens, ut non dissimilia, sed omnes similia de Deo sentirent. Et hoc manifestum, quia hæreticis de tali percipere sacrificio non præcepit, quia non eadem de Deo sapiunt, sed et nimis diffe- rentia. Non conspersum autem de simila dicit ite- rum, quando decima ephi absque oleo, et thure, pro peccato offertur, a non valentibus hircum, aut 36 | Joan. 11. 2. v, 3. ** ibid. 4. 13. 88 Job 11, 3. 38 ibid. 4. "Rom. xii, 1. 68 Luc. xx1, 19. 66 Joan. xvi, 33.

IN LEVITICUM. LIB. II. ovem, ant par turturum, aut pullos columbarum A dum misericordiæ, propter inobedientiam Judæo- offerre in sacrificium. Hoc autem etsi sacrificium Sal- vatoris significat, tamen quia non theologiæ gratia, sed causa utilitatis offerentis præcepta est, et hanc filiis Aaron deputavit. Oportebat enim, et cum oblatio eadem esset, causa autem eadem non esset, hoc siquidem propter theologiam, illud autem pro- pter paupertatem postulantis pro peccatis offertur, differentiam aliquam sacrificium habere, ut osten- datur, quid pro theologia, et gloria quæ in Chri- sto est, offeratur, quid pro sola utilitate offeren- VERS. 11-15. Hæc est lex hostiæ pacificorum, quæ offertur Domino. Si pro gratiarum actione fue- rit oblatio, offerent panes absque fermento consper- sos oleo, et lagana azyma uncta oleo, coctamque B similam, et collyridas olei admistione conspersas. Panes quoque fermentatos cum hostia gratiarum, quæ immolatur pro pacificis, ex quibus unus pro primitiis offeretur Domino, et erit sacerdotis qui fundet hostiæ sanguinem, cujus carnes cadem co- medentur die, nec remanebit ex eis quidquam us- Quemadmodum holocaustorum et peccatorum sa- crificia, sic et ea quæ pro pacificis, sive salutari offeruntur, reiteravit ; secundo illud dicens, ut re- petitione memoriam eorum legem meditantibus in- sereret. Subinfert autem ea quæ ante non dixit, ut nobis lectio necessaria, et non despicabilis fiat. Dividi autem illud non frustra, sed et nimis rationa- biliter prævidit, hæc enim inquisitis legislatoris ver- bis invenimus. conspersam oleo collyridis panum azymorum: simi- primitiis offeretur Domino: et erit sacerdotis qui fun- Hæc est lex hostia pacificorum, quæ offertur Domi- no, si pro gratiarum actione offeret, sive pro lauda- tione. Vides activam quidem solam esse, rationalem antem, et activam esse vitam, ex his quæ nobis ad pacifica, sive ad salutem transeuntibus dedit, pote- statem tribuens, quam ex utriusque voluerimus eli- gere ; quia enim rationale quoddam est sacrificium gratiarum actionis, sive secundum LXX, landatio- nis ; audi David, postquam prohibuit sacrificia quæ secundum legem erant, dicentem: Immola Deo sa- crificium laudis et redde Altissimo vota tua “. Audi dicit au- et Paulum ad llebræos scribentem per se, ctum labiorum confitentium nomini ejus 7º. Quomo- do autem jubet illud offerri? Offeret panes absque fermento, conspersos oleo, et lagana azyma uncta oleo, coctamque similam, et collyridas olei admistione conspersas Quod LXX ita tionis salutaris. Panes sine fermento, sive azymos conspersos in oleo, apostolicos libros; lagana un. cla oleo propheticos intellige, quia illi quidem ni- mis opulenter, illi autem etsi et ipsi opulenter, non tamer, tantum annuntiant misericordiam Dei, tis. que mane. > rum, permiscent.minas. Unde et non conspersa oleo lagana, sed tantum uncta esse dicuntur. Co-' ctam autem similam, et collyridas olei commistione conspersas, vel sicut LXX dicunt: Et similam lam in oleo conspersam, cum eleemosyna theolo- giam intelligimus, unde et simila propter subtilita- tem dicitur. Verumtamen in collyridis panibus sine fermento, manera sacrificii pacificorum, seu salu- taris præcepit fieri, in apostolicis videlicet Scriptu- ris. Apostolicam autem doctrinam sequi maxime oportet eum, qui salvari desiderat. det hostiæ sanguinem. LXX autem dicunt: Et offe- ret de omnibus muneribus suis laudationem Deo, sacerdoti profundenti sanguinem salutaris illius erit. Per hæc ostendentes, quia quantumcunque homo egerit et vixerit, cucurrerit, et comprehenderit, sive assecutus fuerit, sine adjutorio Domini salutem adipisci sive assequi non potest. Propter quod et Paulus dicebat: Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei ". Ipsi autem sacerdoti profun- denti sanguinem salutaris, id est, Christi mini- stranti et perficienti sacrificium per suum adjuto- rium, primitias jussit offerri. Attende autem qua- liter etiam præsentem legis sanctionem conclu- sit: Cujus carnes eadem comedentur die, nec remane- bit ex eis quidquam usque mane. Vel sicut LXX: Et carnes sacrificii laudis salutaris, ipsi erunt videli- cel offerenti, et in quacunque die donabit comedetur, non relinquent ex eo usque mane. Ilic mane sa∙culum futurum appellat, utpote quod totum est lucis et nocti præsentis sæculi succedit. De ipso quippe et Paulus ait: Nox præcessit, dies autem appropinqua- vit 7: David autem dicit: Mane astabo tibi et videbo, quoniam non Deus volens iniquitatem tu es”³. Non vult ergo de carnibus sacrificii salutaris in mane re- linqui, ut non imperfectam vitam nostram relinqua- mus, per quam nos oportet salvari: scientes enim quia non restat in illo sæculo operatio, et in me- tem : Sic offeramus hostiam laudis semper Deo, fru- D moriam nostram revocantes quinque virgines, que edunt : Et similam conspersam oleo, in collyridis panum azymorum offeret munera super altare lauda- quia Sponso vocante venire ad nuptias, oleum eme- re volebant, a nuptiis exclusæ sunt ", nihil eorum, quæ ad salutem proficiunt, non manducatum, id est non operatum mane intelligibile relinquamus. Hoc enim nobis et Salomon in Proverbiis dicit: Non dicas: Vade, et revertere, et cras dabo tibi cum statim possis dare”; neque enim scis quid pariat superventura dies: ne forte, ait, deducaris, ubi non potes, nec mi- sericordiam, nec aliam virtutem operari ***. VERS. 16-20. Si voto, vel sponte quisquam obtu- lerit hostiam, eadem similiter edetur die. Sed et si quid in crastinum remanserit, vesci licitum est. Quid- 73 Psal. v, 5. ** Matth. 10 Hebr. x, 51. 71 Rom. IX, " Psal. XLIX, 1}. 12 Rom. xi, 12. 18 Prov. XXVI, 1 et Jac. iv, 11 xxv, 1 seqq. 78 Prov. 11, 28, 29.

HESYCHII PRESBYTERI potius quæcunque anima tali se edulio contaminave- rit, prævaricationis rea erit. Caro quæ aliquid teti- gerit immundum, non comedetur, sed comburetur igni, qui fuerit immundus, vescetur ex ea. Anima polluta quæ ederit de carnibus hostice pacificorum quæ oblata est Domino, peribit de populis suis. ▸ Hæc lex ad primam quidem faciem contraria vi- detur præcedentibus, sed non ita est discussa, quippe nimis invenitur eis esse concordans. Illud autem scrutantem intelligere oportet, quia umbram babens lex futurorum bonorum, recte multis et differentibus quæstionibus, ad figuranda ea quæ designantur mysteria, usa est. Si voto vel sponte quispiam obtulerit hostiam, ca- dem similiter edetur die. Sed et si quid in crastinum remanserit, vesci licitum est : quidquid autem tertius invenerit dies ignis absumit. Omne quidem sacrifi- cium pacificorum seu salutare spontaneum est, unde illud inter dona superiori parte libri hujus, legis- lator ascripsit; sed gratiarum actionis, sive laudis sacrificium, quanquam species sit oblationis ejus dam est, propterea in lege voluntarium non habet additum : quia cum sine dubio rationales simus, debitum quodammodo præcipuum Creatori rationale sacrificium debemus. Propterea in eo voluntarium lex reticuit, non illud excipiens a voluntariis, ne- ɑ que enim pro peccatis, sed nec ex promissione oblatum ostendit. Tantum autem tacet, quemadmo- dum diximus, voluntarium, sive spontaneum, ut cam siletur hoc verbum qui rationales simus, de- bere nos Deo rationalia sacrificia intelligamus, et omni ei studio adhæreamus. Sed quoniam illic in qua, die offertur, comeditur, ait, hic ɔutem, in qua- cunque die offertur, et in crastino: nec hoc contra- rium est, apertissime enim et hoc quod dicimus cra- stinum, denuntiatum præsentis sæculi est, quod testatur Jacobus dicens : Ecce nunc qui dicitis: Hodie et crastino ambulabimus in illam civitatem et nego- tiabimur, et lucrum faciemus 7. Et omnino non in- venies ubicunque in Scriptura crastinum, assimila- tum futuro sæculo, sed dicitur quidem præesens sæculum hodie, quomodo David dicit: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, sicut in exacerbatione 7. Et rursus Paulus: Sed ad- hortamini vosmetipsos per singulos dies, donec hodie cognominatur 78. Dicitur autem et cras, non tamen omnino ανά διαστολήν hodierni : sed quia praesentis sæculi non eadem sunt spatia, sicut in Proverbiis osten- dit, Ne dicas amico tuo: Vade, et cras veni. Neque enim sæculum describit futurum, sed subsequens, præsentis vitae tempus. Propter quod dixit: Neque enim scies quid pariat superventuru dies 79, id est, ne forte in ea moriaris, aut ab aliqua impediaris causa. lum hic autem quidquid tertius invenerit dies, quid autem tertius invenerit dies, ignis absumit. Si A Quod utrumque in præsenti sæculo contingit, non quis de carnibus victima pacificorum die tertio come- derit, irrita fiet oblatio, nec proderit offerenti : quin quæ nunc dicta est, tamen quia rationabile quod- in futuro. Unde nec ullo modo diem duplicavit, unam diem tantum dicens in sacrificio gratiarum actionis, sive laudis. Aut forte hinc manifestum est quia his qui rationalem vitam apud se definierunt et studium quietis, veluti Maria quæ bonam par- tem elegit, et ad pedes Domini Jesu Christi sede- bat, simplex est vita et velox atque ad transitum parata. Eis vero qui activam elegerunt, non ita, sed laboriosa, qualis erat Marthæ quæ turbabatur erga plura 80. Unde et ei duplex tempus, propter labores, computatur; verumtamen legislator, etsi verbis diversis utitur propter opulentiam spiritus, et ut multiplicia redderet, sicut sæpe diximus, in- telligentie enigmata, a districta tamen subtilitate non recedit, sed ibi dixit, Non relinquent de eo in mane. Non dicens, in cra- stino, quia crastinum non significat futurum sæcu- ignis absumit, per diem tertium, futurum indicans sæculum, in ipso quippe generalis est mortuorum resurrectio: quam designat tertii diei facta resur- rectio Domini quæ mane provenit. Propter quod et mane sæculum diximus significare futurum. Tunc ergo quod reliquum est de sacrificio pacifico- rum seu salutarium igne consumetur. Quodcunque enim reliquerimus ad nostram salutem pertinens, inoperatum est, autem inoperatum et hoc quod male operatum est, et ligna, aut fenum atque sti- pula factum, hoc igne consumetur, nos autem de- trimentum patiemur. Sed quid his addidit ? Si quis de carnibus victimæ pacificorum die tertio comederit, irrita fiet oblatio, nec proderit offerenti : quin potius quæcunque anima tali se edulio contami- naverit, prævaricationis rea erit. Nec hrc frustra præsenti sanctioni addidit, sed quia quidam post finem hujus vitæ et mortuorum resurrectionem aliam talem vitam, qualis nunc est, describere præ- sumpserunt, mille annorum quoddam sæculum in- troducentes, in quò, ut aiunt, Jerusalem sensibilis ædificabitur, templumque ejus, et quæ in ea quon- dam fuerunt Sancta sanctorum restaurabuntur, et sacrificia offerentur, nuptiæque, et filiorum procrea- tio, et deliciæ quædam cum justitia sensibili, et lon - ge alia conversatio nostra, quam ca quæ nunc est justorum, cum ex mortuis resurrexerimus erit : hanc ergo presumptionem de animo nostro remo- vere cupiens Si quis de carnibus, ait, pacificorum die tertio comederit, id est, si quis sibi in cogita - tione proponat, quia post resurrectionem mortuo - rum, reliquias hujus vite acturus est, et modo qua- dam comedat prædicta in mente, utens pro cibo phantasia; et sperans se comedere eo tempore quo comedere impossibile est, id est, operari bujus oblatio non suscipitur, nec reputabitur ei. Qui enim falsa de futuro sæculo æstimat, sibimetipsi damnum facit, abominabilem et pollutam oblationem suam 56 Jac. IV, 13. 77 Psal. xciv, 8; Hebr. iv, 7. 78 Hebr. 111, 15. 79 Jac. iv, 14. Luc. x, 40, 41.

IN LEVITICUM. LIB. II. constituit. Non solum autem hoc, sed et peccatum A rationalis hominis. Unde quidem cogitationum ma- sibimet contrahit ; propter quod dixit : Quin potius quæcunque anima tali se edulio conta- minaverit, prævaricationis rea erit. Ostendens quia et in damno bonorum vivit, et peccato se subjicit, quicunque non bona de retributione æstimat Chri · sti: non enim sunt corruptibiles retributiones Dei, nec quæ semel destruxit, illa rursus constituit : præterea non vult virtutes falsa intentione pollui; unde et dixit : Caro quæ aliquid tetigerit immundum, non comede- tur, sed igne consumetur. Carnes dicens virtutes, ex quibus sacrificium salutare constat : verbi gratia, castitatem, eleemosynam, justitiam. Hæc ergo si tetigerint immundum quidpiam, cum forte per su- perbiam justitia et castitas ad vanam gloriam, et eleemosyna ex injustitia fit, igne incendentur judicii futuri. Quod demonstrat Isaias, dicens: Qui immo- lat bovem, quasi qui interficiat virum; qui mactat pe- cus, quasi qui excerebrat canem *¹, et reliqua. Præ- sentis autem mandati recta conclusio est : Qui fue- rit mundus, vescetur ea. Anima polluta quæ éderit de carnibus hostiæ pacificorum quæ oblata est Domino, peribit de populis suis. Aperte hic ironiam destruit, et hypocrisin, hæc enim sunt animæ immunditiæ, ita ut horum homo interior lupus appellaretur, cum Dominus dicit : Attendite ab eis qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intus autem sunt lupi rapaces **. !li de carnibus hostie pacificorum sive salutaris, quæ oblatæ sunt Domino, comedentes, qui virtutes quæ C a Deo possidentur, non virtutis intentione, sed fraudulenter operantur, pereunt de populo suo, ut non jam oves, sed lupi nominentur et ut manife- stum sit, quia de grege expulsi sunt. Quicunque au- ten extra gregem est, hic in parte bestiarum de- putatur : Et qui tetigerit immunditiam hominis vel jumenti, sive omnis rei quæ polluere potest, et come- derit de hujuscemodi carnibus, interibit de populis suis. Non ergo quemlibet illum solummodo mala mundum esse et carere vult actione si salutarem sive pacificam operatur hostiam, et cupit ejus esse particeps, sed ut etiam ab alterius mali conjunctione abstineat, sive cogitationes ejus sive opera mala sint. Quia enim rationalis et intellectualis est homo, recte immunditiam hominis, eam quæ est in consiliis, et cogitationibus, malitiam intellexit, quod manifestat et Dominus, dicens : Necdum in- telligitis, quia omne quod ingreditur in ore, in ven- trem vadit, et in secessum emittitur? Ea autem quæ egrediuntur de ore, de corde exeunt, et illa polluunt hominem. De corde enim exeunt cogitationes malæ, homicidia, adulteria, furta, falsa testimonia, blasphe- miæ ? Non ea que in actione sunt, dicens furta aut adulteria, aut fornicationes, nam hare quomodo de corde exeunt? sed ea quæ in cogitationibus et consinis sunt, quia ipsa maximæ sunt immunditiæ 81 Isa. LXVI, 3. Jarum Dominus mentionem fecit, et sic addiuit : Hæc autem sunt quæ polluunt hominem. Jumenta ergo immunda sunt hi qui immundis et terrenis actio- nibus occupantur; ad terram intendunt, quemadmo- dum jumenta. Unde et fornicatores equi admissarii appellantur **. Sive omnis rei quæ polluere potest. Quicun- que omina et divinationes, et purgationes, vel dies, et tempora custodiunt, multo magis au- tem magi et venefici, abominabiles sunt enim apud Dominum. Omnis qui facit hæc, forsitan enim communicat quis malis corum consiliis, aut actio- nibus, et hic, utpote prohibitam immunditiam tangens, non potest ea quæ ad hostiam salutarem vel pacificorum pertinent comedere, sive operari. Cum enim nisus fuerit ea quæ ad salutem perti- nent agere, et communicaverit operantibus mala et quæ ad perditionem pertinent, peribit de populo suo, id est, de his qui salvantur, nam et alienis communicare peccatis, mortiferum est: unde et David dicebat: Et ab alien's parce servo tuo 8³. Et Paulus Timotheo præcepit: Manus cito nemini im- posueris, neque communicaveris peccatis alienis, temetipsum castum custodi 86, VERS. 25-25. Locutusque'est Dominus ad Moy- sen dicens: Loquere filiis Israel. Adipem bovis, et ovis, el capræ non comedetis : adipem cadaveris morticini, et ejus animale, quod a bestia captum est, habebitis in usus varios. Si quis adipem, qui offerri debet in incensum Domini, comederit, per- ibit de populo suo. › Admiranda est legislatoris sapientia quemadmo- dum per ænigmata et parabolas introducat subjectis utilia, caute mandati margaritam quasi in peram componens litteræ. Quamobrem enim adipem boun, et ovium, et caprarum comedi non præce- pit: quorumque carnes mundas et esibiles dixit eorum comedi adipem vetuit, nec ejus qui opera- tur mandatum, quemadmodum est bos, nec simpli- cis, qui est ovis, nec eorum qui pro peccatis pœni- tentiam agunt, per capram quippe significantur ea que pro peccatis sunt sacrificia, cum capram præ- ceperit in his aut hircum immolari, nec horum ergo concedit ut desiderium comedamus? Ad Deum enim illud referri, et Deo offerri jubet, quatenus non sit secundum intentionem humanam, sed Deo soli uniuscujusque rei, quam quis ex prædictis assequitur, desiderium offeratur. Similiter pecca- torum desiderium, quod per morticina et a bestiis capta significatur: per morticina quidem utpote qui elegerunt per quasdam impudicitias et per su- perbiam peccati mortem. Quod probat Paulus de viduis sic dicens : Quæ enim in deliciis est vidua, vivens mortua est 87. Per ea autem quæ a bestiis capta sunt, intelliguntur hi qui, dum negligunt Tim. v. 22. 81 Matth. v, 15. * Matth. 67 Tim. v, 6. Eccli. XXXIII, G. 65 Psal. XVII,

HESYCHII PRESBYTERI intelligibilibus bestiis comprehensi: quod ut non faciamus, rursus Petrus ait: Sobrii estote, vigilate, adversarius enim vester diabolus, sicut teo rugiens circuit, quærens quem devoret 38. Quorum non con- cedit adipem comedi: noxium enim est nobis horum desideriis uti. Sed nec Deo ea jubet offerri, deside- rium enim peccatorum peribit 89. Sed quid præcepit? Habebitis in usus varios. Transferre ergo illud ad virtutem debemus, ut ad castitatem, aut ad elee- mosynam, aut ad justitiam, aut ad quamcunque speciem bonæ operationis horun desiderium con- vertamus, resolventes illud, et in alium modum derivantes. Hoc enim est, habebitis in usus varios. Quia et adeps, si ad aliquam utilitatem cujuslibet conficiendi operis necessarius est, subtiliatur atque resolvitur. Si quis adipem qui offerri debet in incensum Do- mini comederit, peribit de populo suo. Recte perit, videlicet cogens, aut alio modo suadens ei, qui semetipsum obtulit Deo, non ad supernum oculum desiderium habere, sed ad placendum sibi. Vers. 26, 27. ‹ Sanguinem quoque omnis ani- malis non sumetis in cibo, tam de avibus, quam de pecoribus. Omnis anima quæ ederit sanguinem, peribit de populis suis. › Quia sanguinem animam vult intelligi, sufficien- ter superius demonstratum est. Vult ergo virtutem nos assequi alternæ dilectionis: et neque justorum, quorum hoc loco, propter altiorem volatum, con- versationem significavit, neque peccatorum, quibus pecorum appellatio, pro eo quod ad inferiora inten- dunt, convenit comedere sanguinem, id est nihil cdunt LXX, hoc non fieri in omni habitatione præcepit, per habitationes, differentes conversa- tiones innuit. Propter quod oportet a malitia con- tra proximum, tam sublimiter sapientem, quam mediocriter, vel nullum sapientiæ studium haben- tem, et ut dicatur breviter, et justum ab ea, quæ est contra peccatorem, et peccatorem ab ea quæ esse potest contra justum, abstinere malitia, ut nullas illi moliatur insidias, sciens, quia in san- guinem peccat, et sanguinem comedere eum le- gislator judicat, et peribit anima hæc de populis suis, pro eo quod intentionem habuit perdendi proximi. Insuper et hoc intende, qui ea quæ de prohibitis cibis est, et tactu immundorum, sanctio- nem insinuans animæ, lex mentionem facit: quia maxime ex gentibus populo, cujus esse significa- tionem animalem hominem manifestavimus, mos est omnibus vetitis pollui actionibus, a quibus il- Jum rccedere præcepit. VERS. 28-34. Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel: Qui offeret victimain id est et libamenta ejus, tenebitque manibus adi- 88 | Petr. v, 8. Qui offeret victimam pacificorum Domino, offeral cautelam suam et custodiam, captivati sunt, ab A pem hostiæ, et pectusculum. Cumque ambo oblata ad eorum operari mortem. Quod autem, sient pacificorum Domino, offerat simul et sacrificium, 8 Psal. cx1, 40. Psal. I, 3. Domino consecraverit, tradet sacerdoti, qui adole- bit adipem super altare: pectusculum autem erit Aaron, et filiorum ejus, armus quoque dexter de pacificorum hostiis cadit in primitiis sacerdotis. Qui obtulerit sanguinem et adipem filiorum Aaron ipse habebit et armum dextrum in portione sua : pectusculum enim elationis, et armum separationis tuli a filiis Israel, ex hostiis eorum pacificis, et dedi Aaron sacerdoti, ac filiis ejus lege perpetua, ab omni populo Israel. › Vere qui legem Dei meditatur nocte et die, lignum est plantatum secus decursus aquarum, ut det fructum in tempore suo meditatione irrigatum legis, quæ ut non faciat fastidium, nec deficiat legens, variat sanctionem, differenter de iisdem præcipiens. Hoc autem divinæ est sapientiæ, quæ in omni etiam disciplina hoc operatur. Nam ecce et medicinam invenies morbi tempore, multa præferentem medicamenta, multo magis et in hoe quod animæ profectum et sanitatem præstat. Quam- obrem virtutem hujus intendamus sanctionis. Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel. In quo loco LXX ediderunt: Et filiis Israel loqueris, dicens. Non ergo frustra superius diximus, quia ad populum gentium ea quæ tunc dicta sunt maxime pertinebant, hujus enim rei legislator memor, non dixit nunc secundum LXX editionen Loquere filiis Israel; sed, et kliis Israel: hoc ostendens, quia non solum eis, sed et illis lo- quatur, qui sunt ex gentibus, communis enim eis hæc est secundum spiritum lex. Quid autem ait? simul et sacrificium, id est, et libamenta ejus. Se- cundum LXX autem : Offerens sacrificium salutare Domino, offeret munus suum Domino de sacrificio salutari ejus. Et quam hoc interpretationem habeat, manifestat plane quod sequitur. Tenebit manibus adipem hostiæ. Vel sicut LXX : Manus ejus offerent exta Domino, id est, ipsum quem- piam oportet ea quæ ad pacifica, vel salutem per- timent operari, utpote qui alterius studio, amici forte, aut cognati, salvari non potest. Quemad- modum hæc iniquitas iniqui super eum erit, sic et justitia justi super eum erit. Quomodo ante oportet hostiam celebrari? Tenebit manibus adipem hostiæ et pectusculum. Vel secundum LXX: Offeret adipem qui est super pectusculum, et pinnam jecoris, et offeret ea, ut im- ponatur in conspectu Domini. Pectusculum appellat fidem et confidentiam, quia hæc fortitudini con- juncta sunt. Fortitudo autem animalis, perfectos designare solet, nam et Dominus ad Joþ ita loqui- tur. Nunquid præbebis equo fortitudinem, aut cir- cumdabis collo ejus hinnitum ". Secundum LXX autem addit: Circumposuisti autem ei omne armo- rum genus, gloria autem pectoris ejus audacia. Quod * Job xxxıx, 19.

LIB. II. IN LEVITICUM. fecit, omisit autem pectusculum, sed et armum : variare videlicet, sicut dictum est, legislationem Tenebit manibus adipem hostiæ, et pectusculum. Vel sicut LXX: Adipem super pectusculum, et pin- memoriam nos reducens. Per pectusculum autem, Tradel sacerdoti, qui adolebit adipem super al- tare. Recte diximus enim, quia omne nostrum de- siderium holocaustum fieri vult. vult ostendere dignitatem, et quém profectum præ- Pectusculum autem erit Aaron et filiorum ejus. Armus quoque dexter de pacificorum hostiis cadil in primitiis sacerdotis. Armus dexter actiones bonæ sunt. Ergo et fidem, et actiones offerre oportet eum, qui salvari vult. Sed quia pectusculum filiis Aaron deputavit, qui sublimes vita sunt, armum autem dextrum sacerdoti, qui imaginem Christi tenet, propter quod solus sacerdos hoc sacrificium perficere potest, offerri aperte legislator ostendit : quia credere quidem, et proponere bona, nostrum est, sive incipere ea; operibus autem perficere, et ad finem perducere ea quæ cœpta sunt, hoc divinæ est gratiæ. Propter quod dixit Paulus: Non volen- tis, neque currentis, sed miserentis est Dei ". Solius enim ejus est dirigere actiones. Propter quod et brachium ipse Dei nominatur, ait enim Isaias : Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est "? Ut qui ergo ipse est verum brachium, recte nostrum armum, seu, ut LXX dicunt, brachium accepit. Deinde intentionem nostram dilatans legislator subdidit : Qui obtulerit sanguinem et adipem filiorum Aaron, ipse habebit armum dextrum in portione sua. Christus est enim, videlicet animas, et desideria salutarium offerens; qui est quidem de filiis Aaron, non propter cogna- tionem, sed propter propriam dignitatem sacerdos singularis, et in omnibus præcipuus: in ejus por- tionem armus dexter, seu brachium dextrum, id est omnis bona actio et operis effectus transit. Reca- pitulans autem quæ dicta surt, addidit : Pectusculum enim elationis (seu secundum LXX, propositionis) et armum separationis tuli a filiis Israel, de hostiis eorum pacificis. Quia fidem, et actionem, oblationem specialem de pacificis seu Et dedi Aaron sacerdoti et filiis ejus. Secundumı superius videlicet dictam divisionem. Totius autem hujus mandati confirmatio sequitur. enim præsumit et audet, ex fortitudine et confi- dentia fit; quia autem cum de sacrificio salutari præciperetur, ventris, et renum, et lumbi, et pinnæ, et hepatis, et adipis, et ſemorum memoriam volens, et tempus sibi servare de eisdem ipsis frequenter præcepta dandi. Ecce enim nunc ea, quæ prius non dixit, exposuit. nam hepatis præcipiens offerri. Per pinnam, et renes, etiam ad aliorum quæ jam dicta sunt, semel fidem designans et confidentiam, quam offerri Do- mino vult, ab eo qui salvari desiderat, quia sine fide impossibile est nos placere Deo **. Quid autem his addidit? · Lege perpetua est a filiis Israel. Non est enim tein- pus, quo non fidei et actionis oblationem spe- cialiter Deus ab his qui salvantur, accipiat. Paulus quippe ait omnes qui virtutibus pollebant, veluti Abel, Enoch et Noe, et quoscunque cum illis con- numeravit, perfici per fidem 95. Hæc est unctio Aaron et filiorum ejus in cære- moniis Domini, die qua obtulit eos Moyses ut sa- cerdotio fungerentur, et quæ præcepit dari eis Do- minus a filiis Israel religione perpetua in generatio- nibus suis. › Ea quæ dicta sunt, videntur quodammodo ad B unctionem sacerdotum pertinere, sed non in præ- senti de hac disserere legislator proposuerat : quam enim cum unctione sacerdotum societatem habent ea quæ prædicta sunt, sacrificia? Sed so- fummodo corum quæ superius ab eo dicta sunt, stent his qui ea custodiant. Quod enim ait: Hæc est unctio Aaron et filiorum ejus in cæremoniis Do- mini. Ad superiora hoc reddidit, vt tu cognosceres, quia custodiens quæcunque lex superius dixit, ad sacerdotis proficit dignitatem, et studendo ea valeas regale sacerdotium, gens sancta dici: aliter autem nequaquam. Hæc est enim unctio in cæremoniis Domini. Vide- licet ex observationibus, quæ in prædictis sunt descriptæ sacrificiis. Propter quod addidit : intelligibilem sanguinem pacificorum, et adipem, D alia simili ex re populo, vel plurimis excellere possit salutaribus sacrificiis vult. Propter quod dixit : In die qua obtulit eos Moyses, ut sacerdotio funge- rentur et quæ præcepit dari eis Dominus a filiis Israel. Ergo in his nobis unctionem dedit, et in istis nos vocavit Deus, die qua obtulit eos. Quando au- tem hoc? Qua die unxit eos, ut sacerdotio funge- rentur, id est qua die illos ex filiis Israel unxit, per unctionem scilicet quæ nunc dicta est. Qui enim sublimius vivunt, seu conversantur, recte omni excellentiores sunt populo. Unde et nimis op- portune legislator subdidit: Religione perpetua in generationibus vestris. Quatenus tu scires, quia incon- cussa hæc apud Deum religio est, ut neque dignitate, neque sapientia, neque cognatione justorum, neque quis, nisi ea assecutus fuerit, quæ in superioribussunt præcepta. Sic enim quispiam et sacerdos fit secun- dum cognationem Christi veri sacerdotis, qui im- maculatam et perfectam demonstravit vitam. Sed quia unctionem per ea quæ superius plane dicta sunt, intellexit, quæ subsequuntur approbant. Vers. 37, 58. Ita est lex holocausti et sacrifi - cii pro peccato atque delicto, et pro consecratione, et pacificorum victimis, quas constituit Dominus Moysi in monte Sinai, quando mandavit filiis Israel, ut offerrent oblationes suas Domino in deserto Și- nai. › Hebr. x1, 6. Rom. ix, 16. » Isa. XLIII, 1. * Hebr. x1, A seqq.

HESYCHII PRESBYTERI CAP. VIII. Deo sive per perfectum honorem sapientiæ qui per ho- locaustum significatur, sive per mediocrem justitiam, quæ idonea est et quæ ad salutem, pertinent operari. Sacrificia enim hæc pacifiçorum sive per bolocausta agantur, sive per oblationem, recte esse utilia, utpote dignitatem sacerdotalem præstantia, lex intellexit : et propterea in die qua unctionis legem Moysi in monte Sinai mandavit, etiam ea quæ sunt de sacri- ficiis subdidit, simulque ea omnia breviter enume- ravit, et commemoravit. Nam LXX addiderunt: Et consummationis: cum illud in præteritis nod inveniamus specialiter verbis legislatoris expres- sum etiam in ipsa LXX editione. Sed quia simile sacrificium nec pro peccato, nec holocausti, vel de- licti, nec sacrificii est salutaris, ut non speciem sa- B crificii hujus aut nomen ignoraremus, in hoc loco sacrificium illud consummationis appellavit, illud te volens intelligere, cujus appellationem omiserat. Quid autem theologia perfectius est? quam sacrifi- cium simile cum oleo et thure oblatum, significare d.ximus. Sed ubi hæc constituta dixit? In deserto Sinai. Sinai autem, rubus vel tentatio, interpreta - tur. Similis est autem rubo tentatio, asperum quip- pe virgultum est, et quod difficile manu compre- henditur : significatur autem per hunc, quia quem- admodum corum qui in agone contendunt corona in sudore et labore est, sic et corona bonæ vitæ in tentationibus et tribulationibus consummatur, ut et Paulus dicebat: Omnes qui volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem patientur **. Maxime si suas oblationes Domino, vel sicut LXX ediderunt, in conspectu Domini offerant. Manifestum est autem quia qui mundam justitiam, et quæ placita est Deo, adeptus fuerit, hic et tentationes patitur, et tribu- lationes. Neque enim intelligibiles inimici quiescunt, nec tentationes justo desunt, quia abominatio est peccatoribus pietas. Finem autem tentationum et Tribulationum, Jacobus nobis sufficienter exposuit : Beatus vir qui suffert tentationem, quia, cum proba- tus fuerit, accipiet coronam vitæ, quam promisit Deus dicens : Tollite Aaron cum filiis suis, vestes eorum-D et unctionis oleum, vitulum pro peccato, duos arie- tes, canistrum cum azymis, et congregabis omnem Quæ sit vis prædictorum, aperte et opportune in his quæ sequuntur ostenditur, quando legislator sub- intulerit ea quæ in eis aguntur. Quid autem hæc quæ nunc dicta sunt significent, hoc tibi præcedens sermo tradet, quia unctio, Christo et his qui ejus sunt communis et non communis est: communis quidem, quia ejusdem unctionis sunt et ipsi parti - cipes, quamobrem et nos participatione Christi, Christiani dicimur; non communis autem, quia Vides differentes conversationes, quæ conjungunt & inestimabili quadam sublimitate excellit Deus ho- diligentibus se "7. VERS. 1-3. Locutusque est Dominus ad Moysen cœtum ad ostium tabernaculi testimonii. › I Tim. II, minibus, et gratia, in qua ei communicamus; quod David significans ad Dominum dixit: Sedes tua, Dcus, in sæculum sæculi, virga recta est, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus Deus tuus oleo lætitiæ, præ consorti- bus tuis ¹³. Sed qui sunt ejus participes ? Nos utique de quibus dictum est: Participes enim Christi facti sumus, si tamen initium substantiæ ejus usque ad finem firmam retineamus 99. Cernis tamen, quem- admodum præcipue exsultationis oleo, id est spiritu, præ participibus utique nobis, sicut ait Psalmista, ungitur, ipse siquidem substantialiter, nos vero operatione ejus, et gratia. Propterea un- guntur quidem simul cum Aaron filii ejus, sed non talia in eis, qualia et in Aaronis unctione aguntur, sicut manifestant sequentia. Sed etiam in hoc mens in præsenti figenda est, quod non frustra hæc in Christum accipiamus: sciens enim Ecclesiam de- cere hæc legislator mysteria, convocari omnem cœ- tum, sive synagogam præcepit, id est quod Græci dicunt Exxanola; ad januam tabernaculi testimonii. Quæ Synagoga non potest aliter ad hanc legein communionem habere, nisi ad Ecclesiam conve- niat, apud quam harum figurarum veritas con- servatur. VERS. 4-9. Fecit Moyses, ut Dominus in pera- verat, congregataque omni turba ante fores, ait : Iste est sermo quem jussit Dominus fieri. Statim, que obtulit Aaron et filios ejus, cumque lavisset cos, vestivit pontificem subucula linea, accingens cum baltheo, et induens tunica hyacinthina, et desuper humerale imposuit, quod astringens cingulo coaptavit rationali, in quo erat doctrina et veritas. Cydari quoque texit caput, et super eam contra frontem posuit laminam aureain, consecratam in sanctificationem, sicut præceperat ei Dominus. › Quia hæc de quibus sermo est umbra sint, el figuræ eorum quæ in Ecclesia aguntur, apertissime etiam ipsa quæ nunc proposita sunt testantur. Fecit Moyses ut Dominus imperaverat, congrega- taque omni turba ante fores, ait. Quod Græca lin- gua in LXX expressius translatum est, id est, ¿x- xhrolzas the Euvaywyty. Et quamobrem non di- cit, collegit Congregationem sive Synagogam, sed convocata, id est Exxotáčev, omni turba, id est Synagoga seu Congregatione? Quia procul dubio et per hæc innuit aliquid, Synagogam illam ap- pellans, quia hoc nomen proprium cactus populian- tiquitus fuit. Convocare autem, id est, ixxinocá- Čɛɩv præcepit, ut cognosceremus paulo post futu- ram Ecclesiam, quæ hujus invenitur virtus esse sanctionis. Manifestius autem fit ex eo quod lex Dei, qui Israel eduxit, qui Abraham vocavit, qui omnia fecit quæ per Moysen prophetam scribuntur, ea quæ mystice in Ecclesia aguntur, ante multas generationes spiritus Dei præcepit. Sed et cum se- 12. ** Jac. 1, 12. ** Psal. XLIV, 7, 8. "Hebr., 14.

Parnor. Gn. XCHI. eundum LXX, superius dixisset : Convoca ad ja- nudas Lobernaculi testimonii, hie ait: Convocavit con- gregationem, non a4 januas, sed. ad jauuam taber- naculi testimonii : admonens aures nostras eviden- ter, quod apostolorum doclrinz, quas esse januas 1abernaeuli testimonii prweceedens sermo exposuit, $t Christi doetrina, suntipsius lingum infuse, et ex his ex quibus ipse docuit. Quemadmodum ergo . inter multas jannas, ct unam. januam, sola Tic dif- ferentia est, quia illie quidem inultae sunt, haee autem uma est, sic apostolorum sermones ct doctri- ng nihil a Christi doctrina. differunt aliud, nisi quia unum Dominicum verbum est, de qno Pau- lusait: Vivus est. enim. Dei sermo, et efficax, et tculior omni gladio ancipiti '. Et Petrus cum eme ieris apostolis ait: Non est equiam velinquere. vos ] verbum Dei, et. ministrare mensis *. In multas enim linguas etdifferentes divismn. est. Quie. eum. ja- mue propter mullitudinem si;t, ad. unum introitum vite, id est Christi januam, dedneunt auditorem. Congregutaque omni turba. aute fores ait: Hic. est seruo, quem jussit Dominus. fieri. Quis sermo. ille, de quo scilicel David diechat : Dominus dabit ver- bum evangelizantibus virtulem. multam *?. Sed. ct Petens planius ait: Hoc est verbum quod anuuntia- tum est vobis. Evangelieus siquidem prassens sermo est, quia et Evangelica sunt ab. co annuntiata my- steria, quibus et gratia inest baptismatis. Consuevit enim legislator quoties ecclesiasticorum mysterio rum describit snigmata, talibus uti sermonibus. Nam et. cum de manna scriberet, quod gerit figuram panis, qni de ecelo descendit, verbum etiam de eo simile prassenübus ponit : dicens enim : Hic est panis quem dedit vobis. Dominus. comedere *, illico subdidit : Hocest verbum quod lacutus est. Dominus *. Sed quid est eliam quod nunc exponit Deum praecipere. Statimque obtulit Aaron et filios ejus, cumque la- visset eos. Quandois, qui vere est sacerdos, Chrislus olfertur Patri : oblationis enim. cjus etiam. Daniel memiuit, cum dicit : £t ecce ut lilius hominis cum nubibus creli, et usque. ad Vetustum dierum pervenit, et oblatus est in conspectu ejus *, nostri utique causa. et nobiseum, et propter nos. offertur. Propterea et nunc eum cum filiissuis dicit oblatam, cum his videlieet, qui sublimiora sapiunt, et qui imitantur | cum, qnantum fas est hominibus, sieut Paulus ait : lumitatores mei estole, sicut et ego Christi". Sed ublatio ipsa per baptismum celebratur, quod ait: Cumque lavisset eos. Certus es autem, quod Chri- (ius ad sacrandas aquas baptismatis nostri, in Jor- Jane est flnvio baptizatus. Sed hzc quidem com- munia sunt Aaron eum filiisejus, Christo videlicet nobiseum; sequentia vero nequaquam. Excedunt quippe nos, atque sublimiora nobis sunt, soligue primo ac vero sacerdoti competentia. Vestwitque pontificem. subucula. linea, nccingens emt ballheo, el induens tunica. Quod LXX transtu- lerunt : Et induit eum tunicam, et pracinzit zonam, et vostivit illum hypodytin. Wie manifeste. Unigeniti exsequitur incarnationem, qui quia totum nostrum. incarnatus est hominem, tunicam indui et hypo- dytin dicitur. Duples estenim nostra conditio : et unus quidem in nobis est de pulvere : alter celestis; sed lamen unus uterque. Ait enim. Mayses :. Formavit Deus hominem de limo terre; hic est ergo terrenus. Et insufflavit in [aciem ejus. spiritum. vit *; apere üssime hie celestis est. Et faetus. est homo in ani- mam vivam? : unum enim animal uterque. Qui. si quidem se ad corporea, et voluptates convertat ear- wales : toluslhomo l1errenus, quasi exstincto et concluso celesti nuneupabitür; si autem eirca sola ) versemur anim: proficientia, concedamusque ei principatum gerere, et dominari eorpori, recte co- lestis dicitur, utpote terreno neglecto. Quando Adam per inobedientiam cecidit, procul dubio ter- renuseffectus est, et. propterea. audivit. Tera es, et in terram ibis?*; id. est dilexisti corporis corvu- ptionem, habes posnam peceato tuo similem. Chri- stus autem induitur quidem terrenum, id. est illum qui de terra est veterem hominem, quem etiam. si- mul affixit cruci, ait quippe Paulus: Quia vetus. £o- mo noster simul crucifizus. est, ut. destruatur. corpus peccati". Indulus est autem et ccelestem, quem ipse insufflavit. Sed quia niil egit terrenum hie, neecorruptioni proximum, procul dubio ccelestis dieitur; hoe Paulus exponens. dicit : Primus homo ! de terra terrenus, secundus de celo. eclestis "*, quod duobus modisaevipi oportet. Primus enim homo noster, id est corpus, ex terra formatus cst, pro- pier quod terrenus dietus est: anima vero de coelo, Dei est euim insufflatio. Rursus primus bomo inobediens Adam ex terra terrenus, quia operibus pulveris semetipsum deputavit, secundus hamo no- vus, est Christus, qui de ccelo est, non. solum quia de ccelo descendit, sed quia el dignitatem calestis servavit, dum nee terrenum | aliquid operatus est, nee corruplioni proximum. Ergo tunicam hie terre- num appellat; de lino enim, quod est ex terra, Li- nica faeta est; ait enim : Et fecit. eis tunicas lineas ; liypodytim autem coelestem, quia hypodytis poderis y 651, simul autem et. hyacintbinus est. ilie autem color cceli est, quod vero est color celi, hoc est actio eclestis, scilicet et subsistentia, propter quod et corlestis dicitur. Multa autem eL alia hypodytis habet signantia coelestem. hominem, qus in eon- structione tabernaculi, eum pontificalem stolam ex- planaret, legislator esposuit. De quibus dicemus cum Dens annuerit,ut eam etiam quz illic est dispensationem contingamus. Nunc autem quzeun- que ad hoc quod estin. manibus, necessaria viden- tur, comprebensa sunt ut probaretur quia utrumque. nosirum Christus suscepit hominem, et manifestum !Mebr. jv, 48, * Act. vr, 9. Psal. txvi, 12. * Fed. xvi, ἐδ, 5 ibid. 16, * Dan. vn, 15, 7 Philipp. i1, 17... * Gen. i. 7. * ibid. '' Gen. ni, 19. '" fom. vi, 5. 1 Cor. xv, 47. PaTnor (5 X(ITIt €9Q

HESYCHII PRESBYTERI et oocultum, et terrenum et cœlestem, id est cor- A dicit enim in tabernaculi constructione : Et facies pus perfectum, et animam perfectam, et in omni- bus integram utrumque enim, utpote utriusque creator salvavit. Illud etiam intende, quemadmo- dum bypodytin, quod diximus esse cœlestem homi- nem, epandytin alii interpretes ediderunt: quia ipse est quo desideramus secundum quod ait Pau- lus, superindui ; dicit autem sic: Quandiu enim su- mus in hoc tabernaculo, ingemiscimus gravati, co quod nolumus spoliare, sed supervestiri, ut absorbea- tur quod mortale est a vita ¹. Quia autem antiquum hoc nostræ conditionis fuit superindumentum, et nunc illud, utpote quod semel babuimus, re- cepturi sumus, in subsequentibus explanavit. Qui autem efficit nos in hoc ipsum, Deus, qui dedit no- velut qui est interius, vel absconsus, dicunt. Sed tamen quia secundus in ordine creationis deductus est, cum prima sit tunica, quæ de terra est, hunc secundum nominant. Atqui hypodytis interius ve- stimentum est, sed ex eo quod primum eum non posuit creationis ordinem servavit. In hoc autem quod hypodytin dixit, ostendit quia ipse est homo noster interior. His legislator addidit : Et desuper humerale imposuit, quod astringens cingulo aptavit rationali. LXX autem ediderunt : Et posuit super illum epomidem, et cinxit illum se- cundum aditum epomidis, et constrinxit illum ad eum. Superhumerale suave Christi jugum est, id est evangelica vita, quam utpote ipse demonstrans, recte super humeros portabat, de qua ait: Tollite jugum meum super vos, et discite a me, quia mitis sum, et humilis corde, et invenietis requiem anima- bas vestris, jugum enim meum leve est, et onus meum suave ". Unde et lex in Exodo de superhumerali sic dicit: £t facies superhumerale de auro et hya- cintho, et rocco bis tincto, et bysso retoria, opere po- lymito ". Vel, sicut LXX, opus variatum epomida- sco, hærentes alteram ad alteram, aliquando unam epomidem, aliquando duas appellans, quia et Do- minus jugi et oneris memoriam fecit, in duobus unum dividens, tanquam divideret epomidem, quod non frustra, sed quia oportet evangelicum hominem, legis mandatum quod dixit : Non occi- das, non adulleres ", et si quod est aliud, nequa- D quam præterire, duplicemque in hoc ei operatio- nem exhibere, id est, ut non solum ab homicidio, sed et ira, quæ facit homicidium, abstineatur simul, non tantum ab adulterio, sed a desiderio ex quo adulterium paritur. Sie una epomis duæque cohæ- rentes, alia alteri invenitur, quia non irasci cohi- bet, et cautum reddit ad non faciendum homicidium. Necessarie autem hypodyti conjunxit epomida, so- Kus enim cœlestis hominis jugum suscipere est, quod Christas dixit. Quod est autem cingulum, quo tunicam et hypodytin einxit? Ipsum opus disce, di- ** ][ Cor. v. cydarin byssinum, et zonam, opus varium. Quia enim cydaris indumentum capitis est, opus autem cin- guli sive zonæ, confortare quodammodo et con- stringere est eum qui cingitur : hoc ostendere le- gislator proposuit, quia Christus simul creaturam omnem recapitulans, sive restaurans, simul etiam confortans nostram massam, cujus primitias sum- psit incarnationis dispensare mysterium. De quo ait Paulus : Qui notum nobis fecit mysterium volun- tatis suæ, ad dispensationem plenitudinis temporum restaurare omnia in Christo, quæ in cœlis, et quæ in terra sunt ". In ipso et David: Dominus regnavit, decorem induit Dominus fortitudinem, et præcinxit se. Manifestat etiam ipse, quemadmodum Christus bis pignus spiritum. Hypodytin autem illum LXX, B confortavit nostram massam, verbo dispensationis circumcingens primitias, quam et appellavit forti- tudinem, quia per ipsam et nos fortes facti sumus. Quis autem sit dispensationis modus, Joannes ait: Verbum caro factum est .". Ideoque cydarim et zo- nam ait Moyses byssinam esse opus variatum; bys- sus enim de terra cum sit, carnem demonstrat, quæ ex terra nostra est; opus plumarii, Domini Ver- bum, qui artifex et variator totius est creaturæ. Ipsc sibi carnem a nobis sumptam operatus est: varians in ea mysteria quodammodo, et creationis miracula. Post hoc subdidit secundum LXX: Et posuit super ea rationale. Et quomodo: Quiz.damı sed utraque ad &velypo habent, super eum, idem respiciunt : Quod astringens cingulo, aptavit rationali in quo erat doctrina et veritas. LXX autem ediderunt: Et imposuit superlogium ostensionem et veritatem. Hoc autem alibi sacerdotalem exponens stolam, ratio- nalem judicii appellavit: secundum rationale enim Christi, id est doctrinam, prædicatio judicii fu- turi regitur. Ostensionem ergo, id est manifesta- tionem, et cum ea veritatem habet, utpote manife- stante hominibus ignotam mysteriorum veritatem. Quatuor autem versuum ei rationale, id est ex quatuor generalibus virtutibus, et ex'duodecim la- pidibus partialibus quodammodo et specialibus ficri præcepit. Quæ sunt autem hæc? Utique de quibus scribebat Paulus: Oportet enim episcopum irrepre- hensibilem esse, sicut Dei dispensatorem “. Sed quo- modo irreprehensibilis, id est accusatione mundus, et a querela omni liber sit, his quæ postea sequun- tur ostendit: Non superbum, non iracundum, mon vinolentum, non percussorem, non turpis lucri cupi- dum : sed hospitalem, benignum, castum, justum, sanctum, continentem, amplectentem eum qui secun- dum doctrinam est, fidelem sermonem ". Hæc enim unicuique quidem convenit assequi, maxime tamen sacerdoti, siquidem figuram gerit Christi, qui præ- dictos duodecim lapides, super pectus proprium portavit. Cydari quoque texit caput. Sive, secundum ** Matth. xi, 29, 50. 1* Exod. XXVIII, 6. "Exod. xx, 13, 14. * Ephes. 1, 9, 7 Psal. XCII, 4 ** Joan. 1, 14. "I Timoth. 111, 2. 3* ibid. 3, 4. 10.

IN LEVITICUM. LIB. II. unxit illud, et omnia vasa ejus. Labrum quoque cum basi sua sanctificavit oleo. › LXX; Et posuit, inquit, super caput ejus mitram. A que sanctificans aspersisset altare septem vicibus, Sed quia et mitræ sive cydaris operationem non ignoramus, et Christi caput esse Patrem didicimus, audiamus quod sequitur. Et super eam contra frontem posuit laminam au- ream, consecralam in sanctificationem, sicul præce- perat éi Dominus. Non frustra eorum quæ præcepit Dominus Moysi, memoriam facit, sed commemo- rare nos ea, quæ de lamina in tabernaculi constru- ctione dicta sunt, volens : illic enim aperte ejus utilitas, et virtus posita est cum dicit : Facies et lamina de auro purissimo, in qua sculpis opere calatoris sanctum Domino. Vel sicut LXX: Et facies laminam auream puram, et formabis in ea formationem signi, sanctitatem Domini. Quam autem B formationem, vel quod signum, jam non dicit; dicit autem et in alio loco. Fecerunt et laminam sacræ venerationis de auro purissimo, scripseruntque in ea opere gemmario sanctum Domini ". Secundum LXX autem : Et fecit laminam aureum, deductionem auri puri, redemptionem sancti, et insculpsit litteras deformatas signis, sanctitatem Domino. Sed tamen non dicit quæ erant ipsæ litteræ, nec videre nec audire possumus. Illam ergo notam significat etiam formatio, de qua Paulus dicit : Qui cum sit splendor gloriæ et figura substantiæ ejus ". Quia enim multa de incarnatione Unigeniti in hac sanctione dicta sunt, ut non omnia humilia de eo putentur, ad sub- stantiam incarnati Verbi principium, de quo Joannes dicebat : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 23, sublevare nos legislator volens, mitram, sive cydarim super caput, propter patrem memoravit. Per laminam et scul- pturam, seu formationem sanctificationis incarnati Dei Verbi, qui et sacerdos noster factus est, digni- tatem in principio, quam simul cum Patre habet manifestum est, quia exposuit. Propter quod illam et super cydarim seu mitram et contra faciem mitte sive cydaris imponit, dicit autem : Ligabisque eam vilta hyacinthina. Sive secundum LXX: Et superimpones hyacintho retorto: hyacin- thum retortum, humanitatem Christi intelligens pro eo quod inseparabiliter conjuncta est divini- tali. Et erit super tiaram imminens fronti pontificis. Vel sicut LXX : Et erit super mitram contra faciem mitræ. Erit super mitram, qui Pater in Filio, et Filius in Patre. Et ante faciem mitræ. Qui enim videt Filium, hic videre et Patrem dicitur: quem- admodum Philippo de Patre percontanti Christus apud Joannem " respondet. Erge omnis nunc sanctio evidenter in Unigeniti explanata est myste- rium. Veas. 10-11. Tulit et óleum unctionis, quo lini- vit tabernaculum cum omni supellectile sua. Cum- Ego visiones multiplicavi, et in manibus prophe- tárum assimilatus sum 23, propterea ante locutus in prophetis dicébat, ut cognosceret is, qui ejus volebat scire mysteria, quòd non per unam imaginem, nec per unum quoddam signum, sed per multa, quia et multa operatur, maxime per carnem dispensatam ab eo, salutem hominum comprehensuri eramus. Et sicut non solum pastor, sed et ovis, ct sacerdos, et ostium dicitur: pastor quidem, ut qui hominem convertit sive reduxit errantem; ovis autem, ut qui pro nobis sacrificium factus est; sacerdos vero, viam nobis ostendit scientiæ ; sic ejus prophetæ multi ut qui semetipsum obtulit, ostium autem, ut qwi similitudinem afferunt, et unicuique quædam cre- dita sunt, it nostræ dispensationis significaret ope- rationem. Hinc quia ipse erát qui ungebat eos, ipse qui ungebatur, ungens verbo divinitatis, secundum quam éi ómnia communia cum Patre et Spiritu sont a quo ungi dicitur (nam David patrem ungentem dixit, cum alt: Propterea unxit te Deus, Deus tuus ¹6; Isaias antem unctionem Filii ad Spiritumn retulit, dicens: Spiritus Domini super me, eo quod unxit me ". Quæ autem Pater et Spiritus, hæc eadem et Filius fàcit); ergo ratione divinitatis ipse est seniet- ipsum ungens, et ipse est qui ungitur dispensatione humanitatis. Similiter offert et offertur: unde et Daniel oblatum illum quidem videt, non vidit autem qui eum obtulit, quia ipse erat, qui semetipsum offerebat. Ergo at salvetur figurarum veritas, ungit quidem et offert Moyses, imaginem et ipse Christi gerens, de quo Judæis dicebat: Prophetam vobis suscitabit Dominus de fratribus vestris sicut me”. Quod Dominus ad semetipsum referens dicebat : Si crederetis Moysi, crederetis utique et miki, de me enim ille scripsit ". Aaron autem iterum, ut figura veri sacerdotis, ungitur, et aperta est illius imago mysterii. Aspergit ergo Moyses altare, corpus vide- licet Dominicum, septies: quia Domini unctio, tota est Spiritus plenitudo, qui in septem operationibus designatur, quemadmodum Isaias dixit ". Ungit autem et omnia vasa ejus, tam apostoles, quam Beos qui éis in tantum similiter vivunt, ut domus Christi, et vasá recte nominentur. Sic et Dominus Paulum eligens, Ananiæ dixit: Vade, quia vas electionis mihi est iste, ut portet nomen meum coram gentibus, et régibus, et filiis Israel ". Sanctificat et luterom, sivé labrum, Ďaptisma videlicet cum basi sua, per quam intelligimus poenitentiam. Supposita est autem hæc baptismáti, quia gratiam ejus quam sæpe nostro facimus titubarċ mendacio, per pœni- tentiam corrigimus, et fulcimús. Et tabernaculum cum ómni supellectile sua sancti- ficavit. Sanctificatione enim nostrà, superna quoque * Hebr. 1, 5. * Exod. xxxix, 29. 27 Isa. LXI, 1. 1ª Deut. xvii, 13. 23 Joan. 1, 1. Joan. v, 46. * Joan. xiv, 9. 25 Osee x1, 40. ** Psal. xliv, &. 30 Isa. xi, 1, 2. 81 Act. IX, 15.

HESYCHII PRESBYTERI autem ridiculum videatur quod dicitur, quia ea quæ in nobis facta est, sanctificatione superna, par- Christo participata est, scientia, quod manifestat sapientiæ Dei, secundum dispositionem sæculorum, per Ecclesiam superior creatura majoris par- ticeps effecta est scientiæ, siquidem ejus sancti- VERS. 12. Qui fundens super caput Aaron unxit eum, et consecravit, sive sanctificavit. › Etsi Christi caput, secundum Pauli verbum, divinitas intelligitur, non frustra tamen, nec extra ordinem, in hoc mysterio sacerdotis ungi nunc caput legislator scripsit: ut cognoscamus, quo- niam, quemadmodum caput a pedibus dividi non potest, sic neque Christi divinitas post unitionem ab humanitate dividitur. Sed sive ungi dicatur, sive generari, sive pati, sive resurgere, sive assumi dicimus, hoc incarnatum Verbum non dividentes, et dicentes hominem quidem unctum, Deum autem non unctum, sed Deum eumdem simul et hominem. Hoc enim et David sine aliqua dubietate approbat, cum dicit : Sed tua, Deus, in sæculum sæculi, virga recta est, virga regni tui. Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem : propterea unxit te Deus, Deus tuus Cernis Deum dici qui unctus est, quia omnia carnis suæ manifestum est quod sibimetipsi qui incarnatus est, vindicat. Quæ enim et ejus erat unctio, nisi omnino ipsa incarnatio? Secundum hunc modum caput intelligibilis sacerdotis ungebatur et ipse sanctificabatur. VERS. 13. Filios quoque ejus oblatos vestivit tu- nicis lineis et cinxit baltheo, imposuitque mitras, ut jusserat Dominus. › Tunica filiis Aaron, similes Aaron, et zonæ, seu balthei similes, et cydares sive mitræ imponuntur. Ipsum enim induunt, ipso cinguntur, ipsum portant in capite, unde et Paulus dicit: State præcincti lum- induti lorica justitiæ ", ipsum autem qui factus est nobis a Deo sapientia et justitia. Sed et galea nos salutis Paulus indui præcepit: Christus enim salutare est, sicut Symeon testificatus est: Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum. Quicunque enim Christo induuntur, per eum et Patrem induuntur. VERS. 14-17. Obtulit et vitulum pro peccato, cumque super caput ejus posuissent Aaron et filii ejus manus suas, immolavit eum, hauriens san- Luc. 11, 29, creatura participata est, quæ sancta quidem fuit et A guinem, et tincto digito, tetigit cornua altaris per antea, sed majorem sanctificationem adepta est per carnem Dominicam, quam sumpsit ex nobis. Non ticipata est creatura, postquam concessam nobis in Paulus dicens: Ut notum fieret principibus, et pote- statibus in cœlestibus per Ecclesiam multiformis quam fecit in Christo Jesu Domino nostro *. Ergo ficatio justa dicta est. gyrum. Quo expiato et sanctificato, fudit reliquum sanguinem ad fundamenta ejus. Adipem quoque qui erat super vitalia, reticulumque jecoris, duos- que renunculos, cum arvenulis suis adolevit super altare, vitulum cum pelle, et carne, et fimo cremans extra castra, sicut præceperat Dominus. › Quæ prædictæ sanctionis sit virtus, et quomodo unumquodque ejus capituluun in Unigeniti sacri- ficium accipiatur, præcedens continet sermo. Vi- tulus pro peccato sacerdotis, sed et pro populi congregatione offertur. Quæ intelligentes, et ea quæ nunc dicta sunt, plene intellecturi sumus. llæc autem nunc dicimus, quæ sola de sanctione immutata sunt : ibi enim Aaron imponere manus vitulo, hic autem et filios ejus non frustra hoc custodiens, sed etiam unctos scripsit. Quando autem et nos ungimur, et offerimur baptismiati, socii Do- minicæ efficimur passionis, cujus gerit imaginem baptisma, quod etiam docent hæc Pauli verba : Quicunque enim in Christo baptizati sumus, in morte ipsius baptizuti sumus, consepulti ergo ei per baptismum in mortem ejus “. Necessarie filii Aaron sacrificio manus cum sint ei communicantes, im- ponunt. VERS. 18-21. Obtulit et arietem in holocaustum, super cujus caput cum imposuissent Aaron et filii ejus manus suas, immolavit eum, et fudit san- guinem ejus per altaris circuitum, ipsumque arie- tem per frusta concidens, caput ejus, et artus, et adipem adolevit igni, lotis prius intestinis, et pe- dibus totumque sinul arietem incendit super altare eo quod esset holocaustum suavissimi odoris Do- mini, sicut præceperat Dominus. › Non unum nobis tantum peccatum, sed multa ex Unigeniti sacrificio sunt donata, id est totius gene- ris humani remissio: vita in philosophia perfecta, et singularis mysteriorum novi testamenti intro- ductio, ad quorum exemplaria et figuras sacrificia, quæ personæ assignantur pontificis, offerebantur, maxime umbram coelestium, per ea quæ in terris agebantur, ostendentia. Quod manifestat Paulus sic de Domino dicens: Si enim esset super terram, nec essel sacerdos, cum essent qui offerrent secundum bos vestros in veritate, veritas autem Christus: Et D legem munera qui exemplari et umbræ deserviunt cœlestium ". Dicit autem eos, qui in templo Jeru- salem tunc immolabant. Quia vero depinxit unum et eumdem hominem, sedentem, currentem, el rur- sus stantem: differentes etiam operationes volens exponere, varias figuras ad unumquodque ejus opus dividere recte compellitur. Propterea lex sacer- dotem, in multis imaginem ferentem Domini, nune vitulum pro peccatis immolare, et extra taberna - culum incendere præcepit: sic enim et Domini sacrificium, ad ablutionem naturæ nostræ pecca- torum factum est. Nunc autem iterum ei sacri- * Ephes. 11, 9, 10. 33 Psal. XLIV, 7, 8. 17 Hebr., 4. Ephes. vi, 14. 26 Rom. vi, 3, 4. .879

LIB. II. Aperte hæc sanctio eorum quæ circa nos aguntur mysteriorum exponit traditionem, et pascha my- sticum, quod Christus cum discipulis suis comedit, significat quod docent ca quæ per partes in sacrificio peragi præcipiuntur. IN LEVITICUM. ficium aliud in holocausto arietis præcepit fieri. A Crucifixus enim mundus et renuntians mundo con- versatio, quæ est holocaustum, Christum habet primitias, doctoremque et exemplum, propter quod dixit: Qui non accipit crucem, et sequitur me, non est me dignus ; id est, qui sic non renuntiat mun- do, sicut a inc ei traditum est, hoc est enim eum sequi, non est me dignus. Sed cujus rei gratia divi- ditur holocaustum ? Pedes autem ejus et intestina, sive secundum LXX, venter, lavantur. Interpretatio holocautoma- tis, quæ in initio libri facta est, sufficienter exple- vit: quod autem immutat de sacrificio, hoc ne- cessarie dicitur, quia ibi quidem partes fieri obla- tionum dixit, corpus per hoc significans et animam debere offerri, in nobis autem hæ divisiones, utpote quæ sibi invicem sunt contrariæ, secundum quod Paulus ait, nominantur "; in Christo autem non sunt divisiones, hominem quippe mundum a peccato incarnatus est, qui non est divisus in operibus car- nis, quibus adversatur spiritus, propter quod nec divisiouum in eo sacrificio lex memoriam fecit. Pro eo autem quod vitulum quidem in peccato, arietem autem in holocaustum sacerdos offeret, hoc absolute lex significat, ut quia conversatio perfecta per holocautomatis oblationem cognoscitur, aries necessario in sacrificium offeratur ; hic quippe du- catum præbere ovibus euntibus in pascua, et ad egressum ingressumque a caulis, et in caulas solet, sicut et Christus dux perfectæ conversationis est, a quo videlicet sumpsit exordium, atque ideo intrare per se, et exire ovibus præcipiebat. Obtulit et arietem secundum in consecrationem sa- cerdotum. LXX autem edunt: Obtulit Moyses arietem secundum explicationis. Recte corum quod in nos celebratum est mysterium, sacrificium explicationis appellatur; ipsum enim nos perfecit cum prius fuissemus infirmi; et ab imperfecta lactis educatione produxit, id est ab ea quæ in lege est, de qua Pau- lus dicit: Omnis enim qui lactis est particeps, expers est sermonis justitiæ, parvulus enim est "º. Et rursus : Nihil autem ad perfectum adduxit lex, subintroductio autem majoris spei quæ data est, in hac nos spe constituit Verumtamen sacrificium hoc eam, quæ dicta est major spes, per quam semper pro- pinquamus ad serviendum Deo, innuit. Cur autem aries, secundus hic nunc aries nominatur? Quia videlicet prius figuratam ovem, cum apostolis cœ- nans Dominus postea suum obtulit sacrificium, et secundo sicut ovem ipse semetipsum occidit, quod demonstrant sequentia. Posueruntque Aaron et filii ejus manus suas super. caput ejus. Quem cum immolasset Moyses. Necessarie simul cum Aaron et filii ejus super caput arietis manus imponunt, quia communem cœnam festi- vitatis Paschalis cum suis Christus discipulis cele- bravit. Cum enim quosdam discipulorum ad præ- parationem domus, in qua Pascha celebraturus erat dirigeret, sic ait: Dicite patrifamilias quia ma- gister dicit: Ubi est diversorium ubi pascha cum discipulis meis manducem *? Sed Moyses sacri- ficium hoc celebrat, quia magis ab aliis ipse Christi- figuram gerit. Tunc autem maxime sacrificium suum Christus celebravit, unde et illud incipit; vide enim sequentia. VeRs. 22-29. Obtulit et arietem secundum, in consecrationem sacerdotum, posueruntque super caput ejus Aaron, et filii ejus manus suas. Quem cum immolasset Moyses, sumens de sanguine, tetigit extremum auriculæ dextræ Aaron et pollicem ma- nus ejus dextræ, similiter et pedis dextri, obtulit et filios Aaron. Cumque de sanguine arietis immolati tetigisset extremum auricule singulorum dextræ, et pollices manus ac pedis dextri, reliquum fudit super altare in circuitu. Adipem vero et caudam, omnemque pinguedinem quæ operit intestina, reti- culumquejecɔris, et duos renes cum adipibus suis, et armo dextro separavit. Tollens autem de canistro D super altare per circuitum. Quis sit sacrificii hujus azymorum, quod erat coram Domino, panem absque fermento et collyridam conspersam oleo, laganum- que, posuit super adipes, et armum dextrum, tra- dens simul omnia Aaron et filiis ejus. Qui postquam levaverunt ea coram Domino, rursum suscepta de manibus eorum, adolevit super altare holocausti, eo quod consecrationis esset oblatio, in odorem suavitatis sacrificii Domini. Tulit et pectusculum, elevans illud coram Domino, de ariete consecra- tionis in partem suam, sicut præcepit ei Domi- nus. > Quem cum immolasset Moyses, sumens de san- guine, tetigit extremum auriculæ dextræ Aaron et pollicem manus ejus dextræ similiter et pedis dextri, obtulit et filios Aaron. Cumque de sanguine arietis immolati tetigisset extremum auriculæ singulorum dextræ et pollices manus ac pedis dextri, reliquum ſudit effectus, unctio aurium et manuum, pedumque de-. monstrat : pro obedientia quippe nostra, actio bona, atque conversatio celebratur. Unde et aures nostræ · unguntur, ut inobedientia Adam carentes Uni-. geniti obedientiam consequantur. Post hæc extre- ma manuum unguntur et pedum, quia non solum manus, sed et pedes pro actione accipiuntur, quod probatur ex eo quod David dicit: Pes meus stetik in via recta 3. Et rursus: Statuit supra petram pedes meos *. Quia autem actiones quasdam bonas quasdam autem malas habemus, et figuram malorum 38 Matth. x, 38. 39 Rom. vII, seqq. Psal. XXXIX, 3. XXV, 40 Hebr. v, * Hebr. vi, 49. " Luc. xx,. 11. Psal.

HESYCHII PRESBYTERI sinistra gerit, recte dextra ungitur. Confortantur A aquæ ejus fideles sunt, regem in decore suo vide- enim ea quæ unguntur, et destruuntur, atque disper- bunt*. Apostoli autem uberius exponunt Christi- duntur ea quæ non unguntur, quod aperte demon- strat disperdens Egyptum angelus, quia ubi unctio immolati inveniebatur, non percutiebat. Sed ta- men primus sacerdos sanguine et post eum filii Dominus primus in cœna mistica intelligibilem accepit sanguinem, atque deinde calicem apostolis dedit. Sed ecce legislator hic post unctionem Aaron et filiorum, subdidit : De sanguine reliquum fudit super altare circuitum. Quod et Christum fecisse invenimus; bibens enim ipse, et apostolis bibere dans, tunc intelli- gibiłem sanguinem super altare, videlicet suum corpus, effudit. Corpus autem Christi Ecclesia est, et omnis plebs ejus, quod specialiter dicentem Marcum invenimus: Et sumens, gratias agens dedit eis et biberunt ex eo omnes, et dixit eis: Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effusus est. lis conveniunt ea quæ sequuntur: Adipem autem et caudam, omnemque pinguedi- mem quæ operit intestina, reticulumque jecoris, el duos renes cum adipibus suis, et armo dextro sepa- ravil. Pro cauda LXX lumbum, et pro intestinis, ventriculum, et pro reticulo jecaris, pinnam hepatis ediderunt. Cujus autem hæc figuram gerunt, in salutari sacrificio, seu pacificorum, per singula discussum est. Non frustra autem ea nunc in ariete consummationis commemorat, sed quia Christi mysticum Pascha, et eorum perceptio, ad salutem hominum provenit, quibus doctorum superædifi- care sequentia, nostri mysterii præparat virtus. Tollens autem de canistro azymorum, quod erat coram Domino, panem absque fermento, et collyri- dam conspersam oleo, laganumque. Pro canistro azy- morum, LXX canistrum consummationis ediderunt. Per canistrum autem consummationis, linguam Domini intelligimus; sola quippe præcipuam per- fectamque doctrinam introduxit. Propter quod di- cebat: Non veni solvere legem, sed implere"; ul- pote ipse implens quæ minus erant in lege. Bene autem cam et canistrum, tam propter contextum dictorum vocavit, cum multa in parabolis dixerit, ita ut Judæi non omnia intelligerent, quam quia D ferculum quodammodo, et mensa totius doctrinæ erat. Quia ergo rationale erat mysterium, et ea quæ efficiuntur, ex ratione subsistunt, recte de canistro consummationis, id est, de lingua sua pa- nem mysticum proponit. Quomodo autem eum proponit panen? Absque fermento, et collyridam conspersam oleo, id est apostolicam doctrinam, legalemque et propheticam. Lex enim et prophetæ, et apostoli ejus memoriam faciunt, lex quidem, dicens: Hic est panis quem dedit vobis Dominus comedere". Prophetæ autem: Panis ei dabitur, et cjus secundum legem ungebantur: quia et ipse mysterium, unde nee laganum, nec collyridam, panes autem doctrinæ, utpote magis nutrientes, dicuntur. Quos enim secundum bic LXX de oleo panes appellaverunt, hos secundum hos ipsos LXX collyridas in scenopegia canistrum consummationis exponens, quod accipiebatur in unctione sacerdo- tis, legislator appellavit, per collyridamn significans legis eloquium. Quantum autem collyridæ deterio- res sunt panibus, nulli est dubium. Unde aposto- lorum sermones, prophetarum et legis præponuntur sermonibus quia majorem perceperunt gratiam, i'a ut Paulus diceret: Posuit Deus in Ecclesia pri- mum apostolos, deinde prophetas". Deinde ipsi post evangelicam traditionem, introducunt Christi mysteria, introducunt autem, legis prophetarumque utentes testimoniis. Propter quod eis collyrida, et lagana simul subjecta sunt, et conjuncta. Sed quid his adjiciat intendamus. Posuit super adipem et armum dextrum, tradens simul omnia Aaron ac filiis ejus. Illud lex contesta- tur, quia omne desiderium, omnemque actionem bonam offerri mysterio sit necesse, si tamen vis il- lud secundum Dei intentionem legisque suscipere. Sed et prædictum sequens ordinem, ait : Tradens simul omnia Aaron filiisque ejus. Prius siquidem Christus sua mysteria inchoavit, et tunc ea nobis, qui facti sumus filii ejus per lavacrum regenerationis tradidit. Et levaverunt ea coram Domino. Ipsum enim my- sterium, quod nobis tradidit, hoc cuu sua carne in cœlos levavit. Dicens autem levavit eam coram Domino, modum quo obtulerit eis, qui post futuri erant, exposuit. Rursumque suscepta de manibus eorum, adoleris super altare holocausti eo quod consecrationis esset oblatio in odorem suavitatis sacrificii Donini. Altare holocausti, Christi corpus dicitur, sed et odor sua - vissimus, de Christo enim aperte in Canticis can- ticorum dicitur: Unguentum effusum est tuum, propterea adolescentulæ dilexerunt te **. Sacrificii Domini. Id est sacrificii et holocausto- matis. nomen Sicut mandavit Dominus. Ipse enim mandavit. Quotiescunque hoc bibitis, mortem Domini in vobismet- ipsis annuntiate *. Tulit et pectusculum, elevans illud coram Domino de ariele consecrationis. Seu secundum LXX: Con- summationis in partem suam, sicut præceperat ei Dominus. Sicut in sacrificio pacificorum, seu salu- tari pectusculum, sic et hic offertur, utique intelli- gibili Moysi, id est Christo pectusculum arietis con- secrationis, seu consummationis separatur, quia per pectusculum, fides et confidentia figuratur, sicut pridem diximus. Cum autem ipsins sit sacri- ** Cant. 1, 2. "I Cor. xi, 26. Marc. xiv, 23, * Matth. v, 17. 24. 17 Exod. xvi, 15. ** Isa. xxxml, 16, 17. * 1 Cor. xu, 28.

IN LEVITICUM. LIB. II. deputetur. Assumens ergo unguentum, et sangui- nem qui erat in altari, aspersit super Aaron et vesti- menta ejus et super filios ejus, ac vestes eorum. Cumque sanctificasset eos in vestitu suo. Quod Uni- geniti sanguis, et unctio Spiritus, unius sint ope- rationis atque virtutis, et nimis recte oleum unctio- nis, et sanguinem altaris, id est, Dominici corporis legislator unxerit, audi Joannem dicentem: Tria sunt quæ testimonium præbent, et tres unum sunt, Spiritus, sanguis, et aqua". Unum enim effectum sanctificationis habent. Multum recte vestem Aaron ab stolis filiorum Aaron lex separavit. Nam etsi ad imitationem Domini vestem, qui ab eo adoptati sumus, habemus, verum tamen quantum pontificis sit, et quam multiplex. Tunicam enim illam dixit habere superhumerale, et rationale, unde recte et nunc pluraliter nominatur. Ea autem quæ est filio- rum Aaron, etsi uniformis est tunica, tamen et ipsa est. Sed quia multas virtutes una tunica, seu stola habet, Christi enim tunica sive stola, qua hi qui ab eo uncti sunt, induuntur adoptionem habere, incorruptionem habere, et in cœlis re- quiem, et alia talia cognoscitur, propterea appella- tur tunica sive stola, licet una sit omnium. Qui- cunque enim in Christo baptizati sumus, Christum induti sumus³. Sed tamen propter abundantiam dolorum, quæ ex ea sunt pluraliter, nominatur et nimis recte, propter veritatem quæ in ea figuratur. Figurans eam forma, sine districtione acri, viam quæ in ca est, prætermittere cogitur. Ecce enim cum uniformis sit tunica, sive stola filiorum Aaron, multas tamen, et non unam tunicam nominavit. Si autem intelligibilem sanctificari Aaron aspersione sanguinis et olei cognovimus, non admiremur quod dictum est, ipse enim Christus ad sanctifica- tionem nostram, aspersione proprii sanguinis vi- delicet, passionem suam pro nobis obtulit. Unde filios Aaron et tunicas seu stolas cum Aaron dixit sanctificari, quia quæcunque in nobis contingunt, ad eum, ut caput scilicet totius corporis necessa- rio reducuntur. Ad probationem autem eorum quæ dicta sunt, Domini sumamus verba; cum enim forma, ad instruendam obedientiam apostolorum dixit : Sicut me misit Pater in mundum, et ego misi ces in mundum, et pro eis ego sanctifico meipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate". Ergo obtulit, ex quo et nobis sanctificatio proficit, appellavit. VERS. 31-36. Cumque sanctificasset eos in vestitu suo præcepit eis dicens: Coquite carnes quoque consecrationis edite, qui positi sunt in canistro sicut præcepit mihi Dominus, dicens: reliquum fuerit de carne et de panibus, ignis con- sumit. De ostio quoque tabernacuk non exibitis septem diebus usque ad diem quo complebitur tempus consecrationis vestræ. Septem enim diebus finitur consecratio, sicut et in præsentia factum est, ut ritus sacrificii compleretur. Die ac nocte manebitis in tabernaculo observantes custodias Domini, ne moriamini; sic enim mihi præceptum est. Feceruntque Aaron et filii ejus cuncta quæ præcepit Dominus per manum Moysi. » . Præcipua nunc legislator providit, diserevit- que mysteria, et figuraliter per ea quæ nunc con- templatus est, tradidit, intra Ecclesiam ea per- fici et nullatenus profanorum usibus et auribus facultatem. Unde quia tabernaculum testimonii Dei cœlum esse, atrium autem tabernaculi hujus Eccle- siam, quia ipsa est ante cœli introitum collocata, ipsa Jerusalem quippe cœlestis tenet imaginem, sicut olim prædiximus, intus in carnem sacrificii coqui præcepit. Ait enim : ficium, necesse est ut et fides ipsi, quæ in eo est, A Aaron et filii ejus comedent cos. Quidquid autem differat vestis, per anteriora didicimus, aut quid B publicari, nec cuilibet volenti profanandi ea esse Præcepit eis dicens : Coquite carnes ante fores ta- bernaculi, el íbi comedite eas. Et, sicut addunt LXX, in loco sancto. Est autein locus sanctus altare, ibi enim Sanctus sanctorum requiescit. Sed quid addidit? Et ibi comedit eas. Panes quoque consecrationis, sive, ut LXX edunt, et panes qui sunt in canistro cònsummationis, edite, sicut præcepit mihi Dominus. Aaron et filii ejus comedent eos. Quomodo ergo in his non admiranda sit sapientia spiritus ? nullam quippe dubietatem hujusmodi intellectui deliquit : propterea carnes cum panibus comedi præcipiens, ut nos intelligeremus, illud ab eo mysterium dici, quod simul panis, et caro est, sicut corpus Christi panis vini, qui de cœlo descendit. Propter quod Eliæ secundum LXX editionem, carnes mane, pa- nes autem vesperi deferebant corvi superne, præ- figurare hoc mysterium Domino volente: quod intus oportet in Ecclesia, in loco sancto, id est, ad altare coqui et comedi : alibi vero nequaquam. Propter quod Paulus Corinthiis præcipiebat. Convenientibus autem vobis in unum, jam non est crucifigendus esset pro nobis, hæc sub orationis D Dominicam cœnam manducare: unusquisque enim aperte sanctificationem sacrificium quod pro nobis ante fores tabernaculi, et ibi comedite eas. Panes suam cœnam præsumit ad manducandum. Et alius. quidem esurit, alius autem ebrius est. Nunquid do- mos non habelis ad manducandum et bibendum, aut Ecclesiam Dei despicitis **? Et hoc ideo, ut illic absolute mystica cœna deberet celebrari. Aaron et filii ejus illud recte comedunt, nisi enim Christus rogatus ore sacerdotum, ipse venerit et cœnam sanctificaverit ea, quæ aguntur, nullatenus sacrif- cium Dominicum fiunt. Sed hoc quod reliquum est de carnibus, et panibus, in igne incendi præcepit Quod nunc videmus etiam sensibiliter in Ecclesia fieri, ignique tradi quæcunque remanere contige- 3 | Joan. v, 8. *³ Galat. 111, 27. "Joan. xvi, 18, 19. "I Cor. x1, 20-22.

me venerunt, fures fuerunt, et latrones, seu non audierunt eos oves 57. Et post hæc subdidit: Ego sum ostium, per me si quis intraverit, ingredietur et egre dietur, el pascua inveniet. Ingressum per semet ipsum, ei egressum divinarum Scripturarum ap pellans profectum. Qui autem completio dierum illa maxime dicitur, plane per Lucam spiritus tra dit: Et dum complerentur dies Pentecostes, erant omnes simul: factus est autem repente de cœlo sonus, tanquam advenientis spiritus vehementis, et replevit totam domum, in qua sedebant: et apparuerunt illis dispertitæ linguæ, sicut ignis, seditque supra singu los eorum, et repleti sunt omnes Spiritu sancio”. Non frustra ergo dies completionis dierum, et rit inconsumpta, non omnino ea quæ una die, vel suam, reprehendens dicebat: Omnes quotquot ante duabus, aut multis servata sunt; sicut enim ap paret, non hoc legislator præcepit, sed quod reli quum est, incendi jubet. Dies autem non comme moravit, ut quæcunque cujuscunque rei causa emergente remanserint - inconsumpta, sive tempus in causa sit, sive quid aliud fuerit, ignis opus et consumptio fiat. Ergo ex hoc quod agitur sensibi liter, significatio cujusdam intelligibilis rei, eis qui intendunt, provenit: ut quando ad comestionem sacrificii deficimus et comedere illud integra non possumus mente forsan lassescente, sive deficiente, utrum ea quæ videntur, corpus oporteat intelligi Domini, in quod oculis nec angeli possunt pro spicere, non relinqui, sed etiam tradi ea igni opor tet spiritus, ut ea comedat, quæ nobis sunt ex consummationis Pentecostes dicitur, sed ut com infirmitate inesibilia. Quomodo autem comedat, cum cogitaverimus, virtuti spiritus esse possibilia ea, quæ nobis impossibilia videntur. Unde et sub sequenter disputare legislator videtur. Dicit enim sic De ostio quoque tabernaculi non exibitis septem diebus. Septem cur? Quia quinquagesima dies septenario numero in semetipso multiplicato, et uno ei adjecto perficitur. Unde et hebdomadarum eam festivitatem apud Moysen dici, manifestant sequentia; ait enim, secundum LXX: Usque ad diem completionis quinquaginta dierum, pentecosten dicens; complet enim septenarium numerum in semetipso multiplicatum. Et cujus rei gratia dierum consummationis dicuntur, sequentia osten dunt. Septem enim diebus finitur consecratio, sive consum masio, sicut in præsentiarum factum est. Quia non se mel eos consecravit sanguine, et panibus; sic enim cognovimus in præcedentibus peractam consecratio nem seu consummationem. His similia et Lucas tra dit; ait enim de Domino, et discipulis: Quibus et præsentavit semetipsum post mortem suam in multis argumentis, per dies quadraginta apparens eis, et lo quens de regno Dei, et convescens, præcepit ab Hiero. solymis ne discederent, sed exspectarent promissionem patris™. Cernis quomodo consecrabat, sive perfi ciebat eos, apparens eis, et docens de regno Dei, et convescens. Dicens autem ab Hierosolymis non discedere, non præcepit januam tabernaculi pro gredi vel egredi, id est, non permittit prædicare, nsque dum promissionem spiritus, quæ facta est quinquagesima die, acciperent. Non autem exire de janua tabernaculi testimonii, vacare est a verbo doctrinæ, et non prædicare evidenter, quia hostium semetipsum Christus, utpote qui initium est omnis divini verbi, et scientiæ, insinuavit. Introire autem ejus ostium, et egredi, ut præsumere in ipso intel ligamus, ipse nobis tradidit quando quosdam aliena docentes, et in errore mittentes, ante præsentiam ** Act. 1, 3, 4. es Marc. XIV, 17 Joan. x, 8. Ibid. 9. Luc. xxiv, 49. pletionem quidem dierum septenarum habens, ge rens autem spiritus plenitudinem implens eos perfectione, quibus infundebat spiritum. Quod si dicatur, quia quadraginta quidem dies cum apo stolis, perficiens eos Christus fuit: qui autem se cundum legem sunt perfectionis septem dies, inte gram, sicut diximus, Pentecosten describunt. Sciendum est quia nec in mediis inter Ascensio nem et Pentecosten diebus, ab apostolis separatus est: nam quomodo dixit eis: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus 60? Et rursus: Non relinquam vos orphanos, veniam ad vos". Propterea legislator subdidit Sicut in præsentiarum factum est, ut ritus sacrifi cii compleretur. Vel, sicut LXX, In die hoc sic præ cepit Dominus facere, ut detis pro vobis. In qua die enin tradidit cœnæ mysterium, in eadem die de precationem, sive propitiationem insinuavit, id est, peccatorum remissionem, dicens: Ilic est meus sanguis novi testamenti, qui pro multis effun detur, in remissionem peccatorum". Verbis etiam ipsis, ea quæ in Evangelio scripta sunt; prædicit, cognoscere ex his quæ subsequuntur sicut potes. Die ac nocte manebitis in tabernaculo. Vel, sicut LXX: Ad januam tabernaculi testimonii sedebitis septem diebus, die ac nocte. Dominus vero apostolis ait: Vos autem sedebitis in civitate, usque dum in duamini virtute ex alto", sic plane sedebitis, ait. Et ipse discipulos hebdomadam dierum, nihil agentes manere, et non prædicare præcepit. Unde ex toto non docentes apostolos, antequam complerentur prædicti dies invenimus; completis autem diebus, Petrus mox prædicationem incipit, quando et ad ditæ sunt animæ circiter tria millia: sic et ipsi per singula mandatum hoc custodierunt, et maxi nie in eis complentur ea, quæ in subsequentibus dicuntur. Observantes custodias Domini, ut non moriamini. Sic enim mihi præcepit Dominus. Fecerunique ** Act. 11, 1-3. ** Matth. xxviii, 20. * Joan. xiv, 18.

IN LEVITICUM. · CAPUT IX. Aaron et filii ejus cuncta, quæ locutus est Dominus A qui dicti sunt, ædificans vocationem. Tunc quippe per manum Moysi. Si quæritur cur Aaron filiis suis conjungat, invenietur causa omnino necessaria, et ad rei considerationem opportuna. Non enim exire de janua tabernaculi testimonii, id est, non inte- rim attrectari evangelicam prædicationem, his qui prædicti sunt præcepit. Cum ergo Christus appa- ruit apostolis, suam januam non egrediebatur, ipse siquidem erat, qui et prædicandus erat et qui în apostolis loquebatur. Propterea cum filiis et ipse Aaron consecrari, seu consummari dicebatur. Quis sit autem consecrans sive consummans legislator, nequaquam subdidit; ait enim, Septem diebus fini- tur consecratio, sive secundum LXX, consummavit manus vestras, sicut et fecit. Manifestum est autem, quod ipse erat qui filios consecrabat, sive perficie- bat, qui et perfici in eis sive consecrari, utpote in membris propriis, dicebatur. VERS. 1-4. ‹ Facto autem octavo die vocavit Moyses Aaron et filios ejus, ac majores natu Israel, dixitque ad Aaron : Tollite vitulum pro peccato, et arietem in holocaustum, utrosque immaculatos, et offer illos coram Domino. Et ad filios Israel loqueris: Tollite hircum pro peccato, et vitulum, atque agnum anniculum et sine macula, in holocaustum, bovem, et arietem pro pacificis, et immolate eos coram Domino in sacrificio singulorum, similam oleo conspersam offerentes, hodie enim Dominus apparebit vobis. > Sicut aliquando imago animalis cujusdam, aut virgulti forte depingitur, aut scribitur aut in ære exprimitur, et non quidem aperta in initio opera- tionis, aut scripturæ, aut æris expressio est, in processu autem operis, participali augmento perfi- citur, sic et quæcunque legislator nunc in figura exponit clariora additamento eorum, quæ per partes sancit, et planiora fiunt. Quia ergo diem consummationis, seu consecrationis Pentecosten intelligi oportet, ostendimus, et quia usque ad eum diem Dominico mandato prædicatio inhibita est, propterea non exire januam tabernaculi testimonii filios Aaron præcepit. Considerandum est qualia consummari et in hac die lex præcepit. Diem enim octavum Pentecosten appellat, quia Pentecostes dies incidit in hac, qua Salvator resurrexit, quæ esse octava creditur: quia figuram gerit primitiarum futuri, sed et consummationis præsentis sæculi, quæ in septem revolvitur diebus. Pentecostes autem circulus sub prædicto numero est, ergo recte incidit in præsenti sæculo. Con- summationem, simulque resurrectionem significat Pentecostes dies: oportebat enim, ut in qua die surrexit Christus in eadem et ritus adveniret. Tunc ergo vocari Aaron, et filios ejus et majores natu Israel ait, Ecclesiam quodammodo, per eorum, Wircum pro peccato. Pro pœnitentia videlicet Et vitulum et agnum anniculum in holocaustum immaculatos. Perfectam videlicet, et consummatam est per holocausta significatur. Et bovem, et arietem pro pacificis. Sed ad sacrifi- tamen potest salvare eos qui offerunt, sicut supra diximus. Coram Domino autem omnia præcepit fieri oportet quippe omne virtutis opus, utpote vidente Deo, peragi, et non corrumpi, neque vitiari: Sacrificium similæ conspersæ oleo. Theologiam cum eleemosyna, hoc enim prædicta sacrificia subtiliter nobis olim discussa innotuerunt. Quid autem his nunc subdidit ? Quia hodie Dominus apparebit vobis. Hoc con- clusio et probatio est, quia de Pentecoste prædicta omnia dicebantur: in ea enim eis apparuit Domi- nus, spiritus videlicet, de quo Paulus dicebat : Dominus autem spiritus est ". Quomodo autem apparebit in eis, dixit Lucas: Visæ sunt eis dispertite linguæ, sicut ignis, et sederunt supra singulos eorum 63. VERS. 5. Tulerunt ergo cuncta quæ jusserat Moyses ad ostium tabernaculi, cum ibi omnis staret multitudo. › Aperte hic Ecclesiam exposuit. Ad ostium tabernaculi. Vel, sicut L.XX, ante taber- naculum testimonii, videlicet coeli. Si enim Ecclesia frequentia est angelorum primitivorum, qui scripti sunt in cœlis ante tabernaculum testimonii, id est ante faciem cœli, sic enim et Aquila ante faciem interpretatus est, hoc quod dictum est, secundum LXX, ante Dominum. Si ergo ita est, pro eo quod ad illam se conversationem apta, ante tabernaculum prius convocǝtum est Ecclesiæ spectaculum, in qua intelligibilis Aaron, id est Christus, sacerdos esse creditur : filii autem ejus, qui sublimis sunt con- versationis, et ideo sacerdotii ministri, et coopera- tores sunt. Majorum natu autein Israel, presbyterorum ordo est, ex his quippe corpus Ecclesiæ componitur. Sed Aaron quidem accepit ibi vitulum pro peccato, et arietem in holocaustum, utrumque immaculatum, et obtulit coram Domino. Tunc enim Christus sacrificium suum innotescere cœpit, ex quo spiritus adveniens, Parthos, et Medos, et Elamitas, et omnium gentium primitias, ad apostolorum coenaculi superiora collegit. Accepit autem et ordo majorum natu Israel, quem presbyterorum esse diximus, utpote ipse sortem, et figuram doctorum gerens, et qui ad docendos nos utilis est vitamque perficere in Ecclesia convenientium potest. Quæ autem sunt hæc quæ accepit ? sacrificium. vitam, sive conversationem, quæ per hostias, id cium salutare: mediocrem conversationem, quæ cum permiscemus ei voluntatem nostram. recte intelligitur. Hic autem omnis multitudo, sive LIB. II. * II Cor. 1, 17. ** Act. 11, 3.

HESYCHII PRESBYTERI synagoga omnis accedit, id est, ea quæ ex omnibus A factus est propitiatio. Sed et pro semetipso, cur et undique est congregatio, omnis quippe contrita anima, et omnis peccator, omnis misericordiam necessariam habens, omnis ab errore se convertens, in hac Ecclesia congregatur, non solum eos, qui de plateis et vicis sunt, sed et eos qui de viis, et de sepibus vocari præcipiens, ut regalem cœnam ingredientes implerent. VERS. 6. Ait Moyses: Iste est sermo, quem præcepit Dominus, facite, et apparebit vobis gloria ejus. > Gloriam esse Domini spiritum, manifeste ostendit quod Paulus ad Corinthios scripsit : Nos omnes revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur, de gloria in gloriam, sicut a Domini spiritu ". Ut ergo gloria Domini videretur, id est, ut adventus celebraretur spiritus, iste est sermo, inquit, quem præcepit Dominus : Facite videlicet mysticus de quo præceperat Domi- nus. Hoc facite in meam commemorationem *7. Sermonem autem legislator ex consuetudine illud vocat, quia plus sermone subsistit hujus dispensatio mysterii, maxime Dominico verbo ea quæ apparent, in aliud aliquid majus et intelligibile transferente. Unde cum manna imaginem panis vitæ, qui descendit de cœlo, præsentaret : Hic est panis, uit, quem dedit vobis Dominus ad comedendum *, hic est sermo quem constituit Dominus. Quid ergo ex his, quæ dicta sunt, legislator significat, nisi quia sine dubio agentibus eis sanctum mysterium, et Dominicam cœnam celebrantibus, advenit spiri- tus? Quod etsi non planius expositum habemus, multa quippe studio brevitatis Scriptura divina prætermisit, quæ fas est ex aliis colligere. Erat enim dies qui appellatur Dominicus, in quo oporte- bat modis omnibus agere apostolos mystica et sacra. Nam et nos illorum sequentes traditionem, Domini- cam diem divinis conventibus sequestramus. Invenimus autem et Christum similiter post resurrectionem a mortuis, per mysticæ cœnæ, et panis fractionem manifestatum : quod aperte quidem Lucas, plenius tamen etiam Joannes evan- gelista tradit. VERS. 7. Dixit ad Aaron: Accede ad altare et deprecare pro te, et pro populo, cumque mactaveris hostiam populi, ora pro eo, sicut præcipit Do- Ubi nostra translatio planius habet, pro le et pro populo, pro teipso, et pro domo tua LXX ediderunt. Qui autem sunt domus intelligibilis sacerdotis Paulo dicente, cognosce; ait enim : Christus autem * filius in domo sua 69 ; quæ domus nos sumus, si fiduciam et gloriam spei usque ad finem firmam retineamus. Ergo hi qui profecerunt, et perfectiores sunt, domus ejus juste appellantur : pro quibus deprecatur, et pro omni populo, utpote qui nostra 69 Hcbr. 1. 6. hoc, cum propitiationem non egeat, magis autem ipse præstet propitiationem? Sed ut nostrum peccatum suscipiens, etiam pro semetipso depre- catur evidenter enim hoc hominis est, et Dei, id est, sicut hominis propitiationem suscipientis, et sicut Dei sibimet præstantis. Alter enim homo sibimetipsi propitiationem præstare non potest. VERS. 8-14. Statimque Aaron accedens ad altare, immolavit vitulum pro peccato suo, cujus sanguinem obtulerunt ei filii sui. In quo tingens digitum, tetigit cornua altaris, et fudit residuum ad basim ejus. Adipemque ac renunculos, et reticulum jecoris, quæ sunt pro peccato, adolevit super altare, sicut præceperat Dominus Moysi. Carnes vere et pellem ejus extra castra combussit igni. Immolavit et holocausti victimam. Obtuleruntque ei filii sui sanguinem ejus : quem fudit super altaris circuitum. Ipsam etiam hostiam in frusta concisam, cum capite, et membris singulis obtulerunt. Quæ omnia super altare cremavit igni, lotis prius aqua intestinis, et pedibus. ▸ Et cujus rei gratia hæc etiam in hoc loco sacri- ficia peraguntur, superius diximus. Non ergo necesse est, iterum eorum virtutem per singula dicere, quæ in hoc sacrificio peraguntur ; cum olim ea per ordinem discusserimus et cujus comparationem gerant nihil intermittentes ostenderimus. Et quem admodum in Domini sacrificio, quod cum unum sit, non tantum nobis peccatorum præstans remissio- nem, sed et vitam perfectam in philosophia, et consummatam efficiens, necessarie et in vitulum, qui pro peccato est, et in arietem hunc, qui in holocaustum immolatur, oportet reputari : unde et in persona sacerdotis utrumque perspicimus obla- tum : jam ergo et ad subsequentia veniamus. VERS. 13-21. Et pro peccato populi offerens, mactavit hircum, expiatoque altari, fecit holocau- stum, addens in sacrificio libamenta quæ pariter offerantur, et adolens ea super altare, absque cæremoniis holocausti matutini. Immolavit et bovem atque arietem, hostias pacificas populi. Obtuleruntque ei filii sui sanguinem, quem fudit super altare in circuitu: adipem autem bovis, et immola pro peccato tuo, offerens holocaustum, et D caudam arietis, renunculosque cum adipibus suis, minus. > et reticulum jecoris, posuerunt super pectora. Cumque cremati essent adipes super altare, pectora eorum, et armos dextros separavit Aaron, elevans coram Domino, sicut præceperat ei Moyses. › Cujus figuram ca quæ dicta sunt habeant, et quemadmodum pro peccato hircus pœnitentiæ sacrificium significet, holocausta autem crucifixi conversationem: Theologiam vero similia: salutare autem, seu pacificorum sacrificium, vitam quæ nos salvare potest, etiam mediocriter sapientes : sacrificiorum discussio præcedens, unctionem sacer- dotis ostendit. Ergo qui hujus sanctionis neseit * II Cor. 111, 18. " Luc. XXII, 15. 68 Exod. xvi, 15.

IN LEVITICUM. I.IB. II. explanationem, illic cum subtilitate perquirens, A etíam Paulus intellexit. Dicit autem sie : Volo viros 'etiam hæc per singula sciet. Illud autem nunc necessarie addimus, sancti Spiritus in Pentecosten provenisse descensionem, cum in unum congregati levationem manuum, per orationem videlicet, sacer- essent apostoli, omnia quæ secundum legem Ecclesiæ agerent, significare consideravit legislator, præstent ostendunt sequentia. recte præcedere sacerdotis sacrificia, ac deinde subinferri populi præcepit: oportet enim Ecclesiæ doctrinam a sacrificio Unigeniti inchoare, ut intro- ducantur docentes, quid nobis passio Dominica profecerit, aut contulerit: atque ita subinferatur serino pœnitentiæ, quem omnes utique, ut homines, necessarium habemus. Unde et Dominus unam doctrinam prædicat, id est pœnitentiam, totumque perfectus subinferri conversationes, atque theologiam illis permiscendas: subdit autem, et quæ corrigen- tes, sive uncti salvari possumus, quamvis non sublimiter conversemur. In his enim oportet Ecclesiam congregari, et manifestationem Dei gloriæ suscipere. Hæc sine dubio diebus Pentecostes maxime agebant discipuli Domini, propter quod in´ unum tunc collecti erant, quod manifestat Lucas dicens : Et dum complerentur dies Pentecostes, erant omnes simul unanimiter ”. Quid autem erant collecti agere, nisi ea modis omnibus, quæ dicta sunt? Nam etsi palam non prædicabant, et propterea intus erant, in superioribus sedentes, necdum verba disseminantes, sive palam loquentes, quia de ostio tǝbernaculi testimonii non erant jussi egredi, usque dum de excelso induerentur Spiritus virtute : vetumtamen in semetipsis quia hæc agebant, mani- festum est: et quæcunque decent Ecclesiam, me- ditari non cessabant ut ipsum videlicet in semetipsis haberent Christum, qui est caput Ecclesiæ. Unde et Matthiam ad apostolatum, cum concionatus fuisset Petrus et proposuisset divinæ Scripturæ expositio- nem, atque testimonia, sorte separaverunt. Sive autem concienari, id est populum exhortari, sive prophetas interpretari, et cleros sociare, ecclesiastica dispensationis et ordinis fuit. Ergo manifestum est, quia quemadmodum in Ecclesias collecti in illis diebus erant, quod et legislator modis omnibus significari consideraus, consequenter et ea quæ subsequuntur addidit : benedixit ei. Sicque completis hostiis pro peccato, et holocaustis, et pacificis, descendit. › Intende, quia omnem nobis evidenter figurain Ecclesiæ vult exponere: nam postquam dixit, descendit postquam fecit pro peccato, et holocaustis, et pacificis, ostendit quia completionem sacrificio- rum, intellexit expositionem eorum, et propterea dixit, descendit, per descensionem doctoralem sedem designans, de qua post expositionem sacerdotes, quibus figura intelligibilis Aaron credita est, descendunt, et per orationem manus ad cœlum Tendens orare in omni loco, levantes puras manus ”. sive levans ergo manus, benedixit illos : quia per dotes populo benedicunt. Sed unde benedictionem VERS. 23. Ingressi autem Moyses et Aaron tabernaculum testimonii, et deinceps egressi, benedixerunt populo. › Quamobrem prius in tabernaculum testimonii ingrediuntur, et postea benedictionem præstant? nisi ut non ignoremus, quia de intelligibili taberna - culo, videlicet de cœlo, benedictionem proferunt sacerdotes, dicentes sicut Paulus: Benedictus Deus, et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spirituali, in cœlestibus in Christo". Hoc enim nobis et ipse tradens Dominus, quinque panes, et rursus septem benedicens, ad cœlum respiciebat. Cur autem non solus Aaron, sed et Moyses Synagogam, seu populum benedi- cunt? nisi ut discamus, quia non propria virtute sacerdotes benedictionem præstant, sed quia figuram ferunt Christi, possunt propter eum qui in ipsis est, præstare benedictionis plenitudinem. Unde et Moyses, utpote cui imago est Domini credita ad benedicendum recte comprehenditur. Sed et illud per ea quæ dicta sunt, lex significat: quia non solum is qui sacerdotium sortitus est, sed et omnis justus Christum habens in semetipso, et figuram Domini sui per bonam conversationem, quemad- modum Moyses exsistens, idoneus est ad donandam benedictionem. Hæc ergo discipulis Domini agen- tibus, spiritus advenit, propter quod audiamus sequentia. VERS. 24. Apparuitque gloria Domini omni multitudini. Et ecce ignis egressus a Domino, devoravit holocaustum, et adipem qui erat super laudaverunt altare. Quod cum vidissent turbæ, Dominum ruentes in facies suas. › Putas ne aliqua interpretatione præsentia verba legislatoris opus habent? Ipsa namque verbis concordant his, quæ sunt de adventu Spiritus in apostolicis actibus scripta. Apparuit enim, inquit, gloria Domini omni multi- VERS. 22. El tendens manum contra populum, D. tudini. Quomodo, dicat forsitan quispiam ? Utique levant. Elevationem enim manuum, orationem *º Act. 11, 1. talis, qualem Ezechiel super Cherubin visam descripsit, aut qualem Michæas, vel Isaias: quorum unus quidem Seraphin in cireuitu, alter vera colestem exercitum vidit. Sed nequaquam fuit una, quæ omnibus, et ubique spiritalibus apparuit gloria, sed differentes visiones, utpote incomprehensibiles præbebat videntibus: præsens tamen similis era! illi, quia intelligibilis egressus est ignis a Dominq die Pentecostes, propter quod ait : Apparuit gloria Domini, el egressus est ignis a Deo. Ergo in specie ignis apparuit, quemadmodum et Lucas exponit: Et factus est de cœlo sonus spiritua 711 Tim. 11, 8. " II Cor. 1, 5.

HESYCHII PRESBYTERI CAPUT X. sedentes, et visæ sunt illis divisæ linguæ, sicut ignis”. non enim intelligebant quod factum erat, alter au- adipes, quæ ex pacificis, et pro peccata oblata, al- nutrimenta intelligibilis ignis, id est spiritus fiunt, VERS. 1. Arreptisque Nadab, et Abiu filii Aaron thuribulis, posuerunt ignem, et incensum desuper offerentes coram Domino ignem alienum, quod eis qui in ipsum Spiritum Dei blasphemant, qui inspi- ratam ab eo Scripturam de qua ait Paulus, aliter interpretantur, necessarie àb. intelligibili igne puniri posuit : qui filii Aaron, ut do- clorum habentes habitum, et spiritalia docere fingentes, dicuntur. Unde et linguæ eorum ignis appellatæ sunt: audivimus quippe, quia in specie ignearum linguarum spiritus advenit. Thy- miama autem thuribulis, vel ignibus linguarum su- perimponunt, legalia et prophetarum dogmata, de quibus Ecclesia Christo in Canticis canticorum di- cebat : Odor unguentorum tuorum super omnia aro- mata ". Sed ignem alienum offerunt, neque enim secundum intentionem, aut virtutem Spiritus in- terpretantur. His egreditur ignis a Domino non ab- solute, qualis prius. Per illum enim sacrificia in- cendit. Dominus, et gloria Domini dictus est, hic autem ignis poenalis est. Utrumque enim Ecclesia habet, hunc quidem ad illuminationem justorum, et oblatorum perfectionem : illum autem ad pœnam impiorum quam his qui blasphemant sacerdotes indicunt, ex subministratione Spiritus, quæ in eis kus Hymeneum et Alexandrum, ut alia scilicet dente ipso, et in hac eos morte condemnante, ne imitatione sui aliis causam præbeant mortis. In quo et nimis admiratur legislator, cur ex eo quo de- buerant vita frui, id est coram Domino, sustinent mortem, quam male interpretantes divinas Serip- turas, patiuntur : in ea re ex qua eos oporte' au benedictionem promereri, maledictioni se subji- cientes. Vide tamen qualia subdidit. VERS. 3. Dixitque Moyses ad Aaron: Hoc est quod locutus est Dominus. Sanctificabor in his qui appropinquant mihi et in conspectu omnis populi glorificabor. Quod audiens tacuit Aaron, sive ut LXX, edunt, el compunctus est Aaron › vehementis, et implevit totam domum in qua erant A docentes, punit. Hi coram Domino moriuntur, vi- Populi etiam omnis memoriam legislator facit : quod et Lucas hoc modo exponit: Et erant in Jeru- salem habitantes Judæi, viri religiosi, de omnibus gentibus quæ sub cœlo sunt. Facta autem hac voce, convenit multitudo, et mente confusa est ". Quia enim non solum convenit, sed expavit, et ipse boc demonstrat, dicens: Obstupcscebant enim, et admi- rabantur, sed et super faciem ceciderunt, etsi non hoc sensibiliter, tamen intelligibiliter pertulerunt : tein ad alterum dicebat: Musto pleni sunt hi, quod proprium erat in terram faciem mentis prosternen- tium. Quid autem egressus ignis fecit? Devoraviţ omnia quæ erant super altare holocautamata, et tari superposita erant. Tradit ergo nobis sermo, quia necesse sit prædicta sacrificia, et eorum ex- positiones superponere intelligibili altari corporis Christi, ut ad illud festinet nostrą imitatio, et tunc de quo dictum est Dominus Deus noster; ignis con- ɛumens est ™. Unde et nunc pro devorare, Symma- chus consumere edidit. Et ubi omnino hæc Deum dixisse invenimus? Quando videlicet Moysi dicebat: Descendens conte- stare populum ne forte appropinquent ad Deum, es cadat ex eis multitudo: Et sacerdotes qui appropin quant Domino Dco sanctificentur, ne forte recedat ab eis Dominus". Hæc ergo etsi verbis ab his quæ dicta sunt, differunt, verumtamen intentionem ipsam immutabiliter habent. Præcepit cnim popu- lum non approximare Deo, el cognoscere, non quemadmodum invidens eis visionem, sed ut im- perfectis, et minus tantæ contemplationis capaci- bus parcens. Sacerdotes autem appropinquantes sanctificari jubet, ut digni ad videndum et con- templandum fierent Deum : quia veram scientiam a Deo nemo potest sine sanctificatione conquirere. C Propter quod Paulus: Pacem, inquit, sequimini præceptum non erat. Hic eos qui aliena docent, cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum. Conspectuin ejus, scientiam ejus dicens, id est ejus contemplationem, unde sacerdotes sanctificari Omnis Scriptura a Deo inspirata, utilis est 7, præcepit. Vide quomodo minatur in subsequentibus. requiescit, cum succendentes. Propter quod et Pau- Ne forte recedat ab eis Dominus. Id est ne fugiat ab eis ea quæ Dei est scientia, perditio enim eis, scientiæ discessio fit. Sed nunc ea, quæ sicut ex per- sona Dei per Moysen dicta sunt, verba aggrediamur. Et sanctificabor in his qui appropinquant mihi. Sanctificationem suam vocat profanoram, sive malorum emundationem, quia corpus nos habet : corporis autem emundatio, sordium abjectio est. Hoc ergo ut bonus, et pius in his qui approxi- mant ei, secundum multitudinem videlicet scier- tiæ, vel secundum aliquod divinum ministerium, operatur, ut per ipsos terreat, et in conspecta to- tius populi glorificetur, id est laudetur et manife- stetur : utrumque enim glorificationis verbum ma- nifestat, et que ex hoc laus Dei, et manifestatio sit. David dicit: Quia justus Dominus justitiam dilexit, æquitatem vidit vultus ejus 8¹. In his tacuit Aaron. Sive ut LXX, compunctus est Aaron. Ecclesia videlicet, qua corpus intelligibilis Aaron Ecclesia est, unde ipse dixit: Saule, Saule, quid me persequeris . Item discipulis de suscipien- tibus eos dixit: Qui vos suscipit, me suscipit *³. 13 Act. 11, 25. 7 ibid. 5, 6. 78 Hebr. x11, 29. * Exod. xix, ** Hebr. xi, 11. 1 Psal. x, 8. 76 Il Tim. 11, 46. 17 Cant. iv, 10. * Act. 1x, 4. 83 Marc.1x, 56. ** | Tim. 1, 20.

LIB. II. IN LEVITICUM. • Vocavit autem Moyses Mizaelem et Elisa- A moriamini, et super omnem cœtum oriatur indi- phan filios Ozibel patrui Aaron, et ait ad eos : ite, tollite fratres vestros de conspectu sanctuarii, et asportate extra castra. Statimque pergentes tulerunt eos sicut jacebant, vestitos lineis tuni- cis, et ejecerunt foras, ut sibi fuerat imperatum. > Ab his qui eos ejecerunt, eos qui sublati, sive ejecti sunt, intellige. Qui autem fuerunt, qui sus- tulerunt? Mizael et Elisaphan, sive Misaddai et Elisaphan, quorum unus attrectatio Dei, id est Mis- addai Elisaphan autem Dei mei specula interpre- tatur. Quicunque ergo scit attrectare Deum, insuper autem et speculari, et Christi quidem carnem contrectare speculari autem per oculos mentis divinitatem, sicut Thomas manu contrectans car- nem, et fide speculan's divinitatem, dicebat: Domi- nus mens et Deus meus 8. Hic ignem alienæ doctri- næ auferre, et ejicere illum cum tunicis, a facie sanctorum potest, quia personæ sanctorum sunt sacerdotes: tunicæ autem sacerdotum, conversatio et vita, quæ in sacerdotii induuntur habitu. Ergo cum sacerdotio, quod ei sorte obvenit, a portione sa- cerdotali expelluntur, non solum autem a sacerdo- tum, sed et populi, unde addicit : Extra tabernaculum. Tabernaculum enim Dei, Ecclesiæ populus est filii autem patrui Aaron, sive fratris Aaron, hi qui hæc facere possunt, rationabi- liter nominantur. Si enim pater intelligibilis Aaron David est, et per eum omne corpus prophetarum creditur. Prophetiæ quippe eum manifestum faciunt, C atque quodammodo ignorantibus pariunt. Frater autem germanus et, ut ita dicatur, frater prophetiæ Evangelium est: omnia enim quæ in Evangeliis acta sunt, a prophetis prædicta sunt. Propter quod prophetico sermone adjuvari ad perfectam scientiam, quia frater fratrem adjuvans, sicut civitas firma Pe- trus præcepit; ait enim : Habemus firmiorem pro- pheticum sermonem, cui benefacitis intendentes, sicut lucernæ in obscuro loco, usque dum dies illucescat, et Lucifer oriatur in cordibus vestris ; id est usque dam in vobis evangelica scientia clareat. Filii fra- tris patris Aaron, bene et nimis apte hi, qui evan- gelicam conversationem didicerunt, dicuntur, et hos qui alia docent, arguere et repellere, utpote perfectam habentes scientiam, necessario sunt dis- D positi. De quo Joannes dicebat. Omnis qui præce- dit, et non manet in doctrina Christi, Deum non ha- bet. Qui manet in doctrina, hic et filium et patrem habet. Si quis venit ad vos, et hanc doctrinam non afferet, nolite recipere eum in domum, nec ei dixeri- tis, Ave 86. Ergo proprium est eorum, qui edocti sunt evangelicam doctrinam, eos qui adulterina et aliena prædicant, a facie sanctorum et tabernaculi expellere atque projicerc. VERS. 6, 7. Locutus est Moyses ad Aaron et ad Eleazar, atque ad Ithamar filios ejus : Capita vestra nolite nudare et vestimenta nolite scindere, ne forte guatio. Fratres vestri, et omnis domus filiorum Israel plangant incendium, quod Dominus suscita- vit. Vos autem non egredimini fores tabernaculi, alioquin peribitis, oleum quippe sanctæ unctionis est super vos. Qui fecerunt omnia juxta præceptumMoysi. Non ignoramus quid cydares significent sacerdo- tum, scilicet quia omnis viri caput Christus, caput Christi autem, Deus : necessarie cydaris significatio quadammodo est simul Unigeniti humanitatis, et divinitatis hoc enim et per cydaris compositionem superius demonstravimus. Ergo quæ oporteat custo- dire sacerdotes et doctores præcepit: id est, ut nec divinitatem Christi, nec humanitatem negent, nec contradicant, quia Deus ex Deo, et Verbum est ex Patre. Hoc est enim cydarim non auferre e capite, videlicet non nudare intelligibili cydare. Sed nec dispensationem renuant, aut blasphement. Qui enim Christi dispensationem blasphemant, sacerdo- talem rumpunt stolam : quia omnes quidem homi- nes qui in Christum crediderunt, multo magis au- tem sacerdotes sunt qui Christum induerunt: si- quidem quicunque in Christo baptizati sumus, Chri- stum induimur, hæc agentes sacerdotes, nec mo- rientur, nec congregationi superinducunt iram. I'ræpositorum enim vitia offendiculum sunt subje- ctis, et multo magis doctorum discipulis eorum iræ Dei fiunt occasio. Propter quod et omnem domuni Israel, omnem videlicet Ecclesiam, plangere in- cendium quo incensi sunt a Deo vult : quia danınum Ecclesiæ unius membri, et cujuslibet casus est, quanto magis doctorum, et sacerdotum perditio? Ita ut Paulus de eo qui fornicatus fuerat, Corinthiis scribat : Et vos inflati estis, et non magis luctum habuistis 87. Si autem uno ex populo fornicaute, omnem Ecclesiam lugere præcepit, multo magis quando sacerdotes, et doctores impie agentes, vel blasphemantes inveniuntur. His ita se habentibus, illud quæri oportet, quomodo cum per præcedentem sanctionem, septem solos dies non egredi de taber- naculo testimonii præcepisset, his completis, hæc enim in octava die aguntur, rursus eis Moyses præ- cepit, de ostio tabernaculi non egredi? Non ergo contraria sibi sancit, sed manifestum est quod alium hic eis egressum ostii tabernaculi testimoni præcepit custodire. Nam addidit: Ut non moriomini. Atqui hæc non scripsit in su- perioribus Ergo additamento comminationis, aliud quidpiam se sanxisse significavit : quia enim ut ignem alienæ doctrinæ offerentes quidam sacerdotes perierunt. Aliis non exire januam scientiar, videli- cet Christi, et traditionis ejus, per ea quæ dicta sunt præcepit, id est non transgredi eam quam ipse mandavit prædicationen, sed sequi Dominicum præceptum per omnia: sic enim unusquisque non morietur. Hoc sacerdotibus præcepit, quibus ut ma- gistris, et prædicatoribus verbi ministerium ex dono ** Joan. xx, 28. 85 II Petr. 1, 19. 86 II Joan. 9, 10. 87 I Cor. v, 2.

HESYCHII PRESBYTERI spiritus creditum est, de quo nunc legislator ait: A autem oportet quærere quod cùm ea quæ legis Oleum quippe sanctæ unctionis est super vos. Hu- jus autem unctionis virtutem, Joannes nobis evan- gelista demonstrat, dicens : Et vos unctionem quam accepistis ab eo, moneat in vobis. Et non necesse habetis, ut aliquis doceat vos, sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus, el verum est, et non est men- dacium 88. H:rc Moyses per spiritum præcepit, et Ecclesia custodit. Ergo consequenter legislator sub- didit Qui fecerunt juxta præceptum Moysi. VERS. 8-11. Dixit quoque Dominus ad Aaron : Vinum et omne quod inebriare potest, non bibetis tu et filii tui, quando intratis in tabernaculum testi- monii, ne moriamini, quia præceptum sempiternum in generationes vestras, et, ut habeatis scientiam pollutum et mundum, doceatisque filios Israel omnia legitima mea, quæ locutus est Dominus ad eos per manum Moysi. › flanc usque nunc legem in Ecclesiis invenis cu- stodiri: Neque enim omnimodo abstinere a vino præcepit, sed quando ad tabernaculum testimonii, aut ad altare ascendimus, id est quando quodcun- que ministerium doctrinæ cœlestis contingimus. Ministerii enim, altare figura est : tabernaculum au- tem testimonii, cœlestium rerum contrectationis, unde et Timotheo Paulus scribebat. Vino modico utere, propter stomachum tuum, et frequentes tuas infirmitates ”. Qui autem modico utitur, hic tem- pore ministerii videlicet et doctrinæ, ab omni vi- C nolentia et ebrietate se abstinet. Similiter autem ut sacerdotes hi qui student legem custodiunt, pro- pter quod non solum Aaron, sed et filiis ejus, su- blimiora videlicet adeptis, mandatum hoc tradidit. Similia autem his et Paulus ad Ephesios scripsit. Nolite inebriari vino, in quo est omnis luxuria, sed magis implemini Spiritu sancto"; hebetem quippe ebrietas mentem reddit, et sobrietatem ejus in deterius vertit, ut non intelligantur quæ aguntur, ¨ quæ testificatur Isaias, dicens: Væ qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum usque ad vesperum, ut vino astuetis. Cithara et lyra, et tympanum, et tibia, et vinum in conviviis vestris, el opus Domini non respicitis, nec opera manuum jus consideratis ". Qui autem opera Domini non vident, quomodo dividere inter sancta et profana, aut munda et immunda, vel quomodo exhortari, et illuminare populum de Scripturis possunt? Unde hoc mandatum sublimius ostendere cupiens, ipsum boc ait locutum fuisse Dominum. Sed intende, quem- admodum nec hoc a districtione eorum quæ in Pentecoste acta sunt, alienum sit. Quod enim hic præcepit non fieri, factum esse quibusdam suspi- cantibus, quando Spiritus gratia advenit, et dicen- tībus. Quia musto pleni sunt hi, Petrus ut prohibi- tum negavit, dicens : Non enim sicut vos suspica- mini, hi ebrii sunt, cum sit hora diei tertia ". Illud petua, sicut præcepit Dominus. » sunt, docere filios Israel sacerdotes præcepit, locu- tum esse Deum per Moysen, non per linguam, sed per manum dicit. Aut omnino dignitatem legis os- tendere voluit, quia exposuit quidem eam Deus, scripsit autem Moyses, excepit vero cam, Deo quæ disposita sunt jubente. discernendi inter sanctum et profanum, et inter Best et armum qui separatus est, edetis in loco mun- VERS. 12-15. Locutusque est Moyses ad Aaron, et ad Eleazar, atque Ithamar filios ejus qui residui erant: Tollite sacrificium quod remansit de obla- tione Domini, et comedite illud absque fermento juxta altare, quia Sanctum sanctorum est. Come- detis autem in loco sancto, quod datum est tibi, et filiis tuis de oblationibus Domini, sicut præce- ptum est mihi. Pectusculum quoque quod oblatum dissimo tu el filii tui, ac filiæ tuæ tecam. Tibi eniın ac liberis tuis reposita sunt de hostiis salutaribus filiorum Israel, eo quod armum, et pectus, et adi- pes, qui cremantur in altari, elevati sint coram Do- mino et pertineant ad te, et ad filios tuos lege per- Quia pectusculum confidentiam offerentium, et fidem significat: et brachium, promissæ ab eis conversationis actionem, et correctionem : satis nobis in his quæ de sacrificio pacificorum, seu salu- tari per partes discussa sunt, demonstratum est. Sed quamobrem Aaron et filiis ejus, ea quæ dicta sunt, deputavit, illic enim et eorum distinctionem legislator exposuit, quod hi quidem qui Aaron sunt filii, quid autem ipse Aaron habet præcipuum. Sa- crificium enim quod remansit de oblatione, sive ab holocaustis Domini, hoc dixit, quod superest de simila. Aperte ergo Aquila edidit, dicens: Donam quod reliquum est de frumento. Hujus interpretatio est : etiam hoc quod legislator subdidit, ait enim : Et comedite absque fermento juxta altare. Ubique doctrinam theologiæ hanc significat sacrificium si- milæ sine fermento esse, quantum ad exteriorem doctrinam volens, similiter etiam ostendens, quia participalis quædam apud nos est theologia: in cœ- lis quippe ejus est plenitudo. Propter quod hoc quod remansit id est hoc quod superest, comedi præcepit, ut ostendat summuin apud eum esse, at- que servari. Oportet autem eam comedi juxta al- tare, id est Christi corpus, ex eo enim nobis theo- Ingia omnis ministratur. Sed quod remansit de simila Aaron erit et filiorum cjus. Quæ vero de sacrificiis pacificorum sive saluta- ribus sunt Aaron et filiorum ejus: sive secundum LXX et domui ejus, omnis videlicet populi. Theolo- giæ quippe studere non omnium est, sed sublimium, et appropinquantium Domine, atque corum qui sequuntur Christum. Consequi autem quæ ad pa- cifica, seu salutem pertinent, totius plebis sunt, quæ domus intelligibilis sacerdotis nominatur. Est autem Ecclesia, de qua et Paulus dixit: In magna » Act. II, * 1 Joan. 11, 27. 39 1 Tim. v, 25. " Ephes. v, 18. * Psal. v, 11, 12.

LIB. II. IN LEVITICUM. domo non sunt solum aurea vasa, et argentea, sed li- ▲ hostia *. Dominus autem dicit: Omne peccatum gnea et fictilia”. Propter quod non est omnium theolo- giam assequi. Vers. 16-18. ‹ Inter hæc hircum qui oblatus fuerat pro peccato, cum quæreret Moyses exustuni reperit. Iratusque contra Eleazar et hamar filios Aaron, qui remanserant ait. Cur non comedistis hostiam pro peccato in loco sancto, quæ Sancta sanctorum dicitur, et data est vobis, ut portetis in- iquitatem multitudinis, et oretis pro ea in conspectu Domini : præsertim cum de sanguine illius non sit illarum intra Sancta, et comedere eam debueratis in sanctuario, sicut præceptum est mihi. Quia omne peccatum per pœnitentiam deletur, et quia hi qui prædictum peccatum alterius doctrinæ, et blasphemia commiserunt, salvati non sunt, cau- B sam legislator bujus, quæ eis sine misericordia ve- nit, mortis exponit. Hinc intreducit Moyses hircum pro peccato, pœnitentiæ videlicet oblationem : quia quærens exquisivit, sicut LXX edunt, quod est, valde quæsivit. Iratusque ait his qui relicti erant filiis Aaron, quod non comederint hoc quod pro peccato erat in loco sancto, id est pro eo quod pœ- nitentiam, in Ecclesiam commissi peccati peragi ut sacerdotes, non fecerint : ipsis enim comedere quæ pro peccato sunt, et orare orationem, quæ est pro pœnitentia congregationis, et acquirere præceptum est. Quare? Quia Christus eos in proprium locum eeclesüs constituit. Ipse autem suæ oblationis san- guinem, quæ pro nostro sanguine oblata est in Sanetum, intus videlicet in cœlestem habitationem, C in conspectu Patris sui obtulit. Et in loco sancto, dicimus autem ecclesiam comedi hoc sacrificium, ad remissionem, et propitiationem peccatorum præcepit. Propter quod ait Moyses : Quemadmodum præceptum est miki. Id est, quem- admodum præcepi, et mandavi : Christi enim gerere personam etiain Meysen diximus. Inquirit autem non ignorans, nam quomodo in præceden- tibus causam addidit, cum dixisset enim hircum pro peccato quærens exquisivit Moyses, illico sub- Et hic incensus erat : sive exustam reperit. Osten- dens, ut quia alterius doctrinæ peccatum, blasphe- mia est in sanctum Spiritum, propter quod Ste- phanus doctores Judæorum, ut prævaricantes legem, et inobedientes, sed duræ cervicis, et duri cordis appellat, ut autem male interpretantibus legem, et prophetas dicebat : Vos semper sancto Spiritui re- stitistis **, necessarie eis ab intelligibili igne, videlicet spiritus, pro pœnitentia oblatio ablata est, et pro- pterea pro peccato bircus exustus dieitur. Quia scientes, et voluntarie peccantes, etsi se dicunt pœ- mitere : non pœnitent pure, blasphemia enim cor eorum cæcatum est. Propter quod et Paulus dicebat : Voluntarie enim peccantibus nobis post susceptam cognisionem veritatis, jam pon pro peccato relinquitar didit: dimittitur hominibus, blasphemia autem contra Spiri- tum-non relinquitur *. Hoc Petrus ipso opere osten- dit; quia enim Ananias et Sapphira Spiritui sancto mentiti sunt, ait ad eos: Quare cæcavit Satanas cor vestrum mentiri Spiritui sancto? Non estis mentiti hominibus, sed Deo". Tempus enim pœnitentiæ eis non dedit, sciens quia cor cæcatum in transgres- sione, et blasphemia spiritus habentes, pœnitere non paterentur. Mox enim eos pœnali condemnavit morte. Ea ergo quæ sequuntur, magis astruere, et explanare ea quæ nunc dicta sunt, possunt. YERS. 19, 20. Respondit Aaron : Oblata est hodie victima pro peccato in holocausto coram Do- mino; mihi autem accidit quod vides. Quomodo po- tui comedere eam, aut quomodo placere Domino in cæremoniis mente lugubri? Quod cum audisset Moyses, recepit satisfactionem. › Hodie, quod tempus oporteat intelligi, aperte nobis Paulus tradidit: Cum dixisset enim David: Hodie si vocem ejas audieritis, nolite obdurare corda vestra, sicut in exacerbatione". Et interpretans ipse, quia de præsenti quidem tempore usurpative, pro. prie vero de tempore quod post adventum Domini est, oportebat intelligi quod dictum est: vide quid subdidit. Quoniam ergo superest quosdam in- troire in eam, et hi quibus prioribus annuntiatum est, non introierunt propter incredulitatem, iterum terminat diem quamdam, bodie in David dicendo, post tantum temporis, sicut supra dictum est, di- cens: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra. Si enim eis Jesus requiem præstitisset; nunquam de alio loqueretur. Post hanc diem ergo his quæ prædicta sunt ostenditur, quia aperte tem- pus post adventum Salvatoris significat, in quo in- telligibilis Sabbati hominibus requies prædicata est. Hoc ergo Aaron ex persona dicere Ecclesiæ, ut figu- ram gerens non solum Christi, sed et Ecclesiæ vi- detur, ut quia hodie obtulerunt quæ pro peccato suo sunt, et holocausta sua, id est, quia post ad- ventum Salvatoris deputati sunt ministrare, et of- ferre pro pœnitentia, et philosophicam vitam expo- nere, alia docentes reprehensi sunt, et talia in eis Ecclesiæ acciderunt, ut sacerdotum et magistrorum fugeret ex blasphemia accedentem mortem, recte comedere hodie pro peccato non potuit, nec ora- tionem adepta est poenitentia, quia videlicet Do- mino Christo displicebat. Subdidit autem, hodie, ut ostenderet, quia si ante remissionem Salvatoris hoc peccassent, forsitan et ignosceretur, ut necdum perfecta effusa scientia, unde et Dominus ait : Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non habuissent : nunc autem excusationem non habent de peccato suo”, id est satisfactionem. Hæc ergo cuin audisset intelligibilis Moyses, placuit ei, quia Eccle- siam invenit suam doctrinam custodientem. Quod et nos scientes, ab omni quidem alia doctrina, et blas- ** II Tim. 11, 20. "Act. v», 54. " Hebr. x, 26. * Joan. xv, 22. * Matth. xii, 31. » Act. v, 4. ”Psal. xciv, 8.,

HESYCHII PRESBYTERI PRÆFATIO. CAPUT XI. phemia abstineamus. Glorifiremus autem solum A Spiritus sancti, nunc et semper, et in smeula sæcu- viventem verum Deum, et nomen Patris, et Filii, et lorum. Amen. LIBER TERTIUS. Quemadmodum Deus non frustra creaturam va- rietate complevit, sed ut ex differentia conditionis nos disciplinam artificis, et quis sit conjiceremus. Nam qui coelos intendunt, ex varietate astrorum maxi- mum eorum artificem, atque conditorem intelligunt Deum. Sed et qui terrain considerant, ex differenti positionis ejus habitu, id est ex animalium, virgul- torumque et seminum, omnique ejus differentia eum cognoscunt. Sed et hi qui ad immensam aquarum difusionem transferunt visus, ex spirituum per di- versa proveniente motu, insularum quoque, ceto- rumque magnitudine, et distantia piscium, innume- rabiliumque generum natione, Deum esse factorem hujus etiam visibilis sentiunt creaturæ : Sic etiam legein ornat omnibus præceptis, producens videlicet hominem, et nunc in sacrificiorum oblationibus, nunc autem in ciborum abstinentia, nunc etiam in curatione corporalium morborum aliquando autem et in quibusdam contractibus, quales esse debent hi qui semper volunt esse cum Deo, præcepit. Ergo jam ad ipsa legis verba veniamus. hoc quod immundum est, potest. Nunc autem, tanquam oblitus quam de eis protulerat sententiam, quædam quidem animalium munda, quædam dixit immunda. Ergo quædam erunt bona, quædam nou bona. Sed non est ita, nam etsi ad modicum casti- gare Judæorum yaσtpipapɣiav volebat, tameu vera legis consideratio manifesta est, et spiritualis præ- ceptorum expositio. Qualesque oportet esse legi studium dantes, docenti intentionem legislator ha- bet. Si enim non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei, sicut panis nutri- mentum est corporis, sie et lex Dei nutrimentum est animæ, utpote rationalis rationali virtus et sub- sistentia. Et sicut in superioribus ex his quæ im- molantur, figurat eos qui offerunt, per ovem signi- ficans simplice, per vitulum mandatorum opera- torem, per hædum vero pœnitentem, sic etiam nur.c significat per animalia, eos qui eis vescuntur; ait enim sic: Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron dicens : Dicite filiis Israel: Hæc sunt animalia quæ come- dere debetis de cunctis animantibus terræ. Communis est lex, mandatum hoc ad omnes pertinet. totiusque populi est justificatio. Loqui enim filiis Israel, omni videlicet populo, præcepit. Quid autem præcepit loqui ? Hæc sunt animalia quæ comedere debetis, de cun- ctis animantibus terræ. Nequaquam autem diceret, de animantibus terræ, nisi intentionem haberet ab animalibus cœlestibus distinguendi : ibi enim leonis esse vultum, et vituli, et aquilæ, sicut et hominis, dum Ezechiel animalja Cherubin tradit, edocuit. Ergo in cœlestibus animalibus custodia aut alia circumspectione non egemus, ut cognoscamus VERS. 1-8. Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: Dicite filiis Israel: Hæc sunt animalia quæ comedere debetis de cunctis animantibus terræ. Omne quod habet divisam ungulam, et ruminat in pecoribus, comedetis: quidquid autem ruminat, et habet ungulam, sed non dividit eam, sicut camelus, el cætera, non comedetis illud, inter immunda repu- tabitis. Chirogry¡us, qui ruminat, ungulamque non dividit, immundus est. Lepus quoque, nam et ipse ruminat, sed ungulam non dividit : et sus qui cum ungulam dividat, non ruminat: horum carnibus non D quæ sint munda. Omnia enim similiter munda et vescemini, nec cadavera contingetis quia immunda sunt vobis. > llæc de quibus nunc sermo est, ad ipsa divina eloquia maximam videntur habere contrarietatem, qui enim Noe dixit: Omne quod movetur et vivit, erit vobis in cibum : et quasi olera virentia tradidi vobis omnia : quomodo nunc quædam comedi de his, quæ prius concessa sunt, prohibuit? Quomodo eliam, quando faciebat bestias terræ secundum genus suum, et pecora, et reptilia, dictum est : Et vidit Deus quod esscnt bona ³, et rursus : Viditque Deus cuncta quæ fecit, et erant valde bona'? Nulla- teams autem esse bonum, maxime et valde, sancta sunt, sicut sancte Deo, et eos qui in circuita ejus sunt sanctifical astantia. Terræ vero anințalia non omnia sunt munda, non propter naturam, sed propter nostrum excessum et quia per iniquitatem naturam depravavimus. Sed quemadmodum mun- ditiam eoruin cognoscamus, vel immunditiam, ex his quæ sequuntur intuendum est. Omne quod habet divisam ungulam, et ruminal in pećoribus, comedetis. Animalibus maxima virtus in unguibus esse creditur, quæ etiam cognationem habent cum dentibus. Unguium siquidem est, es discerpere quæ apta esui per dentes flunt, quod utrumque nobis Daniel tradit, quando forte pro- * Ezech. 1, 1 seqq. ¹ Gen. ix, 3. Gen. 1, 10 el alibi. * ibid. 31. Matth. v,

IN LEVITICUM. · LIB. III. ponens regnum, dicit: Aspiciebam in visione noctis, A et qui leporem comedunt, et qui chirogryllam : ru- minant enim et ipsi, sed ungulam non dividunt. In timidum, cum infirmitate, id est lepus: aliud autem dendum sanguinem“. Timidi autem quantum et et ecce bestia quarta terribilis, atque mirabilis, el fortis nimis; dentes ferreos habebat magnos, comedens atque comminuens, et reliqua pedibus suis concul- cans *. Septuaginta autem specialius dicunt: Un- gues eis ærei. Quia ergo ita est, figurate demonstrat, qui sint qui se ad meditationem devoverunt legis, utrum mundi an immundi: ruminare enim cos, ungulam findunt, quæcunque unguem usque ad ipsam inferiorem dividunt pellem. Ergo ille munda animalia comedit, qui non solum meditatur legem, sed et ruminat, id est reconfert, et eructat actione atque operibus. Eructatio enim verborum Dei, et ruminatio mandatorum est et exsecutio : propter verbum bonum, dico eyo opera mea reyi '. Ad de- nuntiationem eorum quæ consecutus est operum, banc eructationem bonorum, atque ruminationem procul dubio intellexit. Non autem ruminare, sed et dividere legis ungulam, et distinguere litteram ab spiritu, et tradere quædam secundum historiam solam, quædam secundum contemplationem, quæ- dam vero secundum utrumque intelligere, distri- clam custodientes in eis divisionem opus habemus. Qui enim talis est, hic consummatus atque perſe- clus est, et propterea mundus recte dicitur. Qui- cunque autem unum de his, quæ dicta sunt, minus babet, hic manifeste immundus est, sicut ipsa docet legis littera, ait enim : Non comedetis illud, inter immunda reputabitis. Quidquid ruminat, et habet ungulam, sed non dividit eam sicut camelus, et cætera, non comedetis, et inter immuuda reputabilis. Camelum comedere lumens per superbiam Judæus recte intelligitur, id est Scribæ et Pharis:vi, ad quos dicebat Dominus : Liquantes culicem, camelum autem glutientes *. Isaias etiam dixit: Ilæc enim dixit mihi Dominus : Vade, et pone speculatorem, et quodcunque viderit, annuntiet. Et vidit currum duorum equitum, ascen- sorem asini, et ascensorem cameli'. Per asinum, gentium per camelum, Judaicam conversationem significans. Figurat etiam litteram legis, eorumque grave jugum camelus, utpote qui consuevit onera portare: unde servus Abraham decem camelos D munda judicavit : per hæc etiam cætera animalia portantes de bonis domini sui ad dispensationem Rebeccæ duxit. Figurabant autem hi decem præ- cepta legis, quæ non omnia bona Dei, sed tamen de omnibus bonis gerunt, propter hoc quod participa- lem justificationem habet lex. Ergo Scribæ et Pha- risæi ruminantem comedunt, quia in legalis litteræ gloriantur meditatione, et in cultu Sabbati, purifi- cationisque, et sacrificiorum, aliorumque similium. Ungulam autem non dividunt ea quæ ab eis come- duntur, neque discernunt ab spiritu litterain, et propterea eorum scientia immunda est. Tales sunt aut templum quod sanctificat aurum ¹? Et rursus populari autem multitudine, Judæorum genus utrumque esse accipitur: debilia quippe esse ani- malia hæc dicuntur, teste David et Salomone, utro- rumque animalium debilitates. Salomone quidem cam ait : Lepusculus, plebs invalida, posuit in petra cubile sibi 1º. David vero : Petra refugium erina · ciis“, sive chirogryllis, quorum unum est velox et debile quidem, sed rapax et bestiale, atque morti- ferum dicunt, id est chirogryllus, quod omni quidem plebeio, maxime autem Judæorum inest populo, de quibus dixit David: Veloces pedes eorum ad effun- et dividere ungulam præcepit. Illa autem animalia quod audi David dicentem: Eructavit cor meum B infirmi filii Judæorum sint, vox divina ostendit cum dicit : Væ cordibus trepidis, et manibus re- missis. Injustitia autem quanta, et feritas apud eos erat, audi Isaiam dicentem : Quomodo facta est me- retrix civitas fidelis plena judicii? justitia habitavit in ea, nunc autem homicidæ 13. Post hos suem dicit esse immundum, quia dividit ungulam, et non ru- minat. Qui ergo sint qui æmulentur, ac propterea comedere illum dicuntur, Petrum expositorem et magistrum suscipe: eum quippe qui habet scientiam divinorum, sed non illa bene utitur, actionibusque incongruis eam polluit vitæque im- mundæ semetipsum tradit. Suem etiam ipse appel- lavit dicens: Melius fuisset eis non cognoscere viam justitiæ, quam coynita ca, retro reverti a tradito sibi sancto mandato : contigit enim illis res veri proverbis, Canis reversus ad vomitum suum, et sus lotu in volu- tabro cœni”. Quia ergo ostendimus eum qui legi operam dat ruminare debere, is qui talis est, utpote sordidam habens vitam, et non implens legem, recte non ruminare quæ legis sunt, dicitur. Unde et vomit utpote indigestum cibum meditationis legis, et minime ad effectum pervenientem. Ergo, etsi ungulam dividit, et litteram dividere scit, a spiritu tamen immundus est. Sed quid his quæ dicta sunt addidit? Horum carnibus non vescemini, nec cadavera con- tingetis, quia immunda sunt vobis. Nec camelunı, nec leporem, nec chirogryllum, nec suem, inter designans, quæ lex ex his quæ dicta sunt manifesta fecit. Ideo ergo hæc quatuor numero posuit, quia quatuor sunt generales virtutes, prædictorum au- tem animalium significatio virtutibus caret, qua- tuor quippe virtutibus est contraria. Nam camelus in Scribarum et Pharisæorum superbiam sumptus, sapientiae contrarius est stultorum quippe est proprium superbire. Quia autem utroque hoc morbo Scribæ et Pharisæi tenebantur, audi ad ens Dominusa dicentem Stulti et cæci, quid majus est, aurum PATROL. GR. XCIII. * Psal. XLIV, 2. 13 Isa. 1, 21. Dan. VII, 19 Psal. XIII, 3. • Matth. xxi, 24. "I Petr. 11, 21, 22. • Isa. xxi, 6. 10 Prov. xxx, 25. 15 Matth. xx, 17. 11 Psal. cu, 18.

HESYCHII PRESBYTERI superbiam eorum hoc modo retundit : Amant enim A lite gandere quia dæmonia vobis subjiciuntur, sed primos accubitus în cœnis, et primas cathedras in synagogis, et salutationes in foro, et vocari ab ho- minibus Rabbi ". Sic ergo stulti quidam de ipsis erant et superbi. Lepus ut timidus, fortitudini contrarius est chirogryllus, ut rapax, justitie : sus, ut vita sordida vivens, et immunda, de quo dictum est : Sicut circulus aureus in naribus suis, sic mulier pulchra et fatua 17, castitati contraria est. Horum nec carnes comedamus, id est, nec quam videntur habere virtutem sequamur, in hy- pecrisi enim illam, et non in veritate sectantur. Multo magis autem morticina eorum tängenda non sunt, nec malis eorum communicandum actionibus, ipsa enim hujusmodi procul dubio morticina sunt viri. VERS. 9-12. Hæc sunt quæ gignuntur in aquis, et vesci licitum est. Omne quod habet pinnulas et stagnis, comedetis: quidquid autem pinnulas et squamas non habet, eorum quæ in aquis moventur et vivunt, abominabile vobis et exsecrandum erit. Carnes eorum non comedetis, et morticina vitabi- tis. Cuncta quæ non habent pinnulas et squamas in aquis polluta erunt. › mari, quam in fluminibus et stagnis, comedetis. Ea- corum quæ in aquis moventur et vivunt, abominabile Ex eo quod non aperte divina Scriptura genera piscium exposuit, a quibus abstineri vult, super- fluum est hæc in præsenti quærere, nusquam enim piscium in ea inveniemus vocabula. Semetipsam etiam ergo in hoc imitatur loco. Verumtamen illud nunc notari oportet, quia quemadmodum in spon- taneis sacrificiis, quæ et dona legislator appellavit, aliquando quidem operatores legis, aliquando au- tem simplices, aliquando vero contemplatores per oblationum significavit modos, aliquando eos qui salvantur ex gentibus, quibus et sacrificia de si- mila, ut simplicibus, deputavit, quod ostendit ex eo quod dicit, Si anima obtulerit donum Domino, non addens, Si anima de populo terræ, quemadino- dum in aliorum sacrificiorum enuntiationibus solet; sicut ergo in illis, sic et hic per ciborum abstinen- tiam, quales debent esse qui legem meditantur, ostendere cupiens, per ruminare siquidem, et ungulam dividere, Judæum significavit, qui de- bet legis implere mandata et ab spiritu litteram D abominabiles sunt in omnibus quæ moventur et dividere, et legem spiritaliter intelligere, per hæc autem quæ nunc dicta sunt, ostendit de gentibus se loqui. Unde existimo, non expressis nominibus piscium memoriam factam, quia nec nomina suo- rum scribi super terram cupit Ecclesia, unde et illa David ait: Scribantur hæc in generatione al- tera 18, videlicet futura in cœlis, ibi enim filiorum ejus scripta sunt nomina, de qua Paulus dicit : Accessistis ad montem Sion, et ad civitatem Dei vivi, Jerusalem celestem, et multorum millium angelorum frequentiæ et Ecclesiæ primitivorum, qui conscripti sunt in cœlis ". Et Dominus ad apostolos ait : No- squainas, tam in mari, quain in fluminibus et gaudcte et exsultate, quia nominu vestra scripta sunt in cœlis 1. Probant autem hæc etiam hujus san- ctionis verba, aiunt enim : Ilæc sunt quæ gignuntur in aquis, et vesci licitum est. Intelliguntur per hæc hi qui ex gentibus sal- vati sunt, utpote regenerationem habentes in aqua baptismatis, de quibus et fsaias dicebat: Ecce gentes quasi situlæ stulta ". Sive, ut LXX, Sicut aquæ multæ, gentes multæ. Unde et eis conveniunt quæ sequuntur. Omne quod habet pinnulas et squamas, tam in dem etiam his qui ex gentibus sunt, de medita- tione legis aliis præcepit verbis. Vult enim eo; habere in meditatione legis pinnulas, vitamque sublimem atque cœlestem, sed expositionem legis huic similem, propter quod non pinnulam habere, sed pinnulas eos vult. Quia autem ignorantia di- vinæ Scripturæ gentes obtinuerat, non enim susce- perant legem, neque prophetas, nec alia in eis erat scientia divina subtilior, ne ergo hoc morbo per- manenti et perpetuo laborarent, squamas eos ba- bere vult, quæ facile auferrentur. Quia autem squamæ temporalem, et qua facile careatur, igno- rantiam significant, demonstrant ea quæ de Paulo descripta sunt, in apostolorum Actibus; cum enini zelo judaico Ecclesiam persequeretur, ignoraret- que eum quem persequebatur, facile caruit zelo C propter ignorantiam : postquam cognovit quen persequeretur, vocatus a Christo, et postquam ei ab Anɔnia evangelizatum est, ceciderunt squamæ ab oculis ejus, et mox vidit ”. Ergo in modum squama- rum superjacebant instantes ei temporales igno- rantiæ. Unde nimis consequenter legislator sub- didit: Quidquid autem pinnulas aut squamas non habet vobis et exsecrandum erit. Sunt enim quædam piscium genera, testam pro pelle habentia: quorum squama auferri non potest. Tales sunt qui nec squamas ignorantiæ verbo Dei deponere, nec cultrum spiri- tus suscipere patiuntur. Ili etsi in mari invenian- tur baptismatis, etsi in fluminibus poenitentia, vivunt in aquis. Et cum vitam sortiti sint in ba- ptismate, vocationem tamen regenerationemque corruperunt duin pinnulas et squamas non ha- bent, sublimem videlicet vitam, cognitionemque divinorum, quæ cœlestis est, sed cor cæcum in ignorantia detinent : et propterea in his qui squa- mas habent, non annumerantur. Intende autem, quanta subtilitate sermonum, ut videlicet maxima per eos mysteria et admirabilia significans, le- gislator utitur; pinnulis enim squamas conjunxit, quia quemadmodum piscibus, quibus sunt squamæ, his sunt omnimodo et pinnulæ, sic quibus igno- ** Act. 1x, 18. 6. " Prov. x1, 22. 18 Psal. ct, 19. 16 Matth. XXIII, 10 Hebr. XII, 22. 90 Luc. x, 20. ¹¹ Isa. XL, 15.

IN LEVITICUM. LIB. III possit, his et cognitio sublimis et vita coelestis adjicitur. Horum ergo qui non sunt tales, nec car- nes comedere, sed nec morticina tangere, nec aliquam communionem omnino cun eis habere oportet, quod testatur Paulus, dicens: Si is, qui frater nominatur, est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax, cum hujusmodi nec cibum sumere 13. Adulter, aut avarus, aut ebriosus, aut detractor, non habet pinnulas, ut vitam videlicet habens sordidam et immundam. Idolorum autem cultor in his qui squamas habent, non computatur, duram quippe, et in morem testæ, atque insanabilem habere vi- detur divinorum ignorantiam, alias nequaquam, idolis. VERS. 13-19. Hæc sunt quæ de avibus come- dere non debetis, et vitanda sunt vobis: aquilani, et gryphem, et haliætum, et milvum ac vulturem, juxta genus suum: et omne corvini generis in si- militudinem suam: struthionem, noctuam, et la- rum, et accipitrem juxta genus suum, bubonem, et mergulum, et ibin, cycnum, et onocrotalum, et porphyrionem, herodionem, et charadrium juxta genus suum, upupam quoque, et vespertilionem. › Nec eorum qui ad contemplationem vacant, vi- tam in hoc legislator indiscussam reliquit, sed quemadmodum in oblatione sacrificiorum pro- prium eis legis capitulum deputavit, ita et in inqui- sitione ciborum fines eis proprios dedit, quos producens, et terribiliores faciens, non sicut de pecoribus et de piscibus, etiam de his sahcit. Ibi enim ait : Hæc sunt animalia quæ comedere debe- tis de cunctis animantibus terræ. Et rursus: Hac sunt quæ gignuntur in aquis, et vesci licitum est. Hic autem : Hæc sunt quæ de avibus comedere non debetis, et vitanda sunt vobis. Vere abominatione dignum est, et valde inter illicita atque nimis evitanda connumerandum, contemplationi vacantem quempiam sponte tales habere maculas, quales per dinumeratas aves legislator significat; ait enim : Aquilam, et gryphem, et aliætum, et milvum ac vulturem juxta genus suum. Rapaces, et cibum alienum male sectantes, quæstibusque injustis dam inveniuntur in Ecclesiis, inter eos qui putan- tur contemplationi operam dare, qui non quem- admodum debent, ad hoc vacant, sed frustra in- flantur, audi Paulum dicentem : Si quis aliu docet, et non acquiescit sanis sermonibus Domini nostri Jesu Christi, et ei qui secundum pietatem est doctri- næ, superbus est, nihil sciens, sed languens circa quastiones et pugnas verborum, ex quibus oriuntur invidiæ, contentiones, blasphemiæ, suspiciones malæ, conflictationes hominum mente corruptorum, et qui a rantia temporalis est, et qua propterea cito careri & veritate privati sunt, existimantium quæstum esse pietatem ". Hos ergo significant ea quæ nunc di- numerata sunt animalia, victum ex rapina conqui- rentia. Quædam autem ex his, alias aves invadunt, et ex venationibus carum nutriuntur; alia vero in domos ingredientia, diripiunt quæ repercrint ne quidem gerentium obsoniis parcentia, quibus sunt similes quidam qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis, quos Paulus arguit. Vultur rixis et bellis gaudet, propter cada- vera præliorum, in tantum ut etiam sequatur exer- citum. Non ergo oportet aliorum casibus pasci at- que nutriri cum qui contemplationi dat operam. Corvini vero generis animalia sunt affectionis ex- pertia, quod manifestum est ex eo, quod emissus a postquam Deo conjunctus est, ultra servisset B Noe, ex prima eum corvus avolatione transgressus gaudentes, per prædicta significat. Quia enim qui- est, cui similis Judas circa suum magistrum fuit et Dominum. Struthio avis quidem est, sed vo- Jare non potest, totamque vitam suam circa terramı occupat, quales sunt quidam Deo militantes, et sæculi se negotiis implicantes. Noctuam vero, pro qua Septuaginta ylauxa dixerunt, hanc asserunt in nocte acuti esse visus, sole autem apparente, minus utilitate oculorum frui. Tales sunt qui legis glorian- tur contemplatione et scientia, lucem evangelicæ conversationis capere non valentes. Larus animal est in utroque vivens, id est aqua et terra, qui sicut avis quidem volat, ut aquatile autem natat. Cui non male comparantur hi, qui simul cicumci- sionem venerantur et baptisma, ad quos Paulus dicit: Si circumcidemini, Christus vobis nihil pro- dest *. Accipiter inter rapaces aves est, habet au- tem quiddam aliud, propter quod a legislatore po- situs est, mansuescit quippe, et cooperatur ad ra- pacitatem. Quem imitantur hi qui mansueti quidem videntur esse, et sensu tranquilli, sunt autem cum potentibus, et avaris, atque rapacibus. Nycticorax animal est, quod in nocte tantummodo repit atque operatur : sicut sunt gentes, intelligibiles noctis operibus, quæ sunt fornicatio, immunditia, impu- dicitia, idolorum cultus, et his similia. Ibis et por- phyrion et quem Septuaginta nominant pelicanus, et cycnus, et herodius, et charadius, longi esse colli, trabereque cibum ex altitudine terræ alque D aquarum dicuntur : quæ animalia imitari oportet, nec de inferioribus evellere cibum, sed de cœlestibus. Ille siquidem contemplationi vacat, qui ad superiora mente contendit, et non solum intelligibilem, sed et sensibilem cibum a Deo cxspectat: unde ait Do- minus : Nolite solliciti esse animæ vestræ, quid man- ducetis, neque corpori, quid induamini : ɛcit enim Pa- ter vester cœlestis, quia omnibus his necesse habe- tis. Upupa lugubre animal amansque luctum est: sæculi autem tristitia mortem operatur. Propter quod oportet eum qui diligit Deum semper gau- dere, sine intermissione orare, in omnibus gratias agere : quia gaudium fructus est spiritus. Vesper- 1 Cor. v, 11. I Tim. vi, 3, 4. ** Galat. v, 2. ** Matth. vi, 31, 32.

HESYCHII PRESBYTERI tiliones circa terram volant, ita ut pennis pro pedi- A sed tamen, quia non secundum veritatem, socialem bus utantur quando ambulant : quod indignum est in eis qui contemplationi dant operam : quorum enim est volatus circa terram, horum etiam con- templatio procul dubio in terrenis occupatur. Non ergo incredulus sis nec dubites, quod hæc etiam, quæ nunc dinumerata sunt, animalia, ad ostensio- nem figuramque eorum, a quibus abstinere debent contemplationi vacantes, posuit legislator. Sed in- quies Quomodo horum animalium non cibus, sed imitatio prohibetur, cum pelicano et nycticoraci David propheta semetipsum comparavit, dicens : Similis factus pelicano sum, factus sum sicut nycti- corax in domicilio "? Per aquilam autem Moyses ipsum significat Deum, dicentem ad Israel : Quo- modo portaverim vos super alus aquilarum 18? Nam B catoribus tamen, ut eos a peccatorum sordibus li- et prophetæ leonem Christum appellant, leonem autem e diverso esse Petrus diabolum dicit ”; nec tamen secundum hoc leo Christus, secundum quod diabolus dicitur. Absit a nobis, absit ista impic- tas sed quia simul regium, necnon rapax, atque immite est animal, cumque dignitatem laudabilem, vituperabilem tamen operationem gerat, quod qui- dem laudabile habet, hoc in Christi regno accipi- tur, quod autem vituperabile, in diabolo, id est ra- pacitas, immansuetudo. Qued et in aquila consi- derantes, sine aliqua dubietate reperimus, propter altitudinem enim volatus ejus, ſiguram ejus in Deum sumpsit Moyses; quia vero rapax, a cibo ejus abstinendum dixit. Propheta autem David, lu- gens hominem in peccato constitutum, nycticoraci C hunc, sicut in nocte viventem, comparavit 30. Per pelicanum autem, utpote per animal amnans soli- tudinem, figuravit eum, qui forsan amicis desola- lus est, aut cognatis, aliorumque similium societate destitutus. VERS. 20-22. Omne de volueribus, quod gradi- tur super quatuor pedes, abominabile crit vobis. Quidquid autem ambulat quidem super pedes qua- mor, sed habet largiora retro crura, per quæ salit super terram, comedere debetis, ut est bruchus in genere suo, attacus, atque ophiomachus ac locusta, singula juxta genus suum. › Ab omni mundos esse peccato, atque actione sordida, eos qui contemplativam vitam pollicentur, oportet. Propterea quicunque quidem volatilibus similes sunt, supernorum videlicet assequi contem- plationem promittentes, quæ ducit ad cœlos, sed reptilibus comparantur, quia depascuntur terram, et concupiscentiis operam dant, etiamsi in quatuor ambulant pedes, id est, etsi evangelicam simulant prædicationem, quæ dixit : Non veni vocare justos, sed peccatores ad pœnitentiam ", et : Non habent necesse sani medico, sed qui male habent ”, a quo latro salvatus est, et adultera justificata est, et qui plus debebant, plus diligere ignoscentem dicuntur; amplectuntur vitam, abutuntur autem compastione prædicationis pro suis voluptatibus, immundi sunt atque abominabiles, utpote qui in tali conversa- tione, et in tali scientia, turpem quamdam ingre- diuntur et immundam vitam. Quibus autem sunt crura excelsiora, ut per ea exsiliant a terra, inter munda propterea ponuntur,quia, cum sint in carne, non secundum carnem militant, sed a sordidis ex- siliunt actionibus, et sæcularibus hominibus, ut doceant eos atque instruant, permiscentur: ita ut et cum adulteris aliquando, et cum publicanis ha- bitent, et tamen immundis eorum non cominiscean- tur actionibus : resiliunt enim ab eis, et avolant, et cum societatem peccati ipsorum refugiant, pec- berent atque revocent, plerumque cohabitant : sicut Dominus, qui peccatum non fecit, nec in ore ejus dolus fuit ", cum peccatoribus comedebat et bibebat, doctrina eos institutioneque justificans, et ad sui provocans æmulationem, nihil eorum ipse imitans, nec ab eis inquinatus. Propter quod dixe- runt Cantica canticorum : Ecce iste venit saliens in montibus, transiens super colles ". Oportet ergo nos habere crura sublimiora pedibus, non qualia Judæorum pedes habent, qui in utriusque vestigiis suis, in lege videlicet et prophetis, claudicant; sed qualia habent ea, quæ dicuntur Cherubim, de qui- bus dictum est: Et crura eorum crura recta, et pcn- nati pedes eorum, recte et indeclinabiliter in evan- gelicis pedibus de quibus dictum est : Calceati pedes in præparatione Evangelii pacis". Hic, quam- vis super terram ambulet, quamvis cum peccato- ribus dispensationis cujusdam gratia juvaminisque conversetur, illud implens apostolicum : Si quis vos vocat infidelium ad cœnam, et vultis ire, omne quod vobis appositum fuerit, comedite, nihil interrogantes propter conscientiam ** : tamen volatile permanet et mundus est, sciens a terra emicare atque exsilire, et non adhærere sæcularibus actionibus. Benc au- tem talium animalium etiam vocabula protulit le- gislator, bruchum, et locustam, attacum, atque ophiomachum nominans. Cujus autem operationis sint, sive virtutis, Nahum propheta satis explanat, ait enin Bruchus expansus est, et avolavit : custo- des tui quasi locusta locustarum, quæ confidunt in sepibus, in die frigoris ". Vel sicut Septuaginta, Emicuit sicut attacus commistus tibi, sicut locusta quæ transcendit materiam, in die frigoris. Ex qui- bus cernis quia, etsi peccatoribus commisceamur, etsi in die gelu sive pruinæ, id est abundantie peccati, Cum enim, inquit, abundaverit peccatum, refrigescit charitas multorum ***, transiliamus mate- riam, spinosam videlicet peccatorum exacerbatio- nem, non similes effecti eis, sed subjicientes cos nobis, ut fiant doctrinæ obedientes, aperte salva- 3 Cant. 11, 8. 27 Psal. CI, 7. ** Exod. XIX, 4. 33 Isa. LII, 9; 1 Petr. 11, 22. 16. 37° Matth. XXIV, 12. 291 Petr. v, S. * Psal. Cl. 7. Eplies. vi, 15. Lac. v, 301 Cor. x, 25. * Matth. 1 37 Nal.u.1:

IN LEVITICUM. - LIB. III. mus, et salvabimur, unde ait Paulus: Factus sum A Si enim aliorum participes efficiamur peccatorum, Judæis sicut Iudæus, his qui sub lege sunt, quasi sub lege essem, cum ipse sub lege non essem: his qui sine lege sunt, quasi sine lege essem, cum ipse sine lege Dei non essem, sed sub lege essem Christi. Om- nibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem "8. Sed tamen in morem bruchi, impetum facere et cvolare necesse habemus, ut sicut locusta, sive at- tacus esse, qui pro hujusmodi attacum dicunt, exsilire possimus et emicare. Sic enim apte con- veniet, quod in eodem propheta sequitur : Sol ortus et elevatus est, et non est inventus locus ejus ”; quo- niam, orto justitiæ Sole, qui illuminat abscondita, emicant atque exsiliunt hi qui cum peccatoribus conversantur, ad solatium justitiæ, et non jam lo- cus illorum ille esse cognoscitur, cujus habitum pridem demonstrabant, cum quodammodo uteren- tur, quos et erat necesse salvari. Ophiomachi au- tem ab appellatione manifestatur et virtus, quem imitari bonum est, et intelligibilibus repugnare serpentibus: reminiscentes quod, non sit nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed ad- versus principes, et potestates, adversus mundi recto- res tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiæ in cœlestibus **. Hi sunt quippe intelligibiles serpen- tes, et venenati dracones. VERS. 23-26. Quidquid ex volucribus quatuor tantum habet pedes, exsecrabile erit vobis: et quicunque morticina eorum tetigerit, poluetur, et erit immundus usque ad vesperum. Et si necesse C fuerit, ut portet quidpiam horum mortuum, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad solis occasum. Omne animal quod habet quidem ungu- lam, sed non dividit eam, nec ruminat, immundum crit, et quidquid tetigerit illud, contaminabitur. › Quod reptibile volatilium quæ in quatuor ambu- lant pedes, eos qui abutuntur evangelica vita, et vitam sectantur solidam et immundam, significent; dividere autem ungulam, sicut hic Septuaginta dicunt, sed non ruminare, id est legem, quemadmo- dum oportet, meditari, et litteram dividere ab spiritu, sed non ea quæ in ea scripta sunt operari, neque ita conversari, in præcedenti ostendimus. Unde necessarie eorum morticina, id est actiones, in quibus peccati morte intereunt, fugere præcepit, D et nullo modo participari talibus, nec contingere ea. Non solum autem tangentes, sed et portantes, autem peccata, qui dicit malum bonum, et amarum dulce, et tenebras lucem, quod Isaiæ prophetæ re- prehenditur voce ", quia per hoc exercens alium ad iniquitatem, et invitans ad malum a quo probi- bere debuerat, super semetipsum quodammodo su- scipit jugum. Non autem oportet quempiam pec- catum alterius in semetipsum transferre: ob hoc enim et David ait: Et ab alienis parce servo tuo *. immundi usque ad vesperan permanemus, id est, usque dum agamus pœnitentiam. Hanc enimi vespe- ram David ait: Ad vesperam demorabitur fletus, el ad matutinum lætitia". Propterea lavari quoque vestimenta legislator præcepit, aperte demonstrans, quod immundi sumus, usque dum actiones nostras lacrymis diluamus. VERS. 27, 28. Quod ambulat super manus, ex cunctis animantibus qui incedunt quadrupedia, im- mundum erit. Qui tetigerit morticina eorum, pollui- tur usque ad vesperum. Et qui portaverit hujusce- modi cadavera, lavabit vestimenta sua, et immun- dus erit usque ad vesperam, quia omnia hæc im- munda sunt vobis. › aut accipientes quidpiam ex eis polluuntur. Portat Nullum lex tacite præterit peccatum, sed quæ- cunque actiones per evangelicum testamentum pro- hibitæ sunt, texit has prius ænigmatibus, ut utrius - que sanctionis consonantiam dicens, confitearis Deum, qui in eis locutus est, timensque recedas ab omnibus quæ prohibuerunt. In quatuor ergo incedit, qui ad evangelicam conversationem migrat. Ambulat autem in manibus, qui quæstus eam causa, lucrique turpis adipiscitur, manibus cito imponens, ut ex ea quidpiam capiat. Commode hic omnibus recte connumeratur atque comparatur bestiis. Sive cnim adulterum dicas, sive avarum, sive homici- dam, sive detractorem, sive blasphemum, in his omnibus est, utpote omnium peccatis communi - cans, per injustam manus impositionem. Ilujus morticina sunt hi quibus manibus imposuit, in ipsis enim patitur peccati mortem. Qui ergo tangit ea, et qui levaverit ex eis, recte polluitur; qui qui- dem tangit ea, id est, qui conversatur, dicit; quia nullatenus competenter dignitatem arripuerunt, quam cauponantes olim omnimodo, per hanc justi - ficati sunt, si post hæc in antiquis iniquitatibus non permaneant. Sed et qui portaverit ex his, veluti por- tans falsum testimonium, perhibendo et docendo dignum, qui indignus est. Immundus erit usque ad vesperam. Quam superius diximus pœnitentiam. Lavans autem vestimenta mundabitur. VERS. 29-31. Hoc quoque inter polluta reputa- bitur, de his quæ moventur in terra, mustela, et mus, et crocodilus, singula juxta genus suum, poɣálŋ et chamælcon, et stellio, ac lacerta, et talpa omnia hæc immunda sunt. Qui tetigerit morticina corum, immundus erit usque ad vesperum. › Nec nunc Dei creaturam legislator accusans, inmunda haberi hæc præcepit animalia; nam que- modo ea alio divinæ Scripturæ loco reperies esse Laudata ? Salomon quippe in Proverbiis dicit : Que- tuor sunt minima terræ, et hæc sunt sapientiora sapientibus*. Inter quæ leporem, sive secundum Septuaginta, erinaceum et stellionem computavit: "Pral 38 | Cor. ix, 20, 21. 39 Nahum 1, 17. 60 Ephes. vi, 12. XXIX, 6. * Prov. xxx, 24. ** Isa. v, 1 s. • Psal. xvi, 14.

quorum unum superius cum camelo et lepore, ut A cæcantur oculi. Quia ergo in his animæ contingit immundum, lex accusavit. Stellionis autem nunc mentionem fecit. Non ergo natura eorum immunda est, sed nec omnis actio; nam quomodo poterant ista laudari? Sed quædam circa ipsa sunt actiones aptæ irrationabilibus animalibus et quæ nullum judicium exigunt, quæ nec nobis aptæ sunt, nec proprie nostræ sunt: atque propterea quando a no- bis continguntur, immundos nos faciunt. Per terram vero repere, non est hominum, quibus concessum est ut recti incedant, coelumque respiciant: quia, super terram repere, est sordida opera terrenaque gerere. Quæ per differentiam animalium, quæ nunc dinumerata sunt legislator significavit; ait enim sic: Ioc quoque inter polluta reputabitur, de his quæ moventur in terra. Non quia aliqua repentia sunt munda, omne enim opus quod per terram repit et trahitur, sine dubio immundum est. Propter quod Paulus talia de his qui agunt ea, dicebat: Quorum Dcus venter est, et gloria in confusione eorum, qui terrena sapiunt. Ad bujus autem probationem paulo post invenies legislatorem dicentem : mors, morticina recte nominantur: et qui ea tangit, id est, qui in eis polluitur, sicut et Paulus ait : Bonum est homini mulierem non tangere ", procul dubio immundus est. Nihil enim sic hominem pol- luit, ut peccatum. Usque dum vespera veniente, de qua David dicebat Ad vesperum demorabitur fletus"; ait autem de pœnitentia intelligibili: purificatione diluamus. VERS. 32, 33. Et super quod ceciderit quidquam de morticinis eorum, polluitur, tam vas ligneum et vestimentum, quam pellis et cilicium : et in quo- cunque fit opus, tingentur aqua et polluta erunt usque ad vesperam, et sic postea mundabuntur. Vas autem fictile, in quod horum quidquam intro ceciderit, polluetur, et idcirco frangendum est. » Admirabili divisione etiam nunc utitur legislator; quia enim aliquando ex negligentia, aliquando peccamus ex opere malorumque studio, sicut illi de quibus Salomon in Proverbiis dicebat: Cui va? Cujus patri væ? cui iræ? cui rixæ ? cui sine causa vulnera? cui suffusio oculorum? Nonne his qui stu- dent vino el vacant calicibus epotandis ? Recte hos inter eos qui tangunt morticina, posuit. Qui vero per evenientem animæ negligentiam, et ob stupo- rem defectumque virtutum delinquunt, quemadmo- dum David surgens meridie de strato suo, et ambulans in solario, et Uriæ uxorem lavantem se videns, captus a muliere est, quæ nimis pulchra erat, qui adulterium simul homicidiumque commi- sit, in hos cadere morticina dicuntur. Neque enim ipsi ad peccatum festinaverunt, sed inciderunt in eis, et quodammodo super se cadens peccatumi suscipiunt. Quia autem omnino susceperunt, et non restiterunt, propterea recte immundi sunt, tam vas ligneum et vestimentum, quam pellis et cilicium: id est, sive oram levem quamdam et mediocrem habeat, talia sunt enim vasa lignea, aut ad tingen- dum sufficientem, sicut est vestimentum, sive patientem, quam pellis significat, sive eam quæ est patientium, hanc enim cilicium, sive saccus signifi- cat. Omnino autem vas est, in quo opus possit agi virtutis; sie enim intelligis in quocunque fit opus. Polluta erunt usque ad vesperam. Id est, usque Omne quod reptat super terram, abominabile erit, nec adsumitur in cibum. Ergo genera nunc reptilium dinumeravit, non quod alia sint munda, alia im- munda, sed ut per hæc consequenter reptilia respui diseamus, ex horum vita omne genus conjicientes reptilium. Mustela enim animal est dolosum, et valde furtis vacans. Mus propter ventris ingluviem multa quotidie pericula sustinet. Crocodilus duri corii, et malitiosus est, lutoque pascitur. Muɣáln animal est compositum, non natura, sed vitæ con- ditione ad deridendum aptum, id est, ut dolos faciat, et rapiat, ventremque repleat: propter quod coin- positum nomen accepit ex utroque animali, ex quo hæc habet vitia. Chameleon in malo misere- scit, et præ infirmitate mansuetum esse se fingit, cum sit immansuetum animal. Stellio, id est, àaxa- λa6wens, nimis quidem parvulus, vel miserrimus, venenosus tamen est. Lacerta in sepulcris habitat. Talpa cæcum est animal quod de terra generatur : dicunt enim eam de terra simul et pluvia creari corrupto luto, cum prius pluviam suscipit. Hæc ergo immunda sunt de omnibus quæ repunt super terram, non quia alia non sunt. Propter quod pol- D tempus pœnitentiæ. Tingetur autem aqua lavacri, lutionem majorem habent, sive malitiam. Omnis qui tetigerit morticina eorum, immundus erit usque ad vesperam. Bene ergo probat intentio. nem legislatoris ipsa littera. Si enim immunda natura essent ea quæ nunc dicta sunt animalia, oporteret immundum esse et qui ea viventia tan- geret, nunc autem qui tetigerit morticina eorum ipse solus immundus est. Morticina autem eorum, sunt prædictæ actiones, id est dolus, furtum, duplicitas, sive ironia, et circa alia occupatio, necnon circa terrena festinatio : ex qua mentis $3 vel lacrymarum, et mundabitur. Vas autem fictile, qui totus terrenus est, id est, luto sæculi consper- sus. In hoc si ineiderit morticinum, peccatum quod ad mortem est, interiusque eum penetret, domineturque ei, sicut David dieebat : Et induit se maledictionem sicut vestimentum, et intravit sicut aqua in interiora ejus“, qui non solum ingredi nialedictionem, sed et dominari in eo, in quo in- gressa est, dicit: necessarie illud conteri præcepit. Neque enim ejus immunditia sicut aliorum, facile purgari potest, labore quippe multo, et contritione, Philipp. 11, 19. * I Cor. VII, t. IVIII, 18. *Psal. XXIX, 6. * Prov. xx. 29. Psal. HESYCHII PRESBYTERI

IN LEVITICUM. LIB. III. VERS. 34. Omuis cibus quem comeditis, si fusa fuerit super eum aqua, immundus erit: et omne li- quens quod bibitur de universo vase, immundum erit. › Cibum esse et potum in omni vase bonas actio- nes intelligimus. Propterea enim dixit: Cibus quein comeditis, et liquens quod bibitur, quia malarum actionum et cibus et potus prohibetur, id est, eorum communicatio. Si ergo in aliqua bonarum actionum, quæ in omni vase sunt, id est, in omni homine sive principe, sive plebeio, sive sapiente, sive imperito, B unum quodlibet eorum quæ dicta sunt, inciderit morticinorum, necessario immundus erit. Nam etsi non ab initio mala quadam intentione actionem bonam caperit, sicut hi faciunt qui, propter nego- tiationem vel lucruin, pietatem fingunt, postea autein inciderit actioni ejus superbia, dolos aut bypocrisis, vel simile quidpiam, quod morticinum, utpote mortem quodammodo participanti inferens, dicitur, erit et hic immundus, bonam siquidem actionem mala subingrediens intentio polluit. Quid autem addidit legi, quæ est de cibo? et quodammodo reformatione contritæ atque hu- A contemplationem spiritus, quod cognoscimus, si miliate mentis eget, sicut ait David, si mundari verborum interpretationem secundum virtutem vult. Unde et beatus Paulus ” eum qui cum uxore suam scrutati fuerimus. Quid enim clibani vel forte patris fornicatus est, in tantum contrivit, ut Satanæ chytropodes nocentur, morticino in eis cadente eum traderet in interitu carnis, quatenus in tali mure? Si autem clibani et chytropodes nocentur, contritione salvaret spiritum. quomodo non magis aquarum collectiones, in qui- bus contingit animalia hæc incidentia computres- cere? Sed quid putas clibani vel chytropodes signi- ficant? Magistros videlicet, in quibus cibi sacræ doctrinæ coquuntur, operationis Spiritus igne sup-, posito. Non est autem mirum, clibanos eos per metaphoram et chytropodas appellari, quia in mul- tis scimus divinam Scripturam talibus usam nomi- nibus. Nam David Moab, id est gentes, lebeteni appellavit, ait enim: Moab olla spei meæ, prop- ter baptismatis aquas, quæ in eis calefiunt. Sed et Ezechiel lebetem Jerusalem appellat, sed plenum car- nibus,sive ut Septuaginta, veneno : viros in ea male docentes et viventes significans. Secundum hanc ergo rationem, clibani et chytropodes, quibus coquan- tur cibi, videlicet populi doctrinæ, dici possunt. His ergo si inciderit morticinum, id est, si peccati mor- tificantis actio supervenerit, immundi fiunt et de- struuntur : Quia qui docent non furari furantur, et qui prædicant non mæchari mæchantur * ; doctrina siquidem bona est, non est immunda. Nec divina propter hoc abominamur eloquia, quod ex eis qui- dam forsan immundi prædicatores effecti sunt, et propterea fontes, videlicet opulentis doctrinæ: et cisternas sive lacus, linguas loquentes mediocria, et doctrinam mutuatam habentes. Sed et collectio- nes aquarum, eos qui undique hujusmodi verbo- rum affluentiam congregant, esse mundas legislator dixit. Sed quam consequentiam habuit, ut de cli- banis et chytropodis loquens, subinferret: Si fusa fuerit super eum aqua. Ostendit, quia eas, quæ sunt post baptisma, actiones quæsivit, et sermo ei de fideli et baptizato est, de infideli autem actionem illam mentionem facit. Quod pro- bat beatus Paulus dicens: Scripsi vobis in Epistola, non commisceri fornicariis, non utique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut rapacibus, aut idolis servientibus, alioqui debueratis de hoc mundo exisse. Nunc autem scripsi vobis, si is qui frater nominatur, est fornicator, aut immundus, aut avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax, cum hujuscemodi nec cibum sumere. Quid enim mihi de his qui foris sunt, judicare"¹? In tantum nullus ei sermo est de actione, sive conversatione eorum qui foris sunt. VeRs. 35, 36. ‹ Et quidquid de morticinis istius- modi ceciderit super illud, immundum erit. Sive Exceptis fontibus aquarum? Sed quia per illam magistros significavit, necessarie fontes et cisternas, et collectiones aquarum subdidit, quæ, sicut osten- sum est, in doctrina accipiuntur. Propter quod ad Samaritanam Dominus dicebat: Quicunque biberit de aqua quam ego dabo ei, non sitiet iterum, sed fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam 53 Bene autem lex subdidit: Qui morticina eorum tetigerit, polluetur.Ubi Septua- clibani, sive chytropodes destruentur et immundi D ginta edunt: Qui vero tetigerit omnem immunditiam erunt. Fontes vero, et cisternæ, et omnis aquarum congregatio, munda erit. Qui morticina eorum tetigerit, polluetur. › Extranea quodammodo esse ea, de quibus nunc tractat legislator, apparent: cujus enim rei gratia clibanos et chytropodas in tantum ait esse inımun- dos ut eorum mundationem præciperet; fontes vero et cisternas, aliasque congregationes aquarum esse mundas scripsit? An forsan quia hæc non solent pollui? Si enim aquarum collectiones pollu- tiones nostras diluunt, quomodo pellui possunt ? Omnino ergo invenies cohærentem legis litteræ animæ morticinorum ipsorum, immundus erit. Et animam addiderunt, ne forte putetis de repentibus sensibilibus aut bestiis dici : nam eorum qui tangit morticina, non animæ, sed corporis immunditiam tangit. Ergo de doctoribus intelligendum est, qui immundi facti sunt immunda quadam et miala actione. Horum enim doctrinis, quando fuerint secundum legem Dei, intendere, operibus corum autem nullo modo communicare, nec tractare ca, vel omnino contingere debemus, reminiscentes verborum Dei, quæ ad confirmationem præsentium dixit ad populum, sive discipulos: Super cathedrum 5º I Cor.v, 1-5. " ibid. 9-12. **Psal. LIX, 10. 33 Ezech. x1, 7. "Rom. 11, 21. 33 Jean. iv, 13, 14.

HESYCHII PRESBYTERI Moysi sederunt Scribæ et Pharisæi. Omnia quæcun- A medetis, quia abominabile est. Nolite contaminare que dicunt vobis, facite et custodite; secundum autem opera eorum nolite facere **. VERS. 37, 38. Si ceciderit super sementem, non polluit eam. Sin autem quispiam aqua sementem perfuderit et postea morticinis tacta fuerit, illico polluetur. > Nibil indiscussum relinquit legislator, sed omnia in subsequenti discutit, perfectionem legis spirita- lem probare desiderans, etsi imperfecta gis vide- batur quando solam intuebantur litteram. Differen- tiam igitur hic infidelium, qui necdum baptizati sunt exponit, et semen utrosque appellat, utpote qui susceperunt regni prædicationem. De quibus Dominus parabolam seminis proponens, dicebat : Bonum semen, filii sunt regni, sed semen quod nec- dum seminatum est, unde Septuaginta ediderunt: Semen sativum quod seminabitur, id est, quod nec- dum seminatum est, seminandum autem est, illos qui necdum baptizati sunt, baptizandi autem sunt, recte appellavit, super hos si quid prædictorum morticinorum cadat, quia necdum cautelam mys- teriorum acceperunt, nec integram Dei agnitionem conquisiverunt, quæ illos possit removere a super- venientibus ex negligentia peccatis, mundi esse dicuntur, propter prædictam causam venia digni. Super quos vero fusa fuerit aqua, videlicet bap- tismatis, hi necessario immundi fiunt, si unum ex bis, quæ morticina sunt, super eos inciderit: opor- tuerat quippe tanti participatione, dona ad corum C pertinere custodiam. Terret igitur Dens spiritus eos qui olim perceperunt baptisma, ut non ex negligentia peccantes immundi fiant. VERS. 39, 40. Si mortuum fuerit animal, quod licet vobis comedere, qui cadaver ejus tetigerit, immundus erit usque ad vesperam. Et qui comede- rit ex eo quidpiam, atque portaverit, lavabit vesti- menta sua, et immundus erit usque ad vesperain. › Quemadmodum peccatores permanentes in pec- catis, abominandi sunt, nequaquam autem receden- tes ac poenitentes: ita justis omni studio concur- rendum est, scientibus nobis quia ex eis ɛanctifi- camur. Si autem mortui fuerint gravi peccati morte, non debemus tangere illorum vitam, nec eorum conversationis esse participes, scientes quod D si quis tetigerit, immundus erit, usqueque etiain ipse pœnitcat. Sed et qui comederit de morticinis eorum, id est, qui eos defenderit, quasi advocatus peccatorum ipsorum, vel auxiliator, et propterea illorum in se peccata suscipiens, necesse habet lavare vestimenta sua, videlicet actiones, quia et ipse usque ad vesperum, id est, usque dum pœni- teat, iminundus erit. VERS. 41-45. Omne quod reptat super terram, abominabile erit, nec assumetur in cibum. Quid- quid quadrupedis super pectus graditur, et multos habet pedes, sive super humum trahitur, non CO- 58. ejus essemus participes et consortes ejus sanctifi- animas vestras, nec tangatis quidquam eorum ne immundi sitis. › Jam et hæc superius legislator exposuit. Nune autem ideo repetit, ut frequenti meditatione ad custodiendam legem moveat auditorem. Quamiob- rem et a nobis recapitulanda sunt, quia et quiddam novi addidit præsenti sanctioni, necessariam eis adjiciens actionem meditationis. Quæ reptant ergo super terram, hi sunt qui terrena sapiunt: et qui lutulentis pascuntur actionibus, super pectus, sive super ventrem similiter gradiuntur, gastrimargie operam dantes. In quatuor gradiuntur super ter- ram, qui prædicatione evangelicorum librorum pro eo quod salus in eis peccatorum prædicatur, abutuntur in luxuriosam vitam: non intelligentes, quia peccatores, non ut maneant peccatores, sed ut cessent a peccatis, provocat prædicatio. Sed cis qui in quatuor ambulant, addidit, et multos habent pedes, ostendens, quia licet si non solum ex evan- gelicis libris, sed ex aliis Scripturis, atque ex varia, sicut ipsis videtur, doctrina hoc confirmare cupiunt, erunt et siç immundi. Et ut breviter dicatur, omne quod reptat super terram, id est, qui terrena sapiunt, declinare nos oportet et refugere, scien- tes, quia eorum communicatio polluit, et similiter immundus est agens, agentique concurrens. VERS. 44, 45. Ego enim sum Dominus Deus ve- ster. Sancti estote, quoniam et ego sanctus sum, Ne polluatis animas vestras in omui reptili, quod movetur super terram. Ego Dominus qui eduxi vos de terra Ægypti, ut essem vobis Deus. Sancti critis, quia et ego sanctus sum. » Omnino prohibet esse nos socios eorum qui ter- rena sapiunt: nec si potentes quidam sint, nec si ju- stitiam aut sapientiam fingant, nec si forte sacerdotio vel aliqualibet amiciantur dignitate. Unde breviter omnium repentium quæ super terram moventur, mentionem fecit, non simpliciter hoc quod est repere respuens, sed super terram repere; nam humiliari quidem bonum est, ut autem ad terrenam de- clinetur sapientiam, non est bonum, nec utilis est animabus talis humilitas, a qua liberare volens : Ego sum, inquit, Dominus Deus vester. Id est, ad cujus imaginem facti estis, ut cœlestia sapiatis, eum qui in cœlis habitat imitantes: propter quod sub- didit: Sancti eritis, quia sanctus sum. Qui non hoc adde ret, neque duplicaret in nobis ɛanctificationem, nisi cationis effecti, custodire cam per philosophiam, et sanctam conversationem opus haberemus : unde ait: Ne polluatis animas vestras. Primum quidem, qu'a donatum est animæ, esse ad imaginem Dei: et maxime in ea esse sanctificationem vult, utpote quæ principatum super omne animal tenet. Deinde ** Math. XAH. 2. 3. 87 Matthx!,

I.IB. III. IN LEVITICUM. CAPUT XII. ostendit pollutionem quam odio habet, non esse de A de quibus dubitatur, quorum dubitationem docendo mortuis corporibus, aut cibis immundis, corporibus compescimus, quando legis doctrinæ convenientia sicut quidam putant factam, sed eam, quæ anima- bus ex actionibus malis evenit. Dicens autem non oportere in cunctis reptilibus quæ moventur super terram, animas nostras pollui, omnino competen- ter addidit: Ego Dominus qui eduxi vos de terra Ægypti, ut essem vobis in Deum. Per Ægyptum, Ægypti demon- strans mala, et omnia opera tenebrarum. Ægyptus enim contenebratio interpretatur. Quibus si quis vere carere voluerit, et cum qui vere est Deus, habere suum Deum, non solum idololatriam cavere debet, sed si vere ei adhærere desiderat, quia ille sanctus est, ipse quoque sanctimoniam studeat, sine VERS. 46, 47. Ista est lex animantium et volu- crum, et omnis animæ viventis quæ movetur in aqua et reptat in terra, ut differentias noveritis mundi et immundi, et sciatis quid comedere aut quid respuere debeatis. › Recapitulatione more suo nunc etiam legislator utitur, ut norint legentes, de quibus jam lex dixit, et facile ea perscrutentur. Quod autem nunc addidit, admirabile omnisque plenum juvaminis, notandumi- que est: prolatam quippe dixit legem dinumeratis animalibus nec solum ut separet inter munda -et immunda, sed ut sciant filii Israel, vel cognoscant inter vivificantes ca, quæ comeduntur. Ergo non cibi nos mundos reddunt nec polluunt, sed nos C eos, siquidem nos vivificamus ea que comeduntur. Et quemadinodum omnis cibus bonus, et nihil reji- ciendum est, quod cum gratiarum actione percipitur, sanctificatur enim per verbum Dei, sicut ait Pau- lus, et orationem* : sic ea quæ comeduntur, ea videlicet quæ nutriunt animam, id est, bonas ac- tiones, nos vivificamus, si bene eis utamur. Sin autem male, non vivificamus, sed mortificamus. Qui enim ex iniquitate facit eleemosynam, morti- licat ejus virtutem, sive potentiam. Et qui a cibis abstinent, per linguam vero fratribus detrahunt, de quibus David dicit: Qui devorant plebem meam, sicut escam panis "; mortificant hi abstinentiam, propter quod beatitudinis est, nosse discernere in- ter vivificantia ea, quæ comeduntur, animalia, et ea quæ non comeduntur, id est, inter eos qui bene bona agunt, et malas actiones. Hæc sunt enim animalia quæ non comeduntur, et discernit non solum sciens, sed qui scientiam confirmat operibus. Quod pauci in hoc student sæculo, multis eam per dolos inficientibus, multisque adulterantihus per hypocrisin, ut quidam jam dubitent, etiam in veris bonis, quæ sint comedenda, quæ non comedenda, propter quod ait : Ista est lex. Non solum discernendi, sed sciendi filios Israel. Cognoscuntur antem, vel sciuntur ea docemus. qua nemo videbit Deum. VERS. 1-5. Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Mil- lier si suscepto semine pepererit masculum, immun- da erit septem diebus, juxta dies separationis menstruæ. Die octavo circumcidetur infantulus. Ipsa vero triginta diebus manebit in sanguine puri- ficationis suæ. Omne sanctum non tangel, et ncc ingredietur sanctuarium, donec impleantur dies purgationis ejus. Sin autem feminam pepererit, immunda erit duabus hebdomadibus, juxta rituın fluxus menstrui. Et sexaginta et sex diebus mane- bit in sanguine purificationis suæ. › Manifesta est legislatoris intentio, antiquum generis humani significantis excessum, atque idco ex omnibus bis conferre nobis desiderat, ut evite- mus sæculares res, et actiones carnis, utpote nobis non bene valentibus profligare sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum. Nam mundus quidem per seipsum bonus est, ortum solis cernere, lunam, stellasque cœlum coronantes, terram distentam, diffusum mare, ut ex his omnibus sapientia colliga- tur et conjiciatur Opificis. Similiter et corpus bonum est, et nimis bonum quod nobis in virtuti- bus collaborat. Habet enim instrumentum ad glori- · ficandum Deum, linguam, aliosque qui in nobis sunt sensus, per quos respicientes creaturam mundi, omneque ejus solatium, per hæc aliud intuentes, conjicimus et ex his quæ facta sunt, ea quæ sunt invisibilia. Sed quia et sæculo et carne male simul usi sumus, ita ut Dominus de mundo diceret: Mun- dus in maligno positus est "; Paulus autem : Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi men- tis meæ 61 ; et rursus Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato "; el rursus: Manifesta autem sunt opera carnis: quæ sunt fornicatio, adul- teria, immunditia, et quæ his similia sunt", ab his lex nos liberare conatur, et de hac re multa scri- bere non cessat ænigmata, sicut et nunc conimu- nia et specialia. Intende quibus verbis ad Moysen Dominus locutus est, ut ille filiis Israel eadem verba ministraret. Faciebat autem hoc non frustra, sed palam demonstrans, quod ipse quidem Moysi loqueretur, ut ad intelligendam virtutem legis ido- neo: Moyses autem populo, ut quia non totum capiebat, nec spiritale suscipere mandatum, nec Deo loquente audire legem, sublimiora narrantem. Ilinc enim quod ipso Deo legem dante, dicebant ad Moysen: Loquere tu nobis, et audiemus: non loqua- tur nobis Dominus, ne forte moriamur. Sed et humiliter eam atque secundum humanam possibili- tatem, homine videlicet tradente, suscipiant, ut ad spiritum paulatim ascendatur. Per litteram igitur A Rem. VI, 86 1 Tim. iv, 4. 89 Psal. LII, 5. 40] Joan. v, 19. 2 ibid. 14. 63 Galat. V 19. "; Exod. xx, 19.

HESYCHII PRESBYTERI semen suscipiens est mulier, quæ viri concipit ex A autem diebus ait matrem esse immundam semine. Hanc septem diebus esse immundam dicit, et quamobrem? videlicet quia sator immundus est, utpote hæres Adam, qui per transgressionem in- mundus factus, atque ita Evæ mistus, omne genus humanum fecit immundum. Aperte autem hoc in sacra Scriptura legitur ., quod postquam exiit de paradiso, mulierem suam Adam cognovit, atque ita deduci cœpit humanum genus. Septem autem dies ideo mulierem esse præcepit immundanı, quia Adam, per cujus semen suscepit immunditiam, cum genere vitam nostram polluit. Septem dierum nu- merus significat per quem tempora revolvuntur. Propter quod etiam ejus requies septima dies, id 1 est, intelligibile speratur Sabbatum. Quomodo autem nostram polluit vitam? Induceus ei maledic- tionem et transferens ad miseriam, eam quam sor- titi fueramus ab initio beatitudinem. Quod mani- festum est ex his, quæ Deus ad Adam dicit: Male- dicta terra in operibus tuis, spinas, et tribulos germinabit tibi ". Propterea et nunc legislator dixit: Secundum dies separationis menstruæ : vel sicut Septuaginta: Secundum dies purgationis menstruæ immunda erit. Quid autem hoc sit, alii interpretes planius ediderunt: Symmachus quidem dicens, secundum dies separationis, afflictionis; Apuila, separationis, miseriæ; Theodotion, separationis, doloris ejus. Miseria autem, et afflictio, et dolor tunc esse cœpit, postquam separatus a paradiso Adam, nostram sortitus est vitam, quia in sudore vultus comedere panem condemnati sumus. Inic sensui planiorem et indubitabilem addidit proba- tionem, cum dicit: Die octavo circumcidetur infantulus. Dies enim octavus, quoniam septimæ diei, quæ imago est præ- sentis vitæ, succedit, figuram gerit futuri sæculi, in quo carnem pra-putii circumcidimus, opera carnis omnia deponentes: tunc quippe non solum non pecca- turi, sed nec comesturi, aut bibituri, aut nupturi su- mus. Erimus autem procul dubio, sicut ait Dominus, ex corruptibilibus incorruptibiles, sicut angeli ": et mundi modis omnibus, ex immundis efficimur. Seminatur igitur, ait Paulus, in corruptione 68; si igitur in corruptione seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale; ergo hic est modus propter quem infantem octavo die jubet circumcidi. Incir- cumcisum autem perire de populo suo ostendit, quia ante circumcisionem, abominabilem habet car- nem et immundam, propter causas videlicet quas superius diximus. Mundatur autem per circunci- sionem, quæ imaginem gerit resurrectionis mor- tuorum. Illud autem nimis quærendum est, quamob- rem circumcidi lex præcipiens, ipsius quidem immunditiam tacet, matrem autem immundam esse dicit, usque ad diem in quo infans circumciditur : octavo quippe præcepit die circumcidi, septem Gen. IV, Aut forte quia inobedientiæ causa Eva seducta exstitit, transgressio autem, sive inobedientia immunditiam nobis sordemque contraxit, ideo hoc quod est amplius, legislator in mulierem convertit. Sed et quærendum est cur hujus rei gratia, in sanguine purificationis suæ manere mulierem præcepit, non sanguine sordido, sed in sanguine mundo, id est, purificationis ejus, sicut in his, quæ sequuntur, ostenditur. Hæc omne sanctum non tangit, et in sanctuario non ingreditur usque dum compleantur dies purifica- tionis ejus. Si ergo in sanguine mundo triginta tres dies et omne sanctum non tangit, et in sanctuario non ingreditur, unde hujusmodi causam, nisi ex dierum perscrutatione reperiemus? Triginta quippe et tres dies ideo tradidit, ut adjectis septem, cuncti quadraginta fiant. Aliud ergo per hoc legislator significat. Quia ergo in diebus quadraginta mascu- lus dicitur infans formari, duo hæc per ea, quæ dicta sunt probantur: id est, quia ipse quidem sub- stantia generis humani munda est, sicut a Deo creata: Omnia enim, quæ fecit Deus, eram valde bona", et multo magis homo. Propter quod ait in sanguine mundo, sive purificationis mulierem sedere. Quia autem per successionem Adæ transgre- dientis læsus est, necessarie quæ semen suscepit, et concepit, omne sanctum non tangit, et in sanc- tuario non ingredietur, usque dum compleantur dies purificationis ejus: id est, usque dum complean- tur dies quadraginta, in quibus puer formatur. Ipsa quippe imago Dei, mundatio est naturæ nostræ, quamvis fuerit sordidata. Ergo nequaquam ingredi in sanctuario, nec omne sanctum tangere præcepti fueramus, nisi imago Dei semel donata nostro generi, sanctorum nobis præstitisset ingressum. Propter quam salvandam ipse quoque incarnatus est Dominus, suam imaginem salvare volens. Sed in quadraginta diebus ad cœlum eam sustulit, secunduin quod eam hominem plasmans, in vulva donat, et tunc ad verum sanctuarium natura no- stra ingreditur. Aperte autem hæc probantur per ea quæ de genere femineo sanciuntur. Quia enim octogesima die formari in utero feminæ dicuntur, tantumdem numerum ad impletionem dierum puri- ficationis earum, quæ semen suscipiunt, præcepit, ait enim sic: Si feminam peperit, immunda erit duabus hebdo- mudibus : juxta ritum fluxus menstrui, Et cum oportet quatuordecim dicere, non sic dicit, sed duabus hebdomadibus. juxta ritum fluxus menstrui. Propter quod ad illum nos trans- mittit sensum, id est, ut in septem quidem die. bus esse humanam vitam: fluxus autem menstrui amictionem ejus, et dolorem, et miseriam intel- ligamus. Dixit autem duabus hebdomadibus recte, quia duplo genus muliebre multatum est: quia de Gen. III, 17, 18. 67 Matth. xxn, 50. I Cor. xv, 42. 69 Gen. 1, 31.

IN LEVITICUM. LIB. IV. PRÆFATIO. nostrum descendisse significans. Et propterea quan- do completi fuerunt dies purificationis, secundum prædictum modum, sacrificium pro peccato jubet offerri. Quia et agnum anniculum in holocaustum tunc immolari præcepit, evidenter illud ostendit, et approbat consideranti, quia Dei imago perfe- ctionem generi nostro tribuit. Nam formationem quidem dies ostendunt mundationis, perfectionem autem sacrificium holocausti. Manifestum est enim, quia integram et perfectam conversationein denun- tiat holocaustum. Sed et agnum anniculum imma- culatum sacrificio deputavit, ex utroque designans perfectionem. Quid enim est agnum, aut aliquid enim et Adam maledictionem, in sudore vultus ▲ quod accusans, sed matrem naturam appellat : sui manducans panem suum. Habet etiam ipsa immunditiam peccati Adæ et Evæ in omne genus terram, spinas, et tribulos germinantem, quæ cum · ex terra orta sit, in terram revertitur. Hlabet etiam pœnam specialem : In tristitia paries filius, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui do- minabitur *. Et propterea duabus, inquit, bebdo- madibus immunda erit, juxta ritum fluxus men- strui. Sexaginta autem et sex diebus in sanguine mundo, id est, in purificatione sedebit, sancta non tangens, usque dum compleantur dies octoginta. Quatuor enim et decem, super sexaginta sex addita, octoginta faciunt, in quibus femina formatur. Ergo sine aliqua dubitatione legislator ostendit, quia immundu:n factum maledicto nostrum genus, ne- quaquam intraret in sanctis, nisi per imaginem B tale aliud in sacrificio, forte non invenientem Dei, quam semel sortitum est, et propterea su- scipientes semen mulieres, diebus formationis pa- riendorum parvulorum, de sanctis vetantur. Quod si dicis: Quamobrem non magis in utero habentes, diebus formationis, de sanctis matres prohibentur? frustra hoc interrogas: incertum est enim ei, quæ gravida est, utrum marem seu feminam paritura est: et unde manifestum esse poterat quotquot die- bus oportebat eam de sanctis prohibere? Ergo ma- nifesta est causa pro qua hæc legislator in illis dis- posuit. VERS. 6-8. Cumque expleti fuerint dies purificatio- nis ejus, pro filio, sive pro filia, deferat agnum anni- culum in holocaustum, et pullum columbæ, sire lur- turem pro peccato, ad ostium tabernaculi testimonii, et tradat sacerdoti, qui offerat illa coram Domino, et roget pro ea, et sic mundabitur a profluvio san- guinis sui. Ista est lex parientis masculum, ac feininam. Quod si non invenerit manus ejus, nec poterit offerre agnum, sumal duos turtures pullos columbæ, unum in holocaustum, et alterum pro peccato, orabitque pro eo sacerdos, et sic mun- dabitur.> Totam hic intentionem suam legislator aperuit, quia pollutionem non motus naturales faciunt: sed peccatum, de quo David dicebat: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea ". Non suæ matris peccatum ali- columbam, aut turturem, offerre, et cur ad ostium tabernaculi testimonii, ad sacerdotem sacrificium ducitur, et quomodo ante Dominum offertur, quo- modo etiam propitiatio per sacerdotem obtinetur et agitur, in multis sacrificiis dictum est, quæ pro peccatis offeruntur. Sed hic propter hoc interim legislatoris sapientiam obstupesce, quia evenire poterat ut studentes legem dicerent : Quali deprecatione pariens infantem opus habebat, quæ ipsa non peccavit? non enim ex fornicatione, sed de nuptiis generavit. Interpretari necessitatem hujus deprecationis volens, addidit: Et mundabit eum a profluvio sanguinis sui. Pro- fluvium sanguinis, inobedientiam dicens: unde immunditia, et pœna ejus in totum genus hu- manum fluxit, quam et nos deponamus, sacrificia pro nobis quæ dicta sunt, offerentes: duos turtu- res aut duos pullos columbarum, legis meditatio- nem contemplationemque, et scientiam, sive co- gnitionem horum enim babere figuram prædicta animalia demonstratum est. Quia autem negligentia legis immunditiam hominibus introduxit, meditatio et scientia per quam manifeste correctio provenit, mundare liberareque nos ab illata pridem pœna poterit, in Christo Jesu Domino nostro, per quem et cum quo gloria Patri, et Filio, et Spiritui sancto in sæcula sæculorum. Amen. LIBER QUARTUS. Importunitatem fieri plerique festivitatibus pu- tant, sed nesciunt quod summe, sive capitulo fe- stivitatis invideant, et ad deteriora festivitates tra- bunt: non animo quippe, sed corpore student festa celebrare: unde non negligenter ea dicere, sed ex 1 Gen. t. 15. 71 Psal. L. 7. D opere festinant. Hoc etiam patiuntur, qui januas in die nuptiarum cantoribus aut citharœedis clau- serunt, qui plausu, et organorum cantu, lampa- dibusque nuptialibus destituta sponsalia carpenta præmittunt, quique se amicos sponsi dicentes, cursibus sacris, et tubis, cultu festivitates privant,

HESYCHII PRESBYTERI CAPUT XIII. comprehensione passionis ostendit. Sed tempus est jam ad verba legis pergere, ipsa enim nobis ad sin- gula plane exhibent cansas. Verumtamen auditores illud antea contestamur, ut is qui discere desiderat, minime indoctorum, sicut ego sum, dicta despiciat. Neque enim propria dicimus ut fallaces accusemur, quippe quibus parva de proprio ministrantur: Dei autem est, qui ubi vult inspirat, et qui pueris, vel pigris hominibus, nimisque imperitis, majora sæpe quam prophetis revelat. Quod manifestum est ex eo quod populus ille Jesum super asinuın sedentem lau- dans, vocem emisit, quæ amplius omni prophetica tuba notanda sit. Legem autem Ecclesiis in mystico ministerio latam scitis vos qui servitis mysteriis, quamobrem non oportet profanorum aures onerari verbis, quorum prophetis pars non omnia capienti- bus, credita est: in quo et ego nimis admiror, et pro magno miraculo quod accidit, babeo : quia quod pro- phetica vox,quæ ante multas generationes prædicata est, latuit, populus indoctus ostendit, et ipse reliquum inspiratum creditumque capitulum est, ita ut dicatur et a nobis aliquid, quod quidem auribus auditoruni prosit, necdum autem ab anterioribus dictum, si Deus donet, ut libenter suscipiatur : In ipso enim vivimus, movemur et sumus"; sicut præcepit Paulus etiam nos dicere, et tanto magis quanto, ut guber- netur lingua nostra de cœlo, cum nimis simus indocti, opus habemus. Ita se habet legis leprosi, littera. quæ ab ipso Deo ad Moysen dicta est, quæ sibi exhiberi, et nuptiis sponsæ, utpote cui A dit, sed et sanos in fervore ægritudinis, et sæva favendum erat, cum domi susciperetur, optaret. Sed Christus non ita: nam exsistens Verbum, festivitates implicat eloquio. Et alii quidem vitulos, aut boves, aut oves, arietes, hircos, et capras, turtures, aut columbas: qui autem hæc non habe- bant, crustula, et lagana, et similam pro saerificio ad sanctuarium offerebant. Ipse autem doctrina, sicut oportebat, hostias variabat. Et nunc quidem, sicut vitulum novellam cornua proferentem et ungulas, per theologiam Verbum ventilans, ad- versarios immolabat, nunc autem pro columba mediatoriam doctrinam explanabat, et pro pari turturum leges indicebat animæ contemplationis et castitatis. Erat autem ipse aries ad sacrifi- cium coronans laudibus justos, et hircos peccatores ex errore venientes. His ergo et nos festivitatem ornemus, ipso in sacrificio cultrum, linguam videlicet præsenti materiæ qui immolavit, talia tantaque mutuante. Est autem hæc lepra, quam Moyses legislator proposuit, plurimas ejus profe- rens species, multiplicem hujus varietatem passionis exponens, nec solum lepram quæ in homine, sed et quæ in lignis et in petris est, trama quoque, et sta- mine, et pellibus, in quibus operari potest, sed et in domo integra, similiterque accedentem vestibus, cum in nulla alia hoc custodisset ægritudine, ut etiam pigriores intelligant, legislatorem quidpiam sublimius intueri, atque divinius, meliusque quam litteræ prodit aspectus. Sed et cum sacerdoti servaverit discretionem: nec hanc tacet, sed quæ C a hanc sunt necessaria, per ordinem describit, ut tam ipsum constituat modum, quo volens de his judicare debeat, quam absque inimicitia, vel gratiæ suspicione in judicio conservare eum, qui incidere facile in hujusmodi poterat existimatio - nem, et hunc quidem per inimicitiam retinere, alium autem gratiæ causa, a passione resolvere, et amicitiæ suspicionem dare, nisi forte planam de eis protulisset legem, quos oporteret separari a tabernaculo, utpote qui morbo tencrentur. Quos autem rursus mundatos a passione, suscipi, qui etiam ne ipso initio inter leprosos, ut de quibus frustra suspicio habita sit, computandi essent, quando de eo esse dubietatem lege quoque lata contingit. Et nimis obstupescendum est, quemad- modum eum qui in parte corporis lepram habet, ejicit de tabernaculo, et pœnæ subdit, eum vero qui toto corpore patitur, mundum dicit, et quem. admodum si nihil omnino passus sit, præcepit omnibus permisceri præjudicare, siquidem quo- dammodo eos qui ex parte leprosi sunt, videtur et suadere ad non orandum, ut ab instanti liberen- tur passione, sed magis ut depascat, exundetque passio per universum corpus, nam illud quidem dis- ceptatione multa eget, et ad districtionem legis cogit sacerdotem judicantem. Istud autem inculpabiles custodit, et beatos ex multitudine periculorum red- VERS. 1-17. Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron, dicens: Homo in cujus carne et cute ortus fuerit diversus color, sive pustula, aut quasi lucens quippiam, id est, plaga lepræ, adducetur ad Aaron sacerdotem, vel ad unumquemlibet filiorum ejus. Qui cum viderit lepram in cute, et pilos in album mu- tatos colorem, ipsamque speciem lepræ humiliorem cute et carne reliqua, plaga lepræ est, et ad arbitrium cjus separabitur. Sin autem lucens fuerit candor in cute, nec humilior carne reliqua, et pili coloris pristini, recludet eum sacerdos septem diebus, et considerabit die septimo. Et si quidem lepra ultra non creverit, nec transierit in cute priores terminos, rursus includet eum septem diebus aliis, et die septimo contemplabitur si obscurior fuerit lepra, et non creverit in cute, mundabit eum : quia sca- bies est, lavabitque homo vestimenta sua, et mur:- dus erit. Quod si postquam a sacerdote visus est, ct redditus munditiæ, iterum lepra creverit, adduce:ur ad eum, et immunditiæ condemnabitur. Plaga lepræ si fuerit in bomine, adducetur ad sacerdotem, et videbit eum. Cumque color albus in cute fuerit, et capillorum mutarit aspectum, ipsa quoque caro viva apparuerit, lepra vetustissima judicabitur, atque ino- Ita cuti. Contaminabit eum sacerdos, et non rechiidet, π Act. xvn, 28.

. pluribus, sed eiiam omnino ad interpretationem eau- tis egens : quam non tamen totam nobis ad medium deduxit lectio, sed pront auditus suscipiens, quan- ium bhzheant, etreliqua. veritutis conjicit, et ad se- metipsum colligit rentem. Neque enim parva qua- libet discenda sunt, sed. quorum a Deo prestolanda sil seientia, qui nullius borum invidet coguitionem, *L qui neqne ea, que petitur, indiget. Hoe enim ait Jacobus *5, qui Domini frater est. appellatus, im- properantis esse proprium, propter quod in ipsum confidentes , simulque in nobis; dabit enim iu his, qua dicenda sunt, gratiam. lulerpretationem. in- ehoemus. Ostendit enim sermo, ex parte quidem le- prosum Judzum populum, utpote in parte trans- gressorem legis, propter quod eum sacerdos, ut im- | mundum, expellit : toto autem. corpore. leprosum, gentilem, qui totam. transgreditur legem. Verumta- men mundum eum sacerdos judicat, quia legis jugo subjectus non fuil, Oportet antem, ut tamen arbitrer, prius littere decurrere expositionem. Sie enim spiri- lalem intellectum. ultro semetipsum ingereutem re- periemus : deficiente cirea causas, et usque ad finem sensum suum exserere non valente littera, sicut in prisenti cognoscimus. Sed primum quis sit qui le- gem fert, et ad quem proferat, attendamus. Locutus est Dominus ad Moysen ct. Aaron. Quando loquitur Deus, duplex est fidelis auditus. sieut David. propheta ait : Semel locutus est Deus, duo fiac audi- vi 7, lilleram videlicet, et spiritum. Ergo spiritus, ut sublimiori Moysi: lilieram autem, ut. subjecto : Aaron loquitur; quia enim sublimis erat Moyses, et propterea dignus spiritu : subditus autem. Aaron, et aptus audilui populi, egentis littera, ipso Deo dicente de Aaron ad Moysen : Jpse loquetur ad populum, et ipse erit os tuum, tu autem ei eris in his, qu? ad Deum pertinent ?*. Ergo quod erat. legis excelsus, lioc ad. Moysen dicebatur, ipse qnippe habebat ea, qux od Deui pertinebant, id est, ea quie suntspiritus. Quod autem erat subjectum, et humilius, hoc ad Aaron, ipse enim Moysis erat os ad. populum, legem secundum litteram accipientem, quam et primam nos exponere promisimus. Leprze ergo species, aut nimis aut mode- rate obscura est, et quodammodo obumbrata, et in- terim occulta sub pelle, needum effervescente pas- sione, quamobrem et nimia indiget deliberatione. Alia ! autem species ejus cst, qum nimis elara est, et valde perspicua, ilà ut simplex sit, ct aperta co- gnitio. Ex his primam speciem Septuaginla se-: cundum quos pene totus hie sensus secundum literam exponilur, cicatricem. signifieationis reete appellaverunt, id. est, cicatricem, passionem signi- fcontem. In duas aulem partes hane, id est, in nimis dubitabilem, et in minus dubitandam divise- rent. Ex quibus unam crXavri», aliam autem ap- pellaverunt ejyespa* vüavyh» quidem, quia de longe videatur : a yzspa autem, quia. nimis obsca- va est, parvamque. babet passiouis jinsinuationem, et hane dubitabilem , nt proximi disceplationa 7 Jae. 8,6, ΤῈ Psalgxn H2. 15. Exed. αν, 00.

HESYCHII PRESBYTERI sicut hi qui lapides inspiciunt pretiosos, egeant. In hac frequenter jubet sacerdotem considerare, et non credere obvenientibus, sive occurrentibus pri- me probationis aspectibus. Sed et si consideratio cicatricis necdum appareat humilior pelle, neque in loco pilus commutatus a passione albus factus fuerit, septem tamen dies separabitur ad aliam con- siderationem, et rursus alios septem dies: forsitan enim eſſervescente per tempus passione, maniſe- stior morbus efficitur. Permanente autem obscura cicatrice, et nulla facta in pelle permutatione, si- gnificationem dixit, non autem lepram manifestam, cum qua significationem non subdidit, custodiens eam his qui secundum spiritum accipiunt legem, et atque addere possunt contemplativis interpretatio- nibus spiritus. Verumtamen non malum esse nimis significationem manifestaverunt : nam quomodo mundatus erat sacerdos, id est, babentem inun- dum denuntiaturus, qui nequaquam bujus egeret, si ex toto fuisset liber ? Propter quod eam obscu- ram appellavit, nec rursus inter munda post judi- cium si mala fuisset, cujusdam passionis facta est significatio. Si autem sic habens incidens signifi- catio in pellicula, id est, si effusa fuerit, et plus quam prius latior in pellicula processerit, et non immutatus fuerit pilus, hoc enim hic non repre- hendit, polluit eum sacerdos, lepram esse passio- nem judicans, ipsius quidem cognitione dubitabili, utpote obscura exsistente cicatrice. Alba autem exsistente, et similem mittente pilum pelli, polluit hunc sacerdos, et immundum ejici præcipit, etiamsi fuerit pars cicatricis sana, el carnem habens vi- ventem, id est, sub passione lepræ non constitu- tam. Cujus autem rei causa ? Quia lepra, inquit, inveterata est. Admirandum est hoc, nimiamque imperitiam vel magis reprehen- sionem legali ingerens litteræ, unde enim debuit sanabilis arbitrari passio, id est, ex vivo corpore, vivaque carne: illinc illam magis desperat, lepram- que inveteratam dicit Deus, id est, non sanabilem seu diu manentem, et quasi passionis senescentem loco. De hac re rursus hoc quod sequitur invenies obscurius quia eum qui toto leprosus est cor- · pore, et a pedibus usque ad caput opertus morbo, munda teneri lepra, hoc de eo judicante sacerdote vult. Si autem in eo visum fuerit aliquando corpus vi- vens, revocal sacerdos judicium suum : et polluit eum. Si autem remulatus fuerit in album et tota pellis ad passionem lepræ translata fuerit, mundat eum sacerdos, cui judicare præceptum est. Si autem et hæc recte dicta sunt, quamvis hoc nemo dicat: quam tamen satisfactionem ad aliam hanc repre- bensionem reperiemus? Quia leprosus non volunta- punitur: cumque dignus esset auxilio propter infir- mitatem, hoc caret, subjiciturque noxæ. Qui si po- tuisset resistere, nunquam ei prævaluisset infirmi- tas: quique reprehendit naturam, cujus esse ar- bitratur accedentem molestiam, et non intentionis aut voluntatis suæ. Quid enim ageret, ut in hoc non incideret morbo? Sed ait quispiam peccati vindictam, vel pœnam esse hanc passionem : et primum quidem Mariam", deinde Oziam " propo- nit : quorum illa quidem fratri detraxit; ille autem, dum esset rex, incensum inferre præsumpsit in sanctis solis quippe hoc sacerdotibus licebat, atque ideo non differente Deo pœnam eorum, leprosi effecti sunt. Ergo oportebat, ut hoc aperte lex egeat, quatenus et luce passionis hi qui judicant, A solvit, et qui debeat a lege mercri misericordiam, qui quod minus est, vel magis, latet, revelare, B diceret ad excusandum legislatorem, contra eos qui riæ passionis, sed quam invitus sustinet, pœnas 76 Num. XII, eum putant injuste de leprosis sancire, et non su- lum hoc de leprosis, sed et de his qui vulneralos habent oculos seu auditus, aut reliquos sensus, aliisque infirmis, et paralyticis æstimabitur. Quod manifestum est ex eo quod discipuli cæcum a nati- vitate videntes, Dominum interrogantes dicebant : Rabbi, quis peccavit, hic, aut parentes ejus, ut cœ- cus nasceretur 18? Tu autem mihi non relidas Chri- sti responsionem scienti quidem, sed quomodo multi habeant de passionibus, quæ nobis eveniunt, quærenti. Sed et ipse Dominus: Dimittuntur tibi peccata, volens erigere paralyticum, dixit. Sicut ergo Deo odibiles, etiam hos de tabernaculo expelli oportebat, et injustitia levis putaretur, si alii simul injustitiam potirentur. Si autem dicis, quia omni- modo in his passionibus peccata puniuntur, nam et eum qui fluxum seminis patitur, a tabernaculo pro- hibet, et eam quæ fluxum patitur sanguinis, verum quidem dicis, sed non hoc tam satisfactio est, quam rursus alia scriptoris accusatio, qui necessitates naturæ condemnat, quas defensare debuerat, ut non factorem in naturalibus accusationibus injuria- ret. Quamobrem necessaria nobis est contemplatio legis, et vitii spiritalis interpretatio, mentisque oculum oportet oculo carnis præponere, ut hoc quidem ad intelligentiam eorum quæ sanciuntur, illo vero utamur ad legendum. Legis ergo rursus proponatur littera. Locutus est Dominus ad Moysen el Aaron dicens : Homo in cujus carne et cute ortus fuerit diversus co- lor, sive pustula, aut quasi lucens quidpiam, ia est, plaga lɛpræ, adducetur ad Aaron sacerdotem, vel unum quemlibet filiorum ejus. Qui cum viderit lepram in cute, et pilos in album mutatos colorem, ipsamque speciem lepræ humiliorem cute et carne reliqua, plaŋa lepræ est, et ad arbitrium ejus separabitur. Simpli- citer, seu generaliter hominem divina Scriptura ap- pellat eum, qui Dei imaginem, et nostræ conservet naturæ dignitatem. Propter quod audi Sapientem: Magnum est homo, pretiosum vir misericors, in Pro- terbiis dicentem. Hominem vero aliquem peccato- seqq. 77 II Paral, xxvi, 19. 78 Joan. 4,2.

IN LEVITICUM. LIB. IV. rem, quasi male formatum numisma describit, quod A transgreditur parte, nihil ex custodia manditi ju- cujusdam divitis uberes fructus ager attulit, et cogi- cat autem in uno, factus est omnium reus". tabat intru se dicens: Quid facium, quia non habco quo congregem fructus meos? Et dixit: Hoc faciam, destruam horrea mea, et majora faciam, et illuc con - gregabo omnia, quæ nata sunt mihi, et bona mea, et dicam animæ meæ : Anima, habes multa bona posila in annos plurimos, requiesce, comede, bibe, epula- re". Et rursus: Homo quidam descendebat ab Je- rusalem in Jericho, et incidit in latrones : qui etiam despoliaverunt eum, et plagis impositis abierunt, semivivo relicto". In utroque autem personam suscipit peccatoris. Quod autem in Job continetur historia, nihil oberit nostris: quia dicens secun- dum Septuaginta : Homo quidam erat in terra Ausi- tide, illico subjunxit, cui nomen erat Job". Addita- mento quippe nominis, insignificatum eum qui de- scribebatur, minime dereliquit. Pellis autem, seu cutis nomine, nunc uniuscujusque caro, nunc autem ejus designatur cognatio. Propter quod in libro Job ex persona diaboli decipientis, ea quæ viro illi for- tissimo evenerunt tunc, quando cum alia substan- tia, filios, filiasque ejus, domum super eos sepul- turæ vice congerens disperdidit, dicitur: Pellem pro pelle, et cuncta quæ habet homo, dabit pro ani- ma sua : id est, pellem quidem cognationis per filios perdidit, sed tamen sufficit ei, quod pellis car- nis ejus salva est, minimeque corrumpitur. Propter quod subdidit : Alioquin mitte manum tuam et lange C vs ejus, et carnem, et tunc videbis quod in faciem benedicat tibi. Quod autem nostra editio habet : Homo in cujus carne el cute ortus fuerit diversus color, sive pustula, aut quasi lucens quidpiam, id est plaga lepra, Septuaginta transtulerunt: Homi- ni si cui facta fuerit in pellicula corporis ejus cica- trix significationis apparens. Cicatrix significationis, peccatum significat, ex his quæ apparent, mani- festans, quod occultum est, et latens animæ vitium. Ac deinde cicatricem hanc quidem navrhy, illam autem appellavit abyagua: quia peccatum hoc qui- dem aperte ex se, et sine aliqua dijudicatione de- nuntiant ipsi motus animæ. Hæc autem, necessaria habent, extra quod lucem peccatoris quis videt, el considerationem judicantis quale sit, utrum verum an falsum. Si ergo peccatori, sicut prædicti Septua- ginta edunt, cicatrix significationis in pellicula cor- poris fit, videlicet peccatum in carne, quod significet animam quoque compati corpori: est autem tṛhay- Yis hoc, aut abɣaoua, id est, aut nimis manife- stum, aut inspicientis egens disceptatione: sic hoc i maculam lepræ habebitur. Lepram autem intel- ligimus legis transgressionem: quia quemadmodum leprosus, dum totus sit sanus, ex parte aliqua lepro- sus factus, nihil juvatur ex salute minime facti leprosi corporis, sed removetur a tabernaculo, ut Hic ad Aaron sacerdotem adducetur, aut ad unum quemlibet filiorum ejus. Filii autem sacerdotis sunt cognati ejus secundum spiritum, a quo et sacerdotii babent dignitatem. Sunt autem hi, in quibus per- fecta est plenaque philosophia, ut et discernere possint sublimia, et animæ judicare motus abscon- ditos. Sed quomodo judicant? exprimit in parabolis Dominus, dicens: Hominis vatur alterius: Qui enim totam legem custodit, pec- immundus; sic et qui legis præcepta ex aliqua Vident lepram in cute, et pilum ejus, si in album mutatus fuerit, ac ipsam speciem lepræ humiliorem cute, et carne reliqua. Per pilos autem significat cogitationes quibus ornatur anima, mensque con- tegitur cum easdem ipsa pariat cogitationes: sibi nam et caput capillos generat, et ornatur ex eis, ac tegitur. Propterea capilli capitis nostri numerati dicuntur, cogitationes videlicet mentis. Capus enim ipsa, quia principale est animæ, dicitur. Cur autem numerati sunt? procul dubio dicturus est, quia per eas utique judex judicaturus est hominem, id est, accusantibus eis, vel excusantibus, sicut ait Paulus In tempore quo nostra judicabuntur occul- ta³. Propterea intelligimus in Nazaræi capite fer- rum non ingredi, dum aliis sine culpa inferatur: quia quibus sunt superflui capilli, non solum nibil nocet, sed et lucrum est, tonderi: quibus autem non sunt superflui, damnum est, propter naturalis decoris spoliationem capillorum depositio. Sic qui- buscunque superflue cogitationes importunæ sun!, bene ab eis commutatione consiliorum, vel obve- nientium omnium phantasiarum, more tonsuræ carent. In Nazaræo autem non sunt, totus enim sanctus est. Propter quod ferrum in capite cjus non ascendit, cum bono utatur consilio, et capillos cogitationum necessarios, et non superfluos habeat, ex quibus non incidit, cum non tractet deteriora, neque commutet. Si ergo pilum in albo hic, de quo nunc est sermo, commutaverit, cogitationem con- vertens in impudentem conditionem, manifestamque peccati, ipsaque species lepræ humilior fuerit carne, et cute reliqua, banc enim considerat, et si viderit apparuisse nimiam infirmitatem, atque de- fecisse naturalem virtutem, quod est species lepræ D humilior cute, aut carne reliqua, separat et immun- dum eum recte sacerdos judicat, utpote languentem quidem ex intentione sua, et voluntate. Hoc enim qui pilum commutat, innuit nimis, quia est infir- mus, et propterea semetipso humilior, unde et recte veniam non meretur. Vinci enim ab Abra- ham, et ab alio majori, portabile est, ut quædam habitudo, vel potentia prodatur: vel bonum, quod ut operaremur, a Deo percepimus. De quibus ha- bitibus quædam mihi Paulus innuere videtur, in- quiens : Unicuique sicut Dominus dividit, unumquem- que sicut vocavit Deus **; cum a semetipso quis- piam deterior fiat, importabile est. Rom. It, 16. ** 1 Cor. vi, 17. 78 Luc. x, 16-19. 79 Luc. x, 30. 83 Job 1, 1. 81 Job 11, 4. 83 Jac. 1, 10. 83 Matth. x, 50

HESYCHII PRESBYTERI VERS. 4-8. Si autem lucens fuerit candor in A hoc habentem, quod medicamentum debeat adhi- cute, nec humilior carne reliqua, et pilus coloris pristini, recludet eum sacerdos septem diebus, et videbit, et considerabit die septima. Et siquidem lepra ultra non creverit, nec transierit in cute prio- res terminos, rursus includet eum septem diebus aliis, et die septimo contemplabitur. Si obscurior fuerit lepra, et non creverit in cute, mundabit eum, quia scabies est, lavabitque homo vestimenta sua,. et mundus crit. Quod si postquam a sacerdote vi- sus est redditus munditiæ, iterum lepra creverit, adducetur ad eum, et immunditiæ condemnabi- tur. › Maximam in hoc legislatoris, dignamque Deo cle- mentiam contuere, ipse quippe erat lator legis, qui ducatu litteræ ad hujusmodi contemplationem legis utitur. Quid autem hæc littera vult? et eum qui passus fuerat per lacrymas pœnitentiæ ves em carnis potentia mundatam, rursus eum Si autem lucens fuerit candor in cute, nec humi- lior carne reliqua, et pilus coloris pristini, mundum sacerdos judicat omnique suspicione carentem. Licet manifestum sit, quod in suspicionem venerat pec- catum, mens tamen quæ deliquit, quæ procul du- bio per aspectum significatur secundum traditio- nem Septuaginta, humilior carne reliqua non fuerit. id est, semetipsa, neque ab habitudine, quam sor- tita est, infirmior: nec per eveniens peccatum. immutaverit cor, delictrixque peccatorum fuerit effecta; hoc est enim, nec candorem humiliorein videri carne reliqua, et pilos esse coloris pristini : sed et obscuriorem aspectum, sicut Septuaginta edunt, habeat, quem esse mentem diximus: adhuc quippe propter semel commissum delictum, obscu- ra ac dubia est, tamen hunc removeri non præce- pit, sed ut peccantem, septem dies, et alios totidem removet a tabernaculo sacerdos, probationis simul, emendationisque gratia, munditiæ restituit. Post hoc, si inspiciens bis, obscuriorem invenerit ma- culam, nec crescentem in cute: si enim crevisset peccatum, augmentatum transisset in carne reliqua, diffusumque carni, immundum eum, qui in deterius proficit, ostenderat : qui non crevit, sed permansit similiter aspectus, sive species obscurior. Quid enim iniquitate obscurius est? de quâ caligant oculi, ut neque Deum, neque hoc quod expedit, perspicue intendere permittamur. Vel si aspectum obscurio- ▷ rem, dubiam quibusdam, incertamque dixeris pec- cati suspicionem, id est, utrum sit, an non, neces- sarium habet et hæc sacerdotem: utpote qui novit quomodo munditiæ restituat. Ille autem simplicio- rem eam denuntians, brevemque, aqua diluit ve- stimenta, baptismatis videlicet, sive pœnitentiæ: est enim efficax aqua pœnitentiæ lacryma, quam nemo peccat gratiæ reliquias appellando baptisma- tis. Quod ergo ita se habet, Septuaginta passionis significationem propterea ediderunt: quia quæ sunt occulta, ex parte prodidit, et latere omnimodo non permisit, sed instituit sacerdotem medici vicem in bere. Siquidem et adhibuit, tu autem cognoscens, quia significationem appellet tale peccatum, non abscondas malum a vero sacerdote, licet dubium tectumque sit aliis, sed ostende ac prode. Diebus enim quibus te separans sacerdos a sanctorum ta- bernaculo, rursus suscipiet rursus quo oportet mo- do vestimenta prius carnis, sicut ait legislator, di- luentem. Sed vide, et veniam percipiens custodi, nec polluas, postquam semel laverit tunicam car- nis. Nam si etiam post hæc significatio passionis inciderit in pellicula, vel, secundum nostram edi- tionem, creverit, et rursus a meliori parte ad pec- catum reciderit, commutatusque fuerit, videbit sa- cerdos, et illico vergentem ad deteriora reperiens, B immunditiæ condemnabit. Subsequuntur Septua- ginta, et dicunt : Quia lepra est. Aperte enim hujus, qui talis est, anima ad profanas declinans volupta- tes, leprosa fit. Propterea et Paulus eum qui in Corintho fornicatus est, quia significatio passio fuit, manifesta enim erat, nec occultabatur, a san- ctorum removit tabernaculo, et tradi Satanæ in in- teritum carnis præcepit. Qui cum inspexisset se- cundo passionem, et vidisset quia non crevit, sed vestem carnis abluisse, e vestigio suscipi jussit. In ipsis autem apostolicis hæc intelligis verbis, de co enim qui fornicatus fuerit Corinthiis scripsit : Omnino auditur inter vos fornicatio, et tulis fornica- tio, qualis nec inter gentes, ita ut uxorem patris sui quis habeat. Ecce significationem audisti. Maniſe- sta quippe fuit passio, ita ut usque ad Pauli perve- niret auditus, propter quod de tabernaculo eum ejici præcepit. Ita quippe dicit tradi, qui hujus- modi est, Satanæ in interitum carnis. Et rursus: Auferre malum de medio vestri. Quia autem vidit suscipi jussit. Et quomodo hoc certum est ? Obsecro, inquit, confirmate in eo charitatem, ne forte majori tristitia absorbeatur 87. Quia hujusmodi est : ergo manifestum erat, quia poenituerat, et ut in peccato deprehensus vehementer affligebatur, interea ne quid ex nimia tristitia pateretur, neve in desperatione corrueret peccans, præcurrit Paulus, et eum qui jam munditiæ restitutus fuerat, suscipi præcepit. Quod autem septem diebus a tabernaculo non se- inel, sed bis sacerdos susceptum separat, quærere et scire studiosos oportet: siquidem secundo hoc fieri in lege propter hoc præceptum est, ut oste:1- deret non negligenter, sed studiose eum debere inspici, et duplici probatione transacta, districtius in eo ferri judicium: manifestum quippe erat sa- cerdoti peccatum. Sed cum animum passioni con- sentientem suspicabatur, non tamen manifeste scie- bat, necessarie illum iterum inspiciebat. Est quippe invisibilis, et ad inspectionem difficilis. lloc Domi- nus non semel l'etri animum post negationem, sed I Cor. v, seqq. 87 II Cor. 11, 7,

LIB. IV. IN LEVITICUM. terrogat”, non ut ignorans : hoc enim in respon- sionibus suis ipse Petrus manifeste probat, quas aperte ipse ad scientem nihilque ignorantem refer- ret, sed qua dispositionem perscrutabatur animi, dicebat quippe: Simon Jona, amas me? Docere nos voluit quomodo perscrutaremur, et quomodo judi- caremus per frequentem videlicet inquisitionem. Septem autem dies non frustra posuit, sed ut ne- cessarium præsenti intentioni numerum honoravit, in ipso quippe omne vinculum omnisque obligatio ex lege cessabat. Nam annis septem Hebræorum relaxabatur servitium. Jubilæo autem, qui septem constabat hebdomadibus, omnium Judæis concede- batur remissio debitorum, et omnis terra corumi a possidentis credito liberata, anteriorem reverteba- tur ad dominum. Sed et Babylonicam populi capti- vitatem septuagesimo anno Jerusalem restitutam fuisse cognovimus. Propterea Petrus a Domino inquirit, dicens: Si peccaverit in me frater meus, quoties dimitto ei, usque septies? Ille autem respon- dit : Non dico tibi, usque septies, sed usque septuagies septies. Inquisitionisque pusillitatem reprehen- dens, ait: Non dico tibi septies. Et subdidit : Sed usque septuagies septies". Ergo nec sic ab eodem cessat numero, sed ipsum multiplicans, cum eo multiplicat et remissionem. Si quis autem rursus inquirat, quam ob causam numerum hunc in præ- dictis posuerit capitulis, brevem innuemus ratio- nem : moras quippe, dum ad alia necessaria urge- c mus, fieri tempus non patitur. Septenarius ergo numerus totius habere præsentis vitæ creditur plenitudinem, quæ in se septem diebus rotæ modo volvitur, quo completo, recte omne vinculum om- neque peccatum sæculi cessat, atque omne servi- tium. Quamobreîn septima in divinis Scripturis re- quies nominatur, quemadmodum et Paulus de Moyse ait : Dixit enim in quodam loco die septima: Sic et cessavit Deus ab omnibus operibus suis”. Et paulo post subdidit: Qui autem intravit in requiem ejus, et ipse requievit ab operibus suis, sicut et a suis Deus. Sed et Ecclesiastes ait: Da partes septem, necnon et oclo”. Providentiam haberi præsentis sæculi præcipiens et futuri, quatenus sic in præsen- ti sæculo vivamus, sicut exspectantes futurum. Et D hæc quidem ita se habent, sed cum majori studio sunt discutienda sequentia. VERS. 9-11. Plaga lepræ si fuerit in homine, adducetur ad sacerdotem, et videbit eum. Cumque calor albus in cute fuerit, et capillorum mutaverit aspectóm, ipsa quoque caro viva apparebit, lepra vetustissima judicabitur, atque inólita cuti. Conta- perspicue immunditia est. › Non tibi videtur quasi superfluus esse legislator eademque repetens in hoc atque eodem libro, sed » Hebr. iv, 4. frequenti legis meditatione memoriam. De quibus enim superius plane atque suficienter exposuit, de his hæc rursus apparet legislator adjicere: sed non ita est, nam etsi verbis est proximum, multum tamen diversam atque differentem habet intentio- nem. Hic siquidem non de quolibet simpliciter pec- cato, sed de manifesta transgressione legalis dicit litteræ, propter quod plagam lepræ, passionem ipsam appellavit. Non ignoramus autem, quia le- pram dixerimus legis esse prævaricationem, quia nocet etiam, cum particularis sit, sicut lepra, licet parvam partem comprehendat corporis. Quam legem autem existimavit propriam ? Non eam, quæ est de invidia et adulterio, rapacitate et avaritial, et de honorandis parentibus, nam similis lex erat et gen- tibus; sed eam, quæ de sacrificiis et purification: - bus sanciebat: Non tangas, non gustes, non con- trectes eam, quæ circumcidi carnem juheat. Hæc enim erant ejus propria, cum gentibus communio- nem non habentia. Si ergo plaga hujus lepræ in homine orta fuerit, et videns eum sacerdos, album colorem in cute perspexerit, prævaricationem ma- nifestam, apertamque litteræ illæ, quæ voluntate atque ex studio egerit: hoc enim esse capillorum aspectum in album mutari, id est, aperte animuın in aliqua prævaricatione transferri, superius dixi- mus. Habet autem ipsa species vivam carnem, ut qui videlicet, etsi in aliquo transgreditur, in aliis tamen legem defendit. Quam frustra sanam carnem appellaret, nisi et beatus Paulus sic illam appellasse videretur, ait enim : Justificationes carnis usque ad tempus correctionis imponitis ”. secundo, ac tertio, quemadmodum se haberet, in- A nec distinxit in medio, ut videatur exercere studiose ininabit itaque eum sacerdos, et non recludet, quia Lepra vetustissima judicabitur. Consenescit enim peccato, et corrumpitur, quia pugnam in se conti- nuam, et rixam habet, dum in aliquibus legem de- spicit, in aliquibus defendit. Propter quod eum contaminat sacerdos el non reclu- dit. Vel sicut LXX, et separat, quia perspicua immun ditia est. Quomodo enim non abominabilis et immun- dus est, qui legem inhonorat, quam ipse sibi necessa- riam esse ex parte custodiendo, confirmat ? Quia enim hæc in subsequentibus planiora, nimisque manifesta fiunt, ad ea ipsa nos jam ordine compellente pergamus, VERS. 12-17. Sin autem effloruerit discurrens lepra in cute, et operuerit omnem cutem a capite usque ad pedes, et quidquid sub aspectu oculorum cadit, considerabit eum sacerdos, et teneri lepra mundissima judicabit, eo quod omnis in candorem versa sit. Et idcirco homo mundus erit. Quando vero caro vivens in eo apparuerit, tunc sacerdotis judi- cio polluetur, et inter immundos reputabitur. Caro enim viva, si lepra aspergatur, immunda est. Quod si rursus versa fuerit in albedinem et totum homi- nem operuerit, considerabit eum sacerdos et mun- dum esse decernet. › Joan. xxi, 15-17. ** Matth. xviii, 21. Hebr ix, 1. PATROL. GR. XCIII. • ibid. 22. 92 ibid. 10. » Eccle. x1, 2.

HESYCHII PRESBYTERI expositione; sequentia prioribus, et priora sequen- tibus ad interpretationem concurrunt. Propter quod Jacobus dicebat: Omnis prophetiæ Scriptura pro- pria interpretatione non fit : unaquæque enim maxime ex consequentibus explanatur. Lepram in cute didicimus legalis esse litteræ prævaricatio- nem. Bene autem dixit, in cute, quia Sabbatorum circumcisio, vel purificationum, quæ per legem sanciuntur, transgressio, non afferunt animæ læsio- nem : coercet quippe legis littera exteriorem ho- minem. Si ergo eadem lepra tegat omnem cutem, a capite usque ad pedes, et quidquid sub aspectu ocutorum sacerdotis cadit, mundum eum decernit. Si enim quispiam a tota legis litteræ recedat custo- dia, et neque circumcisionem neque ciborum diffe- rentiam, neque Sabbatorum custodiam, nec pollu- tionum, aut sacrificiorum, aut aliquorum aliorum talium exerceat opera, sed ab omnibus legalibus elementis recedat, atque a capite usque ad pedes, a primo videlicet usque ad ultimum horum manda- torum, ad meliora cucurrerit atque perfectiora, fe- ceritque hoc in conspectu sacerdotis, id est Christi, ut ipse videns transgressionem imperfectorum, sus- cipiat, teneri eum lepra mundissima judicabit, eo quod omnis in candorem versa sit; ad claritatem videlicet hic semetipsum, ad evangelicam conver- sationem transtulit, sicut modo auditis: Luceat lux vestra coram hominibus". Et rursus : Sicut in die honeste ambulemus ". Propter quod Glii Incis, non noctis neque tenebrarum nominan- Quod si caro viva in ea apparuerit. Id est, Judai- cum mandatum, quia viventia non propter acci- pientes, sed propter dantes illa putantur eloquia, inagis autem et propter accipientes. Si secundum illum modum, quæ data sunt, custodiantur, necesse est, ut qui nec bæc operatur, neque illa a quibus recessit, polluatur. Sed utriusque probationem pro- feramus. Viventia quidem quia dicantur legalia Judæorum mandata, audiamus Stephanum de Moyse Judæis dicentem: Hic est qui fuit in Ecclesia, in eremo cum angelo, qui loquebatur ei in monte Sina, et cum patribus nostris, qui suscepit verba viventia ficationes legis. Quid autem subdidit? Cui noluerunt obedientes esse patres nostri ”. Et quidem obedie- runt quantum ad faciem apparentis litteræ, sed non obedire dixit, non obedire menti, nec intentioni, sed in solis litteris legem dantis. Quod autem a servitute legis recedens, et postea quidpiam legis gerens, reprehensioni sacerdotali subjicitur, et inter immundos reputatur, doeet Paulus Galatis præcipiens Ecce ego Paulus dico vobis: Si circum- cidimini, Christus vobis nihil prodest ". Et rursus : Dies custoditis, et menses, et unnos, timeo ne forte justificamini, a gratia excessistis. De Judaicis etiam traditionibus ait: Si enim quæ destruxi, hæc eadem iterum reædifico, transgressorem me constituo. Quod si color sanus. Hoc est enim vivens, sanus autem dicitur secundum Judæorum æstimationem atquè legalem comprehensionem, non autem secun- dum veritatem. Recesserit, mutatusque fuerit in album. Id est in ecclesiasticam conversationem, veniet ad sacerdo- tem, Christum, et mundum eum esse decernit, ve niam primæ concedens infantiæ, eadem ratione qua totus lepresus ex multitudine, quæ putatur immun- ditiæ, secundum legem, mundus efficitur. Ita et plebs de gentibus, in multitudine et perfectione legalis lit- teræ, prævaricationis munda per ipsam legem eff- citur, quæ non litteram, sed spiritalem mandati quærit intelligentiam. Non egemus multis sermonibus in præsentis loci A frustra laboraverim in vobis'. Et rursus: Qui in lege tur. VERS. 18-23. Caro et cutis in qua ulcus natum est, et sanatum, et in loco ulceris cicatrix apparue- rit alba, sive subrufa adducetur, homo ad sacerdo- tem. Qui cum viderit locum lepræ humiliorem carne reliqua, et pilos versos in candorem, contaminabit eum: plaga enim lepræ orta est in ulcere. Quod si pilus coloris est pristini, et cicatrix subobscura, et vicina caro non est humilior, recludet eum septem diebus, et si quidem creverit, adjudicabit eum le- præ. Sin autem steterit in loco suo, ulceris est ci- catrix, et homo mundus erit. › Beata est continua legis meditatio, atque conver- satio, habereque semper in manibus thesaurum, ex quo cognitionis Dei procedunt divitiæ. Quamobrem nos quoque cum omni studio, ea quæ nunc sunt in littera latentia, perquiramus. Ulcus natum et sana- tum, per pœnitentiam curatum peccatum est. Quid enim sic vulnerat animam, et complet maculis, quo- modo peccatum? Unde et David dicebat : Compu- truerunt, et deterioraverunt cicatrices meæ, a facie insipientiæ meæ. Quid autem rursus curat animæ vulnus? Quo oportet modo peracta pœnitentia, lo- cus bujus vulneris est actio et consilium circa quod peccatum gestum est, veluti David locus ulceris fuit desiderium corporis, propter hanc enim et in Ber- sabee adulterium, et in Uriam homicidii crimen dare nobis ". Ecce verba viventia appellavit justi- D admisit *; Achab autem cupiditas, per quam in amo- rem Nabod vineæ concidit *; Judæ vero avaritia, hæc enim proditionis consilium dedit; Paulo' vero per ignorantiam zelus, a quo devictus Jesum per- secutus est. In loco ulceris cicatrix alba, Id est lucida, et ita manifesta, ut etiam de longe videatur, id est, quæ evenit peccandi ex peccato præsumptio: secundum quam ille propter hoc quod semel adulteratus est adulter, hic autem propter persecutionem persecu- tor, alter autem propter latrocinium latro, etiamsi jam a tali actione recesserat, appellatur. Annon ** Matth. v, 16. 96 Rom. XIII, 43. 97 Act. v, 38. * Galat. v, 4. * Psal. xxxvII, 6. II Reg. x1, 4 seqq. 98 ibid. 59. "Galat. v, 2. · Galat. IV, 41. III Reg. xvii, i seqq. 1 Tim. 1, 13.

IN LEVITICUM. LIB. IV. hoc nomine Raab meretricem post multas genera- A non autein quia adhuc patiatur, ostendit. Sed vta- tiones, eamque quæ Domino unguentum obtulit ap- pellamus, cum utræque se a fornicatione suspende- rint? Sed quamobrem cum ulcus dixisset album, hoc ipsum tamen dixit album seu rufum fieri? quia al- bum quidem dixit, quod fit ex vulnere legalis trans- gressionis, albam legem vocans. Non enim erat calefacta Sole justitiæ, et propterea rubra non erat. Ergo rubrum quod ex evangelica venit prævarica- tione, evidentius appellatur. Utrumque tamen in Christum est, in quo ab Ecclesia in Canticis canti- corum dicitur: Patruelis meus albus et rubicun- dus Ipsius enim est lex, ipsius Evangelium, ipse prius legaliter circumcisus, et pro emundatione of- ferens, evangelice postea conversatus, Judæorum baptismata, Sabbatique custodiam, et temporales prohibuit purificationes. Sed quæ est, inquis, legis transgressio? Ad ipsum pertinens utique Christum, ejusque mysterium, id est, idolothyti omnis san- guinis, et suffocati esus. Nam hæc etsi legalia sunt præcepta, Ecclesiam tamen ea custodire apostoli præceperunt, quod ostendit Jacobus dicens : Visum est sancto Spiritui, et nobis, nihil amplius superim- ponere vobis oneris, exceptis his, abstinere ab idolo- thytis, et sanguine, et suffocato, et fornicatione *. Evangelica est autem, quæ etsi non secundum legem erat : Quicunque dixerit fratri suo, Fatue, reus erit judicio. Et qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam machatus est eam in corde suo. Si ergo sanato albo, et pœnitentia curato peccato, in loco ulceris, in regione videlicet peccati, ulcus album aut rubeum videatur, secta quædam prædicti pec- cati evangelici, sive legalis, apud peccautem re- perta fuerit, necessarie ad judicium hoc sacerdotis venit. Qui si viderit locum lepræ humiliorem carne reli- qua. Id est, humiliorem factam a semetipsa men- tein manifesteque animum mutatum ad malitiam, hoc enim est pilos in candorem verti, contaminabit cum sacerdos. Semel enim in habitudine peccati factus est, et animæ mala depastio per ulcus incu- buit, unde lepram ex vulnere, et florentem eam passionem legislator appellavit. Quod si pilus coloris est pristini, et cicatrix subob- eum recludi præcepit : pro eo quod omnino in tali suspicione venerit, tempus definire suspicioni vo- luit. Et siquidem creverit, et mala gloriatio multi- plicata fuerit, adjudicabit eum lepræ. Dicit autem lepram animæ immunditiam, quæ crevit, sive efflo- ruit posterioribus actionibus multiplicata. Si au- tem non est multiplicata, sed steterit in loco suo, nihil enim amplius in hoc peccasse invenitur, nisi solum hoc peccatum, quod omnes cognoverunt, de quo et egit pœnitentiam : mundum illum sacerdos judicat. Cicatrix enim vulneris quia passus est, mur exemplis his ad subtilem prædictorum proba- tionem. Peccavit Pilatus in Domino, causam nou inveniens in eo mortis, et tamen condemnans eum : manus sed peccati hujus ulcus sanatum est, cum lavisset, et dixisset: Mundus ego sum a sanguine justi hujus ¹º. Sed non perseveravit, cum Christum postea flagellaverit. Ergo majorem post et deterio⚫ rem cicatricem habuit peccati. Et recte eum sacer- dos contaminavit, Christus videlicet, quando ad cum dixit: Propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet ". Nam cum crudeliorem Judam diceret, nec hunc peccato reliquit immunem. Pec- cavit et Paulus, sed cum ulcus sanatum fuisset per vocationem, cicatricem peccati in tantum sanavit, ut ipse per persecutorem appellaret, ait enim: Non sum-dignus appellari apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei ; et non illud postea dilatavit. Quamobrem videns illum sacerdos cœlestis, mun- dum judicabit, quando Anania dubitante, et nolente ad eum accedere, ut videlicet persecutorem atque iromundum, dicebat: Vade, quia vas electionis est mihi, ut portet nomen meum coram gentibus, et regibus, et filiis Israel. VERS. 24-28. Caro et cutis, quam ignis exus- serit, et sanata, albam sive rufam habuerit cicatri- cem, considerabit eam sacerdos. Et ecce si versa est in albedinem, et locus ejus reliqua cute humilior, contaminabit eum, quia plaga lepræ in cicatrice orta est. Quod si pilorum color non fuerit immutatus, nec humilior plaga carne reliqua, et ipsa lepræ spe- cies fuerit subobscura, recludet eum septein die- bus, et die septimo contemplabitur. Si creverit in cute lepra, contaminabit eum : si autem in loco suo candor steterit non satis elarus, plaga combu- stionis est, et idcirco mundabitur, quia cicatrix est combusturæ. › Quibusdam legislator de eisdem videtur loqui, sed non ita est : nam secundum aliquid eadem dicit: secundum autem aliquid, differt, cum passionem quippe proponat alteram, eamdem tamen passio- nis subinfert dijudicationem. Superius autem de aliquo ulcere obveniente locutus est, quod ex ægri- tudine corporis generatur et proficit; hæc enim scura. Id est, pœnitentis visus. Sic diebus septem D solet Scriptura sacra ulcera appellare. Quæ vero sunt de ferro, aut lapidibus, aut alia aliqua percus- sione, plagas vocat et vulnera. Propter quod de La- zaro inquit : Quia canes venientes lingebant ulcera ejus¹. Mundæ quippe carnis, fame morboque cor- rupta erant illa vulnera. De eo autem qui descendit in Jericho et incidit in latrones, Plagas, inquit, im- ponentes ei, recesserunt : deinde post paululum, plagas istas, sicut vulnera, alligare Samaritanum præcepit; manifestam differentiam ulceris, et vul- neris, aut plagæ, ipse per Scripturas Spiritus divi- nus ostendit. Quid ergo vere ulcus est neglectæ carnis ↑ Cant. V, I Cor. xv, 9. 10. • Matth. v Luc. x, 30. * Act. xv, 28, 49. 1ª Luc. xvi, 21. 22, 28. 1º Matth. xxv11, 24. 11 Joan. xix,

HESYCHII PRESBYTERI sicut nec nostræ, nisi corporum voluptas, et ebrietas et ya- A necessaria, et sine quibus non potest, otpipapɣla ! Hæc autem luxuriante corpore et in semetipso exsiliente proveniunt. Ignis autem, major invidia, ignis latens et consumens paulatim habentem se, propter quod Isaias ait: Zelus ap- prehendet populum ineruditum, et nunc ignis adver- sarios consumel 14*. *. › Zelum imperitorum dixit invi- diam zelantem, non ut imitentur virtutes, sed ut illas impediant, operantemque perimant. Si ergo combustio alicui homini, videlicet peccatori, ex in- vidia contigerit, et sanatus fuerit pœnitentia, scruta- tur cicatricem, ne forte post pœnitentiam in passio nem recidat. Et si reversum invenerit, contamina- bit eum, immundum recte judicans. Terra enim, sæpe venientem super se bibens imbrem, et proferens herbam opportunam illis a quibus colitur, benedictio- nem accipiet a Domino; proferens vero spinas ac tribulos,reproba est, et maledicto proxima, cujus fi- nis in combustione, sicut Paulus ait ". Si autem non inventa fuerit redisse ad iniquitatem suam invidia, nec ex operatione posteriori, diffusum priori pec- cato latens ulcus habuerit, mundum illum sacer- dos judicat, utpote qui semel per pœnitentianı est mundatus. Discernit autem, et pilum intendens, si mutabit in album, et si humilior est a cute locus. Que omnia plenissime in superioribus interpretati sumus, ideo enim his brevitas adhibenda est, ut ad futura curramus. sine capite homo, subsistere. Propter quod et David fraternitatis amorem, summum omnium mandato - rum voleus ostendere, unguento hunc, a capite in barbas descendenti, comparavit : sic enim ait : Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum:. Sicut unguentum in capite, quod descen- dit in barbam, barbam Aaron". Quando ergo errare cuiquam in divinitate contingit, maculam lepræ in barba et in capite habet, hunc sacerdos inspiciat, et si viderit humiliorem locum carne reliqua, et miseriorem præsumptionem ex blasphemia factam. Quomodo autem hoc sit, id est : •Vers. 29.-34. ‹ Vir, sive mulier, in cujus capite vel barba germinarit lepra, videbit eos sacerdos: et si quidem humilior fuerit locus carne reliqua et capillus flavus, solitoque subtilior, contaminabit eos, quia lepra capitis ac barbæ est. Si autem viderit locum maculæ æqualem vicinæ carni, et capillum nigrum, recludet septem diebus, et die septima in- tuebitur. Si non creverit macula, et capillus sui coloris est, et locus plagæ carni reliquæ æqualis, radetur homo absque loco maculæ, includetur septem diebus aliis. Si de septimo visa fuerit stetisse plaga in loco suo, nec humilior carne reliqua, mundabit eum, lotisque vestibus, mundus erit. › Non de quibuslibet hic, sed necessariis hoc man- datum lex dedit. Neque enim de solis actionibus ei, sed et de futuris divinis dogmatibus pertinebat. Omnino ergo competenter loquitur, primum qui- dem districtionis vitæ, deinde eorum quæ ad dog- ma pertinent diligentem curam gerens. Legem au- tem ponit, non jam specialiter homini alicui, sed quid ait ? Vir sive mulier. Distinguens planius quid opor- teat intelligi hominem. Cur autem hac explana- tione in hoc eguit? Ut videlicet non ignosceretur mulieri, cum infirma putatur, quæ peccat in dog- inate. Hoc ergo peccatum lepram in capite, et in barba propterea appellat, quia hæc sunt pretiosiora nostri corporis, et ex hoc ostendit, non circa quæ- libet impietatem dogmatum provenire, sed erga valde 16 Isa. XXVI, Si pilus flavus, solitoque cubtilior fuerit. Id est, etsi non uinis, ad modicum tamen animum ad blas- phemiam intendit. Hoc enim subtilem esse pilum, et neque efflorere, sed flavescere ostendit. Contaminabit eos sacerdos. Quare ? Quia lepra ca- pilis, ac barbæ est. Vel sicut LXX edunt, vulnus esi, Vulneratus enim a diabolo et collisus, ad tantam pervenit impietatem, quia sæpe contingit quempiam contra voluntatem suam loqui impia. Si viderit locum maculæ æqualem vicinæ carni, et capillum nigrum. Ut non exuberet hoc, quod ex dia- bolica operatione animæ est vulnus inflictum, id est, impietas dogmatum. Recludet eos septem dies sacerdos. Non pro pœna tantum, quantum districtæ probationis causa, teni- pus enim omnibus quidem, districtius tamen in his, C quorum lingua circa divinitatem vacat, intuendum est. Deinde quomodo post reclusionem judicat? Admiranda est districtio, quam contra eos qui im- pie in doginatibus agunt, servat. Si non creverit macula, videlicet impietas, et capillus sui coloris est, id est, nec capillus flavus in ea est, cum non possit cogitatio propter negotiationem cognosci, utrum sponte, aut invitus impie egerit, tunc jubet radi ho- minem absque loco macula. Aperte ergo talia radi præcepit verba, et castigari, si forsan ex eis com- prehendi possit, utrum per subreptionem sicut eve- nire frequenter solet, an malevole de Deo impia sit locutus. Vulnus autem antiquum non præcepit radi, quia verbum in quo delinquitur, quando sc- mel qui peccavit negaverit, dijudicari jam non opor- D.tet. Quis enim reum videlicet peccati, eum qui quod confessus est lingua, voluntate se protulisse negat. Quando autem de eo sic judicans, non comprehen- derit crevisse maculam, nec dilatatam in eo vide- rit impietatem : quoniam blasphemans, omnino polluit stolam baptismatis, recte eum præcepit per pœnitentiam lavare vestimenta, et tunc mundus erit: quia omnis impietas per mundam pœniten- tiam mundatur. Verumtamen hic si prædicto mun- datus modo, impia rursus locutus fuerit, non inspi- ciet sacerdos de pilo flavo, non quæritur, inquit, quo animo impia locutus sit, sed quia in ea de qui- bus pœnituit, recidit, immundum eum recte esse 11. # Hebr. vi, 7, 8. 16 Psal. cxxx11, 1,

judical. Si son capillus niger fuerit, id est, si. non ; lugens apparuerit impietatem : lugens vero non so- lum babitu, sed etanimo.| et cogitationibus : nigrum namque manere lugentium est proprium. Quoniam autem interiorem hominem oportet lugere peceautis, quem cogitationes contegunt, recte ejus poenitentiam per pilum nigrum significavit, Propter quod Ecclesia Dei servitium diligens in luctuosa stola penitentie decoratur : et ideo forinosam se, quia. nigra est, di- cit, sicut. lexitu ; Nigra sum, sed. [ormosa filia Je- rusalem ! ; id esi, quia in poenitendo stola sum lu- ctus induta. Sic ergo eum qui. penitentiam agit sa- cerdos mundat, quoties ei lioc evenire conspexerit. Sed sullicienter de his qux in Deo committuntur, impietatibus, tam ex voluntate quam ex ignorantia, locatus, ad alia vulnera moderatiora sermonem ! vertit. Vens.58, 59. :» Viret mulier in eujus cute eandor apparuerit, intuebitur eos sacerdos : si. depreheu- derit subobscurum alborem lucere in cute, sciat non esse lepram, sed maeulam coloris candidi, et liominem mundum. » Jam ct nos sicot David. stuiiosi in legis seientia, eum eo dicamus : Nun fecit taliter omni nationi, et judicia sua non manifestavit illis 5. Cum. maxima districtione superius in divinis dogmatibus, et co- rum prxvaricatoribus usus fuisset, nunc quia de iiis loqui supplevit, recte sux austeritatem depo- suit distrietionis, et de his, quie sunt secundum le- gem Judiicam, dogmatibus loquitur, et que in ea ( sunt culpas, subobseurum alborem et lacentem esse dixit ; quemadmodum ergo. cicatricem albam esse diximus transgressione legalis littera, sic et ejus ignorantiam subobscurum alborem et lucentem intelligamus. dici. Ignorantiam autem non omnium qus dicit, nec eorum qui» communia eum lege na- Lurali, vel evangelicis preceptis suut, possidet. Ne- «que enin ignorare, Non. occides, Non machaberis, Non furtum facies, cuilibet ignoscitur : sed quorum- dàm partialium parvorumque mandatorum ignoran- lia, veluti quando oportet mundari menstruatam, quando offerri pro pariente. masculum, quando etiam pro ea qua feminam peperit. Propter quod ea subobseurum alborem, utpote parvas eicatriecs, parvam jam praeceptorum ignorantiam habentem, 1 appellavit; qui ergo talis. est non habet necesse mundari: neque enim ad justifieationem perüinent Jadiorum, sed ut. aggrávaretur eorum jugum, t:a- dila sunt, Propter quod et Deus per prophetam di- cebat: Dedi eis pracepta won bona, et judicia in quibus non vivent *?. Vrns. 40-45. 1 Vir de eujus capite capilli tuunt, calvus ae mundus est. Et si a fronte ceciderit pili, recalvaster el inundus est. Si autem in calvitio, sive in recalvitio albus, vel rvfus color fuerit exor- tus, et hoc sacerdos viderit, inquinabit cum : haud dubie lepra est, quie orta est in ealvtiv. » À denuo menses in eo careere morali essent, corp»- risque affectionibus superiores facti , virtutem, uti. probante tormenterum igne insuperabilem,, ita et adversus mortem audere ostendissent : ipso qui juste arcum irz tendi !*, adversariosque tollit!" juxta. Proplietie oraculum : qui non reliquit virgam peccatorum illudere bzereditati justorum **, recorda- tus gemitus compeditorum, alque comedentem Jacob Leonis nomine bestia "'. . Quamobrem placuit, ut quihus lovis, divinam is Eminanuelis irrisioni habuerat incaruationom, in iisdem jugulatus ipse, miserabilem abrumperel ani- mam, qua minime putabat ralione : habuitque perspicue linem Salomonis illud in eum oraculum. ) ait enim : Stultus coplezus est manus suas, et co- medit carues suas. lluic aulem congrue sacra quoque occinuit Isaie 1ubo, eum ait : Quemadmo- dum vestimentum in. sanguine conspersum , non erit mandum : ita neque Iu eris mundus : quoniam terram ineam perdidisti, ei poyulum meum. interfecisti *, Cum sie ergo stupenda illa mortc. im saero Dei templo imperator miserabiliter cecidisset, oritur ejus loco, non sol aliquis ortu suo matutinum lu- men ad diel illustrátionem praestans, sed velut quis dicat, stella matutina, ab illuni atraque nocte, diem et non diem fidelibus ministrans. Quidanisenim Michael ab excubilis, arreptis. Bomaui; imperii sceptris, quanquam maxime hireticorum fermento . saginalum: liquebat, eam tamen immensam eru- * eiationem, quam decessor adhibuisset, Christi con- lessoribus renisit, bonum se eis ae humanum per omuia praebens, Summaque, videre erat diversis cruciatibus exhaustos ae longo carcere maceratos, velut ad se invicem conserta spiritali chorea, cer- tonünibus gloriari , tanquam si vitulos dicas a vin- culis solutos, Tunc sane, magnae quoique illae pietatis colum "TTheosorus ac Nicolaus Smyrna discedentes, solo utique nixi baeulo, locum ex loco pedibus iter car- pendo nutantes, od Prus:e partes devenerunt; at- que hinc tandem. petentes Chalcedonem, deineeps- que a trophao appellati patriarehz aspectu re- creati, justo salis tempore, Leti s^modum enm. eo ) commorantur. Tunc videns communis ille pastor, i Reminiscendum est, quia capillus pro cogitatio- nibusintelleximus : ornare quippe eaput ac tegere constituti sunt, sicut cogitationes mentem. Non au- tem inordinatas cogitationes dedueamus ad medium, quia et eapillorum. incompositio faxditatem pro or- natu prbel. Insuper, quemadmodum capillorum quidàm decidunt, alii aatem renascuutur, nulloque lempore nasci cessant, sie et his. quie sunt in Lis cogitationibus decideniibus, alia» renascuntur. Ergo lie ealvum appellat simplicem. hominem, non eum qui omnino insipiens est, aut irrationalis. Quis enim est homo, qui non capillos, licet paucos, in capite habeat? Hunc ergo deseribit, qui. cogita- tiones paucas prie simplicitate gerit, eumque mun- dum recte esse procepit : sic. quippe ei inditum ! est sorte. nalure, unde eum et columbe comparat Dominus. Quare autem hujus personam omnino in dubietatem legislator adiusit? Quia melius est cum innocentia habere etiam prudenüam, quod manifestum est ex his qu:e Dominus dicebat : Estote sapientes sicut serpentes, et simplices sicut columbe *?. Sed licet. hoe. laudabile sit, illud tamen aceusan- dum non est. Quemadmodum enim mundum csti- mat eum qui ex loto simplex est, sie et. illum, qui ex parte est, maxime lune qui ex simplicitate est ; nam hoe intelligendum est in capillis fluentibus, hoc est rarescentibus in fronte, quem et ealvastrun ap- p:llavit. Hie autem priore deterior est : nam melius estquilem virtates. abscondere, s( tamen aliquis : gloriam earum prodat, tolerabilis passio est, et vi- cina venia, Propter quod erit mundus, quia. secun- dum faciem, divina Seriptura prodi virtutes, et. eo- ram hominibus per eas dieit. ornari. Attende Pau- lum dicentem : Ka mum secundum faeiem sunt. nide-. "Canta, 4, 7 Psal. cspv 20. 2 Ezech. xx, HE sec, LXX. Matth. x, 16. ?! H Cor. x, 7.

HESYCHII PRESBYTERI multo magis evangelica præcepta, nec animabus ▲ ostendeturque sacerdoti. Qui considerans, recludet quidem sunt aliena simplicibus. Vers. 44-46. ‹ Quicunque ergo maculatus fuerit lepra, et separatus ad arbitrium sacerdotis, habe- bit vestimenta dissuta, caput nudum, os veste con- tectum, contaminatum ac sordidum, clamabit omni tempore quo leprosus est, et immundus solus habi- tabit extra castra. › Ea quæ ad faciem est interpretatio litteræ, omni- no multis videtur esse ridicula. Quid enim prodest vestimenta dissuere, aut caput habere nudatum, os contectum ? Nec ille enim qui corpore leprosus, olorem spiral pudoris, ut recte os suum hujus rei operiat gratia. Sed quia leprosum legislator intel- lexit eum, qui secundum prædicta peccata immun- dus est, necessarie ejus dissolvi vestimenta præce- cepit, ut per hoc eognosci possit quia dissolutas hubeat virtutes atque vires animæ : quæ eam ab æstu atque gelu peccati poterant custodire. Habere autem eum et caput nudatum præcepit, utpote salu- tis galeam non habentem, quɔm Paulus inter in- selligibilia arma sumi præcepit ". Os etiam non frustra operiri præcepit, sed quia cum mali odoris peccatum sit, et omnem pravam emittat exhalatio- nem, multo magis tamen eam quæ per linguam est, possidet : simul etiam et a doctorali dignitate bunc qui talis est prohibet. Quomodo enim culpæ casum coerceat, qui est ipse culpabilis? Quomodo qui ſu- ratur, præcipiat non furari? qui mœchatur, jubeat non mœchari? Unde et David dicebat: Peccatori Ċ antem dixit Deus: Quare tu enarras justilias meas, el assumis testamentum meum per os tuum? Tu vero odisti disciplinam, et projecisti sermones meos post te ". Et non quidem semper hoc esset omni tempore quo leprosus est, id est omnibus diebus, quibus in eo fuerit macula. Quid ergo per hæc significat? Quia etsi semel peccaverit, etiamsi non addiderit ad peccandum, immundus tamen usque dum pœni- teat, dicitur : quia sine pœnitentia lepra peccati pe- nitus non mundatur, ideoque macula intelligibilis Jepræ in ipso manet. Præterea verus leprosus, id est peccator, solus ac separatus habitat, tam ut con- fundatur, quam ut nullus societatis ejus contagio noceatur. Unde Dominus Petro, de eo qui peccave, tur, detrectabat obedire : Sit tibi, inquit, sicut ethni- cus et publicanus ". Habitabit quippe extra castra. Legis quippe mandata evangelicis nimis sunt, se- cundum spiritum, consonantia, unde Joannes sepa- rans ab intelligibili tabernaculo intelligibilem lepro- sum in catholicis Epistolis scribit : Quicunque venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, non recipiatis eum in domum, et ave ei ne dixeritis”. VERS. 47-59. Vestis lanea, aut linea, quæ lepram pellis, vel quidquid ex pelle contextum est, si alba aut rufa macula fuerit, infecta lepra reputabitur, septem diebus, et die septimo rursum aspiciens, si crevisse deprehenderit lepra perseverans est, pollutum judicabit vestimentum, et omne in quo fuerit inventa, et idcirco comburetur flammis. Quod si eam viderit non crevisse, præcipiet, et lavabunt id in quo lepra est. Recludensque illud septem die- bus aliis, et cum viderit faciem quidem pristinam non reversam, nec tamen crevisse lepram, immun- dum judicabit, et igne comburet, eo quod infusa sit in superficie vestimenti, vel per totum, lepra. Sin autem obscurior fuerit locus lepræ, postquam vestis est lota, abrumpet eum, et a solito dividet. Quod si ultra apparuerit in his locis, quæ prius im- maculata erant, lepra volatilis et vaga, debet igni comburi. Si cessaverit, lavabit ea quæ pura sunt secundo, et munda erunt. Ista est lex lepræ vesti- menti lanei, et linei, flaminis atque subtegminis om- nisque supellectilis pelliciæ, quomodo mundari de- beant vel contaminari. › rat, et Ecclesiæ ut converteretur atque emendare- D rietate ”. Gloriam intra, animæ decorem asserens Indecorum quidam forsitan ac nimis abjectum le- gislatorem æstimant, quia de stamine atque subtegmi- ne, quod trama vulgo nuncupatur, loquitur, re- linquens quaecunque animas audientium legem pos-. sunt ad meliora componere. Quid enim, inquiunt, sordidatum stamen, quid subtegmen, sive trama leprosum factum, quid pellicium vas maculam ha- bens, nostræ oberit vitæ? Unde non nos oportet ad solam intendere litteram, sed ad fructum spiri- tus : qui quemadmodum sub folio, ita sub littera legalis vineæ custoditur. Tantam enim curam nostri legislator gerit, ut non solum de illa cautos faciat lepra, quæ ex his quæ jam dicta sunt, peccatis evenit, sed et de hac quæ frequenter circa virtutes evenire, dum male eis aliquis utitur, solet. Alia ergo vestimenta animæ, alia vestimenta sunt cor- poris quæ nec sordidata, nec exspoliata contri- stant, quomodo ergo Joseph pertingente Ægyptia vestimentis spoliandus erat, vel quomodo pilis cameli Baptista Joannes indutus erat. Sed ea quæ sunt animæ oportet esse clariora, de quibus Salo- mon dicebat: Omni tempore sint vestimenta tua candida *. David ergo ait : Omnis gloria ejus, filiæ regis ab intra, in fimbriis aureis circumdata va- in fimbriis aureis, quæ videlicet sunt virtutes. Sed horum vestimentorum quædam sunt lanea, quædam linea : lanea, pretiosa et magna, multumque ani- mam calefacientia; linea vero, vilia, parumque calefacientia. Lanea vestis, animæ est virginitas; linea, castitas conjugalis. Lanea, a quæstu, vel a possidendo continentia; linea, habitarum largitas rerum. Laneum, eremi philosophia; lineuın, in civitate bonestas, sive modestia. Laneuni usque ad mortem pro veritate certari; lineum falsa non lo- qui. Unde et Salomon Ecclesiam duplicibus vestitam per significationem asserens dicebat: Quæsivit la- habuerit in stamine atque subtegmine, aut certe 26 Matth. YVJHL, 17. 28 [[ Joan. 1, 26 Eccle. IX, 24 Psal. XLIX, 16, 17. " Ephes. vi, 15. 87 Psal. ALIV, 10, 10.

IN LEVITICUM. LIB. IV. nam et linum, et operata est consilio manuum sua- A Domino exspectabunt? Viridans autem superbia rum ***. Et rursus. Stragulatamı vestem fecit sibi byssus et purpura indumentum ejus 18. Habet enim Ecclesia lanea vestimenta et linea, byssum et pur- puram, eos qui in conjugio et in virginitate de- cori sunt, omniaque alia quæ a nobis modo sunt dicta e diverso lanea vestimenta ac linea signifi- care prædiximus. Sed quia staminis atque subtegmi- nis ex quibus contexuntur vestes, legislator men- tionem fecit, ¡psam nunc subtilitatem explicemus. Non enim solummodo virtutes, sed ea ex quibus constant, perscrutari desiderat. Duo ergo hæc veram nobis procurant virtutem: intentio nostra, et divinus nutus sive gratia ; et subtegmen quidem innuit nostram intentionem: stamen autem Dei nutum et recte, quia stamen est in vestimento fir- mius : quomodo et Dei nutus sive gratia indisru- ptibilis in nobis, atque incommutabilis perstat, sustinens subtegmen nostræ intentionis ut perfi- ciatur bonæ actionis vestimentum. Pelles ex qui bus confici quid potest : tentationes pro pietate sau fide, et pro virtute tribulationes dicit pelles. Quare? Quia quemadmodum mortua pellis est, de qua fieri polest vas, verumtamen de ea uter for- sitan, aut cadus, aut stratum, aut pellis taberna- culi, aut aliquid aliud fit utile: sic et tribulationes, el tentationes mortificant in sæculo hominem : hu- miliant enim eum, et valde in nihil redactum osten- dunt. Vas tamen ex eis bonum et utile fit, patien- tia atque probatio, quæ omnimodo a Domino co- ronam consequitur; ait enim Jacobus : Beatus vir qui suffert tentationem, quia, cum probatus fuerit, accipiet coronam vitæ, quam promisit Deus diligen tibus se ”. Ait et Paulus: Tribulatio patientiam operatur, patientia autem probutionem, probatio au- tem spem, spes autem non confundit *. Vides quanta utilia vasa ex pelle tribulationum et tentationum fiunt. Quia enim pelies tribulationes et tentatio - nes appellari non sit incongruum, audi Job dicen- tem de suis tribulationibus et tentationibus : Pel- lis mea, consumptis carnibus, adhæsit nd os meum, et derelicta sunt tantummodo labia circa denies meos. Miseremini mei, miseremini mei, saltem vos, amici mei, quia manus Domini tezigit me ". Pro- hibet ergo nec in virtute perfecta, quod est vesti- D mentum, vel si magna est, vel si mediocris, hane enim laneorum et lineorum differentiam diximus, maculam inveniri albam aut rufam; vel sicut LXX, viridantem aut flammescentem. Dicit autem viridantem superbiam, flammantem xevoolav; hæc enim fuit angelorum prævaricatio, quia ubique Christus virtutes a vana gloria liberas esse præce- pit, et neque jejunare, neque misereri ad placen- dum hominibus jubet: perdere quippe mercedem suam eos qui ita faciunt, affirmavit. Qui enim ab hominibus laudari volunt, quomodo jam laudari a intelligitur, quia ad modicum floret, velut viren- tia, ita ut diceret David : Vidi impium supereleva- sum et exaltatum super cedros Libani, et transivi, et ecce non erat ". Et rursus de eisdem : Sicut fe- num, ita decident, et sicut olera herbarum cito ca- dent ". Sed et Moabitarum populus, qui tantæ su- perbiæ subjacebat, ut aliis omnibus gentibus Israel timentibus, ipse transeundi aditum nullatenus da- ret, sed armis uteretur, et Balaam ad maledicen- dum mercede conduceret, viridis ager ipse quoque a Balaam, quanquam ignorante quid diceret, appel- latus est : dixit enim ad majores natu Madian: Sic delebit hic populus omnes qui in nostris finibus com- morantur, quomodo solet bos herbas usque ad radi- cem carpere ». Ergo aperte probatum est, quia su- perbiam, seu vanam gloriam prohibet adhærere virtuti. Sed nec in stamine, sive in subtegmine, vult lepram quæ dicta est, evenire, id est, ut nec ipsi cum superbia, vel vana gloria, virtutes inten- damus, nec a Deo talem gratiam nobis concurrere deprecemur. Sed nec tentationes cum aliquo ex his nos legislator sustinere desiderat : quod si tale quidpiam forsitan, ut hominibus, evenire contige- rit, inspicere ea sacerdotem vult, et neque virtu- tem, neque intentionem virtutis, nec tentationum patientiam repellere: mox et denuntiare immunda, ex suspicione superbiæ, vel vanæ gloriæ præcepit: nec rursus sicut munda suscipere, sed separare cos septem diebus, et tempore discernere passionem. Et quidem si creverit; immunda sunt omnia prædicta, in quibus istud evenerit, quia lepra perseverans est, propter quod et flammis jubet illa comburi. Ergo Dammam gehennæ significat, et futuri tem- poris memoriam facit: neque enim dixit: In igne concrematur, sed in igne concremabitur. Si autem post reclusionem eam viderit non cre- visse, præcipiet, et lavabunt id in quo lepra est. Id est, diluere ea illum per pœnitentiam præcepit. Deinde post dilutionem recludere illud septem dies rursus jubet, ut cognoscat, utrum inveniat macu- lam superbiæ, vel vanæ gloriæ, permanentem : quamvis non creverit, tamen incommutata ab hoc est, quia ad poenitentiam non migrat, immundum est, et igne comburetur. Corroborata est enim passio, et propterea per virtutem homo nec corrigere malum vult, nec intendere. Si enim obscurus fuerit locus lepræ. Id est incerta lepra et dubia, postquam vestis est lota per pœni- tentiam, abscindere passionem a vestimento virtu- tis, cæterorumque que dicta sunt, præcepit. Quo- modo ergo superbiam abrumpit? Valde videlicet se humilians, similiter et vanam gloriam omnibus a se removenɛ modis : id est, ut nec honoribus, ex qui- bus superbiæ passio nutritur, nec laudibus, quibus vana crescit gloria, delectetur, vel gaudeat ; sieque 37 Prov. XXXI, 13. 28 ibid. 22. 19 Jac. 1, 12. " Rom. v, Num. XXII, 4. * ibid. 2. "Job xix, 20, 21. » Psal. xxxvi, 36.

HESYCHII PRESBYTERI CAPUT XIV. conversetur, ut ne quidem in suspicionem unius A eo discimus: quia leprosum non ire ad sacerdotem, horum incidat, et tunc inundus esse poterit. Sin autem ultra apparuerit in his locis, quæ prius immaculata fuerant. Id est in vestimento, vel in subtegmine, vel in stamine, vel in pelle, id est in virtute, aut ipsis tentationibus, adhuc eamdem susti- neat passionem, pro qua ablutus est, vel poenituit, atque in ea permanet immundus, hujusmodi repu- tatur, et ignis eum gehennæ suscipit. Quia lepra volatilis et vaga est. Id est, quia hoc quod semel maculæ dilutum fuerat, id est, postquam semel a suspicione mundatus est, rursus lavari vult, ut tunc mandus nominetur. Unde apertissime illud tibi intelligere legislator innuit, quando de eodem peccato frequentibus vult lacrymis poeniteri. Fre- quens enim commemoratio, nec ipsum vulnus per- mittit prævalere, nec aliud. Quia ergo et de eve- mientibus in virtutes maculis, legislator purifica- tiones præcepit, jam per que leprosum mundet, agnosce. Hoc ergo intendens, invenies quia legisla- tori de lepra illa curæ fuit, quæ ex delictis in ani- mabus nostris infligitur. VERS. 1-9. Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: Hic est ritus leprosi, quando mundandus est: Adducitur ad sacerdotem, qui egressus e ca- stris, cum invenerit lepram esse mundatam, præci- piet ei qui purificatur, ut offerat pro se duos pasṣe- res vivos, et quos vesci licitum est, et lignum cedri- num, vermiculumque, et hyssopum : et unum e passeribus immolari jubebit in vase fictili, super aquas viventes: alium autem vivum cum ligno ce- drino, et cocco, et hyssopo tinget in sanguine pas- seris immolati. Qui asperget illum qui mundandus est, seplies ut jure purgetur, et dimittet passerem vivum ut in agrum evolet. Cumque laverit homo vestimenta sua, radet omnes pilos corporis et lava- bitur aqua. Purificatusque ingreditur castra, ita duntaxat ut maneat extra tabernaculum suum se- ptem diebus, et die septima radat capillos capitis barbamque et supercilia ac totius corporis pilos, lotis rursum vestibus et corpore. › Quia non nos oportet arbitrari negligenter quid- piam legislatorem dicere, illud te oportet notare ✓ præ omnibus, quia nunc quando de mundationi- bus sancit, soli Moysi, non etiam Aaron sicut su- perius, loquitur : quia Moyses præcipue imaginem Christi, secundum multos qui dicti sunt, gerit mo- dos. Soli autem Christo communis lepræ competit emundatio. Propter quod nec de lepra unius modi, quæ fit in vulnere, verbi gratia, aut in ustione, aut aliter, loquitur, sed ait: Hic est ritus leprosi. Per hoc omnem speciem lepræ complecti volens, quia et Christus omne genus peccatorum mundavit. Ergo et nimis simil- lima est mysterio ejus præsens materia, quod ex sed ad eum ire sacerdotem præcepit, sicque adduci enm qui mundandus est. Quemadmodum et Chri- stus ad nos venit, et ad eos qui ab eo mundari atque ablui necessarium habebant. Et extra castra, ad intuendum eum qui mundandus erat, egredi sacerdotem præcepit : sicut nos Christus extra castra, per passionem crucis, dispensationisque quæ tunc peracta est, visitavit. Non prius autem hoc egit, quam videret, quia macula lepræ ab eo sanaretur, id est, antequam nos caruisse vidisse terrore. Quando ergo in eum non solum ex plebe Judaica crediderunt, sed et pagani ascendentes eum videre cupiebant, nuntiantibus hoc discipulis dixit : Venit hora ut glorificetur Filius hominis ”. Quando vidit quod præparatum esset humanum genus ad liberationem, salutemque per crucem, hoc enim et gloriam suam appellavit, tunc quid suscepit? Videlicet duos passeres vivos quos vesci licitum est. Habuit enim hæc Christus, divinitatem scilicet et humanitatem, quia munda Christi etiam huma- nitas, et vivens est. Munda quidem, utpote quæ proprium peccatum non habuit : viva autem, ut quæ genita non est ex viri immunditia, et ideo non ſuit maledictioni mortis obnoxia. Sumet, inquit, et lignum cedrinum. Id est crucem. Cedro autem ideo significatur, quia cedrus in lignis fortis est: nam et arca de lignis cedrinis facta fuisse asseritur : quia lignorum imputribilium in constructione ejus Moyses mentionem fecit. Sumet et vermiculum. Quod LXX edunt, coccinum totum, videlicet passionem : dicitur enim, propter tincturam sanguineam, coccinum. Unde chlamy- dem coccineam, cum duceretur ad passionem, eum milites induerunt. Tortun autem esse quare dixe- runt? Propter passibilitatem, impassibilitatemque connexam, propter quod in eo passio secundum quemdam est modum. Hyssopus autem boni odoris, gratia Spiritus, cooperatrix emundationis nestræ est, unde David: Asperges me, inquit, hyssopo, et mundabor *. De passeribus ergo, quos diximus esse Christum, hunc præcepit immolari, vel oc- cidi, id est, id quod erat passibile, et quod poterat occidi, et occidi in vase fictili, super viventes in nobis, id est pro nobis, siquidem sumus vas fictile, de luto videlicet facti. Unigenitus secunduin car- nem occiditur super aquas vivas, id est baptisma- tis. Mors ejus quippe nostrum figurat baptisma, quod ostendit Paulus, dicens : Quicunque in Christo baptizati sumus, in morte ejus baptizati sumus In hoc vivens passer, et lignum cedriuum, et cocci- num toṛtum, et hyssopus tingitur: omnia enim hæc comprehenduntur in virtute baptismatis, quod dixi- mus Dominicæ esse passionis figuram significatio- nemque. Sed vivens passer, quem in Unigeniti ne- cessarie divinitatem accipimus, in sanguine hic occisi 35 Joan. XL, 36 Psal. L, 9. 37 Rom. vt, 3.

IN LEVITICUM, — LIB. IV. passeris, et aqua tingitur, id est in gratia bapti- A eum cogitatione cupiens præcepit, sed novum to- smatis, quia non in bominis passione, sed Dei et hominis passione baptizamur. Deinde post hoc vi- vens passer in agrum ut avolet, dimittitur. Ergo impassibilis divinitas, et inseparabilis erat a carne, quæ passa est, unde et separabilis in sanguine ba- ptizətur, ut impassibilis viva in agrum avolet : ad latitudinem videlicet contemplationis emittitur, quo illum dimittente, nostro videlicet intellectu. sub bujus enim contemplatione tenetur, solum- modo sponte detenta, cum a nullo alio detineri possit. Insuper is qui mundatus est, vestimenta Javat, videlicet actiones, et si quas virtutes habuit, quia et has peccato polluit; lavat autem pœniten tia : et radit pilum, id est omnem cogitationem de- ponit, quia omnes eas habebat immundas. Et lotns aqua pœnitentiæ aut baptismatis, tunc necessarie mundabitur. Nam etsi mundum eum superius no- minavit, ait enim : Cum visus fuerit esse mundatus, offeret duos pas- seres. Sed eum qui aptus erat ad mundationem dicebat: nam quomodo is, qui jam mundus est, adhuc necesse habet mundari? Tune in castra in- gredietur, ut conventui nostro intersit, atque in- telligibilium contractuum socius, et alterius com- mistionis, quæ cum fidelibus habetur, acquirat fructus. A qua quia prohibentur hi qui necdum mundati sunt peccatores, audi Apostolumi dicen- tem : Si is qui frater nominatur, aut adulter est, aut avarus, aut detractor, aut ebriosus, aut rapax, cym hujusmodi nec cibum sumere 3º. Verumtamen sept m dies extra tabernaculum suum manet, adhuc a sanctorum communione, propter subtiliorem custodiam, et paulatim ad meliora profectum, se- paratus; tabernaculum enim uniuscujusque no- strum mysteriarum adeptio est, a gelu tegens nos, et ab æstu tabernaculum in quo cœnat cum Deo, sicut cum paire filii, aut cum sponso sponsa, vel si aliquid aliud dicitur, quod magis ad proximitatem cognationis pertinet. Et die septima radet capillos capitis barbamque, ct supercilia ac totius corporis pilos. Sed hic non solum caput, sed et barbam, et supercilia, et om- nem simpliciter pilum, qui in omni corpore est, ac per hoc et occultarum partium præcepit. Nullam D ergo ei cogitationem veterem remanere vult, non solum illas quæ ornatum homini, utpote rationali, et multa de divinis disceptanti præbent illas enim per caput, propter ornatum, et multitudinem signi - ficat, sed nec has quæ hominem contemplativum constituunt, de sublimibus et divinioribus rebus cogitantem. Hoc enim superciliis designatur, quæ in altioribus sunt sita, et circa contemplativorum manentia sensuum organa. Sed nec illas, quæ discretionalem continentes, per barbain recte signi- ficantur, quia barba maxime inter virile genus et muliebre dijudicat. Hæc autem non quomodo carere tum, et quasi modo genitum ſieri volens, et exspo- liare veterem hominem, ut capiat novum. Quomodo enim ei qui antiquum rasit pilum, alius novus et recens nascitur, sic et huic veteribus carenti co- gitationibus, aliæ novæ ad meliora pullulant. La- vare etiam rursus vestimenta sua, id est actiones mundas. Et lavabit iterum corpus aqua. Secundo utique illud lavans, nobis autem non est secundum ba- ptisma. Unuɛ enim Dominus, una fides, unum ba- plisma". Et quomodo secundo lavabitur, nisi absolute per lacrymas? Hoc enim non semel, nee bis, sed tertio, et frequenter licet peragi : quia et David dicebat : Factæ sunt mihi lacrymæ meæ panes die ac nocte . Sufficiunt ergo et hæc satisfacere intendenti, quia ea quæ sunt spiritalia, spiritalibus lex præcepit, et vere lepram, id est peccatum, nos timere desiderat. Propter quod ejus emundationes plurimas præcepit, cum in nullo eas aliorum, qua circa corpus geruntur, præcepisset. Subtilior tamen probatio erit horum ex subsequentibus. VERS. 10-20. Assumet duos agnos immacula- tos, et ovem anniculam absque macula, et tres decimas similæ in sacrificio, quæ conspersa sit olco, et scorsin olei sextarium. Cumque sacerdos puri- ficans hominem, statuerit eum, et hæc omnia, coram Domino in ostio tabernaculi testimonii, tollet agnum ct offeret illum pro delicto, olcique sextarium. Et oblatis ante Dominum omnibus immolabit agnum ubi immolari solet hostia pro peccato, et holo- caustum, id est, loco sancto. Sicut enim pro pec- cato, ita et pro delicto ad sacerdotem pertinet hostia Sancta sanctorum est. Assumensque sacer- dos de sanguine hostiæ quæ immolata est pro delicto, ponet super extremum auriculæ dextræ ejus qui mundantur, et super pollicem manus dex- træ et pedis. Et de olei sextario mittet in manun suam sinistram: tingetque digitum dextrum in eo, et asperget septies contra Dominum. Quod autem reliquum est olci, in lævam manum fundet super extremum auriculæ dexteræ ejus qui mundatur, et super pollicem manus, ac pedis dextri et super sanguinem, qui fusus est pro delicto, et super caput ejus. Rogabitque pro eo coram Domino, et faciet sacrificium pro peccato. Tunc immolabit holocau- stum, et ponet illud in altare cum libamentis suis, et homo rite mundabitur. › Scimus quia lex spiritalis est; quod propterea Paulus ait, ut spiritaliter dijudicantes non dam- nificemur fructibus legis, qui occultantur in littera. Postquam enim prima die qua egreditur sacerdos extra castra, immolari ad emundationem leprosi præcepit: ecce rursus nunc octava die, alia pro co sacrificia fieri jubentur. Octava ergo dies eamdem quam prima vim gerit, quia omne præsens tempus in hebdomadibus conciditur. Post quas octava est, * Rom. vit, 1 seqq. 33 1 Cor. v, 11. 37 Ephes. iv, 3. 10 Psal. XLI, 4.

HESYCHII PRESBYTERI omnino ipsam renovans. Est autem hæc in qua ad infidelitatem tendit. Sed quamobrem sextarium Salvator resurrexit, in qua in castra ingrediemur. olei, vel cotylam dixit? quia miseratus, inquit, Deus præcepit: sed castra qualia? utique illa quæ Jacob sed per gratiam hominem voluit. Gratia vero es patriarcha vidit, quando angelis sibi occurrentibus, misericordia atque compassione præbetur, et fide sicut diximus, legislator accepit. Quæ autem in ingressum videlicet scientiæ Dei qui mundatus est, octava die agi præcepta sunt, imaginem ejus, quod adducitur. Sacerdos autem sumens agnum unum dem duos agnos immaculatos anniculos sumi, et esset hæc sanctio, sicut quibusdam videtur, quid ovem anniculam immaculatam unam, quorum qui- erat necesse agnum pro peccato immolari ? Sed stum præcepit immolari. Omnia autem hæc figuram steria, atque spiritalem intellectum abscondit in fuit. Ex utroque autem genere propterea sacrifi- intellectum spiritus. Unde et nune cum agnum pro nobis occisus, simul masculum feminamque non dicit, quia ipse est procul dubio tam pro de- salvabit. Non frustra autem agniculum in utroque licto, quam illius cujus aures a lepra detinebantur. gerunt; perfecta enim in prædictis animalibus sunt annicula animalia, ita ut et ad filios generandos sint manuni significat, per pedem vero onines nostros cium Unigeniti etiam fide totius Trinitatis signari His enim custoditis, per sanguinem intelligibitis oportet, tres decimas similæ, id est Trinitatem agni, et fidem quæ in eum est, quæ nobis per unaquaque persona perfectionem. Perfectus quippe intelligibilis lepra nequaquam poterit hominem est denarius numerus, propter qued et Dominus dicebat: Simile est regnum cœlorum mulieri, quæ læ, quam esse fidem dicimus, in manu mittere usque dum perfermentaretur totum“. Sumi autem nos proficimus, in operibus ostendatur. Nec enim d. cimas? Aut quia etsi Unigeniti passione, tamen justitiæ a dextris et a sinistris, conversatus per est, mysterium fuit. In nomine enim Patris, atque famam, et quæ his similia sunt. ipsius unigeniti Filii et sancti Spiritus etiam bap. tisma agitur, in quo in morte Christi baptizamur, D enim talis sacerdos apud Deum, quando mundare el totum ipsum mysterium in eo sanctificatur. Præcepit autem et sextarium olei sumi, quia fide intelligitur, et agitur unumquodque eorum quæ prædicta sunt. Quæ juste sextarius nominatur, quia quemadmodum sextarius mensura est, vel si coly- lam secundum LXX dicamus, eadem mensura uniuscujusque minus et plus non capit. Quod enim plus est, effunditur, minus autem propterea non suscipit, quia hoc quod minuitur nequaquam jam sextarius, vel cotyla poterit appellari. Sic et fides ad mentis nostræ mensuram datur, quæ non capit amplius aut minus quam unicuique a Deo est dis- 48 Rom. x1, 6. 46 II Cor. vi, 7, 8. Gen. XXXIII, 2. 43 Luc. xin, 21. *Rom. 111, 20-22. æquam, ut diximus, virtutem primæ gerens, vel A pertita cognitio: quod ergo minus est aut amplius, Post dies enim septem eum qui mundatus est humanum genus cum illud ad explenda legis opera leprosus, die videlicet octava, in castris ingredi infirmatum vidisset, jam non ex operibus salvare, locum castra Dei appellavit". Ad hæc mundatus comprehenditur sola, non ex operibus, ut Paulus leprosus, utpote olim justificatus, tempore resur- dicit “. Nam gratia jam non erit gratia“. His ergo rectionis venit. In cujus figuram, octavam diem, acceptis, ad ostium tabernaculi testimonii, ad secundum nos est mysterii gerunt. Præcepit siqui- pro delicto immolat. Atqui si de corporali passione dem unum pro peccato, alium autem in holocau- B quia adumbrat propter infirmitatem Judæorum my- gerunt sacrificii Salvatoris. Ipse enim propter no- littera, sic etiam dat quasdam occasiones conten:- stra pcccata et délicta, hostia ipse in holocaustum plationis per litteram, et verba quæ significent cium offerri præcepit, ut ostenderet quia Christus unum pro peccato præcepisset immolari, qualem præcepit, sed perfectum per hoc sacrificium figura- Propter quid ergo sic facit, nisi forte ut auditum vit, cujus sacrificii, sicut dictum est, ista figuram muniat, et cautum reddat? Quia ipse a dracone seductus, peccatum ut seduxit. Per actiones autem idonea. Sed quia eum qui mundatur, super sacrifi- motus et vias comprehendere et prævenire voluit. Patris, et Filii, et sancti Spiritus, habentem in misericordiam et compassionem ejus donata est penetrare, quanquam et oleum sextarii, seu coty- accipiens fermentum abscondit in farinæ tria sala, sacerdotem vult, ut sacerdotis fides, per quam et hæc conspersa oleo in sacrificium jubet: sacrifi- aliter vim suam exserit, nisi manus assumpta fuerit, cium autem dicit Unigeniti, quod in oleo consper- id est actione confirmata, et signata operibus. sum est, quia ob compassionem nostram gestum Mittit autem oleum in sinistram manum, et intingit est. Sed quomodo dicimus in eo tres offerri similæ digitum dextrum in oleo sicut ait Paulus: Per arma totius Trinitatis, hoc quod ex illo sacrificio actum gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam Tunc asperget septies contra Dominum. Præsumit eos qui necessitatem patiuntur, et dimittere eis pec- cata potuerit. Propter quod septies aspergit, quia numerus iste remissio peccatorum esse demonstra- tus est. Sed postquam fuderit super extrema dex- trarum auricularum, et super pollices manus, ac pedis dextri, secundum quod supra diximus, reliquum olei in caput fundit ejus qui vocatus est ut munda- retur: per caput sanctificationem omni præstans corpori, christumque Domini cum qui mundatus est, per hanc unctionem efficiens. Tunc, inquit, pro peccato sacrificium offertur: qualiter autem, non dicit, ex his enim quæ de delictis dicta sunt,

IN LEVITICUM. LIB. IV. possunt etiam ea quæ pro peccato sunt, conjici: A vicina enim sunt, et communia utpote in communi materia. Post hoc immolat holocaustum, et ponit illud in altare, tam pro ordine sacrificiorum, quam pro eo qui paulisper provenit legis profectu. Prius enim sacrificium peccati et delicti posuit, et tunc holocaustum. Ergo prius nos Christi sacrificium a delictis et peccatis mundat, et tunc nostrum confi- citur bolocaustum. Et propterea primum a delicte dicens, deinde hæc subdidit, quia de Christo et hæc et illa dicebat, et ad unum sacrificium, quod ex hostia nobis sanctificationem præbet, quod nos ad altare ascendere facit. Quando enim intelligibilis emundatione spiritus totum nostrum corpus et animam sanctificantes, spiritales facti fuerimus, tunc digni ad ascensionem altaris efficimur: tunc plenissimam accipimus mundationem, postquam jam aliam necessariam non habeinus. Audisti enim nunc emundationum profectum, quarum hæc qui- dem nos a pollutione lepræ liberat, alia autem in castris introducit Dei; hæc autem ad altare ipsum deducere, utpote plenissime mundatos, atque suble- vare potest. Cum autem vocemur ad sequentia, necesse est ut ad ea cum omni studio transeamus. VERS. 21-32. Quod si pauper est, et non potest manus ejus invenire quæ dicta sunt, sumet agnum pro delicto ad oblationem, ut roget pro eo sacerdos, decimamque partem simile conspersam oleo in sa- crificium, et olei sextarium, duosque turtures sive duos pullos columbæ, quorum sit unus pro peccato, et alter in holocaustum, offertque ea die octavo purificationis suæ sacerdoti ad ostium tabernaculi testimonii coram Domino. Qui suscipiens agnum pro delicto, et sextarium olei, levabit simul; immola- soque agno, de sanguine ejus ponet super extremium auricutæ dextræ ejus qui emundatur, es super pol- lices manus ejus ac pedis dextri. Olei vero parteni mittet in manum suam sinistram, in quo intingens digitum dextræ manus, asperget septies contra Dominum. Tangetque extremum dextræ auriculæ illius qui mundatur et pollices manus, ac pedis dextri in loco sanguinis qui effusus est pro delicto. Reliquam autem partem olei, quæ est in sinistra manu mittet super caput purificati, ut placet pro offeret, unum pro delicto, et alterum in holocau- stum cum libamentis suis. Hoc est sacrificium leprosi qui habere non potest omnia in emundatione sui. › Admirabili erga eos qui legem accipiunt legislator condescensione utitur. Ecce enim veniam pauper- tati dat, et moderata pauperi sacrificia esse præce- pit, ne forte obstupescat, dum majora ei, quam virtus est, præcipiuntur. Sed quia nec eorum quæ dicta sunt quidpiam facile in quæstu pauperum invenimus, qui enim non habet panem, unde agnum? qui autem pecunia eget, unde emat colum- bam vel turturem ? manifestum est quod aliquam contemplationem intendat, et ad occulta spiritus deducat eum qui vult ingredi ad thesauros abscon- ditos scientiæ. Cum liceret enim ei coarctare sacri- ficiorum numerum, propter paupertatem offerentis, hoc omittens, vilia quædam ei, et non magni pretii exquirit, quod facit tam paupertati ignoscens quam etiam lucro sacrificiorum, volens dat intelligere a qua lepra malitiam significat, deinde hujus emun- datio est pœnitentia. Hæc autem opera necessaria halet, quæ virtutibus et actionis studio valeant delere peccata, propter quod Joannes Baptista populo Judæorum dicebat: Facite fructum dignum penitentia". Consideravit enim, sicut subtilis legislator, eos qui non omnia possint, quæ pertinent ad districtam rationem pœnitentiæ exhibere, opus enim habet pœnitentia orationem intentam, elee- mosynaın, vigilias, saccum, jejunium; postremo etiam illa quæ David dicit: Fuctæ sunt mihi la- crymæ meæ panes die ac nocte". Et: Lavabo per singulus noctes lectum meum ; lacrymis stratum meum rigabo". Sed et: Cinerem sicut panem manduca- bam, el potum meum cum fletu miscebam". Sunt etenim qui hæc omnia forsitan propter senectu- tem, aut propter nimiam corporis infirmitatem, vel aliam necessitatem, agere non possunt, sicut in alio negotio præsentis libri interpretati sumus: ignoscit his, quia volunt quidem, non invenit autem manus eorum. Non possunt enim, et utpote veniam dans, alteram eis viam pœnitentiæ, alia genera sacrifi- ciorum exquirit, et ante omnia quidem agnum dicit oportet enim unumquemque pœnitentiam agentem ad benignitatem ante omnia migrare et hanc studere, quia hæc etiam cuilibet facilis ad adipiscendum est quam a malis abstinuerit. Decimam partem similæ conspersam oleo. Id est Christi theologiam assequi, qui oleo seu misericor- dia nostri contemperari passus est carni. Et sexta- rium, seu secundum LXX, cotylam olei unam; hanc autem esse manifestissime fidem in anterioribus demonstravimus. Sed quid offerri cum his legislator præcepit? Duos turtures, vel duos pullos columbarum. Hæc autem facile reperiuntur a quolibet, id est conti- nuam legis meditationem, quæ non solum ex le- eo Dominum. Et turturem, sive pullum columbæ D ctione, ne forte et hanc dicas esse quibusdam diffi- eilem, sed et ex contemplatione, quæ est in animo et mente, conficitur. Quæ utraque pro sacco et jejunio et lacrymis, et cinere, cibo sunt, alque similibus, si illa ad humiliandam carnem et refre- nandam animam a terrenis operibus agimus. Facit »utem hæc etiam legis meditatio, et continuum hoc studium districtaque divinorum mandatorum atque beneficiorum contemplatio, et perscrutatio neces- sarie hæc sacrificia pro illis introduxit, quæ etiam David exponit dicens: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiæ non sedit¾¹. Quod manifestat 67 Matth. 111, 8. ** Psal. XL, 4. * Psal. vi, 7. 3° Psal. ci, 10. 81 Psal. 1, 1.

HESYCH PRESBYTERI agni sacrifieium omni carentis macula, atque prop- ▲ terea innocentiam signans. Sed in lege Domini fuit voluntas ejus”: illius videlicet qui mundam habet scientiam, per contemplationem innocentium cogi- tationum quales quosdam Paulus dicit; Leyem non disciplinatas castasque cogitationes demonstrantes, qualis quodanimodo est turturis oblatio. Unde cognitionem animali ipse Dei spiritus per Jeremiam prophetam inesse testatus est : Turtur, et hirundo, et ciconia, custodierunt tempus adventus sui; popu- lus autem meus non cognovit judicium Domini”. Sed quid David supradictis addidit? Et in lege Domini fait voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac rocte”. Huic comparamus columbam, quam quasi meditandi vīm babere Isaias propheta dicit, ait enim: Sicut pullus kirundinis, sic clamabo; medita- bor ut columba *. Invenit ergo legislator viam, per quam et infirmum mundare Deo quæ possit offerre. Et propterea legis hujus subsequentia non immu- tavit, ostendens quia, etsi manus cujusquam non iaveniat hoc quod pœnitentiæ intentio secundum primam rationem exigit, ignoscitur quidem ei, sicut ex infirmitate patienti: præcepit tamen quæ illi camdem emundationem, eaindemque oblationem ad Deum profligare possint. Post hæc ad aliam dis- pensationem, eidem materiæ cohærentem, transit. VERS. 35-47. ‹ Locutus est Dominus ad Moysen el Aaron dicens: Cum ingressi fueritis in terram Chanaan, quam ego dabo vobis in possessionem: si fuerit plaga lepræ in ædibus, ibit cujus est domus, nuntians sacerdoti, et dicet: Quasi plaga lepræ videtur mihi esse in domo mea. At ille præcipiet ut efferant universa de domo priusquam ingrediatur eam, ut videat utrum lepra sit, ne immunda fiant omnia quæ in domo sunt. Intrabitque postea, ut consideret domum lepræ. Et eum viderit in parie- tibus illius quasi valliculas, pallore, sive rubore deformes, et humiliores superficie reliqua, egredie- tur ostium domius, et statim claudet eam septem diebus. Reversusque die septimo, considerabit eam: si invenerit crevisse lepram, jubebit erui lapides, in quibus lepra est, et projici eos extra civitatem, in loco immundo, domum autem ipsam radi intrin- secus per circuitum, et spargi pulverem rasuræ D extra urbem, in loco immundo, lapidesque alios re- poni pro his qui ablati fuerint, et luto alio liniri domum. Sin autem postquam eruti sunt lapides, et pulvis elatus, et alia terra lita, ingressus sacerdos viderit reversam lepram,`et parietes aspersos macu- lis, lepra est perseverans, et immunda domus quam statim destruent: et lapides ejus ac ligna, atque universum pulverem projicient extra oppidum, in loco immundo. Qui intraverit domum, quando clausa est, immundus erit usque ad vesperum. Et qui dormierit in ea, et comederit quidpiam, lavabit vestimenta sua. › kabentes, et opera legis scripta in cordibus suis”; per Qui juvari desiderat, sancta spiritalia negligenter meditari non debet, ea quæ maxime circumspicere ei necesse est, in quibus inimici indoctique offen- dunt. Nam ecce quidam in nuper lecta lege hoc reprehendunt, quia, secundum quod LXX asserunt, Deum dicentem Moyses introduxit: Dabo maculam lepræ in domibus vestris, in terra promissionis vestræ. Putasne, Deus, inquiunt, inducit mala? Quibus re- spondemus, Etiam : sed nec turpia sunt nec mala, ea quæ affligunt ad eruditionem, seu pœna pro juva- mine constituta, veluti fames, terræ motus, hiatus terræ, tempestas maris, bellum atque similia, sicut et ipse per prophetam dicit: Ego Dominus, et non est alius, formans lucem, et creans tenebras, faciens pacem, et creans mala". Quibus sinrilia et alter propheta dicit: Quia descenderunt mala a Domino in portam Jerusalem, tumultus, quadriga stuporis, habitanti Lachis™ª. Sed et propheta Amos ait: Si est malum in civitate, quod Dominus non fecit™? Quæ quidem Deus, non ut noceat, ingerit, sed ut valde juvet hominem: afflictus quippe humiliatur, bumi- liatus autem currit ad eum qui erigere potest, dicitque cum David: Bonum mihi, quod humiliasti me, ut discerem justificationes tuas", et festinat ad medicum, qui eum liberet a vulnere. Et hæc qui- dem ita se habent. Sed nos ad contemplationem, quæ imminet, recurramus, ne forsan legislatorem quasi de lignis, et lapidibus, et parietibus insensatis sancientem, quidam eorum qui circa exteriorem sapientiam errant, reprehendere nitantur, a quibas quia mali sunt, mala etiam bona judicantur. Nunc enim legislatoris intentio est, de veris domibus videlicet ea læsis sancire, id est quæ in illis pas- siones curabiles, facilesve ad emundationem, quæve sint incurabiles, destructionemque plenissimam ingerentes. Sed horum modum discimus, cum ad ea quæ dicta sunt, venerimus. Possessionis nostræ terra est, quam nos possidemus, hæreditas gen- tium. Ipsa est enim nostra possessio, etsi tunc hostium nostrorum fuit in hac enim nos Deus acquisivit, et eos qui quondam non erant populus, nunc populum habet Dei, propter quod possessi.› recte nominabitur. De hac terra Dominus dicebat: Qui vero in terram bonam seminatus est, hic est qui audit verbum et intelligit ". Domus enim nostræ Ecclo- siæ sunt, de quibus Paulus dicebat: Si tardavero, ui scias quomodo te oporteat in domo Dei conversari, quæ est ecclesia Dei vivi ". In his, secundum LXX, dare se maculam lepræ Deus promittit. Quod manifestant ipsa legislatoris verba; cum enim dixisset: Et dabo maculam lepræ in domibus, terra possessionis vestræ. Et veniet cujus est domus, illico subjunxit: Nan- tians sacerdoti, et dicet: Quasi maenla lepræ vide- tur miki esse in domo mea. lloc autem sentientis passionem est, quod non est cujuslib t doni, et tale quale Deum condecet impertiri. Si enim decet me- dicum, ut non concedat ægrotum quædam mortifera Jerem. VIIS, 1, sa Rom. ", 42. 8 Psal. 1. 2. 1ª Isa. xxxvını, 14. 87 Isa. XLV, 6, 7 6° Psal. CXVIII, * Matth. xi. 25. "I Tim. 111, 15. B: Psal. 2. 36 Mich. 1, 12, 13. " Amos 111, 6. 71.

- viebamus, ut et hi qui ex generibus sunt, possint Isaiæ Cantioum dicere : Damine Deus noster, posse- derunt nos domini absque te, tantum in te recordemur nominis tui ”. Quæcunque autem ejus possessio est, etiam servorum ministrorumque ejns procul dubio est. Ergo quando prophetæ et lex in gentium hære- ditatem ingressi fuerint, ministrantes evangelicæ prædicationi, et ea quæ nunc de intelligibilibus domibus dicta sunt, apparere potuerint. Ibit cujus est domus, nuntians sacerdoti, et dicet : Quasi plaga lepræ videtur mihi esse in domo mea. Quæ enim sunt domesticæ Ecclesiæ, ut propterca dicat: agere, decet et Deum non concedere peccatori, in- A super nos, liberans nos ab his quibus dudum ser- sensibilitatis morbo diutius detineri, ne in profun- dum inferni peccans in æternum ruat, quod David orans dicebat: Ne avertas faciem tuam a me, et ero similis descendentibus in lacum ". Hoc donum sen- sus Ecclesiæ datur: Synagogæ autem Judæorum non datur, quod manifestum est ex eo quod ipse Deus per Osee prophetam ait: Quoniam nisi cum mere- tricibus versabantur, et cum effeminatis sacrificabant. Et populus non intelligens vapulabit “. Et rursus : Dedit eis Deus spiritum compunctionis, oculos ut now videant, et aures ut non audiant *. Alium etiam pro- phetam audivimus, dicentem: Clauserunt oculos suos, ut non viderent, et aures suas aggravaruni, ne audirent 66 : utpote a justo judice ex suo peccato puniuntur. Ecclesia autem non ita, sed quoties peccat, facit eam Deus sentire peccatum. Unde et eum qui in Corintho fornicatus est, Paulus Satanæ tradidit, ut afflictus ab eo, peccatum sentiret : Tra- didi, inquiens, eum qui hujusmodi est, angelo Sa- tanæ in interitum carnis 67 : similia præsentibus legislatoris verbis dicens. Et hic quidem, secundum LXX, Dabo, inquit, maculam lepræ, non quasi in- gerente Deo lepram, sed velut exercente atque ar- guente. Ille autem ait: Tradidi hujusmodi angelo Satanæ ; atqui acceperat eum olim per illicitam for- nicationem, sed ut majori potestate ab eo castiga- tus, ait enim : In interitum carnis, at spiritus sal- vus fiat, sensum peccati perciperet, fieretque emen- datior : simul etjam ut manifestaretur aliis, qua- C tenus eum minime debeant imitari. Sed est domus hæc terræ possessionis, id est Ecclesiis hæreditatis gentium. Cum ingressi fueritis, Moyses et Aaron, in terram Chananæorum. Quænam est hæc? Quam ego dabo vobis in possessionem. Quia ergo septem nu- mero gentes, id est Chananæi, Pherezal, Gergesæi, Amorrhæi, Gebusæi, Cethæi, et Haradæi, terram promissam Abrahæ possidebant. Imaginem autem gerebant hæ septem iniquorum spirituum, de qui- bus Dominus in Evangeliis dicit: Cum spiritus im- mundus exierit ab homine, assumet alios septem spi- ritus, nequiores se, et habitat in homine, cujus novis- sima sunt deteriora prioribus *. Hi autem spiritus veram terram promissam ipsi Abrahæ, id est gen- tium bæreditatem possidebant, ipsi enim dictum D est : Quia patrem multarum gentium posui te *. Quando Moyses et Aaron, lex videlicet et prophetæ, horum enim figuram hi gerunt, quia Aaron Moy- seos, qui figuram legis gerit propheta esse dictus est, ingressi fuerint inter gentes, tunc per eos Deus tyrannidem obtinentes in gentibus, qui sunt intelli- gibiles, Chananæos prædictos expellit spiritus: pos- sessionem autem-legis et prophetarum, et hæc præ- dicantium ipse esse concedit gentes, qui eas proprio sanguine, tam per oblationem regenerationis, quam renovationem sancti Spiritus, quem effudit abunde Ibit cujus est domus. Audiamus Paulum dicen- tern: Salutate Priscam, et Aquilam, et domesticam eorum ecclesiam”. Qui ergo huic præest, si sentit lepram intelligibilem, id est, si malæ et impiæ do- ctrinæ sensum quempiam comprehenderit: timens ne hoc quod studuit ad justitiam, fiat ei ad judicium veniat ad sacerdotem, qui discernere potest, ipse enim non absolute sacerdos est, quod manifestum est ex his quæ rursus Paulus ad Colossenses scrip- sit : Salutate Nympham, et domesticam ejus eccle- siam " Quia multi propter zelum et pietatem ecclesias domesticas constituentes, in eis doctores divinorum, ministrosque, necnon ad communiones atque exsultationem eorum convenientes, suscipio- bant. Is ergo qui hujusmodi est, ibit ad eum qui veri sacerdotii figuram gerit, quales fuerunt Petrus, vel Paulus, vel Timetheus, casterique qui eorum doctrinam virtutesque custodierunt, irreprehensi biles permanentes. Oportet enim episcopum irrepre- hensibilem esse ", ut propterea possit, aliena judi- care peccata. Et dicet : Quasi plaga lòpræ videtur mihi esse in domo, id est, sensus impiæ doctrinæ in mea domestica apparet Ecclesia. At ille præcipiet, ut auferant universa de domo; sive ut LXX edunt, Et præcipiet sacerdos detegere domum, et non florebit in omnem domum; id est : Præcipiet recedera omnem populum qui in ea colligebatur. Hic est te- ctum domus, sive instructura, secundum quod fre- quenter ostendimus. Discedere autem eos præcepit, id est opere ostendere, quod alieni sint a mało, quod apparuit in Ecclesia, et non communicent pœnæ, quæ est impiis ingerenda. Propter quod et Moyses, quando Dathan et Abiron ad puniendum atque discernendum deducturus erat, recedere reli- quam multitudinem, ut non participes efficerentur pœnæ, præcepit : hoc est enim quod ait : Ne immunda fiant omnia quæ in domo sunt. In- trabitque postea idem sacerdos, ut consideret domus lepram. Et cum viderit in parietibus illius, quasi val- liculas, pallore sive rubore deformes. Parietes domus recte dicuntur hi qui eam continent, id est, ordines ** Psal. CXLH, 7. 2. * Ogee tv, 14. 65 Rom. x1, 8. • Zachar. VH, 11. 67 } Cor. v, 5. ** Matth. XII, 43, 44. Gen. xvII, ↓. 10 Isa. XXVI, 13. 71 Rom. xvi, 19. 71 Coloss. IV, 15. 1 Tim. IN LEVITICUM. LIB. IV.

divina dicentium atque docentium. Ex his quippe A quibus quando sacræ doctrinæ sunt, non incongrue vere consistit Ecclesia, et non sicut quidam pu- tant, ex lignis atque lapidibus. Unde et Moyses, quando colligere jubebatur Ecclesiam, non ligna, et lapides, cæteraque similia, sed plebem, seniores, Levitasque convocabat. Secundum quam etiam ra- tionem, Jacobus, et Cephas, et Joannes columnæ Ecclesiæ dicebantur. Ergo parietes recte ministri sacrorum, doctoresque : utpote ipsi stabilitatem Ecclesiæ fulcientes ut plebem quodammodo intra semetipsos colligentes. Pallens autem, seu ut LXX, viridans, et rubicunda macula qualis quæve sit, satis interpretatio præcedentis sanctionis ostendit. Esse enim illam vanam gloriam atque superbiam de- anonstravit. Ex quibus maxime parietes Ecclesiæ corpusque sacra ministrantium doctorumque ad malǝs ac nefarias, impiasque doctrinas prorum- punt. Si ergo aspectum parietum, valliculas seu fossas habentem, id est, si humiliora sacra mini- strantium, vel magistrorum opinionem, valescen- temque quodammodo ex comprehenso peccato per- spexerit, Egredietur ostium domus, et statim clau- det eam septem diebus. Ecclesiæ moderatam inge- rens increpationem, qua pœnitentiæ percipit ve- niam, et absolvitur. Septenarius ergo numerus pec- cati veniam significat. dicitur Lapides sancti volvuntur super terram ". Et rursus: Quicunque ædificaverit super fundamen- tum hoc aurum, argentum, lapides pretiosos.” * Pul- verem vero eam quæ participalis est, interpretatio- nem atque doctrinam, ipse Moyses legislator signi- ficat, secundum LXX. Quando ergo Deuteronomium filiis Israel edebat, hæc ad nos dicebat : Et erit quacunque die transgressi fueritis Jordanis terram, quam Dominus Deus tuus dabit, statues lapides gran- des, et linies eos pulvere, et scribes super lapides omnes sermones legis hujus ”. Deinde lapidum vim tradens, apertius addidit: Et scribes super lapides omnem legem hanc apte nimis. Lapis autem legem non explanat, sed explanant eam exponentium dog- mata atque syngrammata ac participalis interpre- tatio : quorum hoc quidem per lapides, aliud autem per pulverem significavit. Unde et Dominus aposto- lis præcepit, ut contra eos qui non susciperent ver- bum eorum atque doctrinam, etiam pulverem excu- terent pedum : Quicunque non receperint vos, nec audierint, exeuntes inde excutite pulverem de pedibus vestris, in testimonium illis ". Quod in his verbis præcipientem Dominum Marcus refert, quia enim pedes, evangelicos libros eos, quod in ipsis iter doctores agant, divina intelligit Scriptura, unde ait: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem”. Recte pulverem sub pedes eorum, evangelicorum librorum videlicet interpretationem, propter nimiam accepit subtilitatem. Lapides ergo eradi, et pulverem alium inferri dicens, purgata ab omni malo dogmata, at- que doctrinam pro malis illis inferri, et Ecclesiam liniri sine ulla dubietate: hoc enim nobis conside- ratio legis evidenter ostendit. Annon et Paulus le- pram dogmatum in doctoribus Antiochenæ cernens, Jacobo utpote sacerdoti magno nuntiavit” ? Quia erasis pravorum: doctorum notis dogmatibus, auſe- rens lapides in loco eorum: rectissimas Hierosoly- mitanæ ecclesiæ litteras, et pulverem suam vide- licet doctrinam addens, unxit Ecclesiam curavitque quod acciderat. Sed nec sie eam relinqui indiscus- sam in subsequentibus sancivit : quia enim iniquitas in eos, qui pravorum dogmatum morbo afficiuntur, cito revertitur, et propterea ait : Reversusque die septima considerabit eam : si in- venerit crevisse lepram, jubebit erui lapides, in quibus lepra est, et projici eos extra civitatem in loco imman- do. Et hoc, quia diffusam maculam non invenit, C nec exuberantem impietatem, id est, his quidem qui peccaverunt, utpote poenitentibus, ignoscit et ut ex infirmitate peccantibus. Dogmata autem el syn- grammata, in quibus est intelligibilis lepræ, videli- cet impietatis macula, hæc non solum extra do- mum, sed extra civitatem recte projiciunt, non so- lum de una Ecclesia, sed de universali ejicientes. Universalis enim Ecclesia Jerusalem est, civitas Dei vivi, quæ continet Ecclesiam primitivorum con- scriptam in cœlis”. Quamobrem etiam in locum immundum projiciunt, inter hæreticorum videlicet conventicula : bic est enim locus, immundus, quia omnia recipit dogmata impietatis. Et quid post hæc? Domum autem ipsam radi intrinsecus per circui- tum, et spargi pulverem rasuræ extra urbem, in loce immundo. Radunt domum, qui libros ecclesiasticos intelligere atque discernere subtiliter student, ut ipsi omnem malitiam diligenter perscrutantes, in- sidentesque doctores in pravis libris, rosario dijudi- cationis excutientes, nullas in ea impietatis sinant remanere reliquias : sed et quæ abraserint, bæc in prædictum immundum locum, sicut immunda et in immundis inventa recte deportant, lapidesque alios reponi pro his qui ablati fuerant, et luto alio liniri domum. Quod lapides oporteat intelligi dogmata exponentium divinam legem et syngrammata, de Sin autem postquam eruti sunt lapides, et pulvis elatus, et alia terra lita, ingressus sacerdos videris reversam lepram et parietes aspersos maculis, lepra est perseverans, et immunda domus. Si enim ejectis malis dogmatibus, et aliis sanæ doctrinæ introductis, ipsa rursus impietatis doctrina inveniatur aspersa, id est diffusa, sive exuberans, tunc sacerdos non ex longinquo auditu, sed inspectione sua cognoscit, quod permanens est impietatis passio, et immundat aliam ministrorum doctorumque Ecclesiam in qua fuerit aspersa seu diffusa. Impietas recte discernitur, quod ostendent sequentia: ait enim : Quam statim destruent, et lapides ejus ac ligra, ” Hebr. x11, 22, 23. Isa. Lu, 7; Rom. x, 15. 18 Zachar. IX, 46. 75° 1 Cor. 111, 12. 76 Deut. xxvII, 4-8. " Marc. vi, 11. 79 Act. xv, 1 seqq. HESYCHII PRESBYTERI

in locum immundum. Id est, non solum jam con- constiterat, omnemque ipsam destruunt Ecclesiam. Odivi enim, inquit, congregationem malignorum, el et extra eam, quæ in cœlis est constituta, viva vide- licet ac vera excluditur civitate et cum immundis Qui intraverit in domum istam, quando clausa est. Qui ingressus fuerit. In quolibet ei communicans conventiculo immundus erit usque dum pœniteat. Et multo magis qui in ea dormit, hic siquidem non scentem in verbis ejus, et non consuetudinis alicujus causa in ejus consiliis divertentem. cum similem legis, et eumdem juris sortita est ef- fectum quia illius mysteria percipere præsumpsit Ecclesiæ, quam destruxit sacerdos, reperiens impie neque enim erant pretiosi, sed et ligna utpote con- mum, et viderit lepram uon crevisse postquam de- in purificatione ejus sumit duos passeres lignumque cedrinum, et vermiculum, atque hyssopum. Et im- passeris immolati, atque in aquis viventibus, et asper- guine passeris, quam in aquis viventibus, et in pas- miculo. Cumque dimiserit passerem avolare in in domum mundandam hæc accipere sacrificia præ- cipit, quæ mysterium ejus passionisque figurant, Ista est omnis lex lepræ: quia latius sanctionem capitula, et prius quidem complexive genus, tur legislator, gerant, per subsequentia subtiliter exponemus : quando ea et in unoquoque leproso manifeste apparet quod legislator illam magis in Ecclesiam docentium iniquitatem, quæ est in dog- mate reprehendat, et in dispensationem ejus, qui Ita est omnis lex lepra, complexive genus osten- dit. Species autem sunt apertissimæ, quas in sub- matum impietas, quæ contingit quibusdam de po- pulo, de quibus et legislator dicebat: Vir, aut rem minime nominasset. Post hæc lepram, quæ est et erumpentium papularum memoriam facit, lepramı veram describens, eam quæ in peccatis, sive du- tum; nunc autem dicitis, quia videmue, peccatum cata, conquiramusque munditiam. Sciamus diem in qua mundabimur scientesque occurramus, et to- tain legem lepræ custodiamus. Mundi enim hoc sto Jesu, per quem et cum quo gloria Patri, enim qui habet voluntatem in lege Domini, et die- bus et noctibus in ea meditator est, dicit: Sicut - alque universum pulverem projicient extra oppidum, ▲ pro nobis est incarnatus, committitur. Et propterea demnant dogmata, sed et ipsos in quibus inventa fuerint, et hos ex quorum locutione impia ecclesia cum impiis non sedebo, sicut David dicebat 80. Ergo reputatur hæreticis. Id est, quæ multæ seu pœnæ subjecta est. aliter suscipitur, nisi lacrymis laverit intelligibilem stolam. Dormire autem in ea intelligimus requie- Sed et qui comederit in ea. Cibum scilicet mysti- agentem, et doctrinas malas, id est, ligna, fenum, stipulam habentem. Unde non solum lapides ejus, juncta feno ac stipulæ projecit. . VERS. 48-53. Quod si introierit sacerdos in do- nuo lenita est, purificabit eam reddita sanitate. Et molato uno passere in vase fictili super aquas vivas, tollit lignum cedrinum et hyssopum, et coccum, et passerem vivum, et intinget omnia in sanguine get domum septies, purificabitque eam, tam in san- sere vivo, lignoque cedrino, et hyssopo, atque ver- agrum libere, orabit pro dome, et jure mundabitur. utpote quæ sufficienter per has, quæ de his sunt, heologias possit sanare peccantium linguas, omnia- que eorum mundare peccata. • VERS. 54-57. Ista est omnis lex lepræ, et per- cussuræ lepræ, vestium, et domorum cicatricis, et erumpentium papularum lucentis maculæ, et in varias species coloribus immutatis, ut possit sciri quo tempore quid mundum vel immundum sit. › lepræ exposuit, necessarium judicavit ejus reiterare post hæc autem species per partes exponit; cum Benim dixit : Cujus imaginem hæc sacrificia, de quibus loqui- accipi præcepit. Hoc autem necessarie dicitur, quia D sequentibus addidit, præponens recte percussuræ, quod non est qualecunque peccatum : omnium quippe esse hoc deterius diximus. Est autem dog- mulier, in quo fuerit plaga lepræ. Si autem tan- tummodo sacerdotum memoriam fecisset, mulie- in virtutibus, posuit; hæc sunt enim animæ vesti- menta, id est ea quæ sunt in Ecclesiarum docto- ribus ac sacerdotibus. Hi enim domus et parietes terræ possessionis ostensi sunt. Deinde cicatricis biis, sive probatis omnibus, bis subdidit : Ut possit sciri quo tempore quid mundum vel im- mundum sit. Ostendens, quia tunc delinquens inı- mundus est quando sciens peccaverit; quando autem ignorans, veniam propter ignorantiam me- retur, sicut et cæcus offendens, ita ut Dominus de Judæis diceret : Si cæci essetis, non haberetis pecca- vestrum manet ". Sed nos oculis scientiæ ad ea quæ expediunt utamur, ut per ipsos evitemus pec- modo in dominicis tabernaculis habitabimus, in Chri- cum sancto Spiritu, in sæcula sæculorum. Amen. 5. spiritus gerant, David propheta plane exponit. Eum LIBER QUINTUS. Psal. xv, 81 Joan. ix, 81. IN LEVITICUM. LIB. V. PRÆFATIO. Qui legis meditationi operam dant ad quem finem, quantumve conscendant, quamque beatitudinem

qui doctrinam non caste, sed contra naturam, id est contra ejus jura et legem inordinate corrupte- que diffun·lit, ut ex ea etiam mores corrumperet populorum: quæ cognoscimus per partes, ut textus seriem disserentes. lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, ▲ tem habet, hunc esse jure dixit immundum utpote quod et dabit fructum suum in tempore suo, el fo- lium ejus non decidit. Quid autem faciendum cre- dimus ut possit aliquis lignum inveniri vitæ ? nisi id quod Dominus dicebat: Scrutamini Scripturas, quia in ipsis vos putatis vitam æternam habere. Et ipræ sunt quæ testimonium perhibent de me". Sed et illo loco propheticæ psalmodiæ: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum, ut mitiges eum a diebus malis". Cognoscimus enim et liberationem nobis peccatorum, et lævigationem ab his quæ nos terrent in die mala, doctrinam san- ctarum nobis providere Scripturarum. Sed et pro- fectum anime non modicum ex ea carpimus, pro- pter quod et Paulus scribit ad Timotheum : Hæc meditare in his, ut profectus tuus manifestus sit om- nibus. Intende tibimetipsi et doctrinæ, permane in eis. Hoc enim faciens, et temetipsum salvabis et eos qui te audiunt. Cum prædictis omnibus, tam nostram ipsorum salutem quam aliorum peritorum Aucremur stadium, et propterea nullus labor, neque sudor, vel eos qui eas exponunt, vel indoctos le- gentes a sacrarum Scripturarum removere debet perscrutatione, præsertim cum magna utilitas sub spiritu legis hujus sit : illi ex eis autem capiunt margaritas, qui frequenti eas meditatione operantes effodiunt. Sed ea quæ sequuntur hujus Levitici libri exsequamur per ordinem, superædificantes funda- înentum, quod jam Christus, sicut quidam sapiens architectus, per nostram posuit linguam: sicut C quidam instructor sapiens per vile instrumentum lapidem poliens angularem, ut magnitudinem do- mus ostendat, et ut instrumentis vilibus magna perficial. Vers. 1-3. ‹ Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: Loquimini filiis Israel, et dicetis eis: Vir qui patitur fluxum seminis, immundus erit, et tunc judicabitur huic vitio subjacere, cum per momenta singula adhæserit carni illius, atque concreverit fœdus humor. › Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens : Loquimini filiis Israel, et dicetis eis. Recte Moysi quidem et Aaron locutus est, sed tradi filiis Israel, id est omni populo, mandatum jubet: quia quæ- cunque per doctrinam divinam scilicet sanciuntur seu scribuntur, primum quidem principibus egent populi, quia ipsis maxime divína est credita doctri- na, ipsique demonstratur, cum quodammodo a ministris, aut his quibus omnino credita est debeat studere. Quia autem effectum ejus populus respicit audientem, vide mandatum ejus in secundo ordine filiis Israel tradi, quod bene legislator competen- terque custodivit, et post hoc dixit : Vir qui patitur fluxum seminis, immundus erit. LXX autem sic di- cunt : Viro viro cut factus fuerit, etc. Quoties enim duplicat hcc, unde mandatum datur, intentionem legis cupit ostendere secundum LXX; et quantam sollicitudinem habeat legislator, ut nihil ejus pe- nitus prætereat: sicut quando dicit: Homo homo de filiis Israel, et de advenis, et qui conjuncti sunt eis, qui fecerit holocaustum, aut sacrificium, et ad ostium tabernaculi testimonii non adduxerit ad fa- ciendum hoc Domino, exterminabitur homo ille de populo ejus“. Et his alia similia, de quorum con- servatione maximam legislator curam gessit. Hie autem secundum prædictam meditationem nor dixit homo homo, sed viro viro, duplicans quidem, quemadmodum et ubi personam. Propter fortitu- dinem vero sic appellatur a latore legis, quia voca- bulum hoc mos est geminam innuere significatio- nem. Id quod ostendit Salomon dicens: Virum autem fidelem quis inveniet 87? Sed et Paulus: Donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi Bª. Ergo duplicatio appel- lationis quantum ei pertineat, de mandato mani- festavit. Quod autem viro dixit, et non simpliciter homini, demonstravit quod doctoris innueret per- sonam: in hoc enim necessarie demonstrat per- fluxus, immundus erit. Quo autem modo, audi se- quentia : Omnis quidem propheta Dei admirabilis est, ut- pote cui sunt eredita spiritalia. Sed admirabilior Moyses, sicut eui majora sunt credita, tantæ sa- pientiæ præcepit celsitudinem: nam quia infirmus D fecti formam. Sed huic si factus fuerit seminis erat qui ab eo legem percipiebat populus, et qui perfectiora dogmata audire non poserat, tam infir- mitati condescendere volens populi, quam dignitati non injuriare, legis invenit viam per quam et cela- ret sublimia, nec ea propter auditorum infirmitatem directe proferre potuisset. Nam ecce etiam nunc cum per legem leprosi multas peccatorum expo- suisset species, eum qui fluxum seminis pateretur, adjecit. Per quam alteram speciem peccati rursus exponit, et eum qui profluvium patitur doctrinæ, ex qua corpus ipsius subsistit, id est ex qua salı- Et tunc judicabitur hui: immunditiis subjacere. Id est, hæc probatio immunditiæ ejus; judicium autem immunditiæ ejus, in hoc loco dixit legem il- ¡am, quæ immunditiam ejus probat. Et quis est hic qui fluxum patitur seminis? Semen intelligitur doctri- na, ait Paulus : Si nos vobis spiritalia seminavimus". Sed et Dominus ait: Omnis qui audit verbum, et non intelligit : venit malignus, et rapit quæ seminata sunt in corde ejus”. Quia autem dicunt LXX: Viro 12. ** Psal. 1, 2, 3. 87 Prov. xx, 6. 83 Joan. II, 39. Ephes. iv, 13. Psal. XCIII, 89 1 Cor. IX, 11. 831 Tim. v, 15, 16. ** Matth. xın, 19. ** Levit. xv11, 3, 4. HESYCHI PRESBYTERI CAPUT XV.

est in semetipso, sicut ait, immunditiam habenɛ, videlicet sermonem quem profert sordidum, ini- pudicum et immundum. Propter quod et nimis ei conveniunt, quæ sequuntur. immundum erit, et ubicunque sederit. Si quis ho- minum tetigerit lectu!um ejus, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua immundus erit usque ad vesperum.) si fuerit profluvium seminis ex corpore ejus, ex quo A corpus, ex quo corpus consistit populi, immundus consistit corpus ejus segregandum est, quod corpus duplex hic tradit, id est, hoc quidem ex quo semen fluit, aliud autem, quod per fluxum seminis súb- sistit. Quia ergo ex inordinate procedente semine generandum fuerat quoddam corpus, subsistereque poterat, necessario primum corpus, ex quo fluxus est ejus, qui seminis fluxum patitur, modis omni- bus intelligitur. Aliud autem consistere, inquit, per fluxum, id est, hoc quod ex eo generari debuerat, atque subsistere, licet non generetur, propter quod et immundus est. Corpus autem ejus etiam illud secundum appellat, quia revera corpus ejus qui generat, est hoc quod ex co generetur. Hæc est autem legis in principio nota, quia quemadmodum litteræ mandatum corpus semen effundentis intel. lexit, et propterea dicit: Fluens semen ex corpore ejus; secundo autem hoc quod ex eo generatur, recte subdens ex fluxu, quo consistit corpus ejus : sic contemplatio spiritalis corpus doctoris, ipsum quod ei creditum est verbum, et doctrinalem di- gnitatem rationabiliter intellexit. Corpus enim Christi doctrinale verbum Paulus appellat, sic di- cens de eis qui verbum doctrinale decerpunt : Cor- pus autem Christi. Nemo vos seducat volens in hu- militate, et religione angelorum, quæ non vidit am- bulans, frustra inflatus sensu carnis suæ, el non tenens caput ex quo totum corpus per nexus et jun- ctiones subministratur, et constructum crescit in augmentum Dei". Corpus Domini aperte doctrinale asserens verbum ; quod recte corpus doctorum dicitur : si quidem loco Christi sacerdotes et docto- res sunt in Ecclesiis. Unde rursus secundum cor- pus eorum, quod ex corum consistit fluxu, audito- rem populum intelligimus, qui ex ejus doctrina ge- neratur, qui eam, quam percepit divinam doctri- nam fuit, corrumpendo eam, sive transgrediendo, de quo Paulus dicebat: Si nos, aut angelus de cœlo evangelizaverit vobis præterquam quod accepistis, anathema sit”. Recte immundus est qui ex sordida conversatione, vitaque impudica, vel ex ambitione primatus hoc patitur ; ac propterea nefariam do- ctrinam exquirit, quæ delectet eos quos prurientes auribus Paulus dixit 98, et sanam doctrinam non sustinentes. Vel ipse cum sit impudicus, et secun- D quiescit. Quod manifestat Paulus ex his quæ að Multæ aliena docentium species sunt; Quidam enim, sicut ait Paulus, per invidiam ; quidam autem per contentionem ; quidam vero per ignorantiam; quidam vero ex temerario multiloquio (de quo dixit ille Sapiens: In multiloquio non effugies pecca- B tum **): quidam autem ex eo quod delectantur in quz- rumdam corruptione concupiscentiarum, doctrinalem convertunt sermonem". Recte legislator, cum ho- rum quosdam in sanctione lepræ, alios vero in ci- borum differentia significasset, nunc rursus aliud genus eorum, qui ex impudicitia, et ex libidine alia docent, per hoc mandatum, quod est in profluvium seminis patientem, exposuit, sicut et superius ap- probavimus. Sed nunc et stratum in quo dormit, et ubi sedet, immundum legislator dicit. Paulus igitur nos, et Lucas doceant, quid de his arbitrari debea- mus. Quia enim vas et stratum, non quoslibet ægros, sed hos significant, qui nimis sunt in do- ctrina sublimes, omnemque eam quodammodo capiebant, ita ut sederet in eis, ac portaretur ab eis doctor, aperte Lucas docuit, quando de Paulo Deus ad Ananiam dixit: Vade, quia vas clectionis erit mihi iste, ut portet nomen meum in gentibus et regibus ***. Tanquam vas Christi doctrinam Paulus capiebat, ut imitaretur eum opere, et verbo, et passionibus. Propter quod nunc quidem dicebat: An experimentum quæritis ejus, qui in me loquitur Christi ? Nunc ergo: Imitatores mei estole, sical et ego Christi”. Nunc vero rursus: Impleo ea quæ desunt passionum Christi in carne mea. Stratum autem magistri, quia proprium est strati, ut in eo requiescat possessor cjus, modis omnibus ille per hoc discipulus intelligitur in quo propter nimiam obedientiam, magister ipse, et ejus spiritus re- dum proprias passiones sive concupiscentias doctri- nan fluat et verbi gratia cum sit amator adulte- rii, respuit quod est de castitate mandatum: vel si comessator et ebriosus, jejunioruin legem: hic ergo, quia magistri censetur nomine, et non sana docet, sed corrumpit doctrinam, quam profert, non potest Deo filios procreare, unde et profluvium seminis pati dicitur. Nimis ergo rationabiliter subdidit : sistit corpus ejus in profluvium, immunditia ejus cst. Quousque enim sic docet, et doctorale corrumpit - Corinthios scripsit, laudans eos quod obedientes semetipsos Tito præbuerunt: Abundantius autem gavisi sumus in gaudio Titi, quia requievit spiritus ejus in omnibus vobis ". Eorum ergo qui impudica docent, et filiorum procreationi contradicunt, legi- timasque respuunt nuptias, ut per hoc fornicatio- nem introducant, propter quod et fluxum patientes seminis dicuntur, utpote genitale semen, et nuptia- rum legem corrumpentes, de quibus Paulus dice- bat : Quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus erroris, et doctrinis dœ- 24. Vers. 4, 5. ‹ Omne stratum in quo dormierit, Omnes dies profluvii corporis ejus, in quibus con- 98 Coloss. !, 95 Philipp. 1, 15-17. 9° II Cor. vi, 13. 91 Coloss. 11, 18, 92 Galat. 1, 8. 19. 9° II Timoth. iv, 5. * Prov. x, 19. 1x, 15. 98 II Cor. XII, 5. „ Philipp. m, 17. PATROL. GR. XCIII. 25* Act. IN LEVITICUM. I.IB. V.

moniorsm ia lypocrisi, cauteriutum | Aabentes. con- 4 scientinin, prohibentes mubere, et abstinere. & cibis, que Deus ereavit ad percipiendum *, stratum. qui- dem, et^vas seeundum predictum modum fluunt. Quieunque in tantum immundi sunt, ut nec munda- tionem eorcm prieciperet legislator : scit enim eos Xa morbo affectos, ut poenitentiam agere nullate- nus possint: non enim ex ignorantia iu tali do- etna, sed prava habitudine infecti, in impudieis corrupti, seu. dissoluti sunt. verbis : unde etian: in. tantum libenter ci adbaeserunt. Si autem quis (etige- rit lectulum ejus, id est si particeps fuerit, sumpse- riigue de doctrina ejus, et non. insederit dogmati- bus ejus qui prava dacet ae sordida, iniquorum ejus verborum discipulus exsistit. Sed discipulorum illius, ipsi siquidem sunt ejus vasa et stratum, qui. audit eos, ipse quaque imniundus est. Lavat tamen vestimenta su1 per poenitentiam, sieul sepe dixi- mus, et ipse lotus aqua laerymarum vel baptismi, immundus erii usque ad vesperum; usquedum tempus compleat ponitenti;s. Hujus enim figuram vesperum. in multis gerit, et maxime, quia in con- summatione szeulorum, id est, occasu prosentis sseculi, Cliristus nobis preedicavil penitentiam. Vrns. 7, 8. « Qui tetigerit carnem. ejus, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus. aqua immundus erit usque ad vesperum. Si salivam hmjusmodi homo jecerit super eum qui mundus cst, lavabit vesti- menta sua, et Intus aqua, immundus erit. usque ad vesperum. » ( Eum videlicet qui fit partieeps doctrine, profana docentis, inumundum esse usque dum semetipsum diluat per penitentiam, eam quam legislator prz- cepit, sive ultro quispiam particeps efficiatur pravie doetrinz, hoe est enim carnem. tangere, fluxum se- minis patientis, sive docentis ex operc iuitiat quo- dammodo semetipsum, iniroducitque sermonetn doctrine sus, hoe cst solivam projicere. Propter quod Aquila, si super exspuerit : Vins. 9. « Sagma super quod sederit immundui erit usque ad vesperum. » Sicut stratum in quo is qui fluxum. seminis pati- iur, requiescit, eL vas in quo sedet. nimis, id est valde eum adlzrentes disciplinas. .. «4 ss qua diffiilo mutari vel molliri possunt, Sie etiam Í hie in sagma, sive ut LXX ediderunt, in segna asini, negligentiorem quidem discipulum, sed tamen mol- lius habentem cor ad commutandum se : mollia enim sagm.ta asini legislator intellexit. Sed et is quia bonis magistris exeuti, vel dilui atque respuere malum dis- cipulatum potest : quia tale est. quod LXX, Ex(sa- px appellant, id est, stratura ; ct ipse videlicet im- mundus erit, usquedum ad penitentiam se verterit. Vins. 10. « EL omnis qui tetigerit quidquid sub eo erit, immundus erit usque «d vesperum. Et qui por- Liverit horum aliquid, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua iniundus erit usque ad vesperum. » A νῦν, Cloria. Wen ERUMTRNUUAM 0€ em la Deipar.

- terreni ad lutum A sancti Spiritus designat imaginem; oportet enim doctorem meditationi spiritali operam dare. Propter quod ut sacerdotem et magistrum, sibi:netipsi su- mere hoc sacrificium præcepit, quod in alio sacri- ficio nisi rursus sacerdotis alicujus fuerit ac magistri, dixisse nullatenus invenitur. igitur fictiles, id est fragiles et suum, et ad corruptionem luti intendentes, quia corrumpuntur etiam a paucitate verborum, neccs- sarie cânteruntur. Si antem lignei, quia lignea vasa Juteis et fictilibus vașis fortiora sunt, diutiusque subsistunt, aqua lavati mundantur. Neque enim insedit in eis, nec omnem ejus, sicut diximus, ma- lam doctrinam susceperunt, quamobrem nec sic in firmantur, ut per poenitentiam sanari non possint. Ergo intentio est legislatoris, ostendere qui pœni- tentiam agant, vel quia non pœnitentiam agentibus salus offertur: VERS. 13. Si sanatus fuerit, qui hujuscemodi sustinet passionem, enumerabit septem dies ad emundationem sui, et lotis vestibus ac toto corpore, in aquis viventibus erit mundus. › Mundatio est ejus, qui fluxum seminis patitur, eam- dem corruptionem seminis nequaquam ulterius sus- tinere. Si ergo sordida pravaque ac nefaria quis- piam docens cessaverit, utpote qui cessaverit, a tali impudicitia, mundus recte dicitur: Pro sordidis sermonibus autem, quos effudit prius, necesse habet septem dies dinumerare, ad omnimodam emunda- tionem, quæ perficitur per adventum, subministra- tionemque spiritus, cujus septemplex donum nobis Isaias exposuit, cum ait : Spiritus sapientiæ et intel- lectus, spiritus consilii,et fortitudinis, spiritus scientiæ et pietatis, spiritus timoris Domini .Quibus omnibus egent, qui perfectam mundationem sibi procurari a malitia, quæ est in locutione, sive in operibus, sed et aqua viva Javant vestimenta et corpus. Quæ sit vero vis vestimentorum, et corporis, satis est in superioribus demonstratum. Aqua autem viva lavant, illa videlicet de qua Spiritus dicebat: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquæ viva 3. Et rursus: Quicunque bibit e.c aqua quam ego do ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam 6. Ergo mundatio prava docentis, per bonam legitimamque doctrinam provenit. Hæc est enim viva aqua, quia vitam ad se accedentis præstat. Ipsamque deferre hostiam in ostium tabernaculi testimonii. Ad apostolorum videlicet doctrinas ; has enim esse introitum, aut verum tabernaculum te- stimonii, id est habitationem Christi, et conversatio- nem, superius in sacrificiis ostendinius, ut ad apo- stolicam intentionem in futuro suam perficiat lin- guam. Sicut autem qui peccavit, et sacerdotii habitum in se infirmavit: atque inefficax reddidit, dare sa- cerdoti, et sacerdotii ministerium alii cedere jussus Best. Sed accipiens sacerdos duos turtures, aut duos pullos columbarum, quid facit ? VERS. 14. Die autem octavo, sunet duos turtures aut duos pullos columbæ, et veniet in conspectu Domini ad ostium tabernaculi testimonii: dabitque eos sacerdoti, qui faciet unum pro peccato, et al- p terum in holocaustum, rogabitque pro co coram Domino, ut emundetur a fluxu seminis sui. › Qui septem dies numerabit sibi, id est operationes spiritus, hic octava die, id est in gratia videlicet Christi, quæ octava die resurrectionis enituit, seu claruit, sacrificium offerre jussus est. Quod est autem hoc sacrificium. Id est, duos turtures, aut duas pullos columbaruın. Dignum est hoc doctoribus sacrificium; ex alitibus enim sunt hæc animalia. Et quidem turtur quasi meditatorium est animal; columba autem propter generandi frequentiam, et propter simplicitatem Unum facit pro peccato, et unum in holocaustum. Ut hoc quidem șacrificii ad ablutionem ejus, eorum quæ peccavit in doctrina contradicente legi proficiat: illud autem ad sapienter conversandum in futuro; bujus enim est signum in bolocaustum. Et sic deprecabitur pro eo sacerdos coram Domino, ut emundetur a fluxu seminis sui. Nec enim aliter quisquam mundationem coram Domino facere potest, id est șecundum voluntatem, et legem Dei, nisi de his quæ peccavit pœnitens, et per sacrificia ora- tionum satisfaciens, postcaque recte vivendo, ac porfecte sapiendo. Ergo qui suorum peccatorum emundationem alio modo peragit, pro hoc coram Domino non rogatur : neque enim ejus mundationem suscipit Deus, sed nec eos qui pro eo offerunt pre- ces. Quamobrem sive ad doctrinam quis incongruam, sive ad vitam defluxit malam, sive utrumque, siniul preces effundere, secundum quod dictum est coram Domino, qui habet in potestate dimittere peccata, festinet. VERS. 16. Vir de quo egredietur semen coitus, lavabit aqua omne corpus suum, et immundus erit usque ad vesperam, Vestem et pellen quam habuerit lavabit aqua, et immunda erit usque ad vesperanı. Mulier cum qua coierit, lavabitur aqua, et immunda erit usque ad vesperam. • Necessariam habere regenerationem baptismatis humanum genus, ipse Dominus ostendit, dicens: Nisi quis renatus fuerit aqua et spiritu, non intrabit in regnum cœlorum'. Cujus equidem sordis in no- bis ex Adam inobedientia est transfusa, unde et David in iniquitatibus se natum, et in peccatis asseruit esse conceptum, non matrem suam accusans*, sed peccatum innuens, quod decurrit ex genere. Et nunc legislator eum, de quo se:nen egreditur coi- tus, id est eum qui pro filiis procreandis semen eſſu- dit, sed et mulierem quæ suscepit, lavare corpus præcepit ob hoc, quia semen suscepit, per quod hoc templum nostrum totum, id est, integer bomo describitur ex anima et corpore. Quemadmodum • Isa. x1, 2. • Joan. vII, 38. • Juan. iv, 14. ▼ Joan. 111, 3. • Psal. L, 5. IN LEVITICUM. LIB. V.

HESYCHII PRESBYTERI gratia, sed propter usus turpitudinem cum viriš contra legem, usum in divira Scriptura acceptum nem sicut vestimentum". Et rursus: Induantur qui hoc quod factum fuerit opus ex ea, aut quod fien- dum est ex ipsa, per eam demonstrat. Nunc autem, sumpta est, sicut cum decoriatus holocaustum in est ex anima et corpore, hominem: sicut quando autem admirabile, si mulieres, quæ non filiorum dicit: Descendit Jacob in Ægypto in septuaginta quinque animabus; sic corpus rursus totum appel- lare hominem consuevit. Quod ostendit liber Gene- sis Joseph frumenta ministrasse fratribus, per cor- obedientiam Adam sordidum esse etiam semen suum feeit necessarieque corpus sordidum est, eo quod lorain Christus veniens ostendit aquam, qua genus tunc immundi, probatur ex eo quod et hi qui nec- dum peccaverunt, id est, in ætate infirma consti- dem quæ ex Adam descendit, in semetipsis haben- tes, et propterea non valentes in regnum intrare cælorum. Vestem, et pellem quam habent cum coeunt, videlicet immunda esse, et lavari debere, duarum rerum præcepit gratia: nam extendit le- gem atque manifestat, quantum corpus humanum propter unam inobedientiam sordidum sit effe- clum, ut etiam insensibilia ex eis polluantur. Deinde per hec manifestas facit mulieres, quæ li- bidinis causa, viris ad quemdam temporalem com- miscentur usum, qualem solent vestimenta præ- here hominibus, sicut et abusio pellium quæ in- veteratæ projici solent. Nam et illarum consuetude veterascente amicitia respuitur, atque in more ve- C stimentorum, seu pellium commutatur, neque enim semper cum eis vivunt, cum quibus inordinate concumbunt. Hoc ergo modo intelligentes Mosaicæ legis verba, maximum ex eis juvamen capimus, et a legis quæstione quiescimus. Nec reprehendere cam possumus, ut superflue punientem, et de his exi- gentem pœnam, quæ in nostra voluntate non sunt: fluxus enim seminis non ex nostra evenit voluntate, sed et ex infirmitate contingit. Rursus virum mu- lieri cohærere, et muliere viro, compellit naturale consortium, et Dei definitio quæ ait : Relinquet homo patrem et matrem, et adhærebit uxori suæ, el erunt duo in carne una 10. Nam etsi Adæ hæc verba sunt, tamen ex divino have dixit Spiritu. Unde et Christus quando Pharisão non dimittendas mulieres dice- bat, horum quæ nunc diximus memoriam faciens, ad Deum ea, sicut ab eo dicta, retulit, ait enim : Qui ab initio fecit masculum et feminam fecit illos, et dixit: Propterea relinquet homo patrem, et ma- trem, et adhærebil urori suve". Ergo non pœnam eorum quæ contra voluntatem contingunt, exigit, nec quasi a sordidis bis, qui secundum ejus con- juncti sunt legem, sed in his quidem qui fluxum seminis patiuntur, corruptos doctores, qui ingrati sunt filiorum procreationis. Hic autem Adæ inobe dientiam, utpote ex ea genere humano sordido effe- habitant, vestem et pellem intelligere legislatorum diximus : vestimenti enim, ct in malo aliquo, atquo invenis, sicut David dicit: Et induit se maledictio- detrahunt mihi reverentia ". Pellis autem quando aliquid boni significat, tunc non simpliciter ipsa pellis, sed pellem ad opus aptam legislator edit, et quia hoc non dixit, neque in sacrificio pellis as- ergo animam divina Scriptura appellat eum, qui & cto, et semine, ex quo genus accusat. Non est pora dicens. Quia autem sordidus effectus per in- ex semine procedit in quo immundum est usque ad vesperam, id est sæculi finem: quia in fine sæcu- nostrum mundaretur: et quia permansimus usque tuti, signaculum baptismi necessarium habent, ne B incongruam commistionem positum est. Non ergo forte morte superveniente sordidi transeant : sor- per stratum seminis, id est per coitum legalem, ex quo semen efficitur, pellem polluit, aut perfundi dixit: necessarie ergo eam qua quis abutitur mu- lierem, pellem intellexit. Illud tamen ubique custo- dis, quia ad sanctificationem et castitatem, Judæo- rum genus legislator trahens, nimis enim quidam eorum luxuriæ servicbant, hæc contra eos qui qua litercunque effundunt semen, et eos qui hæc tan- gant'ad emundationem, ei præcipiens ut saltem sic casti efficerentur, et luxuriosis abstinerent com- mistionibus, fastidio laboris frequentium purilica- tionum. Hanc enim intentionem secundum litteram, et in subsequentibus lex habet, licet aliquid aliad secundum spiritum signet, sicut ipse expositurus sum, quia nec ipsum, qui hic est, spiritalem in- tellectum prætereo. Quemadmodum ergo illum qui fluxum seminis patitur, eum qui corrumpit doctrinam, intelleximus, sic de quo semen coitus egreditur, eum qui ad Judæos pertinentem doctri- nam șectatur intelligimus. Nam sicut effundens na- turale et sanum semen, propter sordem tamen Adam immundus est, sic et eorum sana, propter legem quæ putatur doctrina, sub culpa est et re- prehensibilis, quia litteram docet, que maledictio- nem infert discipulis suis ; neque enim possibile est quempiam per illam perfecte corrigi. Unde Mosai- cæ maledictioni discipulos suos subdit: ipsosque Judæos, qui in mulierum coeuntium accipientur figura, utpote qui semper adhærent, et conquiescunt doctoribus institutionum suarum. Hoc autem ipsam ct in eos qui in præputio sunt operantur, quando doctrinæ eorum semen suscipiunt, quos vestimen- tum et pellem esse dicimus, utpote temporaliter ot transitoric doctrinas eorum, non ut et ipsi pro- creent aliquam legalem justitiam, suscipiunt: nani quomodo possibile est hoc, in præputio permanen- tibus, sed ut per sermones corum et ipsi maledicto legis pollui, accipiantur. VERS. 19-23. Mulier quæ redeunte mense pati- tur fluxum sanguinis, septem diebus separabitur. Omnis qui tetigerit eam, immundus erit usque ad • Deut. x, 22. 10 Gen. 11, 24. 11 Matth. xix, 4, 5. 1 Psal. CI, 18. 13 Psal. xxiv, 26.

Sed et postquant cœpit scientia, et per evangelicam ▲ præciperet, quia divinitas debet intelligi in ante- doctrinam lumen pietatis illuxit, ipse tamén im- munda fluit, et docet quædam errori idolorum proxima, immundus est, sicut illi illorum tempo- rum, in quibus furor idolorum obtinebat, illa do- centes quæcunque ad illorum pertinebant errorem : erant enim etiam tunc immundi, sed et nunc multo magis, quia jam nudata est immunditia eorum, et error convictus. Quam quia noluerunt oculos suos præbere luci veræ intelligentiæ, propter quod dixit : Quæ patitur fluxum sanguinis, non in tempore menstruo, vel quæ post menstruam sanguinem fluere xon cessat, quandiu huic subjacet passioni, immunda erit. Nam etsi non integram idololatriam, auguria tamen et divinationes ant purgationes, aut venefico- ruin artes doceat, nihilominus et bic immundus, quemadmodum et illi qui plene idololatriam his quibus floruit temporibus, tradebant et docebant. Sed et quicunque his ex opere discipulatum suum præbent, in persona horum intelligitur. Stratum in quo dormierit, et vas in quo sederit. Id est bi qui studiose has doctrinas suscipiunt, sicut prædictus sermo monstravit, immundi erunt quem- adınədum et hi qui eos docent. Hoc enim osten- dens legislator de strato et vase dixit, secundum LXX, inımundum erit secundum dies profluvii ejus, cos qui ex opere talia discunt docentibus comparari cupiens. In tantum autem hæc vera sunt, et ita Dei lex immundum dicit eum, qui vel pauca horum atti- git, quia ad idola pertinentia loquuntur, aut agunt, ut et cum qui vel comedet cum eis, aut mensa po- tuque communicaverit mysteriorum, sicut revera immundum societate removeat. Unde et Corinthiis scribebat Paulus: Non potestis calicem Domini bi- bere, et calicem dæmoniorum 1. An æmulamur Do- minum? nunquid fortiores illo sumus? Et rursus : Nolo vos socios dæmoniorum esse 17. Cur autem mu- lieris introduxit personam, bene novimus. Diximus enim, quia pro eo quod cogitationum virilitatem et divinæ scientiæ fortitudinem, hi qui in idololatriæ deciderunt errorem, prodiderunt, animasque suas effeminaverunt, recte in his qui agunt et docent, quæcunque cultui idolorum impenduntur, figuram mulieris insinuasse. Hujus enim imaginem gerere intelligimus eam, quæ in Evangeliis fluxum patitur sanguinis, quæ omnem substantiam, sive vitam suam in medicis expendit, in his qui apud eos erant philosophis. Non tamen sanata est per eos ab Ægypto decedere erroris sui, quia dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt“. Cum enim viderentur simulacrorum cultu et furore alienati, terram ta- men metiebantur, aerem et cœlum, quorum scire solius Dei est exordia, terminos. Quæ hæc ergo fimbriam Jesu retro tangens, liberata est a fluxu. Dicimus autem fimbriam ejus, fidem ejus ; nain cu- jus rei gratia cum fimbriam facerc vestibus Moyses rioribus, rétro humanitatem intelligimus, banc gen- tes, quæ in fluxu constitutæ erant sanguinis, idolo- rum proposito tetigisse dicimus. Quod si non solum` eos, qui ad effundendum idololatriæ sanguinem va- cant, sed etiam eos qui docent ea, quæ ad doctri- nam pertinent paganorum, fluxum sanguinis expo- suimus, non est admirabile: mos quippe est apud exteriores, affluens eloquium, largissimeque se ac facile ad doctrinam effundens fluxum vel rhetoricam appellare. VERS. 28-31. Si steterit sanguis et fluere cessa- verit, numerabit septem dies purificationis suæ, et octavo die offeret pro se sacerdoti duos turtures, vel duos pullos columbæ ad ostium tabernaculi te- stimonii. Qui unum faciet pro peccato, alterum in holocaustum, rogabitque pro ea coram Domino, et pro profluvio immunditiæ ejus. Docebitis ergo filios Israel, ut caveant in immunditia, et non inoriantur in sordibus suis, cum polluerunt tabernaculum meuni quod est inter eos. › Quæ virtus bujus sacrificii sit, et qualis in his qui fluxum seminis patiuntur, in quantum necesse erat diximus : similia enim et illic lex præcepit. -Sicut enim ibi sibimetipsum sumere turtures, aut columbas in sacrificium fluxum seminis patientem legislator præcepit, quia magistri locum tenebat atque personam, sic et nunc hanc quæ fluit fluxum sanguinis, figurare enim eam diximus, docentes quæ ad errorem idololatriæ pertinent. Quamobrem eloquentiam docens, et eloquentiæ participans, sibi- metipsi sumere quæ ad purgationem proficiunt po- test: facillime quippe exterior sapientia interiori subjicitur et ab ea sumit utilia, sibique proficien- tia. Nam fluxum sanguinis patiens, cujus habere figuram ca quæ sanguine idololatriae aspèrsa est, ostensum est, sibimetipsi medicinam sumpsit, tacta fimbria vestimenti Dominici, et antequam extende- ret manum, liberari a passione promeruit. Quæ ergo ad interpretationem desunt, hæc in subsequentibus per ordinem dicemus. . VERS. 31. Docebitis ergo filios Israel, ut ca- veant immunditiam, et non moriantur in sordibus suis, cum polluerunt tabernaculum meum quod est inter eos. ¡ Quamvis omne peccatum immunditia sit animæ, maxime tamen idololatria, et quæ ad eam pertinent. Hæc habere et in his timoratos filios Israel legisla- for desiderat, ut non crudelissima impietatis morte moriantur: polluunt enim impli tabernaculum Dei, quod in ipsis est, atqui corpus est, quo fluxum san- guinis aut seminis inquinatur. Sed quia impiet,tem sermo innuit, quæ hominem totum polinere consue- vit : propterea, cautos, sive ut LXX, timoratos, inquit, facietis filios Israel ab immunditia sua : quod neque leprosis, neque de his qui tetigerant morticina sancivit. Sed et tabernaculi Dei, quod 18 Rom. 1, 22. 16 I Cor. x. 20. 17 ibid. HESYCHII PRESBYTERI

· ' - pœna manifesta est. Manifestum est etiam quomodo mundata a pœnis liberari possint. Sed adhuc his super ædificans legislator, utpote consonante san- etionem quæ subsequitur posuit. in nobis est, mentionem fecit: tabernaculum enim A pterea in immundis ordinatus est, et hujus quidem Dei est omnis noster homo, in quo Deus habitare creditur : primum quidem per imaginem, quam no- bis donavit, deinde per primitias, quas a nobis sumpsit. Verbum enim caro factum est, quod per ‘llam munitionem etiam in reliquis habitare homi- nibus dicitur, quod probat Joannes dicens: Ver- bum caro factum est, et habitavit in nobis “. VERS. 32, 33. Ista est lex ejus qui patitur fluxum seminis, et qui polluitur coitu et qui menstruis tem- poribus separatur, vel quæ jugi fluit sanguine, et hominis qui dormierit cum ea. › Quæcunque ejusdem sanctionis sibi cohærent, et quorum ad unam intentionem in effectu tradit uti- litas, liæc sibimet legislator connectere consuevit, ut ei qui meditationi legis studium præbet, manifestet quomodo cporteat hæc intelligi, et quæ cum quibus cognationem secundum similitudinem intellectus habeant. Quia esse fluxum seminis patiens, docto- rum corrumpens semen, et turpia atque corrum- pentia admonens est probatus: Et de quo egreditur semen coitus. Ut polluatur, is, qui Judaica præcepta docet, in quibus ipse ut mala bona docens et legis intentionem transgrediens polluitur, dum ea quæ ad litteram pertinent, extra tempus proferet, et modo quodam mundis sicut immundis utitur, de quibus dictum est : Omnia munda mundis, coin- quinatis autem et infidelibus nihil mundum, sed pol- luta sunt eorum mens et conscientia". Sanguinis au- tem fluxum patientes in menstruis suis, hi esse de- monstrati sunt, qui ea quæ ad impietatem tendunt, illo doctrinæ tempore, in quo genus hominum in cultu idolorum detentum in menstruis suïs, in se- paratione malitiæ, a malo enin separati non erant; ut ostenderet quia eadem de his qui prava docent, lex loquitur. Addidit secundum LXX: Fluxum se- minis patienti masculo et feminæ. Atqui in præce- denti sanctione de solo fluxu seminis patiente ma- sculo dicit; feminæ autem fluxum seminis patien - tis memoriam secundum litteram penitus non fe- cit sed per mulierem quæ fluit fluxum sanguinis, eum qui effundit doctrinam idololatriæ intellexit. Propterea nunc eam fluxum seminis patientem ap- pellavit, ut nos disceremus quia eum qui corrum- pit bonam doctrinam, turpiter eam et male profe- D rens, talem qualis est is qui impietatem docet, lex reputet, utrorumque enim verba corruptione plena sunt. His virum conjunxit cum menstruata dor- mientem. Dicit autem eum qui ex fideli populo, ido- lolatriæ mistus est: sicut superius diximus. Unde non simpliciter, sed masculum perfectiori vocabulo, sicut nomen fidelis possidentem, dixit. Si prævari- cator effectus, hoc vocabulum negat falsumque in *se esse demonstrat, adeptus enim Dei militiam, idolis se tradidit, cum dormiens videlicet et errori se permiscens, primum quidem ut sordens, deinde ut cui inest longe a Deo sedere, et degere. Et pro- : . VERS. 1. Locutus est Dominus ad Moysen, di- cens Post mortem duorum filiorum Aaron, quando offerentes ignem alienum interfecti sunt. › Ecce et nunc Dei spiritus unum corpus legis facit, et ad unum redigit invicem sibi cohærentia, et cum dudum manifestasset ea quæ ad doctrinam : quæ contra legem est, pertinent, modosque ejus multi- plices quosdam, atque differentes exposuisset, una nunc eam redarguit lege, et commune quodam- modo contra eam subdidit præceptum, el causan morbi ipsius manifestam fecit, id est, unde cọntin- git et unde supervenit. Audisti enim, quando filio- rum Aaron, eorum qui divino igne consumpti sunt quærebamus mortem, quia, cum verbum illic lega- lis traditionis et historiæ faceremus, ignem alie- num, alienam a Deo doctrinam diximus, et pro- pterea a divino igne videlicet spiritus, eos qui ignem illum offerebant esse consumptos: quia divino igni aperte contradicunt, et contra Spiritum san- ctum agunt hi, qui ea quæ mala et iniqua sun! docent. Sive ergo ea quæ idololatrie cohærent, quis tradat, sive corrumpat exponens divina mandata, nefaria in eis subinferens verba sive Judaica do- ctrina sic utatur, ut ex ea polluatur, contra tem- pus videlicet et intentionem legis, ipsius legis litte- ram proferens, ignem alienum Deo offeret, et pro- plerea mori dicuntur, ex lege celerem habentes transgressionis pœnam. Verum quando hi mortui fuerint, id est, quando dispertiti fuerint, et quo- dammodo defecerint, tunc sanctio quæ sequitur, obtinebit. Et propterea post mortem filiorum Aa- ron, qui ignem alienum obtulerunt, dixisse Deus ad Moysen ea quæ sequuntur, dicitur: VERS. 2. Et præcepit ei dicens: Loquere ad Aaron fratrem tuum, ne omni tempore ingrediatur sanctuarium, quod est intra velum, coram propi- tiatorio quo tegitur arca, ut non moriatur, quia in nube apparebo, super oraculum. › Quantum parcat Deus saluti nostræ, ex multis quæ in lege dicta sunt : considerari et disci potest, de quibus nihil negligentes, oculos mentis per singula intendanius. Quid enim prodest, homo si totum mun- dum lucretur, animæ autem syæ detrimentum facial? Aut quam dabit homo commutationem pro anima sua "? Quia ergo summa, sive capitulum salutis no- stræ, Verbi doctrina est, ipsa nobis vias bonas, si bona fuerit : si autem mala, malas digito monstrare consuevit. Recte maximam diligentiam legislator exhibet ut non solum in verbis turpibus, aut in fa- bulis Judaicis aut in aliquo idololatriæ phantasmale 19 Joan. 1, 14. 20 Tit. 1, 15. " Matth. XTI, 26. IN LEVITICUM. LIB. V. CAPUT XVI.

98.3 doctores non excedant, sed nec occasione theologiæ A Quando ergo a populo Judaico in cujus nunc figu- in impietatem cadant, quod mos est bæreticis pati. Substantiam vero discutientes Dei, tam Patris ad Filium, quam Filii ad Spiritum sanctum, differen- tiam introducunt, et alia similia quæ nostram exce- dunt scientiam, absconsa: quæ sunt nobis siçut nimis alta atque sublimia, non ex divinis dogma- tibus, sed ex suis cogitationibus exquirere volentes, a moderationis ecclesiasticae excisi sunt corpore. Hoc ergo ne patiamur, lex præsentibus nos præino- net verbis ait enim sic: ; Et dixit Dominus ad Moysen: Loquere ad Aaron fratrem tuum. Id est, ut sacerdotes sibi invicem hæc præciperent, et unusquisque doctorum talia proximo sanciret, qualia nunc Deus loqui ad Aaron Moysi præcepit, quæ sunt hæc : ram, utpote principem populi Moysen accepit, pro- tectricem Deus abstulit manum, et sua eum virtute nudavit in tantum ut Romanis tributa præstarent, ut sub leges eorum et principes degerent, tunc vi- derunt posteriora Dei, id est Dei incarnationem. Posteriora autem ejus, quia videlicet in ultimis est temporibus incarnatus. Faciem autem non videbitis. ait, substantiam videlicet Divinitatis. Aperte ergo doctores vetuit, et sacerdotes prohibuit, et quos cunque de Deo loqui fas est, exquirere substantiam Dei, et discutere Christi divinitatem, et ingredi in- teriora velaminis intelligibilis. Velamen enim Chri- stus habet carnem, tegumentum divinitatis suæ, quemadmodum et hoc quod erat sensibile velamen tegumentum Sanctis sanctorum fuit. Non solum autem velamen, sed et testimonii arcam, carnem Domini appellavit, multis illam necessario appel- Jans nominibus, quia multæ ex ea erant operatio- nes; de hac enim David in Psalmis prophetavit : Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu el arca sancti- ficationis tuæ ". Hæc arca intelligibilis testimonii, utpote continens compassionem salutarem dicitur, de qua dixit Paulus: Testificor coram Deo, et Christa Jesu, qui testimonium reddidit sub Pontio Pilata bonam confessionem ". Rursus et Evangelium- dici- inus esse testimonium, tam quia intelligibili arcæ, id est carni, Christi cohæret, quam quia ex ipso passionis testimonium habemus. De ipso enim et Paulus ad Timotheum scribebat : Testimonium semporibus suis, in quo positus sum ego prædicator, et apostolus ”. Hæc arca ergo est propitiatorium, quia in carne sua Christus nobis propitiationem præstitit. Ad quam omni tempore non præcipit doctores ingredi, ut curiose utique non inquirant, quemadmodum verbum caro factum est : quo- modo, qui in forma Dei erat, in forma servi factus est, quomodo exinanivit semetipsum, et in cœlis mansit ”. Heruin enim fides salutem affert, peri- culum inquisitio. Hoc ergo qui credit, non morie- tur. Quia in nube, inquit, apparebo super oraculum sive propitiatorium, nubem rursus Dominicam carnem et evangelicam appellat Verbum. Eadem enim multis vocal nominibus, nec est autoloɣia, sed operationibus rerum quæ significantur, apta imponit et distribuit nomina. Aliquando enim ve- lamen carnem dicit, tegumentum hanc esse divini- tatis Christi significat; aliquando autem arcam, hominem videlicet quem ipse Dominus exponens Judæis dixit : Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud 33. Quod, Judæis ignorantibus, et dicentibus: Quadraginta et sex annis ædificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis il- bud *? Evangelista explanavit, dicens : Ille autem dicebat de templo suo ³. Aliquando vero nubem, quia nubes corpus est, sed mundum et subsisten - "¡hid. Non omni tempore ingrediatur in sanctuarium quod est intra velum coram propitiatorio : quo tegi - tur arca. Commune omnibus mandatum, et com- munem hic proposuit legem, primum quidem sa- cerdotibus aptam, deinde omni quí vult discutere divina mysteria. Quamobrem, secundum LXX, im- personaliter præcepit, dicens : Non ingrediantur omni in tempore in sanctum interius velaminis. Qui non addidit, omnes prohibere ab hoc manifeste cu- piens, quia velamen corpus Salvatoris intelligitur, sicut Paulus evidenter ait: Habentes autem confi- dentiam in introitu sanctorum quam initiavit nobis viam novam, et viventem per velamen, id est per carnem suam ". Ipse est enim verum et intelligi- C bile propitiatorium, utpote qui ipse nobis peccato- rum propitiationem præstat; ait etenim idem Pau- lus : Omnes peccaverunt, et egent gloria Dei, justi- ficati gratis per gratiam ejus, liberationem, quæ est in Christo Jesu, quem proposuit Deus propitia- torem per sanguinem ipsius ”. Quod autem nos ha, bemus, Coram propitiatorio, LXX ediderunt : Co- ram facie propitiatorii. Huic autem propitiatorie facies, divinitas ejus fuit. Quamobrem quando Moyses videre Deum desiderans dicebat: Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi teipsum **. Et respondit: Non poteris videre ſaciem meam; nemo hominum vidit faciem meam et vivit ” : quia substan. tiam Dei nemo comprehendere potest, hoc dixit. Unid autem ejus possit videri, ipse aperte subdidit dicens: Ecce est locus apud me, stabis super pe- tram ", id est Ecclesiam, et confessionem quæ in co est, cum fide dicens: Cumque transibit gloria mea, siguificans Christi ad homines transitum : et ponam te in foramen petræ ", id est, in lege, sicut per foramen angustum, ad confessionem Christi et fidem, per eam transimus, unde et pædagogus no- ster ad Christum, lex esse per Paulum dicitur ”. Et ponam super te manum meam, signis videlicet, miraculis quæ cum eis faciebat, donec transeam, tollamque manum meam, et videbis posteriora mea ". 22. 25 ibid., 20. 26 ibid., 21. ** ibid. *1 ] Tim. vi, 13. 31 1 Tim. 11, 6-7, 13 Rom. 11, 25, 24. Hebr. x, 19, 20. ** Galat. 11, 24. * Exod. xxxII, 25. ** Joan. 1, 14 36 Philipp. 11, 6, 7. 38 Joan. 11, Exod, xxx, 43. 3º Psal. cxxxt, 8. 19, ** ibid., 20. HESYCHII PRESBYTERI

tiam ex Spiritu sancto habentem: ex spiritibus enim, A quomodo jubet uti quando nosmetipsos perfeceri- " mus sive consummaverimus, nunc tradidit, id est non ingrediatur Aaron in sancta, nisi hæc fecerit. Hic ostendit, quia non solum non frequenter, sed nec omnino non ingredi in sublimiorem divinam contemplationem præcepit, quam et appellavit san- ctuarium, utpote quæ de Deo est, qui Sanctus san- ctorum est, et eum qui bene ea utitur, sanctificat, sed qui utique Aaron est, id est, altam conserva- tionem habens, et qui in tantum provectus est, ascendens ad Dei sanctificationem, ut sicut divina arca respondere possit, hoc enim Aaron interpre- tatur, bie ingrediens, vitulum offeret pro peccato, videlicet in sacrificio ingreditur Christi. Qui quia non solum pro peccatis nostris immolatus est, sed et vitam nobis præstat perfectam, tamen peccato- rum nobis absolutionem, quam virtutum perfectio- nem Dei sacrificium conquirit, et apponit, addidit legislator. id est ventis nubes subsistunt. Propter quod ejus subtilitate simul et levitate munditiam Isaias osten- dens dicebat: Ecce Dominus ascendit super nubem le- vem, et ingredietur Ægyptum, et commovebuntur si- mulacra Ægypti ", nube similiter non incongrue evangelicum appellamus verbum, quia mos est divinæ Scripturæ sancti Spiritus doctrinam, nubem appel- lare. Unde et vineam Judæorum sicut infructuo- sam, auferens dicebat: Mandabo nubidus, ne pluant super eam imbrem ". Deinde quæ sit vinea, expo- mens subdit Vinea enim Sabaoth, domus Israel est, et domus Juda, novellum delictum ". In hac ergo nube, Deus tam in Dominica carne, quam in evan- gelica prædicatione insinuatur, et nihil amplius quæramus nos qui aliquid de Deo scrutari volumus, B sed quantum nobis evangelicus sermo tradit, quanta ex Dominica carne percipimus : neque enim frustra uno nomine carnem Domini, et Evangelium legisla- tor significavit, sed quia Evangelio, et carne Do- minica, occasio atque subsistentia est. Verumtamen et illa nunc iteratio confirmat, quia non solum hoc ipsum differentibus nominibus divina nomina Scri- ptura ut differentes operationes signet, sed in no- minibus differentiam ostendit, plerumque etiam con- trariam : nam aliquando quidem sagittas malas, et igneas, illas quæ sunt concupiscentiarum, aut alterius nequitiæ organa, et operationes vocat igni diabolum assimilans, quia corrumpit eos qui ei se conjungunt, et in eo se quodammodo mittunt. Aliquando autem in specie ignis, tam alibi, quam in rubo Deum insinuat, quia lux est corum qui ad eum per singula accedunt tempora, calorque vitalis atque purgatio. Non ergo æstimes superflua sive nova induci per expositio- nem, quando eisdem nominibus in differentibus utitur causis, aut nomina differentia in eisdem accipit rebus. Sed illud intende tantum si non pro- prie, et secundum tempus, significationes nomi- num in adjacentibus expositioni rebus interpres accepit. Sed jam quæ sequuntur videamus. Sed sic ingrediatur Aaron sanctuarium. VERS. 3, 4. Vitulum offeret pro peccato, et arietem in holocaustum. Tunica linea vestietur, et feminalibus lineis verecunda celabit. Accingetur zona linea, cydarim lineam imponet capiti. Ilac D enim vestimenta sunt saucta, quibus cunctis, lotus fuerit, induetur. › גיוווס Admirabili ordine etiam nunc legislator ad ca quæ juvare possunt, et utilia esse legentibus le- gem, et qui thesaurum reconditum in ea persern- tantur, utitur. Cum enim dixisset non licere omni hora, id est non continue, id est, sine intermissione ingredi in Sanctą sanctorum, ne forte sine metu, et circumspectione ad ea quæ divina sunt, præsu- mamus aut accedamus, ne majorem perscrutatio- nem omnino prohibuit, sed quando nos hac, aut 18 Isa. XIX. 1. 39 Isa. Et arietem in holocaustum. LXX autem edide- runt, de vitulo. Ex bobus illis operatoribus justitiæ, secundum carnem factus est, verbi gratia, Abra- ham, Isaac, Jacob, David ; nam boves lex, eos qui justitiam operatur, novit sicut nobis Paulus tradi- dit, illud interpretans mandatum : Non alligabis os bovi trituranti “ ; deinde subjecit: Nunquid de bo- bus cura est Deo **? an propter nos utique dicit: Quia debet in spe qui rat aarare, et qui triturat, in spe fructus percipiendi ? Quia autem et vitulus, recte propter sacrificium, et virtutem appellatur, evangelica explanat parabola ", in qua prodigo filio pater revertenti, primam stolam dans baptismatis et annulum, id est signaculum spiritus, vitulom ei sacrificium unigeniti immolavit, ipse et aries in holocaustum est. lloc enim ea quæ est de Isaac historia explanavit, quando pro arietem secundum LXX, in virgulto Sabech, id est in virgulto veniæ, per quod absolute crucem intelligimus, in qua no- strorum peccatorum peracta est venia, ex cornibus colligatum videns Abraham immolavit eum, et sa- crificii Christi complevit imaginem. Unde et de eo Dominus dicebat: Abraham exsultavit, ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est 43. Quia ergo aries ex genere ovium est, verumtamen est præcipuus, et gregis dux, recte significat Christum, qui est ex massa nostra, sed præcipuus, et excellens nos, et dux generis humani atque rex est. In hoc, id est in Christo, vult nos ingredi in sancta : initium enim de Deo loquendi, Christus est, et ejus passio. Quæ si non aucta fuisset et tam*paganorum nos errore, quam ab umbra legis et caligine liberasset, nos de Patris divinitate loqui minime potuissemus: Nemo enim scit Patrem, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare **. Sed quia his, qui de Deo locuturus est, et intueri Deum, in quantum possibile est homini- bus, vult, necesse est ut omnibus virtutibus arme- 9. 1,3. * ibid. 7. 45 Joan. van, 56.4 Luc. x, 22. St 1 Cor. ix, ** ibid. ibid. 10. "Luc. XV, 11 seqq. IN LEVITICUM. — LIB. V.

tur. Attende et hoc quemadmodum approbavit; vir- A bolocaustum, virtatum videlicet perfectionem ; tutes enim quatuor generales sunt, justitia, castitas, ipsum enim virum perfectum, et mensuram ætatis fortitudo, sapientia; propterea inquit: Tunica linea induetur. Id est justitia, hæc enim proprie vestimentum hominis est, tunica, quam LXX sanctificatam edunt, quia sanctificatur a Deo qui justitiam diligit, et principaliter ea indutus est. Unde de eo dixit David: Justus Dominus, et justi- tias dilexit 7. Per feminalia castitas significatur, quod manifestum est ex co quod non permittunt videri carnis nostræ inhonestiora. Quia ergo totus corporis decor castitas est, necessarie legislator ait : Feminalibus lineis verecunda celabit. Atqui super femora, et circa vicina eis membra, solum sunt feminalia. Sed ostendere vult, quia feminalem hic castitatem, totum corpus custodientem carnis no- stræ signat. Per zonam, fortitudinem intelligit, unde Deus Job sublevans passionibus ac periculis oppressum dicebat: Accinge ut vir lumbɔs tuos *8. Per cydarim, quia indumentum capitis est, intel- ligitur modis omnibus sapientia: quia enim in ca- pite sapientiæ est organum, non ignoramus, quod et cerebrum dicitur, et unde et caput omni est honorabilius corpori. Sed hæc linea propterea esse præcepit, ut ostenderet virtutum facilitatem, et celerem conquisitionem, vel habilem, gratam- que adipiscenti esse, sicut et ea quæ iinea sunt corpori, super quod sunt. Nisi in ipsis macula effecta fuerit. Quia etiam C cum sublimes sint, conversatio eorum potest esse in terris. Quorum singula in linum proveniunt, quod altum quidem calamum habet, sed multum a terra ascendit, facileque conquiri potest a paupe- ribus, et ei qui hoc induetur, acceptum gratum- que est, sicut supra dix mus. Estuantem etiam refrigerat, sed et in geln fovet, quod est virtutis proprium, quæ refrigerat quidem in æstu concu- piscentiarum, in frigore autem tentationum cale- facit, atque ad zelum [coelum] erigit, et non per- mittit sentiri persecutores. Sed ut non etiam sa- lutis perdas capitulum, quod est baptisma, nec æstimes tibi sufficere virtutes, sine dono bapti- smatis, addidit : Hæc enim sunt vestimenta sancta, quibus cunctis cum lotus fuerit inductur. Lavatur omne corpus per aquam baptismatis, quia torum nostrum lavat, et renovat hominem. Ergo baptizari oportet prius, et ex aqua regenerari, ac Spiritu, ac sic prædictis virtutibus indui, et per eas Christum : hoc enim et ipse contextus legalium signat verborum. Post- quam enim dixit legislator, ne omni tempore in- grediatur sanctuarium, nisi hæc ante fecerit : Vitulum pro peccato, subdidit : et arietem in ho- locaustum. Tunica linea vestietur, et reliqua. Non solum Christum intelligibilem arietem, et verum 111, 25. appellavit, suscipere nos, et indui volens, propter quod et baptismatis gratiam introduxit: quia per ipsam maxime Christum induimur. Quando autem bæc adepti fuerimus, in Sancta sanctorum ingre- diemur, non substantiam perscrutantes Dei, vel discutientes, hoc enim prohibitum est, sed ad ea quæ sunt de dispensatione Christi sacrificioque ejus pro nobis, et bonis quæ per ea fruimur, sa- pientiæ dogmatibus studium dantes: hoc enim ma- nifestum faciunt maxime quæ sequuntur : VERS. 5, 6. Suscipiet ab universa multitudine filiorum Israel duos hircos pro peccaio, et unum arietem in holocaustum. Cumque obtulerit vitulum. et oraverit pro se et pro domo sua. › Multa hic intentio, dicentis simul, et audientis est necessaria, ut non recedant ab eo quod rectum est, quia maxima sunt mysteria, ea quæ nunc ex- ponit lex, et quidam in ipsis offendunt ignorantes borum virtutem dictorum. Sed hæc quidem, in quibus offendunt, subtilius in subsequentibus di- centur. Quia autem ad ipsum Christum ea de qui- bus locutus est legislator, in præsenti evidenter referuntur manifestant species sacrificiorum, et effectus, sed et hi a quibus sacrificia accipiuntur. A synagoga enim, vel universa multitudine filiorum Israel accipi sacrificia præcepit: quia Christus qui pro nobis immolatus est, ex filiis Israel secunduin carnem fuit, ita ut Paulus diceret: Ex quibus Chri- stus secundum carnem, qui est Deus benedictus in sæcula. Amen ". Dein sacrificiorum alia quidem pro peccatis : alia autem in holocaustum jubet offerri, figurans, sicut oportebat, Christi sacrificio virtutem, qui pro nostris peccatis offertur; audi ergo Paulum dicentem: Christus semel oblatus ad multorum exhaurienda peccata, novissime sine pec- calo apparebil exspectantibus se 50. Quia autem ad holocaustum et ad perfectionem videlicet, et ad profectum vitæ, atque virtutum Unigeniti sacrifi- cium factum est, quomodo dubitare licet aperte Paulo dicente Ergo fratres, et vos mortificati estis legi, per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mor- tuis resurrexit, ut fructificemar Deo " Et rursus de eo dixit: Unde et salvare in perpetuum potest, accedentes per se ad Deum ". Sic perfectio, et omnimoda nostra salus, filius per sacrificium suum factus est. Proprie autem in effectibus sacrificio- rum, accepit legislator ea quæ immolabuntur: cum enim dixisset hircos pro peccato offerri, quoniam hoc animal in peccatorum genus divina Scriptura accipere consuevit, nullatenus immemores, quia, quando sacrificiorum hæc pœnitentiæ rationem significabant, occasionem ex legali hoc codice su- mentes exposuimus: hædum, qui Græce chimarus dicitur recte immolari ab eo qui pœnitentiam agit, 47 Peal. x, 8. *♥ Job xxxvi, 3. 31 Rom. vi, 4. **llebr. Rom. IX, 5. 80 Hebr. 1x, 28. HESYCHII PRESBYTER.

- ostendimus : utpote in tempestate, et fluctu consti- A per ipsum Moysen, et fratrem, et aliums es Aliam, tuti, usque dum pœnitentiæ ejus suscipiatur sacri- et civitatem integram, quæ ad idola convertitør, dis- ficium. Aries autem utpote ducatum gregi præbens, deputatus recte in holocaustum, id est in virtute et perfectione vitæ accipitur, quorum est enim nisi præpositerum docere perfecta? His ita se habenti- bus, omnimodo dicis. Cur si bircos pro peccato lex præcepit offerri, nunc etiam vitulum offerri præce- pit? Una autem ratione, brevique solvi atque expla- nari potest, quia non unius generis, sed tam pecca- torum, quam justorum est Unigeniti sacrificium. Et propterea hirci, pro genere quodammodo pecca- torum offerri præcipinutur, vivus autem pro justis, quia bos, cum sit ad operandum aptum animal, in persona justi secundum legem accipitur. Unde et in vitulo, ait, orabit pro se, et pro domo sua. Domum Dei justos appellans, habitat enim in eis, et inambulat. Ipse est corum Deus, et illi ejus populus. Deprecabitur et pro eo, id est pro domo propriæ carnis, nam etsi peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus *³, verumtamen Adam indutus est, qui propitiationem, propter maledictum quod semel humano superinductum est generi, opus haberet. Audi ergo Paulum ad Hebræos de Christo talia scribentem: Qui non habet quotidie necessitatem, quemadmodum sacerdotes, primum pro suis delictis hostias offerre, deinde pro populis : hoc enim fecit semel se offerendo *. VERS. 6-10. Cumque obtulerit vitulum, et ora- verit pro se, et pro domo sua, duos hircos stare fa- ciet coram Domino, in ostio tabernaculi testimonii, mittetque super utrumque sortes, unam Domino, et aliam capro emissario : cujus sors exierit, Domino offeret illum pro peccato; cujus autem in caprum emissarium, statuet eum vivum coram Domino, ut fundat preces super eum et mittat illum in solitudi- nem. His rite celebratis, offeret vitulum, et rogans pro se et pro domo sua. › perdi præcepit, et clamat : Non crunt tibi dii alii, absque me ". Per David autem dicit : Non erit in te Deus recens, neque adorabis Deum alienum *7. Ilic ergo qui hæc præcepit, pro eo quod suam gloriam), ac sacerdotium, et cultum æquaturi, et cum eo divi- suri erant, hoc jubet, ut duobus hircis oblatis unum præciperet sibi applicari, alium autem ad- versario suo, quem emissarium putant dici. Sed non cognoverunt, neque intellexerunt, in tenebris am- bulant. Emissarium enim, eum hircum, qui mitti- tur in desertum, legislator appellavit. Nos autem ex his quæ ad litteræ legalis traditionem pertinent, quemadmodum non esset verisimile hoc præcipere legislatorem demonstremus, deinde intentionem sanctionis ex spiritus consideratione exerceamus. Duos ergo hircos statuere coram Domino in ostio ta- bernaculi testimonii præcepit, non autem eos abla- turos esse Deo, hoc est enim coram Domino, ne ad ostium Dei ea quæ diabolo mittebantur, sed et sor- tém mittere, unam Domino, et unam lustrationis præcepit. Si autem in alicujus maligni personami emissarium accepisset, nequaquam de eo, cum Co qui Dei erat, sors mitteretur, quia nec cum quoli¡ et malo quemlibet bonum sortem habere in diviniș Scripturis invenies. Sed quoties sors mittebatur, æquales cum æqualibus mittebant sortes, sicut et tribus Israel, dividebant ; nam quando pro Juda ad apestolatum alium eligere necesse habebant, super duos viros æquales virtutibus, et doctrina, Matthiam videlicet, et Joseph justum, sortes missæ sunt, ita ut Petrus concionando diceret : Tu, Domine, qui corda nosti omnium, ostende quem elegeris ex his duobus, accipere locum ministerii hujus, et apostola · tus 88. Non solumn autem antequam sors mitteretur in duos hircos, coram Domino eos sisti præcepit, sed et illum in quo sors emissionis venit, postquam eadem sors super eum ceciderit, et manifestuni fuerit statui coram Domino præcepit et eſſundi su- per eo preces. Quomodo ergo qui ante faciem Dei statutus est, eique quodam modo consecratus, ipse rursus diabolo mittitur? Vel quo modo propitia- tionem peccatorum, hoc quod iniquo transmittitur, Solent cæci in lumine offendi, et inſidetes in lege Dei scandalizari, quod Petrus sciens, tam de Pauli vasis electionis epistolis, quam de omni divina Scri- -ptura dixit : In quibus sunt quædam difficilia intel- lectu que indocti et instabiles depravant, sicut et cæteras Scripturas, ad suam ipsorum perditionem **. Hoc et nunc patiuntur, qui ad suam voluntatem, et D sacrificium peragit? Si enim ejus intentio est etiam non ad veram intentionem intelligunt legem lei, el noxium animæ ac pestilentem idolorum cultum constituere ex his, quæ dicta sunt a legislatore, inaniter cogitant. Nam dicunt: Super duos hircos lex sortem mitti præcepit, unum Domino, alterum autem ad emissionem separari præcepit. Emissarium autem appellant diabolum, ut ex hoc occasionem præbeant ad colendum malignum in tantum aures obturantes, et in tantum mente crci. Quomodo ergo habeat rationem, haud credibile est, quod Deus ipse sacrificium diabolo offerri præcipiat, qui . justos peccatores efficere, quomodo peccatoribus propitiationem poterat profligare? Quomodo autem is ipse peccator, de quo ait David : Constitue pecca- torem adversus eum, et diabolus stet a dextris ejus **, propitiationem potest conquirere peccatorum? so- lius quippe hoc Dei est, ad quem David dicebat, Et propitiare peccato meo, copiosum est enim 60. llis ergo ita se habentibus, et undique incongruo hoc ostenso intellectu non ignoremus nos, quia de Chri- sti sacrificio procul dubio maxime hæc legislator dixerit. Unde æstimo mali intellectus zizaniam 3. "Petr. 11, 22. * Hebr. v, 27. u, 21. Petr. 1, 16. Psal. cv, 5. 6º Psal. xxiv, [], Exod. xx, 87 Psal Lxxx, 10. BS ACL. IN LEVITICUM. LIB. V.

• Caprum vero super quem venerit emissionis surs, statuet vivum ante dominum, ut fundat preces super eo. Quia enim sortem emissarii diximus figurate re- ferri ad Christi divinitatem, statuet hanc vivain, impassibilem custodiens, ut per eam deprecetur. Nemo enim potest dimittere peccata, nisi solus Deus. Dimittit autem eum in solitudine, et, sicut aiunt LXX, portabit hircus super se nomina eorum, in terram solitariam, sive inviam. Desertam terrain, et solitariam, sive inviam nullatenus existimemus nunc in quolibet malo oportere accipi, neque per hoc piorum aures, hi qui ad impietatem legem tra- hunt, conturbent. Desertam enim a malo dicit, et solitariam, sive inviam, quæ ab intelligibilibus ho- stibus ambulari non potest, in qua Deus habitat, et apparet, quod manifestat David dicens: Deus Deus meus, ad te de luce vigilo. Sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea. In deserto, el in invio, et inaquoso, sic in sancto apparni tibi, ut ride- rem virtutem tuam, et gloriam tuam 68. Ergo deser- tum et invium, sanctum est, et Sancti sanctorum ha- bitaculum, ubi in cœlos divinitas tempore passionis abiisse dicitur, non de loco ad locum migrans, sed colbens propriam virtutem ex humanitate, ut da- ret spatium passioni, in loco digno sibi, in sinu Patris videlicet manens. Ad quæ nullus accedit, nisi ipse et sanctus Spiritus, et quia ipse in Patre est, et Spiritus sanctus, sicut evangelicis didicimus Lil- teris, ergo abire, cohibere intellige. Sic enim Deus abire, qui ubique præsens est, cum suam cohibet operationem, dicitur. Portat etiam iniquitates no- stras, quia ignis proprium est fenum consumere, el divinitatis peccatum perimere, unde et ignis con- sumens Deus dicitur ". disseminare inimici veritatis volunt, gloriæ mysterii A invidentes, clarumque ejus testimonium ex lege considerantes : quia enim Deus, et homo erat, qui pro nobis incarnatus est Christus Jesus, impassibi- lem divinitatem custodiens, solam passionibus hu- manitatem præbuit, effectus autem passionis ejus, id est nostra propitiatio, non solum passæ carnis, sed multo magis impassibilis divinitatis fuit, quod testatur Paulus, dicens: Qui cum esset splendor gloriæ, et figura substantiæ ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ ". Demonstrans autem quod hæc omnia de Unigeniti divinitate dicantur, subdidit : Purgationem peccatorum faciens, sedet ad dexteram majestatis in excelsis ", ipsi Deo, verbo etiam ea quæ proprie ejus erant carnis, conjungens. Si ergo hæc apte dicta sunt, propterea duo sumuntur hirci, et statuuntur coram Domino, in ostio tabernaculi testimonii, ut ad imaginem Christi hæc in eis age- rentur. Ipse est enim ostium verum, quod ad ostium tabernaculi testimonii, quod est in cœlis, ducit. Et mittit Aaron super utrumque hircum sortem, unum qu'dem, ut virtute et significatione sortium dividi dispensationem divinitatis Christi et humanitatis Intelligamus. Divi li vero, tam huic quam illi sunt propria, ut hæc quidem patiatur, illa autem confor- tet patientem, et per passiones quæ in ea opera- bantur; tam contrariae nobis moderarentur passio- nes, quam suam manifestaret impassibilitatem. Deinde sortem unam, ait, Domino, et aliam capro emissario, non ali nisi Christo, sicut superius dixi- C mus. Si inimico cuidam et maligno sors aut hirens daretur, non sortiretur cum Deo, sed nec ad ostium tabernaculi testimonii deduceretur, nec preces super eum funderentur, vel propitiatio in eo ageretur. Caper ergo emissarius, utpote qui emissus est et non immolatur, dicitur. Cujus autem rei gratia non immolatur, qui ad confirmatum deputatus est, sicut Aquila edidit? quis autem sit confirmatus sive fortis, audi Job dicentem : Scio, quia potens es, et nulla te latet cogitatio". Andi et David: Firmamentum est Dominus timentibus eum ". Ergo, una quidem sors iminolate carni Christi, quæ cum unita sit Deo Verbo, recte Dominus nominatur. Propter quod Paulus ait: Si ergo cognovissent, nunquam Dominum gloria crucifixi:sent. In confirmatum autem Deitas accipitur. Sorti subjiciet. Sors ista in hac accipitur: hæc enim omnia obtinens, etiam propriam carnem pas- sione recte confirmavit. Propterea offeret Aaron caprum, in quo venerit ei sors Domino, et offeret eum pro peccato. Intelligibilis enim Aaron, is qui sacerdotio nostro præest, de quo Paulus dicit : Sicut Aaron, sic et Christus semetipsum glorificavit, ui sacerdos fieret ". Hic suam carnem offeret Patri, et in ipsa offeret pro peccato, de quo Paulus He- bræis scripsit: Hic unam pro peccato offerens ko- stiam, in perpetuum sedet in dextra Dei̟“. 19. Hebr. 1, 3. * ibid. ‹³ Job x111, 3. 65 Pɛal. Lah, 1-3. " Vers. 11-13. ‹ Et offeret Aaron vitulum pro peo- cato, et rogans pro se, et pro domo sua, immola- bit eum. Assumptoque thuribulo, quod de prunis altaris impleverit, et hauriens manu compositum thymiama in incensum, vltra velum intrabît in san- cta, ut positis super ignem aromatibus, nebula eorum et vapor operiat oraculum, quod est super testimonium, et non moriatur. › Quia multa frequenter acta diximus per sacrifi- cium Salvatoris, necessarie in eo multæ exquisita sunt in lege differentiæ. Principaliter ergo per il- lud, ipsi Israel profligabatur absolutio propter quod dicebat: Non veni nisi ad oves quæ perierunt domus Israel Non solum autem Israel liberatio, sed et gentium iuerat in sacrificio Christi correctio. Hoc autem aperte Paulus exponens, ad Ephesios scribe bat: Ut duos condat in semetipso, in unum uoYUM hominem faciens pace et reconciliet ambos in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitias in semetipso, et veniens evangelizavit pacem vobis qui longe fuistis, et pucem his qui prope ". Longe gen- tes appellans quia longe ab omni divina scientia erant, juxta Israel quem propinquare prophetæ, et **] Cor. 11. 8. J. Deut. iv, 24. •• llebr. v, ** Hebr. " Ephes. 11, 15- 17. 86 Psal. xxiv, 14. 10 Matth. xv, 24. HESYCHII PRESBYTERI

-- lex faciebat, Dehine subnectens Paulus dixit: Quia & Adeumus cum confidentia ad thronum gloriæ ejus ɛ. per ipsum habemus accessum, utrique in uno spiritu ad Patrem ”. Immolat ergo intelligibilis Aaron vitu- lum, id est propriam carnem, cujus hostia quando in Judaicæ plebis liberationem accipitur, sacrificium vituli necessarie assumitur; habebat enim ipse le- galem justificationem, maxime ut aperte prædica- ret : Non veni solvere legem, sed implere 1. Paulus autem de ipso dicebat: Misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erunt, redimeret ”; llæc autem vitulus propter jugum mandatorum 'apte intelligitur. Rogans pro se. Videlicet pro humanitate; hujus enim in semetipso figuram gerebat. Sed et pro domo sua. Proprie eum qui sub lege vivebat populum, qui domus ipsius propter cogna- tionem fuit, venit liberare. Propter quod Cleophas dicebat : Nos autem sperabamus, quia ipse esset re- dempturus Israel T.. Immolabitque eum. Ipse enim propriam carnem immolavit; ipse sui sacrificii pontifex in Sion ſa- ctus est, quando sanguinis novi testamenti dabat calicem. Hoc ergo intellig bile dicebat altare, quod manife- stant quæ sequuntur ; ait enim : Ut accipiamus mi- sericordiam, et gratiam inveniamus in auxilio oppor- tuno . Horum enim utrumque ab altari sine aliqua dubietate percipimus. Sed quid in his quæ sequun- tur, legislator subdidit? Et hauriens manu thymiama compositum in incen- sum, ultra velum intrabit in sancta. Vel sicut LXX: Et implebit manus suas thymiamate compositionis subtilis, et offeret interius in interiora velaminis. Dicit autem orationem de qua dixit David : Diriga- tur oratio mea, sicul incensum in conspectu tuo **. Hæc ergo quando sæcularia oramus, crassa quo- dammodo, et non subtilis est. Quando autem spi- Britalia petimus, id est scientiam divinam, regnum coelorum, remissionem peccatorum, subtilis quæ- dam est, utpote spiritalis et intelligibilis, quam in- telligibilis sacerdos pro nobis offert. Manifestum au- tem est ex eo quod pro discipulis Christus orans, sanctificationem eis et unitatem secum, libertatem- que in 'mundo, et alia talia deposcebat. Intrabit in sancta; sive, secundum LXX, et offeret in interiora velaminis, carnis videlicet suæ. Offeret autem, cui? Patri videlicet, quia hæc quidem manifesta aspectul omnium præferebatur, ipse autem erat invisibilis : Assumptoque thuribulo, quod de prunis altaris im- pleverit. Thuribulum, linguam Dominicam hic dicit, in ipsa enim erat Spiritus. Sumit ergo plenum thu- ribulum carbonibus, quia sacrificio suo doctoralia verba, que erant divina et cœlestia, protinus addi- dit, de quibus David dicebat: Carbones succensi sunt ab eo . Hoc Joannes in cœna acta postquam C Judas est egressus scripsit 7, in quibus, quomodo qui dem Pater in ipso, quomodo autem ipse cum sit in Patre, mittat donum Spiritus ; quomodo Pater est agricola, ipse vitis, apostoli vero palmites; quomo- do princeps mundi hujus judicetur, aliaque expo- nit miracula, quæ sunt carbones ignis, utpote cale- facientia nos ad pietatem, cum sint generaliter spi- ritalia : sed et altare, quod secundum LXX, ante Dominum. Hoc autem esse sex Cherubim, in ipsis proœmiis libri hujus ostendimus. Illic enim carbo- nes intelligibilis ignis constitutos esse, Ezechiel propheta demonstravit; Dominum quippe ipsum, qui erat indutus podere, et accinctos habebat lum- bos, proponit dicentem: Ingredere in medium ro- tarum subter Cherubim, et imple manus tuas de me- D dio Cherubim *. Quia ergo altare intelligibile, in quo carbones ignis sunt, sedem Cherubim oportet intel- ligi, auḍi Isaiam dicentem: Et venit ad me unus de Seraphim, et in manu ejus calculus, quem forcipe tu- lerat de altari, et tetigit os meum Quod ergo in coelo est altare aliud, nisi Cherubim ? Sed his, si- cut enim tam pontifex, quam rex, idem et sedem habet, et altare: hoc ergo Paulus Hebræis signifi- cans dicebat: Non enim habemus pontificem, qui non potest compati infirmitatibus nostris, tentatum autem per omnia pro similitudine, absque peccato. • Ut positis super ignem aromatibus, nebula eorum et vapor operiat oraculum, quod est super testimo- nium, et non moriatur. Dupliciter hic quod dicitur intellige. Quia ergo Aaron ipsius Christi figuram gerit, propter sacerdotii dignitatem, figuram ctiam gerit corporis sacerdotum. Superimponit quidem Christus ignem aromata, id est orationem super doctrinam, et operit vapor eorum nebulæ, id est orationis virtus. Oraculum quod est super testimo- nium; id est, carnem suam, ex qua propitiatio no- bis conquisitǝ est peccatorum, et in salutari est vi- delicet passione. Hoc autem esse testimonium paulo superius ostendimus. Et non morietur corruptionis morte, neque enim caro ejus vidit corruptionem, quia vapore aromatum virtute utique orationis illius, operiebatur, de qua David ait, Christum Patrem deprecans: Quia non derelinques animam meam in inferno, neque dabis sanctum tuum videre corruptio- nem 83. Ponit autem unusquisque sacerdos de Chri- sto loquens, in ignem aromata, spiritalis doctrinæ orationem, et orationis virtus operit oraculum, quod est super testimonium. Non permittit autem cum quærere de passionibus Dominicæ carnis, ea quæ super virtutem quærentis sunt ; et non merientur ea quæ definita est immoderatis inqui- sitoribus, qui ca quærunt quæ hominibus non libet quærere, morte. VERS. 14. Tollet quoque de sanguine vituli et as- perget digito septics contra propitiatorium ad orien- .73 Matth. V, 17: I seqq. tem. › xxiv, 21. 76 Psal. xv11, 9. 8 Psal. CAL, 2. ** Galat. iv, 4. 78 Luc. Ephes. 11, 18. 80 llebr. IV, 15, 16. 18 Ezech. x, 1. 79 Isa. x1, 6, 7. 81 ibid. 17 Joan. XV, 8 Psal. xv. IN LEVITICUM. LIB. V.

nobis primitias Jesus suscepit. Ergo ut demonstra- ret, de Judæis principaliter Christum, propter Abraham, cognationem esse, sed tamen omais no- stræ naturæ, quæ in peccato est primitias portare, propter quod Adam appellatus est, vitulum simul . et hircum lex ad figuram sacrificii ejus assumpsit. Cum autem unum sit sacrificium, sive vitulus, sive hircus nominetur, effectusque unus in utroque «it, peccatorum enim ex eo profligatur absolutio, necessarie communia sunt ea, quæ in hircolagun- tur, et vitulo. Cernis enim, quia etiamn bircum occidens, ante Dominum videlicet patrem, et san- guinem inferens in interiora velaminis, id est ad patrem. Rursus ergo hunc interius intelligibilis Sive ut LXX, asperget digito suo super propi- A dam non popuius, nunc autem populus, ex quo de tiatorium ad orientem ante faciem propitiatorii asperget septies digito sue. Sacrificium Unigeniti, esse quidem ejus carnis per virtutem rursus divi- nitatis ejus, et per beneplacitum Patris, ad remis- sionem peccatorum nostrorum, et ereptignem, simulque ad donum subministrationis spiritus per- agi, aperte ex his, quæ nunc dicit legislator, manifestatur. Digitus enim significat virtutem divi- nitatis; unde David dixit: Quoniam videbo cœlos opera digitorum tuorupi, lunam, et stellas quas tu fundasti **. Utrumque ergo ad divinitatis accipimus virtutem, ipseque sanguis vituli super propitiato- rium ad orientem aspergitur. Ad propitiationem enim nostram, simulque illuminationem, passio salutaris peracta est: unde ipsa passio dicitur B velaminis, visibilis videlicet Domini carnis intelli- propitiatorium, sicut frequenter ostendimus. Dici- tur autem et Oriens; ait enim de eo Zacharias Pro- pheta Ecce vir, Oriens nomen ejus, el subter eo orietur. Ait autem et Zacharias sacerdos, pater Joaunis: In quibus nos visitavit, Oriens, ex alto, Illuminare his qui in tenebris sedent, et in umbra mortis. Sed et contra propitiatorium, id est in conspectu patris, asperget septies, ut tam remis- sionem peccatorum, quam Spiritus sancti donum, de Dominico sanguine genus hominum susciperet. Utrumque enim septenarius numerus significat, quia videlicet septem sunt dona Spiritus, et idem numerus peccatorum significat remissionem. Nam Petro Christum interrogante, Si peccaverit in me frater meus, quoties dimittam ei, usque septies? Chri- stus ait: Non dico, septies, sed usque septuagies sap- ties 7. Multiplicans numerum septenarium. VERS. 15. Cumque mactaverit hircum pro peccato populi, inferet sanguinem ejus intra velum, sicut præceptum est de sanguine vituli, ut aspergat e regione oraculi, et expiet sanctuarium ab immun- ditiis filiorum Israel et a prævaricationibus eorum cunctisque peccatis. › . gis, utpote invisibilem inferens sanguinem ejus intra velum, sicut præceptum est. Et de sanguine vituli asperget digito septics contra propitiatorium ad orientem. Vel sicut LXX super propitiatorium ante faciem propitiatorii. Deinde quid sequitur? VERS. 16. Et expict sanctuarium ab immun- ditiis filiorum Israel, et a prævaricationibus eorum, cunctisque peccatis. ▸ Videtur quidem de tabernaculo dicere, dicit autem non de eo quod sensui subjacet. Quid enim expiationis seu propitiationis ligna egerint? quidve pelles vel reliqua,ex quibus tabernaculum Judæorum quod sensui subjacebat, confectum erat? Sed gene- ralitatem, sive totam dicit hominum speciem. Sancta enim fuit ab initio massa nostra, ita ut Dei in ea habitaret spiritus. Quod demonstratur ex eo, quod auferre illud irascens minatus est Deus, quando hi qui ex Seth descendebant, cum essent justi, et filii Dei appellarentur, concupiscentes eas quæ ex ea in posterosque ejus per successionem genitæ sunt, quæ et filiæ hominum dicebantur, unius gene- ris cum malis et iniquis effecti sunt, dixit enim sic Videntes filii Dei filias hominum, quod essent pulchræ, acceperunt sibi uxores ex omnibus quas ele- gerunt, et dixit Dominus Deus: Non permanebit spi- ritus meus in homine in æternum, quia caro estas. Ergo si habitabat spiritus Dei in homine antequam omnes sequi passiones carnis inciperet, sancta me- rito erat hominum massa: nam nec primitias ex ea Sanctus sanctorum assumeret. Quia autem sordidata est, expiavit eum ab immunditiis filiorum Israel. Primum quidem sensibilis ipsis data est lex, quia transgressi sunt, reos illos maledicto, et moiti constituit, ut propterea necessariam haberent expiationem, et pro eis quidem principaliter uni- geniti immolatur sacrificium: immolatur autem et pro omnibus hominibus, ita ut Caiphas diceret : Oportet ut unus homo moriatur pro populɔ, el nou tola gens pereat *. Quodque dictum erat, confr- Admirandus est legislator, sufficiens ad figuram mysterii, nullatenusque reprehendendus est in mul- tis formis multiplicem præfigurationem necessarie dividens. Quia enim Christus de Judæis secundum carnem, qui sub jugo legis vivebant ortus est, recte vituli sacrificium nominatur. Legali enim jugo, et D pertinenti ad eum operationi, et justitiæ vitulus comparatur, jugum consuetus trahere, atque ita terram operari. Quia autem secundum quod incar- natus erat, de communi massa hominum factus est, propterea rursus hircus appellatur. Asperum ergo hoc animal pilorum indumentum gerit: asperum autem utpote peccato refertum, omne viventium genus, quia nihil est peccato asperius. Unde hoc approbare aperte legislator volens inquit: Cumque mactaverit hircum pro peccato populi. Totum hic intelligens humanum genus, quod quon 8: Matth. xv, 21, 22. ** Psal. viii, 4. 49-51. 85 Zach. vi, 12. ** Luc. 1, 78. 88 Gen. vi, 1-5. 89 Joan. XI. HESYCHII PRESBYTERI

-- » ans simulque et corrigens evangelista Joannes, A bonum". Nemo cœlestem conversationem tune addidit: Hoc autem a semetipso non dixit, sed cum sequebatur, nec dignam cœlesti homine sapientiam, esset pontifex anni illius, prophetavit, quia moritu- rus cssel Jesus pro gente, et non solum pro gente, sed el filios Dei, qui dispersi erant in unum colligeret : gentes videlicet, de ipsis enim Dominus dicebat: Mabeo enim alias oves, quæ non sunt de hoc ovili, et ¡¡las oportet me colligere ». Aperte autem filij Dei, multo magis sunt Israelitæ, quia Israel videns. Deum interpretatur, et secundum rationem pro sensibili Israel Jesus immolatus, id est sacrificium, et pro omni humano genere, ad expiationem immundi- tiarum nostrarum obtulit. Quarum immunditiarum? ld est a prævaricationibus eorum, inquit, cunctis- que peccatis. Animæ quippe immunditia, non mor- tui pollutio, non porcinus cibus, non quippiam aliud simile, sed nocere proximo est, et peccare in Deum, vel mandata Dei. usquedum in sancto propriæ carnis rogaret per cru- cem, et egressus est ex ea lege communis mortis, emittens spiritum, et carnem relinquens in sepul- cro, quod ejus evidenter exitus nominatur. Sed non generalitati omnium hominum profuit hoc quod nunc est expositum sacrificium. Nullas homi- num sit, inquit, in tabernaculo, quando Pontifex ingreditur in sanctuarium ut roget. Atqui in sacri- ficio quod est secundum litteram, solus præsens esset populus Judæorum. Non autem omnis homo de tabernaculo secundum tempus sacrificii, quod nunc dictum est, excluderetur: sed significat, omne hominum genus, terrena nunc sapere, et in pec- catis esse, ac propterea in intelligibili tabernaculo testimonii recte non inveniri. VERS. 18, 19. Cum autem exierit ad altare, quod coram Domino est oret pro se et sumptum sanguinem vituli atque hirci fundat super cornua ejus per gyrum, spargensque digito septies, expiet, sanctificetque illud ab inmunditiis filiorum Israel.▸ Juxta hunc ritum faciet tabernaculum testimonii quod fixum est inter eos, in medio sortium habitatio- nis eorum. Nullus hominum sit in tabernaculo, quan- do pontifex ingreditur in sanctuarium, ut roget pro se et pro domo sua, et pro universo cœtu Israel. Quod lex superius appellavit sancta, ecce nunc tabernaculum testimonii appellat, quod fixum est inter eos, in medio sortium habitationis eorum. Sive secundum LXX ædificatum in eis, in medio immunditiarum eorum. Eadem quippe ratione, et sancta esse, et testimonii appellari tabernaculum, massa nostra potest. Si enim tabernaculum testi- С monii cœlum diximus, recte sancta nominatur coelestis noster homo, de quo ait Paulus: Sicut por- tavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis. Rursus: Si terrestris domus nostra hujus habitationis dissolvatur, habemus ædificationem que ex Deo est, domum non manu factam, æternam in cœlis. Recte ergo sanctum nominatur, quia ædifi- catus est in nobis. Primum enim formavit Dominus Deus de pulvere terræ hominem, et tunc insufflavit in faciem ejus spiritum vitæ”. Hic est ergo noster cœ- lestis homo, qui in medio immunditiarum nostra- rum est, qui etiam passionibus carnis oppugnatur, secundum quod Paulus dixit: Video enim aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meæ, el captivum me ducentem in lege peccati, quæ est in D aquileæ gerit, sapientiæ quidem in persona leonis, membris meis”. Propter quod nimis lex consequen- ter subdidit: VERS. 17. Nullus homo sit in tabernaculo testi- monii, quando pontifex ingreditur ut roget pro se, et pro domo sua, et pro universo cœtu Israel. > Quando enin Christus ingreditur in sanctum, id est, quando incarnabatur, cœlestem hominem atque ex nobis primitias sumebat, nemo crat in intelligi- bili tabernaculo testimonii, nec gentilis nec circum- cisus, nec levita, nec sacerdos, quia omnes declina- verunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat Quia quæ vituli, et hirci essent, satis in his quæ dicta sunt, explanatuin est. Simul enim utriusque sumens sanguinem, unumque illud conjunctioni demonstrans, super cornua altaris ponit, sen fun- dit. Sed quid agit? Quæcunque mysterii ordo exigit, et consequentiæ vult figura, quam cum omni subtilitate législator scripsit postea nostrum egres- sum ad altare, quod est coram Domino. Dicit autem eum, qui est thymiamatis, quod esse sedem Cherubim ostendimus, cum carne ascendens, et nostram in eo captivitatem sublevavit, simul nos suscitans, et sedere faciens in dextra in cœlestibus. Et sumptum sanguinem effundit super cornua ejus per gyrum, aspergensque digito septies, expiet et sanctificet illud ab immunditiis filiorum Israel. Quia propria passione non solum cornua ejus, qui est in cœlo altaris, virtutes scilicet præcipuas, et generales, sapientiam, fortitudinem, justitiam, ca- stitatem sanctificavit: quæ cornua Cherubim recte sunt, figuras enim corum coeleste hoc animal habet, in personaque hominis et leonis et vituli et justitiæ in persona vituli, castitatis in persona aquile de quibus plenius in prophete Ezechielis interpretatione olim exposuimus. Expiet et sanctificet illud ab immunditiis filiorum Israel. Christi enim sacrificio expiantur et cœle- stia 9, ita ut Paulus diceret: differentiam legalium sacrificiorum, et unigeniti ostendere volens : ne- cesse est ergo exemplaria cœlestium his mundari, ipsa autem cœlestia majoribus hostiis quam istis. Sed cujus rei gratia expiatione opus habebant coelestia legislator ostendit, dicens: . 1. 7. ** Joan. x, 16. 911 Cor. xv, 49. Hebr. 18, 23. 92 Cor. v, Gen. 1, Rom. v, 23. "Psal. XIII, 3. IN LEVITICUM. LIB. V.

Expiel sanctificetque illud ab immunditiis filiorum A emittit eum per hominem paratum in desertum. Israel. Quantum quidem ad coelorum virtutes, non œecesse erat quælibet expiatio, quia in sanctifica- țione continua conversantur: sed quia frequens ad cœlos nostrorum peccatorum ascendit fumus, de quo dixit David: Ascendit fumus in ira ejus, et ignis facie ejus exardescit: ita ut Deus ad Jonam dice- ret Vade ad Niniven civitatem magnam, et præ- dica in ea prædicationem quam ego loquor ad te, quia malitia ejus ascendit coram me". Et rursus ad Abraham de Sodomis: Descendam, et videbo utrum clamorem, qui venit ad me, opere compleve- rint, an non. Recte de nostris immunditiis san- ctificat, et expiat super nos choros, ut auferat ex eis circumstantem abominabilemque odorem, et gloriationem falsam, quam contra eos deposuimus. Propterea non simpliciter asperget, sed septies, ut intelligas veniam peccatorum nostrorum, hanc enim septenarius numerus figurat. Loca coelestia mundantur abominabili odore, et gloriatione quam deposuimus: hujus enim rei causa, prius inimicitia a nobis, contra ea quæ sunt in cœlestibus, exorta est. VERS. 20. Postquam emundaverit sanctuarium . et tabernaculum, et altare. › Vel sicut LXX. Definietque exorans sanctum, et tabernaculum testimonii, et altarium, et pro sacerdo- tibus purgavit. Secundum quorum editionem, recte lex præcipue memoriam sacerdotum fecit, ut in omnibus figura sacrificii unigeniti salvaretur. Quia C enim a Christo sacerdotium chorus Apostolorum sortitus est, qui et pars erat humani generis, pro quo Dominus semetipsum obtulit, sed tamen spe- ciale, quemadmodum unguentum, et præcipuum sacrificium, Domini appellavit: quod demonstrat Dominus, ad Patrem dicens: Ego sanctifico meip- sum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate'. Et rur- sus ad eos: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis; vos amici mei estis, si feceritis quæ ego præcipio vobis. Respice autem et legalis figuræ ordinem, quomodo ad ipsam deducit veritatem; secundum· LXX, enim ait: Definiet exorans sanctum, et taber- naculum testimonii, et altare; id est finiet et termi- nabit deprecationem, quæ acta est per clucem; pro omni genere hominum, et eam quæ in altare intel- ligibilis fuit, postquam assumptus fuerit in cœlum, et sederit in dextera patris. Atqui de sacerdotibus non expiat, mittit enim eis emundationem per intel- ligibilem ignem, et per linguas igneas spiritus, propter quod dicebat eis: Vos autem baptizabi- mini Spiritu sancto, non post multos hos dies. VERS. 21. Tunc offeret hircum viventem, ct posita utraque manu super caput ejus, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israel, et universa deli- cta, atque peccata eorum. Quæ increpans capiti ejus, Cumque portaverit hircus omnes iniquitates eorum in terram solitariam, et dimissus fuerit in deserto. › Eadem etiam nunc iterare, propter eos qui in luce offendunt, opus habemus. Probatur enim quia nulli iniquo, vel maligno, sed ipsi Deo efficiuntur ea quæ nunc in hoc hirco vivo sanciuntar. Primum quidem, quia utramque manum capiti hirci sacer- dos imponit. Manuum impositio, in sacrificio ministrabat benedictionem, aut peccatorum reinis- sionem, aut sancti Spiritus adventum, aut expia- tiones intelligibiles. Quomodo ergo in hunc, in quo sors inimici, et ejus qui contra Deum militat, sicut aiunt hi qui illius partis sunt, hæc quæ dicta sunt, sacerdos acturus erat? Vel quomodo in ipso filio- rum Israel iniquitates, et injustitias, et peccata redemit? Confiteri quippe inimicus peccata non sinit, sed imo suggerit, ut occultemus animæ vul- nera, ut non inveniamus medicum, qui medicamen- tum possit imponere, salutemque præstare. Prop- terea mox ut increpatus est David a Nathan, Pec- cavi Domino, exclamavit: et illico propheta subdidit: Et Dominus transtulit peccatum tuum, verumtamen non morieris, quia blasphemare fecisti inimicos Domini. Unde et per hominem paratuın, emitti legislator hircum in solitudinem dixit. Præ- paratum autem, id est accedentem, sive adeun- tem. Et nec dignitatem hujus dicit, utrum Levita, an sacerdos, aut quispiam de populo esset, qui hoc ageret. Ergo cum omnibus Christum præsen- tem esse significat hircus: Quemadmodum enim per carnem in primo immolabatur, sic nunc vivens propter divinitatem dicitur. Sed quia unus et impassibilis, et passibilis est, necessarie et viventi manus sacerdos imponit ut manus impositione ostendatur, quia vivens verbum Dei, impassibile, immortale, hoc pro nobis carne suscipiens sacrifi- cium suscepit. Recte ergo, in ipso iniquitates, et injustitias, et peccata sacerdos pronuntiabit. Hic est de quo Isaias propheta dicebat: Domine, quis credidit auditui\nostro? Et brachium Domini cui revelatum est? Brachium Domini filium appellans, patri consubstantiale de quo et ea quæ sequuntur subdidit: Languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit. Ipse autem vulneratus est pro- pter iniquitates nostras, attritus est propter scelera nostra. Disciplina pacis nostræ super eum, et livore ejus sanati sumus³. Sic aperte super se peccata . nostra, et injustitias, et iniquitates portavit. Et propterea secundum LXX, ait: Imponet eas super caput hædi vivi; hujus enim figura est, quod et ex spinis coronam imponi capiti suo Christus permisit, quia in spinis peccata solent accipi. Propter quod et Adam spinas germinare terra præcipitur, siqui- dem et ipse, ex inobedientia peccata germinavit. Sed et Salomon ait : Spinæ nascuntur in manu 19. 13. S Psal. xvII, 9. " Jonæ 1, 2. ♦ Isai. LJ, 1· • Ibid. 4, 5. 29 Gen. XVII, 21. Joan. XVII, • Joan. xv, ³ Reg. xi, 13, HESYCHII PRESBYTERI

- Quod semel factum est, unigenitum sacrificium ostendere cupiens, ut dictum est: Christus semel oblatus ad multorum exhaurienda peccata, secundo sine peccato apparebit exspectantibus se in salutem ", per fidem, cum qua qui legem meditatur, compar invenit huic Evangelium, multumque verax quod Christus, id est veritas, Judæis locutus est : Si cre- deretis Moysi, crederetis utique et mihi; de me enim ille scripsit . Quid autem, aut ubi, non addidit, quia qu:scunque mystica, quæcunque alta, quæcun- que divina sunt, hæc de Christo a Moyse in umbra, et figora, et imaginibus dicebantur. temulenti*, peccatis plenas esse actiones ejus signi- A ficans. Sic ergo legis accipiens verba, non ignora- bis intentionem ejus, atque virtutem: sed et inve- nies paratum hominem, per cujus manun hircus vivens in erenfum mittitur. Christes enim ipse omne sui sacrificii factus est et sacerdos, et sacri- ficium, et cultrum, et altare. Ipse est et præparatus homo, paratus pro nobis ad passionem, ita ut ipse per Isaiam dicat: Ego vero non contradicam, retror- sum non abii. Corpus meum dedi percutientibus, el genas meas vellentibus. Faciem meam non averti að increpantibus et conspuentibus". Ad quem et David 'dicit, incarnationis ejus mysterium significans, per quod nostrum adeptus est regnum : Dominus regna- vit, decorem induit, induit Dominus fortitudinem, et præcinxit se. Etenim firmavit orbem terræ, qui non commovebitur. Parala sedes tua ex lunc³. Christus ergo intelligibilis Aaron, semetipsum etiam nunc per hædum immolans, ipse per hominem paratum, sive in manu hominis parati, id est, per propriam virtutem, ipse enim cum sit et homo, paratuš estensus est. Et emittit hircum viventem in solitu dinem, sive in terram inviam, et desertam viam suam et immortalem, et impassibilem divinitatem, ad invia nobis loca, et ab omni malitia deserta; secundum quod Joannes ait: Videns Jesus quia omnia dedit ei Pater in manus, el quia a Deo exivit et ad Deum vadit". VERS. 32. Expiabit enim sacerdos qui unetus fuerit, et cujus expiatæ manus, ut sacerdotio fun- gatur pro patre suo. › Sive, ut LXX: Deprecabitur, inquit, sacerdos quæ- sunque unxerit, et quicunque consummatus fuerit manus suas consecrare ad patrem suum. Ut Christum sine aliqua dubietate ostenderet, quia enim Christus patres secundum carnem, Judæorum sacerdotum principes habebat, filii enim et ipsi Abraham, sic- ut et Christus fuit. Ostendit lex, ut quia Judæorum sacerdotes non poterant, sieut ait Paulus, acceden- tes perfectos facere, impossibile enim erat sanguine taurorum et bircorum auferre peccata, recte ipse Christus în sacerdotium unctus, et manus per cru- com consummans, expiat nos. De quo in alio loco recte lex dicit: Sacerdos quem unxerint et con- summaverint manus, sacerdotium ministrare post D patrem suum. Primum enim hunc pater unxit, se- cundum quod ait David: Propterea unxit te Deus, Deus tuus". Unxit autem dicens: Tu es Sacerdos in æternum, secundum ordinem Melchisedech ". Post- ea ab hominibus qui ministraverunt passioni et sacrificio unctus est: crucis enim sacrificium, et agnum, et sacerdotem, et liberatorem nostrum ostendit. Propter quod ad ejus planiorem demon- strationem, et subtiliorem Aguræ manifestatio- nem: VERS. 34. Semel, inquit, in anno facict hoc. › Vers. 4-7. ‹ Et locutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere Aaron et filiis ejus, et cunctis filiis Israel, et dices ad eos: Iste est sermo quem man- davit Dominus dicens: Homo quilibet de domo Israel, si occiderit bovem, sive capram, in castris, vel extra castra, et non obtulerit ad ostium tabernaculi oblationem Domino, sanguinis reus erit; quasi si sanguinem fuderit, sic peribit de medio populi sui. Ideo offerre debent sacerdoti Olii Israel hostias suas quas occidunt in agro, ut sanctificentur Do- mino ante ostium tabernáculi testimonii, et immo- lent cas hostias pacificas Domino. Fundetque sacer- dos sanguinem sub altare Domini, et ad ostium ta- bernaculi testimonii, et adolebit adipem in odorem suavitatis Dominó. Et nequaquam ultra immolabunt hostias suas dæmonibus, cum quibus fornicati sunt. Legitimum sempiternum erit illis, et posteris eo- Quia parum legislatori de figuris pertinebat, sed et quod de eis cogitabat magis propter præfigura- tam in eis veritatem, qua postea temporibus suis dispensata illas cessare vult, aperte præsens sanctio demonstrat, quæ non simpliciter ad Moysen, sed ad Aaron et filios ejus, et ad omnes tilios Israel præ- cepit: sed aperte manifestans,quia hæc legis præceptio non magnum,non perfectiorem quempiam,non imper- fectum ignorare vult, quod expedit eis scire, id est, quia temporalis est litteræ lex, ut tempore expleto, non jam circa ipsam frustra et supervacue nosmetipsos oc- cupemus. Quis autem est temporum finis ?Omnimoda loci ipsius perditio, in quo sacrificia offerri præcc- pit, comminando præcipiens, eum qui intra castra, sive foris, extra tamen tabernaculum testimonii sa- crificium Dei explet, interire de populo. Ut quando tabernaculum testimonii, et templum quod ad ejus imaginem factum est, disperditum fuerit, cognosca- tur quia finem habent omnia quæ ibi fieri lex præ- cepit; etiam illa Deo non placent, neque enim alias disperdidisset locum in quo peragi omnimodo se- cundum legem debuisset. Quod etiam dices, cum sic justas actiones, id est non occidere, non adut- terari, non furari, non falsum testimonium dicere, patrem et matrem honorare, diligere proximos, .8. • Prov. xxvi, 9. 7 Isai. L, 5, 6. • Psal. xc, 4. 1 Hebr. 1x, 28. 13 Joan. v, 46. PATROL GR. XCIII. run). X • Joan. xi, 3. 11 Ps. cix, 4. 10 Psal. XLIV,· LIB. V. IN LEVITICUM. CAPUT XVII.

forum cultu, fornicationem, et ad dæmones confu- gium, fornicationem nominaretur : VERS. 8, 9. ‹ Et dices ad ipsos: lomo de filiis Israel, et de advenis qui peregrinantur apud vos, qui obtulerit holocaustum, sive victimam, et ad ostium tabernaculi testimonii non adduxerit eam, ut offeratur Domino, interibit de populo suo. › servos liberos facere, jejunare frequenter, vel orare, A et docet quale est fornicationis peccatum, ut ¡do- non circumscribit loco, quia semper sunt utilia, et cum evangelica conversatione communia. Hæc au- lem quæ secundum semetipsa sunt superflua, sed causæ cujusdam sunt exquisita gratia, concludit loco, ut cognoscant quia temporalia sunt : oinnia enim quæ loco serviunt, servire etiam ordinata sunt tempori. Deputata sunt igitur loco sacrificia, emundationes mortuorum, et seminis fluxum pa- et hæc per sacrificia effectum habent: similiter azyma, et figuratum pascha, scenopegia, pentecoste, necnon neomeniæ, et sabbata: oportebat enim omni modo sacrificia in istis offerri. Quia autem hæc mysteriorum Domino implendorum figuras ha- bebant, in superioribus sufficienter ostendimus. B Parvulus ergo cum esset populus, qui legem acci- piebat, et ad ea quæ sunt imperfecta inhians, quia aðhæsiturus erat umbris, et compassurus locis, sic- ut parvulus in quibusdam locis delectatur, inve- nit modum legislator, per quem ex necessitate illos removeat a figuris, quando tempore harum reces- sionis fuerit, loco circumcludens eas quæ destru- cturus erat, et præcipiens extra locum hunc nil eorum quæ dicta sunt, fieri, sed eun) qui tentaret, esse sicut sanguinem effundentem. Ergo quicunque et nunc figuras peragere destructi conantur loci, sanguinem effundunt, id est communem conversa - tionem polluunt, in commune peccant, sicut et hi qui sanguinem fundunt, similiterque sanguinem ejus qui ab eis in errorem mittitur, fundunt: perdi- tionis enim ei causa efficiuntur. Quia autem possi- bile fuit illos interrogare, aut cogitare, et cujus rei gratia hæc sancita sunt, si localia sunt, ad tempus dicimus, quia causam figurarum cognoscere aperte non poterant, neque cupiebant revelate discere, quia aliorum haberent imagines ea quæ sancieban- tur. Quamobrem causam illis aliam veriorem ipsam legislator scripsit, quam hanc : Et si eadem dicere legislator videtur, verum- tamen populum, cui ab eo lex imponitur, cauturn reddit eadem quippe frequenter dicens, ostendit boc mandatum necessarium esse, nimisque utile. Verumtamen ne frustra idipsum rursus dicit, sed supra quidem occidentem solummodo, ut aliquod fa- ceret sacrificium, non tamen omni modo et reliqua sacrificii facientem, pœnæ subjecit, ait enim : Qui occiderit bovem, aut ovem, sive in castris, vel extra castra, et non obtulerit ad ostiuın tabernaculi oblu- tionem Domino. Ibi prohibitus intelligitur ab eo quod tentavit hic autem non ita, sed : Qui obtule - rit kolocaustum, sive victimam, et ad ostium taberna- culi testimonii non adduxerit eam, ut offeratur Domi- no. Consummatum sive sacrificium perfectum di- cens, in tantum ut holocaustum fieret, eamdem ta- men et in hoc pœnam præcepit. Qui enin initium fecit hoc attrectandi, et prohibitus est, nihil differt tio de populo est, ita ut non possit ultra hic in po- pulo degere, neque de circumcisione gloriari, neque de genere Abraham semetipsum ornare, aut Israe- lita dici, sed inter præputium habentes et alieni- genas constituatur, hoc est disperdi quempiam de populo suo. Ergo quicunque nunc legis mandata, seu terminos transgrediuntur, extra templum agen- tes quæcunque destructo templo lex agi non vult, jam non sunt Israelitæ, nec Judæorum appellatio- nem juste sibi usurpant. Sed etiam illud præ omni- bus notari oportet, quod non solum eos qui ex filiis Israel sunt, hæc præcepit custodire, sed cum ipsis et proselytas, sive advenas, qui peregrinantur in- ter eos, id est gentiles, hi enim non eis conjuncti sunt, sed apud eos sunt, quia apud eos sumus, ut- pote legem eorum, et prophetas, et, promissam eis hæreditatem habentes. Adhæremus autem non ip- Et nequaquam ultra immolabunt hostias suas da- monibus cum quibus fornicati sunt. Sive, ut LXX: E non immolabunt ultra sacrificia sua supervacuis : cum eis a Deo præceptum fuisset: Non facies tibi idolum, nec omnem similitudinem eorum quæ in cœlo sunt sursum, et in terra deorsum, et quæcunque in D sis, sed Deo: præterea secundum LXX, homo di- aquis subtus terram ". Vitulum fecerunt conflati- lem et vitulo sacrificium obtuleruut, causa gastri- margiæ sumere sacrificia volentes. Pædagogus eo- rum lex, de eis offerre sacrificia præcepit, ut in hæc occupati ab omni idololatriæ sacrificio semet- ipsos abstineant: et hæc sancit, quæ lex eos prohi- bens ab idolorum sacrificiis, simul docere etiam - guras mysterioruin futurorum potuissent. Bene au- tem servire idolis, fornicationem appellavit: aperte nos docens, quia nostras animas Deus sibi ad salu- tem despondit, et ideo fornicatio dicitur ab illo dis- cessio. Insuper terret eos qui in carne fornicantur, xit, cum liceret simpliciter dicere hominem, dupli- cat tamen, ut ostendat tam eum qui in circumci- sione, quam qui in præputio adhæret Deo, hoc de- bere custodire mandatum. VERS. 10-12. llomo quilibet de domo Israel, et de advenis qui peregrinantur inter eos, si comede- rit sanguinem, obfirmabo faciem meam contra ani- mam illius, et disperdam eam de populo suo. Quia anima carnis in sanguine est, et ego dedi illum vo bis, ut super altare in eo expietis pro animabus ve- stris, et sanguis pro animæ piaculo sit, idcirco dixi filiis Israel Omnis anima ex vobis non comedet : tientium, et leprosorum, et menstruatarum : quia ab eo qui complevit. Sed et utriusque pœna, perdi- **Exod. xx, 4 et Levit. xxvi, 1. HESYCHII PRESBYTERI

- sanguinem, nec ex advenis qui peregrinantur inter A cit, Anima omnis carnis in sanguine ejus est, nul- VOS. › latenus substantiam animæ sanguinem intelligamus, sed quia societatem cum carne per sanguinem ha- bet, et quando hoc evacuatum fuerit, aut friguerit, tunc a carne dissolvitur sic Creatore naturam no- stram disponente. Quia ergo Christus sanguinem suum ad expiationem animarum nostrarum dedit, ut ab omni nos homicidio, omnique alia iniquitate, quæ homicidio proxima est, abstineamus. Commu- nis enim lex est, et contra omnes extenditur. LXX autem hic edunt, Homo homo. Quod quomo- do oporteat intelligi, superius diximus. Ergo opor- tet mandati hujus litteram custodire, et nullatenus comedere sanguinem. Hoc enim et apostolos inve- nies præcepisse, quando de quibusdam Judaicis ob- servationibus contentione in Antiochensi Ecclesia facta, ad eos relata est quæstio, qui legem posue- runt, solventes quæstionem hanc, et definientes: Visum est ergo Spiritui sancto el nobis, nihil amplius imponere vobis oneris, quam ut abstineatis vos ab immolatis simulacrorum, et sanguine, et suffocato, et fornicatione". Propterea sanguinem quidem pro- prie homicidium, omnem autem sanguinem, omne fraternum odium intelligamus, quia qui odit fratrem suum, homicida est 16, sicut Joannes scripsit. Dicit ergo omnem sanguinem, injustitiam dolosorum. Virum enim sanguinum et dolosum abominabitur Dominus 17 : et quæcunque proximorum nocent vitæ, per insidias quaslibet, ita ut homicidio san- guinis comparentur. Et propterea ab omni sanguine abstineri oportet, scientes quia super animam quæ talem sanguinem conedunt, de quibus dicebat Da- vid: Qui devorant plebem meam sicut escam panis 18, faciem suam obfirmat Deus, videlicet Cbristus. Ipse est enim imago patris, quia qui vidit Filium, vidit et Patrem. Ipse etiam judex est, et necessarie ad comminandum his qui malorum sunt operatores, disperdam ponitur, quod demonstrat David dicens: C Vultus autem Domini super facientes mala, ut per- dat de terra memoriam eorum ". Hic animam san- guinem comedentem perdit de populo ejus, de communi videlicet hominum genere; hanc enim sic- ut immisericordem et impiam separans, cum ma- lignis condemnat dæmonibus, et in ignem mittit æternum, qui paratus est diabolo, et angelis ejus Deinde insinuans quantum nos debemus compati, et inisericordes esse, invicem diligentes, propter eum qui tantam pietatem in nobis ostendit, ut suum sanguinem funderet ad propitiationem nostram, et pro nostris animabus daret, ait : Quia anima omnis carnis in sanguine est, et ego dedi illum vobis, ul su- per altare in eo expietis pro animabus vestris ". My- sticum Christi sanguinem significans; sanguis ergo D ipsius pro animæ piaculo erit. Sanguis super al- tare ad expiationem animarum nostrarum, pro ani- ma expians, hic est quem effudit pro nobis cruci- fixus, et expiationem, sive propitiationem generi humano præstitit, primitias offerens, propter quod recte dicit: Et sanguis pro animæ piaculo sit. Anima enim ejus, primum quidem quæ ab eo plasmata, deinde quia nostræ eam consubstantialem animæ, cum incarnaretur accepit, ut ipse pro nobis redderet quam nos debebamus mortem. Quoniam autem di- 17. Vers. 13, 14. ‹ Homo quicunque de filiis Israel, et de advenis qui peregrinantur apud vos, si vena- tione atque aucupio ceperit feram vel avem, quibus vesci licitum est, fundat sanguinem ejus, et operiat illum terra: anima enim omnis carnis in sanguine est. Unde dixi filiis Israel: Sanguinem universæ carnis non comedetis, quia anima carnis in san- guine est. Et quicunque illum comederit, inter- ibit. › Multum curæ est Deo ut alterutrum nobis mi- nime noceamus. Propterea percutienti maxillam, cedi, et non cum eo judicio contendere, similiter- que et de eo qui aufert nobis pallium Jesus præcé- pit ut ne quidem ex contentione ad nocendum proximo provocemur, sed imo ut eum qui injuste contra nos agit, per nostram patientiam corriga- mus. Nihil ergo amplius, quam injustitia, et ava- ritia, et alternum odium coarctat vitam nostram. Ad hoc intendens legislator, sanguinis mandatum non frustra recapitulavit, sed quia quidam fraudi- bus quibusdam, et machinationibus, variisque dolis nocere popularibus, quasi ignorantes solent, peri- mere etiam hujusmodi molimina perspexit. Nam vide quid præcipiat. Si venatione atque aucupio ceperit feram, vel avem quibus vesci licitum est, fundat sanguinem ejus, et operiat illum terra. Quod venatio maxime injusti- tiam, injustitiam autem non quamlibet, sed cam quæ ad sanguinem tendit, vitamque ipsam quodammo- do per dolum fraudemque injustitia patientis nocet, a divina Scriptura accipi soleat, audi David dicentem Captabunt in animam justi, et sanguinem innocen- tem condemnabunt ". Et rursus: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium”. Si quis ergo venationem cœperit, id est peccantem viderit eum qui venationi ex infirmitate vel ex simplici- tate expositus est, bunc dicimus esse rem quæ capitur. Propter quod dixit: Feram vel avem, qui- bus vesci licitum est. Per feram, de vulgo quem- piam carnalem tantum et pastionibus incubanteni significans, expertemque commistionem causarum. Per avem autem, eum qui a terrenis semetipsum removet rebus. Hujusmodi enim homines a violen- tis et avaris, in causis sæcularibus consumuntur, illa videlicet incongrua malignaque comessatione, de qua Paulus prohibebat, dicens: Si ad invicem cxx, 7. 17 Psal. Liv, 24. 18 Psai. xm, 4 et LH, 5. "Matth. v, 79. * Psal. xcxiii, 21. 18 Act. xv, 28. 18 ] Joan. 11, 14 et 1, 45. * Matth. xxv, 41. * Levit. vII, 26. Psal. ** Psal. ***!!!, IN LEVITICUM. LIB. V.

calis suis 30 in eis. » comeditis, vidcte ne ab invicem consumamini". Aut A pollutionum sacrificia legislator exponeret. Sed ut qui prius erant justi, inter ea quibus vesci lici- illic quidem, eum qui tetigit morticina, aut a be- tum est, id est inter munda, recte nominantur. stiis capta, id est, qui communicavit, sive parti- Verumtamen si quis peccantis, velut inferius ja- ceps fuit cum bis qui prædicti sunt, dicit: hic centis, et pœnitentia sepulti, effundit sanguinem, autem eum qui comedit, videlicet qui totum illius id est peccatum quod peccavit, effundit autem illud, peccatum suum proprium fecit, suamque malignam ad operationem accedens et confessionem, quem- intentionem explevit ex malo quod ille commisit, admodum ait David: Effundam in conspectu ejus sicut fuerunt Annas et Caiphas, qui non simpliciter orationem meam, operiat illud terra". Peccata enim Judæ participes sunt proditionis effecti, ipsi enim confitentium terra operit, utpote inferius remanen- ementes proditionis eis dederunt pecuniam, et tia, et pœnitentia mortificata. Et quorum prohi- olim esurientes, vel desiderantes mortem Domini, bitus est clamor ad coelos ascendere, quemadmo- ad pascendam nutriendamve suam intentionem, et duin Sodomorum ascendebat: nec enim volebant ad satisfaciendum desiderio, per Judam prævalue- poenitentiam agere, ita ut Deus de ipsis ab runt: hujusmodi comedere morticina, et a bestiis Abraham diceret : Descendam, et videbo utrum capta dicuntur. Qui necesse habent lavare vesti- clamorem qui venit ad me opere compleverunt, an B menta sua, et corpus: lavat autem vestem suan) non est ita, ut sciam". Sed et Job sive a diabolo, sive tam illam, sive ab his qui exprobrando ei in- gerebant iniquitatem, non latere Dominum, id est non despici ab eo, orans clamabat: Terra, non abscondas sanguinem meum, neque inveniat locum in te latendi clamor meus 18. Id est, non cohibeatur loco, sed ad Deum ascendat. Propter quod addidit : Ecce nunc in cœlo testis meus, et conscius meus in excelsis 28. Secundum hanc ergo intentionem, le- gislator ea quæ dicta sunt ponens, addidit : Anima enim omnis carnis in sanguine est. Deinde adjicit: Unde dixi filiis Israel. Id est dic: De san- guine universæ carnis non comedetis quia anima carnis in sanguine est, contestans ab omni iniqui- tate abstineri. Contestans autem non exponere ea quæ contra voluntatem commissa sunt fratrum pec- cata, sed tradere terræ ejus qui captus est, id est visus sanguinem, cooperientes illud venia et com- passione. Sanguinem enim comedens, et animam qui diffamat proximi, peccatum recte putatur, quia animæ mors peecatum est his qui volunt filii Israel appellari, Gliique Dei primogeniti vocari, el que subinfertur pœnam effugere; ait enim : El quicunque comederit illud, interibit. Et neque sacerdotium, neque fides, neque sanctificatio, neque alia aliqua virtus, aut dignitas, patrocinium præbere tali potest, omnibus enim sanguinem comedenti- bus, interitum est minatus. VERS. 15, 16. Anima quæ comederit mortici- Đ num, aut captum a bestia, tam de indigenis quam de advenis, lavabit vestes suas et semetipsum aqua, el contaminatus erit usque ad vesperum, et hoc ordine mundus fiet. Quod si non laverit vesti- menta sua, nec corpus, portabit iniquitatem suam.› Morticinum esse peecatorent, utpote qui erude- lam peccati sustinet mortem, a bestiis autem captum, non tantum simpliciter, sed valde pecca- torem, in tantum ut maligni in eo operentur dæ- mones, sicut fuit Judas, qui diabolo ingrediente in ¿corde suo, Christum tradidit, olim diximus, cum 80 Isa. XL, 2. et corpus, qui mundat semetipsum totum, id est interiorem exterioremque suum hominem, quia intra vestimenta corpus est, sicut intra exteriorem hominem homo qui interior. Quomodo autem lavat ? Per baptismum, aut per abundantiəm lacrymarum, imitantium aquas baptismatis. Qui autem hoc non facit, portabit iniquitatem suam, retributionem vi- delicet injustitiæ. Sic enim divinam Scripturam in peccatis potissimum restituere invenies comminan- tem, unde Ezechiel Deum induxit dicentem: Non parcet oculus meus super te, et non miserebitur, sed vias tuas ponam super te, et abominationes tuæ in medio tui erunt. Sed et Isaias dicit: Sacerdotes, loquimini ad cor Jerusulem, et advocate eam, quia completa est malitia ejus, dimissa est iniquitas illius. Suscepit de manu Domini duplicia pro omnibus pec- VERS. 1-5. ‹ Et dixit Dominus ad Møysen : Lo- quere filiis Israel, et dices ad ees: Ego Dominus Deus vester. Juxta consuetudinem terræ Ægypti, in qua habitastis, non facietis. Juxta morem regionis Chanaan, ad quam ego introducturus sum vos, non agetis, nec in legitimis eorum ambulabitis. Facietis judicia mea, et præcepta mea servabitis, et ambu- labitis in eis. Ego Dominus Deus vester. Custodite leges meas atque judicia: quæ faciens homo, vivel Quoniam multa illis, et differenter sancivit, ne in multitudine eorum quæ sanciebantur deficeret is qui legem accipiebat, intentionem simpliciter, et non in plura discerpentem, ostendit: ita ut sciens quid sit corrigendum, et ad quem finem tendał legis intellectus, præ multiplicitate non deficiat. Sicut hi qui mare navigant, quando ad finem navi- gii, et ad terminum cursus, et portum oculos exten- dunt, facile longitudinem pelagi, et sine defectu percurrunt. Præcipiens ergo ea quæ nunc dieta sunt, Ego sum Dominus Deus vester, inquit, ut crea- torem et Dominum discentes eum qui mandavit, ** Gal. v, 15. 23 Psal. CXLI, 3. 17 Gen xviii, 21. 28 Job. xv!, 19. *** ibid. 20. ** Ezech. vii, 4 et 9. HESYCHII PRESBYTERI CAPUT XVIII.

- ' rumve memoriam facit, ut illa ostenderet, que erat postea sanciturus. De quibus nunc addidit. Quæ faciens homo, vivet in eis. In ipsis enim vera vita credentibus in Christum perficitur, de quo in Evangelio Dominus dicebat: Hæc est vo- luntas Patris mei, ut omnis qui videt Filium, el credit in eum, habeat vitam æternam ". Valde ergo rationabiliter secundo dicit: Ego Dominus Deus vester. Contestans quia ipse Dominus, priora judicia, vel præcepta, et posteriora san- civit, quæ qui fecerit vivet in eis. Nam prioribus judiciis, et præceptis, vide quid addidit. Ego Dominus. et summo studio ea quæ præcepta sunt ab eo, custo- ▲ Ægypti » recte secundo judiciorum præcepto - diamus. Sic ergo sanctionis totius intentionem explanavit. Quæ est autem hæc? Ut ab omni ini- quitate abstineamus, et quæ virtutis sunt agamus, juxta consuetudinem terræ Ægypti, et juxta morem terræ Chanaan nihil facere, sic ab omui iniquitate abstineri præcepit. Septuaginta autem pro con- suetudine, studia interpretati sunt: quia malignas adinventiones, et fabulas solet divina Seriptura appellare malorum studia : utpote Ezechiele dicente post iniquitates quas Deus in templo seniores Israel agere ostendit: Et dixit ad me Dominus : Vides, fili hominis? Et rursus: Conversus, videbis studia majora horum". Non solum ergo a fornica- tione, et avaritia, et superbia, sed et a divinatio- num et auguriorum abjectionibus et veneficiis præcepit abstineri, sed eɩa magis, et similibus aliis ita ut Moyses in Deuteronomio diceret : Quando ingressus fueris terram quam Dominus Deus tuus dederit tibi, cave ne imitari velis abominationes illarum gentium, nec inveniatur in te qui sciscitetur et observet somnia atque auguria, ne sit maleficus, nec incantator, nec pythones consulat, nec divinos, nec quærat a mortuis veritatem. Omnia enim hæc abominabitur Dominus. Omnes qui hæc faciunt, pro abominationibus his disperdet eos Dominus ex te³. Ab his ergo abstineri prius oportet, et sic nobis Deus dicit: Facietis judicia mea, et præcepta mea servabitis, et ambulabitis in eis, id est movemini et conversamini in eis, et nullo tempore va- cetis ab eorum correctione. Deinde rursus sub- didit: яз Vers. 6-17. ‹ Omnis homo ad proximam sangui- nis sui non accedet, ut revelet turpitudinem ejus. Ego Dominus. Turpitudinem patris tui, et turpi- tudinem matris tuæ non discooperies: mater tua est, non revelabis turpitudinem ejus. Turpitudi- nem uxoris patris tui non discooperies, turpitudo enim patris tui est. Turpitudinem sororis tuæ ex patre vel ex matre quæ domi vel foris genita est non revelabis. Turpitudinem filiæ filii tui, vel neptis ex filia, non revelabis, quia turpitudo tua est. Turpitudinem filiæ uxoris patris tui, quam peperit patri tuo, et est soror tua, non revelabis. Turpitu- dinem sororis patris tui non discooperies, quia caro est patris tui. Turpitudinem patrui tui non revelabis, nec accedes ad uxorem ejus, quæ tibi affinitate coujungitur. Turpitudinem nurus tuæ non revelabis, quia uxor filii tui est, nec discoope- ries ignominiam ejus. Turpitudinem uxoris fratris tui non revelabis, quia turpitudo fratris tui est. Turpitudinem uxoris tuæ, et filiæ ejus non revelabis. Filiam filii ejus, et filiam filiæ ejus non sumes, ut reveles ignominiam ejus, quia caro illius Ego Dominus Deus vester. Custodite leges meas atque judicia, quæ faciens homo, vivet in eis. Absti- nentes nos prius ab abominationibus quæ dictæ sunt, quia non est participatio justitiæ cum ini- quitate, neque luminis societas ad tenebras ¹³, neque placet ei ut qui gentile quodlibet malum observationemque studet, gloriari de. legis Dei scientia debeat, tunc demum judiciis Dei utamur et præceptis. Qualia autem sint judicia, et qualia præcepta, quæ faciens homo vivet in eis, ut tu cognoséas quia non Deo donas, obediens legi ejus et complens ejus judicia et præcepta, sed tibi- metipsi: tu enim in eis vives, virtutibus operam § dans, per quas æterna vita hominibus præstatur. Sed quæri pertractarique dignum est cur in uno loco legis bis dixit, fieri judicia sua, et præcepta sua custodiri? Vel cur bis dicat, Ego Dominus Deus? Putasne eadem iterando? Nullatenus: brevis est enim omnis divina Scriptura; maxime tamen hic legislator, sicut qui multa dicturus erat, ſuit de brevitate sollicitus : quia duo sunt testamenta Vetus et Novum, unde et ipse per Jeremiam di- xit: Dabo vobis testamentum novum, non secundum testamentum quod dedi patribus vestris, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem illos de terra Quod non negligenda sint ca quæ sanciantur, manifestum est ex eo qnod iterum dixit : Ego Do- minus. Facit autem hoc Moyses, imo spiritus qui in eo loquebatur, ut non despicerentur quæ dice- bantur, dicentibus quibusdam, quia Moyseos sunt. Non sunt autem ejus hæc quæ præcipiuntur, sed Dei, cum summopere quod inventum est studium adhibitum sit, ut littera eorum conservaretur, et spiritalis intellectus. Unde nostra translatio dicit : Omnis homo ad proximam sanguinis sui non acce- det, ut revelet turpitudinem ejus. Septuaginta edunt: Homo, homo ad omnem domesticam carnis ipsius non accedet, ut aperiat turpitudinem. Pro- pterea secundo dicentes, homo homo, ut quemad- modum est homo duplex, sic intelligantur et ea quæ sanciuntur esse duplicia, oportereque et exte- riorem eorum faciem, et interiorem eorum faciem, et interiorem contemplationem custodire, ut magna rectaque lex exteriorem interioremque componat hominem. Sed ea quidem quæ foris est legis ſa- 14. * Ezech. vu, 45. 59, 40. 33 Deut. XIII, 9-12. sunt. > * Jerem. xxxI, 31, 32. * Joan. v', 33 II Cor. VI, IN LEVITICUM. LIB. V.

accipi. De quibus Paulus dicit: Sermonem ne incre- paveris, sed obsecra ut patrem, juvenes us fratres, anus ut matres, juvenculas ut sorores ". Deinde cunctam nobis, qui fideles sumus, cum omnibus qui ejusdem sunt fidei, conquirere cupiens cogna- tionem, sic rursus dicit: Multi unum corpus sumus in Christo, singuli autem, alter alterius membra“. Unde et impium, revelare cujuslibet prædictorum turpitudinem, appellavit, quia spiritalis cognationis prævaricatio ad Dominum tendit, postquam cum eo habemus cognationem vinculis spiritualibus. Ve- rumtamen ne hoc præterire oportet eum qui di- ligenter meditatur legis eloquia, quia secundum Se-. ptuaginta deceni graduum cognationis numerum in præsenti posuit legislator, cujus numeri omnia mandata sunt legis, ostendens quia quisquis turpi- tudinem revelat, carnalium, spiritualium, vel co- gnatorum, totius legis invenitur esse transgressor. Quare? quia alienum est a charitate quod agit quæ est legis plenitudo. Hoc est quod ait Paulus: Non adulterabis : Non occides: Non furtum facies: Non concupisces. Et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Ple- nitudo ergo legis est dilectio“. Planior autem sit in- tellectus, si ipsam perscrutemur litteram. cies. Proximos sanguine nuptiali coitu misceri pro- A tos enumeravit, cum carnalibus et illos oportet hibet, quia et hoc tenebat apud gentes, quarum terram in hæreditatem Jesus accepit. Servus autem carnalium voluptatum Israel erat, ita ut Moabiti- cas mulieres desiderantes, Beelphegor idolo immo- Jarent, quod ab ipsis colebatur *, et accusaret eos Osee, ac diceret de eis: Omnes adulterantes, sicul clibanus ardens 37. Et iterum Deus sic ad eos dice- ret : Non visitabo super filias vestras, dum fornicata fuerint, et super sponsas vestras, cum adulteratæ fuerint, quoniam ipsi cum meretricibus versa- bantur, et cum effeminatis sacrificabant. Sed et Jeremias dicit ad totam Jerusalem: Facies mere- tricis facta est tibi". Unde et eis mulieres multas accipere præceptum erat, ut per hoc saltem ab alienarum mulierum fornicationibus, et adulteriis abstinerent. Ideo ergo nunc longum extendit ser- monem, et generationes per ordinem exsequitur, quibus continere se debeant a commistione con- cubitus, præcipiens. Ut ostenderet mandatum esse necessarium, ipsas cognationes dinumerat, in enu- merationem causam sanctionis manifestans, quod studet, ut non confundantur generationes, nec dispereant hæreditates, neque frater et pater idem fieret, ejusdemque esset uxor et mater. Utraque enim hæc eveniebant, si eamdem uxorem pater et filius habuissent, ex eaque filios procreassent. Ex filio enim genitus, tam patrem genitorem suum, quam fratrem habet, quippe qui ex ea natus est, quæ et illum peperit, et uxor ejus simul atque mater fuit. Hæc autem ex nefaria cognatoruin commistione, et alia his eveniunt similia. Propter guod avertere a tali conjunctione, et coitu volens : Turpitudinem, inquit, patris tui el matris tuæ non discooperies, eadem et in subsequentibus de nover- ca, et sorore, et nuru, et aliis omnibus, revelatio- nem turpitudinis horum conjunctionem appellans. Ex hoe sermone erubesci, et averti, sive odio ha- beri debet omnis hujusmodi faciens actiones. Similiter et illud opportune intuendum est, quod dicens: Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedet, ut revelet turpitudinem ejus. Addidit: Ego Dominus. Et quid opus erat hoc addi, cum semel, et hoc initio præsentis sanctionis dixerit: Ego Do- minus Deus vester? Sed aperte illud ostendit, quia D is qui hæc sanxit, ipse est qui nobis carne conjun- ctus est, nostræque cognationis effectus est parti- ceps. Unde injustum est ut magnitudinem cogna- tionis ejus injuriemus. Cum autem hæc ita se ha- beant, intelligendum est sanciri spiritaliter: non vult enim nos revelare quælibet peccata, a cognatis, amicisve nobis quæ credita fuerint, nec prodere turpes actiones illorum, ne forte patiamur quod Cham, qui patris nuditatem videns ", non cooperuit, sed fratribus egrediens patefecit. În patre ergo et matre, et sorore, quoscunque alios cogna- 6ª I Cor. x11, 12. Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedet ut revelet turpitudinem ejus. Ut non accedamus ad cognatos in lege cognationis præsumentes, et per hoc eos tentantes, ac deinde actiones eorum turpes cognoscentes, prodamus eos. Unde et nimis oppor- tune subdidit: Ego Dominus. Id est manifestans hominum peccata, quæcunque confessi fuerint ; et orando exposuerint, tegens et dissipans, ita ut ne quidem vestigium eorum reperiatur. Quia ergo mul- tum eoruin quæ nunc sancita sunt, lucrum didici- mus, ad ea quæ sequuntur transeamus. Turpitudinem uxoris tuæ et filiæ ejus non revela- bis, el filiam filii ejus, et filiam filiæ ejus non sumes, ut reveles ignominiam ejus, quia caro illius suni, el talis coitus incestus est. Necessarium ergo hoc man- datum legislator posuit: qui eniîn cuin matre et filia miscetur, et de utraque filios generat, confundit ipse generationes. Qui enim de matre ei generantur filii, fratres eorum qui generantur ex uxoris filia simul atque hi fiunt. Patresque similiter et avi, quando cum matre, et ejus nepte coiens pater filio- rum, qui ex utraque geniti sunt, fuerit effectus. Non autem matris, et filiæ, et neptis turpitudinem, malum desiderium, actionemque ex desiderio geni- tam intelligamus, quæ ad actionem aliam egreditor maligniorem atque majorem. Ait enim Jacobus: Concupiscentia cum concepta fuerit, parit peccatum, peccatum autem cum consummatum fuerit, generat mortem : quæ est desiderii nepos, quod tibi se- 14. " ૧. ** Num. xxv, 51. 37 Osee vit, 4. Roin. XIII, 9, 10. » Osee IV, ›› Jerem. III, 3. ** Gen. x, 22. * 1 Tim. ♥, HESYCHII PRESBYTERI

perseverantiam : hoc enim opportune cum viro mutiebri coitu misceri intelligitur. Sed quemadmo- dum alium effeminatum fieri non oportuit, ita nec nefariis voluptatibus requiescere : quæ recte qua- drupedia, utpote in terram intendentia, et actiones que virum deceant, non habentes, dicta sunt : in ter- ram enim intendunt quadrupedia, et manuum carent usu, quæ in actiones dignas hominibus accipiuntur, quia proprie hominum est manibus laborare. Non ergo oportet cum his coire ex quibus quis polluitur. Qui enim moratur in delectationibus, sive volupta- tibus, ita ut concumbat in eis, hic semen effundere dicitur, propter hoc, quia pellitur ab eis, sive quia delectatur in eis, et frequenti usu seminat eos, quodammodo, aut ab eis seminatur semine aliquo, quod inimicus dormientibus nobis et negligentibus in mundum seminat, polluens valde, ita ut a sacro tabernaculo debeat hic, qui talis est, ut polluens expelli, alienusque esse a dominica area, qui per malum semen factus est zizania. Legem autem non vir solus, sed mulier necessarie custodit illa uti- que quam Salomon laudat, Mulier bona benedicetur, timorem Dei laudat. Mulierem fortem, ait, quis inveniet? Quemadmodum masculus, quando sua custodierit, gesseritque sibi digna, significat ani- mam in virtutibus constitutam: sic et mulier, quando in nullis se miscuerit muliebribus, quoniam grandem et hæc, antequam transgrederetur Crea- torem suum, dignitatem accepit, ut adjutrix viri nominaretur. Propter quod scelestum est hanc, quæ talis est, libidini substerni. Coire ergo, suc- cumbere edidi: Symmachus. : bus mulieribus, interpretandi necessitate sermo A oportet, nec dissolvi ejus quam habet in virtute habitus est. Sed nec revelemus fœditatem ejus, ut non dicamus, neque deducamus ad medium actiones corum malas, non quasi eis parcentes, sed propter eos qui audiunt, quia nocet audientibus. Propter quod dicit Paulus : Quæ enim in occulto ab eis fiunt, turpe est dicere. Sed et uxorem proximi refugiamus, ut non polluatur in ea", gentilis videlicet et idololatræ, qui proximus noster, propter naturam et cognationem dicitur. Propter quod et Dominus inquisitus a Scriba: El quis est proximus meus ** ? eum qui descenderat ab Jerusalem in Jericho, et in latrones inciderat, videlicet dæmones, et neque a sacerdote, neque a Levita sanatus est, sed Samaritano, proximum dixit. Cum hujus ergo muliere non concumbes, ut tali seminis commistione maculeris: ut non pagano- rum sapientiæ in tantum communicemus, neque in tantum in ea incumbamus, ut aliquam pollutionem ex ea in dogmate conquiramus, nec polluamus no- men Dei nostri, quod communiter in omnia quæ dicta sunt intelligamus. Quia polluet nomen Dei, non solum fornicationis turpitudine, et aliquibus actionibus idolorum utens, sed et si quis ex paga- norum errore, et ea quæ appellatur apud eos phi- losophia, subintroducit in divina Ecclesiæ dogmata : quod quidam patientes, in sortem hæreticorum lapsi sunt, et facti sunt extra Ecclesiam, utpote polluen- tes nomen Dei, id est injuriantes et quodammodo coinquinantes : quia non oportet ea quæ sunt mor- tuorum, super vitam inducere, sed custodiendum C est Pauli mandatum, scriptum a Spiritu : Quæ par- ticipatio justitiæ ad iniquitatem ? aut quæ societas Christi ad Belial " ? Hoc enim et ipse quodammodo legislator significans in his quæ dicta sunt, subdidit: Ego Dominus. Qui gloriam habeo oinnibus incom- municabilem, quanto magis dæmonibus, qui corru- plores sunt animarum, et idolis eorum? Ipsis autem verbis sanctionem terribiliorem facit, ex eo quod mediam eam, sicut cernis, his de quibus nunc loqui- tur, posuit. Præcedentibus quippe his quæ modo discussa sunt, rursus proponit: Quia non debet cum masculo virili coitu concumbi, sed nec cum pecore coiri, necessarie in hoc utroque mandans, tanquam utrumque contra naturam est. Sed insuper quia jumentorum est et ut vir viro fœdó coitu misceatur, I quod fugiendum atque adversandum est. Sed et Paulus hoc demonstravit, ad pœnam ea docens, et iram Dei, et perditionem committentium peragi. Sed et reliqui interpretes pro abominabilis, Symmachus ineffabile, Aquila infectum, ediderunt: hoc quidem actione, illud autem verbo vel narratione non esse portabilo, nec legitimum dicentes. Nos autem præter hæc, masculum qui virilia agit, intelligamus hominem de quo Daviɖ dicebat : Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum 88 ; et rursus: Fiat manus lua super virum dexteræ tuæ ". Hune effeminari non VERS. 24-26. Ne polluamini in omnibus quibus contaminatæ sunt gentes, quas ego ejiciam ante conspectum vestrum, e quibus polluta est terra, cujus ego scelera vitabo, ut evomat habitatores suos. Custodite legitima mea, atque judicia. › Non parvo modo pollui in prædictis peccatis, in- dignatio, et pœna quæ in eis definita est, demon- strat; in nullo enim eorum oportet pollui, nam qui in uno pollutus fuerit, in omnibus et polluitur. Quia ea quæ sibi ad invicem eonjuncta sunt, lex osten- dere cupiens, in unum omnia collegit, quæ in tan- tum sunt gravia, ut gentes integras perderent, et terram polluerent, pollutamque respui facerent, et eos qui in ea talia commiserunt, evomeret atque renueret, non quia poterat expellere a se, vel evo- mere, vel, sicut Theodotion edidit, respuere eos, quia eosdem nocentes ingemiscit naturaliter in trans- gressionibus suis, quemadmodum Paulus dicit : Quia ipsa creatura ingemiscit, et parturit usque nane ". Deus autem tam gemituin ejus vindicat, qıram legem suam, et creaturam, utpote propriaın, quæ demonstrat ex his quæ nunc dixit: Cujus ego scelera visitabo : et hoc aperte ostendit quia 15. sed 12. XXXI, 10. Ephes. v, "Luc. x, 27, 29. Rom. VIII, 22. 87 II Cor. v, 88 Psal. 1, 1. Psal. LXXIX, 18. • Prov. HESYCHII PRESBYTERI

- a Deo virtutem terra evomendi eos qui in ea injuste A bus oportet, et nullatenus hæc facere quæ cole- agunt, accepit. Unde et crabrones in perditionem habitantium produxit, quos etiam se immittere ante faciem Aliorum Israel contra Amorrhæos et reli- quas gentes per Deuteronomii librum nos decuit “”. Et hæe quidem nos docet per litteram lex. His au- tem conjuncta sunt, et non contraria, si per spiri- talem intellectum gentes in his ominibus pollutas, dæmones intellexerimus; gentes siquidem bi pro- pter multitudinem dicuntur: cum enim nimis sint iniqui, et omni lætantur malitia, maxime tamen fornicatione, et nefaria fornicatione, ac multo ma- gis idololatria gaudent: quia in his corpus et anima maculatur et totus homo, qui terra appellatur, per hoc polluitur. Sed visitat Deus terram, videlicet hominum genus, et scelus, vel, ut Septuaginta, in- B justitiam ejus in eam, id est, quæ ab ipsa, et in semetipsam committitur ab ea quidem qui ab ho- minibus sunt peccantes, et si a dæmonibus, et hoc protrahuntur in semetipsa, quia accipientes occa- sionem illi ex nostra tegligentia, contumeliam in- gerunt nostræ naturæ. Sed visitante Deo per Sal- vatoris adventum, de quo Zacharias dicebat, pro- phetans in januis esse Domini nativitatem: Visita- vit nos oriens ex alto ". Habitatores suos nostra natura, id est, eos qui eam sorte perceperunt, vel in ea quorum principem malum David figurans psal- lebat Sedet in insidiis cum divitibus in occultis ut interficial innocentem " ita ut ipsi expulsi dicerent: Si ejicis nos, mitte nos in gregem porco- rum *. Propter quod custodire legem omnem per Moysen propalatam et præcepta evangelicæ con- versationis debemus, utpote qui talem ab eo per- cipimus visitationem. VERS. 20-29.‹ Et non faciet ex omnibus admo- nitionibus istis, tam indigena quam colonus qui peregrinatur apud eos. Omnes enim exsecrationes istas fecerunt accolæ terræ qui fuerunt ante vos, et polluerunt eam. Cavete ergo ne et vos similiter evomat, cum paria feceritis sicut evomuit gentem quæ fuit ante vos. Omnis anima quæ fecerit de abominationibus istis quidpiam, peribit de medio populi sai. › bant antiquiores, qui terram nostram polluerunt. Mi ergo antiquiores nobis sunt in conditione, quia invisibiles sunt creaturæ. Polluerunt autem homi- num genus, inobedientiam ei Adam, et alia post illum mala suggerentes, veluti mendacium, homi- cidium et quæcunque his similia sunt, ita ut Do- minus de diabolo diceret : Ille ab initio mendax et homicida est ". Suggesserunt autem eis qui men- tem lubricam et vergentem ad malum habebant : nam nec Abel, nec Seth, nec Enoch, nec Noe, nec aliis justis suggerere potuerunt, vel magis sugges- serunt, sed non obtinuerunt, sed irrisi sunt ab eis, et recesserunt. Neque enim inimici cogitationes ignorant justi, sicut ait Paulus: Non enim ignora- mus cogitationes ejus 68. Scientes autem eos, ab eis se custodiunt. Sed illos quidem intelligibilis nostra terra visitata a Deo, per Salvatoris adventum evo- muit. Propter quod nec venia tali nunc dignus est talia peccans, quia, postquam destructi sunt qui nos seducunt, et postquam evomuit eos terra, nos ea quæ ad eos pertinent imitamur, et patimur quod Dominus dicebat: Fiunt novissima hominis illius deteriora prioribus ". Hi enim qui post evangelicain prædicationem in eas, quæ dicta sunt, impietates excesserunt et scelera, sive abominationes, propter nimiam ab eis Dei aversionem, recte dicti sunt mali; terra abhorret et evomet illos : non enim jam in hominum portione, sed in dæmonum ordina- buntur perdentur enim eorum anima. lloc autem in geheuna fit, ubi maximę locus et sors dæmonum est, quod manifestat Dominus dicens: Discedite a me, maledicti, in ignem æternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus 7o. Reiterat et stabilit legem, et comminationem confirmat. Etiam hæc rursus addens, pœnam man- D dat terrere, et erigere nos volens ad vitanda ea quæ vetuit, ut non ei, quam comminatus est, pœnæ subjiciamur. Quæ est enim hæc animæ perditio? id est, quam hic peceati prævenit mors, complet ergo in futurum gehenna. Ait enim Dominus: Timele eum qui potest et corpus et animam perdere in ge- henna . Propter quod tam incolam, id est, eum qui a patribus in lege nutritus est, et ab infantia doctus est litteras, quam proselytum, et qui adjun- clus est nobis, id est, eum qui deforis nobis adjectus est, qui interius sumus, recedere ab abominationi- 68 II Cor. XI, 11. 1, 28. 45. Vers. 50. ‹ Custodite mandata mea, nolite fa- cere quæ fecerunt hi qui fuerunt ante vos, el ne polluamini in eis. Ego sum Dominus Deus vc- sler. › Vere in duobus et tribus testibus stat owille ver- bum ". Hoc ergo legislator confirmare volens, de eisdem tertio præcepit. Custodite, inquit, mandata mea, nolite facere quæ fecerunt hi qui fuerunt ante vos. Ut ostendat quia non hominis cujuslibet, sed ipsius Dei sunt man- data. Qui quoniodo debeat custodiri, non verbo, sed opere, incarnatus per suam conversationem ostendit. Ut non faciamus autein omnia quæ fece- runt hi qui fuerunt ante nos, necessarie addidit, ut sciremus quia veniam peccantibus non præstal. Quod præcedentes alii quidam similia posteris com- miserunt peccata: primum quidem, quia nec illis venia data est, sed pœnis condemnati sunt; deinde, quia præcedentium pœna sufficiens erat ad sequen- tes corrigendos; insuper quia Deo de eisdem con- testante sæpe per legem, et Prophetas, et Evange- lia, oportebat ad obedientiam flecti quamlibet durum 28. 61 Deut. vit, 20, 63 Luc. 69 Matth. XII, 64 Psal. 1x, 5. 68 Matth. vin, 51. * Matth. x, 70 Matth. xxv, 41. 71 Matth. xvin, 46. 67 Joan. vu, 44. IN LEVITICUM. LIB. V.

- Judæos erat, quæ poterat unumquemque nutrire A in quo ea quæ pertinent ad salutem operemur. hominem. Tunc ergo docere eos de intelligibili re- quie et fine mundi volens, quia illo tempore im- possibile est cibum conquirere, vel operari, nec circa corporale aliquid occupari, talia eis dicere Moysen præcepit: Sabbata hodie Domino, non inve- nietis illud in agro : sex diebus colligitur, septima autem die Sabbata, non erit in ea. Non Sabbatum, sed Sabbata, quia intelligibilis requies non ab uno quodam, sed ab omnibus carnalibus vacationem alienationemque possidet. Unde nusquam prius in- venies apud divinam Scripturam Sabbatorum no- men, ut manifestum sit quia Sabbatum omnem va- cationem carnalium, et sæcularium rerum præce- pit. Unde omne opus lex prohibens, quæ faciunt adversus omnem animam, subdidit: Sabbala mea custodite. Per hoc aperte ostendens quia a corpo- ralibus nos vacare desiderat, et quæ ad juvamen sunt animæ, et profectum pertinentia operari. Ve- rum enim Sabbatum est, nihil materiale, nihil ad terram hominem deprimens, et ad corruptionem carnalem trahens agere. Cum hoc autem quid aliud nunc Deus præcepit : . VERS. 4. Nolite converti ad idola, nec deos conflatiles facietis vobis. Ego Dominus. › Non converti autem ad idola, est non condescen⚫ dere his quæ idolorum lex multa profanaque exigit. Sed nec conflatiles deos faciamus nobis, non solum in animalium formis, sed nec in peculiorum thesauris, nec in auri aut argenti massis: hæc enim deos suos faciunt hi qui ea congregant, in tantum sub earum dominio constituti, ut timeant ex eis vel quantulumcunque contingere. Quid autem hæc necesse habemus? qui pro omnibus posside- mus divitiis eum qui dicit: Ego Dominus? id est, qui volatilia nutrio, qui lilia agri vestio, qui ex ni- hilo feci, facta nutrivi, atque hæc omnia rursus ad Indigentiam redigere valeo. Hinc autem, ut sit placabilis, oportet immolari, hæc utique omnimodo assequentes, quæ acceptabilia Deo sunt, de quo dixit Paulus, cum quo modo opor- teret assequi remotam et quietam vitam, in omni pietate et pudicitia, Timotheo scribens ostendit : Hoc bonum et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire ”. Sed si dicis: Cujus rei gratia ac- cepta vestra, secundum Septuaginta legislator dixit? Scito, quia conscientiam designat, per quam quæ sint Deo accepta, unusquisque potest scire, propter quod Joannes dicebat: Fratres, si cor nostrum non repre- hendit nos, fiduciam habemus ad Deum ". Come- dere autem de sacrificio, eo die quo immolatum est, et alio, est, ut in præsenti vita, quæcunque ad sa- lutem pertinent operemur. Hodic autem et crasti- num, in præsenti sæculo divina Scriptura solet ac- cipere, de qua testem Jacobum producamus scri- bentem: Age nunc, qui dicitis: Hodie, aut crastino ibi- mus in illam civitatem 78. Dies autem tertia, quia in ipsa a mortuis Dominus noster resurrexit, figu- ram futuri sæculi, et mortuorum resurrectionis ge- rit, in quo jam non licet operari, sed qui nunc ope- rati sunt, illic ad retributionem veniunt. Qui ergo sic hic vivit, tanquam illic quædam præsentium operaturus sit, et propterea comedere tertia die sa- crificium pacificorum, sive salutare dicitur, opus, attrectat a legislatore prohibitum, virtutem imper- fectam relinquens, velut illic operaturus sit, et hu- jus sacrificium rectissime acceptum non est, nec vita correpta est. Sed qui talem sibimetipsi operatur virtutem, iniquitatem suam portabit, prius quidem imperfecte operans, deinde at ingerens calumniam divinæ legi, et dogma disseminans impium atque alienum, hujus anima perit de populo suo. In populo autem qui salvetur, non ordinabitur, quia reliquit imperfectam vitam, quæ eum salvare poterat, si eam consummasset. VERS. 9, 10. Cum messueris segetes terræ tuæ, non tondebis usque ad solam superficiem terræ, nec remanentes spicas colliges, neque in vinea tua racemos, et grana decidentia congregabis, sed pau- peribus et peregrinis carpenda dimittes. Ego Do- VERS. 5-8. Si immolaveritis hostiam pacificorum Domino, ut sit acceptabilis, eo die quo fuerit immo- lata, comedetis eam, et die altero. Quidquid autem residuum fuerit in diem tertium, igne comburetis. Si quis post biduum comederit ex ea, profanus erit, et impietatis reus, portabitque iniquitatem suam, quia sanctum Domini polluit, et peribit anima D minus Deus vester. › illa de populo suo. › Omnia quidem, ut ita dicamus, Moyses legis ca- pitula bis terque populo præcepit, frequenti tradi- tione memoriam eorum auditoribus promulgans. Multo magis tamen mandata quæ necessariora sunt, sicut et præsens mandatum; propter quod et illud proponens pridem, cum de ɛacrificiis præciperet, cum et nos plene de hoc in primo libro hujus Le- viticæ interpretationis discussimus: ecce nunc rur- sus recapitulabit, ut nos breviter recapitulemus, quæ nunc per multa diximus. Sacrificium enim salutare immolari præcipiens, ipsum recte innuit, Vult legislator ut nos invicem diligamus, amato- resque pauperum nos esse desiderat, semperque eleemosynis studere, nunc quidem dantes egenti- bus, nunc autem non exigentes quæ nobis debent, sed et concedentes eis colligere quascunque reli- quias omnium bonorum, quæ a Deo donata nobis sunt, repererint, et imitari cum qui donavit, non tantum misericordem, sed et qui multæ miseratio- nis est atque dicitur. Et propterea metentes, aut omnino vindemiantes, iterare codem tempore ipsam messuram vindemiamque non præcepit: sed nec ex toto nietere aut vindemiare sancivit, sed relin- 13. " Exod. xv, 26. "I Tim. 11, 4. 17 [ Joan. 111, 21. Jac. IV, IN LEVITICUM. LIB. VI.

quere quasdam omnimodo pauperi el proselyto de A quia exspectavi ut faceret uvam, et fecit spinas”. Quæ messione et vindemia reliquias, et Deo, qui fru- ctus ipsos oriri facit, operatoriis gratiarum actioni- bus compensare, nec ullo modo ejus dispensationi ingratum exsistere: cui quibusdam quidem divitias dare placuit, aliis autem sine labore nutriri de re- liquiis abundantiæ aliorum, ut et eorum qui divi- tes sunt, dispensatio, et pauperum quanta sit pa- tientia probetur. Quos quia nec odio habet, nec a sua providentia repulit, quod quidam insipienter putant, pauperis et proselyti memoriam faciens, illico subdidit : Ego sum Dominus Deus vester. Primum qui dem illum manifestans, qui divites facit: deinde cum qui pro nobis pauper effectus est, et qui proselytus in terra sua factus est in suis enim, velut in alienis, peregrinatus est, nec locum habens in terra diversorii. Non enim pauperis et proselyti susciperet personam, si cos aversaretur. Unde per David dixit: Propter miseriam inopum, et gemitum pauperum, nunc exsurgam, dicit Dominus 79. Sed postquam hanc reperimus utilitatem litteræ, inte- riorem in ea intellectum consideremus. Cum enim ager sit mundus, quemadmodum nobis Christus zi- zaniorum parabolam interpretans tradidit”, messura vero evangelica doctrina, sicut rursus dixit discipu- lis Dominus Messis quidem multa, operarii autem pauci. Rogate ergo Dominum messis, ut mittat ope- rarios in messem suam 81 Quod opere explanans, duodecim discipulos ex eis convocavit, et eis illico verbum doctrinale commisit. Aperte per ea quæ nunc dicta sunt, legislator doctoribus Judæorum præcepit, nequaquam totius legis interpretationem cos attrectare, sed cedere quadam pauperi et pro- selyto, doctoribus videlicet gentium pauperes et- enim hi sunt, quia spiritu pauperes esse præcepti sunt, et ad eos dicebatur: Beati pauperes spiritu, quia ipsorum est regnum cœlorum 82 : proselyti au- tem, ut nunc semetipsos cognationi Abrahæ subin - ferentes, et ad Deum accedentes modo per fidem. Ergo hoc quod legitur: Non occides : Non adulte- rabis, doceant ct Judæorum doctores. Quæcunque autem necessariam habent contemplationem et in- terpretationem, veluti ea quæ sunt de mundationi- bus, de sacrificiis, et alia similia, doctoribus et Ec- D clesiæ cedant. Et quæ decidunt de messura eorum. Id est, quæ- cunque ceṛnunt eos transgredientia, quæ videlicet ignorant. Unde enim possunt dicere legis figurata mysteria, cum ejus veritatem Christus postquam advenit, tradiderit? Vinea autem ipse populus Ju- d.eorum dicebatur, quod demonstrat Deus per Isaiam dicens: Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est. Ista fructum mulierem non ferebat, in quo eam reprehendens per Isaiæ prophetiam Dominus dixit: Quid faciam vineæ meæ adhuc quod ei non fecerim? quondam tamen paucissimos racemos habebat, di- versorum temporum justos, propter quos etiam totius vineæ curam usque quoddam tempus, pater- familias gessit Demonstrat autem et boc Isaias di- cens: Quomodo si inveniatur granum in botro, et dicatur : Ne dissipes illud, quoniam benedictum est ; sic faciam propter servos meos, ut non disperdam totum *. Hos ergo racemos sibimet colligere Judæi, et in suis divitiis thesaurizare non possunt, quia corum vitam minime sunt zelati, pauperi autem et cos proselyto relinquunt. Nobiscum enim sunt pro- phetæ, et quotquot justi apud populum Judaicum fuerunt, in tantum ut memoriæ eorum a nobis an- nis singulis honorentur: quod apud illos non fit, ut experimento cognoscatur veridicum divinum elo- quium. VERS. 12. Non facietis furtum: Non mentie- mini Nec decipiet unusquisque proximum suum: Non perjurabis in nomine meo : Non pollues no- men Dei tui. Ego Dominus. › Fines nobis bonæ conversationis legislator os- tendit, simulque et peccata, quam ad se invicem habeant cognationem, tradit. Quæ enim nos parva putamus, maxima sunt: siquidem in mendacio, sin- gulis, ut ita dicam, diebus solemus delinquere, vel loco, vel studio, similiterque jurisjurandi prævari- catione. Hæc autem in tantum sunt parva, ut ca furto conjungeret: et recte, quia furtum operatur plerumque mendacium. Propter quod Zacharias propheta, falcem quam contemplatus est longitudi- nis cubitorum viginti, et latitudinis cubitorum decem, contra fures eam, et contra perjuros exacu- tam demonstravit, ait enim : Ingredietur in domum furis, et perjuriª. Sed et omnibus peccatis coopera- tur mendacium, nequaquam enim corrumperet Thamar Aminon 87, si corruptionem mendacio David decipiens prævenisset: sed nec Naboth Israeliten Jezabel occideret 8; nisi falsam contra cum per seniores accusationem composuisset: Be- nedixit Deo et regi. Et hæc quidem cum omni subtilitate, utpote, Deo sanciente, custodiamus : cum his autem et furto, non solo quo in pecuniis delinqui potest, sed et ab omni alio nosmetipsos abstineamus, quod est malitiose circa proximos agere, malumque cis operari, et moliri adversus eos mortem, vel fugam, aut servitutem, vel alia similia dolosa atque nefaria. Unde et Joseph, in se injustitiam a fratribus factam, furtum appellavit, ad principem pincernarum, dicens: Memento mei, cum bene tibi fuerit, ut suggeras de me Pharaoni, et educat me de isto carcere, quia furto sublatus sum de terra Hebræorum". Devitemus autem et menda- cium, in quo quidam sub specie veritatis delinquunt, calumniam facientes proximo magis mente quam lingua, quemadmodum hi qui dixerunt de Domino. , • Psalm. x1, 6. 80 Matth. xi, 50. 81 Luc. x, 2. 82 Matth. v, 5. 83 Isa. v, 7. 86 Zach. v, 3. 8711 Reg. XIII. 88 III Reg. xx. 89 Gen. xL, 15. 8 ibid. 85 Isa. LXV, 8. HESYCHIII PRESBYTERI

- Dixit Possum solvere templum hoc, et in tribus die- A in cibo, sed et per hunc etiam in vita? vitam enim bus ædificure illud. Locutus fuerat quidem hæc Dominus, quando Judæi ad eum dixerunt: Quod signum ostendis nobis quia hæc facis? Ipse autem ad eos Solvite templum hoc, et in tribus diebus ædifi- cabo illud. Sed non secundum illam dicens hoc intentionem, secundum quam hi qui testimonium contra eum dabant, dixerunt: Dicebat enim de templo corporis sui. Illi autem hæc sicut de templo dicta Judæorum asseverabant, unde eos et falsos testes spiritus appellavit. Pre perjurio autem Septuaginta erunt: Non levabitis nomen meum in injustum. Jusjurandum vero in injusto est, non solum quod prævaricatur, sed etiam quod injuste custoditur, veluti quale illud fuit, quod Herodes filiæ llerodiadis jurans, Joannis Baptista caput B abscidit oportebat enim hoc eum jusjurandum non præbere, postquam tamen juravit, non custo- dire, quia talia sacramenta, nec initium sumere Deus vult, sed nec sumentia ad finem pervenire; unde dicens: Non levabitis nomen meum in injusto, addidit: Et non profanabitis nomen Domini Dei vestṛi; quod Hieronymi translatio edidit. Non pollues nomen Dei tui. Quomodo autem quis illud profanat, dico : id est, male faciendo, quia jusjurandum transgredi non potest. Atqui Deus, per quem intravit, in tantum bona vult, quia, etsi per- miserit de quibusdam terribiliə, illi autem pœni- tuerunt, non tardat mutari sententiam, suumque sermonem non refragare, ut quiddam nobis pietatis impendat, propter quod addidit: Ego Dominus. Qua- lis? de quo ait Jonæ prophetia, quando Ninivitæ jejunaverunt, et oraverunt, et poenituit Deum de malitia quam locutus est, ut faceret eis, et non fecit. Multa autem et alia hujusmodi prophetæ dixerunt, VERS. 15, 14. Non facies calumniam proximo tuo, nec vi opprimes eum. Non morabitur opus mercenarii apud te usque mane. Non maledices surdo, nec coram cæco pones offendiculum, sed timebis Deum tuum, quia ego sum Dominus. › Vides quemadmodum paulatim lex. ejus qui legem accepit, colat mentem, et ea quæ videntur parva conjungit magnis, ut timore definitæ in majoribus peccatis pœnæ, et a minoribus abstineamus. Sicut enim eis sociantur in mandato, ita et in pœna D sociantur; quia qui legem totam servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus". Sed nec frustra calumniæ vim conjunxit: quæ enim diffe- rentia est apud eum qui rebus suis caret, sive vi, sive armis forsitan, aut potentia qualibet, vel per circuinventionem judiciorum, aut fraude, vel quo- libet alio simili modo his careat? Sed et qui die tota operatus est, ut acciperet mercedes, ex quibus cum filiis, et uxore, et parentibus exspectantibus casdem mercedes viveret, et non accepit, sed dila- tus est, nonne calumniam et vim patitur? non soluin in cibo quotidiano ducit. Ergo et si crastino reci- piat, quia præterito die, in quo laborem sustinuit, permansit jejunus, vim pertulit et calumniam pas- sus est. Et quod aliis substantia est, hoc sunt mer - cedes laborantibus: ergo recte vis etiam horum privatio dicitur. Sed et qui maledicit surdo, multumi nocet, et qui ponit coram cæcis offendiculum, in quo pedibus offendant. Is quidem qui surdus est, dum maledicitur, nocetur, non solum quia de eo detrahitur, sed quia et emendare, aut hæc cavere, in quibus de eo detrahitur, non potest. Sed nec cæcus ab offendiculo, quod ei ponitur, custodire se potest. Evenit autem et huic et illi ex utroque mors, caco quidem, dum conteritur per offendiculum : surdo autem maledictio, quasi de l'rincipe detraxis- set, aut aliud quidpiam fecisset, quod ei periculum ingereret, semetipsum minime corrigenti, et hoc quod videtur esse parvum, quod a multis sæpe ludentibus delinquitur, transit ad mortem: unde nimis opportune David dixit eum, qui in cathedra pestilentiæ, id est, deridentium non sedit”. Nos autem ad eadem rursus exsequenda pergamus. Non enim solum pecuniarum calumniam et vim lex prohibuit, sed et omnem aliam, et multo magis eam quæ est in spiritalibus, ut non gloriam arripiamus alterius, nec quod alterius labore correctum est, in nobismetipsis attrahamus, propter quod et Paulus dicebat: Non enim aliena regula, in his quæ parata sunt, gloriari”. Et rursus, donatum sibi dicit evan- gelizare, non ubi nominatus est Christus, ne super alterius fundamentum ædificaret". Alterum autem alterius interpretatio est. Nolebat enim præjudicare, ubi alter prædicavit, ut non mercedes arriperet alienas. De his enim mercedibus ait legislator: Non morabitur opus mercenarii apud te usque mane. Nom jam prædicantibus, sed adhuc discentibus mandaus non negligere, nec otiosum apud se sinere doctorale verbum; mercenarius enim Dei est, qui prædicat verbum ejus. Merces autem ejus est retributio prædicationis, veraci existente hujus rei teste Paulo, qui dicit : Quæ est ergo merces mea ? Ut Evangelium prædicans, sine sumptu ponam Evangelium Christi". Septuaginta autem edunt: Non dormiet merces mercenarii tui apud te, usque mane. Quia enim dormire negligentes dicuntur, demon - strat Dominus, discipulis mandatum dans. Vigilate, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus est 9. Sed et quando dormientibus hominibus, vide- licet negligentibus, seminare dicebat inimicum zizaniam; mane enim futurum sæculum est, quia nocti præsentis vitæ succedit, et lux inexstinguibilis in eo habitat. Non ergo oportet otiosum esse apud nos doctorum verbum per omne hoc tempus, cui futuri temporis mane succedit, quia et in hoc ava- ritia et injustitia in doctoribus exercentur, merce- 90 Marc. XIV * Rom. xỵ, 20. * Matth. XIV. 98 Jac. 1, 10. 9 Psal. 1, 1. 95 11 Cor. x, 16. 58. 91 Joan, 11, 19. * 1 Cor. ix, 18. 98 Matth. xxiv, 42 et xxv, 15. IN LEVITICUM, — LIB. VI.

donare potentis, personæ Dei dona: donas autem, si ad partem te justitiæ contuleris, illic enim habet: quia justus Dominus justitiam dilexit, æquitatem videt vullus ejus: quamobrem etiam nunc juste judicari proximo præcepit. Oportet enim nos nosse quia in quo judicaverimus, in eodem judicabimur* His addidit. dem perdentibus, quæ eis ex profectu discipulorum A nis, quia judicium Dei est*. Ergo si vis persona deberetur. Per surdum autem et cæcum, eos qui inobedientiæ et ignorantiæ morbo detinentur, lex innuit, ad quod Isaias dixit: Surdi, audite, et cæci, intuemini ad videndum". Ili non maledicendi sunt, sed admonendi, si tamen eos converti volumus. Unde et Paulus, eum qui docet in mansuetudine docere eos, qui contradicunt, doctoribus Ecclesiæ, præcepit. Sed nec offendi cum eis falsa dicentes, aut agentes debemus effici; hoc enim Paulus prohi- bens, atque corrigens, scripsit: Si quis riderit eum, qui habet scientiam, in idolio recumbentem, non de conscientia ejus, cum sit infirma, ædificabitur ad manducandum idolothytum *. Si legis tam littera quam spiritu juvari possumus. VERS. 15. Nec facies quod iniquum est, nec injuste judicabis. Nec consideres personam paupe- ris, nec honores vultum potentis. Juste judica proximo tuo. Non eris criminator et susurro in populis. Non stabis contra sanguinem proximi tui. Ego Dominus.› VERS. 16. Non eris criminator et susurro in populis. › Vel, sicut Septuaginta edunt: Non ambulabis in dolo in gente tua. Non stabis contra sanguinem proximi tui. Dolo sanguinem conjunxit, videlicet homicidium, sicut et David solet: Virum sangui- num el dolosum abominabitur Dominus". Et iterum : Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dics suos. Gladius enim occultus est dolus, ensis exa- cutus, et latens ita ut David rursus diceret: Sicut novacula acuta fecisti dolum³. Sed nos ab eo veloci – ter recedamus, expavescentes illum pro peccati vicinia, cui meruit esse conjunctus. Nec contra san- guinem proximi stemus, sed omnes insidias, et collegium, quod pro qualibet iniquitate fit, fugia- mus. Quia quidam singulariter infirmi, et per semet- ipsos nocere non valentes, misceri solent multi- tudini, necesse est ut, quando plures simul conve- niunt, malitia valentior inveniatur. Ilic enim çommodat manum, alter linguam, alius his quæ aguntur consensum præbet, alter innuit, et in ma- litiæ consummatur insania. Sed cum his etiam illud intuemur, ut non solum cum de pecuniis, aut aliis similibus judicamus, custodiamus pauperi et potenti æquitatem. Sed ubique in omni judicio, quod non solum apud tribunal, sed in omni collocutione, et amicabili concilio, atque in doctrina spiritali ma- xime intelligitur. Recordemur Jacobi dicentis : Si introierit in conventu vestro vir aureum annulum habens, in veste præclara, ingrediatur autem et pax- per in veste sordida, intendatis autem ad eum qui induitur præclara, et dixeritis: Tu sede kic bene; pauperi autem dixeritis: Tu sta illic, aut sede sub scabello pedum meorum, nonne judicatis apud vos- metipsos, et facti estis judices cogitationum iniqua- rum 10? Et cum de hoc quædam alia dixisset, et opportuno tempore revocare ad memoriam nostram legis mandatum volens, addidit: Si autem personRL; accipitis, peccatum operamini, sed arguti a lege, tan- quam transgressores". Ergo juste judicare proximo debemus, et non unam eamdemque actionem, in divite quidem dicere bonam : in paupere autem ma- lam, et hunc arguere, illum autem sinere peccan- tem. Sed nec dolose in propria gente, id est, in populo ambulare debemus, nec vexare populares viros sub specie pietatis, neque contra sanguinem proximi consistere, id est, non sociari eis qui in animas fratrum peccant, et malorum sententiæ. Et Non quamlibet justitiam, sed summam, et per- fectam studeri, lex maxine in præsentibus consti- tuit, recto itinere ordineque procedens, ut prius videatur pauperibus legem constituere, deinde potentibus, ac deinde principatus et potestates habentibus, ut per hoc ostendat, personam nen deberi accipi. Non furtum enim, nec calumniam facere, nec jurare in injusto, etsi divitibus vel potentibus aliquando contingit, verumtamen propria C pauperum quodammodo sunt peccata. Per pauper- tateın enim furari, et calumniari, et transgredi sa- cramenta compelli videntur, ita ut sapiens ille in Proverbiis diceret: Divitias et paupertatem ne dede- ris miki, ne forte satiatus illiciar ad negandum, aut egestate compulsus, furer, et perjurem nomen Dei mei³. Vi autem opprimere, et mercedibus privare, et irridere surdum aut cæcum, quia quædam eorum sunt potentiæ, quædam vero prodiga quodammodo vitæ, et deliciarum, contumeliam generantium pec- cata, præcipue personis divitum et potentum lex sanciri dicitur. Personam autem accipere in judi- cio, hi qui magistratuum præsident vel judicum tribunalibus, quos judicantes nec quidem pauperum personas oportet accipere. Nemo enim Deo mise- D ricordior est, qui misericors et miserator super omnes appellatur: verumtamen judicii tempore, nequaquam jam ita appellari vult, sed justus, teste David qui dicit, Deus judex justus, fortis et longa- nimis. Nec quidem potentis oportet admirari per- sonam in judicio, quia Deo nullus est potentior : ipsius autem est judicium, ipse enim nobis judican- tibus, causantis personam suscipit. Cujus rei testis cst idem Moyses in Deuteronomio ita dicens: Non respicies personam in judicio; secundum parvum et minorem judicabis. Non distinguas personam homi- 11, 2-4. ** Isa. XLII, 18. • Psalm. x, 8. * 1 Cor. viti, 10. * Deut. xvi, 19. Jac. 11 ibid. 9. * Tit. 111, 2. • Prov. xxx, 8. • Psal. CHI, 8. Rom. 1, 1. Psal. v, 7. * Psalm. xiv, 24. • Psal. LI, 4. HESYCHII PRESBYTERI

cum omnis quidem mandatorum Justitia conside- A ne. Vestem quæ ex duobus texta est non indue- randa sit, illam tamen subtilitatem præ omnibus intende, dicens enim : corde tuo. > Quia frequenter in personis peccantium, perso- nam odio eos habentium indui compellimur. Unde Paulus Thessalonicensibus præcipiebat: Si quis non obedit verbo nostro, per epistolam hunc notate, et non commisceamini cum illo, ut confundatur". Hoc autem dum fit, odii præbet præsumptionem. Quo- rum enim aliorum, nisi odientium et adversantium est: Non commisceris? Sed hanc aversationem non præcepit in corde fieri, ait enim: Non commiscea- mini ei, ut confundatur, et erubescens omnimodo emendetur. Qui autem emendabat eum cui non commiscebatur, nullatenus eum odire in corde suo poterat, quod confirmans etiam hoc addidit: Et nolite quasi inimicum existimare illum, sed corripite ut fratrem ". Omnem autem justitiam explens, et per singulas species vitæ quodaminodo legem ponens, confirmationem mandatis, quam oportet, apponit, quam si custodierimus, nemo nostris nocere divitiis, nemo nostrum thesaurum furari potest. Est autem confirmatio hæc: Hæc quodammodo ad litteram videntur esse ridicula, unde nec ita ea custodiri a prophetis et spiritalibus invenimus, quemadmodum Judæorum filii infirme imperfecteque viventes, qui lac amant, et solidum cibum non capiunt. Nam intende quid ad Sadoc sacerdotem, et Nathan prophetain, et ad Banaiam dicebat: Ponite filium meum Salomonem in mulam meam 17. Dicens enim, meam, ostendit quia et ipse in mulum sedebat. Si autem jumenta commisceri alterius generis animantibus, id est, asinum equo commisceri lex vetuit, et abomina- bile hoc erat, oportebat et ea quæ fiebant, et ea quæ nascebantur ex eis, procul dubio abominari. B Sed et si vestimentum ex duobus fieri non vult, quomodo sapiens ille de forti muliere hæc in Pro- verbis dicit: Invenit lanam et linum, et operata est utile manibus suis, et rursus: Ex bysso et purpura sibi vestimenta 18? Nec enim utilia sunt vestimenta, bonum autem indumentum ejus, sive utile dixit esse vestimentum, unum quidem de lana et lino, aliud autem rursus ex bysso et purpura confici intelligamus. Sed quid hoc sit, Paulus aperte Corinthiis scribit: Non potestis culicem Domini bi- bere, et calicem dæmoniorum. Non potestis mensæ Dei participari, et mensæ dæmoniorum ¹º; et rursus : Qui in lege justificamini, a gratia excidistis¹º. Neque enim Judaicis seductionibus, nec errori gentilium oportet fideles commisceri. Jumenta ergo, id est, populares homines, non permittamus alterius gene- ris animantibus, commisceri, id est, non sectari circumcisionem, et baptisma. Alterius enim jugi circumcisio, gravis et importabilis, de quo dixit Petrus: Quid tentatis Deum, superimponere jugum in cervicibus discipulorum, quod nec patres nostri nec nos portare potuimus " ? Alterius est autem baptisma Christi, et levis jugi: quod nobis Christus imposuit, sie dicens: Tollite jugum meum. Et rursus: Jugum enim meum suave est, et onus meum leve est ". Sed pec vineam, sive agrum creditum nobis, vario se- rere debemus semine, ut non contraria divinis do- ctrinis Ecclesiam doceamus, quemadmodum prava sapientes hæretici, Christo nuptias per suam præ- sentiam benedicente, atque dicente: Non ea quæ ingrediuntur nocent hominem prohibentes nubere, et præcipientes abstineri a cibis quæ Deus creavit eis, sibimet impietates præparant mortem ¹³. In quibus ne- cessarie secundum Septuaginta subdidit : Ego sum Dominus Deus vester, ab omni vos hujusmodi con- tinentes esse malitia cupiens, et qui per Evange- lium dixi ad eos qui male legem, et ad suam voluntatem accipiunt: Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate". ' El diliges amicum, sive, ut Septuaginta, proxi- mum tuum sicut teipsum. Habens in modico totamı custodire facile est. Charitas enim, ait Paulus, proximo mulum nou operatur. Plenitudo ergo le- C gis charitas est“. Sed et omnem vitam nostram esse in bonis facit. Si enim diligo proximum sicut meip- sum, et forsitan filios non habuero, aut divitias, video autem proximum habentem, gaudeo, et nihilo- minus tanquam ego hæc habeam, lætor ego: in illo enim et ego habeo. Idipsum autem et in spiri- talibus, in quibus maxime eam quæ ad proximos pertinet dilectionem custodire debemus, et non invidere operantibus justitiam, nec morderi quando alii secundum Christum glorificantur, quando in verbo doctrinæ locupletantur, quando abundant divinis donis. Sed imitandus est Christus, qui in tantum nos dilexit, ut apostolis majora signa fa- cere, quam ipse fecit, concederet. Unde et nunc D dicens: Diliges amicum tuum, sive proximum tuum sicut teipsum, addidit: Ego Dominus : leges meas cu- stodite. Quando vero nos Deus dilexerit, ipso di- cente cognosce, ait enim : Majorem hac charitators nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis“. Unde et legem suam præcipuam esse dilectionis mandatum dixit: hoc hic addens quod in aliis mandatis non reperies adjectum. VERS. 19. Jumenta non tua facies commisceri cum alterius generis animantibus. Agrum, sive, ut Septuaginta, vineam tuam non seres diverso semi- Nec oderis fratrem tuum in corde tuo, sed publice argue eum, ne habeas super eo peccatum. Non quæ- d. 15 et seqq. VERS. 17. Ne oderis fratrem tuum, addidit, in ris. ▸ legem, et per unum tibi hoc mandatum, omnia aut decorem, aut mundi gloriam, aut potentiam, Thess. 1, 14. ibid. 15. "Rom. XIII, 10. Joan. xiv, 12. " Joan. xv, 15. 17 III. Reg. 1, 33. 20 Gal. V, 18 Prov. xxx1, 13. ¹⁹ I Cor. x, 20. Marc. VII, "Act. xv, 10. *ª Matth. xı, 29, 30). * Joan. vII, 21. IN LEVITICUM. LIB. VI.

res ultionem, nec memor eris injuriæ civium tuorum. A Diliges amicum tuum sicut teipsum. Ego Dominus. Leges meas custodite. Recte Christus Judæis dice- bat: Non credatis, quia veni solvere legem, aut pro- phetas : non veni solvero, sed implere”. Si enim perscruteris hæc verba, invenies quantum conso- nautia sint his mandatis legis evangelica dogmata, utpote codem Deo utraque loquente: Etenim qui nunc fratrem, si peccaverit, corripiendum præce- pit, hic per Evangelia præcepit: Si autem peccavo, rit in te frater tuus, vade et corripe eum inter temel- ipsum solum : non correctum autem, coram uno ar- gue, et coram alio, deinde rursus in Ecclesia, cum neque coram illis increpatus correctus fuerit ". Et hic quidem cum dixerit : Ne oderis fratrem tuum, addidit: Ne habeas super illo peccatum. Ibi autem et quod peccatum ostendit, ait enim : Si non dimiseritis hominibus, nec Pater vester dimistet vobis peccata vestru ". Hic, non quæres ultionem, per Paulum autem : Non vosmetipsos vindicantes, charissimi, sed date locum iræ *. Nune dixit per legis librum: Nec memor eris injuriæ civium. Per Evangelium autem : Omnis qui ascitur fratri suo, sine causa, reus est judicio ***. Propter quod eos cauteriatam habentes suam conscientiam 19 Paulus nominavit. Vestimen- tum autem abominabile, ex duobus contextum in- duit, qui dicit se Christum adorare, et adorat dæ- mones, qui Solis justitiæ se asserens mititein, etiam visibilem hunc, et qui ad ministerium creaturæ da- tus est solemn placat, vel reliqua sidera, aut ali- quid hujusmodi, sicut Manichæi et alii multi hære- tici faciunt. Unde pro reprobo etabominabili, Theodo- sion Satana edidit, sic utique inveniens in Hebræo, et conservans sicut invenit, ut nomine Satanæ planior legislatoris efficitur intentio. Non vult enim nos, cum simus Dei, diabolicis immisceri negotiis, neque simul orationibus et incantationibus vacare, nec phyla- cteriis Ecclesiæ Dei, sanctorunique virorum, vel e diverso pravorum veneficorum simut indui, et ea quæ sunt dæmoniorum circumducere sancto Spiritui, in quo, ait Paulus, signati sumus *. Rece- dit enim, utpote perpessus contumeliam, et obti- nebit immundus spiritus, et patietur hujusmodi quod Saul pertulit ***: Spiritus autem Domini reces- sit a Saule, et exagitabat eum spiritus Dei malus. Non quia Deus transmisit malum, sed quia permi- sit obtinere eum qui illum elegit. 30° VERS. 20-22. ‹ Homo si dormierit cum muliere coitu seminis, quæ sit ancilla etiam nubilis, et ta- men pretio non redempta, nec libertate donata, vapulabunt ambo, et non morientur, quia non fuit libera. Pro delicto autem suo offeret Domino ad ostium tabernaculi testimonii arietem, orabitque pro eo sacerdos, et pro delicto ejus coram Domino, et repropitiabitur ei, dimitteturque peccatum. › Quantum inter libertatem et servitutem intersit ostendere per ea quæ nunc dicta sunt, legislator intendit; nam in ea quæ libera est desponsata, ad- ulterium esse delictam ejus qui cum ea fornicatus est asserit, mortisque pœnæ eum subjacere sancivit. In ancilla autem nubili, quod Septuaginta ediderunt, Cu- stodía homini, id est, desponsata, absolvens a pœna, sacrificium jubet offerre eum, qui in eam peccavit, ex hac sensibili servitute intelligibilem volens osten- dere. Neque enim præcepit in ancillas quaslibet, quanto magis desponsatas delictum fornicationis admitti, sed ancillam desponsatam, sive custodiam homini Judæorum dicit Synagogam, quæ legi custo- dita est, nec despondi Christo, priusquam morere- tur legis littera, poterat. Unde et Paulus dicebat : B Ergo, fratres, et vos mortui estis legi, per corpus Christi, ut sitis alterius, qui ex mortuis resurre- zit ". Ipse autem, ancillam esse Judæorum Synago- gam, hæc dicens docuit : Quia Abraham duos filios habuit, unum ex ancilla, et unum ex libera ". Deinde quam voluit ancillam intelligi, exponens subdidit : Quæ sunt per allegoriam dicta ; hæc enim sunt duo testamenta, unum quidem ex monte Sina in servitu- tem generans, quod est Agar. Sina autem mons est in Arabia, conjunctus ei, quæ nunc est Jerusalem, quæ servit ª³, Cum hac ergo si quis dormierit coitu seminis, id est, qui hujus particeps effectus fuerit doctrinæ, in tantum ut conjungatur ei, et coeat cum ea, per legis videlicet conversationem, quia unum reperiuntur hi qui sibi conjugali consortio C sociantur (semen autem pro doctritali verbo accipi debere, multipliqiter in hoc Levitico libro pridem demonstravimus); quicunque ergo antequam hæc per adventum Christi liberaretur, hoc fecerat, recie non moriebatur: nam et si secundum litteram, et non seeundum spiritum legem accipiebat, quem- admodum Judæorum docet Synagoga, ancilla juste nominatur, quia legislatoris intentionem ignorabat. Servus autem, sieut dixit Christus, nescit voluntatem domini sui *4, et propterea delinquere dicebatur, remissionemque necessariam habebat, quia domini- cum præceptum non secundum dominicam stude- bat voluntatem. Verumtamen quia non adhuc eral liberata, propterea occulta erat legis contemplatio. Unde et tempus videbatur habere conversatio litte- ræ, nec morte subjici dicuntur, et visitationem eis promisit. Nam quod nostra translatio habet : Vapu- ·labunt ambo, Septuaginta dicunt, Visitatio erit eis, et non morientur. Visitationem autem eis promisit, id est a legis servitute libertatem. Mos enim est di- vinæ Scripturæ, libertatem, visitationem appellari : nam et liberationem servitutis Ægyptiæ visitatio- nem invenimus Deum nominantem, quando ad Moy- sen dicebat: Convoca seniores filiorum Israel et dices ad eos: Dominus Deus patrum vestrorum ap- paruit mihi, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus 25 Matth. v, 17. 26 Matth. xvi, 15. IV, 2.30 Ephes. IV, 30.01 Reg. xix, 9. Matth. vi, 15. 38 Rom. xi, 19. » Rom. vii, 4. ** Gal. iv, 22. 28 Matth. v, 22. 21 Tim. 33 ibid. 23-25. 3. Luc. XII. 7 HESYCHII PRESBYTERI

- sentiam potuisse. Cur enim triennio fructum eis omnis ligni non esse esibilem dicebat? Sed nec ullo modo mundum, sed et mundationem quarto anno necessariam habentem. Et quæ hæc erat mundatio? Non aspersio, non sacrificium, non aliud quidpiam hujusmodi, quale alio loco secundum litteram lex præcepit. Ergo vocat necessarie ad contemplatio- nem spiritus, eum qui non solum meditari legem, sed et aliquod ex ea percipere commodum cupit. Terram ergo Deus dat, quam ipsum dare decet, id est, divinam Scripturam, quæ virtutum fructus fert, quæ habet illam vitam, et colit, sive operatur, quam David colere et operari promittit, ubi enim Deo placere magis homo, quam in mandatis, et Jacob, dicens : Visitans visitavi vos et vidi quæcun- A ctum bonum Judæorum populum ante Domint præ- que evenerunt vobis in Ægypto, et dixi: Liberabo vos ex oppressione Ægyptiorum ". Aperte ergo per præ- sentem legem visitare eos permisit per Christi li- berationem,de qua manifeste Zacharias per Canticum suum dixit: Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit, et fecit redemptionem plebis suæ ". Dicit enim liberationem quam Christus in sacrificio, et evangelica conversatione, Judæo primum, et post hoc Græco, secundum quod dixit Apostolus, præstitit. Ait enim de Evangelio quod a Domino donatum est : Virtus Dei est in salutem omni credenti, Judæo primo et Græco ". Non secundum aliquam personarum acceptionem, sed quia primi Judæi hanc salutem et liberationem, utpote ctiam alios seducentes, habe- bant necessariam. Cum his qui dormit, id est, qui B operibus bonis potest: Ait enim: Placebo Domino miscet, ut seminis corum et doctrinæ particeps eficiatur, huic per sacrificium præstatur remissio : sed per Christi, hoc enim sacrificium significans, arietem pro peccato præcepit offerri, et per ejus oblationem sacerdotem deprecari. Quis sit autem hic, qui pro omni mundo 'deprecatus est, et quis aries, qui pro peccato offertur, et cur ante ostium tabernaculi testimonii ad sacrificium deduca- tur, sed et quid proprie debeat intelligi peccatum delicti, ea quæ de sacrificiis olim sancita sunt, et exposita perscrutans, invenies Christum in eis, ve- lut în imagine figuratum: qui per crucem immola- tus, cum aisis omnibus peccatis etiam hoc ignovit, qued Judæorum commisit populus, et is qui erat ei mistus ex gentibus, qui etiam dormire cum eis di- citur, legem non secundum intentionem legislatoris accipiendo. Hæc autem non importune in hoc loco, sed imo nimis opportuno tempore, quo jumenta non oporteret alterius generis jumentis conjungi, id est, non liceret eos qui sub jugum facti sunt Christi, Judaicum jugum suscipere, significavit. Confirmans enin boc, præsentia subdidit, per quæ ostendit, quia et ante adventum Christi, quicunque extero- rum illis commiscebatur, opus habebat intelligibilis arietis sacrificio ad propitiationem suam, conferens illud mente, et describens apud semetipsum per fl- guras veritatem. Sic enim non solum non condem- nari ex obveniente sibi servitute Judaicæ litteræ, sed etiam liberari ab ea, et a morte infidelitatis 1 spiritaliter legem accipiens, et sacrificia ejus ad Christum referens, poterat. VERS. 23-25. Quando ingressi fueritis terram, et plantaveritis in ea ligna pomifera, auferetis præputia eorum. Poma quæ germinant, immunda erunt vobis, nec edetis ex eis. Quarto anno omnis fructus eoruin sanctificabitur laudabili Domino.Quin- to autem anno non comedetis fructus, congregan- tes poma quæ proferunt. Ego Dominus Deus vester.› Permanet in intentione etiam nunc legislator, quam habuit prius, aliis verbis præcedentibus si- milia sanciens, ostendens quidem nec habere fru- PATROL. GR. XCIII. in regiune vivorum 38. De quibus ipse dicit : Qui vero exspectant Dominum, hæreditate possidebant ter- ram . Possidebunt enim plenam Dei spiritu Scri- pturam, et quæ ex ea sunt bona, qui Deum exspe- ctant, qui mandatorum, quæ in ea continentur, retributionem promittit. Hanc terram ingredi qui- dem filii Judæorum præcepti sunt, et acceperunt priores. Primi enim sacras susceperunt litteras, propter quod et lignum quod edi potest, id est, mandata, quæ diximus, plantare præcepti sunt, hi quidem eas meditantes, hi autem et prædicantes. Quia enim plantationi lignorum meditatio legis, et prædicatio propter eum profectum, qui per patres provenit, assimilatur, audi David dicentem: Et in lege ejus meditabitur die ac nocte. Et erit tanquam lignum, quod plantatum est secus decursus aqua- rum *. Paulus enim de prædicatione quam prædi- cavit Corinthiis scripsit: Ego plantavi, Apollo riga- vit, sed Deus incrementum dedit". Sed mandata quidem bona nimis erant, propter quod et lignum esibile appellavit. Illi autem modo quo debebant, non operabantur secundum litteram lege utentes. Erat ergo eorum fructus, operatio videlicet legis triennio immunda. Dicit autem triennium, a tein- pore legis usque ad David tempus, et a David usque ad transmigrationem Babyloniæ, et a transmigra- tione Babyloniæ usque ad adventum Domini : sic enim et Matthæus distinxit “. Quia ergo quarto hoc anno, omnem fructum ipsius legis, sanctum et laudabile Domino commendavit, non ta- men vel tunc esibile illud esse Judæis dixerat, il- lud sine aliqua dubitatione probavit, qua totius le- gis fructus, in adventu Domini est: Hujus enim tempus, secundum ordinem temporum superius nominatorum annus recte nominabitur quartus, sanctus laudabili Deo. Quia Christus eum fructife- rum faciebat, quemadmodum oportet etiam nos fructificare docens. Recte ergo sanctus erat, ul- pote a Sancto sanctorum perfectus. Sed et lauda- bilis omnia enim quæ Christus operatur, bona fama sunt atque gloriosa, ita ut etiam ab ingratis 38 Exod. 111, 16. » Luc. 1, 68. 37 Rom. 1, 16. I Cor. III, 6. Matth. 1, 1 seqq. 2, 3, 33 Psal. cxiv, 9. » Psalm. xxxvi, 9. Psal. 1, IN LEVITICUM. LIB. VI.

baricas student. comas, propter quod hoc Septua- ginta otočny, forsitan propter magnitudinem con- cursorum capillorum appellaverunt. Non oportet autem hoc ficri, sed contentos esse naturalibus or- namentis, nihil exquirere, nisi forsan Creatorem aliquid indiguisse ad perficiendum animal accusa- mus. Sed nec cincinnos nutrire in honorem dæmo- num, capillis aliis fortiores, et hoc vovere: student enim hoc pagani, caput puerorum offerre dæmoni- bus. Unde de hoc maxime oportet putari legislato- rem præcipere. Sed nec barbam radere vel secan- dum Septuaginta corrumpere faciem barba: nec incisuras in corpore sibi facere eos qui ßent supra mortuos etiam, hoc enim pagani consueverunt. Sic Judæis glorificentur. Cum enim paralyticum por- A admodum etiam hi facere consueverunt, qui bar- tantem super humeros grabatum vidissent, glorifi- cabant Deum, qui talem potestatem dedisset homini- bus. Unde non simpliciter, sed laudabile Domino fructum hunc lex appellavit. Necdum autem erat populo esibilis, necdum enim hic secundum spiri- tum Christi conversationem adeptus fuerat : sed in anno quinto, in apostolica videlicet generatione, il- linc enim ipse Judæorum populus, id est, hi qui ex eis crediderunt, et gentes omnes, esibilem legis fructum, operationem videlicet habuerunt. Et se- cundum Septuaginta adjectio fructuum legis erat populo, ið est lucrum et commodum. Quæ enim operantur prius sine lucro, inutiliter operantur. Bene autem adjectionis lex memoriam facit verbo convenire, quod dixit Dominus in Evangelio: ipse B enim affligi supra mortuos oportet, ut nec faciem enim erat, qui hæc et illa dicebat. Omni habenti dabitur et adjicietur *. Quicunque autem, ut oportel, vetus tenet testamentum, ei et novum adjicitur, et per hoc ei esibilis etiam fructus testamenti veteris invenitur. VERS. 26-28. ‹ Non comedetis carnem cum san- guine, non augurabimini, nec observabitis somnia, nec in rotundum tondetis comam, nec radetis bar- bam, et super mortuo non incidetis carnem vestram neque figuras, et stigmata facietis vobis. Ego Domi- Ab omni fermento malitiæ mundum esse fidelem vult, et propterea nunc quidem prohibet a servitute legis litteræ, et Judaicam doctrinam demonstrat inutilem. Nunc autem rursus ad errorem gentilium sermonem vertit, neque enim omnia, quæ nunc vetita sunt, studentur: quippe cum non solum sint ridicula, sed etiam et noxia studentibus ea, quæ maxime ostendit Ecclesiastes; ait enim : Qui obser- vat ventum, non seminat : et qui considerat nubem, nunquam metel ". Augurium ergo non solum vox avis cujuslibet aut volatus appellat, qui vel probi- bet a quadam actione vel eam studiosius admonet accelerandam, sed et signis uti loquentium, præter- euntium, obviantium, et quorumdam in itinere obvenientium offendiculorum, taliumque aliorum est. Ab avibus enim augurum, sed et aliorum signorum observatio dicitur. Auspicium autem est transeuntes considerare aves, et propter has in de- sertam ab hominibus viam egredi aut avium vola- tum, aut voces quales sint perscrutentur, ut ex eis cognoscant, quæ futura sunt. Quod accusare est Deum, quia ea quæ homini, quem secundum suam imaginem omnium animalium principem constituit, als condit, et ab eis quispiam discit, quæ nec ab spiritalibus viris, sed nec a Deo, qui illis revelat, potest discere, sicut hi, qui in prædicto errore se- ducti sunt, arbitrantur. Insuper nec comam in ro- tundum tondere, id est, non radere in rotundum aspectum capitis, sicut et Symmachus edidit, quem- lædat, nec corpus corrumpat, a quibus nos Paulus prohibens ait: Nolo vos ignorare, fratres, ut non contristemini, sicut et cæteri qui spem non habent *. Nam quodlibet eorum, quæ prædicta sunt agere non est spem habere resurrectionis mortuorum, quia tanquam illis corruptis, semetipsos dissipant atque corrumpunt. Prohibet stigmata fieri in corpore, undique decoris legislator curam gerens, et non concedens abuti carne in quolibet horum; que quidem ipsi nocent, totum autem animal fœdum reddunt. Comederc enim super montes, quod Se- ptuaginta in initio præsentis legis posuerunt, pro eo quod nostra editio habet, Non comedetis cum san- guine, propter eos qui idolorum festivitatibus con- sueti sunt prohibuit. Hoc enim et Osce accusans populum Judæorum, dixit: Spiritus fornicationum decepit eos, et fornicati sunt a Deo suo. Super verti- cem montium incensum adolebant, el super colles sa- crificabunt ". Sed videamus præter hæc, quæ nos jubeat cavere: secundum spiritalem contemplatio- nem non comedere super montes, id est, cogita- tionibus superbis non pasci, de quibus Isaias ait : Omnis mons et collis humiliabitur *8. Non angurari, non auspicari, nt non intendentes dæmones secun- dum eorum voluntatem vivamus, neque cor nostrum volneribus tradamus, quæ rapiunt semen pietatis a nobis, sicut Dominus in parabolis evangelicis di- xịt “. Comam non tondamus: vel sicut Septuagin- ta oɩoćŋy de capillis capitis, non faciamus. Capilli enim nostri pro cogitationibus, accipiuntur, pro- pter quod dixit Dominus: Vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt 5º. Ipsi enim utpote ju- dici, et corda scrutanti, numeratæ sunt omnes no- stræ cogitationes. Non oportet ergo cas agitare quempiam, vel concutere, sed nec offerre diabolo, quod faciunt quidam, et de sensibilibus capillis crinem offerentes, sicut superius diximus. Insuper non oportet, sicut prædiximus, barbam radere, vel secundum Septuaginta corrumpere faciem barbæ, quia perfectionis nostræ signum barba est. Virtutes nus. > * Matth. 1x, 8. * Matth. xxv, 29 48 Eccle. x1, 4. ` L, 1. * Matth. xi, 19; Luc. xt., 24. " Matth. x, 30. * I Thess. IV, 12. "Osee tv, 12, 15. Isa HESYCHII PRESBYTERI

- autem designant veram nostram perfectionem quas A loquos, et veneficis non adjungamini, ut polluamini incongruum est corrumpere operantes non vɩro, sed sub falso et ficto habitu. Nec incisiones facere super animam bonum est in corpore: sunt enim delectationes, quæ ad nocendam animam incidunt corpus, et corrumpunt. Sed et stigmata, id est, ma- le doctrinæ dogmata, quia inhærent, et inſiguntur animæ per quædam blandimenta, vel syllogismos, vel quemlibet alium modum docentium intelliga- mus. Præcepit ergo nobis lex et ab his abstinere, quia impressa vel immersa, sicut solent stigmata, difficulter abolentur. VERS. 29. Ne prostituas filiam tuam, ut conta- minetur terra, et impleatur piaculo. › 86. in eis. Ego sum Dominus Deus vester. Maxima dia- bolici erroris, et fraudis species, ventriloquorum est exquisitio. Unde et Paulus puellam inveniens, spiritum habentem Pythonis, quamvis dæmonium magna de ipso et Sila prædicaret, et diceret: Hi homines servi Dei excelsi sunt, qui annuntiant vobis · viam veritatis ; malum tamen spiritum increpans, effugavit. Pessimum est etiam et veneficis adhæ- rere, quia dæmonum inimicorum nobis, et pesti- lentium nomina dicunt. Qui etsi ad breve tempus, ut in errorem mittant, videntur operari aliquid, quod ad corporalem sanitatem vile et parvum, quale etíam ia.periti medici operari possunt, verumtamen nec hoc ut boni, neque ut bene volentes hominibus Si enim patres quos oportet filios emendare, ad fornicationem nos hortantur, provocantes aut vi- B operantur, sed in servitutem illos redigere et a Deo ventes turpiter, ut ipsi ad imitationem parentum, ad malum illiciantur, piaculo, vel secundum Septua- ginta, fornicatione terra completur, et ad omnem speciem impietatis proficit, quia eos qui eruditores esse debuerunt, ad malum pueri pædagogos ha- bent. Sed nec animam nostram, quæ nobis filia unigenita est, ita ut David diceret: Libera a leoni- bus unicam meam 51 et: De manu canis unicam meam prostituamus, a Deo illam discessionem docentes, ne fornicante anima fornicetur et cor- pus. Hoc enim terra, utpote quod de terra ortum est, et in terram revertetur, appellatur. Et impleatur piaculo, vel sicut Septuaginta, adul- terio. Ebrio quippe sessore, equus defertur in præ- ceps. A Deo recedente anima, omnis iniquitas do- minatur in corpore. VERS. 30. Sabbata mea custodite, et sanctua- rium meum metuite. Ego Dominus. ▸ Sicut uno exsistente speciali Sabbato, septima videlicet die, omne aliud legitimum ostium Sabba-. tum appellatur, si cum generalis sit abstinentia a malo, hoc enim revera studet legislator Sabbatum, et per singula quæque recedere nobis a malo præ- cepit. Hoc enim fulciens, addidit : Sanctuarium meum metuite. Vel sicut Septua- ginta, Sancta mea timebitis : quia quemadmodum eo, qui quo debent modo accedunt ad ea, sanctificent, sic bi qui inique præsumunt in eis, et non prius semetipsos sorde malitiæ purgant, atque sic ad munda accedunt, corrumpunt, sive disperdunt, si- cut Nadab, et Abiu, et filii Heli. Unde et Paulus de his qui incircumspecte mystica percipiunt, sub- didit Propterea multi in vobis infirmi, et imbecilles, et dormiunt multi³. Unde et nunc legislator addi- dit: Ego Dominus, id est, sanctus, et in sanctis habitans, et necessario exigens sanctorum vin- dictam. VERS. 31. Nec declinetis ad magos, nec ab ario- lis aliquid sciscitemini, ut polluamini per eos. › Septuaginta autem edunt: Non sequimini ventri- separare cupientes. Sed nec ventriloquos, id est, falsos prophetas ɛequamur, qui nomine Dei aliena a Deo docent, et prophetant qui ventriloqui juste dicuntur, quasi intelligibili ventre sui cordis, fabu- las quasdam, id est, falsas doctrinas, et prophetias dixit : Væ prophetis insipientibus qui sequuntur spi- ritum suum ”. Ili et venefici, ut qui cum blandi- mento quodam, et fraude domos ingredientes, et captivas ducentes mulierculas oneratas peccatis, si- cut ait Paulus 8, recte appellantur : in his ergo præ- cepit non pollui. Polluunt enim 'sermones eorum eos qui eis obediunt. Unde et addidit: Ego sum Dominus Deus vester. Per evangelicam doctrinam dicens: Attendite his qui veniunt ad vos in vesti- mentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapa- ces $7 Vers. 32. ‹ Coram cano capite consurge, et ho- nora personam senis et time Dominum Deum tuum. Ego sum Dominus. › Bonum est quidem, et eum qui jam ad canitiem pervenit honorare, habet enim tempus aliquid am- plius procul dubio ad prudentiam, sed et honorem quem provectioribus impendimus, non quoque a minoribus merebimur, atque ex hoc ordo bonus vitam nostram in honestate custodiens, nobis pro- fligatur. Canum autem, vere senem, id est, eum intellige, de quo ait Moyses: Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi ; seniores tuos, et dicent tibi ”. Sed et Paulus: Presbyteri duplici honore digni habean- tur, maxime qui laborant in verbo et doctrina "*. Sed et Daniel cum esset puer, et judices atque presby- teros populi criminantes. Susannam argueret, dice- bant alii presbyteri : Veni, sede in medio nostrum, et et annuntia nobis, quia tibi Deus dedit honorem sere- clutis 60 : ut ostenderetur, quia sapientiæ magis quam ætatis est presbyterii dignitas. VERS. 33, 34. ‹ Si habitaverit advena in terra vestra, et inoratus fuerit inter vos, ne exprobretis ei, sed sit inter vos quasi indigena, et diligetis eum 11, G. proferentes, de quibus per Ezechielem Dominus 81 Psal. XXXIV, 17. 32 Psal. xxi, 21. 53 I Cor. x1, 50. *Act. xvi, 47. BB Ezech. x, 3. "II Tim. 87 Matth. vi, 15 86 Deut. XXXII, 7. 891 Tim. v, 17. 6º Dan, x1, 50. IN LEVITICUM. LIB. VI.

- polluerit nomen sanctum meum. Quid si negligens A consuetudo, et his qui in errore illorum labeban- populus terræ, et quasi parvipendens imperium meum, dimiserit hominem, qui dedit de semine suo Moloch, nec voluerit illum occidere, ponam faciem meam super hominem illum, et cognationem ejus, succidamque ipsum, et omnes qui consenserunt ei, ut fornicarentur cum Moloch de medio populi sui. ▸ Cujus rei gratia de iisdem bis, et ter aliquando lex præcepit, frequenter in præcedentibus diximus, quia propter memoriam legentium hoc faciat. Unde etiam recapitulans mandata nova quædam eis inter- serit, ut non superflua videatur legum repetitio, et inquisitione novorum, etiam anterioribus studio- sius intendamus. Hojus rei gratia actiones quasdam in præteritis prohibens, poenas earum tacuit, ut quæ sit hæc, vel qualis quærentes, ea quæ inferius sancit, scrutemur: in his enim pœnas inseruit, quas tunc prætermisit. Olim ergo prohibens de se- mine suo Moloch, sive secundum Septuaginta Prin- cipi dari. Erat autem hoc idoli cujusdam vel dæ- monis nomen, secundum quod Stephanus Amos introduxit dicentem: Et recepistis tabernaculum Moloch, et sidus Dei vestri Rempham, figuras quas fecistis, ut adoretis eas 68. Nunc ergo idipsum rur- sus contestans, quibus verbis orsus sit exordia hu- jus legis audistis. Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : Ilæc loquere filiis Israel. Quod Septuaginta ediderunt, et filiis Israel loquere. Non hoc dictum est quasi alii fuissent quibus præcedentia sanxerat, sed osten- dens quia hoc personale mandatum propterea con- tra omnes dilatavit, quia peccatum contra quod comminationem præsentem protulit, tantum aliis exsecrabilius est, ut alia quidem peccata solos pec- cantes reos pœnis afficerent, hoc autem et eos qui neglexerunt peccantem, judicemque ei, sed et ulto- rem, non solum principes populi, sed et totam Syna- gogam, et populum facit. Populus enim, inquit, terræ lapidabit eum. Nec his contentus addidit : Et ego ponam faciem meam contra illum, succi- damque eum de medio populi sui. Per hoc omnes erígens, et provocans contra eum, qui talia commisit : sed et terrorem indicens, si neglexerint, et non cum studio præceptam pœnam suis in eam exercuerint manibus, utpote in tantum irato Deo, ut ipse aperte prædictam sententiam contra eum ferret, Cur autem? Quia de semine suo dedit Moloch, ut contaminaret sanctuarium meum, et pollueret nomen sanctum meum. Quicunque enim filium aut cognatum, aut discipulum, aut amicum, aut quemcunque de suo semine, vel cognatione, aut doctrina, principi sæ- culi hujus, qui nunc operatur in filiis diffidentiæ dederit, vovens cum et consecrans dæmonibus, bic quidem ad sacra dæmonum, alter autem mista vi- rili muliebrique vita, utrumque enim erat paganis tur, de quibus Deus per Oseam dicit: Quia isti cum fornicariis corrumpebantur, et cum effeminatis sacrificabant, polluit Dei sancta ". Quomodo? quia polluit nomen sanctum ejus. Ut enim imaginem Def percipiens homo sancti, et in sanctis requiescentis, sanctus recte et sanctificatus illi, cujus habet ima- gine, dicitur. Contaminat ergo, et polluit nomen ejus, qui ei dedit imaginem, et per hanc ipsum qui sanctificavit, qui et spiritum vitæ ei ex sua gratia insufflavit, quia spiritu malo, et adverso Deo cor- rumpitur, et Dominicam imaginem in dæmonum servitutem redigit, regalemque margaritam a porcis permittit pollui. Idem est et quisquis de cognatione et de doctrina sua avaritiae offert, et ad avaritiam operibus aut verbis consuefacit eum, qui quocunque modo discipulus ejus, vel cognatus est, servum eum dæmonum, devotum idolis sive consecratum militemque maligni principis hujus sæculi efficiens : Radix enim omnium malorum avaritia”; quæ est idolorum servitus ". Dicimus autem hoc ipsum et contra eos qui adulterium docent, suggerentes ne- farias actiones, suadentes turpitudinem, polluentes sancta Dei, id est, signatorum Deo corpora, quo- rum caro templum Dei, et Spiritus sancti est habi- taculum. Unde et polluere recte nomen sanctum dicuntur, sive secundum Septuaginta, sanctificato- rum, quia ex uno, aut duobus, aut pluribus forsan abominabilibus, omnium sanctorum Dei: qui in eo crediderunt, et fidelium, manifestissime abomi- nabile nomen et contaminatum inter homines effi- citur, talia et de cæteris conjicientibus his qui foris sunt, in qualia quosdam viderunt luxuriantes. Pro- pterea eos qui sic mala et abominabilia operibus, aut verbis docent, non unius præcepit, sed omnium puniri manibus: utpote omnium inimicus et adver- sarius et omnium gloriæ, sicut prædictum est, nocentes. Quod si negligens populus terræ, et quasi parvi pendens imperium meum dimiserit hominem, qui de- derit de semine suo Moloch, nec voluerit illum occi- dere. Id est, si hi, qui enutriti sunt in scientia, ne- glexerint eum qui talia docet: hæc est enim vera et recta terra, de qua ait David : Spiritus tuus bonus deducet me in terram reclam". Quia malum est maxime tale peccatum non exsequi. Quid est quod sequitur? Et super cognationem ejus. Eos qui stu- dent videlicet similia, qui cognati sunt propter similitudinem actionis et doctrinæ. Succidamque ipsum et omnes qui consenserunt ei, ut fornicarentur cum Holoch de medio populi sui. Non solum minatus est punire eos, qui dicunt vel faciunt hoc, et propterea cognatos recte nominatos, sed et consentientes ei, id est concordantes aut concurrentes, aut communicantes operibus corum infructuosis, sicut Paulus dixit 7. Malum est enim permittere aut consentire etiam eos, qui foris sunt, "Ephes. v., 5. 7ª Psal. cxli, 10. ' ** Amos v, 26; Act. vii, 43. ** Osee IV, 14. ** | Tim. v, 10; 78 Ephes, v, 11. IN LEVITICUM. LIB. VI.

fornicari a Deo, et adhærere intelligibili principi : A nos vero lutum, et tu fictor noster, et opera manuum multo magis autem de medio populi. Hoc est enim totum gregem lupis credere, et omnes oves feris tradere siquidem de medio populi inimicis rapere permittimus, aut si manum porrigimus rapienti. Qui enim consentit : et tacet accusare eum quem arguere necesse est, vel admonere, vel increpare : hic non fugiet divinum judicium. Ponit autem fa- ciem suam super eum Deus illam de qua David dicebat : Vultus autem Domini super facientes mala, ut disperdat de terra. memoriam eorum ”. Non so- lum ergo qui talia faciunt, sed et qui consentiunt facientibus, sicut Romanos Paulus scribens repre- hendebat sub pœna 75 ³, quæ nunc dicta est a le- gislatore, efficiuntur. VERS. 6-8. Anima quæ declinaverit ad magos et ad ariolos, et fornicata fuerit, cum eis ponam faciem meam contra eam, et interficiam illam de medio populi. Sanctificamini, et estote sancti, quia ego Dominus Deus vester. Custodite præcepta mea, et facite ea, ego Dominus qui sanctifico vos. › Non qualecunque peccatum esse declinare ad magos, sive ut LXX, ventriloquos, vel veneficos prædiximus in utroque enim a Deo receditur, sive sensibiles Pythonicos et veneficos, sive intelli- gibiles dicas, id est, eos qui nomine Dei falsa pro- phetant, deceptores, et adulatores, qui veneficis sermonibus auditus multorum corrumpunt, ut a veritate quidem auditus avertant, ad fabulas et errorem convertuntur, et propterea ponere faciem suam judex, et disperdere cos de populo suo com- minatus est. Addidit autem : Sanctificamini, et estote sancti. Ostendens quia quotquot illos secuti sunt, polluti sunt, et abomina- biles, atque immundi, utpote qui abominabl!ibus verbis, et pravis dogmatibus consenserunt. Insuper addidit: Custodite præcepta mea et facite ea. Manifestans et per hoc, quod prævaricationem illi præcepto- rum Dei doceant, sive legem doceant, sive divina se interpretari mandata fingant, et propierea eos, et sequaces eorum aversatur. Sed et brevem con- clusionem verbis addidit, dicens : tuarum omnes nos ". Recte ergo quicunque patri detrahit, sed et matri, morte multatus est. Ingra- tus est enim naturæ, et benefactores blasphemat, per quos a Deo esse percipientes, et per quos me- diantes generati sumus, et injuriat Creatoris orga- na, ut labores quos patiuntur in nostra generatione taceamus, nam quia maximam pœnam contra hunc, qui hujusmodi est, id est mortem præcepit, asten- dens, quia valde recte, et rationabiliter talem se pœnæ scripsisse sententiam, subdit. Patri matrique maledixit, sanguis ejus erit super eum. Vel sicut LXX, reus est ad satisfacienduin, de poenæ magnitudine mentionem et recapitulationem faciens peccati. Si ergo hæc in eo, qui sensibiles maledixit patres, multo magis qui blasphemat Chri- stum, ipse enim nos spiritaliter regeneravit. Igitur qui ejus mysterium, et gratiam injuriat baptisma- tis, non obediens voci Dominicæ : Si quis non fuerit regeneratus ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum cœlorum 78, hic morte morietur pessiıda, alienatus a regno cœlorum, et æternæ vitæ detri- mentum sustinens, qui et propterea reus est, qui prædicante Domino, et prædicante nihil durum, nec grave, neque quod temporis, et materiæ, aut artis, aut disciplinæ egeret, sed tantummodo aversatus est. Ego Dominus, qui sanctifico vos. Id est, cur cum his qui alia contra meam legem, aut meam doctri- D nam dicunt, corrumpemini? Ego enim sum Domi- nus, qui vos sanctifico, et nullus hominum, nec si prophetam sc esse dicat, nec si quamlibet scientiam promittat, nisi forte, quæ mea sunt dixerit, et a me acceperit, et meus Spiritus in eo operatus fuerit. Vers. 9. ‹ Qui maledixerit patri suo et matri, morte moriatur. Qui patri matrique maledixerit, sanguis ejus sit super eum. › Sive ut LXX, reus est, ut hoc nomen ad ipsum non Deus unus fecit vos? nunquid pater omnium vester 16? Et rursus: Domine, pater noster es tu, VERS. 10. Si mochatus quis fuerit cum uxore alterius, et adulterium perpetraverit cum uxore proximi sui, morte moriatur et mochus et adul- tera. ▸ Nec contra hunc dura, sed imo magis nimis justa exstitit lex. Cum liceret enim propriam uxorem habere, corrumpit alterius: cum liceret in casti- tate nubere, et in sanctificatione propriæ uxori secundum legem misceri, in impudicitiam et cor- ruptionem alterius miscetur uxori, et dissipat filio- rum successiones, dubiumque mulieris partum, ad quem pertineat, facit. Sed et postquam dixit, ma- chatus fuerit cum uxore alterius, addidit : Et adulteratus fuerit cum uxore proximi sui. Tan- quam alter sit ille, alter autem hic quod invenire nullatenus possunt, qui secundum litteram solam legem accipiunt : sed invenient illi qui ad moralem intellectum et contemplationem spiritalem currunt, Quantum ergo sensibile adulterium malum est, tantum est intelligibile deterius. Nam illi carni, hi autem spiritui contumeliam faciunt : et hi homini, illi autem ipsi Deo, de quibus Oseas dixit: Omnes adulterantes quasi clibanus succensus a coquente in corde suo ”. Adulterium intelligibile accusans: ab omni enim populo Judæorum hoc committebatur, corrumpente legem legisque dogmata. Quicunque ergo illius viri, de quo ait Paulus: Despondi vos uni viro, virginem castam exhibere Christo 8, machatur mulierem, videlicet Ecclesiam, de qua idem ait : mundi cordis, et fidei, iste sponte hoc donum Deum referatur. Malachias enim dixit: Nunquid 7 Psal. xxxill, ** II Cor. xi, 2. 17. 77 Isa. LXIV, 8. 78 Joan. 111, 5. ? Osce vil, 4. 78 Rom. 1, 32. 76 Malach. 11, 10. HESYCHII PRESBYTERI

- antem impictas est filium patris sui denudare, sive diffamare peccatum, cum et ipsi in similibus deli- querint. Ad quos Paulus dicebat: Propter quva inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas; in quo enim alium judicas, teipsum condemnas, eadem enim agis, et judicas • VERS. 13. Qui dormierit cum masculo coitu femineo, uterque operatus est nefas, morte mo- riantur: sit sanguis eorum super eos. › Quia injuria naturæ est hoc peccatum, ostendit tam novitas ejus, quam facinus. Ergo non frustra pœnam in illo mortis lex decernit. Nos autem hu- jusmodi et auditu aversamur. Caveamus autem et eum qui fortis est anima, atque ideo appellatur masculus, vir enim ubique in divina Scriptura perfectus virtutibus nominatur, unde et Paulus ait: Donec occurramus omnes in virum perfectum, in personam ætatis plenitudinis Christi ". Caveamus ergo verbis incongruis effeminare, vel actionibus, et dissolvere hujus animæ virtutem, dum cum eo videlicet et nos dissolvamur. Utriusque enim, sicut cernis, pœna mors est. Viri, diligite, mulieres vestras, sicut, et Christus di- A delinquitur, illud autem in filium a patre. Similis texit Ecclesiam 91. Et rursus: Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carne una. Sacramentum autem hoc magnum est. Ego autem dico in Christo et in Eccle- sia. Moechatus autem verbis turpibus, dissemi- nans in ea doctrinam propriam, et non Christi, sicut ait Paulus, turpis lucri gratia *³, morte moriatur et machus et adultera. Id est, qui alienum super- seminat verbum, et Ecclesia, quæ in talia patitur seminari. Hanc enim, sicut diximus, uxorem intel- ligamus. Primum quidem veri conjugis videlicet Christi, deinde et conjugem ejus, cui a Christo. credita est Ecclesia sacerdotis, aut forte doctoris. Quotquot enim æmulando Christum, et ad suum odium verbum corrumpunt, circa naufragantes, sicut Hymenæus et Alexander, quos trɔdidit Paulus Satanæ 3*, ut discerent non blasphemare, horum adulterium in personam Christi reputatur. Quicun- que autem æmulatione hominum, qui regendas Ec- clesias sunt sortiti, tale quidpiam faciunt, ut eorum doctrinam subruant, quod Paulus Alexandrum fe- cisse dixit ærarium, ait enim: Alexander ærarius multa mala mihi ostendit, reddet ei Dominus secun- dum opera sua, quem et tu devita, multum enim restitit verbis nostris ". Horum adulterium in proxi- mum reputatur, cum sacerdote videlicet, sive con- ductore, propter cujus æmulationem, ad talem in- justitiam progreditur. Sed et hujus poena mors. est : quia, etsi non specialiter contra Christumi, tamen contra hominem contendens, corrupit Christi opus gregemque dispersit, propter quod socius ejus efficitur pœnæ, quicunque ab eo corrumpi se et revelaverit ignominiam patris sui, morte mo- riantur ambo, sanguis eorum sit super eos. Si quis dormierit cum nuru sua, uterque morian- tur, quia scelus operati sunt, sanguis eorum sit su- per eos. ▸ Dicta sunt hæc in hoc Levitici libro a legislatore superius, sed illic quidem : Non revelabis turpitu- dinem patris tui et matris, nec sororis, et nurus, et reliquorum per ordinem dixit 85, quando et nos hæc exponentes, non solum turpis cognatorum, et D nefariæ commistionis aversationem legem præci- pere, sed et de non revelandis, quæ cognovimus, neque diffamandis carnalium, spiritalium, vel cognatorum peccatis dicta esse exposuimus. Hic autem Deus, si dormierit, addidit : illum procul dubio deducens ad medium, qui eamdem actionem pravam, quam proximum egisse cognovit, nibilo- minus agit, nec peccati societatem erubescens, etiam sic exsistit proditor in quo et mortis pœnam legislator recte definivit. Bene autem novercæ nu- rum conjunxit, quia hoc quidein in patre a filio VERS. 14. Qui supra uxorem filiam, duxerit matrem ejus, scelus operatus est, vivus ardebit cum eis, nec permanebit tantum nefas in medio vestri. > Nimis recte sic sævam pœnam huic minatus est delicto, eos enim qui ex matre geniti sunt, ab his qui a filia geniti sunt, cum unus sit pater, incertum est utrum fratres, an avunculos oporteat appellari. Nam cum pater unus sit, fratres eos cogit æstimari. Ex duabus autem parientibus cum una sit mater, alia filia, avunculos hos, qui matre sunt geniti, ab his qui nati sunt de filia, compellit necessitas ap- pellari et hoc quidem valde secundum litteram custoditur, et cavetur hujusmodi incerta commistio, generisque confusio. Quia omnis peccati mater concupiscentia est, oportet et hoc præcaveri, ut si qua nobis peccati concupiscentia sit, usque ad hanc stemus, et non ei conjungamus actionem. Qui autem conjungit, in igne succenditur, non so- lum autem ipse, sed et desiderium peccati, insuper et actio ipsa. Quo igne? de quo dixit Christus : Ignem veni mittere in terra, et volo ut accendatur ³ª, id est administrationem spiritus, qui ipsos pecca- tores de medio auferet, eorumque peccata. Si enim spiritu, ait Paulus, facta carnis mortificetis, vive- tis 89. ierit, morte moriatur : pecus quoque occidetur. Et mulier, quæ succubuerit jumento, simul interficie- tur cum eo. Sanguis eorum super eos. › Nimia contra populum Judæorum legislator, uti- tur districtione, quia in tantum iniqui, atque libi- dini dediti erant, ut ad exteras etiam concupiscen 13. , patitur. VERS. 11-12. Qui dormierit cum noverca sua, Coloss. 111, 19. Levit. xvIII, seqq. VERS. 15, 16. Qui cum jumento, et pecore co- Ephes. v, 31 32. 83 Tit. 1, 11. 86 Rom. 11, 1. Ephes. IV, 83 | Tini. 1, 20; 8 ] Tim v 88 Luc. x11, 49. * kom, viii, 13. 14, 15 IN LEVITICUM. LIB. VI.

& spectu horum? Ut unius poena exteri pudicitiam discat. Interempto autem peccalore, et peceatun Simul interit, quemadmodum semel in praxeden- libus diximus. Vens. 18. « Qui coierit cum muliere in fluxu menstruo, et revelaverit turpitudinem ejus, ipsa- que aperuerit fontem sanguinis sui interücientur ambo de medio populi sui. » A menstruata abslineri legislitor non frustra proxcepit, sed hominem suadens ad pudicitiam easti- tatisque cum diligentiam habere, ex qua sanctificatio provenit, nolens et in modo porcorum continue mulieribus misceri, et ad communem corrnptionem vacare, sed ex coacta abstinentia usum facere ad conüinentiam. Sed quemadmodum disperdi eos do ? populo suo precepil. cum purgationem ci, qui dormivit cum menstruata, superius indixisset, dixit enim : Si coierit cum ea vir tempore sanguinis menstrualis, immundus erit septem diebus *'. Deinde per hze, purgationum sacrificia narrans subdidit : Ista est. lex ejus qui fluxum seminis. patitur, &t qui polluitur, et que sanguinis fluxum palitar in men- struis suis, et influrum seminis patiente in fluxu suo masculo et femina 9t. EL viro, si dormierit cum menstruata, sie purgari et hune, sieut et alios non puniri vult. Ergo eoutemplenaur menstruatam gentilium sapientiam, longe enim a Deo est, sed et de volatu avium, cursu siderum et mensuris coli dicens atque docens. Cum hae ergo pessimum est , dormire, id est delectari iu ea, et diu coire, sed et " vovelare, et palam proferre, turpitudinem ejus, trà- dendo eas, qui apud eam sunt, teletas et errores quos habet, et fontem totius erroris exponentem * quia his publicatis, revelat et ipsa fluxum sanguinis sui, id est ca quie sunt de sacrificiis idolorum sub- introduceus : propter. quod. non simpliciter dixit, duterficientur, sed addidit : De medio populi sid. Vel, secundum LXX, ex ge- nere suo. Quia qui sapientiam tradit gentilium, quae pravarieatur errorem nostrum, et scientiam ejus, eL pietatem, non est justum jam ul nominetur homo : sed et imagine Dei semetipsum, ignorando Creatorem, privavit; et ideo. interficitur de medio populo, sive de genere suo, ul non jam sapientia ) nominetur, sed careat quod habuit falso nomine alque ficio, teste. Paulo, qui ait: Sapientia hujus mundi, stultitia est apud. Deum **, Voss. 19. « Turpitudinem materterg et amite iuc non diseooperies: qui hoc fecerit, ignomi- niam carnis sus nudavit; portabunt ambo iniqui- latem suam. » Nee sororibus precepit corum qui nos genue- runt, commísceri, tam propter generationes, ut nou confundantur, quam ut competentem revereu- liam parentibus conservemus, propler cos et a so- roribus corum abstinentes : quod similiter et secundum spiritunr intelligas, ut non solum ve- "Gen. xx, 12. *! Levit. xv, 24. 95 ibid. 22, ὅδ. 251 Cor, in, 19.

-- lentur parentum peccata silentio, et tradantur obli- A mori præcepit, sine filiis autem illos mari dicit, vioni, sed et eorum, qui eis sociati sunt, unde et eorum fratres esse dicuntur. Sileamus autem illo- rum peccata, quia nudatis illis, latere nec parentes possunt, unde ait : Ignominiam carnis suæ nudavit. Qui autem hoc faciunt, cui pœnæ submittuntur? Portabunt ambo, inquit, iniquitatem suam. LXX autem addunt, sine filiis morientur. Quia qui non invicem sua pondera portant, sed diffamant atque disseminant cognatorum, tam secundum carnem quam secun- dum spiritum peccata, sine virtutibus morientur, quæ est pessima sterilitas. Filii etenim nos tein- pore judicii non juvant, virtutes autem juvant, quarum causa videlicet coronamur, quarum steri- litate animam ægrotare miserrimum est. Ornari autem hujusmodi filiorum generatione, beatitudini est. Et hoc est cum Isaia dicere. A facie tua, Do- mine, concepimus, et quasi parturivimus et peperi- mus spiritum salutis, justitiam non fecimus in ter- ra". Et hæc intelligis, et que subsequuntur : VERS. 20, 21. Qui coierit cum uxore patrui, vel avunculi sui, et revelaverit ignominiam cognationis suæ, portabunt ambo peccatum suum, absque liberis morientur. Qui duxerit uxorem fratris sui, rem fecit illicitam, turpitudinem fratris sui revela- vit, absque filiis erunt. › secundum LXX duntaxat interpretum editionem, ut non reputetur eis filiorum successio, nec filiis suam relinquant bæreditatem. Hoc autem ostendit etiam Symmachus edens planius, sed et Theodo tion, qui pro eo quod dictum est, sine filiis morien - tur, — sine filiis erunt, uterque ediderunt. Unde et spiritalem interpretationem et resolutionem si- milem habet superioribus. - VeRs. 22. Custodite leges meas, atque judicia, et facile ea, ne et vos evomat terra quam intraturi estis et habituri. › Non nobis sufficit partem quamdam conservare legis, nec unum aliudve mandatum ad correctio- nem vitæ peragere, sed omnia præcepta et judicia custodire necesse habemus, quæcunque a Deo jus- sus legislator scripsit. Hæc enim dicit præcepta, vel de quibus ipse dubitans inquirebat Deum, et illo didicit judicante, sicut in filios Israelitidis mu- lieris, qui locutus est blasphemiam: leges enim quæ ita prolatæ sunt, judicia nominat. Per hæc autem totam hanc legem breviter significavit, de qua nihil oportet transgredi, ut non ejiciatur, id est projiciatur prævaricator. Hoc est enim evomere, quod et Symmachus, similiter et Theodotion abji- cere edidit. Evomi autem, unde? De terra videli- cet, in qua nos Deus introduci promittit: quæ sit autem hæc, ex subsequentibus disce. VERS. 25, 24. Nolite ambulare in legitimis na- tionum, quas ego expulsurus sum ante vos. Omnia enim hæc fecerunt et abominatus sum eos. Vobis enim loquor, possidete terram eorum, quam dabo robis in hæreditatem: terram fluentem lacte et melle. Ego Dominus Deus vester, qui separavi vos a cæteris populis. › Ostendit ergo legislator quia maxime filiorum causa a Creatore societate percipit naturam conjungi, ea quippe quæ nunc tanquam abomina- bilia incongruaque prohibuit. Est enim revera in- congruum, et jumentorum vite proximum uxori- bus fratrum, cognatorum, vicinorum videlicet com- misceri: et hæc in alia parte legis, id est, in libro Deuteronomii, non solum præcepit, sed etiam compulit, dicens: Quando habitaverint fratres si- mul, et unus ex eis absque liberis mortuus fuerit, uxor defuncti non nubet alteri, sed accipiet eam fra- ter ejus, et suscitabit semen fratris sui". Et his similia. Cum autem frater non fuerit, aut avuncu- lum, aut eum qualiter est ex patris cognatione, ducere mulierem defuncti sine filiis præcepit, quem- admodum et Booz Ruth secundum legem cogna- tionis accepit. Sic libidinis quidem causa fugit cognatorum commristionem, societatemque prohi- D dominantia eis, prius cum in impietate persiste- bet. Quando autem rursus oportet tribulationibus sublevare vel casibus, præcepit et vult : et nuptias noa in pollutione corruptionis, sed ad successio- nem generis hominibus præcepit, propter quod et eum qui sic miscetur, sine filiis mori præcepit; ait cnim, absque filiis erunt : quia filiorum procreatio- nis legem, male utendo, confundit. Quid ergo est mori sine filiis ? voc enim hac lege quærere maxime necessarium est, utrum filios eorum qui uxoribus fratrum avunculorumque nupserunt, interimi præ- ceperit, et quomodo ait: Non morientur patres pro filiis, nec filii pro patribus "? Sed nullatenus eos Non solum ad Judæos hæc dicta sunt qui ab omnibus gentibus propter circumcisionem et Moysi legem separatos se esse credunt, sed et ad omnes qui accedunt servire Deo : hos enim ambulare ma- xime in gentium legitima non licet: gentium autem sine nationum, quarum? Quas ego expulsurus sum, ait, ante vos quod cæteri interpretum ediderunt, quas ejicio ego a facie vestra. LXX autem, a vobis, id est dæmonia. Hæc enim a facie fidelium expulit rent, et nec unus uni, sed multi uni dominaban- tur. Quod probat Maria Magdalene, de qua septem ejecit dæmonia, et qui vinctus erat catenis; dicit enim ei : Legio nomen est mihi, quia multi sumus”. Hæc ergo quæ lex prohibuit, ab aliis commissa sunt, aut ipsi per se agentibus, aut in hominibus operantibus: propter quos eos Deus abominatus est, et nos in hæreditatem illorum introduxit in terram fluentem lac et mel. Non dixit, habentem, ut de hac sensibili terra accipias, quod dictum est, sed fluentem. Quæ est autem terra quæ lac et mel fluat? Delicias igitur dicit futuri sæculi, et bona * Isa. xxvi, 18. 95 Deut. xxv, 5. 96 Ruth. 1, 1 seqq. 27 Deut. XXIV, 16. 98 Marc. v, 9. IN LEVITICUM. LIB. VI.

quæ nobis Deus post resurrectionem mortuorum A scuntur actionibus, etsi fidelium fingant habituın, đonat; quæ lac et mel appellavit, quia eo nihil est suavius in his quibus nunc utimur cibis, neque dulcius. Sed et sine labore eorum, cibus est nul- lius operationis vel præparationis egens: illic enim bona futura sæculi sine labore erunt aliquo vel do- lore, nullius studii, nullius apparatus, nullius ope- rationis egentia. Et quis nobis hæc det, aperte se- quentia verba legislatoris ostendunt. Ego Dominus Deus vester, qui separavi vos a cœ- teris populis. Hoc autem Christus fecit: ipse enim in Evangeliis ab omnibus gentibus non solum in- telligibilibus, sed sensibilibus, distinguit eos qui in eum credunt; ait enim: Ne cogitetis, dicentes : Quid comedemus? aut quid bibemus? aut quo ve→ stiemur? hæc autem omnia gentes inquirunt", Ergo aperte nos separatos esse a gentibus vult, subli- miorem sectando conversationem. VERS. 25, 26. Separate ergo et vos jumentum mundum ab immundo, avem mundam ab immun- da. Ne polluatis animas vestras in pecore, et in avibus, et cunctis quæ moventur in terra, et quæ vobis ostendi esse polluta. Eritis sancti mihi, quia sanctus sum ego Dominus et separavi vos a popu- lis, ut essetis mei. › Jumenta, sive pecora, quia populares homines intelligat lex; volatilia autem contemplatores, qui ad sublimitatem vacant scientiæ, aperte a nobis, et cum quibus oportebat Scripturarum probationibus, ostensum est, cum de sacrificiis et cibis quadrupe- dum volatiliumque diceremus, quia omnis popula- ris mundus propter simplicitatem a pluribus judi- catur, similiterque et qui ad scientiam divinam se- metipsos tradere atque occupare videntur. Quod non ita se habet: oportet enim popularem pru- dentem esse in bono; in malo autem, sicut ait Pau- lus, simplicem. Ilic enim qui talis est, mundus est; qui autem talis non est, immundus est. Sed et qui contemplandis divinis vacat, necessarium habet mundum cor, mundamque conscientiam, et fidem non fictam. Qui autem hæc non habent, in vaniloquia convertuntur, non intelligentes neque de quibus loquuntur, neque de quibus affirmant, sicut ad Timotheum scriptum est. Necessarie ergo et horum illorumque mundos separari præcepit atque D immundos, ut ab his abstineamus, illis commiscea- mur. Sed multam sapientiam suam etiam nunc legislator ostendit, de quadrupedibus quidem et volatilibus ita distinguens, in reptilibus autem terræ non ita, cuncta enim quæ moventur in terra, immunda sunt: Qui terrena videlicet sapit, cujus Deus venter est, qui veneno pascitur constituta- rum in pulvere voluptatum. De ipsis siquidem, si- cut cernis, indistincte narrat, dicens: Et cunctis quæ moventur in terra, et quæ vobis ostendi esse polluta. Ergo omnes qui terrenis pa- ut immundi separati sunt, et inter immunda di- stincti sunt, a quorum nos omnimodo malis absti- nere desiderat propter quod addidit : Eritis sancti mihi, quia ego sanctus sum Dominus. Qui forma vobis conversationis effectus sum, qua tantum aversatus sum terrena, ut nec haberein quo reclinarem caput, qui etiam meis discipolis mandavi: Non possideatis aurum neque argentum, neque œs in zonis vestris, non peram in via, nec dras tunicas, neque calceamenta, neque virgam³. In tan- tum ergo eorum quæ in terra repunt, nihil eos sa- pere aut agere studet. VERS. 27. Vir, sive mulier, in quibus Pytho- nicus, vel divinationis fuerit spiritus, mørte mo- riantur, lapidibus obruent eos. Sanguis corum sit super illos. > Hoc ipsum Pythonicum esse, vel divinum, sive, ut LXX, incantatorem, nimiæ iniquitatis est: qui enim talis est, et ipse corruptus est, et alios pro- cul dubio in sua iniquitate corrumpit. Unde præ- cepit lapidibus eum obrui, quia nec sensibile quid agimus, sed fabulas de corde, veluti superfluos et vanos sermones, vel quædam quasi incantantia blandimenta, incongruis doctrinarum sermonibus studemus, ut popularium, sive simplicium seduca- mus auditus, ad nutriendos ventres nostros, atque explere nostras voluptates alias talibus exquisitio- nibus cupientes. Aperte enim intelligibiles Pytho- nicos et pravos incantatores Romanis scribens Paulus vas electionis expressit Rogamus autem vos, fratres, ut observetis eos qui dissensiones inter vos et offendicula præter doctrinam quam vos didi- cistis, faciunt, et declinate ab eis‘. Qui autem sint hi, in subsequentibus explanavit: Hi enim Domino nostro Christo non serviunt, sed suo ventri, et per dulces sermones, et benedictiones, seducunt corda innocentium. Ergo bene eis legislator dixit : Sanguis eorum sit super eos. Quia vi corrumpunt VERS. 1-4. Dixitque Dominus ad Moysen: Lo- quere ad sacerdotes, filios Aaron, et dices ad eos, Ne contaminetur sacerdos in mortibus civium suo- rum, nisi tantum in consanguineis aut propinquis; id est, super patre, ac matre, et filio, et filia, fratre quoque et sorore virgine, quæ non est nupta viro : sed nec in principe populi sui contaminabi- tur. ▸ LXX autem, Non polluetur ex subito in popu!o suo, ad profanationem suam. Littera quidem a mor- tuorum pollutionibus fugere sacerdotes præcepit, sed non hæc est legis intentio, neque de hoc legis- lator proposuit, sed aliquid majus intellexit, et quod nimis de sacerdotibus necessarie diceretur : quia enim ipsos inspicere, quando negligunt populi 3. » Matth. vi, 51. 18. Rom. xvi, 19. 21 Tim. 1, 6, 7. ª Matth. x, 9; Luc. 1x, * Rom. xvi, 47. * ibid. HESYCHII PRESBYTERI populum. CAPUT XXI.

- peccata, dicitur, secundum quod in Osee scriptum A subsequenter addidit, secundum LXX, non pollui- tur subito in populo suo, ad profanationem suam. › Quid per hoc ostendens, nisi quia polluitur quidem et in populo peccante sacerdos, sed non subito ? Quæ autem accedunt in extraneis culpæ, hæc non illico sacerdotem contaminant, sed quando · ipsi quidem permanserint in peccatis, sacerdotes autem eos curare neglexerint. Insuper subito quispiam peccans de populo, venia dignum sacer- dotem, utpote ignorantem, facit; tempore autem longo præparatum peccatum committens, locum ei veniæ non reliquit: oportebat enim sacerdotem non ignorare, si tamen diligenter populo præsedisset, essetque sollicitus quomodo hic, quomodo ille se haberet, utrum starent an nutarent, ut nutantes est : Peccata populi mei comedunt, et ad iniquitatem eorum sublevabunt animas eorum. Non quidem omnia, quæcunque populus peccat, ipsis oportet imputari, sed intendenda est illa ab Ezechiele propheta dieta divisio: Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel, et audies de ore meo verbum, et annuntiabis eis ex me: si dicente me ud impium, Morte morieris, non annuntiaveris ei, neque locutus fueris, ut avertatur a via sua impia, et vivat, ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram. Si autem tu annuntia- veris impio, et ille non fuerit conversus ab impictate sua, et via sua impia, ipse quidem in iniquitate sua morietur, tu autem animam tuam liberasti". Hoc autem apertius, sed et subtilius in præsenti legisla- B fulciret. Ili enim qui subito cadunt, eos qui præ- tor exposuit: sunt sine culpa faciunt, quemadmodum procella gubernantes, ex improviso superveniens. Et pro- pterea non dixit sacerdotem subito in populo pollui ad profanationem suam. Non frustra autem addi- dit profanationem, sed illud per hoc verbum in- nuens: quia quando sacerdos polluitur, secundum prædictam causam, populi peccati videlicet, negli- gens et non agens quæ modis omnibus sacerdotem oportebat, profanus, id est nudus sacerdotii digni- tate invenitur unus et ipse de multis: profani enim hi qui non sunt sanctificati dicuntur, et multum recte, quia ea quæ sunt sacerdotis non legerunt. VERS. 5. Non radent caput, nec barbam, neque in carnibus suis facient incisuras. › In mortibus, inquit, non contaminentur inter cives suos. In quibus? In peccantibus videlicet, qui pol- lutione complentur, et aliis quidem secundum quosdam modos pollutionis auctores fiunt, maxime tamen sacerdotibus et doctoribus, quando cos ne- glexerint. Verumtamen in his, ait, non contamina- tur in mortibus civium suorum, id est, quando nihil inventi fuerint, quod eis expediebat, omisisse, sed ipsi quidem quod ad se pertinuit fecisse, et Dei legem prædicasse: illi autem nolentes obedire, mortem sibimet conduxeruut inobedientiæ. Non ergo in his qui præsunt polluuntur, sed in pro- pinquo et proximo suo, in patre et in matre, in Gliis et. filiabus, in fratre et sorore virgine, quæ non est nupta viro. Oportet enim sacerdotem dill- gentiam adhibere et populo ut non peccet, sed præ- cipue domui suæ et cognatis; propter quod Paulus ait : Hæc præcipe, ut irreprehensibiles sint. Si quis autem suorum, et maxime domesticorum, curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior³. Et rursus: Si autem quis suæ domui præesse nescit, quomodo Ecclesiæ Dei curam habebit ? In filio, et filia, et fratre, et sorore virgine, videlicet peccan- tibus, necessarie sacerdos polluitur: utpote qui de- bet quotidie, sed et omni hora, ea quæ ad salutem pertinent eos instruere, et vigilare circa eos, ut non peccent talia quæ morte sunt digna. Hoc autem ipsum in patre et in matre intelligendum est. Fi- D sapientiæ, alterum autem intelligentiam, quia in lium quippe doctorem patris matrisque sacerdotalis dignitas facit. Dicens quidem sororem, quæ non est nupta viro, ostendit per hanc, quia, si cognati sacer- dotes semetipsos separaverint, et domus quodam- modo alia semetipsos separantes facti fuerint, nul- lam patiuntur in peccantibus his pollutionem. Quandiu autem eis adhærent, propinquitatis et co- gnationis legem custodientibus, contaminationis corum recte participes efficiuntur, quia nec igno- rare corum peccata, utpote cohabitantium, pos- sunt, quod eis et contaminationis causam parit. Unde ergo dicens quod in his contaminarentur 8. Vinci a sacerdotibus etiam tristitiam quæ de morte solet accedere, lex recte præcipit, utpote qui et ipsi spem vitæ futuræ habent et populum docent. Sed extra hæc non solum in propriis peccatis vigi- lare eos et mentes habere savas, sed etiam in alie- nis, in his quæ nunc dicta sunt, evidenter præcipit : quomodo autem, disce. Caput et barba sapientie est et perfectionis nostræ signum: propter quod caput nostrum appellatur Christus, in quo sapere habemus maxima quæque atque perfecta, teste Paulo, qui dicit: Donec occurramus omnes in virum perfectum, et mensuram ætatis plenitudinis Chri- sti 1º. Recte autem et barba significat perfectionem his qui ad juvenilem venerunt ætatem, jam quæ sunt utilia scire valentibus barba nascitur. Quoniam ergo mortuos peccatores non solum Dominus, sed et Paulus appellat, cum dicit: Et cum essemus mor- tui peccatis nostris, convivificavit nos Christo". Non oportet sacerdotis maxime caput aut barba radi super mortuum, id est super peccatorem. Neque enim oportet cogitationes, quæ sicut capilli ornatus sunt capitis, et ipse ornatus sunt nostræ sapientiæ, quando tamen sunt ordinatæ atque sobriæ, sacerdo- tem corrumpere alio peccante, sed conservare inte- gras, ut possit exhortari, obsecrare, arguere, incre- • Osee IV, 7 Ezech. 1, 47-19. 8 1 Tim. v, 7. * 1 Tim. 111, 5. 10 Ephes. IV, 13. "Ephes. 11, 5. IN LEVITICUM. LIB. VI.

VERS. 7-8. Scortum et vile prostibulum non ducet uxorem, nec eam quæ repudiata est a narito, quia consecratus est Deo suo, et panes propositionis offeret. Sit ergo sanctus, quia et ego sanctus sum Dominus, qui sanctifico vos. › pare, secundum quod Paulus ad Timotheum scri- A neque communicaveris peccatis alienis : temetipsum castum custodi". Ergo causa castitatis et sancti- psit. Argue, increpa, obsecra in omni patientia et doctrina“. Quomodo autem hoc fiat, subdidit: Tu ficationis est sacerdoti, in nullo prædictorum mi- sceri. autem vigila, in omnibus labora, opus fac evange- listæ“. Ergo sacerdos qui non exhortatur et arguit peccantem, non vigilat; qui autem non vigilat, radere caput et barbam secundum virtutem prædictorum recte dicitur. Sed neque facere in carne sua conci- siones super mortuo sacerdotem decet, id est non scandalizari in peccatore, nec offendere peccante aliquo, neque carnalem ex hoc sumere sapientiam, ad illicitatem similis iniquitatis. Incisura enim sapientia carnis est: quod de Judæis, qui carnaliter vivunt et sapiunt terrena, ait Paulus: Videte canes, videte malos operarios, videte concisionem". VERS. 6. Sancti erunt Deo suo et non polluent nomen ejus. Incensum enim Domini et panes Dei sui offerunt; et ideo sancti erunt. › Quomodo polluant sacerdotes nomen Dei, Mala- chias propheta exposuit: Vos sacerdotes, qui pɛllui- tis nomen meum, et dixistis: In quo polluimus te? offertis super altare meum panem pollutum 18. Et his similia addens subdidit: Propter quod si offeratis cæcum ad immolandum, nonne malum est, et si offe- ratis: claudum et languidum, nonne malum est ? Et rursus: Magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus, vos autem polluistis illud in eo quod dici- tis, Mensa Domini deserta est ". Ergo in peccato sacrificiorum Dei nomen polluunt sacerdotes. Unde cuin legislator dixisset : Non polluent nomen ejus, non frustra addidit, Incensum enim Domini, et panes Dei sui offerunt. Vel sicut LXX, Quia ipsi offerunt sacrificia Dei; quæ non tantum de irrationabilibus bestiis, quantum de rationalibus præcipere legisla- torem et prophetam putes. Pollutam enim dicit et ostendit Domini mensam sacerdos ille qui ab ea eos qui iniquitate peccati polluti sunt, non præcipit abstinere, sed indiscrete terribilia permittit et sancta contingi; de quibus ait Paulus: Qui non discernit corpus, judicium sibi manducat et bibil 18. Offeret autem et claudum ad altare, qui infidelem ad ministerium provebit; sic enim infideles Elias Thesbites appellavit, quando Judæis dicebat: Usquequo claudicatis in utramque partem"? Cæcum et surdum provehit, qui inobedientiæ vel ignoran- tiæ Dei morbo laborantem producit; de quibus Isaias Deum suum introduxit dicentem: Surdi, au- dite, et cæci, intelligite. Quis cæcus, nisi Servus meus? et quis surdus, nisi ad quem nuntios meos misi"? Quando ergo hos qui tales sunt, offerre ad altare et suscipere mysticum ministerium sacerdos proposuerit, nonne polluit nomen Dei sui? neque enim erit ei hoc sine maledicto et detractione, utpote qui ministrare Deo malos præcipit. Sed et ipse sanctus erit, ab his se continens; quod osten- dit Paulus dicens: Manus cito nemini imposueris, Mirabilis est præsens sanctio in LXX translatione, quia idem mandatum in personam multorum, et rursus in medio proferens, advocavit ; Et manife- stum procul dubio ex hoc est, quod de multitudine quidem sacerdotum præcepit, in unum autem om- nium sanctificationem deduxit, aiunt enim : Mulie- rem meretricem et profanam non accipient, et paulo post, Sanctus erit : et rursus, Sanctificabo eum, quasi de illis dicit qui unius, id est illius qui secundum ordinem Melchisedech ministrantis officium susce- perunt illum enim et ipsa textus verba sine dif- ficultate significant, sicut extra nostram translatio- nem etiam cæteri interpretum ostenderunt. Etenim, quod LXX dixerunt, Dona Domini Dei vestri ipse offeret, illi ediderunt: Quia panes Dei tui ipse offeret. Nullo modo autem ignoras quia Melchisedech obla- tionem et sacerdotium in panibus possidebat. Prop- ter quod et Abrahæ panes gerens et vinum, quæ erant signa ejus sacerdotii, occurrit: gerebat enim imaginem Christi, de quo David patrem exhibuit in prophetia dicentem: Tu es Sacerdos in æternum, secundum ordinem Melchisedech ". Cujus et nunc legislator bic dignitatem non solum panum memo- riam faciens ostendit: sed et subsequentia verba, si eorum subtilius ordinem attendamus, hoc evidenter innuunt, quia sacerdotum sanctificatio ad Christum tendit, non solum quia ab eo sacerdotii legem et mo- dum acceperunt, sed quia sacrificiorum quæ ab eis offeruntur, atque oblationum, ipse apud patrem mediator est. Et propterea ait : Incensum enim Domini et panes Dei sui offeruni. Sive secundum LXX: Dona Domini vestri ipse offeret. Cur autem addidit : Sit ergo sanetus, quia et ego sum sanctus Dominus, qui sanctifico vos? Non dixit, Qui sanctifico te, ne forte existimes illum sanctificari qui dona ad Patrem, ut mediator offeret, sed san- ctificans vos, videlicet qui in ejus figuram sacerdotes Ecclesiæ constituti sunt. Quid ergo necesse erat sic verba connecti, aut quam omnino habet consequen- tiam talium prolatio verborum in translatione LXX : Sanctus erit, quia sanctus sum, ego Dominus qui sanctifico vos? Superius enim sanctificationis ei testimonium præbitum est, sicut prædicti ediderunt, dicentes: Quia sanctus est Domino Deo suo. Quomo- do ergo rursus inferet, Et sanctificabis eum? Dona enim Domini Dei vestri ipse offeret. Tria ergo hæc per ea quæ dicta sunt ostendit, id est quia Christus 23. "II Tim. iv, 2. ibid. 5. Philipp. 1, 2. 19 III Reg. xvi, 21. 20 Isa. XLI, 18, 19. 21 18 Malach. 1. 7. 1 lim, v, 22. 16 ibid. 8. 17 ibid. 11. 181 Cor. xi, 29 Psal. cix, 4. HESYCHII PRESBYTERI

- secundum quod est Deus, et sanctus est, a semet. A legitimorum prædicet, nec utatur eis quibus illa se- ipso sanctificationem habens, sed et nos sanctificamus; de quo dixit Paulus: Qui sanctificat et qui sanctifi- cantur, ex uno omnes ". Sed ille quidem a Deo unum solum Filius, sed et Dei natura, nos autem gratia; propter quod ille quidem sanctificat, nos autem sanctificamur; secundum autem quod incarnari ei placuit, et non solum sacrificium, sed et pontifex fieri, secundum hoc Patrem, et Dominum, et Deum habere dicitur, sicut ipse ad Mariam Magdelenam dixit : Vade ad fratres meos et dic eis: Ascendo ad Patrem meum, et Patrem vestrum, ad Deum meum et Deum vestrum et propterea ait : , Quia sanctus est Domino Deo suo. Sanctus est sicut Deus, Domino autem Deo ejus ut homo. Propter quod et sanctificabis eum, dona enim Do- mini Dei vestri ipse offeret. Sed et quia in ejus figura qui ab eo constituitur sacerdotes ministrant, in ipsis et ab ipsis sanctificari dicitur, et propterea cum semel dixisset, Sanctus est, addidit tamen Sanctifi- cabis eum, et rursus, Sanctus erit. Quomodo autem nos eum sanctificare possumus ? Unde aut a quo sanctificationem habentes, ostendens addidit : • Quia sanctus ego sum Dominus sanctificans cos. Si ergo a Deo datam nobis sanctificationem nos sacerdotes custodiamus, sanctificamus per nostram sanctificationem eum qui sanctus secundum natu- ram est, in nobis duntaxat, quia in conformibus et participibus ejus gloriæ voluit sanctificari, hac transformatione usus est, quasi figurate et typice C loquens. Ve: umtamen eos qui sanctificantur ab eo, scortum et vile prostibulum ducere non vult, aperte contra Judæorum Synagogam intendens ; quæ quia meretrix est, audi Dominum in Isaia dicentem : Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion plena judicii? Justitia habitavit in ea, nunc autem homicidæ **¸ Sed et in Osea Et auferam fornicationem ejus in medio ejus, et adulterium ejus de medio uberum ejus ". Insuper et David prædicat profanationen hujus; ait enim Deo [de co j: Profanasti in terra sanctitatem ejus, destruxisti omnes macerias ejus". Sanctificatio autem Judæorum, Synagoga eorum erat porcul dubio: in ipsa enim erat et sacrificium tabernaculi, in qua corum consummabantur legiti- ma. Ipsa est et repudiata a Deo, tanquam a viro D suo, qui ei per electionem vir factus fuerat. Sed quia postea eam culpabilem reperit, propterea re- pudiavit, quia omnino ejecta est. Vocem audi, quam quia ipsa non uxor mea, et ego non vir ejus ". Audi autem et quam Isaias propheta tradidit: Sic dicit Dominus Quis est hic libellus repudii matris vestræ quo dimisi eam"? Ubi autem est repudium et mis- sio? manifestum est quia uxor erat de qua hæc di- cebat. Non vult ergo eam uxorem sacerdotem du- cere, ut non aliqua eorum quæ ad cam pertinent cundum litteram utebatur: id est, ut neque sacri- ficia irrationalium, et purificationes sensibiles, in quibus intelligibilia credita sunt, agant. VERS. 9. Sacerdotis filia si deprehensa fuerit in stupro, et violaverit nomen patris sui, flammis exuretur. › Grave est quidem etiam cuilibet viro fornicari fi- liam, maxime tamen sacerdotis, quia secundum quod dixit Paulus: Oportet sacerdotes filios haberc subditos cum omni castitate ", ita ut non dicatur de eo quod sequitur · Si quis suæ domui præesse nescit, quomodo Ecclesiæ Dei curaṛn habebit ”? Pro- pterea Judæorum Synagoga non solum uxor, sed et filia Dei appellata in prophetis invenitur. Sed utrum- que ipsa depravans, indigħa donis apparuit, et propterea aliena facta est; ita ut Deus per Isaiam diceret Relinquetur filia Sion sicut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, et sicut civi- tas quæ vaslatur Ipsa profanata et adulterata est. De hac invenies Dominum per prophetiam in Osea dicentem : Filiis ejus non miserebor, quia filii forni- cationis sunt, quia fornicata est mater eorum”; nami et igne exusta est. Quod manifestat templum, et civitas hæc Jerusalem antiqua, adhuc ostendens in- cendii reliquias. Ergo vera et irrefragabilis est spi- ritalis legis contemplatio : neque enim solum succensa est, sed secundum quod ait lex funditus exusta est. VERS. 10-12. Pontifex, id est sacerdos maximus inter fratres suos, super cujus caput fusum est unctionis oleum, et cujus manus in sacerdotio con- secratæ sunt, vestitusque est sanctis vestibus, caput suum non discooperit, vestimenta sua non scindet, et ad omne mortuum non ingrediatur omnino. Su- per patre quoque suo, aut matre non contaminabi- tur, nec egredietur de sanctis, ne polluat sanctua- rium Qomini, quia oleum sanctæ unctionis Dei sui super eum est. Ego Dominus. › Quis est sacerdos magnus inter fratres suos, nisi utique ille de quo dixit David: Magnus Dominus, et magna virtus ejus, et sapientiæ ejus non est nume- rus”. Quis enim virtutem ejus considerare, quis numerare sapientiam aut comprehendere potest? quia, cum Deus sit propter dispensationem actorum pro nobis mysteriorum, etiam sacerdos effectus est. Recte ergo hic magnus sacerdos, utpote qui semet- ipsum pro nobis hostiam et oblationem obtulit, appellatur. Propter quod et servos fratres snos dicere passus est, id est sanctos, qui semper ejus faciunt voluntatem. Ait enim: Quicunque fecerit voluntatem Patris mei, ille meus et frater, et soror, et mater est . Super hujus caput oleum unctionis effusum est, de quo dixit: Sedes tua, Deus, in sæ- culum sæculi, virga recta est, virga regni tui. Dilexi- sti justitiam et odisti iniquitatem, propterca unxit te Hebr. 11, 11. 3º 1 Tim. 1, 4. 32 Isa. 1, * Matth. 8. X11, 50, Osee protulit Judicate matrem vestram, judicate, Joan. xx, 25 Isa. 1, 21. 17. 98 Osee 11, 2. 28 Osee 11, 2. 27 Psal. LXXXVIII, 40. Isa. L, 1. at ibid. 5. Osee 11, 4, 5. 85 Psal. CXLVI, 5. IN LEVITICUM. LIB. VI.

Deus, Deus tuus oleo lætitiæ, præ consortibus tuis *. A animam ergo mortuam, vel ad omne mortuum, non Concordantia huic legi dicens, non solum quia unctionis uterque memoriam facit, sed quia sicut et David, excellere semetipsum in ipsa unctione suis participibus protestatur. Quod enim dixit, præ participibus, super participes tuos sine aliqua dubietate intelligitur: sic eum etiam legislator maximum dixit inter fratres suos, id est superio- rem. Quod autem maxime in præsenti oportet intueri historia, cum secundum LXX editionem addere debuisset, cui effusum est super caput oleum unctionis, non sic ait: sed, maximus de fratribus ejus, qui effudit super caput ejus. Quia enim Christi caro est, quæ suscepit unctionem in semetipsam communicatæ sive unitæ divinitatis. Ex hac autem carne fratres ejus et Cognati effecti sumus. Recte ait pontifex, id est, sacerdos maximus inter fratres suos, super cujus caput effusum est unctionis oleum, ut aperte inveniatur hoc quod intelligen- dum est, maximus inter fratres, id est, carnis suæ. Ipsa est enim quæ suscepit unctionis oleum hujus sacerdotis, et consecratas fuisse manus, sive, ut LXX, consummatas per crucis confixionem manife- stum est. Tunc enim quemadmodum hi qui secun- dum legem sunt sacerdotes, in sanguine vituli, et arietis consummabant, sive consecrabant manus suas sic et ipse proprio sanguine suas manus con- secravit sive consummavit. De quo ait Paulus: Qui cum esset Filius, didicit ex his quæ passus est, obe- dientiam, el consummatus factus est omnibus obtem- C perantibus sibi, causa salutis æternæ appellatus a Deo Pontifex, juxta ordinem Melchisedech ". Et rursus Decebat enim eum, propter quem omnia, et per quem omnia, quia multos filios in gloriam addu- xerat, auctorem salutis eorum per passionem con- sum:vare ³8. Hic et vestimentis illis indutus est quæ David in Psalmis cantabat: Dominus regnavit, decorem induit, induit Dominus fortitudinem, et præ- cinxit se virtute ". Hic caput suum non discoope - ruit, nec vestimenta sua concidit. Caput suum non discooperuit, quia a Patre suo, qui ejus caput appellatur, nec passiones carnis sustinens separa- tur. Sed nec vestimenta conscidit, id est carnis : ex quo enim verbum caro factum est, inest totus suæ carni, et nunquam ab ea, nec a crucifixa, nec a sepulta, nec aliud quodlibet passa, quod ad naturam nostram pertinet, se abscidit. ingredietur; quia, etsi omnium peccata portabit, verumtamen impollutus permanet, et nec gentium peccatis polluitur. De his enim secundum LXX omni animæ mortuæ, utpote contra omnes effusa impietate et idololatria dicitur. Et nec super patre et matre. Super populum vide- licet Judæorum, ex quibus est secundum carnem, et propterea appellatur ejus pater ct mater: Contaminabitur, nec de sanctis egredietur. Etsi peccatoribus condescendere elegit, permanet tamen sanctus, et in sanctis requiescit, et a sanctis qui in cœlo sunt angelis circumdatur. Sed nec polluet sanctuarium Domini, quia oleum-sanctæ unctionis Dei sui super eo est. Ergo etsi videris eum cum publicanis, et cum meretricibus conversantem, dicentem peccatoribus: Non veni vocare justos, sed peccatores in pœnitentiam, tamen in nullo horum contaminabitur, actionis enim eorum malæ parti- ceps non efficitur. • Et ad omne mortuum non ingredietur. Omnino super patre quoque suo et matre non contaminabitur. LXX autem dicunt: Super omnem animam mortuam non ingredietur. Quomodo autem anima moritur, cum sit condita immortalis? Audi prophetam dicentem: Anima quæ peccaverit, ipsa morietur **, impietatis utique morte, harc est enim animæ mors, quam maxime gentes passæ sunt, quæ nec legem Dei, nec aliam ejus scientiam habuerunt. Super Unde non polluit sanctuarium Dei. Id est, Spiri- tum sanctum, de ipso enim ait : Quia oleum san- ctæ unctionis Dei sui super eo. Concordans et ipse de Christo Isaiæ verbis: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me“, Spiritus autem pollutio, id est, injuria et contristatio, est omnis peccati pol- lutio, propter quod et Paulus a peccatis abstinen- tiam docens dicebat : Nolite contristare Spiritum sanctum Dei,in quo signati estis in die redemptionis Sic de maximo sacerdote non solum præceden- tia intelliges, sed et subsequentia. Nec enim incom- patientem quemdam et immansuetum eum, qui pri- mus sacerdos est, legislator vult, ut ad nullum mortuum accedat, sed suadere nobis vult, quia tanta sanctificatio, qua pontifex indui dicitur, de martuorum visione poilueretur. VERS. 15-15. Ego Dominus, virginem ducet uxorem, viduam et repudiatam et sordidam atque meretricem non ducet, sed puellam de populo suo, ne commisceat stirpem generis sui vulgo genti suæ, quia ego Dominus qui sanctifico eum. › Seipsum esse legislatorem, ct impletorem hujus sanctionis maxime ostendens. Ego Lominus receș- sarie addidit, qualis autem, subsequentibus edocuit verbis. Virginem ducel uxorem de populo suo. Sive, ut LXX, de genere suo, quia genus Christi propter car- nem omne hominum genus esse, cuilibet certum est, hic ex hac uxorem virginem, id est, Ecclesiam in eum credentium duxit, de qua Paulus dicebat : De- spondi vos uni viro virginem castam exhibere Chri- sto". Viduam et repudiatam et sordidam, alque mere- tricem non ducet. Judæorum Synagogam viduam in prophetis appellatam novimus, ad quam dixit : Tondere et gaude super filios tuos teneros, dilata ri- J 33 Psal. XLIV, 7, 8. 37 Hebr. v, 8, 9. "Hebr. 1, 10. v. 32. Isa. LX1, 4; Luc. IV, 18. *3 Ephes. iv, 30. 39 Psal. cxII, 1. * Ezech. xviu, 20. 41 Matth. * II Cor. x1, 2. HESYCHII PRESBYTERI

- velum non ingrediatur, nec accedat ad altare, quia maculam habet, et contaminare non debet sanctua- rium meum, ego Dominus qui sanctifico vos. › duitatem tuam sicut Aquila **. Sed et de populo Ju- A qui offeruntur in sanctuario, ita duntaxat, ut intra dæorum, sive proditore Juda, communis eniin corum est iniquitas, dicit : Fiant filii ejus orphani, et uxor ejus vidua", ipsam autem repudiatam et viduam secundum ea quæ ante paululum dicta sunt intelligimus. Repudiata est enim a Dei societate, cum idolis- fornicans, propter quod eam in conjugio accipere non patitur, ut intelligas quia eam con- versationem, quæ in umbris et figuris est prohi- buit, et in nullo ei communicare vult hos, qui ei exspectant per vitam bonam, fidemque cohærere. Unde cum semel dixisset: Puellam virginem de popuło suo, sive genere suo accipiet, non contentus fuit, subdidit: Viduam, et meretricem et repudiatam non accipiet. Secundum LXX autem: Virginem de genere suo accipiet, ut primum illud quidem de omni B intelligas Ecclesiae corpore: hoc autem secundum, de anima omni. Quemadmodum enim societas fi- delium, sic et anima uniuscujusque sponsa Dei, et Ecclesie est. Cur autem desponsatam sibi non vult participem fieri Judaicæ conversationi, ipse subinfert: Ne commisceat stirpem generis sui. Vulgo, gentis suæ. LXX autem : Et non profanabit semen in po- pulo suo. Ergo profanatio fidelium est, hi enim sunt semen et plebs nostri sacerdotis, Judaicis moribus sociati. Et propterea Paulus dicebat: Evacuati estis Christo, qui in lege justificamini, a gratia excidistis“. flis subdidit. Si secundum litteram hanc sanctionem accipere voluerimus, quomodo legislatoris esse juxta vide- bitur intentio? Neque enim voluntate sua inaculæ hominibus eveniunt. Quomodo ergo non incon- gruum est in his, quæ sponte non funt, sacerdo- tem ab officio repelli. Quid autem et si quis hoc ipsum legis cognoscens præceptum, sacerdoti in- videns, membrum ejus, manum, vel pedem, aut oculum, aut aliquid aliud attriverit, aut si pugnans contra alienigenas, et pro sanctis Dei armatus, præ- esse enim bellis sacerdotes in Deuteronomio ". Moy- ses præcepit, vulnus accepit, ex quo quælibet ei ex prædictis maculis eveniret, putasne dignus erat propter hoc de sacerdotio removeri? In tantum enim non sunt corporum maculæ abominabiles Deo, ut Dominum illuminare cæcos David diceret *°. Si pulchritudinem non elegit, nec robustum corpus, nec quod videtur bene positum, ut ad Samuelem diceret de majore filio Jesse, quia speciem Deo placere putaverat: Non respicics ad vultum ejus neque ad altitudinem staturæ ejus, quoniam abjeci eum. Atqui rex non sacerdos erat qui ungeba- tur; regi autem necessaria erat species et magni- tudo corporis. Sed quid his addidit? Nec juxta intuitum hominis judico. Homo videt ea quæ patent, Deus autem intuetur cor; cor enim scrutatur, si maculam habeat, et eos qui immaculati sunt animo, hos electos judicat: eos autem qui maculam in ani- ma habent, reprobat. Si enim malum est clau- dicare pedibus, aut oculos infirmos habere; et a Deo separant, quomodo Isaac, quomodo Jacob caligare permisit et salutem perdere visionis? etenim Isaac non cognovit Jacob, Esau ſingentem personam. De Jacob autem dictum est: Oculi Israel caligavere præ mimia senectute, el clare videre non poterat 5. Pro- pterea et nunc legislator sic indistincte de macula sancit dicens enim : Ego Dominus qui sanctifico eum. Id est, propter- C ea opus non habet legis figuras, nec sacrificia, nec purificationes, quoniam ego Dominus pro omnibus illis et sacrificium efficior, et purificatio; et quod - cunque dixeris pertinere ad aliam sanctificationem. Qui autem, quando viduæ, et meretricis, et repu- diatæ mentionem fecit, bas, inquit, non accipiet, dicimus et hoc de hæreticorum conventiculis legis- latorem dixisse: viduatæ sunt enim Dei scientia, propter quod et a piorum communione expulsi sunt, sed et fornicantur incongruis et nefariis dogmati- bus. Ergo recte viduam præposuit, secundam repu- diatam, tertiam meretricem subdidit harum nullam sibi Dominus ad societatem ducit, ut non polluant fidelium semen, quia corrumpunt mores bonos cul- loquia mala ". VERS. 16-23. Locutusque est Dominus ad Moy- sen dicens. Loquere ad Aaron : Homo de semine tuo per familias qui habuerit maculam non offeret panes Domino Deo suo ne accedat ad ministerium ejus. Si cæcus fuerit, si claudus, sive parvo vel grandi, vel torto naso, si fracto pede vel manu, si gibbus, si lippus, si albuginem habens in oculo, si jugem scabiem, si impetiginem in corpore, vel her- niosus. Onnis qui habuerit maculam de semine Aaron sacerdotis, non accedet offerre hostias Do- mino, nec panes Deo suo, vescetur tamen panibus, CXLV, 47 Galat. V, Mich. 1, 16. sí [ Reg. vx1, 7.` 8. ད Homo de semine tuo qui habuerit maculam. Et cum non distinxisset locum, illico subdidit: Non offeret panes Deo suo nec accedet ad ministerium Dejus. LXX autem dicunt: In quo fuerit macula, non accedet. Vides quia, in quo dixit, non in corpore, in nobis autem proprie hoc, quod in anima nostra est, esse dicitur. Ergo claudum dicit, viam Dei cor- rumpentem, qui ex parte, divina mandata, et legem subvertit, de quibus in Psalmis dicit: Filii alieni mentiti sunt mihi, filii alieni inveteraverunt, et clau- dicaverunt a semitis suis 33. Quemadmodum enim claudi unus pes sanus esse videtur, alter autem claudicat sic et hujus unum quidpiam interim sanum esse videtur, gloriatur enim servire se Deo. Aliud autem infirmum est, dum corrumpat præva- **P: al. CVII, 9. ** Gen. xLv1.1, 10. 50 Psal. "I Cor. xv, 33. 33 Psal. xvII, 46. » Deut. xx, 1 seqq. IN LEVITICUM. LIB. VI.

ricatione legem mandatorum, quæ transgreditur A qui scientiam ex quodam tumore, vel vitæ pravitate intentionem. Cæcus est, qui ex tota ignorantia Dei morbum sustinet, et lucem veritatis intendere non valet. Propter quod de Judæis Dominus dicebat : Cacus cæco si ducatum præbeat, ambo in foveam cadunt ". Naso proprium est odorari. Hoc ergo sano, bene quis odoratur, terebrato autem vel truncato, non bene quis odoratur, quales sunt qui- dam quibus mala placent, propter hoc quia malum habent cogitationum odoratum. Quia enim odorari divina Scriptura in eo, quod placitum fuerit, acci- pere solet, audi David dicentem ad Saulem : Si Dominus incitat te adversum me odoretur sacrifi- cium *. Et rursus, quando Noe immolavit, ait : Et odoratus est Dominus Deus odorem suavitatis *. In placendo autem utrumque sacra Scriptura accepit. Incisa auricula, auditum ad inobedientiam secans. Contritionem autem manus, et contritionem pedes habent illi, de quibus David psallebat: Non veniat mihi pes superbiæ, et manus peccatoris non moveat me ; videlicet diripientis, sive volantis. Ergo su- perbum et avarum per hoc legislator significat. Gib- bus est, grave ferens peccatorum pondus, et hoc non videns, quia retro est gibborum congeries quæ ab eis minime cernitur. De quibus in parabola dici- tur, quam rex Israel contra regem Syriæ usus est : Quid operatur gibbosus quasi rectus? vulneratam habent, ab his qui ignorantiæ infirmi- tatem patiuntur, nihil differunt, usque dum tumo- rem illum, aut vitæ pravitatem detergant. Licet enim eis tunc sano uti, el mundo oculo scientiæ. Jugem scabiem detractor habet: quemadmodum enim pessima scabies demolitur, ita detractor facile provocatur. Impetigines fornicator habet, maculæ enim apertæ sunt impetigo corporis. Quemadmo- dum enim fornicatio animæ, et corporis testis unius, secundum LXX, est doctor qui dicit, et non agit : creare enim filios, qui talis est, non potest. Qui- cunque ergo unam prædictarum maculam habet, dona Deo offerre, aut sacrificia non potest, quia immaculatum esse et animo sacerdotem oportet : quem sicut Moyses duodecim maculis mundum esse præcepit, tot eas enim invenies sccundum LXX denumeratas, sic et Paulus duodecim conservare eum, qui sacerdotium sortiturus est, præcepit di- cens : Oportet episcopum irreprehensibilem esse, sicut Dei dispensatorem ". Quis autem irreprehen- sibilis, nisi impollutus? Deinde unde colligatur irreprehensibilem eum esse, a qualibus maculis, aut passionibus carendo, in subsequentibus osten- dit. Non superbum, non iracundum, non vinolenium, non percussorem, non turpis lucri cupidum, sed ho- spitalem, benignum, castum, justum, sanclum, conti- nentem amplectentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem ". Duodecim ergo et ipse cu- stodire sacerdotem vult, et quamobrem ei tanta su- perimponat, in præcedentibus dixit: Oportet enim episcopum irreprehensibilem esse, sicut Dei dispen- satorem. Qui autem dispensat quæ Dei sunt, opus habet eos, quorum dispensator est, virtutibus præ- cedere: nam quomodo illos dispensare, quomodo disponere poterit? Quia autem legislator comedere de sanctis præcepit, unamquamlibet `prædictarum macularum habentem, intra velum tamen et altare, corpus videlicet Christi, accedere non præcepit, id est ministrare. Sic et hoc forsitan in Ecclesiis inve- nies custodiri, si quis enim approbatus fuerit sa- cerdotum, maculam habuisse aliquando animæ, et ab ea cessavit, sanctis quidem communicare non prohibetur, ministrare autem hunc qui talis est, non licet, nec ad velum accedere, et ad altare, id est, ad corpus Domini, ut ejus ministerium peragat lloc enim velam et altare Paulus llebræis scribens, docuit. Habemus altare, de quo comedere non ha- bent potestatem hi, qui tabernaculo deserviunt **¸ ri- delicet Dominici corporis. Hoc enim Judæis propter incredulitatem et servitutem litteræ uti non licet. Hoc ipsum autem et veļum dici, ab ipso disce : Ilabentes ergo confidentiam in introitum sanctorum, per velamen ”, id est carnem ejus. Ad hoc soluma qui maculam habet animæ, non ingreditur. Quamob- rem? Quia maculam habet, et non debet contami- Lippus, et albuginem habens in oculo. Qui oculos læsos et infirmum visum habent, dicimus esse eos, qui habent quidem Dei scientiam, sed corruptam, quales sunt quidam qui inflantur: de quibus dixit Pauluş : Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis sermonibus Domini nostri Jesu Christi, et ei qui se- cundum pietatem est doctrinæ, superbus nihil sciens, sed languens circa quæstiones et pugnas verborum **. Vel ili intelliguntur, qui scientiam vita repellunt. Suffusio autem, quod Aquila edidit, quia non omni- bus patet, sed solis doctis medicis, in tumore recte accipitur : neque enim ab omnibus passio hæc, sed a solis illis qui sciunt discernere quæ ad animam pertinerent, cognoscitur. Quemadmodum autem suf- fusio visum pupillæ tegit, sic arrogantia, et elatio circumfusa animæ, obscuram ejus scientiam facit. Albugo autem, in vita, et conversationis pravitate accipitur, quia omnibus oculis aperte hæc inest D) passio, sicut et vitæ pravitas latere non potest, quæ subvertit Dei scientiam, etsi habere se eam hi, qui prave vivunt, glorientur. Paulus etenim de his dixit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant*, Qui autem non frustra lippo etiam eos, qui hæc circa scientiam patiuntur, comparamus, hinc con- jiciens invenies eorum vitam qui suffusionem pa- tiuntur, aut albuginem. Oculi quidem aperti appa- rent, similes autem sunt, quandiu infirmantur, cœ- cis : sed quando salvati fuerint, purgati a prædicta passione, uti oculis, sicut et sani, possunt. Sic et hi • * Matth. xv, 14. **I Reg. xxvi, 19. 1, 16. 1 Tim. m, 2. ibid. 3, 4. ** Gen. v, 21. Hebr. xi, 10. 57 Psal. xxxv, 22. 881 Tim. VI, 5. 3 llebr. x, 19. 5 Tit. HESYCHII PRESBYTERI

- 10€6 nare sanctuarium meum, contaminatio enim sancto- A cogunt, et putare quod superfluum sit Dei mini- rum, atque injuria est, tales ad ministerium offerri, in quibus offendit populus, et qui cognoscunt eorum maculas, scandalizantur. Propter quod et Paulus “ testimonium bonum habere, ab his qui foris sunt, sacerdotem vult. Lex autem confirmavit, ea quæ dicta sunt, ex eo quod dixit : · Ego Dominus qui sanctifico vos. Ego quis? qui præcipio et mando. Perfecti estote, quemadmodum et Pater vester cœlestis perfectus est 6. In quo enim macula licet una prædictarum est, hic non est per- fectus. VERS. 24. Locutus est ergo Moyses ad Aaron et filios ejus, et ad omnem Israel cuncta quæ sibi ſue- rant imperata. › sterium, et juštitia, et judicium. Quantum vero Deus, sive sacerdos, sive filii ejus, id est discipuli pecca- verint in sancta, irascatur, ostendunt ea quæ Heli et filiis ejus contigerunt. Propterea subdidit : Ego Dominus, dices ad eos. Ego Dominus, qui irascor vi- delicet, et vindico. Quid autem dixit? Dices ad eos et posteros eorum: Omnis homo, qui accesserit de stirpe vestra, ad ea quæ consecrata sunt, et quæ obtulerunt filii Israel Domino, in quo est immunditia, peribit coram Domino. Ego sum Dominus. Primum quidem seminis sacerdotalis memoriam faciens, aperte illud significavit, quia non solum sacerdotem, sed omnem sanctorum ministrum, etiam si sortem in eis ultimam habeat Quæ sunt hæc quæ locutus est? Ea videlicet quæ Bet novissimam, præsentem jubeat sanctionem cu- prædicta sunt, quæ Deus quidem ad Moysen locutus est, Moyses autem Aaron, et filiis ejus, et populo, sicut ostendunt ea quæ nunc lecta sunt, tradidit : non frustra hæc lege distinguente, sed ut Moyseos dignitatem commendaret, et ostenderet aperte, quia aliis quidem pauca, ipsi vero omnia Deus loqueretur propter ejus justitiam, et imaginem quam gerebat Christi. Similiter et nos docens habere mentem, ad quæcunque majores et perfectiores dixerint, scien- tes, quia continue ipsi superna operatione VERS. 1-3. Locutus quoque est Dominus ad Moy- sen, dicens: Loquere ad Aaron, et ad filios ejus, ut caveant ab his quæ consecrata sunt filiorum Israel, et non contaminent nomen sanctificatorum mihi, quæ ipsi offerunt. Ego Dominus. Dic ad eos, et ad posteros eorum: Omnis homo qui accesserit de stirpe vestra, ad ea quæ consecrata sunt, et quæ obtulerunt filii Israel Domino, in quo est immun- ditia, peribit coram Domino. Ego sum Dominus. › Nam qualiscunque dignitas sacerdotii est, huic enim sorte datum est, ut mediator sit inter Deum et homines. Et per hanc genus nostrum Creatori re- conciliatur, in lingua sacerdotum nexus et absolutio nostrorum peccatorum consistit. Ostendit autem Ma- lachias quantæ dignitatis sit sacerdos, et quæ ab eo oporteant exspectari. Quia Labia, inquit, sacerdotis custodiunt scientiam, et legem exquirunt ex ore ejus, D quia angelus Domini exercituum est ". Propterea cum his quæ ante sancita sunt de sacerdotibus, etiam bæc præcepit. Caveant ab his quæ consecrata sunt filiorum Israel, et non contaminent nomen sanctificatorum mili, quæ ipsi offerunt. Si autem isti abominabiliter, et inor- dinate, et extra omnem religiositatem populi obla- tionibus, et his quæ quocunque modo sanctificata offeruntur, contaminant nomen sanctificatorum : sive secundum LXX, nomen sanctum Dei primum quidem ipsum, ut qui eos tales elegerit blasphe- nare faciet, deinde et populum offendere in sanctis stodire. Dicens autem, de stirpe vestra, ostendit quod semper custodire hoc oporteat præceptum : ut qui immunditiam in semetipso habet animæ, sic enim LXX edunt, non solum ministerio et mystico officio se abstineat, sed nec tangat ea quæ oblata sunt, neque de eis sumat: mundus enim ad mun- da debet accedere. Si quis autem non sic accedit, peribit coram Domino, semperque hunc Deus aver- satur, et ab omni repellit participatione et com- munione spiritus. Hoc autem aversatio proprie hic intelligitur, quod LXX dicunt, perire coram Demi- no, teste David, qui ait: Non avertas faciem tuam a me, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me 67. In his autem vera animæ perditio, sive extermina- tio est, id est illa, de qua Dominus in Evangeliis dicebat: Timete eum, qui potest et animan et cor- pus perdere in gehenna ". Ergo non frustra subdi- dit : Ego Dominus. Sed ostendens, quia qui hæc dicit, ipse est qui solus animam perdere po- test. Vers. 4–8. ‹ Homo de semine Aaron, qui fuerit leprosus, aut patiens fluxum seminis, non vescetur de his quæ sanctificata sunt mihi, donec sanctur. Qui tetigerit immundum super mortuo, et ex quo egredietur semen quasi coitus, et qui tangit reptile, et quodlibet immundum cujus tactus est sordidus, immundus erit usque ad vesperum, et non vesce- tur de his quæ sanctificata sunt. Sed cum laverit carnem suam aqua, et occubuerit sol, tunc mun- datus vescetur de sanctificatis, quia cibus illius est. Morticinum et captum a bestia non comedent, nec polluentur in eis. Ego sum Dominus. › Cujus quidem leprosus significationem, cujus autem seminis fluxum patiens gerat, sed et quis fluxum seminis per somnium patiatur, et polluat eum, de quo fuit, quis sit qui tangens reptile im- mundum polluitur, omnia nobis et secundum or- dinem superius, in his quæ ad hæc pertinent, dicta sunt. Præsentis autem legis intentio vere admira- bilis, et fidelibus omni custodia digna est. Come- dere enim sancta pollutos usque dum mundentur, * { Tim. 111, 7. "Matth. v, 48. Malach. 11, 7. PATROL. GR. XCIII. 67 Psal. L, 13. 68 Matth. x, 28. IN LEVITICUM. - LIB. VI. fruuntur. CAPUT XXII.

approbatum est. Et rursus dicens : non vult, sed nec omnino eos per abstinentiam A prosis dicta sunt, et seminis fluxum patientibus, prohibere. Propterea cum, qui uno quolibet horum ·pollutus est, hic enumeravit iminundum esse usque ad vesperum, dicens : Non vescetur de his, quæ sanctificata sunt: sed cum laverit carnem suam aqua, et occubuerit sol. Vesperum et occasum solis, pœnitentiam; aquam vero qua eam lavet, lacrymam dicens: de qua di- xit David Lavabo per singulas noctes lectum meum: lacrymis stratum meum rigabo ". Idem'autem ves- peram, sic nobis pœnitentiam, et gaudium ex ea significavit : Ad vesperum demorabitur fletus,, et ad matutinum lætitia". Quando ergo lacrymis quis pœnitentiæ ablutus fuerit, tunc sancta comedet, quia panis ejus est ille, de quo Dominus in Evan- geliis dicebat: Et panis quem ego dabo, caro mea est”. Quod et nunc panis memoriam faciens, et quos oporteat de co comedere distinguens, ad- didit: Et ex quo egredietur semen quasi coitus, et qui tangit reptile et quodlibet immundum, cujus tactus est sordi- dus. Ut tibi etiam hujus manifestaret intellectum, consequenter secundum LXX addidit: Aut supra hominem, in quo inquinavit illum, secundum omneni immunditiam ipsius. Ad quamquam horam extra animam immunditiam aut pollutionem tradidit. Sed ut intelligibiliter accipias, quæ ipse secundum litteram propter Judæorum duritiam exposuit, propterea subinfert hæc, ex quibus significationem tibi det contemplativi spiritus. Illud autem intelli- gere tibi maxime mandati hujus legis utile est atque juvans, quod non solos sacerdotes, sed et omnes ministrantes, non præsumere sine melu Sanctorum perceptionem vult, intuerique traditam a lege distinctionem, quæ pœnitentes quidem præ- cepit ad sancta accedere, ante autem pœnitentiam prohibet. Qui autem ex semine sunt Aaron sacer- dotis, quoniam Christum esse nostrum sacerdotem didicisti, et hujus figuram Aaron gerere, illos in- telliges sine aliqua dubietate, qui baptismatis adoptionem habent, et semen, cognatique ejus, et omne quod dixeris ad conjunctionem ejus, recte appellantur. Unde et genus electum, el regale sacer- dotium, et gens sancta 1, propter cognationem ejus appellantur. Ad quos ergo et quæ sequuntur dicit : VERS. 9. Custodient præcepta mea ut non subjaceant peccato, et moriantur in sanctuario cum polluerunt illud. Ego Dominus qui sanctifico Morticinum et captum a bestia non comedent nec polluentur in eis. Ego sum Dominus. Ut hoc quod dictum est: Ego Dominus, cum audias, intelligas hunc dicentem: Ego sum panis, qui de cœlo descen- di". Per morticinum autem, et a bestia captorum prohibitionem, non oportere mensæ participari, et inensæ dæmoniorum præcepit; in his enim sunt vere morticina, et a bestiis capta. Quia enim si- mul sanctus, simul et nutritor substantiæ nostræ intelligibilis prædictus panis est, nec pollutus eum percipere præcepit, nec rursus mundatos prohiberi C vult. Utrumque enim plane et Paulus præcepit: Quicunque enim comedet panem, et bibet calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Do- mini". Ecce iste est pollutus et immundus. Ilunc enim intelligis omnimodo indigne comedentem, a sanctorum prohibitum participatione. Quid autem his addidit? Probet autem se homo, et sic de pane illo edat, et de calice bibat”. Qui autem semetipsum probat, si peccati sibi conscius est, et pollutio- mem animæ se habere sentit, pœnitet sine dubio. Et post pœnitentiam de pane comedere, et bibere rursus de calice sancto et impolluto potest. Quod autem frequenter de hac sanctione diximus, dici et nunc necessarium est, prodest enim audientibus, id est, quia teprosos et semínis fluxum patientes D firmi, et imbecilles, et dormiunt multi", id est mo- sensibiles legislator non abominatur, neque enim voluntarie, sed inviti hanc passionem sustinent, sed eos qui animam leprosam, aut fluxum se- minis patientem habent. Propterea dicens : in- Leprosus, et fluxum seminis patiens, non vescetur, donec sanetur. Quomodo oporteret hoc intelligi, terpretans addidit: Qui tetigerit immundum super mortuum, sive secundum LXX, omnem immunditiam anima; immunditiæ autem animæ, peccata sunt, quarum quedam leprosæ sunt, quædam fluxum seminis patientes, sicut a nobis, in his quæ de lc- Ergo præcepta Domini, id est lex, custodiam districtam, et obedientiam intransgressibilem ne- cessariam habentia, sicut perficientibus ea, et san- ctificationis, et justificationis et salutis causa effi- ciuntur, sic peccati et mortis transgredientibus: quod in omni quidem est lege, et in omni mandato, multo magis tamen in Sanctorum perceptione. Quisquis enim ad ea, extra quam oportet, accesserit, judicium sibi sumit et mortem. Nam et Paulus de talibus Corinthiis scribebat: Qui enim manducat et bibit, judicium sibi manducat et bibit non dijudi- cans corpus Domini. Propterea inter vos multi in- riuntur. Secundum hoc igitur verbum legislator sancivit : Custodient præcepta mea, ut non subjaceant pec- cato et moriantur per ea. Et quæ est causa, quæ infert mortem ? Cum polluerint illud. Injuria enim sanctuarii et pollutio est, sordidum quempiam ad munda accedere. Unde cum quosdam de viis ac sepibus ad nuptias, quæ in evangelica parabola dictæ sunt, convocasset, inveniens quempiam sor- dida vestitum stola, in cœna nuptiali discumben- tem expellit, et in tenebras projici præcepit". 6. 27. illos. > • PS. VI, • Ps. xxix. 6. 71 Joan. vi, 52. 7 ibid. 51. ** 1 Cor. xt, 29, 30. 77 Matth. xxu, 11, 12. 78 Cor. XI, ** ibid. 28. "I Petr. 1, 9. IIESYCHII PRESBYTERI

- VERS. 11. Quem autem sacerdos emerit, et qui vernaculus domus ejus fuerit, hi comedent ex eis. › Atqui omnes peccatores erant, qui invitati sunt, et A propterea de viis et de sepibus colligi dicebantur: sed cum mutati prius, et peccato per pœnitentiam semetipsos exspoliantes, tunc de cœna comederunt. Hic autem sordida adhuc indutus peccati stola, non exspoliatus nec commutatus, ingredi in sancta et munda præsumpsit. Multum ergo secundum tempus hoc legi adjectum est: Ego Dominus qui sanctifico illos. Id est, qui pec- calores mutatos duntaxat in Sanctorum commu- nione recipio aversor autem quando polluti et iniqui permanent. VERS. 10. Omnis alienigena non comedet de sanctificatis. Inquilinus sacerdotis, et mercenarius, non vescentur eis. › Quia alienigenas, impios videlicet et infideles, a participatione divinorum prohibuit, ostendit quia et hi si mutentur ab errore, et ad Christum acce- dant, permittit quæ sancta sunt. Nemo enim alie- nigena per naturam est, sed voluntate quidam sibi asciverunt alienationem a Deo. Quotquot ergo ex his intelligibilis sacerdos possidet emptitios, id est quotquot emit per evangelicam doctrinam et gra- tiam. Hæc est enim Domini conquisitio et acerbum argentum est: Argentum igne examinatum terror purgatum, redemit autem eos, qui ei volunt ser- vire. Alio autem nullo, sicut Petrus dixit, pretio empti estis, nolite fieri servi hominum”. Sed et vernaculi ejus. Id est, qui in ſide ejus nu- triti, et in intelligibili domo, Christi videlicet Ecclesia, educati sunt per parentum fidem. Hi de panibus ejus mysticis et vivificantibus comedent. VERS, 12. Si filia sacerdotis cuilibet ex populo nupta fuerit, de his quæ sanctificata sunt de primi- tiis non vescetur. Sin autem vidua vel repudiata absque liberis reversa fuerit ad domum patris sui, sicut puella consueverat, aletur cibis patris sui. Omnis alienigena comedendi ex eis non habet po- testatem. > Necessarium hoc mandatum est, ne forte adji- B cere omnibus infidelibus, et impiis mensam spiri- talem putemus: nec quia vitæ panis mysterium Do- minicum dicitur, propterea oportere percipere illum etiam eos, qui adhuc a fide alieni sunt, arbitremur. Alienigena ergo sunt omnes qui Dei legem non suscipiunt, nec evangelicæ participes efficiuntur gratiæ. Nihil enim hi proximum aſſinitati Dei, ne- que cognatum scientiæ ejus de eo intelligere pos- sunt unde et alienigenæ, sicut qui a dæmonibus seducuntur, et cognationein eorum amplectuntur, hi enim a nobis, et a Deo alieni sunt, recte appel- lantur, de quibus David psallebat: Eripe me, et libera me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem 18. Qui autem loquuntur va- nitatem, maxime paganorum filii, qui terrenam sa- pientiam, et animalem, et diabolicam, secundum quod ait Jacobus, habent ". Cum his dicimus alie- nigenam, qui quæ aliena sunt a dignitate mysterii, de eo intelligunt: quemadmodum ad cibum com- munem, ita ad divinum accedunt, et carnaliter di- vina et cœlestia conspiciunt: recte ergo ab his etiam talis prohibetur. Inquilinus autein sacerdotis est, qui non pure in ejus aulam ingreditur, neque reverentiam dignam ei præbet, aut diligentiam. Quemadmodum enim inquilinus solummodo suam agit utilitatem, et per singulos dies exspectat mi- grari, non autem pertinet ei si jura domus qui- dam diripiant aut subtrahant, sic sunt hi, qui in divina aula propter suas utilitates, gloriæ forsitan D aut quæstus pecuniarum, aut alterius hujusmodi ministrant causa, nunc autem diligentiam exhibent, ne quis eorum corrumpat ordinem, ne quis male divinis aulis et inique utatur. Hoc ipsum et mer- cenarium dicimus, de quo dicit Dominus : Merce- narius, et qui non est pastor, cujus non sunt oves propriæ, videt lupum venientem, el dimittit oves, et lupus dispergit eas, quia mercenarius est, et non pertinet ei de ovibus**. Hos recte a sanctorum pro- hibet perceptione: neque enim sunt digni partici- pari eis, quæ vel desidiose, vel propter aliquid commodum agunt. Quod autem nostra translatio habet : Si filia sa- cerdotis cuilibet ex populo nupta fuerit, LXX edunt: Et filia sacerdotis nupta fuerit homini alienigenæ. Non nobis sufficit in fide nutriri Christi, sed et permanere, et crescere in ea, et nulli alienigena- rum, id est, alterius a Deo dogmatis, aut alterius legis, vel actionis commisceri. Nec qui de patribus sumus fidelibus, ideo jam in sanctis præsumamus, nisi fideles persistamus. Propterea filia intelligibilis sacerdotis, id est, anima omnis regenerata ab eo per baptisma, si viro alienigenæ conjuncta fuerit, quæ ad alienigenas, verbi gratia, Judæos, paganos, aut hæreticos pertinet, agens, et societatem eorum amplectens primitiis sanctificatorum, id est, cor- pore mystico non vescetur. Sin vero filia sacerdo- tis effecta per eam quæ dicta est regenerationem, alienigenæ conjuncta fuerit hæreticum quid agens. vel Judaicum vel gentile et vidua facta fuerit, vel repudiata, relinquens errorem funditus, et quo- dammodo sepeliens illum, et ab iniquo semetipsam absolvens commixtione, reversa fuerit in' domum suam paternam, id est, Ecclesiam, et secundum juventutem suam, in qua ſervebat, cum sacris dog matibus fidei nutriebatur, juvenescens virtutibus, et virago ab illis appellata, de quibus Dei spiritus ad Christum in Canticis dicebat: Unguentum effu- sum est nomen tuum, propterea adolescentulæ dilexe- runt teª³: de panibus patris sui, id est, Christi co- medat. Si enim matrein Ecclesiam unusquisque nostrum, et patrem Christum habet, omnis alieni- 12, 15. 81 Psal. 11, 7. “I Cor. vi, 20; vii, 25; 18 PS. CXLIII, 1 Petr. 1, 18. 8. ” Jacob. 111, 49. Cant. 1, 2. 8 Joan. x, LIB. VI. IN LEVITICUM.

gena comedendi ex eis non habet potestatem, id est, A per ejus virtutem, et prolatum ab eo verbum, quæ qui aliena Christo et legibus ejus et gloriæ agit. Ejus enim lex est : Non dabitis sanctum canibus, neque mittalis maryaritas vestras ante porcos³, VERS. 14-16. Qui comederit de sanctificatis per ignorantiam, addet quintam partem cum eo quod comedit et dabit sacerdoti in sanctuarium, nec contaminabunt sanctificata filiorum Israel quæ offerunt Domino, ne forte sustineant iniquitatem delicti sui cum sanctificata comederint. Ego Domi- nus qui sanctifico eos. › Sancla sanctorum sunt proprie Christi mysteria, quia ipsius est corpus, de quo Gabriel ad virginem dicebat : Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, ideo quod nascetur ex te sanctum vocabitur, Filius Dei 88. Sed et Isaias, San- clus Dominus, et in altis habitat, in sinu videlicet Patris. Ab hoc enim non solum alienigenas et in- quilinos, et mercenarios sacrificii prohibuit, sed nec per ignorantiam percipere præcepit. Per igno- · rantiam autem percipit, qui virtutem ejus et di- gnitatem ignorat, qui nescit, quia corpus hoc et sanguis est secundum veritatem, sed mysteria qui- dem percipit, nescit autem mysteriorum virtutem. Ad quem Salomon dicit vel magis spiritus, qui in co est : Quando sederis, ut comedas cum principe, diligenter attende quæ posita sunt ante te". Aperte et ipse compellens, et cogens eum, qui ignorat ad- -dere quintam partem : hæc enim quinta addita in- - telligere nos intelligibiliter divina et mystica facit. -Quid sit autem quinta, ipsa te verba legislatoris do- -cere possunt, ait enim : Addet quintam partem cum eo quod comedit. Et quomodo ejus quod jam come- dit et consumpsit, addere quis quintam potest? * neque enim aliud est, aut aliunde: sed de ipso, et - cum eo, vel sicut LXX, super ipsum, jubet addi quintam. Ergo quinta ejus super ipsum, sermo est, qui prolatus est ab ipso Christo, super Domi- nicum mysterium. Ipse enim liberat nos ab igno- · rantia, removetque nos additus, carnale quippiam et terrenum de sanctis arbitrari, sed divine ea et spiritaliter accipi sancit, quod quinta proprie no- minatur: quia qui in nobis est divinus Spiritus, et -sermo quen tradidit qui in nobis sunt, componit sensus, et non solum nostrum gustum producit ad D mysterium, sed et auditum, et visum, et tactum, et odoratum, ita ut nil in eis minori rationi, et in- firniæ menti proximum, de his videlicet, quæ valde superna sunt, suspicemur. Quicunque ergo sancti- ficata per ignorantiam comederit, ignorans eorum virtutem, sicut diximus: . Addet quintam ejus super eo, et dabit sacerdoti in sanctuarium. Sanctificationem enim mystici sa- crificii, et a sensibilibus ad intelligibilia transla- tionem, sive commutationem, ei qui verus est sacerdos, videlicet Christo, oportet dari, id est ipsi de eis miraculum cedere et imputare: quia videntur, tam sanctificata sunt, quam cunctom carnis excedunt sensum. Recte ergo addidit : Nec contaminabunt sanctificata filiorum Israel, quæ offe- runt Domino, ne forte sustineant iniquitatem de- licti sui, cum sanctificata comederint. Qui enim Christo suorum mysteriorum sanctif- cationem imputant, et addentes sibimetipsis quin- tam quæ prolata est, videlicet verbum ejus, quod nostros producit sensus ad sublimiora, non con- taminant sancta sanctorum, utpote qualia oportet de eis intelligentis, sed nec inducunt super se iniquitatem delicti. in comedendo sancta sancto- rum nec enim ut ad communem cibum, sed sicut ad mysticum, et terribile et coeleste accedunt et ad quem qui temere accedunt, non simpliciter pec- cant, sed iniquitatem delicti sui portare dicuntur. Delictum autem proprie a legislatore dicitur pec- catum, quod in Deum committitur, et ea quæ ad hoc pertinent in sacrificiis, quæ pro delictis offe- runtur, pridem ostendimus. Unde et nunc cum dixisset Ne forte sustineant iniquitatem delicti sui : recte subdidit : Ego Dominus, qui sanctifico eos. Ostendens, quia delictum, id est impietas in Deum, incompetens sanctorum perceptio appella- tur. Tendit enim ad Deum sanctificatum eos, qui modo qup oportet, ea sumunt, et qui sanctificatie- nis causa, non autem contaminationis proposuit suum mysterium. Admirari autem nimis legislato- rem oportet, quia ubique districtione usus est, et Dominicum ministerium significans, secundumı LXX duntaxat translationem, sanctorum Sancta illud appellavit, quia sacrificium Sancti sanctorum est. Israel autem addens fidelem populum per hoc significavit, id est eum, qui per mysticum hoc sa- crificium Deum videt. Et propterea proprie Israel appellatur. Hi quæcunque consecrant Domino, id est quæ ex semetipsis in Domini, cum sacrificium offerunt, Sancta sanctorum fiunt; corpus enim ex eis conficitur Christi, qui, quia primitia est nostræ conspersionis, recte ex nostris primitiis con- stitit. VERS. 17-21. Locutus Dominus ad Moysen, dicens: Loquere ad Aaron, et ad filios ejus, et ad omnes filios Israel, dicesque ad eos: Homo de domo Israel, et de advenis, qui habitant apud vos, qui obtulerit oblationem suam, vel vota solvens, vel sponte offerens, quidquid illud obtulerit in holo- caustum Domini, ut offeratur per vos, masculus immaculatus ex bobus, et ex ovibus et ex capris : si maculam habuerit, non offeretis, neque erit ac- eeptabile. Homo qui obtulerit victimam pacifico- rum Domino, vel vota solvens, vel sponte offereDs, tam de bobus quam de ovibus, immaculatum offe- ret, nt acceptabile sit. Omnis macula non erit in eo. › Non solum sacerdotes a pollutione mundos essc, Matth. VII, G. Luc. 1, 32. * Prov. XIII, 1. HESYCHII PRESBYTERI

- LIB. VF. ras Deo, aut bovem, aut capram, aut aliquid hu- jusmodi, ut verbi gratia, sacerdotibus primitia dentur, aut pauperes ex eo pascantur, aut sanetis- aliquot ministerium fat, aut divini templi con- structio, vel aliquod aliud opus quod ad ipsum pertinet Deum, et propterea holocaustum dicitur, pollutione careat etiam hæc oblatio. Sed quæ sit hæc pollutio, lex tacuit, nobis dans intelligere veram pollutionem, et cavere. Est autem hæc ex rapina, et injustitia, aliave avaritia offerre; abo- minabile est enim apud Deum, et non acceptum ei, ita ut nimis per prophetam Judæos de hoc re- prehenderet. Qui ædificatis Sion in sanguinibus, et Jerusalem in iniquitate ". Sic enim littera hujus sanctionis et spiritus conservatur. Si quidem a nobis semel exponentibus audistis, quia quando dicit lex : Homo, homo, oportet cum considera- tione spiritus, et mandati kueram intueri. VERS. 22-25. Si cacum fuerit, si fractum, si cicatricem habens, si papulam aut scabiem, vel impetiginem, non offeretis ea Domino, neque ado- lebitis ex eis super altare Domini. Bovem, et ovem, aure, et cauda amputatis, voluntarie offerre potest, votum ex his solvi non potest. Omne animal, quod vel contritis, vel tonsis, vel sectis, ablatisque testi- culis est, non offeretis Domino, et in terra vestra hoc omnino non facietis. De manu alienigenæ non offeretis panes Domino Deo vestro, et quidquid aliud dare voluerint quia corrupta et maculata sunt omnia, non suscipietis ea. › sed et oblationes, quæ a populo offeruntur, præce- A discimus. Verumtamen et ovem sensibilem sí offe- pit : ut tu cognoscas, qui es fidelis Deo, et qui oblatio ei per holocaustum intelligibilis sacrificii factus es, quia omni pollutione mundam esse con- versationem tuam oportet, et impollutus esse quemadmodum sacerdotes, studeas, quia et Chri- stus, quæ ut agerent apostoli, præcepit. Hæc omnia eos tradere discentibus præcepit gentibus, ait enim : Euntes docete omnes gentes, baptizantes eas in no- mine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, docentes eos custodire quæcunque mandavi vobis 87. Sive ergo quis secundum confessionem, sive secundum om- nem conditionem suam holocaustum Deo promisit, vitam videlicet perfectam, hoc est verum holo- caustum, a pollutione munda debet esse ejus obla- tio; neque enim aliter suscipitur. Offeret autem per confessionem, sicut LXX dicunt, qui in qua- cunque necessitate constitutus, et ex ea compunetus, conversationem quamdam Deo per votum pollicetur. Secundum supradictorum autem editionem, electio- nem invenimus dictam, ubi nos sponte, dicimus. Utrumque enim hanc oblationem sive eam quæ ex ne cessitate, sive eam quæ sponte fit, proponit, dicens: Reddam tibi vota mea qua' distinxerunt labia mea, et quæ locutum est os meum in tribulatione mea *8. Et rursus: Voluntaria oris mei beneplacita fac, Do- mine ". Horum primum quidem, prædictum vo- tum, sive confessionem, sine aliqua dubietate in- telligimus. Electionem autem, sive spontaneam oblationem, hoc quod secundo loco dictum est. C Oportet autem, sive operator mandati sit qui offe- ret holocaustum, hic est enim ex armentis offe- rens, sive simplex, quia hic est ex ovibus: sive ex peccatoribus, hic est enim de capris: masculum esse quod offeret, id est cum mente virili, et forti, et stabili, et cum valenti fide, atque inconcussa offerre vel offerri, ut offerens talis sit qualis ille, quem Salomon in Proverbiis dicebat: Virum fide- lem labor est invenire ". Idem est et si sacrificium pacificorum offeret quis, id est, non illam quæ per- fecta est in philosophia vitanı, veluti eam, quæ est in non possidendo, vel in virginitate, de quibus Dominus dicebat : Non omnes capiunt”, sed me- diocrem, quæ nobis procurat omnimodo salutem, etsi non assequitur ea, quæ ad prophetarum et D nistrat, virtutem : quales erant quidam Judæorum, apostolorum mensuram tendunt. Stella enim a stella differt in claritate ”, secundum quod Paulus dicebat. Sed et hic masculum necesse est offerat immaculatum : hæc et filii Israel, et advenæ vide- licet, et qui nunc ad fidem venerunt, adjectique sunt nobis ab errore exteriori, similiter custodiant. Ex quo enim aliquis vitam promiserit Deo per- fectam et consummatam, non jam prætendere, quod tempus multum in errore fuerit, poterit, quia nec tempore virtus eget, ut discatur; mox enim ut eam affectaverimus, quemadmodum utamur Aliud hic videtur legislator innuere, multa con- sideratione dignum. De his quæ offeruntur altario, non ei sermo est, sunt autem qui mysticum et san- ctorum officium sortiuntur. Per sanctionem ergo anteriorem, mundam esse a pollutione populi obla- tionem præcipiens, quod necessarie nimis in unius- cujusque conversatione intellectum est. Nunc di- numerat ; quos non oporteat altario offerri, et pri- mum dicit ex eis cæcum. Qui enim ignorantiam habet Dei, quomodo ministrabit Deo, nec ipse dignitatem sciens ejus, ad cujus ministerium voca- tur, nec aliis valens exponere? Unde et negligens circa eos erit: nesciens divinorum, quibus mi- de quibus Deus in Isaia dicebat: Videte, quoniam omnes nescierunt, universi canes muti, non valentes latrare. Confractum vel contritum secundo loco posuit, cujus ením manus ac pedes, actiones vide- licet, et ad Deum itinera confracta contritave sunt, ne hic quidem altari ministrare dignus est : cui convenit illud quod Psaltes ait: Contritio, et infe- licitas in viis eorum. Sed nec qui linguam incisam, secundum LXX habet, id est si quis per sordidam vitam, fiduciam docendi perdidit, cui ait David : Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras ju- 6. 17 Matth. xxvi, 49, 20. *8 Psal. Lxv, 14. "I Cor. xv, 41. 93 Mich. 11,10. ** Isa. Lvi, 10. Psal. cxvi, 108. » Prov. xx, * Matth. xix, II. IN LEVITICUM.

stitias meas”? Similiter secundum LXX, et formicu- A culis est, qui illatis sibi tentationibus tribulatio- losum, dicit autem eum qui occupatus est in ope- ribus terrenis et sæcularibus, qui semetipsum huic cogitationi deputat, id est qui comedat et bibat, et qui alia similia cogitat, et qui thezaurizat, quoniam hæc vita formicarum est semper sibi congregaro ea, quæ ad ventrem pertinent, siquidem et Salomon in Proverbiis dicit: Vade ad formicam, o piger, et considera vias ejus ". Quia enim ad operandum pigrum provocabat, propterea transmittebat eum, sicut ad operatricem formicam, non ut talia qualia formica operaretur, sed ut æmularetur formicam, opus ad majora transferre, id est ad agendas vir- tutes. Unde LXX ediderunt : Et efficere illa sapien- tior. Sic ergo homo, cum divina studet, sapientior efficitur, ab illo qui terrena operatur. Papulam B habens, vel scabiem, detractor intelligitur, quia pessimus ejus morbus, et asperrimum ejus vulnus est : nullo enim medicamine facile potest miti- gari. Impetiginis habens, fornicator est, maculat Qui autem fornicatur, in corpus suum peccat Nullum ergo horum deputari ad ministerium alta- ris spiritus legislatoris vult. Propterea ait : Non offeretis ea Domino, nec adolebitis ex eis super altare Domini. Sive secundum LXX: Non offerent hæc Domino, et super altare non dabitur de eis super altare Domino. Sacrificium autem pacificorum non addit, quemadmodum superius; omni modo intel- ligas, de his qui mysteriis ministrant, dici. Hi etiam holocaustum esse opus habent, vitam perfectam et consuminatam agentes. Quid autem his ad- didit ? • nibusque cessit, animæque suæ fortitudinem per- didit non enim oportet hoc perpeti, nec omnino cedere imminenti hosti, atque affligenti. Unde Da- vid ait : Ut quid tristis incedo, dum affligit me ini- micus ‘? Oportet, inquit, me gaudere et exsultare, utpote qui ad certamen vocor, in quo victor exsi- stam: nam et victoriæ modum subdidit: Spera in Domino, quoniam confitebor illi, salutare vultus mei, et Deus mens. Sectis ablatisque testiculis est, quį una actione prava, animique impietate et secante sicut cultrum, et auferente, quemadmodum nimis effera, et direptrix manus semetipsum abscindens, et auferens a conjunctione Dei, quæ est in virtu- tibus, secundum quod diximus, privatus prole, et signis virilis cognitionis, quorum damno ipse se subjecit. Alter est siquidem qui paulatim conteri- tur, et alter, qui subito semetipsum, atque una Simon, pecuniis emere donum Dei æstimans ³, est effectus a sorte ejus alienus. Sed unam harum macularum quispiam, vel nunc dictarum, vel quæ pridem dinumeravinius habens, aut mandatorum et ovis appellatur ex hoc, secundum quod LXX edunt, pro eo quod nostra translatio habet : Vo- luntarie offerri potest. Occides ea tibimetipsi; ut non omni modo illos aversemur, nec in parte ini- mici deputemus, sed doceanius eos, et exhortemur: Nunquid qui cadit, non adjiciet ut resurgat, ant qui aversus est non revertetur ? Occidi autem dicun- tur mortificati peccato per admonitionem, ut jn- stitiæ vivant. Hæ autem occisiones, nobis illis licet commisceri, sed pro voto non offeramus eas Deo, id est ad ministerium ejus mysticum non eas ordinemus. Ergo quamlibet prædictarum macula- rum habentes, si pœnitentiam egerint super ea, et occisi fuerint mortificatione peccati suscipiamus quidem eos, et membrum communis corporis ba- beamus: quia Christus venit in hunc mundum, pec- catores salvos facere ; altario autem offerri non licet. Hac, ut puto, distinctione et Paulus, seri- bens ad Corinthios, usus est: Scripsi vobis in epistola, non commisceri fornicariis, non utique for- nicariis mundi hujus, aut avuris, aut rapacibus, aut idolis servientibus, debueratis enim ex hoc mundo exisse. Nunc autem scripsi vobis non commisceri. Si is qui frater nominatur, aut fornicator est, aut idolis rapax, cum hujusmodi nec cibum sumere. Fratres nominans illic, eos qui altario ministrant, quia maxime eos, qui doctrinæ sortiti sunt dignitatem, et quibus præesse populis creditum est. Ui enim si quid tale habuerint, modis omnibus oportet so- cietatem eorum aversari: quia super popułum abundare virtutibus hi qui præsunt, necesse habent, Bovem et ovem, aure et cauda amputatis, volun- tarie offerre potest : votum autem ex his solvi non potest. Omne animal quod vel contritis, vel tonsis, vel sectis ablatisque testiculis est, non offeretis Do- mino. Disciplina ergo multa, et quæ decebat legisla- torem, ad hujus distinctionem sermonis usus est, quam et in superioribus custodiri oportet. Aurem autem amputatam habet, qui inobedientiæ morbo languet, qui detractionibus gaudet, qui delectatur turpibus auditibus, qui bonos sermones aversatur. Caudam amputatam habet, qui de novissimis cogi- tat, quia cauda est extrema pars corporis. Sunt [ ergo proprie caudam amputatam habentes, qui ea quæ sunt novissima, abjecta ac vilia, et minima pendunt, qui nihil sibimet in futuris sæculis the- saurizant, qui futuris non provident, qui dicunt : Manducemus et bibamus, cras enim moriemur ”. Contritis testiculis est, qui paulatim crescente ma- litia, conterit suam in virtutibus prolem, et signa, per quæ vir possit agnosci. Qui et recte reproba- tur, quia sibimetipsi in talibus nocuit, de quo dixit David Dum confringuntur omnia ossa mea, exprobraverunt me qui tribulant me". Tonsis testi- 15. enim suum corpus, propter quod Paulus dicebat : mala actione prole virtutum privat, quemadmodum est operator, et propterea vitulus: aut simplex, serviens, aut avarus, detractor, aut ebriosus, aut 26 Prov. v1, 6. 95 Psal. xutx, 16. • ibid. • Act. vin, 20. 971 Cor. vi, 18. 98 1 Cor. XV, 32. "Ps. XLI, 11. • Ps. ILII, *Ps. XL, 9. II Tim. 1, 15. 'I Cor. v, 9-12. HESYCHII PRESBYTERI

་ - et ipsi maxime esse sine macula. Nam quomodo A yes matris tuæ ". Quando ergo aliquis gratia Evan- alias emundare a pollutionibus possunt? de quibus hæc legislator præcepit: Et in terra vestra hoc om- nino non faciutis, et de manu alienigenæ non offeretis panes Domino Deo vestro, et quidquid aliud dare voluerint, quia corrupta et maculata sunt omnia, non suscipietis ea. Nec nos ergo in terra nostra quibusdam talium macularum studium deinus. Est autem terra nostra bona conversatio, quæ præcepta est per divinas Scripturas, quam a Deo colere percepimus. Sed nec alienigenæ, videlicet qui doctus est, et adjectus de foris, talia dona Deo offerenti medii simus : quia corruptio in eis est, nos autem Deo incorrupto ser- vimus maculam habent, nos autem in Ecclesia ministramos, cui dictum est a sponso: Tota pulchra B es, proxima mea, et macula non est in te 7. De qua Paulus dicebat: Ut exhiberet sibi gloriosam Eccle- siam non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid hujusmodi. Propter quod nihil maculam habens a nobis Deo offeretur. VERS. 26-28. ‹ Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : Bos, ovis, et capra, cum genita fuerint, septem diebus erunt sub ubere matris suæ. Die autem octavo, et deinceps, offerri poterunt Domine, sive ille bos, sive illa ovis, non immolabuntur una die cum fetibus suis. › Mater omnis animalis utique natura est, sub hac omne genus hominum, peccatorum et justorum, septem diebus est, ab octava autem jam non. Nam etsi operator quis sit mandatorum, vel simplex, vel peccator, aut ex peccatore, septem diebus, id est omne præsens sæculum, oportet eum sustinere quæcunque natura desiderat, quemadmodum et de Salvatore dicere præsumpsit Paulus, ostendens, quia ex nostra natura secundum carnen factus absque peccato, omnia passus est quæ erant na- turæ. Quia autem pueri communicaverunt san- guine et carne, similiter et ille participavit iisdem. Sed quando vitam præsentem egressi fuerimus, et in die bona mortuorum resurrectionis constituti fuerimus, ex tunc, et deinceps, omne sæculum fu- turum non jam suð inatre, quæ dicta est, erimus : neque enim hic naturalibus necessitatibus subja- cebimus. Octava autem die offerri poterit. Quod LXX sic edunt: Dona autem hostias Domino, id est per- fecta et integra, hi qui in hac vita præparaverunt oblationem suam. Sciendum est autem, quod quɔ- niam mutabilis est nostra vita, mutationesque multas et voluntates suscipit, octava die oblatio accepta, in sæculo scilicet futuro sit, propter quod dixit Salomon: Ante mortem ne laudes quemquam hominum ¹º. Cum autem hæc ita se habeant, matrem rursus Ecclesiam et gratiam, quæ in ea est, intel- ligamus, de qua Salomon in Proverbiis dicit : Audi, fili, disciplinam patris tui, et ne dimiseris le- Ⓡ 15 Isa. 1x, 6. gelii generatus fuerit, secundum quod ait Paulus: In Christo enim Jesu per Evangelium ego vos genui”, sub intelligibili matre Ecclesia, vel gratia septem dies, totam videlicet præsentem vitam, quæ in septem dies volvitur, erit legibus ejus et sanctionibus obediens. Sic enim octava die, in tempore resor- rectionis, donum erit et hostia Domino : quia hujusmodi non solum animas, sed et corpora sacri- ficium sanctum placitumque suscepit. Tu autem. sive propter hoc quod sequitur disce : Sive ille bos, illa ovis, non immolabuntur una die cum fetibus suis. Hic nominibus ipsis aliud rursus ostendit. Non oportet enim eos, qui Pascha evangelicum cele- brant, quod nobis Ecclesia tradidit, legale Pascha peragere, quod bovem et ovem legislator dicens si- gnificat quia hæc præcepit Moyses in die Pascha, quod traditum est Judæis immolare, ait enim : Et immolabis Pascha Domino Deo tuo, oves et boves ¹³ : sicut Deuteronomii liber ostendere potest. Fetus autem horum, Paschae hujus, sive Veteris Testa- menti, et ejus quæ in figuris est traditionis dixit enim ſetus ejus, Dominicum igitur Pascha, propter novitatem temporis, et quia ad confirmationem ve- ritatis figuram præcedens, multo eum significans tempore quemadmodum parturiens, recte parere dicitur. Non ergo oportere nos habentes in mani- bus, et consummantes verum mysterium, sequi fi- guras, quæ prædicta sunt demonstrant: neque enim est ejusdem temporis: sed aliud quidem pertinere ad figuram, aliud autem ad veritatem, qui utraque sancivit præcepit. Propter quod et Christus primum celebravit figurarum Pascha:: post cœnam autem, intelligibilem tradit, et angustante eam tempore pro die horam immutavit, vel magis etiam diem, sic enim ad vesperam, quartæ decimæ diei, cœna Ju- daicæ paschalis festivitatis celebratur: post hoc au- tem Christus propriam tradidit cœnam : post ves- peram ergo quartæ decimæ dici tradidit. Quod au- tem post vesperum est tempus, alterius diei initium omnimodo est : oportebat enim hoc fieri ad osten- sionem temporis quia quando Vetus finem sumit, tune Novum incipit. Aut forte fetus illos lex signifi- cat, de quibus Isaias dicebat : Puer natus est nobis, filius datus est nobis ". In Christum enim hæc quæ sequuntur dicta sunt. Hic ergo fetus, sive secun-- dum LXX, filius non eadem die in qua vitulus et ovis Judaicæ festivitatis occidebatur. Quarta decima enim die Pascha celebrantes, in crastinum Jesum crucifixerunt. VERS. 29-32. Si immolaveritis hostiam pro gra- tiarum actione Doniino ut possit esse placabilis, eo- dem die comeditis eam, non remanebit quidquamı in mane alterius diei. Ego Dominus. Custodite man- data mea, el facite ea. Ego Dominus. Ne polluatis nomen sanctum meum ut sanctificer in medio filio- 7 Cant. iv. 7. 12 Deut. xv, 2. Ephes. v, 27. • Hebr. iv, 15. ** Eccl. 11, 30. 11 Prov. 1, 8. 12 | Cor. iv, 15. IN LEVITICUM. LIB. VI.

rum Israel. Ego Dominus qui sanctifico vos et eduxi de A usus est, planiorem ejus efficiens intellectum. terra Ægypti nt essem vobis in Deum. Ego Dominus. › Sicut satisfactionem non habet si quis inchoante Novo Testamento, veteribus serviat, et evangelica prædicatione currente secundum litteram vivat; injuria est enim ejus, qui utraque sanxit, non tem - poribus ab eo distinctis obediamus, sic sine ulla venia est putare quempiam, vel omnino cogitare, quia in futuro tempore operandum aliquid eorum, quæ nunc nobis ad operandum præcepta sunt, con- servatur. Si ergo immolaveris hostiam pro gratiarum actione Domino. Evangelicam ei conservationem promittens, hæc est enim gratiarum actionis hostia Domino, quia quæcunque ad laudem ejus et glo- riam pertinent, peragit. Quod demonstrat Dominus apostolis, dicens: Luceat lux vestra coram homini- B bus, ut videant bona vestra opera, et glorificent Pa- trem vostrum qui in cœlis est ¹³, Immolatur Domino, ut possit esse placabilis, quod LXX ediderunt: Ac- cepta vobis immolabitis, id est, ad suscipiendum di- gne prædictam conversationem agamus, perficien- tes eam, et non imminutam relinquentes, propter quod et subdidit : Eodem die comedetis ea, non remanebit quidquam in mane alterius diei. In tempore enim hoc, in quo hoc quod dictum est, sacrificium promittimus, co- medere illud, id est operari et complere debemus. Nihil autem de eis in mane relinquere, ut aliquid remaneat reliquiarum nostræ conversationis incor- rectum, neque inconsumptum de virtutibus, et in- operatum in futuro sæculo custodiamus, quando janı C non est licitum operari. Quod recte mane dicitur, id est, quia nox præsens vita propter eam quæ in ea nunc est nebula nominatur. Ego Dominus, cu- stodite mandata mea et facite ea. Ego Dominus, qui hic quidem legem constituo, ibi autem judico, qui intelligibilia talenta meis ser- vis 18in præsenti sæculo ad operandum dedi, in futurum rationes cuin eis pono, et talentorum ope- rationem exigo. Ego Dominus: ne polluatis nomen meum sanctum. Pollutio enim est Creatoris, et blasphemia, si in eodem nos ordine, vel actu, quo nunc sunus re- suscitet. Quid enim commutat mundum hunc, si in eisdem doloribus et laboribus erimus? Ut sanctificer in medio filiorum Israel. Non dixit, sanctificor, sed Sanctificer, futurum ostendens tempus, in quo in medio virorum filiorum Israel sanctificatur. Non enim omnes qui ex Israel, hi sunt Israel, sed quicunque Israel cognationem so- cictate virtutum ejus servant, Qui pacem, sicut ait Paulus, et sanctimoniam custodiunt, sine qua nemo videbit Deum¹º. Qui autem custodiunt, videbunt, propter quod ait : Sanctificer in medio eorum. Ego Dominus qui sanctifico vos, et eduxi de terra Ægypti, at essem robis in Deum. Sed et bono fine ad rem " 16. Ægypti enim exitum non frustra memoratus et illud demonstrans, quia quemadmodum qui egressi sunt de Ægypto, non jam ea quæ Ægyptii age- bant, sic et quando nos Deus ejicit de præsenti vita, non jam agere ea quæ in ea sunt possumus. Est enim Ægyptus intelligibilis, præsens mundus; quia Ægyptus contenebratio interpretatur. Tenebris au- tem, et secundum quod diximus nebula, vel cali- gine, præsentia sunt repleta, in tantum ut Joannes de Domino diceret: Lux in tenebris lucet, et tene- bræ eam non comprehenderunt 1. Propter quod nos Dominus Deus videlicet ex intelligibili Ægypto hac educit, ut sit noster Deus, non quia nunc non est, sed quia non omnes eum confitemur, neque cogno- scimus. Tunc autem confitebimur, tunc omnes subjiciemur, Tunc erit Deus omnia in omnibus, quem- admodum Paulus scripsit ¹*. VERS. 1-3. Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: llæ sunt feriæ Domini, quas vocabitis sanctas. Sex die- bus facietis opus: dies septimus, quia Sabbati re- quies est, vocabitur sanctus, omne opus non fa- cietis in eo. Sabbatum Domini est in cunctis habi- tationibus vestris. › Si subtiliter attendas hæc quæ dicta sunt in præsentibus legislatoris verbis, invenies eum non solum contemplationi legis, sed et in littera ipsa intentionem spiritus interponentem dicens enim: Illæ sunt feriæ Domini quas vocabilis sanctas. Пæ sunt festivitates meæ : mox subdidit : Sex diebus facietis opus. Oportet quidem hoc tacere, dicere autem quæ sequuntur: Dies septimus, quia Sabbati requies est, vocabitur sanctus. Sed feriis connectens, Sex diebus facietis opus, ostendit quia primæ feriæ, sive festi- vitas apud legem operari est, operari autem bona, propterea enim ait: Sex diebus facietis opus. Quia omnia valde sunt bona, quæcunque Deus in sex diebus constituit. Secunda autem festivitas, præcedentibus his operibus, septimæ diei requies est quam festivitatem nemo celebrare, qui non Doperatus est bona opera et digna Deo, poterit. Nam nec frustra, Deus quippe erat qui loquebatur, qui nihil frustra loquitur, prius ait: Sex diebus fa- cietis opus, et post hoc : Dies septimus, qui Subbati requies est, vocabitur sanctus. Sed ad ostensionem, ut si quis ad imita- tionem Dei bona agit et consequitur, hoc est in sex diebus operari: hic intelligibili requiescit Sah- bato, de quo Paulus dicebat: Timeamus, ne forte relicta pollicitatione introeundi in requiem ipsius, vi- deatur ex nobis aliquis deesse ". Caret enim nunc illa requie, qui non operatur. Quæ et vocata san- Matth. Hebr. IV, 1. 15° Matth. xvii, 23 seq. Hebr. x1, 14. 17 Joan. 1, 5. ** 1 Cor. xv, 28. HESYCHII PRESBYTERI CAPUT XXIII.

pæa contra hostes erexit, salvavit gentés, civitates acquisivit : sic et Christi, in quibus nostrum genus salvavit, et nostram captivitatem conquisivit, et hæreditatem ex gentibus sibimetipsi regale sacer- dotium, gentem sanctam, populum acquisitionis constituit. Deinde cum oporteret dicere secundum LXX, hæ vocate sanctæ, quas vocabitis eas in festi- vitatibus vestris, hæc nostra translatio planius ha- bet, dicens temporibus suis: non dixit sic de festi- vitatibus eorum, non illis qui serviunt figuræ, sed fidelibus, et suscipientibus festivitatem, has com- petere festivitates ostendens, quarum una est, de qua hæc dicit : cta dicitur, quia vocatis, de quibus Paulus ait : A vitates imperatoris sunt, in quibus victorias et tro- Scimus quia timentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt intelligibile deputatum est Sabbatum, his qui san- ctimoniam consequuntur, sine qua nemo videbit Deum. Tunc omne opus non faciemus; tempus enim nou est in illo sæculo operandi. Propter quod et subdidit: Sabbatum Domini est in cunctis habita- tionibųs vestris. Sabbatum Domini vocans, id est requiem Sabbatum enim requies interpretatur, quæ in tempore est, quo populum suum a præ- sentibus laboribus et vexationibus requiescere facit, de quo sic Paulus dicit: Ergo relinquitur Sab- batismus populo Dei ”. Qui enim ingressus est in requiem ejus etiam ipse requievit ab operibus suis, sicut et à suis, Deus. Adjiciens autem nimis subse- B quenter : In cunctis habitationibus vestris. Utet per boc satisfaceret de sæculo futuro se loqui. Præsens enim mundus peregrinatio est, habitatio est autem quæ sequitur. Nemo enim de illis mansionibus seu nabitationibus migrat, quas semel sortiti fuerimus. Quia autem Sabbatum requies interpretatur, mani- festat reliquorum interpretum editio. Pro enim, Sabbati requies, Sabbatum sabbatismi ediderunt. VERS. 4-7. Hæ sunt ergo feriæ Domini sanctæ, quas celebrare debetis temporibus suis, mense pri- mo quarta decima die mensis ad vesperum, Phase Domini est, et quinta decima die mensis hujus so- lemnitas azymorum Domini est. Septem diebus azyma comedetis. Dies primus erit vobis celeberri- mus, sanctusque. Omne opus servile non facietis in eo, sed offeretis sacrificium in igne Domino septem diebus. Dies autem septimus erit celeberrimus, nullumque opus servile fiet in eo.> Mense primo, quarta decima die mensis ad vespe- rum Phase Domini est. Primum mensem, tempus Do- minicæ passionis recte dicimus in quo conveniun: maxime et hæc ad Moysen verba a Deo dicta : Men- sis hic vobis principium mensium, primus erit vobis in mensibus anni ”. Initium enim et ingressus novæ vitæ, et nunc a nobis inchoatæ conversationis est. Vespertina tempora, in quibus Dominus advenit, di- cit. Joannes enim ait, Filioli, novissima hora est . Ad vesperum Pascha Dominicum factum est. Qui passus, non mox tempora finivit, sed reliquit no- vissimæ horæ et vespertinæ reliquias, in quibus oporteat currere prædicationem, et in quo omnem terram penetret salutare verbum. Sed et ad vespe- rum, sive medio vespertinorum Pascha proprium C præveniens, crucem suam Christus celebravit. Die enim imaginariæ festivitatis Paschalis, quæ erat quarta decima post cœnam supersensibile verum Pascha, quod ad ejus mysterium pertinebat, disci- pulis tradidit. Ergo et nox erat jam, quando panem Judas de cœna illa accipiens, ad Domini traditio- nem exibat. Sequenti autem die, quæ fuit quinta decima, Pascha crucis implebat. Propter quod in quinta decima mensis hujus die, festivitatem hanc agere legislator præcepit, et in ipsa celebritate so- lemnitatem azymorum Domini prædicavit. Si enim celebrare ei Pascha proprie et vere volumus, azymi ab omni malitia esse debemus, et multo ma- gis a Judaico errore et vetustate. Unde postquam Paulus dixit, Pascha nostrum immolatus est Christus, subdidit : Epulemur, non in ſermento veteri, neque in fermento malitiæ et nequitiæ, sed in azymis sinceri- tatis et veritatis ". Et non ad tempus, sed omni nostra vita a fermento malitiæ mundi esse debe- mus; propterea ait: Septem diebus azyma comedetis. Per septenarium numerum de omni nobis vita præ- cipiens. Age nunc si libet, Judæos interrogemus, cujus rei gratia non quinta decima die festivitatem agere jussit, in quo Pascha imaginarium fiebat, sed me- moriam quidem facit - ejus, festivitatem tamen, prima azymorum, quæ erat post illam, fieri defi- niunt. Manifestum est autem, quia scire is qui le- gem accipit, quid intersit inter figuram et verita- tem desiderat, et quia figuras scire, quoniam dedu- cunt ad veritatem, dignum est, festivitatem autem agere tunc, quando veritas quæ in figuris contine- tur, advenerit, memoriam siquidem facit quartæ D decimæ, quia figuram habebat. Festivitatem autem agere quinta decima præcepit, quia in ipsa verum est Pascha, de quo Paulus dicebat: Pascha nostrum immolatus est Christus ". Sed ipsos jam sermones discutiamus. Hæ sunt feriæ Domini sanctæ quas celebrare debetis temporibus suis. Quare non dixit, Feriæ Domino, sed, Feriæ Domini? Aut forsan illum auditorem legis contestans, quia non simpliciter festivitates bas, de quibus est sermo, celebrari Deo lex præcepit, sed quia ejus sunt propriæ. Quia quemadmodum festi- VERS. 8. Dies primus erit vobis celeberrimus et sanctus, omne opus servile non facietis in éo. » Illud enim omnimodo servile esse opus spiritus innuit, de quo ait Dominus: Amen amen dico vo- bis, qui facit peccatum, servus est peccati ". Si enim * Rom. viii, 28. "Hebr. x1, 14. 12 Hebr. IV, 9. v, 8. * Joan. vn1, 54. 26] Cor. * Exod. x11, 2. ¹³ 1 Cor. v, 7. 1 Joan. 11, 18. IN LEVITICUM. - LIB. VI.

veru:n celebramus Pascha, peccati servitium fugia- A mentis suis, in odorem suavissimum Domino. Fa- mus : quia Christus, qui pro nobis passus est, a peccato nos et servitute ejus liberavit: non quia prima die omne opus servile non fieri præcepit, aliis autem diebus ideo opera agi servilia præcepit : vide ergo quid subdidit : Sed offeretis sacrificium in igne Domino. Sive ut LXX: Offeretis holocautomata Domino septem die- bus. Dies autem septimus erit celebrior et sanctior, nullumque opus servile facietis in eo. Holocauto- mata ergo septem diebus offerri præcipiens, absti- nere etiam ab omnibus operibus servilibus in eis præcepit. Quomodo enim quis holocaustum Deo of- feret, diabolo dignus, aut servilia agens? Deinde non solum primam, sed et septimam propterea no- minavit, ut in prima et in septima totam compre- henderet vitam humanam. Illa enim initium, ista autem finem habet in qua oinnia comprehendun- tur. Videtur autem et hoc præcipere, ut is qui im- buitur, sive initiatur mysterio, nullum opus servile agat oportet quippe illum agere, quæ libertatis sunt, quia nos Dominus liberavit per eum qui ei si- gnatus est. Si autem aliquid post hoc egerit, quod ad servitutem pertinet, peccans ut homo, saltem ejus, quæ ad finem est, libertatis diligentiam gerat, et intendat quo modo noster finis bonus efficiatur, quomodo septima dies, tempus videlicet, in quo transimus, omne opus servile non habeat. In eo enim in quo nos Deus invenerit, in ipso et judicare promittit. Propter quod et David, In fine, ne corrum- C pas, plurimos Psalmorum præscribit. cietis et hircum pro peccato, duosque agnos anni- culos, hostias pacificorum. Cumque elevaverit eas sacerdos cum panibus primitiarum coram Domino, cedent in usum ejus. Et vocabitis hunc diem celc- berrimum, atque sanctissimum, omne opus servile non facietis in eo. Legitimum sempiternum erit in cunctis habitaculis, et generationibus ve- stris. > Quia longe a præsenti lege populus Judæorum est, ipsa docere nos verba possunt discussa. Arguon- tur autem, neque secundum litteram implentes ea, nec spiritum intelligere, qui in eis est, valentes. Altero die prima videlicet azymorum offerre mani- pulum, et ovem immolare super eum præcepit. A die autem, in quo hoc fit, septem hebdomadas numerari, et alterum diem ultimæ hebdomadæ, sic Pentecostes celebrare festivitatem in his, quæ nunc dixit præcepit. Quidam autem sic inveniuntur Pentecostes festivitatem celebrare. A prima enim azymorum, non autem a die, in qua manipulum, quæ prima azymorum in crastinum secunda videJi- cet dies, computantes celebrari sibimet. Penteco- stem prædicant. Propter quod eis Dominus impro- perans quod secundum litteram non impleren legem dicebat : Et nemo ex vobis facit legem **. Ecclesia autem facit sicut nunc ostenditur. Locutusque est Dominus ad Moysem dicens : Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Cum ingressi fueritis terram, quam ego dabo vobis et messueritis segeles terræ vestræ, offeretis manipulos spicarum, primitias messis vestræ ad sacerdotem. Qui levabit fasciculum coram Domino, ut acceptabilis sit pro vobis. Terram a Deo datam, evangelicam doctrinam et conversationem frequenter docuimus. Ipsa enim terra dicitur, propter fructus virtutum qui ex ea oriuntur. Ab ipso autem Deo data est, neque enim imediatore ad hanc usus est, sed proprio ea annun- tiavit ore. Quando ergo ingressi sunt, et messue- runt segetes ejus, hi qui susceperunt salutare verbum. Illi enim sunt et messores, et intelligibi- les segetes ad quos Dominus dicebat: Messis quidem multa, operarii autem pauci, rogate Dominum mes- sis, ut mittat operarios in messem suam”, quibus VERS. 9-14. Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Cumi ingressi fueritis terram quam ego dabo vobis, et messueritis segetes terræ vestræ, feretis manipulos spicarum, primitias messis vestræ, ad sacerdotein. Qui levabit fasciculum coram Domino ut accepta- bilis sit pro vobis. Altero die Sabbato, sanctificabil illum, atque in eodem die quo manipulus consecra- tur, cædetur agnus immaculatus anniculus in holo- caustum Domino, et libamenta offerentur cum eo duæ decimæ similæ conspersæ oleo in incensum Domino odoremque suavissimum, liba quoque vini, quarta pars hin. Panem et polentam, et pultes non comedetis ex segete, usque ad diem quo offeratis ex D etiam verbi mysterium credidit, tunc messis sic ea Deo vestro, præceptum est sempiternum in gene- rationibus, cunctisque habitaculis vestris. Nume- rabitiş ergo ab altero die Sabbati, in quo obtulistis manipulum primitiarum, septem hebdomadas plenas usque ad diem alteram expletionis hebdomadæ sc- ptimæ, id est quinquaginta dies: et sic offeretis sacrificium novum Domino, ex omnibus habitaculis vestris. Panes primitiarum duos de duabus decimis similæ fermentatæ, quos coquetis in primitias Do- mini. Offeretisque cum panibus septem agnos im- niaculatos anniculos, et vitulum de armento unum, et arietes duos, et erunt in holocaustum cum liba- matura erat, ut Dominus diceret: Levate oculos vestros, videte regiones, quia albæ sunt jam ad me- tendum. Manipulum autem primitiarum, intelli- gibilis sacerdos Christus corpus proprium offere- bat. Quia enim capitulum sive summa messis, verbi videlicet salutaris, et divinæ prædicationis mortuorum erat resurrectio, ita ut Paulus clama- ret: Viri Pharisæi, de spe et resurrectione mortuo- rum ego judicor hodie", oportebat satisfactionem sequi prædicationis, nam et subsecuta est. Veras enim manipulus, et veræ primitiæ nostræ messis, nunc intelligibilis sacerdos Christus, corpus pro- Joan. vi, 19. * Matth. ix, 37. * Joan. iv, 55. 1st Act. xxIII, 6. HESYCHIII PRESBYTERI

prium a mortuis suscitavit, de quo Paulus dicebat: A Nunc autem Christus resurrexit a mortuis, primi- tiæ dormientium". Sed quando hoc factum est, altera die offeret illud sacerdos. Esse autem pri- mam diem Dominicæ passionis, ea quæ ante hoc diximus, ostenderunt, in qua Dominus suam ho- stiam non sine ratione dispensavit. Sed quia prima azymorum hæc, et prima Paschalis festivitatis dicebatur, altera dies passionis resurrectio fuit: hujus rei gratia, cum potuisset dicere, secunda azymorum offeret hoc sacerdos, non sic dixit, ut non ad subsequentem diem deduceret nostram cogitationem, sed et in crastinum prime. Dicit autem resurrectionem, quia quemadmodum crasti- nus dies hodierno succedit, sic successit Domini passioni resurrectio. Tu autem attende ea quæ in subsequentibus dicuntur, et verborum custodi districtionem. Primum enim manipulum primitia- rum, sacerdotem ostendit offerentem, post hoc autem ait: Atque in eodem die quo manipulus con- secratur, cedetur agnus immaculatus anniculus in holocaustum Domino. - Et polentam et pultes non comedetis ex segete, usque ad diem quo offeratis ex ea Deo vestro. Præ- ceptum est sempiternum in generationibus cunctisque habitaculis vestris. Sive secundum LXX: Et fricta cedrinea non manducabitis, usque in illam ipsam diem quousque offeretis munera Deo vestro. Legiti- mum æternum in progenies vestras. Novam conver- sationem inchoabimus, priusquam dies advenerit, antequam prædicta bona Deo offerrentur, ex qui- bus nobis, quæ est in Christo nova creatura, et nova conversatio annuntiata est, de qua ait Pau lus: Si qua in Christo nova creatura, vetera transie- runt, ecce facta sunt nova omnia ex Deo, qui recon- ciliavit nox sibi ". Oblatio enim præsentium donorum, quam esse mysterium Unigeniti ostendi- mus, reconciliavit nos Deo, et cibum nobis novæ polentæ et pultium, sive ut LXX, cytrorum præsti- tit. Non enim nova solum, sed et cytra, Christi præcepta sunt sive ut mollia: sic enim cytra alii interpretes ediderunt. Est ergo mollis evangelica prædicatio. Accipite, enim ait, juyum meum, quia suave est "; sive ut manibus contrita et mundata : cytra enim et hoc interpretatur, quia Christi dog- actionem exigunt et correctionem quod manus significant. Præceptum est sempiternum in generationibus, cunctisque habitaculis vestris. Nec enim locus, nec tempus immutat Christi myste- rium, per quod floruit totus mundus, et totius terræ habitatio, concorditer ea quæ ad eum perti- nent, custodit. llæc autem legislator dicens, et resurrectionis describens, secundum nrodum quein oportebat, gratiam, ad Pentecostem, quam nos celebramus, sermonem convertit dicens: Volens nos in die qua celebramus Domini resur- réctionem, et manipuli intelligibilem oblationem celebramus, non oblivisci Dominici sacrificii, ex quo nobis est oblatio manipulį : sed cedere agnum immaculatum anniculum in holocaustum Domino. Intelligibilem agnum, Domini traditionem immo- lantes mystice, et offerentes ipsius autem, ut sacrificium cedentes memoriam fecit. Neque enim C aliter, sed per ejus meditationem et virtutem a sensilibus ad intelligibilia transferuntur ea quæ in illo sacrificio peraguntur. Et quod hoc est sacrifi- cium? Duæ decime simile conspersæ oleo. Oportet enim scire perfectam humanitatem, et perfectam divinitatem contemperare, id est in unum convenire in oleo, id est per eam quam circa nos habet com- passionem sic enim sacrificium odor suavitatis Domino invenitur, sapientibus nobis de eo quæ digna sunt. In quibus autem sacrificium, et per quos agitur, quomodo celebratur intelligibilis agni oblatio, quod sequitur ostendit. Neque enim in sanguine, neque per irrationabilia animalia, sacri- ficium a nobis Deus suscipit, secundum quod sequentia demonstrat, ait enim: Liba quoque vini, quarta pars hin, panem et po- lentam. Quia dubium futurum erat forsan, a qui- bus mysterium sacrificii, quod per Christum est, quod superius diximus celebratur: habes ecco intelligibilis Melchisedec oblationem, quæ in pane et vino perficitur, in qua quarta pars hin in libris vini offertur, ut per quartam Evangelicam traditio- nem, quæ in libris quatuor est: per libationem vero Dominicum sermonem significaret, cum ait : Nic est meus sanguis qui pro vobis fundetur”; sine imminutione enim significare legislatori visum est Christi mysterium, propter quod et subdidit: mala Numerabilis ergo ab altero die Sabbati, in quo oblu- listis manipulum primitiarum, septem hebdomadas plenas usque ad alterum diem expletionis hebdomadæ septimæ, id est, quinquaginta dies, et sic offeretis sa- crificium novum Domino. Quia hujus Pentecostes, neque tempus neque numerus a populo Judæoruni custoditur, sufficienter in superioribus ostensum est, a nobis autem cum contemplatione, et littera custo- ditur. Planius ergo legislator intentionem suam demonstrare volens, ab altero die Sabbati numerari præcepit quinquaginta dies, Dominicum diem pro- D cul dubio volens intelligi: hic enim est altera dies Sabbati. In hac enim resurrectio facta est, qua hebdomade numerantur septem, usque ad alterum diem expletionis hebdomadæ. Dominica rursus die, Pentecostes celebramus festivitatem, in qua sancti Spiritus adventum meruimus. Non frustra eo septem hebdomadarum adventum custodientes, sed ut nos cognosceremus, quia nihil vetus, nihil sæculare præcepit Deus agere, nihilque corruptioni veteri proximum, qui eum cupiunt percipere. Et novum sacrificium Domino tunc offerri jussit, adveniens enim Spiritus totam nostram vitam renovavit, quod confirmavit Christi traditionem, et stabilivit conver- 30. 21 Cor. XV, 12. 23 Marc. XIV, 124. ³ II Cor. v, 17. 35 Matth. XI, IN LEVITICUM. LIB. VI.

sationem quam in illis perfecit, ait enim: De meo A potest dicere Christus Jesus, nisi in Spiritu sancto. accipiet, et annuntiabit vobis”. Propter quod non alia hebdomadis die advenit, sed in qua resurrectio facta est, et manipulus intelligibilis oblatus est, ut et hoc probaret, quod nova conversatio, quæ nos renovavit, liberando a corruptione vetustatis resur- rectione Christi, et sancti Spiritus adventu correcta est. Manifestat autem oblatio ipsa speciem hostiæ quam præcepit fieri. Ergo non extra rationem cum septem agnis vitulum de armento præsens continet oblatio, sed evidenter significat illum ex armento Abraham, Isaac, Jacob, et David secundum carnem factum. Huic arietes duos immaculatos conjunxit, excellentia mandata et virtutes, quas sequi alias velut oves oportet. In his enim, utpote intelligibilem inimicum ventilanti- bus, munimen et indemnitatem habent. Quæ sunt autem hæc? Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ habes, et da pauperibus, et veni, sequere me's. Maximum quippe mandatum est, vendere quæ habet et dare pauperibus: maximum autem sequi Christum, ut cum despectu quippiam possidendi, etiam omnia agere secunduin voluntatem Dei ergo mandata, utpote propter immaculatam vitam et perfectam constituta, arietes appellantur, quia arietes omni grege excellentiores sunt. Horum sa- crificium et libatio scientia videlicet et correctio: odor suavitatis est Domino, ille de quo Paulus dicebat. Deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo Jesu, et odorem scientiæ suæ manifestat per nos, quia Christi bonus odor sumus". Verumta- men non usque ad hæc oblationem Pentecostes statuit. Dicit autem et reliqua, quia maxime spiri- tui, cujus prædicta festivitas est, perfectio compe- tit. Quid ergo ait? Facietis et hircum pro peccato. Poenitentiæ introducens sermonem. Duosque agnos anniculos, hostias pacificorum. Et sic offeretis sacrificium novum Domino, ex om- nibus habitationibus vestris. Panes primitiarum duos ex duabus decimis similæ fermentatæ, quos coquetis in primitias Domini, et offeretis cum panibus septem agnos immaculatos, anniculos, vitulum de armento unum, et arietes duos. Novum sacrificium dicens legis sacrificia ut vetera excludit, Evangelicam B Domini studeamus. Hoc est enim eum sequi, llæc autem pro illis introduxit. Deinde addens, de habi- tationibus vestris, Ecclesiam significavit, eique offerri, quæ dicta sunt aptavit. Neque enim dixit: Ex omnibus habitaculis, sed, Ex omnibus habitacu- lis vestris ; ut absolute ostenderet aliquod habitacu- lum præcipuum, de quo ait David: Beati qui habi- tant in domo tua”. Et rursus: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitæ meæ. Et panes quidem primitiarum duos, legem et Evangelium; panes enim sunt cibi animarum fidelium, continentes sunt autem et pri- mitiarum, sive ut LXX, separati: quoniam omni quidem sapientia sunt præcipui : ab ea autem quæ exterior est, separati videlicet et sejuncti. Sunt ergo ex duabus decimis similæ fermentatæ, ex doc- trina quæ perfectam Dei divinitatem et perfectam humanitatem tradit, nec aliter coqui nisi per talem doctrinam possunt. Sed primitiæ horum sunt Domino. Primus enim Dominus, qui legem perfecit, et Evangelium post hoc docuit : Audite, quia dictym est antiquis: Non occides. Ego autem dico vobis : Omnis qui irascitur fratri suo sine causa reus eril judicio". Conjunxit enim hic legem Evangelio, propter quod ejus primitiæ dicuntur. Quod et Lu- cas confirmans, primitias veras nobis ostendens, scripsit : Primum quidem sermonem feci de omnibus, o Theophile, quæ cœpit Jesus facere et docere". Offerre autem eis septem agnos immaculatos anni- culos præcepit, dona significans quæ sunt spiritus, D prædictorum sunt, ipse enim erat, qui in Paulo de quibus Salomon in Proverbiis dicebat: Sapientia ædificavit sibi domum, erexit columnas septem". Planius autem Isaias tradidit, Et requiescet super eum Spiritus Domini". Nec tacuit quæ, vel cujus numeri essent donà, subintulit enim Spiritus sapientiæ et intellectus, spiritus consilii et fortitudi- nis, spiritus scientiæ et pietatis, et implebit eum spiritus timoris Domini“. Agnos autem hæc appel- lat dona, ad ostensionem quia Spiritus sanctus unum est in Christo, de quo dictum est : Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi". Unde nemo Illa Pauli mandata significans, Pacem meam, inquit, sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine quibus nemo videbit Deum". Quæ quia per apostolicam linguam expressa erant, offerri ea præcepit cum panibus primitiarum quos esse Christi doctrinam diximus. In sequentibus rursus ait: Cumque elevaverit ea sacerdos cum panibus primitiarum coram Domino. Secundum LXX autem sic: Et separabit ea sacerdos separatione cum paxi- bus primitiarum ante Dominum, cum duobus agnis, significans cui Domino, ait. Cedentque iu osus ejus sacerdotis offerentis ea, videlicet Christi. Ipse enim noster sacerdos, ipse noster Dominus est. Ipsius sicut panes primitiarum, sic et agni mandatorum loquebatur, ipse omnia, quæ dicta sunt, obtulit. Pacem enim de quo Paulus mandat, primus Domi- nus discipulis annuntiavit, et sanctimoniam, sicut sanctus sanctorum, super omnes custodivit, nam ipse erat de quo Gabriel virgini dixit : Propterea quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei “. Verumtamen si vis diei de quo sermo est, compre. hendere excellentiam, confirmationem eorum quæ de eo dicta sunt, respice. Et vocabitis hunc diem celeberrimum atque sanc▾ tissimum, omne opus servile non facietis in eo. Legi- 1. * Joan. xvi, 14, 15. 37 Ps. LXXXIII, 5. 35 Ps. XXVI, 4. "Isa. x1, 2. ibid. "Joan. 1, 29. "Matth. xix, 21. » Matth. v, 22. 40 Act. 1, 1. * Prov. 18. * II Cor. 1, 14, 13. * Heb. xi, 14. " Luc. 1, 39. HESYCHII PRESBYTERI

timum sempiternum erit in cunctis habitaculis et A generationibus vestris. Quid ergo in ea est: quod in his excellet? Ecce enim et alios dies sanctos appel- lat, sed et de hoc primum inquit, et appellabitis hunc diem celeberrimum, et post hoc: atque sance tissimum, ut in eo cognosceres quid et cum aliis commune, et quid in se proprium habet; in ipso enim gentium vocatio non prædicari solum, sed et operari cœpit, quando Parthi, et Medi, et Elamita, et qui habitant Mesopotamiam, Judæam, et Pamphi- lium, omnesque reliquæ gentes, quas Lucas dinu- meravit, audire apostolos, linguis suis magnalia Dei loquentes, prædicantesque cœperunt. Nullum ergo opus servile in illo die faciamus, id est, quod ad servitutem pertinet, sed legitimum sempiternum in cunctis habitaculis et generationibus nostris B servemus, nihil servile operantes in tempore, quo ad nos venit Spiritus, quia ubi Spiritus Domini, ibi libertas, sicut Paulus scripsit 50. VERS. 22. Postquam autem messueritis segetem terræ vestræ, non secabitis eam usque ad solum, nec remanentes spicas colligetis, sed pauperibus et pe- regrinis dimittetis eas. Ego Dominus Deus vester. › Quia pietate plena sunt quæ nunc lege præci- piuntur, apertum est. Propter quod ea custodiri et secundum litteram oportet, sed majus corum lu- crum contemplatio possidet. Tu autem hoc in eis nota, quia cum similia his superius præcepisset, non tamen eadem sancivit, hoc autem verborum ipsa immutatio demonstrat, ibi etenim ait: Non com- plebitis messionem vestram, hic autem : Non secabi- tis eam usque ad solum, ut differentiam ipsam ex permutatione verborum intelligamus. Terram fide- lium esse predictam a lege Dei conversationem fre- quenter ostendimus: hujus messio, post resurrec- tionem Salvatoris a mortuis, et adventum sancti Spiritus, floruit. Et non quidem omnem scientiam quam habituri sumus, quando ad ipsum Deum venerimus, tradit verbum prædicationis: sunt autem quæ relinquit, utpote quæ nunc nobis reve- lari non possunt. Et propterea legem hanc in præ- dictis festivitatibus interposuit, et ait: Postquam messueritis segetem terræ vestræ, non secabitis eam usque ad solum. In eo quod dicit : Non secabitis eam usque ad solum, ea significavit, quæ nobis ad plenam scien- tiam et perfectam desunt, propter quod et subdi- dit: Nec remanentes spicas colligetis. Ut non conten- damus, neque frustra conemur ea quæ nostram fugiunt scientiam. Et propterea de messura quæ cadere dicuntur, colligere nec possumus, sed re- linquamus ea Christo quem significans legislator addidit : Pauperibus et peregrinis dimittes eas. Sive secundum LXX : Pauperi et proselyto relinques ea. Et quis est hic? Audi quod sequitur:: Ego Dominus Deus vester. - Pauper autem et hic dicitur, quia propter nos pauper factus est cum dives esset, ut illius pauper- tate nos divites essemus; sed et advena, quia etsi in propria venit, sui eum tamen non receperunt. Huic ergo ea relinques; solus autem scit quæ no- bis remanent, propter quod nec colligere possumus, quæ ut ipse colligat, separata sunt, teste Paulo qui dicit : O altitudo sapientiæ et scientiæ Dei! quam in- comprehensibilia sunt judicia ėjus et investigabiles viæ ejus *1. VERS. 24, 25. Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel: Mense se- ptimo prima die mensis, erit vobis Sabbatum me- moriale clangentibus tubis, et vocabitur sanctum. Omne opus servile non facietis in eo, et offeretis holocaustum Domino. › Septenarium numerum evidentem gerere et in- dubitabilem consummationis figuram sive uniuscu- jusque nostrum, sive generalem, multa quidem et alia ostendunt, illud autem maxime, quia Deus in die septima cessavit ab operibus suis, dans nobis ex ipsa requiem nostram conjicere, de qua Paulus ait : Qui enim ingressus est in illam requiem, re- quievit ipse ab omnibus operibus suis, quemadmo- dum et a suis Deus". Sed initium consummationis temporum, Domini est adventus propter quod illud novissimam horam Joannes evangelista appellavit, ait enim : Filioli, novissima hora est 3. Sed et Jaco- bus: Ecce judex ante januam stat ". Hoc tempus primam septimi mensis sicut principium consum- mationis, recte lex appellavit. Est etiam nobis re- quies; quia nos ab operibus malis carnis refecit, et a jugo gravi liberavit: Venite enim, inquit, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam ros Et rursus: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris ". Hoc et memoriale tubarum est : prædicat enim Salva- toris resurrectionem, quæ memoriale est commu- nis mortuorum resurrectionis, quæ in voce tuba- rum magnarum et terribilium efficitur: In jussu Dominico, in voce archangeli, in tuba Dei”, sicut Paulus docuit. Hoc tempus vocabitur sanctum Do- mino, quia vocationem, quæ in sanctificatione est, possidet ex qua adoptio, quæ ad eum pertinet vocatis efficitur : Omne opus servile non facietis in eo, et offeretis holocaustum Domino. • Non est enim jam tempus opera servilia agere, quia sufficit præteritum tempus ad voluntatem gentium, in quo gesta sunt opera servilia, et debe- mus, quemadmodum exhibuimus membra nostra arma iniquitatis ad iniquitatem, ita exhibere mem- bra nostra arma justitiæ, in sanctificatione ". Học est enim iterum holocaustum. VERS. 27-32. Locutusque est Dominus ad Moy- sen, dicens: Decimo die mensis hujus septimi dies expiationum erit celeberrimus, et vocabitur 49 Act. 11, 10. Matth. XI, 28. 80 || Cor. 111, 17. 31 Rom. 11, 33. 5 ibid. 29. 7 I Thess. IV, 15. ** Hebr. 1v,10. 38 Rom. vi, 13, 19. 831 Joan. 11, 18. ** Jac. v, 9. IN LEVITICUM. LIB. VI.

festa celebremus septem dies, id est totam nostram demus vitam in divina festivitate celebranda: Die autem primo requies, et die octavo requies. sione orare vult. Hoc est ergo quotidiana libatio, et A ræ, ab operibus videlicet terrenis cessantes : sacrificium, sive holocaustum, quæ tunc offerre possumus, quando corpora nostra hostiam vivam Deo exhibuerimus et membra nostra, quæ sunt super terram, mortificaverimus, paratique fueri- mus ire ad Dominum, cum Paulo dicentes: Eyo enim jam delibor, et tempus meæ resolutionis in- stat ". Propter hoc addidit: Exceptisque Sabbatis Domini, donisque vestris, et quæ offeretis ex volo, vel quæ sponte tribuitis Domino. Aperte illud tradens, quia super declinationem malorum, hoc est Sabbatum, et super alias justi- tias, quas Deo secundum tempus promittimus, aliquando ei jejunium, aliquando possessionum oblationem, vel in periculis venientibus nobis, vel voluntarie promittimus : propterea votorum et spontaneorum quotidiani ministerii Deo atque per- petui sacrificii, siquidem actio justa est, debitores sumus, ut nostram omnem ei, vitam offeramus, di- centes quemadmodum et Paulus dixit: Vivo autem non jam ego, vivit vero in me Christus. Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me : propter quod et nos offerre ei vitam nostram oportet, quia et ipse semetipsum pro nobis obtulit, VERS. 59-44. A quinto decimo ergo die mensis septimi, quando congregaveritis omnes fructus terræ vestræ, celebrabitis ferias Domini septem diebus. Die primo et die octavo erit Sabbatum, id est requies. Sumetisque vobis die primo fructus ar- boris pulcherrimæ: spatulasque palmarum, et ra- mos ligni densarum frondium, et salices de tor- rente, et lætabimini coram Domino Deo vestro, ce- lebrabitisque solemnitatem ejus septem diebus per annum legitimum sempiternum erit in genera- tionibus vestris. Mense septimo festa celebrabitis, et habitabitis in umbraculis septem diebus. Omnis qui ex genere est Israel, manebit in tabernaculis, ut discant posteri vestri, quod in tabernaculis ha- bitare fecerim filios Israel, cum educerem eos de terra Ægypti. Ego Dominus Deus vester. Locutus- que est Moyses super solemnitatibus Domini ad filios Israel. › Non jam septimo, cum numero septem dierum festivitatem agi proposuisset, sed octavo, primum quidem, quia his qui secundum litteram legem te- nent, festivitatem celebrare non licet, novo enim segregatus est populo, qui scit legem secundum spiritum accipere, et octavum honorare, quem diximus significare mortuorum resurrectionem. Secundo, quia unam virtutem habent et primus et octavus; quia octavus ipse est et primus, quia ipse est principium futuri sæculi. Deinde primus dies, qui est initium factæ prædicationis, in fine sæculorum requiem continet. Requiescere enim nos facit, cum nos a peccatorum laboribus liberal, per donum baptismatis cujus quia figuram inunda- tio gerebat, quæ creaturæ per Noe aquarum dilu- vio venit, recte de hoc dicebatur : Hic requiescere nos faciet ub omnibus operibus nostris, et de reli- quiis manuum nostrarum, et a terra cui maledixis Dominus Deus. Simulque primus dies, exordium vi- delicet prædicationis, promittit posteriorem re- quiem, quam octavus habet, id est, mortuorum resurrectio, et regnum futuri sæculi, de quo psal- lebat David Exsurge, Domine, in requiem tuam”. Quia enim utramque requiem exordium evangelicæ prædicationis possidet, audi quid primum Christus humano generi prædicavit : Pœnitentiam agite, ap- propinquavit enim regnum cœlorum". Per pœniten- tiam a laboribus vitæ quæ in peccatis est, requiem prædicans, et spem in regno cœlorum futuræ re- quiei. Sed primus quidem habet requiem a pecca- torum laboribus. Ab eo tamen, qui vocatus est su- perædificari huic requiei, virtutum operationem exiget. Propter quod Dominus dicit : Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis re- quiem animabus vestris". Subinfert : Jugum enim meum suave est, et onus meum leve ": banc quæ est cum requie operationem virtutum mandans. Hic autem legislator, cum festivitatem prædicasset septem dierum, primum ejus diem requiem appel- lavit: tacet autem sequentes dies, ut per hoc si- gnificet oportere virtutibus operam dare. Deinde ad octavum diem transfert requiem, ostendens, quia fideles et servientes legi Dei, vera requies sæculi futuri est. Quid ergo nos in tota vita ope- rari, et unde inchoare operationem oportet? с Tutos nos legislator esse præcipit sæculi futuri, et præsentem vitam ad illud coaptare. Propterea D cum compleret festivitatum verbum, iterat nunc tabernaculorum festivitatem, quia totius legis summa est non inhiare præsentibus, neque adhæ- rere terrenis, sed scire quia inquilini in ea et pe- regrini sumus, sicut omnes patres nostri. A quinto decimo ergo die mensis septimi. Esse mensem septimum completionen sive plenitudi- nen temporum diximus. Quintus decimus autem, utpote ex septem et octo constans evangelicam prædicationem, quæ ex præsenti vita et futura consistit, significat, hanc componens, illam præpa- rans. Quando congregaverimus omnes fructus ter- 8. Sumetisque vobis die primo fructus arboris pul- cherrimæ, spatulasque palmarum, et ramos ligni densarum frondium, et salices de torrente, et læta- bimini coram Domino Deo vestro, celebrabitisque so- lemnitatem ejus septem diebus. Quod oporteat per omnem vitam virtutibus operam dare, quas in fructibus et ramis prædictorum lignorum significa- vit, ipse numerus te septem dierum absque ulla 2. 71 II Tim. 1v, 6. 7ª Gal. 11, 20. 78 Psal. CXXV, 7 Matth. III, 7ª Matth. x1, 28. 76 ibid. HESYCHII PRESBYTERI

Velint Graeca, comprehendere mauus, atque ad earum eomedendas carnes, ori admovere ;, uti eliamnum furiosos homines factitare. videmus. Moriem Leonis ejusque moduni describit mulis Cedrenus. Quod ait auvtor, illic occisum, ubi £gaj- ji: vo) "EpgzvuvkA vkv évavüpo crat, ita inel- ligo, quia saeras imagines inde eraserit, atque. in primis Dominieam , qua semper fraci ea loca ornant, Quod palam vergit in. contemptum, ac velut. inficiatianem assumpta: ab eo. nalurae liomi- nis, ac Mauichaismum, ut. liquet ex S. Nicephori Antirrheticis . dubietate confirmat. Quia vero ex ipsa inchoare ; debemus vocatione, ex qua predicta est Cbristi intelligibilis requies, quie prima est festivitatis dies, manifestum est: quem diem superius appel- 'avit requiei. Nunc autem in eo fructus arboris puleherrimze sumere precepit, illos videlicet, quos in primo. Psalmo David cantavit: Et erit. tanquam lignum quod plantatum est secus déeursus uquarun, quod fructum suum dabit in lempore suo?! : Pul- €hrum enim dicit. Lemporaneum, et opportunum, id est qui in tempore est, et virtutis opportunis lemporibus peragitur, ut nullatenus in lempore justitize, fugientes eam, declinemus ad. compassio- nem. Áit enim: Jon uüisereberis pauperi in. judi- cio**, Quia et justitia, et compassio, et quodlibet dixeris, suum tempus opportunum habet, sient! Paulus dicit: Alligatus es. uxori? noli quevere. so- lutionem. Solutus es ab uxore? weli quavere uxo- rem?*. Et Salomon. ait: Oxmis rei tempus : tempus tacendi, et tempas loquendi, tempus belli, et tempus pacis**: et multa his similia. Unde et Saul con- demmnatus est, quia Ágag exira lempus. pepercit, €t compassus est, quo tempore eum hioc non opor- 1ebat acere! : nec oportebat eum parcere, cum Deus jussisset totum Amaleeh disperdi. Si ergo fructus arboris suinpseris, de quibus ait Joel: No- lite timere animalia regionis , quia. germinaverunt speciosa deserti, quie et lignum attulit. fructum suum? ; Sedet Cantiea. Cantieorum :. Sub umbra ejus quam desideravi, videlloot Christi, sedi ; et fru- ( clus. ejus dulcis guttizi moo **. Pulcherrimum sume, omnia enim quie fecit Deus, et bona sunt in tem- pore suo, Sed et Paulus aii; Omnia vestra honeste secundum ordinem fiant***5; quod oporteat aptari vir- lutes tempori signifivaus. Ergo fructus arboris pul- Cherrimz , principaliter Christus, fructus. illius ligni est, de quo in Isaia dietum est, Egredietur virga de radica Jesse, et flos deradice cjus ascen- der**; Dei genitricis videlicet virginis. Secandum LXX. Ipse fructus speciosus, Omuia enim ipse dispensat tempore 0;portuno. Si autem aliquid se- cundum ejus legem, et zelum est, quod correctum fuerit in verbo, aut in opere, hoc etiam fructus speciosus recle dieitur. Sumere autem et snatulas palmarum, id est juvenescentia justiti: genimina : p Justus enim sicut palma. florebit?! David dixit. Sed quia de palina nihil est, quemadmodum nec de eis qui juste vivuat, quod respui possil : Sume et. ramos ligni densarum frondium. Omnes quidem virtutum fructus, maxime autem miseri- cordiam: oportet enim eam esse continuam, ct permanentem, Quod Eeclesiastes. commendans. Oleum, inquit, de capite tuo non deficiat 5. Et iu Proverbiis : Non dicas : Vade et revertere et cvastino dabo tibi. cum statim nossis dovo 959. b Sane el salices, Secundum LXX, x332ouz, ramos, id est, continentiz, easlique conjugii. Salix enim coninentam significat, quia fructum non facit : sicul nec continentes, qui sunt veri eunuehi, qui CaS'raverunt se propler regnum eclorum, fructum. quemlibel sensibilem faciunt, ad quos Dcus per Isaiam prophetam dieit: "on dicat eunuchus ; Quia lignum aridum ego sum : quia dabo eis in doino mea, et in muris meis lorum. nominatum , melius a filiis et filiabus, nomen sempiternum dabo eis?2, Di- cimus aulem salicem gerere orationis, nee non penitentie figuram. Sie ergo et illud quod a David dictam est, intelligamus : Super ftzwina Babylonis, illic sedimus et ftevimus, dim. recorderemur iui Sion. In salicibus, iu medio ejus suspendimus organu ) nostra ?!, Orationis enim, el. penitentia laeryma, de quibus ait [saias: Sicut salices super preter- fluentes. aquas**, continentem. commisiionis ne- cessariam habent, iu tempore quo offeruntur : quod demonstrat Paulus : Nolite fraudare invicem dicens, xisiex consensu ad tempus, ut. vacetis ora - doni, quia castum oportet esse conjugium ^. lpse rursus ait. Salvabuntur autem per filiorum procrea- tionen, si permanserint in. file, et. charitate, et. san- elificatione, cum sobrietate *. Et ilerum : Honora- bile connubium, et thorus. immaculatus**, Sed hie de torrente sumere, de presenti videlicet vila, lorreus enim propter transitum, sive decursum si- mnl autem et propter hyemem, quam habet diver- , Sarum tenLitionum, atque tribulationum , recie ' nominatur, ita ut David de Christo diceret, quia Cb ipse de mundo et ejus. tribulationibus, utpota similis nobis effectus, gustavit: De torrente in. via bibit, propterea. exaltavit caput. Exaliavit enim in €ruce pendens, Crucitigitur aulem, quia ex nostro lorrenie bibere semel clezit. Qui ergo hzc agit, septem diebus lotum. videlicet tempus, ketari po- lest. Sed Ltari ante. Dominum non impiorum, et peccatorum gaudio. Nom est etendar gaudere impiis, dicit. Dominus?', quippe qui in voluptatibus, et corruplionibus festivitatem habent, sed in Domino Letamini, Quid autem est coram Domino lztari ? Mlest, i co credere, et pro eo pati. Iloe enim Petrus. gaudium ex quo constet, demonstrat. Scri- | psit ergo. Per fidem «ad salutem, paratum. vevelaii iniempore novissimo im quo exsullabis, modicum mune si oportet. contristari in variis tentationibus*o, Sic novissimoram temporum figuram gerit septi- mus mensis. Festivilas el gandium per fidem, quas est in Christo, ct pro. psssionibus eius Scd quo- modo hanc festivitatem consummare e! concludere debeamus, ostendtmt bec legislaloris verba. Celebrabitisque festivitatem cjus septem diebus per annum. Legitimum sempiternum erit in generationibus gpsieis SMouss xzedhan Kocimn welshenkitle 2? afib.hl est. Elia ergo »eceptis' duodecim lapidibus altare / exstruxit, eirca quod fossam effodit, deinde ligna lapidibus imponens, et juvencum maetatum. super lapidibus et lignis parans, eidemque duodecim aquz hydriss superfundens, impleta etiam fassa qui eireum altare aqua, Dominum. sunm eum in- vocasset, descendens e colo ignis carnem, lapi- des, et aquam devoravit, adeo ut ingentem etiam iu terra fossam eavaret; quad Israelitas in slu- porem egit. literfeeitque Flia ^ pseudoprophetas gladio, in torrente Kison. Deinde Dominum invo- cwvit, qno in ipsos pluviam demittente , sublata est pestis. Jzebel. autem, Ahabi regis Israelis uxor, awlito quid pseudoprophetis fecisset Elia, misit ad ipsum, exdem illi interminans ; qui ergo ah illa metuens aufugit, Oecurrente interim ipsi Etisha Ja sháphati filio, qui bobus suis 401-903 qvas pasce- Yat relictis, Eliam secutus, factus est ipsi discipulus. Tum Ebn Hadad, Damasei rex, congregatis subditis suis, regibusque triginta duobus in au- xilium vocatis, enm jngenli, quique mumerum excederet, exereitu profeetus et. as bellum. Ahabo, l«raelis regi, inferendum egressus, misit ad eum | dicus] : Quidquid. passides auri atque. argenti meum est. servi eiiam ti, aheilleque ae inulieres, totum quod possides meum est. Metuens: ergo ah ipso Ahab totum quod postulavit illi annuit, In- terea autem dum inter ipsos ultro citroque cur- sitarent legati, eece egressi pueri quidam e filiis dueui Syrorum exercitum eiréumire, quos con. ( spicientes Syroruni exercitus. suspicati sunt [sroe- litas ipsos adortos fuisse, adeo uL in fugam cos- versi alij alios opprimerepnt, seque. mutuo occide- rent. Cujus rei fama cum ad Ahabum regera lsraelis pervenisset, ipse eüm suis cos. insecutus, castra eorum, tentoria, jumenta et quidquid ipsis esset, diripuit, Ebn Hadad autem Damasci rex, solus ad. urbom Damascum evasit, ubi ad ipsum congregati sunt e comitibus ejus quicunque evase- 1ant. Collectis ergo copiis egressus est ob lioc quod siti acciderat. ultionem sumpturus. Obviam autem illi profeetus. Ahab, fsraelis rex, ipso in fugem dato e comitibus ipsius viros vicies septies mille interfecit, evadente: Ebn. Hadado solo Damascum usque. 20/4 Consulentes autem ipsi el sociis ipsius ! nonnulli dixerunt : rex Jsraelis misericors esi; aecedentes ergo ipsum rogabimus ut a nobis d s- vedat, alias. enim periiraus. Vestibus ergo laceris imduti, Ahabum, Israelis regem adeuntes dixerunt : Bieit servus tuus Ebu Hadad, ne tuihi. succenseas vb illud qued tibi intuli. Quibus respondit Ahab, »ex lsraelis : Non est ille alius quam frater meus. Tam illi : Si frater. tuus sit, inquiunt, foslus «um ilo de Daniaseo pangas, sitque inter. (P. et. ipsum Jr. Cui ille annuit, Tribus post annis, descendente Joshaphate, Judie rege, ad Ahabum, lsraeiis re- gem, salutandum, obviam illi faetus Ahab apud se despilio excepit. Junxitque Joshaphat connubio lilium: suu Joramuu Atalie, Ahabi regis sorori. gratiam videlicel, extenuat, non tamen corrumpit : per quam charitatis fervor intepescit qdidem, sed non exstinguitur : quz valetudinem iriminuit ani- mis, sed mortem non conseiscit: qu:e Dei erga nos amorem prefervidum fortasse etiam defervere fa- οἷν, odium vero. minime lacessit aut provocat. Contra vero originalis culpe labes animi pulchri- iudinem corrumpit, charitatem excludit, mortem Affert, et Dei. Opt. Max, odium homini accersit. Immunditiam legalem, illam scilicet, quam femina propter sordes, quibus ex partu imbuebantur, cone irahere solebant, a nitidissimo Matris su& speculo Deus abesse voluit, ut docet Cyprianus in serm. de Nativit., Augustinus dev Haresibus, Epiphanius in Compendio Doct., Nazianzenus orat. 40 et. alii.

non habet ubi caput suum reclinet. Manebit autem tis in umbraculis vestris septem diebus. Ut toto præ- A omnis qui ex genere Israel est, sive secundum senti sæculo, quemadmodum tabernaculo utamur, sic enim eum Ezechias appellavit, dicens: Quievit generatio mea, ablata et convoluta est a me, quasi tabernaeulum pastorum”. Non ergo transitum vel decursum ejus ignoramus, divitias congregantes, vel domos magnas ædificantes: sed quemadmo- dum Paulus ait: Intendamus, quia tempus breve est, ut ementes sicut non ementes simus, et possi- dentes, tanquam non possidentes, et utentes mundo hoc, ut non utentes. Præterit enim figura mundi hujus'. Omnis qui ex genere est Israel, manebit in taber- naculis, ut discant posteri vestri, quod in tabernacu- lis habitare fecerim filios Israel, cum eduxerim eos de terra Ægypti. Ego Dominus Deus vester. Vides quia figuræ hæ populo Judæorum, et imagines ma- jorum mysteriorum datæ sunt: et propterea habi- tare in tabernaculis, et tabernaculorum festivita- tem celebrare jussi sunt, ut non obliviscerentur liberationis Ægyptiae: sed hoc quidem secundum litteram, spiritaliter autem ut reminiscamur, quia de intelligibili Ægypto liberati sumus, id est ab intelligibilis Pharaonis servitute, quæ est secundum corruptionem laterum præsentis sæculi, qua si quis plene carere vult, in tabernaculis habitet, Deum suum imitans dicentem: Vulpes foveas ha- bent, et volucres cæli nidum: Filius autem hominis LXX. indigena, id est vere nobilis, verus Israelita Abrahæ hæres, qui patriam et genus, et domus paternas reliquit, et in tabernaculis cum Isaac et Jacob, cohæredibus promissionis habitat. Quia autem non septem tantum diebus habitare in ta- bernaculis verum Israelitam legislator vult, sed per hunc numerum omnem vitam significat, filii boc Jonadab, filii Rechab, et ea quæ de eis scripta sunt per Jeremiæ prophetiam, docent. Habent enim sic: Et obedivimus voci Jonadab filii Rechab patris nostri, in omnibus quæ præcepit nobis, ita ut non biberemus vinum, cunclis diebus nostris, nos et mulieres nostræ, el non ædificaremus domos ad habitandum, et vineam, et agrum, et sementem non habuimus, sed habitavimus in tabernaculis, et obe- dientes fecimus juxta omnia quæ præcepit Jonadab pater noster³. Sic supernam quietem, et non di- spertitam vitam, et sine aliqua vexatione justi studuerunt, qui potuerunt intelligere spiritalem fructum tanquam Lotrum inter folia cælatum litte- ræ. Has filiis Israel festivitates Moyses locutus est, in quibus nos lætemur, festa celebrantes in lege Dei, et quæ ab eo ordinata sunt, secundum inten- tionem ejus agentes, et pro materia quæ vexat ho- minem, partem bonam eligamus, charitatem Patris, gratiam Filii, societatem sancti Spiritus. Ipsi gloria in sæcula sæculorum. Amen. LIBER SEPTIMUS. . VERS. 1-4. Et locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Præcipe filiis Israel, ut offerant tibi oleum de olivis purissimum ac lucidum, ad concinnandas Hncernas jugiter extra velum testimonii, in taber- naculum fœderis. Ponetque eas Aaron vespere usque in mane coram Domino cultu, rituque per- petuo in generationibus vestris. Super candelabro mundissimo ponentur semper in conspectu Do- mini. ▸ Plena et nunc bonis multivaria, et multimoda lex spiritus, nec enim exquirere ea quæ sunt ad correctionem płacentinm Deo et quæ perpetuam vitam nobis conquirant, cessat. Cujus ergo figu- 'ram hoc, quod nunc expositum est a lege, cande- labrum, et lucernæ, et oleum gerant, ex verbis ipsis tegens discere potest, illud Pauli, quod ad He- bræos scripsit, ad memoriam prius revocans: Ha- bait quidem et prius justificationes culturæ, et san- clum sæculare. Tabernaculum enim factum est pri- 1. ; mum, in quo erant candelubra, el mensa, el propo- sitio panum *. Deinde quomodo hæc quæ talia sunt, intelligentur exponens ipse rursus flebræis, um- bram habere legem ³ dixit. Ergo per umbram, cor- pus exquiramus: Candelabrum ergo dicimus esse evangelicam conversationem, in qua Christus lu- cernæ modo exsplendere virtutes præcipit : Nemo enim, inquit, accendens lucernam, ponet eam sub mo- dio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt *. Ilis lucernis oleum eleemosyna est, quia et jejunium, et virginitas, et oratio, el justi- tia, et omnis actio bona per misericordiam dile- ctionis pauperum irrigatur, et custodiuntur in- exstinguibiles. Quod manifestant lampades quinque fatuarum virginum': quæ, quia dilectionis pau- perum minus habuerunt oleum, a sponso exclusæ sunt. Sed oportet oleum esse olivarum purissimus, ut non ex injustitia, neque ex rapacitate dilectioni pauperum serviamus, neque ad ostentationem. De olivis autem est, si ex bonis laboribus, et ex justi- "Isa. XXXVIII, 12. Ix, 1, 2. * Hebr. x,1. I Cor. VII, 29-31. • Luc. vi, 16. • Matth. xiii, 21; Luc. ix, 58. • Jer. xxxy, 6–10. * Hebr. 7 Matth. xxv, 1 seqq. HESYCHII PRESBYTERI CAPUT XXIV.

- tiæ pecuniis, vel possessione perficiatur : hæc A cjus : Christus enim ipse plenus est spiritu, dicens : enim olivæ umbrosæ, et fructuosæ recte appellan- mana eleemosynam faciamus. Oportet ergo lucer- nam hanc semper accendi, extra velum videlicet corporis Christi : hoc enim esse intelligibile ve- lum, per multa præcedentia demonstratum est. In tabernaculo autem fœderis, sive ut LXX testimonii, id est in cœlo, in quo habitare Deum manifestum est : utrumque ergo a legislatore dictum est : Si enim quæcunque facimus pauperibus ³, hæ: tan- quam sibi facta, is qui propter nos factus est pau- per, imputat, recte ante corpus Dominicum lucerna eleemosynæ incenditur, sed tamen et in cœlo: ibi enim Suos thesauros misericordes permittunt. Propter quod succendat eam Aaron, sive secun- B dum LXX, et filii ejus. Christus enim, qui est verus sacerdos, pauperum compassionem cepit. Imitantur autem eum, quicunque ejus lucrari adoptionem volunt. Ponetque eas Aaron, vel sicut LXX incendent eas Aaron, et filii ejus a vespere usque mane. Id est sine cessatione, quia et Salomon dicebat : Oleum de capite tuo non deficial, ut oporteret eleemosynæ lucernam incendere continue ostendens, et hoc ipsum coram Domino, sicut ipse Dominus dixit: Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua, ut eleemosyna tua sit in abscondito, et Pater tuus qui videt in abscondilo, reddet tibi ¹º. Hanc legem habeamus cultu rituque perpetuo in C generationibus nostris super candelabro mundissimo. Id est evangelicam conversationem, secundum quod jam diximus. Ab omni enim hæc ironia, et hypocrisi munda est, utpote lucernas eleemosynæ ante Dominum, et non ante homines incendentes. Usque mane autem incendamus, in præsenti vide- licet sæculo. Quando enim mane illuxerit futuri sæculi, jam non est super tempus operationis elee- mosynæ, quod aperte significat Salomon dicens: Ne dicas amico tuo : Vade, el revertere, el crastiņo dabo tibi, cum statim possis dare, nescis enim quid pariat superventura dies ". Id est, festina, et non differas, ne forte deducaris in locis, in quibus ope- rari tempus non habes, sed rationes illic necesse sit reddi de his quæ hic operati fuerimus. Præterea his salutare tempus est legislatoris intellectum, can- delabrum mundum quidem,quia peccatum non habuit, nec dolus inverªus est in ore ejus ¹. Candelabrum au- tem, quia ipse est lumen verum,quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum ". Super hoc incenditur lucerna, Spiritus sanctus, igneus enim est substantia, et operatione, unde in specie ignea- rum linguarum super discipulos descendit ". Hinc purissimum oleum offerre, id est vitam mundam debemus scientes, quia non omnium est incen- dere illud, sed solius intelligibilis Aaron, et filiorum ix. 8. Spiritus Domini super me, propter quod unxit me ". Super quem in specie columbæ de cœlo descende- bat. Sed et ignem veni mittere super terram, et volo ut accendatur ". Cum hujus lucernæ ignem signifi- caret, dicebat. Nam et ipse filiis suis tradidit, quando insumans apostolis, dicebat: Accipite Spi- ritum sanctum 17. Sed lucerna ista aliter non in- cenditur, nisi per vitam mundam, et per conversa- tionem lucidissimam, sive claram. Qui autem talis non est, spiritus in eo exstinguetur. Neque enim sine causa Paulus contestabatur, Spiritum nolite exstinguere " : in nobis esse, incendere ejus opera- ționem et exstinguere, aut studentes ea, quibus in- cendatur, aut negligentes, evidenter ostendens. Nimis ergo ordinate, quandoquidem lucernæ men- tionem facit, non autem lucernarum, quia de ipso sancto loquitur Spiritu, sic dicit, ut lucerna semper ardeat, tam ejus æternitatem ostendens, quia spon- te, et ex sua auctoritate succenditur. Quia autem lucernarum memoriam fecit, dicit operationes Spi- ritus. Aiunt autem LXX: Incendent lucernas ante Dominum usque mane, hoc ostendentes, quia nos opus habemus accendere operationes spiritalis ignis, materiam eis subministrantes, ex quibus ac- cendi vult. Quod autem dixit, usque mane, id est, usque ad sæculum venturum, tunc non jam nos incendere, neque accendere opus habemus. Omnes enim erimus spiritales, qui nobis dignitatem hanc in hoc sæculo comparaverimus. VERS. 5-9. Accipies quoque similam, et coques ex ea duodecim panes, qui singuli habebunt duas decimas. Quorum senos altrinsecus super mensam purissimam coram Domino statues, et pones super eos thus lucidissimum, ut sit panis in monimentum oblationis Domini. Per singula Sabbata mutabuntur coram Domino, suscepti a filiis Israel fœdere sempi- terno, eruntque Aaron et filiorum ejus, ut come- dant eos in sancto loco, quia sanctum sanctorum est de sacrificio Domini jure perpetuo.› Vocat ad contemplationem mandati nos ipse pa- num numerus, sed et propositio: et quia non et ipsos, quemadmodum ea quæ sunt de sartagine, et craticula, et clibano, holocaustum fieri præcipit, sed poni quidem in mensa altrinsecus, et solis eos D licere sacerdotibus, non et Levitis edere, ut tamen et ab ipsis in loco sancto comedantur. Sed et quia sanctum sanctorum appellati sunt, intellige quæ dicuntur. Dabit enim tibi Dominus intellectum. Me- mento mysticæ mensæ, de qua nulli præsumere præceptum est, excepto intelligibili Aaron, id est Christo ipse enim eam primus initiavit : sed et filiis ejus, qui ab eo facti sunt Christi, et induti sunt eo : quam tamen comedere in loco sancto jussi sunt. Est vero et sanctum sanctorum, ut sanctifi- cationem habeant præcipuam, et indespicabilem. Illi panes ex duabus decimis, Dei enim et hominis, tur. Lucidissimum autem, ut non pro gloria hu- * Matth. xxv, 40. • Eccl. "Act. 11, 3. 15 isa. LXI, 4. 10 Matth. vi, 3. 4. 11 Prov. 111. 28. 11 Petr. 1. 22. 13 Joan. 1, 9. » Luc. x11, 49. 17 Joan. xx, 22. 18 I Thess. v, 19. IN LEVITICUM. LIB. VII.

solumque Aaron, et filios ejus hujus cibi esse par- ticipes, præcipit comedere non ubique, sed in loco sancto. Sit autem nobis sanctus locus prius quidem aula Dei, deinde nostra corpora quando sunt a pol- lutionibus munda, ita ut et nobis conveniant hæc Pauli verba: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Insuper elevans ejus gloriam, et mysterii dignitatem efferens in sublime addit : Sanctum sanctorum est de sacrificio Domini jure per- petuo. Ergo sancta est oratio, sancta divinæ Scripturæ lectio et interpretationis auditio, sancta sunt, ut bre- viter dicam, omnia quæ in Ecclesiis Dei secundum legem ejus dicuntur et aguntur. Sancta autem san- ctorum de sacrificio Domini, de omnibus videlicet quæ offeruntur et aguntur, ad ejus gloriam mensa est, quàm de sacrificio suo Christus proponit. Nam non simpliciter dixit, quia sanctum sanctorum est : sed addidit secundum LXX, ipsi non solum qui ab eo satisfactionem habet sed et subsistentiam non negligenter eam sed proprio sanguine : qui pro no- bis effusus est ostendente et constituente. sunt ejusdem in utroque perfecti, ponuntur seni al- A suam esse mensam, et testamentum suum æternum trinsecus. Mystica mensa ponitur quidem hic, poni- tur etiam in futuro sæculo. Sex autem panes, positio una, quia perfectus numerus, sicut et mysterium ipsum perfectum, et perfectos facit cos, qui boc fruuntur. In sex autem diebus hærc visibilis facta est creatura, sextaque die homo productus est ", propter quem Christus mysticam præparavit men- sam. Verumtamen et omnes simul recte duodecim panes sunt, quia primi Dominicam cœnaverunt apo- stoli, qui erant duodecim numero. Super hos thus lucidissimum ponitur, sive ut LXX, etiam sal. Sed thus prius, gratiarum actionem, id est oblationem, quæ principatum tenet in Dominicam cœnam, signi- ficat thus, non solum quia immolatur Deo, sed quia et multas, sicut dicunt medici, sanat oculorum B ægritudines. Sal enim apostolorum doctrinam signi- ficat, ad quos dicitur: Vos estis sal terræ ". Recte autem in multis locis mysticæ mensæ, ipsi apostoli et doctrina eorum ponuntur, quia quemadmodum ipsis Dominus, sic ipsi nobis divinæ cœnæ com- munionem tradiderunt, quorum mensa munda, vi- delicet altare, de quo David psallebat: Parasti in conspectu meo mensam, adversus eos qui tributant me". Hæc munda est primum quidem sicut mun- dans, deinde sicut nihil mendacii, nec infectionis, qualia sunt in mysteriis paganorum, habens insuper, quia non licet participem illius fieri eum, qui non nundo accedit sensu, neque indutus est veste alba, qualem qui indutus non fuerit projicitur ex eis, qui Avocati sunt ad crenam hanc semper ". Sed et die Sabbatorum præcipit poni, primum quidem, quia et sin intelligibili requie quæ est verum Sabbatum, lo- cum habet, et hoc est mensa Domini, etsi cœna ejus -est nova, quemadmodum licet in his, quæ dicta sunt a Domino de calice vitæ æternæ, conjicere. Quia autem non frustra hæc, quæ nunc legislator exposuit, in Unigeniti accipimus mensa, nec loqui- mur arroganter, aut scurriliter exquirimus, quod non ad intentionem legis pertinet, sed imo valde et vere conjicimus, ipsa auditori verba satisfacere possunt, in quibus hic proprie locutus videtur, ait enim : Ut sit panis in monimentum oblationis Domini. . VERS. 10-14. Ecce autem egressus filius mulieris Israelitidis, quem pepererat de viro Ægyptio inter filios Israel, jurgatus est in castris cum viro Israelita. Cumque blasphemasset nomen Domini, et maledixi - set ei, adductus est ad Moysen. Vocabatur autem ma- ter ejus Saloniteh, filia Dabri, de tribu Dan. Miserunt- que eum in carcerem, donec nossent, quod jussisset Dominus. Qui locutus est ad Moysen, dicens: Educ blasphemum istum extra castra, et ponant omnes qui audierunt, manus suas super caput ejus et la- pidet eum populus universus. > Admirabilia et nunc nobis legislator tradit, in qui- bus dignum est dicere: Quam dulcia ſaucibus meis eloquia tua, Domine, super mel et ſavum ori meo”. Necessaria enim, et nimis utilia in imaginibus vivis, et signis animatis, et operantibus modo quodam 5.se moventibus tradit. Exterior enim sapientia est, de qua ait Paulus : Quia stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi". Et rursus: Sapientia hujus mundi, stultitia est apud Deum ". Dicit enim eam, qnæ est erga cursus siderum, et mensuras cœli, et aliorum nobis incomprehensibilium perscrutationem, quæ Quis, aut in cujus commemoratione? Sed illud pro- D apud Ægyptios studebantur, et illic quodammodo cul dubio est, quod se dixisse Paulus Dominum tra- dentem mysterium scripsit. Quotiescunque hæc fe- ceritis, in memoriam mei facite, deinde rursus additum est. Per singula Subbata mutabuntur coram Domino, suscepti a filiis Israel fædere sempiterno. Sive ut LXX, testamentum sempiternum : illud procul dubio testa- mentum dicens, cujus Dominus tradens mysterium, mentionem facit. Sed et nos dicentes, quantum ve- ritatis, quantumque dignitatis habeat, cum maximo timore et amore accedamus. Quia mundam dicit initium, et præmium sumpsit, quam nec Moyses in Pharaonis regalibus nutritus, ignoravit. Sed liber Regum dicit Præcedebat sapientia Salomonis sa- pientiam omnium Orientalium, et Ægyptiorum ". Israelitis autem mulier, divina Scriptura videlicet, de qua in Proverbiis dictum est: Mulier intelligens benedicitur, timorem autem Domini ipsa laudet, quia superfluas quæstiones relinquens, adhæsit timori divino ". Non oportet ergo Israelitidem mulierem et sapientiam spiritalis Scripturæ, exteriori sapientiæ coire, ita ut et subjiciatur, et eum qui ex eis nasci- 13. ** Gen. 1, 27. 10 Matth. v, Psal. XXII, 5. ** Matth. xxi,} seq. 28 II Cor. vi, 16. CXVIII, 103. 98 1 Cor. 1, 20. I Cor. 1, 19. 27 III Reg. iv, 30. 38 Prov. xv, 4. 24 Ps. HESYCHII PRESBYTERI ₤101

- tur, videlicet eum, qui ex utraque docetur, non solum A qui maledixerit Deo suo, portabit peccatum suum, filium Israelitidis, sed et filium Ægyptii esse, cum et qui blasphemaverit nomen Domini, morte moriatur. sapiat videlicet quæ Ægyptii sunt, et exteriori sa- Lapidibus opprimet eum omnis multitudo, sive ille pientiæ se conjungat, et ea quæ illic sunt dogmata civis sive peregrinus fuerit. Qui blasphemaverit obtinere velit. Si aliquando hoc fiet et quispiam nomen Domini, morte moriatur. › talis fuerit inter filios intelligibilis fidelis Israel, et in castris, quod est Ecclesia, quam Jacob in figura per somnium videns, dicebat: Castra Dei sunt hæc 19 et est ex Israelitide, et Israelita, rixentur, qui magnus est, et mundus et qui se sapientiæ Dei totum dedit, et qui dicit sicut Paulus: Sapientiam loquimur inter perfectos, sapientiam autem non hu- jus mundi, et principum sæculi hujus, qui destruen- tur *. Rixentur autem de verbis, aut dogmatibus con- tendentes, et blasphemaverit filius mulieris Israeliti- dis nomen: sit enim hoc quando is qui sapientia exteriori læsus est, mentionem facit Christi. Vidi enim, quia nimis subtilitatem sequens legislator ait: Cumque blasphemasset nomen. Quod autem tacet, necdum enim quando hoc sanciebatur erat notum, quia necdum natus erat is, qui ex virgine, et Spiritu sancto incarnatus est, de quo dixit Gabriel: Et vo- cabunt nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum ". Paulus autem quantum sit hoc nomen ostendens ait: Et dedit ei Deus nomen super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, cælestium, terrestrium, et inferno- rum ”. Quando ergo is, qui in sapientia confidit, et intendit exteriori, quæ dicit parvum, magnum, maximum; et gradus, quod impossibile est, exquirel in divinitate, blasphemaverit nomen Christi : blas- phemat enim Filium, qui eum Patri dicit minorem : extra castra necessarie expellitur, et a spectaculo Ecclesiæ educitur. Qui autem audierunt, ponent manus suas super caput ejus : ostendentes per ca- put, quia caput vere Christus, caput autem Christi Deus quia qui Filium blasphemavit, et Patrem in illo blasphemavit. Novum hic, et quod conturbet aures multorum secundum editionem LXX præcipit: Homo, homo quicunque maledixerit Deo, peccatum accipiet, qui autem nominat nomen Domini, morte moriatur. Et blasphemando Deum, nominare nomen Domini gra- vius est : nam ille quidem peccatum accipit solum- modo, ille et pœnam sustinet mortis. Quæ enim differentia inter Dominum et Deum ? Nonne hic iste ipse est qui dixit : Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est . Et rursus: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo".Quomodo ergo qui maledixit Deo, peccatum accipit, qui autem nominaverit no- men Domini morte morietur ? Aut cujus rei gratia omnino pœnæ submittitur, qui nominat nomen Domini? Invenies enim Isaiam exsultantem in hoc, et dicentem Domine, extra te alium nescimus, no- men tuum nominamus ". Quod ergo nomen Domini quis nominans, sub maledicto et sub pœna mortis efficitur? Siquidem aliquod latens nomen, et quod nos ignoramus, legislator nunc dicit, quod in Scri plura sacra non est manifestatum : quomodo quis - piam hoc nominet, quod non didicit, nec ad me- dium proferre potest? Vide autem quid nobis Deus per Moysen manifestaverit : Cumque descendisset Dominus per nubem, stetit cum eo Moyses, invocans nomen Domini, quo transeunte coram eo ait: Domi- nator Domine Deus misericors el clemens 8. Non autem hoc nobis manifestaret, si nos hoc non nominare voluisset. Sed aliud nunc per præsentiam legislator demonstrat illam enim blasphemiam, quam scien- do quis committit, hanc sub pœna maxima esse, et non venialem vult. Et hoc dicit aperte, quod in Evan- geljis Dominus ait : Omne peccatum, et blasphemia dimittetur hominibus. Qui autem dixerit contra Spi- ritum sanctum, non dimittetur ei, neque in hoc sæculo, neque in futuro ". Blasphemiam spiritus, eam quæ in scientia Dei committitur, blasphemiam appellans, quia scientia donum est specialiter Spiritus, ita ut Paulus diceret : Huic quidem datur per Spiritum ser- mo sapientiæ, alii sermo scientiæ *. Quamobrem et nunc intelligis maledicere Deum, qui ncn sciendo blasphemat. Unde nec blaspheniare eum Symmachus sicut filium mulieres Israelitidis scripsit, sed detra- here. Dixit enim : Homo qui detraxerit Deo suo. Et per hoc maxime ostenditur, quia per nimiam igno- rantiam, ea de Deo, quæ de homine habet in quibus locum habet detractio, dicere. Verumtamen et sic peccatum accipit, quia dum deberet scienţiaın habere non babuit. Nominare autem nomen Domini in male- dicendo ait eum, qui in scientia blasphemat. Hi autem proprie Dominum nominant, qui ejus scien- Et lapidet eum populus universus. Qui occidunt et disperdunt eum qui blasphemavit. Sed et hæc verba hujus sanctionis opportune nota, quo modo adduxe - runt eum ad Moysen. Ipse autem non ex auctori- tate agit, nec profert contra eum sententiam, sed misit eum in carcerem, ut dijudicaret per præce- plum Domini. Nam Mosaica lex, odio quidem habet ipsa Filium blasphemantem, quod manifestum est ex eo, quod frequenter Trinitatis insinuat mysterium, (non quidem aperte, nec sic plane de ea loquitur, sicut Evangelium), et propterea eum ad judicium mandatorum Domini reservavit. Quorum? Illorum videlicet, quæ dicunt : Qui non credit inFilium jam judicatus est ". Et rursus: Si non crediḍeritis, quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Multaque alia talia in evangelicis præceptis dicta. 91. VERS. 15-16. Et ad filios Israel loqueris: Homo D) 5. Philip. 11, 10. 33 Joan. II, 48. ** Joan. vill, as Exod. XXXIV, 5. » Matth. xi, 31, 32. "Gen. XXXII, 2. Deut. vi, 4. 101 Cor. xi, 8. 30 1 Cor. 11, 6. ** Matth. xxii, 37. 1 Luc. 1, 31. Isa. XLV, IN LEVITICUM. LIB. VII.

tiam conquisierunt per Spiritum. Nemo enim potest A Sed et si percusserit animal, videlicet eum qui pe- dicere: Dominus Jesus, quemadmodum Paulus ait, nisi in Spiritu sancto ***. Quia ergo scientes blasphe- mant, recte sunt sine venia, sive a Patribus scien- tiam habent, et appellantur propter hoc cives, sive modo eam didicerunt et propterea sunt peregrini. Cum nominant ergo nomen Domini, recte morien- tur : id est, cum nominant et blasphemant. Vides ergo, quia et ille Israelicæ mulieris nominavit no- nen, et blasphemavit, poenam sibi superinduxit. Sed in hac sanctione hoc quod videtur dubiam, Aquila planius edidit, ait enim : Vir quando blasphemaverit Deum suum, et accepe- rit iniquitatem sibi, et denominans nomen Domini, morte moriatur. Non dixit, nominans, sed denominans, ut hunc, de quo nunc sermo est, simul blasphemare B et nominare ostenderet, eum, qui blasphemat, et nominat nomen Domini, videlicet spiritus, ait ergo Paulus Dominus enim Spiritus est. Hunc mori et occidi præcipit legislator, est autem is qui sciendo blasphemat, sicut semel diximus. VERS. 17-22. Qui percusserit et occiderit ho- minem, morte moriatur. Qui percusserit animal, reddat vicarium, id est animam pro anima. Qui ir- rogaverit maculam cuilibet civium suorum, sicut fecit faciat ei: fracturam pro fractura, oculum pro oculo, dentem pro dente restituet. Qualem inflixerit maculam, talem sustinere cogitur. Qui percusserit jumentum, reddet aliud. Qui percusserit hominem, punietur. Æquam judicium sit inter vos, sive pere- grinus, sive civis peccaverint. Quia ego sum Domi- pus Deus vester. › Multa et nunc consequentia legislatorem inveni- mus uti, si intentioni eorum quæ scripta sunt men- tem figamus: quoniam nulla Dei gloria ex blasphe- mia alicujus sustinet imminutionem nec sui gratia hos, qui cum blasphemant, sub tali esse pœna, et tormentis præcipit. Cum autem nos noceamur talibus verbis, et divinam minuentes ſamam, quod est hominibus perniciosum, ignorare Creatoris et communis benefactoris dignitatem, recte præsentia subdidit; Qui percusserit, et occiderit hominem, sive se- cundum LXX, Qui percusserit animam hominis, morte moriatur. Et quis hominis percutit ani- mam, nisi qui eum illiciat ad impietatem? qui eum ad blasphemos trahit sermones? in quibus moriatur pessima peccati morte, quæ vera est mors animæ. Propter quod morte mori hunc, qui talis est, præcipit. Hic tamen animam dicens hominis animalem maxime hominem dicit, id est eun, qui non potest intelligere quæ sunt spiritus, de quo ait Paulus Animalis autem homo non percipit ea quæ sunt spiritus. Stultitia est enim illi et non potest intelligere, quia spiritaliter examinatur“. Quem qui percusserit, morte moritur. coris modo vivit, de quo ait David: Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus ést jumentas insipientibus, et similis factus est eis ", reddet vi- carium, id est animam pro anima. Nec enim, qui peccatorem, aut popularem, et non habentem dis- cretionem subtilem de Deo, errare fecit, venia emnino dignus est. Si autem non sic percussit, ut perfecte eum ad impietatem perdueeret, et ex loto eum ercare faceret a Deo, omnino autem quædam ei dixerit, aut egerit, maculam peccati irrogavit secundum hoc, et pœnam sustinedit; ait enim : Qui irrogaverit maculam cuilibet civium suo - rum, sical fecit, fiat ei: Fracturam pro frac- tura, sive ut LXX, contritionem pro contritione, oculum pro oculo, dentem pro dente. Sive enim virtutem, quam habuit civis, sive proximus ille mala docens aut suadens, aut scandalizans, aut detrahens, et calumnians contrivit, sive oculum ejus, videlicet scientiam, unumquodlibet prædictoram agens cæcavit, aut dentem, virtutem verborum : dentes enim pro verbis Scriptura accipere solet, quod ostendit David dicens: Filii hominum dentes eorum arma et sagittæ, et lingua eorum machæra acuta “. De Christo autem Jacob patriarcha in benedictioni- bus dicebat: Pulchriores oculi ejus vino, et dentes lacte candidiores *. Clari enim, et aperti evangelici Christi sermones sunt super lac legale. Necessarie ergo eoruin, quæ dicta sunt aliquid nocens, similem et ipse sustinet maculam, in judicio videlicet futuro. Si enim alterius virtuti nocuit, aut contrivit, ipsius conteretur : scientiam obscuravit, ejus scientia pro nullo haþebitur, si verbis doctoralibus nocuit, et ejus sermones infructuosos ei, atque inutiles judex efficiet. Propter quod non dixit, Sic facietis ei, sed, sic fiet ei, futurum judicium innuens, in quo judes reddet unicuique secundum opera sua *. Quod si quis etiam hominem percusserit perfectum in fide, el consuminatum : hoc enim proprie est hominis, propter quod dixit David: Homines et jumenta salvos facies, Domine : homines dicens eos, qui agunt quæ perfecta sunt, jumenta, imperfectos, et idiotas : percusserit autem mortali plaga, quæ trahit ad im- pietatem, hic morte morietur. Nam et si idoneus fuit ad Ð repellendum vulnus, qui percutiebatur, hoc quam- tibet satisfactionem non paret percutienti, et multo magis sub pœna erit, quia et eum qui potuit resistere ei, occidit. Equum judicium sit inter vos, inquit, sive peregri- nus, sive civis peccaverit, quia ego sum Dominus Deus vester. Nec modo excepit eos, qui nunc docti sunt ab eis, qui prius et a parentibus sacras scierunt Scri- pturas. Communem autem contra utrosque pœnàm definit, et infert : quia ego Dominus Deus vestor, qui dixi, quia Quicunque scandalizaverit unum de pusillis istis, qui in me credunt, expedit ei, ul sus- 40°1 Cor. XII, 3. * Gen. XLIX, 48 Psal. Lvi, 5. 12. * Matth. *1 I Cor. 11, 14. * Psal. xLvm, 13. Psal. xxxv, 7. XII, 27. HESYCHI PRESBYTERI

· - humus, non metes, et uvas primitiarum taarum non colliges quasi vindemiam. Annus est enim re- quietionis terræ. Sed erunt vobis in cibum: tibi et servo luo, ancillæ et mercenario tuo, et advenæ, qui peregrinantur apud te. Jumentis tuis, et pecori - bus, omnia quæ nascuntur præbebunt cibum. › pendatur mola asinaria ad collum ejus, et sic mer- A seres, et vineam non putabis. Quæ sponte gignet gatur in profundo maris ". Neque enim hæc verba distinxit, sed dicens: Quicunque, omnes pœnæ sub- jecit, propter quod et Paulus dixit: Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicunque est ille **, id est, sive parvus, sive magnus, sive scientiam habens plurimam sive parvam, sive nunc didicerit, sive prius, sive civis fide, sive peregrinus. Cum autem hæc ita se habeant, necessaria erat Judæis et litteræ sanctio, neque cupiebant audire : Si quis te percusserit in dextram maxillum, præbe illi et alte- ram”, quia cum essent malevoli, unusquisque hoc proximum exacturus erat, et non ipse agere. Recte ergo eis oculum pro oculo, dentem pro-dente dice- batur, ut metu alternæ pœnæ a vinolentis, et ho- micidiis abstinerent. Vers. 23. ‹ Locutusque est Moyes ad filios Israel, et eduxerunt eum qui blasphemaverat extra castra ac lapidibus oppresserunt, feceruntque filii Israel sicnt præceperat Dominus Moysi. › Ergo non tibi frustra eum, qui animam hominis percussit, aut pecoris, aut hominem, quem et mori propter hoc præcepit, illum esse secundum legis contemplationem ostendimus, qui alium ad blas- phemiam percusserit docens, aut exacuans, aut tale aliquid aliud agens. Ecce enim ordo sanctionis pro- bat hoc et absque aliqua dubietate demonstrat, quia de his qui maledicunt Deum, aut blasphemant, `præcipiens, conjunxit his eum qui hominis animam, aut animalis, aut hominem ipsum percussisset : et non solum sicut illi, et huic pœnam mortis induxit, sed explanans quod unam habeant ea, quæ dicta sunt, intentionem, rursus addidit, qui blasphemaverit, pœnam quam omnis multitudo obediens legi exige- bat. Audivimus enim, quemadmodum de castris eduxit eum, qui blasphemavit, lapidibusque eum opprimi præcepit. Propterea indignationi et opus addidit, et legem tibi etiam experimento ipso con- firmatam ostendit, ut et tu blasphemare Deum timeres et fugeres, itam timens peccati magnitudinem, quam non solum principes, sed omnem multitudinem vindicare præcepit. Communis enim debet esse omnibus contra blasphemos pugna, quia communi nostro benefactori, communi nostræ vitæ ex quo omnes et esse, et bene esse habemus, detrahere ten- tant, ejus quidem gloriæ nihil nocentes, nos autem ab eo separare, et expellere volentes. Vers. 1-7. ‹ Locutusque est Dominus ad Moysen in monte Sinai, dicens : Loquere filiis Israel et dices ad cos : Quando ingressi fueritis terram, quam ego dabo vobis, sabbațizetis Sabbatum Domino. Sex annis seres agrum tuum, et sex annis putabis vineam tuam colligesque fructus ejus. Septimo autem anno Sab- batum erit terræ requietionis Domini. Agrum nou 5. Terram, quam et Deum nobis dare decet, et nobis expedit accipere, ex qua veram vitam conquirere possumus, id est conversationem bonam quæ est secundum ejus legem, atque mandata, quæ nobis dedit, de qua ait David: Doce me voluntatem tuam : quia tu es Deus meus, Spiritus tuus sanctus deducet me in terram rectam 30. Hanc si intraverimus, sex annis serere nostrum agrum, et plantare vineam, Bet colligere fructus qui ex ea nascuntur, possumus, id est, usque dum in vita hac et in creatura bac visibili sumus : quam sex dierum numerus recte significat quia in sex diebus constituta sunt, quæ videntur omnia. Septimo autem anno, Sabbatur, et requies erit terræ. Quando enim intelligibile no- strum venerit Sahbatum, id est præsentis sæculi re- quies, de qua ait Paulus : Ergo relinquitur Sabbatis- mus populi Dei ** : quem signat dies septima, quia septima die requievit Deus ab omnibus operibus suis, videlicet visibilibus: tunc operationis non est tempus, et ideo nec agrum legis tunc serere, nec evangelicam vineam plantare possumus. Ager enim a nobis lex recte intelligitur, quia senior filius, qui juniori populo `æmulus est, qui imaginem populi Judæorum gerit, de agro, videlicet operatione legis, reverti dicitur. Vinea autem, evangelica sine aliqua dubietate prædicatio est : Christus enim ei occasio- nem et materiam dedit, qui dixit: Ego sum vitis, vos autem palmites, Pater meus agricola est ”. Nec ergo colere legalia, aut. evangelica mandata post exitum de hac vita, aut transitum poterimus, sed nec ea quæ sponte nascuntur, metere, id est nec quæcunque naturalis lex ad operationen hominibus suggerit, hæc est enim quæ sponte gignitur, quia extra meditationem librorum, et omnem doctoralem auditum suggerit, et exhortatur quæ sunt utilia, et cogitationes nobis adjuvantes animam præstant. Sed nec uvas primitiarum sive ut LXX uvam sanctifica- tionis, vindemiare tunc necesse habemus, et quæ est sanctificationis uva: sciunt qui imbuti sunt Chri- sti mysterium, qui experimento de Christo prophe- tiam perceperunt : Lavabit in vino stolam suum, et in sanguine uvæ pallium suum³³, hujus sanctificatio- nis quam non vindemiabimus; illic nam mysterium fore Dominicum videbimus tunc, sed cum majori gloria nullius sensibilis rei sicut nunc egentes. Unde legislator quidem uvam commemoravit, Christus autem hoc se bibere in regno nobiscum, sed novum promisit **. Hoc ergo sabbatum, id estrequies sæculi, in quo prædicta terra requiescimus, cum enim 47 Matth. XVIII, 6. * Gen. xx, 11. * Gal. v, 40. * Matth. v, 39. *Matth. xxvi, 29. 30 Psal. CXLII, 10. 81 Hebr. IV, 9. 89 Joan. xv. IN LEVITICUM. LIB. VII. CAPUT XXV.

tânc fas uon sit, nunc tempus habemus quæ operan- A sionem cunctis habitatoribus terræ tuæ. Ipse est da sunt. Unde et quinque ſatuæ virgines, quia vocatæ, ut intrarent ad regales nuptias, oleum ambulabant emere, sicut ignantes tempus, exclusæ sunt **. . jubileus. Revertetur homo ad possessionem suam et unusquisque rediet ad familiam pristinam. Qui jubileus est et quinquagesimus annus non seretis neque metetis sponte in agro nascentia, et primitias vindemiæ non colligetis, ob sanctificationem jubilei, sed statim ablata comedetis. Anno jubilei redient omnes ad possessiones suas. › Hic interrogandi sunt Judæi, si septimam, sicut ipsi dicunt, diem legislator honorans, vacare in ipsa ab agri operibns, ali¨sque talibus præcepit, cujus gratia quinquagesimo anno cessare ab operibus præ- cepit. Si enim hebdomadas hebdomadarum ad novem et quadraginta numeri annos colliguntur, non opor- tebat quinquagesimum vacare, nisi forsitan aliquid significaret, et mysteria lex exponeret, quæ necdum tempus erat aperte propter auditorum infirmitatem aperiri. Quæ sunt autem bæc? Audi: Duplex autem quædam infertur a Deo omnium visibilium consum- matio, una quidem uniuscujusque nostrum, alia autem, communis humani generis ipsorumque ho- rum, quæ hanc, quæ nunc est, conversationem constituunt. Sed nec quando unusquisque nostrum consummatus fuerit, tempus nobis operandi erit, nec quando omnes et hoc nimis scienter legem dans, Deus quippe erat, his nobis innuit et superiori- bus verbis, in superioribus quidem, uniuscujusque finem insinuans, his autem, consummationem totius generis humani, mundique visibilis. Sed erunt vobis in cibum, tibi, et servo tuo, ancillæ el mercenario tuo, et advenæ qui peregrinantur apud te, jumentis tuis, pecoribus tuis. Quicunque enim чunc operati fuerimus, borum ibi fructum percipi- æus, et illuð Psalmi nobis aptabitur: Beati omnes qui timent Dominum. Labores fructuum tuorum man- ducabis. Bentus es, et bene tibi erit ". Beatitudinem ergo describit futuri sæculi, heatum quemdam cibum invenire. Beatum enim ait, qui comederit panem in regno cœlorum. Multo magis autem beatum est et servos habere, et ancillas et mercenarios, advenas, jųmenta et pecora, sive secundum LXX et bestias. B Species enim bæc discipulatum præbentium nobis in sancta Dei conversatione sunt diverse. Servi quidem et ancillæ, quotquot nobis ad discipulatum semetipsum subdiderint, vel a nobis empti fuerint de exteriori servitio. Mercenarii autem nostri, qui a nobis invitati sunt, non tamen tantum subjecti, ut et servi, et ancillæ nominentur. Advenæ, sive ut LXX, inquilini, adjacentes nobis: neque enim dixe- runt, inquilinos, sed inquilino adjacenti ad te : quot- quot in vita ista per philosophiam, quasi inquilini sunt non tamen exterioribus adjacent, sed nobis qui in bonam terram ingressi sumus, et possidemus eum, et quæ ad eam pertinet. Sed et si quem idiotam, sive popularem juvabimus, hi enim sunt junſenta : Numerabis ergo tibi septem hebdomadas annorum, insuper et si quem infidelium vel impiorum, qui Sive ut LXX: Septem ergo numerabis tibi requies ṛecte pecora, sivi ut LXX, bestiæ nominantur, man- annorum. Sabbata autem, pro requie reliqui interpre- suetum facientes, relinquere sylvas, et ad terram tum ediderunt. Et quid hoc est ? Septem enim ail yenire nostram fecerimus, et bestias agri dici, de hebdomadas annorum septies. Et sunt septem heb- quibus dixit David : Inter montes transibunt aquæ, domades annorum quadraginta novem anni, quia in potabunt eas omnes bestiæ agri 7. Et hi qui fructus hebdomade dierum totum sæculum humanum divi- bonæ terræ, quæ a Deo tradita est nobis conversa- ditur, quando hic ipse in semetipso multiplicatus fue- tionis, sicut diximus intelligibili sabbato comedent, rit, et tota sæculi completa fuerit volubilitas, cujus in requiem faturi sæculi, prædictæ terræ percipientes tempus Creator definivit, diu semetipsum volvens ad fructuum delicias, propter quod Ecclesiastes dicebat: finem pervenit. Et propterea ille finis temporum Præpara ad exitum opera tua 38, quia post exitum hebdomadarum recte appellatus quadragesimus tangere quamlibet operationem non licet. Christus nonus annus est. Sed oportet etiam sequentem, autem ait: Operamini non cibum qui perit, sed cum quinquagesimum, sicut ait hic legislator, succedere, qui permanet in vitam æternam, quem Filius hominis in quo mortuorum fit resurrectio. Post finem enim dabit vobis ”. Hujus quidem opus hic, in futuro au- D resurrectio sequitur. Quæ quomodo, et quemadmo- tem fructus est. Væ enim, si quis vacuis hinc ambu- laverit manibus, illic ubi tempus jam non est the- saurizandi, non operandi, sed hæc proferuntur, hæc fruuntur, quæ hic operati fuerimus: quibus super- ædificans legislator, sequentia subdidit : Vers. 8-13. ‹ Numerabis quoque tibi septem hebdomades annorum, id est, septies, que simul faciunt annos quadraginta novem, et clanges buc- cina, mense septimo, decima die mensis, propitia- tionis tempore, in universa terra vestra, sanctifica þisque annum quinquagesimum, et vocabis remis- dum proveniat, dicit Paulus. Similiter autem et le- gislator præsentibus subdidit verbis, ait enim : Et clangens buccina,mense septimo, in universa terra vestra. Illam tubain significans, de qua Paulus scri- bit Corinthiis, dicens: Quia ipse Dominus in jussu, in voce Archangeli. in tuba Dei descendet de cœlo, et mortui qui in Christo sunt, resurgent incorrupti“. Oportet enim mortuorum resurrectionem suscitan- tem eos præcedere tubam. Unde in quadragesimo et nono anno, in quo communem diximus consumma- tionem fieri, tuba cani præcepit. In mense autem ** Matth. xxv, 1 seq. 56 Psal. cxxvit, 1, 2. I Cor. xv, 23; 1 Thess. iv, 15. 87 Psal. CII, 11. ** Eccli. xiv, 17. ** Joan. vt, 27. HESYCHII PRESBYTERI

. - pit, nec fures effodiunt, et furantur ". Sed et ad familiam pristinam redimus, vel sicut Septuaginta, ad patriam nostram ambulabimus. Manifesta est enim quædam amantium hospitalitatem patria, sive familia, cui Abraham præest, manifesta castro- cujus Joseph princeps est : manifesta zelato- rum, cujus Elias primatum tenet, quarum hæredi- tatem percipimus, quando horum quæ hic sunt, remissio, et sanctificatio contra mortem victoria peracta fuerit. rum, septimo, decima mensis, propitiationis tempore, A thesauros in cœlo, ubi nec tinea, nec ærugo corrum- clangentes buccina in universa terra vestra recte præcepit, per propitiationem manifestans, quia propter bonitatem et clementiam erga omne genus humanum, communionis resurrectionis dispensat mysterium, misericordiam impendens Adam, qui per inobedientiam in terram reverti præceptus est : si cnim non misertor propitiatorium fuisset, non cum a corruptione terrena liberasset. Quod autem dixit omnem terram, quia totius erit humani generis resurrectio. Per septimum autem mensem, et deci- mam diem, eum qui hæc egit, videlicet Christum intelliges. Mense enim septimo ætas mundi venit : cujus mensem primum dicimus eum qui fuit in pa- radiso ; secundum usque ad diluvium : tertium, us- que ad Abraham : quartum usque ad tempus, quo descensum est in Ægyptum: quintum, usque ad captivitatem in Babyloniam : sextum, usque ad ad- ventum Christi : septimum, ipsum Domini adventum; nam etsi non omnes hæ differentiam quamdam inter se ætates habent, tamen temporum signa sicut menses habent. Sed decimam diem propterea addi- dit, quia in perfectionem, perfectus quippe numerus est decimus, propitiationem nostram per crucem, atque passionem Christus peregit. Unde et ovem quam Moyses præcepit immolari, perfectam esse, et decima die separari præcepit, hujus gerentem ima- ginem, de quo nobis nunc sermo est. Quid autem his addidit? Sanctificabisque annum quinquagesimum, el vo- C cabis remissionem cunctis habitatoribus terræ tuæ. Septuaginta autem addunt, Annus remissionis erit vobis. Significatio hæc sanctificabitur, id est in sanctimonia hunc exspectate, et sancta de eo cogi- tate. Sed et sanctimoniam in eo corrigite, reminis- centes illum, qui dixit: Pacem meam sequimini cum omnibus et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum. Sed et omnibus qui sunt in terra, remis- sionem annuntiemus, prolata contra nos propter Adam sententia. Significatio hæc est, signumi est enim mortuorum resurrectio Christi victoriæ, per quam vincit inimicum, omnia subjiciens sibi, et destruens mortem, quemadmodum Paulus ait : Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis. Novissime inimica destruetur D mors . Sed significatio hæc per evangelicam præ- dicationem efficitur; Christus enim adveniens, cam significavit atque prædicavit. Tunc revertetur homo ad possessionem suam, ct unusquisque rediet ad familiam pristinam, vel sicut Septuaginta, ad patriam suam. Possessio enim nostra est, et indeptio futuri sæculi, quia illam non ad tempus, sed in perpetuum possidemus, et nec nanc quidem hujus, nunc autem illius, sed semper rjusdem est firma, et quæ non possit auferri pos- sessio, de qua Dominus dicebat: Thesaurizate vobis In quinquagesimo anno qui post hebdomadam hebdomadarum: Id est, post communem finem veniet, sicut semel ostensum est. Tunc non pos- sunt seminari, neque meti sponte in agro nascen- tia, neque primitias vindemiæ colligi. Neque enim tempus est, in quo nobis per operationem conqui- ramus aliquam sanctimoniam, quam in hac vita non conquisivimus in sæculo futuro, sed frui his, quæ hic operati fuerimus, et propterea subdit: Sed statim oblata comedetis. Vel sicut Septua- ginta, de campis comedetis, quæ nascuntur in ea, id est parata, non quæ tunc seminantur, nec quæ coluntur, sed olim præseminata, et præoperata. Illud est enim tempus, de quo ait David: Quia reddis unicuiquo secundum opera sua ". Sed quid in finem præsentis sanctionis dixit: Anno jubilei, vel secundum Septuaginta, anno remissionis significatio- nis redient omnes ad possessiones suas. Evidenter nos lex, per hoc quod nunc. dictum est contestatur, quia vel si hinc recesserimus, usque ad annum remissionis, qui est sanctificatio- nis, usque ad communem videlicet consummatio- nem, et mortuorum resurrectionem, quam Christus operatur, quando integrum surgit contra inimicum et mortem trophæum, ad possessionem suam, ad hæreditatem videlicet nemo redire potest, propter quod et Paulus ait: Nos qui vivimus, non prævenie- mus eos qui dormierunt *. Neque enim justi, qui vivi appellantur mortuos præcedunt, sed omnium judicium erit commune, et omnes simul ad com- petentia sibi loca transmittuntur. Bene autem redient, ait, quia ad Deum ambulamus, a quo el venimus, cum non essemus prius. Quando autem venerimus ad eum, tunc esse incipimus. Sed cœpi- mus qnidem esse communiter, ex quo Adam creatus est: specialiter autem unusquisque est, ex quo in ventre materno plasmatus est, ait enim : Qui format spiritum hominis in ipsum. A Deo tamen venimus ratione opificii, et conditionis ejus, propter quod et Paulus dicebat: Coarctor autem ex duobus, desi- derium habens dissolvi, et cum Christo esse *. Quod unicuique nostrum cum fiducia proveniat, id est, ut possessionem bonam, et quæ familiis justorum connumeretur, inveniamus atque possideamus. Tunc enim nostras, sicut diximus, possessiones inve- lip. 1, 23. * Psal. Lxt, 15. 45 Thess. IX, 11. « Phi- Ilebr. xi, 14. "I Cor. xv, 25, 26. Matth. vi, 19. IN LEVITICUM. LIB. VII.

custodire virginem suam, bene facit. Conjugium ei qui non capit virginitatis verbum, idem enim dixit: Et qui tradit nuptum virginem suam, benefacit, et qui non tradit, melius facit. Et rursus: Si quis autem turpem se videri existimat super virginem suam, quod sit super adulta, et ita oportet fieri, quod vuil ·faciat, non peccat si nubat”. Et rursus: Melius est nubere, quam uri: Idem et de omni virtute, eam quæ secun- dum possibilitatem est, nos ipse Deus exigit, et in alterutrius ministrare vult, nam Pharisæos repre- hendebat, utpote gravia illis præcipientes, ait enim: Alligant onera gravia et importabilia, et imponunt in kumeris hominum". Nimis ergo consequenter legislator addidit : niemus, tunc hæreditatem accipiemus. Propter A habens suæ voluntatis, et hoc judicavit in corde suo quod numerabis tibi septem hebdomadas, sive se- ptem numerabis tibimetipsi requies annorum, in hujus legis exordio legislator dixit. Non quia diem et horam illam numero comprehendere possumus, sed et quemadmodum numerantes finem numeri exspectant, sic nos non solum specialem nostram, sed et communem respiciamus consummationem, in qua terrenam correptionem relinquentes, ad supernas possessiones, quæ sine labore sunt, trans- mittimur. Sed et ad requiem sæculi futuri, quam quinquagesimus annus significare dictus est, nnde et Salomon in Proverbiis dixit: Da partes septem, nec non octo 7, ut ad consummationem, quam se- ptenarius numerus significat, intendamus, et ad requiem sæculi futuri : illam enim octava dies significat. Propter quod et Christi resurrectio post septimam diem Sabbati in octava peracta est, ex qua substantiam habuit universalis mortuorum resurrectio. VERS. 14-17. • Quando vendes quidpiam civi tuo, vel emes ab eo, ne contristes fratrem tuum, sed juxta numerum annorum jubilei emes ab eo, et juxta supputationem frugum vendet tibi. Quanto plus anni remianserint post jubileum, tanto crescit pretium. Et quantominus numeraveris temporis, tantum minoris et emptio constabit. Tempus enim frugum vendet tibi. Nolite affligere contribules vestros, sed timeat unusquisque Deum suuin. Quia ego Dominus Deus vester. > Esse aliquam venditionem, cujus sine argento contractus provenit, aperte nos Isaias docuit, ait ergo: Omnes sitientes venite ad aquas, et qui non habetis argentum properate, et comedite". Propter quod sic dicebat Petrus, condemnans Simoneni : Pecunia tua tecum sit in perditione, quia donum Dei a'stimasti pecunia possideri “. Bonum et vere bea- tum est, quod spiritale est, non tamen cujus pos- sessionem fas sit pecuniis adipisci. Talem et nunc venditionem et possessionem spiritalem lex propo- nit, ait enim : Quando vendes quidpiam civi tuo, vel emes ab eo? Id est, si aliquam doctrinam, aut dederis, aut acceperis, id est, aut docueris, aut edoctus fueris, hæc est enim bona possessio, quæ ad possessionem D futuri transmittit sæculi. Bene autem conjunxit, quando vendes quidpiam civi tuo, vel emis ab co. Alterutrum enim sunt divitiæ, alterutrum possessio, discipuli atque doctores: quod demonstrat Paulus. Corinthiis scribens: Quia gloria vestra sumus, sicul el vos nostra, in die Christi Jesu 70. Ne contristet ergo homo fratrem, id est, ut non super virtutem discipulis ingeramus, sed quæ eis sunt possibilia, id est virginitatem ei, cui possibilis est, illi videli- cel, de quo ait Paulus: Qui statuit in corde suo fir- mus, non habens necessitatem, potestatem autem 1. Sed juxta numerum annorum jubilei emes ab eo. Vel sicut Septuaginta, secundum numerum annorum post significationem possidebis a proximo : significa- tionem, secundum quod jam dictum est, adventum Dominicum intelligens, et quæ ad eum pertinens annuntiata est evangelica prædicatio, quæ nobis futuram contra mortem victoriam, requiemque futuri sæculi significavit. Ex que ergo significatio hæc fit, nemo durum portat jugum, nec onus grave gerit, sed secundum numerum annorum, id est, secundum suam virtutem, quia anni hominis ælatem ostendunt, ex qua manifestus quis fit quid possit secundum corpus. Quod magis explanans subdidit: Juxta supputationem frugum vendet tibi. Secundum quod habet virtutem operari et fructifi- care, reddat magistro fructum discipulus, Quanto plus anni remanserint post jubileum, tanio crescit pretium, et quanto minus numeraveris tem- poris, tuntum minoris et emptio constabit. Tempos enim frugum vendet tibi. Si potest multa operari, multum fructum exiges: si autem pauca parvum: nam hic quidem trigesimum, alter autem sexagesi- mum, alter vero centesimum fructum ferre exigi- tur. Nec negligenter hoc a legislatore, sed ex operu studetur, nam ait iterum: Nolite affigere contribules vestros, sed timeat unusquisque Deum suum, quia ego Dominus Deus vester. Non affligat homo contribulem, id est, non ei grave onus imponat, et super virtutem ejus, sed timeat unusquisque Deum suum, qui dicit : Tollite jugum meum, quia suave est, et onus meum, quia leve est". Ego Dominus Deus vester. Id est, qui de virginitate apostolis præcepi, et dixi, Non omnes capiunt, sed qui potest capere capiat". Sic unam- quemque exigit secundum virtutem suam, et hoc quidem lucrum est contemplationis spiritus. Habet autem et littera non parvam instructionem: compati enim proximo, et in contactibus sensibilibus, et nullatenus gravem quempiam, neque onerosum vult esse, nec de pauperum necessitatibus nego- tiari, nec studere, seu festinare possessiones eorum 7 Eccles. xi, 2. Isa. LV, **III, 4. 13 Matth. x1, 30. “ Act. viii, 20. Matth. xix, 411, 12. 70 11 Cor. 1, 44. " I Cor. vii, 36, 38. ** Matth. HESYCHII PRESBYTERI

- sibi conquirere, domum domui conjungere, agrum A tionem terræ præcipiens, non vult deficere, neque agro apponere, sed tribuere opus babentibus, et paulatim quæ dederunt, de fructibus recipere qui de agris colliguntur. Ipsum enim debitum donare, et neque hoc quod mutuum datum est recipere. Perfectæ hoc vitæ est, quam nou omnes capiunt: qui autem capiunt, beati sunt. VERS. 18-20. Facite præcepta mea, et judicia custodite, et implete ea, ut habitare possitis in terra absque ullo pavore, et gignat vobis humus fructus suos, quibus vescamini usque ad saturitatem, nul- lius impetum formidantes. › Maxime ad aures nostras spiritus Dei cautela perfectaque utitur, ne forte discentes, quia secun- dum numerum annorum, id est secundum virtutem fructus intelligibilium possessionum, videlicet vir- tutum exigimur, resupinaremur, et ad delicias reclinemus, ipsaque condescensio nobis noxia fieret. Facile præcepta mea et judicia custodite, ait, et implete ea. Nullatenus enim nos vacare, licet infir- mi simus a legis operatione, sed operari procul dubio, etiamsi secundum virtutem, vult, virtutem autem nostram conscientia nostra convincit, sicut nit Paulus cogitationum invicem accusantium vel excusantium”. Omnes ergo justitias Dei, omnia cjus judicia prius custodiamus, et postea faciamus. Custodiamus non corrumpentes intentionem eorum, sed districte custodientes, et immutabiliter: veluti si quis eleemosynam operari vult, nec proximo nocens operetur, neque si pauper est, ipse rapiat C divitum pecunias, ut præbeat pauperibus. Deus enim eleemosynam ex justitia offerri vult. Hoc autem et in unoquoque mandato dicimus, ut prius ejus intentionem et finem custodiamus, et sic in eorum operationem proficiamus. Tunc enim in terra intelligibili habitabimus, in divina videlicet lege spiritalis Scripturæ, et bonæ conversationis, quam nobis Deus possidere et colere præcepit, quando ejus intentionem non fuerimus transgressi, tune gignit fructus suos, quibus vescamur usque ad saturitatem, et nullius impetum formidemus. Qui enim custodit intentionem legis, et qui opera- tur, hic ejus colliget fructus, et comedet eos ad saturitatem, et sine formidine in ea habitat, quia legislatoris intentionem non transgreditur, nec D conscius sibi est contra legem in lege Dei conver- sari. Quod si dixeritis, quid comedemus anno se- ptimo, si yon severimus, neque collegerimus fruges mostras? VERS. 21, 22. Dabo benedictionem vobis anno sexto, et faciet fructus trium annorum, seretisque anno octavo, et comedetis veteres fruges usque ad novum annum, donec nova nascantur, edetis vetera. › Unde dignum est, ut prius juvemur, id est, utili- tate litteræ hoc intendendum est, atque hujusmodi Jucrum sectandum. Duorum ergo annorum vaca- conturbari eos, qui legem præcipiebant, quid comedant, aut unde comedant, sed ait : Dabo benedictionem meam vobis, Quam, quia non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei: quomodo ergo Christi man- datum quidam tanquam impossibile et laboriosum accusant, quo dixit: Non cogitetis in crustino"? Ecce enim lex similia præcipit, et de integris tribus annis jubet non cogitare eos, qui virtutem legislato- ris intendunt. Præterea per tres annos, uniuscu- jusque nostrum consummationem, et communem retributionem quæ est post resurrectionem, neces- sarie intelligimus. In unoquoque horum comedimus quæ hic operati fuerimus, propter quod ait : Quod si dixeritis: Quid comedemus anno septimo. Id est, in uniuscujusque nostrum consummatione. Manifestum est enim, quia et in communi, in qua fit resurrectio, et in retributionem, eumdem cibum habemus. Audi quod tibi de his Deus responsum · per legem dat. Dabo benedictionem meam vobis anno sexto, et facietis fructum trium annorum. Benedictio patris filius est, ipse enim maledictum illatum Adæ, dis- perdidit, propter quod et in eo oportere nos bene- dici: David Psalmista docuit: Benedictio Domini super vos, benediximus vobis in nomine Domini". Nomen Domini, filium dicit evidenter, quia quemadmodum nomen manifestat unumquemque qui non videtur, sic et Christus apparens, cognosci fecit Patrem in semetipso, quamvis invisibilem. Hic in sexto anno venit, tam in perfectione, hanc enim senarius numerus significat, quam ut in novissimo tempore rursus reformatio proveniret, in cujus dierum numero homo formatus est. Quamobrem quemad- modum forinationis sexta dies, sic sextus annus reformationis recte appellatur. Quod autem illic sextus dies, sextus autem hic annus dicitur, hoc ideo: quia multa inter formationem nostram, et reformationem temporum decucurrerunt spatia. Ergo non frustra sexti anni legislator mentionem fecit in hoc enim Christus veniens, dedit nobis acquirere fructus, quibus in propria nostrorum uniuscujusque consummatione, et in communi resurrectione atque retributione nutriri possimus, præstans generi humano abundanter fructificare virtutes, ut tantam et hi qui circa horam undeci- mam conducti sunt ad operandum”, cum illis qui mane conducti fuerunt, denarii acciperent merce- dem. Non est autem contrarium iis quod sequitur, ait enim: Seretisque anno octavo. Quod quinquagesimum appellaut, de quo in præcedenti sanciebat. Quia jubileus, et quinquagesimus annus: Non seretis, neque metelis. Quomodo ergo eum bic serere jubet?, Putasne contraria sibi legislator dicit? Sed aliter hic semen intelligamus, ut neque littera contrarieta – Rom. 11, 15. 16 Matth. vi, 31. 17 Psal. cxxviii, 8. ** Matth. xx, 6. IN LEVITICUM. LIB. VII.

tcm habeat, et contemplationem consonantem A inveniamus spiritus. Non seretis ergo, neque mete- tis de quinquagesimo die. Nec semen septimæ heb- domadæ serant, de quo messio in quinquagesimo anno proventura erat. Hæc enim satio, etsi in præ- cedenti anno, et quadragesimo proveniebat, in quo maxime, sicut in septima hebdomada, sementem vacare oportebat: verumtamen quinquagesimi dici- tur, quod propter eum seminaretur, et propter hoc prohibetur. Neque enim in septima hebdomada, quam diximus esse communis consummationis exemplum, seminari omnino, aut operari lex præ- cepit. Sicut ergo nos littera non ad se intendere, sed ad intentionem legislatoris compulit, ut solve- retur, ea quæ videbatur esse legum contrarietas, sic dabit et de contemplatione consona existimare intentioni interpretationis spiritalis. Seminant enim anno oclavo, sæculo futuro: non quicunque tunc seminant (hoc enim non est fas, sed et impossibile sicut semel diximus): sed nec qui in septimo, cog- novisti enim quia etiam hoc prohibitum est. Sed quotquot in sexto, in quo bonum nobis semen Christus veniens dedit, quicunque semen hic præ- mittunt, ex quo promissionum nobis florebit mes- sis, id est, messura retributionis, de qua ait David: Venientes autem venient cum exultatione, portantes manipulos suos ". Sed et Paulus: Qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet. Qui semi- nat in carne, de carne et melet corruptionem; qui autem seminat in spiritu, de spiritu et metet vitam æternam, llinc seminare in octavo anno, in sæculo videlicet futuro, necesse habemus: sic enim con- veniunt nobis quæ sequuntur. El comedetis veteres fructus, usque ad annum no- num. Donec nova nascantur, edelis vetera. Septuagin- ta autem, comedetis velera veterum : non simpliciter vetera, sed vetera veterum, quia quemadmoduın diximus, non solum mox ut hinc egredimur, quod est annus septimus, sed et in resurrectione mortuo- rum, quæ est annus videlicet octavus, necnon in retributione, quam nonum annum accipimus, cum quidem unum sit sæculum futurum, dividatur in prædictos ordines, comedimus quæcunque operati fuerimus, et propterea dicuntur vetera veterum ad tanta sæculi, quæ vincunt numerum considerata. VERS. 25-28. ‹ Si attenuatus frater tuus vendiderit possessiunculam suam, et voluerit propinquus ejus, potest redimere quod ille vendiderat; sin autem non habuerit proximum, et ipse pretium ad redimendum potuerit invenire, computabuntur fructus ex eo tem- pore, quo vendidit, et quod reliquum est, reddat emptori sicque recipiet possessionem suam. Quod si non invenerit manus ejus, ut reddat pretium, habebit emptor quod emerat, usque ad annum ju- bileum, in ipso enim omnis venditio redit ad Domi- num, et ad possessorem pristinum. › G. Varia etiam nunc nobis iegislator exponit, nom qualibet, sed maxima sapientia, si quis intendat ple- nam : nam et quæ sit nostra substantia et possessio et quomodo ejus partem alienamus, quo modo rur- sus recipimus, per ordinem docet. Uniuscujusque ergo hominis possessio, bona conversatio est, quam sortiti sumus a Deo, de qua Paulus dicebat : Unus- quisque in qua vocatione vocatus est frater, in eadem maneat apud Deum 81, hic autem virginitatem, ille autem castum conjugium, alter vitam justitiæ, hic silentium remotionemque causarum, hic sacerdo- tium, ille pauperum patrocinium: alter alia, unusqnis– que scundum propriam virtutem possidet. Sed quan- do per desidiam cogitationes nostræ infirmatæ fuerint, tunc ex parte de propria ea demus possessione, propter quod Septuaginta : Si pauper factus fuerit ; Aquila, si exciderit: Symmachus, si humiliatus fuerit, ediderunt. Quæ quomodo nobis et post ex- cessum salvari poterit, disces per partes verba ipsa discutiens. Si attenuatus frater tuus vendiderit possessiunculam suam, et voluerit propinquus ejus, potest redimere quod ille vendiderat. Fratrem nostrum confidelem lex intellexit. Neque enim simpliciter secundum Septuaginta dixit; frater tuus; sed addidit: Et qui tecum est : illos quippe innuens, de quibus Joannes evangelista scripsit : Si enim fuissent ex nobis, man- sissent utique nobiscum ". Sunt ergo quidam falsi fratres, iniquis hæresibus adhærentes, et pietatis frustra cicumferentes nomen, de quibus Paulus ait: Periculis in falsis fratribus *. Qui autem hi sint, ipse alias admonet : Iæreticum hominem post primam, et secundam admonitionem devita ". Sed et Joannes: Si quis venit ad vos, et doctrinam hanc non afferel, non suscipiatis eum in domum, nec Ave ei dixeritis **. Hos autem corrigere, quibus sociare non licet nu'lo possuinus molo, ad horum ástiôtástokŋy ait. Si at- tenuatus frater tuus, sive secundum Septuaginta ; Si ad paupertatem pervenerit frater tuus qui est tecum. Fratrem nostrum, et qui nobiscum est, in- tellexit confidelem, in cujus cogitatione quando venerit peccatum, in paupertatem labitur, et pauper vere est, quoniam divitias perdidit spiritales factus qualis i le de quo David dixit, cum eum qui in cogi- I tationibus peccatorum constitutus erat, exponeret hominem Egens sum ego, et in laboribus a juventute mea, exaltatus autem, humiliatus sum et confusus **. Quando ergo hic, qui talis est partem propriæ, bonæ- que possessionis, quæ ei sorte obvenerat, vendideral, cogitationem peccati suscipiens, vendit enim hic adversario suam mentein, quemadmodum Deus Ju- dæis dicebat: Ecce peccatis vestris venundati estis, veniet affinis et propinquus ejus, secundum spiritum, cognatus et confidelis, et legem cognationis operibus ostendens, et liberabit venditionem fratris sui, illud implens, quod Paulus scribebat : Fratres, si com- : " Psal. CXXV: ** Tit. 111, 10. 89 1 Cor. IX, Joan. x. 6; Galat, vi, 8. Psal. LXXXVII, 16. 811 Cor. VII, 20. * | Joan. 11, 19. ׳ ]] Cor. xi, M. HESYCHII PRESBYTERI

prehensus fuerit homo in aliquo spiritales estis, instruite hujusmodi in spiritu mansue- tudinis, considerans teipsum, ne et tu tenteris. Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi. Si enim invicem onera nostra exhortatio- nibus, commonitionibus, opportunisque consiliis portaverimus, liberare fratrem a paupertate pos- sumus, et redimere quam ipse ex negligentia pos- sessionem, cum non deberet, vendidit, et modo quodam fit communis possessio. Si autem alicui non fuerit proximus vel propinquus, forsitan enim non ostendit opportuno tempore erga alium compassio- nem ut et ipse ei spiritalis affinitatis jus servet: aut forsitan hoc quod contigit, suggerere eis, qui secun- dum spiritum sunt cognatis, erubescit : et illud quod dictum est in Proverbiis ignoravit. Frater autem in angustiis comprobatur, quia qui abscondit suam passionem, nec accipiens illico in mente medicamen, ipse semetipsum salvare debet, et propriam substan- tiam redimere, et propterea ait : - delicto, vos qui A cogitationes emendaverimus, et receperimus quod de nostra possessione alienatum est, dominabitur ejus, qui eam per nostram negligentiam possedit. Usque ad opus enim peccatum producitur, et non aliter intelligibilem nostram possessionem recipimas, nisi in tempore jubilei, sivi ut Septuaginta, remis- sionis. Quia perfectus est annus, qui omnes in se horas habet, et omnium modoruin circuitum. Per- actum autem peccatum, et per multum tempus ma- nens, non aliter ſas est corrigi, et liberare mentem, in qua dominatus est is, qui male nostra conquisivit, nisi per perfectam pœnitentiam, in qua et jejunium, et oratio, et cilicium, et eleemosyna, et lacrymæ per- aguntur.Per hæc remissio nobis plena conquiritur. Si autem hominem dictum fuisse a legislatore eum, qui captivavit mentes nostras, diximus, non admireris, quia et Paulus eum, hominem peccati, et filium perditionis appellavit 89. Isaias autem Egyptium hominem, et non Deum, in sua eum prophetia dixit **. Sed et Dominus hominem vocari manifeste concedit diabolum, pro eo quod inter homines conversetur, et ad eorum vacet insidias. Cum ergo parabolamı zizaniorum exponeret, dixit: Accedentes autem xervi patris familias, dixerunt ei : Domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo, unde zizania? Ille autem dixit eis: Inimicus homo hoc fecit ". Deinde parabo- lam interpretans, et inimicus quis esset, exponens, sic dicit: Inimicus autem qui seminavit ea, est diabo- lus. Quia et qui mentem suam per peccatum diabolo prodit, venditionis suæ pravæ et perniciosæ contra- ctum celebravit. Paulus etiam hoc Romanis scribens, interpretatus est. Scimus enim quia lex spiritalis est, ego autem carnalis sum, venundalus sub peccato”. Illud autem nota maxime, quia non fratrem, non propinquum dixit esse hunc, cui vendidit, sed nec proximum eum, dixit, quemadmodum in præcedenti sanctione, in qua dixit: Quando vendes quidpiam civi tuo, vel emis ab eo, non contristes fratrem tuum nihil tale hic addens, ostendit aperte, quia de ali- quo a nobis alieno, qui male nostra conquirit, lo- quitur. Et hæc quidem est spiritalis contemplatio. Manifesta autein est omnibus solius expositio litteræ, et facilis traditio, quia Judæis legem sufficientiæ, et non gaudendi in avaritia per tale mandatum propo- D nit, et propterea possessiones per circulum ad eos, qui eas semel habuerunt, reverti vult, et nec vendere vetuit, ut non angustaret pauperem, nec angeret in- digentem, qui non aliter degere, neque necessitate aliqua evadere valeret, nisi forte vendidisset. Sed nec eos qui conquisiverunt, semper possidere præcipit, sed tempus definivit intra quod lex antiquis domi- nis possessionem redderet. Quia autem amplius con- templationis lex, et juvaminis spiritalis, et non secundum litteram mandati, et quæ in superficie est expositionis, curam habeat, manifestant sequentia. VERS. 29-34. Qui vendiderit domum intra urbis Si autem non habuerit proximum, et ipse pretium ad redimendum potuerit invenire, computabuntur fructus ex eo tempore, quo vendidit, et quod reliquum est, reddet emptori, sicque recipiet possessionem suam. Quis ergo nostrum idoneus est, aut potest, ex desi- dia, aut pravitate mentem venditam liberare, ut non ex toto pereat ab alienante, nisi vita bona, et actio repellens, quicunque inventi fuerimus in mente pec- cantes? Oportet ergo cogitare quantum tempus prædictas mentes ei qui solet eas cogitationibus C nalis emere, et in servitutem redigere, vendidimus, placentes ei, et consentientes, et reddi ei quod reli- quum est vel secundum Septuaginta, qnod habet. Neque enim dixerunt quod reliquum est, sed quod super habet, ut contractu valentiore vincamus, et liberemus mentem nostram. Et si, verbi gratia, desiderium nostrum avaritiæ cogitatus invasit nos, recuperemus mentem nostrain, ut eas etiam, quæ de justo sunt, pecunias et possessiones despiciamus. Si gastrimargiæ captivitatem suggessit, nos intentio- nem jejunii districti, et omnium ciborum continen- tiam recuperemus. Si enim possessionem nostram recipere a majori inimico, quem devicerimus, pos- sumus. Si autem hoc factum non fuerit, quid eveniat, disce : Et si non invenerit manus ejus, ut reddat pretium. Oportet enim, sicut diximus, quando non præveniens quis propinquus spiritalis commonuerit, quomodo malas cogitationes sine læsione repellamus, subse⚫ qui cogitationem et actionem ex qua liberare pos- simus quæcunque reperti fuerimus male alienasse. Habebit emptor quod emerat usque ad annum jubi- In ipso enim omnis venditio redit ad Dominum, et að possessorem pristinum. Si ergo neque per frater- nam doctrinam neque per aliquam virtutem nostras 37 Gal. vi, 1. VII, 14. ne Prov. xvii, 17. "I Thess. 11, 3. » Isa. xxxı, 1. * Matth. x+11, 27, 28. "Rom. LIB. VII. IN LEVITICUM. leum.

collectionem, quomodo quædam per quosdam in telligibiles Levitas, id est, apostolos salventur, ninis secundum quod Deum decet, exponit dicens muros, habebit licentiam redimendi, donec unus quodammodo libertatem accipiunt. Sed et Judæorum impleatur annus. Si non redemerit, et anni circulus fuerit evolutus, emptor possidebit eam, et posteri ejus in perpetuum, et redimi non poterit etiam in jubileo. Sin autem in villa fuerit domus, quæ muros non habet, agrorum jure vendetur. Si ante redempta non fuerit, in jubileo revertetur ad Dominum. Ædes Levitarum quæ in urbibus sunt, semper possunt redimi. Si redemptæ non fuerint in jubileo, rever tentur ad dominos, quia domus urbium Levitarum pro possessionibus sunt inter filios Israel. Subur bana autem eorum non veniunt, quia possessio sempiterna est. › Si ad unam hoc intentionem legislator habuissel, ut possessiones non caderent ab aliis ad alios, erat quippe hoc utile, quia de sufficientia, secundum quod diximus, lex curam gerit: cujus putas rei gra tia, quando non fuerint intra annum, sicut ait, re demptæ, proprie esse conquirentium jussæ sunt? Sed nec hoc simpliciter, sed imo subtilem quamdam custodiens divisionem. Quæcunque enim intra mu ros sunt munitarum civitatum, intra annum redimi solummodo liceret: quæcunque autem in non mu ratis, licentiam haberi liberandi cas semper permisit. Levitarum autem domes, sive in muratis sive in non muratis sint, semper redimi præcepit. Agros autem vendere, omnes prohibuit. Hæc autem distin clio, jam infructuosa est ad faciem litteræ quam ostendit: quia lex fuit quidem, quando habuit ju vamen de littera, non tamen semper, nec de omni, propter quod ei contemplatio spiritalis necessaria est. Utilitas autem hinc intendenti perpetua, et de omni mandato legis provenit: propterea durescit littera, ut necessitate coacti, ad spiritualem contem plationem recurramus. Unde et Paulus dicebat Ante enim quam veniret fides, sub lege custodie bamur, conclusi in eam fidem, quæ revelanda erat. Litteræ enim conclusio, libertatem amare suadet spiritus ". Jam nunc ergo præsentis sanctionis discutiamus virtutem, in præcedentibus unius cu jusdam possessionem proponens, ait ergo Qui vendiderit domum intra urbis muros, habebit licentiam redimendi donec unus impleatur annus, Hæc de Judæorum Synagoga intelligamus, quae in hac nubatur quidem: propterea enim eam Deus per Moysen, ut et habitaretur constituit, licet ipsa hæc non custodierit, ab iis, in quibus inhabitaveral. Propter quod, et Dominus Judæis dicebat: Domus mea, domus orationis vocabitur: vos autem fecistis eam speluncam latronum ". Erat autem in civitate murata in Jerusalem: habebat enim muruin logem hanc; vendit quispiam: non tamen hic venditorem, neque propinquum, neque proximum, sicut supra appellavit, neque enim unus erat hanc vendens, sed totius Judæorum populus male vivens, qui neque frater, neque cognatus dignus erat appellari, unde cum etiam populum Sodomorum et Gomori hai Deus per Isaiæ prophetiam appellavit. Audite, inquit, verbum Domini, principes Sodomorum, auribus per cipite legem Dei nostri populus Gomorrhæ *. Alibi autem ad eos rursum Propheta dicebat: Cui ven ditori vendidi vos? Ecce venditi estis in iniquitatibus vestris”. Sed licebat eis hanc venditionem redimere in anno, in quo Christus omni generi bumano, ma xime populo Judæorum redemptionem peccatorum prædicavit. Quem annum nunc quidem legislator innuit, aperte Isaias exhibuit: Spiritus Domini super me, eo quod unxit Dominus me ad annuntiandum mansuetis misit me, ut mederer contritos corde, ut prædicarem captivis indulgentiam et clausis apertio nem, ut prædicarem annum placabilem Domini, et diem ultionis Domino nostro ". Unde et Septuaginta ediderunt: Diurna erit redditio ejus, quia per sin gulos dies ejus: qui dictus est anni, licebat eis quod vendiderunt diabolo, redimentibus venundari Deo. Non jam enim dominari eis inimicus, utpote semel Deo venundatis, poterat, quia enim eis non semel, nec secundo, sed quotidie licebat captivitatem pro priam redimere, audi Dominum dicentem: Jerusalem, Jerusalem,quæ occidis Prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt, quoties volui congregare filios tuos, Si attenuatus frater tuus, vendiderit possessiuncu lam suam, et voluerit propinquus ejus, potest redimere quod ille vendiderat: sin autem non habuerit proxi mum, et ipse pretium ad redimendum potuerit invenire: quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, compulabuntur fructus ex eo tempore quo vendidit, et quod reliquum est reddet emptori, sicque recipiet pos sessionem suam: quod si non invenerit manus ejus, ut reddat pretium, habebit emptor quod emerat usque ad annum jubileum. . Specialem uniuscujusque conversationem procul dubio exposuit. Hic autem non jam de conversatio ne speciali, sed totius Synagogæ, vel Ecclesiæ loquitur. In quibus Judæorum Synagoga in eo, quod manet usque nunc apud conquirentem inimicum, et adversarium serviens: Ecclesiæ autem, gentium ” Galat. 111, 25. "Matth. xxi, 43. Isa. 1, 10. Luc. XIII, 54. et noluisti”? In eo enim quod dixit, quoties, mani festavit, quia quotidie licebat eis propriam peragere redemptionem, si omnino voluissent, quia autem non volebant, similia his quæ dixit Christus, legislatur exposuit, ab ipso enim ei spiritus subministrabatur. Si ante redempta non fuerit usque dum implɛatur annus confirmabitur domus quæ est in civitate, qua habet muros veri emptoris posterorumque ejus in per petuum et redimi non poterit in jubileo. Dominatus est enim Judæorum Synagogæ, qui eam emit inimicus et posteri ejus in perpetuum omni videlicet præsen » Isa. L, 1. " Isa. 1 x1, 13. ** Matth. xx:11, 67;

- ti tempore. Toc enim appellatur per ejus posteros A Christi est mysterium, hujas ergo agri jure venden- vel generationes, quod Septuaginta edunt, quia præsentis temporis potestatem habet contra eos qui conjunguntur ei, et redimi non poterit etiam in jubileo, sive ut Septuaginta in remissione, qua re- missione, nisi utique illam, quam eis Dominus cru- cifixus dixit : Pater, dimitte illis, quia nesciunt quid faciunt". Sed percatum renovaverunt, post datum remissionem malitiosi effecti, et præterito non suf- ficiente peccato, addiderunt alia deteriora, quæ circa sepulcrum, et post resurrectionem, et post in cœlos ascensionem contra ipsum Christum, et contra cho- rum apostolorum præsumpserunt. Confirmans ergo ea quæ nunc a nobis dicta sunt Dominus, et osten- dens quia Judæorum domos, et Jerusalem templum totum adversarii factum est, et partem apud Domi- B num habere jam non potest, quia evangelizatam non susceperunt redemptionem, dicens: Quoties volui congregare vos, quemadmodum gallina congregat pul- los suos sub alas suas,et noluistis ? addit: Ecce re- linquetur vobis domus vestra deserta. Quemadmo- dum ergo ea quæ de Judaicis Synagogis prædixit Spiritus, sic intende quæ Ecclesiæ gentium dicit. Sin autem in villa fuerit domus, quæ muros non habet, agrorum jure vendetur. Si ante redempta non fuerit in jubileo, revertetur ad Dominum. Domos er- go quæ in villa sunt, quod Ecclesiæ gentium de- beant intelligi, Isaias nobis propheta demonstraf, Lauda, sterilis, quæ non puris, decanta laudem, et hinni, quæ non pariebas, quomodo multæ filiæ deser- tæ, magis quam ejus quæ habet virum, dicit Domi- nus' : Quæ est autem sterilis et deserta et non pa- riens, nisi gentium Ecclesia? Quæ non Patriarchas habuit, non legem, non prophetas, unde et sine muro recte nominatur. Unde ergo quid et aliud de ipsa prophetia subdidit: Dixit enim Dominus: Di- lata locum tentorii lui, el aularum tuarum³ : ergo quæ in villis, sive ut Septuaginta, in aulis sunt do- mus gentium, Ecclesiæ intelliguntur. Quod adbuc planius in posterioribus ejusdem prophetiæ osten- ditur. Euge non parcas, extende funes tuos, et pa- xillos tuos conforta, adhuc ad dexteram, et sini- stram extende, et semen tuum gentes hæreditabit, et civitates desertas inhabitabit. Ecce civitates de- sertas, sine muro videlicet, eas quæ sunt gentium, appellavit. Neque enim habebant legis murum, et desertæ erant, error eis dolorum, quorum domus in villis, quas Septuaginta in aulis dixerunt, quas esse Ecclesias diximus: Agrorum jure vendentur. Vel secundum Septua- ginta : Ad agrum terræ æstimabuntur. Cujus agri? Hlius utique, quem Dominus dicit : Simile est reynum cœlorum thesauro abscondito in agro, quém qui inve- nit homo abscondit eum præ gaudio : alius ubiit, et vendidit omnia, quæ habuit, et emit agrum illum*. Dicit autem agrum, Evangelium, in quo thesaurus 56. tur, vel adhuc agrum æstimabuntur, quia ei sunt proximæ, non legi. Quamobrem semper redini pos- sunt, vel secundum Septuaginta liberate per omnia erunt. Ex quo ergo Dominus venit, usque ad se- cundum adventum ejus, per parter gentes redimun- tur, et per remissionem evadunt, quam ipse omni generi humano per crucem appellavit. Crux enim, est vera remissio. Unde et ejus figuram gerens aries qui pro Isaac in holocausto oblatus est, secundum quod Septuaginta edunt, in virgulto Sabech inven- tus est religatus. Sabech autem, remissio interpre- tatur, quia crucem, quæ fuit remissionis virgultum, præfigurabat hoc quod tunc gestum est. Ergo tan- quam Abraham in figura diem crucis cernente, Christus dixit: Abraham exsultavit, ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est *. Quod ergo erat præ- dictis de Judaica domo contrarium, vide quomodo prævidens legislator solvit, quia enim post annum, in quo Christus in carne præsens liberabat huma- num genus, integre Judæorum Synagogæ per apo- stolicam doctrinam liberatæ sunt, nunc quidem tria millia, nunc autem quinque millia, rursusque multo plures quam dicti sunt, ne quis hoc ignorasse le- gislatorem arbitraretur, vide, quemadmodum et hoc sapientia spiritalis demonstravit. Edes Levitarum, qui in urbibus sunt semper pos- sunt redimi, si redempta non fuerint, in jubileo re- vertentur ad dominos, quia domus urbium Levita- rum pro possessionibus sunt inter filios Israel. Non frustra Levitas quispiam dicat apostolos appellari, sed quia de Levitis dictum est : In terra eorum ni- hil possidebis, nec habebis partem inter eos. Ego pars et hæreditas tua, in medio filiorum Israel. Hoc au- tem in apostolis proprie impletum est, qui dice- bant confidenter, ad Dominum : Ecce nos reliqui- mus omnia, et secuti sumus te, quid putas gril no- bis? Horum ergo ædes, quæ in urbibus sunt, sive secundum Septuaginta, domos civitatum, eorum pos- sessiones, quotquot eos secuti sunt fide et conver- satione, Judaica collegia recte intelliguntur, quia prius propter eos ire, ut ad oves quæ fuerant per dictæ domus Israel, a Christo jussi sunt. Ergo ad sortem eorum pertinebant illi, atque possessionem, semperque poterant redimi, et hoc historin Actuum apostolorum demonstravit : multa enim Judæorum per apostolos ab errore dixi liberata collegia. Non solis autem licuit apostolis hanc peragere redem- ptionem, sed et discipulis eorum. Sed tamen hanc secundum illorum oportebat effici de trinam, ut illis imputaretur qui exordium facto præbuerunt, qui posuerunt dogmata, quomodo hi, qui in cir- cumcisione erant salvari et liberari possint. Et propterea secundum Septuaginta ait: Et quicunque rediment a Levitis, id est, ab illis accipiens modum liberandi. Non enim a Levitis liberantur, quasi 1. ” Luc. xxiii, 34. 6 Num. XVIII, 6. ↑ Matth. xxm, 57, 38. 7 Matth. xix, 27. • Isa. LIV, * ibid. 2. * Matth. xin, 44, 45. * Joan. VIII, IN LEVITICUM. — LIB. VII.

ut vivere possit frater tuus apud te. Pecuniam toam non dabis ei ad usuram, et frugum superabundan- tiam non exiges. Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Egypti, ut darem vobis terram Chanaan et essem vester Deus. › ipsis possidentibus, et propterea Symmachus, et A ab eo, nec amplius quam dedisti. Time Deum tuum, Aquila, quicunque affinis est de Levitis, dicunt. Quicunque ergo illis similia docet, et redimet quas- dam domos, vel si in civitatibus Judaicis sint, exiit secundum Septuaginta venditio, id est, liberabuntur in remissione fidei crucis, et concessæ per eam ve- niæ. Quod nostra editio habet. : Si redemptæ non fuerint, in jubileo revertentur ad dominos. Quare autem dictum est, sequitur. Quia domus urbium Levitarum pro possessionibus sunt in- ter filios Israel. Id est, propter apostolorum cogna- tionem, intelligibilium enim Levitarum, apostolo- rum possessio.in medio filiorum Israel erat, sicut cognovimus, quia Petrus et Joannes sortem aposto- latus in prædicatione eorum, qui ex circumcisione, perceperunt. Sed et alio modo apostolis possessio in medio filiorum Israel erat. Circumcisionem enim habebant et ipsi, et secundum legem Israel semper vixerant. Propter quod et eorum erant ipsæ domus civitatum ab ipsis enim erant liberatæ, et quicun- que salvati sunt, per eos salvati sunt. Et cum in- digni essent propter blasphemiam, quam commise- runt in crucem, et quam rursus post resurrectio- nem præsumpserunt, honore tamen apostolorum, qui et ante crucem crediderunt, et in cruce, vel etiam post crucem permanserunt, in fide suscepti sunt. Et quia hoc verum est, disce Isaia dicente : Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus³. Si enim non relictum esset semien apo- stolorum, nihil prohiberet, in modum Gomorrhæ et Sodomæ omnem plebein Judaicam perire. Sed apo- stolorum causa non omnes perierunt. Quorum vir- tutes et possessiones, quales erant, in paucis his considera verbis. Suburbana autem eorum non veniunt, quia posses- sio sempiterna est. Quorum? apostolorum videlicet, hi esse Levitæ dicti sunt : horum suburbana, sive agri non venduntur, id est, conversationes, et vir- tutes, et doctrinæ. Hæc enim agrorum vice cole- bant, ita ut Paulus de eis diceret : Quis 'plantavit rineam de fructu ejus non edet'? Et rursus : Di- gnus est operarius mercede sua ". Et rursus: Nun- quid de bobus cura est Dev". An de nobis utique dicit? Quia debet in spe qui arat arare, et qui semi- D nat, in spe fructus percipiendi ". Et rursus: Sic nos vobis spiritalia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus"? Hæ ergo doctrinæ separatæ erant civitatibus eorum, qui per ipsos constabant, et per ipsos salvabantur : et vendi non poterant, quia ad ipsos dicebatur : Gratis accepistis, gratis date" Unde et Simonem emere volentem donum spiritus, ejus portione, sive sorte privavit. VERS. 35-36. Si attenuatus fuerit frater tuus, et infirmus manu et susceperis eum quasi advenam, et peregrinum, et vixerit tecum, ne accipias usuras 8. In præsenti lege duo sunt, quæ mirari legislato- rem oportet, id est, sapientia et pietas. Sapientia quidem, quia quæ sunt sublimia, per ea quæ viden- tur humilia, exponit. Pietas autem, quæ est in en- stodia litteræ, et contemplationis spiritalis. Littera siquidem, pauperis exigit subventionem, et neque claudi erga eum viscera petenti mutuum, nec ne- gotiari de paupertate ejus, superabundantiam exi- gendo, et usuram percipiendo, et lucrum de pietate captando. Spiritus autein anagogice demonstrat, quomodo oporteat uti eis, qui illa paupertate pan- peres facti sunt, de qua David clamabat: Cito an- ticipes nos misericordia tua, quia pauperes facti sumus nimfs ¹³.16. Sic ergo secundum ordinem his, quæ dicta sunt, intendimas. Si attenuatus fuerit frater tuus, et infirmus manu, el susceperis eum quasi advenam et peregrinum; et vixerit tecum. Fratrem uniuscujusque hic æqualem dignitate, et conversatione dicit. Hic si in operatione virtutum infirmatus fuerit : hoc est enim infirmari manu, propter quod Aquila: Si exciderit, inquit, frater tuus, et culpaverit manus ejus tecum, auxiliari ei, secundum Septuaginta Interpretum sensum, nos tanquam proselyto, et inquilino vult. Proselytus autem noster, sive advena est qui nunc ad finem venit. Inquilinus autem noster, qui necdum pro- priam domum habet, sed nostra admonitione, et diligenti instructione eget, ut protegatur, et non quemadinodum sine domo huc et illuc erret. Sic ergo auxiliamur infirmo fratri : ut vivat nobiscum, et nullatenus moriatur, a conversatione Dei alienus effectus, vivens nobiscum, id est, per nos, et per nostram doctrinam, quemadmodum quibusdam ci- bis bonis confortatus. Oportet autem ei, sicut infir- mo, condescendere et mederi, quæ secundum vir- tutem ejus sunt, propterea subdidit : Ne accipias usuras ab eo, nec amplius quam dedi- sti. Ne forte cum infirmus factus sit, et a priori re- gula imminutus, abundantius ab eo virtutum ope rationem exigamus, sed provocemus eum, manum- que ejus ut infirmi sustentemus, caputque eum tan- tummodo legis, et divinorum mandatorum, id est, ut non peccet exigentes. Ergo nimis necessarie ad- didit: Time Deum tuum. Ego Dominus Deus vester : cujus jugum suave est, qui hominem modis omni- bus non peccare exigit, virtutes autem exigit, se- cundum possibilitatem. Propter quod de virginitate sanciens. Non omnes capiunt ", inquit. Sed et do Isa. 1, 9. . 1 Cor. IX, 7. 18.1 Psal. Lxxvt, 8. "I Tim. v, 18. 17 Matth. ix, 11· "I Cor. 1x, 9. ** ibid. 10. 33 ibid. 11. **Matth. x, HESYCHII PRESBYTERI

- non possidendo docens: Si vis, inquit, perfectus A Septuaginta, cibos: in Scripturis sanctis intellecta esse 18. In mandato dixit : Sic ergo frater tuus vivat apud te. Pecuniam tuam non dabis ei ad usuram, et frugum superabundantiam non exiges. Sed Paulum imitare dicentem: Factus sum infirmus infirmis ". Nihil eos ad virtutis ratio- nem exigas, plus a propria virtute. Si autem dicas, forsitan eos posse, sed infirmos se fingere, hoc jam non est tuum, sed illius est, qui scit quid vere pos- simus. Qui dixit ad illum, qui talentum abscondit : Oportebat te dare pecuniam meam nummulariis, el ego veniens, cum usuris utique exegissem eam". Et non est condemnatus, quia usuram non accepit, sed quia pecuniam non dedit: sibimetipsi enim pater- Jamilias exactionem reservavit usuræ. Alterutrum autem nos ut caveamus peccatum, solvere et exigere B vult, locum nobis alternæ conjunctionis non detra- bentibus, non rapientibus, non occidentibus, non tale aliquid peccantibus, per Paulum præbens, ait ergo : Si quis frater appellatur fornicator, aut idolis serviens, aut avarus, aut detractor, aut ebriosus, aut rapax, cum hujusmodi nec cibum sumere". Non di- xit Si quis non vendiderit substantiam suam, ne- que, Si non virginitatem pollicitus fuerit, neque su- blimis conversationis fuerit. Hæc autem nimis per- fectorum cunctorum humiliora mandata sunt. Vide ergo quam conclusionem mandato addidit : sunt pecunia, utpote quæ divites facit, fructus vero vel cibus, ut nutriens. Horum abundantiam Deus exigi non jubet, sed sola quæ secundum virtutem sunt, ut sit noster Deus. Quia et ipse pœnitentes peccatores ad se suscipit et moderatum jugum eis imponit. Vers. 39-43. ‹ Si necessitate compulsus vendide- rit se tibi frater tuus, non eum opprimes servitute famulorum, sed quasi mercenarius et colonus erit. Usque ad annum jubilæum operabitur apud te, et postea egredietur cum liberis suis, et revertetur ad cognationem suam, et ad possessionem patrum suo- rum : mei enim servi sunt, et ego eduxi eos de terra Ægypti, non venient conditione servorum. Ne affli- gas eum per potentiam, sed metuito Deum tuum. › Multa littera ipsa pietate plena est, sed multo magis spiritalis intellectus. Quantum enim libertas animæ melior est a libertate corporis, tantum spi- ritalis contemplatio his, qui ejus possunt fructus percipere, clariora donat quam littera. Quia littera ergo nullatenus nos his, quæ fratribus eveniunt, abuti vult, id est, confidelibus, sed vel si quis eorum nobis venditus fuerit, a qualibet humiliatus neces- sitate, nullatenus ab eo servitium servi exigamus. Quem enim semel fratrem per adoptionem Christi habuimus, quomodo deinceps servum habebimus? Unde et Paulus, scribens de Onesimo ad Philemonem dicebat: Propterea recessit ad horam, ut æternum re- ciperes, non jam ut servum, sed pro servo fratrem et in carne, et in Domino"? Et rursus: Qui autem fideles habent dominos, non despiciant, quia fratres sunt 1. Insuper autem et spiritus præcepit etiam aliud, quando aliquem fratrum, et æqualem nobis vocatione et conversatione venditum, humiliatum tamen in virtutibus, id est, infirmatum deprehende- rimus, et hunc converterimus, corripientes, exhor- tantes, nullatenus eo abuti, sed ut modeste et humi- liter eum accedamus, propter quod in verbis ipsis intende. Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Ægypti, ut darem vobis terram Chanaan, ut essem vester Deus. Et quid in præsenti loco hoc commemo- rare legislator eguit? Sed modis omnibus illud de- C charissimum, maxime mihi, quanto mágis autem tibi, monstrare volens, quia, quemadmodum populum de terra Egypti, et de populo peccatoris eduxit, et in terra Chanaan alterius populi, rursus peccatoris in- troduxit, sed illinc quidem eos eduxit, ut non sub Ægyptiorum, si adhuc terram habitarent, domino tenerentur, in terram autem Chananæorum intro- duxit, quia expulsis gentibus, non erant jam in co- rum servitio redigendi, sed et terra emundata,ca- rebat malis habitatoribus: sic nos Deus sub domi- natione quidem redigi peccatorum non patitur, sed neque eorum societatem, nsquedum sunt peccato- res, amplecti ; quando autem eorum terra emundata fuerit, præcipit cum eis esse, et simul habitare, et dare eis nostram pecuniam, et nostros fructus, id est, divinas doctrinas quas accepimus. Pro do- D etrina autem intelligitur pecunia, propter quod et Paulus dicebat: Qui ædificaverit super fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos, "bonam doctrinam per hæc innuens. Hoc autem ipsum est et fructus, sive, ut Septuaginta, cibi; utrumque enim hoc rursus invenies Paulum exponentem ; Corinthios enim, alii doctrinæ se sociantes, suamque despi- cientes, reprehendens scripsit : Jam satiati estis jam divites facti estis, sine nobis regnatis". Ergo doctrinam per pecuniam et fructus, sive, secundum 8. 21. VERS. 39, 40. Si paupertate compulsus vendide- famulorum, sed quasi mercenarius et colonus erit.▸ Quia paupertas animæ est infirmitas consequenda-- rum virtutum, manifestum est ex his, quæ ad Sam- son Dalila, et ipse ad eam loquitur. Noluisti dicere in quo sit maxima fortitudo. Cumque molesta ei es- set, et per multos dies jugiter adhæreret, spatium ad quietem non tribuens, tunc aperiens veritatem rei, di- xit ad eam : Ferrum nunquam ascendit super capul meum, quia Nazarœus, id est, consecratus Deo sum, de utero matris meæ. Si rasum fuerit capul meum, recedet a me fortitudo mea, et deficiam, eroque ut rateri homines 26. Post hæc, historia subdidit : Item at illa dormire eum fecil super genua sua, et in sinu PATROL GR. XCIII. 18 Matth. xv, 19 I Cor. ix, 22. 20 Matth. xxv, 27. "I Cor. v, 10, 11. "I Cor. 111, 12. "I Cor. IV, * Philem. xv, 16. 1 Tim. vi, 2. 26 Judic. xv1, 16, 17. IN LEVITICUM. LIB. VII.

11:2 sortem, et partem gratiæ, quæ ab initio sorte per- ceperat a Deo, qui proprie noster pater est, de quo ait Paulus: Quia autem estis filii, misit Deus Spiri- tum Filii sui in cordibus vestris, clamantem: Abba, Pater ". Cur autem hæc sanciens Deus tanta pie- tate utatur, ipse legis demonstravit verbis. VERS. 42. Mei autem servi sunt, et ego eduxi eos de terra Ægypti. › Ut ergo qui semel ejus facti sunt servi, et per eum intelligibili servitute Ægypti caruerunt, hane eos perdere dignitatem non vult, nec quia ad min- dicum quis lapsus est, propterea eum in perpetuum perdere antiquam dignitatem desiderat, ideoque ait: suo reclinare caput. Vocavitque tonsorem, et rasit se- A tionem patrum suorum, recipiens conversationis ptem crines ejus, et cœpit abjicere eum a se, et a se repellere. Statim enim ab eo fortitudo discessit, dixit- que Super te Philistiim. Qui de somno consurgens, dixit in animo suo : Egrediar sicut ante feci, et me excutiam, nesciens quod Dominus recessisset ab eo". Sed in Septuaginta editione, cuin hic dixisset: Si hu- miliatus fuerit frater tuus: non dixit, a te, sed, apud te: nam etsi nobiscum erat, sed nos non ei sumus facti humiliationis causa. Ipse autem negligens semetipsum humiliavit, et venditus est, non vendi- tione illa de qua Elias ad Achab dicebat. Dicebat enim ei: Num invenisti me inimicum tibi? Respon- dit : Inveni, eo quod venundatus es facere malum in conspectu Domini 18. Ille enim sicut impius, qui in profundum malorum ceciderat, despiciebat, et ini- B mico venditus, non volebat venditionem immutare, nec prophetæ vendi, id est, subdi, qui ei paulation manun porrigendo, a gravi liberare eum servitute poterat. Si ergo tibi fideli, et colenti Deum, humilia- tus frater venditus fuerit, redemptionem, et pretium animæ ejus tuam doctrinam, et exhortationem sus- cipiens et quemadmodum suum dominum existi- mans, non serviat tibi servitute servi, sed subdetur quidem, verumtamen libertate illa, de qua ait Pau- lus : libertate, qua liberavit nos Christus". Invenies autem alibi eumdem rursus scribentem : Pretio empti estis, nolite fieri servi hominum, propter quod ait legislator: Quasi mercenarius et colonus erit. Vel sicut Se- ptuaginta, inquilinus : quia horum uterque subjectus est quidem huic, cujus domum habitat, et in agro operatur propter paupertatem, nec domum pro- priam, nec agrum habens: non tamen propter hoc aufertur libertatis dignitas, quemadmodum et eum qui per nos a peccato conversus est, oportet, si ante peccatum frater noster secundum æqualitatem gra- tiæ, honoremque conversationis fuit. Nam etsi pro- priam nunc domum justitiæ, aut agrum proprium virtutis non habet, cum aliquando habuisset, unde non dixit, mercenarius, aut colonus, vel inquilinus erit, sed, quasi mercenarius, et colonus, vel inqui- linus erit tibi: in nostris enim habitare opus habet et operari, id est, ad nostras exhortationes, regu - lasque vitæ, et exempla, quæ a nobis susceperit: D spes tamen est eum ad suam recurrere dignitatem, quando integram et perfectam egerit poenitentiam. Hoc enim manifestans legislator subdidit : Usque ad annum jubilæum operabitur apud te. Quia per perfectam pœnitentiam, sicut integre mun- datus, et propterea perfectus, operari et apud se potest, et postea egredietur: sicut aiunt Septua- ginta, in remissionem cum liberis suis. Non solus enim ipse liber efficitur, sed et quæ ab co genitæ fuerant virtutes, antequam sub venditionem pec- cati redigeretur. Propterea et revertetur ad cogna- °. VII, 27. Non veniet conditione servorum. Similia dicens Paulo: Pretio empti estis, nolite fieri servi hominum. Sed et hoc addidit : VERS. 43. Ne affligas eum per potentiam, sed metuito Deum tuum ". › Oportet enim moderari nos jugum converten- tium, et timere Deum nostrum, qui dixit: In quo judicio judicaveritis, judicabimini, et in qua mensura mensi fueritis, metietur vobis ". VERS. 44-46. ‹ Servus et ancilla sit vobis de na- tionibus, quæ in circuitu vestro sunt, et de adve- nis, qui peregrinantur apud vos, vel qui ex his nati fuerint in terra vestra, hos habebitis famulos, et hæreditario jure transmittetis ad posteros, ac pos- sidebitis in æternum. Fratres autem vestros filios Israel, ne opprimatis per potentiam. › ¡ Non potest digne laudari varietas et multiplicitas spiritalis sapientiæ. Quamobrem postquam digne admirari non possumus, quia nec capimus, hoc omittentes, districtius aures mentis etiam his, quæ nunc dicta sunt, præbeamus et unumquemque ser- monem intente notemus: in differentia enim ver- boruni, differentiam quoque intellectuum reperie- mus. Scire igitur nos vult quid restet inter bos, quos ex infidelibus Deo salvaverimus, et illos, qui cum fideles essent, similesque nobis dignitatis in- vocatione et conversatione, postea pro tempore in operatione virtutum infirmati sunt correximus. Propter quod operari quidem apud nos usque ad annum remissionis, videlicet pœnitentiæ, non au- tem postea præcepit. Hic autem, quia nec eum, qui ex peccato humiliatus est, et propterea nobis ven- ditus, sed nec fratrem dicit, sed de his dicit quos nos ex infidelibus, aut alterius fidei in discipulatum acquisiverimus: recte eos nec servos nostros esse præcepit: Christi enim et ipsi sunt, sicut et nos, servi. Sed sub nostra tamen possessione manere, sicut per nos edoctos præcepit, sicut ipsa ostendunt legislatoris verba. Servus et ancilla sint vobis de nationibus, quæ in circuitu vestro sunt, et de advenis qui peregrinantur 6. 32 ! Car. 7 Judic. xvi, 18-20. 38 III Reg. xx1, 20. as Matth. VI, ** Galat. iv, 31. 31 Cor. v11, 25. » Gal. IV, HESYCHII PRESBYTERI,

- Sed apud vos. Gentes quæ in circuitu nostro sunt, quæ A civitates presbyteros, quos ego tibi constitui *. necdum crediderunt, spem tamen fidei, et salutis babent, quia ipsis missum Evangelium est, sicut Paulus in Antiochia ad Judæos dicebat: Ecce con- vertimur ad gentes: sic enim præcepit nobis Domi- nus. De his nobis servi et ancillæ conquirantur, id est, qui per verbum docentur. Unde et eos, qui docuerunt, dominos appellant, quod demonstrat iv Philippis custos carceris, qui ad Paulum et Sylam dicebat : Domini, quid me oportet facere, ut sulvus fam ? Sed et de advenis, sive, ut Septuaginta, fi- liis inquilinorum, qui peregrinantur apud nos, con- quiramus. Dicit autem inquilinos hic Judæos, qui habitant in lumine nostro, non tamen volunt ei oculos mentis accommodare, abscondentes ejus lu- cernam sub modio. Propter quod non simpliciter B inquilinos Septuaginta ediderunt, sed filios inquili- norum, qui sunt in vobis, quod a Theodotione et Symmacho planius scriptum est: A filiis inquilino- rum, qui habitant in vobis. De quibus dixit David : Inhabitabunt et abscondent 36. Cum enim sunt in habemus, habent, inhabitant tamen non eadem sa- pientes de lege et prophetis, quæ nos: suam enim justitiam constituere quærentes, justitiæ Dei non sunt subjecti, sed hoc abscondent, et recte inhabi- tant, sicut qui semetipsos a libera, et a fiduciali habitatione excludentes. Unde Dominus, quia in- habitant propter infidelitatem innuens dicebat : Servus non manet in domo in æternum "7, quod est C inhabitantium proprium. Sed ait legislator, secun- dum Septuaginta : Et de cognatis ipsorum, quicun- que fuerint in terra vestra, erunt vobis in posses- sionem. Cognati enim Judæorum, propter infideli- tatem, hæretici sunt, quia non plene, sicut et illi sentiunt, et eadem nobis prædicant mysteria, non tamen in eisdem rectis, et perfectis, et integris in Deum dogmatibus: unde sunt quidem in terra no- stra, sed inquilini. et quid restet inter illos, quos deforis lucrati fue- rimus, et æqualibus nobis fratribus, qui forsitan humiñati corriguntur, scire nunc legislator nos vo- lens, hæc ad communem rationem prædictorum scripsit. Fratres autem vestros filios Israel non affligetis per potentiam. Non quia alios, quos lucrati fuerimus exterius, in servitutem redigere, aut conterere la- boribus præcepit: nusquam enim hoc in sanctione bac dixisse videtur: sed quia non æquali potestate in illis, et istis uti possumus. Aliud est enim infl- deles ad fidem perductos, aliud fideles lapsos, a nobis admonitos. VERS. 47-49. Si invaluerit apud vos manus advenæ, atque peregrini, et attenuatus frater tuus vendiderit se ei, aut cuiquam de stirpe ejus, pošt venditioneın potest redimi. Qui voluerit ex fratribus Hos habebitis, inquit, in famulos, et hæreditario jure transmittetis ad posteros, ac possidebitis in æ- ternum. Quoscunque ergo ex gentibus infidelibus, aut ex Judæis, aut ex hæreticis lucrati fuerimus, et Deo obtulerimus, servosque et ancillas acquisiveri- mus, impendentes pro eis doctrin e pecuniam, hi in nostra possessione sunt. Sed et filiis nostris, id est, discipulis, dividere eos, id est, tradere eorum dis- cipulatum possumus. Quod manifestat Paulus, cujus sicut filii erant discipuli Titus et Timotheus. Nam Timotheo, dilectissimo filio in fide, et Tito dilec- tissimo filio secundum communem fidem, ad eos scribens præscribebat. Deinde huie Ephesius, huic Cretenses distribuit. Nam illi quidem scribebat : Sicut royavi te, ut remaneres Ephesi, cum irem in Macedoniam, ut annuntiares quibusdam, ne aliter docerent. Tito autem: Ilujus rei gratia reliqui te Creta, ut ea quæ desunt corrigas, et constituas per 39. 7. Quia lex pertinere sibi secundum litteram, de li- bertate indigenarum Israelitarum ostendit, propterea eum qui in eis deterius propter paupertatem, aut aliquam aliam necessitatem aget, proselytis, vel in- quilinis, qui de his quidem foris sunt geniti, adhæ- serit, servire non patitur, sed redimi eum ab aliquo suorum cognatorum præcepit. Vide, quomodo hoc custodiri et secundum anagogen spiritalem oportet, ait enim : Si invaluerit apud vos manus advenæ atque pere- grini (sive ut Septuaginta inquilini,) et attenuatus frater tuus vendiderit`se ei aut cuiquam de stirpe ejus. Id est, si is qui ad fidem ex gentibus, aut ex Judæis, aut omnino hæreticis, noviter nostræ fidei conjunctus c¦arus est viřtutibus, ita ut potens sit in arguendo, et exhortando peccantes, hujus proprie manus invaleseit, sive, ut Septuaginta, invenit, quia per suam actionem invenire et aliorum conversa- tionem et exhortationem potest. Deinde et frater tuus, qui olim eruditus est in verbo, sed et quia æqualis tibi est secundum sortein conversationis, hoc est enim frater attenuatus, id est, non inve- niens exhortantem, et consilium dantem: advenæ, sive peregrino, vel inquilino se vendiderit, id est, ei qui noviter de gentibus, aut de Judæis, aut se- cundum quod diximus hæreticis credenti, venun- datur autem ei, illo verbum doctorale, propter conversationem ejus impendente: quia incongruum est eum, qui olim in clara scientia et conversa- tione notus fuit, sub eo qui noviter ad fidem venit, agere. Non est enim parva res discipulatus, sed multi temporis, vitæ etiam non modicus decursus ad perfectionem necessarius. Recte redimitur, qui voluerit ex fratribus suis, emet eum, id est, quis- piam eum similis honoris, similisque scientiæ, et conversationis per suam doctrinam redimat, et nobis, qui legem ipsam et prophetas, quos et nos suis, emet eum, et patruus, et patruelis, et con- sanguineus, et affinis. › * Act. XI!!, 46. 35 Act. XV, 36 Psal. LV, 17 Joan. vii, 39. 381 Tim. 1. 3. 39 Tit. 1, 5. IN LEVITICUM. LIB. VII.

faciat non opus habere admoneri ab eis, quos ipse A Tantum de libertate nostra, et honestate, et glo- debuit admonere, utpote qui in scientia perfecit eos qui adhuc modo geniti sunt. Non est enim qualiscunque in doctoribus dignitas, longi temporis scientia, in tantum ut Paulus, quando Philemonem volebat alligare, sic scripsisset: Obsecro cum talis sis, ut Paulus senex, nunc autem et vinctus Christi Jesu. Et vetustatem temporis, confessioni, quæ in vinculis erat, conjunxit, utpote idoneam exsisten- tem ad gloriam eorum qui in scientia profecerunt. Patruus ergo, et patruelis, et consanguineus, et af- finis redimat eum. Patres nostri sunt secundum spiritum, qui nos genuerunt per Christi doctrinam, propter quod et Paulus Corinthiis scribebat: Nam etsi multos habetis pædagogos in Christo, sed non multos patres *º. In Christo enim Jesu, per Evange- B lium vos genui. Quotquot ergo fratres horum, id est sacerdotes, sicut et ipsi sunt et doctores, aut et filii fratrum, aut discipuli quidem eorum, in camdem autern quam ille scientíam et doctrinam provecti sunt, fratres patris recte dicuntur. Qui enim consanguinei et affines sunt ejus qui eget consilio et exhortatione, id est, ut qui ejusdem di- gnitatis et conversationis fuerunt, hi rursus redi- munt, Pauli memores vocis: Si quis autem suorunꞌ, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior ", et qui oportet ad omnes bonum ostendere, maxime autem ad proprios fidei. Hi ergo nobis consanguinei per carnem Christi sunt, quia de carne ejus et de ossibus ejus samus, quemadmodum ipse rursus Paulus Ephesiis scripsit. In tantum ergo melius est ab antiquis, et ejusdem fidei admoneri eum qui in actione aut scientia minor est, quia Apelles Alexandrinus, do- ctus magister erat et clarus, sed tamen minorem scientiam habebat, et hoc quod erat summum, re- prehensibile habebat, nesciens Christi baptisma. Unde Priscilla et Aquila susceperunt hunc *, et subtilius exposuerunt ei viam, sicut ait Lucas, id est, ea, quæ pertinebant ad doctrinam et scientiam: incongruum esse putantes, si ab aliis et non ab eis qui in scientia profecerunt, quales erant ipsi, emendaretur doctor. Sed et cum hæc sint admira- bilia, adhuc admirabiliora sequuntur. riatione in nobis, et confidentia sanctus Spiritus ait, ut unumquemque nostrum sub servitute pec- cati constitutum, virtutibus præcipiat redimi, et correctionibus, si verbi gratia, cilicium et cinerem, et lacrymas, et eam quæ in his est confessionem lucrari volumus, et quæcunque cum his annum continent jubilæi, sive remissionis, ad hujusmodi enim probationem præsentia exposuit. Sin autem et ipse potuerit, redimet se supputatis duntaxat annis, a tempore venditionis suæ, usque ad annum jubilæi. Si enim pauper factus per peccatum, qui prius dives erat in virtutibus et correctionibus, recte semetipsum liberavit, dum sufficiat ad exhortatio- nem propriam. Verumtamen nec hic integrum de se confidat, ut qui semel infirmatus est, exhorta- tione et consilio egens, computet apud semetipsam, id est, secum tractet et disceptet. Sic enim et Theodotion Tractabit cum eo, qui acquisivit cum. Aquila autem: Supputabit cum eo, qui possedit cum. Ei qui tractavit, quomodo debeat veram libertatein sibi conquirere: computavit autem ab anno quo semetipsum vendidit, usque ad annum jubilæi, sive remissionis, a quo videlicet peccans eguit consilio et doctrina, usquedum integram et omnimodam peragat pœnitentiam, in qua remissionem acci- piens, æqualis ei fiat, qui penitus non peccavit. Quid autem tractabit? quibus virtutibus et corre- ctionibus, eam quae per studiosam pœnitentiam est remissionem, apprehendre et procedere possit. Sic- ut enim qui pecuniam reddidit redemptori, annum remissionis exspectare opus non habebat, qui erat quinquagesimus, qui jubilæus dicebatur, sic qui peccatum ad delendum illud aquales, sive pares virtutes exquirit, pracedit poenitentiam, actionibus bonis se redimens: quod demonstrat Zachæus, qui cum plurimorum plurima sustulisset, non eguit sacco, el cinere, et lacrymis, et oratione. Hic enim nobis annus remissionis, sicut omnia habens, quæ nobis fructificent remissionem. Non indiguit autem, quia peccata quidem erant pecuniaria: ipse autem ea, quæ abrepta fuerant, promisit reddere în qua- druplum, dimidium autem suorum distribuere pau- peribus. Propter quod Christus ad eum: Hodie redemptionis ejus, dixit. Admirabile est autem quod Et pecunia qua venditus fuerat juxta annorum nu- merum, et rationem mercenarii supputatam. VERS. 50-55. Si autem et ipse potuerit, redimet () salus huic domui facta est 43, suscipiens pecunias se, suppuratis duntaxat annis a tempore venditionis suæ usque in annum jubilæum, et pecunia qua venditus fuerat, juxta annorum numerum et ra- tionem mercenarii supputata. Si plures fuerint anni qui rémanent usque ad jubilæum, secundum hos reddet et pretium. Si pauci, ponet rationem cum eo juxta pretium, et numerum annorum, et reddet emptori quod reliquum est annorum, quibus ante servivit mercedibus imputatis. Non affliget euin violenter in conspectu tuo. Quod si per hæc redimi non potuerit, anno jubilæo egreditur cum liberis suis. Mei enim sunt servi filii Israel, quos eduxi de terra Ægypti. Ego Dominus Deus vester. › Sive secundum Septuaginta : Erit pecunia vendi. tionis ejus anno sicut dies mercenarii erit cum eo. Cum quo die ergo legislator non frustra mentio- nem fecit, sed illam innuens, quam aperte in Evange- liis Dominus ostendit; quando parabolam operariorumi, qui ad vineam conducti sunt, exposuit : quando hos quidem mane, illos autem hora tertia, hos autein sexta, illos autem nona, alios vero undecima quum conduci dixisset, et dari mercedes his, qui circa sequitur. 1 Cor. v, 15. *Gal. vi, 10. 4 Act. VIII, 20. 43 Luc. XIX, 9. * Matth. xx, I seq. HESYCHI PRESBYTERI

pactum meum vobiscum. Comedetis vetustissima veterum, et vetera novis supervenientibus projicie‐ tis. Ponam tabernaculum meum in medio vestri, et non abjiciet vos anima mea. Ambulabo inter vos et ero vester Deus, vosque eritis populus meus. Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Ægy- ptiorum, ne serviretis eis, et qui confregi catenas cervicum vestrarum, ut incederetis erecti. » bis lapis efficiantur divitiæ, ut secundum intentio- A vos, et crescere faciam, multiplicabimini, et firmabo nem earum vivamus, secundum intellectum Septua- ginta interpretum ; et non quæcunque præceperint, faciamus, et desideriis earum serviamus, adoremus- que eas, et colamus in conservando eas. Custodia- mus autem et Sabbata, ab omni alio malo abstinen- tiam vacationemque studentes, et agentes ut ope- ribus præsentis mundi careamus, atque ab eis quie- scamus. Hoc enim intelligibile et verum Sabbatum est, quod non populi est ingrati, sed ipsins Dei, quemadmodum in Isaia dicebat : Beatus vir qui fecit hoc, et filius hominis qui apprehendit istud, custo- diens Sabbatum ne polluat illud *. Unde distinguere ab illis volebat, de quibus initio prophetiæ dicebat : Nevmenias, et Sabbatum, et festivitates alias non fe- ram". Quod autem Dei est Sabbatum, aut quomodo illud quis profanare non potest, subinfert: Quie- scite agere perverse". Ergo a malis abstinere, sab- bati est impleti. Sed et sanctuarium ejus paveamus sanctimoniam studentes, id est, castitatem ac pndi- citiam : hæc enim est vitæ imperfectæ et consum - matæ capitulum, sive summa. Propter quod hoc etiam novissimum posuit, tunc dicit ad nos Deus : Ego Dominus Deus vester, qui sum quidem sanctus, sed et in sanctis requiesco, interimens et disper- dens omnes, qui tabernaculum meum polluerint, et templum meum pollutionibus voluptatum violate- rint: quod testatur Paulus dicens : Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus”. Propter quod sanctuarium ejus paveamus, ut nec corpus nostrum polluamus, neque ad corpus Christi, in quo est om- nis sanctificatio (in ipso enim omnis plenitudo in- habitat divinitatis), sine subtili dijudicatione nostri, temere accedamus, sed prius nosmetipsos probe- mus, reminiscentes ejus qui dixit : Quicunque co- mederit panem aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini. Probet autem semetipsum homo, et sic de pane comedat, et de ca- lice_bibat”. Qualem probationem dicit? Id est, ut in corde mundo, atque conscientia, et pœnitentiam corum, quæ olim deliquit intendenti participetur sanctis, ad ablutionem peccatorum suorum. VERS. 3-13. Si in præceptis meis ambulaveri- tis, et mandata mea custodieritis et feceritis ea, dabo vobis pluviam in temporibus suis : et terra gignet fructum suum, et pomis arbores replebuntur, et apprehendet messium tritura vindemiam, el vin- demia occupabit sementem : et comedetis panem vestrum in saturitatem, et absque pavore habitabi- tis in terra vestra. Dabo pacem in finibus vestris : dormietis, et non erit qui exterreat. Auferam malas bestias, et gladius non transibit terminos vestros. Persequimini inimicos vestros, el corruent coram robis. Persequentur quinque de vestris centum alic- ros, et centum ex vobis decem millia. Cadent ini- mici vestri in conspectu vestro gladio. Respiciam Hæc sensibiliter suscepit Judæorum populus, ul- pole parvam habens spem futuri, et non satis in- telligibilibus suspensus bonis. Erat enim totus ad ventrem et ad carnale otium intentus, ita ut in præsenti vita, ea quæ ad voluptatem pertinebant, etiamsi nimis essent despecta et minima pro illis, quæ parum laboriosa erant, sed multum majora, eligeret, et propterea quæreret Ægyptios pepones, cæpas, et allia, quoniam in promptu erant ad exsa- tiandos eos, et sine labore aderant. Nos autem, si mandatis Dei intendimus, dicentes sicut David : Viam justificationum tuarum insinua mihi”. Et rur- sus: Deduc me in semita mandatornm tuorum; el custodierimus mandata ejus *, nihil eorum corrum- pentes, neque secundum nostram intentionem, sed secundum ejus, et quæ ejus sunt, agentes: hoc enim est proprie ejus custodire mandata; intelligi- biliter exspectemus unumquodque eorum, quæ præ- dicta sunt. Quia autem a Judæis inveniemus omni modo hæc secundum litteram impleta: multi enim Dei prophetæ, custodientes ejus mandata, et in præ- ceptis ejus ambulantes, in multa fuerunt afflictione constituti, nec panem suum cum satietate, sed cum egestate comederunt, quemadmodum Ezechiel, cui ab ipso hoc Deo præceptum est. Sed et Paulus eos, qui in lege et prophetis justificati sunt, exponens dicebat: Circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, humiliati, afflicti, quibus dignus non erat mùndus*7. ¡Hud autem magis intendere in his, quæ dicta sunt, oportet, quia custodientibus Dei mandata, triginta benedictiones in præsenti lex posuit. Sic enim eas numero invenies, unamquamque benedictionem ab alia per conjunctionem, in secundum Septuaginta editione discernens, quia tot annorum exsistens Dominus, de quo ait Paulus, Ut occurramus omines in virum perfectum *, in mensuram ætatis plenitu- dinis Christi venit ad baptismum : quatenus do- nationis perfectionem, per ætatem, quam agens ba- ptizatus est, nuntiaret et ostenderet : et sic perfe- ctus secundum tempus factus, prædicare Evange- lium cœpit : in quo omnibus est vitæ et donationis plenitudo, et conversationis, retributionisque. Quæ hic significavit; ait enim : Et dabo vobis pluviam in temporions suis. Dicit autem verbum Dei, utpote descendentem de culo gratiæ, de quo Moyses sic dixit: Attende, cœlum, et loquar, et audiat terra verba ex ore meo, exspecieIur • Isa. LVI, 2. 31 Isa. 1. 13. 58 jbia. 16. ׳ | Cor. 11, 17. 36 Ibid 35. * llebr. ׳, 37. 88 Ephes. iv, 15. 1 Cor. x1, 28. *1 Psal. cxvi, 27. HESYCHII PRESBYTERI

sicut pluvia eloquium meum". Hoc non qualecun- A stris“? Quibus destructis pax in terra vestra lege que bonum est in tempore suo percipere, sed ma- Dei refrænata profligatur. nifesta est Dei bonitatis ostensio, quemadmodum non accipere aversationis est. Propter quod Deus irascens populo Judæorum, per Isaiam prophetam minatus est, dicens: Et relinquam vineam meam, et non putabitur, nec fodietur, et ascendent in eam, sicut in agro inculto, spinæ; et nubibus mandabo, ne pluant super eam pluviam *. Quid enim nobis ex accipienda pluvia in tempore suo proficit ? Et terra gignet fructum suum. Id est, corpus no- strum, hujus enim doni fructus sunt, castitas, so- brietas, abstinentia. Et pomis arbores replebuntur. Sive, ut Septuaginta: Ligna campi dabunt fructum suum. Ligna autem campi sunt animæ motus, ut- pote qui sunt motibus intelligibili nostræ terræ, vi- delicet carne sublimiores. Horum ergo fructus, ve- ritas, justitia, mansuetudo, compassio, et his simi- lia; propter quod consequenter subjungens, addi- Et dormietis, inquit. In retributionis autem specic, etiam hoc Scriptura sacra posuit. Dormitio enim utpote requies, mors sanctorum dicitur, iniquorum autem non est ita, cui testis est Ecclesiastes: Satu- ritas autem divitis non sinil dormire eum ... Propter quod nunc consequenter addidit : Et non est qui exterreat. Qui enim sic vixit, quem- admodum in superioribus dictum est, non habebit qui eum terreat tempore mortis, quæ nobis dormi. tio est, propter spem mortuorum resurrectionis. scius, de quo terreatur. Auferam malas bestias. Videlicet dæmones. Be- stiæ enim sunt ex simili malitia, primum sicut la- tentes, deinde ut venenum importabile et mortife- rum habentes. Prosequimini inimicos vestros. Non possunt enim ante faciem eorum, qui secundum le- gem vivunt, stare. Et corruent coram vobis. Qua morte? Quæ est utique per jejunium et orationem. Hoc enim modo nostri intelligibiles inimici dæmones interimuntur, ut nequaquam ultra contra nos pos- sint reviviscere. Unde et Dominus apostolis inqui- rentibus, cur mutum et surdum dæmonium ejicere minime potuissent, respondit: Hoc enim genus non ejicitur, nisi per jejunium et orationem **. Persequentur quinque de vobis centum alienos. Sive ut Septuaginta: Expellent quinquaginta centum Apprehendet messium tritura vindemiam, et vinde- mia occupabit sementem. Quia enim tritura terræ colligit fructus, vindemia arborum, recte fructus corporis aut fructus animæ comprehendere, sive occupare dicimus, quia hoc quidem maximæ bene- dictionis est, uno eodemque tempore stabile cl fecundum corpus, atque animam in virtutibus pos- sidere. Comprehendit autem, sive occupavit vinde- mia sementem; congregans enim anima virtutes suas, mox alias desiderat, usque dum illas attigerit C quinquaginta. Dicimus esse spiritalem hominem, divitias, ad quas Paulus festinavit, et propterea di- cebat: Fratres, ego me non arbitror comprehendis- se", unum autem, quæ quidem retro sunt oblitus, in his autem, quæ priora sunt extentus, secundum intentionem sequor ad palmam supernæ vocationis Christi. Propter quod et bonum sequitur semen, plenum salutaribus actionibus, ut bene conveniat quod sequitur. Et comedetis panem vestrum in saturitate. Si enim panis noster virtus est, de qua Dominus dicebat : Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vilam æternam :hic illum ad satietatem comedet, id est, operatur, qui in perpetuo ejus appetitum ha- bet. Et absque pavore habitabitis in terra vestra. Dabo D pacem in finibus vestris. Vel secundum Septuaginta, et bellum non pertransibit terram, quod nostra trans- latio paulo post dicit. Gladius non transibit in ter- minos vestros, et dabo pacem in terra vestra. Si enim corpus stabile fuerit, et anima fructificat, securi in terra nostra habitabimus, quia Caro non concupiscit contra spiritum : unde nec bellum per terram transibit. Neque enim habebit tempus in resurre- ctione concupiscentiarum, de quibus ait Jacobus : Unde bella et lites in vobis? Nonne hinc ex con- cupiscentiis vestris, quæ militant in membris ve- $3 quia die Pentecostes Spiritus de cœlo descendit. Ergo spiritalis ille qualis sit, Paulus dicebat : Spiri- talis autem judicat omnia, et ipse a nemine judica- tur : id est, qui scientiam perfectam habet, ad subtilem eorum, quæ agenda sunt discretionem, hie quamvis validum dæmonem, verbi gratia, qui ex eis supra centum, et qui, legio appellatur propter mul- titudinem obedientium ei malorum spirituum et cooperantium, valet superare atque vincere. Et centum ex vobis decem millia. Qui enim non solum scientiam habet subtilem, sed et vitam per- fectam atque consummatam, hic duplex quodam- modo spiritalis est, et propterea centenario numero honorandus est, sicut duplicem fructum ferens in spiritu, atque perfectum, et quo majorem Christus non dicit, sed frequenter bonam terram insinuans dicebat Affert fructum trigesimum, et sexagesimum, el centesimum 67. Hic ergo millia hostium subjicere, omnes videlicet contrarias virtutes, utpote qui vir- tutum habet perfectionem, potest. Quomodo autem, subjicit. In verbo utique Dei; ait enim : : Et cadent inimici vestri in conspectu vestro gladio. Illum dicens, quem Paulum sic scribens, exposuit. Cum enim prius dixisset inimicorum millia, id est : Non est vobis colluctatio adversus carnem et sangui- nem, sed adversus principes et potestates, adversus . dit. Non habebit autem qui exterreat, nihil sibi con- 39 Deut xxx11, 2, 60 Isa. v, 6. c.e. v, 11. GB Matth. xv, 20. 6ª Gal. v, 17. 61 Phil. 111, 15. 6$ Joan. vi, 27. 661 Cor. 11, 15. 67 Matth. xin, 8, 23. ** Isa. iv, 1. *** Ec- IN LEVITICUM. LIB. VII.

mundi rectores tenebrarum harum, adversus spiritalia ▲ Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra nequitiæ in cœlestibus ", subinfert. Propterea acci- pile armatura Dei "; quam singulatim dinu- merans, ait: Et gladium spiritus, quod est verbum Dei To Respiciam vos. Quid est enim melius, quam respici a Deo, cujus respectus salus est, aversatio autem mors est? Et crescere faciam, et multiplicabimini. Auget nos quidem, cum parva bona, quæ agimus, maxima facit apparere. Multiplicat autem pauca crescere faciens in multis. Annon augens nostras virtutes et magnificans dicebat : Quandiu fecistis uni de minimis his, mihi fecistis"? Et multipli- cans rursus, Paulum scribere faciebat: Non enim occides; non adulterabis ; non concupisces; et si quod est aliud mandatum ”, hoc verbo restauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum 7, multa man- data efficiens hoc unum mandatum, ut nos assequen- tes illud, divites efficiamur. Nimis ergo opportuna sunt, quæ sequuntur. Ægypti, ne serviretis eis. Quod si vis cognoscere, hæc Exodi verba per Evangelii ordinem discute. Dixit ergo Dominus ad Moysen : Vidi afflictionem populi mei in Ægypto, clamorem ejus audivi, pro- pter duritiam eorum, qui præsunt operibus: et sciens dolorem ejus, descendi liberare eos de manibus Ægy- ptiorum, et educere de terra illa in terram bonam et speciosam, quæ fluit lacte et melle ”. Et quis sit qui introducit in promissionis terram ? Ipse Deus, qui hæc Moysi ostendit: Ecce ego mitto Angelum meum qui præcedat te el custodiat te in via, et introducat ad locum quem paravi". Angelum filium appellans, quia voluntatem nobis Patris annuntiavit, de quo ait Isaias Puer natus est nobis, filius datus est no- bis, cujus principatus super humeros ejus, et appel- labitur nomen ejus magni consilii Angelus, admira- bilis, consiliarius, Deus fortis "8. Quomodo enim, cum promiserit Deus, per ea quæ superius dicta sunt, introducere populum in terram, Angelus hoc facere, et non ipse qui promisit, poterat? Quis au- tem, et qui descendit, ipse nobis dicens hæc ad Ni- codemum ostendit: Nemo ascendit in cœlum, qui descendit de cœlo, Filius hominis qui in cœlo”. Atqui necdum in cœlum cum carne ascenderat, necdum enim assumptus erat, sed descensionem et ascensionem pristinam dicit, de qua, sicut diximus, Moysi locutus est: Vidi afflictionem populi mei, et descendi liberare eos de manibus Ægyptiorum. Hic ergo nobis et ea, quæ sequuntur, dedit. Firmabo pactum meum vobiscum. Ea quidem sunt prædicta, per retributiones autem illud firmat, quod manifestant, quæ sequuntur: Comedetis vetustissima veterum. Sive ut Septuaginta, vetera veterum, id est, quæ vobis per legem et prophetas promissa sunt, et quæ per patriarchas in eorum benedictionibus promisit. Et vetera novis supervenientibus projicietis. Quæ sunt nova? Evangelia videlicet; nam cum ma- xima sunt ea, quæ sunt per patriarchas, legem et prophetas pollicita, tamen per Evangelium promissa C majora sunt, propter quod, horum comparatione, illa nobis superflua judicantur. Ecce ergo capitulum, quod totam benedictionem confirmat, infert, id est, quæ per evangelicam acta sunt et impleta gratiam. Ponam tabernaculum meum in medio vestři. Vel sicut Septuaginta : Constituam testamentum meum vobiscum. Quod est hoc, in quo nova promisit, cu- jus sic propheta Jeremias memoriam facit: Et con- stituam vobis testamentum novum, non secundum testamentum, quod disposui patribus vestris ". His enim conjuncta sunt, et quæ sequuntur ma- xime. Et non abominabitur anima mea vos. Ambulabo inter vos, et ero vester Deus, vosque eritis populus meus. Aperte etiam hæc a prædicto propheta, sicut Septuaginta editio continet, scripta sunt. Hic Deus vester, non reputabitur alius ad eum. Posthæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est quod non egisset, si nos aversaretur. Non ergo nos abominatus est, sed et inambulare in nobis per car- nem voluit, et fieri noster Deus, cum esset prius, sed ignotus : quia nos errori conjuncti eramus. Ex quo autem nos proprio emit sanguine, Deus noster factus est, et nos plebem suam fecit. Et quis est qui hæc fecit? nisi Qui confregit catenas cervicum vestrarum. Tam peccati quam legis litteræ : Ut incederetis erecti. Id est, cum confidentia, quia virtutes nobis sine aliqua hæsitatione operari dedit. VERS. 14-17. Quod si non audieritis me, nec fe- ceritis mandata mea, si spreveritis leges meas, et judicia mea contempseritis, ut non faciatis ea, quæ a me constituta sunt, et ad irritum perducatis pa- ctum meum, ego quoque hæc faciam vobis. Visitabo vos velociter in egestate et ardore, qui conficiat oculos vestros, et consumat animas. Frustra seretis semen, quod ab hostibus devorabitur. Ponam fa- ciem meam contra vos, et corruetis coram hostibus vestris, et subjiciemini iis qui oderunt vos. Fugietis nemine persequente. » Quæ bona eos, qui obediunt Dei mandatis, exspe- ctant, sufficienter lex superius dixit. Quæ autem evenire transgredientibus comminata est, ea quæ D.nunc sanciuntur, ostendunt. Quorum quando ad litteram singula discutimus, invenimus populum Judæorum, horum passum quædam secundum litte- ram, omnia autem secundum spiritum. Quod si non audieritis me, nec feceritis mandata mea, si spreveritis leges meas, et judicia mea con- tempseritis, ut non faciatis ea, quæ a me constituta sunt, et ad irritum perducatis pactum meum. Rom. XII, 9 68 Ephes. vi, 12. ibid. 11. 20 ibid. 17. 71 Matth. xxv, 40. ” Baruch. 111, 38. 76 Exod. 111, 7, 8. 77 Exod. xxi, 20. 78 Isa 1, 6. XXXI, 32. *³ ibid. * Jerem. ” Joan. 111, 13. HESYCHII PRESBYTERI

- prædicabant Quid faciemus, quia hic homo multa signa facit ? Si omittimus eum sic, venient Romani, et tollent nostrum et locum et gentem **. Ergo non quia legi aut prophetis contraria docebat, nam ni- mis eis consona docuit, sed sui amoris causa, suique causa negotii, sermonibus ejus non obediebant. Hoc ergo perculsi morbo, oculos suos conficiebant, et animas consumebant, non solum exardescentes furore, et invidia corrupti, sed ut semel infirmati mente, et cogitationes non nimis sanas ad discre- tionem factorum dictorumve habentes, verbis et miraculis, interiores suos oculos conficiebant, et animam consumebant, ita ut ad eum clamarent: Usquequo animam nostram tollis? Si tu cs Christus, dic nobis palam 85. Quod utique animæ infidelitatis consumptioni subjacentes erant. Sed et Joannes hæc de eis dicit: Propterea non poterant credere. Qui rursus dicit Isaias: Cæca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, ne quando oculis suis videant, et auribus audiant, et corde intelligant 80. Cernis, quia quemadmodum fecerunt ipsi, sic et Christus eis fecit. Quia enim ejus irritum facere pactum, sive testamentum studuerunt, recte eorum oculos et cor excæcavit, et ardorem sive Extapoy conficien- tem oculos eorum, et animas consumentem eis de- dit. Sed quid iis addidit? Qui non audiunt mandatum Dei, et qui judicia A abscondere poterant, sed clamabant palam atque contemnunt? nisi qui traditiones seniorum inten- dentes, et legislatoris intentionem transgredientes, ad hoc quod eis videbatur legem exponebant, qui dicebant, sicut ait Dominus: Quicunque dixerit patri aut matri: Donum quodcunque ex me tibi proderit, et non honcrificabit patrem suum el matrem suam id est, quicunque dixerit parentibus: Vota sunt Deo ea qnæ habeo, ipsi enim ea munus et oblatio- nem obtuli, eos, qui generaverunt, honorare non cogitur. Qui sunt qui non ejus omnia faciunt man- data? nisi qui anetum et cyminum decimant, et men- tham, relinquunt autem judicium, et misericordiam, et fidem 1; cum Deus eis per prophetam dicat : Indicabo tibi, o homo, quid Dominus quærat a te, utique facere judicium, et diligere misericordiam, et sollicitum ambulare cum Deo tuo 81. Propter quod Dominus ad eos, utpote non omnia implentes legis præcepta, sed quæ ejus sunt gravia relinquentes, et quæ minima agentes, dicebat: Hæc oportebat fa- cere, et illa non omittere. Sed et mandata Dei illi proprie transgrediuntur, et eis maxime inobedien- tes sunt, quia exteriorem faciem eorum, non autem intentionem Dei conservant. Planius ergo Aquila, et Theodotion, et Symmachus edidisse inveniuntur. Nam ille quidem ait : Si constituta mea reprobaveri- tis; illi autem: Si subtilitates meus, id est, agri viam, renueritis. Dogmata autem Dei, et subtilita- tem, quæ in spiritali mandatorum intellectu erat, transgrediuntur, quia Novo Testamento concordat, infirmare evangelicam gratiam per hoc volentes, quod eos arguens ait : Et ad irritum perducatis pactum meum. Quid ergo pro hoc minatus est? Nimis enim similis poena est prævaricationi eorum. Ego quoque hæc faciam vobis. Quomodo? Visitabo vos velociter in egestate. Nimis enim egentes eos Dominus per verbum suum fecit, in tantum ut ad invicem dicerent: Durus est sermo hic, quis potest eum audire 83? Sicut ergo sponte le- gis intellectum transgrediebantur, ut evangelicum testamentum in irritum deducerent, quod illine habebat exordium, sic eis et ipse obscura verba di- cebat, et difficilem suorum dogmatum faciebat com- prehensionem. Sed jam quæ sequuntur agnosce. Frustra sementem seretis, quæ ab hostibus devora- bitur. Frustra enim illis prophetarum et legis pro- ferunt semina, et doctorales illinc seminant ser- mones, non habentes terram fertilem ad intelligi- bilium dogmatum fructum : unde nec cibo eorum fruuntur, sed devorant ea adversarii eorum qui in Christo credunt, quos ipsi sibi per infidelitatem et invidiam contrarios fecerunt. El ardore qui conficiat oculos vestros. Sive secun- D dum Septuaginta: Scabiem, et morbum regium con- sumentes oculos vestros, obfirmabo super vos. Scabies autem morbus est corporis, sed manifestus, in su- perficie carnis et corio ejus decurrens. Morbus au- tem regius, id est, Extɛpo;, fit quidem ex accensione. Manifestus autem hic est, in superficie carnis et pellis decurrens, et multo magis oculis insidens. Latere autem morborum neuter potest. Tales erant animarum Judaicarum morbi, manifesti et mali, et nequaquam ultra latentes. Æmulantes enim Do- mini verba et miracula, non jam morbos suos FO Et ponam faciem meam contra vos. Secundum propheticam illam vocem: Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum 87. Et corruetis coram hostibus vestris. Gentiles enim, quos inimicos sibi judicant, coram eis cadunt, in salute corum offendentes. Unde Symmachus, pro cadetis, offendetis, ait, ante inimicos vestros. Quid autem aliud addidit? Persequentur vos, odio haben- tes vos, et fugietis nullo persequente. Hic quodammodo contrarium esse videtur quod dicitur. Si enim ab hostibus persecutionem patiun- tur, quomodo nullo persequente fugiunt? Sed, per- sequentur vos, non ad expellendum legislator åc- cepit sed quia currendo imminerent, ad salutem eorum festinantes. Unde, persequentur vos, In ser- vitutem redigent vos, Symmachus; Erudiunt a vobis, Theodotion edidit. Talem nobis et Paulus persecu- tionem demonstrat: Sequar autem, si comprehen · dam, in quo et comprehensus sum **. Gentes ergo, e: sicut David de Judæis, dicunt: Nonne qui te odcrunt, 8. I.IB. VII. Marc. vi, 11. 84 Matth. XXIII, 23. Mich. vi, Isa. vi, 10. 87 Psal. xxx, 17. 188 Philipp. i, 19, 83 Joan. VI, 61. 8* Luc. 11, 47. 85 Joan. x, 21. IN LEVITICUM. ·

Deus, oderam illos 99? Verumtamen eorum instat A totius præsentis vitæ figura est, et signum est, quæ saluti, festinatque et orat, scit enim Quia assumptio curum, s'eut ait Paulus, vita est éx mortuis, et pleni- tudo carum, salus mund₁ *. Hi autem fugiunt nullo persequente. Non enim quemadmodum illi nostræ saluti invident, sic et nos illorum, unde cos nec per- sequimur, nec cum nos aversantur, aversantur, sed implemus quod Isaias propheta dixit: Dicite odientibus vos fratribus vestris, et abominantibus, ut nomen Domini glorificetur, et videatur in exsultatione corum, et illi erubescant”, • per septenarium numerum volvitur. Et quia septem eis correptiones sive vindictas vel plagas inferre, omnimodam pœnam, et integram vindictam, utpote non venialia nec pœnitentia digna peccantibus mi- natus est, ita ut finem in eis illud acciperet pro- pheticum eloquium: Quid cogitatis contra Domi- num ? Consummationem ipse faciet, non consurget duplex tribulatio, quia sicut spinæ se invicem com- plectuntur, sic convivium illorum pariter potantium, consumentur quasi stipula ariditate plena. Ex te exibit, cogitans contra Dominum malitiam, mente pertractans prævaricationem. A quo autem cogita- tio contra Dominum egressa est, mala cogitans, et contraria præceptis ejus, nisi populo Judæorum ? gitant malum, contra semetipsos dicentes: Circum- veniamus justum : quia inutilis est nobis ". Fructus ergo laborum suorum manducabunt. Intende enin ordinem quo utitur legislator ad comminatio- nem. VERS. 18-26. Sin autem nec sic obedieritis mihi, addam correptiones vestras septuplum propter pec- cata vestra, et conteram duritiam superbiæ vestræ, daboque cœlum vobis desuper, sicut ferrum, et ter- ram æneam. Consumetur incassum labor vester. B de quo Isaias dicebat: Væ illis, quia consilium co‐ Non proferet terra germen, nec arbores poma præ- bebunt. Si ambulaveritis ex adverso mili, nec vo- lueritis audire me, addam plagas vestras usque septuplum propter peccata vestra: emittamque in vos malas bestias agri, quæ consumant et vos et pecora vestra, et ad paucitatem cuncta redigant, desert rque fiant viæ vestræ. Quod si nec sic volue- ritis recipere disciplinam, sed ambulaveritis ex ad- verso mihi, ego quoque contra vos adversus ince- dam, et percutiam vos septies propter peccata vestra, inducamque super vos gladium ultorem fœderis mei. Cumque confugeritis ad urbes, mittam pestilentiam in medio vestri, et trademini hostium manibus : postquam confregero baculum panis vestri, ita ut decem mulieres in clibano coquent panes, et red- dent cos ad pondus, et comedetis, et non satu- rabimini. › Talibus distinctionibus non frustra legislator usus est, nam nunc quidem ait: Sin autem nec sic obedieritis mihi. Deinde quasdam correptiones de- numerans subinfert : Si ambulaveritis ex adverso mihi. Et rursus alias plagas exponens, addit: Quod si nec volueritis recipere disciplinam, sed ambulave- ritis ex adverso mihi. Sed ideo, ut diximus, his distinctionibus usus est, quia frequenter Christus suscipere populum Judæorum voluit, illi autem non obediebant, ita ut ad cos clamaret : Jerusalem, Jerusalem, quæ occidis vrophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt : quoties D volui congregare filios tuos, sicut gallina congregat pullos suos sub alas suas, et noluisti "? Illud ergo maxime in his, quæ dicta sunt, attendamus, quia cum septem correptiones comminatus fuerit, sic eas subdidit: Contritionem ergo duritiæ superbiæ, et dationem cœli ferrei, ct terræ æneæ, et incassum ecrum consumi laborem, et terram non proferre germen, nec arbores poma præbere minatus est. Hæc autem sex sunt, non septem: hoc idem autem invenies, et reliquas correptiones percurrens. Ergo per hoc manifestum est: quia septenarius numerus, 18. Sin autem nec sic obedieritis mihi, addum corre- piiones vestras septuplum propter peccata vestra. Septuaginta autem ediderunt : Si usque ad hoc non audieritis me: usque ad hoc quod præcedentia ostenderunt, ubi egestatem ardoremque dixit. Quæ quomodo oporteat accipi, in præcedentibus expo- suimus. Si ergo usque ad hoc inobedientes fuerint, ut nec ex his, quæ dicta sunt, emendentur, septies illos dixit corripi, id est, perfectam correptionem in peccatis eorum evenire. Quibus autem, non dicit, ut eorum peccata hoc ipso, quod non emendati sunt, ex prædictis intelligamus. Et quid ad fidit ? Et conteram duritiam superbiæ vestræ. Non volue- runt cam Christi libertatem suscipere, dicentes : Semen Abrahæ sumus, et nulli servivimus unquam”. Hanc eorum duritiam superbiæ contrivit, servire eos gentibus faciens. Dabo cœlum vobis desuper sicut ferrum. Nullam ergo ex eo visitationem penitus sunt adepti. Et terram aneam. Terra enim divinæ Scri- pturæ, quam possident, infructuosa eis est; cum non ab eis intelligitur quo oporteat modo, illam æneam esse dicit. Ad cujus rei ostensionem ad- didit: Consumetur incassum labor vester. Labor enim, quem in divinis Scripturis ostendunt, incumbentes traditioni litteræ, incassum consumitur, qui plene non possunt lege secunduni litteram uti, ablato loco, in quo littera oinnem divinum cultum legis conclusit. Nimis enim convenit quod sequitur : Non dabit ter- ra germen suum, nec arbores poma præbebunt. Neque enim exterior corum homo, qui appellatur terra, fructificat, quia in gastrimargia vivunt, et de cis dictum est: Quorum Deus venter, et gloria in confusione eorum *. Sed nec mentes, quæ sunt agri ligna, sicut insertæ quidem corpori: sed tamen eo 5. * Psal. cxxxvını, 21. 90 Rom. xi, 15 et 12. · Sap. 11, 12. 93 Joan. VIII, 53. 9$ Philip. 111, 91 Isa. LXVI, 92 Matth. xx, 37. 93 Nahum. 1, 9. HESYCHII PRESBYTERI

- · LIB. VII. excelsiores fructus Deo præbent quod germinare nos A ris sapientiam obstupesce, quomodo opportune in pietate virt. Si ambulaveritis ex adverso mihi. Neque enim recto corde ad Deum incedunt. Pervertunt enim ejus vian, legis et prophetarum sensus subvertentes, ut suam inobedientiam per hoc atque prævaricatio- nem colerent. Propter quod infert: Nec si volue- ritis audire me, addam vobis plagas vestras usque ad septuplum propter peccata vestra. Non jam correptio- nes, sed plagas, validiorem nunc pœnam præce- denti, et æqualem eorum iniquitatibus exponens, quam hanc. subdit: Cumque fugeritis ad urbes, mittam pestilentiam in medio vestri. Intelligibiles civitates, prophetæ sunt. Manifestum est autem ex quibus Deus Jere- miæ dicebat Ego quippe dedi te hodie civitatem munitam". Quemadmodum ergo in civitates muratas qui fugit, si amicus est salvatur, si autem inimicus, facilius perimitur in earum an:bitu circumdatus : sic in propheticis libris, et in eorum testimoniis, amici fidei confugientes munitionem salutemque inveniunt, inimict autem et infideles cito captivi pereunt. Propter quod, quando ad prophetas Judæi fugiunt, declinantes cum qui est in doctis viris, spiritalem gladium, pestilentiam ait se mittere in arguente, non valentes cunctis de Christo prophetiis sic apertis repugnare. Emittamque in vos malas bestias agri, quæ consu– mant vos et pecora vestra, et ad paucitatem cuncta redigant, desertæque fiant vie vestræ. Quia enim semetipsos a Dei via repulerunt, recte super cos & medio eorum. Illic enim moriuntur, etiam nullo bestia agri, dæmonės immittuntur, dominari eis permissi, qui cos et consumunt. Quidquid enim videntur justitiæ agere, Deus sibi non imputat, quod demonstrat Paulus dicens: Justitiam suam quæren- les constituere, justitiæ Dei non sunt subjecti "'. Et rursus Israel autem sectando legem justitiæ, in legem justitiæ non pervenit ". Necesse est ergo, ut eum comedant dæmones, qui eorum pecora, id est, pecoribus similes homines, pravum videlicet popu- lum atque imperitum consumunt, siquidem nullas est in illis intellectus, nihil Dei servitio dignum cogitare consueverunt, sed sicut jumenta in modum freni stultis præpositorum suorum traditionibus ducuntur, propter quod sunt dæmonum cibi, et ad paucitatem rediguntur, tam multitudine quam di- C gnitate. Desertæque corum flunt viæ, quæ nec aquam habent vitæ, nec susceptionem, sive hospitalitatem intelligibilem, nec producentes se vel quasi ad manum deducentes, aut custodientes. Quod si nec sic volueritis recipere disciplinam, sed ambulaveritis ex adverso mihi, ego quoque contra vos adversus incedam. Adversa poena utar, quemadmo- dum adversa est legi vestra prævaricatio: cum enim meditari eam videaminî, intentionem ejus non servatis, sic et ego adversam vobis superinducam pœnam, non vos corripiens illis, quibus flagellabam prius, quando mortiferas serpentes et incendium, et terræ hiatus, et similia super vos inducebam, sed alias. Quæ sunt autem hæ, sequentia legentes sciemus. Et percutiam vos septies propter peccata vestra. Prius corripiam, deinde percutiam. Procedens enim pœna, utpote contra inobedientes, fortior efficitur. Inducamque super vos gladium ultorem fœderis mei. Gladius spiritus quia verbum Dei sit, frequenter diximus. Hoc verbum in linguis Ecclesiæ magistro- rum, vindicat judicium foederis, sive testamenti evangelici. Convincit enim eos qui novum trans- grediuntur, nec vetus custodire posse, et vindicatur Evangelium, cum inimici legis ostenduntur, qui Evangelii gratiam transgrediuntur. Sed et legislato- El trademini hostium manibus ejus. Videlicet intelligibilium. Postquam confregero baculum panis vestri. Rarescit enim apud eos doctoralis panis, maxime salutaris : quoniodo autem? Audi quæ sequuntur : Ita ut decem mulieres in uno clibano coquant panes, et reddant eos ad pondus, et comedctis, et non saturabimini. Nihil habent Judæi, quod do- ctrinam vires habere nutriendi faciat, exceptis decem præceptis, quia veram prophetarum expo- sitionem, utpote concordantem Salvatoris nostri dispensationi fugiunt. Reliqua autem legis nolunt intelligibiliter accipere, nec spiritualiter suscipere: sed secundum litteram solam, quod stare non potest. Primum, quia locus destructus est, in quo erant sacrificia, et mundationes, et oblationes, et reliqua, quæ pertinent ad servitutem litteræ, deinde multa in eis erant, non tam studio, quam risu digna, sicut ca, quæ sunt de lepra parietum, trabium, vestium, non arare cum bove et asino, et similia, quæ lega- libus traditionibus continentur. Decem autem man- datorum littera clara est, digna ad custodiendu.n atque operandum. Nec contrarium est Sabbati man- datum, quia etsi decem mandatis insertum est, non tamen ex eis est. Si ergo mandatum speciale ponamus: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra D Ægypti, de domo servitutis, perfectum decem man- datorum numerum inveniemus. Dehinc aperte requiem intelligibilem significat, in qua nullum opus hujus mundi licet nos agere. Hæc ergo sola patem operantur populo Judæorum, in clibano uno legali videlicet, et reddunt eos ad pondus supradictos panes, id est, ad sensibilem districtionem. Neque ergo dilatant doctrinam sicut Evangelium, neque adulterii doctrinam ostendunt ad custodiam, nec respiciendi mulierem, nec homicidii, nec ad iras- cendum. Unde nec satiantur Judæorum panibus, qui ex eis sunt nutriti, arctam quamdam doctrinam, "Rom. x, 5. Philip. 111,6. 99 Jerem. 1, 18. IN LEVITICUM.

nhilque habentem ubertatis, spiritalisque largitatis A erant captivitates experti, multaque flagella pertu- sumentes. lerant, sed ea quæ nunc per partes dicit, ad illam captivitatem pertinent, quæ propter iniquitatem in Christo commissam, a Romanis depopulantibus eis contigit. Cognoscis autem, si subtilius nosse vis ca, quæ eis evenerunt, ex Josephi historia, in qua eos et filios comedisse, et reliqua præsentium commi- nationum sustinuisse descripsit, quorum plurima etiam nunc nostris ad cernendum adjacent visibus. Deserta eorum terra, civitates deprædatæ ab hosti - bus, desolata provincia ipsique peregrinantes apud inimicos suos gentiles, cum metu continuo. Verum- tamen quemadmodum non solum hoc secundum litteram perpessi sunt, sed ad ipsam considerationem spiritus, dupliciter enim peccantes, in legis trans- gressione, et legislatoris blasphemia, duplices et pienas recte patiuntur, quod hoc modo disce. Am- bulaverunt cum Christo, ex adverso subvertentes miracula ejus, et de doctrina ejus detrahentes : cum per invidiam insidiarentur, tanquam contra leum agentem divini amoris Doctorem fallaciter asserebant. Sed et ipse in ira eis ex adverso hoc modo usus est : quia enim judicium fuit, et pœna commissæ in eo iniquitatis captivitas, quam susti- nuerunt: quam non tamen propter hoc Romanos inferre fecit, necdum enim ejus vindicabant gloriam : sed quomodo qui corum imperio resistebant, cum pridem collatores eorum fuissent, tributisque eorum, et legibus, atque magistratibus obedientes: sed VERS. 27-45. Sin autem nec per hæc audieritis me, sed ambulaveritis contra me, et ego incedam adversum vos in furore meo contrario, et corripiam vos septem plagis propter peccata vestra, ita ut comedatis carnem filiorum vestrorum, et filiarum vestrarum. Destruam excelsa vestra et simulacra confringam. Cadetis inter ruinas idolorum vestro- rum, et abominabitur vos anima mea, in tantum, ut urbes vestras redigam in solitudinem, et deserta faciam sanctuaria vestra, nec recipiam odorem ultra suavissimum, disperdamque terram vestram, et stupebunt super eam inimici vestri, cum habita- tores illius fuerint. Vos autem dispergam in gentes, et evaginabɔ post vos gladium, eritque terra vestra deserta, et civitates dirntæ. Tunc placebunt terræ sabbata sua cunctis diebus solitudinis sue, quando fueritis in terra hostili. Sabbatizabit et requiescet in sabbatis solitudinis sue, eo quod non requieverit Sabbatis vestris, quando habitabitis in ea. Et qui de vobis remanserint, dabo pavorem in cordibus corum : in regionibus hostium terrebit vos sonitus folii volantis, et ita fugient quasi gladium. Cadent nullo sequente, et corruent singuli super fratres, quasi bella fugientes. Nemo vestrum inimicis audebit resistere. Peribitis inter gentes, et hostilis vos terra consumet. Quod si et de his aliqui remanserint, tabescent in iniquitatibus suis, in terra inimicorumn suorum, et propter peccata patrum suorum et sa C furorem ex adverso exercens adversus eos Deus, amigentur, donec confiteantur iniquitates suas, et majorum suorum, quibus prævaricati sunt in me et ambulaverunt ex adverso mihi. Ambulabo igitur et ego contra eos, et inducam illos in terram hostilem, donec erubescat incircumcisa mens eorum. Tunc orabunt pro impietatibus suis, el recordabor fœ- deris mei, quod pepigi cum Jacob, et Isaac, et Abraham terræ quoque memor ero, quæ cum relicta fuerit ab eis, complacebit sibi in sabbatis suis, patiens solitudinem propter illos. Ipsi vero rogabunt pro peccatis suis, eo quod abjecerant judicia mea, et leges meas despexerunt. Attamen cum essent in terra hostili, non penitus abjeci eos neque sic despexi, ut consumereatur, et irritum facerem pactum meum cum eis. Ego enim sum Dominus Deus eorum, et recordabor fœderis mei pristinì, quoniam eduxi eos de terra Ægypti, in conspectu gentium, ut essem Deus corum. Ego Quia non solum legislator Moyses, sed etiam et propheta erat, ipse demonstravit, de Christo spe- cialiter prophetans his verbis: Prophetam vobis suscitabit Dominus de fratribus vestris, sicut me '. Bene aute sibi Christi similitudinem custodivit, qui præter alia, in quibus similitudinem ejus gere- bat, quemadmodum Dominus de fine mundi dixit, ita et hic ea, quæ futura erant populo Judæorum, in præsenti lege conscripsit. Multas siquidem fu- superinduxit contra eos iram, ut vindicaretur per Romanorum imperium, tanquam ipsius prædicatores exstitissent, et corripuit eos septem plagis, secundum peccata eorum, multiplicans eorum pœnas. Et non uno modo vindicavit, quia nec ipsi uno peccaverunt modo sed et carnes filiorum suorum et filiarum suarum comedent, id est, discipulos suos, quos quasi in filios sibi assumunt, ad eandem doctrinam verbis callidis, animamque subvertentibus come- dentes. Sed et excelsa corum ad desertum perdu- xit, et simulacra confregit. Excelsa quippe eorum principes et ductores, quos intendentes, sicut in sublimi constitutos, vel sicut LXX, statuas, vitam suam componere debuerunt. Sed quia nihil habe- D bant sanum, neque forte, sed infirma omnia, et corruptibilia virtutis schemata, et imitationis, quæ tempore corrumpuntur atque putrescunt, unde et apud LXX, lignea manufacta dicebantur: desolavit ea, arguens coram unam hypocrisin, cum ipsis autem et populares, qui eis intendebant. Posuitque cadavera eorum inter ruinas idolorum ipsorum, id est, membra populi, et actiones coacervans super actiones idolorum ipsorum, Pharisæorum atque Scribarum, quibus sicut idolis utebantur, relin- quentes Deum, et idolorum seductionibus intenden- les, propterea ait : Abominabitur vos anima mea. Quæ ? quam pro nobis posuit, ut nos de servitute peccatorum Dominus Deus. › Deut. xviii, 15. HESYCHII PRESBYTERI

mortis redimeret. Hæve ergo Judros abominabitur, A sonitus folii volantis. Quotquot enim ex eis atque in perpetuum eos aversatur, quia ejus opus, quantum ad eos pertinuit, ad irritum perduxerunt, concessum per eam donum renuentes. Propter quod urbes eorum redegit in solitudinem, fecitque deserta sanctuaria; nullum enim inveniunt de pro- pheticis libris fructum, neque aliquam studere san - etimoniam valent. Nec recipit odorem suavissimum, nec suscipit eorum orationem, disperditque terramı eorum, omne vetus testamentum, non quia ipsum ex toto despoliavit, sed illis desolatum et invium fecit. Habitare autem in ea fecit gentes, propter quod ait : Stupebunt super cam inimici vestri, cum habita- tores illius fuerint. Gentes siquidem inimicæ sunt Judæorum, quia illi elegerunt inimicitias habere cum Deo, et cum illis quos Paulus inimicos crucis Christi vocat. Habitant autem in Judæorum terra, in veteri testamento, et habitantes stupescunt eum, qui in lege et prophetis talia locutus est. Qui vitæ illic fundavit exordia, insuper ait : Vos autem dispergam in gentes. Non solum sensi- bili hac dispersione, sed et intelligibili. Quæ sit autem hæc, disce. Et evaginabo post vos gladium, eritque terra vestra deserta et civitates diruta. Dei enim verbum, quod est spiritus gladius, ubique in gentibus decurrens, et omnem terram circumdans, consumit Judæorum filios, et disperdit eos de sanctis Dei ostendens quod nullam cum eis com- munionem habeant, unde deserta terra et civitates, expulsis eis habitatione sua, inveniuntur. relicti sunt, adhuc studentes Scripturam sa- eram, pavent in terra inimicorum suorum, in novo testamento, sicut diximus: timent enim ex fatui- tate, et corde cacato commixtione ejus, et comple- tur : Illic trepidaverunt timore, ubi nɔ erat timor ³. Terrcbit eos sonitus folii volantis. Folium legis litte- ram appellans : hujus ènim eos sonitus persequitur, et timorem nostrum eis indicit, quia, verbi gratia, audiunt custodiendum diem Sabbati, vident autem nos nihil de eodem mandato despicabile sapere, ne- que terrenum, neque a cultura terræ, sed a mala actione vacationem discentes: offendunt in nobis, et commisceri nobis fugiunt. Folium autem recte legis littera accipitur, quia quemadmodum arborum fructus foliis tegitur, sic sub legis lit era abscondi- tur spiritus. Propter quod nos, de quibus dictum est : Si vindemiatores ingressi fuissent in te, saltem reliquissent racemum tibi: nudamus folium litte- ræ, ut fructum spiritus inveniamus. Ili autem qui hæc ignorant, sient inimicos nos habent, et fugiunt nos sicut qui fugit gladium. Et cadent nullo sequente. Neque enim nos cos persequimur, sed ex sui cordis duritia persecutio- nem patiuntur. Nam vide quid subdidit. Et corruent singuli super fratres suos, quasi bella fugientes. Quando enim cum eis loquimur, et legis propheta- rumque testimonia contra eos de Christo Evangeli- cisque mysteriis proferimus, coarctati hi quidem boc, illi autem illud dicunt, et unusquisque super fra- trem ruit. Infirma enim omnes dicunt, consistere propter hoc in alternis non valent verbis, et con- turbantur quasi bella fugientes, nullo sequente. Nos autem non persequimur cos, nec ut noceamus, sed ut juvemus atque lucremur eos, disceptamus cum cis. Quid ergo hine patiuntur? Nemo vestrum inimicis audebit resistere, peribitis inter gentes, et hostilis vos terra consumet. Consti- mit enim eos evangelicum testamentum, totius eo- rum conterens erroris substantiam. Unde nec re- sistere inimicis suis, qui salvari per fidem possunt, sed et pereunt inter gentes, in lapide angulari offendentes, et nec legis quidem litteram ге- spicere volentes, utpote qui in eam non habent Tunt placebunt terræ sabbata sua cunctis diebus solitudinis suæ, quando fueritis in terra hostili : sab- batizabit et requiescet in sabbatis solitudinis suæ, eo quod non requieverit in Sabbatis vestris, quando habitabitis in ea. Terram esse intelligibilem Scri- pturam Dei, et conversationem, quæ in eis est, sæpe ostendimus: sed Judæorum quidem vetus testamentum gentium autem, quæ inimicæ sunt Judæis, novum : quia ergo Sabbatum vacationem significat Judæis, naxime hoc nunc evidenter le- gislator innuit. Quia nihil nunc invenient ex lege et prophetis, quod ipsi facere volunt, sed destructa eorum pene omnis superficies litteræ. Propter quod facti sunt in terra inimicorum suorum, id est, in D fiduciam. evangelico testamento: facti sunt autem, etsi non sponte, tamen ex necessitate. Ipsis enim nolenti- bus, sacrificia, et purificationes azymorum, et ta- bernaculorum festivitates, et reliqua cessare fecit, difficultatem patientes, in meditationem ejus disce- dunt. Et hanc vacationem pro Sabbato suscepit, et ab eis sacra Scriptura, nimisque eis etiam supra priorum Sabbatorum vacationem placebit. Cur? Quia non est speciosa laus in ore peccatoris. Sed ait: Et qui de vobis remanserint, dubo pavorem in cordibus eorum, in regionibus hostium terrebit eos 9. b Quod etsi de his aliqui remanserint, tabescent in iniquitatibus suis, in terra inimicorum suorum. Qui- cunque enim ex eis, qui conversi sunt, remanent, permanentes in legis studio, hi propter peccata sua, quæ in terra inimicorum suorum, id est, in Evan- gelico testamento, secundum quod diximus, pro- pter transgressionem ejus pereunt : hæc sunt enim modis omnibus peccata, quæ in eo committuntur. Et propter peccata sua, et propter peccata patrum suorum. Quia prævaricati sunt, et despexerunt me : ea enim quæ nunc eis evenerunt, patrum peccatis ascribunt. Propter quod et tabescent in eis, pro eis • Eccli. xv, Psal. xi, 5. Jerem. XXIX, 9. IN LEVITICUM. LIB. VII.

relinqui illa a Judæis fecit, quia malitiose interpro- tantes, non bene meditabantur, injuriabant eas: primum quidem dicentes, et mon facientes, deinde despicabiliter interpretantes, et quod in eis erat optimam spiritalem intelligentiam tegentes. Unde et consequenter addidit : Complacebit sibi in Sabbatis suis. Il est, dum de- solata ab eis rémanet. Gaudet enim Dei lex Ju- dæorum fruens desolatione, quam ipsi sibimet intu- lerunt. Propter quod et solitudinem illam pati pro eis dixit. confitentes, quia prævaricati sunt Deum in tempo- ribus anterioribus, non bona hoc mente, sed mala facientes, ut poenain quæ¯super eos venit propter ini- quitatem, quam in Christo commiserunt, molliant ; nam infert: Et ambulaverunt ex adverso mihi. Am- bulabo igitur et ego contra eos, et inducain illos in terram hostilem. Quemadmodum enim illi repu- tant Deum circumvenire, ex adverso ei ambulantes, et alia pro aliis interpretationibus legis et prophe- tarum, quæ confirmant Christi mysterium, dicentes, quod est adversantium proprium: sic et ipse am- bulavit cum eis adversus, et inducet eos in terram hostilem, id est, in Evangelium, quod gentibus de- dit. Ex quo duobus modis pereunt: primum, quia Judaicam justitiam destruit deinde, quia apud gentes est, quibus æmuli sunt, et contentioso ad- B riantur, propter quod et gaudent non legi ab eis, versus eas animo salvari non volunt, ita ut Deus per Moysen diceret : Ad æmulationem vos adducam non in gente ³. Paulus autem: Secundum Evangelium quidem inimici propter vos *. Rursus: Sicut enim vos cum inimici essetis, reconciliati estis Deo, sic et nunc non crediderunt in vestra misericordia ". Tunc erubescet incircumcisa mens eorum, et tunc orabunt pro iniquitatibus suis. Sive ut LXX, Et peccata sua placita habebunt, id est, pœnas quas patiuntur pro peccatis: sic enim quod dictum est in Osee intelleximus: Peccata populi mei comedent *. Quid autem hoc est, in subsequentibus manifestavit: Et ad iniquitatem eorum sublevabunt animas eorum. Ergo peccata populi comedere, est pro eis pœnas sustinere, diguaque se pati peccatis suis dicunt: etsi quædam peccata sua confitentur, quædam tegunt, quæ in Christum commiserunt. Et recordabor fœderis mei quod pepigi cum Jacob, Isaac et Abraham. Cujus rei gratia non secundum ordinem temporis et generis Abraham cœpit, sed Jacob? vel cur LXX non dicunt: Testamentum Ja- ccb, et Isaac, et Abraham, sed, testamentum Jacob, et testamentum Isaac, et testamentum Abraham? Tria quemadmodum testamenta innuentes, ut le- gem videlicet et prophetas commendaret Evange- lium, quorum quia antiquior lex est, secundo vero loco prophetæ novissimum Evangelium ostendere voluerunt. Quia Evangelium, etsi novissimum gra- tia, sed a Deo præponitur, atque ideo prius ejus memoriam facit, primum Jacob, qui novissimus est tempore et ordine, mentionem facit. Ut cognationem autem inter se habentia similiter conjunxit. Et in his, in quibus legis prophetarumque mentionem facit, in his se et Evangelii dicit facere. Nimis au- tem hoc ea, quæ sequuntur, confirmat. Terra quoque memor ero, quæ cum relicta fuerit ab eis, sive ut LXX, relinquitur ab eis. Ergo quia be- nedictio maxime terra est a Deo, in memoria haberi diligens intelligibilem terram Deus, id est, suas scripturas, et memoriam eorum, et non oblivione Ipsi vero rogabunt pro peccatis suis, eo quod adje- cerint judicia mea, et leges meas despexerint. Dupli- cia, inquit, bona expulsa de plebe Judæorum, de Scripturis sacris provenerunt, nec ipsi enim inju- neque enim ita legunt, sicut prius, cum sint di- spersi omnique carentes præsumptione. Sed etiam ipsi peccatorum suorum, et prævaricationis divinæ legis conscii sibi effecti sunt. Admirandum etiam est quod ad totius sanetionis conclusionem fasti- giumque addidit. Et intelligendum, quia aperte qui in Moyse, ipse etiam in Paulo, et in omnibus apo- stolis locutus est. Attamen cum essent in terra hostili, non penitus abjeci eos, neque despexi, ut consumerentur, et irri- tum facerem pactum meum cum eis. Ego enim sum Dominus Deus eorum, et recordabor fœderis mei pri- stini, quando eduxi eos de terra Ægypti, in con- spectu gentium, ut essem Deus eorum. Ego Domi- nus. Hæc si vis per singula cognoscere, Paulum lege, quomodo eos non despexerit Deus in terra hostili, id est, in Evangelico testamiento, nec consumpsit eos, ut irritum faceret pactum suum pristinum. Ne- que enim ad irritum illud deduxit ex toto, sed et spem salutis reliquit, non omnibus autem, sed reli- quiis, sicut Paulus ait, proferens Isaiæ prophetæ testimonium. Si fuerit numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiæ salvæ fiunt º. Dico ergo„Num - quid repulit Deus plebem suam? Absit! Recordabi- tur etiam fœderis sui pristini, quando filios Israd de terra Ægypti eduxit. Et in quo recordabitur ? Ut esset Deus eorum in conspectu gentium. Ad quo- rum manifestam demonstrationem sufficiunt tibi hæc Apostolicæ verba sapientiæ. Non enim volo vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis apud vosmetipsos sapientes, quia cæcitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret 10. Bene ergo ad totius verbi conclusionem Dominus dixit: Ego Dominus. Qui omnium salutem volo, atque ideo etiam Judæorum, licet post tot iniquitates, salvaturus reliquias. VERS. 45. Hæc sunt præcepta atque judicia, et leges quas dedit Dominus inter se, et filios, vel, in monte Sinai per manum Moysi. › 8 (sec. IV, 8. * Deut. xxxn, 21; Rom. x, 19. * Rom. x1, 28. 27; Isa. x, 22. 1º Rom. x1, 23, 26. Rom. v, 10. ° ibid. » Rom. 15, HESYCHII PRESBYTERI

- Plena sunt hæc etiam legislatoris verba prudentia, maxime opportuno conservata tempori; quæ enim oporteat agi, quæ minime, in superioribus præci- piens, nunc etiam dignitatem ea peragentium ex toto, vel ex parte, per hæc, quæ dicuntur exponit. Et quid sit perfecta vita, quæ autem adhuc in pro- fectu constituta, quid initium cognitionis Dei habens, quid veri, quæ virtutum opera, clare perfecteque percurrit. Sed et infirmatus, non tamen recedens ab ea, differentes ætates ascribens, exposuit. Di- cit autem sic: Non otiose intendas, quæ dicta sunt. Conclusio- A cerdote, et quantum ille æstimaverit, et viderit eom nem enim verbis suis legislator adjecit, ex qua posse reddere, tantum dabit., usque ad certum tempus firmam velit esse legis lit- teram, sine aliqua dubitatione manifestavit, et Ju- dæorum obstruxit os, tentantibus hac lege uti etiam nunc, quando tempus non habent, jam veniente eo qui Judæis, sicut infirmis, lactis vice legis Interam exquisivit, et huic Moysen præcipiens ministrare, ipse veniens ad illam perfectius introduxit judicia. Ergo secundum quod semel diximus, proprie dixit, quæ Deo judicante de quibusdam capitulis, quæ ignorantes interrogaverunt, dicta sunt. Præcepta autem, quæ non hoc modo, sed semetipso legislator nullo interrogante sancivit. Deinde succincte to- tius sanctionis dispensationem complecti volens subdidit: Et leges quas dedit Dominus inter se et inter filios Israel. Propter quod et reliqui interpretes, exceptis LXX, leges ediderunt, differentia legis negotia verbo hoc demonstrare cupientes. Quid autem est quod dixit inter? nisi quia proculdubio usque dum veniat de quo ait Isaias: Ipse veniet et salvabit nos : tunc aperientur oculi cæcorum, et aures surdorum audient", et quæcunque in illa prophetia continentur: tunc nequaquam ultra secundum superficiem litteræ, sed quemadmodum ipse exposuerit, oportet legem cu- stodiri ad Evangelicam gratiam translatam et ad per- fectiorem conversationem, non ut ad irritum dedu- catur, sed ut ad prudentem interpretationem, spi- ritalemque sensum trahatur. Cur etiam locum si- gnificavit ? ait enim : : In monte Sinai, nisi ut non, David dicente: Vi- debitur Deus deorum in Sion"; et Malachia: Subito veniet in templum suum Dominus, quem vos quæri- tis"; et rursus David: Ex Sion species accoris ejus, Deus manifestus veniet, Deus noster, et non silebit "* illam ejus dici dispensationem putemus tempore legis actam, unde hic tam loci mentionen fecit quam ministrantis Moysi, ut ex hoc disceremus, quia alium nobis adventum ejus prophetæ promiserunt, qui nec in Sina, nec per mediatorem, sed aperte Homo, qui votum fecerit, et spoponderit Deo ani- mam suam. Id est, quicunque promiserit animam B suam Deo, omnemque ei suam vitam offerre volne - rit. Propter quod Aquila et Theodotion, pro co quod dictum est, votum fecerit, Symmack.us autem, si superaverit, ediderunt. Admirabile enim vere est et valde beatitudini proximam, totum semetipsum quempiam Deo offerre, ut animam suam Domino, vel sicut LXX, honorem animæ suæ Domino, id est, ut offerat Deo quem accepit ab eo animæ honoreni illum, de quo David dæmonum insidias innuens, dicebat: Verumtamen honorem meum cogitaverunt repellero". С VERS. 1-8. Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : Loquere filiis Israel et dices ad eos: lomo D qui votum fecerit, et spoponderit Deo animam suam, sub æstimatione dabit pretium. Si fuerit masculus, a vicesimo usque ad sexagesimum annum, dabit quinquaginta siclos argenti ad mensuram sanctua- rii: si mulier, triginta. A quinto autem anno usque ad vicesimum, masculus dabit viginti siclos, femina decem. Ab uno mense usque ad annum quintum pro masculo dabuntur quinque sicli, pro femina tres. Sexagenarius, et ultra masculus dabit quinde- cim siclos, femina decem. Si pauper fuerit, et æsti- mationem reddere non valuerit, stabit coram sa- 5. Erit pretium masculi a vicesimo anņo, usque aa sexagesimum annum, quinquaginta sicli argenti, ad mensuram sanctuarii. Sive ut LXX, didrachmæ ar- genti. Quinquaginta didrachmæ sive sicli, oboli sunt mille: viginti enim obolos esse siclum, sive di- drachmam, hic ipse in Exodo dixit. Ait enim sic de filiis Israel Juxta numerum dabunt singuli pretium pro animabus suis Domino ", qui autem dabunt di- midium sieli, juxta mensuram templi, vel ut LXX, didrachmæ, quod secundum didrachmam sanctam viginti eboli. Sicli ergo sive didrachmæ, ideo nos juxta mensuram templi, vel secundum mensuram sanctuarii reminisci voluit, ad illum legis textum transmittere nos cupiens, in quo viginti obolos di- drachinam sanctam esse, sive siclum ait. Cum adja- ceret autem præcipere unum siclum, vel drachmam offerri, non sic præcepit, sed sicli sive didrachmæ dimidium. Per hoc demonstrans, quia proprie san- ctum in lege est, non quod secundum solam litte- ram, sed etiam secundum spiritum intelligitur, et hujus debetur oblatio. Unde et secundum LXX, ipsas didrachmas sibi conjunxit, dimidium autem of- ferri præcepit: ut dicas, quia condescendens sicut infirmis, his qui legem accipiebant, non perfectam oblationer, imperfectum est quippe dimidium, of- ferri præcepit, quod sanctam didrachman in bis de- cem est obolus, id est, in viginti. Lex enim bis de- cem mandata habet, exigens ea duplicari, id est, secundum litteram, et secundum spiritum custodiri. His autem, ut mente pauperibus, sufficiebat, et so- 1. .6 12. "Isa xxxv, 4, 1 Psal. LXXXIII, 8. 18 Malach. 11, 14 Psal. XLIX, 3. 15 Psal. LX1, 5. . Exod. XXX, IN LEVITICUM. LIB. VII. factus est. CAPUT XXVI.

lam litteram custodire, propter infirmitatem suam: A tellectum perfectum, et fortitudinem, et filiorum et decem mandatorum offerre saltem sensibiliter impletionem atque actionem, per quam suam etiam liberare animam de peccatorum servitute sensibilis Israelita poterat. Si quis ergo a vicesimo anno est, id est, pubes, fortis, validus, sufficiens omnes vir- tutes operari, et subjicere intelligibiles inimicos om- nibus actionibus, et operibus: a viginti enim annis, et supra, Israel vide quid de hac ætate dicebat. procreationem habet, ut ex sensibilibus nos intel- ligibilia cogitemus. Ergo qui intellectum matarum et perfectum habet, et fortitudinem, ut quod in- tellexit agat, hic filios comparare alios Deo, per suam conversationem, vel doctrinam impendens potest. Hujus pretium anima quinquaginta di- drachmæ perfectus fructus est, et perfectionis co- rona, quæ et martyrium habebit et rerum despe- ctum, et omnem illam perfectionem, quam Domi- mus dicebat: Eritis perfecti, sicut et Pater rester cœ- lestis perfectus est ". Hoc autem quando masculus fuerit, id est, quando semper fortis : hoc enim hic masculum dicit. Feminæ autem erit æstima- tio, triginta sieli, sive didrachmæ, ut sint drach- magnum quidem et ipsum, sed centenario mi- nor est, propter quod et feminæ introduxit per- senam, quæ minor est a virili. Ergo et mulieres, quando ad mensuram summam pervenerint, pro- fectæque fuerint ad perfectionem, fortes possunt appellari, utpote quæ suam trangressæ sunt infir- mitatem, intentionemque fortitudinis resumentes, propter quod et spiritus Dei in Proverbiis dicebat : Mulierem fortem quis inveniet “? Çui ergo rerum despectus deest? Alia autem ait perfecte, quæ de omnium rerum continentia lex corrigere jubet, ei qui secunduin eam vivit. Hujus æstimatio est tri- ginta sicli, sive didrachmæ, id est sexagenarius fructus, quem et Paulus figurans dicebat : Vidua eligatur non minor sexaginta annorum 22 : per æla- tem numerumque annorum manifestare volens, quas virtutes et actiones exhibere debeat vidua, quæ a Deo legitur, quæ in divinis scribitur Libris, et quæ potest in numero Jerusalem cœlestis degere. Propter quod et subdidit, insinuans quod non tan- tum ei de ætate, aut annis, quantum de virtutibus que per hæc significantur, cura erat : Unius viri uxor: si filios educavit, si hospitio pauperes recepit, si sanctorum pedes lavit, si tribulationem patientibus sabministravit, si omne opus bonum subsecuta est ”. Ilæc quidem perfectus et per omnia consummatus homo. Vide autem et eum cui hoc deest, sed ta- men ad illum provehi desiderat. Omnis masculus a viginti annis et supra. Omnes qui ambulant in virtute: sua fortitudini maxime his qui illud agunt tempus, in prædictis testimonium præbuit verbis, ita utpote hac ætate, excurrere va- lentem, et arma portare, multumque habentem in agendo fervorem caloremque, hujus pretium, id est, conversatio et vita, retributio, quam pro se- B mæ sexaginta, fructum videlicet sexagenarium, metipso Deo offert, et promittit, quinquaginta sicli, sive drachmæ sunt. Quinquagenarius enim nume- rus spiritalem figurat vitam, quia in quinquage- simo die sancti Spiritus adventus factus est. Sed in anno quinquagesimo liberatio fit omnis de- biti, et terræ restitutio, multaque in eo alia bona Ju- dæis per legem disposita sunt. Quinquaginta autem ait siclos, vel didrachmas, ut iterum duplicaret quinquaginta, et centum diceret drachmas, fructum illum perfectum signans, istam dicens bonam ter- ram fructificare, exponens seminum parabolam, in triginta, et sexaginta, et centum dividit : hunc enim numerum nullus hominum potest transcendere. Centum autem drachmæ rursus decuplatæ, obolus enim decem drachmas, quemadmodum diximus, habet, millenarium numerum perficiunt, in quo est non quælibet perfectio, sed cœlestium, id est in- corporeorum, quæ est illorum, qui habitationein su- per nos sortiti sunt, quæ est excedentium corruptio- nem, et consequentium incorruptionem, propter quod Dei spiritus in Canticis dicebat: Vinea fuit pacifico, in ea quæ habet populos. Tradidit eam custodibus, vir affert fructum ejus mille argenteos 17. Quis vir (neque enim omnes hune offerre possunt fructum), ex sequentibus disce. Mille tui pacifici, et ducenti his qui custodiunt fructus ejus. Mille tui pacifici, id est Salomon: Salomon autem intelligibilis Christus est, quia Salomon pacificus interpretatur. Christus ergo pacem generi humano dedit. Ipsum D decet præcipue et perfectio, et eos qui conversatio- nem ejus sectantur, et angelicum peragunt cursum, quibus millenarius numerus utpote perfectus de- putatur : Millia enim millium ministrabant ei ¹8, ait Daniel, dum cœlestes virtutes Deo astantes exponeret. Sed et David ait : Memor fuit in sæculum testamenti sui " : verbi quod mandavit in mille generationes, perfectionem divinæ legis, et eorum qui legem percipiebant, per mille generationes ostendens. A viginti autem annis usque ad sexa- ginta annos, intra hæc enim tempora, ætas et in- A quinto autem anno usq; e ad vicesimum mascu- lus dabit viginti siclos. Sive, ut LXX, didrachmas. llic eum qui necdum quidem est perfectus, sensa- tum tamen hominem dicit, et qui proficere cœpit : sensus enim per numerum quinque anno- rum innuit, qui tot sunt numero. Perfectus autem : qui ad juventutem tendit, et ad perfectiorem, a quinque annis, et usque ad vicesimum annum est. Viginti enim annorum, inter fortes etiam pugnare valens numeratus est a lege, sicut Numerorum liber ostendit. Hujus ergo pretium viginti didrachmæ, id est drachmæ quadraginta oboli quadringenti. 17 Cant. vIII, 11. 23 ibid. 10. ** Dan. VII, 10. 19 Psal. civ, 8. "1 Tim. v, 9. 2º Matth. v, 48. 21 Prov. xxxi, 10. HESYCHII PRESBYTERI

- Jejuniorum autem atque orationis profectuin, qua- A drachmæ sunt, ut in mysteriis duplices sensus ha- • draginta drachmarum numerus significat, quia et tot diebus jejunasse et Moysem, et Eliam, et ipsum Dominum didicimus, quando a diabolo tentaba- tur”. Quadringentorum autem numerus quid signi- ficet, aut quam demonstret conversationem, osten- dit quod dictum est in libro Regum, quando reversa navis quæ mittebatur a Salomone, ad Sophiram, dicebat; ait enim secundum LXX : Et venit ad So- phiram Sophir autem bonum interpretatur, et accepit inde auri quadraginta et viginti talenta, et adduxit regi Salomoni. Quod ergo sic bonum est, sicut per jejunium, et orationem exerceri, et pro- vehi ad illam vitam, ad quam Moyses et Elias su- perædificantes jejunio atque orationi virtutes, pro- vecti sunt : sic Dominus insinuare semetipsum per prædicationem, et signa generi humano incipiens, jejunium et orationem suæ conversationis princi- pium fecit. Quicunque ergo sensatus quidem est, et proficere incipit, non tamen nimis, sed medie, ut præsumptione conversationis jejunii non possit onerari, hic pretium decem didrachmarum, id est viginti drachmarum, et obolorum ducentorum est. In custodia enim deceni mandatorum, quæ dupli- catur secundum litteram, et spiritum, conversatio hujus est, inter quæ jejunium non est præceptum. Sublimior enim est ad eam pertinens conversatio, quæ legislatores, et prophetas, et omnes qui profe- cerunt, decet, et necdum quidem conversatio ejus lia- bet perfectionem: opus enim habet mansuetudinem, perfectamque charitatem, quæ est in zelo Christi, producit tamen ad perfectionem. Quia autem man- datorum secundum litteram, et spiritum custodia, decem didrachmæ, quod sunt oboli ducenti, rectu putatur, ad memoriam tuam revocat sermo, quem ex Canticis canticorum nuper protulimus. Mille tui pacifici, et ducenti his qui custodiunt fructum ejus. Quam vineam? de qua in præcedentibus dicebat: Vinea fuit pacifico in ea quæ habet populos ”, quam non custodierunt Judæi, propter quod pro uvis spinas protulerunt, sed et vindemiant ea omnes qui transeunt viam. Qui eustodiunt autem fru- ctum, in ducentis, id est viginti drachmis dupli- cata custodia mandatorum, sicut diximus, secun- dum litteram, et spiritum, inveniuntur. Ab uno autem mense usque ad annum quintum pro masculo dabuntur quinque sicli, sive quinque di- drachmæ, pro femina tres. Unius mensis intelligas eum qui nunc est genitus in fide, ad quem Petrus dicebat : Sicut modo geniti infantes, rationabiles, sine dolo, lac concupiscite, ut crescatis in eo in salu- tem, si tamen gustatis, quia dulcis est Dominus *. Hujus pretium usque ad quinquennem ætatein, id est conversatio, et vita, quinque didrachmarum argenti, id est decem drachmæ, oboli autem cen- tum. Conversatio ergo modo geniti, quinque di- 29 ibid. PATROL. GR. XCIII. 28. beat, id est, ut quæ sensibiliter audit, hæc intel- ligibiliter suscipiat. Si etiam videns, et gustans, et odorans, et tangens, perducit hoc eum ad perfe- etionem, propter quod et centum obolorum pre- tium habet. Numerus autem, sient dictum est, per- fectus est. Ergo procul dubio eum, qui nunc myste- riorum particeps effectus est, necdumque ad agen- dum processit, sed in fide interim probatur, sicut adhuc infantem, et necdum tempus ad ostensionem virtutem habentem, demonstrat. Si autem minor bis, qui tale est, fuerit, ita ut conveniat in eo fe- minæ personæ, minor autem est ut simplicior, et non valde discretus: hujus pretium est tres di- drachmæ, fides Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ut non hanc transgrediatur, sed corde creda!, sicut ait Paulus, Ore autem confiteatur ". Sic enim eí hæc, tria non solum confitenti lingua, sed et fide credenti, fiunt duæ drachm.c. Fit autem et huic talis fides ad perfectionem mediocrem : tres enim didrachmæ, sex sunt drachmæ : sex autem drach- mæ, sexaginta sunt oboli, hic autem talis numerus mediocrem perfectionem gerit. Propterea et popu- lus Israel, sexcentorum millium, quod sunt sexa- ginta myriades, numerum habuit. Sensibilis enim Israel habebat quidem et mediocriter perfectos, qui in lege constituti, Evangelicam conversationem aliquatenus agebant. Sunt autem, quibus mediocre legis et prophetarum erat studium propter quod et similia, myriades erant, sed nec mille millia, nec myriæ myriades, ut semper esset in eis perfectio; hoc enim angelorum, et secundum evangelicam vitam conversantium est. Angeli enim et ipsi, quando profecerint, efficiuntur. Sexagenarius autem et ultra masculus, dabit quin- decim siclos, sive didrachmas, femina autem decem. Et quis est hic, qui maximam conversationem, per virginitatem v. gr., vel non possidendo, virtutibus- que aliis promittit, et post hæc infirmatus est? Cognovisti enim, quia eum, qui a viginti annis usque ad sexaginta annorum est, omnibus legisla- tor præposuit. Deinde nunc post omnes eum qui a sexaginta annis et supra est, ait. Per hoc quod dixit, supra, animæ senectutem et infirmitatem ↑ ejus, qui maximam conversationem proposuerat, procul dubio designat. Qui ergo pro virginitate, vel despectu possidendi conversationem promittit, et proponit, deinde infirmatur complere proposi- tum, audiat a Paulo : Si quis turpem se videri existi- mat super virginem suam, eo quod fuerit super- adulta, ostendit quodammodo infirmatum, et ad senectutem deductum propositum, et sic oportet fieri, quod vult faciat, non peccat si rabat 19. Et rursus: Si nupseris, non peccasti. Et si nupserit virgo, non peccavit. Tribulationem autem carnis habebunt hujusmodi. Ego autem vobis parco, hoc ** Matth. v. *** ||[ Reg. 18, ** | Cor. VII, 36. * Cant. vi, 11. 261 Petr. 1, 2. 27 Rom. x, 9. IN LEVITICUM. - LIB. VII.

' autem dico, fratres, tempus breve est, reliquum est ▲ non valuerit, stabit coram sacerdote, et quantum ille æstimaverit, et viderit eum posse reddere, tantum dabit. Nunc dicit de eo qui multum peccavit, et propterea Aquila pro paupere, si excessit, edidit. Ilic ergo si offerri Deo vult, coram sacerdote stabit, ut quantum viderit eum posse, æstimet eum red- dere regulam ei vitæ imponens, quæ cst secun- dum virtutem, mensuramique philosophiæ indicens, quam eum probaverit posse portare. Verbi gratia, si locuples est, ut distribuat pecunias; si sanus est, ut jejuniis, et orationibus, aliisque laboribus bonis vacet; si autem et locuples est et sanus, quæcun- que divitiæ et salus ei suggerunt, agere jubetar : si autem neutrum, in oratione flere: ut breviter dicamus, quodcunque eum viderit per corpus, aut per substantiam, aut per aliam valetudinem, aut facultatem posse peragere. ut et qui habent uxores tanquam non habentes sint : et qui lugent, tanquam non lugentes: et qui gaudent, tanquam non gaudentes : et qui emunt, quasi non possidentes : et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur. Præterit enim figura hujus mundi. Volo au- tem vos sine sollicitudine esse **. Propterea et quin- decim didrachmæ erit pretium ejus, quæ simt drachmæ triginta. Tres enim fructificationes de bona terra Christus proposuit : per centenarium virginitatis, et non possidendi, per sexagenarium continentiæ, per tricenarium casti conjugii vitam designans. Si autem infirmior hujusmodi est, for- sitan enim in fornicatione, hic qui talis est, decidit, unde et femina dicitur. Nec sic respuendus est, sed habet pretium decem didrachmás. Custodiam enim mandatorum Dei, quam viginti esse drach- anas et obolos ducentos ostendimus, offert Deo, et in hoc conversationem habet, per custodiam mandatorum justificatus. Si autem dicas: Quo- modo? annorum Dominus erat triginta, dum solus esset perfectus cum nos in centenario numero di- camus perfectionem esse, post hunc autem in sexaginta, tertio autem in triginta; disce, quia so- Jus quidem fuit vere perfectus, verumtamen sicut omnium doctor, et primitiæ massæ totius effectus, ex omnibus temperatam conversationem figurat, et proponit sive enim virginitatem velis, ipse ex virgine virgo est, et virginitatem docuit sive nu- ptias, et nubere præcepit, et nubentes benedixit: C sunt, aut quia non eis ad nostrum ministeriumı, sive abstinentiam, etiam hanc docuit: similiter et fidei cursus, sive perfectorum simplicium est. : Quia ergo in præsenti differentias innuit, et quodammodo vitam distinguebat hominum, et hu- jus quidem esse pretium quinquaginta didrachmas ait, hujus triginta, hujus viginti, hujus decem, hujus quinque, hujus tres, hujus quindecim, colli- gentur hæc parum, quod de centum quinquaginta minus habentia, hæc autem in quinque divisa fa- ciunt prope tricenarium numerum. Vide quemad- modum nec legislator ignoravit temperamentum, quod Christus in nostra vita et conversatione fecit, nec Evangelista numerum temperamentum haben- tem ignoravit. Propter quod eum non plenorum triginta annorum venisse ait ad baptismum, ait enim : Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorum triginta ". Et cur hoc? quia et qui nimis perfectam, et qui mediocriter perfectam et qui minorem vi- tam studet, non perfecte venit ad mensuram, minus enim habet omnimodo, quia Dei solius est perfectio, sed minus habet tantum in quantum veniam in hoc quod minus est dat : unde ad centum quinquaginta, septem minus sunt in centum enim quadraginta tres prædictus numerus colligitur: per septenarium autem numerum, manifeste venia significatur. Si autem pauper fuerit, et æstimationem reddere VERS. 9, 10. Animal autem quod immolari potest Domino, si quis voverit, sanctum erit, el mutari non potest, id est nec melius malo, nec pejus bono. Quod si mutaverit, et ipsum quod mu- tatum est, et illud pro quo mutatum est, consecra- tum erit Domino. › Quia ipsas quæ ex nobismetipsis offeruntur obla- tiones quosdam habere gradus et differentias le- gislator exposuit: ecce enim eorum, qui quolibet modo sic nobis subjiciuntur, ut etiam pecora no- stra nominentur, propter hoc quod nimis subjecti quemadmodum pecoribus utimur, quando sancta sit oblatio, per hæc, quæ dicta sunt, exponit. Præci- pit autem, ut non nos pœniteat de his quæ offeri- mus Deo. Ergo si quidem de his obtulerimus peco- ribus, quæ mos est Deo offerri, mos autem est ut ei immaculata et munda offerantur: munus no- strum illico sanctificatur, etiam non est ſas ut nos de eo pœniteat, veluti si filium, vel discipulum, vel servum, aut alium qui sub manu nostra est, Den obtulerimus. Neque mutare malum ad melius, aut bonum ad malum. Malum autem hic dicit, non quod pravum modis omnibus et immundum; si au- tem immundum est, non est de illis quæ mos est offerri Deo, esse autem de his quæ immolari possunt D Domino, bane oblationem legislator dixit. Sed ma- lum hic dicit, quod est deterius, sic enim manifeste et Symmachus tradidit. Non reddit melius pro de- teriori, aut deterius pro meliori, ut non hunc fi- lium, aut servum offerentes Domini servitio et ministerio, recipere eum in nostrum ministerium et utilitates velimus, promittentes offerre melio- rem forsitan, vel deteriorem. Neque enim licet, propter quod et Anna de Samuele dicebat: Si re- spiciens respexeris ad humilitatem ancillæ tuæ, et memineris mei, et dederis ancillæ tuæ semen virile, et dabo eum in conspectu tuo datum usque ad diem morlis e………. ss. 301 Cor. v11, 28-32. Luc. II, 23. "I Reg. 1, 11. HESYCHII PRESBYTERI

1:65 - enim semetipsum gubernare, et non necesse habere alterius pedagoga poterit. Quod si mutaverit, et ipsum quod mutatum, et A vere hunc opus habet, et facere intelligentem. Sic illud pro quo mutatum est, consecratum erit Domino. Ut et hunc quem antea obtulimus, et eum quem postea, cum prima oblatione sanctificemus, et utros- que Deo concedamus. Hoc enim non nos permittit, in bis quæ offerimus, pœnitentiam agere : sed percutit inimicum: qui nobis pœnitere suggessit, dum videlicet duplicamus nostram oblationem : quam ille per pœnitentiam intercipere voluit. VERS. 11-13. Animal immundum quod immolari Domino non potest si quis voverit, adducatur ante sacerdotem. Qui dijudicans an bonum, au malum sit, statuet pretium : quod si dare voluerit is qui offert, addet supra æstimationem quintam par- tem. › VeRs. 14-19, ‹ Homo si voverit domum suam, et sanctificaverit Domino, considerabit eam sacerdos, utrum bona an mala sit, et juxta pretium, quod ab eo fuerit constitutum, venundetur. Si autem ille qui voverit, voluerit redimere eanı, dabit quintamı partem æstimationis supra, et habebit domum. Quod si agrum possessionis suæ voverit, et consecraverit Domino, juxta mensuram sementis æstimabitur pretium. Si triginta modiis hordei seritur terra, quinquaginta siclis venietur argenti. Si statim ab anno incipientis Jubilæi voverit agrum, quanto valere potest, tanto æstimabitur; si autem post aliquantum norum qui reliqui sunt, numerum usque ad Jubi- læum, et detrahetur ex pretio. Quod si voluerit redi- mere agrum ille qui voverat, addet quintam partem æstimatæ pecuniæ, et possidebit eum. ▸ Inquirendus est Judæus, quomodo hoc manda- B temporis, supputabit sacerdos pecuniam juxta an- tum stare juxta litteram potest? Si enim offerri non licet, nec nondum erit acceptabile, quomodo utrumque legislator, tanquam sibi repugnans, at- que resistens scripsit? Sed aliquid evangelica proximum largitati modis omnibus innuit, et con- descensioni, quam gratia novit. Sic ergo ea quæ dicta sunt, intelligamus, non licebat Deo offerri de pecoribus, quæ non simul et ungulam findebant, et ruminabant. Ilæc enim lex habebat immunda, cujus autem erat ænigma, id est ungulam non findere, non distinguere legis litteram, et spiritum scientis: non autem ruminare ejus, qui non continue medi- tationis legis habebat studium, et qui lingua solum, non etiam corde eam ad meditationem revocat. Si ergo aliquis filium talem, vel servum, vel disci- pulum Deo offerat, qui ad meditandas sacras Seri- pturas, aut ad divisionem contemplationis, non ex malitia, sed ex infirmitate minor sit, necdum qui- dem est votus Deo, neque enim quasi oblatus sit, ejus legislator memoriam facit. Adducit autem ante sacerdotem, et statuit pretium ejus sacerdos, di- judicans utrum bonum an malum sit, ut imperfecto condescendens, moderatum ei jugum imponat, id est, eam quæ est media inter bonam malamque conversationem. Est autem a malo declinatio, et profectus ad meliora. Hoc enim forsitan proprium dicimus esse inter deterius et melius: quod pro eo quod dictum est, utrum bonuin an malum, edidit Symmachus : Statuit pretium sacerdos, si quomodo D lech adduxit ea quæ acquisivit populus meliora gregis proficiens donum esse eorum, quæ Deo offeruntur, possit. Quod si dare volueritis, quam offert, addet super æstimationem quintam partem. Et quid hoc est ? Quinque numero sensus sunt. Horum nobis quinta pars mens est, ab ipsa enim gubernantur. Sine hac ergo non valde habent esse, nec juvant. Horum ergo quinque virgines, quæ ad nuptias non susceptæ sunt, figuram gerunt. Quinque ergo non habuerunt sapientiam, unde absolute et fatuæ nominatæ sunt. Ergo si quis vult redimere eum, qui propter præ- dictas causas immundis comparatur pecoribus, hac Non qualiscunque hic paritur quæstio. Paulo post enim ad finem libri legislator sic dicit : Omne quod Domino consecratur, sive homo erit, sive animal, sive ager, non venietur, nec redimi poterit. Quomodo ibi quidem redimi oblata prohibuit, hic autem domum et agrum postquam sanctificata sunt præcipit redimi? Aut forsitan omnimodo aliam hic intentionem, aliam hic offerentis novit. Ibi quidem, ut nequa- quam ultra attrectet quod obtulit : sed ut penitus illud consecraret Deo, propter quod non ait, quém- admodum hic: Si consecrarit domum suam, aut agrum possessionis suæ : sed, omne quod Domino consecratur. Eorum enim quæ offerebantur Deo, nihil licebat in usum humanum ultra reverti, sed nec sacerdos illis uti poterat. Demonstrat autem hoc ea, quæ est Amalechitarum historia. Præce- ptum est enim Saul ut anathema essent omnia Amalech spolia: et quia concessit populo quædam de gregibus et armentis accipere, maledictum grande, iramque sustinuit : et nullatenus ei ad satisfactionem suffecit, cum irasceretur Samuel, et inquireret : Quæ est vox gregis hujus in auribus meis, et vox boum quam ego audio *, cum responderet alia ad prophetam verba, ea quæ erant : De Ama- et boum, ut immolarentur Domino Deo tuo, reliqua autem disperdidi ». Ergo aliud est sanctificare Deo, licet enim ei qui sanctificavit, hoc modo uti quem nunc nobis legislator ostendit: aliud est anathema quid facere, hujus enim usus prohibitus. Similis autem huic et intellectus suscipi debet contempla- tionis, sed de anathemate quidem dicemus, quando ad illam partem sancti venerimus. Nunc autem quid sit domum sanctificare, quid agrum, doceamus, mihi suggerente spiritu, hoc primo loco dicentes : quia aliud est sanctificari Deo, aliud sanctum esse : aliud offerri ei aliquid, aliud non opus habere obla- ** ] Reg. xv, 14. ** ibid. 15. IN LEVITICUM. LIB. VII.

offerenti, sed et ut docent! : sicque suæ domui bene præpositus, et recuperans eam sibi sacerdos quo- dammodo invenitur : quia Paulus eum qui scit præ- esse suæ domui, ad episcopatus electionem atque dignitatem sublimavit ". Propter quod Aquila, pro eo quod dictum est, Qui eam sanctificavit redimet : si sanctificans ad finem fecerit, edidit. Quod autem ex hoc discimus, quia si domus sibi principatum et gubernationem qui sanctificavit, vindicat, et hanc ipse acquirere vult: ad finem autem facere secun- dum legem, est aliis sicut cognatum præponi, hæc faciat quæ in præsenti legislator jussit. His antem ita se habentibus, quod proprie argentum divinorum eloquiorum doctoralis exhortatio sit, audi David dicentem : Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum, terræ purgatum ”. Et Jeremiam : Frustra conflavit conflator, scoria ejus non est con-- summata ". De Judæis dicit, quia nihil eis verba exhortantium proderant. Sed et Paulum audi dicen- tem : Si quis superædificat super fundamentum hoc aurum, argentum, lapides pretiosos ». tionem, sed esse Dei, et offerentis non egere. A sanctificatio proprie domus ascribitur, non solum ut Quod enim sanctificatur, et offertur, eo quod offertur, sanctificari incipit, ergo prius non erat sanctum. Quod autem incipit sanctificari, hoc opus habet, et profectum, et per partes augmentum. Quod autem olim sanctum est, et olim est Dei, hoc nihil minus habet, sed est perfectum, nec ullo additamento egens. Propterea bonum quidem est, et doctrinis aliorum ad sanctificationem usi, melius tamen in tantum proficere, ut qui semetipsum et eos qui ejas sunt, ad sanctificationem producat, quod non omnis viri est, sed solius sensati. Et hæc sunt, quæ in hoc loco significare legislator intentionem habet. Sanctificat ergo domum Deo, qui familiam suam, et cogna- tionem, et intelligibilem domum in sanctimonia conversari vult, ut Ecclesia sit, et appelletur, quem- admodum multi fidelium domos suas, propter sanctificationem ecclesias habebant, sicut Paulo scribente ad Romanos audivimus. Salutate Priscam et Aquilam, adjutores meos in Christo Jesu, qui pro mea anima cervices suas posuerit. Quibus non ego solus gratias ago, sed et omnes Ecclesiæ gentium et domestica eorum Ecclesia 5. Quicunque ergo hanc habet intentionem, ipse autem per se non est idoneus ad opus perducere ea quæ intendit, kujus domum sacerdos utrum bona an mala sit, considera- bit, et sicut æstimabit, sic erit. Quare utrum bona an mala? ut quia domus ex multis personis, et dif- ferentibus constat, in quibus multi condescensioni- bus egent, „non valentes agere aut sapere quæ C perfecta sunt, nihil eis injungat grave, sed uniuscu- jusque pensans virtutem), a mało eos declinare, et ad virtutes eos proficere jubeat. Quod si ayrum possessionis suæ voverit, et conse- craverit Domiuo, juxta mensuram sementis, æstima- bitur pretium. Agrum Scripturam esse divinam nemo dubitabit. Cujus vitis proprie Christas, et agricola Pater est *, in quo absconditur thesauros, id est salutaris prædicatio, quem qui invenerit operator agri, vendet omnia quæ habet, quemad- modum Dominus in Evangeliis ait, ut emat agrum illum ". In hoc agro diversa est uniuscujusque pos- sessio, id est modus, quem sibi ex ea ad sapiendum obtinere potuerit. Si ergo consecraverit hanc homo Domino, cum non prius sancta fuerit, nunc incipiat consecrare gubernatorem conversationis suæ: eum ipse non sit idoneus senietipsum gubernare sacer- dotem eligat, Consecrari enim hic ea quæ deputata sunt sacerdoti, legislator appellavit. Sin autem ille qui voverat, voluerit redimere eam, dubit quintam partem æstimationis supra, et habebit domum. Id est, si domus dominus, qui eam san- ctificare vult, cum non fuisset sancta prius, nec potuisset ecclesia appellari, nam et sanctificata utique esset, quod nunc se ita non habet, sed exor- diom capit sanctificationis: si ergo hic redimit domum suam, illud absolute mundans, ejus quod sanctificatione egere sacerdotes exhortationem ne- cessariam habere faciebat. Redimit autem eam per doctrinam bonam, et vitæ formulam, liberans eos, et diluens quidquid eis obviabat ad sanctimoniam. D Quid faciet? Dabit, sive seeundum LXX, adjiciet quintam purtem æstimationis supra. Sacerdotis enim doctrinæ, cui domum ab initio suam obtulit, ut eam æstimaret, id est definitionem imponeret, ad quam deberet stare, sive conversari, ipse adjiciet hoc quod est intellectus. Hoc est ergo quinta, id est, ut quæ dicuntur suscipiat, et superædificet sacerdotis sermonibus; frequentior enim commeino- ratio, sensatos et intelligentes homines facit. Et sic habebit domum, non perdens sanctificari Deo, nam in damno ei convertitur; sed habebit eam, quia ei 8% 881 Tim. 11, 5. 1. *1 Matth. xii, 44. Juxta mensuram sementis æstimabitur pretium. Ut quantum seminatus est, videlicet edoctus. Do- ctrinæ enim verbum, in semine accipere Scriptura divina solet. Tantum ei sacerdos indicet, quan- tum fuerit eruditus de doctrina bona legitima, et spiritali, et non quam homines seductores, pagani, verbi gratia, vel Judæi, vel hæretici docent. Propter quod postquam dixit : Juxta mensurum sementis, addidit : Si triginta modiis hordei seritur terra, quinquaginta siclis venietur argenti, Sive at LXX, quinquaginta didrachmis argenti : in quibus Vetus et Novum Testamentum intellige. Et per modium sive corum hordei, Vetus Testamentum ostendit: quia hujus seminis pinguior cibus est: per quinquaginta autem didrachmas, tam quod spiritale est, quam perfectumi simul innuit : perfecta enim doctrina etiam spiritalis est. Sed quando hæc regula sive definitio integro ei 7. 12. * Rom. xvi, 3, 4. 37 Psal. XI, 8 Jerem. vi, 25. 39 Cor. 1, 10 J: no HESYCHII PRESBYTERI

-- indicenda, quando minuenda si: per condescensio- A voverat redimere non poterit, quia cum Jubilæi ve- nem per sequentia disce. nerit dies, sanctificatus erit Domino, et possessio consecrata, ad jus pertinet sacerdotum. › Si autem statim ab anno incipientis Jubilæi voverit agrum, quanto valere poterit, tanto æstimabitur. Sin autem post aliquantum temporis, supputabit sacerdos pecuniam juxta annorum qui reliqua sunt numerum usque ad Jubilæum, et detrahetur ex pretio. Duorum bic annorum remissionis vel Jubilæi memoriam facit, baptisma aperte insinuans et pœnitentiam: uter- que enim annus remissionis est, quia perfectam remissionem, unus quidem per domum gratie, alter propter eos qui vacant in oratione et jejuniis, aliisque operibus quæ perficiunt pœnitentiani, pos- sidet. Si ergo simul quis gratiæ viam, quam elegit, gubernari per sacerdotem et produci vult, hoc eum sacerdos exigat, quod cum doceretur, ex perfecta et spiritali doctrina percepit, nullo modo ei conde- scendens, neque enim necesse habet, utpote qui per donum renovatus est, sed in doctrina, quam accepit plene eum permanere facit, Si autem de illo est dono, quod percepit, deciditque ab eo in eon- versatione hoc est enim aliquantum temporis Jubilæi sive remissionis consecrare agrum, recte ei reputabit sacerdos argentum in annos reliquos, us, que ad annum remissionis sive Jubilæi, ut reliquum ei tempus definiat ad pœnitentiam et detrahetur ex pretio. Quod enim minus fecit, et detrimentum pertulit, et deterius conversatus est, hoc dono im- minuit, et infirmior effectus est et propterea ab- jectior, et non jam talis est qualis cum acceperit donum, fait, Verumtamen et hic volens redimere agrum suum poterit, id est, semetipsum gubernare et docere, adjiciens quintam argenti ad pretium suum, addens doctrinæ sacerdotis proprium intel- lectum, ut intelligens eruditusque sui gubernator doctorque efficiatur. Sic enim intelligibilis ager, quem consecravit offerens sacerdoti, ab eo posside- bitur, et non ab alio, conversatio, et virtus quain studet, sive ex toto, sive ex parte, sed ipse qui agit reputabitur. Divisioni enim legislatoris intende, quemadmodum sanctificare, sive consecrare domum, vel agrum volentem consecrationem prius facero vult, sicque ei præcipit redimere, quæ sanctificata sunt. Ecce damnum ejus qui semper ab alio opus habet gubernari, et non proficit, neque juvatur ex aliorum doctrina, sed suas semper ipse dux est ad agendum utilia per præsentia, aperte legislator ostendit. Qui enim consecravit agrum et postea redimit, ille est qui suam conversationem alii gubernari permisit. Postea qui juvatus est, et conquisivit intellectum, at jam esset, sicut ait Propheta, docibilis Dei, et disponere apud semetipsum possit in futuro quæ expediunt, hic agrum suum sibi recipiens conquisi- vit. Qui autem nihil proficit ex alterius gubernatio- ne, nec acquisivit intellectum, sed semper opus ha- bens ab alio doceri et talis exsistere, qualis fuerunt quidam Judæorum : quos Dens per propheticam · vocem exprobrans, talia dicebat : Qui electi sunt ex utero, edocti ab infantia usque ad senectutem **, et rursus : Ephraim sicut columba insensata non habens cor**, et rursus: Ephraim in populis suis commisce- batur **. Ephraim factus est in occulto tuo conversus, et cani emoruerunt ei, ipse autem non cognovit, quia si malos doctores invenerit, mala modis om- nibus operatur, ut qui non habet discretionem, quærere non potest mercedem virtutis quam egerit, et propterea proprium agrum dicitur non redimere. Sed veniente Jubilæo, id est tempore remissionis transeunte, in quo remissio locum habet, est autem præsens vita, vide quale quantumque sit, quod pa- tietur: possessio sanctificata erit Domino, conver- sationem quam semel consecutus est, etiamsi alter erat qui gubernabat, sancta erit Domino. Sed quem- admodum et possessio consecrata, ad jus pertinet sacerdotum: possessio enim ejus, et lucrum ei, qui continue gubernavit, imputabitur, etsi parum ne- glexerat, verterat, sive mutaverat se ad malum is qui ab eo gubernabatur: utpote qui nihil habebat boni studii ex intellectu proprio qui gubernabat : ergo eum, sicut in sua conversatione, sic in illius gloriabitur, et propterea ait : Possessio consecrata, ad jus pertinet sacerdotum. Et nihil nocet sacerdoti, alii agrum vendi, quia finem doctrinæ, et exhortationis, quem oportuit, Et tunc, inquit, possidebit eum. Hoc procul dubio D exhibens ei quem gubernabat, invenit illum non mandans, quia oportet quidem nos per sacerdotum doctrinam, et regulam, et legem nostram conver- sationem gubernare, quando eam prius sanctifica- mus. Sed oportet et proficere, et iHorum doctrinæ nostrum adjicere intellectum : propter quod Paulus ad Timotheum scribebat : Intellige quæ dico: dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum . Et tanc possidebimus proprie quæ egerimus sanctificationi proxima. Si antem hanc divisionem non intuiti fueri- mus, vide quid patiemur. VERS. 20-21. Si autem noluerit redimere, sed alteri cuilibet fuerit venundatus, ultra eum qui posse propria redimere, id est semetipsum regere et gubernare, tunc agrum vendidit alium præponens ei, qui obtulit, qui exhortari deberet, sed merces et lucrum ejus est, qui proposuit : nisi forte nec Petro, nec Paulo, nec apostolis dicamus imputari eos quos per proprios discipulos ad vitam guberna- verunt. Vers. 22-26. ‹ Si ager emptus, et non de posses- sione majorum sanctificatus fuerit Domino, suppu- tabit sacerdos juxta numerum annorum, usque ad Jubilæum pretium, et dabit ille qui votum voveral Domino. In Jubilæo autem revertetur ad priorem 1 Tim. 11, 7. 43 Isa, niv. 15; Joan. vi, 45. * Jerem. 11. * Osce. vi, 11. ** Ibid. 8. IN LEVITICUM. LIB. VII.

Dominum, qui vendiderat eum, et habuerat in sortem & ejus, sancta Domino invenitur: bene autem David, possessionis sue. Omnis æstimatio siclo sanctuarii ponderabitur. Siclus viginti obolos habet. Primoge- nita quæ ad Deum pertinent, nemno sanctificare poterit, et vovere, sive bos, sive ovis fuerit Domini sunt. › Maximam justitiam legis littera et spiritus osten- dit. Littera siquidem agrum possidentes alienum, ut sanctificent Deo, ut offerant sacerdotibus, ut eorum sit redditus ager, non vetuit quia non spe- eialiter suum obtulit: sicut enim emptus, ejus tunc erat, sic etiam qui de vendentis fuerat possessione, recte alienus est. Præcepit enim computare sacer- dotem agri pretium usque ad Jubilæum, et sic pro eo dare pretium; in Jubilæo autem reverti ac reddi priori domino, id est ei qui propter paupertatem rem propriam vendidit, et ad certum eam tempus alienavit. Ab boc ergo et ad spiritalem intelligen- tiam transit. Si ager emplus, et non de possessione majorum sanctificatus fuerit Domino, supputabit sacerdos juxta annorum numerum usque ad Jubilæum. Agrum qui possidet quem emit, et non est suæ possessio- nis, is qui intelligibilem paupertatem patientem exhortari valet, arguereque eum, atque movere ad pænitentiam: intelligibilem enim terram, quain ille possidebat, de qua David psallebat: Spiritus tuus sanctus deducet me in terram reclam", ipse possidet, non permittens eam quæ ex toto corrumpi, sed lucrans fratris virtutem, vel vitam, de qua ille per negligentiam cecidit. Si igitur eam sanctifica- verit Domino, id est obtulerit sacerdoti, audisti enim quia in præsenti sanctificari Deo dicit ea, quæ sacerdotibus sorte obvenerunt. Offerri autemi, qquomodo? Id est, oportet eum, qui culpavit emun- dari, et sanctain ejus efficere conversationem. redde, vel sicut LXX, reddet, non, reddent; nam etsi communi consilio sacerdotis, et ejus qui movit peccatorem ad pœnitentiam, de ca definitio con- stituitur, quæ æstimatur, verumtamen ille eum efferat, qui fratrem culpantem compungi fecit: huic enim et obediet, sed et ipse obligatur in emen- dationem ejus qui poenitentiam agit, utpote qui semel ejus correctionis fecit exordium. Qui autem non illico, cum definitur pœnitentia, pœnitens mun-— datur, sed quando eam perfectam egerit, propterea ait: In Jubilæo autem revertetur ad priorem dominum qui vendiderat eum. Ergo definitio pœnitentiæ in illa die sancta mox fiet, in qua a sacerdote el exhortatore ejus qui pœnitentiam acturus erat per divinam Scripturam, quomodo eam debeat agere, estimatur. Tunc autem pœnitens possessionem suam, agrumque, et conversationem recipiet, quando ad anuum pervenerit Jubilæi, sive remissionis, sive immutatione, et plene agens ea quæ ad pœniten- tiam pertinent; sed etiam in totum reddens sacer- dotem et omnem hominem qui exhortari semet- ipsum aut proximum, aut domum suam vult, el ex hoc sibi sanctificationem conquirere, coronain incly- tanı, et firmitatem admirabilem exquisivit. Omnis æstimatio siclo sanctuarii ponderabitur : sic'us sive didrachma viginti obulos habet. Ut omnis æstimatio, sive definitio, sanctis flat ponderibus, id est, his quæ sunt de sacra Scriptura. Exteriora enim pondera, veluti philosophorum, in quibas ipsi vitas conversationesque pensant, non sunt sancta, quia scientiam imperfectam possident. Sed nec hæreticorum pondera sancta sunt, cauteriata est enim eorum conscientia “: sed sancta sunt ea quæ sunt in divina Scriptura, in quibus viginti oboli sunt, siclum, sive didrachma, id est decem mandata secundum litteram, et secundum spiritum intellecta, sicut evangelica gratia insinuat, et qui in ea dicit : Non arbitremini, quia veni solvere legem aut prophetas; non veni solvere, sed implere”. Qui- cunque aut legem irritam facit, aut Evangelium renuit, bic non habet didrachma, nec hujus doctri- nam ut sanctificantem recipimus. Ilæreticos autem Supputabil sacerdos juxta annorum numerum usque ad Jubilæum pretium, et dabit ille qui volum roverat Domino. Recte sacerdos, simul cum eo qui movit fratrem ad pœnitentiam, quia ille quidem districte ejus actionem et conversationem, utpote qui ipse eum correxit, hic autem ut sacerdos novit veram atque perfectam redemptionem, supputant, sive probant qualem ei oporteat poenitentiam indici. Supputant autem usque ad Jubilæi pretium, id est D et Judæos, quorum alii gratiam, alii legem negant, ex his quæ de pœnitentia in divina dicta sunt Scriptura. Ipsa enim æstimatio est anni Jubilæi, sive remissionis, tam quia ipsa æstimavit, sive sup- putavit pœnitentiam, quam quia æstimat quanta ejus sit dignitas, hoc enim dicimus esse æstima- tionem, quia sic pœnitentia definita, definitio ejus sancta erit Deo, propter quod et addidit : Et dabit ille qui votum voverat Domino. Sive se- cundum LXX, Et reddet pretium in die illo sanclum Domino. In tempore enim, in quo secundum hanc rationem, ea quæ sunt de pœnitentia definiuntur, sive inducuntur ei, cum necessaria est definitio æqualiter suscipiamus. Primogenita quæ ad Deum pertinent, nemo sancti- ficare potest, et vovere; Sive bos, sive ovis fuerit, Domini sunt. Pecora eos qui nobis obedientes sunt, filios, et servos, in præcedentibus diximus. Horun. primogenitum, id est, qui nobis sic parens et obe- diens ſuerit, ut et aliis obedientiæ et parendi duca- tum præbeat, et propterea hic quidem primogeni - tum dicitur, alibi autem de eo legislator dicit : Omne masculinum adaperiens vulvam, sanctum Do- mino vocabitur ". Adaperit enim vulvain generan- dorum filiorum, qui obedire secundum Deum, et 17. 9. *7 Psal. lxx11, 10. 18 Psal. LIX, 14. 4º 1 Tim. iv, 2. so Matth. v, 81 Exod. XXXIV, HESYCHII PRESBYTERI

- cum pia subjectione incipit, qualis, verbi gratia, A partem pretii: addet quintam, cum intellectu ei doctrinam offerens, in sapientia eum gubernans, el non insipienter regens. Insensati enim patris, el domini, et magistri est, obedientia, quæ ad se pertinet, docere filium, vel discipulum, vel servum, et non disponere ejus vitam, ut secundum legis scientiam operetur, permittereque eum indoctum esse in lege et imperitum. Addat igitur et subje- ctioni et doctrinæ intellectum, ipse enim solus in præsenti minus est, propter quod dixit: Adder quintam partem pretii, erat Paulo Timotheus, et propterea de eo ad Co- rinthios scripsit : Qui est filius meus in Domino, ipse vos commonefacial vias meas, quæ sunt in Christo Jesu. Hunc qui talis est, nemo sanctificet : non quia indignus est sanctificatione, sed ut qui non eget sanctificari, est ergo olim sanctus. Didici- sti enim, quomodo et superius dicebamus, quia aliud est sanctum esse aliquid Deo, aliud autem initium sanctificationis sumere. Illud enim melius ac superius est, utpote quod olim perfectum est meliore rationi non eget. Quia ergo filius, qui tan- tum honorat patrem et matrem, ut aliis fiat talis honoris exemplum; honorans autem propter pie- tatem, id est propter obedientiam legis, et sciens, quia Deo offert hunc honorem, qui honorari patres præcipit, primum mandatum quod est in promis- sione, secundum quod Paulus dixit, implevit. Servus autem, qui domino pure subditur, propter manda- tum quod dixit: Servi, obedite dominis carnalibus cum timore et tremore, in simplicitate cordis, sicut Domino, non ad oculum servientes, sicut hominibus placentes, sed sicut servi Dei obedientiam Deo osten- dunt”. Hoc autem idem et discipulus. Si magistro ad honorem Dei, qui per Paulum sanctum: Obedite præpositis vestris, et subjacete eis, ipsi enim pervi- gilunt pro animabus vestris, obedite, et subjecti estote, ad Deum referre ea, quæ sunt hujus obe- dientiæ et subjectionis, evidenter unusquisque horum dicitur, sive per bonam simplicitatem pla- C dum modum, qui dictus est, alienatur ab hujus cens est Deo, sive per studiosam inandatorum ope- rationem, et qui debeat bos propter hoc, aut ovis, nominari, domini uterque est. Audisti enim queni- admodum ad dominum pertinet uniuscujusque obedientia, et subjectio, quando subjecti patribus vel dominis vel magistris, etiam conversationem habent bonam, quæ eos inter munda animalia facit et non de immundis, de quibus subdidit sequentia. VERS. 27. Quod si immundum est animal, redi- met qui obtulerit juxta æstimationem suam, et addet quintam partem pretii. Si redimere noluerit, ven- detur alteri. › Quia immundus omnis peccator est, manifestum est: immundus enim est, inquit Salomon, ante con- spectum Domini, omnis iniquus. Iniquus enim est, quia tam meditari, quam discernere legem eum, qui ruminat, et ungulam findit, legislator jussit, quicun- que unum ex his minus habet. Quicunque ergo obediens est, et vehementer subditus patri, aut domino, aut magistro, non tamen legem, sicut oportet, meditari aut distinguere novit, primogenitus quidem in pecoribus est, sicut obedientiæ dux. Est autem immundus, quia non habet hoc quod habere mundum legislator jussit. Si ergo eum pater, aut dominus, aut magister vult redimere, secundum æstimationem ejus redimetur, et addet quintam . Ꭰ Quia pretium habet obedientia, unde non ait: Estimabit eum sacerdos, sicut supra dixit, sed sicut olim pretium habentem, et qui definitionem doctrinæ, subjectionemque sortitus est, jussit super eum addi quintam partem, ut quia obedientiam, quam valde lex præcipit, possidet, secundum LXX. Filius sapiens subditus est patri, quintam adjicit et quemadmodum diximus, obedientiææ addit sensuj ex quo obediturus est, et recte redemptus, invenie- tur mundus. Tunc, secundum LXX, erit ejus, qui possidet servum, aut filium, aut discipulum, habe- bit enim in eo gloriam sicut Paulus dixit: Quia glo- ria nostra vos estis in Christo Jesu *. Et rursus: Gaudeo igitur in vobis. Et rursus: Nunc enim vivi- mus, si vos statis in Domino". Si autem non rede-- merit, qui filium, aut servum, aut discipulum possidet ipsius enim eum redimere est et per prudentem admonitionem sensatum eflicere, secun- possessione, vendet enim, ait, alteri, vel sicut LXX si non liberaverit, veniet secundum pretium ejus, ita ut illius quidem sit pretium apud Deum. obedire domino, et patri, et magistro. Qui autem eum, cum deberet et potuisset exhortari, non est exhortatus, damnum patitur ejus possessionis, et non potest dicere: Ecce ego et pueri, quos mih dedit Deus. Vers. 28, 29. ‹ Omne quod Domino consecratur, sive homo erit, sive animal, sive ager, non venie- tur, nec redimi poterit. Quidquid semel fuerit consecratum, sanctum sanctorum erit Domino: et omnis consecratio quæ offertur ab homine, non redimetur, sed morte morietur. › Quæ differentia sit anathematizare, et sanctifi- care secundum litteram, per ea quæ superius dis- cussa sunt, ostendimus: ubi hoc quod anathema- tizatum est, nullo modo in usum humanum, nullius, nec sacerdotis fas esse reverti diximus, secundum Amalechitarum historiam, quam in testimonium rei protulimus: in tantum enim non licebat tangere quod anathematizabatur, ut quando Jericho ana- thematizaverunt, quia quidam ex populo, id est Achan filius Charmi, de anathemate furatus est, multi de eis in bello ceciderint, iratusque Deus, hæc dixit: Non ero ultra vobiscum donec conteratis eum, qui hujus sceleris reus est. Ex utraque ergo esse, * 1 Cor. IV, 17. 88 Heb. xi, 17. * II Cor. 1, 12. 58 * I Thess. . 8. 30 Josue vit, 12. IN LEVITICUM. · LIB. VII.

Et omnis consecratio quæ offertur ab homine, non redimetur, sed morietur. Qua morte? Qua Pautos dicebat: Vivo autem jam non ego, vivit autem in me Christus ". Et rursus: Sic et vos æstimate vos mOT- tuos quidem peccato, viventes autem Deo, in Christo Jesu". Talis ergo, sicut qui usque ad culmen virtutis proficit, et mensuras contigit perfectionis : mortuus enim sæculo est, et a præsentibus alienus et olim a mundi migravit sapientia: recte sanctus sanctorum Domino est: quia Sanetum sanctorum imitatus est secundnin possibilitatem suam. VERS. 30-33. Omnes decimæ terræ, sive de frð- gibus, sive de pomis arborum, Domini sunt, et illi sanctificantur. Si quis autem voluerit redimere decimas suas, addet quintam partem earum. Omnium decimarum, boves et oves capræ quæ sub pastoris virga transeunt, quidquid decimum venerit, san- ctificabitur Domino. Non eligetur nec bonum nec malum, nec altero commutabitur. Si quis mutave- rit, et quod mutatum est, et pro quo mutatum est, sanctificabitur Domino, et non redimetur. › historia, quomodo omnis usus et possessio prohi- A betur anathematis, demonstratum est. Non solum autem hoc, sed quia quæcunque jure bellico valde inimicis, cum quibus non oportebat amicitiam jungere, spolia sumebant post victoriam, et depre. cationem hæc faciebant anathema et non a semet- ipsis, sed Deo præcipiente. Quæcunque enim prophetæ præcipiunt, manifestum est, quia Dei præcepta sunt. Ergo et nos quodcunque, intelligi- bilibus inimicis, id est dæmonibus, pugnantes, eum quibus non licet amicitias jungere; contra quos perpetuas inimicitias, et incommutabiles habemus, propter quos Dominus dicebat. Non veni pacem mittere in terram, sed gladium 57: propter quod „dividet hominem adversus patrem, et filiam adver- sus matrem, et scindet compassionem generis, et deorsum relinquentes carnis compassionem, facilius incorporeos perimamus inimicos: sive hominen), sive pecus, sive agrum pro spolio, ex bello quod contra eos habemus, atque victoriam conquisive- rimus, consecrare quidem Deo hæc debemus. Sic autem consecrare, ut nihil in eis habeamus nostræ voluntatis, sed sive suæ potestatis quispiam est, hoc enim est vere homo, dicimus autem eum, qui nullatenus nobis subjectus est, sed æqualis nobis est secundum conversationem, sive eum qui nobis subjectus est, et propterea pecus nominatur, intelligibiles hostes vincentes acquisiverimus, sive de agro possessionis, id est, ex qua sortiti sumus conversationem, in spoliis et trophæis sumpseri- c mus, contra inimicos intelligibiles pugnantes, nec venundare hæc possumus, nec redimere opus habemus, quia omne consecratum, sanctum sane- torum est Domino. Quomodo? audi. Non potest aliquis exspoliare inimicum, antequam eum perfecte subjiciat, sicut Dominus Judæis dixit: Quomodo potest aliquis ingredi in domum fortis, et vasa ejus diripere, si non prius alligaverit fortem, et tunc vasa ejus diripiantur 58? Tunc autem plene intelligibilem hostem subdimus, id est diaboluri, ligareque eum, et deprædari, et consecrare Deo spolia ejus possu- mus, quando ejus omnes vicerimus machinas, omne contriverimus caput, omnemque speciem peccati declinaverimus, cuncta mundi desideria vicerimus, cunctasque virtutes assecuti fuerimus: tunc enim eum et ligatum habemus, et prædari possumus. Sic autem diripientes, et eum prædicta victoria devincentes, quodcunque diripuerimus, Deo recte offerimus. Sanctum autem sanctorum perfectumn consummatumque habemus, nec nostra exhortatione nec aliorum egens, quod nec addita- mentum aliquod, nec perfectum opus habet. Quo- Rodo? Quod omne peccatum evasit, omnem vir- Intem operatuin est, et alienatum est mundo, mun- doque crucifixum. Nimis ergo consequenter addi- dit: ! Quæris forsitan, cujus rei gratia fructuum terræ redimi decimam præcipit, boum autem et ovium non præcipit? quod Judæus dicere non potest, quia soli servit litteræ, in qua maxime multa quæstionem recipientia legislator interponit, ut angustati ad spi– ritum currant, et sciant quia littera tunc est bon», quando illa usa fuerit velut instrumento, et ministra spiritus. Differentiam ergo discipulorum legis hic proponit, et quemadmodum in primogenitis mun- dis, et immundis, quidam cum obedientia et bonam legis meditationem et scientiam conquisiverunt, quidam autem sunt qui solam obedientiam habent: sic et bic quidam operantes mandata, sapientiam terreuam habent, et propterea redemptione neces- saria egent, quidam nec redimi opus habent, sed nec mutari debent, sicut perfecti semper et consum- mati. Fruges ergo, in præsenti lex messionem, quæ est de semine, dicit, similiter et poma arbo- rum secundum tempus suum. Horum autem germi- nis decima pars Deo secundum legem debetar utrumque autem hoc ad legis fructificationem accipi oportet. Dominus quidem bonam terram fructom afferentem triginta, et sexaginta, et centum, eos qui suscipiunt verbum, et faciunt illud, in parabola seminum evangelicorum exponens dixit“. David autem nunc clamabat: Justus ut palma florebit“. Et rursus: Ego autem sicut oliva fructifera in dome Domini”. Nunc autem breviter describens justum) : Et erit, ait, sicut lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tem- pore suo. Hujus ergo omnis decima, sancta esi. Sancta enim horum actio, et studium est, quia qui, legis mandata operaus, spem in præsenti retribu- tionis ponit, terrena sapit, quales erant quidam Judæorum, ad quos utpote terræ inhærentibus, | 8 Gal. 11, Psal. 1, 3. 87 Matth. x, 34. 86 Matth. XII, 29. XCI, 17. ** Psal. 1.1, 10. 20. 60 Rom. vi, 11. * Matth. xi, 8 seq. Psal. HESYCHI PRESBYTERI

. - Dominus dicebat: Vos de deorsum estis, ego sursum A naris hunc respuere, alium autem pro eo introdu- sum". Sed et Paulus de eis dixit, qui terrena cere, el consecrare Deo quasi meliorem non est sapiunt: Nostra autem conversatio in cœlis est". 6. Hoc tuum hoc discernere, neque hunc illo inter sanctos autem nunc ini,uit, neque enim simpliciter dixit, appellare deteriorem: quod etiam ex historia fa- omnes decimæ terræ: sed, omnes decimæ terræ præ- etum cognosce. Paulus aliquando et Barnabas inter dixit, et tunc subdidit, sive de frugibus, ut prædica- semetipsos contenderunt. Barnabas enim dicebat rel aperte eum, qui intentionem exspectatione debere assumi Marcum: Paulus autem dicebat, terrenorum bonorum legis mandata operatur, etsi eum qui semel recessit a Pamphilia, et qui non sancta ejus decima, id est mandati operatio est, concurrit eis in opere, non debere assumi. Facia verumtamen non grande juvamen eorum est ex est autem inter eos talis contentio, ita ut disce- tali operatione circa retributionem, quam non derent ab invicem, et Barnabas, assumpto Marco, oportet a Deo exspectari ab eis qui terrenis inhiant. navigaret Cyprum, Paulus autem, eligens Silam, ¸ Unde si vult quis sibimetipsi decimam hanc acqui- traditus est gratiæ Dei. Vides quomodo mutavit me- rere, addat quintam, id est intelligentiam, ut quæ lius, sicut æstimavit, deteriore. Ipsum autem quod sursum sunt sapiat, ad ea quæ sursum sunt inten- mutatum est et pro quo mutatum est, factum est dat", sicut Paulus scribebat. Qui enim sic legis B sanctum. Silam enim, sicut aptiorem Marco, ad mi- mandata operatur, non perdet lucrum ejus, quia nisterium prædicationis elegit, non tamen expulsus decima ejus efficitur. Ergo ejus qui terrena sapit, est Marcus. Barnabas autem, eum assumens, abiit decima sancta quidem est, sed non ei, quia non Cyprum, et cum eo prædicabat, et in tantum erat intelligibiliter mandatum operatur, nec scit quod magnus, ut evangelista unus de quatuor fieret. Ergo lucrum in ea exspectet, aut quam retributionem in Paulus retractans, et cognoscens, quia nullus san- ea speret. ctorum respuendus est, nec potest aliquis corum, qui perfecte profecerunt, hunc dicere deteriorem, nec illum meliorem, ipse rursus Marcum assumpsit, et ad Timotheum scribebat: Assume Marcum, et deduc tecum; est enim mihi utilis in ministerio ". Non ergo intendatis quis inter hos bonus aut malus, sed nec commutes alterum altero. Boves autem et oves, et quæcunque sub numero sunt sub virga transeunt. Dicit enim eos qui sub virga numerantur crucis, quibus ut numerentur, fides Dei amicitia donat. Quisquis enim fidelis est Deo, hic et ejus amicus invenitur, quod demonstrat Abra- ham, de quo dictum est: Credidit Abraham Deo, el reputatum est ei ad justitiam, et amicus Dei ap- pellatus est “. Qui enim amici Dei, numero digni habentur, licet sint immensæ multitudinis, et non solum si numerum, sed etiam si mensurain exces- serint, audi David dicentem: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum. Dinumerabo eos, et super are- nam multiplicabuntur ". Hi terrenam non habent sapientiam, nec in his quæ agunt, corruptibilem retributionem quærunt. Propter quod non speciale quidpiam illorum, sed quodcunque egerint manda- tum, sanctum. Deo est. Et non redimetur. Cui enim nibil minus est, qua redemptione eget? Si autem et affinitatem oportet intelligere redemptionem, quemadmodum Aquila edidit, recte affinis non efficietur, talis enim nemo sibi vindicabit gubernationem, sed etsi alterius ta- men fructus, vel discipulus fuerit ex quo ad hanc pervenerit perfectionem, ipse suus erit gubernator, ipse doctor. Præter alia enim, quæ in præsenti di- cta sunt, ostendere legislator vult, quia hi qui a nobis docentur, quando fiunt perfecti, nihil jam nostri magisterii egent : et propterea immundorum primogenita redimi ait, mundorum autem, nequa- Sed nec eligetur inter bonum et malum. Id est, quam. Sec nec ea, quæ Deo consecrata sunt, nec inter deterius et melius. Non est enim eorum faci- hæc, de quibus nunc sermo est, perfecta demon- lis discretio, quia etsi alterutrum superant, quem- strata sunt, utpote quæ intentionem divinam cœ- admodum stella stellam in gloria differentes, sed lestemque gerunt. Quem enim finem libri hujus omnes in cœlo sunt, ut revera sequentes cœlestia, D præceperit esse spiritus, hunc in sequentibus et a solo eo, qui idoneus est discernere sanctos cognoscuntur: secundum hanc rationem oportet intelligi: Non eligetur bonum, nec malum, nec altero commu- tabitur. Cum enim nullus de eis sit, qui respui pos- sit, quem quo commutabis, aut quid magis eliges, nostræ non est dijudicare virtutis. His ergo super- ædificans, addidit quæ sequuntur : intuerc. VERS. 34. Hæc sunt præcepta quæ mandavit Dominus Moysi, ad filios Israel in monte Sinai. › Et cujus rei gratia non ipsis filiis Israel, sed Moysi ad filios Israel? Quia populus erat infirmior, tantam legis sanctionem capere non valens, in qua sicut in speculis claras formas suorum mysteriorum Deus ostendit. Tu ergo, si non vis de vulgo esse, sed qualis Moyses fuit, præbe temetipsum obedientem, mundosque habentem omnes animæ sensus, et dic Deo Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua”. Relinque materiam carnis, et spiritus Si quis mutaverit, et quod mutatum est, et pro quo mutatum est, sanctificabitur Domino, et non redime- tur. Quia ergo omnium cursus divinus et sublimis, et supernæ conversationi proximus est, frustra co- 1 Tim. Y, 11. 68 Gen. xv, 6; Rom. iv, 3. 69 Ps. cxxxvi, 17, 63 Joan. viii, 23. 66 Philip. 111, 20. • Col., 1, 2. 7) Psal. cxviii,18. 18. IN LEVITICUM. LIB. VII.