HESYCHII PRESBYTERI EJUSDEM HESYCHII HIEROSOLYMITANI FRAGMENTA. FRAGMENTA IN PSALMOS. PSALMUS I. PSALMUS VI. ΨΑΛΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. ΨΑΛΜΟΣ Γ'. divitias sequere. Dic cum David : Quam dulcia ſau- ▲ ejus viæ pulchræ, omnes semilæ ejus pacificæ. Li- cibus eloquia tua, Domine, super mel et favum ori meo”! Ut et tibi, quemadmodum et Moysi, mandet, suamque tibi credat sapientiam. Melior est enim ne- gotiatio ejus argento et auro puro, fructus ejus pretio- sior est cunctis opibus: et omnia quæ desiderantur, huic non vatent comparari. Longitudo dierum in dextera ejus, in sinistra autem divitiæ et gloria. Viæ gnum vitæ est his qui apprehenderint eam, et qui te- nuerit eam beatus s. Fili mi, audi doctrinam patris. id est Dei et non discedas a lege matris tuæ, est sapientiæ. Coronam enim gratiarum dabit capili tuo, id est Christum : et torques aurea sit circa col- lum tuum ", id est Spiritus sanctus : Cui est gloria in sæcula sæculorum. Amen. VERS. 1. « Beatus vir. 'Primum enim colenda pietas est, ac tum vivendi institutum ordinandum. Atque illic qui- dem non abire, hic vero non stare præcepit, ut impietati ne minimum quidem, vel per transen- nam communicare, aut eam attingere caveamus : et in peccato (utcunque per id transire contigerit) non insistamus, hoc est, immorari aut perseve- rare fugiamus. Pestes vero vocat impostores, qui specie tenus justitiam colunt, malitiam vero factis exercent. Ili siquidem vitam humanam inficiunt. Cathedra enim pestilentiarum est judicium jura prodentium. Cathedra pestilentiarum est sedes falsorum doctorum. Cathedra pestilentiarum est hypocritarum stola. Cathedra pestilentiarum est G sacerdotum hypocrisis : in ea jubet non seden dum. VERS. 4. « Et erit tanquam. » Judæi autem disjecti sunt, stante adversus eos vehementi apostolorum prædicationis spiritu, et tan- quam pulvis ad nihilum redacti sunt. Nam neque ci- vitatem, neque cultum sacrum, neque aliud quidpiam priorum habentes, per universum terrarum orbem dissipati sunt, instar pulveris, in faciem contempti. VERS. 2. • Miserere mei, Domine. » Docet quomodo orare, et qua ratione se humiliare. et Dei misericordiam implorare oporteat. ‹Sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa Ossa porro, animamque praeterea suam, pertur (Ex Catena Græcorum Patrum in Psalmos, Balth. Corderio interprete.) • Μακάριος ἀνήρ. » Δεῖ γὰρ πρῶτον κατορθοῦσθαι τὴν εὐσέβειαν, καὶ τότε τὴν τοῦ βίου πολιτείαν ρυθμίζεσθαι. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν μὴ πορευθῆναι, ἐνταῦθα δὲ τὸ μηδὲ στῆναι προστ έταξεν. Ἵνα τῆς μὲν ἀσεβείας μηδ' ὅσον ἐν παρόδω μεταλαβεῖν, ἢ ψαῦσαι φυλαξόμεθα· ἁμαρτίας δὲ (εἰ καί τις ἡμῖν πάροδος ὑπαρχθεῖσιν γένοιτο) στῆναι ὅμως ἐν αὐτῇ, τουτέστιν ἐνίστασθαι, ἢ ἐπιμένειν ἐγ κλίνομεν. Λοιμοὺς δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφιβόλους ἀνθρώ πους, τοὺς τὴν δικαιοσύνην κατορθοῦντας ἐν σχήμα- τι, τὴν κακίαν δὲ μετιόντας ἐν τοῖς πράγμασι. Τον βίον γὰρ οὗτοι λυμαίνονται τὸν ἀνθρώπινον. Καθώ έδρα γὰρ λοιμῶν, ἡ τῶν δικαστῶν τῶν προδιδόντων τὰ δίκαια· καθέδρα λοιμῶν, ὁ τῶν ψευδοδιδασκάλων θρόνος· καθέδρα λοιμῶν, ἡ τῶν ὑποκριτῶν στολή • καθέδρα λοιμῶν, ἡ τῶν ἱερέων ὑπόκρισις· ἐν ταύτῃ κελεύει μὴ καθέζεσθαι. • Καὶ ἔσται ὡς τὸ ξύλον. » Απερρίφησαν δὲ Ἰουδαῖοι ἀνέμου κατὰ τῶν ἰσχυ ροῦ τοῦ κηρύγματος τῶν ἀποστόλων πνεύσαντος, καὶ καθάπερ ὁ χνοῦς εἰς οὐδὲν διελύθησαν. Οὐ πόλιν γὰρ, οὐ λατρείαν, οὐχ ἕτερόν τι τῶν ἐξ ἀρχῆς ἔχοντες, ἐσκορπίσθησαν εἰς ὅλον τῆς γῆς, καθάπερ ὁ χνοῦς ἡτιμωμένοι τὸ πρόσωπον. • Ἐλέησόν με, Κύριε. » Διδάσκει τίνα δεῖ τρόπον προσεύχεσθαι, πῶς δεῖ ταπεινοῦσθαι, καὶ τοῦ Θεοῦ προκαλεῖσθαι τὴν ἔλεον. • Ιασαί με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου. » Τεταράχθαι γε μὴν τὰ ἑαυτοῦ ἐστᾶ φησι, καὶ 48 Psal. Cavill, 103. 7³ Prov. 111, 14-18. 7 Prov. 1, 8, 9. 1:80

sos, Psalmographus posuit. Ab omnibus enim Deus προσέτι τὴν ψυχήν. Καὶ ὀστᾶ μὲν ἴσως κατά γε την ἐν πνεύματ. θεωρίαν νοηθεῖεν ἂν αἱ λόγῳ ληπταὶ τῆς ψυχῆς δυνάμεις, αἳ καὶ ἀνέχουσιν αὐτὴν εἰς νοητήν ευρωστίαν. Οἷον ἐγκράτεια, φρόνησις, ἡ κατὰ Θεὸν ἀνδρεία, σωφροσύνη, καὶ δικαιοσύνη, καὶ ἅπαξ ἁπλῶς πᾶν εἶδος ἀρετῆς, ὧν οὐκ οὐσῶν ἐν ἡμῖν ἀσυγχύτως (ήγουν ἐν κόσμῳ τῷ δέοντι διὰ τὸ τὴν ἰδίαν οὐκ ἔχειν ἰσχύν, ἀνάγκη ταράττεσθαι τὴν ψυχὴν ἀτακτούντων ἐν αὐτῇ τῶν παθῶν. • Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ πάντες. » Ορᾶς ὡς ὅταν ἀποστῶμεν τῶν ἐργατῶν τῆς ἀνο μίας (εἴτε ἀνθρώπων, εἴτε λογισμῶν), τότε ὁ Θεὸς τὰς ἡμετέρας δεήσεις ἑτοίμως καὶ τὴν προσευχὴν δέχε- ται. • Ανάστηθι, Κύριε, ἐν ὀργῇ σου. » Ὑψωθῆναι τὸν Χριστὸν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ παρακα λεῖ, συντελείας καὶ ἀφανισμοῦ τῶν δαιμόνων ἔνεκα. *Οταν γὰρ ὑψωθῶ, πάντας ἐλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Πέρας δὲ ταῦτα καὶ κατάλυσις τῆς τῶν νοητῶν ἐχθρῶν δυναστείας ἐγένετο. • Κύριε, Κύριος ἡμῶν. Το, Κύριε, ὁ Κύριος ἡμῶν, ἡ Ἐκκλησία λέγει. Μετὰ γὰρ τὴν εἰς Χριστὸν ἐπίγνωσιν, τῆς τῶν εἰδώ λων ἀποστᾶσα δουλείας, Κύριον αὐτῆς καλεῖν τὸν ἀληθῶς Θεὸν καὶ Κύριον ἤρξατο. 'Αεὶ μὲν γὰρ ἡ γῆ πᾶσα τῶν θαυμάτων ἀληθῶς G τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουργίας πεπλήρωται, ἔτι δὲ μᾶλ λον, ἀφ' οὗπερ αὐτοῦ τὸ ὄνομα, δηλαδὴ τὸ τοῦ Χρι- στοῦ, παρὰ πᾶσιν Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἐθαυμαστώθη πίστεως. • Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ τοὺς περὶ τὴν θεολογίαν ήσχου λημένους καλεῖ, τοὺς ἐρευνῶντας τὰ ὑψηλὰ καὶ μετα άρσια δόγματα· ἰχθύας δὲ τῆς θαλάσσης, τοὺς ἐν τοῖς πράγμασι τοῦ βίου τούτου νηχομένους, καθάπερ ἐν κύματι. Σωτηρία δὲ καὶ τούτοις ἀπόκειται, ὅταν πορευθῶσι τρίβους οὐκέτι θαλάσσης, ἀλλὰ θαλασσών, διὰ βαπτίσματος καὶ μετανοίας ὁδεύοντες. *Ην μὲν γὰρ αὐτῷ καὶ τὰ αἰσθητὰ διὰ τὸν τῆς δη- μιουργίας ὑποτεταγμένα νόμον, κτήνη, καὶ βόες, καὶ πρόβατα. Πρόβατα δὲ πάλιν νοητά, ὑποτεταγμένα τῷ Χριστῷ τοὺς ἐν ἀκακίᾳ πολιτευομένους ἀνθρώπους εὑρίσκομεν· βόας τοὺς τῶν ἐντολῶν ἐργάτας, περὶ ὧν Μωσῆς ὁ νομοθέτης ἔλεγεν· Οὐ φιμώσεις βοῦν ἁλοῦντα. Οθεν οὐχ ἁπλῶς βόας, ἀλλὰ καὶ πάσας ὁ · Γαλμῳδὸς ἐξέθετο. Πᾶσιν γὰρ ὁ Θεὸς τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν τυχοῦσαν ἐργαζομένοις εὑρίσκεται. Κτήνη δὲ καλεῖ τοὺς ἁμαρτωλούς, ἐπειδὴ κάτω τὰς ὄψεις εἰς γῆν νευούσας κέκτηνται. ᾿Αλλὰ καὶ ταῦτα μετανοοῦν τα, καὶ ὑποταγέντα σώσεται, ὅταν τῷ Χριστῷ ἀνα- βάτῃ διὰ τῆς εὐαγγελικής πολιτείας ὑποδέξηται. Αγ- θρώπους γάρ, φησί, καὶ κτήνη σώσεις, Κύριε. A bata fuisse dicit. Per ossa vero, juxta spiritalemn in- telligentiam, virtutes animi rationis compotes in- telligit, quæ et ipsum ad intellectualein soliditatem evehunt. Ut sunt continentia, prudentia, et quæ secundum Deum est fortitudo, temperantia, et ju slitia, et absolute demum genus omne virtutum, quæ cum in nobis non fuerint inconfusæ (id est cum decenti ornatu ordineque), necesse est animam, cum proprium robur non obtineat, perturbari passioni- bus illis inordinatis quæ in`ipsa sunt. VERS. 9. « Discedlite a me omnes. Vides ut Deus preces nostras ac supplicationem promptus admittat, cum ab operantibus iniquitatem (sive homnines, sive cogitationes inale sint) longe recesserimus. VERS. 7. • Exsurge, Domine, in ira tua. » Hortatur ut Christus in cruce exaltetur, dæmo- num interitus atque abolitionis ergo. Cum enim, (inquit), exaltatus fuero, omnia traham ad me ipsum. Hæc enim finis et dissolutio potentiæ spiritalium inimicorum fuere. VERS. 2. • Domine, Dominus noster. Illud Domine Dominus noster, dicit Ecclesia. Nam post Christi agnitionem, ab idolorum servitute libe- rata, Dominum suum tanquam vere Deum ac Do- minum vocare cœpit. Semper quidem universa terra vere mirabilibus creationis Dei operibus repleta fuit; multo tamen magis, ex quo nomen illius, scilicet Christi, apud omnes gentes ac barbaras nationes per fidem in eum admirabile factum est. Vers. 8. ‹ Omnia subjecisti sub pedibus ejus. › Volucres cœli vocat illos qui, alta et sublimia do- gmata perscrutantes, theologiae incumbunt: pisces vero maris, eos qui in vitæ hujus negotiis tanquam in fluctibus natant. His autem etiam salus reposita est, cum non amplius maris, sed marium, per ba- ptismum et pœnitentiam, vias inambulent. Cæterum erant etiam ipsi sensibilia omnia per conditionis legem subjecta, jumenta, et boves, et oves. Rursus autem oves intellectuales, homines in- nocenter viventes, Christo subjectos reperimus : boves item præceptorum observatores, de quibus legislator Moyses ait: Non obturabis os boui tritu- ranti ». Unde non boves simpliciter, sed boves univer- qualemcunque virtutem exercentibus invenitur. Pecora vero peccatores vocat, siquidem prona in terram spectantia creata sunt. Atqui et ipsa si pœ- nitentiam egerint, et obediverint, salva fient; cum Christum per evangelicam institutionem ascenso- rem admiserint. Homines (enin, inquit) et jumenta salvabis, Domine 3. ↑ Joan. xii, 32. * Deut. xxv, 4; 1 Cor. ix, 9. 3 Psal. xxxv, 7. FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ Ζ'. ΨΑΛΜΟΣ Η'. PSALMUS VII. PSALMUS VIII.

VERS. 3. Confitebor tibi in toto corde. › Sed quomodo toto corde confitemur? Quando non amplius in ea peccata prolabemur, quorum a Deo veniam obsecramus. VERS. 16, «Infixa sunt gentes in interitu, quem fecerunt. > Cæterum gentes hic appellat dæmonum cuneum. Hic enim cum salutarem crucem fabricassent, per eamdem tyrannide sua exciderunt, et laqueo quem absconderant comprehensus est pes eorum, et in operibus manuum suarum comprehensus est pec- cator. VERS. 18. • Convertantur peccatores. » Peccatorum, quemadmodum et justorum, plura esse genera convincitur. Sed hoc loco peccatores appellat infideles, quos etiam Dei oblivionem subire dixit. Sicut igitur qui credunt in Deum, licet mortui fuerint, vivunt; nam qui credit in me, inquit Christus, eliamsi mortuus fuerit, vivet * : sic qui non credunt, etiam antequam moriantur, propter sententiam in ipsos latam mortui sunt. VFRS. 33. Exsurge, Domine. › Interrogat, quodnam impii, scilicet diaboli, vel valde impii hominis, peccatum Deus potissimum aversetur. Deinde inductam ipse interrogationem solvit. Dixit enim in corde suo : Non requiret *. Con- viciatur, inquit, Deum, ut qui res nostras sine pro- videntia et sine examine esse permittat. Quæ per- suasio deceptis exitio esse reperitur : quare conse- quenter subjunxit : « Tibi derelictus est pauper. » VERS. 1. • Usquequo, Domine, oblivisceris me? Gravis sane est oblivio Dei, etiam temporaria : quin imo mortem affert omnimodam et immorta- lem. VERS. 3. « Usquequo exaltabitur inimicus? Exaltatio enim Satanæ, depressio est hominum. Nam sicut Deus in salute nostra exaltari, sic diabo- lus in perditione extolli dicitur. VERS. 3. « Qui loquitur veritatem in corde suo. Corde prius, et deinde lingua, nos vult esse vera D ces. Ex abundantia enim cordis, os loquitur *. Cum autem dicit Nec fecil proximo suo malum; non hic cædem tantum, sed et quodlibet aliud crimen vetuit. • Et opprobrium non accepit. Cogitabimus autem proximos, peccatores et imbe- cilles esse, uti nos ; ne cum ipsi peccatores simus, aliis peccatum objiciamus, quin invicem potius ad- hortemur atque instruamus. Vens. 4. • Timentes autem Dominum glorifi- Cat. ΨΑΛΜΟΣ Θ. • Εξομολογήσομαί σου ἐν ὅλῃ καρδίᾳ. Πῶς δὲ ἐν ὅλῃ καρδίᾳ ἐξομολογούμεθα; μηκέτι πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἐκείνην ὑποστρέψη ὑπὲρ ἧς συγγνώμην παρὰ τοῦ Θεοῦ πρεσβευόμε • Ενεπάγησαν ἔθνη ἐν διαφθορᾷ, ᾗ ἐποίησαν, ο Εθνη δὲ ἐνταῦθα προσαγορεύει τῶν δαιμόνων στίφος. Οὗτοι γὰρ τὸν σωτήριον σταυρὸν τεχνητ μενοι, διὰ τούτου τῆς τυραννίδος ἐξέπεσαν, κα παγίδι ᾗ ἔκρυψαν, συνελήφθη ὁ ποὺς αὐτῶν, καὶ δ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτοῦ συνελήφθη ὁ ἁμαρτω λός. • Αποστραφήτωσαν οἱ ἁμαρτωλοί. » Αμαρτωλῶν πολλὰ γένη, ὥσπερ δὴ καὶ δικαίω γνωρίζεται. Ενταῦθα δὲ ἁμαρτωλοὺς τοὺς ἀπίστης καλεῖ, οὓς καὶ λήθην τοῦ Θεοῦ παθεῖν ἔφησεν. Ὥστερ τοίνυν οἱ πιστεύοντες εἰς τὸν Θεὸν ζῶσι, κἂν ἀπὸ θάνωσιν· Ο γὰρ πιστεύων εἰς ἐμέ, φησὶν λμπι, κἂν ἀποθάνῃ, ζήσεται, οὕτως οἱ ἀπιστοῦντες, καὶ πρὶν ἀποθανεῖν, διὰ τὴν ἀπόφασιν τὴν ὑπ' αὐτο τεθνήκασιν. • Ανάστηθι, Κύριε. » Ἐρωτᾷ ποίαν ὁ Θεὸς τοῦ ἀσεβοῦς, δηλαδὴ τοῦ δια βόλου, ἢ καὶ τοῦ λίαν ἀσεβοῦντος ἀνθρώπου, ἀμερο τίαν ἀποστρέφεται μάλιστα· εἶτα αὐτὸς ἐπαγαγὼν τὴν ἐρώτησιν, ἔλυσεν. Εἶπεν γὰρ ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ, Οὐκ ἐκζητήσει. Συκοφαντεῖ τὸν Θεὸν, φησίν, ὡς ἀπρονόητα καὶ ἀνεξιχνίαστα εἶναι συγχωρούντα τα ἡμέτερα· ὅπερ ἀπωλείας προτροπὴ τοῖς ἀπατωμέν νοις εὑρίσκεται· τοιγαροῦν ἀκολούθως προσέθηκε • Σοὶ ἐγκαταλέλειπται ὁ πτωχός. ΨΑΛΜΟΣ ΙΒ'. «Εως πότε, Κύριε, ἐπιλήσῃ με ; ν Θεοῦ γὰρ λήθη χαλεπὴ μὲν, καὶ πρόσκαιρος· ἀλλὰ μὴν θάνατον ἐπιφέρει παντελῆ καὶ ἀθάνατον. «Εως πότε ὑψωθήσεται ὁ ἐχθρός ; » Υψος γὰρ τοῦ Σατανᾶ, ἡ τῶν ἀνθρώπων ταπείνω σις. Καθάπερ γὰρ ὁ Θεὸς ἐν τῇ σωτηρίᾳ ὑψοῦσθαι τῇ ἡμετέρᾳ, οὕτως ὁ διάβολος ἐν τῇ ἀπωλείᾳ ἐπαίρεσθαι λέγεται. ΨΑΛΜΟΣ ΙΔ'. • Λαλῶν ἀλήθειαν ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ. Πρότερον ἀληθεύειν ἡμᾶς κατὰ καρδίαν, καὶ μετὰ ταῦτα κατὰ τὴν γλῶσσαν βούλεται. Εκ γὰρ τοῦ 38- ρισσεύματος τῆς καρδίας τὸ στόμα λαλεῖ. Ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν, Οὐκ ἐποίησε τῷ πλησίον κακόν, οὐ φόνου μόνου, ἀλλὰ καὶ πάσης ἄλλης ἁμαρτία; ἐκώλυσεν. • Καὶ ὀνειδισμὸν οὐκ ἔλαβεν. » ἐνταῦθε Τοὺς δὲ ἔγγιστα, ὥσπερ ἡμεῖς, ἁμαρτωλοὺς καὶ ἀσθενεῖς νοήσομεν, ἵνα μὴ ἁμαρτωλοὶ ἁμαρτίαν ἐτέ ροις ὀνειδίζωμεν, νουθετῶμεν δὲ μᾶλλον ἀλλήλους, καὶ διδάσκωμεν. • Τοὺς δὲ φοβουμένους τὸν Κύριον δοξάζει. " * Joan. 11, 25. 8 Psal. x, 13. Matth. si, 34. PSALMUS IX. HESYCHII PRESBYTERI PSALMUS XII. PSALMUS XIV.

ἐστι τῷ Χριστῷ, Κύριός μου εἶ σύ. Οὐκ εἴ, φησί, Vers. 2. ‹ Dominus meus es tu. › τως ὁ στίχος ὁ ἑπόμενος πρόσκειται· ι Σὺ εἶ ἀπο • Εὐλογήσω τὸν Κύριον. » ζοντας ἐπὶ σέ. facis sperantes in te. › mos animi motus tenemus, quos perfici, hoc est quos voluptatibus inescatos, ne amplius effugiant, Κἂν ἀσθενεῖς ὦσι, κἂν πτωχοί, κἂν βάρβαροι, κἂν Α 3 ἐνθη τὰ ἀλλότριοι. Ὁ γὰρ τους πονηρευομένους ἐξουδενῶν, 11 έχει τοὺς δὲ φοβουμένους τὸν Κύριον δοξάζων, πολλοὺς ἐκ αν έχης πονηρίας ἀποτρέπει, προτρέπει δὲ πρὸς εὐσέβειαν. Ορας τῆς Ἐκκλησίας τὴν εὐγνωμοσύνην. Ομοῦ καὶ γὰρ καὶ τὴν ἑαυτῆς πτωχείαν, καὶ τοῦ νυμφίου τὸν πλοῦτον ὡμολόγησεν. Εἶπα, φησί, τῷ Κυρίῳ, τουτ- Κρέπες ψιλός άνθρωπος, ἀλλὰ Κύριος, ἐπειδὴ δούλην εἰς γά- Ο δικός μου κοινωνίαν, καὶ τὴν ἀπόβλητον ἔλαβες. • Κύριος μερὶς τῆς κληρονομίας μου καὶ τοῦ που αστεία, τηρίου μου. » ἐμέ, στι Κληρονομίας φησί, τουτέστι τοῦ μυστηρίου τού του. Κληρονομίαν γὰρ ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ ἡ Ἐκκλη- Β σία οὐ κέκτηται, πλὴν μόνον τὸν Θεόν. Οστις αὐτῇ τὸν κλῆρον εὐπρεπίζει τὸν μέλλοντα, διὰ τοῦτο εἰκό- καθιστῶν τὴν κληρονομίαν. » Εὐλογεῖ τὸν Θεὸν ἡ Ἐκκλησία, ὡς παρ' αὐτοῦ δεν ξαμένη τῶν μυστηρίων την σύνεσιν, καὶ τὴν πλάνην τῶν Ἰουδαίων ἐκκλίνασα, • Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαν τός. ο Θεωρεῖς Υἱοῦ καὶ Πατρὸς ὁμοτιμίαν ; Ποτὲ μὲν γὰρ ὁ Υἱὸς ἑστάναι ἐκ δεξιῶν, ἢ καθῆσθαι λέγεται· νῦν δὲ τῷ Πατρὶ τὸν δεξιὸν τόπον ἀπονέμει· ἵνα μάθης μίαν εἶναι τοῦ Γεννηθέντος καὶ τοῦ Γεννήσαντος δύ- ναμιν, εἰ καὶ νῦν ταπεινὰ διὰ τὴν σάρκα φθέγγεται. • Θαυμάστωσον τὰ ἐλέη σου, ὁ σώζων τοὺς ἐλπί- Ποια διαβήματα καταρτισθῆναι ἐν τοῖς τρίβοις τοῦ Θεοῦ, ποῖα δὲ μὴ σαλευθῆναι ὁ Προφήτης εύχεται; Διασήματα πρῶτα τὰ τῆς ψυχῆς κινήματα κεκτή- μεθα, καὶ ταῦτα καταρτισθῆναι, τουτέστι βεβαιω- θῆναι, ἐν ταῖς τρίβοις τοῦ Θεοῦ, ἐν τοῖς προστάγμασι τοῖς θείοις δηλονότι προσεύχεται. Τούτων γὰρ καταρ- εισθέντων, οὐδὲ τὰ ἄλλα ἡμῶν διαβήματα, τουτέστιν αἱ πράξεις, σαλεύονται· ἁμαρτία γὰρ αὐτὰ μοχλεῦ σαι οὐ δύναται. • Οἱ ἐχθροί μου τὴν ψυχήν μου. Ο Κυκλοῦσι γὰρ τὴν ψυχὴν ἡμῶν οἱ δαίμονες, καὶ, θηρίων δίκην, ἕκαστος προσλαμβάνει παγιδεῦσαι βου λόμενος. Στέαρ δὲ τῶν δαιμόνων, καὶ τροφὴ λιπαρά, οἱ ἁμαρτάνοντες, οὓς ταῖς ἡδοναῖς ἀπολαύοντας, ὥστε μηκέτι διαφυγεῖν, συγκλείουσι. Ποίαν δὲ ὑπερηφα νίαν; Τὴν ἀποστασίαν τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, τὴν ἀπι- στίαν τοῦ μέλλοντος, τῆς κρίσεως τὴν ἀθέτησιν. Ταῦτα γὰρ οἱ θέμενοι ἁμαρτεῖν, τοὺς ἀπατωμένους προτρέπονται. • Ανάστηθι, Κύριε. » Ρομφαίαν καλεῖ τοῦ Θεοῦ τὸ δίκαιον, μαχαίρας δίκην ὅλας τὰς τῶν δαιμόνων παρατάξεις εκτέ μνοντα. • Εχορτάσθησαν υἱῶν. » Tametsi imbecilles sint, tametsi pauperes, tametsi נה :: barbari, tametsi alienigena. Qui enim malignos contemnit, timentes vero Dominum glorificat, multos a nequitia avertit, et ad pietatem convertit. - Vides Ecclesiæ gratitudinem: simul enim et suam paupertatem, et sponsi divitias professa est. Dizi, inquit, Domino (id est Christo): Dominus meus es tu. Non es, inquit, purus homo, sed Dominus: sí- quidem servam in uxorem et sociam duxisti, et re jectam tibi conjunxisti. VERS. 5. « Dominus pars haereditatis mer. Hæreditatis (inquit), hoc est mysterii hujus. Nara in praesenti seculo, praeter solum Deum, non habet Ecclesia hæreditatem. Hic illi futuram hæreditaten: parat: propterea huic versicule sequens jure addi- tur : « Tu es qui restitues lucreditatem. » Benedicam Dominum. VERS. 7. ο Deo benedicit Ecclesia, ut quæ ab ipso mysterio- rum intelligentiam acceperit, ac Judæorum errorem declimaverit. VERS. 8. 4 Providebam Dominum in conspectu meo Vides æqualem Filii cum Patre dignitatem? Non- nunquam enim Filius stare a dextris aut sedere di- citur; nunc vero Patri dextrum locum attribuit : ut discas unam esse Geniti et Genitoris potestatem, tametsi jam propter carnem humilia loquatur. Vers. 7. ‹ Mirifica misericordias tuas, qui salvos Quosnam gressus in Dei semitis perfici, quos item non commoveri Propheta rogat ? Gressus pri- confirmari in semitis Dei, hoc est in divinis man- dalis, orat. Nam, iis stabilitis ac perfectis, reliqui gressus nostri, hoc est actiones, non nutant : nam peccatum eos dimovere non potest. VERS. 9. c Inimici mei animam meam circum- Circumdant enim animam nostram dæmones, et ferarum more, quilibet eam irretire tentat. Adeps vero dæmonum, et esca pinguis, sunt peccatores, circumcludunt. Sed qualis superbia? Apostasia et defectio a Deo, futurorum incredulitas, judicii ne- gatio. Ad hæc enim ii qui peccare jubent, eos qui VERS. 13. • Exsurge, Domine. Frameam appellat justitiam Dei, instar gladii in- tegras dæmonum acies exscindentein. semper. » D dederunt. » sunt decepti, adhortantur. Saturati sunt filiis. VERS. 14. Ο ΜΟΣ Μ. FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ ΙΕ'. • Κύριός μου εί σύ. ν PSALMUS XV. ΨΑΛΜΟΣ 14. PSALMUS XVI.

escan filiorum (nam ea quæ introeunt in os, non coinquinant hominem 7,) sed ipsos ut valde insanos arguit, quod, cum copiosam a Deo prolem accepe- pro hæreditate dereliquerint. VERS. 10. . Εt inclinavit coelos, et descendit. Inclinavit cælos, ut terram coelo conjungeret, et beret. Hoc autem minime factum fuisset, nisi de- scendens eo quo suscipi poterat modo, in terram advenisset; scilicet in carne, quam caliginem sub VERS. 5. • Diligit misericordiam et judicium. propterea pra posuit, quod Deus primum benignitate, ac deinde judicio utatur in eos qui in peccato per- VERS. 7. • Congregans sicut utrem aquas. » Abyssos vero dicit aquarum multitudinem, quam super humidum fundavit, effecitque ut a leviore VERS. 16. • Non salvatur rex per multam virtu- In vanum igitur corporis robur adeo curamus, plum sume a Goliath et a Pharaone. Ille enim gi- facile superatus fuit: hic Israelem maxima cur- ruum et equorum multitudine persecutus, habuit pro sepulcro. VERS. 12. . Venite, filii, audite me. » sunt, propius accedant; illi vero ex propin- quis, propinquiores fiant, Deo tanquam patri obe- Β dientes, et divinum timorem doceantur, qui a dæmonum terrore liberat. Unde subjungit: Timorem gravior portaretur. Domini docebo vos. Ούχ, ὥς τινες νομίζουσι, το βρῶμα ἐνταῦθα ὁ Ψαλμ ῳδὸς διαβάλλει τῶν υἱῶν (οὐδὲ γὰρ τὰ εἰσπορευό μένα εἰ; τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον), ἀλλ' αὐτού; ὡς λίαν ἀγνώμονας, ὅτι τέκνα ἀπὸ Θεοῦ λαμβάνοντε; εἰς πλῆθος, οὐκ ἀρετὴν αὐτοῖς, ἀλλὰ κατάλοιπα τῆς ἑαυτῶν κακίας ἀντὶ κλήρου παρέδωκαν. • Καὶ ἔκλινεν οὐρανούς, καὶ κατέβη. » Εκλινεν οὐρανοὺς, ἵνα τὴν γῆν τῷ οὐρανῷ συν- ἅψῃ, καὶ τοῖς κάτω πρὸς τὰ ἄνω κοινωνίαν χαρίση - ται. Οὐκ ἂν δὲ τοῦτο ἐγένετο, εἰ μὴ καταβὰς τοῦτον τὸν τρόπον, ἐπεδήμει τῇ γῇ, καθ᾽ ἂν ἡδύνατο δέχε- σθαι, τουτέστιν ἐν σαρκί, ἥντινα γνόφον ὑπὸ τοὺς πόδας εκάλεσε. «Αγαπᾷ ἐλεημοσύνην καὶ κρίσιν. » Ἐλεημοσύνην τὴν φιλανθρωπίαν λέγει, ἣν τῆς κρίσεως διὰ τοῦτο προέταξεν, ἐπεὶ προτέρᾳ τῇ φιλ ανθρωπίᾳ ὁ Θεός, μετὰ δὲ ταῦτα τῇ κρίσει κέχρηται κατὰ τῶν ἐπιμεινάντων τῇ ἁμαρτία. • Συνάγων ὡσεὶ ἀσκὸν ὕδατα. ᾿Αβύσσους δὲ τὰ πλήθη τῶν ὑδάτων λέγει, ἅπερ ἐν ἀποκρύφοις ὑπὸ τὴν γῆν ὁ Δημιουργὸς ἔταξεν, ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο τὴν αὐτοῦ σοφίαν θαυμάζεσθαι. Ωστε τὴν ξηρὰν ἐπάνω τῆς ὑγρᾶς ἐθεμελίωσε, καὶ τὸ βαρὺ ὑπὸ τοῦ ἐλαφροτέρου βαστάζεσθαι δέδω κεν. • Οὐ σώζεται βασιλεὺς διὰ πολλὴν δύναμιν. » Ωστε μάτην τῆς τοῦ σώματος ἰσχύος ἐπιμελού μεθα, εἰκῆ δὲ δύναμιν ἑαυτοῖς τὴν ἀπὸ συγγενῶν, καὶ φίλων, καὶ πλούτου περιβάλλομεν· οὐδὲν ἕτερον γὰρ σῶσαι δίχα τῆς συνεργείας τῆς ἄνωθεν δύναται. Υπόδειγμα δὲ τὸν Γολιάθ καὶ τὸν Φαραὼ λάμβανε. Ὁ μὲν γίγας ὑπάρχων ἰσχυρὸς, ἀπὸ τοῦ Δαβὶδ ἁπλου παιδαρίου νενίκηται· ὁ δὲ μετὰ πλήθους ἁρμάτων τὸν Ἰσραὴλ διώξας τάφον ἔσχε τὴν θάλασσαν. « Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου. » Δεῦτε, λέγε: τοῖς ἐγγὺς, καὶ τοῖς πόῤῥωθεν, ἵν' ε! μὲν μακρὰν ἐγγίσωσιν, οἱ δὲ ἐγγὺς ἐγγύτερον γένων ται, ὑπακοὴν ὡς πατρὶ τῷ Θεῷ προσκομίζοντες, καὶ φόβον θεῖον διδαχθῶσιν, ἀπαλλαγὴν τοῦ φόβου τῶν δαιμόνων παρέχοντα, ὅθεν ἐπιφέρει Φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Δήλη μὲν ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ ψαλμοῦ· εἰς Δαβὶδ & ὅμως τὸν νοητὸν ἀναφέρεται, ὃς καὶ προσευχῆς ὑπο κρίνεται βήματα, οὐ τῇ ἀξίᾳ ταύτῃ τῆς θεότητος, ἀλλὰ τῇ ταπεινώσει τῆς ἀνθρωπότητος προσήκει λο γίζεσθαι. Εἰ γὰρ ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλων λαβὼν, εἰκότως ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους προσεύχε ται, ὁμοῦ καὶ προσεύχεσθαι διδάσκων ἐν ταῖς θλί- ψεσι. mare 7 Matth. xv, 11 ; Marc. vil, 15. HESYCHII PRESBYTERI Non, ut quidam putant, reprehendit bic Psalmista A rint, non virtutem ipsis, sed malitiæ suæ reliquias PSALMUS XVII. Inferioribus cum supernis communicationem præ- pedibus appellavit. PSALMUS XXXII. Misericordiam vocat benignitatem, quam judicio severant. in abditis sub terram locis collocavit, ut etiam in hoc sapientia ejus admiranda sit siquidem aridam tem. › temere vero potentiam ab alinibus, amicis et pe- cuniis ipsi nobis vindicamus: nam nihil præter cœlitus missum auxilium servare nos potest. Exem- gas, robustissimus cum esset, a simplici puero David PSALMUS XXXIII. Venite dicit, tam iis qui prope sunt, quam iis qui procul absunt, ut hi quidem qui remoti PSALMUS XXXIV. ‹ Psalmus ipsi David. › Aperta quidem est psalmi hujus inscriptio : sed in Davidem simul spiritalem referenda est, qui etiam verba precationis format, quæ non divinita- tis ratione, sed assumptæ carnis humilitate æsti- manda sunt. Cum enim semetipsum assumpta servi forma hnmiliaverit, non abs re passionis tempore orat et una in afflictionibus constitutis orandi for- mam præscribit. ΨΑΛΜΟΣ ΙΖ'. ΨΑΛΜΟΣ ΛΒ'. ΨΑΛΜΟΣ ΛΓ'. ΨΑΛΜΟΣ ΛΔ'. • Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. »

PSALMUS XXXV. • Δίκασον, Κύριε. » Τοὺς μὲν ἀδικοῦντας Ἰουδαίους λέγει, δαίμονας δὲ τοὺς πολεμοῦντας· οἵτινες δι' ἡμᾶς τὸν Χριστὸν ἐπου λέμησαν. Τούτους πολεμηθῆναι, τουτέστι καταργη θῆναι, βούλεται. • Ἐλθέτω αὐτῷ παγὶς ἦν οὐ γινώσκει. » Εἰς Ἰούδαν τὸν προδότην τοῦτο, ἀλλὰ μὴν καὶ εἰς τὸν λαὸν τῶν Ἰουδαίων, ἔτι δὲ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν διά- βολον είρηται. Ο μὲν γὰρ Ἰούδας εἰς τὴν παγίδα τῆς ἀγχόνης ἐνέπεσεν· ὁ δὲ λαὸς τῶν Ἰουδαίων, παγι δεύειν νομίσας, παγιδεύεται, καὶ ὑπὸ τὴν αὐτοῦ συν- ελήφθη θήραν. Ωσαύτως ὁ διάβολος, την παγίδα του σταυροῦ μελετήσας, διὰ τοῦ σταυροῦ τῆς ἑαυτοῦ βα- σιλείας ἐξέπεσεν. • Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρά. » Ἑαυτῷ γὰρ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀκαρπίαν, ὡς οίκο. Β δεσπότης καὶ γεωργές, ελογίζετο. • Ὡς πλησίον, καὶ ὡς ἀδελφόν. ο Τὴν πρὸς τὸν Ἰούδαν λέγει συμπάθειαν, ὅπως αὐτ τῷ καὶ τὸ γλωσσόκομον βαστάζειν, καὶ μόνον συμβά- πτειν εἰς τρυβλίον ἐπέτρεψεν, ὡς ἀδελφὸν καὶ πλη- σίον. Αδελφὸς εὐαρεστῶν, τουτέστιν ἀρέσκων αὐτῷ, καὶ καλῶς ἐν ἅπασι χρώμενος. • Επείρασάν με, ἐξεμυκτήρισαν με μυκτηριο σμῷ. ν Ἴσως μὲν καὶ τοὺς ὀδόντας ἐξ ὠμότητος ἔβρυχον, μονονουχί μάσασθαι τὸν Ἰησοῦν βουλόμενοι. Πλὴν βρυγμός οδόντων καὶ ἡ κακία ἡ ἐν λόγοις λέγεται. Τὸν Πατέρα οὖν ἐβούλετο μάρτυρα κατὰ τῶν εἰς αὐτ τὸν βλασφημούντων ἐσόμενον. "Οθεν ἐπιφέρει· Κύριε, c πότε ἐπόψη; ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ'. • Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν. » Οὐχ ἁπλῶς παράνομον, ἀλλὰ τὸν ὑποκριτὴν καὶ δόλιον ὁ ψαλμὸς ὑποτίθεται, τὸν πολὺν ἐν τῇ ψυχῇ βόρβορον παρανομίας ἔχοντα, καὶ διὰ τοῦτο λέγοντα ἐν ἑαυτῷ τοῦ ἁμαρτάνειν ἀποτιθέμενον. Διὰ τί δὲ, ἐν ἑαυτῷ, λέγει; Ἐπειδὴ ταῦτα λογίζεται ἅπερ φανερῶς εἰπεῖν ἢ φοβεῖται ἡ αἰσχύνεται. • Μεθυσθήσονται ἀπὸ πιότητος οἴκου. » Οἶκος τοῦ Θεοῦ, τὸ σῶμα αὐτοῦ, πιότης τὸ ἐκχυ (ἐν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αἷμα καὶ ὕδωρ, ἐξ οὗπερ οἱ πι στοὶ πάντες μέθην σωτήριον ἐμεθύσθημεν. Χείμαρ- βος γὰρ τρυφῆς τὰ τοῦ Χριστοῦ πάθη. Χείμαρρος " μὲν, ἐπειδὴ ἐν ἀκμῇ τοῦ χειμῶνος τῆς ἡμετέρας ἁμαρτίας επράττετο, ὅτε πᾶσα μὲν ἀρετή, ἀγάπη δὲ μάλιστα ἡ πρὸς Θεὸν ψυγήσασα ἐνενέκρωτο. Ὥστε τὸν προφήτην Ζαχαρίαν περὶ τῆς ἡμέρας τοῦ σταυ ροῦ λέγειν· Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ οὐκ ἔσται φῶς· ψύχος καὶ παγετός ἔσται· ἡμέρα μεγάλη ἐστί. Τρυφῆς δὲ εἰκότως ἐλέγετο. Σφόδρα γὰρ ὁ Χριστὸς ἐνετρύφα τοῖς ὑπὲρ ἡμῶν πάθεσιν, τοῦ τε διαβόλου καταπαίζων, καὶ ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας ἡδόμενος. Τοῦτον ἡμᾶς τὸν χειμάρρουν τῆς τρυφῆς μυστικῶς ποτίζει. Τὸ γὰρ τοῦ Δεσπότου πάθος μαρ τύριον τοῖς δούλοις γεγένηται. VERS. 1. • Judica, Domine. Nocentes quidem Judæos intelligit; dæmones vero oppugnantes, qui propter nos Christum oppugna- bant. Hos expugnari, hoc est, eoruni conatus irri tos fieri cupit. VERS. 8. « Veniat illi laqueus quem ignorat. » In Judam proditorem, necnon in populum Jn- dæorum, atque insuper in diabolum ipsum, hoc di- ctum est. Nam Judas quidem in laqueumn colli inci- dit : populus vero Judæorum, cum illaqueare puta- ret, illaqueatur, et sua ipsius captura comprehensus est. Similiter quoque diabolus, cum laqueum crucis excogitasset, per crucem regno suo excidit, VERS. 12. Retribnebant mihi mala. › Judæorum enim sterilitatem sibi ipsi ascribebat, tanquam paterfamilias et agricola. VERS. 14. Quasi proximum, et quasi fratrem. › Affectum in,Judam ostendit, ut eidem marsupium concrederet, et eum solum manum intingere secum in calino, ceu fratrem et prosinium, permitteret. Frater complacens, id est, placens illi dicitur, et ejus opera in omnibus utens. VERS. 16. « Tentavernnt me, subsannaverunt me subsannatione. › Fortassis etiam ex immanitate dentibus frendue- runt, tantumnon Jesum mandere volentes. Cæte- rum stridor dentium etiam malitia sermonum nun- cupatur. Hinc Patrem testem volebat esse contra eos qui adversus ipsum blasphemabant. Unde sub- jungit : Domine, quando respicies ? VERS. 2. « Dixit injustus ut delinquat. » Non simpliciter injustum, sed hypocritam et do- losum hic psalmus proponit, eum scilicet qui mul- tum in anima iniquitatis cœnum contineat; et idcirco inducit dicentem in semetipso, quod delin- quere statuat. Sed cur dixit, In semetipso ? Quoniam ea secum animo versat, quæ palam proferre vel timet vel erubescit. VERS. 9. Inebriabuntur ab ubertate domus. › Domus Dei, corpus ejus est ; ubertas, sanguis et aqua quæ e latere ejus effluxit, ex qua fideles omnes salutari ebrietate inebriati sumus. Torrens enim voluptatis, fuere Christi ponæ. Torrens quidem, quoniam in media hieme peccatorum nostrorun contigere, quando virtus omnis, et praecipue cha- ritas in Deum, frigida effecta, jam exstincia erat ; ita ut Zacharias propheta de die crucis dicat: In die illa non erit lux; frigus et gelu erit: dies mayna est. Voluptatis autem merito dicebatur: valde enim Christus deliciabatur, cum pro nobis patere- tur, diabolo illudens, et de salute bominum gaudens. Hoc torrente voluptatis mystice nos potat: nam Domini perpessio, martyrium servis facta est. • Zach. XIV, 16. FRAGMENTA IN PSALMOS.

VERS. 29. ο Junior fui. Pulchre nos judicii memores facit, ne, rerum quæ hic funt, confusionem videntes, virtutem negliga- mus, viso probos viros apud homines esse inglorios, et afflictionibus vexari. Non enim derelinquet eos Deus, hoc est, non despiciet; sed in futurum sæcu- lum eos servat, ubi infinita est bonorum retributio. VERS. 3. Quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt. › Non temere pro ipso genere humano etiam Chri- stus haec petit a Patre suo. Sed quoniam, inquit, quæ in eos intorta erant jacula, hoc est, quæcun- que plagæ propter Adam communem naturam in- vaserant, in ne infixæ sunt. Nam cum ego pro ge- nere humano peccata susceperim, necessario etiam pro illis subeo disciplinam. Et ideo confirmasti su- per me manum tuam correptricem, de qua Job ait : Manus Domini tetigit me *. VERS. 2. « Dixi : Custodiam vias meaf. Decet hoc omnem prophetam et doctorem pro- prias vias custodire, scilicet actionum cursus el in- gressus, ita ut non declinet in vitium, non aberret in lingua, dum dictis agat contraria. Vere enim lingua peccat, · qui quod verbo vitium coarguit, opere astruit; ex quo illud consequitur, ut vilz suæ instituto doctrinam ementiatur. VERS. 3. Obmutui, et humiliatus sum. › Vides quomodo primum per inobedientiam obmu- tuit, et cum obmutuit, humiliatus est. Nihil enim æque hominem deprimit ac stupor sensuum, et deinde inobedientia. Aut etiam propterea siluit, quoniam a bonis, hoc est a meditatione legis, quæ boni magistra est, cessavit. Unde non immerito renovatus est dolor peccati: siquidem vulnus a peccato illatum gravius est, cum a legis meditatione nos ipsos subducimus. Fit quoque depascens ulcus, tanquam nullo a divinis præceptis apposito medi- camento. Et ideo non stetit in silentio, sed cum se collegisset, ipsum abjecit, tanquam rem animæ perniciens afferentem. Hoc igitur ostendens, sub- D junxit : Concaluit cor meum. VERS. 10. • Annuntiavi justitiam. Magnam vocat Ecclesiam, non solum quod mul- torum hominum congregationem complectatur; sed multo magis, quod alta sublimiaque theologiæ do- gmata capere valeat. Labia autem et oculi Ecclesiæ figurate accipi possunt celebres illi apostoli, et post ipsos omnes doctores, quos reliquum corpus Eccle- siæ non solum non prohibet annuntiare Christum, qui ipsa justitia est; sed magis excital, convenien- tem ipsis operam præstans. Καλῶς ἡμᾶς ἀναμιμνήσκει τῆς κρίσεως, ἵνα μὴ πρὸς τὴν ἐνταῦθα θεωρήσαντες σύγχυσιν, ἀρετῆς ἀμελήσωμεν· ὁρῶντες τοὺς ἐν ἀρεταῖς, ἐν ἀδοξίᾳ τῇ παρὰ ἀνθρώποις, καὶ πόνοις τυγχάνοντας. Οὐκ ἐγ καταλείψει γὰρ αὐτοὺς ὁ Θεὸς, τουτέστιν οὐχ ὑπερ- όψεται· φυλάττει δὲ αὐτοὺς εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλ λοντα, ἔνθα τῶν ἀγαθῶν ἡ δόσις ἀτελεύτητος. • Ότι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησαν. » Οὐ μάτην ὁ Χριστὸς καὶ ταῦτα τῷ Πατρὶ αὐτοῦ ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων προσεύχεται. 'Αλλ ἐπειδὴ τὰ κατ' αὐτῶν βέλη, φησὶν, ὅσας πληγάς διὰ τὸν Ἀδὰμ ἐπῆλθεν κατὰ τῆς κοινῆς φύσεως, ἐμοὶ " ενεπάγησαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐγὼ τὰς ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας ἀνέλαβον, ἀναγκαίως καὶ τὰς ὑπὲρ αὐτῶν παιδείας ὑφίσταμαι. Διὸ καὶ ἐπε εστήριξας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου τὴν παιδευτικήν, περὶ ἧς Ἰὼβ ἔλεγε· Χεὶρ Κυρίου ἡ ἀψαμένη μου ἐστιν. • Εἶπα · Φυλάξω τὰς ὁδούς μου. Παντὶ τοῦτο προφήτῃ καὶ διδασκάλῳ πρέπει, τις οἰκείας φυλάττειν ὁδοὺς, δηλαδὴ τοὺς δρόμους καὶ της πορείας τῶν πράξεων, ὥστε μὴ ἐκκλἶναι εἰς και κίαν, μηδ' ἁμαρτάνειν ἐν γλώσσῃ, ἐναντία τοῖς ἑαυ τοῦ λόγοις διαπραττόμενον. Αμαρτάνει γὰρ ἀληθῶς τῇ γλώττῃ ὁ τῷ λόγῳ κατηγορῶν τῆς κακίας, ἔργῳ δὲ ταύτην συνιστῶν, ἀφ᾽ ὧν αὐτὴν μετέρχεται, καὶ τὴν ἑαυτοῦ διδασκαλίαν τῇ πολιτεία ψευδόμενος • Ἐχωρώθην, καὶ ἐταπεινώθην. » Ορᾷς ὅτι πρῶτον διὰ παρακοῆς ἐχωρώθη, καὶ κω- φωθεὶς ἐταπεινώθη. Οὐδὲν γὰρ οὕτω ταπεινοῖ τὸν ἄνθρωπον ὡς ἀναισθησία, καὶ παρακοὴ μετὰ τοῦτο. Η καὶ διὰ τοῦτο ἐσίγησεν, ἐξ ἀγαθῶν, τῆς μελέτης δηλαδὴ τοῦ νόμου, τοῦ ἀγαθοῦ διδασκάλου, παυσά μενος. Οθεν ἀνεκαινίσθη εἰκότως τὸ τῆς ἁμαρτίας ἄλγημα· βαρύτερον γὰρ τὸ συμβὰν ἐξ ἁμαρτία; ἡμῖν τραῦμα, ὅταν τῆς τοῦ νόμου μελέτης ἑαυτοὺς ἀπο- στήσωμεν. Γίνεται καὶ νόμων ὥσπερ οὐδενὸς ἀπὸ τῆς θείας ἐντολῆς ἐπιτιθεμένου φαρμάκου ή σηπεδών ὑφίσταται. Διόπερ οὐκ ἐπέμενεν τὴν σιωπὴν, ἀλλ' ἀνανήψας αὐτὴν, ὡς ψυχοφθόρον ἀπώσατο. Δηλών τοῦτο, τοιγαροῦν ἐπήγαγεν· Εθερμάνθη ἡ καρδία μου. • Εὐαγγελισάμην δικαιοσύνην. » Μεγάλην φησὶν Ἐκκλησίαν, οὐ μόνον τὴν σύστημα πολυάνθρωπον ἔχουσαν, ἀλλὰ καὶ πολλῷ μᾶλλον τὴν τὰ ὑψηλὰ καὶ μεγαλοπρεπή δόγματα τῆς θεολογίας παραδέξασθαι δυναμένην. Χείλη δὲ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ τροπικῶς ληφθεῖεν ἂν οἱ πανεύφη μοι ἀπόστολοι, καὶ πάντες οἱ μετ' ἐκείνους διδάσκα λοι, οὓς τὸ λοιπὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, οὐ μόνον οὐ κωλύει τὴν αὐτοδικαιοσύνην εὐαγγελίζεσθαι τὸν Χρι στὸν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον παρορμό τὴν ἀνάλογον συν εργίαν αὐτοῖς παρεχόμενον. • Job xix, 21. HESYCHII PRESBYTERI PSALMUS XXXVI. PSALMUS XXXVH. PSALMUS XXXVIII. ΨΑΛΜΟΣ ΑΓ. • Νεώτερος εγενόμην. » ΨΑΛΜΟΣ ΑΖ'. PSALMUS XXXIX. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ'. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ.

ΨΑΛΜῸΣ Mr. 1 pn— VECES RR Y TAAMOS MA. ParnoL. Gn. XCH, A PS1LMUS XL, (In finem. » PSALMUS XLI. EL. deccm E ES FEM «Εἰς τέλος.» Εἰ καὶ πολλάκις τοὺς ψαλμοὺς ὁ Προφέτης εἰς τὸ τέλος ἐπέγραψε, δεῖ δὲ νομίζειν ὅμως, ὡς οὐ μάτην τοῦτον ἑκάστῳ τῶν ψαλμῶν τὸν τίτλον ἐπιτίθησι. Τίς δὲ νῦν ἡ αἰτία; Ἐπειδὴ τὰ πρὸς τῷ τέλει τῆς οἶχο- νομίας τοῦ Χριστοῦ διαλέγεται, ὃν Δαδιὸ οὐ μόνος ὁ προφήτης οὗτος, ἀλλὰ χαὶ ἄλλος ἐκάλεσεν, Ὡσηὲ δὲ οὗτος " Ἡετὰ ταῦτα, φήσα;, ἐπιστρέψουσιν υἱοὶ Ἰσραὴ ι, καὶ ζητήσουσι Κύριον τὸν Θεὸν αὐτῶν, καὶ Δαδὶδ τὸν βασιλέα αὐτῶν" καίτοι Δαθὶδ πρὸ πολλῶν γενεῶν τοῦ προφήτου τούτου τελευτήσας ἐτύγχανεν “ἐν ἡμέραις γὰρ Ἐζεχίου τοῦ βασιλέως τὴν προφητείαν ἐξέθετο. ᾿Αλλὰ τὸν νέον λέγει Δαθὶδ, πρὸς ὃν οἱ σωθέντες ἐπέστρεψαν. « Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ. » | Εὕρηται χαὶ μέχρ! τοῦ παρόντος πολλάχις ἡ τῆς προφητικῇς ἐπαγγελίας ἀλήθεια, Πολλοὶ γὰρ νοσῆ- λευόμενοι, χαὶ χαλεπῶς κάμνοντες, εἶτα χενώσαντες εἰς τοὺς πτωχοὺς καὶ πένητας τὸν πλοῦτον, εὐθὺς μετ- εδλέθησαν πρὸς τὸ χρεῖττον, ΕἸ γὰρ χἀπὶ τῆς μελ- λούσης ἡμέρας χαταχαυχᾶται ἔλεον χρίσεως, τί θαυμαστὸν, εἰ κἀνταῦθα τὸν τεροσδοχώμενον θάνατον ὁ δαψιλὴς ἔλεος ὀνατρέπει, χαὶ πρὸς ῥῶσιν μετα- θάλλει; Πλὴν ἔστι καὶ τῆς ψυχῆς ἀῤῥωστία, λαμθα- νομένη κατὰ τὸν ἔνδοθεν ἄνθρωπον, καθ' ἣν ἀνειμέ- νας ἔχουσα χεῖρας, ἤτοι τὰς πραχτικὰς δυνάμεις. Ἐὑὐρίσχεται καὶ γόνατα παραλελυμένα, χαὶ διὰ τοῦτο μὴ, δυνάμενα πορεύεσθαι τὴν ἀπάγουσαν ὀδὸν πρὸς ζωήν. Τηνικαῦτα γὰρ οἰονεὶ τὴν ψυχὴν δυσφορήτῳ, νύσῳ τῆς ῥᾳστώνης κατεχομένην, χαὶ διὰ τοῦτο πρὸς τὸν θάνατον τῆς ἁμαρτίας ἐπειγομένην, ἡ πρὸς τοὺς πτωχοὺς ἐλεημοσύνη ἐξιᾶται καὶ μεταδάλλει. Διόπερ ἀμέσως ἐπήγαγεν" ᾿Εγὼ εἴπα' Κύριε, ἐλέησόν: με, ἴασαι τὴν» ψυχήν μου, ὅτι ἥμαρτόν σοι. « Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με.» Οὐ διὰ τὸ πεπονθέναι τὸν θάνατον παρ᾽ αὐτῶν, ἐφιέμενος αὐτοῖς ἀνταποδοῦναι τὴν τιμωρίαν τοῦτ φησιν (αὐτὸς γὰρ ἔλεγεν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ, Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν." ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τὴν ἀπροσωπόληπτον καὶ δικαίαν χρίσιν τοῦ Πατρὸς ἔδλεπε καταψηφιζομένην τοῖς μιαιυρόνοις, τούτου χάριν, ὡς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ταυτουργεὶς, εἶπε" Καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς ἵνα δείξῃ μίαν ἐπ᾽ ἀμφοῖν τὴν ἐνέργειαν, Οὐδὲ γὰρ δύναται ὁ Υἱὸς, φησὶ, ἢ ποιεῖν ἀφ᾽ ἑαυτοῦ οὐδέν. "Ἃ γὰρ βλέπει τὸν Πα- τέρα ποιοῦντα ταῦτα καὶ ὁ ΥἹὸς ὁμοίως ποιεῖ " τὴν ταυτοδουλίαν χαὶ ταυτουργίαν ἐντεῦθεν ἑκατέρων « Εἰς τέλος.» Εἰ καὶ πολλάκις τοὺς ψαλμοὺς ὁ Προφήτης εἰς τὸ τέλος ἐπέγραψε, δεῖ δὲ νομίζειν ὅμως, ὡς οὐ μάτην τοῦτον ἑκάστῳ τῶν ψαλμῶν τὸν τίτλον ἐπιτίθησι. Τίς δὲ νῦν ἡ αἰτία; Ἐπειδὴ τὰ πρὸς τῷ τέλει τῆς οἶχο- νομίας τοῦ Χριστοῦ διαλέγεται, ὃν Δαδὶὸ οὐ μόνος ὁ προφήτης οὗτος, ἀλλὰ χαὶ ἄλλος ἐκάλεσεν, Ὡσηὲ δὲ οὗτος " Μετὰ ταῦτα, φῆσα:, ἐπιστρέψουσιν υἱοὶ Ἰσραὴ, καὶ ζητήσουσι Κύριον τὸν Θεὸν αὐτῶν, καὶ Δαδὶδ τὸν βασιάέα αὐτῶν" καίτοι Δαθὶδ πρὸ πολλῶν γενεῶν τοῦ προφήτου τούτου τελευτήσας ἐτύγχανεν “ἐν ἡμέραις γὰρ Ἐζεχίου τοῦ βασιλέως τὴν προφητείαν ἐξέθετο. ᾿Αλλὰ τὸν νέον λέγει Δαδιδ, πρὸς ὃν οἱ σωθέντες ἐπέστρεψαν. « Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ.» Εὕρηται καὶ μέχρ! τοῦ παρόντος πολλάχις ἡ τῆς προφητικῆς ἐπαγγελίας ἀλήθεια, Πολλοὶ γὰρ νοση- λευόμενοι, καὶ χαλεπῶς κάμνοντες, εἶτα χενώσαντες εἰς τοὺς πτωχοὺς καὶ πένητας τὸν πλοῦτον, εὐθὺς μετ- εδλέθησαν πρὸς τὸ κρεῖττον, ΕἸ γὰρ κἀπὶ τῇς μελ- λούσης ἡμέρας χαταχαυχᾶται ἔλεον χρίσεως, τί θαυμαστὸν, εἰ κἀνταῦθα τὸν προσδοχώμενον θάνατον ὁ δαψιλὴς ἔλεος ὀνατρέπει, χαὶ πρὸς ῥῶσιν μετα- Θάλλει; Πλὴν ἔστι καὶ τῆς ψυχῆς ἀῤῥωστία, λαμθα- νομένη κατὰ τὸν ἔνδοθεν ἄνθρωπον, καθ' ἣν ἀνειμέ- νας ἔχουσα χεῖρας, ἤτοι τὰς πραχτικὰς δυνάμεις. Ἐὑὐρίσχεται καὶ γόνατα παραλελυμένα, χαὶ διὰ τοῦτο μὴ δυνάμενα πορεύεσθαι τὴν ἀπάγουσαν ὁδὸν πρὸς ζωήν. Τηνικαῦτα γὰρ οἱονεὶ τὴν ψυχὴν δυσφορήτῳ νόσῳ τῆς ῥᾳστώνης κατεχομένην, καὶ διὰ τοῦτο πρὸς τὸν θάνατον τῆς ἁμαρτίας ἐπειγομένην, ἡ πρὸς τοὺς πτωχοὺς ἐλεημοσύνη ἐξιᾶται καὶ μεταδάλλει. Διόπερ ἀμέσως ἐπήγαγεν" ᾿Εγὼ εἴπα' Κύριε, ἐλέησόν: με, ἴασαι τὴν» ψυχήν μου, ὅτι ἥμαρτόν σοι. « Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με.» Οὺ διὰ τὸ πεπονθέναι τὸν θάνατον παρ᾽ αὐτῶν, ἐφιέμενος αὐτοῖς ἀνταποδοῦναι τὴν τιμωρίαν τοῦτό φῆσιν (αὐτὸς γὰρ ἔλεγεν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ, Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν." ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τὴν ἀπροσωπόληπτον καὶ δικαίαν κρίσιν τοῦ Πατρὸς ἔδλεπιε καταψηφιζομένην τοῖς μιαυφόνοις, τούτου χάριν, ὡς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ταυτουργεὶς, εἶπε" Καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς ἵνα δείξῃ μίαν ἐπ᾽ ἀμφοῖν τὴν ἐνέργειαν. Οὐδὲ γὰρ δύναται ὁ ΥἹὸς, φησὶ, ποιεῖν ἀφ᾽ ἑαυτοῦ οὐδέν. "Ἃ γὰρ βλέπει τὸν Πα- τέρα ποιοῦντα ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ" τὴν ταυτοδουλίαν χαὶ ταυτουργίαν ἐντεῦθεν ἑκατέρων De exstincta Isaurorum tyrannide. Porro non absurdum [uerit hoc loco, si res quoque alias memoratu dignas quz Anasiasii tem- poribus acciderunt, juxta id quod antea polliciti sumus, huie historie aitexamus. Longinus Zeno- nis consenguineus, cum in patriam suam, sicut antea eommemoratum est, advenisset, palam. ad- versus imperatorem bellum suscepit. Plurimis igi- lur €ollectis utrinque copiis, in quibus eratetiam : Conon, Apamiz in Syria olim episcopus, qui una cum [sauris, utpote lsaurus müitabat, bellum landem hujusmodi exitu terminatum cst. Isauri quidem qui una. cutn Longino militaverant, om- nes ad ipternecionem cxsi; Longini vero ac Theo- dori capita, ab Joanne Scytha Constantinopolim missa sunt. Quee imperator contis suffixa cireum- ferri, et in. suburbano Sycensi, quod ex adverso Byzantii situm est, suspendi jussit : quod spectacu- Jum —Constantinopolitanis gratissimum fuit, ob mala qux a Zenone etab Isauris. perpessi fuerant. Alter vero Longinus, cognomento Selinuntius, precipuum robur tyranniez factionis, et cunt. illo indes ab Joanne, cognomento Gibbo, vivi capti (In finem, » Etsi frequenter Psalmos i fpien inseripserit Pro- pheta, arbitrari tamen oporlet eum non temere sin- galis psalmis hune titulum aj;posuisse. Sed quz causa. est praesentis inscriptionis? Quoniain qu: ad finem dispensationis Christi pertinent recenset : quem. non solus hic Propheta, sed et alius, Davideni no minavit, nimirum Osee, qui, Post hac, dixil, revcr- tentur filii Israel, et querent Dominum Deum suum, et David regem suum ??; licet David. per multus generationes ante hune. prophetam obieriL: eteniai in diehus Ezeelize regis hanc prophetiam edicit; sed novum David intelligit, ad quem conxersi suit qui servati sunt, ?— Vros. 4. « Dominus opem ferat illi, » Quin et in prasens usque tempus frequenter prophetiez bujus promissionis veritas reperiri pas- sit. Multi namque morbidi et gre. laborantes, ubi in egenos ei pauperes opes suas evacuaverinL , ii- lico commutati sunt in melius. Nun si etiam. in futuro die superexaltal misericord'a judicium !?*; quid mirum, si etiam liie mortem quam exspectamus pinguis miseratio avertat , et. robur restituat ? Cze- terum est et animse infirmitas, qux secundum in- leriorem hominem aceipitur, juxta quam resolutas habet manus, sive operandi vires. Reperiuntur quc- que genualuxata,ideoque non valentia anibulare viam que ducit ad vitam. Tunc enim animam gravi velnt , morbo socordiz detentam , et per hoc ad mortem s peccati adduetam, eleemosyna in pauperes erogata curat et reereat. Quapropter immediate subjunxit : FKgo dizi : Domine miserere mei, sana animam meam, quia. peccavi tibi. Vins. 41. « Tu autem, Domine, miserere mei. » Non quod quia mortem ab ipsis sit passus, vindi- ctam vis referre. velit, hoc dicit ( ipse enim erucis tempore dixil: Pater, dimitte illis peccatum ?*); sed, cum sine personarum acceptione et justum Patris judicium vidisset in homicidas istos decretum, id- Circo tanquam qui idem eum D«o ae Patre opere- lur, ait : Et. ego retribuam eis, ut eandem in utris- que operationem declaret. Nam mon potest, inquit, ) Filius a se facere. quidquam. Qua. enim viderit Pa- trem facere, hec et Filius similiter facit * : volunta- tis et operationis identitatem utriusque hinc ostcn« dens. Osea, y. Jae αν 15. Lacs xxn δέν. 15 Joon. v, 19 QE ἄππεθ δοῦν

perat. Caeterum hic psalmus longe verius In finem ejus 18. que illorum patres; unde everso omni Core conci- lio, illi a Core iniquitate (uti verosimile est) rece- dentes, servati sunt. Hoc enim tunc temporis, ne una perirent, reliquo etiam populo Moyses præce- ad intelligentiam inscribitur; quandoquidem baptism mum præsignificat, qui ante finem post Judaicas lustrationes institutus est. Ad hunc autem accedere vere sapientia et intelligentia exsistit. VERS. 5. « Accingere gladio. Gladium vocat crucem : hac enim quasi gladio utens, duos inimicos e medio sustulit, scilicet dia- bolum et mortem. Femur autem carnem a parte totum denominat; juxta illud, Neque dux de femore ejus Crucem igitur carni accingere hortatur vere potentem specie et pulchritudine, id est divi- nitate et humanitale : ut hac quidem passiones nostras assumat; illa vero passiones supe- ret, velut expers passionis. Vel etiam benigni- tatem intelligere possimus speciem et pulchritudi- nem. Nihil enim adeo Deo convenit, ac salvare proprium figmentum. Et intende contra hostes, et prospere age respectu fidelium, et regna utrisque ; ut hostes quidem subigas, fideles vero corones; quo- niam id judicis et regis proprium est. Quin et propter veritatem Christus Judzorum hypocrisim redarguit et propter mansuetudinem sustinuit cum tentaretur. Caterum dextra quoque Filii Pa- ter est, sicut Patris Filius. A Patre igitur Christus deducitur, non quod duce indigeat; sed quod quo- dammodo communis quædam via sit Patris Filique circa nos dispensatio, quam Filius quidem peram- bulet (siquidem ipse mysterium hoc perficit), Pater vero ducatum præstet, quoniam ipsius beneplacito peractum est. VERS. 3. Agnus in conspectu ejus exardescet. › Quid vero illa tempestate aut hieme vehementius? quando a conscientia nostra et a cogitationibus ac- cusantibus, aut etiam defendentibus, quasi fluctibus agitamur. Advocabit coelum desursum. » VERS. 4. Ο Cœlum vocat eos qui cœlestia sapiebant, de qui- bus dixit Paulus : Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem cœlestis ". Terram vocal cos qui terrena sapiunt, qui luto et lateribus serviunt. Hos itaque congregandos asserit, ut populum suum dijudicet, et unicuique reddat secundum opera Vens. 5. • Congregate illi sanctos ejus. » De populo Judæorum hic loquitur: eos enim, propter patres suos sanctos appellat, qui Dei testa- mentum super sacrificia legalia ordinant, ignorantes uno rationali sacrificio Deum, non pluribus irratio- Α των πατέρες, ὅθεν πάσης τῆς τοῦ Κορὲ συναγωγής ἀπολλυμένης, εὐφορίσαντες ἑαυτοὺς, ὡς εἰκὸς, ἐκεῖ νοι τῆς τοῦ Κορὲ κακίας, ἐσώθησαν. Τοῦτο γὰρ κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, ὥστε μὴ ἀπολέσθαι, καὶ ἄλλῳ δ Μωϋσῆς τῷ λαῷ διετάξατο. Τὸ δὲ ἀληθέστερον εἰς τὸ τέλος εἰς σύνεσιν ὁ ψαλμὸς ἐπιγέγραπται, ἐπειδὴ προμηνύει τὸ βάπτισμα, ὁ πρὸς τῷ τέλει μὲν καὶ μετὰ τοὺς Ἰουδαϊκούς καθαρισμούς νενομοθέτη- ται. Προελθεῖν δὲ τούτῳ σοφία τις ἀληθῶς ὑπάρχει καὶ σύνεσις. ΨΑΛΜΟΣ ΜΔ'. • Περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν. » Ρομφαίαν καλεῖ τὸν σταυρόν· αὐτῷ γὰρ καθα περ ρομφαία χρησάμενος, ἐχθροὺς δύο ἀνείλε, διά Β.βολόν τε καὶ θάνατον. Μηρὸν δὲ τὴν σάρκα ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν φησι. Ὡς τὸ, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ. Ζώσασθαι τοίνυν τὸν σταυρὸν ἐν τῇ σαρκὶ τὸν ὄντως δυνατὸν τῇ ὡραιότητι καὶ τῷ κάλο λει, τουτέστι τῇ θεότητι καὶ τῇ ἀνθρωπότητι παρα- καλεῖ· ἵνα τῇ μὲν ἀνάσχητα: τὰ περὶ ἡμῶν πά θη, τῇ δὲ τῶν παθῶν ὡς ἀπαθὴς περιγένηται. "Η καὶ φιλανθρωπίαν τὴν ὡραιότητα καὶ τὸ κάλλος νοήσαιμεν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως εὐπρεπὲς τῷ θεῷ, ὡς τὸ σῶσαι τὸ ἴδιον πλάσμα. Καὶ ἔντεινε κατὰ τῶν ἐχθρῶν, καὶ κατευοδοῦ κατὰ τῶν πιστῶν, καὶ βασί- λευε ἑκατέρων, ἵνα τοὺς μὲν ὑποτάξῃς τοὺς ἐχθροὺς, τοὺς δὲ στεφανώσῃς τους πιστούς. Τοῦτο γὰρ κριτοῦ καὶ βασιλέως ἴδιον. ᾿Αλλὰ καὶ ἀληθείας ἕνς- κεν ὁ Χριστὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων ὑπόκρισιν ἔλεγχε, και πραύτητος δὲ χάριν ἐκαρτέρει πειραζόμενο ᾿Αλλὰ καὶ δεξιὰ τοῦ Υἱοῦ ὁ Πατήρ, ὥσπερ τοῦ Πα- τρὸς ὁ Υἱός. Παρὰ τοῦ Πατρὸς τοίνυν ὁ Χριστὸς ὁδη γεῖται, οὐχ ὁδηγοῦ χρήζων, ἀλλ' ὥσπερ κοινὴν ὁδιν εἶναι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ τὴν καθ' ἡμᾶς οἰκονο μίαν ἣν ὁδεύει μὲν ὁ Υἱὸς οὗτος γὰρ ἐνεργεῖ τὸ μυστήριον), ὁδηγεῖ δὲ ὁ Πατήρ, ὅτι αὐτοῦ εὐδοκία ἐπράττετο. ΨΑΛΜΟΣ ΜΘ'. • Πῦρ ἐναντίον αὐτοῦ καυθήσεται. Τί δὲ ἐκείνης τῆς καταιγίδος ἢ τοῦ χειμῶνος στο δρότερον ὅταν ὑπὸ τοῦ ἡμετέρου συνειδότος μαστι ζόμεθα, καὶ ὑπὸ τῶν λογισμῶν κατηγορούντων, ἢ καὶ ἀπολογουμένων κυμάτων δίκην τυπτόμεθα. • Προσκαλέσεται τὸν οὐρανόν. » Οὐρανὸν καλεῖ τοὺς φρονοῦντας τὰ οὐράνια, περὶ ὧν ἔλεγεν ὁ Παῦλος· Καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου. Γῆν καλεῖ τοὺς φρονοῦντας τὰ γήϊνα, τοὺς τῷ πηλῷ καὶ τῇ πλινθία δουλεύοντας. Τούτους τοίνυν συναγαγεῖν ἐπαγγέλλεται, ἵνα τὸν ἑαυτοῦ διακρίνῃ λαὸν, καὶ ἑκάστῳ ἀπολῷ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. • Συνάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. » Περὶ τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων ἐνταῦθα διαλέγεται· τούτους γὰρ ὁσίους διὰ τοὺς πατέρας καλεῖ, οἵτινες τοῦ Θεοῦ τὴν διαθήκην ἐπὶ θυσίαις ταῖς νομικαῖς ὁρίζονται, ἀγνοοῦντες ὅτι θυσίᾳ μιᾷ ὁ Θεὸς τῇ λογι " » 1 Cor. xv, 49. 45 Matth. xvi, 27. HESYCHI PRESBYTERI PSALMUS XLIV. PSALMUS XLIX. 15 Gen. XLIX, 10.

ρανοὶ δόξαν Θεοῦ · θύσον θυσίαν ήνπερ πᾶσα ἡ κτίσ τις προσφέρει δοξάζουσα διηνεκώς. Ἴσως δὲ καὶ Ουσίαν αἰνέσεως τὰς ἀρετὰς λέγει, δι' ὧν ὁ Θεὸς κῇ, οὐχὶ ταῖς πολλαῖς ταῖς ἀλογίστοις ἀρέσκεται. Διόπερ καὶ συνελθεῖν αὐτοὺς, ὥστε τοῦτο διδαχθῆναι προσέταξεν. • Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε. » Ἡπίστουν ἴσως ταῦτα οἱ τῶν Ἰουδαίων παῖδες ἀκούοντες, καὶ ἡπόρουν εἰ τὸ παντελῶς συμβηναι δυνήσεται, νῦν δὲ ἔργον ὁ λόγος ὤφθη· οὐκέτι γὰρ αὐτῶν ἐνεργοῦσιν αἱ θυσίαι τοῦ ναοῦ λυθέντος, πεπτωκότος τοῦ βωμοῦ, καὶ πάσης τῆς ἐπ' αὐτοῦ πολιτείας διαφθαρείσης, ἀλλὰ μὴν καὶ τῆς πόλεως, ἔνθα ἔδει μόνον τὰς θυσίας τὰς κατά νόμον πράτ- τεσθαι. Οὐ χρήζω, φησί, θυσιῶν ἀλόγων, ἐπεὶ τί τὸ κωλύον τὰ θηρία καὶ τὰ κτήνη προσφέρεσθαι ; Ἴσως δὲ θηρία καὶ κτήνη τὰ ἔθνη λέγει· βόας τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων πιστεύσαντας λέγει, ὧν τὴν προσφορὰν κεκτημένος οὐκέτι τὰ παρὰ τοῦ λαοῦ Β τῶν Ἰουδαίων, ὡς περιττά προσδέχεται· περὶ γὰρ αὐτῶν καὶ τὰ ἑπόμενα λέγεται. Πετεινὰ δὲ τοῦ οὐρανοῦ τοὺς παρθενίαν φιλοσο φοῦντας ἢ ἐγκράτειαν νόησον· ἐπειδήπερ ἄνω περὶ τὸν οὐρανὸν, ἴσα τοῖς ἀγγέλοις φιλοσοφοῦντες, ἵπτανται. Αὐτὴν τὴν Ἐκκλησίαν λέγει ὡραιότητα του ἀγροῦ, δηλαδὴ τοῦ κόσμου τυγχάνουσαν· εὐπρεπής γὰρ ἐγένετο τῇ τοῦ βαπτίσματος χάριτι· ὅθεν οὐκ εἶπεν, παρ' ἐμοί ἐστιν, ἀλλὰ, μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν, ὡς νύμφη νυμφίου· τούτου γὰρ εἶναι ἡ Ἐκκλησία του Χριστοῦ νομίζεται. Γενοῦ, φησί, τοῖς ἀγγέλοις ἐφάμιλλος· μίμησαι τῇ δοξολογίᾳ τὰ Σεραφίμ· διήγησαι καθάπερ οἱ οὐ αἰνεῖται, τουτέστιν εὐφημεῖται καὶ δοξάζεται· μά λιστα διόπερ τοῖς ἀποστόλοις ἔλεγεν· Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδω- σι τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα, καὶ δοξάζουσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Θλίψιν δὲ τὸν πειρασμὸν, τὸν παρὰ ἀνθρώπων, ἢ τοῦ Σατανᾶ γινόμενον νόησον. "Αν τοίνυν τότε τὸν Θεὸν ἐπικαλεσώμεθα, ἐξελεῖται ἡμᾶς, ὥσπερ ποτὲ τὴν Σουσάναν ἐξείλετο· καὶ εἰκότως αὐτὸν πα- ράδοξον ἡμῖν οἰκονομουμένων πραγμάτων δοξάζομεν. • Σύνετε δὴ ταῦτα, οἱ ἐπιλανθανόμενοι. » Τὴν ἡμέραν ὑπογραφεί τοῦ θανάτου, ἐν ᾗ καλού- μενος ἕκαστος μετὰ τάχους ἁρπάζεται. "Ωστε χρή πρὸς ἀλειφὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἰδεῖν, ἕως ἡμῖν εἰς μετάνοιαν καιρὸς δαψιλεύεται. Τίς αὕτη καὶ ποία ὁδός ; Η κοινωνία τοῦ Δεσποτι κοῦ σώματός τε καὶ αἵματος, ἢν αὐτὸς ἡμῖν πρῶτος ἐν τῇ Σιών καταρξάμενος ἔδειξεν. Ἐπειδὴ τοίνυν εἰς λύτρωσιν τῶν ἁμαρτημάτων τοῖς λαμβάνουσι δέ- δοται, εἰκότως ἐστὶ σωτήριον τοῦ Θεοῦ· εἰκότως δὲ καὶ ὁδὸς πῶς εἰς οὐρανὸν ὁδεῦσαι τοῖς δν δεῖ τρόπον προσευχομένοις δεικνύουσα. A nalibus placari. Quare ipsos convenire jubet, ut hog addiscant. VERS. 8. Non in sacrificiis tuis arguam te. › Non credebant, uti verosimile est, Judæi hæc audientes; et addubitabant, utrum hæc omnino evenire possent; nunc vero sermo reipsa compro- batus est : non enim amplius eorum sacrificia locum habent, templo destructo, altari collapso, et uni- versa ipsorum administratione sublata; quin etiam urbe eversa, in qua secundum legem sacrificia fieri oportebat. Non indigeo, inquit, sacrificiis irra- tionalibus. Ad hæc, quid feras et pecudes offerro prohibuit ? Fortasse vero per feras et jumenta gen- tes intelligit; per boves autem illos qui ex Judæorum populo crediderunt; quorum oblationem consecu tus, non amplius admittit dona Judæorum, utpote superflua: nam de illis sequentia dicuntur. Volatilia vero coeli eos intellige, qui virginitatem el continentiam colunt : siquidem hi superne circa cœlum tanquam angeli intenti volant. Pulchritudinem agri dicit ipsam Ecclesiam, ut quæ sit mundi pulchritudo: nam pulchra per baptismi gratiam facta est. Unde non dixit, apud me est; sed, mecum est, tanquam sponsa cum sponso : hujus enim, scilicet Christi, Ecclesia esse censetur. VERS. 14. • Immola Deo sacrificium laudis. Esto, inquit, consors angelis; imilare glorifica tione Seraphim : enarra sicut coeli gloriam Dei : immola sacrificium, quod omnis immolat creatura, dum continenter Deum laudat. Forte vero sacrifi. cium laudis virtutes intelligit, per quas Deus lauda- tur ; hoc est, benedicitur et glorificatur ; praesertim cum apostolis dixerit: Luceat lux vestra coram ho- minibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est **, Tribulationem autem intellige tentationem, quæ ab hominibus vel Satana exsistit. Si itaque tune Deum invocaverimus, utique eripiet nos, sicut quon- dam Susannam eripuit : et jure merito ipsum rebus rite peractis mirabilem prædicamus. VERS. 22. • Intelligite hac qui obliviscimini. Diem mortis describit, in qua quisque vocatus celeriter rapitur. Quare oportet, quæ ad abolenda crimina pertinent, nos cognoscere ac providere, quandiu nobis ad agendam pœnitentiam occasio ex- hibetur. VERS. 23. Sacrificium laudis honorificabit me. Į Quænam et qualis est hæc via? Nimirum Domi- nici corporis et sanguinis conimunicatio, quam . prius ipse nobis in Sion demonstrare cœpit. Cum ergo in redemptionem peccatorum accipientibuş traditum sit, merito est salutare Dei : merito quo que via est, quæ quemadmodum in cœlum ire opor. trat orantibus ostendit. 16 Matth. v, 16. FRAGMENTA IN PSALMOS. • Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως. ο • Θυσία αἰνέσεως δοξάσει με.

PSALMUS L. VERS. 1. . In finem, psalmus David, cum venit ad eum Nathan propheta, quando intravit ad Bethsabee. > Clariorem liber Regum historiam continet. Nam cum David e domo sua conspexisset Bersabee uxorem Uria Hettaei se lavantem, et inde in eam cupiditate exarsisset, accersens illam, cum ea concubuit : cum autem concepisset, veritus Uriam, curavit ut Urias sub duce Joab in prima acie pugnans consti - tueretur; atque ita per alienigenas ipsum occidit. Propter hæc iratus Deus, misit ad illum Nathan prophetam, ut illi propter cædem et adulterium comminaretur: quo facto, David ad pœnitentiam conversus scripsit hunc psalmum, minime veritus hoc vulnus suum propalare, ut peccatoribus peni- Β tentiæ remedium indicaret. Rogat deleri iniquitatem, ita ut non solum cure- tur vulnus, verum ne cicatrix quidem relinquatur. Quamobrem etiam miserationum multitudinem præ- tendit : neque enim ab una miseratione, hoc est, ve- nia unius delicti peccator salvari potest, sed ad multa multis opus est miserationibus, ut minas et supplicium effugiamus. Non simpliciter lavari, sed amplius rogavit, pe- tens ut purgatio crimini seu lapsui respondeat. Nam quemadmodum vestis parum sordida facile abluitur et mundatur; quæ vero multum et sæpius sordes contraxit, majori studio et labore extergenda est; sic et anima, quæ semel et parva peccaverit, medio- cri poenitentia purgatur : cum vero multis et gravi- bus delictis sese obstrinxerit, non levi et negligenti, sed laboriosa et aspera pœnitentia indiget, cum multorum bonorum actuum operibus. Tali enim pœnitentia Deus abluit delicta nostra. Recte autem peccatum iniquitatem appellavit ; volens ostendere, ne sibi quidem, quanquam regi, legem trans- gredi licuisse: nam Regem omnium altissimum of- fendit. VERS. 5. • Quoniam iniquitatem meam ego co- gnosco. ▸ Beatum est, cum quis proprium novit peccatum, et continenter ante oculos habet delicta sua. Nam qui cognoscit, et meminit, et oculis animi delicto- rum suorum vulnera intuetur, erubescit rubore suf fusus ; et recordatione animan compungit, et pudore coactus ad pœnitentiam properat. Quem vero pas- sionum suarum capit oblivio, ad alia rursus peccata (quasi nihil mali ab eo patratum sit) adducitur. Vers. 6. ‹ Tibi soli peccavi. › Non quod omnes homines latuerit, ut nonnulli opinantur: non enim Bersabee ipsam, quæ adulte- rium commiserat; sed nec illos qui eam regis no- raine vocaverant, adulterii negotium latere potuit. Joab quoque scivit operam suam regi se præstitisse in cæde peragenda. Sed nec ipse permissum sibi . ΨΑΛΜΟΣ Ν. • Εἰς τὸ τέλος, ψαλμὸς τῷ Δαυΐδ ἐν τῷ ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν Νάθαν τὸν προφήτην, ἡνίκα εἰσῆλθε πρὸς Βηρσαβεέ, ο Σαφέστερον τὴν ἱστορίαν ἡ βίβλος τῶν Βασιλέω; κέκτηται. Τὴν Βηρσαβεὲ γὰρ Ουρίου τοῦ Χετμαίου γυναῖκα τυγχάνουσαν λουομένην ἀπὸ τοῦ σώματος τότε Δαβὶδ θεασάμενος, εἶτα ἐρασθεὶς καλέσας συν εγένετο. Ἐν γαστρὶ δὲ λαβούσης αἰσχυνθείς, τὸν Ο μίαν, πεσεῖν ἐν τῷ πολέμῳ παρατάξαντος Ἰωάβ τοῦ στρατηγοῦ παρεσκεύαζε πρόμαχον στῆσαι τὸν Ουρίαν, οὕτως καὶ ὑπὸ τῶν ἀλλοφύλων ἀπέκτεινεν. Ἐπὶ τοῦ τοῖς ὁ Θεὸς ὀργισθεὶς, Νάθαν αὐτῷ τὸν προφήτην ἀπειλοῦντα διὰ τὸν φόνον καὶ τὴν μοιχείαν ἔπεμψεν. 'Ο δὲ εἰς μετάνοιαν ὁρῶν ψαλμὸν τὸν ἐχόμενον ἔγρα ψεν οὐκ αἰσχυνθεὶς δημοσιεῦσαι τὸ τραῦμα, ἵνα τοῖς ἁμαρτωλοῖς ἀποδείξῃ τῆς μετανοίας τὸ φάρο μακον. Ἐξαλειφθῆναι τὴν ἀνομίαν, ὥστε μὴ μόνον 1207- και το τραῦμα, ἀλλὰ μηδὲ μώλωπα περιλειφθῆνα: βούλεται, ἐφ' ᾧ καὶ τῶν οἰκτιρμῶν τὸ πλῆθος προ- τείνει. Οὐδὲ γὰρ ἀφ' ἑνὸς οἰκτιρμού, τουτέστιν, ἀπὸ συγγνώμης τῆς ἐφ' ἑνὶ παραπτώματι σωθῆναι ἁμαρ τωλὸς δύναται, πολλῶν δὲ καὶ ἐπὶ πολλοῖς οἰκτιρ μοῖς, ὥστε διαφυγεῖν τὴν ἀπειλὴν, καὶ τὴν κόλασιν χρήζομεν. Οὐχ ἁπλῶς πλῦναι, ἀλλ' ἐπὶ πλεῖον ἱκέτευσεν ἀνα λόγως τῷ πταίσματι παρακαλῶν γενέσθαι τὴν κά θαρσιν. Ωσπερ γὰρ τὸ μὲν ῥυπωθὲν συμμέτρως ἱμάτιον εὐκόλως πλύνεται καὶ καθαίρεται· τὸ δὲ ἄγαν καὶ πολλάκις, σπουδαιοτέρας χρήζει καὶ ἐπι- πόνου πλύσεως, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ψυχή, ἡ μὲν ἅπαξ ἁμαρτηκυῖα καὶ μέτρια, συμμέτρῳ μετανεία καθαίρεται· πολλὰ δὲ ὅταν αὐτῇ καὶ χαλεπὰ ἁμαρτ τήματα γένηται, οὐ χρὴ πάρεργον εἶναι, ἀλλὰ μετὰ πόνου πολλοῦ καὶ πράξεων ἀγαθῶν τὴν μετάνοιαν. Ταύτῃ γὰρ ὁ Θεὸς πλύνει τὰ ἡμέτερα πταίσματα. Καλῶς δὲ τὴν ἁμαρτίαν ἀνομίαν ἐκάλεσε, δεῖξαι βου- ληθεὶς, ὅτι οὐδὲ αὐτῷ νόμον παραβαίνειν ἐξῆν, εἰ καὶ βασιλεὺς ἐτύγχανε. Βασιλεῖ γὰρ τῷ πάντων ὑψηλοτέ ρῳ προσέκρουσεν. • Οτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω. » Μακάριον ὅταν τις οἰκείαν ἁμαρτίαν ἐπίσταται, ἐν ὀφθαλμοῖς δὲ ἔχει διαπαντὸς τὰ πταίσματα. Ο μὲν γὰρ γινώσκων, καὶ μεμνημένος, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς ψυχῆς κατανοῶν τῶν ἑαυτοῦ πταισμάτων τι τραύματα, αἰσχύνεται, τῇ μνήμῃ τὴν ψυχὴν νύττε ται, καὶ ὑπὲρ τῆς αἰσχύνης ἀναγκασθεὶς εἰς μετα μέλειαν ἔρχεται. Ὁ δὲ λήθην παθὼν, εἰς ἕτερα κάτ λιν ἁμαρτήματα (ὡς μηδενὸς αὐτῷ κακοῦ πραχθέν τος) προσάγεται. • Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον. » Οὐχ ὅτι πάντας ἀνθρώπους ἔλαθεν, ὥσπερ τινὲ; νομίζουσιν· οὐδὲ γὰρ αὐτὴν Βηρσαβεὶ τὴν μοιχεν θεῖσαν, ἀλλ' οὐδὲ τοὺς κεκληκότας αὐτὴν λαθεῖν τὸ δράμα τῆς μοιχείας ἡδύνατο. Ἰωὰν δὲ τὸν φόνον ὡσαύτως τῷ βασιλεῖ συμπράξας ἐπίστατο. Αλλ' οὐ δὲ αὐτὸς ἐν ἐξουσία τὴν ἁμαρτίαν διὰ τὴν βασιλείαν HESYCHII PRESBYTERI

ἐνόμιζεν. Ανάξιον γὰρ τοῦτο προφήτου καὶ βασιλέως εἰκότως εὐσεβοῦς ἐτύγχανεν. ᾿Αλλὰ σοὶ μόνῳ ἥμαρτ τον, ἔλεγεν· ἐπειδὴ μόνῳ τῷ Θεῷ μὴ ἁμαρτάνειν ἡμᾶς μέλει ὡς δημιουργῷ φειδομένῳ τοῦ πλάσμα του. Ἴσως δὲ, Καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίη σα· ὅτι πάντων ὡς βασιλεῖ χαριζομένων, καὶ τῇ σιωπῇ κρυπτόντων τὸ ἁμάρτημα, ὁ Θεὸς τὸν Νάθαν ἔπεμψε καὶ πονηρὰν οὖσαν· τὴν πρᾶξιν ἐξήλεγξε, καὶ τίνος τοῦτο χάριν, τὰ ἑξῆς ἀκόλουθα δεί κνυσιν. • Ἰδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνελήφθην. » Ταῦτα οὐ μόνον διὰ τὸν ῥύπον τὸν ἐκ τοῦ Ἀδὰμ καταγόμενον λέγεται· αὐτοῦ γὰρ ἕνεκα ρυπαροὶ νομι- ζόμεθα γίνεσθαι, ὥστε καὶ πρὶν ἐλθεῖν εἰς ἕξιν ἡλι κίας καλοῦ καὶ κακοῦ δεχομένης διάκρισιν, καθάρσεως Β ὡς ἐκ πατέρων ἐῤῥυπωμένοι χρήσομεν. Τοῦτο γὰρ καὶ παρὰ τῷ Ἰὼβ εἰρημένον εὑρήσομεν Τίς, φησί, καυχήσεται καθαρὸς εἶναι ἀπὸ ῥύπου ; ἀλλ᾽ οὔτε βρέφος, κἂν ᾖ μία ἡμέρα ἡ ζωὴ αὐτοῦ. Πρὸς τούτοις μητέρα τῆς ἁμαρτίας τὴν ἐπιθυμίαν ἡ Γραφὴ καλεῖν ἡ θεόπνευστος είωθεν. Εγγονον δὲ πάλιν ἑκατέρας τὸν θάνατον καὶ μαρτυρεῖ ὁ Ἰάκωβος λέγων Η επιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν, ἡ δὲ ἁμαρτία αποτελεσθεῖσα ἀποκύει θάνατον. Ὥστε ὅταν ἁμαρτάνωμεν, ἐν ἁμαρτίαις συλλαμβανό μεθα. • Ραντιεῖς με ὑσσώπῳ. » Ωσπερ καὶ ἡμεῖς ἐν τῇ δωρεᾷ τοῦ βαπτίσματος, τῷ μὲν ὕδατι πλυνόμεθα, τῷ δὲ πνεύματι λαμπρυ- νόμεθα. • Ακουτιεῖς με ἀγαλλίασιν. » Ταπεινοῦνται μὲν τὰ τῆς ψυχῆς ὀστέα, τουτέστιν αἱ δυνάμεις, ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, καὶ συντρίβονται· ἀλλὰ τῇ μετανοίᾳ σωθέντα ἀναθάλλει, καὶ εἰς τὴν χαρὰν τὴν ἀρχαίαν ἐπανέρχεται. • Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου. Η Ἐὰν γὰρ μὴ παραβλέψηται ἡμέτερα πταίσματα, σωθῆναι οὐ δυνάμεθα. Πῶς δὲ τοῦτο κατορθοῦται ; Οταν ἡμεῖς ἀγαθὰς πράξεις καὶ ἀρετὰς ἀσκήσωμεν, ἵνα τοῦ κριτοῦ τὸν ὀφθαλμὸν εἰς αὐτὰς μετενέγκω μεν· οὕτω γὰρ καὶ τῆς τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων θεωρίας αὐτὸν ἀποστῆσαι δυνάμεθα. • Καὶ πάσας ἀνομίας μου ἐξάλειψον. » Οὐ μίαν, ἀλλὰ πάσας· ἱκανὴ γὰρ καὶ ἡ μία παρα- D πέμψαι πρὸς γέενναν. Μή τοίνυν ἡμεῖς τῆς τυχούσ σης ἁμαρτίας ἀμελήσωμεν. Ἐὰν γὰρ ἐσπιλωμένος, οὗτινος ἦν ῥύπου, ὁ χιτών εὑρεθῆ ὁ ἡμέτερος, εἰς τὸν νυμφῶνα εἰσελθεῖν τοῦ βασιλέως, ἡ πατῆσαι τὴν αὐτ λὴν οὐ δυνάμεθα. Τοῦτο ὁ Παῦλος ἐπισφραγίζων ἔλεγε· Μὴ πλανᾶσθε· οὔτε πόρνοι, οὔτε μας λακοί, οὔτε πλεονέκται, οὔτε μέθυσοι, οὐ λοίδο- ροι, οὐχ άρπαγες βασιλείαν Θεού κληρονομής σουσι. • Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοί.» Οὐχ ἵνα τὴν φύσιν ἀμείψει (οὐδὲν γὰρ αὕτη φαῦ λον ἐκέκτητο)· ἀλλ᾽ ἵνα τὸν λογισμὸν τῆς ψυχῆς A fuisse peccatum reputavit propter regiam dignita- tem. Namque hoc indignum fuisset et propheta et regc, qui merito pius habebatur. Sed tibi soli pec- cavi, inquiebat : quoniam soli Deo tanquam opifici, et figmenti sui miserenti, curæ est ne peccemus. Et sic etiam illud, Et malum coram te feci, addi- dit, quoniam reliquis omnibus ei tanquam regi indulgentibus, et peccatum silentio contegentibus, Deus misit Nathan, et nefarium illud scelus repre- hendit : et cur hoc fecerit sequentia declaraut. VERS. 7. • Eece enim in iniquitatibus conceptus sum. › Hec non dicuntur solum propter sordes ab Adamo contractas: nam pollutos nos ejus causa nasci cognovimus, ita ut priusquam ad ætatem boni et mali discretricem perveniamus, quasi a parenti- bus contaminati purgatione indigeamus. Quin et hoc ab ipso Jobo dictum reperiemus: Quis, inquit, gloriabitur mundus esse a sordibus ? sed neque in- fans, etsi fuerit unius diei vita ejus 17. Praeterea peccati matrem divina Scriptura concupiscentiam appellare solet. Rursus vero mortem utriusque ge- nitricem esse Jacobus testatur dicens: Concupiscen- tia cum conceperit, parit peccatum ; peccatum vero cum consummatum fuerit, general mortem ". Quare cum peccamus, in peccatis concipimur. VERS. 9. Asperges me hyssopo. › Quemadmodum et nos in baptismi dono aqua la- C vamur, sed spiritu illustramur. VERS. 10. • Audire me facies gaudium. 9 Humiliantur quidem animæ ossa,id est vires,a pec- cato; verumtamen saluti per pœnitentiam restituta forent, et in pristinam ketitiam revertuntur. Averte faciem tuam. VERS. 11. Ο Nam nisi conniveat ad peccata nostra, salvari minime possumus. Sed quo pacto id efficitur ? Ni- mirum cum opera bona et virtutes exercuerimus, ut judicis oculos ad illas convertamus : ita enim illum ab intuitu delictorum nostrorum avertere pos- sumus. ‹ Et omnes iniquitates meas dele. › Non unam, sed omnes : namque vel una satis est, vt mittat in gehennam. Ne ergo nos vel minimum peccatum negligamus : nam si vel levi macula ve- stis nostra sordida inventa fuerit, nec regis thala- mum ingredi, nec aulam calcare poterimus. Hoc Paulus confirmans dixit : Nolite errare : neque for- nicarii, neque molles, neque avari, neque ebriosi, ne- que maledici , neque rapaces, regnum Dei posside- bunt 10. Cor mundum crea in me. Non ut naturam mutet (nihil enim illa mali pos- siderat) : sed ut cogitationes animi mundet, et cluat 17 Job. xiv, 5. 18 Jac. 1, 15. 19 ] Cor. vi, 9. VERS. 19. ο FRAGMENTA IN PSALMOS.

ejus in saculum, Ego ero ei in Patrem, ipse erit mihi in filium“. VERS. 10. « Τu dominaris potestati marls. Veritas tua, inquit, est apud illos qui te am- biunt ; nos autem qui procul a te absumus, ex provi- dentia circa terram et mare magnificentiam tuam cernentes, confitemur, quia potens es, et veritas tua in circuitu tuo. Tantum enim mare mitigas, ostia et littora illi circumponens, et ut Domino serviens incurvatum fremit, et in semetipso conturbatur, quod non totam terram inundet. VERS. 16. Beatus populus qui scit jubilationem. > Sanetos ejus apostolos beatos pronuntiat, quia B nimirum in nomine ac virtute ipsins fecerunt mira- bilia quæcunque fecerunt. VERS. 20. « Tunc locutus es in visione filiis tuis. Quando Deus exsistens Verbum natus est de mu - Hiere, et processit homo, manens uti erat Deus ; tunc unctionem propter te accipiens, nominatus est Christus. Cum enim Verbum esset Deus, et rex ante sæcula exsisteret, nostra sibi appropriavit, ut et nos ea quæ ipsius sunt adipisceremur. suum VERS. 27. Ipse invocabit me, Pater meus es tu. › Rursus hic per dispensationem incarnatus Deum Patrem appellat, dicens : Vado ad Patrem meum et Patrem vestrum, et Deum meum et Deum vestrum ". Propheta enim de ipso vaticinans ait : Puorum qui natus est esse Deum fortem, Patrem futuri saeculi 1. VERS. 34. ‹ Neque nocebo in veritate mea. › Semel vocat decreti certitudinem, ut quod non admittat mutationem. Illud autem: Juravi in sancto meo', id est, juravi per sanctitatem meam. Cum enim non haberet per quid majus jurare, per san- ctitatem suam juravit. VERS. 40. Profanasti in terra sanctuarium toum. » Omni securitate ipsum spoliasti : nam mœnibus civitatum quibus confidebat eversis, fiduciam amit- tens, in pusillanimitatem incidit. . Vers. 47. ‹ Usquequo, Domine, avertis in finem ? › D Memento, inquiunt qui hæc dicunt, quoniam natura mutabiles sumus, cum simus libero praditi arbitrio, ne ad impietatem exorbitemus. Possis stiam dicere naturam, eamque talem, secundum quam quis possit.aliquid molestiœ sustinere. Vers. 2, ‹ Deus meus, sperabo in eum. › Vides quantam habeat apud Deum. fiduciam ? Totum enim semetipsum quodammodo ipsi de- dicans, in eo omnem salutis spem habet. Ter beatus autem quisquis est istiusmodi ; et omni felicitate plenus erit. Canit igitur beatus David, et ait: Domine Deus virtutum, beatus homo qui sperat in te ". * II Reg. vii, 12. 11 Jean. xx, 13 Isa. 15, η βασιλείαν αὐτοῦ· καὶ οἰκοδομήσει οἶκον τῷ ὀνό . 17. 6. ματί μου, καὶ ἀνορθώσω τὴν βασιλείαν αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα. Εγώ ἔσομαι αὐτῷ εἰς Πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. • Σὺ δεσπόζεις τοῦ κράτους τῆς θαλάσσης, ο Ἡ ἀλήθειά σου, φησί, παρὰ τοῖς κυκλοῦσί σε ἡμεῖς δὲ μακράν σου τυγχάνοντες, τὴν σὴν μεγαλουρ γίαν ἀπὸ τῆς κατὰ γῆν τε καὶ θάλατταν προνοίας ὁρῶντες, ὁμολογοῦμεν, ὅτι δυνατὸς εἶ, καὶ ἡ ἀλήθεια σου κύκλῳ σου. Καταπραΰνεις γὰρ τοσαύτην οὖσαν τὴν θάλατταν, περιθεὶς αὐτῇ πύλας καὶ ὅρια, καὶ ὡς Δεσπότῃ δουλεύουσα κυρτουμένη πτήσσει, καὶ εἰς ἑαυτὴν καταράσσεται, πρὸς τὸ μὴ πᾶσαν ἐπικλῦσαι τὴν γῆν. • Μακάριος ὁ λαὸς ὁ γινώσκων ἀλαλαγμόν. » Τοὺς ἁγίους αὐτοῦ ἀποστόλους μακαρίζει, ὅτι δὴ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ καὶ τῇ δυνάμει αὐτοῦ ἐποίουν ὅτα ἐποίουν παράδοξα. • Τότε ἐλάλησας εν δράσει τοῖς υἱοῖς σου. » Οτε Θεὸς ὢν ὁ Λόγος ἐγεννήθη κατὰ σάρκα ἐκ γυναικὸς, καὶ προῆλθεν ἄνθρωπος, μένων ὡς ἦν Θεός· τότε τὴν χρίσιν διὰ σὲ λαβών, ώνομάσθη Χρι στός. Θεὸς γὰρ ἂν ὁ Λόγος, καὶ βασιλεὺς πρὸ αἰώνων ὑπάρχων, ιδιοποιήσατο τὰ ἡμέτερα, ἵνα καὶ ἡμεῖς τὰ αὐτοῦ πλουτήσωμεν. • Αὐτὸς ἐπικαλέσεται με, Πατήρ μου εί σύ. ν Πάλιν ἐνταῦθα οἰκονομικῶς ὁ σεσαρκωμένος θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλεῖ, λέγων· Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. Ὁ γὰρ προφήτης φησὶ περὶ αὐτοῦ, παιδίον γεννώμενον προφητεύων, Θεὸν ἰσχυρὸν ἔλεγεν αὐτὸν, Πατέρα τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. • Οὐδὲ μὴ ἀδικήσω ἐν τῇ ἀληθείᾳ μου. *Απαξ καλεῖ τὸ βέβαιον τῆς ἀποφάσεως, ὡς οὐ δεχομένης παρατροπήν. Τὸ δέ · @μεσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, ἀντὶ τοῦ, Ἄμοσα κατὰ τῆς ἁγιωσύνης μου. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ εἶχε κατὰ μείζονος ὁμόσαι, κατὰ τῆς ἁγιωσύνης ὤμοσε τῆς αὐτοῦ. • Ἐβεβήλωσας εἰς τὴν γῆν τὸ ἁγίασμα αὐτοῦ. Πάσης αὐτὸν ἀσφαλείας εγύμνωσας· ἐφ᾽ οἷς γὰρ εθάρρει τῶν πόλεων περιβόλοις, παυσάμενος τοῦ θαῤῥεῖν, ἐπὶ δειλίαν ἐκπέπτωκεν. • Έως πότε, Κύριε, ἀποστρέψῃ εἰς τέλος; ο Μνήσθητι, φασὶν οἱ ταῦτα λέγοντες, δει τρεπτοί τὴν φύσιν ὑπάρχομεν, ὄντες αὐτεξούσιοι, μήπως εἰς ἀσέβειαν ἐξοκείλωμεν. Λέγοις δ' ἂν ὑπόστασιν, καὶ τὴν καθ᾿ ἣν ὑποστῆναι τις δύναταί τι τῶν ἐπιπέ νων. ΥΔΑΜΟΣ Κ'. . Ὁ Θεός μου, ἐλπίζω ἐπ' αὐτόν. ο Ορᾷς ὅσην ἔχει παῤῥησίαν παρὰ Θεοῦ; Ὅλον γὰρ ἑαυτὸν ὥσπερ ἀναθεὶς αὐτῷ, ἐπ' αὐτῷ πᾶσαν ἔχει τοῦ σώζεσθαι τὴν ἐλπίδα. Τρισμακάριος δὲ ὁ τοιοῦ τος· καὶ ἀπάσης εὐημερίας ἔσται μεστός. Ψάλλει γοῦν ὁ μακάριος Δαβίδ, καί φησι· Κύριε, ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, μακάριος ἄνθρωπος ὁ ἐλπίζων ἐπὶ τέ. 13. PSALMUS XC. Psal. LXXXIII, HESYCHII PRESBYTERI

net, sed Psalmista Judam proditorem insinuat in ται, καὶ τοῦ Θεοῦ διηγεῖσθαι τὴν αἴνεσιν. "Αρχεται δὲ κεφάλαιον τῶν ὕμνων τοῦ ἁμαρτωλοῦ τὴν ἐπιστρο φὴν ἔχουσα. Τὴν ταπεινοφροσύνην θυσίαν ἀρεστὴν τῷ Θεῷ εἶναι τὸ Πνεῦμα ἐκτίθεται· Μακάριοι γὰρ οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν. Πῶς δὲ ἡμῶν τὸ πνεῦμα ἐπὶ τῷ ταπεινωθῆ- ναι συντρίβομεν ; Οταν καλὸν μὲν πράξαντες, μὴ ἐπαρθῶμεν, διηνεκῆ δὲ μνήμην τῶν ἁμαρτημάτων τῶν ἡμετέρων ἔχομεν. Εὐδοκίαν δὲ τὴν τοῦ Μονογενοῦς προσαγορεύει σάρκωσιν. Δῆλον δὲ ἀφ᾽ ὧν Παῦλος πρὸς Ἐφεσίους ἔγραφε· φησὶ δὲ οὕτως· Γνωρίσας ἡμῖν τὸ μυστή. ριον τοῦ θελήματος αὐτοῦ καὶ τὴν εὐδοκίαν αὐτ τοῦ ἦν προέθετο ἐν αὐτῷ εἰς οἰκονομίαν τοῦ πληρώματος τῶν καιρῶν. Ἐν ταύτῃ τοίνυν ἡ Σιών ἀγαθύνεται, διὰ τὸ ἐπιτελεσθὲν αὐτῇ τοῦ θείου δεί πνου μυστήριον ἕτερά τε πολλὰ τὰ παρ' αὐτῇ περ πραγμένα καὶ προελθόντα θαύματα. · Τί ἐγκαυχῇ ἐν κακίᾳ ; ν θαυμάζοντος καὶ ἀποροῦντος, ὡς εἰκὸς, τὸ προοί- μιον· ὅτι τοσοῦτόν τινες εἰς κακίαν προέκοψαν, ὥστε ἐφ᾽ οἷς δεῖ πενθεῖν, ἐπὶ τούτοις καυχῶνται. Πλὴν ὅτι τὸν μὲν Δωὴν ἡ ἱστορία περιέχει, Ἰούδαν δὲ τὸν προδότην αινίττεται ὁ Ψαλμωδός, δυνατὸν λίαν ἐν κακία γενόμενον, ὥστε τὸν εὐεργέτην καὶ τροφέα, καὶ διδάσκαλον προδοῦναι, καὶ μηδὲ τοὺς συνεχεῖς ἐλέγχους, μηδὲ τὰς παραινέσεις αἰσχύνεσθαι. • Ανομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν. » Ηνίκα τοῖς Φαρισαίοις ὁ Ἰούδας ἔλεγε· Τί θέλετέ μοι δοῦναι, κἀγὼ ὑμῖν παραδώσω αὐτόν; Οι · δὲ ἔστησαν αὐτῷ δ' ἀργύρια, καὶ ἀπὸ τότε ἐζήτει εὐκαιρίαν, ἵνα αὐτὸν παραδῷ. Ὥστε ὅλην τὴν ἡμέραν μελετῶν τὴν ἁμαρτίαν τῆς προδοσίας ἔμει νεν, μέχρις ἡ νύξ ἐπέστη, καθ᾽ ἦν τὸ δράμα ἔπραξε. • Αδικίαν ελογίσατο ἡ γλῶσσά σου. » Τὸ δὲ ὡσεὶ ξυρόν, τουτέστιν ἀναισθήτως τέμνοντα. Τί γὰρ ἐκείνου τοῦ δόλου ὀξύτερον, ὃν τῇ γλώσσῃ τῆς προδοσίας πρὸς τοὺς συλλαβόντας τὸν Ἰησοῦν συν- έθετο "Ον ἂν φιλήσω, αὐτός ἐστι, κρατήσατε αὐτ τόν; • Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην. ο Κακία ὁ διάβολος, ὡς κακὰ πάντα καὶ πᾶσι βου- λόμενος. Αγαθωσύνη δὲ ὁ Χριστός, Θεοῦ γὰρ ἡ ἀγαθότης κατὰ φύσιν. Ἴδιον ἀφεὶς τοίνυν τὸν Χρισ στὸν ὁ Ἰούδας, τὸν Σατανᾶν ἠγάπησεν· ἀλλὰ καὶ ἀδικίαν ὑπὲρ τὸ λαλῆσαι δικαιοσύνην εἵλατο. Εξόν γὰρ αὐτῷ τὴν ὄντως δικαιοσύνην λαβεῖν, καὶ μετὰ τῶν λοιπῶν ἀποστόλων κηρύττειν τὸ Εὐαγγέλιον· εἰς τὴν ἀδικίαν δὲ ἑαυτὸν τῆς προδοσίας ἐνέβαλε. Τὸ δὲ αὐτὸ πάσχει πᾶς ὅστις κατηγορία χαίρει, καὶ λοι δορεῖ τὸν ἀδελφὸν, ἡδύτερον τὴν ἀδικίαν, τουτέστι A laudes aggredi. Exorditur autem laudes Dei a con- versione peccatoris. Docet hic Spiritus sanctus humilitatem esse sa- crificium Deo placitum: Beati enim pauperes spi- ritu, quoniam ipsorum est regnum cælorum ". Sed quonam modo spiritum nostrum per humilitatem conterimus? Sane cum recte factis non extollimur, sed perpetuam delictorum nostrorum memoriam 3. retinemus. Bonam voluntatem seu beneplacitum appellat Unigeniti incarnationem, hoc autem manifestum est ex iis quæ scribit Paulus ad Ephesios; sic enim ait : Ut notum faceret nobis sacramentum voluntatis suæ secundum beneplacitum ejus, quod proposuit in eo in dispensationem plenitudinis temporum 23. Hac ergo bona voluntate Sion beneficiis cumulatur, tum propter mysterium divinæ cœnæ quod in ipsa paractum est, tum propter miracula quæ in ea edita Quid gloriaris in malitia ? › Iloc prooemium est quasi admirantis et obstupe- scentis; quod nimirum aliqui ad tantam devenerint malitiam, ut in iis glorientur, de quibus lugere oportuerat. Cæterum historia quidem Doec conti- malitia potentem evasisse, eo usque, ut benefacto- rem, et educatorem, et magistrum proderet, ne- C que assiduas increpationes, neque admonitiones revereretur. VERS. 4. • Iniquitatem tota die. Quando Judas dixit Pharisæis : Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tradam? At illi constituerunt ei triginta argenteos. Et exinde quærebat opportunitatem ut eum traderel ** : itaque tota die meditationi pro- ditionis immorabatur, donec nox instaret, in qua facinus hoc patravit. • Injustitiain cogitavit lingua tua. Illud vero sicut novacula, id est, insensibiliter se- eans. Quid enim acutius isto dolo, quem lingua proditoria composuit ad illos qui Jesum comprehen- derunt Quemcunque osculatus fuero, ipse est, tenele eum VERS. 5. Dilexisti malitiam super benignita- tem. > Malitia est diabolus, utpote qui omnia mala atque omnibus velit. Benignitas vero Christus est, quo- niam natura sua Dei bonitas exsistit. Suo igitur Christo derelicto, Judas Satanam dilexit; quin et iniquitatem magis, quam loqui æquitatem elegit. Poterat enim vere justitiam recipere, et cum cæte- ris apostolis Evangelium prædicare; verumtamen ad proditionis iniquitatem semet ipse dejecit. Hoc ipsum usuvenit omni qui accusatione gaudet, et calumniatur fratri suo, cum lubentius iniquitatem, * Matth. V, 13 Ephes. 1, 9. VERS. 3. * Matth. xxvi, 13, 16. 25 Matth. xxvt, 48. FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ'. sunt. PSALMUS LI.

hoc est mendacium, loquatur, et sileat justi- tiam, id est virtutem, quam proximus ejus pos- sidet. Vers. 7. Propterea Deus destruet le. › Hæc omni quidem homini doloso, sed multo maxime ad proditorem dicuntur. Deus enim ipsum sustulit in finem, et de tabernaculo, id est, de loco discipulatus transtulit, et tanquam spinosæ plan- tæ radicem de terra viventium, de apostolorum agricultura evulsit. • Speravi in misericordia Dei., Quadrant hæc verba quoque Petro negationem suam in memoriam revocanti, qui sicut oliva fru- ctifera in domo Dei, id est, in fide semper consti- tit; licet ad exiguum tempus negationis æstum sustinuerit : verumtamen minime exaruit : siqui- 1 dem poenitentiæ lacrymis radicem irrigavit. Pro- pterea, inquit : Confitebor tibi, quia fecisti. Quid fecisti? Misericordiam, benignitatem, commisera- tionem. Quia eum qui negaverat, mysteriorum præ- conem effecisti, columnam titubantem confirmasti, et eum qui erraverat, pastorem agnorum consti- tuisti. Bonum autem non Judaeis, neque idololatrice morbo laborantibus, sed in conspectu sanctorum qui per gratiam et lætitiam justificati sunt. His enim nomen ejus bonum. Quid enim Jesu appellatione suavius ? Exspecto autem : ad quid? quoniam qui exspectat in finem, hic salvus erit. VERS. 1. ‹ Dixit insipiens in corde suo. › Cujus enim erat istud dicere, nisi insipientis ? de quo Isaias dixit: Fatuus falua loquetur, et cor ejus vana intelliget ". Qualia ista? Quoniam cum prava quædam et absurda patrantes, et Dei erga ipsos longanimitatem aspicientes, tanquam benigno, et malorum toleranti gratias agere, et laudes deferre oporteret, ad stolidital.m exorbitant, Deum res humanas non intueri, sed indifferenter ac temere cuncta ferri arbitrantes. VERS. 2. . Corrupti sunt et abominabiles facti. » Morbus qui per maledicum diffunditur, alios quoque in iniquitatibus corrumpi facit, et Creatori suo abominabiles exsistere, tanto virtutis defectu laborantes, ut nullum penitus bonum operentur. Cæterum per insipientem, idololatrorum insaniam insinuat. Dicentes enim in corde suo non esse Deum, ligneorum ac lapideorum deorum simulacra fabricati sunt. Per iniquitatem, quæ legis est trans- gressio, Judæos insinuat, quos incredulitate corru- ptos, Deus abominatus est. VERS. 3. Deus de cœlo prospexit. › Usque adeo enim Deus desiderat veritatem, ut cum res onines nostras exacte cognoscat, attanien per suam nobiscum condescensionem, quasi per fenestellam, prospiciat, res humanas accurate nosse volens. Utique Christi adventum manifeste intelli- Α τὸ ψεῦδος λαλῶν, καὶ τὴν δικαιοσύνην σιωπῶν, δη- λαδὴ τὴν ἀρετὴν, ἣν ὁ πλησίον κέκτηται. • Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε. Ταῦτα παντὶ μὲν δολίῳ, πολὺ δὲ μᾶλλον πρὸς τὸν προδότην λέγεται· καθεῖλεν γὰρ αὐτὸν ὁ Θεὸς εἰς τέλος, καὶ ἀπὸ τῆς σκηνῆς, τουτέστιν ἐκ τοῦ τόπου τῆς μαθητείας μετέστησεν, καὶ τὴν εἶζαν ὡς ἀκαν θώδους φυτοῦ ἐκ γῆς ζώντων, ἐκ τοῦ γεωργίου τῶν ἀποστόλων ἐξέτιλεν. • Ηλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ. » Αρμόττει ταῦτά γε τὰ ῥήματα Πέτρῳ εἰς ἀνά- μνησιν ἐρχομένῳ τῆς οἰκείας ἀρνήσεως, ὅστις ὡς ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, τουτέστι, τῇ πίστει διηνεκῶς ἱστάμενος, εἰ καὶ πρὸς μικρὸν ὑπέστη τὸν καύσωνα τῆς ἀρνήσεως, ἀλλ' ὅμως οὐκ εξηράνθη. Τῷ γὰρ δακρύῳ τῆς μετανοίας τὴν ρίζαν επότισεν. Διὰ τοῦτό φησιν, Εξομολογήσομαί σοι, ὅτι ἐποίησας. Τί ἐποίησας; Έλεος, χρηστότητα, συμ- πάθειαν. Οτι τὸν ἀρνησάμενον κήρυκα τῶν μυ στηρίων ἐποίησας, στύλον τὸν σαλευθέντα κατέστη- σας, καὶ ποιμένα τῶν ἀμνῶν τὸν πλανηθέντα ἐποίησ σας. Χρηστὸν δὲ οὐκ Ἰουδαίοις, οὐδὲ εἰδωλολατρείαν νοσοῦσιν, ἀλλ' ἐναντίον τοῖς ὁσίοις, τοῖς διὰ χάρι τος καὶ εὐφροσύνης δικαιωθείσι. Παρὰ τούτοις γὰρ τὸ ὄνομα αὐτοῦ χρηστόν. Τί γὰρ τοῦ Ἰησοῦ προσηγού ρίας χρηστότερον ; Ὑπομένω δέ· διὰ τί ; Ἐπειδὴ ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται. ΨΑΛΜΟΣ ΝΒ'. • Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ. Τίνος γὰρ ἦν τοῦτο λέγειν, ἀλλ᾽ ἢ ἄφρονος; περὶ οὗ Ησαΐας ἔλεγεν· Ο μωρὸς μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια φρονήσει. Ποια ταῦτα; "Οτι φαῦλά τινα καὶ ἄτοπα ἐργαζόμενοι, καὶ τὴν ἐπ' αὐτοῖς τοῦ Θεοῦ μακροθυμίαν βλέποντες, δέον εὐχα- ριστεῖν καὶ δοξάζειν ὡς χρηστὸν, καὶ ἀνεξίκακον, εἰς παραφροσύνην ἐκτρέπονται, οὐ νομίζοντες θεὸν ἐφορᾷν τὰ ἀνθρώπινα, ἀκρίτως δὲ καὶ αὐτομάτως φέρεσθαι. • Διεφθάρησαν καὶ ἐβδελύχθησαν. Η τοῦ βλασφήμου διαδοθεῖσα νόσο; τοὺς ἄλλους ἐν ἀνομίαις παρασκευάζει φθείρεσθαι, βδελυκτούς τε εἶναι τῷ Κτίσαντι, ἀπραξίαν τῆς ἀρετῆς τοσαύτην νοσοῦντας, ὥστε μηδὲν αὐτοὺς ἀγαθὸν ἐργάζεσθαι. ᾿Αλλὰ γὰρ διὰ τοῦ ἄφρονος τὴν τῶν εἰδωλολατρών μανίαν αινίττεται. Λέγοντες γὰρ ἐν καρδίᾳ οὐκ εἶναι Θεόν, εἴδωλα ξυλίνων θεῶν καὶ λιθίνων ἐποίησαν. Διὰ δὲ τῆς ἀνομίας, ἥτις ἦν τοῦ νόμου παράβασις, τοὺς Ἰουδαίους αινίττεται, οὓς τῇ ἀπιστίᾳ φθαρέντας, ὁ Θεὸς ἐβδελύξατο. . Ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν. » Τοσοῦτον γὰρ ὁ Θεὸς ἀληθείας ἐφίεται, ὅτι πάντα γινώσκων ἀκριβῶς τὰ ἡμέτερα, ὅμως διακύπτει, και θάπερ ἀπό τινος θυρίδος τῆς πρὸς ἡμᾶς συγκαταβά σεως, διαγνώναι θέλων ἀκριβῶς τὰ ἀνθρώπινα. ᾿Αλλὰ γὰρ σαφῶς Χριστοῦ τὴν ἐπιδημίαν λέγει, ὅ se ]sa. XXXII, 6 HESYCHII PRESBYTERI PSALMUS LII.

ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν, ἡνίκα ἡμῖν μετὰ σαρκός ἐπεδήμησεν. Ωσπερ γὰρ ὁ παρακύπτων ἀφ᾽ ὑψηλοῦ τόπου, ἄνω μένων, κάτω τῇ ἐνεργεία γίνεται, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς μένων, τῇ γῇ διὰ σαρκὸς ἐπεδήμησε. Τίνος χάριν ; Του ἰδεῖν, εἰ ἔστι συνιών, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν. Οὐκο οὖν οὐ τὰς πράξεις τοσοῦτον τῶν ἀνθρώπων κατῆλ- θεν ἐπισκέψασθαι, ὅσον ἰδεῖν εἴ τινα ὅλως θεογνωσίαν ἔχουσιν, εἰ ἐν πίστει τὸν Θεὸν ἐκζητοῦσι. • Οὐχὶ γνώσονται πάντες. ο Πάντες μὲν οἱ τοὺς πένητας ἀδικοῦντες, καὶ τὰ τοῦ πλησίον ἁρπάζοντες, βρώσει ἄρτου τὸν λαὸν τοῦ Θεοῦ ἐσθίειν εἰκότως λέγονται· τροφὴν γὰρ τῆς ἑαυτῶν πλεονεξίας τὴν ἀδικίαν, τὴν εἰς ἐκείνους ἔχουσι. Νομίσεις δὲ μάλιστα τοὺς διδασκάλους τῶν Β Ἰουδαίων λέγεσθαι. Ὑπὲρ γὰρ ἀγνωσίας τὸν νόμον ὡς ἐδόκουν ἐκδικοῦντες, τῇ δὲ ὕβρει τοῦ νομοθέτου ἀνομίαν ἐργαζόμενοι, οὗτοι τὸν λαὸν τοῦ Θεοῦ ἤσθιον βρώσει ἄρτου, ἕνεκα πλησμονῆς καὶ γαστριμαργίας προσωπολήπτοῦντες, καὶ τὸν νόμον ἐν τῷ διδάσκειν παραβαίνοντες. Περὶ τῶν Ἰουδαίων λέγει· τὸν γὰρ ἀληθῶς Θεὸν τὸν Χριστὸν οὐκ ἐπεκαλέσαντο, καὶ ἐφοβήθησαν φό 6ον περιττόν, ἔνθα οὐκ ἦν φόβος, ὅτε πρὸς ἀλλήλους ἔλεγον· Ἐὰν ἐάσωμεν τὸν ἄνθρωπον τοῦτον, ἥξουσιν οἱ 'Ρωμαῖοι, καὶ ἀροῦσιν ἡμῶν τὸν τό πον καὶ τὸ ἔθνος. Καίτοι οὐκ ἂν τοῦτο ἐγίνετο, εἰ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἐφύλαξαν. Ομοίως δὲ καὶ πάντες ἄνθρωποι ὅσοι τὸν Θεὸν ἐπικαλεῖσθαι ῥᾳθυ- μοῦσιν, ὃν μὲν δεῖ φόβον οὐ φοβοῦνται, τῇ εἰς Θεὸν ἀπιστία. Φοβοῦνται δὲ μάτην τὰς τῶν ἀνθρώπων ἀπειλάς, καὶ τὰς τῶν ἐχθρῶν δυναστείας, οὐκ εἰδό τες ταῦτα μηδὲν ἡμᾶς, ὅταν ἔχομεν τὴν εὐμένειαν τοῦ Θεοῦ, παραβλάπτοντα. ᾿Ανθρωπαρέσκων δὲ περὶ τούτων λέγει· ἀεὶ γὰρ τοῖς ἀνθρώποις ἀρέσκειν παρὰ τὸν Θεὸν βούλονται, ὧν ὁ Θεὸς τὰ ὀστᾶ, δηλαδὴ τὰς φυλὰς διεσκόρπισε. Κατησχύνθησαν. "Ον γὰρ νεκρὸν καλοῦσιν, ὑπὸ τούτου διώκονται. Τὰ δὲ αὐτὰ καὶ τοῖς τυχοῦσιν ἀνθρωπαρέσκοις ἐπέρχεται· τὰ γὰρ ὀστᾶ αὐτῶν, τουτέστιν ὁ πλοῦτος καὶ ἡ δόξα ὑπὸ Θεοῦ σκορπίζεται. Διὰ τί ἀπὸ τῆς Σιών, καὶ οὐκ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, οὐκ ἀπὸ τοῦ ναοῦ, οὐκ ἀπὸ τῆς κιβωτοῦ, οὐκ ἀπὸ τῶν ἁγίων ὁ Προφήτης τὸ σωτήριον εὔχεται ; Ἐπειδὴ ἐκεῖ ἡμῖν ἀπέδωσεν ὁ Χριστὸς τὸ ἀρχαῖον ἐμφύσημα. " Οπερ δῆλον ἐπήγαγεν· Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι Κύ- ριον. Ἠχμαλώτευσεν γὰρ ἡμῶν ὁ Σατανᾶς δι' ἀπάτης τὴν κοινωνίαν τοῦ Πνεύματος· ἀλλ' ὁ Χριστὸς αὐτὴν ἐν τῇ Σιὼν ἀπέδωκε διὰ τοῦ τῶν ἀποστόλων έμφυσή- ματος. Διὰ τί δὲ Ἰακώβ, ἀγαλλιάσεται πρότερον, καὶ τότε Ἰσραὴλ εὐφρανθήσεται, ἑνὸς ὄντος ; Ἐπει- δὴ Ἰακώβ πτερνιστὴς ἑρμηνεύεται, Ἰσραὴλ δὲ νοῦς ὁρῶν Θεόν. Χρήζομεν δὲ πτερνισταί γενέσθαι πρότερον, τουτέστι διαβόλου, καὶ τότε ἡμῶν ὁ δι- ωρατικὸς νοῦς τῇ κατὰ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ θεωρία εὐφραίνεται. A git, qui de colo prospexit, quando ad nos in carne venit. Quemadmodum enim qui ex alto loco prospi- cit, sursum manens, per operationem suam deor- sum sit sic etiam Christus in sinu Patris manens, per carnem descendit in terram. Cujus rei gratia ? ut videat, si est intelligens, aut requirens Deum. Ita- que non tam actiones hominum inspecturus adve- nit, quam ut videat utrum omnino aliquam Dei notitiam habeant, hi qui in fide Deum requi- runt. VERS. 5. « Νonne scient omnes. Omnes qui pauperibus injuriam inferunt et res proximi diripiunt, cibo panis populum Dei devorare merito dicuntur : nam pro avaritiæ suæ pabulo ha- bent injustitiam, quam in ipsos exercent. Existima- bis autem potissimum hæc dici de magistris Judæo. rum. Nam qui ab ignorantia legem quodammodo vindicare videbantur, sed ad legislatoris contume- liam operabantur iniquitatem, hi cibo panis legem Dei devorabant, dum præ saturitatis ac ventris studio personas acciperent, et in docendo legem violarent. De Judæis loquitur, qui Christum verum Deum non invocarunt, et timuerunt timore supervacaneo, ubi non erat timor, quando ad invicem dicebant : Si dimittimus hunc hominem, venient Romani, et lol- lent nostrum locum et gentem ". Verumtamen hoc minime evenisset, si fidem in ipsum custodivissent. Simili quoque ratione omnes homines qui Deum invocare negligunt, præ incredulitate in Deum non timent timore quo oportet: in vanum autem minas hominum et inimicorum potentias metuunt, ne- scientes ista nihil nobis officere quando propitium habemus Deum. Loquitur autem de iis qui homini- bus placere student, siquidem hi semper homini- bus præ Deo placere volunt; quorum Deus ossa, id est tribus, dispersit. Confusi sunt. Nam quem mortuum appellant, ab hoc infestantur. Cæterum hæc eadem quoque quibusvis, qui hominibus pla- cent, eveniunt : ossa enim eorum, id est divitiæ, et gloria a Deo dissipantur. Cur ex Sion, et non a caelo, non a templo, non ab arca, non a sanctis propheta salutare depreca- tur? Quia nimirum illic antiquam nobis Christus inspirationem tradidit. Quod utique subjunxit : Cum converterit Dominus. Satanas nimirum per deceptionem captivaverat nostram Spiritus participationem; sed Christus eam in Sion restituit, quando apostolis insumavit ”. Cur autem Jacob prior exsultabit, ac deinde Israel lætabitur, cum unus idemque sit? Quia nimirum Jacob supplantator interpretatur, Israel vero mens videns Deum. Debemus enim prius fieri supplanta- tores, scilicet diaboli; ac tunc perspicax mens nostra pro viribus suis Dei contemplatione læta- tur. 17 Joan. x1, 48 28 Joan. ΧΧ, 22. FRAGMENTA IN PSALMOS.

PSALMUS LIII, ÀFAAMOE NI". Ark «o0s0 yapà yaioik và GUpmavca Gips pov, va máaa sv jzepxosufoy Quvápzow d vont Saxóc- was. nal. ürbug cipi ud; vavsdAaats bmtaméa- Seen. Uo) vào iral; mph. O:by $uüy buayóp- [Rm xat àvátinaec. Kot váo ziay Mav supcalele vai qu- Aáyüpumot, &sz « eig Otxxoviay &sosceoógevat cv geXMóvsov ylngovouety auenpfay. » Torrapooy drtal- Xuácn và cównavia cípspov, xal d quoi cxtp- s&o. 'O obpaybc váp kExvolrezu, d vri civ Baoüda TOU mavis &gawüs Umoüiyecat. Nalapi vhy "Eühy. ygoogévn, vbv fic "Ey. gutoopyby Eyxonátevat. '0 Hazho «Gv obytipuüv, ei dvügumiyn) 5ayamtáv, "i pówp móvog && ajvoU Yevvxüives pyrotedevai - Δ τὶ, ....0..ὄὕσδδ« .«ὲ 7 « Ὁ θεὺς, ἐν τῷ ὀνόματί σου. » Μὴ διὰ πράξεις, φησὶν, οὐδὲ γὰρ ἀξιοχρέους ἔχω, μὴ διὰ πατέρων εὐγένειαν (ἄλλος γὰρ ἄλλον διασώς- ζειν οὐ δύναται), ἀλ1᾽ ἐν τῷ ὀνόματί σου" εἰ γάρ- το! αὕτη σωτηρία διηνεχὴς καὶ ἄπυλος ἴσταται. Εἰ γὰρ λῃσταῖς τινες ἢ βαρθάροις περιπεσόντες, εἶτα ὄνομα δυναστῶν παραγαγόντες, ὡς ἐχείνων οἰκεῖοι τοὺς κινδύνους ἐκφεύγουσι, πῶς οὐ πολὺ μᾶλλον ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ ἀπὸ πάσης ἐπιδουλῆς δαιμόνων σωζόμεθα; ᾿ « Καὶ ἐν τῇ δυνάμει: σου χρίνον με.» : Κρίσιν, οὐχ ὅτι καταχριθῶμεν, ἀλλ᾽ ὥστε ἐλευθε- ρωθῆναι τοῦ τυραννοῦντος βουλεύεται " διόπερ ἐν } δυναστείᾳ κριθῆναι προσηύξατο" ἕνα τοῦ ἀντιδίχου εἴτε τοῦ αἰσθητοῦ, εἴτε τοῦ νοητοῦ τῇ δυναστείᾳ τοῦ Θεοῦ χειρωθέντος, ἡμεῖς γενώμεθα τῶν ἐπηρεα- ζόντων ἀλλότριοι. « Ὁ θεὺς, εἰσάκουτον τῆς προσευχῆς μου.» Οὐδὲν γὰρ ὅπλον πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ὑπὲρ τὴν εὺ- χὴν ἰσχυρώτερον ἔχομεν, μόνου ἐὰν τοῦ ἄξια τοῦ Θεοῦ προσευξόμεθα, ὅπερ ὁ Προφήτης ἑαυτῷ συνειδὼς ἐνωτίσασθαι τὸν Θεὸν τὰ ῥήλατα τοῦ στόματος βού- λεται, ἵνα διαγνοὺς, ὅτι οὐδὲν ἀνθρώπινον ζητεῖ, τὴν θυσίαν τῆς προσευχῆς προσδέξεται. ; «Ὅτι ἀλλότριοι ἐπανέστησαν. » ἸΑλλότριοι πάντες οἱ μὴ φρονοῦντες τὰ τοῦ Θεοῦ, χὰν συγγενεῖς, χἂν φίλοι, χἂν ἀδελφοὶ τυγχάνωσι, » Διὸ χαὶ ἐπιθουλεύειν ἡμῖν ὡς ἀλλότριοι ἀλλοτρίοις, χαὶ συγγενεῖς ὄντες, πολλάχις οὐχ αἰσχύνονται. Οἱ γὰρ ἑαυτοὺς ἀλλοτριώσαντες τοῦ Θεοῦ, πῶς πολὺ μᾶλλον καὶ τοῦ νόμου τῆς φύσεως ἀλλότριοι γίνον- ται; Ἱκραταιοὺς δὲ τοὺς ἰσχυροὺς τῇ κακίᾳ λέγει, οἵ- τίνες εἰς τοσοῦτον ἰσχυρὰν καὶ ἀνένδοτον τὴν πονη- οίαν κέκτηνται, ὥστε καὶ εἰς ἐαντὴν ἐπιδουλεύειν πὴν Ψυχὴν, οὐ μόνον τὸν αἰσθητὸν ἡμῖν, ἀλλὰ χαὶ τὸν νοητὸν κατασκευάζοντες θάνατον. « Ἑξομολογήσομαι τῷ ὀνόματί δον.» "Αχούσιον γὰρ θυσίαν ὁ Θεὸς οὐ προσδέχεται" οὖ- δέποτε γὰρ τῷ προσφέροντι, ἀλλὰ τῷ ἀναγχάζοντι τὴν προσφορὰν λογίζεται, Ὅπερ εἰδὼς καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος, ἔλεγε" Μὴ ἐκ Δύπης ἢ ἐξ ἀνάγχης " . ἑλαρὸν: γὰρ δώτην ἀγαπᾷ ὁ Θεός. Σὺ ὃὲ καὶ ἀπὸ χαιροῦ τὸ ἑκούσιον νόησον. Ἰϊολλάκις γὰρ θλίψει πεν ριπεσόντες γινόμεθα ἑαυτῶν εὐλαδέππερο!. Χρὴ δὲ ἡμᾶς καὶ τῆς θλίψεως μεταδληθείσῃς παραπλησίως εὑρίσκεσθα:. Τῶν πολεμίων τὸν ὄλεθρον θεασάμενος, ἐξημολό- χῆσιν εἶπεν τὴν εὐχαριατίαν " ἀγαθὸν γὰρ τὸ ἐπ᾿ αὐτῇ κατόρθωμα" ὁ γὰρ εὐχαριστῶν τῷ εὐεργέτην φιλοτιμώτερον αὐτὸν ἐν τοῖς ἑξῆς ἐργάζεται " ἡ δὲ τῶν ἀμαρτημάτων ὧν ἔχει καὶ τῶν μελλόντων λύ- τρῶσις, αὑτῷ ἐργάξεται οἰκείωσιν Θεοῦ, Ἐλπίδα τῶν ϑελλόντων ἀγαθῶν, πάσης θλίψεως ἀπαλλαγὴν, ὥστε εἰς μαχαριότητα τῷ τοιούτῳ ὁ ϑίος μεθίσταται. ** M Cor. αν, 7.

YAAMOE NX. PSALMES LIV. ὑ Ουδρτορίον ουμοία, Ποῦϊδ ΡΑυϊίον φαυάθη! σαι- αἶα, ἂρ ποϊνογβὶ οἰ οϑίία πὶ υἱγίαθιπι ΒΡ ὉΠ ΠΆ]08 οὐ θίμοβ, θθι Ἀ4 π08. ΘΟμΟ ΔΙ ΙΘἢ1 οὐ ἰρϑὶ οοπο Πμεῖ βορουην45). που πα! ββῖινα δηΐην ἐρ515 ἐθὶ ποβίγὰ αἱ Θόμπῖ ον οἰποπ δι θηδ τογουβίο, ργοσροεβίοηυς, φᾷ πνυπογθι βίαν δίημο ρτογοοιῖο, γα! 6 μη ρμὸ τὐἰβο τ οονάθ5. βιεΐ, ΡΓορθπβίονίψας διανο ἴπ Πὸ- λΐατην σοπ 5, ὙΠ} ἐγ 581 ἴῃ ΘΟΓΙΙΠ τ Πἰβιου 1, 41 δ8ὴὲ Γυταν] ᾿νου θα 5. 5} 15...» απο! ἰιαάπο Ῥᾶγὶ οχβϑιίίθηι θαυάΐυ, δ ΒΆΠ Ὁ πάτυρα, ΟἸΐρρὸ οσίαηὴ τοιαμὰ ρα πάγει, (Ογγα ἀμ νο δὲ Πθροηι οἰμὰ- δα αι. 5αβοῖρι! : Ναχατοῖ, Βήθιν. ΠΠδιὰς ἰπηΐτοια, ἴρβασι 41 Ευ δὴ ρ᾽αμίαν!! δία σοπνρί σοί υν, Ῥαλον, {116 αὐ ιβονεογἀϊαγιμη, 50}}}5 [058 50}1 παΐο οΧ ἦρθο, : EOAROMVGS Liv. Vens.1. « in finem, in corminibus inlellectus David, » Psalmus hic eumdem quoque scopum habet :de- scribit enim hominem tentationibus examinatam : propterea monet, ut eum intelligentia eum eanarmus illij qui a tentationibus liberare possit. Caeterum perspicua quoque Dominiearum passionum pro- phetia proponitur. Vgns. 2, « Exaudi, Deus , orationem meam. » Christo hx orante nos pariter oremus, et. servi Dominum et divitem pauperes imitemur : ipse vu:t. preces nostras exaudiri, et minime despici depreca- tionem, que pro salute generis exsistal, eum sit pri- mitize jllorum pro quibus obit legationem. Prietcrea ? eliam quomodo orandum sit. ostendere volens : Au- ribus, inquit, percipe , et ne. despexeris. Frequenter enim nostram orationem audiens, tanquam nul- lius preti et. auditu suo indignam, despicit reji- citque. Vrns. 5. « Coniristatus sum in exercitatione mea.» Expende, inquit, quisnam silis qui. orat, scilicct Filius Patris, ejusdem eum. ipso substantie Rex. sed formam servi gerens, ut figmentum nostrum salvuin faceret. Exercitationem vocat illam. in meditando cleva- tonem, quam sustinuit, Dominus, dum res nostras expendereb; propter quas etiom conturbabatur, quod ad lantam. dementiam. devenissemus, ut illi, , qui pro nobis currebat, erura. suceidereinus, et oh - ^ stacula poneremus illi, qui ad servandum —adve- nerat. Ice. etiam Caiaphas, et Judas ae commili- iones eorum faeiebanl; de quibus in. decarsu ser- monissubjunxit: 4 voce inimici, et « tribulatiove peccatoris; inimicum appellans Caiapham, ut qui iempore judicii voeem istiusmodi contra Salvalo- rem emittere ausus sit: Dlusphemavit ; quid adhuc quezitis | Vulgata egemus testibus]? ? peccatorem vero Judam. Quonodo enim non peceator sit, qui prece - ptorem prodidit 24 quo, utpote discipulo ac proditore, vehementer afflietus , subjungit ea quz sequantur. Vens. 0. « Timor et tremor venerunt super me.» lloc tentatis eL afilielis. proprium est, ui non so- lum timore ac tremore, sed etiam. Lenebris. seeun- D dum auimam deficientes. corripiantar. Quin et Chri- stus, tanquam verus ac siacerus páslor, pro grege suo limuit Ltreinuilque : siquidem merentem ac doleutem uil prohibebat timere ae iremere, cunt absque peccato omnia nostra pateretur : itaque etam tenebra nostre ipsum obumbrarunt. Quin potius tenebras illas. intelligit, qua mundum con- texerant tempore crucis asexta hora usquead nonam, Nüns, 7. « Et dixi : Quis dabit mihi pennas? » Peunas vocat apostolos : in ipsis enim per tolunt terrarum orbem Christi mysterium volasil, et quasi inxovellis Ecclesiis requievit : ipsis. quodamniodo *! Matth. xxi, 69.

alas columba, id est Spiritus sancti dispensatione A plenas, optat. Particula autem quis non est hic baʼsitantis, sed potius desiderantis et urgentis. VERS. 9. Exspectabam eum qui salvum me fecit a pusillanimitate spiritus et tempestate. > Pusillanimitatem vocat contumeliam, tempestatem vero vigorem, et violentiam, ac vehementiam ten- tationis; e quarum utrisque a Deo auxilium præsto- landum. Christus autem non tanquam sibi ipsi hoc petit, sed apostolis animo deficientibus tempore passionis, ita ut increpando ad ipsos dixerit: Sic? Non potuistis una hora vigilare mecum? Vigilate, et orale, ut non intrelis in tentationem ". Quod si con- spiratio in malo mala sit, etiam e diverso magnum bonum est, dissipatio in malo conspirantium. Qui įtaque in turris ædificationem consenserant, cum haberent vocem unam et labium unum, omnes im- pediti fuerunt, maxima impietate confusi, quod non amplius haberent vocum consensionem. Quando malitia in semetipsa divisa fuerit, securi sumus qui ab illa oppugnamur non amplius enim insidiis ejus creditur. Etenim Christo miracula fa- ciente Judæorum linguæ divisæ sunt : atque alii quidem dicebant : Non est hic homo a Deo, quia Sabbatum non custodit. Alii autem dicebant : Quo- modo potest homo peccator talia signa facere? Et schisma erat inter eos VERS. 10. Quoniam vidi iniquitatem et contradi- ctionem. > Dum Christus inique judicabatur, contentio facta est, Pilati scilicet et principum sacerdotum Judæo- rum : illo quidem dicente: Nihil invenio causa in hoc homine ss ; ipsis vero respondentibus : Nos legem habemus; et scimus quia secundum legem nostram debet mori 3. VERS. 11. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus iniquitas et labor in medio ejus. › Die quidem, id est tempore crucis; nocte vero, id est tempore proditionis ; super muros, id est super sacerdotes ipsi enim sunt muri populi : fortes quidem, dum secundum legem sacerdotii vivunt; cariosi vero ac ruinosi, quando a dignitate sua aliena tractant. Iniquitatem vero et laborem in medio ejus D et injustitiam vocat servitutem litteræ : iniquitatem, quia legem spiritaliter non servarunt : injustitiam, quia tantis a Patre beneficiis affecti, medicum et altorem suum cruci tradiderunt. Non defecit autem de plateis ejus usura et dolus. Fortassis quidem etiam Judeorum avaritiam taxat; qui, dum lex ipsos fe- nerari prohiberet, dolo usuras aliis artificiis extor- quebant. Cæterum deceptionis fenus est hypocrisis: hæc una cum dolo de Hierosolymæ plateis minime defecit in iis enim tanquam in virtutibus valde pra fidebant. Verumtamen et nos caveamus, ne die έπαυσε· τούτοις οἷα πτέρυγας περιστερᾶς, τουτέστι πλήρεις τῆς χορηγίας τοῦ Πνεύματος, βούλεται. Το δὲ τίς οὐκ ἀποροῦντος ἐνταῦθα, ἀλλὰ τὸ μᾶλλον ἐπισ θυμοῦντος καὶ κατεπείγοντος. • Προσεδεχόμην τὸν σώζοντά με ἀπὸ ὀλιγοψυχίας καὶ καταιγίδος. » Ολιγοψυχίαν τὴν λοιδορίαν καλεῖ, καταιγίδα δὲ τὴν ἀκμὴν τοῦ πειρασμοῦ, καὶ βίαν, καὶ σφοδρότη τα· ὧν ἐξ ἑκατέρας χρὴ παρὰ Θεοῦ προσδέξασθαι τὴν βοήθειαν. Ὁ Χριστὸς δὲ οὐχ ὡς ἑαυτῷ τοῦτο προσ- εύχεται, ἀλλὰ τοῖς ἀποστόλοις ὀλιγωροῦσι κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους· ὥστε καὶ πρὸς αὐτοὺς ἐπιτιμῶν εἶπεν· Οὕτως ; οὐκ ισχύσατε μίαν ώραν γρηγορή σαι; Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσ έλθητε εἰς πειρασμόν. Εἰ ἐπὶ κακῷ συμφωνία δει- Β νὸν, καὶ ἐκ τοῦ ἐναντίου μέγα ἀγαθὸν ἡ τῶν ἐπὶ κακῷ συμφωνησάντων διάλυσις. Καὶ οἱ ὁμονοήσαντες γοῦν ἐπὶ τῇ πυργοποιίᾳ, τὸ ἔχειν φωνήν μίαν καὶ χεῖλος ἓν, πάντες ἐνεποδίσθησαν, μεγίστη δυσσεβεία συγχυθέντες, ὡς μηκέτι ὁμοφωνίαν ἔχειν. Οταν ἡ κακία καθ᾿ ἑαυτὴν μερισθῇ, ἔχομεν τὸ ἀσφαλὲς οἱ παρ' αὐτῆς πολεμούμενοι· οὐκέτι γὰρ αἱ ἐξ αὐτῆς ἐπιβουλαὶ πιστεύονται. Τοιγαροῦν τοῦ Χρι- στοῦ θαυματουργοῦντος τῶν Ἰουδαίων αἱ γλῶσσαι διῃρέθησαν· καὶ οἱ μὲν ἔλεγον· Οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος οὗτος, ὅτι οὐ τηρεῖ τὸ Σάββατον ἄλλοι ἔλεγον· Πῶς δύναται ἄνθρωπος ἁμαρτω λὸς τοιαῦτα σημεῖα ποιεῖν; Καὶ σχίσμα ἦν ἐν αὐτοῖς. «Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν. ο Τοῦ Χριστοῦ κρινομένου ἀνόμως, ἀντιλογία τῶν κρινόντων, Πιλάτου δηλαδὴ καὶ τῶν Ἰουδαίων ἀρ- χιερέων ἐγένετο· τοῦ μὲν λέγοντος, Οὐδὲν αἴτιον εὑρίσκω ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ· ἐκείνων δέ· Ἡμεῖς νόμον ἔχομεν, καὶ οἴδαμεν, ὅτι κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν ὀφείλει ἀποθανεῖν. « Ημέρας καὶ νυκτὸς κυκλώσει αὐτὴν ἐπὶ τὰ τείχη αὐτῆς, ἀνομία καὶ πόνος ἐν μέσῳ αὐτῆς. » Ἡμέρας μὲν, κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ· ν κτὸς δὲ, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς προδοσίας· ἐπὶ τὰ τεί- χη, δηλαδὴ ἐπὶ τοὺς ἱερεῖς· αὐτοὶ γὰρ τείχη τοῦ λαοῦ τυγχάνουσιν· ἰσχυρὰ μὲν, κατὰ τὸν νόμον τῆς ἱερω σύνης ζῶντες· σαθρὰ δὲ πεπτωκότα, ὅταν ἀλλότρια τοῦ προσχήματος πράττουσιν. Ανομίαν δὲ καὶ κόπον ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ ἀδικίαν λέγει τὴν δουλείαν τοῦ γράμματος· ἀνομίαν, ὅτι τὸν νόμον πνευματικῶς οὐκ ἐφύλαττον· ἀδικίαν, ὅτι τοσαύτας παρὰ τοῦ Πατρὸς εὐεργεσίας δεξάμενοι, σταυρῷ τὸν ἰατρὸν καὶ τὸν τρο φέα παρέδωκαν. Οὐκ ἐξέλειπε δὲ ἐκ τῶν πλατειών αὐτῆς τόκος καὶ δόλος. Ἴσως μὲν καὶ τὴν τῶν Ἰου δαίων φιλαργυρίαν διαβάλλει · οἵτινες, τοκίζειν αὐτοῦ τοῦ νόμου κωλύοντος, δόλῳ τοὺς τόκους δι' ἐπινοιών ἑτέρων ἐκέρδαινον. Πλὴν τόκος τῆς ἀπάτης ἡ ὑπόκρι σις· αὕτη μετὰ δόλου τὰς τῆς Ἱερουσαλὴμ πλατείας οὐκ ἐπέλειπε· σφόδρα γὰρ ἐπ' αὐτοῖς ὡς ἐπ' ἀρεταῖς οι 3: Joan. six, 7. Matth. xxνι, 40. 3 Joan. ix, 16. 38 Luc. xx111, 4, HESYCHII PRESBYTERI

ἐπαρρησιάζοντο. Πλὴν καὶ ἡμεῖς φυλαξώμεθα, καὶ μήτε ἡμέρας μήτε νυκτὸς ἐπὶ τὰ ἡμέτερα τείχη, δη- λαδὴ τὰς ἀρετὰς, ἀνομίαν ἔχειν ἢ ὅλως ἀντιλογίαν καρτερήσωμεν· ἀλλὰ μηδὲ τόκον ἢ δόλον ἐν πλατείαις ταῖς ἡμετέραις ἔχωμεν. Πλατείαι γὰρ καὶ εὐθυνού- σαι αἱ ὁδοῖ, ἐν οἷς τὰ πλημμελήματα οὐ μὴν εἰς ζωὴν, ἀλλ᾽ εἰς ἀπώλειαν ἄγουσιν. «Οτι εἰ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με. ν Φορητὰ τὰ παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἀποκεκαλυμμένων δια τοῦτο νομίζεται, ἐπειδήπερ εύχερές ταῦτα φυλάξα- σθαι· οἱ δὲ φίλοι δοκοῦντες, τὰ τῶν ἐχθρῶν λογιζόμε- νοι, οὐκ εἰσὶ φορητοί· μέλιτι γὰρ τὸν ἰὸν κεράσαν τες λανθάνοντα, κατασκευάζουσι θάνατον. Τοῦτο καὶ τῷ Ἰούδᾳ ὁ Χριστὸς διὰ τῆς παρούσης προφητείας ὠνείδισεν. Ων ἵνα παραστήσῃ σαφέστερον, τὰ ἐχόμενα ὁ Προφήτης ἐπήγαγεν • Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ισόψυχε. » Ἰσόψυχε, διὰ τὴν ἀγάπην, ἣν περὶ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὁ Κύριος ἐπεδείκνυτο, ὥστε τῷ Πατρὶ λέγειν· Πάτερ ἅγιε, τήρησεν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, οὓς δέδωκάς μοι· ἵνα ὦσιν ἕν, καθὼς καὶ ἡμεῖς. Ηγεμών, ἐπειδὴ τὸ γλωσσόκομον τῶν χρημάτων βαστάζων αὐτὸς, ἴσως τὴν ἐξουσίαν τῆς οἰκονομίας ἐκέκτητο. Γνωστέ, πάντα γὰρ ὡς μαθητῇ ἀπεκάλυ ψεν. ὓς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγλυκυνάς μοι τὰ ἐδέσματα. Μόνος γὰρ μετὰ τοῦ Ἰησοῦ ἐνέβαπτεν εἰς τὸ του βλίον. Ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμος νοίᾳ. Οἶκον Θεοῦ τὴν Σιὼν λέγει· ἐκεῖ γὰρ ἐν ὁμο- νοίᾳ τὸ δεῖπνον τοῦ Πάσχα μετὰ τῶν μαθητῶν ὁ Χρι στὸς ἐπετέλεσεν· οὐ μὴν ἐφύλαξε Ἰούδας τοῦ δείπνου τὸ μυστήριον· ἐκεῖθεν γὰρ ἐξελθὼν τὴν προδοσίαν ἔπραξεν. "Ωστε ταῦτα τῷ προδότῃ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ πρὸ πολλῶν γενεῶν ὀνειδίζων ἐφθέγγετο. • Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτούς. » Τοῦτο πεπλήρωται μὲν ἐπὶ τῷ Ἰούδα· τὴν γὰρ προδοσίαν ἀγχόνῃ διεδέξατο. πεπλήρωται δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων Ἰουδαίων· Χριστὸν γὰρ τὴν ζωὴν τὴν ἀληθινὴν ἔχοντες, ἀσεβήσαντες εἰς αὐτὸν, ὑπὸ τὴν φοβερὰν τοῦ θανάτου κατάραν ἐγένοντο. Παροικία δὲ ὁ βίος ὁ ἀνθρώπινος λέγεται. Οὐδὲ γὰρ οἰκεῖν ἐνταῦθα μέχρι πολλοῦ δυνάμεθα, ἀλλ' ὡς πάροικοι, ὅταν οἱ κοδεσπότης προστάξη, παραχρῆμα ἐκβαλλόμεθα. Ἐπειδὴ δὲ παροικίας ὁ Προφήτης πολλὰς ἀντὶ μιᾶς εἶπε, τὰς πολλὰς τῶν ἀνθρώπων κατὰ τὸν βίον δια· φοράς αινίττεται. Οἱ μὲν γὰρ τυχὸν ἀπορίαν, οἱ δὲ γεωργίαν, οἱ δὲ τὴν ἐν τοῖς θείως λειτουργίαν μετ έρχονται. Αλλ' ἐν πᾶσι τούτοις οἱ τῶν Ἰουδαίων παῖ- δες ἐπονηρεύοντο· οὐ γὰρ μόνον ὁ ἄλλος δήμος, ἀλλὰ καὶ οἱ κατ' ἐξοχὴν αὐτῶν, εἴτε ἄρχοντες, εἴτε ἱερεῖς, τὴν πονηρίαν μέσην αὐτῶν ὥσπερ ἀπολαβόντες, μετήρχοντο. • Ἐγὼ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα. » Ὁ Χριστὸς καὶ ταῦτα λέγει· πρὸς γὰρ τὸν Θεὸν ἑαυτοῦ Πατέρα ἐκέκραξε, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσεν αὐτοῦ. Εἶτε τὸ Πνεῦμα λέγοις (ὁ γὰρ Κύριος τὸ Πνεῦ μά ἐστιν), εἴτε τὸν Κύριον αὐτὸν ἑαυτοῦ εἰσακού- A neque nocte super muros nostros, nempe virtutes, habeamus iniquitatem, vel omnino contradictionem toleremus : sed neque usuram vel dolum in plateis nostris habeamus. Plateæ enim et latæ viæ sunt, in quibus delicta non ad vitam, sed ad interitum ducunt. VERS. 13. • Quoniam si inimicus exprobrasset me. > Ea quæ a manifestis inimicis inferuntur idcirco tolerabilia censentur, quia facile est ista cavere : at qui, cum amici videantur, hostilia machiuantur, intolerabiles exsistunt: siquidem melle venenum miscentes, clandestinam mortem inferunt. Hoc etiam Jude Christus praesenti vaticinio exprobravit. Quæ, ut propheta clarius exponeret, sequentia sub- junxit : VERS. 14. « Tu vero homo unanimis. Unanimis, propter dilectionem, quam erga disci- pulos suos Dominus ostendit, cum Patri diceret: Puter sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi : ut sint unum, sicut et nos s. Dur, quia cum ipse marsupium pecuniarum ferret, fortasse rei fa- miliaris habebat potestatemn. Notus, quia tanquam discipulo ei omnia revelaverat. Qui simul mecum dulces capiebas cibos 36. Solus enim cum Jesu intin- gebat manum in catino. In domo Dei ambulavimus cum consensu 37. Domum Dei vocat Sionem illic enim cum consensu cœnam Paschæ cum discipulis Christus perfecit; verum Judas cœnæ mysteriumı non observavit inde enim egressus proditionem adornavit. Hæc itaque Dei Spiritus ante plu- rimas generationes, proditori exprobrando, insi- nuavit. VERS. 16. « Veniat mors super illos. » Hoc quidem in Juda impletum est: proditionem enim laqueus excepit. Quin et in aliis Judæis im- pletum est: cum enim Christum vitam veram ha- berent, erga ipsum impie se gerentes, terribile mortis maledictum incurrerunt. Porro tabernacu- lum humana vita dicitur. Habitare enim hic longo tempore non valemus; sed tanquam incolæ, quando Dominus domus præceperit, illico ejicimur. Cum autem Propheta multa tabernacula pro uno dixerit, plurimas hominum in hac vita differentias insinuat. Siquidem alii, verbi gratia,in paupertate, alii in agri- cultura, alii in divino cultu exercentur. Verum in his omnibus Judæi nequiter se gesserunt, non solum plebs communis, sed etiam primicerii eorum, cum principes, tum sacerdotes nequitiam, quasi in me- dio sui excipientes, sectati sunt. VERS. 17. • Ego ad Deum clamavi. Christus etiam hæc dicit: siquidem ad Deum Pa- trem suum clamavit, et Dominus exaudivit eum. Sive Spiritum dixeris (Dominus enim Spiritus est), sive ipsum Dominum semetipsum exaudientem, * Joan. xvII, 11. 16 Matth. πανι, 23. 37 Marc. XIV, 20. FRAGMENTA IN PSALMOS.

utique hic manifestum fit, Christum quidem orare Α σαντα · ut humanitatis legem observet, ipsum nihilominus semetipsum exaudire : ipse enim propriam consum- mat orationem, dum ea quæ ut homo rogat, eadem tanquam Deus exsequitur : VERS. 18. • Vespere, et mane, et meridie. Vel narrat mysteria quæ dictis temporibus peracta sunt. Vespere quidem, quando Joseph ipsum sepeli- vit, et Nicodemus ejus curam gessit, et rursus, quando ostiis Sionis clausis, secundum ingressus est. Mane vero, quando adductus fuit in Pilati præ- torium, et quando a mortuis resurgens mulieribus semetipsun manifestavit. Meridie, quando cruci affixus fuit, et terræ motum excitavit, non illam interire, sedinnovari ac emendari volens. Et cur ista se narraturum recepit? Quia nimirum ctiam B cætera Unigeniti miracula continebant. Unde quoque Patrem suum hanc vocem exauditurum asserit, cum prædictorum mysteriorum commemoratione gau- deat. VERS. 19. « Redimet in pace animam meam. Sive militum, qui sepulcrum ejus obsidebant, sive falsorun testium, qui ipsum criminantes judicii tempore circumdabant; sive potestatum inferna- lium, quæ ipsum quidem obstupescebant, simul vero etiam observabant ne universam defunctorum captivitatem reduceret. VERS. 21. • Extendit manum suam in retri- buendo. > Accuratio prophetiæ hujus digna est admiratione. Siquidem hoc rebus ipsis in Juda deprehenditur, quando argentum, proditionis pretium, principibus sacerdotum restituere volens, necessatio manum extendit. VERS. 22. Molliti sunt sermones ejus super oleum. ▸ Judai, inquit, sermones habebant adeo molles, ut etiam omnem benignitatem superare viderentur, in quibus Dei sapientiam tentabant; non secus ac nautæ per bolides mare explorant; sed eam minime attigerunt. Quid enim bolis in abysso facere possit ? Abyssus autem est Dei sapientia; de qua etiam Paulus dixit 0 altitudo divitiarum sapientiæ et scientia Dei ! quam incomprehensibilia sunt judi. ciu ejus, et investigabiles viæ ejus ! quin et ipsemet hic Propheta : Justitia tua sicut montes Dei : judicia tua abyssus multa 3. Caeterun exem- plaria nonnulla habent, Mollili sunt sermones ejus. Ita ut vaticinium ad Judam referatur : hic enim sermones suos per figmenta emollivit, dum quan- doque quidem curam pauperum prætendunt, ut crumenam clepet; quandoque vero per osculum et salutationem Christo illudens. VERS. 23. c Jacta super Dominum curam tuam, Ilæc etiam nobis dicta credimus : si enim in Deum οὐκοῦν ἐντεῦθεν δῆλον, ὡς προσεύχεται μὲν ὁ Χριστός φυλάξαι τὸν νόμον τῆς ἀνθρωπότητος βου λόμενος, ἀλλ' ὅμως αὐτὸς ἑαυτοῦ εἰσακούει· αὐτὸς γὰρ τὴν οἰκείαν ἐπιτελεῖ προσευχήν, ἅπερ ἂν ὡς ἄνω θρωπος εὔξεται, ταῦτα ὡς Θεὸς ἐπιτελῶν. • Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας. » Η ἀπαγγέλλει τὰ κατὰ τοὺς εἰρημένους καιρούς πεπραγμένα μυστήρια. Εσπέρας μὲν, ὅπως αὐτὸν ἔθαπτεν Ἰωσήφ, καὶ ἐκήδευσε Νικόδημος· καὶ πάλιν, ὅπως τῶν θυρῶν τῆς Σιών κεκλεισμένων, εἰσήρχετο δεύτερον. Πρωτ δὲ, ὅπως ἀπηνέχθη εἰς τὸ Πιλάτου πραιτόριον, καὶ ὅπως ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς ταῖς γυνα:- ξὶν ἑαυτὸν ἐνεφάνισε. Μεσημβρίας, ὅπως ἐσταυρώ θη, καὶ τὴν κτίσιν ἐσάλευσεν, οὐκ ἀπολέσαι ταύτην, ἀλλ' ἀνακαινίσαι καὶ διορθῶσαι βουλόμενος. Καὶ διὰ τί ταῦτα διηγεῖσθαι ὑπέσχετο; Επειδή περιεκτικά καὶ τῶν λοιπῶν τοῦ Μονογενοῦς θαυμάτων ἐτύγχα γεν. "Οθεν αὐτοῦ φησι καὶ τὸν Πατέρα τῆς φωνῆς εἰσ. ακούσεσθαι, τῇ διηγήσει τῶν μυστηρίων τῶν εἰρη μένων χαίροντα. • Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου. Εἴτε τῶν στρατιωτῶν, οἵτινες αὐτοῦ τὸν τάφον ἐκύκλωσαν· εἴτε τῶν ψευδομαρτύρων, ὑπὲρ αὐτὸν συκοφαντοῦντες, περιέστησαν ἐν τῷ καιρῷ τῆς κρίσ σεως· εἴτε τῶν ἐν ᾅδῃ δυνάμεων, αἱ περὶ αὐτὸν ὁμοῦ μὲν ἐκπληττόμεναι, ὁμοῦ δὲ καὶ φρουροῦσαι, ὥστε μὴ πᾶσαν τῶν νεκρῶν τὴν αἰχμαλωσίαν ἀν- αγαγεῖν. • Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδίδοναι. » Θαυμάσαι τὴν ἀκρίβειαν τῆς προφητείας ἄξιον. Αὐτοῖς γὰρ ἔργοις τοῦτο ἐπὶ τὸν Ἰούδα καταλαμβά νεται, ὅτε τὸ ἀργύριον τῆς προδοσίας τοῖς ἀρχιερεύ σιν ὑποστρέψαι βουληθείς, ἀναγκαίως τὴν χεῖρα ἐξο έτεινεν. • Μπαλύνθησαν οἱ λόγοι αὐτοῦ ὑπὲρ ἔλαιον. » Λόγους, φησὶν, εἶχον οἱ Ἰουδαῖοι ἀπαλούς, καὶ χρηστότητα κατὰ τὸ δοκοῦν ἅπασαν ὑπερβαίνοντας, ἐν οἷς τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν ἐπείραζον· ὥσπερ οἱ ναῦ ται πειράζουσι διὰ βολίδων τὴν θάλατταν· οὐ μὴν ἔφθανον. Τί γὰρ βολὶς ἐν ἀβύσσῳ ποιῆσαι δυνήσε ται; Αβυσσος δὲ ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία· περὶ ἧς καὶ Παῦλος ἔλεγεν· 'ο βάθος πλούτου σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ ! ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αυτ τοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ! αὐτὸς δὲ οὗτος ὁ Προφήτης: Η δικαιοσύνη σου ὡς ἔρη Θεοῦ· τὰ κρίματά σου ἄβυσσος πολλή. Ἀλλὰ τῶν ἀντιγράφων ἔνια ἔχει, Επαλύνθησαν οἱ λόγοι αυ τοῦ. Ὥστε τὴν προφητείαν εἰς τὸν Ἰούδαν ἐκφέρε σθαι· οὗτος γὰρ ἑαυτοῦ τοὺς λόγους διὰ τῶν εἰδώ- λων ἡ πάλυνεν, ποτὲ μὲν τῶν πτωχῶν προσποιουμέν νους κήδεσθαι, ἵνα κλέπτῃ τὸ γλωσσόκομον· ποτὲ δὲ διὰ φιλήματος καὶ ἀσπασμοῦ τὸν Χριστὸν εἰρωνευ- μενος. • Επίρριψον ἐπὶ Κύριον τὴν μέριμνάν σου. » Εἰρῆσθαι μὲν αὐτὰ καὶ πρὸς ἡμᾶς πιστεύομεν· ἐὰν ** Rom. 11, 33. 29 Psal, SXGF, 7. HESYCHII PRESBYTERI

Εἰ γὰρ καὶ ἀνθρώπου ὁ ψαλμὸς ἐμνημόνευσεν, ἀλλ' sancto scripta sunt. Nam psalmum hunc Propheta conculcatus. Etsi enim hic psalmus hominis memi- γὰρ τῷ Θεῷ τὰς ἡμετέρας φροντίδας ἐπιρρίψωμεν, Α αὐτὸν τροφέα και στηριγμόν, ὥστε μηδαμῶς σαλεύ θῆναι, εὑρήσομεν. Δοκεῖ δέ μοι τοῦ Ἰούδα μνησθεὶς ὁ Προφήτης, ἀναγκαίως καὶ τὸν Πέτρον ᾐνίξασθαι, ἵνα σφάλματος ἀκουσίου καὶ παραπτώματος έκουσίου διαφορὰν ἐνδείξηται. Τὸν γὰρ Πέτρον ἕνεκα τοῦ σφάλματος τῆς ἀρνήσεως παραθαρρύνων, καὶ προ- τρέπων εἰς μετάνοιαν, ἐπιρρίψαι τῷ Θεῷ τὴν ὑπὲρ τούτων προτρέπεται μέριμναν, διατρέψαι τον μαθη τὴν τῇ συγγνώμῃ δυνάμενον, καὶ μὴ συγχωροῦντα εἰς τὸν αἰῶνα σάλον τῷ δικαίῳ γενέσθαι· ἀλλὰ κἂν ὑπο- μένῃ πρὸς καιρόν, εὐθέως τοῦτον εἰς γαλήνην μετα βάλλοντα. • Ἐγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῷ ἐπὶ σέ. ν Ὁ πιστὸς λεγέτω τοῦτο· ἡ γὰρ εἰς Θεὸν ἐλπὶς τῶν κακῶν ἐλευθερίαν ἀγαθῶν τε πάντων παρουσίαν χα- ρίζεται. • Εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τοῦ λαοῦ τοῦ ἀπὸ τῶν ἁγίων μεμακρυμμένου, ο κ. τ. λ. Δοκεῖ πως ἐναντία εἶναι τῆς προγραφῆς τὰ ῥή- ματα. Επεδήμησε μὲν γὰρ ὁ Δαβὶδ τῇ Γεθ, ἡνίκα ἀπὸ Σαούλ ἐδραπέτευσεν· οὐ μὴν ἐπέσχον τὸν προ- φήτην οἱ ἀλλόφυλοι, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἀπώσαντο, ἐπειδὴ ἐξεστηκότα και παράφορον ἐν ταῖς θύραις κιθαρίζοντα, καὶ σίελον ἀποῤῥίπτοντα τοῦ στόματος ὑπεκρίνατο, ὡς ἡ βίβλος τῶν Βασιλειῶν δείκνυσι. Τινὰ δὲ καὶ λαόν μεμακρυμμένον ἀπὸ τῶν ἁγίων, ὑπὲρ οὗ τὸν ψαλμὸν ὁ Δαβίδ ἔγραψε, ζητοῦντες κατά τὴν ἱστορίαν, οὐχ εὑρήσομεν. Οὐκοῦν ἀνάγχη νοη- τῶς ταῦτα, ὥσπερ δὴ τῷ Πνεύματι γέγραπται, παρα- δέχεσθαι. Ὑπὲρ γὰρ τοῦ λαοῦ τῶν ἐθνῶν τὸν ψαλμὸν ὁ Προφήτης συνέγραψεν, ὅστις μεμακρυμμένος ἀπὸ τῶν ἁγίων ἐτύγχανεν· οὐδεμιᾶς γὰρ κοινωνίας πρὸς πατριάρχας ή προφήτας ἐκέκτηντο. Ἀλλ' ὅμως οἱ μακρὰν ἐγγὺς, καθά φησιν ὁ Παῦλος, ἐγένετο, ὅτε τὸν νέον Δαβὶδ ἐκράτησαν οἱ ἀλλόφυλοι ἐν Γεθ, τουτο ἐστιν ἐν τῇ ληνῷ (ληνὸς γὰρ ἡ Γὲθ ἑρμηνεύεται). ληνὸς δὲ καὶ ἡ Ἐκκλησία, διὰ τὸν Θεὸν, τὸν ἐν αὐτῇ ληνοβατοῦντα τὸ μυστήριον, λέγεται, ὡς διὰ τῆς Ησαίου προφητείας, Ληνὸν ἐπάτησα μόνος, βοή- σας εὑρίσκεται· ὥστε πρὸς αὐτὸν τὰς τῶν οὐρανῶν δυνάμεις τὰ τῆς αὐτῆς προφητείας ἀντιφθέγγεσθαι · Διὰ τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου, ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ πλήρης καταπεπα- D τημένου ; • Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι κατεπάτησέ με, κ Πολλάκις δὲ καὶ ὁ ἡμῶν ἄνθρωπος τὸν χαλεπὸν τοῦτον ὑφίσταται πόλεμον, ὅλην τὴν ἡμέραν παρὰ τοῦ Σατανᾶ πολεμούμενος, καὶ παρ' αὐτοῦ πατούμενος. ὅμως τὸν Σατανᾶν, αὐτὸν, οὕτως ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ πολλάκις ὀνομαζόμενον, ἤ τινα τῶν ἐκείνῳ στρατευο- μένων αινίττεται. Πλὴν καὶ τὸν λαὸν τῶν ἐθνῶν ταῦτα ὑποψάλλειν ἁρμόδιον, χρόνῳ πολλῷ ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ ἀπατηθέντα, καὶ τὸν παρ' αὐτοῦ πόλεμον διὰ . sollicitudines nostras conjecerimus, ipsum et edu- • Is 3. catorem et firmamentum esse reperiemus, ne ulla ratione commoveamur. Cæterum cum Propheta Ju- dæ fecerit mentionem, visus est mihi Petrum quo- que necessario insinuasse, ut lapsus involuntarii et sceleris voluntarii differentiam indicaret. Petrum enim post negationis lapsum excitans, et ad pœni- tentiam adhortans, monet, ut in Deum horum cu- ram conjiciat, qui discipulum per indulgentiam enu- trire possit, et non permissurus sit, ut justus in æterna fluctuatione versetur; sed si ad tempus eam sustinuerit, illico ipsum reducturus sit ad tranquil- litatem. • Ego autem sperabo in te, Domine. Fidelis hoc dicat: nam spes in Deum malorum liberationem et bonorum omnium copiam lar- gitur. VERS. 1. c In finem, pro populo qui a sanctis longe factus est, o etc. Verba tituli videntur quodammodo esse contraria. Siquidem David pervenit in Gell, quando Saulem fugiebat; non tamen prophetam alienigenæ retine- bant, quin potius expellebant, quia se amentem et in- sanum simulabat in portis citharizando, et salivamı oris projiciendo, uti liber Regum " declarat. Quem porro populum a sanctis elongatum dicat, pro quo David psalmum scripserit, secundum historiam quærentes, non facile reperiemus. Quamobrem ne- cesse est hæc spiritaliter accipi, prout a Spiritu conscripsit pro populo e gentibus, qui a sanctis longe factus fuit: nullam enim cum patriarchis et prophetis habebant communicationem. Verumta- men qui erant longe ", ut Paulus ait, facti sunt prope, quando novum Davidem ceperunt alienigenæ in Geth, hoc est in torculari (Geth enim torcular interpretatur). Caeterum torcular etiamn Ecclesia di- citur propter Deum, qui in ea ceu torculari sacra- mentum expressit ; sicut per illud Isaiæ vaticinium: Torcular calcavi solus, exclamasse reperitur; ita ut ad ipsum coelestes Virtutes quasi interrogando dice- rent Quare rubra sunt vestimenta tua, et indumenta tua, sicut a calcato torculari pleno conculcato **? VERS. 2. • Miserere mei, Deus, quoniam concul- cavit me. » Sæpenumero etiam noster homo difficile hoc bel- lum sustinet, a Satana toto die oppugnatus, et ab co nerit, simul tamen ipsum Satanam, qui in divina Scriptura frequenter hoc nomine appellatur, aut ducem aliquem ipsi subordinatum insinuat. Quin imo consentaneum sit, hæc populum quoque gen- tium succinere; utpote longo tempore a Satana de- ceptum, ejusdemque bellum per daemonum insidias 44 1 Reg. xxi, 15. $1 Ephes. u, 13. 49 [sa. VI, FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ ΝΕ'. PSALMUS LV.

sustinentem ; quos in sequentibus insinuaus, mani- festius expressit. VERS. 5. • Conculcaverunt ne inimici mei. Non unam diem dicit, sed omnis temporis laben- tis spatium, quo inimici nostri spirituales ab alto nos oppugnare et conculcare minime cessarunt. Conculcarunt autem, quomodo? Per idololatriam et voluptates alios supplantantes, et postmodum · prostratis insultantes. Nos itaque nequaquam ad terram, id est, ad terrena prosternamur; et nemo nos poterit conculcare : sed neque inimicos nostros excelsiores fieri permittamus, sed virtutum scalam conscendentes, insidiantes nobis ipsis inferiores efficiamus. Vens. 4. • Diei non timebo.. Si enim, inquit, in lumine ambulemus, et in die, quemadmodum Paulus ait, honeste ambulaveri- mus, merito neminem insidiantium formidamus, utentes adversus ipsos armatura fidei et spei in Deun. VERS. 5. c In Deo laudabo. » Cum omnis sermo, qui Dei notionem continet, laude ac celebratione dignus sit, ipsi, inquit, tan- quam auctori laudes exhibeamus: et quæcunque in ipso loquimur, hæc bene dirigit, ac merito retribu- tione digna constituit. Porro carnem frequenter car- males affectus et voluptates dici reperiemus; ut quando Paulus ait : Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum ; sæpe vero etiam hominem; sicut etiam David dixit : Ad te omnis caro veniet. Spes igitur Dei et voluptaten frenat, C et inimicum hominem coercet, et utrobique nos reddit imperterritos. VERS. 6. Tota die verba mea. › Manifeste etiamnum Judæos innuit : hi enim verba fidelium, veluti infidelitatis suæ refutationem continentia, semper exsecrati sunt : a mane nimi- rum usque ad vesperam Paulo ad ipsos perorante, ipsi veritatem sermonis exsecrati, dissentientes, uti Lucas ait, Discesserunt adversum me omnes cogitationes corum in malum. Nihil enim bonl de gentibus Judæi cogitant (quoniam omnis homo ma- lus profert malum et omni ratione nos decipere conantur. Nihil certe prophetia hac manifestius. Judæi enim Hierosolymis ejecti ob peccatum contra Christum, et universi orbis terrarum incole effecti [dispersio- nis hujas] causam interrogati, illam celant, et suum erga Christum delictum reticentes, alia pec- cata prætexunt. Certe nec idola jam colunt, neque prophetas cccidunt. At cur celant ? ne videlicet eo- rum confessio fiat fidei nostræ comprobatio. Ipsi, inquit, calcaneum meum observabunt. Siquidem Ju- dæi etiam quodlibet delictum nostruin serutantur : atque ita intelliges id quod Deus ad serpentem di- xit : Ipse observabit caput tuum, et tu observabis ejus Α τῆς τῶν δαιμόνων ἐπιβουλῆς ὑπομείναντα, οὓς ἐν τοῖς ἑξῆς σαφέστερον ἔφησεν αινιττόμενος. • Κατεπάτησάν με, οἱ ἐχθροί μου. » Οὐ μίαν ἡμέραν λέγει, ἀλλὰ τοῦ χρόνου παντὸς τοῦ φθάσαντος τὸ διάστημα, ἐν ᾧ οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν οἱ νοτ τοὶ ἀφ᾽ ὕψους ἡμᾶς πολεμοῦντες καὶ πατοῦντες οὐκ ἐπαύσαντο. Κατεπάτουν δέ· πῶς; Διὰ τῆς εἰδωλολα τρίας καὶ τῶν ἡδονῶν, τῶν ἄλλων σκελίσαντες, καὶ μετὰ τοῦτο κειμένοις ἐπεμβαίνοντες. Μὴ τοίνυν ἡμεῖς σκελισθῶμεν εἰς γῆν, τουτέστιν, εἰς τὰ γήινα· καὶ οὐδεὶς ἡμᾶς καταπατῆσαι δυνήσεται· ἀλλὰ μηδὲ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν ὑψηλοτέρους γενέσθαι συγχωρή - σώμεν, ἀλλὰ τῶν ἀρετῶν ἀναβάντες ἐπὶ κλίμακα, κατωτέρους ἑαυτῶν τοὺς ἐπιβούλους ποιήσωμεν. «Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι. » Ἐὰν γὰρ, φησὶν, ἐν τῷ φωτὶ περιπατῶμεν, καὶ ἐν ἡμέρᾳ, καθά φησιν ὁ Παῦλος, ευσχημόνως περι- δ πατήσωμεν, οὐδένα τῶν ἐπιβούλων εἰκότως φοβού μεθα, ὅπλῳ πρὸς αὐτοὺς πίστει τῇ εἰς Θεὸν καὶ ἐλε πίδα χρώμενοι. • Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω. » Ἐπειδὴ πᾶς λόγος θεογνωσίαν ἔχων, ἐπαίνου καὶ εὐφημίας ἄξιος, αὐτῷ, φησὶν, ὡς χορηγοῦντι τοὺς ἐπαίνους παράσχωμεν· καὶ ὅσα ἐν αὐτῷ λαλοῦμεν, ταῦτα κατευοδοῦται, καὶ εἰκότως ἀποδοχῆς καθέστη- κεν ἄξια. Σάρκα δὲ πολλάκις τὰ σαρκικά πάθη λέ- γεσθαι καὶ τὰς ἡδονὰς εὐρήσομεν· ὡς ὅταν ὁ Παῦ λος· Οἶδα γὰρ ὅτι οὐκ οἰκεῖ ἐν ἐμοὶ, τουτέστιν, ἐν τῇ σαρκί μου, ἀγαθόν· πολλάκις δὲ καὶ τὸν ἄνθρω πον· ὥσπερ δὴ καὶ Δαβὶδ ἔλεγε· Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ήξει. Η τοῦ Θεοῦ τοίνυν ἐλπὶς καὶ τὴν ἡδονὴν χα- λινοῖ, καὶ τὸν ἐχθρὸν ἄνθρωπον συμποδίζει, καὶ ἀφοβίαν ἡμῖν ἐξ ἑκατέρου δίδωσιν. «Ολην τὴν ἡμέραν τους λόγους μου. » Σαφῶς καὶ νῦν τοὺς ᾿ουδαίους αἰνίττεται· οὗτοι γὰρ τοὺς λόγους τῶν πιστῶν, ὡς ἔλεγχον ἔχοντας τῆς αὐτῶν ἀπιστίας, διαπαντὸς ἐβδελύττοντο· ἀπὸ πρω τοιγαροῦν ἕως ἑσπέρας τοῦ Παύλου πρὸς αὐτοὺς φη τορεύοντος, ἐκεῖνοι τὴν ἀλήθειαν τοῦ λόγου βδελυξα μενοι, ἀσύμφωνοι, καθά φησιν ὁ Λουκᾶς. Ανεχώρη σαν κατ' ἐμοῦ πάντες οἱ διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Οὐδὲν γὰρ ἀγαθὸν περὶ τῶν ἐθνῶν οἱ παῖδες τῶν Ἰουδαίων λογίζονται (ἐπειδὴ πᾶς ἄνθρωπος που νηρὸς προφέρει τὸ πονηρὸν), καὶ πάντα τρόπον ἡμᾶς ἀπατῆσαι πειράζουσιν. Οὐδὲν ἄρα τῆς προφητείας ταύτης σαφέστερον. - Εκβληθέντες γὰρ τῆς Ἱερουσαλὴμ οἱ τῶν Ἰουδαίων παῖδες, καὶ πάροικοι πάσης τῆς γῆς διὰ τὴν εἰς Χρ:- στὸν ἁμαρτίαν γενόμενοι, τὴν αἰτίαν ἐρωτώμενοι, κρύπτουσι, καὶ ἁμαρτίας ἑτέρας, τὴν κατὰ τὸν Χρι- στὸν σιωπῶντες, προβάλλονται. Καίτοι μήτε είδωλο λατροῦντες νῦν, μήτε προφήτας φονεύοντες. Κρύα πτουσι δὲ τίνος χάριν; ἵνα μὴ συγκρότησις τῆς ἡμετέρας πίστεως ἡ παρ' αὐτῶν ὁμολογία γένηται. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι, φησίν. Έρευ νῶσιν γὰρ ἡμῶν Ἰουδαῖοι καὶ τὸ τυχὸν πλημμέλημα· καὶ οὕτω νοήσεις ὅπερ ὁ Θεὸς πρὸς τὸν ἔριν ἐφθέγ 3. ** Rom. x1, 13. * Rom. vi, 18. 45 Psal. LXIV, NESYCHII PRESBYTERI

τὰ λοιπὰ τοῦ ψαλμοῦ. Οἱ δὲ μυθικῶς φασιν ἔσεσθαι γετο· Αὐτός σου τηρήσει κεφαλὴν, καὶ σὺ τηρή- σεις αὐτοῦ πτέρναν. Ἡμεῖς δὲ αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν, δηλαδὴ τὴν εἰδωλολατρίαν, τηρεῖν πρὸ πάντων κει λευόμεθα, φυλάττεσθαι δὲ ὅμως καὶ τὰ λοιπὰ ἁμαρ τήματα, κἂν ἔσχατα τυγχάνῃ, κἂν εὐτελῆ εἶναι δοκῇ, ὥστε πτέρναν νομίζεσθαι· ἐπειδήπερ παρατηρεί ταῦτα ὁ ἐχθρὸς, διαβάλλειν ἡμᾶς τῷ κριτῇ, καὶ διὰ τῶν τυχόντων βουλόμενος. Οὐκοῦν οὐ περὶ τῶν Ἰου δαίων μόνων, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ὄντως ἐχθρῶν τῶν δαιμόνων τοῦτον ἁρμόττει τον στίχον ἐκλαμβάνε σθαι· καθ' ὃν ἁρμόττει καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιφέρεσθαι. «Ἔθου τὰ δάκρυά μου ἐνώπιόν σου. Μακάριοι ὧν ὁ Θεὸς τὰ δάκρυα δέχεται· παρα- καλεῖ γὰρ αὐτῶν τὰ πάθη, καθάπερ διὰ τῆς οἰκείας ἐπαγγελίας ὑπέσχετο. Τίς δὲ ἡ ἐπαγγελία; Μακά- ριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. • Εὐλογήσεις τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ. » Ιστέον δὲ, ὥς τινες τῶν συγγραφέων μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον εὐετηρίαν ἔφασαν γεγονέναι, καὶ πλῆθος ὄμβρων, καὶ πολὺν ῥεῦσαι τὸν Ἰορδάνην, ὃν ἔφασαν εἰρῆσθαι τοῦ Θεοῦ ποταμόν· καίτοι γεγο- νότων ἐν πλείστῃ πενίᾳ, καθάπερ Εσδρας ἐδίδαξε, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως ἀπαιτούσης, ἀκόλουθα ταῦτα μετὰ τὴν Ἰουδαίων ἐν ἐσχάτοις ἀνάκλησιν οι- κοδομηθησομένης τῆς Ἱερουσαλήμ. Οὕτω γὰρ τῷ μεγέθει τῶν περὶ σοῦ γινομένων περιβλέπτους ἀποφανεῖς τούς σοι προσήκοντας, ὡς πολλοὺς καὶ τῶν ἐναντίων ὑποκρίνεσθαι ψευδομένους τὴν σὴν δουλείαν· τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε καὶ περι- τμηθῆναι πολλοὶ τῶν ἐναντίων ἡνέσχοντο, ὑποκρινό- μενοι τὸν Ἰουδαϊσμόν. Καὶ τούτου μάρτυς Ιώσηππος ἐν τῇ ια' τῆς ᾿Αρχαιολογίας, τὰ κατὰ τὸν Μαρδο χαῖον διηγούμενος, καὶ λέγων οὕτως· Οἱ μὲν οὖν ἐπ- πεῖς οἱ τὰς ἐπιστολὰς διακομίζοντες, εὐθὺς ἐξορμή- σαντες, τὴν προκειμένην ὁδὸν ἥνυον· ὁ δὲ Μαρδοχαίος, ἀναλαβὼν τὴν βασιλικήν στολὴν, καὶ τὸν στέφανον τὸν χρυσοῦν, καὶ τὸν στρεπτὸν περιθέμενος, προῆλθεν ἰδόντες δὲ αὐτὸν οὕτω τετιμημένον ὑπὸ τοῦ βασιλέως οἱ ἐν Σούσοις ὄντες Ἰουδαῖοι, κοινὴν ὑπέλαβον τὴν εὐπραγίαν. Χαρὰν δὲ καὶ σωτήριον φέγγος εκτιθεμέ νων τῶν τοῦ βασιλέως γραμμάτων, καὶ τοὺς κατά πόλιν τῶν Ἰουδαίων καὶ τοὺς κατὰ χώραν κατέσχον· ὡς πολλὰ καὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν διὰ τὸν] τῶν Ἰουδαίων φόβον περιτεμνόμενα τὴν αἰδώ, τὸ ἀκίνδυνον αὐτοῖς ἐκ τούτου πραγματευόμενα. «Ὅτι ἐδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεός. Βουληθεὶς γὰρ πᾶσι δεῖξαι τὸ τῆς ἡμῶν εὐσεβείας ἀκίβδηλον, ταῦτα παθεῖν συνεχώρησας. « Ο Θεὸς οἰκτειρήσαι ἡμᾶς. » latriam, observare ante omnia jubemur; simul ta- men etiam cavere reliqua peccata, quantumvis ni- nima exsistant, quantumvis levia videantur, ita ut calcaneum reputentur; quandoquidem bostis hæc observet, volens ob quæcunque etiam nos apud ju- dicem traducere. Itaque non in Judæos solos, sed in inimicos revera dæmones versiculus etiam iste quadrare putandus est; cui consonum sequentia quoque subjungi. A calcaneum. Nos autem ejus caput, nempe idolo- 5. VERS. 9. • Posuisti lacrymas meas in conspectu tuo. ▸ Beati quorum lacrymas Deus admittit : consola- tur enim eorum passiones, quemadmodum per pro- priam promissionem pollicitus fuit. Quæ autem hac promissio? Beati qui lugent, quoniam ipsi consola- buntur &r VERS. 12. • Benedices corone anni. » Porro sciendum, quomodo nonnulli scriptores post reditum e Babylone narrent uberrimum anni proventum exstitisse, et abundantes imbres, et magnam Jordanis inundationem, quem Dei flumen vocari tradiderunt : verumtamen cum in magna penuria versati fuerint, uti Esdras docuit, et gen- tium vocatio appeteret, huic reliqua quoque psalini accommodanda sunt. Cæterum sunt qui fabulose dicant fore post hæc Judæorum sub extrema tem- pora revocationem et Hierosolymæ instaurationem. > VERS. 5. « Dicite Deo : Quam terribilia. Adeo enim magnitudine rerum a te gestarum il- lustres reddidisti eos qui te contingebant, ut multi etiam adversariorum simularent tuam servitutem mentientes: hoc autem contigit, quando plurimi adversariorum se circumcidi passi sunt, Judaismum simulantes. Atque hujus rei testis est Josephus li- bro undecimo Antiquitatum, Mardochæi acta com- memorans, et dicens in hunc modum: Veredarii itaque, qui has epistolas deferebant, illico profici- scentes, propositum iter confecerunt; Mardochæus vero, assumens stolam regiam et coronam auream, ac torquem circumponens, processit : videntes au- tem ipsum adeo honoratum a rege lui qui in Susis erant Judæi, ſelicitatem eam sibi communem esse arbitrati sunt. Ingens præterea gaudium, quasi nova salutis luce oborta, dum regiæ litteræ exhiberentur, Judæos omnes, quotquot vel urbem vel regionem incolebant, occupavit; ita ut multi aliarum gen- tium metu eorum circumcidentes verenda, securi- tatem sibi hoc pacto quærerent. Vers. 10. ‹ Quoniam probasti nos, Deus. » Cum enim omnibus religionis nostræ sincerita- tem demonstrare velles, hæc nos pati permisisti. VERS. 2. Deus misereatur nostri. › i. Gen. ut, 15. 47 Matth. v, PATROL. GR. XCII. FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. ΨΑΛΜΟΣ ΞΕ. • Είπατε τῷ Θεῷ· Ως φοβερά. ΨΑΛΜΟΣ ΕΓ'. PSALMUS LXIV. PSALMUS LXV. PSALMUS LXVI.

Eam quam prænoverat Salvatoris apparitionem A petit cito fieri, ut benedictionem ex ipsa referamus. Apparet autem vultus omnium Conditoris, qui re- plet nos benedictione ac miserationibus, dum ap- paret nobis figura substantiæ ejus, et demonstrat semetipsum iis qui digni sunt : cum enim fgura sit Dei invisibilis, qui mente pura ad ipsum accedit, is videt Patrem. Qui enim, inquit, videt me, videt et Patrem". Tunc beneficiis affectos miseretur, ac Benedicit omni benedictione spirituali in celestibus in Christo Jesu 48. Te enim vultum illuminante, cognoscitur via quæ ducit ad Patrem, cum dicat: Ego sum via : et nemo venit ad Patrem, nisi per me". Idem etiam salutare erit in omnibus gentibus, cum impletum fuerit il- lud : Videbit omnis caro salutare Dei. Dixeris quo- que viam esse præcepta ejus, juxta illud: Viam mandatorum tuorum cucurri³ ; et consequenter sa- lutem, quam venit exhibere, ut tua in nos salus omnibus fiat manifesta. VERS. 3. Sicut deficit fumus. › Facilis est peccatorum lapsus, tametsi sibi ipsis confidentes videantur. Quid enim fumo ut dissol- vatur cariosius? quid item cera, quando a vehe- menti igne calefit? Hisce rebus Propheta peccalo- res comparavit : quando enim ignis gehennæ suc- census fuerit, illico omnis de ipsis imaginatio eva- nescit. VERS. 5. Cantate Deo. » Solet nimirum Christus in prophetis appellari Oriens : Ecce vir, Oriens nomen ejus : et subter eun orietur. Et iterum: Orietur vobis timentibus no- men meam Sol justitiæ : et sanitas in pennis ejus *. Cæterum licet per propriam lucem oriens exsistat, ascendit tamen supra occasum, pro curru sibi ada- plans peccatores qui convertuntur; ad quos dixit : Tollite jugum meum super vos, quoniam suave, el asus meum, quia leve ". Hos hortatur David, ut iter Deo faciant per pœnitentiam : siquidem in conspe- ctu ejus non tantum veniam consequentur, verum etiam familiares redditi, exsultaturi sunt. VERS. 27. « in ecclesiis benedicite Deo. Ecclesia quoque dicitur” domestica congregatio piorum; quemadmodum et Paulus ait : Salutant ves in Domino multum Aquila et Priscilla, cum do- mestica sua Ecclesia". Porro de fontibus Israel prophetarum et apostolorum Dominum ac Deum laudari cupit ; ut eo modo quo ipsi exposuerunt, sic et nos pro Deo celebremus. VERS. 36. • Deus Israel ipse dabit virtutem. 2. Ην προέγνω τοῦ Σωτῆρος ἐπιφάνειαν αἰτεῖ θάτε τον γενέσθαι, τὴν ἐκ ταύτης ὅπως εὐλογίαν τρυγής σωμεν. Επιφαίνεται δὲ τὸ πρόσωπον τοῦ πάντων Δη- μιουργοῦ, τὸ πληροῦν ἡμᾶς εὐλογίας καὶ οἰκτιρμῶν, επιφανέντος ἡμῖν τοῦ χαρακτῆρος τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, καὶ ἐμφανίσαντος ἑαυτὸν τοῖς ἀξίοις· ἐπεὶ γὰρ εἰκὼν ἐστι τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ὁ νῷ καθαρή προσβαλὼν αὐτῷ, ὁρᾷ τὸν Πατέρα. Ὁ ἐμὲ γάρ, φησιν, ἑωρακώς, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Τότε τοὺς εὐεργε τουμένους οικτείρει, καὶ Εὐλογεῖ πάσῃ εὐλογία πνευματικῇ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ Ἰη σου. Επιφάναντος γάρ σου τὸ πρόσωπον, γινώσκεται ή ὁδὸς ἢ πρὸς σὲ ἄγουσα τὸν Πατέρα, ὁ εἰπών· Εγώ εἰμι ἡ ὁδός· καὶ οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ. Ὁ δὲ αὐτὸς ἔσται καὶ σωτήριον ἐν πᾶσιν ἔθνεσι, πληρωθέντος τοῦ, Οψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ. Λέγοις δ' ἂν ὁδὸν καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, κατὰ τό· Οδὸν ἐντολῶν σου έδρα μον· καὶ καταλλήλως σωτηρίαν, ἣν ἐλήλυθε παρα σχεῖν, ὥστε πᾶσι τὴν εἰς ἡμᾶς σου σωτηρίαν σαφή γενέσθαι. • Ὡς ἐκλείπει καπνός. » Εὐχερὴς τῶν ἁμαρτωλῶν ἡ πτῶσις, εἰ καὶ σφόδρα ἑαυτοῖς πεποιθέναι νομίζουσι. Τί γὰρ καπνοῦ πρὸς τὸ λυθῆναι σαθρότερον; τί δὲ καὶ κηροῦ, ὅταν ὑπὸ πυρὸς σφοδροτέρου θερμαίνηται ; Τούτοις τοὺς ἁμαρ τωλοὺς ὁ Προφήτης συνέκρινεν· ὅταν γὰρ τὸ πῦρ τῆς γεέννης ῥιπισθῇ, πᾶσα ἡ περὶ αὐτοὺς φαντασία εὖτ θέως διαλύεται. • Ασατε τῷ Θεῷ. Καὶ μὴν ᾿Ανατολή χρηματίζειν ἐν τοῖς προφήταις ὁ Χριστὸς είωθεν· Ἰδοὺ ἀνὴρ, Ἀνατολὴ όνομα σύ τῷ· καὶ ὑποκάτωθεν αὐτοῦ ἀνατελεῖ. Καὶ πάλιν· Ἀνατελεῖ ὑμῖν τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου Ήλιος δικαιοσύνης· καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. Ἀλλ' εἰ καὶ ἀνατολὴ τυγχάνει διὰ τὸ οἰκεῖον φῶς, ἐπέβη ἐπὶ δυσμῶν, ἔχημα τοὺς ἁμαρτωλούς ἑαυτοῦ τοὺς πρὸς αὐτὸν ἐπιστρέψαντας θέμενος· πρὸς οῦς εἶπεν· "Αρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ' ὑμᾶς, ὅτι χρη στὸς, καὶ τὸ φορτίον μου, ὅτι ἐλαφρόν. Τούτους οδοποιῆσαι τῷ Θεῷ ὁ Δαβὶδ διὰ μετανοίας ἐντέλλεται · οὗτοι γὰρ ἐνώπιον αὐτοῦ οὐ μόνον συγγνώμης τυ χόντες, ἀλλὰ καὶ οἰκειωθέντες, ἀγαλλιάσθαι μέλλου σιν. • Εν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν. » Ἐκκλησία καὶ ἡ κατ' οίκον συναγωγὴ τῶν εὐσε βούντων λέγεται· ὥστε καὶ Παυλός φησιν · 'Ασπά ζονται ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ πολλὰ ᾿Ακύλας καὶ Πρί σκιλλα, σὺν τῇ κατ' οἶκον αὐτῶν Ἐκκλησίᾳ. Εκ πηγῶν δὲ Ἰσραὴλ τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων τὸν Κύριον καὶ Θεὸν δοξολογεῖσθαι βούλεται· ἵνα καθ᾿ ὄν τρόπον ἐκεῖνοι ἐξέθεντο, οὕτω καὶ ἡμεῖς περὶ Θεοῦ δοξάζωμεν. «Ο Θεὸς Ἰσραὴλ δώσει δύναμιν. ο 6. ss Joan. x1, 9. • Malach. IV, " Ephes. I, 3. το Matth. xi. 29. το Joan. Σιν, 6. * 1 Cor. xvi, 19. οι Luc. 111, s Psal. Cavill, 32. *³ Zach. vi, 13. HESYCHII PRESBYTERI PSALMUS LXVII. ΨΑΛΜΟΣ ΕΖ'.

VERS. 12. Et posui vestimentum meum cilicium. › Vɛas. 15. ‹ Et in me psallebant qui bibebant. › dentes. Ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ ὁ Χριστός· περὶ γὰρ αὐτοῦ Α φησιν Ησαΐας· "Οτι σὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐκ ᾔδειμεν· ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ ὁ Σωτήρ. Οὗτος ἰσχὺν καὶ δύναμιν τῷ λαῷ τῷ ἐξ ἐθνῶν, ὥστε τῆς πλάνης ἀποστῆναι, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐπιστρέψαι χαρί ζεται· οἵτινες ὡς λαὸς αὐτοῦ Χριστιανοὶ διὰ Χριστὸν ὀνομάζονται. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ «Ἦλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης. » Καὶ πῶς τις ἐλπίζων ἐπὶ τὸν Θεὸν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκλείπει, καὶ οὐχὶ μᾶλλον νευροῦται καὶ ἰσχυρότερος γίνεται; 'Αλλ᾽ ὀφθαλμοὺς ἑαυτοῦ τοὺς ἀποστόλους λέγει· περὶ ὧν ἐν Ἄσμασι λέγει· Οἱ ὀφθαλμοί σου περιστερᾶς, ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων, εἰς τὴν δω ρεὰν τοῦ βαπτίσματος· ἐκεῖ γὰρ τὴν μετουσίαν τοῦ Ηνεύματος παρέσχε τοῖς πιστεύουσιν. Οὕτω κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους ἐξέλιπόν τε καὶ ἐσκορπίσθησαν, ὁρῶντες Χριστὸν ἐπὶ τὸν Θεὸν τὸν Πατέρα τὸν οἰκεῖον ἐλπίζοντα, καὶ λέγοντα· Ἐλων, Ελωί, λαμαστρα- χθανή· ἡγνόουν γὰρ ὅτι τὴν δύναμιν τὴν οἰκείαν ὁ Θεός συνέστελλεν, ὥστε καιρὸν γενέσθαι τοῖς παθή- μασιν. • Επληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας. ο Τρίχας ἑαυτοῦ τοὺς πιστοὺς λέγει. Ωσπερ γὰρ ἡ κεφαλὴ ἐπὶ ταῖς θριξίν, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐπὶ τοῖς πιστοῖς σεμνύνεται. • Απηλλοτριωμένος ἐγενήθην. » Ξένος γέγονε κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, ὅτε πάντ τες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀφέντες αὐτὸν ἔφυγον. Μητέρα δὲ νοήσεις τὴν τῶν Ἰουδαίων Συναγωγὴν, καὶ πᾶσαν τὴν κατὰ σάρκα συγγένειαν τῶν ἐκ περιτομῆς· υἱοὺς δὲ ταύτης, τοὺς ἀρνησαμένους αὐτὸν, καὶ εἰρηκότας· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστί. Ξένον δὲ πάλιν ἡγοῦντο λέγοντες· Οὐ καλῶς λέγομεν, ὅτι Σαμα ρείτης εἶ, καὶ δαιμόνιον ἔχεις; Οὕτω ξένος γέγονε τοῖς υἱοῖς τῆς μητρὸς αὐτοῦ. • Καὶ ἐθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον. » Σάκκον γὰρ ἀληθῶς τὸ τραχὺ τῆς ἡμετέρας αμαρ- τίας ἐνεδύσατο. • Κατ' ἐμοῦ ἡδολέσχουν. » Τοὺς Ἰουδαϊκοὺς ἄρχοντας λέγει. Ἐν τῇ πύλῃ γὰρ ἔθος ἦν τὴν τῶν Ἰουδαίων γερουσίαν καθέζεσθαι· ὡς ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς κατὰ τὴν Ῥούθ καὶ τὸν Βοὸζ κειμένης εὑρήσομεν. • Καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες. » Ποῖον οἶνον ; Τὸν μυστικόν. Ἐκεῖνοι γὰρ οὐκ ἠδο- λέσχουν, ἀλλ' ἔψαλλον· ὡς περὶ Θεοῦ τοῦ Χριστοῦ τοὺς ὕμνους τοὺς προφητικούς λέγοντες. Ετι περὶ τῶν Ἰουδαίων λέγει, οἵτινες αὐτὸν ἐμί σουν, ὡς εἰς πρόσωπον αὐτῶν ἐλέγχοντα τὴν ὑπόκρι σιν· ἐν βάθει δὲ τὸ ὕδωρ τῆς κακίας ἐκέκτηντο, ὥστε ποτὲ μὲν αὐτὸν 'Ραββί, ποτὲ δὲ ἀληθῆ καὶ ἀπὸ Θεοῦ προσαγορεύειν ἄνθρωπον, τὴν πονηρίαν ἐν τῷ βάθει τῆς καρδίας ἀποκρύπτοντες. 54. Deus Israel est Christus: de ipso enim Isaias ait : Quoniam tu Deus noster, et nesciebamus : Deus Israel Salvator. Hie fortitudinem ac virtutem largitur pepulo ex gentibus, ut ab errore resiliat, et ad ipsum convertatur : qui tanquam populus ejus Chri- stiani propter Christum nuncupantur. VERS. 3. « Veri in altitudinem maris. Et quomodo quis sperans in Deum oculis deficiat, et mon potius corroboretur ac fortior evadat? Ve- rum oculos suos vocat apostolos; de quibus in Can- ticis ait: Oculi tui columbæ, super plenitudines aquarum ", [alludens] ad donum baptismalis : ibi enim Spiritus participationem præbuit credentibus. Sic tempore passionis defecerunt, et dissipati sunt, videntes Christum in Deum Patrem suum sperantem et dicentem : Eloi, Eloi, lamma sabachthani " : ne- sciebant nempe Deum virtutem propriam contra - xisse, ut opportunitas daretur patiendi. VERS. 5. 4 Multiplicati sunt super capilles. Capillos suos vocat fideles. Sicut enim caput in capillis, ita etiam Christus in fidelibus glorificatur. VERS. 9. 4 Alienatus factus sum. » Peregrinus factus est tempore passionis, quando omnes discipuli ejus dimittentes ipsum fugerunt. Matrem autem intelliges Synagogam Judæorum, et omnem secundum carnem cognationem eorum qui sunt de circumcisione; filios vero hujus, illos qui ipsum negaverunt et dixerunt : Hunc autem nesci- mus unde sit ºº. Rursus autem peregrinum arbitrati sunt dicentes: Nonne bene dicimus, quia Samarita- Ita peregrinus fa- nus es tu, et demonium habes β' ? ctus est filiis matris suæ. Cilicium vere asperum peccati nostri induit. VERS. 13. • Adversum me loquebantur. » Principes Judaicos dicit. Siquidem moris erat ut Judæorum seniores in porta sederent, sicut in hi- storia Ruth et Booz reperiemus. Quale vinum? Mysticum. Illi enim non ·nugaban- tur, sed psallebant: nempe de Deo Christo hymnos propheticos recitantes. Adhuc de Judæis agit, qui ipsum oderant, tan- quam qui ia faciem ipsorum hypocrisin redangue- bat: in profundo autem aquam malitiæ reconde- bant, ita ut nonnunquam quidem ipsum Rabbi ", aliquando vero veracem et hominem a Deo missum dicerent“, malignitatem in fundo cordis abacon- 49. s' Isa. xLv, 15. 18 Cant. v, 12 6a Matth. xxi1, 16. ss Marc. IV, 60 Joan. ix, 29. "Joan. VIII, σε Joan. 111, 2. FRAGMENTA IN PSALMOS. PSALMUS LXVIII.

ὢν τῷ Πατρὶ καὶ ὁμότιμος; Αὐτὸς τὴν αἰτίαν λέγει· Η γὰρ λογικὴ αίνεσις ὑπὲρ τὴν νομικήν λατρείαν βοήθειαν. Πρῶτον δὲ προσέχειν τὸν Θεὸν, καὶ μετὰ τίνος ἢ ποίας βοηθείας χρήζομεν, παραχρήμα σπλαγ VERS. 17. « Εxaudi me, Domine. Et quid opus Unigenito exauditione, cum Patri par sit et æqualis? Ipsemet causam reddidit : Quo- niam benigna est misericordia tua. Id est, Ideo opus habeo exaudiri, quia propter benignitatem tuam homo factus sum, et pro omnibus hominibus, cum jure Deus essem, hæc etiam suscipio. VERS. 19. « Intende animæ meæ. Quid est intende? Vide, inquit, ipsam, quod non sit solum hominis, sed etiam Dei incarnati : quo- niam non pro sua, sed pro communi libertate pas- siones assumpsit. Quia potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam". Te autem simul pro ipsa deprecor propter carnis sub- jectionem. Quoniam non pro meipso ista, sed pro tota na- tura humana sustinui; cujus cum peccata geram, necessario etiam eorumdem pudorem sustinul. VERS. 22. Et dederunt in escam meam fel. › Hoc etiam crucis tempore impletum reperiemus": nam Judæi tunc ei acetum et fel obtulerunt. VERS. 29. • Deleantur de libro viventium. » Etsi enim, inquit, inscripti sint primi propter pa- tres suos qui apud Deum vivunt (unde etiam ipsis factæ sunt promissiones), verum cum talia fuerint ausi, deleantur, neque a Deo, inquit, inscribantur cum justis electis, et qui apud ipsum vita digni sunt, utpote qui auctorem salutis rejecerint. Vers. 30. ↑ Pauper et dolens sum ego. › Laudem vocat laudationem, quæ ipsi ab universa creatura naturalibus motibus ipsum laudante pro- fertur. Ecclesia igitur non solum communem illam cum creatura laudationem se oblaturam pollicetur, sed cum cantico celebraturam, id est, spiritalem at- que intellectualem hymnodiam oblaturam. Hoc enim proprie est cantare Deo. VERS. 31. Laudabo nomen Dei cum cantico. ▸ Rationalis enim laudatio præ cultu legali Deo pla- cet. VERS. 2. Deus, in adjutorium meum. › Beatum est cum tanta fiducia Deum orare, ut etiam ipsum urgeamus ad nobis opitulandum. Primum au- D tem Deum ut intenderet, et postmodum ut accele- raret, rogavit : si enim omnino intenderit quanām vel quali ope indigeamus, illico commiseretur; mi- sertus autem accelerat, et non differt. VERS. 5. Confundantur, et revereantur. ›› Qui animas nostras perdere quærunt, sunt maxime dæmones : sunt tamen etiam homines perversi ali- qui, qui ad pravas actiones et absurdas voluptates nos provocent ; verum neutri prædictorum possunt, nisi a nobis, unde nos prodant, acceperint, nisi li- gatis animæ manibus obsecuti ipsis fuerimus. Ipsi ! Α • Εἰσάκουσόν μου, Κύριε. Καὶ τί χρήζει ὁ Μονογενής εισακουσθῆναι, ἴσος "Οτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. Τουτέστι, Διὰ τοῦτο εἰσακουσθῆναι χρήζω, ἐπειδὴ ἄνθρωπος διὰ τὴν σὴν φιλανθρωπίαν γέγονα, καὶ ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων, εἰκότως θεὸς ὢν, καὶ ταῦτα ἀναδέχομαι. • Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου. Τί, πρόσχες; Ιδε, φησίν, αὐτὴν, ὅτι οὐκ ἔστι μόν νον ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ σαρκωθέντος Θεοῦ· ὅτι οὐχ ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλ' ὑπὲρ κοινῆς ἐλευθερίας τὰ πάθη κατεδέξατο. Ὅτι Εξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτήν· καὶ ἐξουσίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν. Σοὶ δὲ ὅμως ὑπὲρ αὐ τῆς διὰ τὴν ὑποταγὴν τῆς σαρκὸς προσεύχομαι. Οτι οὐχ ὑπὲρ ἐμαυτοῦ ταῦτα, ὑπὲρ δὲ ὅλης τῆς ἀνθρωπίνης ὑπέμεινα φύσεως· ἧς τὰς ἁμαρτίας ἔχων, ἀναγκαίως καὶ τὴν ὑπ' αὐτῶν αἰσχύνην ἐβάσταζον. « Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολήν. » Κατὰ τὸν καιρὸν καὶ τοῦτο τοῦ σταυροῦ εὑρήσο μεν πεπληρωμένον· ὅξος γὰρ καὶ χολὴν αὐτῷ τότε προσήνεγκαν οἱ Ἰουδαῖοι. • Εξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων. » Εἰ γὰρ καὶ πρῶτοι, φησὶν, ἐνεγράφησαν διὰ τοὺς παρὰ Θεῷ ζῶντας πατέρας αὐτῶν· ὡς καὶ αὐτοῖς δεδόσθαι τὰς ἐπαγγελίας· ἀλλ᾽ οὖν τοιαῦτα τετολμη κότες, ἐξαλειφθήτωσαν, μηδὲ παρὰ Θεῷ, φησὶν, ἐγε γραφήτωσαν μετὰ τῶν ἐκλελεγμένων δικαίων, καὶ τῆς παρ' αὐτῷ ζωῆς ὄντων ἀξίων, ὡς τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας παραιτησάμενοι. • Πτωχὸς καὶ ἀλγῶν εἰμι ἐγώ. » Δίνον τὴν δοξολογίαν καλεί, ήτις αὐτῷ παρὰ τῆς κτίσεως όλης φυσικοῖς κινήμασιν αὐτὸν δοξολογούσης προσφέρεται. Ἡ Ἐκκλησία τοίνυν οὐ μόνον τὴν μετά τῆς κτίσεως δοξολογίαν προσφέρειν ἐπαγγέλλεται, ἀλλὰ μετ' ᾠδῆς δοξάζειν, τουτέστι πνευματικὴν καὶ νοερὰν ὑμνῳδίαν προσφέρειν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ἐπὶ Θεοῦ κυρίως τὸ ᾄδειν. • Αινέσω τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου μετ' ᾠδῆς. » ἀρέσκει τῷ Θεῷ. Μακάριον σὺν τοσαύτῃ παρρησίᾳ τῷ Θεῷ προσεύ χεσθαι, ὥστε καὶ κατεπείγειν αὐτὸν εἰς ἡμετέραν τοῦτο ταχῦναι, προσηύξατο· ἐὰν γὰρ ὅλως πρόσχ χνίζεται· σπλαγχνισθεὶς δὲ ταχύνει, καὶ οὐκ ἀναβάλο λεται. • Αἰσχυνθήτωσαν, καὶ ἐντραπήτωσαν. » Οἱ ζητοῦντες ἡμῶν τὰς ψυχὰς διαφθείραι, οἱ δαί μονές εἰσι μάλιστα· ζητοῦσι δὲ καὶ πρὸς τὰς φαύλας πράξεις, ήδονάς τε ἀτόπους ἡμᾶς ἐρεθίζοντες άνθρες ποι· ἀλλ᾽ οὐδέτεροι τῶν εἰρημένων δύνανται, ἐὰν μὴ παρ' ἡμῶν τὴν καθ' ἡμῶν προδοσίαν παραλάβωσιν, ἐὰν μὴ τὰς χεῖρας τῆς ψυχῆς δήσαντες, οὕτως αὐτοῖς 68 Matth. xxvII, 34. Η Joan. x, 18. HESYCHII PRESBYTERI PSALMUS LXIX. ΨΑΛΜΟΣ ΕΘ'. « Ο Θεός, εἰς τὴν βοήθειαν.»

ΨΑΛΜΟΣ Ο. in ipso ἀκολουθήσωμεν. Οὗτοι τοίνυν αἰσχύνονται, ὅταν ἡμᾶς υψηλοτέρους πολὺ τῆς παρ' αὐτῶν ἐπιβουλῆς καὶ κατ ορθοῦντας θεάσωνται. • Αποστραφείησαν παραυτίκα. Παραυτίκα, τουτέστιν εὐθέως, καὶ ἀναβολῆς χω ρίς. Τίνας δὲ ἐν τάχει καταισχυνθῆναι βούλεται ; Τοὺς λέγοντας· Εύγε, εύγε· τουτέστι τοὺς ἐγγελῶντας, τοὺς κολακεύοντας, τοὺς ἀπατῶντας, τοὺς ἀποδεχο- μένους ὡς ἀγαθὰ τὰ βλαβερὰ καὶ θανάσιμα. Πλὴν ὅτι τοὺς μὲν νοητοὺς ἐχθροὺς καταισχυνθῆναι καὶ ἀπο- στραφῆναι μόνον, τοὺς δὲ αἰσθητοὺς διὰ τάχους προς- εύχεται· εὐκολώτεροι γὰρ οὗτοι, ὡς ἀδελφοὶ τῇ φύσει, καὶ ὁμογενεῖς, καὶ ὁμόφυλοι. • Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν. » Σωτήριον τοῦ Πατρὸς ὁ Χριστὸς ὀνομάζεται· ἐν αὐτῷ γὰρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων ἡ σωτηρία B πέπρακται. "Οθεν καὶ Συμεὼν ἀπολαβὼν τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς ἀγκάλαις ἔλεγε· Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου, ἐν εἰρήνῃ· ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ Σωτήριόν σου. Οἱ τοίνυν τοῦτο ἀγαπῶντες τὸ σωτήριον, διαπαντὸς τὸν Θεὸν μεγαλύνουσι, τουτέστι δοξάζουσιν· ὅτι, τὰ εἴδωλα καταλιπόντες, τὸν Θεὸν ἠγάπησαν, τὸν ὄντως σώζοντα καὶ λυτρούμενον. • Βοηθός μου καὶ ῥύστης μου εἶ σύ. ν Οτε γὰρ πάσης ἀνθρωπίνης βοηθείας ἐκπέσωμεν, τότε τὸν Θεὸν ἀντὶ πάντων εὑρήσομεν. Ἴσως δὲ καὶ ἐκ προσώπου ταῦτα τοῦ λαοῦ τῶν ἐθνῶν διαλέγεται· ᾧ καὶ πᾶς ὁ ψαλμός πρέπει παρακαλοῦντος καὶ ἐπιταχύνοντος τοῦ Χριστοῦ τὴν βοήθειαν, καὶ καταισχυνθῆναι τοὺς νοητούς ἐχθρούς, δηλαδὴ τοὺς δαίμονας, πολύν τετυραννηκότας χρόνον, καθ᾿ ἡμῶν ἱκετεύοντος. Οὗτος ὁ λαὸς πτωχὸς καὶ πένης· πτω χὸς διὰ τὴν ἁμαρτίαν, πένης διὰ τὴν ἀσέβειαν. Βοηθός, ὡς ἰσχυρὸς φύσης, ὡς αὐτὸς ἐνέχυρον ὑπὲρ ἡμῶν τῷ θανάτῳ πρὸς μικρόν, ὥστε ῥυσθῆναι τὴν ἡμετέραν αἰχμαλωσίαν διδόμενος. Μὴ χρονίσης. Απέγνωσται γὰρ παρὰ πάντων ἰατρῶν ὁ ἄῤῥωστος. Διόπερ καὶ ὁ ᾿Αμβακούμ ἔλεγεν· Ετι μικρὸν, Ὅσον ὁ ἐρχόμενος ἥξει, καὶ οὐ χρονίσει· τοῦ Σωτῆρος ἐπιταχύνων τὴν ἄφιξιν. • Ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ῥῦσαί με. Καλῶς πρὸς τὸν μὴ καταισχυνθείην, ἐν τῇ δι καιοσύνῃ σου. Εἰ γὰρ καὶ εἰς σὲ ἥμαρτον, ἀλλὰ τούτων με δικαίως ἀπαλλάξεις· ὅτι τε οὐδεμίαν ἔχουσι γνῶσιν τῆς σῆς ἰσχύος, καὶ ὅτι μάτην ἡμᾶς ἀδικοῦσι. • Κλίνον πρός με τὸ οὖς σου. » Τουτέστιν, ὡς ἀσθενεῖ συγκατάβηθι. Κλίνον τὸ οὖς σου ὡς ἁμαρτωλῷ, καὶ μὴ δυναμένῳ σὺν παρξησίᾳ προσεύξασθαι· ἢ, τὸ γοῦν ἀληθέστερον, ἔγγισον. Οὐδὲ γὰρ ἡμεῖς ἐγγίσαι τῷ Θεῷ χωροῦμεν, ἐὰν μὴ, ὁ πανταχού παρών, ἐγγὺς ἡμῶν γένηται τῇ συμπα θείᾳ. A itaque confunduntur, quando nos insidiis suis longe superiores et recte agere conspexerint. VERS. 4. • Αvertantur station. D Statim, id est illico, et sine dilatione. Quos autem confestim vult erubescere? Qui dicunt : Euge, euge ; id est, irrisores, adulatores, impostores, qui tanquan bona, ea quæ noxia et mortalia sunt, suscipiunt. Verumtamen spiritales quidem inimicos erubescere duntaxat et averti, sed sensibiles illos cum festina- tione averti rogat: hi enim magis lubrici, utpote natura fratres, et ejusdem generis, et contribules. VERS. 5. « Exsuitent et hetentur. ». Salutare Patris nuncupatur Christus enim generis humani salus facta est. Unde et si- meon Christum in ulnas excipiens dixit : Nunc di- mittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum, in pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum . Qui igitur salutare hoc diligunt, semper Deum magnificant, id est glorificant; quoniam, reli- ctis idolis, Deum dilexerunt, qui vere Salvator est ac Redemptor. Vers. 7. ‹ Adjutor meus et liberator meus es tu. ) Quando enim omni humana ope exciderimus,. tunc Deum pro omnibus reperiemus. Fortassis vero- etiam ex persona populi gentium hæɑ edisserit;.cui etiam totus hic psalmus convenit; Christo nimirum invocante et accelerante auxilium, atque spiritales inimicos, scilicet damonas, qui longo tempore ty- rannice nos oppresserant, confundi postulante. Hic populus egenus et pauper est : egenus quidem propter peccatum, pauper vero propter impieta- Lem. Adjutor, tanquam fortis liberator, ut qui semct- ipsum parvo tempore pro nobis in pignus morti dederit, ut captivitatem nostram redimeret. Ne tardaveris. Infirmus enim ab omnibus medicis depo- situs est. Propter quod etiam Habacuc dicit: Adhuc modicum, quia veniens veniet, et non tardabit “” ; Salvatoris adventum accelerans. VERS. 2. « In justitia tua libera me. Pulchre ad illud, non confundar, addit, in justitia tua. Etsi enim in te peccaverim, tamen ab his me juste liberabis : quia nullam habent fortitudinis tuae notitiam, et temere nobis injuriam faciunt. • Inclina ad me aurem tuam. ». Id est, tanquam infirmo condescende. Inclina au- rem tuam tanquam peccatori, et non valenti orare cum fiducia; vel, quod verius est, appropinqua. Neque enim nos ad Deum appropinquare possu- mus, nisi is, qui omnibus præsens adest, propin- quus nobis fiat per compassionem. ** Luc. 11, 29. 67 Habac. 11, 3. FRAGMENTA IN PSALMOS. PSALMUS LXX.

VERS. 3. e Esto mihi in Deun protectorem. Peccatorem iniquum et injustum vocat diabolum; atque ex ejus manu (scilicet peccati, quod in insi- diis latet voluptatum) postulat liberari. Quod si vero etiam a peccatoribus liberari petat, etiam hoc béa- tum est. Nam si quidem inimicus peccator sit, mi- nime parcit; si vero amicus, etiam sic gravis est : nam qualia ipse nimirum comminiscitur, talia etiam amicis suadet. A peccatore igitur tam inimico quam amico etiam nos oremus liberari; cum hic quidem per amicitiam, ille vero per potentiam seu violentiam, uterque autem nequiter et inique no- ceat. VERS. 8. Repleatur os meum laude. ● Nemo Deum vel ea quæ Dei sunt laudare potest, nisi ab ipso sapientia et laude repletus fuerit. Quid " porro laudare cupit? Dei gloriam et magnificentiam; id est magnalia Dei, et miracula valde glorificata, de quibus dixit : Quam magnificata sunt opera tua, Domine ! omnia in sapientia fecisti 68. • Ut cantem gloriam tuam. » Magnificentiam vocat Spiritum : in ipso euim ma- gna Dei miracula operaque fiunt. Totam vero diem vocat hanc vitam nostram. Vens. 10. • Quia dixerunt inimici mei mihi. Dæmones custodiunt animas nostras non ad bo- nam, sed ad malumn, observantes eas, et ut illa- queent insidiantes : hi namque, quando nobis insi- dias struxerint per peccatum, et ad bonum operan- dum debiles conspexerint, quasi derelictos a Deo, c non solum nos persequi facta conspiratione volunt, sed etiam comprehendere satagunt; putant enim non esse qui nos liberet. VERS. 12. Deus meus, ne elongeris a me.› Et quomodo Deus super omnes et in omnibus clongatur, nisi quando nos ejus præsentia indigna gesserimus? sicut per propheticam linguam ad Ju- dæos dixit: Peccata vestra dividunt inter vos et Deum ". VERS. 21. • Multiplicasti super me mragnificen- tiam. › Magnificentia Dei est ejus ad nos condescensio : sicnt enini maximus manet magnus, et pusillis con- descendit. Quomodo autem suam ad nos conde- scensionem nrultiplicavit? Quando nimirum homo D factus, ita nos ex errore reducens non terruit ut servos, sed consolatus est ut fillos. VERS. 22. Nam et ego confitebor. › Non tam in sensilibus instrumentis quam in cordo puro et lingua temperata, et nil a sanctitate alienum proferente. Hæc enim revera vasa psalmi merito VERS. 6. • Descendet sicut pluvia in vellus. Dicit Unigeniti in Deipara Virgine exinanitionem: vellus autem uterum ejus merito nuncupavit; quia Dei Verbi adventum quiete ac sine strepitu, nor • Γενοῦ μοι εἰς Θεὸν ὑπερασπιστήν. Αμαρτωλὸν παράνομόν τε καὶ ἄδικον καλεῖ τὸν διάβολον· ἐκ χειρός τε αὐτοῦ ῥυσθῆνας (δηλαδή τῆς ἁμαρτίας, ἣν ἐν ταῖς μεθοδείαις έχει τῶν ἡδονῶν) προσεύχεται. Εἰ δὲ καὶ ἀνθρώπων ἁμαρτωλῶν λέγει ῥυσθῆναι, καὶ τοῦτο μακάριον. Εἰ μὲν γὰρ ἐχθρὸς ὁ ἁμαρτωλός, οὐ φείδεται· εἰ δὲ φίλος, βαρὺς καὶ οὕτως· οἷα γὰρ αὐτὸς ἄρα συμβουλεύει, τοῖς φίλοις καὶ προτρέπεται. Αμαρτωλοῦ τοίνυν ἐχθροῦ τε καὶ φίλου ῥυσθῆναι καὶ ἡμεῖς προσευξώμεθα· τοῦ μὲν διὰ φιλίας, τοῦ δὲ δυναστείας, ἑκατέρας ἀδίκου καὶ παρανόμου βλάπτοντος. • Πληρωθήτω τὸ στόμα μου αἰνέσεως. » Οὐδεὶς ὑμνῆσαι τὸν Θεὸν οὐδὲ τὰ τοῦ Θεοῦ, ἐὰν μὴ πληρωθῇ παρ' αὐτοῦ σοφίας καὶ αἰνέσεως, δύναται. . Τί δὲ ὑμνῆσαι βούλεται ; Δόξαν Θεοῦ καὶ μεγαλοπρέ- πειαν· τουτέστι τὰ μεγάλα τοῦ Θεοῦ, καὶ λίαν δεδο ξασμένα θαύματα, περὶ ὧν ἔλεγεν· Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε! πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας. • Όπως ὑμνήσω την δόξαν σου. Μεγαλοπρέπειαν τὸ Πνεῦμα καλεῖ· ἐν αὐτῷ γὰρ τὰ μεγάλα τοῦ Θεοῦ θαύματα καὶ τὰ κατορθώματα γίνεται. Ἡμέραν δὲ ὅλην τὸν βίον τὸν ἡμέτερον. • Οτι εἶπον οἱ ἐχθροί μου έμοί. Φυλάσσουσιν ἡμῶν τὰς ψυχὰς, οὐκ εἰς ἀγαθόν, ἀλλ' εἰς κακὸν οἱ δαίμονες, ἐπιτηροῦντες αὐτὰς, ὥστε καὶ παγιδεῦσαι ἐνεδρεύοντες· οὗτοι γὰρ, ὅταν ἡμᾶς τη ρή σαντες διὰ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ πρὸς ἀγαθοεργίας ασθενήσαντας ἴδωσιν, ὡς καταληφθέντων ὑπὸ θεοῦ, ἐν ὁμονοίᾳ βούλονται οὐ μόνον καταδιώξαι, ἀλλὰ καὶ καταλαβεῖν σπουδάζοντες· δοκοῦσι γὰρ οὐκ εἶναι τὸν βυόμενον. • Ο Θεός μου, μὴ μακρύνῃς ἀπ' ἐμοῦ. ο Καὶ πῶς ὁ Θεὸς ἐπὶ πάντων καὶ ἐν πᾶσι μακρύνε ται, ἀλλ' [η] ὅταν ἡμεῖς τῆς αὐτοῦ παρουσίας ἀνάξια πράξωμεν ; ὥσπερ διὰ τῆς προφητικῆς γλώττης πρὸς Ἰουδαίους ἔλεγεν Αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν διιστῶσιν ἀνα- μέσον ὑμῶν καὶ τοῦ Θεοῦ. • • Επλεύνασας ἐπ' ἐμὲ τὴν μεγαλωσύνην. » Μεγαλωσύνη Θεοῦ ἡ πρὸς ἡμᾶς συγκατάβασις· ὡς γὰρ μέγιστος μένει μέγας, καὶ τοῖς μικροῖς συγκας- έρχεται. Πῶς δὲ τὴν πρὸς ἡμᾶς συγκατάβασιν επλεόνασεν; "Οταν δηλονότι γενόμενος ἄνθρωπος, οὕτω τε ἡμᾶς ἐκ τῆς πλάνης επιστρέψας οὐκ ἐφίβη σεν ὡς δούλους, ἀλλ' ὡς υἱοὺς παρεκάλεσεν. • Καὶ γὰρ ἐγὼ ἐξομολογήσομαί σοι. Οὐ τοσοῦτον τοῖς αἰσθητοῖς ὅσον ἐν καρδίᾳ καθαρά, ἐν γλώττῃ σωφρονούσῃ, καὶ μηδὲν φθεγγομένη ἁγιωσύνης ἀλλότριον. Ταῦτα γὰρ ἀληθῶς σκεύη ψαλμοῦ δικαίως ονομάζεται. • Καταβήσεται ὡς ὑετὸς ἐπὶ πόκον. Τὴν κένωσιν τοῦ Μονογενοῦς τὴν εἰς τὴν Θεοτόκον Παρθένον λέγει πόκον δὲ αὐτῆς τὴν γαστέρα δικαίως ἐκάλεσεν· ἐπειδὴ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν ἐπιδημίαν 68 Psal. cut, 24. 69 Isa. LIX, 2. HESYCHII PRESBYTERI appellantur. PSALMUS LXXI. ΨΑΛΜΟΣ ΟΔ'.

ἡσυχῆ καὶ ἀψοφητί, καθάπερ πόκος τὸν ὑετὸν, ἐδέ- Α ξατο. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν σταγόνων ἐρεῖς. • Ενώπιον αὐτοῦ προπεσοῦνται Αιθίοπες. » Νῦν μὲν ἐχόντες, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι καὶ ἄκοντες. Ούπω γάρ, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτεταγμένα. ᾿Αλλὰ τότε κάμψει αὐτῷ πᾶν γόνυ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Εχθροὶ δὲ αὐτοῦ λείχοντες χοῦν, οἱ τὰς τῆς σαρκὸς ηδυπαθείας τιμώντες. • Ἐκ τόκου καὶ ἐξ ἀδικίας. Πείσει τοίνυν, φησί, τοὺς ἀδικίᾳ καὶ πλεονεξία χαίροντας, ἐλέῳ καὶ φιλανθρωπία κεχρῆσθαι. Τοῦτο δὲ ἦν ὅπερ επεσημήνατο ἡ τοῦ Εὐαγγελίου Γραφή φήσασα· Τούτους τους δώδεκα ἐξελέξατο ό Ιησ σοῦς, οὓς καὶ ἀποστόλους ὠνόμασεν. • Καὶ ἔντιμον τὸ ὄνομα αὐτῶν. ο Ποιον όνομα; Ο Χριστός, ἀφ᾽ οὗ Χριστιανοί και κλήμεθα. Οὕτω γὰρ ἔντιμον τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐνώπιον τῶν δι' αὐτοῦ σωθέντων καὶ πιστευσάντων καθέστη- κεν· ὥστε τοὺς μὲν πλούτου, τοὺς δὲ ἀξίας, τους δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς καταφρονῆσαι, ἵνα μὴ τὸ τῶν Χριστιανῶν ἀρνήσασθαι ὑπομείνωσιν ὄνο μα. • Καὶ προσεύξονται περὶ αὐτοῦ. Οὐδὲ γὰρ ἐν ἐκκλησίαις μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀγο ραῖς καὶ ἐν οἴκας διηνεκώς ἡ τοῦ Χριστοῦ εὐλογία, τουτέστι δοξολογία, παρὰ τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευ κάτων κηρύττεται. • Καὶ εὐλογηθήσονται ἐν αὐτῷ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς. Δ Πᾶσαι γὰρ φυλαί, πᾶσαι γλῶσσαι καὶ χῶραι, πρό- τερον ἐν τῇ πλάνῃ διάγουσαι, νῦν συμφώνως τὴν εὐλογίαν ἐδέξαντο· ὅθεν αὐτὸν καὶ μακαριοῦσι· ποῖον μακαρισμόν, ἢ πάντως τὸν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις κείμενον Μακαρία η κοιλία ή βαστάσασά σε, καὶ μαστοὶ οὓς ἐθήλασας ; • Εὐλογητός Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ, κ Διὰ τί δὲ διπλασιάζει τὸν Γένοιτο; Επιταχύναι τὴν ἡμετέραν ἐλευθερίαν βουλόμενος καὶ τὴν τῶν δικαίων ἐλπίδα. Οταν γὰρ ἡ γῆ πληρωθῇ τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ, τότε ὁ παρών κόσμος συντελεῖται, καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐμφανίσεται. ΨΑΛΜΟΣ ΟΒ'. • Ως ἀγαθὸς ὁ Θεὸς τῷ Ἰσραήλ ! » Πόδας καὶ διαβήματα τὰς πρακτικὰς πορείας καὶ D τὰ τῆς διανοίας προσαγορεύων κινήματα, ὡς αὐτὸς ἡμᾶς ἐν ἑτέρῳ μέρει τῆς τῶν Ψαλμών προφητείας ἐδίδαξε, Λύχνος τοῖς ποσὶ μου ο νόμος σου, καὶ φῶς ταῖς τρίβοις μου, λέγων. Καὶ πάλιν· Τὰ δια βήματά μου κατεύθυνον κατὰ τὸ λόγιόν σου. Οὐ μὴν ἐσαλεύθη τοὺς πόδας· τουτέστι, τὴν πολιτείαν ἐπὶ τὸ χεῖρον οὖν ἔτρεψεν, οὐδὲ ἐξεχύθη τὰ διαβή ματα· οὐδὲ γὰρ τὰς ὁρμᾶς τῆς ψυχῆς εἰς ἀσωτίαν έτρεψεν. • Οτι οὐκ ἔστιν ἀνάνευσις ἐν τῷ θανάτῳ. » Οὐ γὰρ ἔστιν ἀνάνευσις ἐκ τοῦ θανάτου τῆς ἁμαρ τίας, σαφῶς δὲ τὸ εἰρημένον ἐν Παροιμίαις πάσχουν το secus ac vellus pluvian, suscepit. Hocipsunrautem etiam de stillicidiis dices. Vens. 9. 4 Coram illo procident Ethiopes. Nuue quidem voluntarii; in futuro autem sæculo etiam inviti. Nondum enim, secundum Apostolum, videmus ipsi omnia subjecta. Sed tunc fectetur ipsi omne yenu, cœlestium, terrestrium et infernorum”. Inimici autem ejus qui pulverem lingunt, sunt illi qui carnis voluptatibus dediti sunt. VERS. 14. « Ex usura et iniquitate. Permittet igitur, inquit, eos qui injustitia et ava- ritia gaudebant misericordia et clementia frui. Hoc autem erat id quod insiuuabat evangelica Scriptura dicens: Elegit duodecim ex ipsis Jesus, quos et apo- stolos nominavit ”. • Et honorabile nomen eorum. » Quale nomen? Christus, a quo Christiani appel- lati sumus. Tam enim honorabile est nomen ejus in conspectu eorum qui per ipsum servali sunt, ac crediderunt; ut alii quidem divitias, aki vero digni- tales, alii denique vitam ipsam comtempserint, ne Christianorum nomen negasse putarentur. VERS. 15. « Et adorabunt de ipso. » Non solum enim in ecclesiis, sed etiam in compi- tis: et in domibus assidue Christi benedictio, id est homerifica prædicatio, fit a credentibus in ipsum. Vens. 17. ‹ Et benedicentur in ipso omnes tri- Clus terra. Omnes enim tribus, omnes linguæ ac regiones, quæ prius in errore versabantur, nunc concorditer benedictionem receperunt : unde ipsum quoque beatum prædicant : quali beatitudinef nisi omnino illa quæ in Evangelis habetur : Beatus venter qui te portavil, et ubera quæ suxisti™. Vers. 18. • Benedictus Dominus Deus Israel. Cur autem gensinat illud Fiat ? Nempe accelerari cupiens nostram libertatem ac spem justorum. Quando enim terra Christi gloria fuerit adimpleta, tunc præsens mundus consummabitur, ac regnum cœlorum manifestabitur. VERS. 1. • Quam bonus Deus Israel! Pedes ac gressus vocat praetieos progressus ac mentis motiones, prout ipse nos in alia prophetiæ Psalmorum parte decuit dicens: Lucerna pedibus meis lex tua [Vulgata verbum tuum], et lumen se- mitis meis. Et iterum : Gressus meos dirige secun- dum eloquium tuum ”. Haud sane moti sunt pedes; id est, vitæ institutum ad malum non divertit, ne- que effusi sunt gressus : nam animi impetus non laxavit ad intemperantiam. Vers. 4. ‹ Quia non est respectus in morte. ▸ Non enim est respectus ex morte peecati. Per- spicue autem patiuntur id quod in Proverbiis dictum Philip. 1, 10. " Luc. vi, 13. 7 Luc. XI, 27. *a Psal. cxvi, 105. FRAGMENTA IN PSALMOS. PSALMUS LXXH.

est. Impius cum inciderit [Vulgata venerit] in pro- fundum malorum, contemnit 1. Neque humana pati sustinent. Cernis quantum ad claritatem conferat etiam unica dictio rei appo- sita. Poterat enim dixisse, In laboribus non sunt; in laboribus hominum adjunxit. Hominem autem hic intellige qui custodit dignitatem partis ratio- nalis, et virtutibus est præditus; vel eum qui, quando aberraverit, per pœnitentiam iterum diri- gitur ad Deum. In hisce hominum laboribus non sunt peccatores, neque cum hominibus lagellantur: id est, cum justis non laborant et operantur; de quibus etiam dicitur: Unusquisque propriam merce- dem accipiet secundum suum laborem 18. Neque cum labentibus et spem salutis habentibus flagellantur : ad quos scriptum est : Quem diligit Dominus casti- gat; flageliat autem omnem filium quem suscipit 76. Vers. 6. ‹ Circumagicti sunt iniquitate. › De quibus oportuerat erubescere, in his glorian- tur, ita ut quasi tegumentis et umbraculo delictis utantur. Pulchre autem sibi mutuo hæc delicta con- junxit : quoniam homines ut plurimum ex superbia in iniquitatem et in avaritiam prolabuntur. Non possunt autem hæreticorum vel maledicorum verba diu prævalere; sed terram pertranseunt, cuni paucos aliquos per trausennan laserint. Fideles hoc intelligentes, licet seducti fuerint, revertun- tur : de quibus sequentia cecinit Psalmista. VERS. 13. . Εt disi : Ergo sine causa justificavi. » Id est, Ergo frustra cogitationes, frustra actiones emundavi, et cor quidem justificavi, nihil in eo injustum cogitans; manus autem inter innocentes lavi, in bonis nimirum actionibus, quæ non habent vitam ex peccato : id est, damnum non reputavi : siquidem damnum revera animæ est peccatum, quod Dei amicitiam lædit, quæ est bonum præstan- tissimum. VERS. 14. • Et fui flagellatus. Qui enim seipsum flagellat pro delictis suis, et propriam reprehensionem in matutinis, scilicet in lumine, et non in tenebris, collocat, hic in cogita- tionibus et actionibus purus exsistit. Reprehendi- D tur autem in lumine, qui libertatem præbet incre- pantibus, sapiens illud oraculum observans, quod in Proverbiis dicitur : Argue sapientem, et diliget te ". In tenebris vero versatur is qui monentes fu- git; in quem alter versiculus Proverbii quadrat: Ar- gue stultum, et adjiciet ut oderit te. Vers. 21. ‹ Quoniam inflammatum est cor meum. › Ipsemet, inquit, etiam ad nihilum redigor; id est, fragilis effectus sum; quandoquidem inflammatum est cor meum in avaritiam, manifestum quoque est renes meos immutatos esse; intellige autem ad libi- dinem. Quando enim aliquis peccatorum felicitate Α σιν· 'Ασεβής έμπεσὼν εἰς βάθη κακών, κατα- φρονεῖ. Οὐδὲ τὰ ἀνθρώπινα παθεῖν ὑπομένουσιν. Θεωρείς ηλίκον εἰς σαφήνειαν δύναται καὶ λέξις μία προστε θεῖσα τῷ πράγματι. Εξὸν γὰρ εἰπεῖν, Ἐν κόποις οὐκ εἰσὶν, Εν κόποις ἀνθρώπων, προσέθηκεν. Αν θρωπον δὲ ἐνταῦθα νόει τὸν φυλάττοντα τοῦ λογικοῦ τὸ ἀξίωμα, τόν τε ἐν ἀρεταῖς ὄντα ἢ τὸν, ὅταν πταίσῃ, διὰ μετανοίας τῆς ἐπιφερομένης παρὰ Θεοῦ διορ θούμενον. Ἐν τούτοις τούτων κόποις οὐκ εἰσὶν οἱ ἁμαρτωλοί, οὐδὲ μετὰ ἀνθρώπων μαστίζονται· τουτο ἐστιν, οὐ μετὰ δικαίων κοπιῶσι καὶ ἐργάζονται· καὶ περὶ ὧν εἴρηται· Εκαστος τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται καὶ τὸν ἴδιον κόπον. Οὐδὲ μετὰ τῶν ὀλισθησάντων καὶ ἐλπίδα σωτηρίας εχόντων μαστί Β ζονται· εἰς οὓς γέγραπται· Ὃν ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει· μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ἐν παραδέ χεται. • Περιεβάλοντο ἀδικίαν. Εφ᾽ οἷς ἐχρῆν αἰσχύνεσθαι, ἐπὶ τούτοις σεμνύ νονται, ώστε καθάπερ περιβολαίοις καὶ σκέπῃ τοῖς πλημμελήμασι χρήσασθαι. Καλῶς δὲ ἀλλήλοις ταῦτα συνῆψε τὰ πλημμελήματα· ἀπὸ γὰρ τῆς ὑπερη φανίας εἰς ἀδικίαν ὡς τὰ πολλὰ καὶ εἰς πλεονεξίαν ἄνθρωποι πίπτουσι. Οὐ δύναται δὲ τῶν αἱρετικῶν ἢ τῶν βλασφήμων ἐπικρατεῖν ἄχρι πολλοῦ τὰ ῥήματα· διέρχονται δὲ τὴν γῆν, ὀλίγους τινὰς κατὰ πάροδον βλάπτοντα. Τοῦτο συνιέντες οἱ πιστοὶ, κἂν τύχωσι πλανηθέντες, ἐπιστρέφουσι· περὶ ὧν τὰ ἑξῆς ὁ Ψαλμῳδὸς ἐμελή δησε. • Καὶ εἶπα· "Αρα ματαίως εδικαίωσα. » Τουτέστιν, "Αρα μάτην τούς λογισμούς, μάτην τὰς πράξεις εκάθηρα, καὶ τὴν καρδίαν μὲν ἐδι καίωσα, μηδὲν ἐν αὐτῇ λογιζόμενος ἄδικον· τὰς χεῖρας δὲ ἐν ἀθώοις ἔπλυνα, ἐν ἀγαθαῖς δηλαδὴ πρά- ξεσι ταῖς οὐκ ἐχούσαις τὴν ἐξ ἁμαρτίας ζωήν. Τους- ἐστι, Ζημίαν οὐ διελογιζόμην ζημία γὰρ ὄντως ψυ χῆς ἡ ἁμαρτία, Θεοῦ φιλίαν αὐτὴν ζημιοῦσα, τῶν ἀγαθῶν τὸ κάλλιστον. • Καὶ ἐγενόμην μεμαστιγωμένος. » Ὁ γὰρ ἑαυτὸν μαστιγῶν ἐφ' οἷς ἐπλημμέλησε, καὶ τὸν οἰκεῖον ἔλεγχον εἰς τὰς πρωΐας, ἐν φωτὶ δηλαδή, καὶ οὐκ ἐν σκότῳ, τιθέμενος, οὗτος ἐν λογισμοίς καθαρεύει καὶ πράξεσιν. Ελέγχεται δὲ ἐν φωτὶ μὲν ὁ παρρησίας μεταδιδοὺς τοῖς ἐλέγχουσιν, ὁ τὸ σοφόν ἐκεῖνο λόγιον ἐπιτηρῶν, ὅπερ ἐν Παροιμίαις είρηται· "Ελεγξαι σοφὸν, καὶ ἀγαπήσει σε. Ἐν σκότῳ δὲ ὁ φεύγων τοὺς ἐντρέποντας· εἰς ἄν ὁ δεύτερος στίχος τῆς Παροιμίας ἤρμοσεν · Ελεγχε τὸν ἄφρονα, καὶ προσθήσει τοῦ μισῆσαί σε. • Ότι ἐξεκαύθη ἡ καρδία μου. Εξουδένωμαι, φησί, καὶ αὐτός· τουτέστιν, Ἐν εὐ- τελείᾳ γέγονα· ἐπειδὴ ἐξεκαύθη ἡ καρδία μου εἰς πλεονεξίαν, εύδηλον καὶ οἱ νεφροί μου Αλλοιώθησαν εἰς ἡδονὰς δὲ νόησον. "Οταν γάρ τις ὑπὸ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν εὐθηνίας δολωθείς, ερεθισθῇ πρὸς τὴν το * Prov. xviii, 3. 78 1 Cor. 111, 8. Hebr. xit, 6. * Prov. ix, 8. .HESYCHII PRESBYTERI

letur. VERS. 8. ἐκείνων μίμησιν, παραχρῆμα εξουθενεῖται, καὶ φαυλίζεται, ἐκ τοῦ οἰκείου μεταπεσὼν ἀξιώματος. Σφόδρα δὲ ἀρμοδίως προστέθεικε το, οὐκ ἔγνων ἐπειδήπερ ἀγνοοῦσιν οἱ πολλοὶ τὴν συμβαίνουσαν αὐτοῖς ἐκ τῶν ἁμαρτημάτων εὐτέλειαν· οἱ μὲν ὡς ἱερεῖς, οἱ δὲ ὡς ἄρχοντες, ἐκ τοῦ περικειμένου σχή- ματος ἀπατώμενοι. • Κτηνώδης εγενήθην παρὰ σοί. » Κτήνους γὰρ ἴδιον τὸ πλανᾶσθαι, καὶ πάλιν ἀπὸ τῆς πλάνης ῥάβδῳ τυχὸν ἢ χαλινῷ μετατίθεσθαι. Εἰς καιρὸν δὲ τὸ παρὰ σοὶ καὶ μετὰ σοῦ προσέθηκε, τὸν λόγον ἀσφαλιζόμενος· ἐπειδή τινές εἰσι, τῷ δια δόλῳ κτηνῶν δίκην ἀνοήτων ἑπόμενοι· περὶ ὧν εξ ρηται, Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοή- τοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δια παντὸς μετὰ τοῦ Θεοῦ, ὁ τὴν ὁρμὴν ὅλως εἰ καὶ πρόσω καιρον ἐσχηκὼς ἐπὶ τὸ χεῖρον δύναται; "Η δῆλον, ὡς οὐχ ἁμαρτάνων τῇ προθέσει, ἀπατώμενος δὲ πέ- πονθε· διόπερ ἀνακοπεὶς τῷ χαλινῷ τῷ νόμῳ παρα- χρῆμα ἐπέστρεψε. • Τί γάρ μοι ὑπάρχει ἐν τῷ οὐρανῷ; » Ἐξέλιπεν ἡ καρδία μου καὶ ἡ σάρξ μου, ἀπὸ τῶν βιωτικῶν δηλαδὴ καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων. Οταν γὰρ ἐκεῖθεν ἐκλίπῃ, τουτέστιν, ὅταν ἀπ' αὐτ τῶν ἀναχωρήσῃ καὶ παύσηται, τότε μερίδα τὸν Θεὸν ἕξει εἰς τὸν αἰῶνα· κτῆμα δὲ αὐτοῦ τῆς καρδίας ἐξαίρετον γίνεται, ὥστε Θεὸς αὐτῆς διὰ τὴν κτῆσιν καὶ τὴν ἐνοίκησιν λέγεσθαι. • Ὡς ἐν δρυμῷ ξύλων. » Αξίνας τὰς βλασφήμους τῶν Ἰουδαίων νοήσεις γλώσσας, τὰς δὲ αὐτὰς πέλυκα καὶ λαξευτήριον· καὶ θαυμαστὸν οὐδέν· ἀλλαχοῦ γὰρ μάχαιραν ἐξεῖαν αὐτ τὰς προσηγόρευσεν. Αὗται τοίνυν ἐξέκοψαν, φησί, καὶ κατέῤῥαξαν τὰς θύρας αὐτῆς, δηλαδὴ τὰς εἰσ- όδους τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Ονομα δὲ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ὡς αὐτὸς γνωρίζων τὸν Πατέρα, καὶ δι' αὐτοῦ γνωριζόμενος. Τούτου τὸ σκήνωμα (φησὶ δὲ τὴν οἰκονομίαν) εἰς γῆν τοῖς πάθεσιν ἐβεβήλωσαν· ἐν οὐρανῷ γὰρ δεδοξασμένος καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τῶν παθημάτων ἔμεινεν. • Εἶπαν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν. » Ποίας δὲ ἑορτάς; δῆλον ὡς ἐκείνας, αἵτινες ἀπὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Σωτῆρος ἡλπίζοντο, οἷον άρρω στημάτων βάσεις, πλάνης ἀπαλλαγή, θεογνωσίας είσ- D οδος. Αὗται γὰρ ἀληθῶς ἑορταὶ Θεοῦ, χαίρειν ἀτε λεύτητα τὸν ἄνθρωπον, καὶ πανηγυρίζειν διαπαντός παρέχουσαι. Ταύτας τοίνυν διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἐπι- βουλῆς ἀνελεῖν ἐφαντάσθησαν. • Σὺ ἐκραταίωσας ἐν τῇ δυνάμει σου. Δράκοντα καθόλου πᾶσαν ἀντικειμένην προσαγο- ρεύει δύναμιν· τοῦτο μὲν, ὡς τὸν ἀναιρετικὸν ἔχου σαν· τοῦτο δὲ πρὸς ἀνάμνησιν τοῦ γεγονότος ἐν πα- ραδείσῳ δράματος, ὅτε τὸν ὄφιν ὑπεισελθὼν ὁ ἐχθρὸς ἠπάτησε τὸν πρωτόπλαστον ἄνθρωπον. Τούτων τὰς κεφαλὰς συνέτριψεν ὁ Χριστὸς ἐν τῷ ὕδατί, αὐτός τε A deceptus, ad eorum imitationem fuerit incitatus, 5. illico ad nihilum redigitur, et depravatur, a propria dignitate decidens. Valde autem accommodate ad- junxit istud, Et nescivi ; quia plurimi ignorant vili- tatem quæ ipsis accidit ex peccatis; alii quidem tanquam sacerdotes, alii vero tanquam principes, ex adjacenti specie decepti. VERS. 93. c Ut jumentum factus sum apud te. Jumenti enim proprium est errare, et rursum ab errore sive virga sive freno revocari. Opportune autem istud, apud te, el, tecum addidit, sermonem confirmans quandoquidem aliqui sunt qui diabolo, instar jumentorum insipientium, adhærent: de qui- bus dicitur: Comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis". Sed quomodo cum Dco semper esse possit, qui affectum omnino tempora- lem aut ad malum habuit ? Unde manifestum, quod non ex animi destinatione peccarit, sed ex dece- ptione hoc passus sit; quare freno legis revocatus illico resiliit. VERS. 25. • Quid enim mihi est in cœlo? Defecit cor meum et caro mea, a sæcularibus ni- mirum et humanis negotiis. Quando enim inde de- fecerit, id est, quando ab iis recesserit atque cessa- verit, tunc partem suam habebit Deum in sæcula; cordis autem ejus possessio fit eximia, ita ut per possessionem et inhabitationem Deus ejus appel- VERS. 6. Quasi in silva lignorum. › Secures blasphemas Judæorum linguas intelligès, easdem vero etiam esse securim et asciam : et ni- hil hoc mirum est alibi enim illas appellavit gla- dium acutum ". Hæ igitur, inquit, exciderunt et confregerunt januas ejus, scilicet ingressus fidei ad Christum. Nomen autem Patris est Filius, utpote qui Pa- trem notificet, et per ipsum notus fiat. Hujus taber- naculum (ait autem dispensationem) in terra pas- sionibus polluerunt : in coelo enim etiam tempore passionis gloriosum permansit. Dixerunt in corde suo. › Quales autem solemnitates? Clarum est quod illas, quæ post adventum Salvatoris sperabantur, verbi gratia, infirmitatum curationes, erroris depulsio, di- vinæ cognitionis accessio. Hæ siquidem revera solem- nitates Dei sunt, quæ hominem faciunt sine fine gaudere, et continuam solemnitatem celebrare. Has itaque per insidias ipsi structas e medio tollere cogitabant. VERS. 13. « Tu confirmasti in virtute tua. Draconem universim omnem adversariam appel- lat potestatem : partim quidem, eo quod venenum mortiferum contineat; partim vero in recordatio- nem ejus quod in paradiso gestum est, quando ini- micus serpentem subingressus protoplastum ho- minem decepit. Horum capita Christus contrivit in 78 Psal. xLvult, 13. 19 Psal. Lvl, FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ ΟΓ'. PSALMUS LXXIII.

ne, operibus vero ab iis recedentes, pro quibus aqua, cum ipse baptizatus fuit, et hominibus bapli- suium tradidit. Porro spiritualium draconum caput est peccatum. VERS. 15. • Τα dirupisti fontes et torrentes. Quemadmodum enim ipse per Spiritum sanctum gratias infundit, ita exsiccat et aufert errores, quos utique etiam fluvios Elham jure merito appellavit. Etham enim rubus seu sentis interpretatur, ista planta autem in divina Scriptura propter malos fru- clus perstringitur. VERS. 16. • Tuus est dies, et tua est nox. Creatorem creaturæ suæ memorem reddit, ne- quaquam quidem ejus oblitum, sed volens illam in omnibus confiteri, quod ejus creatura sit, cum tam multiplicem ac varium ordinem habeat, ut dies qui- dem nocti succedat, æstati vero ver cedat, terminis quoque terra circumscribatur, licet propter magni- tudinem videatur immensa. Quorum unumquodque Drum Creatorem suum, qui hæc scite disposuit, manifestat. VERS. 19. Ne tradas bestiis. › Pauperes vocal peccatores, qui nullas habent di- vitias justitiæ, sed omnem paternam substantiam devorarunt horum Deus, uti par est, oblitus esse pulatur, dum longanimitate utitur, et supplicium ipsorum differt. VERS. 2. c Confitebimur tibi, Deus. D Adverte clare, quod confessio quidem plurimorum sit, enarratio vero mirabilium Dei, unius fuerit ec multis, confitentis atque invocantis; quare priora quidem in persona plurali posuit. Verumtamen du- plicem etiam confessionem Deo oblaturi, ipsum invocare debemus; unam quidem verbis, alteram vero operibus exhibentes : verbis quidem in oratio- confiteri ac pœnitere nos dicimus. Sic enim Deus nostram, utpote mundorum, invocationem admit- tit. Cæterum monet quoque ut enarremus propria mirabilia, quæ in Scripturis divinitos inspiratis continentur. VERS. 3. Cum accepero tempus. › Tempus vocat sæculum futurum. Nunc enim non habet tempus nos judicandi, cum multi peeca- tores et multi item justi in alterutrum convertantur. D Vers. 7. ‹ Quoniam neque ab exitibus. ▸ Hoc, inquit, est ex probatione atque judicio Dei exaltantis et humiliantis quemcunque voluerit : Dominus enim pauperem facit et ditat, humiliat et exaltat 80 ; non tamen absque ratione : sed illos quidem per divitias, illos vero per paupertatem probantis. Vens. 5. e Anticipaverunt vigilias oculi mei. Optimum ad contemplandum tempus est noctis, cum non ad alia distrahit neque auditus, neque visus, quorum alterutrum. mentem ad se allicit, 12'3 Α βαπτισθείς, και παραδούς τοῖς ἀνθρώποις βαπτί- ζεσθαι. Κεφαλὴ δὲ τῶν νοητῶν δρακόντων ἡ ἁμαρ τία. : • Συ διέρρηξας πηγὰς καὶ χειμάρρους. ὥσπερ γὰρ αὐτὸς ἐνεργεῖ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος τὰ χαρίσματα, οὕτω ξηραίνει καὶ ἀναιρεῖ τὰ τοῦ πλάνου, ἅπερ δὴ καὶ τὸ ποταμούς Εθὰμ εἰκότως προσηγόρευσεν, Ηθάμ γὰρ βάτος ἑρμηνεύεται. Επί φαύλοις δὲ τοῦτο καρποῖς παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ τὸ φυτὸν διαβάλλεται. • Σή ἐστιν ἡ ἡμέρα, σή ἐστιν ἡ νύξ, τ Αναμιμνήσκει τῆς ἑαυτοῦ δημιουργίας τὸν κτί σαντα, ἐκλελησμένον μὲν οὐδαμῶς, ὁμολογεῖσθαι δὲ αὐτὴν παρὰ πάντων, ὡς αὐτοῦ κτίσμα τυγχάνει, βουλόμενος, πολλὴν οὕτω τάξιν καὶ παντοδαπήν ἔχουσαν, ὡς τὴν μὲν ἡμέραν τῇ νυκτὶ παραχωρείν, τῷ θέρει δὲ τὸ ἔαρ ὑπεξίστασθαι, ὅροις μετρείσθαι τὴν γῆν, καίτοιγε διὰ τὸ μέγεθος δοκοῦσαν ἀμέ τρητον. Ον ἕκαστον Δημιουργὸν τὸν Θεὸν, επιστημό νως αὐτὰ διαταξάμενον, δείκνυσιν. · Μὴ παραδῷς τοῖς θηρίοις. » Πένητας τοὺς ἁμαρτωλούς καλεῖ, τοὺς μηδένα πλοῦτον δικαιοσύνης ἔχοντας, πᾶσαν δὲ τὴν πατρώαν καταφαγόντας ὕπαρξιν· τούτων ὁ Θεὸς εἰκότως ἐπιλελῆσθαι νομίζεται μακροθυμῶν, καὶ τὴν ἐπ᾿ αὐτοῖς δίκην ὑπερτιθέμενος. • Εξομολογησόμεθά σοι, ὁ Θεός. ν Πρόσχες σαφῶς, ὅτι τὸ μὲν ἐξομολογεῖσθαι πολλῶν, τὸ δὲ διηγεῖσθαι σοῦ τοῦ Θεοῦ τὰ θαυμάσια, ἑνὸς ἐκ πολλῶν ἦν, ἐξομολογουμένου καὶ ἐπικαλουμένου· διὸ πληθυντικῷ μὲν προσώπῳ τὰ πρότερα. Πλὴν ἀλλὰ καὶ διπλῆν ἐξομολόγησιν τῷ Θεῷ προσφέρειν οι μέλλοντες, αὐτὸν ἐπικαλεῖσθαι χρήζομεν· τὴν μὲν τοῖς λόγοις, τὴν δὲ τοῖς ἔργοις· λόγοις μὲν ἐν προσ- ευχῇ, ἔργοις δὲ ἀναχωροῦντες ἐκείνων ἐφ᾽ οἷς ἐξ- ομολογεῖσθαι καὶ μεταμελεῖσθαι λέγομεν. Οὕτω γὰρ ἡμῶν ὁ Θεὸς, ὡς καθαρθέντων, τὴν ἐπίκλησιν δέχεται. Ἐπιτρέπει δὲ καὶ διηγεῖσθαι τὰ οἰκεῖα θαυμάσια, ὅσα ταῖς Γραφαῖς ταῖς θεοπνεύστοις ἐμφέρεται. • Οταν λάβω καιρόν. » Τὸν καιρὸν λέγει τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα. Νῦν γὰρ οὐκ ἔχει καιρὸν ἡμῶν ἡ κρίσις, πολλῶν μὲν ἁμαρτωλῶν, πολλῶν δὲ δικαίων μεταβαλλομένων εἰς θάτερον. . Οτι οὔτε ἀπὸ ἐξόδων. » Ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ, φησί, δοκιμασίας καὶ κρίσεως ὑψοῦντος καὶ ταπεινοῦντος ἂν βούλεται Κύριος γὰρ πτωχίζει καὶ πλουτίζει, ταπεινοῖ καὶ ἀνυψοί, οὐ μὴν ἀλόγως· ἀλλὰ τοὺς μὲν διὰ πλούτου, τοὺς δὲ διὰ πενίαν δοκιμάζοντος. • Προκατελάβοντο φυλακας οἱ ὀφθαλμοί μου. » Αριστος εἰς θεωρίαν ὁ τῆς νυκτός καιρός, οὐχ ἀφελκούσης πρὸς ἕτερα οὔτε τῆς ἀκοῆς, οὔτε τῆς ὄψεως, ὧν ἑκάτερα τὸν νοῦν εἰς αὐτὴν περισπᾷ, τῆς 8º | Reg. xx111, 7. HESYCHII PRESBYTER) PSALMUS LXXIV. ΨΑΛΜΟΣ ΟΔ'. PSALMUS LXXVI. ΨΑΛΜΟΣ ΟΦ.

θεωρίας αφέλπουσα· ἐν ταύτῃ τοίνυν ἠδολέσχησε, Α περὶ τὰς θεωρητικὰς κινήσεις ἀσχολούμενος. Τοῦτο γὰρ ἀδολεσχίαν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰρῆσθαι προλα βόντες ἐδείξαμεν. Ἔσκαλλε δὲ νῦν αὐτοῦ τὸ πνεῦ μα· τουτέστιν, ἐδυσχεραίνεν, οὔπω καταλαβεῖν περὶ τούτων δυνάμενον. Ο παρών βίος, δι' ἄγνοιαν νύξ, ἐν ᾧ, φησὶν, οὐχ ὕπνῳ παρέδωκα κατ' ἄλλους τινὰς ἐμαυτὸν (Οἱ γὰρ καθεύδοντες, νυκτὸς καθ- εύδουσι· καὶ οἱ μεθυσκόμενοι, νυκτὸς μεθύου- σιν)· νήφων δὲ μετὰ τοῦ νόμου περὶ τῶν πρακτέων διελεγόμην. Πρόσκαιρα γὰρ εἶναι τὰ παρόντα μας θὼν, καὶ τέλος ἕξειν, κατέλαβον τὰ περιεστηκότα δεινά. Γεωργικῶς δὲ τὸ ἐμὸν ἐσκάλευον πνεῦμα, ἵνα σπείρας ἐν αὐτῷ θερίσω ζωὴν αἰώνιον. Ο σπείρων γὰρ εἰς τὸ πνεῦμα, ἐκ τοῦ πνεύματος θερίσει ζωὴν αἰώνιον. Ἀνωτέρω μὲν οὖν πνεῦμα ἔλεγε τὴν ψυχήν· ἐνταῦθα δὲ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ, μεθ᾿ οὗ ἡ ψυχή σκάλλει τε καὶ ἀδολεσχεῖ οὐ γὰρ δήπου τὸ σῶμα μετὰ τῆς ψυχῆς. Ἡ οὖν κυρίως ἀνθρώπου ψυχὴ ἀδολεσχει μετὰ τοῦ νοῦ, καὶ σκάλλει τὸ πνεῦμα συνεζευγμένον τῷ νῷ. Προσεύ ξομαι γὰρ τῷ πνεύματι, προσεύξομαι καὶ τῷ • Αὕτη ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου. » Ἡ δεξιὰ δὲ τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής ἄντικρυς, ὥσπερ εἰς τὸ κρεῖττον ἡμᾶς ἡλλοίωσεν. • Εμνήσθην τῶν ἔργων Κυρίου. Θαυμάσια τοῦ Θεοῦ μὲν πολλὰ περὶ τὴν κτίσιν καὶ ἕτερα· ἐξαίρετον δὲ, ὅτι, χοῦν λαβών, ζῶον ἔθετο λογικὸν, καὶ οἰκείαν εἰκόνα κατέστησε. Ταῦτα περὶ C ἡμᾶς ἀπ' ἀρχῆς τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, ἅπερ ἡμῶν χάριν εἰργάσατο· φαίνεται γὰρ παράδεισον φυτεύ τας, εἶτα πάλιν ἀποκλείσας, κατακλυσμὸν ἐπαγα- γών, δι᾿ οὗ καὶ τιμωρεῖται, καὶ σώζει, τὸ ἡμέτερον φύραμα συγχέας τῶν πυργοποιούντων τὰς γλώσσας. ᾿Αλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς φαίνεται, ἐπὶ τῷ φυσικῷ νόμῳ, νόμον γραπτὸν εὑρὼν, ἐπὶ τούτῳ τὴν προφητείαν. Ἐπιτηδεύματα γὰρ ταῦτα τοῦ Θεοῦ, σῶσαι μη- χανωμένου τὸ γένος τὸ ἡμέτερον· ἐν οἷς ὁ προφή- τῆς ἀδολεσχεῖ, ἐν τούτοις ζητῶν ἐπὶ πολὺ καὶ λογι- ζόμενος, τί σώζει τῶν εἰρημένων τὸν ἄνθρωπον. Ἕτερον δὲ παρὰ ταῦτα εὑρὼν, εὐθέως τοῦτο ἐπ- ήγαγεν • Τίς μέγας ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν; » Οὐ συγκρίνων λέγει (σύγκρισιν γὰρ ὁ ἀπειρομε- D γέθης οὐκ ἐπιδέχεται), ὑμνῶν δὲ καὶ θαυμάζων· ἐπειδὴ μέγας μὲν ὄντως καὶ τὴν ἰσχύν, μέγας δὲ καὶ τὴν συγκατάβασιν, μέγας διὰ δυναστείαν, μέγας διὰ τὴν φιλανθρωπίαν, ὡς δείκνυσι τὰ ἐπ- αγόμενα. • Οδήγησας ὡς πρόβατα τὸν λαόν. » Οὐ μάτην ἐνταῦθα τῇ εἰκόνι τῶν προβάτων ἐχρή σατο· ἀλλ' ἐπειδὴ ῥάβδῳ ταῦτα ὑπὸ τῶν ποιμένων εὐθύνεται, ὥσπερ καὶ ἡμεῖς τῷ σταυρῷ παρὰ Χρισ στοῦ ποιμαινόμεθα. Ὅθεν καὶ τοῦ Μωσέως, ἔτι δὲ καὶ τοῦ ᾿Ααρὼν ἐμνημόνευσεν, οἵτινες τύπον τοῦ σταυροῦ ῥάβδον ἐκόμιζον, τῶν ἐν Αἰγύπτῳ καὶ κατὰ • eam abstrahens a contemplatione: in hac igitur rol. 8. 15. exercitabar, anxius circa contemplativas motiones. Hoc enim in praesentiarum exercitationem appellari superius ostendimus. Nunc autem spiritum suumi scopebat, seu sarriebat: id est, aegre ferebat, quod necdum hæc concipere valeret. Præsens hæc vita propter ignorantiam nox est, in qua, inquit, non, ut aliqui alii, somne me tradidi (Qui enim der- miunt, nocte dorniunt; et qui ebrii sunt, nocte ebrii sunt "); sed sobrius cum lege de rebus agendis disserebam. Cum enim præsentia didicissem esse temporaria et Gnem habitura, instantia mala sus- cepi. Ad modum autem agriculturæ spiritum meum sarriebam, ut in eo seminans meterem vitam æter- nam. Nam qui seminat in spiritu, de spiritu metet vitam æternam 8. Superius siquidem spiritum vocavit animam; bic autem spiritum hominis qui in ipso est, cum quo anima scopit seu fodit et se exercet (non enim corpus cum anima hoc facit). Proprie igitur anima hominis exercet se cum mente, et sarrit spiritam menti conjunctum. Orabo enim spiritu, orabo et mente". VERS. 11. « Hæc mutatio dextera Excelsi. D Dextera autem Patris est Unigenitus, qui quasi e diverso nos in melius immutavit. VERS. 12. • Memor fui operum Domini. » Multa quidem et varia Dei mirabilia circa crea- tionem acciderunt; sed hoc eximium, quod, pulve- rem accipiens, animal rationale condiderit, et propriam imaginem constituerit. Hæc sunt ab initio Dei circa nos mirabilia, quæ nostri causa operatus fuit: apparet enim paradisum plantasse, deinde iterum destruxisse, diluvium inducens, per quod massam nostram et punit et servat, confun- dens linguas turrificum. Cæterum propter nos quo- que videtur, præter legem naturalem, scriptam legem adinvenisse, et post hanc, prophetam. Hæc enim sunt opera Dei, genus nostrum servare sata- gentis: in quibus propheta exercitatur, seu medi- tatur, hæc inquirens et recogitans, quid ex prædi- ctis hominem servet. Cum autem præter hec aliud aliquid reperisset, statim illud subjunxit : Vans. 14. c Quis magnus sicut Deus noster ? Non comparando hæc dicit (siquidem is qui infi- nitæ magnitudinis est comparationem non admittit), sed laudando, et admirando: quoniam revera magnus quidem est per fortitudinem, magnus vero etiam per condescensionem, magnus per benignita- tem, sicut sequentia declarant. VERS. 11. • Deduxisti sicut oves populum. Non temere hic usus est figura ovium, sed quia istæ a pastoribus virga diriguntur, sicut etiam nos cruce a Christo pascimur. Unde etiam adhuc Moy- sis, quin et Aaronis mentionem fecit, qui crucis figuram gestabant virgam, tot miraculorum in Ægypto et in deserto genitricem. Quemadmodum 81 [ Thess. v. 7. ss Galat. vi, 89 II Cor. XIV, FRAGMENTA IN PSALMOS.

enim illi virga inimicorum in Israelis beneficium, Sic etiam Christus cruce contra dæmones ad no- stram conversionem usus est. VERS. 5. Et suscitavit testimonium in Jacob. › Testimonium appellatum fuit tabernaculum testi- monii, in quo reposita erat arca testamenti, et in arca lex, et Cherubim, et propitiatorium, et cande- labra, et mensa, et propositio panum. Vers. 6. ‹ Ut cognoscat generatio altera. › Vides quod de gentibus dicat: nondum enim hæ nata erant ad pietatem, siquidem per baptismum erant generanda; unde merito dicebantur flii qui nascentur. Hæc vera Dei notitia est, alios etiam par. ticipes facere cognitionis, et alios efficere per do- ctrinam mandatorum : quod manifesto fecerunt qui in Christum crediderunt. Nemini enim divinam cognitionem invidebant, neque ut præcedentes credebant aliis introitum occludere volentes; sed hortantur ut in Deum spem habeant. VERS. 7. • Ut ponant in Deo spem. Hæc omnibus domesticis et externis in ecclesia pra:dicantur, in qua Paulus ad universos clamat : Filioli mei, quos iterum parturio, donec formelur Christus in vobis. VERS. 8. Et non est creditus cum Deo spiritus ejus. » Nam omnino sola lingua fidem annuntiarunt, non autem toto corde et mundo spiritu. VERS. 15. « Dirupit petram in eremo. Fortassis aliqui putant prophetam idem signum bis exposuisse: verum non ita se res habet, sed secundo ipsis Moyses aquam de petra eduxit; semel quidem in deserto Choreb, altera vero vice in Cades, ubi Maria post obitum sepulta fuit. Utraque vero ad satietatem data, ita ut in abysso multa dicatur, quandoquidem non uni fluvio, sed plurimis aquæ suppeditandæ sufficiebat. Hæc enim erat confirmatio, quod secundum veritatem, non per imaginationem ista miracula ipsis contigissent. Acerbam autem increpationem populi Judaeorum D exposuit; eo quod, cum tanta miracula accepissent, et a pristinis peccatis abstinere debuissent, alia desuper istis adjecerint, non simpliciter peccantes, sed ipsi, id est, contra ipsum delinquentes, qui haec signa præbuerat. VERS. 21. . Et ira ascendit in Israel. Irascebatur enim ipsis Dominus, quia videbat illos nequaquam fidelem erga se animum habere, sed semper quidem datis muneribus ingratos, non datis vero incredulos exsistere. Idcirco dicit, Nec speraverunt in salutari ejus, Christum dicens: quem salutare suum plurimi prophetæ nominarunt; et Α τὴν ἔρημον ἐγκύμονα θαυμάτων. Καθάπερ γὰρ Ο ἐκεῖνοι τῇ ράβδῳ τῶν ἐχθρῶν εἰς τὴν τοῦ Ἰσραήλ εὐεργεσίαν, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τῷ σταυρῷ κατά τῶν δαιμόνων ἐπιστροφῆς ἕνεκα τῆς ἡμετέρας κέχρηται. • Καὶ ἀνέστησε μαρτύριον ἐν Ἰακώβ. » Μαρτύριον ἐκαλεῖτο ἡ σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου, ἐν ᾗ ἀπέκειτο ἡ κιβωτός τῆς διαθήκης, καὶ ὁ ἐν κιβωτές νόμος, τά τε Χερουβίμ, καὶ τὸ ἱλαστήριον, καὶ ἡ λυχνία, καὶ ἡ τράπεζα, καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων. • Οπως ἂν γνῷ γενεὰ ἑτέρα. Θεωρεῖς ὅτι περὶ τῶν ἐθνῶν λέγει· οὔπω γὰρ ταῦτα τεχθέντα ὑπῆρχεν εἰς εὐσέβειαν· ἔμελλε γὰρ διὰ βαπτίσματος τίκτεσθαι · ὅθεν υἱοὶ τεχθησόμενοι δικαίως ἐλέγοντο. Τοῦτο γνώσις ἀληθῶς Θεοῦ, τὸ μεταδοῦναι καὶ ἄλλοις τῆς γνώσεως, καὶ υἱοὺς τῇ μαθητείᾳ τῶν ἐντολῶν ἐργάσασθαι· ὅπερ σαφῶς που ποιήκασιν οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντες. Οὐδενὶ γὰρ τῆς θεογνωσίας ἐβάσκηναν, οὐδὲ ὡς οἱ προλα βόντες ἐπίστευσαν, ἀποκλεῖσαι τοῖς ἄλλοις τὴν εἰσ οδον βουλόμενοι· ἀλλὰ παρεγγνῶσιν ἐπὶ τὸν θεὸν τὴν ἐλπίδα ἔχειν. • Ἵνα θῶνται ἐπὶ τὸν Θεὸν τὴν ἐλπίδα. » • Ταῦτα πᾶσι τοῖς οἰκείοις καὶ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπὶ ἐκκλησίας κηρύττεται, ἐν ᾗ Παῦλος πᾶσι βοᾷ - Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. • Καὶ οὐκ ἐπιστώθη μετὰ τοῦ Θεοῦ τὸ πνεῦμα αὐτῆς. » Γλώττῃ γὰρ πάντως μόνῃ τὴν πίστιν ἐπηγγεί λαντο, οὐχὶ δὲ ὅλῃ καρδίᾳ καὶ καθαρῷ τῷ πνεύ ματι. • Διέρρηξε πέτραν ἐν ἐρήμῳ. Τάχα πού τινες δοκοῦσιν ὅτι δὶς αὐτὸ τὸ σημεῖον ὁ προφήτης ἐξέθετο· ἔχει δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ δεύ τερον αὐτοῖς ὕδωρ ἐκ πέτρας ὁ Μωσῆς ἐξήγαγεν· ἅπαξ μὲν ἐν τῇ ἐρήμῳ Χωρήβ, τὸ δεύτερον δὲ ἐν Κάδης, ἔνθα Μαριὰμ ἐτάφη τελευτήσασα. Εἰς πλη- σμονὴν δὲ ἑκάτερον, ὥστε τὸ ἐν ἀβύσσῳ λέγεσθαι πολλῇ, ἐπειδὴ οὐκ ἐν ποταμῷ, ἀλλ' ἐν πολλοῖς δικ τὸ πλῆθος ἦν ἱκανὸν τὸ ὕδωρ παραβάλλεσθαι. Τοῦτο γὰρ ἦν σύστασις, ὅτι πρὸς ἀλήθειαν, οὐχὶ διὰ φαντα σίαν αὐτοῖς ἐγεγόνει τὰ θαύματα. Δεινὴν δὲ κατηγο- ρίαν τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων ἐξέθετο· ὅτι, τηλικαῦτα δεχόμενοι θαύματα, δέον τῶν ἀρχαίων ἁμαρτημάτων. ἀπέχεσθαι, ἕτερα ὁμοίως ἐπ' ἐκείνοις προσέθηκαν, οὐχ ἁπλῶς ἁμαρτάνοντες, ἀλλ᾿ αὐτῷ, τουτέστιν, εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντες, τὸν τὰ σημεῖα παρ έχοντα. • Καὶ ὀργὴ ἀνέβη ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ. ο ὠργίσθη γὰρ κατ' αὐτῶν ὁ Δεσπότης, ἐπειδὴ ἑώρα αὐτοὺς οὐδέποτε πιστὴν ἔχοντας περὶ αὐτὸν τὴν γνώμην, ἀλλ᾽ ἀεὶ μὲν τοῖς δοθεῖσιν ἀχαριστοῦντας, περὶ δὲ μὴ δοθέντων ἀμφιβάλλοντας. Διό φησιν· Οὐδὲ ἤλπισαν ἐπὶ τὸ Σωτήριον αὐτοῦ, τὸν Χρι στὸν λέγων· ὅνπερ Σωτήριον αὐτοῦ πολλοὶ μὲν τῶν 86 Galat. IV, 19. HESYCHI PRESBYTERI PSALMUS LXXVII. ΨΑΛΜΟΣ ΟΖ'.

FRAGMENTA IN PSALMOS. • Καὶ ἐνετείλατο νεφέλαις ὑπεράνωθεν. » Νεφέλας ὑπεράνωθεν τὰς ἐν ὑψηλῷ λέγει· διόπερ αὐτὰς καὶ θύρας οὐρανοῦ, ὡς προβεβλημένας τοῦ οὐρανοῦ προσηγόρευσεν. Εἰσὶ γάρ τινες τῶν νεφελῶν περίγειοι, ὥστε καὶ τῶν ὁμῶν αὐτὰς κατωτέρας εὑρίσκεσθαι. • Καὶ ἔβρεξεν ἐπ' αὐτοὺς ὡσεὶ χοῦν σάρκας. » Οὐκοῦν καὶ τοῦτο πολὺ πλῆθος νόησον λαοῦ· τοσ ούτου μὲν τὸν ἀριθμὸν, οὕτω δὲ γαστριμάργου κου ρεσθέντος· οὐ πρὸς ἡμέραν μίαν, ἀλλὰ πρὸς τριά- κοντα, ὡς δυνήσῃ μαθεῖν τὴν βίβλον τῶν ᾿Αριθμῶν μετερχόμενος. • Ετι τῆς βρώσεως οὔσης ἐν τῷ στόματι αὐ- Β τῶν. Καὶ συμποδίσας οὐ τοὺς ἐκλεκτούς ἐν ἀρεταῖς λο- γάδας, ἀλλὰ τοὺς ἐν κακίᾳ· εἰσὶ γάρ τινες ἐν πονη- ρίᾳ ἐξαίρετοι. • Καὶ ἠγάπησαν αὐτὸν ἐν τῷ στόματι αὐτ τῶν. » Τούτοις ὅμοια καὶ Ησαΐας τοὺς Ἰουδαίους ἐμέμ ψατο · Ο λαός οὗτος τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόῤῥω ἀπέχει ἀπ' ἐμοῦ. Πῶς δὲ τοῦτο ἐλέγχεται; Πολλοὺς γὰρ καὶ νῦν μόνῃ τῇ γλώσσῃ θεοσεβεῖς εὑρίσκομεν, ὅταν, ὥς φησιν ὁ προφήτης, ἐν τῇ διαθήκῃ αὐτοῦ μὴ πιστωθώ σιν. • Οὐκ ἐμνήσθησαν τῆς χειρὸς αὐτοῦ. Χεῖρα πάλιν Θεοῦ, δηλαδὴ τοῦ Πατρός, τὸν Χρι στὸν εἰκότως καλεῖ· ἐπειδὴ, Δι' αὐτοῦ πάντα ἐγέ- νετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν· ὥστε καὶ ἕτερον προφήτην λέγειν· Ἡ γὰρ χεὶρ Κυρίου ἐποίησε ταῦτα πάντα. Τούτου τοίνυν οὐκ ἐμνή- σθησαν ὅστις αὐτοὺς ἐλυτρώσατο ἐκ χειρὸς θλί βοντος, λέγει δὲ τοῦ Φαραώ, κατὰ τὴν ἡμέραν της ἐξόδου. • Αποστολὴν δι' ἀγγέλων πονηρῶν. » Οὐ τὴν φύσιν πονηρῶν, τὸν δὲ σκοπόν· οὐδὲ γὰρ τοιούτοις ἀγγέλοις ὁ Θεὸς εἰς διακονίαν κέχρηται· ἀλλὰ πονηροὺς προσηγόρευσεν, ἐπειδὴ πόνους καὶ κακώσεις κελευθέντες ἐπέφερον· ὡς καὶ πονηρὰν τὴν ἡμέραν τῆς κρίσεως, ὡς ἀναγκῶν καὶ πόνων τοῖς ἁμαρ- τωλοῖς γέμουσαν, αὐτὸς οὗτος ὁ Ψαλμῳδὸς ὀνομάζει φησὶ γὰρ οὕτως · Μακάριος ὁσυνιῶν ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα, ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾷ ρύσεται αὐτὸν ὁ Κύριος. Πολλῇ καὶ περὶ τοὺς παιδευομένους ὁ Θεὸς φιλανθρω πία κέχρηται, ἀπὸ τῶν ἐλαττόνων ἀρχόμενος, ὥστε σωφρονισθέντας κερδάναι τὰ μείζονα. Διὰ τοῦτο τὰ κτήνη πρότερα τῶν Αἰγυπτίων συνέκλεισεν εἰς θά να τον· ἀναισθήτους δὲ εὑρών, ἐπέταξε τὰ πρωτό τοκα, ὥστε οὐκ ἂν τὴν τῶν πρωτοτόκων επήγαγε πληγὴν, εἰ τῷ θανάτῳ τῶν κτηνῶν σωφρονισθέντες ἀνένηψαν. • Καὶ ὡδήγησεν αὐτοὺς ἐπ' ἐλπίδι. Ἐλπίδι, ποίᾳ ; Τῆς πρὸς τοὺς πατέρας γενομένης προφητῶν, σαφῶς δὲ καὶ Συμεών, λαβὼν ἐν ταῖς Α ἀγκάλαις, ὠνόμασε. diserte Symeon, quando ipsum in ululas excepit. VERS. 23. Et mandavit nubibus desuper. › Nubes desuper intelligit eas que in excelso exsistunt : quare ipsas etiam cœli januas appellat, tanquam coelo prætensas. Siquidem sunt etiam aliquæ nubes terrae vicinæ, ita ut etiam montibus inferiores inveniantur. VERS. 27. Et pluit super eos sicut pulverem carnes., Igitur copiosam quoque banc multitudinem con- sidera; quod cum tanto esset numero, adeoque ventri dedita, fuerit tamen saturata; idque non ad unum diem aliquem, sed ad triginta, uti poteris cognoscere librum Numerorum pervolvendo. VERS. 30. • Adhuc esca eorum erat in ore ipso- rum. › Et compedivit non in virtutibus eximios ac se- lectos, sed in malitia : siquidem sunt aliqui nequi- tia præcellentes. VERS. 36. Et dilexerunt eum in ore suo. › Hisce similia etiam Isaias Judæis objecit: Popu- lus iste labiis me honorat, cor autem eorum longe abest a me 85.86. Quomodo autem hoc exprobrat? Quia scilicet etiamnum plurimos reperimus qui sola lingua pii sint, cum, ut ait propheta, in testa- mento ejus non sint stabiliti. VERS. 42. • Non sunt recordati manus ejus. » Manum iterum Dei, scilicet Patris, Christum merito vocat : quia, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihilª7; ita ut etiam alius pro- pheta dicat: Manus enim Domini fecit hac omnia. Igitur non sunt recordati ejus qui ipsos liberaverat de manu tribulantis, dicit autem Pharaonem, iu die egressionis. VERS. 49. « Immissiones per angelos malos. Non natura mali, sed intentione: nam istiusmodi angelis Deus nequaquam usus fuisset ad ministe rium : sed pravos appellavit, quia labores et mole- stias jussi inferebant; uti et malum judicii diem, quippe peccatoribus refertum malis et miseriis, idem hic Psalmista nuncupavit : ait enim : Beatus qui intelligit super egenum et pauperem, in die mala tiberabit eum Dominus. Multa etiam circa castigatos benevolentia usus est Deus, a minoribus inchoans, ut emendati majora evaderent. Idcirco primum jumenta Ægyptiorum in morte conclusit; sed cum insensibiles reperiret, percussit primogenita, nequaquam primogenitorum plagam illaturus, si morte pecoruïn ad frugem adducti resipuissent. Vers. 53. Et deduxit eos in spe. › Quali spe? Manifestum quod promissionis ad 85.8* Isa. xxıx, 13. €7 Joan. 1, 3.

patres facie. Ait enim Abraha : Sciendo scies, quia A peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in servitutem redigent eos, et humiliabunt, et affligent eos quadringentis annis: gentem autem cui servierint judicabo ego, et exibunt huc cum apparatu multo”. Hac igitur spe ducti, non timebant, dum mare Rubrum pedites pertransirent, quod inimicos eorum cooperuit, atque aqua superveniens sepulchrum Egyptiis exstitit. Vɛas. 63. ‹ Juvenes eorum comedit ignis. › Juvenes vocas in lege potentes, verbi gratia, Scri- bas et Pharisæos, qui in virtute litteraturæ præfide- bant hos devoravit ignis, qui est zelus in nos, videntes quod sine jugo legali justidicemur. Quare eliam ad ipsos Isaias dixit: Zelus apprehendet po- Β pulum ineruditum; et nunc ignis adversarios co- medel 80. Vers. 65. ‹ Tanquam potens crapulatus a vino. » Crapula autem qualis? A vino, quæ potentibus congruit; qui post vinum exsurgentes magis impe- tuosi exsistunt. Sic etiam Deum post longanimita- tem adversus eos qui hanc non animadverterunt vehementiorem fore speramus: quod,utique etiam- num fecit. VERS. 68. . Εt elegit tribum Juda. » Verumtamen non tribus Juda, sed Benjamin erat Sion et Jerusalem antiqua. Sed Judam vocat cond- tentem hoc enim Judas interpretatur): hujus tribus est Ecclesia; nam per pœnitentiam et con- fessionem servatur in ipsa mons Sion, quem nimi. rum etiam dilexit. Omnis enim quicunque Deum spectat, hic mons Sion nominatur; quia Sion specula interpretatur. Utique dices: Si mysteriorum ecclesiasticorum meminerit, cur Davidem in medium attulit bis multo antiquiorem exsistentem ? Quia nimirum pater et image Christi erat. Quapropter de gregibus oviuan assumptus fuit, non de uno grege. Christo enim plurini greges sunt cum hominum tum ange- Jorum, tum aliarum rationalium et invisibilium virtutum, quæ et prolificant, id est, uterum gerunt: gregem enim sterilem non habet, sed omnes per timorem ipsius concipientes parientesque salutem. Ο Quapropter etiam Isaias dixit: A timore kuo, Do- mine, in utero accepimus, el parturivimus, el pepe- rimus spiritum salutis tuæ, quem fecimus super serram 30 VERS. 74. Pascere Jacob servum suum. › Populum nimirum ex gentibus. Hic enim Jacob est, quia cum Judæos supplantasset, accepit eorum enim Deum tempore mysteriorum quasi facie ad faciem. Quod autem Deus pascat, audi Davidem dicentem : Dominus pascit me [Vulgata regit], et nihil mihi deerit". Audi etiam Christum : Ego sum pastor bonus". . επαγγελίας, εὔδηλον. Φησὶ γὰρ τῷ ᾿Αβραάμ Γινώ - σκων γνώσῃ, ὅτι πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ οὐκ ἰδίᾳ· καὶ δουλώσουσιν αὐτοὺς, καὶ ταπεινώσουσι, καὶ κακώσουσιν αὐτοὺς ἔτη τε- τρακόσια· τὸ δὲ ἔθνος ᾧ ἐὰν δουλεύσωσι κρινώ ἐγώ, καὶ ἐξελεύσονται ὧδε μετὰ ἀποσκευῆς πολ λῆς. Ταύτῃ τοίνυν τῇ ἐλπίδι ὁδηγούμενα, οὐκ ἔδει λίασαν, τὴν 'Ερυθρὰν πεζεύοντες θάλασσαν, ἥτις αὐτῶν τοὺς ἐχθροὺς ἐπεκάλυψε, καὶ τάφος τὸ ὕδωρ ἐπιδραμὸν τοῖς Αἰγυπτίοις ἐγένετο. • Τοὺς νεανίσκους αὐτῶν κατέφαγε πῦρ. ο Νεανίσκους λέγει τοὺς ἐν τῷ νόμῳ δυνατούς, οἷον τοὺς γραμματεῖς καὶ τοὺς Φαρισαίους, οίτινες ἐθάῤῥουν τῇ ἰσχὺς τοῦ γράμματος· τούτους κατ έφαγε πῦρ, ὁ πρὸς ἡμᾶς ζῆλος, ὁρῶντας ότι χωρίς ζυγοῦ νομικού δικαιούμεθα. Διὸ καὶ πρὸς αὐτοὺς ὁ Ησαΐας ἔλεγε· Ζῆλος λήψεται λαὸν ἀπαίδευτον καὶ νῦν πῦρ τοὺς ὑπεναντίους έδεται. · Ως δυνατὸς κεκραιπαληκὼς ἐξ οίνον. » Κραιπάλη δὲ ποία ; Ἡ ἐξ οἴνου τοῖς δυνατοῖς συμ- βαίνουσα· ἀλλὰ μετὰ τὸν οἶνον ἐγερθέντες, ορμητι κώτεροι γίνονται. Οὕτω καὶ τὸν Θεὸν σφοδρότερον μετὰ τὴν μακροθυμίαν ἔσεσθαι κατὰ τῶν αὐτῆς οὐκ αἰσθανομένων ἐλπίζαμεν· τί γὰρ δὴ καὶ νῦν ἐποίησεν ; • Καὶ ἐξελέξατο τὴν φυλὴν Ἰούδα. Καὶ μὴν οὐ τῆς φυλῆς τοῦ Ἰούδα, ἀλλὰ τῆς τοῦ Βενιαμίν αὕτη τε ἡ Σιὼν καὶ Ἱερουσαλὴμ ἀρχαία ἐτύγχανεν. ᾿Αλλὰ Ἰούδαν λέγει τὸν ἐξομολογούμενον (τοῦτο γὰρ ὁ Ἰούδας ἑρμηνεύεται)· τούτου φυλή ή Ἐκκλησία· διὰ γὰρ μετανοίας καὶ ἐξομολογήσεως σώζεται παρ' αὐτῇ τὸ ὄρος τὸ Σιών, ὅπερ δὴ καὶ ἠγάπησε. Πᾶς γὰρ εἴ τις σκοπεύει Θεόν, οὗτος Σιών ὀνομάζεται· ἐπειδὴ σκοπευτήριον Σιών ερμηνεύς- ται Πάντως ἐρεῖς· Εἰ τῶν κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν μυ στηρίων ἐμέμνητο, τίνος χάριν εἰς μέσον ἤγαγε τὸν Δαβὶδ ἀρχαιότερον τούτων πολύ τυγχάνοντα; Επειδή Πατήρ καὶ εἰκὼν ἦν τοῦ Χριστοῦ. Ὅθεν ἐκ τῶν ποιμνίων τῶν προβάτων ἀνείληπται, οὐκ ἐκ τοῦ ποιμνίου. Πολλαὶ γὰρ τῷ Χριστῷ ποίμναι, αἱ μὲν ἀνθρώπων, αἱ δὲ ἀγγέλων, αἱ δὲ λογικῶν ἄλλων καὶ ἀοράτων δυνάμεων, αἵτινες καὶ λοχεύονται, τουτέστιν, ἐγκυμονοῦσι· ποίμνην γὰρ ἄκαρπον οὐκ ἔχει, ἀλλὰ πάσας διὰ τὸν αὐτοῦ κυοφορούσας φόβον καὶ τικτού σας σωτηρίαν. Διόπερ καὶ Ησαΐας ἔλεγεν Ἀπὸ τοῦ φόβου σου, Κύριε, ἐν γαστρὶ ἐλάβομεν, καὶ εδινήσαμεν, καὶ ἐτέκομεν πνεῦμα σωτηρίας σου, ἐποιήσαμεν ἐπὶ τῆς γῆς. • Ποιμαίνειν Ἰακὼν τὸν δοῦλον αὐτοῦ. » Τὸν ἐξ ἐθνῶν δηλαδὴ λαόν. Ἰακὼβ γὰρ οὗτος, ἐπειδὴ πτερνίσας τοὺς Ἰουδαίους, ἔλαβεν αὐτῶν τὰ πρωτοτόκια· ἔτι δὲ καὶ Ἰσραήλ· ὁρᾷ γὰρ τὸν θεὸν κατὰ τὸν καιρὸν τῶν μυστηρίων πρόσωπον ὥσπερ εἰς πρόσωπον. Οτι δὲ ποιμαίνει ὁ Θεὸς, ἄκους τοῦ Δαβὶδ τοῦτο λέγοντος· Κύριος ποιμαίνει με, καὶ οὐδέν με ὑστερήσει. Ακουε καὶ τοῦ Χριστοῦ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. 1. primogenita; atque insuper etiam Israel: spectat 88 Gen. xv, 13. • Isa. xxvi, 11. ** ibid. 18. οι Psal. XXII, os Joan. ΧΙ, 14. HESYCHII PRESBYTERI

ΨΑΛΜΟΣ ΘΗ Ἔθεντο Ἱερουσαλὴμ εἰς ὀπωροφυλάκιον. Τίνος χάριν εἰς ἐπωροφυλάκιον ; Ἐπειδὴ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν λαβόντες, μόνην κατά έλιπον αὐτοῖς φυλάττειν τὴν ὀπώραν τοῦ γράμματος. Τοῦτο δὲ ἦν οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Θεοῦ βουλομένου παρὰ τοῖς ἐχθροῖς τὰς ἀποδείξεις τῆς πίστεως τῆς ἡμετέρας σώζεσθαι. Οπώρα δὲ τὸ γράμμα, ὡς μὴ γνησίαν τροφήν, ἀλλὰ πρόσκαιρον ἔχον, εἰκότως προσηγόρευται. • Ἐξέχεαν τὸ αἷμα αὐτῶν. » Αἷμα αὐτῶν τὰ ψυχικά πλημμελήματα, ὧν εἰς αἷμα ἡ ἐκδίκησις γίνεται· ταῦτα ὡς ὕδωρ εξεχύθη, ὥστε μηκέτι ἀναληφθῆναι, ὥσπερ οὐδὲ τὸ ὕδωρ μετὰ τὴν ἔκχυσιν δύναται. Κύκλῳ Ιερουσαλήμ. Β τουτέστιν, ἐπ' αὐτὴν, καὶ τοὺς ἐξ αὐτῆς. Τὸ γὰρ αἷμα αὐτῶν ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα αὐτῶν, ὡς αὐτοὶ τὸν Χριστὸν συκοφαντοῦντες ἔλεγον. Καὶ οὐκ ἦν ὁ θάπτων. Διὰ τί; Ἐπειδὴ αὐτοὶ μὲν, ὡς νεκροί, θάπτειν ἀλλήλους οὐκ ἴσχυον· ἡ Ἐκκλησία δὲ θάπτειν αὐτοὺς οὐκ ἐπίσταται, τουτέστιν, οὐ συσκιά- ζειν αὐτῶν τὰ ἁμαρτήματα. Τί δὲ τὸ κωλύον; Η τοῦ Χριστοῦ ἀπόφασις ή λέγουσα· "Αφες τοὺς νεκροὺς θάπτειν τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς. Διὰ τί; Ἐπειδὴ ἁμαρτωλοὺς συσκιάζειν πειρώμενοι, γυμνοτέρας ἑαυτῶν τὰς πράξεις, καὶ πᾶσιν ἐπονειδίστους εργά- ζονται. • Μὴ μνησθῇς ἡμῶν ἀνομιῶν ἀρχαίων. » Πόθεν γὰρ ἀρκέσαι πρὸς ἀρχαῖα κακὰ καὶ νέα δυνηθησόμεθα; Ισως δὲ ὁ προφήτης ἀνομίας ἀρ- γαίας τὰς ἐν τῇ ἐρήμῳ λέγει, ἐπειδὴ πολλὰς ἐπ' αὐταῖς ὁ Θεὸς ἀπειλὰς καὶ διαφόρους ἔθετο· διόπερ αὐτῶν εὐλαβεῖται τὴν ἀνάμνησιν. Οὐδὲν οὕτω πτω- χὸν τὸν ἄνθρωπον ὡς αἱ ἁμαρτίαι δείκνυσι· πτωχό. τερος δὲ προστεθείσης ἀσεβείας τῇ ἁμαρτία γίνε ται. Διόπερ αὐτοῖς ταχῦναι τοὺς οἰκτιρμούς τοῦ Θεοῦ ἐπρεσβεύσαντο, μήπως τῇ σφοδροτέρα πτωχείᾳ ἀπογνωσθέντες ἀπόλωνται· οὕτως οὖν χάρισαι τὴν σὴν βοήθειαν. • Βοήθησον ἡμῖν, ὁ Θεὸς ὁ Σωτήρ. » Ταῦτα πρὸς τὸν Χριστὸν πρεσβεύεται· αὐτὸς γὰρ οὐ μόνον Θεός, ἀλλὰ καὶ Σωτὴρ ἄντικρυς επωνόμασται· αὐτὸς καὶ δόξα τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ, δηλαδὴ τοῦ Πατρός· ὅθεν αὐτὸν καὶ ὁ Παῦλος ἀπαύγασμα τῆς δό- ξης τοῦ Πατρὸς προσηγόρευσε. Καὶ τίνος χάριν; Διὰ τὸ ὄνομα, φησί, τοῦ Θεοῦ, δηλαδὴ Χριστοῦ, ὃς διὰ τοῦτο ἱλαστήριον κέκληται· οὗτος ταῖς τῶν Ἰου- δαίων ἁμαρτίαις ἱλασμὸν ἐπορίσατο, ηνίκα σταυρού μενος πρὸς τὸν Πατέρα ἔλεγε· Πάτερ, άφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ ἴσασι τι ποιοῦσι. Τίνος χάριν γνωστὴν γε- νέσθαι τὴν ἐκδίκησιν τοῖς ἔθνεσι βούλεται; Ἐπειδὴ κατὰ δαιμόνων ἔμελλε, τῶν τὸ αἷμα (δηλαδὴ τὰς ψυχὰς) τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ (φησὶ δὲ τῶν Ἰουδαίων) διὰ τῆς εἰδωλολατρείας, λυμηναμένων γενέσθαι. Τις δὲ ἦν ἐκδίκησις ; Ἡ τῶν εἰδώλων καταστροφὴ, ὁ τῶν διαβολικῶν ναῶν ἐμπρησμός. Posuerunt Jerusalem in pomorum cu- VERS. 1. ο stodiam. D Quare in pomorum custodiam? Quia cum spiri- tum legis ac prophetarum sustulissent, solum lit- teræ pomum ipsis custodiendum reliquerunt. Hoc autem non erat ex hominibus, sed ex Deo volente ab inimicis argumenta Adei nostræ servari. Pomum autem littera merito appellatur, eo quod minime solidum, sed temporaneum dumtaxat cibum conti- neret. VERS. 5. € Eladerunt sanguinem eorum. Sanguis eorum sunt animæ delicta, quorum in sanguine fit alte : hae tanquam aqua effusa sunt, at resumi amplius non possint, sicut nec aqua post elusionem. In circuitu Jerusalem; id est, super ipsam, et eos qui ex ea sunt. Sanguis enim illorum super ipsos, et super filios ipsorum ; sicut ipsi Christo maledicentes dicebant: Et non erat qui sepeliret. Qui sic? quia nimirum ipsi, utpote nor- tui, se mutuo sepelire minime valebant: Ecclesia autem nescit ipsos sepelire, id est, eorum peccata contegere. Quid porro prohibet? Christi nimirum sententia dicentis: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos". Quid ita? Quia qui peccatores protegere conantur, ipsorum actiones magis denudant, et omnibus abominabiles reddunt. VERS. 8. Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum. › Unde enim ad antiqua et nova mala sufficere poterimus? Fortassis vero propheta veteres iniqui- tates vocat illas quæ in deserto contigerunt, quo- niam plurimas ipsis Deus easque varias minas intentavit; quare jam earum pie recolit memoriam. Nihil hominem adeo pauperem declarat atque peccata porro pauperior fit, cum ad peccatum impietas adjungitur. Quapropter regarunt, ut mise- rationes Dei ipsis accelerarentur, ne præ nimia egestate desperantes pereant: sic igitur præbe auxilium tuum. Vers. 9. ‹ Adjuva nos, Deus salutaris. » Hæc ad Christum orat: ipse enim non solum Deus, verum etiam Salvator per excellentiam nomi- natur ipse etiam gloria nominis Dei, scilicet Patris: unde etiam Paulus ipsum splendorem gloriæ Patris nuncupavit. Εt cujus gratia? Pro- pter nomen, inquit, Dei, scilicet Christi, qui idcirco propitiatio vocatur: hic peccatis Judzorum propi- tiationem elargitus est, quando cruci affixus ad Patrem dixit: Pater, dimitte illis; non enim sciunt quid faciunt”. Quam ob causam vult notam fieri gentibus ultionem? Quia contra damones futura erat, qui sanguinem (scilicet aninas) servorum Dei (dicit auten Judzorum) per idololatriam corrupe- rant. Quænam autem erat ista ultio? Utique idolo- rum eversio, diabolicorum templorum succensio. * Matth xxv11, 25. ” Matth. viii, 22. "Hebr. 1, 3. » Luc. xxiii, 54. FRAGMENTA JN PSALMOS. PSALMUS LXXVIII.

verit. VERS. 12. • Redde vicinis nostris septuplum. » Α Non jam vicinos homines appellavit: neque enim ipsis septuplum retribui postulasset, cum sciret hæc judicem non admissurum. Vel quomodo ad ipsum psallisset: Quia tu reddes unicuique secundum opera sua " ? Utique ergo de dæmonibus dicit: Hi enim septuplum merito recipiunt, utpote cum nobis natura præstantiores exsistentes, e cœlo deturbati sint, et ne sic quidem meliores effecti: siquidem terram machinationibus suis perturbant, et ne soli peccent, nos quoque ad peccandum inducunt, atque insuper Deum, dum imago ejus corruit, quodam- modo lacessunt. Universam dicit bumanitatem. Nos enim superne dejectis damonibus opponens, popu- lum Dei et ovem pascuæ ejus hominem appellat. El cur pascuæ ejus oves ? Quia nimirum nos fdeles Β ipso pascimur, dum sacramenta sumimus. VERS. 2. • Qui regis Israel, intende. Pastor hic Israelis non alius est quam is qui dicit: Ego sum pastor bonus", pascens eos qui mentem habent Deum videntem. Vers. 5. ‹ Excita potentiam tuam, et veni. › Propheta hunc serinonem in progressu reddidit manifestiorem, declarans quomodo et quam ob causain venturus esset Christus: nos enim sumus causa adventus ejus, ut nos converteret atque emendaret. Modus autem apparitionis manifestus est, ut facie ad faciem ipsum videamus, non aliter utique salvandi, nisi hanc faciem nobis manifesta- VERS. 7. « Posoisti nos in contradictionem vici- nis. Eidem insistit precationi, ut estendat quanta ejus sit necessitas; simulque nos erudiat, ne ani- mum despondeamus, quando non consequimur id quod petimus; sed perseveremus; omnino enim obtinebimus. VERS. 15. « Deus virtutum, convertere. Quandoquidem enim neque lex neque prophetæ Israelem converterint, necessario ipsummet Chri- stum rogat ut convertatur. • Visita vineam istam. › Quandoquidem Judæorum Synagogam vineæ comparaverat, necessario etiam partitur orationem, quandoque quidem ad imaginem referens, quando que vero ad illos propter quos imaginem assum- psit. Judzorum igitur vinea, id est Synagoga, igni succensa fuit, illo nempe de quo Christus dixit: Ignem veni mittere in terram: et quid volo, nisi ut accendatur ? Idcirco ignis injectus, et sulfossa est ; ut per suffossionem detegeretur in illa latens fun- damentum, de quo Isaias ait: Ecce ego immittam in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, • Απόδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν ἑπταπλασίονα. » Οὐδὲ νῦν γείτονας ἀνθρώπους προσηγόρευσεν· οὐ γὰρ ἂν αὐτοῖς ἑπταπλασίονα γεγενῆσθαι ἐπηύξατο, εἰδὼς τούτων τὴν κριτὴν οὐκ ἀνεχόμενον. Η πώς πρὸς αὐτὸν ἔψαλλεν· Ὅτι σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ ; "Αρα τοίνυν περὶ δαιμόνων λέγει· οὗτοι γὰρ ἐπταπλασίονα δικαίως ἀπολαμβά- νουσιν, ὡς κρείττονος μὲν ἢ καθ' ἡμᾶς ὑπάρχοντας φύσεως, ῥιφέντες δὲ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ μηδὲ οὕτως γεγονότες σωφρονέστεροι· ἀλλὰ τὴν γῆν μὲν ταῖς ἐπινοίαις ταράσσοντες, μὴ μόνοι δὲ ἁμαρτάνοντες, ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς ἁμαρτάνειν ἐνάγοντες, καὶ πρὸς τούτοις τὸν Θεὸν, ὡς τῆς αὐτοῦ παραπεσούσης είν κόνος, ὀνειδίζοντες. Πᾶσαν λέγει τὴν ἀνθρωπότητα. Αντιτάττων γὰρ ἡμᾶς πρὸς τοὺς ἄνωθεν καταρα χθέντας δαίμονας, λαὸν Θεοῦ καὶ πρόβατον νομῆς αὐτοῦ προσαγορεύει τὸν ἄνθρωπον. Καὶ τίνος χάριν νομῆς αὐτοῦ πρόβατα ; Ἐπειδὴ αὐτὸν οἱ πιστοὶ τῇ μεταλήψει τῶν μυστηρίων νεμόμεθα. ΨΑΛΜΟΣ ΟΘ'. . Ὁ ποιμαίνων τὸν Ἰσραήλ, πρόσχες. » Ὁ ποιμὴν οὗτος τοῦ Ἰσραὴλ οὐκ ἄλλος ἐστὶν τοῦ εἰπόντος· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ ποιμαί νων τοὺς ἔχοντας νοῦν βλέποντα τὸν Θεόν. • Εξέγειρον τὴν δυναστείαν σου, καὶ ἐλθέ. Τοῦτον τὸν λόγον προϊὼν ὁ προφήτης διεσάφησε πλεῖον, δηλῶν πῶς καὶ διὰ τί μέλλει παραγίνεσθαι ὁ Χριστός. Ἡμεῖς γὰρ αἰτία ἐσμεν τῆς παρουσίας αὐτοῦ, ἵνα ἐπιστρέψῃ καὶ διορθώσῃ ἡμᾶς. Ὁ δὲ τρό πος τῆς παρουσίας δῆλός ἐστιν, ἵνα βλέπωμεν αὐτὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, οὐκ ἄλλως δηλαδή σω θέντες, εἰ μή περ τοῦτο ἡμῖν τὸ πρόσωπον ἐνεφα- νίζετο. • Εθου ἡμᾶς εἰς ἀντιλογίαν τοῖς γείτοσιν. » Τῆς αὐτῆς ἔχεται πρεσβείας, ἵνα πόσον αὐτῆς τὸ ἀναγκαῖον ἐνδείξηται· ὁμοῦ δὲ καὶ ἡμᾶς παιδεύων, μὴ ὀλιγωρεῖν ἀποτυχόντας εὐχῆς· ἀλλ᾽ ἐπιμένειν · πάντως γὰρ ὅτι τευξόμεθα. . Ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, επίστρεψον. » Ἐπειδὴ γὰρ οὔτε ὁ νόμος τὸν Ἰσραὴλ οὔτε προφῆ ται ἐπέστρεψαν, ἀναγκαίως αὐτὸν ἐπιστρέψαι παρα- καλεῖ τὸν Χριστόν. • Καὶ ἐπίσκεψαι τὴν ἄμπελον ταύτην. » Ἐπειδὴ ἀμπέλῳ τὴν τῶν Ἰουδαίων Συναγωγήν συνέκρινεν, άναγκαίως καὶ μερίζει τὸν λόγον, ποτὲ μὲν πρὸς τὴν εἰκόνα, ποτὲ δὲ πρὸς τούτους ἐφ᾽ οἷς τὴν εἰκόνα παρέλαβεν. Ενεπυρίσθη τοίνυν πυρί ἡ τῶν Ἰουδαίων ἄμπελος, τουτέστιν ἡ τῶν Ἰου δαίων Συναγωγή, ἐκείνῳ δὲ περὶ οὗ ὁ Χριστὸς ἔλεγε· Πύρ ἦλθον βαλεῖν εἰς τὴν γήν· καὶ τί θέλω, εἰ ἤδη ἀνήφθη; Τούτου δὲ χάριν ἐβλήθη τὸ πῦρ, καὶ ἀνεσκάφη, ἵνα ἀνασκαφείσης αυτής για μνωθῇ ὁ ἐν αὐτῇ κεκρυμμένος θεμέλιος, περὶ οὗ Ησαΐας ἔλεγεν· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια 97 Psal. LVI, 13. 96 Joan. x, 14. » Luc. xu, 49. HESYCHII PRESBYTERI PSALMUS LXXIX.

VERS. 19. Vivificabis nos, et nomen tuum invo- cabimus. D enim nomen ejus invocabimus, quia Christo Chri · stiani nominamur. te Deus recens. voluerint. Non erat Christus Deus recens neque sam Deus primus; et in ea quæ ventura sunt ego VERS. 12. Et non audivit populus meus. › του Σιών λίθον πολυτελῇ, ἐκλεκτόν, ἀκρογω Α γιαῖον, ἔντιμον· καὶ ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ. • Ζωώσεις ἡμᾶς, καὶ τὸ ὄνομά σου ἐπικαλεσό- μεθα. » Ζωώσεις, φησί, τῷ ὕδατι τῷ ζῶντι τοῦ βαπτίσματ τος· τότε γὰρ αὐτοῦ τὸ ὄνομα ἐπικαλεσάμεθα, ἀπὸ Χριστοῦ Χριστιανοὶ λεγόμενοι. • Ἰσραήλ, ἐὰν ἀκούσῃς μου, οὐκ ἔσται ἐν σο Θεό; πρόσφατος. ο Τὸ ἐὰν τῆς ἀκοῆς τούτου χάριν προσέταξεν, ἵνα δείξῃ προειδὼς μὲν αὐτῶν τὴν παρακοήν, οὐ μήν δὲ τοῦτο ἀναιρεῖν αὐτοῖς τὸ μεταθέσθαι· ἐξῆν γάρ, εἴπερ ἐβούλοντο. Καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόγνωσις οὐ βλάπτει τὴν μετάνοιαν· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προγι- Β νώσκει, ὅτι τοῖς ἁμαρτωλοῖς ἔξεστι μετατίθεσθαι, εἰ βούλοιντο. Οὐκ ἦν ὁ Χριστὸς πρόσφατος Θεός, οὐδὲ ἀλλότριος· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ ἀναγαγὼν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αιγύπτου· αὐτὸς ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς, αὐτὸς καὶ μετὰ ταῦτα· ὡς διὰ τῆς Ἡσαΐου προφητείας ἐδήλωσε· φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι Θεὸς πρῶτος· καὶ εἰς τὰ επερχόμενα ἐγώ εἰμι. Καὶ πάλιν. Εγώ ὁ Θεός, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν ἐμοῦ δίκαιος, καὶ Σωτὴρ οὐκ ἔστι παρέξ ἐμοῦ. Σωτὴρ δὲ χωρίς πάσης ἀντιλογίας ὁ σαρκωθείς, ἵνα σώσῃ τὸ γένος τὸ ἡμέτερον, λέγεται. • Καὶ οὐκ ἤκουσεν ὁ λαός μου. Οὐδὲ γὰρ διδάσκοντος, οὐδὲ εὐαγγελιζομένου ἀκοῦσαι ἐκαρτέρησαν, οὐδὲ θαυματουργοῦντος προσέχειν ἐβου· λήθησαν· ἐβάρυναν δὲ τὰ ὦτα αὐτῶν, ἵνα μὴ τοῦ Κυρίου τὰς ἐντολὰς ἀκούσωσιν· ἐκάμμυσάν τε ὀφθαλμούς, ὡς Ησαΐας ἔλεγεν, ἵνα μὴ τὰ σημεῖα θεάσωνται. Τί τοίνυν ἀντὶ τούτων πεπόνθασι, τὰ ἑξῆς δηλοί. • Καὶ ἐξαπέστειλα αὐτοὺς κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα τῶν καρδιῶν αὐτῶν. » Ἐπιτηδεύματα τῶν καρδιῶν τὰς ἐννοίας τὰς ποικίλας λέγει καὶ τὰς μεθόδους τῶν λογισμῶν, οἷς ὁ τῶν Ἰουδαίων λαὸς ἐπιβουλεύων τῷ Κυρίῳ ἐκέ χρηντο, λέγοντες· Τί ποιήσομεν ; ὅτι οὗτος ὁ ἄν θρωπος πολλὰ σημεῖα ποιεῖ· ἐὰν ἀφῶμεν αὐτὸν οὕτως, πάντες πιστεύσουσιν εἰς αὐτόν· καὶ ἐλεύ σονται οἱ Ρωμαῖοι, καὶ ἀροῦσιν ἡμῶν τὸν τό που καὶ τὸ ἔθνος. Κατὰ τοῦτο τοίνυν τὸ ἐπιτή- δευμα, καὶ κατὰ ταύτην τὴν βουλὴν, ἐξαπεστάλη σαν, καὶ ἐπορεύθησαν. Ρωμαίοι γὰρ αὐτῶν καὶ τὸν τόπον καὶ τὴν πόλιν κατέλαβον· αὐτοὶ δὲ αἰχμάλωτοι ᾤχοντα. • Καὶ ἐκ πέτρας μέλι εχόρτασεν αὐτούς. ο Μέλι ἐκ πέτρας τους προφήτας λέγει· ἐπειδήπερ ἀπὸ Χριστοῦ, ὅς χρηματίζει πέτρα, την προφητείαν ἔχουσιν, ἧς αὐτοὺς ἐχόρτασεν ὁ Θεός· οὐχ ἕνα προφήτην οὐδὲ δεύτερον, πολλοὺς δὲ, καὶ ἐπὶ πολλαῖς αὐτοὺς γενεαῖς χαρισάμενος. • Κρίνατε ορφανῷ καὶ πτωχῷ. » Οὐ λέγει, Κρίνατε δικαίῳ, οὐδὲ προφήτῃ, οὐδὲ summa:n, angularem, honorabilem: et qui crediderit in eo non confundetur³. . Vivificabis, inquit, aqua viva baptismi : tune VERS. 9-10. « Israel, si audieris me, non erit in Illud si auditui idcirco apposuit, ut ostenderet se il- lorum quiden inobedientiam præscivisse, hoc tamen non adimere ipsis resipiscendi facultatem: poterant enim, si voluissent. Nec Dei præcognitio quidquam obest penitentiæ: quandoquidem etiam huc pre- noverit, quod peccatoribus liceat resipiscere, si alienus: ipse enim erat qui eduxit illos de terra Ægypti: ipse erat ab initio, idem et post hæc; sicut per Isaiæ vaticinium significavit : aît enim : Ego sum. Et rursus: Ego Deus, et non est alius præler me justus, et Salvator non est præter me³. Salvator autein extra omnem controversiam is qui incarna- bus est, ut genus nostrum servaret, hic inteligitur. Nam neque docentem neque evangelizantem audire sustinuerunt, neque miracula facienti `atten- dere voluerunt; sed aggravaverunt aures suas, no mandata Domini audirent; et occluserunt oculos suos (ut ait Isaias) ne signa viderent. Quid igitur pro his passi fuerint, exinde declarat. VERS. 13. Et dimisi eos secundum affeetiones cordium eorum. › Affectiones cordium vocat varias cogitationes et machinationes consiliorum, quibus JudæorunI populus usus est cum Domine insidiaretur, dicen- tes: Quid faciemus, quia hic homo multa signa façit ? si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent nostrum locum et gen- tem. Secundum hanc igitur machinationem, et secundum hoc consilium, dimissi sunt, et ambula- D runt: nam Romani et locum ipsorum et civitatem destruxerunt; ipsi autem in captivitatem abducti fuerunt. VERS. 17. Et de petra melle saturavit ees. › Mel de petra vocat prophetas; quandoquidem a Christo, qui petra dicitur, prophetiam obtinent, qua Deus ipsos saturavit; non unum alterumve prophetam, sed multos, et in multis generationibus illos concedens. Vers.- 3. ‹ Judicate pupillo et egeno. › Non dicit, Judicate justo, neque prophetæ, neque : * Isa. xxviii, 16. • Isa. XLI, 4. • Isa. xl.ml, 11. ✦ Joan. x1, 47. FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ Π'. ΨΑΛΜΟΣ ΠΑ'. PATROL. GR. XCIII. PSALMUS LXXX. PSALMUS LXXXI.

sacerdoti; quorum in aliis tantam rationem habet, A ut etiam mandet, ne ullum ipsis damum infera- tur, dicens : Νolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari "; sed pupillo et egeno, humili ac pauperi. Ad quid? Quia illis quidem expedit injuriam pati; his vero injuriam fieri ob ætatis et paupertatis urgentem imbecillitatem into- derabile est : unde hac in parte legislator ipsis magis Tavet. VERS. 4. « Eripite pauperem et egenum. » Tanquam de feris agrestibus ad injustitiam vel avaritiam inhiantibus disserit. Itaque qui pauperem serrat, is pastoris dignitatem ac mercedem refert, illius scilicet, qui semetipsum pro nobis tradens a spiritualibus nos feris liberavit. Qui vero rapit, jampridem ut insanus inter feras computatur. VERS. 7. . Vos autem sicut homines morimini. » Insinuans diabolum principis enim potestatem inter angelos sortitus erat. Quapropter Paulus.ait : Non est nobis colluctatio adversus carnem et san- guinem, sed adversus principes ac potestates. Elatus autem et majora concupiscens corruit. VERS. 8. • Exsurge, Deus, judica terram. Non igitur præsentem hæreditatem, sed futuram Propheta insinuat : unde rogat Deum ut resurgat, et terram judicet, scilicet hominem;, ut, postquam resurrexerit, omnibus gentibus decernat hæredita- tem : omnibus enim sortem convenientem assignat illam quidem humilibus, aliam vero temperantibus, c aliam vero misericordibus, aliam vero superbis, atque aliam avaris. Nam in præsentiaruma. non lin- guarum, sed vitarum diversitatem gentes appellavit. Vans. 2. • Ne sileas, neque compescaris, Deus. Id est: Ne ad longum tempus longanimiter ages. Judicis enim silentium appellavit longanimitatem ejus erga peccatores. VERS. 9. Facti sunt in adjutorium filis Lot. › Id est, in subsidium ipsorum accurrerunt. Observa igitur interiores inimicos: ipsi enim etiam · exteriores armant: et noli Gdere cognationi ; siqui- dom et hæc ut plurimum in inimicitiam convertitor. Cæterum considera quoque imprecationem quam ipsis irrogavit diapsalma proponens, quoniam sermonem in orationem transtulit, dicens : VERS. 14. Deus meus, pone illos ut rotam. › Rogat ut nullibi consistant, sed ubique status eorum aboleatur, projicientis impetu dissipatus. VERS. 16. • Ita persequeris illos in tempestate tua. Tempestatem appellat repentinam et vehementis- simam Dei in peccatores commotionem, qua ipsos insectari et conturbari cupit. ἱερεῖ· ὧν τοσοῦτον ποιεῖται ἐν ἄλλοις λόγον, καὶ μὴ παραβλάπτεσθαι αὐτοὺς παρεγγυά λέγων· Μὴ ἅπτεσθε τῶν χριστῶν μου, καὶ ἐν τοῖς προφήταις μου μὴ πονηρεύεσθε· ἀλλ᾽ ὀρφανῷ καὶ πτωχῷ, ταπεινῷ καὶ πένητι. Διὰ τί; Ὅτι ἐκείνοις μὲν τὸ ἀδικεῖσθαι πρέπει· τούτοις δὲ οὐ φορητὸν ἀδικηθῆ ναι διὰ τὴν ἐπικειμένην ἐξ ἡλικίας ἢ πτωχείας ἀσθένειαν· ὅθεν αὐτῶν σφοδρότερον ό νομεθέτης ἀντ- έχεται. • Εξέλεσθε πένητα καὶ πτωχόν. ο Ως περὶ θηρίων ἀγρίων τῶν πρὸς ἀδικίαν πλεονεξίαν χαινόντων διαλέγεται. Οὐκοῦν ὁ μὲν σώζων τὸν πτωχόν, ποιμένος ἀξίαν καὶ μισθὸν ἀποφέρεται, ἐκείνου δηλαδή, ὅστις ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν δεδωκώς ἐκ τῶν νοητῶν ἡμᾶς θηρίων ἐρ- Β ῥύσατο· ὁ δὲ ἁρπάζων, ἤδη μαινόμενος ἐν τοῖς θηρίοις τέτακται. • Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε. Αἰνιττόμενος τὸν διάβολον· ἄρχοντος γὰρ ἐξου σίαν ἐν τοῖς ἀγγέλοις κεκλήρωτο· διό φησι Παῦλος· Οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ πρὸς τὰς ἐξουσίας. Επαρθεὶς δὲ καὶ μειζόνων ἐπιθυμήσας κατέπεσεν. • Ανάστα, ὁ Θεός, κρίνον τὴν γῆν. ο Οὐκ ἄρα κληρονομίαν παροῦσαν, ἀλλὰ μέλλουσαν ὁ Προφήτης αινίττεται· ὅθεν τὸν Θεὸν ἀναστῆναι παρακαλεῖ, καὶ κρῖναι τὴν γῆν, δηλαδὴ τὸν ἄνθρω πον· ὡς ὅταν ἀναστῇ, πᾶσι κατακληρονομεί τοῖς ἔθνεσι· πᾶσι γὰρ κλῆρον ἐπιβάλλει τὸν ἁρμόττοντα, τὸν μὲν τοῖς ταπεινοῖς, τὸν δὲ τοῖς σώφροσι, τὸν δὲ τοῖς ἐλεήμοσιν, ἄλλον τοῖς ὑπερηφάνοις, τοῖς πλεον έκταις έτερον. Εθνη γὰρ κατὰ τὸ παρὸν, οὐ τῶν γλωσσῶν τὰς διαφοράς, ἀλλὰ τῶν βίων ἐπάν λεσεν. ΨΑΛΜΟΣ ΠΒ'. • Μη σιγήσης, μηδὲ καταπραΰνῃς, ὁ Θεός. » Τουτέστι · Μὴ ἐπὶ πολὺ μακροθυμήσῃς. Σιγὴν γὰρ τοῦ κριτοῦ τὴν πρὸς τοὺς ἁμαρτωλοὺς μακροθυ μίαν ἐκάλεσεν. • Εγενήθησαν εἰς ἀντίληψιν τοῖς υἱοῖς Λώτ. Τουτέστιν, εἰς τὴν ἐκείνων επικουρίαν ἀπήντη σαν. Φυλάττου τοίνυν τοὺς ἔνδον ἐχθρούς· αὐτοὶ γὰρ καὶ τοὺς ἐκτὸς ὁπλίζουσι· καὶ μὴ θάρρει συγγενείς· ἐπειδήπερ εἰς ἔχθραν ὡς τὰ πολλὰ μεταβάλλεται. Κατανόει δὲ καὶ τὴν ἀρὰν ἥνπερ αὐτοῖς ἐπήγαγε διάψαλμα προθεὶς, ἐπειδὴ τὸν λόγον εἰς προσευχὴν μετέστησε, λέγων· · Ο Θεός μου, θοῦ αὐτοὺς ὡς τροχόν. Ωστε μηδαμοῦ στῆναι, πανταχοῦ δὲ ἀφανῆ αὐτῶν γενέσθαι τὴν ὑπόστασιν εὔχεται, σκεδασθεῖσαν τῇ ῥύμῃ τοῦ ῥιπίζοντος. Οὕτως καταδιώξεις αὐτοὺς ἐν τῇ καταιγίδε σου. » Καταιγίδα καλεῖ τὴν ἀθρόαν τοῦ Θεοῦ καὶ στο δροτάτην ἐπὶ τοὺς ἁμαρτάνοντας κίνησιν, ᾖ τε αὐτοὺς διωχθῆναι καὶ καταρραχθῆναι βούλεται. • Psal. CIV, 15. • Ephes. νι, 12. HESYCHII PRESBYTERI PSALMUS LXXXH.

HAAMOE HIP". Rxdbcocc aC dai", "E aia Alan cladialtócr Malafia YAAMOX llB. EN RE RHSCHRNNC SO We MN BABERE S STCTESU AN AN PTISESMN SANE NERA EN AL RSEN WAAMOGZ IIE'. —EISRRÍlá. PSALMUS LXXXVII. Si gitur mutata. natura omnes simul. naturales natura proprietates. mintavit, neque quidquam fiu- manum houiuuai 123 more cgit ; oportebat. ut ne- que corps ejus humano modo mortem oppeteret, Si vero secundum veritatem veram Christi morlem, si veram aniuz a corpore sejunetionem, si uoti com- PSALMUS LXXXV. CAP. XVII. «Μακάριοι οἱ χατοιχοῦντες ἐν τῷ οἴχῳ σου. » Καὶ μάλα. Κἂν γὰρ ἡ πεπτωχὼς, ἴσταται" χἂν ἁμαρτωλὸς ὑπάρχῃ, καθαίρεται" κἂν ἀπογνωσθᾷ, θά- νατον ὅμως οὐκ ὄψεται. « Κύριε, ὁ Θεὺς τῷν δυνάμεων, εἰσάχουσον. » Ἴδε, φησὶν, ὅτι τῆς σῆς ἐπισκέψεως χρήζομεν" ἴδε ὅτι τὸ τραῦμα φαρμάκοις ἀνθρωπίνοις οὐ παύε- ται" ἴδε ὅτι τὸ συντετριμμένον ἀγγεῖον σῶμα σἂν, οὐχ ἀλλότριον " χαὶ οὕτως ἐπίθλερον εἰς τὸ πρόσ- ὠπον τοῦ Χριστοῦ σου" τουτέστιν, ἐν τῷ προσώπῳ ποῦ Χριστοῦ" ἵνα ἐν τῷ Υἱῷ πάντως ἡμᾶς γαὶ ὁ Πατὴρ ἐπισκέψηται, χαὶ εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς τελε- σθῇ τὸ καθ’ ἡμᾶς μυστήριον. ὁ Ὅτι ἔλεος καὶ ἀλήθειαν ἀγαπᾷ Κύριος. » Τουτέστιν, οὐ τὰς δ᾽ αἰμάτων θυσίας, ἀλλὰ τὸ ποιεῖν ἔλεον, καὶ ἀγαπᾷν τὴν ἀλήθειαν, τουτέστι Χριστὸν τὸν Θεόν. ᾿ ὁ Οὐ στερήσει τὰ ἀγαθά. ν Οἱ γὰρ καχίας βεθ:ωχότες χωρὶς καὶ ἐν δικαιοσύνῃ, ὅπερ ἐστὶν ἀκακίᾳ πολιτευσάμενοι, οὐκ ἀποστεροῦν- ται τῶν ἀγαθῶν, ἀναλόγως δὲ τοὺς στεφάνους ὅπο- δέξονται" Ἐπειδὴ ἔχαστος τὸν ἴδιον μισθὸν ἠφρραν ψηγὰ φλνρΎδιον ΧΡ. «Μακάριοι οἱ κατοικοῦντες ἐν τῷ οἴχῳ σου.» Καὶ μάλα. Κἂν γὰρ ἡ πεπτωχὼς, ἵσταται" χἂν ἁμαρτωλὸς ὑπάρχῃ, καθαίρεται" κἂν ἀπογνωσθᾷ, θά- νατον ὅμως οὐκ ὄψεται. « Κύριε, ὁ Θεὺς τῷν δυνάμεων, εἰσάκουσον.» Ἴδε, φησὶν, ὅτι τῆς σῆς ἐπισκέψεως χρήζομεν" ἴδε ὅτι τὸ τραῦμα φαρμάκοις ἀνθρωπίνοις οὐ παύε- ται" ἴδε ὅτι τὸ συντετριμμένον ἀγγεῖον σῶμα σὰν, οὐχ ἀλλότριον " χαὶ οὕτως ἐπίθλεγον εἰς τὸ πρόσ- ωπον τοῦ Χριστοῦ σου" τουτέστιν, ἐν τῷ προσώπῳ ποῦ Χριστοῦ" ἵνα ἐν τῷ Υἱῷ πάντως ἡμᾶς γαὶ ὁ Πατὴρ ἐπισκέψηται, χαὶ εὐδοχίᾳ τοῦ Πατρὸς τελε- σθῇ τὸ χκαθ' ἡμᾶς μυστήριον. « Ὅτι ἔλεος καὶ ἀλήθειαν ἀγαπᾷ Κύριος. » Τουτέστιν, οὐ τὰς δ᾽ αἱμάτων θυσίας, ἀλλὰ τὸ ποιεῖν ἔλεον, καὶ ἀγαπᾷν τὴν ἀλήθειαν, τουτέστι Χριστὸν τὸν Θεόν. ; ὁ Οὐ στερήσει τὰ ἀγαθά. ν Οἱ γὰρ καχίας βεδ:ωχότες χωρὶς καὶ ἐν δικαιοσύνῃ, ὅπερ ἐστὶν ἀκακίᾳ πολιτευσάμενοι, οὐκ ἀποστεροῦν- ται τῶν ἀγαθῶν, ἀναλόγως δὲ τοὺς στεφάνους ὅπο- δέξονται" Ἐπειδὴ ἔχαστος τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον: κόπον. € Maxápot ol xasotxoüyseg Ey sip ofxty aou. » Kai pha. Kiv vào f memwoxü., Vevavat xdv &papstlbs brápyn, xaüxiprzas xà» &xoyvtoott, Od vazoy 6juos obx Gecaz. 1 Kógte, à Oshg «iv Govápetv, elodztouaoy. » "Bs, qus, 6c vig ch. Extsehjeos ypltousvs (Beds. vb cpaüpat quppdxots ávüpuntyots o3 maic- ait s Uni cb cuvsecpupévov &yelov süpa. cy, olx &óspuoy * xai ovs &xitAeyior eig cà apóc- wxov toU Xptcob vov: voviésviw, iy vi mposünup z00 Xpiies fva iy vip Ylp mávsug tpds veh à Hecho bmixépnsan, xdi eijoxia coU lazghe celc- c0f cba uds posctgov. & "0st Ejeog xz GM istay amid. Koptos. » Toviissw, ob sàg B alyáwuy Ousizg, GXÀÀ xb mously Éheey, xul dumis vh» dMfietay, tovcioTi Xpissby shy. Geóv, . « Ob asepioet à God. a Ob yàp waxtag BeBsoxóese yupis xal Ey Gotnosóvg, Ünsp ovv dxaxlg, modaeeucágsvot, ob ómogsepoUv- ca: ty áyaüdw, &vaMiqtg 0b vous Gveqáyoue Uro- Boves Ese ixauctoc vóv luv qucüiv Afberat suzh coy TAIGy: wstóp. Vrns. 19. « Elongasti a me amicum. » Dicit Judam.et Judaeos a miseria, sive quam ipse sustinuit, sive qua ipsimet peccatores afficiuutur. Catterum. Jesus miseriam aasuimpsit, eum personam gereret hominis dicentis : Infeliz ego homo, quis me y "iberabit de corpore mortis hujus* ? Noui autem ejus, ut dixi, erant illi de cireumcisionoc. Judas vero ami- cus erat unus ex illis qui ab ipso audiverant ; Dico autem vobis amicis meis?. Mem: Vos autem. dizi amicos, quia omnia Patris moi nota feci vobis '*. PSALMUS LXXXVIII. Vins, 4. « Juravi David servo meo. » Et ubi juravit, nisi cum dixit ad eum : Et erit, eim impleti fuerint dies td, et dormieris. cum patri- bus tuis : et. suscitabitur ex semine tuo alius qui erit ex veutre tuo, et preparabo in eternum reguum ejus, et ardificabit. domum nomini meo, et erigam regnum Pavuort. Gu. LXXXIX. Pavuort. Gu. LXXXIX.

ΥΔΑΜΟΣ Κ'. ejus in saculum, Ego ero ei in Patrem, ipse erit mihi in filium“. VERS. 10. « Τu dominaris potestati marls. Veritas tua, inquit, est apud illos qui te am- biunt ; nos autem qui procul a te absumus, ex provi- dentia circa terram et mare magnificentiam tuam cernentes, confitemur, quia potens es, et veritas tua in circuitu tuo. Tantum enim mare mitigas, ostia et littora illi circumponens, et ut Domino serviens incurvatum fremit, et in semetipso conturbatur, quod non totam terram inundet. VERS. 16. Beatus populus qui scit jubilationem. > Sanetos ejus apostolos beatos pronuntiat, quia B nimirum in nomine ac virtute ipsins fecerunt mira- bilia quæcunque fecerunt. VERS. 20. « Tunc locutus es in visione filiis tuis. Quando Deus exsistens Verbum natus est de mu - Hiere, et processit homo, manens uti erat Deus ; tunc unctionem propter te accipiens, nominatus est Christus. Cum enim Verbum esset Deus, et rex ante sæcula exsisteret, nostra sibi appropriavit, ut et nos ea quæ ipsius sunt adipisceremur. suum VERS. 27. Ipse invocabit me, Pater meus es tu. › Rursus hic per dispensationem incarnatus Deum Patrem appellat, dicens : Vado ad Patrem meum et Patrem vestrum, et Deum meum et Deum vestrum ". Propheta enim de ipso vaticinans ait : Puorum qui natus est esse Deum fortem, Patrem futuri saeculi 1. VERS. 34. ‹ Neque nocebo in veritate mea. › Semel vocat decreti certitudinem, ut quod non admittat mutationem. Illud autem: Juravi in sancto meo', id est, juravi per sanctitatem meam. Cum enim non haberet per quid majus jurare, per san- ctitatem suam juravit. VERS. 40. Profanasti in terra sanctuarium toum. » Omni securitate ipsum spoliasti : nam mœnibus civitatum quibus confidebat eversis, fiduciam amit- tens, in pusillanimitatem incidit. . Vers. 47. ‹ Usquequo, Domine, avertis in finem ? › D Memento, inquiunt qui hæc dicunt, quoniam natura mutabiles sumus, cum simus libero praditi arbitrio, ne ad impietatem exorbitemus. Possis stiam dicere naturam, eamque talem, secundum quam quis possit.aliquid molestiœ sustinere. Vers. 2, ‹ Deus meus, sperabo in eum. › Vides quantam habeat apud Deum. fiduciam ? Totum enim semetipsum quodammodo ipsi de- dicans, in eo omnem salutis spem habet. Ter beatus autem quisquis est istiusmodi ; et omni felicitate plenus erit. Canit igitur beatus David, et ait: Domine Deus virtutum, beatus homo qui sperat in te ". η βασιλείαν αὐτοῦ· καὶ οἰκοδομήσει οἶκον τῷ ὀνό . 6. ματί μου, καὶ ἀνορθώσω τὴν βασιλείαν αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα. Εγώ ἔσομαι αὐτῷ εἰς Πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. • Σὺ δεσπόζεις τοῦ κράτους τῆς θαλάσσης, ο Ἡ ἀλήθειά σου, φησί, παρὰ τοῖς κυκλοῦσί σε ἡμεῖς δὲ μακράν σου τυγχάνοντες, τὴν σὴν μεγαλουρ γίαν ἀπὸ τῆς κατὰ γῆν τε καὶ θάλατταν προνοίας ὁρῶντες, ὁμολογοῦμεν, ὅτι δυνατὸς εἶ, καὶ ἡ ἀλήθεια σου κύκλῳ σου. Καταπραΰνεις γὰρ τοσαύτην οὖσαν τὴν θάλατταν, περιθεὶς αὐτῇ πύλας καὶ ὅρια, καὶ ὡς Δεσπότῃ δουλεύουσα κυρτουμένη πτήσσει, καὶ εἰς ἑαυτὴν καταράσσεται, πρὸς τὸ μὴ πᾶσαν ἐπικλῦσαι τὴν γῆν. • Μακάριος ὁ λαὸς ὁ γινώσκων ἀλαλαγμόν. » Τοὺς ἁγίους αὐτοῦ ἀποστόλους μακαρίζει, ὅτι δὴ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ καὶ τῇ δυνάμει αὐτοῦ ἐποίουν ὅτα ἐποίουν παράδοξα. • Τότε ἐλάλησας εν δράσει τοῖς υἱοῖς σου. » Οτε Θεὸς ὢν ὁ Λόγος ἐγεννήθη κατὰ σάρκα ἐκ γυναικὸς, καὶ προῆλθεν ἄνθρωπος, μένων ὡς ἦν Θεός· τότε τὴν χρίσιν διὰ σὲ λαβών, ώνομάσθη Χρι στός. Θεὸς γὰρ ἂν ὁ Λόγος, καὶ βασιλεὺς πρὸ αἰώνων ὑπάρχων, ιδιοποιήσατο τὰ ἡμέτερα, ἵνα καὶ ἡμεῖς τὰ αὐτοῦ πλουτήσωμεν. • Αὐτὸς ἐπικαλέσεται με, Πατήρ μου εί σύ. ν Πάλιν ἐνταῦθα οἰκονομικῶς ὁ σεσαρκωμένος θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλεῖ, λέγων· Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. Ὁ γὰρ προφήτης φησὶ περὶ αὐτοῦ, παιδίον γεννώμενον προφητεύων, Θεὸν ἰσχυρὸν ἔλεγεν αὐτὸν, Πατέρα τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. • Οὐδὲ μὴ ἀδικήσω ἐν τῇ ἀληθείᾳ μου. *Απαξ καλεῖ τὸ βέβαιον τῆς ἀποφάσεως, ὡς οὐ δεχομένης παρατροπήν. Τὸ δέ · @μεσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, ἀντὶ τοῦ, Ἄμοσα κατὰ τῆς ἁγιωσύνης μου. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ εἶχε κατὰ μείζονος ὁμόσαι, κατὰ τῆς ἁγιωσύνης ὤμοσε τῆς αὐτοῦ. • Ἐβεβήλωσας εἰς τὴν γῆν τὸ ἁγίασμα αὐτοῦ. Πάσης αὐτὸν ἀσφαλείας εγύμνωσας· ἐφ᾽ οἷς γὰρ εθάρρει τῶν πόλεων περιβόλοις, παυσάμενος τοῦ θαῤῥεῖν, ἐπὶ δειλίαν ἐκπέπτωκεν. • Έως πότε, Κύριε, ἀποστρέψῃ εἰς τέλος; ο Μνήσθητι, φασὶν οἱ ταῦτα λέγοντες, δει τρεπτοί τὴν φύσιν ὑπάρχομεν, ὄντες αὐτεξούσιοι, μήπως εἰς ἀσέβειαν ἐξοκείλωμεν. Λέγοις δ' ἂν ὑπόστασιν, καὶ τὴν καθ᾿ ἣν ὑποστῆναι τις δύναταί τι τῶν ἐπιπέ νων. . Ὁ Θεός μου, ἐλπίζω ἐπ' αὐτόν. ο Ορᾷς ὅσην ἔχει παῤῥησίαν παρὰ Θεοῦ; Ὅλον γὰρ ἑαυτὸν ὥσπερ ἀναθεὶς αὐτῷ, ἐπ' αὐτῷ πᾶσαν ἔχει τοῦ σώζεσθαι τὴν ἐλπίδα. Τρισμακάριος δὲ ὁ τοιοῦ τος· καὶ ἀπάσης εὐημερίας ἔσται μεστός. Ψάλλει γοῦν ὁ μακάριος Δαβίδ, καί φησι· Κύριε, ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, μακάριος ἄνθρωπος ὁ ἐλπίζων ἐπὶ τέ. 13. * II Reg. vii, 12. 11 Jean. xx, 17. 13 Isa. 15, Psal. LXXXIII, HESYCHII PRESBYTERI PSALMUS XC.

Ο πάντα γενναίως φέρων αὐτά, τὰ αὐτὰ τῷ Ἰως τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ συνάξει σεν ἅγιον, ἀλλ' ἐν ἰδίᾳ δεῖξαι τοῦτον ὑποστάσει βου- • Εμνήσθη τοῦ ἑλέους αὐτοῦ τῷ Ἰακώβ. » σὶν ὁ Ησαΐας, τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἵνα μὴ ἴδω- VERS. 7. VERS. 1. « Salvavit sibi dextera ejus. λέγει· Εὶ τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χειρὸς Κυρίου, τὰ κακὰ οὐχ ὑποίσομεν; Ὡς τῷ Κυρίῳ ἔδοξεν οὕτως καὶ ἐγένετο. Ο οὖν ἐν τοσούτοις κατορθώ- μασιν εὑρεθείς, οὐδὲ τὸν μετασχηματιζόμενον εἰς ἄγγελον φωτὸς διάβολον φοβεῖται, ὄντα δαιμόνιον μεσημβρινόν, καὶ ἀκμαῖον φῶς ἐπαγγέλλεται διὰ φιλοσοφίας καὶ κενῆς ἀπάτης. Αὐτὸ τοῦτο ὅλον ἐστὶ δαιμόνιον μεσημβρινόν. Οὐκ αὐτὸς δὲ μόνος, ἀλλὰ καὶ οἱ διάκονοι αὐτοῦ, μετασχηματιζόμενοι εἰς δια κόνους δικαιοσύνης, δαιμόνια μεσημβρινά εἰσιν. Αλλ' εἰ καὶ προσποιείται τούτων ἕκαστος μεσημε βρινὸς εἶναι, οὐ διαμένουσι τοιοῦτοι οἷοι εἶναι προσ- ποιοῦνται, σβεσθησομένου τοῦ φωτὸς τῶν ἀσεβῶν, ὅταν ὁ Χριστὸς ἐλθὼν, Φωτίσῃ τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν φανε- ρώσῃ. « Πεσεῖται ἐκ τοῦ κλίτους σου χιλιάς. » Αἱ μυριάδες ὡς ἂν κραταιοτέροις καὶ ἰσχυροτέροις τοῖς δεξιοῖς ἐπεβούλευον. ᾿Αλλὰ καὶ πλείους εἰσὶν οἱ διὰ τῶν δοκούντων εἶναι δεξιῶν πίπτοντες, ἤπερ οι προφανῶς ἁμαρτάνοντες. Δικαιώματα γάρ τινα προβαλλόμενοι περιπείρονται αμαρτίαις τῶν ἀν θρώπων οἱ πλείους. Καὶ τί τοῦτο θαυμαστὸν ἔχει; ἐπεὶ πάντως διὰ κακίας ὑπερβολὴν ἀπαγορευθεὶς ὑπῆρχεν ὁ ἄνθρω πος· διὸ τῆς τοῦ Θεοῦ δεξιᾶς καὶ τοῦ βραχίονος ἀναγκαίως εδέησε, δηλαδή τοῦ Μονογενοῦς αὐτοῦ· · αὐτὸν γὰρ χαρακτηρίζει τῶν εἰρημένων ἑκάτερον. Περὶ οὗ καὶ Ἠσαΐας φησίν· Ως ποιμὴν ποιμαίνει ἄρνας. ὖν οὐ μάτην ὁ Ψαλμῳδὸς νῦν προσηγόρευ- λόμενος. Αὐτὸς τοίνυν τὸ πλάσμα τὸ ἀπολωλός ἔσωσεν. Οὐδὲ γὰρ ἦλθε κρῖναι κόσμον, ἀλλὰ σῶσαι τὸν κόσμον. Ανθ᾽ ὅτου τὸν Ἰακὼβ εἰπὼν, οὐκ ἠρκέσθη, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ Ἰσραὴλ οἰκίαν προσέθηκεν, ἵνα πάντως δηλώσῃ ὡς πράξας τὰ νῦν προφητευόμενα, οὗτος ἦν ὁ τὸν Ἰακὼν καὶ τὴν Ἰσραὴλ ἐπονομάσας· διόπερ D' καὶ μετ' αὐτοῦ ἐπάλαιε· προτυπῶσαι τὸ μυστήριον βουληθεὶς τῆς σαρκώσεως· σαρκὸς γὰρ τὸ παλαίειν καὶ περιπλέκεσθαι ίδιον. Εμνήσθη τοίνυν τῶν πρὸς τὸν Ἰακὼν καὶ τὸν Ἰσραὴλ ἐπαγγελμάτων, καὶ χά- ριτι μυστήριον τῇ πρὸς ἐκεῖνον ἐπλήρωσεν. Τοῖς μὲν γὰρ Ἰουδαίοις ὡς Ἰουδαῖος ἐπεδήμησεν· ἐκείνων δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς μυσάντων (ἐκάμμυσαν γὰρ, φη- σιν), ἀντ᾽ ἐκείνων τὰ πέρατα τῆς γῆς (πάντα δη λαδὴ τὰ ἔθνη) εθεάσαντο τοῦ Θεοῦ τὸ σωτήριον, καίτοι μὴ βλέποντα τὸ πρότερον. • ᾿Αλαλάξατε τῷ Θεῷ, πᾶσα ἡ γῆ. ' VERS. 5. Scuto circumdabit te veritas ejus. ›. Qui illa omnia generose sustinet, cadém cum Jobo dicit: Si bona suscepimus de mam Domini, mala cur non sustinebimus? Sicut Domino placuit, ita factum est 18.18. Qui igitur in tantis probis factis inventus fuerit, neque diabolum in angelum lucis transformatum metuit, cum sit dæmonium meri- dianum, et fervens lux annuntietur propter philo- sophiam et inanem fallaciam. Id ipsum totum est dæmonium meridianum. Non solus autem ipse, verum etiam ministri ejus, qui transformati sunt in ministros justitiæ, damonia meridiana sunt. Cate- rum, etsi quilibet horum simulet se meridianum esse, non manent tamen tales quales se esse simu- lant, lamine impiorum exstincto; quando Christus advenerit, qui illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabil consilia cordium ". Cadent a latere tuo mille. › Decem millia dextris tanquam potentioribus ac fortioribus insidiata sunt. Verumtamen plures sunt qui cadant eo quod a dextris esse videantur, quam qui manifeste peccant. Plurimi enim homines dum justitias aliquas præ se ferunt, peccatis transf- Ecquid hoc miri continet? quandoquidem propter excessum malitiæ omnino rejectus fuerit homo ; quapropter Dei dextera ejusdemque brachio neces- sario indiguit, scilicet Unigenito ejus : ipsum enim utraque appellatione designat, de quo etiam Isaias ait: Sicut pastor pascit gregem suum, et brachium ejus congregabit agnos ". Quem non frustra Psalma- dus modo sanctum appellavit, quia in propria ipsum hypostasi exhibere volebat. Ipse ipitur figmentum perditum servavit. Non enim venit ut judicet mun- dum, sed ut salvificet mundum ". VERS. 3. Memor fuit misericordiæ suæ Ja- cob. Quapropter cum Jacob dixisset, non satis illi fuit, sed etiam domum Israel adjunxit, ut omnino de- clararet illum qui ca quæ modo prædicta sunt fece- rat, eumdem esse qui Jacob quoque Israel nomina- verat ; eo quod cum ipso luctatus fuisset ; per hoc volens præfigurare mysterium incarnationis ; siqui- dem carnis proprium est luctari et circumplecti. Memor igitar fuit promissionum ad Jacob et Israel factarum, et in ejus gratiam mysterium implevit. Ad Judæos siquidem tanquam Judæus advenit ; ipsis autem oculos occludentibus (clauserunt enimi, inquit Isaias, oculos suos ne viderent) pro ipsis fines terra (scilicet oinnes gentes) viderunt salutare Dei, licet antea non viderent. 5. VERS. 4. « Jubilate Deo, omnis terra. 15-16 Job 1, 21; 11, 10. 11 Coloss. 1, 8; 1 Cor. 17, 18 Tsa, xL, 11. 19 Joan. 11, 17. FRAGMENTA IN PSALMOS. • Οπλῳ κυκλώσει σε ἡ ἀλήθεια αὐτοῦ. » ΨΑΛΜΟΣ ΚΖ'. • Εσωσεν αὐτῷ ἡ δεξιὰ αὐτοῦ. ὁ guntur. PSALMUS XCVII.

ACRES SERES PSALMUS XCVIH. Viens. d. € Dominus regnavit. » δυο e cigntdor voted ῬΑΛΜΟΣ n. Et juro merito, quandoquidem communia bona , aunt. Non amplius enim unius regionis, v. gr. Ju- (ze aut gentis unius, sed. totius humani natura: mysterium estid quod perficitur, pro quo. etiam vult nos jubilare, ut qui commune bellum vicerimus. Terram enim totum humanum genus appellavit. Itaque non de arido elemento, sed de hominibus ipsi verba facere propositutn est : ideireo tanquanr ad multitudinem dirigit sermonem. Jubet autem primum canere, ae deinde exsultare ; denique psal- lere subjunsit, ut ejus glorificationem: divini gaudii principium et finem habeamus. Vgns. 9. « Psallite Domino in citbara. » Citharam appellat Vetus Testamentum : in illo enim psalmodia precepta fuit. Tubas vero vocat Evangelia, in quibus jubilare in conspeetu Regis, ! scilicet Christi, tanquam qui per evangelicum vivendi institutum. spiritales hostes devicerimus, merito jubemur, Tubarum ideirco multarum et unius mentionem fecit ; quandoquidem Evangelium quo- que, cum virtule unum sit, per expositores ejus fuerit quadripartitum. Vns. 8. « Flumina plaudent manu. » Diees quidem vires spiritus esse, qua. quasi in wnum congregate adventus Christi tempore manu plaudere dicte sunt, de quibus ait : Qui eredit in me, sieut dicit Scriptura, ffumina de veatre ejus fluent. aque vive, Quin et sensibiles fluvios dices manibus plausisse et tripudiasse, quando Jordanis Christum baptizandum excepit? Siquidem gau- dium hoe fluminibus et aquis eommune fuit. [ Vins. 9. « Montes exsultabunt. » Montes superius propter contemplationis subli- nitatem prophetas esse diximus : hi Christ adven- iu merito exsultant, quandoquidem ipsorum vati- cinium in opus egreditur. Gaudent enim justi Judi- cé adveniente, propter rettibutiones qnas ab. ipso exspectant. TEE Res SERDNCAMUR CENSSEEROEANT 9. Judieos dicit. Illos enim: Christi regnum ad iram vt indignationem provoca vit, ita ut Pilato dicerent : Noli dicere quia Rex es. Judiorum **,. et iterum z Mou habemus. regen nisi Custrem **; 1 Vens, 8. « ConfiteanLur omnes. nomini Luo, » Quod enim opus judicii? absolvere innocentes, 1e05 propalare. Quia regis honor (id est. principatus e potestas ) judicium diligit. Quapropter eceteri in- ierpretes alii quidem pro honore [ortitudinem, alii vero imperitm ediderunt. Nun. 4, € Tu parasti directiones, » Quomodo paravit? pramitiens legem, jm qua precepta posuit direcliones. Rectam enim ite viam temere potest, qui secundum illas ambulat. Loxenitique in Jacob (intelligit autem genus Isracl ) ν΄ Καὶ μάλα εἰκότως, ἐπειδὴ κοινα τὰ ἀγαθά, Οὐχέτι γὰρ χώρας μιᾶς, οἷον τῆς Ἰουδαίας, ἢ ἔθνους ἐνὸς, ἀλλὰ τῆς ἀνθρωπότητος ὅχης τὸ πεπραγμένον μυ- στῆριον, ἐφ᾽ ᾧ χαὶ ἀλαλάζειν, ὡς πόλεμον κοινὸν νενικηκότας, βούλεται. Γὴν γὰρ τὸν καθόλου προσ- πγύρευσεν ἄνθρωπον. Οὐχοῦν οὐ. περὶ τοῦ στοιχείου. τῆς ξηρᾶς, ἀλλὰ περὶ τῶν ἀνθρώπων εἰπεῖν αὐτῷ πρόκειται" διόπερ ὡς πρὸς πλῆθος διαλέγεται. Κελεύει δὲ πρότερον ἄδειν, καὶ μετὰ ταῦτα ἀγαλ- λιᾷσθαι" εἴτα τὸ ψάλλειν ἐπήγαγεν, ἵνα τῇς τοῦ θεοῦ χαρᾶς τὴν εἰς αὐτὸν δοξολογίαν ἀρχὴν καὶ τέλος ἔχωμεν. «Ῥάλατε τῷ Κυρίῳ ἐν χιθάρᾳ. » Κιθάραν τὴν Παλαιὰν Διαθέκην καλεῖ" ἐν αὐτῇ γὰρ ἡ Ψαλμῳδία προστέτακται. Σάλπιγγας δὲ τὰ ᾿ Εὐαγγέλια, ἐν οἷς ἀλαλάζειν ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως, δηλαδὴ τοῦ Χριστοῦ, ὡς διὰ τῆς εὐαγγελικῆς πολι- τείας νενικηκότες τοὺς νοητοὺς ἐχθροὺς, εἰκότως κελευόμεθα. Σαλπίγγων δὲ τούτου χάριν πολλῶν καὶ μιᾶς ἐμνημόνευσεν, ἐπειδὴ χαὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἐν ὑπάρχον τῇ δυνάμει, τέτταρα διὰ τοὺς ἐχθεμένους γεγένηται. « Ποταμοὶ χροτήσουσι χειρί, ν Ἐροῖς μὲν τὰς ἐνεργείας τοῦ πινεύματος, αἵτινες χεῖρα κροτεῖν ὡς εἰς ἕν συνελθοῦσαι κατὰ τὸν χαιρὸν τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐλέγοντο. Περὶ ὧν ἔλεγεν" “Ὁ πιστεύων εἷς ἐμὲ, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφὴ, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. ἜἘρεῖς δὲ χαὶ τοὺς αἰσθητοὺς ποταμοὺς χροτεῖν χεῖρας καὶ χορεύειν, ἡνίκα βαπτιζόμενον Σ τὸν Χριστὸν ὁ Ἰορδάνης ἐδέξατο" κοινὴ γὰρ τοῦτο χαρὰ τῶν ποταμῶν καὶ τῶν ὑδάτων ἐτύγχανεν. « Τὰ ἤρη ἀγαλλιάτοντα!. ν “Ὅρη τοὺς προφήτας διὰ τὸ ὕψος τῆς θεωρίας προλαθόντες εἰρήχαμεν' οὗτοι τῇ παρουσίᾳ τοῦ Χρι- στοῦ εἰκότως ἀγαλλιῶνται, ἐπειξήπερ αὐτῶν εἰς ἔργον ἢ προφητεία ἐξέρχεται, Χαίρουσι γὰρ οἱ δίκαιοι τοῦ Κριτοῦ παραγινομένου, διὰ τὰς ἀρμοιδὰς ἐωω δ ταὐμε ππροξένωστάι, « Ὁ Κύριυς ἐθασξλευσεν. ν Ἰοὺς τῶν Ἰουδαίων λέγει. Τούτους γὰρ εἰς ὀργὴν χαὶ θυμὸν ἡ Χριστοῦ βασιλεία χεχίνηχεν, ὥστε τῷ τιλάτῳ λέγειν " Μὴ «1έγε ὅτι βασιλεύς ἐστι τῶν ουδαίων, Καὶ πάλιν: Οὺκ ἔχομεν βασιμέα, ἀ.1. δὴ Καίσαρα. « Ἐξομολογησάσθωσαν πάντες τῷ ὀνόματί σον.» ΤΊ γὰρ ἔργον τῆς χρίσεως :Ἀπολύειν τοὺς ἀθώους, φανεροῦν τοὺς ὑπευθύνους. Διόπερ πρίσιν ἀγαπᾷ ἡ τοῦ βάσιλέωρ τιμὴ (τουτέστιν ἢ ἀρχὴ, καὶ ἐξουσία). “Ὅθεν οἱ λοιποὶ τῶν ἑρμηνευτῶν ἀντὶ τῆς τιμῆς, οἱ γὲν ἰσχὺν, οἱ δὲ χρώτος ἐχθεδώχασειν. « Σὺ ἡτοίμασας εὐθύτητας. ν Πῶς ἡτοίμασε; Προαποστείλας τὸν νόμον, ἐν ᾧ τὰς ἐντολὰς εὐθύτητας ἔταξεν, Ὁρθοτομεῖν γὰρ τοῦ βίου τὴν ὁδὲν ἕξεστε, κατ᾽ ἐχείνας ὁδεύουτα, Ὁ γὰρ νόμος ὁ δοθεὶς ἐν Ἰαχὼξ (λέγει δὲ τὸ γένος τοῦ ἂν Josu. vn, 38. ?* Matth nr, 6. Ó* Joan. ox, 21. 95 ibid. 45.

Deus. D PSALMUS XCIX. Ισραήλ), οὗτος καὶ τοῖς ἁμαρτάνουσι κρίσιν ἐπήγαγε τὴν κατάκρισιν, καὶ τοῖς ἀγαθὰ βιοῦσι τὴν δικαιο- σύνην ὑπέδειξε, καθ' ἣν δεῖ πολιτεύεσθαι. • Καὶ προσκυνεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτ τοῦ. » • Καὶ τίνος χάριν οὐ τῷ θρόνῳ τοῦ Θεοῦ προσκυ νεῖν μᾶλλον, ἀλλὰ τῷ ὑποποδίῳ παρακελεύεται ; ποίῳ δὲ ὅλως ὑποποδίῳ ; ἆρα τῇ γῇ; Ὁ γὰρ οὐρα νός μοι, φησί, θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Καὶ μὴν προσκυνεῖν ἡμῖν στοιχείοις οὐκ ἔξεστιν. 'Αλλὰ τοῦτον λέγει τὸν τόπον δν δι' ἑτέρου ψαλμοῦ ἐξέθετο τηλαυγέστερον Προσκυνή σωμεν εἰς τὸν τόπον οὗ ἔστησαν οἱ πόδες αὐτοῦ. Λέγει δὲ τὸν Γολγοθᾶν. Ἐκεῖνος γὰρ ὄντως ὑπὸ τους πόδας αὐτοῦ τῆς σαρκὸς κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ γεγένηται. • Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, σὺ ἐπήκουες αὐτῶν. » Ὁ Θεὸς ἡμῶν. Τίνων; Τῶν διὰ πίστεως αὐτῷ στρατευσαμένων, καὶ κτησαμένων τὴν ἐπὶ πάντων Θεὸν διὰ τῆς υἱοθεσίας τοῦ βαπτίσματος ίδιον. "Οτι γὰρ Θεὸς κατ' ἐξαίρετον τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευκό- των λέγεται, ὁ Θωμᾶς διδάξει· ἡνίκα γὰρ τῷ Χριστῷ ψηλαφήσας ἐπίστευσεν, Ὁ Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου, φησίν, ίδιον αὐτοῦ Κύριον καὶ Θεὸν καλῶν, τὸν ἐπὶ πάντων ἀνακέκραγεν. • Υψοῦτε Κύριον τὸν Θεὸν ἡμῶν. Καὶ τί χρήζει ὑψωθῆναι ὁ ὑψηλός; πῶς δὲ παρά ἀνθρώπων ὁ ἐν οὐρανοῖς ὑψωθήσεται; ᾿Αλλὰ ὑψηλά, φησί, περὶ αὐτοῦ διανοήθητε. Υψος ἄρα τοῦ Θεοῦ Λόγου ἡ ἐν τῷ ὄρει τῷ ἁγίῳ προσκύνησις. "Ωσπερ γὰρ δόξα βασιλεῖ τὰ ἐν πολέμῳ τρόπαια, οὕτω καὶ τῷ Χριστῷ ἡ διὰ τῶν παθημάτων κατόρθωσις, ἥτις ἐν τῷ ὄρει τῷ ἁγίῳ τῷ τὸν σταυρὸν δεξαμένῳ γεγένηται. "Αγιον δὲ τὸ ὄρος οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ καλεῖ, ἀλλ' ἀπὸ τῆς τοῦ σταυρωθέντος ἐπιφοιτή- • Γνῶτε ὅτι Κύριος αὐτός ἐστιν ὁ Θεός. » Τίνος ἐσμὲν πρόβατα, μάνθανε, τοῦ Μονογενοῦς λέγοντος· Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούει. Αὐτοῦ καὶ λαό; ἐσμεν, ὅστις ἡμῖν διὰ τῆς γλώσσης τῆς προφητικῆς ἔλεγεν· Καὶ ἔσεσθέ μοι εἰς λαύν, κἀγὼ ἔσομαι ὑμῖν εἰς Θεόν. Οὐκοῦν ὁ Κύριος αὐτός ἐστιν ὁ Θεός. Εκάτερον γὰρ ὁ Υἱός καθάπερ ὁ Πατὴρ ὀνομάζεται. • Εξομολογεῖσθε αὐτῷ. » ὺς γὰρ χρηστὸς, τουτέστιν ὡς συμπαθής, ὡς φιλάνθρωπος, ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι τὸ ἔλεος ἔδωκεν, ἵνα κἂν πλανηθῶμεν ἐκ ῥᾳθυμίας, ἀλλὰ διὰ τῆς αὐ- τοῦ φιλανθρωπίας πρὸς αὐτὸν ἐπιστρέψωμεν. Ἀπὸ γὰρ τῆς νῦν γενεᾶς ἀρξαμένη τοῦ Θεοῦ ἡ ἀλήθεια, εἰς τὴν γενεὰν φανεροῦται την μέλλουσαν, ὅταν ἀποδώσῃ ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Τοῦτο γάρ ἐστιν ἡ ἅμα χος καὶ ἀψευδῆς ἀλήθεια. A data est, haec etiam pro judicio peccatoribus dam- G nationem interminavit, et probe viventibus justitiam ostendit, secundum quam vita sit dirigenda. VERS. 5. « Et adorate scabellum pedum ejus. At cur non thronum Dei potius quam scabellum adorare jubet ? Et quale porro scabellum ? Num terram? Cœlum enim, inquit, mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum ". Verum nefas nobis adorare elementa. Dicit igitur illum locum quem in alio psalmo clarius exposuit: Adoremus in loco ubi steterunt pedes ejus”: intelligit autem Gol- gotha. Ille enim revera locus est, qui tempore crucifixionis fuit sub pedibus carnis ejus. VERS. 8. < Domine Deus noster, tu exaudiebas Deus noster. Quorum ? eorum qui per fidem ipsi militant, et qui omnium Deum per baptismatis ado- ptionem sibi proprium possident. Quod enim per excellentiam dicatur Deus corum qui in ipsum cre- diderunt Thomas ipse docebit : quando enim Chri- stum tangens credebat, dixit ei, Dominus meus, el Deus meus, proprium suum Dominum ac Deum vocans, eum qui super omnes est. VERS. 9. . Exaltate Dominum Deum nostrum. » At quid exaltatione opus sit illi qui excelsus est! Quomodo autem is qui in cœlis est ab hominibus exaluabitur ? verumtamen sublimia, inquit, de ipso cogitate. Dei Verbi igitur exaltatio est ejus in monte sancto adoratio. Quemadmodum igitur in bello gloriosa regi sunt trophaa, ita quoque Christo per passionem consummatio, quæ in monte sancto cru- cem excipienti contigit. Porro montem non a se- metipso appellat sanctum, sed ab adventu crucifixi. Scitote quoniam Dominus ipse est Cujus oves simus disce ex Unigenito dicente: Oves meæ vocem meam audiunt". Ipsius etiam populus sumus, qui nobis per linguam propheticam dixit : Et eritis mihi in populum, et ego ero vobis in Deum*. Itaque Dominus ipse est Dens. Utrumque enim Fi- lius æque ac Pater nominatur. VERS. 4. • Conftemini illi. Tanquam suavis enim, id est, tanquam compa- tiens, tanquam benignus in præsenti sæculo miseri- cordiam dedit, ut, etiamsi ex socordia erraverimus, propter benignitatem tamen ipsius ad ipsum rever- tamur. Dei enim veritas ab bac generatione inci- piens, in futuram generationem manifestatur, quan- do reddet unicuique secundum opera ejus. Hæc est enim veritas que vinci ac falli nescit. 36 Isa. LXVI, 1. s8 Psal. cxxxi, 7. 20 Joan. ΧΧ, 28. VERS. 3. 27 Joan. x, 27. 18 Jerem. x1, 4. FRAGMENTA IN PSALMOS. σεως. ΨΑΛΜΟΣ ΚΘ'. eos. >

Cum per præsentem psalmodiam totam vitam futuri sumus cum peccamus. VERS. 6. c. Oculi mei ad fideles terra. VERS. 1. • Misericordiam et judicium cantabo ti- bi, Domine. › nostram ordinare velit, necessario meminit judicii. Oculus enim in ipsum intuens offendere non aude- bit, sed metu eorum quæ pro illo tempore intentan- tur assccuratur. Caterum cum judicio preponat misericordiam, misericors est Judex noster, non utique quando judicat, sed. modo quando nondum exercet judicium, ita ut misericordia sit temporis presentis, judicium vero sit temporis futuri. Haec igitur cantantes, neque desperaturi, neque desides VERS. 2. Psallam et intelligam in via immacu- Beatum est Dei adventum exspectare, atque ita assidue tanquam ad nos venturum præstolari : ve- niet autem ad nos, quando ejus mandata custodie- mus. Ait enim Christus : Si quis diligit me, sermo- nem meum servabit, et Pater meus diliyet eum, el.ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus". VERS. 4. « Non adhvesit mihi cor pravun. Rectum enim curvo coagmentari nequit. Et sicut virga incurva cum recta conglutinari minime po- test, ita innocenter viventi minime adherent illi qui cor. pravum habent. ‹ Declinantem a me malignum non cognosce- bam. 2 Qui enim apud nos alteri detrahit, is neque no- bis apud alios detrahere desinet. Talis profecto tan- quam communis hostis merito rejiciendus est, ul qui draconem in paradiso imitetur, qui Deo detra- bens Evam.supplantavit. VERS. 5. • Superbo oculo. ». Non feriebam, inquit, cum illis fadus amicitiae. Siquidem mensa plerumque pro dilectionis pignore accipitur. Necessario autem corde insatiabilem, id est avarum, cum superbo conjunxit. Nemo enim ipsum sibi amicum habere poterit, quandoquidem superbus et avarus sui ipsius amans est, Non solum dicit, se pravos aversari, verum etiam D bonos sibi adeo placere, ut oculos in ipsos inten- dat : quod amanțium erga amatos proprium est. VERS. 8, In matutinis interficiebam omnes.¸> Civitas autem Dei est, in qua omnino sunt et ha- bitant sancti, quibus expedit ut peccatores de me- dio fant, sive aboleantur sive interficiantur, ne it- lorum consortio ullatenus lædantur. VERS. 3. Inclina ad me aurem tuam. › Et quid sit quod urgeat? Quæ vero qualisve cauṣa sit accelerationis, sequentia declarant. * Joan. xix. 23 • Ελεον καὶ κρίσιν ᾄσομαί σοι, Κύριε. » ᾿Αναγκαίως, ἐπειδὴ ῥυθμίσαι διὰ τῆς παρούσης ψαλμῳδίας ὅλον τὸν βίον τὸν ἡμέτερον βούλεται, μνη- μονεύει τῆς κρίσεως. Οφθαλμὸς γὰρ εἰς αὐτὴν ὁρῶν, προσκόπτειν οὐκ ἀνέξεται, φόβῳ δὲ τῶν κατ' ἐκεῖνον ἀπειλουμένων τὸν καιρὸν ἀσφαλίζεται. Αλλ ἐπεὶ τῆς κρίσεως προτάττει τὸν ἔλεον, ἐλεήμων ἐστὶν ὁ Κριτὴς ὁ ἡμέτερος, οὐ μὴν ὅτε κρίνει, νυνὶ δὲ ὅτε μήπω τὴν κρίσιν ἐνεργεῖ, ὥστε τὸ ἔλεος τοῦ νῦν καιροῦ, ἡ δὲ κρίσις τοῦ μέλλοντος. Ταῦτα τοιγαρούν ᾄδοντες, οὔτε ἀπογινώσκειν, οὔτε καταφρονεῖν ἁμαρ τάνοντες μέλλομεν • Ψαλῶ καὶ συνήσω ἐν ὁδῷ ἀμώμη. Μακάριον τοῦ Θεοῦ τὴν ἐνδημίαν προσδέχεσθαι, οὕτω τε διηνεκῶς ὡς ἥξοντα πρὸς ἡμᾶς εὐτρεπίζε σθαι· ἥξει δὲ πρὸς ἡμᾶς, ὅταν αὐτοῦ τὰς ἐντολὰς τηρήσωμεν. Φησὶ γὰρ ὁ Χριστός · Εάν τις ἀγαπᾷ με, τὰς ἐντολὰς μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. • Οὐκ ἐκολλήθη μοι καρδία σκαμβή. Τὸ γὰρ εὐθὺ τῷ στρεβλῷ συναφθῆναι οὐ δύναται. Καὶ καθάπερ σκαμβὴ ῥάβδος κολληθῆναι πρὸς ὀρθὴν οὐ δύναται, οὕτως ἀκακίᾳ συζῶντι οἱ σκαμβὴν ἔχοντες καρδίαν οὐ συνάπτονται. • Ἐκκλίνοντος ἀπ' ἐμοῦ τοῦ πονηροῦ οὐκ ἐγίνω σκου. Ο γὰρ ἐφ' ἡμῶν ἑτέρου καταλαλῶν, οὗτος οὐδὲ ἡμῶν καταλαλεῖν ἐφ' ἑτέρων ἀφέξεται. Καὶ χρὴ τὸν τοιοῦτον ὡς κοινὸν ἐχθρὸν εἰκότως ἐλαύνεσθαι, ὡς τὸν ἐν παραδείσῳ μιμούμενον δράκοντα, ὃς τοῦ Θεοῦ και ταλαλήσας τὴν Εὔαν ηπάτησεν. • Υπερηφάνῳ ὀφθαλμῷ. » Οὐκ ἐτιθέμην, φησί, πρὸς αὐτοὺς φιλίας συνάλ λαγμα. Επειδήπερ ἡ τράπεζα ἀγάπης ἐνέχυρον ὡς τὰ πολλὰ παραλαμβάνεται. Αναγκαίως δὲ τὸν άπληστον τῇ καρδίᾳ, δηλαδὴ τὸν πλεονέκτην, καὶ τὴν υπερήφαναν συνέπλεξεν. Οὐδεὶς γὰρ αὐτὸν φίλον ἔχειν δυνήσεται, ἐπειδὴ φίλαυτος ὁ ἀλαζὼν καὶ ὁ πλεονέκτης. • Οἱ ὀφθαλμοί μου ἐπὶ τοὺς πιστοὺς τῆς γῆς. κ. Οὐ μόνον φησὶ τοὺς πονηροὺς ἀποστρέφεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀγαθοῖς τοσοῦτον ἀρέσκεσθαι, ὥστε τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς αὐτοὺς τείνειν· ὅπερ ἐραστών πρὸς ἐρωμένους ἴδιον. • Εἰς τὰς πρωΐας ἀπέκτεννον πάντας. » Πόλις δὲ Θεοῦ, ἐν ᾗ πάντως εἰσὶ καὶ κατοικοῦσιν ἅγιοι, οἷς συμφέρει ἁμαρτωλοὺς ἐκ μέσου γενέσθαι, ἢ καταργουμένους ἢ ἀναιρουμένους, ίνα μηδαμώς αὐτῶν τῇ κοινωνία βλάπτωνται. • Κλίνον πρός με τὸ οὖς σου. » Καὶ τί τὸ κατεπείγον, αἰτία δὲ τίς ἡ ποία τῆς τα χύτητος, τὰ ἑξῆς δηλοί, lala. D PSALMUS C. HESYCHII PRESBYTERI PSALMUS CI. ΨΑΛΜΟΣ Ρ. ΨΑΛΜΟΣ ΡΑ'.

tur; quoniam quantum exterior homo corrumpitur, nis. > diantibus sublimior evasit. Cæterum intelliges etiam a Psalmista tectum illud dici, de quo Dominus verba ld est, hi qui videbantur amici, deteriora hosti- spirabant, et in tantum humilitatem sive abjectio- • Καὶ τὰ κατὰ μου ὡσεὶ φρύγιον συνεφρύγη Α σαν. Τί ἐστι φρύγιον, ὁ Σύμμαχος ἐδήλωσεν· ἐκδέδωκε γὰρ, ἀπόκαυμα. Ὥσπερ τοίνυν τὸ ἀποκαυθὲν, ἐὰν μὴ τύχῃ τοῦ ταχέως σβεννύντος, εὐκόλως θρύπτεται· οὕτως ψυχὴ τοῖς βιωτικοῖς συγκαιομένη πάθεσιν, ἐὰν μὴ τὸν Θεὸν φιλανθρωπίᾳ σβεννύντα τὴν ἔκκαι σιν κτήσηται, εὐκόλως διαφθείρεται· καὶ διὰ τοῦτο ταχὺ εἰσακουσθῆναι προσηύξατο. Αρτος δὲ ἡμῶν τῆς ψυχῆς, ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος. Ωσπερ γὰρ ὁ ἀπὸ τῆς ἄρτος τὸ σῶμα τρέφει, οὕτως ὁ ἐξ οὐρανοῦ λό- γος τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς. Καὶ τούτων χάριν δ Χριστὸς τὴν προσευχὴν παραδιδοὺς ἔλεγε τοῖς ἀπο- στήλοις· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον. ὓς ἂν τοίνυν τοῦτον φαγεῖν ἐπιλά- θῆται, τουτέστιν ἐργάσασθαι (τοῦ γὰρ νοητοῦ ἄρτου B ἡ βρῶσις εργασία καθέστηκε δηλοῖ δὲ οὕτως εἰπὼν τοῖς ἀποστόλοις ὁ Κύριος· Εργάζεσθε μὴ τὴν βρῶ- σιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν μένουσαν εἰς ζωὴν αἰώνιον), τούτου ή καρδία δίκην χόρτου πλη- γεῖσα ξηραίνεται. Ὡς δὲ ὁ χόρτος πλήττεται καὶ ξηραίνεται, ὅταν ὑετὸς ἐπ' αὐτὸν σπανίσῃ· οὕτω καὶ ἡ καρδία, ὅταν ἔνδειαν νοσήσῃ τοῦ θείου λόγου, τότε πλήττεται καὶ ξηραίνεται, ἄνθος ἀρετῆς βλαστῆσαι οὐκ ἰσχύουσα. • Από φωνῆς τοῦ στεναγμοῦ μου ἐκολλήθη. » Τουτέστιν, ἐτάκη πᾶσα πιμελὴ καὶ εὐθηνία τοῦ σώματος. Ο γὰρ ἀληθῆς στεναγμός, ὃς καὶ φωνὴν ἔχει ἀκουομένην, τήκει τὸ σῶμα, καὶ τῆς σαρκὸς ἐργάζεται νέκρωσιν· ἐπειδὴ ὅσον ὁ ἔξω ἄνθρωπος διαφθείρεται, τοσοῦτον ὁ ἔσω ἀνακαινίζεται. • Ωμοιώθην πελεκάνι ερημικῷ. Θαυμαστὸν ἡμῖν καρπὸν τῆς ἀγρυπνίας ἔδειξεν· ποιεῖ γὰρ ἡμᾶς ὡς στρουθίον μονάζον ἐπὶ δώματι ὅπερ εἶναι μὲν δοκεῖ τισιν εὐκαταφρόνητον, πολι- τείαν δὲ ὅμως ἐκλεκτὴν καὶ μακαρίαν κέκτηται. Οὐ τροφῆς γὰρ, οὐκ ἐσθημάτων φροντίζει ὁ μονάζων ὡς στρουθίον, οὐκ ἐπιβουλὴν δέδοικε· κατοικεῖ γὰρ ἐν δώματι, καὶ τῶν ἐπιβουλευόντων ἐστὶν ὑψηλότερος. Νοήσεις δὲ πάντως ἐκεῖνο τὸ δῶμα καὶ τῷ Ψαλμῳδ λέγεσθαι, ὅπερ ὁ Κύριος περὶ συντελείας διηγούμε νος ἔφρασε · φησί γάρ· ῾Ο ἐπὶ τοῦ σώματος, μὴ καταβαινέτω ἆραι τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ. «Ολην τὴν ἡμέραν ὠνείδιζόν με. ι Τουτέστιν, οἱ δοκοῦντες φίλοι χείρωνα τῶν ἐχθρῶν διέπραττον· τοὺς γὰρ ἐπαίνους εἰς ὅρκους τοὺς κατ' ὁμοῦ μετεβάλλοντο· ἢ συνθήκας τινὰς εἰς ἐμὴν ταύτας ἐπιβουλὴν τιθέμενοι, καὶ τοσοῦτον τὴν ἐμὴν ταπεί νωσιν ἐκτρεπόμενοι, ὥστε μὴ κατ' ἐμὲ γενέσθαι, μηδὲ συμβῆναι αὐτοῖς, οἷα ἐμοὶ ἀπόμνυσθαι. • Καγώ ώσει χόρτος εξηράνθην. Μὴ τοίνυν τοῖς βιωτικοῖς ἐπαιρώμεθα πράγματι τούτου γὰρ ἡμᾶς ἕνεκα σκιὰν καὶ χόρτον ὁ Προφήτης ἐκάλεσεν, ἵνα μηδενὶ τῶν παρόντων θαρσήσωμεν , . VERS. 4. El ossa mea sicut cremium arue- runt. D Quid sit cremium Symmachus declaravit : expo- suit enim incendium. Quemadmodum igitur id quod accensum est, nisi illico exstinguatur, facile absumi- tur; ita etiam anima sæcularibus affectionibus ae- censa, nisi Deum incendii sui clementissimum re- stinctorem pacta fuerit, facillime corrumpitur : at- que idcirco velociter exaudiri postulavit. Panis porno animæ nostræ est verbum Dei. Quemadmodum enim terrenus panis corpus alit, ita Verbum cœleste sub- stantiam anima. Atque has ob causas Christus apo- stolis tradens orandi formam dixit: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie s. Quisquis igitur hunc manducare, id est operari, oblitus fuerit ( spiritalis panis manducatio est operatio, uti apostolis ipse Dominus declarat dicens: Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam alernam "), hujus cor instar feni percussum exarescit. Sicut autem renum percutitur et arescit, quando raro pluvia ir- rigatur; ita eliam anima, quando divini Verbi pe- nuria laboraverit, illico tunc percutitur et exarescit, cum flos virtutis germinare minime valeat. VERS. 6. A voce gemitus mei adhæsit. › Id est, omnis adeps et felicitas corporis contabuit. Verus enim gemitus, qui et acutam vocem habet, corpus extenuat, et carnis mortificationem opera- VERS. 7. • Similis factus sum pellicano solitudi- Admirabilem nobis vigilîarum fruetum ostendit : faciunt enim nos instar passeris solitarii in tecto : quod quibusdam quidem videtur contemptibile, as tamen electam simul et beatam vivendi rationem continet. Siquidem non eibum neque vestes curat is qui tanquam passer solitarius exsistit, insidias minime veretur; quoniam in tecto habitat, et insi- fecit, cum orbis describit consummationem; ait enim Qui in tecto, non descendat tollere tunicam D suames VERS. 9. « Tola die exprobrabant me. bus irrogabant: laudes enim in detestationes. ad- versum ine mntabant : vel ad me decipiendum con- nem meam aversabantur, ut obtestarentur, ne miki similes evaderent, neque ipsis istiusmodi, qualia mihi, evenirent. VERS. 12. Et ego sicut fenum arui. › Ne igitur rebus sæcularibus extollamur : idcirco enim Propheta nos umbram et fenum appellavit, ne in ulla rerum præsentium confideremus, fluxam et 34. Math. νι, 11. 3 Joan. vi, 27. se Matth. χλιν, 17. FRAGMENTA IN PSALMOS. tantumdem interior innovatur.

cdscam earum conditionem considerantes. A no- bis autem ad Dominum sermonem transtulit, quan, doquidem mortalem carnem, quæ instar feni cor- ruptibilis est, assumpsit, simul tamen ipse etiam incarnatus, utpote Deus, incorruptibilis et immor- talis perseveravit. VERS. 14. • Tu exsurgens misereberis Sion. Exsurgens : unde? Manifestum quod ex mortuis. Sed quomodo miseretur Sion? nempe comminatio- nem ipsi interminatam immutans : quæ autem erat ista? Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem ut cu- stodia pomarii erit”. Atque imprecatio quidem com- munis est, ejus immutatio vero minime communis. Et vides ut Jerusalem quidem etiamnum vastala sit, Sion vero in gloria exsistat, Christo ipsius secun - dum tempus, id est opportune, miserante. Quæ au- tem hæc opportunitas? mysteriorum quæ in ipsa sunt propositio. VERS. 16. Et timebunt gentes nomen tuum. › Horum causa est prædicatio, quæ ex Sion in uni- versum orbem divulganda est. Recte autem dixit timebunt. Tunc enim gentes timorem ejus nondum habebant; sed ex quo apostolis præcepit: Docele onnes gentes”; quinimo etiam reges terræ, non aliquos, sed omnes. Quapropter dices una cum re- gibus etiam justos recenseri; siquidem bi per se consecrati sunt, quin potius a Deo in reges uncti, eo quod voluptatibus imperent, et regiam imaginem in se servent inviolatam. VERS. 17. Quoniam ædificabit Dominus Sion. › Vides ut regum subjectionis et gentium cognitio- nis causa sit ædificatio Sionis; quam ipsam non la- pidibus, sed miraculis et gratiis spiritualibus atque mysteriis gloriosis ædificavit. VERS. 18. Respexit in orationem humilium. › Humiles manifeste vocat eos qui humiliter sa- piunt; de quibus Dominus ipsemet dixit : Super quem respiciam, nisi super humilem, et quietum, el trementem sermones meos? ita ut apostolos insi- nuet. VERS. 19. • Scribantur hæc in generatione al- tera. D Hæc: quæ? Sion in generationem alteram gen- tium. Cum enim Judæi eam rejecerint, quoniam mysterium ejus non susceperunt, mater gentium merito descripta est, quibus congruunt ea quæ sub- junguntur. • Et populus qui creatur laudabit Dominum. » Creatus est enim populus ex gentibus, qui aliud generationis principium accepit per lavacrum rege- nerationis istiusmodi enim innovationem solet di- vina Scriptura creationem appellare. Hujus autem rei testis est Paulus, cum de Christo dicit: Ut duos Α τὸ σαθρὸν αὐτῶν εἰδότες καὶ τὸ πρόσκαιρον. Αφ' : ἡμῶν δὲ τὸν λόγον εἰς τὸν Κύριον μετέστησεν, ἐπειδὴ τῆς θνητῆς μετέσχε σαρκὸς, τῆς φθειρομένης καθά περ ὁ χόρτος, ἀλλ' ὅμως αὐτὸς καὶ σαρκωθείς ἄφθαρτος εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς Θεὸς, καὶ ἀθάνατος ἔμεινε. • Σὺ ἀναστὰς οἰκτηρήσεις την Σιών, ο ᾿Αναστάς· πόθεν; Ἀπὸ τῶν νεκρῶν εὐδηλον. ᾿Αλλὰ πῶς οἰκτείρει την Σιών; Τὴν ἐπ' αὐτὴν μετα- βάλλων ἀπειλήν. Τίς δὲ ἦν αὕτη ; Σιών ὡς ἀγρὸς ἀρετριωθήσεται, καὶ Ἱερουσαλὴμ ὡς ὀπωροφυλά κιν ἔσται. Καὶ ἡ μὲν κατάρα κοινή, ή μεταβολή δὲ οὐ κοινή. Καὶ θεωρεῖς ὅπως ἡ μὲν ἔτι καὶ νῦν τεπόρθηται, ἡ Σιὼν δὲ ἐν δόξῃ, οἰκτειρήσαντος αὐτ τὴν τοῦ Χριστοῦ κατὰ καιρὸν, τουτέστιν εὐκαίρως. Τίς δὲ ἡ εὐκαιρία; Η τῶν ἐν αὐτῇ μυστηρίων υπό θεσις. • Καὶ φοβηθήσονται τὰ ἔθνη τὸ ὄνομά σου. ο Αίτιον τούτων τὸ ἀπὸ τῆς Σιὼν εἰς πᾶσαν γενόμεν νον τὴν οἰκουμένην κήρυγμα. Καλῶς δὲ, φοβηθήσον· ται, εἶπε. Τότε γὰρ αὐτοῦ τὸν φόβον τὰ ἔθνη εύκ ἐκέκτηντο· ἀφ' οὗ δὲ τοῖς ἀποστόλοις προσέταξε, Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, ἀλλὰ μὴν καὶ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, οὐ τινὲς, ἀλλὰ πάντες. Διότερ ἐρεῖς μετὰ τῶν βασιλέων καὶ τοὺς δικαίους λέγε- σθαι· αὐτοχειροτόνητοι γὰρ οὗτοι, μᾶλλον δὲ παρὰ Θεοῦ χειροτονηθέντες βασιλεῖς, διὰ τὸ δεσπόζειν τῶν ἡδονῶν, καὶ φυλάξαι τὴν βασιλικὴν εἰκόνα τυγ- Ο χάνουσιν. • Ότι οἰκοδομήσει Κύριος τὴν Σιών. ο Θεωρεῖς ὅπως αἴτιον τῆς τῶν βασιλέων ὑποταγής καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν ἐπιγνώσεως ἡ τῆς Σιών οἰκοδο μή· ἔνπερ αὐτὴν, οὐ λίθοις, ἀλλὰ θαύματι καὶ χάσ ρισι πνευματικοῖς καὶ μυστηρίοις ἐνδόξοις ᾠκοδόμη σεν. • Ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν προσευχὴν τῶν ταπει νῶν. » Ταπεινούς σαφώς λέγει τους ταπεινόφρονας· περὶ ὧν αὐτὸς ὁ Κύριος ἔλεγεν· Ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω, ἀλλ᾽ ἢ ἐπὶ τὸν ταπεινὸν, καὶ ἡσύχιον, καὶ τρέ μοντά μου τοὺς λόγους; ὥστε τοὺς ἀποστόλους αἰνίττεται. • Γραφήτω αὕτη εἰς γενεὰν ἑτέραν. Αὕτη· τίς; Η Σιὼν εἰς γενεάν ἑτέραν τὴν τῶν ἐθνῶν. Ἀπευδοκησάντων γὰρ αὐτὴν τῶν Ἰουδαίων, ἐπειδὴ τὸ ἐν αὐτῇ μυστήριον οὐκ ἐδέξαντο, μήτηρ εἰκότως τῶν ἐθνῶν καταγέγραπται, περὶ ὧν ἀρμός τει τὰ ἐπαγόμενα. • Καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αινέσει τὸν Κύριον. » Εκτίσθη γὰρ ὁ ἐξ ἐθνῶν λαὸς, ἀρχὴν ἑτέραν γε- νέσεως τὴν τοῦ λουτροῦ παλιγγενεσίαν δεξάμενος τὸν γὰρ τοιοῦτον ἀνακαινισμὸν, κτίσιν ἔθος ὑπὸ τῆς Γραφῆς τῆς θείας όνομάζεσθαι. Μαρτυρεῖ δὲ ὁ Παῦ λος περὶ τοῦ Χριστοῦ λέγων· Ινα τους δύο κτίση sa Mich. ut, 12. * Matth. ΧΙΙΙ, 19. s Isa. Lxvi. 2. HESYCHII PRESBYTERI

ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον ποιῶν ειρή- την. • Ὅτι ἐξέκυψεν ἐξ ὕψους ἁγίου. Σαφῶς τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας μέμνηται· οὔ τως γὰρ ἐκκύψαι ἀπὸ τοῦ ὕψους κατὰ καιρὸν τῆς σαρκώσεως λέγεται, ὡς ἄνω μείνας, καὶ κάτω φανείς. Τοῦτο γὰρ τῶν ἐκκυπτόντων ἀπὸ τοῦ ὕψους ἴδιον · ἐξέκυψε δὲ, ἵνα τὴν γῆν ἐπισκέψηται. Πότε γὰρ αὐ- τὴν ἐρεῖς, οὐκ ἐπεσκέψατο; ᾿Αλλὰ νῦν μείζων ὑπῆρ χεν ἡ ἐπίσκεψις· οἰκονομίας γὰρ ἕνεκα τῆς διὰ τῶν ἑξῆς ἐμφερομένης ἐγίνετο. • Τοῦ ἀκοῦσαι τοῦ στεναγμοῦ τῶν πεπεδημέν νων. Δεδεμένοι πάντες ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἐτύγχανον σειραῖς ἕκαστος τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων σφιγγό- μενος· ὧν τὴν ἐπιστροφὴν μηνύων ὁ Ἡσαΐας ἔλεγε· Καὶ σοὶ ἀκολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, καὶ προσκυνήσουσι σοι. Οἱ δὲ αὐτοὶ καὶ υἱοὶ τεθανατωμένων, τὸν βαρύν καὶ χαλεπὸν τῆς εἰδωλολατρίας ύπομεινάντων θάνα- τον. Οὗτοι τοίνυν ἐστέναζον, τῶν δεσμῶν ἀπολυθήνα: βουλόμενοι· διόπερ αὐτῶν ὁ Θεὸς εἰσακούσας, εἰς τὴν γῆν αὐτὸς ἐλθὼν ἐπεσκέψατο. • Τοῦ ἀναγγείλαι ἐν Σιών. » Ούχ ώστε μέχρι τῶν ἐκεῖ στῆναι τοῦ Θεοῦ τὴν αἴνεσιν ἢ τὴν ἀγγελίαν, τουτέστι τὸ Εὐαγγέλιον, ἀλλ᾿ ὥστε ἐκεῖθεν ἀρξάμενον εἰς πᾶσαν διαδοθῆναι τὴν γῆν. Ἐκ γὰρ Σιών ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ιερουσαλήμ, καὶ κρινεῖ ἀναμέν σον ἐθνῶν πολλῶν. • Ἐν τῷ ἐπισυναχθῆναι λαοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό. » Οὐ περὶ ἑνὸς λαοῦ, περὶ πολλῶν δὲ συναχθέντων ἐκτίθεται. Διὰ δὲ τοῦ πλήθους τὰ ἔθνη αινίττεται. • Απεκρίθη αὐτῷ ἐν ὁδῷ ἰσχύος αὐτοῦ. » Τί τοιοῦτο δηλῶν ὁ Χριστός φησιν· Ελήλυθεν ἡ ὥρα, ίνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· τοῦ σταυροῦ τὸν καιρὸν αινιττόμενος· ὅστις ὁδὸς ἰσχύος ἀναγκαίως ελέγετο. Ἰσχὺς γὰρ τοῦ σταυροῦ καὶ δύναμις ἀψευδῆς ἡ ἐκ νεκρῶν ἀνάστασις, ἣν ώδο ποίησε τοῦ σταυροῦ τὸ μυστήριον. • Μὴ ἀναγάγης με ἐν ἡμίσει ἡμερῶν. » Αναγωγὴν καλεῖ τὴν ἐντεῦθεν μετάστασιν. Τοῦτο D γὰρ ψυχῆς ἄνοδος. Μὴ τοίνυν ἀτελῆς τὴν ἀρετὴν μεταστῆναι πρεσβεύεται, ολόκληρον βίον νομίζων τὸν ἐν ἀρετῇ τέλειον, ἥμισυ δὲ τὸ ἀτελὲς καὶ ἀπλή ρωτον. Τὸν λόγον πάλιν πρὸς τὸν Κύριον ἐπέτρεψεν· αὐτ τοῦ γὰρ τὰ ἔτη, ἃ ἐν σαρκὶ πεποίηκεν, ἐν γενεᾷ για νεῶν, ὡς ἀπηρτισμένην καὶ ὁλόκληρον τὴν πολιτείαν ἔχοντα. Οθεν καὶ ὁ Παῦλος τοὺς ἐν τελειότητι παρα- στῆσαι βουλόμενος ἔλεγεν· Ἵνα καταντήσωμεν cl πάντες εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος Χριστοῦ. • Αὐτοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις. A condat in semelipse in unum novum hominem faciens 37 Isa. LXV, 14. ** Isa. 11. 5. VERS. 20. • Quoniam prosperit de excelso san- cto. Manifeste mentionem fecit adventus Salvatoris : sic enim incarnationis tempore de excelso prospe- xisse dicitur, ut sursum manserit, et deorsum ap- paruerit. Hoc enim proprium est corum qui ex alto prospiciunt. Prospexit autem ut terram inspiceret : at quando, inquies, illam non respexit ? Verum jam major exstitit inspectio: siquidem propter dispen- sationem accidit quæ deinde infertur. VERS. 21. Ut audiret genitus compeditorum. > Omnes erant ligati peccato: unusquisque pro- priorum peccatorum vinculis stringebatur: quorum conversionem insinuans Isaias ait: Et te sequentur vineti manicis, et in te orabunt et adorabant te ". Ceterum hi ipsi quoque sunt flii interemptorum, qui gravem ac molestam idololatriæ mortem subic- runt. Hi itaque gemebant a vinculis absolvi cupien- tes quapropter Deus ipsos exaudiens, ipsemet in terram adveniens respexit. VERS. 22. Ut annuntient in Sion. › Non ut illic Dei laus et annuntiatio, hoc est Evan- gelium, sistatur, sed ut inde incipiens in universum terrarum orbem propagetur. Quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem, Et judicabit in- ter gentes multas 3. VERS. 25. In conveniendo populos in unum. › Non de uno populo, sed de multis convenientibus exponitur. Per multitudinem autem gentes insi nuat. VERS. 24. e Respondit ei in via virtutis suæ. Christus quid simile declarans ait: Venit hora, ut clarificetur Filius hominis"; crucis tempus insi- nuans: quod necessario viam virtutis appellavit, Vis enim ac virtus crucis vera est e mortuis resur- rectio, cui viam stravit mysterium crucis. VERS. 25. Ne revoces me in dimidio dierum. » Revocationem vocat ex hac vita migrationem. Hic enim est animæ ascensus. Rogat itaque, no imperfectus in virtute hinc emigret, integram vitam reputans quæ in virtute perfecta sit, dimidiam vero cui desit perfectio et plenitudo. Sermonem iterum convertit ad Dominum : ipsius enim anni, quos in carne egit, in generatione ge- nerationum perseverant, ut qui perfectam et inte- gram contineant disciplinam. Unde etiam Paulus perfectos nos exhiberi volens dixit: Ut occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram ætatis ple- nitudinis Christi **. Vers. 27. ‹ Ipsi peribunt, tu autem permanes. » . an Joan. xit, 23. * Ephes. 11, 45. pacem 46. * Ephes. ix, 43. FRAGMENTA IN PSALMOS.

Neque psalmum, neque canticum, neque quid si- tertium psalmum neque canticum neque laudem Si enim misertus fueris proximi tui, pro corona Μήτε ψαλμόν, μήτε ᾠδὴν, μήτε τι τοιοῦτον τὴν Pulchre Dei personam attribuit creationi, ne pe- A nitus intereat; quandoquidem sunt facturæ Dei, sed veterascant quidem tanquam omnino creatæ, mu- tentur vero tanquam a Deo conditæ. Quomodo au- tem veterascunt sicut vestimentum et sicut operto- rium? nempe ob assiduum usuin. mile præsenti vaticinio præfixit, quia nimirum satis esse existimavit, quod procemium mentionem fa- ciat benedictionis: quapropter etiam tricesimum inscripsit, cum illum etiam a benedictione inchoet. VERS. 5. Qui propitiatur omnibus iniquitati- bus. • Tam a præsenti quam a futura liberat corruptio- ne modo enim instat corruptio voluptatum, post- modum vero reposita est illa suppliciorum, e qui- bus ad se accedentes liberabit. VERS. 4. • Qui coronat te in misericordia. tibi regnum coelorum largietur dicens : Venite, bene- dicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare; silivi, et dedistis mihi bibere ", et qua sequuntur. Hoc autem dicit miserendo : Beati mise- ricordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur **. VERS. 5. • Qui replet in bonis. Et quod est desiderium nostrum? ut vocemur dii : cum enim Adam hoc desideraret, vetitum cibum gu- stavit. Hoc igitur desiderium nostrum Dominus im- plevit bonis, sibi nos conformes reddens per donum baptismatis, ita ut etiam propterea dii gratia nuncu- pemur. ‹ Renovabitur ut aquilæ. › Nam cum hæc avis longo tempore senuerit, rursus ad vigorem redit: dicitur autem fortis esse post se- nium. Cæterum tunc etiam juventus nostra renova- tur, quando instar aquilæ in altum evolamus, non amplius que super terram, sed quæ sursum sunt sa- pientes; quemadmodum nobis quoque Paulus incul- cavit. Qualis autem aquila? utique Christi; de quo D Moyses ita canens insinuavit : Sicut aquila tegit ni- dum suum, et super pullos suos desideravit [Vulgata volavit".] Et quis hic fuerit subjunxit : Dominus solus duxit eos : et non erat cum eis Deus alienus". VERS. 7. • Notas fecit vias suas Moysi. Olim, inquit, judiciumn faciet injuriam passis. De- signatur autem lex, in qua vias suas, scilicet man- data, Moysi notificavit, et per ipsum filiis Israel vo- luntates suas. Voluntas enim Dei est, ut non fial adulterium, neque homicidium, neque furtumn, ne- que falsum testimonium; quoniam hoc modo salva- mur. VERS. 8. Miserator et misericors Dominus. Καλῶς τῇ δημιουργία τοῦ Θεοῦ τὸ πρόσωπον ἀπ ἔδωκεν, ὥστε μὴ παντελῶς ἀπολέσθαι· ἐπειδὴ Θεοῦ τυγχάνει ποιήματα, ἀλλὰ παλαιοῦσθαι μὲν ὡς ὅλως κτισθέντα, ἀλλάσσεσθαι δὲ ὡς παρὰ Θεοῦ κτισθέντα. Πῶς δὲ παλαιοῦνται ὡς ἱμάτιον καὶ ὡσεὶ περιβό λαίον ; τουτέστι διὰ τῆς συνεχεστέρας χρήσεως. • Τῷ Δαυΐδ, ο παροῦσαν προφητείαν ἐπέγραψεν, ἐπειδήπερ ἀρκεῖν ᾠήθη, ὅτι τὸ προοίμιον εὐλογίας μέμνηται· διόπερ οὔτε τὸν τριακοστόν τρίτον ψαλμὸν ἢ ᾠδὴν ἢ αξ νον ἐπέγραψεν, ἐξ εὐλογίας κἀκεῖνον ἀρχόμενος. • Τὸν εὐλατεύοντα πάσαις ταῖς ἀνομίαις. ο Καὶ τῆς νῦν καὶ τῆς μελλούσης ἀπαλλάττει φθ ρᾶς· νῦν μὲν γὰρ ἡ τῶν ἡδονῶν ἐπίκειται φθορά, ὕστερον δὲ ἡ τῶν τιμωριῶν ἀπόκειται, ἐξ ὧν τοὺς αὐτῷ προσερχομένους ῥύσεται. • Τὸν στεφανοῦντά σε ἐν ἐλέει. 9 Ἐὰν γὰρ ᾖς πρὸς τὸν πλησίον συμπαθής, στέφα νόν σοι τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν χαρίσεται λέγων· Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονο μήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Επείνασα γὰρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με, καὶ τὰ τούτοις επόμενα· ἐλεῶν δὲ τοῦτο λέγει· Μακάριοι οι ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. • Τὸν ἐμπιπλῶντα ἐν ἀγαθοῖς. » Καὶ τίς ἡμῶν ἡ ἐπιθυμία ; Κληθῆναι θεούς τους του γὰρ ἐπιθυμήσας δ' Αδάμ, τῆς ἀπειρημένης ἐγεύ σα το βρώσεως. Ταύτην τοίνυν ἡμῶν ὁ Κύριος τὴν ἐπιθυμίαν ἀγαθοῖς ἐπλήρωσε, συμμόρφους ἡμᾶς ἑαυτοῦ καταστήσας τῇ δωρεᾷ τοῦ βαπτίσματος, ὥστε καὶ θεοὺς διὰ τοῦτο προσαγορεύεσθαι χάριτι. • Ανακαινισθήσεται ὡς ἀετοῦ. » Χρόνῳ γὰρ πολλῷ τοῦτο γηράσαν τὸ ζῶον, ἐπαν έρχεται εἰς ἀκμήν· εἶναι δὲ καὶ ἰσχυρὸν μετὰ γῆ ρας λέγεται. Πλήν τότε ἡ νεότης ἡμῶν εἰς ἀνακα:- νισμὸν ἔρχεται, ὅταν ὑψιπετοῦς ἀετοῦ δίκην γενώμε θα, μηκέτι τὰ τῆς γῆς, ἀλλὰ τὰ ἄνω φρονοῦντες· ὥσπερ ἡμῖν καὶ Παῦλος ὑπέθετο. 'Αετοῦ δὲ ποίου, ἀλλ᾽ ἢ πάντως τοῦ Χριστοῦ, περὶ οὗ Μωσῆς οὕτως ᾄδων ἠνίττετο, Ως ἀετὸς σκεπάζει νοσσιάν και τοῦ, καὶ ἐπὶ τοῖς νεοσσοῖς αὐτοῦ ἐπεπόθησε; Καὶ τίς οὗτος ἐπήγαγε · Κύριος μόνος ἦγεν αὐτούς· καὶ οὐκ ἦν μετ' αὐτῶν Θεὸς ἀλλότριος. . Ἐγνώρισε τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ τῷ Μωση. » Πάλαι, φησί, κρίμα ποιεῖ τοῖς ἀδικουμένοις. Δηλα τάσδε ὁ νόμος, ἐν ᾧ τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, δηλαδὴ τὰς ἐντολὰς, τῷ Μωσῇ ἐγνώρισε, καὶ δι' αὐτοῦ τοῖς υἱοῖς Ισραήλ τὰ θελήματα αὐτοῦ. Θέλημα γὰρ τοῦ Θεοί, τὸ μὴ μοιχεύειν, μή φονεύειν, μὴ κλέπτειν, μὴ φεν δομαρτυρεῖν· ἐπειδὴ διὰ τούτων σωζόμεθα. • Οικτίρμων καὶ ἐλεήμων ὁ Κύριος. » * Matth. xxv, 31. Matth. v, 7. » Deut. xxi, 11. HESYCHI PRESBYTERI • Ipsi David. > PSALMUS CIL. ΨΑΛΜΟΣ ΡΒ΄. » ibid. 12.

ΨΛΑΜΟΣ ΠΗ. VERS. 19. Elongasti a me amicum. » • Μακάριοι οἱ κατοικοῦντες ἐν τῷ οἴκῳ σου. » Καὶ μάλα. Καν γὰρ ἡ πεπτωκώς, ἵστατας· καν ἁμαρτωλὸς ὑπάρχῃ, καθαίρεται· κἂν ἀπογνωσθῇ, θά να τον ὅμως οὐκ ὄψεται. « Κύριε, ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, εἰσάκουσον. » Ιδε, φησίν, ὅτι τῆς σῆς ἐπισκέψεως χρήζομεν· ἶδε ὅτι τὸ τραῦμα φαρμάκοις ἀνθρωπίνοις οὐ παύε ται· ἴδε ὅτι τὸ συντετριμμένον ἀγγεῖον σῶμα σόν, οὐκ ἀλλότριον· καὶ οὕτως ἐπίβλεψον εἰς τὸ πρόσο ωπον τοῦ Χριστοῦ σου· τουτέστιν, ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ· ἵνα ἐν τῷ Υἱῷ πάντως ἡμᾶς καὶ ὁ Πατὴρ ἐπισκέψηται, καὶ εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς τελε σθῇ τὸ καθ' ἡμᾶς μυστήριον. • Οτι ἔλεος καὶ ἀλήθειαν ἀγαπᾷ Κύριος. » Τουτέστιν, οὐ τὰς δι' αἱμάτων θυσίας, ἀλλὰ τὸ ποιεῖν ἔλεον, καὶ ἀγαπᾷν τὴν ἀλήθειαν, τουτέστι Χριστὸν τὸν Θεόν. « Οὐ στερήσει τὰ ἀγαθά, ο Οἱ γὰρ κακίας βεβιωκότες χωρίς καὶ ἂν δικαιοσύνῃ, ὅπερ ἐστὶν ἀκακίᾳ πολιτευσάμενοι, οὐκ ἀποστερούν καὶ τῶν ἀγαθῶν, ἀναλόγως δὲ τοὺς στεφάνους ὑπο δέξονται· Ἐπειδὴ ἕκαστος τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον. • Εὔφρανον τὴν ψυχὴν τοῦ δούλου σου. ο Οὐ τῷ πτωχὸς εἶναι τῷ πνεύματι θαρρῶν, καὶ πένης καὶ ὅσιος, προσάγω τὴν αἴτησιν, ἐλεηθῆναι δὲ μόνον ζητῶν. Διό, κατὰ Σύμμαχον, Πρὸς σέ, φησί, βοῶ καθ' ἑκάστην ἡμέραν. Τὸν πάντα βίον σημαίνει, καὶ ὡς ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν ἀνθρωπίνων θαῤῥῶν, τὴν κατὰ θεῶν εὐφροσύνην αἰτεῖ τῇ ψυχῇ. Τὸ σῶμα γὰρ καὶ τὴν σάρκα τοῖς σωματικοῖς χαίρειν ειώθασι. Τὸν μὴ μακρυνθέντα δὲ τούτων, ἐκείνης οὐκ ἔστι τυχεῖν. Ὅθεν ἐπήγαγεν. "Οτι πρὸς σέ, Κύριε, ἦρα τὴν ψυχήν μου. • Ἐμάκρυνας ἀπ' ἐμοῦ φίλον. » Λέγει τὸν Ἰούδαν καὶ τοὺς Ἰουδαίους ἀπὸ ταλαι τωρίας, ήτοι τε αὐτὸς ἀνεδέξατο, ήγουν ἧς αὐτοὶ ταλαιπωρούσιν ἡμαρτηκότες. Ανέλαβε δὲ ταλαιπω μίαν Ἰησοῦς, τὸ πρόσωπον φέρων του λέγοντος ἀνθρώπου· Ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος, τίς με ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τούτου; Γνωστοὶ δὲ ἦσαν οἱ ἐκ περιτομῆς, ὡς ἔφην, αὐτοῦ. Ἰούδας δὲ φίλος εἷς ὢν τῶν ἀκουσάντων παρ' αὐτοῦ· ὑμῖν δὲ λέγω τοῖς φίλους μου. Και· Ὑμᾶς δὲ εἰρηκα φίλους, ὅτι πάντα τοῦ Πατρὸς ἐγνώρισα ὑμῖν. • Ωμοσα Δαβίδ τῷ δούλῳ μου. Καὶ ποῦ ὤμοσεν, ἢ ἐν τῷ εἰπεῖν πρὸς αὐτόν· καὶ ἔσται, ὅταν πληρωθώσιν αι ημέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, ἀναστήσεται ἐκ τοῦ σπέρματός σου άλλος ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου, καὶ ἑτοιμάσω εἰς τὸν αἰῶνα τὴν . 1 1 Cor. 111, 8. • Rom. vil, 24. * Luc. x11, 4. VERS. 5. 4 Beati qui habitant in domo tua. s Idque frequenter. Etsi enim quis ceciderit, eri- gitur : etsi peccator fuerit, mundatur : etsi despera- verit, mortem tamen minime videba. VERS. 9. « Domine, Deus virtutum, exaudi. , Vide, inquit, quod tua protectionė opus sit : vide quod velmus humanis medicinis non mitigetur : vide quod vas contritam sit corpas tuum, nen alle- num : atque ita respive in faciem Christi tui ; id est, in facie Christi ; ut in Filio nos omnino etiam Pater respiciat, et Patris beneplacito pro nobis mysterium perficiatur. Vans. 12. • Quria misericordiam et veritatem di- B ligit Dominus. Id est, non cruentas hostias, sed facere miseri- cordiam, et diligere veritatem, hoc est Christum Deum. Vɛns. 13. ‹ Non privabit bonis. » Qui enim absque malitia et injustſtfa vitam duxe- runt, hoc est innocenter conversati sunt, non pri- vantur bonis, sed convenientes coronas suscepturi sunt: Quia unusquisque propriam mercedem accipiet secundum suum laborem Laetifica animam servi kri. Yeas. δ. ο Non quod spiritu pauperem me esse eeafidam, et egentis ac sanotus sit, postulationem hanc effere, sed quod solummodo queram misericordian. hacireo, G juxta Symmachum, ad te, inquit, clamo per singulos dies. Omnem vitam significat, et quomodo in nulla re humana confidens, cam que secundum Deum est lætitiam animæ sus postulet. Corpus énim et care rebus corporeis gaudere solent. Qui autem ab his minime elongatus est, illam consequi non potest. Unde subjunxit : Quoniam ad te, Domine, levavi ani- viam meam. Džeit Judam et Judæos a miseria, sive quam ipse sustinuit, sive qua ipsimet peceatores afficiantur. Cæterum Jesus miseriam assumpsit, dum personam gereret hominis dicentis : Infelix ego home, quis mie liberabit de corpore mortis hujus ? Noti autem ejus, ut dixi, erant illi de circumcisione. ludis vero ami- cus erat unus ex illis qui ab ipso audiverint : Dico anem vobis amidis mais. Hem : Vos auren diat amicos, quia omnia Patris mei mola feci vobis " Vens. 4. Juravi David servo mee. ● ' Et ubi juravit, nisi cum dixit ad eum : Et erit, cum impleti ſuerint dies tui, et dormieris cum patrý- bus tuis : et suscitabitur ex semine tuo atius qui eris et venire luo, et præparaboin æternum regnum ejus, et ædificabit domum nomini meo, et erigam regiu 10 Joan. xv. 15 FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ Π. ΨΑΛΜΟΣ ΠΕ'. ΨΑΛΜΟΣ ΠΖ'. PSALMUS LXXXIII. PSALMUS LXXXV. PSALMUS LXXXVII. PSALMUS LXXXVIN.

stationem, qua antea quidem erat, sed postmodum A magis inclaruit. Etsi enim angelorum conditio, cœ- lorum expansio, terræ fundatio, et cætera quæ Psal- mista his subjunxit, satis essent ad Deum manife- standum ; altamen his magis apta est Salvatoris it- carnatio, quippe quod homo factus sit, et Deus per- manserit; quod nostra passus sit, et propriam ser- vaverit impassibilitatem: quocirca licet hæc ordine posteriora fuerint, Deus tamen ea cæteris preposuit, utpote virtute potiora. Hanc autem magnifcentiam et confessionem ipsum induisse ait, non quasi illam rursus depositurus sit, sed ut ostendatur, quod in- carnatus minime sit in hominem commutatus, sed Deus permaneat, et homo fiat. VERS. 2. . Αmictus lumine sicut vestimento. De ipsamet mcarnatione loquitur: illam enim Joan- Β nes quoque lucem appellavit. Sic autem ait: Et lux in tenebris lucet, et tenebræ eam non comprehende- runt. Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri™ª. • Extendens colum sicut pellem. Manifeste prædicavit Creatorem incarnatum, dem de ipso dicens quæ Joannes Theologus scripsit: cum enim de Deo dixisset : Omnia per ipsum facta sunt, el sine ipso factum est nihil quod factum est**, postmodum subjungens, ait : Verbum caro factum est, et habitavit in nobis **. VERS. 3. Qui tegit aquis superiora ejus. » Ostendit enim sublimia mysteria quæ in aquis baptisinatis declarantur. ‹ Qui ponit nubes ascensum suum. » Hoc contigit Unigenito secundum tempus in cœlos ascensionis, quando nubes suscepit eum ". Vras. 4. Qui facit angelos suos spiritus. Apostolos intelligit : hi enim ubiquo Testamentum annantiarunt : hi quoque ministri facti sunt man- datorum ipsius : illos spiritus, id est spirituales, quin ot ignem urentem reddidit per Spiritus largi- tionem in ferma linguarum ignitarum super ipsos descendentem. VERS. 5. «Qui fundat terram super stabilitatem. 1 Terram appellat hominem: kune igitur super stabilitatem adet fundat : qui non inclinabitur in D sæculum sæculi, sciffeet in futuro. VERS. 6. ‹ Super montes stabunt aquæ. • Prophetas propter contemplationis altitudinem appellat montes: in ipsis sunt aquæ quibus potan- tur illi qui doctrina sitiunt. VERS. 7. « Ab increpatione tua fugient. Quali increpatione? nempe contra Judæos : Hoc enim alius propheta declarat: F't dabo ipsis non famem panis, neque cilim aqua, sed famem audiendi verbum Domini”. Quando cnim Deus iratus est, raras facit aquas prophetarum ; quoniam non a semetipsis habent earum ubertatem. Vocem autem μὲν καὶ πρότερον, σφοδροτέραν δε γενομένην εἰς ὕστερον. Εἰ γὰρ καὶ ἱκανὰ εἰς δήλωσιν τοῦ Θεοῦ ἡ τῶν ἀγγέλων δημιουργία, τῶν οὐρανῶν ἡ ἔκτασις, ἢ τῆς γῆς θεμελίωσις, καὶ ἕτερα όσα τούτοις ὁ Ψαλμ ῳδὸς ἐπήγαγεν· ἀλλὰ τούτων ἱκανωτέρα ἡ τοῦ 20 τῆρος σάρκωσις, τὸ γενέσθαι αὐτὸν ἄνθρωπον, καὶ μεῖναι Θεόν· παθεῖν τὰ ἡμέτερα, καὶ φυλάξαι την οἰκείαν ἀπάθειαν διόπερ καίτοι δεύτερα ταῦτα τῇ τά ζει τυγχάνοντα, πρότερα τῶν ἄλλων ὁ Θεὸς ἔταξεν, ὡς τῇ δυνάμει τυγχάνοντα πρότερα. Ενδύσασθαι δὲ ταύτην αὐτὸν τὴν μεγαλοπρέπειαν καὶ τὴν ἐξομολόγη σίν φησιν, οὐχ ὡς πάλιν ἀποδύεσθαι μέλλοντα, ἀλλ᾽ ὥστε δειχθῆναι, ὅτι σαρκωθεὶς οὐ μετεβλήθη εἰς ἀν θρωπον, ἀλλὰ καὶ Θεὸς μένει, καὶ ἄνθρωπος γίνεται, • Αναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον. Περὶ τῆς αὐτῆς οἰκονομίας λέγει· φῶς γὰρ αὐτὴν καὶ Ἰωάννης ἐκάλεσε. Λέγει δὲ οὕτως· Καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτείᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατ έλαβεν. Οσσι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. • Ἐκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν. σ Σαφῶς τὸν σαρκωθέντα Δημιουργὸν ἐκήρυξε, ταῦτε περὶ αὐτοῦ λέγων ἅπερ Ἰωάννης ὁ Θεολόγος Εγρα ψεν· εἰπὼν γὰρ ἐκεῖνος περὶ τοῦ Θεοῦ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν 8 γέγονε, μετὰ τοῦτο κατιών, ο λόγος, φησίν, σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. • Ο στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷν. Τὰ γὰρ ὑψηλὰ τῶν μυστηρίων ἐν τοῖς ὕδασι τοῦ βαπτίσματος ἔδειξεν. . Ὁ τιθεὶς νέφη τὴν ἐπίβασιν αὐτοῦ, κ Τοῦτο τῷ Μονογενεῖ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εἰς σύ ραγοὺς ἀναλήψεως πέπρακται, ἡνίκα νεφέλη αὐτόν ὑπέλαβεν. . Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα. Τοὺς ἀποστόλους λέγει· οὗτοι γὰρ αὐτοῦ πατ χοῦ τὴν διαθήκην ἀνήγγειλαν· οὗτοι καὶ λειτουργί τῶν αὐτοῦ προσταγμάτων ἐγένοντα· τούτους πνεύ ματα, τουτέστι πνευματικούς, ἀλλὰ μὴν καὶ πρ φλέγον διὰ τὴν χορηγίαν τοῦ Πνεύματος τὴν ἐν εἴδει γλωσσῶν πυρίνων ἐπ᾿ αὐτοὺς γενομένην ἐποίη σεν. • Ο θεμελιῶν τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν. » Γῆν καλεῖ τὸν ἄνθρωπον. Τοῦτον τοίνυν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν θεμελιοί τῆς πίστεως· ὅστις σύ τον θήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, δηλαδὴ ἐν τῷ μέλλοντι. • Ἐπὶ τῶν ὀρέων στήσονται ὕδατα. ο Ορη τους προφήτας διὰ τὸ ὕψος της θεωρίας καλεῖ ἐν αὐταῖς ὕδατα ἵστανται, οἷς οἱ διψώντες δασκαλίας ποτίζονται. • ᾿Απὸ ἐπιτιμήσεώς σου φεύξονται. » Ποίας ἐπιτιμήσεως; Τῆς κατὰ τῶν Ἰουδαίων. Τοῖοι γὰρ προφήτης ἕτερος δείκνυσι· καὶ δώσω αὐτοῖς σὲ λιμὸν ἄρτον, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὲν πε ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου. Όταν γὰρ ὁ Θεὸς ὀργισία, σπανίσει τὰ τῶν προφητῶν ὕδατα· ἐπειδήπερ ἀφ' ἑαυτῶν τὴν χορηγίαν κέκτηνται. Φωνὴν δὲ βρε of Joan. 1, 5. 68 ibid. 12. to ibid. 1, 3. so ibid. 14. * Act. 1, 9. ss Amos vult, 11. HESYCHII PRESBYTERI

• Ποτίζων ὄρη ἐκ τῶν ὑπερῴων αὐτοῦ. » VERS. 8, ο ὁ καρπὸς τοῦ πνεύματος ἀγάπη, χαρά, καθὼς ὁ του ῆς τὴν τοῦ Εὐαγγελίου λέγει, ἣν οὐκ ἀποφεύγει, & ιλὰ δειλιᾷ τὰ τῶν προφητῶν ὕδατα, διὰ τὸ ὑπερ- ἔχον τῆς ἐν ἐκείνη γνώσεως. • Αναβαίνουσιν ὄρη. ο Αναβαίνουσι γὰρ οἱ προφῆται τῇ θεολογία, κατα βαίνουσι δὲ τῇ δυνάμει τῶν ἀκουόντων ἁρμοττόμενοι· ἀλλ' ἑκάτερον ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων. Τοῦτον γὰρ τῇ προφητείᾳ τόπον ὁ Θεὸς ἐθεμελίωσεν. † Ὁ ἐξαποστέλλων πηγὰς ἐν φάραγξιν. Οὐ μόνον, φησί, τοῖς προφήταις οἵπερ εἰσὶν ὄρη, ἀλλὰ καὶ ταπεινοῖς ἀνθρώποις, οἵτινες φάραγγες εἶναι εἰκότως ὀνομάζονται, χάριν ὁ Θεὸς διδασκα- λίας ἔδωκεν. Καθάπερ οὖν τὸ τῶν ὑδάτων πλῆθος ἀπὸ πλήθους ὁρῶν, οὕτω τὸ τῆς γνώσεως πλῆθος οὐκ ἐξ ἑνὸς προφήτου, ἀλλ' ἐξ ὅλου συλλέγεται τοῦ προφητικού συστήματος. • Ποτιοῦσι πάντα τὰ θηρία τοῦ δρυμοῦ. » θηρία τοῦ δρυμοῦ οἱ δαίμονες ὀνομάζονται· θηρία δὲ τοῦ ἀγροῦ, τουτέστι τοῦ κόσμου, τοὺς ἁμαρτω‐ λοὺς καλεῖ. Ἐπειδὴ καθάπερ τὰ ἐν ἀγρῷ θηρία χει ροήθη γενέσθαι δύναται, οὕτως καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ μεταβληθῆναι· διόπερ καὶ ποτίζεται τοῖς προφητι κοῖς ὕδασιν. ἀνάγρους δὲ τοὺς μηκέτι νωτοφοροῦν τας τὴν ἁμαρτίαν ἐκάλεσεν, ἐλευθερωθέντας δὲ αὐτ τῆς· διόπερ αὐτοὺς καὶ διψώντας τῶν νοητῶν ὑδά των εἰσήγαγε. Τούτους ὁ Θεὸς πρὸς τὸν Ἰὼβ ηνίξατο Τίς ἐστιν ὁ ἀφεὶς ὄναγρον ἐλεύθερον; δεσμούς δὲ αὐτοῦ τίς έλυσεν; Οὐδὲ γὰρ ἀφ' ἑαυτῶν οἱ προφῆται, ἐξ οὐρανῶν δὲ, οἷς ὁ Θεὸς ὑπερῷα τῆς κτίσεως ἔθετο, ἔχουσι τὴν χορηγίαν τοῦ Πνεύματος. Ἔργα τοῦ Θεοῦ οὐ μόνον τὰ δημιουργήματα, ἀλλὰ καὶ τὰ σημεῖα καὶ τὰ θαύματα· ὧν καρπὸς τὸ Εὐαγγέλιον, ἐξ οὗ τὸν ἄνθρωπον θεογνωσίᾳ ἐχόρ τασεν. • Τοῦ ἐξαγαγεῖν ἄρτον ἐκ τῆς γῆς. Τοῦ Κυριακοῦ δηλαδή σώματος· ἐκεῖθεν γὰρ τὸν ἄρτον τὸν μυστικὸν ἐξήγαγεν. • Καὶ οἶνος εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου. » Ο μυστικός, εύδηλον· ὅθεν οὐδὲ σῶμα, ἀλλὰ καρ δίαν εὐφραίνει. Εχει γὰρ ἁμαρτημάτων ἄφεσιν, ἐφ' ᾧ μάλιστα ἡ καρδία τῶν ἀνθρώπων εὐφραίνεται, ἐν τῷ χαρίσματι τῆς χορηγίας τοῦ Πνεύματος· ἐν αὐτῷ γὰρ τὰ πρόσωπα τῶν πιστῶν ἱλαρύνεται. Ἐπειδὴ Παῦλος ἔγραψεν. Θεωρεῖς ὅτι ἄρτον καὶ οἶνον τὸν μυστικὸν λέγει· διόπερ τροφὴν ἐκάτερον καρδίας ἔγραψεν. Πῶς δὲ αὐτὴν ὁ μυστικὸς ἄρτος στηρίζει, ἀλλ᾽ ἢ πεποίθησιν αὐτῇ παρέχων; ὅτι σῶμα καὶ ἡμεῖς Χριστοῦ τῇ τοῦ μυστικοῦ σώματος μεταλήψει γινόμεθα. • Χορτασθήσεται τὰ ξύλα τοῦ πεδίου. » Τίνος χορτασθήσεται; Θεογνωσίας, εὔδηλον. Πώς δὲ χορτάζονται; Τη μελέτη του λόγου. Τοιγαρούν tonitrui intelligit Evangelii, quam minime fugiunt, sed reverentur aquæ prophetarum, propter eui- nentiam scientize quæ in ea est. Ascendunt momtes. D Prophetæ enim divino sermone ascendunt, de- scendunt vero virtute auditoribus sese accommo- dantes : utrumque autem fit pro hominum salute. Hunc enim locum Deus vaticinio ſundavit. VERS. 10. • Qui emittis fontes in convallibus. Non solum prophetis, inquit, qui montes sum, sed etiam humilibus hominibus, qui jure merito valles appellantur, doctrinæ gratiam Deus dedit. Quemadmodum igitur aquarum multitudo ex no- tium multitudine, ita copia cognitionis non ex unico propheta, sed ex tota prophetarum congrega- B tione colligitur. VERS. 11. • Polabunt omnes bestiæ agri. Bestiæ silvæ nuncupantur dæmones : bestias vero agri, id est mundi, vocat peccatores. Quoniam sicut bestiæ quæ in agro versantur cicurari, ita quoque peccatores converti possunt : quapropter etiam pro- pheticis aquis potantur. Onagros autem appellavit eos qui non amplius peccatum dorso gestant, sea ab illo liberati sunt ; quapropter ipsos spiritalium aquarum sitibundos induxit. Hos Deus apud Jobum insinuavit : Quis est qui demisit onagram liberum, et vincula ejus quis resolvit ss 9 ? VERS. 13. « Rigans montes de superioribus suis. Non enim prophete a semetipsis, sed e cœlis. quos Deus creaturæ superiora posuit, habent Spiri- tus largitionem. • De fructu operum suorum. › Opera Dei non solum sunt creaturæ, sed etiam signa et miracula ; quorum fructus est Evangelium, ex quo hominem divina notitia satiavit. Vers. 14. ‹ Ut educat panem de terra. › Dominici videlicet corporis: inde enìm panem illum mysticum eduxit. VERS. 15. τ Εt vinum laetificat cor hominis. » Mysticum videlicet; unde non corpus, sed tor lætificat. Habet enim remissionem peccatorum, D qua cor hominum maxime recreatur, in munere donationis spiritus: siquidem in ipso facies fidelium exhilarantur. Quoniam fructus spiritus est chaτείας, gaudium *, quemadmodum Pauhis scripsit. Vides ut panem et vinum mysticum intelligat ; quapro- pter cibum utrumque cordis scripsit. Quomodo autem ipsum panis mysticus confirmat, nisi securi tatem ei præbendo, nos etiam corpus Christi Beri per corporis mystici participationem f Vers. 16. ‹ Saturabuntur ligna campi. » Quanam re saturabuntur? utique divina cogni- tione. Quomodo autem saturantur ? verbi medita- 83 Job xxxix, 5. ** Galat. v, 22. FRAGMENTA IN PSALMOS. • Ἀπὸ καρποῦ τῶν ἔργων σου. » ΨΑΛΜΟΣ ΡΓ. PSALMUS CH.

tione. Ipsos nempe ligna Donini appellavit? quoniam qui meditantur in lege Domini die ac nocte, dicuntur lignum quod plantatum est secus decursus aqua- rum ”. Etsi enim ex gentibus sint, quarum Libanus est symbolum ; plantati tamen a Deo per baptismi adoptionem, et legem meditantes, ipsi quo- que Dei cognitione saturantur. Passeres vero vocat animas a diabolo et ipsius asseclis persecutionem passas ; quæ tamen ejus laqueos evadere valuerunt, de quibus David ait: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium *6. VERS, 17. Herodii domus dux est eorum. › Non aberraveris, si Petrum dixeris herodium, quandoquidem Christum perpetuo secutus sit. Sicut enim herodius dicitur iis quæ possidet separari minime velle, sic etiam passerum dux exsistere. Ostendit enim eis, quomodo venatorum laquei sint transiliendi ; quandoquidem etiam ipse negatione illaqueatus per pœnitentiam laqueum effugerit. VERS. 18. ‹ Petra refugium herinaciis. » Symmachus chirogryllis exposuit. Erinacii et chiro- grylli inter immunda et infirma animalia censentur. Etenim Salomon ait : Chirogrylli gens invalida fe- cerunt in petris domos suas ". Moyses autem ait : Camelum, et suem, et dasypedem, id est leporem, non comedetis. Per hæc nimirum David gentes insinuat; Læ namque refugium spirituale habent petram, id est Ecclesiam : per hanc enim roborantur et expian- tur. Cervi autem, cum munda sint animalia, necessario sunt animæ justorum, quæ legem serva- verunt. VERS. 19. Fecit lunam in tempora. › Cæterum non solam lunam, sed etiam solem et stellas, et dies ac menses, et tempora et annos con- stituit. Lunam autem hoc loco intelligit Judæorum Synagogam, quam usque ad tempora legis ac pro- phetarum instituit; Solum vero Christum. Sic enim etiam Malachias ipsum appellavit: Orietur vobis timentibus Dominum Sol justitiæ : et sanitaɛ in pennis siquidem tempus cius. Qui cognovit occasum suum 5: cognoscebat, quo passio erat dispensanda ? ita ut prius quidem quam illud advenisset diceret : Non dum venit hora : quando autem tempus oppor- tunum erat illam subeundi : Venit, inquit, hora us clarifcetur Filius hominis. VERS. 20. 4 Pusuisti tenebras, et facta est Manifeste crucis tempus designat, quo sol noster occidit. Tunc enim ab hora sexta usque ad horam nonam tenebræ factæ sunt, quæ pro integra nocte acceptæ fuerunt, propter mysterium triduanæ re- surrectionis. ● In ipsa pertransibunt omnes bestiæ. › Α αὐτοὺς καὶ ξύλα τοῦ Κυρίου ἐκάλεσεν· ἐπειδὴ οἱ . ΠΟΣ. μελετῶντες τὸν νόμον ἡμέρα; καὶ νυχτός, ξύλον παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων πεφυτευμένον λέ- γονται. Κἂν γὰρ ἐξ ἐθνῶν ὦσιν, ὧν Λίβανος σύμβολον, φυτευθέντες δὲ παρὰ Θεοῦ τῇ υἱοθεσίᾳ τοῦ βαπτίσ σματος μελετήσαντες, καὶ αὐτοὶ τὸν νόμον θεογνωσίας χορτάζονται. Στρουθία δὲ καλεῖ τὰς παρὰ τοῦ διαδό λου καὶ τῶν αὐτῷ συμπραττόντων διωκομένας ψυχάς, δι' εὐσέβειαν δυνηθείσας τε αὐτοῦ τὰς παγίδας δια- φυγεῖν, περὶ ὧν ὁ Δαβὶδ εἴρηκεν· Ἡ ψυχὴ ἡμῶν ὡς στρουθίον ἐῤῥύσθη ἐκ τῆς παγίδος τῶν θη ρευόντων. • Τοῦ ἐρωδιοῦ ἡ κατοικία ἡγεῖται αὐτῶν. ὁ Ερωδιὸν οὐκ ἂν ἁμάρτοις τὸν Πέτρον εἰπών, έπειδὴ τῷ Χριστῷ διηνεκῶς ἠκολούθει. Ωσπερ γὰρ ὁ ἐρωδιὸς οὐκ ἐθέλειν χωρίζεσθαι τῶν κεκτημένων λέγεται, οὕτω καὶ τῶν στρουθίων ἡγεῖσθαι. Δεί- κνυσι γὰρ αὐτοῖς, πῶς χρὴ τὰς τῶν θηρευτῶν παγί δας ὑπεράλλεσθαι· ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς τῇ ἀρνή σει παγιδευθείς διὰ μετάνοιαν τὴν παγίδα έξο έφυγε. • Πέτρα καταφυγὴ τοῖς λαγῳοῖς. ο Σύμμαχος, τοῖς χοιρογρυλλίοις, ἐξέδωκεν. Οἱ λα- γωοὶ καὶ οἱ χοιρογρύλλιοι ἐν τοῖς ζώοις τοῖς ἀκαθάρ τοις καὶ ἀσθενέσι τάττονται. Τοιγαροῦν ὁ Σολομών φησι· Χοιρογρύλλιοι ἔθνος οὐκ ἰσχυρὸν ἐποιή σαντο ἐν πέτραις τοὺς ἑαυτῶν οἴκους. Μωσῆς δὲ · Τὸν κάμηλον, καὶ τὸν ἦν, καὶ τὸν δασύποδα, ὅπερ ἔστι λαγωός, οὐκ ἔδεσθε. Διὰ τούτων τοίνυν ὁ Δαβὶδ τὰ ἔθνη αινίττεται· οὗτος γὰρ καταφυγὴν την νοητήν πέτραν τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσι · καὶ δι' αὐτῆς δυναμοῦνται καὶ καθαίρονται. Έλαφος ἐπειδὴ καθαρὰ ζῶα τυγχάνουσιν, ἀναγκαίως αἱ ψυχαί τῶν δικαίων εἰσὶν, ὅσαι τὸν νόμον ἐφύλαξαν. • Εποίησε σελήνην εἰς καιρούς. » • Καὶ μὴνοῦ μόνην τὴν σελήνην, ἀλλὰ καὶ τὸν ἥλιον καὶ τοὺς ἀστέρας, καὶ εἰς ἡμέρας, καὶ μῆνας καὶ καιρούς καὶ ἐνιαυτοὺς ἔθετο. ᾿Αλλὰ σελήνην ἐνταῦθα τὴν τῶν Ἰουδαίων λέγει Συναγωγήν, ήντινα μέχρι καιρών τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν ἔθετο ήλιον δὲ τὸν Χριστόν. Οὕτω γὰρ αὐτὸν καὶ Μαλαχίας έλεγεν Ανατελεῖ ὑμῖν τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον "Ηλιος δικαιοσύνης· καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. Οστις ἔγνω τὴν αὐτοῦ δύσιν· τὸν γέρ καιρὸν καθ᾽ ἂν προσήκει τὸ πάθος οἰκονομήσει ἐγίνωσκεν· ὥστε πρὶν μὲν ἐλθεῖν τοῦτον λέγειν· Ούπω ἥκει ἡ ὥρα· ὅτε δὲ ἐν τῷ προσήκοντι κατα λαβὼν ἦν· 'Ελήλυθεν ἡ ὥρα, φησίν, ἵνα δοξαστ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. • Ἔθου σκότος, καὶ ἐγένετο νύξ. Σαφῶς τὸν τοῦ σταυροῦ λέγει καιρὸν, ἐν ᾧ ἔδυνεν ὁ ἡμέτερο; ἥλιος. Τότε γὰρ σκότος ἀπὸ ὥρας ἕκτης δι ὥρας ἐνάτης ἐγένετο, ὅπερ εἰς ὁλόκληρον νύχτα, ἕνεκα τοῦ τριημέρου τῆς ἀναστάσεως μυστηρίου παρείληπται. • Ἐν αὐτῇ διελεύσονται πάντα τὰ θηρία. » 7. - Psal. 1, 3. ** Psal. cxxılı, 7. 37 Prov. xxx, 26. " Deut. xIV, se Matth. iv, 2. Η Joan. m, & HESYCHII PRESBYTERI

θηρία τοῦ δρυμοῦ καὶ σκύμνους τοὺς δαίμονάς φησιν, Α οἵτινες ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Δεσποτικοῦ πάθους ἀναγκαίως ὠρύοντο, νομίζοντες τότε θήρας ἔχειν καιρόν. Εβλε- που γὰρ Ἰούδαν προδεδωκότα, τον Πέτρον ἀρνούμε νον, τοὺς λοιποὺς ἀποστόλους σκορπισθέντας. Ωρύον- το τοίνυν, ἁρπάσαι καὶ ζητῆσαι παρὰ τοῦ Θεοῦ τοὺς δικαίους ἐξαιτεῖν εἰς πειρατήρια. Η οὐχὶ τὸν Ἰὼβ ἐξῄτησεν ὁ διάβολος; Ἐξῄτησε δὲ καὶ τοὺς ἀποστόλους παρὰ τοῦ Χριστοῦ, ὥστε τὸν Κύριον λέγειν· Σίμων, Σίμων, ποσάκις ἐξῄτησεν ὁ Σα τανᾶς σινιᾶσαι ὑμᾶς ὡς τὸν σῖτον· ἐγὼ δὲ ἐδεήθην περὶ σοῦ ἵνα μὴ ἐκλίπῃ ἡ πίστις σου. • Ανέτειλεν ὁ ἥλιος, καὶ συνήχθησαν. » Αναστάντος γὰρ Χριστοῦ ὑπεχώρησαν. Διὸ Σύμ μαχος ἀντὶ τοῦ συνήχθησαν, ὑποχωρήσουσιν ἔγραψε. Ποῦ δὲ ὑπεχώρησαν; εἰς τὰς ἑαυτῶν μάν δρας· ἔνθα κατακοιτάζονται ἑρπετῶν δίκην φωλεύον- τες. Καὶ μάλα εἰκότως, ἐπειδὴ τὸ θαῤῥεῖν τοῖς ἄν· τως ἀνθρώποις δέδωκεν ἡ τοῦ Χριστοῦ ἀνάστασις, καὶ προέτρεψε, μέχρις ἑσπέρας, δηλαδὴ τῆς τοῦ βίου συντε λείας, τὸ ἔργον τὸ οἰκεῖον ἐργάζεσθαι, τουτέστι τὴν ἀρετήν· ταύτην γὰρ ἡμῖν ὁ Θεὸς εἰς ἐργασίαν ἔδωκεν. • Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε. » Ἐκπλήττεται τοῦ Θεοῦ τὰ εἰρημένα μυστήρια ἐν σοφίᾳ πολλῇ καὶ μεγάλῃ γενόμενα · ἣν ὡς ὑπερβάλο λουσαν καὶ λίαν ἀπόκρυφον οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔγνωκεν. Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν, καθά φη- c σιν ὁ Παῦλος. Ἐπληρώθη ἡ γῆ τῆς κτίσεώς σου. » Τουτέστι τοῦ ἐγκαινισμοῦ καὶ τῆς ἀνανεώσεως. Εἴ τις γὰρ ἐν Χριστῷ, καινὴ κτίσις· τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Διὰ τί δὲ ἡ γῆ; ἐπειδὴ εἰς αὐτὴν ὁ κλίνας οὐρανούς καταβέ βηκε. Πῶς δὲ αὐτὴν ἔκτισεν, ἀλλ᾽ ἢ δι᾽ ὑδάτων, ὥσπερ αὐτὴν καὶ ἀπ᾿ ἀρχῆς παρήγαγε ; δι᾽ ὑδάτων δὲ τοῦ βαπτίσματος, εὔδηλον· μηνύει γὰρ τὸ ἑπό μενον. • Αὕτη ἡ θάλασσα ή μεγάλη. Μεγάλη ἡ χάρις του βαπτίσματος, ὡς μεγάλα περιέχουσα μυστήρια. Ευρύχωρος δὲ, ὡς ὅλην χω- ροῦσα τὴν ἐνέργειαν τοῦ πνεύματος. Ερπετά τε τοὺς ἁμαρτωλοὺς, διὰ τὸ ἔρπειν αὐτοὺς ἐπὶ τὰ γήϊνα D νόησον· οἵπερ διὰ τὸ πλῆθος εἰκότως ὑπὲρ ἀριθμὸν λέγονται, ἢ ὅτι μόνοις τοῖς δικαίοις ἀριθμεῖσθαι πρέπει. Φησί γάρ· Ἐμοὶ δὲ λίαν ἐτιμήθησαν οἱ φίλοι σου, ὁ Θεός. Εξαριθμήσομαι αυτούς, καὶ ὑπὲρ ἄμμον πληθυνθήσονται. • Ζώα μικρά μετά μεγάλων. Οἱ μετρίως δίκαιοι καὶ ἄγαν. Πάντας γὰρ τούτους τὸ βάπτισμα δέχεται, καὶ οὐ μόνον ἁμαρτωλοὶ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας, ἀλλὰ καὶ οἱ δίκαιοι χρή- ζουσιν. Ἐπειδὴ ἐὰν μή τις ἀναγεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Bestias silvæ et catulos leonum appellat dæmones, qui tempore Dominicæ passionis necessario rugie- bant, existimantes tunc bestias habere tempus. Videbant enim Judam prodentem, Petrum negan- tem, reliquos apostolos dissipatos. Rugiebant igitur, ut raperent et quærerent a Deo justos ad tentandum expostulare. Nunquid etiam Jobum diabolus exqui- sivit? Expetiit autem apostolos a Christo, ita ut eliam Dominus diceret : Simon, Simon, quoties Satanas expetivit vos ut cribraret sicut triticum ? ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua *¹. VERS. 22. « Ortus est sol, et congregati sunt. Christo enim resurgente recesserunt. Quapropter Symmachus pro congregati sunt scripsit recedent. Quo autem recesserunt ? in lustra sua : ibi cubant serpen- tium instar latitantes. Et jure meritissimo, quan- doquidem iis qui revera homines sunt Christi resurrectio fiduciam dedit, et adhortata est ut usque ad vesperam, scilicet vitæ hujus consummationem, proprium opus agerent, nempe virtutem: hanc enim nobis Deus ad operandum dedit. VERS. 24. • Quam magnifcata sunt opera tua, Do- Obstupescit dicta Dei mysteria in multa magna- que sapientia facta : quam utpote eximiam et valde arcanam nemo principum hujus sæculi cognovit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriæ cruci- fixissent ", uti Paulus ait. ‹ Impleta est terra creatura tuà. › Id est instauratione et innovatione. Si qua ergo in Christo nova creatura; vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova "s. Ad quid autem terra ? quandoquidem ad illam cœlos inclinans descendit. Quomodo autem illam creavit, nisi super aquas, quemadmodum ab initio eam produxerat ? Clarum autem quod per aquas baptismatis. Hoc enim id quod sequitur insinuat. VERS. 95. • Πor: mare magnum. » Magna est baptismatis gratia, utpote magna con, tinens mysteria. Lata autem, quia totam spiritus complectitur inoperationem. Reptilia autem in- tellige peccatores, eo quod ad terrena repant : qui ob multitudinem merito dicuntur esse supra nu- merum, vel quia solis justis convenit, ut numeren- tur. Ait enim: Mihi autem valde honorificati sunt multiplicabuntur • Animalia pusilla cum magnis. ▸ Mediocriter et valde justi. Hos enim omnes ta- ptisma suscipit, et non solum peccatores, sed etiam justi lavacro regenerationis opus habent. Nam nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei “. 8. ** II Cor. v, 17. 61 Luc. XIII, 31. 61 1 1 Cor. 11, PATROL. GR. XCIII. mine. » amici tui, Deus. Dinumerabo cos, et super arenam • Psal. cxxxvi, 18. σε Joan. 111, 5. FRAGMENTA IN PSALMOS.

Omnia a te exspectant. » VERS. 27. ι Omnia enim bona manu Dei continentur, ut cum eam aperuerit, omnia repleat, ac sataret bonitate. Porro manuum ejus apertionem etiam in cruce expansionem intelligere oportet; unde omnia imple ta sunt bonitate, id est benignitate ; quandoquidem omne peceatum per crucem remissum est. VERS. 30. Emittes spiritum tuum. › Illud de mortuorum resurrectione dici potuisset tanquam de humano spiritu in terram emisso, ut humana natura renovaretur, nisi Propheta dixisset Spiritum tuum, manifeste Dei Spiritum sanctum declarans; cujus missione omnis terra, id est omnes gentes creata sunt, et renovata; scilicet per præ- dicationem apostolorum. Nam in omnem terram B exivit sonus eorum, et in fines terræ verba eo- VERS. 32. Qui respicit super terram. › Tanta enim virtus Conditoris est, ut vel solus ejus aspectus satis sit ad terram, quæ inconcussa videtur, concutiendam. VERS. 33. Cantabo Domino in vita mea. › Promissum bonum et vitam æternam implenti tribuens, scilicet pro quadam vitæ meta Dei laudem ponere. Talis enim ad angelorum ordinem con- scendit. VERS. 34. • Jucundum sit ei eloquium meum. Cum enim Deo orationes nostræ placuerint, tunc etiam nos merito in ipso lætamur; quia partim C quidem bona ab ipso accepimus, partim etiam ex- spectamus; atque illud, Gaudete in Domino semper“, implere possumus. VERS. 35. Deficiant peccatores a terra. › Prooemio finem convenientem imposuit. Decebat enim ut qui de tantis mysteriis verba facturus erat, principium et finem sermonis statueret Dei bene- dictionem, cui etiam nos diligenter attendamus. Assidua enim Dei benedictio vitam nostram recte VERS. 1. • Confitemini Domino. » Non frustra primum confiteri ac deinde invocare jubet; sed ut per confessionem a peccatis nostris emundati, ex sancto templo puroque organo bymnum afferamus. • Annuntiate inter gentes. › Quam ob causam ? quia nimirum populo Judæo- rum immorigero et inobedienti annuntiatio illa prodesse non poterat. Itaque Propheta hic mani- festé prædicit legis ac prophetarum transitum ad gentes. VERS. 3. c Læletur cor quærentium Dominum.» Vult eum qui Dominum quærit · fortitudinem ani- mi assumere per continentiam voluptatum. Faciem ' • Πάντα πρὸς σὲ προσδοκῶσι. » Πάντα γὰρ τὰ ἀγαθὰ τῇ χειρὶ τοῦ Θεοῦ περιέσφιγ κται, ἵν' ὅταν ἀνοίξῃ, πάντα πληροί καὶ χορτάζῃ χρηστότητος. "Ανοιξιν δὲ αὐτοῦ χειρῶν καὶ τὴν ἔκ. τασιν τὴν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ προσήκει λογίζεσθαι· ἀπ' ἧς πάντα ἐπλήσθη χρηστότητος, τουτέστι φιλανθρω πίας· ἐπειδὴ πᾶσα ἁμαρτία διὰ σταυροῦ συγκεχών ρηται. • Ἐξαποστελεῖς τὸ πνεῦμά σου. Ἦν ἂν τοῦτο περὶ τῆς τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως λέγεσθαι, ὡς ἐπὶ τὴν γῆν ἀποστελλομένου τοῦ ἀν θρωπίνου πνεύματος, ὥστε ἀνακαινισθῆναι τὴν ἀν- θρωπότητα, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμά σου ὁ Προφήτης εἶπε, σαφῶς τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα τὸ ἅγιον δηλῶν· οὗ τῆ ἀποστολῇ πᾶσα ἡ γῆ, τουτέστι πάντα τὰ ἔθνη ἐκ· τίσθη, καὶ ἐκαινίσθη· διὰ τοῦ κηρύγματος τῶν ἀπο- στόλων, εύδηλον. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκου μένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. . Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ γῆν. » Τοσαύτη γὰρ ἡ τοῦ Δημιουργοῦ δύναμις, ἱκανὸν αὐτοῦ καὶ τὸ βλέμμα εἶναι, σαλεῦσαι τὴν δοκοῦσαν ἀσάλευτον. • Ασω τῷ Κυρίῳ ἐν τῇ ζωῇ μου. Υπόσχεσις ἀγαθὴ καὶ ζωὴν αἰώνιον τῷ πληρούντι παρέχουσα, ὅρον τοῦ βίου τινὰ τὴν τοῦ Θεοῦ δοξολο γίαν τίθεσθαι. Εἰς ἀγγέλων γὰρ τάξιν ὁ τοιοῦτος ἀνέρχεται. • Ηδυνθείη αὐτῷ ἡ διαλογή μου. Ἐὰν γὰρ ὁ Θεὸς ἐπὶ ταῖς ἡμετέραις ἀρεσθῇ λέ ξεσι, τότε καὶ ἡμεῖς εἰκότως ἐπ' αὐτῷ εὐφραινόμεθα, ἀγαθὰ παρ' αὐτοῦ τὰ μὲν ἤδη λαμβάνοντες, τὰ δὲ προσδεχόμενοι· καὶ τὸ, Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε, ἀποπληρῶσαι δυνάμεθα. • Εκλείποιεν ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ τῆς γῆς. Ἐρικὸς τῷ προοιμίῳ καὶ τὸ τέλος ἐπέθηκεν. Ἐχριν γὰρ περὶ τηλικούτων μυστηρίων ἐνθέμενον, ἀρχὴν καὶ τέλος τοῦ λόγου τὴν εἰς Θεὸν εὐλογίαν ποιήσα σθαι, ἧς καὶ ἡμεῖς μετὰ σπουδῆς ἐχώμεθα. Εύλογες γὰρ Θεοῦ διηνεκής εἰς εὐζωΐαν ῥυθμίζει τὸν βίον τὸν ἡμέτερον. • Ἐξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ. » Οὐ μάτην ἐξομολογεῖσθαι πρότερον, καὶ δεύτερη ἐπικαλεῖσθαι βούλεται· ἀλλ᾽ ἵνα καθαροὶ διὰ τῆς ἐξομολογήσεως τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων γινό μενοι, ἐξ ἁγίου ναοῦ καὶ ὀργάνου καθαροῦ τὸν ὑμῶν προσενέγκωμεν. • Απαγγείλατε ἐν τοῖς ἔθνεσι. » Τίνος χάριν; ἐπειδὴ τὸν Ἰουδαίων λαὸν ἀνήχων ὄντα καὶ ἀπειθῆ ἡ ἐπαγγελία ὠφελεῖν οὐκ τ νατο. Ὥστε σαφῶς ὁ Προφήτης προαγορεύει τη τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν εἰς τὰ ἔθνη μετά βασιν. • Εὐφρανθήτω καρδία ζητούντων τὸν Κύριον. 1 Ἰσχὺν ἀναλαβεῖν τῇ ψυχῇ τῇ τῶν ἡδονῶν ἐγχρο τείᾳ βούλεται τοῦτον ὅστις ζητεῖ τὸν Κύριον. Πρός Psal. xv, 5. σε Phil. iv, 4. HESYCH PRESBYTERI disponit. PSALMUS CIV. ΨΑΛΜΟΣ ΡΔ'.

ωπον δὲ, οὐ τὸ τῆς οὐσίας λέγει (τοῦτο γὰρ οὐδεὶς ὄψεται, φησὶ πρὸς Μωσέα, καὶ ζήσεται), ἀλλὰ πρόσ- ωπον τοῦ Θεοῦ ἡ εἰς αὐτὸν γνῶσις. • Αὐτός Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν. Καὶ μὴν εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἐοθεὶς ὁ νόμος ἐτύγχα νεν· ἀλλ' ἐπειδὴ τῶν ἐθνῶν αὐτὸν λαμβανόντων εἰς ὅλην διαβαίνειν τὴν οἰκουμένην ἔμελλε· τὸ γενόμενον ὁ Προφήτης αινίττεται, καὶ δείκνυσιν, ὡς αὐτὸς Θεός, ὁ τότε μόνῃ τῇ Ἰουδαίᾳ τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας δεδωκώς, εἰς πᾶσαν αὐτοὺς ὕστερον τὴν γῆν ἐφανέρωσεν. • Εμνήσθη εἰς τὸν αἰῶνα διαθήκης. Αἰῶνα μὲν καὶ χιλίας γενεὰς τὸν παρόντα βίον λέγει· οὐ χιλίας πάντως γενεὰς ἀριθμούμενος, ἀλλ' ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ τὸν τῶν χιλίων ἀριθμὸν ἐπὶ τοῦ πλήθους ἐκδέχεσθαι· ὡς ὅταν Πέτρος λέγῃ· Ημέρα μία παρὰ Κυρίου ὡς χίλια ἔτη. Καὶ πάλιν Δανιήλ Χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ. Διαθήκην δὲ ἐνταῦθα τὴν Παλαιὰν ἐννόησον, καὶ λόγον ἐν ἐν αὐτῇ περὶ τοὺς πατριάρχας ἐξεβόησεν. • Ὃν διέθετο τῷ 'Αβραάμ. » Αλλος φησίν· Ον συνετέλεσε μετὰ τοῦ Ἀ- βραάμ. • Καὶ διῆλθον ἐξ ἔθνους εἰς ἔθνος. ο Πολλὰ γὰρ ἔθνη μετῆλθον, μέχρις ὅτε τῆς ἐπαγγελθείσης αὐτοῖς γῆς τὸν κλῆρον παρέλαβον. • Οὐκ ἀφῆκεν ἄνθρωπον ἀδικῆσαι αὐτούς. » Ἐρεῖς ταυτὸ καὶ περὶ τοῦ Λάβαν τούτῳ γὰρ οὐ συνεχώρησε τὸν Ἰακὼς ἀδικήσαι, καὶ ταῦτα βουλομένῳ. • Μὴ ἅπτεσθε τῶν χριστῶν μου. » Χριστοὶ δὲ οἱ πατριάρχαι, οὐκ ἐλαίῳ χρισθέντες, ἀλλὰ τῇ μετουσίᾳ τοῦ Πνεύματος· ἀφ᾿ ἧς καὶ προσ φῆται ἐλέγοντο. Ακήκοας γὰρ ὅπως τὸν ᾿Αβραὰμ ὁ Θεὸς ἐν τοῖς πρὸς ᾿Αβιμέλεχ λόγοις προφήτην προσηγόρευσεν. • Πᾶν στήριγμα άρτου συνέτριψεν. » Τουτέστι, Πᾶσαν ὑπόστασιν τροφῆς συντριβῆναι ὁ Προφήτης ιστόρησεν. Ετερος ερμηνευτής φησι βακτηρίαν, τουτέστιν ἰσχύν. • Εξαπέστειλεν ἔμπροσθεν αὐτῶν ἄνθρωπον. » - Δείκνυσιν ὅτι τὰ τοῖς ἁγίοις συμβαίνοντα, οίκονο- D μίας τινὸς θαυμαστῆς καὶ δοξαζούσης αὐτόν τε Θεὸν καὶ τοὺς πάσχοντας γίνεται. Ἰδοὺ γὰρ καὶ ὁ Ἰω σὴφ εἰς δουλείαν ἐπράθη, ὥστε ἔμπροσθεν τοῦ λοι- ποῦ γένους ἀποσταλῆναι· τουτέστιν, ὥστε προλαβεῖν καὶ εὐτρεπίσαι αὐτοῖς τὴν εἰς Αἴγυπτον κάθοδον ἀφ' ἧς τηλικαῦτα ἠκολούθησε θαύματα. • Εἰς δοῦλον ἐπράθη Ιωσήφ. » Τὸ στεῤῥὸν τῶν πειρασμῶν καὶ τὸ ἰσχυρὸν προσ ηγόρευσε σίδηρον, ὅπερ διὰ τῆς ὑπομονῆς ὁ Ἰωσὴφ διέβαινε· καὶ πάροδος αὐτῷ τὰ λυπηρὰ διὰ μακρο- θυμίαν ἐγίνετο. A autem non substantiæ dicit (hanc enim nemo vide- bit, inquit ad Moysem, et vivet); sed facies Dei cst ejus cognitio. Ipse Dominus Deus noster. » Etenim pro Judæa data erat lex : sed quoniam gentibus illam suscipientibus in universum orbem transitura erat : id quod factum est Propheta insi- muat, et ostendit, quomodo idem Deus, qui soli Judæa legem et prophctas dederat, postmodum ipsos in omnem terram manifestaverit. YERS. 8. : Memor fuit in saculum testamenti. Sæculum quidem ac mille generationes appellat vitam præsentem ; non quod mille generationes nu- meret, sed quia mos est Scripturæ millenarium numerum pro multitudine accipere : ut cum Petrus ait : Unus dies apud Dominum sicut mille anni “. Et rursus Daniel: Millia millium ministrabant ei”. Testamentum autem hoc loco vetus intellige, et verbum quod in eo de patriarchis pronuntia - vit. • VERS. 9. • Quod disposuit ad Abraham. » Alius ait: Quod consummavit cum Abraham. VERS. 13. • Εt pertransierunt de gente in gen- lem. Multas enim gentes peragrarunt, donec terræ ipsis promissæ hæreditatem acciperent. VERS. 14. « Non permisit hominem nocere eis. Idem dices etiam de Laban : nam et huic, quantumvis volenti, minime permisit ut Jacobo no- ceret. VERS. 15. « Nolite tangere christos meos. Christi autem sunt patriarchæ non oleo uncti, sed participatione Spiritus: unde etiam prophetæ vocabantur. Audivisti enim quomodo Deus etiam Abraham in suis ad Abimelechum sermonibus pro- phetam appellaverit ". VERS. 16. . Ει omne firmamentum panis con- trivit. » Id est, Omnem cibi substantiam contritam fuisse Propheta narravit. Alius interpres ait baculum, id est robur. VERS. 17. « Misit ante eos hominem. , Ostendit illa quæ sanctis accidunt admirabilis cujusdam esse dispensationis, quæ tam ipsum Deum quam eos qui ista patiuntur gloriosos efficiat. Ecce enim Joseph etiam venditus est in servitutem, ut ante reliquum genus præmitteretur : id est, up anticiparet et præpararet ipsis descensum in Ægyptum : unde talia tantaque miracula sunt con- secuta. In servum venumdatus est Joseph. ▸ Duritiam rigoremque tentationum appellavit fer- rum, quod per tolerantiain Joseph pertransivit; et res tristes propter ejus longanimitatem ipsi trans- itus fuerunt. 68 Pet. II, 8. • Dan.val, 1. TO Gen. xx, 7. VERS. 7. ι FRAGMENTA IN PSALMOS.

VERS. 19. Donec veniret verbum ejus. › Id est, verbum quod circa ipsius dispensationem Deus constituerat. Cum enim verbo omnia dispen- set, verbo quoque aliquo tentationum nostrarum finem ac liberationem definivit: quod cum nos prius ignoremus, postmodum eventu ipso disci- mus. Etenim lex data nondum erat conscripta, ´sed unicuique ratione utenti lex naturalis ora- culum erat a Deo, per quod etiam rationales ex- sistimus. VERS. 25. 4 Convertit cor eorum. » Convertit, id est, converti permisit. Sic enim Scriptura loqui solet, cum permittit illa quæ pote- rat impedire, non sine ratione tamen, sed quædam alia dispensando. VERS. 28. Et non exacerbaverunt sermones ejus. » Id est, promissiones suas minime violarunt, neque dicta signa fefellerunt. Quid enim falsitate acerbius? Quocirca non fallere, sed omnia præcepta mirabilia implere, non exacerbare merito appella- tum est. Dicit autem de Moyse et Aarone, uti ma- nifestum est. VERS: 29. • Convertit aquas eorum. > Non dixit aquam, sed aquas; quandoquidem omnem aquæ congregationem non solum in fluminibus et stagnis, verum etiam in lignis et lapidibus in sanguinem convertit : unde etiam pisces aquarum natura immutata morie- bantur. VERS. 30. « Edidit terra eorum ranas. Etenim ranæ ubique adrepentes decurrebant. Verumtamen regiorum penetralium meminit, ut miraculi magnitudinem declararet; quod neque famulorum militumve turba, quæ in regiis degere solet, ranas arcere minime valuerit. Non solum, inquit, aquam in grandinem commutando condensavit, verum etiam ex ea ignem eduxit, vel cum ea connexuit. Utrumque enim demonstrat magnam miraculorum opificis in elementa po- testatem. VERS. 36. Et percussit omne primogenitum. › Cum dixitomne primogenitum,duas plagas pecoribus et hominibus irrogatas demonstravit. Pulchre autem primogenita omnis laboris primitias appellavit. Eisi D enim bæc plaga fuerit posterior, illa tamen maxime perculsi fuerunt; et quasi cæterorum flagellorum compendium quoddam iis exstitit. Quin simul etiam insinuatur, quomodo hæc plaga fuerit quædam retributio necis Israelitarum pueris illatæ, quam Pharao veluti primitias insidiarum contra Judæos exhibuit. VERS. 37. « Et eduxit eos in argento. » Non inferens injuriam Ægyptiis (indignum enim Deo cum injuria aliorum aliis beneficia conferre): sed dum illos a Judæis spoliari præcipit, mer- cedem ipsis pro laterum fabricatione debitum re- tribuit. • Et non erat in tribubus eorum infirmus. › . • Μέχρι τοῦ ἐλθεῖν τὸν λόγον αὐτοῦ. Ὁ Τουτέστι, τὸν περὶ αὐτοῦ λόγον ὅνπερ ὁ θεὸς ἐπὶ τῆς κατ' αὐτὸν οἰκονομίας ἔθετο. Λόγῳ γὰρ πάντα οικονομῶν, λόγῳ τινὶ καὶ τῶν ἐφ' ἡμῖν πειρασμῶν τὴν ἀπαλλαγὴν καὶ τὸ τέλος ἀπένειμε· καὶ ἡμεῖς ἀγνοοῦντες πρότερον, ὕστερον τῇ ἐκβάσει μανθάνο- μεν. Καὶ μὴν οὔπω νόμος δοθεὶς ὑπῆρχεν ἔγγραφος, ἀλλ' ἑκάστῳ λογικῷ λόγιον παρὰ Θεοῦ ὁ φυσικός νό μος, δι᾿ ἂν καὶ λογικοὶ γινόμεθα. • Μετέστρεψε τὴν καρδίαν αὐτῶν. ο Μετέστρεψε, τουτέστι, μεταστραφήναι συνεχώ ρησεν. Οὕτω γὰρ ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ λέγειν, ὅσα ἐξὸν κωλῦσαι συγχωρεῖ, οὐ δίχα δὲ λόγου τινός, ἀλλ' οἰκονομῶν ἕτερα. • Καὶ οὐ παρεπίκραναν τους λόγους αὐτοῦ. » Τουτέστιν, οὐ παρῆλθον τὰς ἑαυτῶν ὑποσχέσεις, οὐδὲ τὰ ἐπαγγελθέντα σημεῖα ἐψεύσαντο. Τί γὰρ τοῦ ψεύδους πικρότερον; διότι μὴ ψεύσασθαι, ἀλλὰ πάντα ἐπιτελέσαι τὰ προσταχθέντα θαύματα, μὴ παραπικρᾶναι δικαίως προσηγόρευται. Λέγει δὲ περὶ Μωσέως καὶ Ααρών, εὔδηλον. • Μετέστρεψε τὰ ὕδατα αὐτῶν. ο Οὐκ εἶπε τὸ ὕδωρ, ἀλλὰ τὰ ὕδατα· ἐπειδὴ πᾶσαν ὕδατος συναγωγὴν οὐ μόνον τὴν ἐν ποταμοῖς καὶ λίμναις, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐν ξύλοις καὶ λίθοις εἰς αἷμα μεταβέβληκεν· ἀφ᾽ ὧν καὶ οἱ ἰχθύες τῆς φύσεως τῶν ὑδάτων ἀλλοιωθείσης ἀπέθνησκον. • Εξείρψεν ἡ γῆ αὐτῶν βατράχους. » Καὶ μὴν πανταχοῦ διέτρεχον οἱ βάτραχοι ἔρπον τες. ᾿Αλλὰ τῶν βασιλικών ταμείων εμνημόνευσεν, ὥστε δηλῶσαι τὸ τοῦ θαύματος μέγεθος· ὅτι μηδὲ πλῆθος οἱκετῶν ἢ στρατιωτῶν, οὔσπερ εἰκὸς ἐν ταῖς βασιλείοις διάγειν, ἀποσοβῆσαι τοὺς βατράχους δύο νατο. Οὐ μόνον, φησί, τὸ ὕδωρ εἰς χάλαζαν μεταβα- λών συνέπηξεν, ἀλλὰ καὶ πῦρ ἐξήγαγεν ἐξ αὐτοῦ, ἢ συνέπληξεν αὐτό. Εκάτερον γὰρ πολλὴν τὴν κατὰ τῶν στοιχείων ἐξουσίαν τοῦ θαυματουργοῦντος συν έστησιν. • Καὶ ἐπάταξε πᾶν πρωτότοκον. » Πᾶν πρωτότοκον εἰπὼν, τὰς δύο πληγὰς τὰς ἐπὶ τῶν κτηνῶν καὶ τῶν ἀνθρώπων γενομένας παρ έστησε. Καλῶς δὲ πόνου παντὸς ἐκάλεσεν ἀπαρχήν τὰ πρωτότοκα. Εἰ γὰρ καὶ ὑστέρα πληγὴ ἐγένετο, ἀλλ' ὅμως ἐπ' αὐτῇ πλέον ἐπλήγησαν· καὶ ὥσπερ ἀνακεφαλαίωσις αὐτοῖς τῶν ἄλλων μαστίγων ἐγένε το. Ὁμοῦ δὲ καὶ αἰνίττεται, ὡς ἡ πληγή αὕτη ἀντ απόδοσις ἦν τῆς τῶν Ἰσραηλιτικῶν βρεφῶν ἀναι ρέσεως, ἥντινα ἀπαρχὴν ἐπιβουλῆς κατὰ τῶν Ἰου- δαίων ὁ Φαραὼ ἐνεδείξατο. • Καὶ ἐξήγαγεν αὐτοὺς ἐν ἀργυρίῳ. » Οὐκ ἀδικῶν τοὺς Αἰγυπτίους (Θεοῦ γὰρ ἑτέρου; εὐεργετεῖν ἑτέρων ἀδικουμένων ἀνάξιον)· ἀλλ᾽ ὅταν σκυλεῦσαι αὐτοὺς τοῖς Ἰουδαίοις ἐντέλλεται, τὸν μισθὸν ὅνπερ αὐτοῖς τῆς πλινθοποιίας ἐπώφειλον εἰσεπράττετο. ἱ Καὶ οὐκ ἦν ἐν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν ὁ ἀσθενῶν. » HESYCHII PRESBYTERI

VERS. 38. • Latala est Ægyptus in prafe- ctione. » Απόδειξις σαφής ὅτι χειρ Θεοῦ ὑπῆρχεν ἐξ Αἰ- Δ γύπτου τὸν Ἰσραὴλ ἐξάγουσα. Πῶς γὰρ ἐν τοσαύ ταις μυριάσιν οὐδεὶς ἀσθενεῖν ἔμελλε, καὶ ταῦτα κακῶς αὐτῶν πασχόντων, καὶ ταλαιπωρουμένων τοῖς ἔργοις ὁσημέραι ; • Ευφράνθη Αίγυπτος ἐν τῇ ἐξόδῳ. » Τοσαύτην τοῦ Θεοῦ μεταβολήν δεδωκότος τοῖς πράγμασιν, ὥστε τοὺς πρότερον πρὸς βίαν κατέχον- τας αὐτοὺς, παρακαλεῖν ἀπᾶραι καὶ κατεπείγειν. Διόπερ οὐδὲν τῆς δυνάμεως τῶν ἐχθρῶν ὅταν ἔχω μὲν ὑπερμαχοῦντα, τὸν Θεὸν φροντίζειν ὀφεί λομεν. • Ητησαν, καὶ ἦλθεν ορτυγομήτρα. ο Τὸ μάννα λέγει οὐχ ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλ' ἐκ τοῦ ὑπὲρ κεφαλῆς ἀέρος (ὅνπερ οὐρανὸν ἡ θεία Γραφή πολλάκις προσαγορεύει) φερόμενον, ἅμα δὲ καὶ ὡς εἰκόνα τοῦ οὐρανίου ἄρτου τοῦ δοθέντος ἐν μυστηρίῳ τῇ Ἐκκλησία φέροντα. • Διέρρηξε πέτραν, καὶ ἐῤῥύησαν ὕδατα. » Οὐκ ἄρα τὸ ὑπάρχον ὕδωρ ἐν τῇ πέτρᾳ ἡ πληγὴ τῆς ῥάβδου καὶ ἡ ῥῆξις ἐπήγαγεν· ἀλλὰ τὰ τοῦ Θεοῦ προστάγματα, καὶ ῥαγῆναι τὴν πέτραν ὑπὸ τῆς ῥάβδου, καὶ ὕδωρ ῥεῦσαι ὁ πρότερον οὐκ ἦν ἐν αὐτῇ, παρεσκεύασε. Τοῦτο γὰρ ὁ Προφήτης μαρτυρούμενος, Επορεύθησαν ἐν ἀνύδροις ποταμοὶ, ἐξεβόησεν χάριν· ἵνα τῆς γῆς ἐκείνης τὸ ξηρὸν ἄνικμον καὶ ἄγονον τῶν ὑδάτων αἰνίξηται. Ταῦτα δὲ τίνος ἐθαυματουργεῖτο χάριν; "Οτι εμνήσθη τοῦ λόγου τοῦ ἁγίου αὐτοῦ. • ῞Οπως ἂν φυλάξωσι τὰ δικαιώματα. Καὶ τὸν νόμον αὐτοῦ ἐκζητήσωσι, δηλονότι τὸ Εὐαγγέλιον. Τί γὰρ ἔμελλον ζητεῖν ὅπερ ἅπαξ εἶχον; Οὐκοῦν τὴν διαθήκην πάντως τὴν δευτέραν αἰνίττεται. ΨΑΛΜΟΣ ΡΕ. • Καὶ ὡδήγησεν αὐτοὺς ἐν ἀβύσσῳ. » Οὐδὲ γὰρ ἀφὴ τῆς ῥάβδου, ἀλλὰ τὸ πρόσταγμα τοῦ Θεοῦ χέρσον ἐποίει τὸ πέλαγος. • Καὶ ἔσωσεν αὐτοὺς ἐκ χειρὸς μισούντων. » Οὐ μάτην ταῦτα λέγει, τὴν δὲ τῶν Ἰουδαίων αχαριστίαν τραγῳδῆσαι βουλόμενος, ὅτι τοιαύτης εὐεργεσίας ἀπολαύοντες, ἀγνώμονες ὅμως περὶ τὸν εὐεργέτην τὸν οἰκεῖον γεγόνασι, τὸν ὕδατι τοὺς θλί- βοντας αὐτοὺς καὶ τοὺς ἐπηρεάζοντας θάπτοντα. ὥσπερ ἐπιφέρει • Ἐτάχυναν, ἐπελάθοντο. » Απίστων τοῦτο καὶ ὀλιγώρων ἴδιον, μὴ ἀναμέ νειν τὴν τοῦ Θεοῦ βουλὴν, όταν μετά μακροθυμίας οἰκονομῆσαι ἐκεῖνος βούληται ἅπαντα, ἀλλ' ἀπογι- νώσκειν, λήθην παθόντας τῶν θαυμάτων τῶν ἔμ- προσθεν. • Καὶ ἐπεθύμησαν ἐπιθυμίαν ἐν τῇ ἐρήμῳ. » Δύο τῶν Ἰουδαίων συνήψεν ἁμαρτήματα· ἓν μὲν, ὅτι σαρκικὴν ἐπιθυμίαν ἐπεθύμουν ἐν τῇ ἐρήμῳ, ἐν ᾗ φιλοσοφεῖν ἔδει, καὶ ἀπὸ πάσης τοιαύτης ἐπιθυ- μίας ἐγκρατεύεσθαι· δεύτερον δὲ, ὅτι δεηθέντες • Hoc utique manifestum est argumentum, Dei manum fuisse quæ Israelem ex Ægypto eduxit. Quomodo enim inter tot millia nemo ægrotassel; idque cum pessime haberentur, et quotidianis lae boribus affligerentur. Deo nimirum tantam rerum mutationem largiente, ut qui prius ipsos vi detinebant, hortarentur et urgerent discessum. Quapropter inimicorum vis nil nobis curanda est, quando Deum habemus defen- sorem. VERS. 40. Petierunt, et venit coturnix. › Manna dicit quod non ex ipsomet cœlo, sed ex aere supra caput nostrum exsistente (quem Scri- ptura divina saepe coelum appellat) deferebatur, et simul etiam imaginem referebat panis illius cœe- lestis qui Ecclesiæ datus est in sacramento. VERS. 41. « Dirupit petram, et duxerunt aquæ. ▸ Haud utique aquam in petra exsistentem virgæ percussio et petra scissio produxit; sed mandala Dei tam petram ipsam a virga findi, quam aquam in ipsa prius minime exsistentem effluere fecit. Hoc enim Propheta testatus exclamavit, Transierunt in siccis flumina : ut terra illius ariditas et siccitas sterilitasque aquarum innueretur. Hæc autem mi- racula cur contigerunt? Quoniam memor fuit verbi sancti sui. VERS. 45. Ut custodiant justificationes. › El legem ejus exquirant, scilicet Evangelium. Quorsum enim quærerent id quod absolute babe- bant? Itaque alterum omnine testamentum insi- VERS. 9. Et deduxit eos in abysso. ▸ Non enim attactus virgæ, sed mandatum Dei pelagus fecerat terram incultam. VERS. 10. . Et salvavit eos de manu odien- tium. Non temere hæc dicit, sed ut Judæorum ingra- titudinem exaggeraret, quod tanta beneficia con- secuti, tamen erga benefactorem suum ingrati D exstiterint, qui aquis sepeliverat eos qui ipsos affligebant ac divexabant. Unde subdit: Operuit aqua tribulantes eos, . VERS. 13. • Festinaverunt, obliti sunt. » Incredulorum et negligentium hoc est proprium, ut minime exspectent Dei sententiam, quando cuni longanimitate cuncta dispensare decreverit, sed desperent, præterita miracula oblivioni tradentes. VERS. 14. • Et concupierunt concupiscentiam in deserto. > Duo Judæorum peccata conjunxit : unum quidem quod carnalem concupiscentiam concupiverint in deserto, ubi philosophari oportuerat, et ab omni simili concupiscentia sibi temperare; akcrum vero, ! FRAGMENTA IN PSALMOS. nuat. PSALMUS CV.

poster. » quod aqua egentes illam minime peliverint, sed À Deum tentaverint. Verumtamen Deus a miraculis minime cessavit. Non enim distulit, neque in alium locum migrare jussit, ut aquæ copiam repe- rirent, sed terram desertam et sitibundam de petra siuibundam de petra fontem aquæ producere fecit. VERS. 17. « Aperta est terra. Quando tumultuabantur contra Moysem et Aaro- nem, facta voragine absorpti sunt. Merito autem ipsis hoc genus supplicii accidit. Cum enim eos qui mare Rubrum pertransiverant subsannassent, ipsi terra absorpti perierunt. Værs. 24. ‹ Et pro nihilo habuerunt terram desi- derabilem. › Terram promissam intelligit, quando labore fessos miserant, et multa magnaque de ista terra encomia audientes, in Ægyptum reverti volue- runt. VERS. 32. Et irritaverunt eum ad aquam. › Hæc verba declarant contemptum terræ: Audite me, increduli; nunquid ex petra hac educemus vobis aquam"? Distinctionem vero in labiis non dicit verborum ambiguitatem, quam Moyses e petra miraculum faciens sustinuit, sed id quod, uti par erat, Judzorum populo contigerat expendit; quan- doquidem assidue inobedientes et tentantes feco- rant ut ipse contemptui haberetur. VERS. 35. ‹ Et commisţi sunt inter gentes. › Non solum impiis pepercerunt, veruın etiam cum ipsis communionem impiam exercuerunt. VERS. 39. Et fornicati sunt in adinventioni- bus. 1. Fornicationem igitur hic vocat defectionem Deo. VERS 41. ι Εt tradidit eos in manus inimico- Simul et Dei clementiam laudavit, et illorum malitiam tragice deploravit : siquidem ipse non destitit illis beneficia conferre et a rebus tristibus eos liberare, ipsi vero similiter perseverarunt illum irritare. VERS 46. « Ει dedit eos in misericordias. Viden' quanta sit Dei benevolentia; quando- quidem etiam inimicos nobis placabiles reddit, D eosque non aliquos, sed omnes; et quidem illos qui tanquam hostes captivos ceperant hi nempe paterna viscera erga captos induunt, ut clarum sit illud quidem iræ divinæ, hoc autem benignitatis esse utrisque enim ad correctionem opus habe- mus. VERB. 47. « Salvos nos fac, Domine Deus Hoc est enim revera salvari, scilicet congregari ex gentibus, et earum errore minime aspersum esse. Modo cnim gentes appellat illos, qui ambu- lant in impietate quæ gentes prius occupabat. ὕδατος οὐκ ᾔτουν, ἀλλ' ἐπείραζον. Πλήν θαυματουρ γῶν ὁ Θεὸς οὐκ ἐπαύετο. Οὐδὲ γὰρ ἀνεβάλετο, οὐδὲ εἰς ἕτερον μεταστῆναι τόπον, ὥστε ὕδατος εὑρεῖν χορηγίαν εκέλευσεν, ἀλλὰ τὴν ἔρημον καὶ δι ψάδα ἔνυδρον πηγὴν προαγαγὼν ἀπὸ τῆς πέτρας ἔδειξεν. • Ηνοίχθη ἡ γῆ. Ηνίκα συστάντες κατὰ Μωϋσέως καὶ Ααρών, χάσματος γενομένου κατεπόθησαν. Εἰκότως δὲ αὐτοῖς τοῦτο τῆς τιμωρίας τὸ εἶδος συνέβαινεν. Ἐπειδὴ γὰρ τοὺς τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν διελθόντας ἐφαύλισαν, αὐτοὶ τῆς γῆς συλληφθείσης ἀπώλοντο. • Καὶ ἐξουδένωσαν γῆν ἐπιθυμητήν. ο Τὴν ἐπαγγελθεῖσαν λέγει, ἡνίκα τοὺς κατασκόπους Β πέμψαντες, καὶ πολλὰ ὅσα τῆς γῆς ἀκηκοότες εγχώ μια, εἰς Αἴγυπτον ἐπιστρέφειν ἐβούλοντο. • Καὶ παρώργισαν αὐτὸν ἐπὶ ὕδατος. » Δηλοῖ τὴν ἀπὸ τῆς γῆς ὀλιγωρίαν τὰ βήματα· 'Ακού σατέ μου, οἱ ἀπειθεῖς· Μὴ ἐκ τῆς πέτρας ταύ της εξάξομεν ὑμῖν ὕδωρ ; Διαστολὴν δὲ ἐν τοῖς χεί- λεσιν οὐ τὴν τῶν ῥημάτων ἀμφιβολίαν λέγει, ἣν ὁ Μωσῆς ἀπὸ τῆς πέτρας θαυματουργῶν ὑπέμεινεν, ἀλλὰ τὸ συμβάν, εἰκότως τῷ λαῷ τῶν Ἰουδαίων λ00 γίζεται· ἐπειδὴ συνεχῶς ἀπειθοῦντες καὶ πει· ράζοντες, εἰς ὀλιγωρίαν αὐτὸν καταστῆναι ἐποίη σαν. • Καὶ ἐμίγησαν ἐν τοῖς ἔθνεσι. » Οὐ μόνον ἐφείσαντο τῶν ἀσεβῶν, ἀλλὰ καὶ ἀσεβῇ πρὸς αὐτοὺς κοινωνίαν εἰργάσαντο. • Καὶ ἐπόρνευσαν ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν. » Πορνείαν οὖν ἐνταῦθα τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποστα σίαν καλεῖ. • Καὶ παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς χεῖρας ἐχθρῶν. » Ὁμοῦ τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν ὕμνησε, καὶ τὴν ἐκείνων κακίαν ἐτραγώδησεν· ὁ μὲν γὰρ εὐερ γετῶν καὶ ῥυόμενος αὐτοὺς τῶν λυπηρῶν οὐκ ἐπαύετο, οἱ δὲ καὶ παροργίζοντες αὐτὸν, καὶ παρα- πικραίνοντες ὁμοίως ἐπέμενον. « Καὶ ἔδωκεν αὐτοὺς εἰς οἰκτιρμούς. » Ορᾷς ἡλίκον ἐστὶν εὐμένεια Θεοῦ· ὅπως ἡμῖν καὶ τοὺς ἐχθροὺς εὐμενεῖς ἐργάζεται, καὶ οὐδέ τινας, πάντας· καὶ οἱ λαβόντες αἰχμαλώτους ὡς πολέμιος, οὗτοι σπλάγχνα πατέρων περὶ τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας ἀναλαμβάνουσιν, ὥστε δῆλον εἶναι τὸ μὲν ὄρο γῆς Θεοῦ, τὸ δὲ φιλανθρωπίας· ἀμφοῖν γὰρ εἰς διόρ θωσιν χρήζομεν. • Σῶσον ἡμᾶς, Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν. » Τοῦτο γάρ ἐστιν ὄντως σωθῆναι, τὸ ἐπισυναχθῆ ναι ἐκ τῶν ἐθνῶν, καὶ μὴ διεσπάρθαι εἰς τὴν ἐκείνων πλάνην. Λέγει γὰρ ἔθνη νῦν, τοὺς ἐν ἀσεβείᾳ πορευομένους, ἥτις τῶν ἐθνῶν ἐκράτει τὸ πρότερον. rum. » 4. Num. XX, 10. HESYCHII PRESBYTERI

quemlibet psalmum, cui finis est, Amen, amen, • Ευλογητός Κύριος ὁ Θεὸς Ισραήλ. ο Μέχρι τῶν ἐνταῦθα τὴν τετάρτην βίβλον τῶν Ψαλ μῶν Εβραίων παῖδες ὁρίζονται· εἰς πέντε γὰρ τὴν τοῦ Δαβὶδ προφητείαν διελόντες (καθὰ καὶ πρότερον ἔφαμεν), ἕκαστον ψαλμὸν, ᾧ τοῦτο τέλος πρόσκει- ται 'Αμὴν, ἀμὴν, συμπλήρωσιν εἶναι μιᾶς βίβλου νομίζουσιν. • Αλληλούϊα. » ΨΑΛΜΟΣ ΡΓ'. Παραπλησίως τοῖς προτέροις καὶ οὗτος ἐπιγέγρα πται· τῆς γὰρ αὐτῆς ὑποθέσεως ἔχεται, ἱστορῶν ἐν μέρει τὰ γενόμενα τοῖς Ἰουδαίοις θαύματα. • Πεινῶντες καὶ διψῶντες. » Οταν γὰρ ψυχὴ λιμώξῃ καὶ διψήσῃ ἀκοὴν λόγου τοῦ Θεοῦ, διδασκαλίας οὐκ ἔχουσα, ἀναγκαίως εκλεί- πει καὶ ἐλαττοῦται· ἐπειδὴ τροφὴ ψυχῆς ὁ τῆς θεο- Β γνωσίας ἄρτος. • Ἐξομολογησάσθωσαν τῷ Κυρίῳ. » Ἐλέη καὶ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ τὰ αὐτοῦ προσηγό- ρευσεν. Οτα γὰρ ἐθαυματούργησεν, οὐκ ἐνδείξεώς τινος ἢ φιλοτιμίας παρήγαγεν ἕνεκα, ἐλέους δὲ πάν τως καὶ φιλανθρωπίας χάριν τὴν πρὸς ἐκείνους ὑπὲρ ὧν ἐπράχθη καὶ τὰ θαύματα. • Ότι εχόρτασε ψυχήν κενήν. » Καὶ μὴν τὴν αὐτὴν καὶ πεινῶσαν εἰπὼν, ἔδειξεν ὡς ἁμαρτωλοί τινες ἦσαν οἱ λιμώττοντες. Τὸ γὰρ κενὸν ἀντὶ τοῦ ματαίου παρείληπται. • Αντελάβετο αὐτῶν ἐξ ὁδοῦ ἀνομίας. » Οδὸν ἀνομίας ἀναγκαίως προσαγορεύει τὸν θάνα τον. Αιτία γὰρ τῷ θανάτῳ ἡ παρακοὴ τοῦ νόμου τοῦ δοθέντος ἐν παραδείσῳ γεγένηται. Ἀλλ' ὅμως Χριστὸς ἡμᾶς ἐκ τοῦ θανάτου ἀντελάβετο, μέσον τῶν νεκρῶν ἡ ζωή, ἵνα λύσῃ τοῦ θανάτου τὴν τυραννίδα γενομένος. • Πᾶν βρῶμα ἐβδελύξατο ἡ ψυχή. » δ Βρῶμα τὴν τροφὴν ἐνταῦθα τὴν λογικὴν νοήσο- μεν· περὶ ἧς ὁ Κύριος τοῖς ἀποστόλοις ἔλεγεν· Ερ γάζεσθε μὴ τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν μένουσαν εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ταύτης πᾶν εἶδος ὁ ἄνθρωπος ἐβδελύξατο. Οὔτε γὰρ φυσικὸν νόμον οὔτε γραπτὸν ἐφύλαξαν, καὶ διὰ τοῦτο ἤγγισαν ἕως τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου. Πύλαι δὲ θανάτου τὰ ἁμαρ- τήματα οἷς δέον αὐτοὺς μακρύνεσθαι. Ὅσον γὰρ ταύ- D ταις ήγγισαν, τοσοῦτον πόῤῥω τῶν πυλῶν τῆς ζωῆς ἀναγκαίως ἐγένοντο. Αλλ' ὁ Χριστὸς αὐτοὺς καὶ μακρὰν ὄντας ἐγγὺς διὰ τοῦ αἵματος τοῦ οἰκείου πεποίηκεν. • Καὶ ἐκέκραξαν προς Κύριον. » Κραυγὴν ὁ Θεὸς οὐ τὴν διὰ φωνῆς γενομένην, ἀλλὰ τὴν διάθεσιν τῆς διανοίας λογίζεται· ἐπεὶ καὶ Μωϋσέως σιωπῶντος ἔλεγε, Τί βοᾷς προς με ; • Απέστειλε τὸν Λόγον αὐτοῦ. » Τί τούτου σαφέστερον πρὸς ἔνδειξιν τῆς τοῦ Σω τῆρος σαρκώσεως; ἀποσταλέντα γὰρ Λόγον τὸν : VERS. 48. Benedictus Dominus Deus Israel. › Huc usque quartum Psalmorum librum definiunt Hebræi in quinque enim libros universam Davi- dis prophetiam dividentes (uti prius dicebamus) unius libri complementum esse arbitrantur. • Alleluia. > . Eodem modo quo præcedentes bic etiam inscri- ptus est : ejusdem enim est argumenti, cum enar- ret miracula quæ in parte Judæis acciderunt. VERS. 5. Esurientes et sitientes. ▸ Quando enim anima perpessa fuerit famem si- timque audiendi verbum Dei, cum doctrinam non habeat, necessario deficit et extenuatur; quando- quidem cibus animæ sit panis divinæ cogni - tionis. VERS. 8. + Confiteantur Domino. » Misericordias et mirabilia appellavit ea quæ Dei sunt. Quæcunque enim miracula patravit, non ad ostentationem aut gloriæ studio peregit, sed omnino propter misericordiam et benignitatem suam in eos pro quibus hæc miracula patrata sunt. VERS. 9. Quia satiavit animam inanem. › Etenim cum eamdem quoque esurientem dixerit, ostendit quomodo peccatores aliqui sint famelici. Inanem enim pro vano accepit. VERS. 17. • Suscepit eos de via iniquitatis. Viam iniquitatis necessario appellat mortem. Causa enim mortis fuit prævaricatio legis dată in paradiso. Verumtamen Christus nos de morte susce- pit, factus vita in medio mortuorum, ut mortis ty- rannidem dissolveret. VERS. 18. • Omnem escam abominata est anima. › Escam hoc loco intelligimus cibum rationalem; de qua Dominus apostolis dixit : Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam æler- nam ''. Omnem hujus speciem homo abominaba- tur. Nam neque legem naturalem neque scriptam observaverant, et idcirco appropinquaverant usque ad portas mortis. Porte autem mortis sunt peccata a quibus oportuerat eos elongari. Quantum enim his appropinquaverunt, tantumdem necessario a portis vitæ longe facti sunt. Verum Christus ipsos etiam elongatos per sanguinem suum propinquos reddidit. VERS. 19. « Εt clamaverunt ad Dominum. Deus æstimat clamorem non qui per vocis, sed per mentis affectum emittitur; quandoquidem Moyse etiam silente dixerit: Quid clamas ad me 73 ? VERS. 20. Misit Verbum suum. › Quid hoc manifestius ad demonstrandam Salva- toris incarnationem? Missum enim intelligit Ver- rs Joan. vi, 97. * Exod. xiv, 15. FRAGMENTA IN PSALMOS. PSALMUS CVI.

bum incarnatum, quod ait : Qui me suscipit, susci- pit eum qui me misit ". Hic dum genus nostrum curaret, de interitionibus scilicet peccatorum nos liberavit. Interitus enim universi hominis sunt peccata. Quoniam si quis templum Dei violaverit, perdet eum Deus. VERS. 23. « Qui descendunt in mare. » Hoc loco mare intelligere oportet vitam nostram, naves Ecclesias: de quibus Deus talia ad Job ait : Omne autem navigans conveniens non ferent pellem vnam caudæ ejus : et in navigiis piscatorun caput ejus **. Intelligit autem diabolum, quomodo nimi- rum omnis hominum industria circa ipsum eluda- tur, ita ut neque pellem caudæ ejus ferre vel susti- nere valeant: verumtamen ipsum caput ejus, sci- licet idololatriam, quæ omnis nequitiæ ipsius caput exstitit, in navibus Ecclesiarum apostoli interfece- runt. Hi operationem in aquis multis, id est in multitudine hominum salutem præstiterunt. Cæte- rum Dei quoque opera viderunt, id est creaturas et mirabilia, id est signa, quæ salutem nostram dispensans posuit in profundo, hoc est in sapien- tia : cum qua Deus res nostras administrat. Pro- fundum enim est Dei sapientia, propter suam in- comprehensibilitatem et immensitatem. Intelligit tentationes (iis enim scatet vita humana) : illas autem suscitat spiritus procelle, scilicet spiritus adver- sarius; non tamen ex privata sua auctoritate, sed Deo hoc ad justorum exercitationem ac manifesta- tionem permittente. Cæterum Deus ipsemet hoc declarat, quando permisit diabolo ut Jobum ten- taret. Pulchre autem tentationes vocavit fluctus; quandoquidem sicut tranquillitas post fluctus, ita post tentationes pax succedit. VERS. 26. Ascendunt usque ad cœlos. › Mala autem hoc loco non vitia, sed afflictiones intelligit. Unde Amios ait : Si erit malitia in civitate quam Dominus non fecit 76 ? intelligens castigationes quas Dominus ad correctionem hominibus infligit. In his anima necessario tabescebat. Quod enim est auro ignis, hoc animabus sunt tentationes, quæ ipsas tabescere faciunt, non ut corrumpantur, sed ut appareat quantum splendoris habeant. Tenta- tiones enim arguunt virtutes hominum. Quapropter Dominus dixit : Orate ut non intretis in tentatio- nem ". Quin et Petrus in tantum turbatus et con- quassatus fuit tentatione negationis, ut de Domino diceret : Non novi hominem hunc 78. Ebrii autem proprium est non novisse, etiam alioqui notum. Tunc etiam omnis ejus sapientia absorpta fuit. VERS. 28. Et clamaverunt ad Dominum. › Igitur quemadmodum naturæ in tempestate om- nem ipsorum industriam et artem superante per invocationem Dei salvantur; ita oportet eos qui Α σαρκωθέντα λέγει, τὸν λέγοντα· ῾Ο ἐμὲ δεχόμενος, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με. Οσπερ ἡμῶν τὴ γένος ἰασάμενος, ἐκ τῶν διαφθορῶν ἡμᾶς δηλαδή τῶν ἁμαρτημάτων ἐῤῥύσατο. Φθορὰ γὰρ παντὸς ἀν- θρώπου τὰ ἁμαρτήματα. Ἐπειδὴ εἴ τις τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθερεί τοῦτον ὁ Θεός. " 6. • Οἱ καταβαίνοντες εἰς θάλασσαν. Ἐνταῦθα θάλασσαν νοῆσαι χρὴ τὸν βίον τὸν ἡμέτε- ρον, πλοῖα τὰς Ἐκκλησίας· περὶ ὧν ὁ Θεὸς τοιαῦτα πρὸς τὸν Ἰὼβ διαλέγεται· Πᾶν δὲ πλωτὸν συνελθὸν οὐ μὴ ἐνέγκωσι βύρσαν μίαν οὐρᾶς αὐτοῦ· καὶ ἐν πλοίοις αλιέων κεφαλὴ αὐτοῦ. Λέγει δὲ τὸν διά βολον, ὡς πρὸς αὐτὸν πᾶσα μὲν ἀνθρώπων ἡττᾶται μηχανή, ὥστε μηδὲ βύρσαν οὐρᾶς αὐτοῦ βαστάζειν ἢ ὑφίστασθαι· ἀλλ' ὅμως αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν, δηλαδή τὴν εἰδωλολατρίαν, ἥτις πάσης αὐτοῦ τῆς πονηρίας ὑπῆρχε κεφάλαιον, ἐν τοῖς πλοίοις τῶν Ἐκκλησιῶν ἐνέκρωσαν οἱ ἀπόστολοι. Οὗτοι ἐργασίαν ἐν ὕδασι πολλοῖς, ἐν τῷ πλήθει δηλαδὴ τὴν τῶν ἀνθρώπων σωτηρίαν πεποίηνται. Ιδοσαν δὲ καὶ τοῦ Θεοῦ τὰ ἔρ γα, τουτέστι τὰ δημιουργήματα καὶ τὰ θαυμάσια, δηλαδὴ τὰ σημεῖα, ὅσα τὴν σωτηρίαν οἰκονομῶν τὴν ἡμετέραν ἔθετο ἐν τῷ βυθῷ, τουτέστιν ἐν τῇ σοφίᾳ· μεθ᾿ ἧς ὁ Θεὸς οἰκονομεῖ τὰ ἡμέτερα. Βάθος γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, διὰ τὸ ἀνείκαστον αὐτῆς καὶ ἀμέσ τρητον. Τοὺς πειρασμούς λέγει (γέμει γὰρ αὐτῶν ὁ βίος ὁ ἀνθρώπινος)· ἐγείρει δὲ αὐτοὺς καὶ τὸ πνεῦ μα τῆς καταιγίδος, δηλαδὴ τὸ πνεῦμα τὸ ἀντικείμε· νον· οὐ μὴν ἀπὸ τῆς οἴκοθεν ἐξουσίας, ἐπιτρέψαντος δὲ τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν τῶν δικαίων γυμνασίαν καὶ φαν νέρωσιν· δηλοῖ δὲ αὐτὸς ὁ Θεὸς [ἡνίκα] τῷ διαβόλῳ πειρᾶσαι τὸν Ἰὼβ ἐπιτρέψας. Καλῶς δὲ κύματα τοὺς πειρασμοὺς ἐκάλεσεν· ἐπειδὴ καθάπερ γα- λήνη τὰ κύματα, οὕτως καὶ τοὺς πειρασμούς εἰρήνη διαδέχεται. • Αναβαίνουσιν ἕως τῶν οὐρανῶν. » Τὰ κακὰ δὲ ἐνταῦθα οὐ φαῦλα, ἀλλὰ τὰ κακωτικά λέγει. "Οθεν ᾿Αμώς φησιν· Εἰ ἔσται κακία ἐν πό- λει ἣν Κύριος οὐκ ἐποίησε; τὰς παιδείας λέγων ἃς ἐπιφέρει τοῖς ἀνθρώποις εἰς διόρθωσιν. Εν τού τοις ἡ ψυχὴ ἀναγκαίως ετήκετο. Ὅπερ γάρ ἐστι τῷ χρυσίῳ τὸ πῦρ, τοῦτο ταῖς ψυχαῖς οἱ πειρασμοί τυγχάνουσι, τήκοντες αὐτὰς, οὐχ ὥστε διαφθαρήναι, ἀλλ᾿ ὥστε φανερωθῆναι πῶς λαμπρότητος ἔχουσι. Ελέγχουσι γὰρ οἱ πειρασμοὶ τὰς ἀνθρώπων δυνά μεις. Διόπερ ὁ Κύριος ἔλεγε• Προσεύχεσθε μὴ εἰσ· ελθεῖν εἰς πειρασμόν. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ Πέτρος εἰς τοσοῦτον ἐταράχθη καὶ ἐσαλεύθη τῷ πειρασμῷ τῆς ἀρνήσεως, ὥστε περὶ τοῦ Κυρίου λέγειν· Οὐκ οἶδα τὸν ἄνθρωπον τοῦτον. Μεθύοντος δὲ ἴδιον οὐκ εἰδέ ναι καὶ τὸν τυχόντα γνώριμον. Τότε καὶ πᾶσα αὐτοῦ σοφία κατεπόθη. • Καὶ ἐκέκραξαν πρὸς Κύριον. ο Οὐκοῦν καθάπερ οἱ ναῦται ὑπὸ χειμῶνος ἀπόλη φθέντες πάσης τέχνης καὶ ἐπινοίας κρείττονος διὰ τῆς εἰς τὸν Θεὸν ἐπικλήσεως σώζονται· οὕτω χρὴ καὶ * Matth. 1x, 37. * Job xL, 26. 76 Amos 113, 77 Matth. xxvi, 41. το Matth. xxvΙ, 72. HESYCHII PRESBYTERI

τοὺς πειραζομένους οἰκείᾳ μὲν δυνάμει μη θαρ- ῥεῖν, μόνῃ δὲ τῇ πρὸς τὸν Θεὸν πεποιθήσει χρῆ- σθαι. • Καὶ εὐφράνθησαν, ὅτι ἡσύχασαν. Ἐπειδὴ τὸ εὐαγγελικὸν, καθάπερ ἔφημεν, ηνί ξατο κήρυγμα, ἀναγκαίως Ἐκκλησίας ᾐνίξατο, οὐ λαοῦ, μήποτε δόξῃς τὴν Συναγωγὴν λέγεσθαι, λαῶν δὲ τῶν ἐθνῶν ἐμνημόνευσεν· ἐν οἷς καὶ καθέδρα πρεσβυτέρων, αἰνούντων τὸν Θεὸν ταῖς διδασκαλικαῖς γλώσσαις· περὶ ὧν Παῦλος ἔλεγεν· Οι πρεσβύτεροι διπλῆς τιμῆς ἀξιούσθωσαν· μάλιστα οἱ κοπιῶν. τες ἐν λόγῳ καὶ διδασκαλία. • Εθετο ποταμοὺς εἰς ἔρημον. » Την παρ' Ελλησιν ἐνταῦθα σοφίαν ηνίξατο. Εζή- λουν γὰρ ποταμούς διὰ τὴν ῥέουσαν γλώτταν φιλό σοφοι, καὶ σοφισταί, καὶ ῥήτορες· ἀλλ' ἔρημον τού- τοις ἐλέγξας αὐτῶν τὸ ψεῦδος καὶ πεπλασμένον, ἔθετο καὶ τὰς διεξόδους τῶν λόγων (τούτους γὰρ διά τὴν βιαίαν ὁρμὴν προσηγόρευσεν ὕδατα) εἰς δί- ψαν. Ακυρώσας γὰρ αὐτῶν τὴν χρῆσιν μετα- βέβληκεν. • Την καρποφόρον εἰς ἄλμην. » Τοῦτο σαφῶς εἰς τὴν Ἰουδαίαν γῆν καρποφόρον γινομένην διὰ τοὺς ἐξ αὐτῆς προφήτας καὶ τοὺς διο καίους εἴρηται, ἥτις εἰς ἅλμην ἀπὸ κακίας τῶν ἐν αὐτῇ κατοικούντων Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, καὶ πάντων τῶν ἀσεβησάντων εἰς Χριστὸν μεταβέ βληται. Οὐκέτι γὰρ ἐν αὐτοῖς ἱερεὺς, οὐ προφή- της· ἀλλ᾽ οὐδὲ καρπὸς ἕτερος τῆς ἀρχαίας πολιτείας εὑρίσκεται. • Εθετο ἔρημον εἰς λίμνας ὑδάτων. Εἰπὼν ὅσα τοῖς ἀπίστοις Ἕλλησιν, ἔτι δὴ καὶ Ἰου δαίοις ἔμελλε συμβαίνειν (ἔβλεπε γὰρ αὐτὰ τοῖς ὀφ- θαλμοῖς τοῦ πνεύματος), ἰδοὺ νῦν τὰ περὶ τῆς Έχε κλησίας συμφώνως τῷ Ησαΐᾳ ἐκτίθεται· φησὶ γὰρ κἀκεῖνος· Θήσω τὴν ἔρημον εἰς ἔλη, καὶ τὴν διψώ σαν γῆν εἰς ὑδραγωγούς. Οὗτος δὲ λίμνην ὑδάτων τὰς κολυμβήθρας ἐνόησε τοῦ βαπτίσματος· ὥσπερ αὐτὰς καὶ Σολομῶν ἐν τοῖς Ασμασιν, ἡνίκα τὸν Χριστὸν πρὸς τὴν ἑαυτοῦ νύμφην εἰσήγαγε την Εκ- κλησίαν λέγοντα· οἱ ὀφθαλμοί σου ὡς λίμναι ἐν Εσεβῶν ἐν πύλαις θυγατρὸς πολλῶν· θυγατέρα πολλῶν τὴν Ἐκκλησίαν νενοηκώς· οὐ γὰρ μόνων τῶν ἀποστόλων, ἀλλὰ καὶ προφητῶν θυγάτηρ ἐγένετο. Οὐκ ἦν δὲ ἐν αὐτῇ πρότερον Λόγος Θεοῦ, νῦν δὲ τοσοῦτον πλουτεῖ· ὥστε εἰς πᾶσαν αὐτῆς τὴν οἰκου μένην διαβαίνειν τὰ δόγματα· ἐν οἷς φυτευθῆναι μα κάριον. Ξύλον γάρ τι εὑρίσκεται ἐν καιρῷ τὸν καρ- πὸν ποιοῦν, καὶ μήποτε τὸ φύλλον ἀποβάλλον, ὡς ἐν τοῖς προοιμίοις τῶν Ψαλμῶν ἀναγέγραπται. • Καὶ συνεστήσαντο πόλεις κατοικεσίας. » Οὐ πόλιν, ἀλλὰ πόλεις. Διαφόρους γὰρ πολιτείας ὁ ἐξ ἐθνῶν λαὸς ἔχει, ἐν οἷς κατοικίαι τῶν ἀρετῶν, πἵτινες τὸν ἔσωθεν ἡμῶν ἄνθρωπον σκέπουσι, χέο κτηται. A tentantur propriæ quidem virtuti minime fidere, sed sola Dei fiducia niti. 17. VERS. 30. Et lætati sunt, quia siluerunt. › . Quandoquidem, uti dicebamus, evangelica prae dicatio fuerat insinuata, necessario etiam Ecclesias innuit, non populi, ne forte putes Synagogam in- telligi, sed populorum, id est gentium, mentionem fecit : in quibus etiam est cathedra seniorum, lin- guis doctrinalibus laudantium Deum : de quibus Paulus ait : Presbyteri duplici honore digni habean- tur; maxime qui laborant in verbo et doctrina ". VERS. 33. Posuit flumina in desertum. › Græcorum hic innuit sapientiam. Philosophi enim sophistæque ac rhetores ob linguæ affluentiam fuvios aemulabantur : sed ipsorum mendacium ac fictionem arguens desertum illis posuit et exitus sermonum (hos enim propter vehementem impe- tum aquas appellavit) in sitim. Illorum enim usum abrogans immutavit. VERS. 54. « Terram fructiferam in salsuginem. » Hoc perspicue dictum est in terram Judæam fructiferam propter prophetas et justos ex illa oriundos, quæ in salsuginem commutata est a mali- tia inhabitantium in ea Scribarum ac Pharisæo- rum, et omnium erga Christum impiorum. Non amplius enim in illis sacerdos, non propheta; sed neque fructus alius antiquæ reipublicæ reperitur. VERS. 35. « Posuit desertum in stagna aqua- Cum dixisset illa quæ incredulis gentibus et quæ insuper Judais eventura erant (illa enim spiritali- bus oculis cernebat), ecce nunc ea quæ ad Eccle- siam pertinent conformiter cum Isaia exponit; nam et ille ait Ponam desertum in paludes, et si- tientem terram in aquæductus *. Hic autem stagnum aquarum fontes baptismalis sive baptisteria intel- lexit; prout etiam Salomon in Canticis, quando Christum ad sponsam suam Ecclesiam introduxit dicentem: Oculi tui tanquam stagna in Esebon in portis filiæ multorum 81; filiam multorum Ecclesiam intelligens siquidem non solorum apostolorum, sed etiam prophetarum filia exstitit. Verum non erat in ea prius Verbum Dei, sed nunc illud possi- det; ita ut omnem terrarum orbem ejus dogmata penetrent; in quibus institutum esse beatum est. Talis enim reperitur lignum quod in tempore fru- ctum facit, et cui nunquam folium decidit, ut in principiis Psalmorum scriptum est. Et constituerunt civitates habita- VERS. 36. Ο tionis. > Non civitatem, sed civitates. Diversas enim res- publicas habet populus ex gentibus, in quibus possi- det virtutum habitationes, quæ interiorem nostrum hominem protegunt. 79 | Tim. v, 80 Isa. xL1, 18. 81 Cant. VII, 4. rum. > FRAGMENTA IN PSALMOS.

VERS. 37. Et seminaverunt agros. › Ager siquidem est philosophia illa quæ ad regnum coelorum adducit. Sic enim ait Dominus : Simile est reynum cœlorum thesauro abscondito in agro : quem qui invenit homo abscondit, et præ gaudio illius vadit et vendit universa quæ habet, et emit agrum il- lum 8. Idem per parabolam operariorum mercede conductorum ostendit esse vineam 83; fructum vero geniminis tam tricesimum quam sexagesimum et centesimum ** cos referre clarum est qui Christi philosophiam excolunt, et virtutes in ea plan- tant. VERS. 38. Et benedixit cos, et multiplicati Scilicet ex duodecim vel forte septuaginta in tria millia, deinde quinque, deinde in tot centena millia quot videmus profecerunt; quæ uti par est ju- menta apostolorum appellavit, utpote ab ipsis in- stituta. VERS. 40. 4 Edusa est contemptio super prin- cipes eorum. » Qui nempe martyres ad impietatem instigabant. Illis enim instantibus zelo fidei, principum con- temptio, id est despectio ac vilitas, effusa est, et exundavit. Impiorum principum propositum non erat via ; neque enim per Christum ambulabant, qui erat revera via, et veritas, et vita. Quapropter scopus eorum erat invius : siquidem spinis impie talis ac tribulis opplebatur : in quo Deus ipsos – decepit. Existimantes enim se per martyrum cæ- dem jam dilatatam ac currentem fidem incisuros, aberrarunt; quandoquidem ipsi ad gloriam et incre- mentum mysterii zelus martyrum exstiterit. VERS. 41. ‹ Et adjuvit pauperem de inopia. › Pauperem, id est, populum qui persecutionem patiebatur. Pauper enim erat qui nullum babebat in hominibus præsidium : verum ex hac pauper- tate ipsi opem tulit. Cum hominum favorem minine haberet, sed omnes, tam populi quam reges et principes, ipsum oppugnarent, Deus erat ei adju- tor: in quo etiam omnes inimicos superavit. • Et posuit sicut oves familias. Congregationes martyrum appellavit; quando- D `quidem ex variis facinoribus generosis vel meritis exstiterint. Hos tanquam oves posuit, mortem ipsorum pro sacrificio suscipiens. VERS. 43. Quis sapiens et custodiet hæc? › Uno sapiente ista custodiente multa per ipsum scientia cognitioque exsistit. Tu igitur cum scias. ipsum legis custodem appellasse sapientem, si sa- pientiam desideres, legem operare: actio enim proficua est intelligentibus. Haud parvum autem hinc emanat emolumentum, quandoquidem te le- gem custodiente reliqui misericordias Domini in- tellecturi sint. • Καὶ ἔσπειραν ἀγρούς. » Αγρὸς μὲν οὖν ἐστιν ἡ φιλοσοφία ἡ πρὸς τὴν βασι λείαν τῶν οὐρανῶν ἀπάγουσα. Φησὶ γὰρ οὕτως ὁ Κύριος 'Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ ἐν ἀγρῷ κεκρυμμένῳ· ὃν εὑρὼν ἄνθρω πος έκρυψε, καὶ ἀπὸ τῆς χαρᾶς αὐτοῦ ὑπάγει καὶ πωλεῖ πάντα ὅσα ἔχει, καὶ ἀγοράζει τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. Τὴν αὐτὴν καὶ ἀμπελῶνα διὰ τῆς παραβολῆς τῶν ἐργατῶν τῶν μισθωθέντων έδειξε . καρπὸν δὲ γεννήματος τὸν ἐν τριάκοντα καὶ ἐν ἑξή- κοντα καὶ ἑκατὸν εὔδηλον ὡς γεωργοῦσιν οἱ τὴν ἐν Χριστῷ φιλοσοφίαν μελετήσαντες, καὶ ἀρετὰς ἐν αὐτ τῇ καταφυτεύσαντες. • Καὶ εὐλόγησεν αὐτούς, καὶ ἐπληθύνθησαν. » Ἀπὸ γὰρ δώδεκα ἡ τυχὸν ἑβδομήκοντα εἰς χιλιά δας τρεῖς, εἶτα πέντε, εἶτα μυρίας ὅσας ὁρῶμεν προέκοψαν· οὔστινας κτήνη τῶν ἀποστόλων εἰκό τως, ὡς ὑπ' αὐτῶν μαθητευθέντας, ἐκάλεσεν. • Ἐξεχύθη ἐξουδένωσις ἐπ' ἄρχοντας αὐτῶν. » Τοὺς ἀσεβεῖν προτρεπομένους τους μάρτυρας. Ενισταμένων γὰρ αὐτῶν τῷ ζήλῳ τῆς πίστεως, ἡ τῶν ἀρχόντων ἐξουδένωσις, τουτέστιν ὁ φαυλισμὸς καὶ ἡ εὐτέλεια, ἐξεχεῖτο, καὶ ἐπλεόναζεν. Οὐκ ἦν ὁδὸς ἡ τῶν ἀσεβῶν ἀρχόντων πρόθεσις· οὐδὲ γὰρ Χριστὴν τὴν ὄντως ὁδὸν, καὶ ζωὴν, καὶ ἀλήθειαν, ὧδευον. Διόπερ ἄβατος αὐτῶν ὁ σκοπὸς ὑπῆρχεν· ἀκανθῶν γὰρ τῶν ἐξ ἀσεβείας καὶ τριβόλων πεπλήρωτο· ἐν ᾗ ὁ Θεὸς αὐτοὺς ἐπλάνησεν. Οἰόμενοι γὰρ πλατυνο μένην τὴν πίστιν καὶ τρέχουσαν ἀνακύπτειν διὰ τῆς τῶν μαρτύρων ἀναιρέσεως, ἐπλανῶντο· ἐπειδὴ πρὸς δόξης αὐτῇ καὶ προκοπῆς τοῦ μυστηρίου ὁ ζῆλος τῶν μαρτύρων ἐγένετο. • Καὶ ἐβοήθησεν πένητι ἐκ πτωχείας. » Πένητι, τουτέστι, τῷ διωκομένῳ λαῷ. Πένης γὰρ ἦν οὐδεμίαν ἔχων ἐν ἀνθρώποις ἐπικουρίας ὕπαρξιν · ἀλλ᾽ ἐκ ταύτης αὐτῷ τῆς πτωχείας εβοήθησεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνθρώπων οὐκ εἶχε ροπήν, πάντες δὲ αὐτὸν ἐπολέμουν, δῆμοι καὶ βασιλεῖς καὶ ἄρχοντες, ὁ Θεὸς ἦν βοηθός· ἐφ᾽ ᾧ καὶ πάντας τοὺς πολέμους νε νίκηκεν. • Καὶ ἔθετο ὡς πρόβατα πατριᾶς. Τὰ συστήματα τῶν μαρτύρων ἐκάλεσεν· ἐπειδή- περ ἐκ διαφόρων ἐπιτηδευμάτων ἢ ἀξιωμάτων ἐτύγ χανον. Τούτους ὡς πρόβατα ἔθετο, τὸν θάνατον απ τῶν ἀντὶ θυσίας δεξάμενος. • Τίς σοφός, καὶ φυλάξει ταῦτα ; ν Ἑνὸς σοφοῦ ταῦτα φυλάττοντος πολλὴ σύνεσις δι' αὐτοῦ καὶ ἐπίγνωσις γίνεται. Σὺ τοίνυν μαθὼν ὅτι σοφὸν τὸν φύλακα τοῦ νόμου προσηγόρευσεν, εἰ σου φίας ἐπιθυμεῖς, ἐργάζου τὸν νόμον· προκοπὴ γὰρ τοῖς συνετοῖς ἡ πρᾶξις. Τὸ κέρδος δὲ οὐ μικρόν, ἐπειδὴ σοῦ τὸν νόμον φυλάττοντος ἕτεροι τὰ ἐλέη τοῦ Θεοῦ συνήσουσιν. sunt. > ** Matth. x11, 44. ss Matth. xx, 1. ** Matth. xIII, 8. HESYCHII PRESBYTERI

ΨΑΛΜΟΣ ΡΖ'. VERS. 1. • Canticum psalmi ipsi David. • ᾠδὴ ψαλμοῦ τῷ Δαυΐδ. Ὠδὴν ψαλμοῦ τὴν ἐν συνέσει δοξολογίαν λέγει· τοῦτο γὰρ καὶ τοῖς ἑξῆς δειχθήσεται. • Ετοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός. » Μακάριον ἑτοιμάζειν Θεῷ τὴν καρδίαν· ἕξει γὰρ αὐτὸν ὁ ἑτοιμάζων ἔνοικον. Ἐπειδὴ δὲ τὸν Λόγον ὁ Προφήτης δίεσωσεν, ἄρα διπλὴν αὐτῷ τὴν ἑτοιμα- σίαν προσφέρειν ὀφείλομεν. Καὶ καθάπερ οἱ βασιλέα μέλλοντες ὑποδέχεσθαι ἑτοιμάζουσι τὸν οἶκον, πρώ- τον μὲν ἐκκαθαίροντες, δεύτερον δὲ σκεύη ἐν αὐτῷ τὰ πρὸς τὴν χρείαν ἀποτιθέμενοι· οὕτω καὶ ἡμεῖς διπλῆν ἑτοιμασίαν τῷ Θεῷ παρασκευάζειν χρήζομεν· μίαν μὲν, καθαίροντες τὸν τῆς καρδίας ναόν· δεύτε μον δὲ, ἀρετὰς αὐτῇ καὶ πράξεις ἀγαθὰς ἐπεισφέ- ροντες. Οὕτω γὰρ ἡμῖν ὁ Θεὸς οὐκ ἐνδημήσει μό- νον, ἀλλὰ καὶ ἐγχρονίσει. Δόξαν ἑαυτοῦ ὁ Προφήτης τὸν Χριστὸν προσηγόρευσεν· ἐπειδή συμμόρφους ἡμᾶς τῆς δόξης τῆς οἰκείας, ἀναλαβὼν τὰ ἡμέτερα, πεποίηκεν. Ἐν τούτῳ τοίνυν ᾄδειν καὶ ψάλλειν φησί, τουτέστι, σὺν αινέσει δοξολογεῖν. Τί δὲ ἐν τῷ Χρι στῷ δοξολογεῖν καὶ ψάλλειν ; τὰ περὶ αὐτοῦ δηλονότι μυστήρια. • Εξεγέρθητι, ἡ δόξα μου. » Πόθεν; ἐκ τῶν ταπεινῶν τῆς ἀνθρωπότητος μυσ στηρίων, ἐκ τῶν νεκρῶν οὓς κατελθὼν ὁ Χριστὸς ἐπεσκέψατο· ἐκεῖθεν αὐτὸν ἐξαναστῆσαι, ἵνα καὶ ἀναληφθῇ, ὡς μελλόντων ἡμῶν κοινωνεῖν αὐτῷ τῆς δόξης τῆς εἰς οὐρανοὺς βούλεται. Οὐδὲ γὰρ μένον συνήγειρεν ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ συνεκάθισεν ἐν δεξιᾷ ἑαυτοῦ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. Παλαιὰν ἐνταῦθα καὶ Καινὴν Διαθήκην ἐξεγερθῆναι, εἰς τὰς περὶ Θεοῦ μαρτυρίας παρακαλεῖ, ὥστε δι' αὐτῶν πιστευθῆναι τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀνάστασιν. Ἡ μὲν γὰρ προλέγει τοὺς καιροὺς καὶ τοὺς τόπους· ἡ δὲ ἐπὶ τῆς ἱστορίας τὰ προλεχθέντα δείκνυσιν. • Εξεγερθήσομαι όρθρου. » Απόκρισιν εἰσήγαγε τοῦ Χριστοῦ τῇ δεήσει τοῦ Προφήτου συμβαίνουσαν· ὁ μὲν γὰρ αὐτὸν ἐξεγερ θῆναι ἱκέτευσεν εἰπὼν, Εξεγέρθητι, ἡ δόξα μου. Ὁ δὲ καὶ τὸν καιρὸν,καθ᾽ ἂν οἰκονομεῖν μέλλει τοῦτο, κατήγγειλεν· Εξεγερθήσομαι γὰρ, φησὶν, ὄρθρου. Ἐξ αὐτῆς λέξεως τὸ τῷ Λουκῇ περὶ τῆς ἀναστάσεως ἱστορημένον φθεγξάμενος · Ορθρου βα θέος ἦλθον γυναῖκες ἐπὶ τὸ μνῆμα, φέρουσαι δ ἡτοίμασαν ἀρώματα· οἷς καὶ τὰ ἄλλα τῆς ἀνα- στάσεως τοῦ Σωτῆρος ἐπήγαγεν. • ῞Οτι μέγα ἐπάνω τῶν οὐρανῶν. ο Ελεος καὶ ἀλήθεια τῆς οἰκονομίας τοῦ Χριστοῦ τὸ μυστήριον· ὥστε τὸν Προφήτην τοῦτον ἀλλαχόσε λέγει· Ελεος καὶ ἀλήθεια συνήντησαν. Εἰς ἐν γὰρ ἡ τοῦ Χριστοῦ θεότης καὶ ἀνθρωπότης τῇ τοῦ λόγου σαρκώσει κατήντησαν. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἔλεος ἀρ μόττει τῇ τοῦ σαρκωθέντος λόγου θεότητι (αὐτὴ γὰρ τὸ πλάσμα τὸ οἰκεῖον ἐλέησεν, ἡ ἀλήθεια δὲ τῇ παρ Canticum psalmi vocat collaudationem in scien- tia hoc enim etiam per sequentia demonstra- bitur. VERS. 2. « Paratum cor meum, Deus. » Beatum est præparare cor Deo : nam qui hoc parat habebit ipsum incolam. Cum autem Pro- pheta Verbum hoc servaverit, utique duplicem ei preparationem afferre debemus. Et quemadmo- dum illi qui regem hospitio excepturi sunt do- mum parant, primum quidem eam expurgantes, deinde vero vasa ad usum necessaria in eadem collocantes; sic etiam nos duplicem preparatio- nem Deo exhibere debemus: unam quidem tem- plum cordis emundando; alteram vero virtutes a probas actiones illi inferendo. Sic enim Deus non solum ad nos diversabitur, verum etiam in nobis commorabitur. Gloriam suam hic Propheta Chri- stum appellavit; quandoquidem cum nostra as- sumpsit, conformes nos gloriæ suæ reddidit. In eo igitur cantandum et psallendum ait, id est, cum laude celebrandum. Quid porro in Christo celebrandum et psallendum? utique mysteria ipsius. VERS. 5. • Exsurge, gloria mea. Unde? Ex humilibus humanitatis mysteriis, ex ipsis mortuis quos descendens Christus visitave- rat : inde vult ipsum exsurgere, ut etiam ascendat, quo et nos quoque cœlestis ejus gloriæ participes evadamus. Non solum enim nos consuscitavit, sed etiam consedere fecit in dextera sua in coelestibus. Provocat hoc loco Vetus ac Novum Testamentum, ut exsurgat ad testimonia de Deo proferenda, ut per ea Christi resurrectio confirmetur. Illud enim prædicit tempora et loca; hoc vero in historia quæ prædicta fuerant ostendit. • Exsurgam diluculo. › Responsionem Christi introduxit Prophetæ pe- titioni congruentem : hic enim illum rogaverat, ut exsurgeret dicens, Exsurge, gloria mea. Ipse autem etiam tempus annuntiavit, quo istud erat dispen- saturos : Exsurgam enim, inquit, diluculo. Iisdem D fere verbis quibus Lucas historiam resurrectionis commemorat dicens: Valde diluculo venerunt mu- lieres ad monumentum, portantes quæ paraverant aromala : quibus etiam reliqua de resurrectionę Salvatoris subjunxit. VERS 5. • Quia magna est super carlos. Misericordia et veritas sunt dispensationis Christò mysterium; ita ut Propheta etiam alibi dicat : Misericordia et veritas obviaverunt **. Per Verbi enim incarnationem Christi divinitas et humani tas in unum convenerunt. Verumtamen misericor- dia quidem incarnati Verbi divinitati congruit (ipsa enim figmenti sui miserta fuit), veritas vero 68 Luc. xxiv, 1. 86 Psal. Lxxx,11. FRAGMENTA IN PSALMOS. PSALMUS CVII.

carni (Siquidem non secundum imaginationem, ut quidam hæretici sentiunt, sed secundum verita- tem Deus Verbum carnem assumpsit.) Hoc enim ad explicationem et confirmationem David iterum dixit, Veritas de terra orta est 87, humanitatem Do- mini intelligens; quæ de terra nostra, scilicet hu- manæ naturæ, orta est. Magna igitur supra cœlos est Christi divinitas propter gloriam, qua a propriis virtutibus glorificatus fuit: in terra enim minime noscebatur, et carne obumbrabatur. VERS. 6. • Exaltare super coelos, Deus. D Viden' ut David Christi ascensionem prædi- cens, prius nubium fecerit mentionem? Ecce enim etiam nunc quid simile proponitur, nempe ut exaltetur Deus super cœlos celebratus; licet sem- per in sublimibus exsistat, uti ait Isaias: Sanclus Dominus qui in altis habitat **. David vero sic: Tu solus Allissimus super omnem terram s. Verum- tamen exaltationem vocat Unigeniti cum carne in cœlos ascensum. VERS. 7. < Ut liberentur dilecti tui. Dilecti Dei sunt illi homines qui per ejus in ge- nus nostrum dilectionem servati sunt, quos etiam in coelum exaltatus ab antiqua captivitate libera- vit; quemadmodum Paulus ait: Ascendens in altum captivam duxit captivitatem, dedit dona homini - bus . Dexteram vero Dei non quis aberraverit Spiritum sanctum intelligens; quandoquidem hic quoque Dei digitus nominatur, quippe Trinitate unam substantiam et virtutem et operationem ha- hente. Rogat igitur propheta ut nos salvemur et a Spiritu exaudiamur, quo spiritales gratiæque inde promanantis participes evadamus. Prædicta enim rogat ex communi hominum persona. VERS. 8. « Deus locutus est in sancto suo. Christus nempe in choro apostolorum. Hoc vero sequentia declarant, in quibus descripsit Dominum ex tempore petitioni Prophete respondentem. Hisce nominibus designat donum Spiritus : quod quidem vallis est tabernaculorum, scilicet Ecclesiarum; quandoquidem spiritalium aquarum congregatio- nem, baptismatis, inquam, in valle hac spiritu sup- peditante possideant. De quo alibi David ait, Et valles abundabunt frumento "; cum hic sit salutis nostræ fructus. Cæterum Sicima interpretatur hu- meratio, id est excellentia : hoc enim bumerus in divina Scriptura significat; unde de Saule ait, Ab humero et supra excelsus s. Quid autem Spiritu sublimius? vel qualis celsitudo par aut æqualis re- periri possit muneri isti, quod Christus exaltatus distribuit? Sed et metitur, id est, ad mensuram dividit. Nam unicuique manifestatio Spiritus tri- buitur prout conducit. VERS. 10. Moab lebes spei meæ. › 12. 89 Isaiæ XXIII, b Α κί. (Οὐδὲ γὰρ κατὰ φαντασίαν, ὥς τινες τῶν αἱρε τικῶν δοκοῦσιν, ἀλλὰ κατ' ἀλήθειαν ὁ Θεὸς Λόγος σεσάρκωται. ) Τοῦτο γὰρ εἰς ἔρμηνείαν καὶ σύστα σιν ὁ Δαβὶδ πάλιν ἔλεγεν, Ἡ ἀλήθεια ἐκ τῆς τῆς ἀνέτειλε, τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Κυρίου λέγων· τὴν ἀπὸ τῆς ἡμετέρας γῆς, δηλαδή τῆς ἀνθρωπί νης φύσεως, ἀνατείλασαν. Μέγα τοίνυν ἐπάνω των οὐρανῶν ἡ τοῦ Χριστοῦ θεότης διὰ τὴν δόξαν, ἣν παρὰ τῶν οἰκείων δυνάμεων ἐδοξάζετο· ἐπὶ γῆς γὰρ ἡγνοεῖτο, καὶ τῇ σαρκὶ συνεσκιάζετο. • Υψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανούς, ὁ Θεός. » θεωρεῖς ὅτι τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀνάληψιν ὁ Δαδιά προφητεύων, τῶν νεφελῶν ἔμπροσθεν εμνημόνευ σεν ; Ἰδοὺ γὰρ καὶ νῦν ὅμοιον ὑποτίθεται, ὑψωθή ναι τὸν Θεὸν ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς πρεσβευόμενος· και τοι διαπαντὸς ἐν ὑψηλοῖς ὄντα, καθά φησιν ὁ Ἡσαΐας· Αγιος Κύριος ὁ ἐν ὑψηλοῖς κατοικῶν. Καὶ Δαδιδ δὲ οὕτως· Σὺ μόνος ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Αλλ' ὕψωσιν ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς τοῦ Θεοῦ, καλεῖ τὴν εἰς οὐρανὸν τοῦ Μονογενούς μετὰ σαρκὸς ἄνοδων. • Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. » Αγαπητοὶ τοῦ Θεοῦ οἱ σωθέντες αὐτοῦ διὰ τῆς ἀγάπης τῆς πρὸς τὸ γένος τὸ ἡμέτερον ἄνθρωποι· οὔσπερ καὶ ἀνυψωθεὶς εἰς οὐρανὸν ἀπὸ τῆς ἀρχαίας αἰχμαλωσίας ἐῤῥύσατο· καθά φησιν ὁ Παῦλος, Ανα- βὰς εἰς ὕψος ήχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν, ἔδωκε δόματα ἐν ἀνθρώποις. Δεξιὰν δὲ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἂν τις ἁμάρτοι τὸ Πνεῦμα προσαγορεύων τὸ ἅγιον ἐπειδὴ καὶ Θεοῦ δάκτυλος ὀνομάζεται, ὡς τῆς Τριά δος μίαν ἐχούσης οὐσίαν δύναμίν τε καὶ ἐνέργειαν. Σωθῆναι τοίνυν ἡμᾶς ὁ Προφήτης καὶ ἐπακουσθῆναι παρακαλεῖ τῷ Πνεύματι, ἵνα πνευματικοί γενώμεθα καὶ τῆς χάριτος τῆς ἐκεῖθεν κατερχομένης μέτοχοι. Ἀπὸ γὰρ κοινοῦ τῶν ἀνθρώπων προσώπου τὰ εἰ- ρημένα πρεσβεύεται. • Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Ὁ Χριστὸς ἐν τῷ χορῷ τῶν ἀποστόλων, εύδηλον. Δηλοῖ δὲ τὰ ἑπόμενα, ἐν οἷς τὸν Κύριον περὶ πόδα τῆς τοῦ Προφήτου δεήσεως ἀποκρινόμενον ἔγραψεν. Τούτοις τοῖς ὀνόμασι τὴν δωρεὰν χαρακτηρίζει του Πνεύματος· κοιλάδα μὲν τῶν σκηνῶν, τῶν Ἐκκλη σιῶν δηλονότι, τυγχάνουσαν· ἐπειδὴ τὴν τῶν νοητών ὑδάτων συναγωγήν, φημὶ δὴ τοῦ βαπτίσματος, ἐν τῇ κοιλάδι ταύτῃ τῇ χορηγίᾳ τῇ τοῦ Πνεύματος κέν κτηνται· περὶ οὗ ἀλλαχοῦ φησιν ὁ Δαβίδ, Καὶ οἱ κοιλάδες πληθυνοῦσι σῖτον· ἐπειδὴ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας ὁ καρπός. Σίκιμα δὲ ὠμίασις ἑρμηνεύεται, τουτέστιν ἐξοχή· τοῦτο γὰρ ὁ ὤμος παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ δηλοῖ· ὅθεν περὶ τοῦ Σαούλ φησιν, Υψηλός ὑπερωμίαν καὶ ἐπάνω. Τί δὲ τοῦ Πνεύματος υψη λότερον ; ἢ ποία τις υπεροχὴ κατὰ τὴν δωρεάν τὴν ἐκεῖθεν εὑρίσκεται, ἣν ὑψούμενος ὁ Χριστὸς διαμερί ζει ; 'Αλλὰ μὴν καὶ διαμετρεί, τουτέστι, πρὸς μέτρον διαιρεί. Εκάστῳ γὰρ ἡ φανέρωσις τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ συμφέρον δίδοται. • Μωαβ λέβης τῆς ἐλπίδος μου. 87 Psal. LXXXIV, » Reg. 1x, 2. 5. 89 Psal. LXXXII, 19. » Ephes. 17, 8. » Psal. Lõiv, 14. HESYCHII PRESBYTERI

• Εἰς τὸ τέλος ψαλμὸς τῷ Δαυΐδ. » VERS. 1. « In finem psalmus David. » Necessario præsentein psalmum inscripsit In f- jus psalmi scripta est; cujus os prius tanquam Διὰ τοῦ Μωάβ τὰ ἔθνη αινίττεται· λέβητα δὲ ἐλ- Α πίδος αὐτὰ καλεῖ, τουτέστι θερμαίνοντας καὶ ἀνα- ζωπυροῦντας τὴν εἰς αὐτὸν ἐλπίδα. Πῶς δὲ θερμαί νοντας ; τῷ νοητῷ πυρὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Πνεύμα- τος. Πυρὶ γὰρ ὁρᾷς τὸν λέβητα θερμαινόμενον. • Ἐπὶ τὴν Ἰδουμαίαν ἐκτενῶ τὸ ὑπόδημα. » Δείκνυσιν ὁ Χριστὸς ὅπως τὴν τῶν ἐθνῶν Ἐκκλη- σίαν ἔμπροσθεν ἐξ Ἰσραὴλ ὑποταγεῖσαν ἐποίησεν, ἐκτείνας καὶ μέχρις αὐτῶν τὸ ὑπόδημα, δηλαδὴ τὸ Εὐαγγέλιον· ὅπερ μηνύων Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής ἔλεγεν, ῎Ερχεται μετ' ἐμέ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λύ- σαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ. Οὔπω γὰρ εἶχε καιρὸν ἐκφρασθῆναι τὸ Εὐαγγέλιον. Οὕτω δὲ αὐτὸ καλεῖ καὶ Παῦλος· φησί γάρ· Υποδησά- μενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης. Διὰ τοῦτο τοίνυν αὐτῷ τοὺς ἀλλοφύλους, Β δηλαδὴ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ὁ Ἰησοῦς ὑπέταξε, καὶ ὡς ὑποταγέντας εἰς τὴν τοῦ Ἰσραήλ κληρονομίαν συνήγαγεν. • Τίς ἀπάξει με εἰς πόλιν περιοχής; » Πόλιν περιοχῆς τὴν Ἐκκλησίαν καλεῖ· ἐν ταύτῃ γὰρ ὅλα περιέχεται τοῦ Χριστοῦ τὰ μυστήρια· καὶ νόμος καὶ προφῆται διὰ τῆς αὐτῆς πολιτείας πε- ριέχονται. Τὴν αὐτὴν δὲ καὶ Ἰδουμαίαν καλεῖ. Μόνου τοῦ Χριστοῦ τὸν Ἰσραήλ πρὸς τὴν Ἐκκλη- σίαν ὁδηγῆσαι καθέστηκεν, ὃς ἀπώσατο τοὺς Ἰου δαίους ὡς εἰς αὐτὸν μὴ πιστεύσαντας· ἀλλ᾽ οὐ πάν- τας· οὐδὲ ἐξῆλθεν αὐτῶν ἐν ταῖς δυνάμεσιν· τουτο ἐστι, τοὺς ἐν αὐτοῖς δυνατούς, δηλαδὴ τοὺς μὴ πιο στεύσαντας, οὐκ ἀπέβαλε διὰ τοὺς πιστεύσαντας. • Δὸς ἡμῖν βοήθειαν ἐκ θλίψεως. » Βοήθειαν ἐκ θλίψεως τῷ λαῷ τῶν Ἰουδαίων πίστιν ἐξ ἀπιστίας πρεσβεύεται. Σωτηρίαν δὲ ἀνθρώπου τὴν ἐξ ἀνθρωπίνης διδασκαλίας προσδοκωμένην νόη- σον· οἷα τις ἦν ἡ τῶν Ἰουδαίων διδασκαλία. Πρὸς γὰρ τὸ αὐτοῖς δοκοῦν ἐγίνετο. Αναγκαίως τὸν ψαλμὸν Εἰς τὸ τέλος τὸν παρόντα ἔγραψεν· ἔχει γὰρ ὅσα τῷ τέλει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐνανθρωπήσεως, δηλαδὴ πρὸς αὐτῷ τῷ πάθει τῷ Δεσποτικῷ, πέπρακται· διόπερ καὶ τὸν ψαλμὸν ἐμελῴδησεν. Εἰκόνα γὰρ φέρειν τοῦ Χριστοῦ τὸν Δαβίδ ειρήκαμεν φθάσαντες. • Ο Θεὸς τὴν αἴνεσίν μου μή παρασιωπήσῃς. Τὸν Ἰούδαν αἰνίττεται· περὶ γὰρ αὐτοῦ τῆς ψαλμ ιδίας τὸ πλεῖστον τῆς προκειμμένης γέγραπται· οὗ τὸ στόμα πρότερον ὡς ἁμαρτωλοῦ, δεύτερον δὲ ὡς δολίου κατὰ τοῦ Κυρίου ἀνοιγῆναι εὑρήσομεν· ὡς γὰρ ἁμαρτωλὸς καὶ παράνομος τοῖς Ἰουδαίοις ἔλεγε· Τι θέλετέ μοι δοῦναι, κἀγὼ ὑμῖν παραδώσω αὐτ τόν ; ὡς δόλιος Χαῖρε, 'Ραββί, πρὸς Ἰησοῦν εἶπε, καὶ κατεφίλησεν αὐτόν· ἀῤῥαβώνα τοῖς λαμ- 5 άνουσι δεδωκώς τῆς προδοσίας τὸ φίλημα. • Ελάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ γλώσσῃ. Per Moab gentes insinuat lebetem vero spei ipsas vocat, id est calefacientes et resuscitantes spem in ipsum. Quomodo autem calefacientes? utique spiritali igne inoperationis Spiritus sancti. Lebetem enim vides igne calefieri. • In Idumeam extendam calceamentumn. Christus ostendit quomodo gentium Ecclesiam coram Israel sibi subjectam fecerit, usque ad illas quoque calceamentum suum extendens, id est Evan- gelium : quod insinuans Joannes Baptista dixit, Venit post me, cujus non sum dignus ut solvam ejus corrigiam calceamenti ". Nondum enim aderat tempus enuntiandi Evangelium. Sic vero etiam Paulus illud appellat, ait enim : Culceati pedes in præparationem Evangelii pacis . Idcirco igitur alienigenas, scilicet eos qui sunt ex gentibus, Jesus sibi subjecit, et tanquam subditos in Israelis hære- ditatem introduxit. VERS. 11. Quis adducet me in civitatem cir- cumstantia?, Civitatem circumstantiæ vocat Ecclesiam : in illa enim continentur universa Christi mysteria; et lex et prophetæ in eadem quoque politia compre- henduntur. Eamdem vero etiam appellat Idu- mæam. Constituit solius Christi esse Israelem ad- ducere ad Ecclesiam, qui Judæos repulit tanquam non credentes in eum; verum non omnes : neque egressus fuit in virtutibus eorum, id est, eos qui inter ipsos potentes erant, scilicet infideles, non repulit propter fideles. VERS. 13. « Da nobis auxilium de tribula- tione. > Auxilium de tribulatione populo Judæorum fidem ex infidelitate annuntiat. Salutem vero hominis intellige illam quæ ex humana doctrina exspectatur : qualis erat illa doctrina Judæorum : ad placitum enim ipsorum fiebat. nem : continet enim quæcunque Salvatoris nostri incarnationis fini acciderunt, scilicet ea quæ in ipsa Dominica passione gesta sunt: propter quam etiam hunc psalmum cecinit. Davidem enim Christi ima- ginem referre superius diximus. VERS. 2. Deus, laudem meam ne tacueris. › Judam insinuat; de ipso enim maxima pars bu- peccatoris, deinde vero tanquam dolosi contra Do- minum apertum fuisse reperiemus: nam tanquam peccator et iniquus Judæis dixerat: Quid vultis mi- hi dare, et ego vobis eum tradam ”? tanquam dolo- sus Ave Rabbi ad Jesum dixit, et osculatus est eum , osculum in signum proditionis donans capientibus eum. VERS. 3. Locuti sunt adversum me lingua. › 9 $ °³ Joan. 1, 27. "Ephes. vi, 15. es Matth. xxνι, 15. 96 ibid. 49. FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ ΡΗ'. PSALMUS CVIII.

Cum enim nullum haberent inimicitiæ vel odii A argumentum, oderunt tamen ipsum morti tradere volentes : et sermonibus odii circumdederunt, quando in synedrio aulæ Caiaphæ astantes falsos testes con- cilarunt. Locuti sunt autem adversus ipsum lingua - dolosa, quando summus sacerdos surgens dixit ad eum : Adjuro te per Deum vivum, ut dicas nobis, si tu es Christus Filius Dei ". Non enim ut discerent sed ut blasphemiæ crimen ipsi impengerent istius- modi sciscitabantur. VERS. 4. Pro eo ut diligerent me detrahebant mihi. › Equum enim erat ut ipsum diligerent, eo quod mor- bos eorum curasset, esurientes sæpenumero cìbas- set; verumtamen illa ipsa beneficentiæ pignora quæ exhibuerat ipsimet apud Pilatum traduxe- runt. VERS. 6. • Constitue super eum peccatorem. Quemadmodum Deus appellatus est justus, et ju- stitia gaudere perhibetur (Quoniam justus Dominus, et justitias dilexit 98; ita diabolus peccator est, ut- pote amans peccatum; et non solum ipse peccans, sed etiam peccatum admittentibus ducatum præ- bens. Hunc vult Judæ præficere, ut ipsi non secus atque demnonibus imperet; quandoquidem proditor ipsius æque ac illorum partis fuerit. ‹ Et diabolus stet a dextris ejus. › Non solum cum discipulus esset præceptorem prodidit, sed neque affectum pecuniæ prætexere c potuit nam Christus infirmitati ejus condescendens marsupium ipsi concrediderat, ita ut proditor ne- quaquam pecuniæ penuria laboraret. Vers. 8. ‹ Fiant dies ejus pauci. » Cum enim inauguratus esset ut in sæculum Apo- stolus foret sicut et cæteri apostoli, paucis diebus usque ad proditionem servavit dignitatem. VERS. 10. • Nutantes transferantur. » A divina enim cognitione nutantes, ab antiqua sua patria Hierosolymis exsules facti sunt; et ubique terrarum mendicant, locum habitationis minime reperientes quod proprium est mendicorum. VERS. 12. « Nec sit qui misereatur. Deo enim miseratore ipsos aversante et dicente: Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti ? D Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta *¸ Quis ipsorum amplius misereri, quis iis compati poterit ? VERS. 15. < Et dispereat de terra. Quali terra? utique viventium : de qua David ipse dixit : Credo videre bona Domini in terra viventium '. VERS. 16. • Pro eo quod non est recordatus facere misericordiam. › Οὐδεμίαν γὰρ ἔχοντες ἔχθρας ή μίσους ὑπόθεσ ἐμίσουν ὅμως αὐτὸν θανατῶσαι βουλόμενοι· καὶ γοις μίσους ἐκύκλωσαν, ἡνίκα ἐν τῷ συνεδρίῳ τῆς αὐλῆς τοῦ Καϊάφα περιστάντες ήγειραν ψευδομαρ τυρίας. Ἐλάλησαν δὲ κατ' αὐτοῦ γλώσσῃ δολία, ότι ὁ ἀρχιερεὺς ἀναστὰς ἔλεγε πρὸς αὐτόν· Εξορκίζω σε κατὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἵνα ἡμῖν εἴπῃς, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲ γὰρ βου λόμενοι μαθεῖν, ἀλλὰ βλασφημίας, ὡς ἐδόκουν, Εγκλη μα πλέξαι, τοιαῦτα ἐπυνθανον. • Αντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με ενδιέβαλλόν με. » Δίκαιον γὰρ αὐτὸν ἀγαπᾷν, ὑπὲρ ὧν αὐτῶν τὰς να σους ιάσατο, πεινῶντας πολλάκις έθρεψεν· ἀλλ' ἅτινα παρέσχεν εὐεργεσίας ενέχυρα αὐτοὶ πρὸς τὰ Πιλᾶτον διέβαλον. • Κατάστησον ἐπ' αὐτὸν ἁμαρτωλόν. » Ὥσπερ ὁ Θεὸς δίκαιος προσηγόρευται, και χαίρει δικαιοσύνῃ λέγεται (Δίκαιος γὰρ Κύριος, καὶ δε καιοσύνας ἡγάπησεν)· οὕτως ἁμαρτωλὸς ὁ διάδο λος, ὡς φιλαμαρτήμων· καὶ οὐ μόνον αὐτὸς ἁμαρ τάνων, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀνεχομένοις εἰσηγούμενος. Τοῦτον ἐπὶ τὸν Ἰούδαν καταστῆναι βούλεται, ώστε ἄρχειν αὐτοῦ καθάπερ καὶ τῶν δαιμόνων· ἐπειδ τῆς αὐτοῦ μερίδος καθάπερ ἐκείνων ὁ προδότης ἐγε νετο. • Καὶ διάβολος στήτω ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ. » Οὐ μόνον μαθητής ὢν προέδωκε τὸν διδάσκαλα ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς φιλαργυρίας προβαλέσθαι τὸ πάν ἠδύνατο· αὐτῷ γὰρ τὸ γλωσσόκομον ὁ Χρ στὸς συγκαταβαίνων αὐτοῦ τῇ ἀσθενείᾳ ἐπίστε σεν, ὥστε οὔτε ἐνδεὶς χρημάτων ὁ προδότης ἐτ χανε. • Γενηθήτωσαν αἱ ἡμέραι αὐτοῦ ὀλίγαι. » Χειροτονηθεὶς γὰρ δι' αἰῶνος ἀπόστολος ώστε καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι, ἡμέρας ὀλίγας τὰς μέρι τῆς προδοσίας ἐφύλαξε τὸ ἀξίωμα. • Σαλευόμενοι μεταναστήτωσαν. » Σαλευθέντες γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ γνώσεως, μ ανάσται τῆς ἀρχαίας Ἱερουσαλήμ τῆς ἐ πατρίδος ἐγένοντο· καὶ πανταχοῦ γῆς ἑπειτα τόπον οὐδαμοῦ κατοικίας εὑρίσκοντες· ὅπερ ἐπ τῶν ἴδιον, • Μηδέ γενηθήτω οικτίρμων. Θεοῦ γὰρ αὐτοὺς ἀποστραφέντος τοῦ οἰκτίσμος καὶ εἰπόντος · Ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγώ τέκνα σου, ὃν τρόπον ὄρνις ἐπισυνάγει τὰ πει - ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσετε Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Τις αυτές σ κτείρειν ἔτι, τίς συμπάσχειν ἔμελλεν ; • Καὶ ἐξολοθρευθείη ἐκ γῆς. Ποίας γῆς ; τῆς τῶν ζώντων· περὶ ἧς αὐτὸς ἐπι βιδ ἔλεγε· Πιστεύω τοῦ ἰδεῖν τὰ ἀγαθὰ Ειρήν ἐν γῇ ζώντων. • Ανθ᾽ ὧν οὐκ ἐμνήσθη ποιῆσαι ἔλεος. » Matth. xxv1, 63 98 Psal. x, 8. 9 Matth. xxi, 57. 1 Psal. xxvi,15 HESYCHII PRESBYTERI

Τίνι; δῆλον ὡς ἑαυτῷ· οὐδὲ γὰρ εἰς μετάνοιαν Α εἶδεν, ὅθεν ἐλέους τυχεῖν καὶ φιλανθρωπίας ἀπολαύ σαι ἡδύνατο. Ο δὲ ἑαυτὸν μὴ ἐλεήσας, πως παρὰ τοῦ Κριτοῦ ἐλεηθῆναι δύναται ; • Καὶ κατεδίωξεν ἄνθρωπον πένητα. » Πένης καὶ πτωχὸς ὁ Κύριος· ἐπειδὴ πλούσιος ὤν, ὑπὲρ ἡμῶν ἑπτώχευσεν· οὐ μόνον δὲ ἐπτώχευσεν, ἀλλὰ καὶ εἰς τοσοῦτον διὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀν- ηκοΐαν πένης ἐγένετο, ὥστε λέγειν· Αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ. Ὅπερ ἐστὶ πενίας ὑπερβαλλούσης ἀπόδειξις. • Καὶ κατανενυγμένον τῇ καρδίᾳ. » Ὁ δὲ αὐτὸς καὶ τῇ καρδίᾳ δι᾿ ἡμᾶς κατανενυγμέ- νος · διόπερ ἔλεγε· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου. • Καὶ ἠγάπησε κατάραν. Ποίαν τὴν τοῦ Μονογενούς ἤκουσεν, ἡνίκα τὴν προδοσίαν ἐμελέτησε λέγοντος· ῾Ο μὲν Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται· καλὸν ἦν αὐτῷ, εἰ οὐκ. ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος. • Καὶ οὐκ ἠθέλησεν εὐλογίαν. » Εὐλογίαν τὴν τῶν ἀποστόλων λέγει, ἢν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς ἐξεφώνησεν· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι, καθίσεσθε ἐπὶ δώδεκα θρό τους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραή.. • Καὶ ἐνεδύσατο κατάραν. » Ταῦτα γὰρ τοῦ ἀνθρώπου τυγχάνει τὰ ἐνδόσθια - ὥστε καὶ δυνάμεις τῆς ψυχῆς εἶναι τὰ μὲν ἔγκατα τὰς λογικὰς, ἐπειδὴ τὰ ἔγκατα οὐ τὴν αὐτὴν κατέχει τροφὴν, ἀλλὰ καὶ νῦν μὲν δέχεται, νῦν δὲ ἐκβάλλει · ὥσπερ καὶ οἱ λογισμοὶ οὐκ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἑστήκασι· συνεχῶς γὰρ μεταβάλλονται. Τὰ δὲ ὀστᾶ, τὰς πρα- κτικὰς, ὡς ἰσχυρά, νοήσωμεν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ μὲν ὕδωρ τοῖς ἐγκάτοις (ὡς ἐν ὑγρότητι τρεφομένοις) κατάλληλον, τὸ δὲ ἔλαιον τοῖς ὀστέοις (σφόδρα γὰρ χαίρει τῇ δι' ἐλαίου αλοιφῇ)· εἰκότως τὸ ὕδωρ τοῖς ἐγκάτοις, τὸ ἔλαιον τοῖς ὀστέοις ἀποδέδωκεν, ὡς δεῖ- ξαι ὅτιπερ αὐτῷ τὰ τῆς κατάρας ήρμοσεν, ὡς κατάλ- ληλον αὐτῇ πονηρίαν μεταδιώξαντι. • Καὶ σύ, Κύριε, ποίησον μετ᾿ ἐμοῦ. » Εἴρηται πολλάκις, ὅτι τῷ προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ ἁρμόττει τὰ ταπεινὰ διὰ τὴν ἀνθρωπότητα· ἀλλὰ D καὶ οὕτω τὰ ὑψηλὰ τοῖς ταπεινοῖς συνέζευκται. Εἰ- πὼν γὰρ, Ποίησον μετ᾿ ἐμοῦ, προσέθηκεν ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου, ἕνεκεν τῆς ἐμῆς ἀξίας. "Ονομα γὰρ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός· διόπερ καὶ, Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου λέγεται, ὡς ἴσος αὐτῷ τυγχάνων καὶ ἀπαράλλακτος, καὶ διὰ τοῦτο τοῦ Πατρὸς ἀναλαμβάνων τὸ ὄνομα. Καὶ εἰ οὕτως ἀξίας ἔχεται, τίνος χάριν προσεύχεται; Ὅτι χρηστὸν, φησὶ, τὸ ἔλεός σου ἔλεος πάλιν τοῦ Πατρὸς ἑαυ τὸν καλῶν· ἔλεος μὲν ἐπειδὴ διὰ τῆς αὐτοῦ παρου σίας ἠλεήθημεν· ἔλεος δὲ τοῦ Πατρὸς εἰκότως· γνώ- μῃ γὰρ αὐτοῦ ἡ σωτηρία ἡμῶν πέπρακται. Ἐπειδὴ ΧΧΙΙΙ, 34. . Cui? utique manifestum quod sibi ipsi : neque enim ad pœnitentiam respexit, unde misericordiam atque clementiam consequi potuisset. Quem auter sui ipsius non miseret, quomodo a Judice miseri- cordiam consequi possit ? Vens. 17. • Εt persecutus est hominem inopem., Egenus et inops Dominus; quia cum esset dives, pro nobis egenus factus est: et non solum pauper fuit, verum etiam propter Judæorum contumaciam ad tantam redactus est egestatein, ut diceret : Vul- pes foveas habent et volucres cæli nidos; Filius vero hominis non habet ubi caput reclinet 3. Quod siguum est extremæ egestatis. ‹ Et compunctum corde. › Idem autem propter nos quoque corde compun- etus fuit; quapropter dixit: Tristis est anima mea usque ad mortem³. VERS. 18. « Ει dilexit maledictionem. Qualem nempe audivit, quando ipsi proditionem meditanti Unigenitus dixit, Filius quidem hominis traditur : bonum autem erat ei, si natus non fuisset ho- mo ille*. Et noluit benedictionem. > Benedictionem intelligit apostolorum, quam Chri- stus ipsis promisit: Amen dico vobis, quod vos, qui secuti estis me, sedebilis super sedes duodecim, judi- cantes duodecim tribus Israel ". Et induit maledictionem. › Hæc enim hominis interiora sunt; ita ut intesti- na quidem sint rationales animæ virtutes, quando- quidem intestina non eumdem cibum retinent, sed modo quidem illum suscipiunt, modo vero ejiciunt; sicut etiam cogitationes iisdem rebus minime insi- stunt, sed assidue mutantur. Ossa vero, utpote quæ firma sint, virtutes practicas intelligemus. Quoniam aqua quidem intestinis (ut quæ humore nutriantur) oleum vero ossibus quadrat (hæc enim olei un- ctione plurimum gaudent); merito aquam intesti - nis, oleum vero ossibus attribuit, ad ostendendum ipsi competere exsecrationes, utpote hisce conve- nientein malitiam consectanti. Domine, fac mecum. , VERS. 21. ο Ει ιu, Sæpenumero dictum est, personæ Christi humilia congruere propter humanitatem ; verumtamen ut sic etiam sublimia cum humilibus conjuncta sunt. Nam cum dixisset Fuc mecum, adjunxit propter no men tuum, propter meam dignitatem. Nomen enim Patris est Filius ; quapropter etiam dicitur, Bene- dictus qui venit in nomine Domini •; utpote ipsi æqualis et incommutabilis exsistens, atque idcirco Patris nomen assumens. Atqui si tantæ dignitatis sit, cur orat? Quia, inquit, suavis est misericordia tua : rursus semetipsum Patris misericordiam ap- pellans; misericordiam quidem, quia per ejus præ- sentiam consecuti sumus misericordiam ; Patris au- tem misericordiam, quia nimirum ejus voluntate * Matth. vin, 20 et Lucæ 1x, 58. Matth. xx1, 38. ΧΧVΙ, 24. * Matth. xix, 28. • Matth. * Matth. FRAGMENTA IN PSALMOS.

salus nostra peracta est. Cum igitur tam benignus sim, ut etiam propter hominum commiserationem homo factus fuerim, fac mecum. Decet enim incar- natum quodammodo orare, et auxilium a Deo po- stulare, atque humilia assumere, quæ competunt humanitati. VERS. 22. Libera me, quia egenus et pauper Egestatem suam voluntariam appellat, scilicet humiliationem ; paupertatem rursus propriam, Ju- dzorum inobedientiam. Cum enim ipsius figmen- tum essent propter carnem ex iis assumptam, ne- cessario illorum errorem suam reputat pauperta- tem. VERS. 23. Sicut umbra cum declinat. Sole ad occasum vergente, umbra ejus plurimum 5 declinat; ipso autem occumbente, hæc etiam si- mul abit. Quando igitur malitia redundavit, ita ut genus humanum etiam adversus ipsum Deum, sci- licet Christum, manus elevaret, tune Christus e medio tollitur, et mortem sustinet, ut malitia et peccatum mortificaretur, ut Paulus ait; Quia vetus homo noster simul crucifixus est", etc. VERS. 24. « Genua nea infirmata sunt. Cum fatigatus ex itinere 8, ut inquit Joannes, se- derit Christus, nil mirum, si etiam ex jejunio genua ejus infirmentur: ad carnis enim quam assum- pserat probationem humana sustinuit absque pec- cato VERS. 23. « Εt ego factus sum opprobrium il- lis. » Hæc ad litteram accidisse Matthæus tradidit: Prætereuntes autem blasphemabant eum, moventes capita sua, et dicentes : Vah qui destruis templum Dei, et in triduo illud readificas, salva lemetipsum : Si Filius Dei es, descende de cruce, ut videamus, et credamus 10 Vers. 26. • Adjuva me, Domine, Deus meus. » Nostram opem ac salutem suam reputal, utpote mediator et pontifex noster ad Patrem factus : quapropter Patrem vocat etiam Dominum ac Deum suum : quod nostris etiam personis congruit. Hoc autem mediatoris atque pontificis proprium est, assumat personas eorum pro quibus sacrificat et in- terdit. ut VERS. 27. Et sciant quia munus tua hæc. › Qualem vero manum dicit? Utique dispensatio- nem crucis ac resurrectionis per manum hoc loco significat. Cum enim magna miracula soleat appel- ·lare digitum Dei, et comparatione eorum quæ di- cta sunt, cum maximum sit miraculum crucis ac resurrectionis, necessario illud manum ipsam vocat. Hoc utique vult etiam homines agnoscere, ut sciant quoniam ipse fecit eam : id est, quod voluntate et beneplacito ejus facta sit, ut Patris Filiique consen- tionem discentes, divinæ cognitionis mysterium percipiant. Α τοίνυν οὕτω χρηστός είμι, ὥστε καὶ ἄνθρωπος διὰ τὴν πρὸς ἀνθρώπους γενομένην συμπάθειαν, ποίησον μετ᾿ ἐμοῦ. Πρέπει γάρ πως σαρκωθέντι καὶ προσεύ- χεσθαι, καὶ βοήθειαν αἰτεῖν παρὰ Θεοῦ, καὶ τὰ τα πεινὰ ἀναλαμβάνειν, ὅσα τῇ ἀνθρωπότητι πρέ ποντα. • Ῥῦσαί με, ὅτι πτωχὸς καὶ πένης εἰμί. » Πτωχείαν αὐτοῦ τὴν ἐκούσιον προσαγορεύει, δη λονότι ταπείνωσιν πενίαν πάλιν ἰδίαν, τὴν τῶν Ἰουδαίων παρακοήν. Εἰ γὰρ αὐτοῦ πλάσμα ἦσαν διὰ τὴν ἐξ αὐτῶν ληφθεῖσαν σάρκα, ἀναγκαίως αὐτοῦ πενίαν τὴν ἐκείνων πλάνην λογίζεται. • Ωσεὶ σκιὰ ἐν τῷ ἐκκλῖναι αὐτήν. » Ἡ τοῦ ἡλίου σκιὰ πρὸς δυσμαῖς αὐτοῦ γεγονότος, ἐπὶ πολὺ κλίνεται· δύναντος δὲ αὐτοῦ, καὶ αὐτὴ συν απέρχεται. "Οτε τοίνυν ἡ κακία επλεόνασεν, ὥστε • καὶ κατ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, δηλαδὴ τοῦ Χριστοῦ, χεῖ ρας ἐπᾶραι τὸ γένος τὸ ἀνθρώπινον, τότε ἀνταναι ρεῖται ὁ Χριστὸς, καὶ ὑπομένει θάνατον, ἵνα ἡ και κία καὶ ἡ ἁμαρτία νεκρωθῇ, καθάπερ Παυλός φησιν· "Οτι ὁ παλαιὸς ἡμῶν ἄνθρωπος συνεσταυρώθη, καὶ τὰ ἐχῆς. • Τὰ γόνατά μου ἠσθένησαν. ι Εἰ κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ὥς φησι Ιωάν νης, κάθηται ὁ Χριστὸς, οὐδὲν θαυμαστὸν, καὶ ὑπὸ νηστείας αὐτοῦ ἀσθενῆσαι τὰ γόνατα· εἰς βεβαίωσιν γὰρ τῆς σαρκὸς ἦν ἐσαρκώθη ὑπέμεινε χωρὶς ἁμαρ τίας τὰ ἀνθρώπινα. • Κἀγὼ ἐγενήθην όνειδος αὐτοῖς. » Ταῦτα τῇ λέξει γεγονότα Ματθαίος παραδέδωκεν· Οἱ δὲ παραπορευόμενοι έβλασφήμουν αὐτὸν, και νοῦντες τὰς κεφαλὰς αὐτῶν, καὶ λέγοντες· Οὐαὶ ὁ καταλύων τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις οικοδομῶν αὐτὸν, σῶσον σεαυτόν· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, ἵνα ἴδωμεν καὶ πιστεύσωμεν. • Βοήθησόν μοι, Κύριε, ὁ Θεός μου. Εαυτοῦ βοήθειαν καὶ σωτηρίαν τὴν ἡμετέραν τίθεται, ὡς μεσίτης ἡμῶν καὶ ἀρχιερεὺς πρὸς τὸν Πατέρα γενόμενος· διόπερ φησὶν ἑαυτοῦ καὶ Κύριον καὶ Θεὸν τὸν Πατέρα · 8 τοῖς προσώποις ἁρμάστε: τοῖς ἡμετέροις. Τοῦτο δὲ μεσίτου καὶ ἀρχιερέως α- κεῖον ἀναλαμβάνειν, τούτων ὑπὲρ ὧν ἱερουργεῖ καὶ Ο μεσιτεύει τὰ πρόσωπα. • Καὶ γνώτωσαν ὅτι ἡ χείρ σου αὕτη. » Ποίαν δὲ χεῖρα λέγει; Δῆλον ὅτι τὴν οἰκονομίαν τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως διὰ τῆς χειρὸς ἐν- ταῦθα σημαίνει. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ μεγάλα τῶν θαυ μάτων ἔθος δάκτυλον Θεοῦ προσαγορεύεσθαι, ἀναγ καίως πρὸς σύγκρισιν τῶν εἰρημένων, ἐπειδὴ μέγι στον ὑπῆρχε τὸ θαῦμα τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστά σεως, χεῖρα αὐτὴν καλεῖ. “Ο δὴ καὶ γνῶναι τους ἀνθρώπους βούλεται, καὶ ὅτι αὐτὴν ἐποίησε τους ἐστιν,αὐτοῦ γνώμῃ καὶ εὐδοκίᾳ πέπρακται, ἵνα συμ φωνίαν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ μαθόντες, τὸ τῆς θεογνω σίας παιδευθῶς: μυστήριον. sum. > * Rom. νι, β. * Joan. iv, 6. • Hebr. iv, 15. 10 Matth. ΧΧΥΗ, 39. HESYCHII PRESBYTERI

• Καταράσονται αὐτοί. » Κατάραν ἐνταῦθα τὸν σταυρὸν καλεῖ· ἐπειδὴ ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένον ἦν· Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. Διόπερ αὐτὸν οὐδὲ ἄλλως ἀναιρεθῆναι, ἀλλὰ διὰ τοῦ σταυροῦ ἐζήτησαν, ὑβρί σαι τῇ κατάρᾳ τῇ γεγραμμένῃ ἐν τῷ νόμῳ βουλόμε νοι· ἀλλ᾽ ὅμως ὁ Πατὴρ αὐτὸ εἰς εὐλογίαν ἐξέλαβεν. Οὐδὲ γὰρ ἄλλως εἰ μὴ διὰ σταυροῦ ἀνέχεται προσκυ νεῖσθαι, ἢ ὅλως πιστεύεσθαι. • Οἱ ἐπανιστάμενοί μοι αἰσχυνθήτωσαν. » Αισχυνθήτωσαν, φησίν, οἱ Ἰουδαῖοι, τὸν παρ' αὐτ τῶν σταυρωθέντα παρὰ πάντων ὁρῶντες προσκυνού- μενον. Αὐτὸς δὲ οὐ τοσοῦτον διὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων αἰσχύνην, ὅσον διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς οἰκουμένης εὐφραίνεται. • Ἐνδυσάσθωσαν οἱ ἐνδιαβάλλοντές με εντροπήν.» Εντροπὴν λέγει τῶν Ἰουδαίων τῶν διαβαλλόντων καὶ βλασφημούντων τὸν Χριστὸν, ὅτι τὸν ἐξ αὐτῶν ὄντα κατὰ σάρκα, καὶ σῶσαι αὐτοὺς ἐλθόντα ἐσταύ- ρωσαν. 'Αλλ' όμως ταύτην τὴν ἐντροπὴν ἐνδύονται· οὐδὲ γὰρ ἀρνοῦνται τὸ γεγονὸς, ἀλλὰ καὶ σφόδρα οἰκειοῦνται τοῦ σταυροῦ τὸ τόλμημα. Την γοῦν εἰρη μένην αἰσχύνην ὡς διπλοΐδα περιβάλλονται· ἐπὶ γὰρ τῷ τολμήματι τοῦ σταυροῦ, ὅπερ ἱμάτιον κέκληται, ἀρνοῦνται τὸν διὰ τῆς οἰκείας εγέρσεως τήν οίκου- μένην ἐγείραντα. Τοῦτο δὲ αὐτοῖς ὡς αἰσχύνη διπλῆ διπλοῖδος αὐτοῖς εἰκότως περιβόλαιον γίνεται. • Εξομολογήσομαι τῷ Κυρίῳ σφόδρα ἐν τῷ στό ματί μου. » Στόμα τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία· ἐπειδὴ καὶ αὐ τὸς αὐτῆς κεφαλὴ ἀναγκαίως καθέστηκε διὰ ταύτης τοίνυν ἐξομολογήσασθαι τῷ Πατρὶ ἐπαγγέλλεται. Τοῦτο γὰρ εἰς σαφήνειαν ἐπήγαγε τὸ ἑπόμενον. • Ἐν μέσῳ πολλῶν αἰνέσω αὐτόν. ο Οὐκοῦν τὴν ἡμετέραν δοξολογίαν, οἰκείαν ἐξομο λόγησιν, τουτέστιν εὐχαριστίαν, ἀναγκαίως κατά λόγον ώς ποιμὴν ποίμνης, καὶ ὡς ἀπαρχή φυράμα τος τίθεται. « Ότι παρέστη ἐκ δεξιῶν πένητος. » Ἐν γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις αὐτὸν διὰ τὴν ἐκείνων ἀπιστίαν πενόμενον πλουτεῖν πεποίηκεν ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ παραστάς· ὅπερ σὺ μὲν δοκεῖς εἶναι ταπεινόν, ἔστι δὲ σφόδρα ὑψηλὸν, καὶ περὶ μόνου Υἱοῦ ὡς Θεοῦ καὶ ὁμουσίου δυνάμενον λέγεσθαι. Ωσπερ γὰρ Υἱὸς οὐ μόνον ἐκ δεξιῶν κάθε ηται τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ καὶ ἐκ δεξιῶν ἵσταται. (φησὶ γὰρ ὁ Στέφανο;· Ἰδοὺ θεωρῶ τοὺς οὐρανοὺς ἀνεωγμένους, καὶ Ἰησοῦν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως)· οὕτω καὶ ὁ Πατὴρ ἐκ δεξιῶν ἴστασθαι λέγεται τοῦ Υἱοῦ, ἵνα μίαν ἡμεῖς ἀξίαν Υἱοῦ καὶ Πατρὸς μάθωμεν. ΨΑΛΜΟΣ ΡΘ'. « Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου. Ἵνα δειχθῇ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ ἐν πᾶσιν ὁμότιμον, καὶ ὅτι οὐκ αὐτὸς ἑαυτῷ ὁ Υἱὸς ἁρπάζει βασιλείας ἢ θεότητος ἀξίαν (διό φησιν ὁ Παῦλος, . VERS. 28. Maledicent illi. › Maledictum hoc loco appellat crucem; quando- quidem in lege scriptum erat : Maledictus omnis qui pendet in ligno ". Idcirco ipsum non aliler quam per liguum interimeré quærebant, maledicto in lege scripto ipsum afficere volentes: verumta- men Pater illud in benedictionem ordinavit. Neque enim aliter quam per crucem sustinet adorari, vel omnino credi. • Qui insurgunt adversus me confundantur. » Confundantur, inquit, Judæi, eum qui ab ipsis crucifixus fuerat ab omnibus adoratum cernentes. Ipse autem non tantum propter Judaeorum confu - sionem, quantum ob totius orbis salutem læla- tur. VERS. 29. Induantur qui detrahunt mihi pu- dore. » Pudorem ait Judæorum detrahentium et maledi- centium Christo, quod nimirum ipsum cruci affixe- rint, qui ex illis erat secundum carnem, et ad ipsos servandos advenerat. Verumtamen hunc pudorem induunt; non enim factum negant, sed crucis faci- nus sibi proprium vindicant. Dictum itaque pudo- rem tanquam diploidem induunt: nam supra faci- nus crucis, quod vestis nuncupatur, negant illum per propriam resurrectionem universum orbem excitasse. Hoc autem tanquam duplex pudor jure merito ipsis diploidis indumentum exsistit. VERS. 50. Confitebor Domino nimis in ore meo. > Os Christi est Ecclesia; quandoquidem ipse q110- que necessario ejus caput constitutus est : per hanc igitur Patri confteri perhibetur. Hoc enim id quod sequitur declaravit. ‹ In medio multorum laudabo eum. › Nostram igitur glorificationem, propriam confes- sionem, id est gratiarum actionem, juxta sermonem hunc necessario ponit tanquam pastor gregis, et tanquam primitiæ conspersionis. VERS. 31. • Quia astitit a dextris pauperis. » Ipsum enim inter Judæos ob illorum incredulita- tem penuria laborantem abundare fecit inter gentes, a dextris ipsius assistens : quod tu quidem bumile esse arbitraris, sed est valde sublime, et de solo Filio Lanquam Deo et consubstantiali dici potest. Quemadmodum enim Filius non solum sedet a dex- tris Patris, verum etiam a dextris stat. Ait enim Stephanus : Ecce video cœlos apertos, et Jesum stantem a dextris virtutis. Sic etiam Pater a dextris Filii stare dicitur, ut nos discamus unam eamdem- que esse Patris Filiique dignitatem. VERS. 1. Dixit Dominus Domino meo. › Ut Patris Filiique in omnibus æqualitas ostende- retur, et ut non ipse sibi ipsi Filius regni aut divi- nitatis rapiat dignitatem (propter quod Paulus alt: ** Deut. xx1, 23. FRAGMENTA IN PSALMOS. PATROL. GR. XCIII. PSALMUS CIX.

Non rapinam arbitratus est esse se equalem Deo ''), sed Patris de Filii dignitate gaudentis beneplacito æquale cum Patre regnum obtineat. Cæterum cum istud a dextris propter ejus ad nos con- descensionem dicatur (nam si Deus dextra ha- beret, haberet et sinistra); hæc autem de indivi- duo et infigurabili omniaque réplente opportune dici nequeant ; dicantur autem, quia nos modo ali- ter de Patris Filiique gloria erudiri minime possu- mus, necessario adjunxit: Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Id est, Donec præsens hæc vita fuerit consummata. Nam in præsenti vita et Pater subjicit Filio, et Filius subjicit Patri hu- manitatem. Cum autem præsens hoe sæculum fuç- rit terminatum, et Deus in omnibus proficientibus omnia factus fuerit, tunc ad perfectam contempla- tionem et notitiam pervenientes, Patrem in Filio, et Filium in Patre videbimus. Quapropter etiam Dominus dixit se tunc in gloria Patris venturum esse. VERS. 2. • Virgam virtutis emittet. Virga virtutis est Salvator: de quo etiam alibi subjungit : Reges eos in virga ferrea 1. Cum autem virga duplex munus obeat, siquidem et castigat et manų ducit; crux vero nos quoque manu ducat, et damones plectat, necessario etiam virga virtutis dicta est, utpote istiusmodi perficiens. Hanc autem unde Christo emisit? Ex Sion inquit. Illic enim semetipsum Unigenitus immolavit : illic passioni initium dedit : illic ab ipso in rememorationem c passionis tradita sunt mysteria. VERS. 3. « Tecum, principium in die virtutis.. Principatum quidem Christi hoc loco appellat crucem; utpote in qua princeps et rex hujus mundi superatus fuit : diem vero virtutis ejus merito in- telligit diem crucis; idque propter signa in ea per- acta, ut motum terræ, solis recessum, tenebras ab hora sexta usque ad nonam : deinde quod in ea diabolo debellato obumbratum sit peccatum. In hac igitur die principatumn, id est crucem, secum ha- buit, non solum ut in ea sulfisus, verum etiam tanquam illam humeris gestans. Hoc enim clarius exponens Isaias dixit: Cujus principatus super hu- merum ejus. VERS. 5. Dominus a dextris tuis. › Vides illud Sede a dextris meis non locum ali- quem demonstrare, sed Filii cum Patre unitatem, et secundum omnia æqualitatem. Si enim Filius a Jextris sedeat, quomodo rursus Pater dicitur esse a dextris ipsius ? Hic in die iræ suæ confringet re- ges terræ, et principes qui convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus "; Herodem et Pilatum, Annam et Caiapham, et eos qui cum ipsis erant Reges appellans. εὐδοκοῦντος τοῦ Πατρὸς καὶ χαίροντος τῇ τοῦ Υἱοῦ ἀξία τὴν βασιλείαν τὴν ὁμότιμον πρὸς τὸν Πατέρα κέκτηται. Ἐπειδὴ τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς πρὸς ἡμᾶς ἕνεκα συγκαταβάσεως λέγεται (ε! γὰρ ἔχει δεξιὰ ὁ Θεός, ἔχει καὶ ἀριστερά)· ταῦτα δὲ ἐπὶ τοῦ ἡμεροῦς καὶ ἀσχηματίστου καὶ πάντα πληροῦντος καιρὸν οὐκ Εχε: λέγεσθαι· λέγεται δὲ, ἐπειδήπερ νῦν ἡμεῖς ἄλ λως ἀκούειν καὶ παιδεύεσθαι τὴν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ δοξολογίαν οὐ δυνάμεθα, ἀναγκαίως προσέθη κεν· Εὡς ἂν δῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδια τῶν ποδῶν σου. Τουτέστι, Μέχρις ἂν ὁ παρεν συντελεσθῇ βίος. Ἐν γὰρ τῷ παρόντι βίῳ καὶ ὁ Πατὴρ ὑποτάττει τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς ὑποτάττει τῷ Πατρὶ τὴν ἀνθρωπότητα. Ἐπὰν δὲ οὗτος ὁ αἰών ὁ Οὐχ ἁρπαγμὲν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· ἀλλ' Β συντελεσθῇ, καὶ ὁ Θεὸς πάντα ἐν πᾶσι προκόπτουσι γένηται, τότε εἰς τέλειον θεωρίας ἀνελθόντες καὶ γνώσεως, τὸν Πατέρα ἐν τῷ Υἱῷ, καὶ τὸν Υἱὸν ἐν τῷ Πατρὶ ὀψόμεθα. Διόπερ καὶ τότε ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς ἥξειν ἑαυτὸν ὁ Κύριος ἔλεγεν. • Ράβδον δυνάμεως ἐξαποστελεῖ. » Ράβδος δυνάμεω; ὁ Σωτήρ· περὶ οὗ καὶ ἀλλαχοῦ επάγει· Ποιμανεῖς αὐτοὺς ἐν ῥάβδω σιδηρά. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ῥάβδος διπλῆν ἐνέργειαν κέκτηται· καὶ γὰρ μαστίζει καὶ χειραγωγεῖ· καὶ 6 σταυρὸς δὲ ἡμᾶς χειραγωγεί, καὶ μαστίζει τοὺς δαίμονας· ἀναγκαίως καὶ ῥάβδος δυνάμεως, ὡς τοιαῦτα ἐνερ γήσασα εἴρηται. Ταύτην δὲ τῷ Χριστῷ πόθεν ἐξ- απέστειλεν; Ἐκ της Σιών, φησίν. Ἐκεῖ γὰρ ἑαυτὸν ὁ Μονογενὴς ἔθυσεν· ἐκεῖ τῷ πάθει δέδωκεν ἀρχὴν· ἐκεῖ τὰ παρ' αὐτοῦ πρὸς ἀνάμνησιν τοῦ πάθους και ραδοθέντα μυστήρια. • Μετὰ τοῦ ἡ ἀρχὴ ἐν ἡμέρᾳ τῆς δυνάμεως. » Αρχὴν μὲν ἐνταῦθα τοῦ Χριστοῦ τὸν σταυρὸν καλεῖ· ὡς ἐν αὐτῷ τῆς οἰκουμένης ἄρχοντος καὶ βα- σιλεύοντος ἡττηθέντος· ἡμέραν δὲ δυνάμεως αὐτοῦ τὴν ἡμέραν εἰκότως τοῦ σταυροῦ· τοῦτο δὲ διὰ τὰ ἐν αὐτῇ πραχθέντα σημεία, τὸν σάλον τῆς γῆς τὴν ἀναχώρησιν τοῦ ἡλίου, τὸ ἀπὸ ὥρας ἐκτης μέσ χρις εννάτης σκότος· ἔπειτα ὡς ἐν αὐτῇ τῆς ἀμερ τίας σκιασθείσης τοῦ διαβόλου καταγωνισθέντος. Έν ταύτῃ τοίνυν τὴν ἀρχὴν, τουτέστι τὸν σταυρὸν, μετ ἑαυτοῦ εἶχεν, οὐ μόνον ὡς ἐν αὐτῷ καταπαγείς. ἀλλὰ καὶ ὡς ἐπὶ τῶν ὤμων βαστάσας. Τοῦτο γὰρ Ο σαφέστερον Ησαΐας ἐκθέμενος ἔλεγεν· Οὗ ἡ ἀρ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ. • Κύριος ἐκ δεξιῶν σου. » Ορᾷς ὅτι τὸ, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, οὐ τίπο τινός ἐστι δηλωτικόν, ἀλλὰ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα του Υἱοῦ ἑνώσεως, καὶ κατὰ πάντα ισότητος. Εἰ γὰρ Υἱὸς ἐκ δεξιῶν καθέζεται, πῶς αὐτοῦ πάλιν ὁ Πατήρ εἶναι ἐκ τῶν δεξιῶν λέγεται; ὓς ἐν ἡμέρᾳ ὀργή αὐτοῦ συνθλάσει βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ τοὺς ἄρχο τας οἱ συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου και κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ· Ηρώδην καὶ Πιλάτες, Ανναν καὶ Καϊάφαν, καὶ τοὺς σὺν αὐτοῖς βασιλάς λέγων. Phil. H, 6. 13 • Psal. 11, 9. 14 Psal. 11, 2. HESYCHII PRESBYTERI

Vox Alleluia Dei laus interpretatur. Habet vero dum elementa ab hominibus Hebræis conscriptus Hebræos litterarum elementa sunt, huic psalmo populo. » • Κριγεῖ ἐν τοῖς ἔθνεσι. » Οὐκ εἶπε, Κρινεῖ τὰ ἔθνη,, ἀλλὰ, Κρινεῖ (τουτέστι κατακρινεῖ) ἐν τοῖς ἔθνεσι, δηλαδὴ τὸν διάβολον περὶ οὗ αὐτὸς ὁ Κύριος μέλλων σταυροῦσθαι τοῖς ἀποστόλοις ἔλεγεν· Οτι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τού του κέκριται. Κατέκρινε τοίνυν αὐτὸν, ἐλέγξας αὐτοῦ τὴν δύναμιν ἐν τοῖς ἔθνεσι· καὶ ἐπλήρωσε πτώμα- τα τῶν δαιμόνων· σὺν αὐτῷ γὰρ καὶ τὴν αὐτοῦ στρα- τιὰν καταβέβληκεν. Γενόμενος γὰρ εἰς γῆν διὰ τοῦ οἰκείου θανάτου, καὶ καταργήσας τὸν θάνατον, τῶν νοητῶν δρακόντων τὰς κεφαλὰς συνέθλασεν. • Αλληλούϊα. » Λαμπρὰ μὲν καὶ ἡ τοῦ ψαλμοῦ ἐπιγραφή. Τὸ γὰρ Αλληλούϊα. Θεοῦ αίγος ο ερμηνεύεται. Έχει δέ τι καὶ ἄλλο λαμπρότερον, ὅτι κατὰ στοιχεῖα τοῖς ἀν. θρώποις τοῖς Ἑβραίοις συγγέγραπται· τοιγαρούν · εἴκοσι καὶ δύο στίχοι τῷ ψαλμῷ, ὅσα Εβραίοι στοι χεῖα, παραδεδώκασιν. • Εξομολογήσομαί σοι, Κύριε. » ἵνα μὴ πάντως τὸ μὲν ἡμῶν ἐξομολογῆται, τὰ δὲ ξέπῃ πρὸς ἁμαρτίαν, ἀφ' ἧς ἐξομολογούμεθα, μηδὲ τὸν ένα πόδα τῆς ψυχῆς πρὸς δικαιοσύνην κινήσαντες, τὸν ἕτερον ἐν τῷ βορβόρω τῆς ἁμαρτίας κάσωμεν· ὅλην δὲ τὴν καρδίαν αὐτῷ, ἀναθῶμεν ὅλης Δημιουργῷ καὶ Ποιητῇ τυγχάνοντι, καὶ δῶρον ἡμιτελὲς οὐκ ἀξιοῦντι δέξασθαι. • Εξομολόγησις καὶ μεγαλοπρέπεια. Ἔργον τοῦ Θεοῦ ἡ ἡμετέρα σωτηρία καθέστηκε. Ο Περὶ οὗ ὁ Χριστὸς πρὸς τὸν Πατέρα ἔλεγεν· Εγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς τὸ ἔργον ἐτελείωσα δ Εδωκάς μοι ίνα ποιήσω. Τοῦτο τὸ ἔργον διπλήν τινα τὴν κατασκευήν, τὴν μὲν ἀπὸ τῆς ἡμετέρας προθέσεως, τὴν δὲ ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας κέκτηται. Ημῶν γὰρ τὸ αἰτῆσαι, αὐτοῦ δὲ τὸ δού και· ἡμῶν τὸ κροῦσαι, αὐτοῦ δὲ τὸ ἀνοίξαι, Οὐκοῦν ἡ μὲν ἐξομολόγησις ἡμῶν· τῷ γὰρ ἐξομολογεῖσθαι ἀναχώρησιν τῆς πονηρᾶς πολιτείας, ἐπιθυμίαν δὲ · τῆς ἀγαθῆς ἐνδεικνύμεθα· ἡ μεγαλοπρέπεια δὲ τοῦ Θεοῦ. Μεγάλῳ γὰρ ὄντι πρέπει τους μικρούς οι χτεῖρας, καὶ τοὺς ταπεινοὺς ὑψῶσαι, καὶ τοὺς πλα νηθέντας προσδέξασθαι. Ὥστε ἐξ ἑκατέρου τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ τῆς αὐτοῦ μεγαλοπρεπείας δηλαδή, καὶ τῆς ἐξομολογήσεως τῆς ἡμετέρας γίνεται. • Ἰσχὺν ἔργων αὐτοῦ ἀνήγγειλε τῷ λαῷ. Ταύτῃ δὴ τῇ ἰσχύς θαῤῥήσαντες οἱ ἀπόστολοι, εἰς πάντα τὰ ἔθνη κηρύττοντες ἐπορεύοντο, καὶ κλη ρονομίαν τὴν γῆν ὅλην ἐπιστρέψασαν, λέγοις τοῖς αὐτῶν καὶ πόνοις ἐδέξαντο. • Λύτρωσιν ἀπέστειλε τῷ λαῷ αὐτοῦ. Τὴν διὰ τοῦ Σωτῆρος γενομένην, εύδηλον. Περὶ ἧς καὶ Ζαχαρίας, ἤδη τοῦ Χριστοῦ συλληφθέντος, προφη τεύων αὐτοῦ τὴν γέννησιν ἔλεγεν: Ευλογητός Κύ ριος ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, ὅτι ἐπεσκέψατο καὶ ἐποίησε λύτρωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ. ΚΟΣ • A VERS. G. « Julicabit in nationibus. - Non dixit, Judicabit gentes, sed, Judicibit (id est condemnabit) in gentibus, scilicet diabolum : de quo ipse Dominus cum cruci affigendus erat aposto - lis dicebat: Quia princeps hujus mundi jam judica- tus est 13. Ipsum itaque condemnavit arguens po- tentiam cjus in gentibus : et demonum ruinas im- plevit nam cum ipso exercitum quoque ipsius dejecit. Cum enim in terra csset, per propriam mor- tem mortem ipsam delens spiritualium draconum capita confregit. Illustris quidem et hæc psalmi inscriptio. ‚Nam etiam aliud aliquid illustrius, quod mimirum secun- sit siquidem viginti et quos versiculos, quot apud assignarunt. VERS. 4. Confitebor Gibi, Domine., Ne omnino pars quidem nostra confiteatur, pars vero vergat ad peccatum, dum confitemur, né unum pedem anime ad justitiam moventes, alium in crepe peccati relinquamus; sed tolum cor ipsi elle- ramus qui totjus Conditor et Creator est, et munus mutilum non dignatur acceptare. VERS. 5. 4 Confessio et magnificentia. Οpus Dei erat vetus nostra, De quo Christus ad Patrem dicebat : Ego te clarificasi super terram : opus consummari quod dedisti mihi ut faciam Hoc opus duplicem quamdam compagem habet, - unam quidem a nostro proposito, alteram vero´ clementia Dei. Nostrum enim est postularé, ipsius autem est dare : nostrum est pulsare, ipsius vero aperire. Itaque confessio quidem nostra est; nam dum confitemur recessum quidem a pravo vi- vendi institute, probæ vero vitæ desiderium de- monstramus : magnificentia vero Dei est; revera enim magnum decet parvorum misereri, et humiles exaltare, et errabundos suscipere. Itaque ex utro- que Dei opus exsistit, scilicet ex ipsius magnificen tia et ex nostra confessione. VERS. 6. Virtutem operum suorum annuntiavit Hac utique virtute freti apostoli, ad omnes gen- tes prædicando profecti sunt, atque universam ter- ram, acceperunt in hereditatem, ipsorum sermoni bus laboribusque conversam. VERS. 9. «/ Redemptionem misit populo suo. Illam nempe quæ per Salvatorem facta est: de qua etiam Zacharias, Christo jampridem concepto, nativitatem ejus vaticinans dixit; Benedictus Domi- nus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suæ ܪܙ ¹³ Joan, xvi, 11. 16 Joan. IV, 4. 17 Lucæ 1, 68, FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙ'. . • Aleluia. PSALMUS CX.

‹ Sanctum et terribile nomen ejus. › Sanctum quidem, quia unctus nominatur. Ista autem Domini unctio est omnis sanctimoniæ con- sunmatio, de quo Joannes ait : Εt vos unctionem habetis a sancto ". Terribile autem, quia etiam Sudes dicitur, ait enim : Pater non judicat quem- quam ; sed omne judicium dedit Filio 1. PSALMUS CXI. Etiam hic psalmus secundum alphabetum ele- mentare conscriptus est. Sed præcedens quidem doxologiæ, hic vero politiæ elementationem con- tinet; sic ut Hebræi necessario utrique elementa accommodaverint. VERS. 4. • Beatus vir qui timet Dominum. » Quia qui Deum timet omnem exercet malorum abstinentiam, non subjicitur mammonæ, amicitiam cum mundo minime amplectitur, judicem quasi sibi præsentem habet. Ac merito beatus invenitur qui Deo gubernante totam vitam suam dirigit. VERS. 2. • Potens in terra erit semen ejus. Semen justorum sunt hi qui disciplinas eorum suscipiunt, sive secundum carnem proprii sint, sive alieni. VERS. 4. Ο Εxortum est in tenebris lumen. Ad quid autem rectis ? Quia qui male agunt oderunt lucem, eo quod ab illa arguantur *, nec illi oculos suos præstare velint. VERS. 5. • Suavis vir qui miseretur et com- modat. › Non eum qui simpliciter commodat, sed in mise- rendo benignum nxerito Propheta exposuit. Siqui- dem ille lucri spe, hic vero lege commiserationis commodat tribuitque. Perspicue igitur hoc loco describis pauperum amatorem. Hic Deo fenera- tur, dum pauperis miseretur "; uti Salomon in VERS. 7. In memoria æterna erit. › Cum divitum, vel regum, vel aliam quampiam in hac vita dignitatem habentium memoriæ hic sint temporaris, declaravit non ita esse justorun memorias, sed has æternas exsistere. ‹ Ab auditione mala nou timebit. › Sive de morte dixeris, sive cognatorum aut libe- rorum perditione, sive facultatum jactura, nihil, inquit, horum pertimescet. Testabitur hoc Job, qui in omnibus dicebat: Nudus egressus sum de alero matris meæ, el nudus revertar illuc ", etc. VERS. 9. Dispersit, dedit pauperibus. › Pauperes hoc loco etiam intelliges eos qui divini Verbi penuria laborant, scilicet gentes, quibus apostoli agricolarum instar spiritale verbum disse minarunt. Nihil enim prohibet hoc etiam historice accipere. Eleemosynam insinuat esse sementem ; et idcirco dicit misericordiam dispergi, ut messis col- lectionem sementi respondentem accipiamus. Nam qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et p • "Αγιον καὶ φοβερὸν τὸ ὄνομα αὐτοῦ. » Αγιον μὲν, ὅτι Χριστὸς ὀνομάζεται. Τὸ δὲ τοῦ Κυρίου χρίσμα, πάσης ἐστὶν ἁγιωσύνης πλήρωμα. Περὶ οὗ φησιν Ἰωάννης· Καὶ ὑμεῖς χρίσμα ἔχετε ἀπὸ τοῦ ἁγίου. Φοβερὸν δὲ, ὅτι καὶ κριτὴς λέγεται. Φησί γάρ· Ὁ Πατὴρ οὐδένα κρίνει· ἀλλὰ τὴν κρί- σιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΑ. Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς κατὰ στοιχεῖον γέγραπται. ᾿Αλλ' ὁ μὲν φθάσας, δοξολογίας έχει στοιχείωσιν, πολιτείας δὲ οὗτος· ὥσπερ τε ἀναγκαίως εκατέρω παῖδες Ἑβραίων τὰ στοιχεῖα ἐνήρμοσαν. • Μακάριος ἀνὴρ ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον. » Ἐπειδὴ τὸν Θεὸν ὁ φοβούμενος πᾶσαν ἀσκεῖ κα- Β κῶν ἀποχὴν, οὐχ ὑποτάττεται τῷ μαμμωνά, φιλίας πρὸς τὸν κόσμον οὐκ ἀσπάζεται, ὡς παρόντα τὸν κριτὴν ἔχει. Καὶ μακάριος εἰκότως ὅλον αὐτοῦ τὸν βίον τοῦ Θεοῦ διοικοῦντος εὑρίσκεται. + • Δυνατὸν ἐν τῇ γῇ ἔσται τὸ σπέρμα αὐτοῦ. » Σπέρμα τῶν δικαίων οἱ τὰς αὐτῶν μαθητείας λαμ- βάνοντες, κἂν οἰκεῖοί τινες ὦσι τὴν σάρκα, κἂν ἀλ λότριοι. • Εξανέτειλεν ἐν σκότει φῶς. Διὰ τί δὲ τοῖς εὐθέσιν ; ἐπειδὴ οἱ τὰ φαῦλα πράτ- τοντες μισοῦσι τὸ φῶς, ὡς ὑπ' αὐτοῦ ἐλεγχόμενοι, καὶ παρέχειν αὐτῷ τοὺς ὀφθαλμοὺς οὐ βούλονται. • Χρηστὸς ἀνὴρ ὁ οἰκτείρων καὶ κιχρῶν. » Οὐ τὸν ἁπλῶς κιχρῶντα, ἀλλ' ἐν τῷ οἴκτῳ χρηστὸν εἰκότως ὁ Προφήτης ἐξέθετο. Ὁ μὲν γὰρ ἐλπίδι κέρδους, ὁ δὲ νόμῳ συμπαθείας κιχρᾷ καὶ μεταδίδω σι. Σαφῶς τοίνυν ἐνταῦθα ὑπογράφει τον φιλόπτω χον. Οὗτος δανείζει Θεῷ, οἰκτείρων τὸν πτωχόν ὡς Σολομῶν ἐν Παροιμίαις λέγει. • Εἰς μνημόσυνον αιώνιον ἔσται. ο Ἐπειδὴ τῶν ἐνταῦθα πλουτούντων, ή βασιλευόν των, ἢ καὶ ἄλλην κτησαμένων τοῦ βίου περιφάνειαν πρόσκαιροί τινες αἱ μνείαι τυγχάνουσιν· ἐδήλωσεν ὅτι τῶν δικαίων οὐχ οὕτω;, ἀλλ᾽ αἰώνιοι. • Ἀπὸ ἀκοῆς πονηράς ου φοβηθήσεται. Είτε περὶ θανάτου λέγοις, είτε συγγενῶν ἢ τέκνων ἀπολῆς, εἴτε χρημάτων εκπτώσεως, οὐδὲν, φησί, τῶν εἰρημένων φοβηθήσεται. Μαρτυρήσει δὲ Ἰως, ἐπὶ πάσαις εἰπών· Γυμνὸς ἐξῆλθον ἐκ ποιλίας μητρός μου, γυμνὸς καὶ ἀπελεύσομαι, καὶ εἰ ἑξῆς. • Εσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν. » Πένητας κανταῦθα τοὺς ἐνδεεῖς νοήσεις τοῦ θείου Λόγου, τὰ ἔθνη δηλονότι, οἷς οἱ ἀπόστολοι γεωργών δίκην τὸν νοητὸν κατέσπειραν λόγον. Οὐδὲν γὰρ και λύει καὶ ἱστορικῶς αὐτὸ δέξασθαι. Σπόρον εἶναι τὴν ἐλεημοσύνην αἰνίττεται· καὶ διὰ τοῦτό φησι σπορο πίσαι τὸν ἔλεον, ἵνα τὴν συναγωγὴν τοῦ θέρους ανα λόγω; τῷ σπόρῳ δεχώμεθα. Ο γὰρ σπείρων ἐπ' εὐλογίαις, ἐπ᾽ εὐλογίαις καὶ θερίσει. Οστις καλ 1, 21. Proverbiis ait. 18 Joan. 11, 20. 18 Juan. v, 22. 20 Joan. 11, 20. Prov. xix, 17. "Job HESYCHII PRESBYTERI

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΓ'. minus. ▸ σκορπίζειν εἰκότως λέγεται, τῆς δεξιᾶς φιλοτίμως ή προϊεμένης τὸν ἔλεον. Κέρας τῶν δικαίων ἡ εἰς Θεὸν πεποίθησις· ταύτῃ γὰρ ἐπιόντας τοὺς ἐχθροὺς κερατίζομεν. Τοῦτο καὶ νῦν μέν ἐστιν ὑψηλὸν, ἀλλὰ τοὺς πολλοὺς λέληθεν. Υψούται τοίνυν ἐν δόξῃ, κατὰ τὸν αἰῶνα δηλονότι τὸν μέλλοντα πῶς ἔχει μεγέθους καὶ δόξης φανερούμενον. • Αμαρτωλός όψεται, καὶ ὀργισθήσεται. » Βρύχει τους οδόντας ὁ διάβολος· αὐτοῦ γὰρ τὸ βρύχεσθαι ἴδιον, ὡς ἀνημέρου λέοντος· ἀλλὰ καὶ οὗτος τακήσεται τῷ πυρὶ τῆς γεέννης, ᾧπερ ἀπὸ εκληρώθη τηκόμενος. "Ενθα ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόν- των, ὡς ὁ Κύριος έλεγε. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΒ'. • Υψηλὸς ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, ὁ Κύριος. » Κἂν γὰρ ἐνταῦθα δοξάζηται, ἀλλ᾽ εἰς τὸν οὐρανὸν ἡ δόξα τρέχει, ἔνθα τὸ ἀχειροποίητον θυσιαστήριον κέκτηται, ἔνθα διηνεκῶς αὐτὸν αἱ στρατιαὶ τῶν ἀγ γέλων δοξάζουσιν· ὧν εἰς μίμησιν ἡμεῖς δοξολογίαν ἐμάθομεν. • Τίς ὡς Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν; Εν ὑψηλοῖς ὁ Θεὸς κατοικεῖ, οὐ μόνον διὰ τὸν οὔ ρανὸν ὡς ὑψηλὸν ὄντα, καὶ αὐτοῦ οἰκητήριον λεγό- μενον, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τοῖς ἁγίοις ἐνοικεῖ. Υψηλοὶ δὲ οὗτοι, διὰ τὸ μηδὲν γήϊνον μεταδιώκειν τυγχάνουσι · περὶ ὧν Ἡσαΐας φησίν · "Αγιος Κύριος ὁ ἐν ὑψη λοῖς κατοικῶν· ὑψηλοὺς τοὺς ἁγίους εἰπών. • Ο κατοικίζων στείραν ἐν οἴκῳ. Στείραν είτε τὴν φύσιν ὅλην, εἴτε τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν λέγοις, ἐφ' ἑκατέρας ἁρμόσει το λεγόμεν καν· διὰ γὰρ τὴν εἰδωλολατρίαν ἐστείρωντο. Ταύτην τοίνυν ἔξω ῥεμβομένην εἰς τὸν οἶκον τὸν ἑαυτοῦ τὸν νόμον ἐξήγαγε, καὶ μητέρα τέκνων τῶν υἱοθετηθέντων τῷ Θεῷ εὐφραινομένην ἔδειξεν· ἧς οὕτως σαφῶς τὸ πρόσωπον ὁ Ἠσαΐας ἐξήγαγεν Ερεῖς γὰρ, φησὶν, ἐν τῇ καρδίᾳ σου· Τίς ἐγέννησέ μοι τούτους; Ἐγὼ δὲ ἄτεκνος, καὶ χήρα πάροικος καὶ ἐγκεκλεισμένη. Καὶ τούτους τίς ἐξέτρεψέ μοι; Ἐγὼ δὲ κατ ελείφθην μόνη οὗτοι δέ μοι ποῦ ἦσαν; • Η θάλλασσα εἶδε, καὶ ἔφυγεν. Ταῦτα μὲν ἴσως κατὰ τὸ αἰσθητὸν ἐπὶ τῆς ἐξόδου D τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων ἐγένετο, καίτοι οὐδὲ φυγού- σαν ἐκεῖ τὴν θάλασσαν, ἀλλὰ γὰρ διαιρεθεῖσαν ἔγνωμεν. Εἰ δὲ καὶ ταῦτα γεγένηται, ἀλλ' οὐκέτι τὰ ἑπόμενα. Πότε γὰρ ὄρη ὑψωθέντα παρ' αὐτοῖς ἢ βουνούς ἠκούσαμεν ; ὥστε δῆλον, ὅτι καὶ ἅπερ αὐτ τοῖς συνέβαινε θαύματα, μερικὰ μὲν ἦν, εἰς ἐκτύπω σιν δὲ τῶν ἡμετέρων συνέβαινε. Θάλασσαν γὰρ τὴν πονηρὰν τοῦ βίου πολιτείαν, ὡς ἄστατον, ναυάγια τε ποιοῦσαν καὶ χειμῶνα τοῖς ἐν αὐτῇ προσήκει να μίζεσθαι· Ἰορδάνην δέ γε τὴν χάριν τοῦ βαπτίσμα τος. Φεύγει τοίνυν ἡ τοῦ βίου θάλασσα τὸν ἐξομολο- γούμενον, ἀλμυρά τις οὖσα, καὶ μὴ δυναμένη πρὸς melet 1. Qui etiam nerito dicitur dispergere, cun ejus dextera liberaliter misericordiam porrigat. Cornu justorum est fiducia in Deum : hac enim insurgentes hostes cornu ventilamus. Illud quidem eliamnum sublime est, sed plurimos latet. Exal tatur igitur in gloria, quando nimirum in futuro. sæculo quantæ magnitudinis gloriæque fuerit inani- festabitur. VERS. 10. • Peccator videbit, et irascetur. » Diabolus fremit dentibus ipsius enim proprium est fremere, utpote leonis truculenti: verumtamen ipse etiam colliquescet igne gehennæ; cui depu- tatus est tabescens. Ubi erit stridor dentium ", ut Dominus ait. • VERS. 4. Excelsus super omnes gentes Do- Etsi enim hic glorificetur, attamen in cœlum gloria tendit, ubi habet altare non manu factum, in quo exercitus angelorum perpetuo ipsum glori- ficant; ad quorum imitationem nos glorificare didi- cinus. VERS. 5. • Quis sicut Dominus Deus noster ? In excelsis Deus habitat, non solum propter cœlum quod excelsum est, ejusque habitaculum uuncupatur, sed quia in sanctis habitat. Hi autem etiam excelsi sunt, eo quod nihil terrenum conse- ctentur : de quibus Isaias ait; Sanctus Dominus qui in excelsis habitat 28.37, excelsos appellans sanctos. VERS. 9. « Qui habitare facit sterilem in domo. » Sive naturam universam, sive Ecclesiam ex gen- tibus sterilem dixeris, utrique quadrabit id quod dictum est, quoniam per idololatriam steriles eva- serant. Illam enim foris vagantem in domum suam, scilicet legem introduxit, et matrem filiorum a Deo adoptatorum lætantem demonstravit : cujus perso- nam hoc modo clare introduxit Isaias: Dices enim, inquit, in corde tuo : Quis genuit mihi istos? Ego autem absque liberis, et vidua transmigrata et cap- tiva. Et istos quis enutrivit mihi? Ego autem dere- licta sum sola; et isti mihi ubi erant 18? VERS. 3. Mare vidit, et fugit. a Hæc forte quidem secundum sensum in exitu populi Judæorum contigerunt, licet illic mare non fugisse, sed diffissum fuisse cognoverimus. Verum ut ista etiam contigerint, nequaquam tamen se- quentia. Ubi enim apud ipsos montes vel colles exaltatos fuisse inteHeximus? unde manifestum fit, illa miracula quæ ipsis evenerunt, particularia quidem fuisse, sed ad nostralia exprimenda conti- gisse. Mare enim existimandum est pravum vi- vendi institutum, utpote inconstans, naufragiaque ac tempestates in eo versantibus excitans; Jorda- nem vero esse gratiam baptismatis. Hujus igitur vitæ mare fugit eum qui confitetur, cum sit salsam, " }] Cor. ix, 6. * Matth. vur, 12. 98.97 Isaiæ LVII, 15. 13 Isa xLIS, 21. FRAGMENTA IN PSALMOS. 1330- PSALMUS CXII. PSALMUS CXIII.

et non possit cum illo commisceri qui semel dese- ruit salsuginem peccatoruin. Jordanis autem non fugit, sed confitentibus retrorsum vertitur, dum ad poenitentia lacrymas convertuntur ; quandoquidem in virtute baptismatis poenitentia operetur, et nul- lum fructum poenitentiæ percipere quis possit, nisi prius fuerit baptizatus, vel saltem sub idem tem- pus poenitentiæ baptizetur. Quapropter lex omnem sordium liberationem per aquam præstabat. Sed et Joannes cum pœnitentiam prædicaret, simul eum poenitentia baptismum subinferebat. VERS. 4. « Μomes exsultaverunt sicut arietes. Prophetæ namque omnes gaudent cernentes conversionem confitentis: quorum alii quidem di- cuntur montes et arietes, utpote majoris gratise participes; alii vero colles et agni, ut minorem quidem, sed ejusdem tamen generis gratiam cum majoribus participantes. Vens. 5. 6 Quid est tibi, hate, quod fugisti Propheta admiratur in spiritu prævidens mysteria quæ in cruce contigerunt, cernens quidem prophe- tas gaudere et exsultare, qui prius humanam sor- tem defleverant, et idcirco lamentationibus suum vaticinium repleverant; Jordanem vero retrorsum esse conversum, ut poenitentiae lacrymas suppedi- taret. Ad quid autem retrorsum vertitur? Quia ui- mirum is qui peccaverat retro recurrit, priorem cursum deserens. o VERS. 7. A facie Domini mota est terra. ▸ Hic iterum commotionem, consternationem et C miraculum exstasin appellat, ut rerum gestarum magnitudinem ostenderet. Deinde demonstrans quanta sit viri unius virtus, a servo (Jacob, in- quam) Dominum muncupavit. Christus semetipsum in stagna fontesque aquarum immutavit lancea enim: latus aperiens s, ex eo stagna baptismalis atque insuper mysterii fontes eduxit: quoniam aqua et sanguis, hic quidem symbolum mysterii, illa vero character baptismatis, effluxit. VERS. 9. Non nobis, Domine, non nobis. › Super misericordia tua, inquit, id est in Christo. Quod enim veritas sit ipsemet ait : Ego sum via, et veritas, et vita s. Quod vera misericordia, sic cer cinit Psalmista : Ostende, nobis, Domine, misericor- diam tuam *. Gloriam igitur sibi ipsi dedit in in- carnatione Unigeniti, cum per ipsum glorificatus et manifestatus şit. Hoc est enim quod in Evangeliis Dominus dixit: Pater, clarifica nomen tuum super terram s. Quomodo autem clarificavit? utique nos servando. VERS. 11. • Deus auten noster in coelo. Est autem in cœlo et in terra non solum ut omnia implens, verum etiam tanquam in terra per carnem natus, non simplici autem ratione, sed dæmones subjiciens; creaturam vere ingemiscentem liberans, suam gloriam manifestans, et ante hæc Α τὸν ἅπαξ ἀναχωρήσαντα τῆς τῶν ἁμαρτημάτων . . 1 ἅλμης ἐγκαταμίγνυσθαι. Ὁ Ἰορδάνης δὲ οὐ φεύγει, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ὀπίσω τοῖς ἐξομολογουμένοις στρέφεται, εἰς τὸ τῆς μετανοίας μεταβαλλομένοις δάκρυον ἐπειδὴ τῇ δυνάμει τοῦ βαπτίσματος ἐνεργεῖται ἡ μετάνοια, καὶ οὐδὲν ὠφεληθείη τις μετανοῶν, εἰ μὴ τύχοι πρότερον βαπτισθεὶς, ἢ καὶ κατ' αὐτὸν τὸν καιρὸν τῆς μετανοίας βαπτιζόμενος. Διόπερ ο νόμος πᾶσαν μολυσμῶν ἀπαλλαγὴν δι᾽ ὕδατος ἔπραττεν. Ἀλλὰ μὴν καὶ Ἰωάννης μετάνοιαν κηρύξας, επέφερε τῇ μετανοίᾳ τὸ βάπτισμα. « Τὰ ὄρη ἐσκίρτησαν ὡσεὶ κριοί. » Χαίρουσι γὰρ προφῆται πάντες τοῦ ἐξομολογουμε νου τὴν ἐπιστροφὴν βλέποντες· ὧν οἱ μὲν ὄρη καὶ κριοί, ὡς μείζονος χάριτος μεταλαβόντες· οἱ δὲ βου- νοὶ καὶ ἀρνία, ὡς ἐλάττονος μέν, αλλά συγγενούς τους μεγάλοις μετεσχηκότες λέγονται. ; Τί σοί ἐστι, θάλασσα, ὅτι ἔφυγες; » Θαυμάζει προθεωρῶν ὁ Προφήτης τῷ πνεύματι τὰ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ γεγονότα μυστήρια, χαίροντας μὲν τοὺς προφήτας ὁρῶν καὶ σκιρτώντας, 0!- τινες ἐπένθουν ἀνθρωπότητα πρότερον, καὶ τῶν ἐπ' αὐτοῖς θρήνων τὴν προφητείαν ἐπλήρωσαν· τὸν Ιορδάνην δὲ εἰς τὰ ἐπίσω στρεφόμενον, ἵνα χορηγήσῃ τῇ μετανοίᾳ δάκρυον. Διὰ τί δὲ εἰς τὰ ὀπίσω στρέφεται; Επειδὴ ὁ ἡμαρτηκὼς εἰς τοὺ πίσω τρέχει, τὸν δρόμον καταλιπὼν τὸν ἔμπροσθεν. • Ἀπὸ προσώπου Κυρίου ἐσαλεύθη ἡ γῆ. » Ἐνταῦθα πάλιν σάλον τὴν ἔκπληξιν λέγει, καὶ τὸ θαῦμα τὴν ἔκστασιν, ὥστε δεῖξαι τὸ μέγεθος των γεγενημένων. Εἶτα δεικνὺς ὅσον ἐστὶν ἑνὸς ἀνδρὸς ἀρετὴ, ἀπὸ τοῦ δούλου, φημί, τοῦ Ἰακώβ, τὸν Δε σπότην ἐκάλεσε. Εἰς λίμνας ἑαυτὸν καὶ εἰς πηγές ὑδάτων μετέβαλεν ὁ Χριστός· ἀνοίξας γὰρ τῇ λόγ τὴν πλευρὰν; ἐξήγαγεν ἐξ ἑαυτοῦ τὰς λίμνας του βαπτίσματος, ἔτι δὲ καὶ τὰς τοῦ μυστηρίου πηγάς ἐπειδὴ ὕδωρ καὶ αἷμα, τὸ μὲν συμβολον τοῦ μυστη ρίου, τὸ δὲ χαρακτὴρ τοῦ βαπτίσματος, ἔῤῥευσεν. « Μὴ ἡμῖν, Κύριε, μὴ ἡμῖν. κ Επὶ τῷ ἐλέει σου, φησί · τουτέστιν ἐπὶ τῷ Χρι στῷ. Ὅτι μὲν γάρ ἐστι καὶ ἀλήθεια, αυτός φησιν Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή. Ότι δὲ ἔλεος, οὕτως ὁ Ψαλμῳδὸς ἔψαλλεν· Δεῖξον ἡμῖν, Κύριε, τὸ ἔλεός σου. Δόξαν. τοίνυν ἑαυτῷ ἐπὶ τῇ σαρκώσει τοῦ Μονογενοῦς ἔδωκε, δοξασθεὶς δι' αὐτοῦ καὶ ἐμφανερωθείς. Τοῦτο γὰρ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύ ριος ἔλεγε· Πάτερ, δόξασόν σου τὸ ὄνομα ἐπὶ τῆς γῆς. Πῶς δὲ ἐδόξασεν; Ἡμᾶς σώσας. « 'Ο δὲ θεὸς ἡμῶν ἐν τῷ οὐρανῷ. Ἔστι δὲ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ οὐ μόνον ὡς πάντα πληρῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐν τῇ γῇ διὰ σαρχές γενόμενος, οὐχ ἁπλῶς δὲ, ἀλλ᾽ ὑποτάξας τοὺς δαί μονας· ἐλευθερώσας δὲ τὴν κτίσιν στενάζουσαν, την ἑαυτοῦ δόξαν φανερώσας, καὶ πρό γε τούτων διασώ *** Joan. xix, 54. * Joan, xiv, 6. 30 Psal. LXXXIV, 8. " Ioan. x1, 28. ITESYCHIT PRESBYTERI

σας τὸν ἄνθρωπον. Τοῦτο γὰρ ὑπὲρ πάντας ὡς φιλάν- θρωπος βούλεται. • Κύριος μνησθεὶς ἡμῶν. » Πότε γὰρ ὁ Θεὸς λήθην ἀνθρώπων ἐδέξατο ; ᾿Αλλὰ τοῦτό ἐστιν 8 διὰ τῶν εἰρημένων αινίττεται. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπὸ κατάραν ὄντες, οὐκ ἄλλως αὐτῆς ἀπολυθῆναι καὶ λαβεῖν εὐλογίαν ἡδυνάμεθα, εἰ μὴ Χριστὸς ἐπὶ ξύλου κρεμασθεὶς τὴν κατάραν τὴν ἡμετέραν εβάστα σεν, εἰκότως μνησθῆναι τὸν Κύριον πρότερον, και οὕτως ἡμᾶς εὐλογῆσαί φησι. . Ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ τῷ Κυρίῳ. » θεωρεῖς ὅπως τὴν δημιουργίαν ὁ Ποιητής πρὸς ἡμᾶς μερίζεται· καὶ ὥσπερ αὐτὸς ἀόρατος ὧν ἔχει τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀόρατον, οὕτως ἡμῖν τὴν κτίσιν τὴν ὁρατὴν ἀπένειμεν. • Ηγάπησα, ὅτι εἰσακούσεται Κύριος. Ο πάλαι φοβούμενος τὸν Κύριον, ήδη προκόψας ἀπὸ τοῦ φόβου, καὶ μεταβὰς ἐπὶ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, εἴποι ἂν, Ηγάπησα· τίνα δὲ, ἡ δηλαδή Κύ- ρον τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης καρδίας, καὶ δυνάμεως, καὶ ψυχῆς, ὥστε ἕνεκεν αὐτοῦ καὶ μέχρι θανάτου ἀγω νίζεσθαι ὑπὲρ ἀληθείας, πάντα τε ὑπομείναι πειρασμὸν, καὶ πάντα κίνδυνον ὑποστήναι προθύμως διὰ τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην; • Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις μου ἐπικαλέσομαι. » Τουτέστι, Παντὶ τῷ χρόνῳ τῆς ζωῆς μου ἐπεκα- λεσάμην· ἐν ταῖς ἡμέραις μου ὑπὸ τοῦ Ἡλίου τῆς δικαιοσύνης γενομέναις, ἀεὶ πεφωτισμένος ῶν, ἐπε εκαλεσάμην. • Θλίψιν καὶ ὀδύνην εὗρον. » Θλίψιν καὶ ὀδύνην ἐκάλεσε την μετάνοιαν· θλίψιν μὲν, ὡς ἀνάμνησιν τῆς ἁμαρτίας ἔχουσαν· ἐδύνην δὲ, ἕνεκα τῶν πόνων μεθ' ὧν κατορθοῦσθαι, σάκκου, τυχὸν, καὶ σποδοῦ καὶ ἀγρυπνίας, πέφυκε. Ταύτην εὑρὼν, τουτέστιν, ἐπιδραμὼν αὐτῇ, τὸ ὄνομα Κυρίου εἰκότως ἐπεκαλείτο. Εὐχὴ γὰρ, τῆς μετανοίας ὑπό- στασις. • Φυλάσσων τὰ νήπια ὁ Κύριος. » Οὐκ εἶπεν, Οτι οὐκ εἴασεν εἰς κινδύνους ἐμπεσεῖν, ἀλλά, μετὰ τὸ ἐμπεσεῖν, διέσωσεν. • Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι. » Σωτηρίου γὰρ ὄντως ἐστὶ ποτήριον, τὸ ὑμνολογεῖν τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα Θεόν. Τούτῳ Θεὸς ἐφήδεται, τοῦτο δέχεται παρ' ἡμῶν τὸ θυμίαμα. Ὡς γὰρ αὐτὸς ἔφη Χριστός· Πνεῦμα ὁ Θεός· καὶ τοὺς προσκυ νοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. • Σοὶ θύσω θυσίαν αινέσεως. Ἐπειδὴ τὰς τῶν ἀλόγων θυσίας ὁ Χριστὸς ἐνδη- μήσας κατέπαυσε, τὴν λογικὴν δὲ αὐτὸς ὡς Λόγος εἰσήγαγεν· εἰκότως τὴν δι' αἰνέσεως προσφέρειν ὁ Προφήτης ὑπέσχετο, προσφέρειν δὲ αὐτὴν ἐν ὀνό ματι Κυρίου, δηλαδὴ ἐν τῷ Χριστῷ. Ἐπειδὴ καὶ οὕτω προσεύχεσθαι τοῖς ἀποστόλοις ἐντέλλεται· Ἐάν τι αιτήσητε τον Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματι γιου, τώ σει ὑμῖν. A hominem servans. Hoc enim tanquam hominis amator vult super omnia. VERS. 20. « Dominus memor fuit nostri. Quando enim Deus hominum oblitus fuit? Sed hoc est quod per dicta innuitur. Quandoquidem enim sub maledicto exsistentes, haud aliter ab illo absolvi et benedictionem recipere poteramus, nisi Christus in ligno suspensus maledictum nostrum abstulisset, merito dicit Dominum prius nostri me- minisse, atque ita demum nobis benedixisse. Coelum coeli Domino. » VERS. 25. ι Vides quomodo rerum Auctor propter nos crea- turam partiatur et sicut ipse inaspectabilis exsi- stens habet cœlum cok inaspectabile, sic nobis creaturam visibilem distribuit. VERS. 1. 4 Dilexi, quoniam exaudiet Dominus. Qui olim Dominum timuerat, ubi 'jam' a timore profecerit, et ad dilectionem Dei transferit, recte dixerit Dilexi: quem autem, nisi scilicet Dominum Deum ex toto corde, ac virtute atque anima, ut propter ipsum etiam ad mortem usque decertet pro veritaté, omnemque sustineat tentationem, et omne periculum alacri animo subeat per amorem erga Devin. VERS. 2. « Εt in diebus meis iuvocabo. 9 Id est, Omni tempore vitæ meæ invocabam : in diebus meis sub Sole justitiæ transactis, cum sem- per illuminarer, invocavi.⚫ VERS. 3. « Tribulationem et dolorem inveni. Tribulationem et dolorem appellavit pœniten- tiam : tribulationem quidem, utpote quæ hɔbeat peccati recordationem ; dolorem vero propter labo- res quibus peragi solet, verbi gratia, sacco et cinere atque vigilia. Hanc qui reperit, id est, qui ad eam accurrit, nomen Domini jure merito invocet. Oratio enim est substantia pœnitentiæ. Vers. 6. 1 Custodiens parvulos Dominus. › Non dixit, Quia non permisit in pericula incidere, sed postquam in ea incideram, servavit. VERS. 4. • Calicem salutaris accipiam. » Nam calix revera salutaris est, hymnis celebrare D Deumn salvatorem universorum. Islo Deus dele- 21. clatur, istud incensum a nobis accipit. Quemadmo - dum enim ipsemet Christus dicebat: Spiritus est Deus et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare ". VERS. 17. « Tibi sacrificabo hostiam laudis. Quandoquidem brutorum sacrificia Christus buc adveniens aboleverat, ipse vero tanquam Verbum rationale sacrificium induxerat; jurė merito Propheta promisit se hostiam laudis obłatorum, idque in nomine Domini, scilicet in Christo. Quoniam sic etiam apostolis intimatur ut orent: & quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis ”. ss Joan. 1V, ss Juan. xvi. 23. FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΔ'. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΕ. PSALMUS CXIV. PSALMUS CXV.

culum. Vers. 2. ‹ Quoniam confirmata est misericordia ejus. D Misericordia scilicet super nos confirmata simuł cum veritate perennante. Frequenter autem hac uomina, misericordia ejus et veritas, de Salvatore dicuntur: uti etiam in isto : Misit Deus misericor- diam suam et veritatem suam, et eripuit animam meam de medio catulorum leonum ". llæc nempe veritas erat etiam exspectatio genium 3 : quaprop- ter etiam humano generi illucescens, omnes gentes omnesque populos ad laudem invitat, docens gra- tias referre Patri qui confirmavit misericordiam suam, et permanere fecit veritatem usque in sæ- Vers. 1. ‹ Confitemini. Domino quoniam bonus. › David assidue canit confessionem, sciens hoc maximum esse presidium peccatoribus, et vulnerum animæ medicinam, VERS. 10. • Omnes gentes circumdederunt me. Et quomodo unum. omnes gentes circumdent? Sed omnes gentes appellavit diversas hominum vitas, quandoquidem gentibus sint vivendi genera diversa, quibus et ab invicem distinguuntur. Ju- stum igitur etiam mali circumdant, ut avari, et invidi, et superbi, et hypocritæ, communem inimicum ipsum reputantes, propter reprehensionem quam ex ipsius proba vita sustinent: verumtamen hic se de turba illa vindicat per nomen Dei. Nomen autem C ipsi Christus, quod ad omnes insidias vindicandas satis est: illud enim et armatura, et scutum et custodia est illi qui gerit ipsuın. VERS. 13. Impulsus eversus sum ut caderem. › Impellunt nos in peccatum, cogitationes quæcun- que vergunt ad voluptates, et a firma legis statione avertentes, expeditos nos reddunt ut a dæmonibus dejiciamur. Verum si sobrii vigilantesque fuerimus, Labebimus Deum protectorem : ipse enim et ani- mam nostram, confirmare eamque dejicere volentes persequi potest. VERS. 15. Ο Vox exsultationis et salutis.. Quando enim Deus universum consummaverit, hi qui victoria fruuntur gaudent, exsultant, duplici laetitia aflecti, et quod servali sint, et quod per Deum sorvati. Lætitiæ causa est is qui trophæum erexit. Deinde ostendens quidnam eum impulerit ad hoc auxilium ferendum subjunxit, In tabernacu̟- lis justorum. Non dixit in domibus, sed-in taberna- culis, volens ostendere extemporalem eorum habi- talionem. VERS. 16. Dextra Domini fecit virtutem. › Hoc est maxime vita ipsum laudare, et omnibus annuntiare miracula ejus. Qualia opera, dic mihai ? Hec quæ enarraturus est VERS. 20. • Hæc porta Domini. . Porta olim erant lex et prophetæ, per quas, • . ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΣ. • Ὅτι ἐκραταιώθη τὸ ἔλεος αὐτοῦ. Συνδιαιωνίζοντος δηλαδὴ τῇ ἀληθείᾳ τοῦ κραταίω θέντος ἐφ᾿ ἡμᾶς ἐλέους. Πολλαχοῦ δὲ τὰ ὀνόματα ταῦτα, τὸ ἔλεος αὐτοῦ καὶ ἡ ἀλήθεια, ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος λέγεται· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ· Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο τὴν ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Αὕτη τοίνυν ἡ ἀλήθεια καὶ προσδοκία τῶν ἐθνῶν ἦν· διὸ καὶ ἐπιλάμψασα τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει, εἰς αἶνον πάντα τὰ ἔθνη καὶ πάντας τοὺς λαούς καλεί, εὐχαριστεῖν διδάσκουσα τῷ Πατρὶ τῷ κραταιώσαντι τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ μένειν ποιήσαντι τὴν ἀλήθειαν ἕως τοῦ αἰῶνος. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΖ'. • Εξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ ὅτι ἀγαθός. » Συνεχῶς ἔδει τὴν ἐξομολόγησιν ὁ Δαβίδ, εἰδὼς ὅτι τοῦτο μέγιστον τοῖς ἁμαρτωλοῖς εἰς βοήθειαν, καὶ τραυμάτων τῶν κατὰ ψυχὴν φάρμακα. • Πάντα τὰ ἔθνη ἐκύκλωσάν με. Καὶ πῶς τὸν ἕνα πάντα κυκλοῖ τὰ ἔθνη; ἀλλὰ πάντα ἔθνη τοὺς διαφόρους βίους τῶν ἀνθρώπων ἐκά λεσεν, ἐπειδὴ διάφοροι βίοι τοῖς ἔθνεσιν, ὅθεν δὲ καὶ ἀπ' ἀλλήλων μερίζονται. Τὸν δίκαιον τοίνυν καὶ οἱ πονηροί κυκλοῦσι, καὶ οἱ φιλάργυροι, καὶ οἱ βά σκανοί, καὶ ὑπερήφανοι, καὶ ὑποκριταί, κοινὸν ἐχθρὸν τὸν διὰ τὸν ἔλεγχον, τὸν ἐκ τῆς ἐκείνου εἰς ζωίας, νομίζοντες· ἀλλ᾽ οὗτος τοῦτο τὸ πλῆθος ἀμύ νεται τῷ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ. Ὄνομα δὲ αὐτῷ ὁ Χρι στὸς, ὅπερ εἰς ἄμυναν πάσης ἐπιβουλῆς ἀρχεῖ· αὐτὸ γὰρ ὅπλον καὶ ἀσπὶς καὶ φρούριον τοῦ φοροῦντος αὐτὸ γίνεται. • Ὠσθεὶς ἀνετράπην τοῦ πεσεῖν. » αθοῦσιν ἡμᾶς εἰς ἁμαρτίαν ὅσοι τῶν λογισμών πρὸς τὰς ἡδονὰς ῥέπομαι, καὶ ἀπὸ τῆς ἑδραίας της ἐν τῷ νόμῳ στάσεως ἀνατρέψαντες, εὐχερεῖς εἰς τὸ καταβληθῆναι παρὰ δαιμόνων ἐργάζονται. Ἀλλ᾽ ἐὰν νήψωμεν, ἔξομεν τὸν Θεὸν εἰς ἀντίληψιν· οὗτος γὰρ ἡμῶν καὶ τὴν ψυχὴν στηρίξαι, καὶ τοὺς ἐθέλοντας καταβαλεῖν, ἀποδιώξαι δύναται. • Φωνὴ ἀγαλλιάσεως καὶ σωτηρίας. » Οταν γὰρ Θεός κατορθώσῃ τὸ πᾶν, οἱ τῆς νίκης ἀπολαύοντες χαίρουσι, σκιρτώσι, διπλῇ γεννύμενος, καὶ τοῦ διασωθῆναι, καὶ τοῦ διὰ Θεοῦ σωθῆναι. Τοῦτο ποιεῖ τὴν εὐφροσύνην ὅτε τὸ τρόπαιον στήσας. Εἶτα δεικνὺς τῆς συμμαχίας τῆς τοιαύτης τὴν ἀφορ μὴν, φησίν, Εν σκηναῖς δικαίων. Οὐκ εἶπεν οἰκίαις, ἀλλὰ σκηναῖς, τὸ ἐσχεδιασμένον τῆς οἰκήσεως αὐτ τῶν παραστῆσαι βουλόμενοι:. • Δεξια Κυρίου ἐποίησε δύναμιν. 2 Τοῦτο μάλιστα ζωὴ τὸ καὶ αὐτὸν αἰνεῖν, καὶ εἰς ἅπαντας ἐξαγγέλλειν αὐτοῦ τὰ θαύματα. Ποια έργα, εἰπέ μοι ; Ταῦτα & μέλλει διηγεῖσθαι. • Αὕτη ἡ πύλη τοῦ Κυρίου. » Πύλαι πάλαι ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται, δι' ὧν εἰπε as Psal, LF1, 5. 3 Gen. XLIX, 10, HESYCHII PRESBYTERI PSALMUS CXVI.

Unde Propheta hujus psalmi melodiam orsus ejus 37. ῄει πρὸς Θεὸν ὁ Ἰσραήλ. Πύλη δὲ νῦν ἡ πίστις, δι' Δ ῆς οἰκειότερον νῦν προσαγόμεθα, μαρτυρούμενοι ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ προφητῶν. ο Θεός Κύριος, καὶ ἐπέφανεν ἡμῖν. » Ἐνταῦθα τοίνυν ὁ Προφήτης την σάρκωσιν θαυ- μάζει, ὅτι θεὸς ὢν καὶ Κύριος ὤν, καὶ τῆς οὐσίας ἐκείνης, κατηξίωσεν ἐπιφανῆναι. Οταν δὲ εἴπῃ, Επέφανε, τὴν οἰκονομίαν λέγει, τὸ εἰς μήτραν ἐλ- θεῖν παρθενικήν, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναναστρα φῆναι. Διὰ δὴ τοῦτο, Ευλογήκαμεν ὑμᾶς, φησὶν, ὅτι τοιαύτης ἀπηλαύσατε δωρεᾶ;· 8 καὶ ὁ Χριστὸς ἔλε- γε· Πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν & εἴδετε, καὶ οὐκ εἶδον, καὶ ἀκοῦσαι ὁ ἀκούει τε, καὶ οὐκ ἤκουσαν. • Συστήσασθε ἑορτὴν ἐν τοῖς πυκάζουσιν. » Τὸ, ἐν τοῖς πυκάζουσιν, ἀντὶ τοῦ πεπυκνωμένοις τέθεικε· τὸ γὰρ πεπυκασμένον, πεπυκνωμένον καὶ οἱ ἔξω τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς λόγου καλοῦσιν. • Θεός μου εἶ σὺ, καὶ ἐξομολογήσομαί σοι. » Τίνι δὲ ταῦτα λέγει, ἢ τῷ ἀνωτέρω δεδηλωμένῳ Κυρίῳ ; τῷ ἐκ θλίψεως ῥυσαμένῳ αὐτὸν, τῷ καὶ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ ταπεινώσαντι, τῷ καὶ τὸν λίθον τὸν ἀποβληθέντα πρὸς τῶν οἰκοδόμων ὑψώσαντι, τῷ καὶ εὐοδώσαντι καὶ σώσαντι τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύον τας. • Εξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ ὅτι ἀγαθός. » Οθεν ὁ Προφήτης τοῦ νῦν ψαλμοῦ τῆς μελωδίας ἤρξατο, ἐκεῖθεν αὐτῷ καὶ τὸ τέλος ἐπέθηκεν, ἵνα τὴν ἐξομολόγησιν μέχρι παντὸς τοῦ βίου φυλάξω μεν. • Μακάριοι οι εξερευνῶντες τὰ μαρτύρια. » Οἱ δεύτεροι, ὡς ἐπὶ κρείττονα καὶ ἀνώτερον ἀνα- βαίνοντες βαθμόν, ἄλλως γίνονται μακάριοι, διὰ τὸ μὴ μόνον κατορθοῦν τὸν ἠθικὸν τρόπον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐξερευνᾷν τὰ βάθη τῶν μαρτυρίων αὐτοῦ. • Ἐν τίνι κατορθώσει νεώτερος τὴν ὁδόν ; ο Νεώτερος ὁ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν λαὸς, ὁ σχολιῶς πρὸ τῆς πίστεως ὁδεύσας, ἐν τίνι κατορθώσει τὴν ὁδὸν, ἢ τῷ φυλάσσεσθαι τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ; Ἡ γὰρ ἔνα νοια τοῦ θείου νόμου καθαρτικὴ καὶ φυλακτικὴ πάν- των ἐστί. Τό, 'Εν τίνι δὲ κατορθώσει νεώτερος τὴν ὁδὸν αὐτοῦ; ὁ Σύμμαχος τοῦτον ἡρμήνευσε τὸν τρόπον· Διὰ τίνος λαμπρυνει νέος τὴν ὁδὸν αὐτοῦ; Εδίδαξεν δὲ ὅτι πολλῆς ἐστιν ἀκαθαρσίας D καὶ ῥυπαρίας ἡ νεότης μεστή· διὸ καὶ δεῖται καθάρ- σεως. Τοῦτο οὖν ἐπιζητήσας, εύρηκέναι φησὶ τὸν τρόπον, Ἐν τῷ φυλάξασθαι τοὺς λόγους σου. . Ὅτι τὰ μαρτύριά σου ἐξεζήτησα. Διὰ τοῦτο μηκέτι με κρίνης άξιον τοῦ ὀνειδίζε σθαι καὶ τοῦ ἐξουδενεῖσθαι· καὶ γὰρ τὰ μαρτύριά σου ἐξεζήτησα· περὶ ὧν ἔφην, Μακάριοι οἱ ἐξερευ- νῶντες τὰ μαρτύρια αὐτοῦ. • Ἐνύσταξεν ἡ ψυχή μου. » Ὥσπερ ἀρχὴ κοιμήσεώς ἐστι νυσταγμός, οὕτως ποτὲ καὶ ἡ ψυχὴ ἐν ἀρχῇ γενομένη ἁμαρτημάτων λέγεται νυστάζειν, καθελκομένη μὲν ὥσπερ εἰς Israel ad Deum ingrediebatur. Modo autem porta est fides, per quam magis proprie nunc adducimur, legis ac prophetarum testimonio suffulti. VERS. 27. Deus Dominus, et illuxit nobis. > Hoc loco igitur Propheta incarnationem adm:- ratur, quod cum Deus esset ac Dominus, et illius naturæ exsisteret, dignatus fuerit apparere. Quando autem dicit Illuxit, dispensationem intelligit, ut quod in uterum virgineum venerit, et cum homini- bus conversatus sit. Quocirca dicit, Benediximus vobis, quod tale donum sitis consecuti. Hoc etiam Christus dixit: Multi propheta et justi cupierunt videre quæ videtis et non viderunt, et audire quæ auditis et non uudierunt **. < Constituite diem solemnem in condensis. › Illud în condensis posuit pro constipatis : nam quod condensatum est, hi quoque qui a sermone nostro extranei sunt constipatum vocant. VERS. 28. Deus meus es tu, et confitebor tibi. » Cui porro hæc dicit, nisi Domino superius de- clarato? qui de tribulatione ipsum liberaverat, et inimicos ejus humiliaverat: qui lapidem quoque ab ædificantibus reprobatum exaltavit, qui et bene prosperavit, et servavit credentes in ipsum. VERS. 29. • Confitemini Domino quoniam bonus. » fuerat, identidem quoque illi finem imposuit, ut confessionem per omnem vitam custodiamus. VERS. 2. • Beati qui scrutantur testimonia. Secundi tanquam ad præstantiorem et sublimio- rem gradum ascendentes aliter beati fiunt, quia non solum moralem modum recte teneant, sed etiam testimoniorum ejus profunda rimentur. Vers. 9. ‹ In quo corriget adolescentior viam ?, Adolescentior ille populus ex gentibus, qui ante fidem oblique ambulabat, in quo corriget viam suam, nisi custodiendo sermones Dei? Divinæ enim legis consideratio purgatrix et conservatrix est om nium. Illud autem, In quo corriget adolescentior viam suam? Symmachus hoc modo interpretatus est, In quo mundabit adolescens viam suam ? Docuit nempe multis sordibus adolescentiam esse plenam ? quapropter etiam indiget purgatione. Cum igitur hoc inquireret, ait se modum reperisse, in custo diendo sermones tuos. VERS. 22. • Quia testimonia tua exquisivi. » Idcirco ne amplius me judices dignum opprobrio et contemptu, etenim testimonia tua exquisivi; de quibus dicebam, Beati qui scrutantur testimonia Dormitavit anima mca. VERS. 28. ι Quemadmodum dormitatio principium est ob- dormitionis, sic etiam anima quandoque dum in principio peccatorum versatur dormitare dicitur, Matth. xut, 17. 7 Psalm. cxvu, 2. FRAGMENTA IN PSALMOS. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΠ. PSALMUS CXVIII.