col. 635–636page 1 of 4
In Mulieres quæ Unguenta attulerunt ...
PG 59:635βασιλικής αλουργίδος τὴν βαφὴν ὑποδέξωνται. Επειδὰν δὲ καταλάβητε τὸν νυμφῶνα τοῦ Πνεύματος, ἐπειδὰν εἰσδράμητε τὴν παστάδα τῆς χάριτος, ἐπειδὰν πλησίον γένησθε τῆς φοβερᾶς ὁμοῦ καὶ ποθεινής κολυμβήθρας. ὡς αἰχμάλωτοι προσπέσατε τῷ βασιλεῖ· ρίψατε πάντες [] ὁμοίως ἐπὶ γόνατα. καὶ τὰς χεῖρας ἀνατείναντες εἰς τὸν οὐρανὸν, ὅπου κάθηται βασιλικῶς ὁ πάντων ἡμῶν βασιλεὺς, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς εὐθύναντες πρὸς τὸν ἀκοί μητον όφθαλμόν, τοιούτοις πρὸς τὸν φιλάνθρωπον χρήσ σασθε ρήμασιν· Ανοιξον ἡμῖν τὸν ἀμπελῶνά σου, Κύρ ριε, εἰ καὶ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν ἐφθάσαμεν· μὴ ὀργισθῇς ἡμῖν ως βραδύνασιν, Δέσποτα, μηδὲ κλείσης εἰς τὰς ἡμετέρας δψεις τῆς σῆς φιλανθρωπίας τας θύρας κατέγνωμεν τῆς φθασάσῃς ἡμῶν ἀργίας, κατέγνωμεν τῆς προλαβούσης ἡμέρας τὴν ῥαθυμίαν, ἐβλάβημεν παρα κούσαντες, ἐζημιώθημεν καθευδήσαντες, ἐναυαγήσαμεν τερπόμενοι, ἐγυμνώθημεν παίζοντες καὶ παιζόμενοι, ἀπωλόμεθα τοῖς ματαίοις ψυχαγωγούμενοι. Μόλις έγρη γορήσαμεν, μόλις ἐνήψαμεν, μόλις εύρομεν τὸ συμφέρον, μόλις ἐφύγομεν τὸν πόλεμον· ἀπεταξάμεθα τῷ πονηρῷ παντελῶς, ἀπεταξάμεθα τοῖς ὀλεθρίοις κακοῖς καὶ τερ πνοῖς συσχολάσαι· τῷ Σωτῆρι λοιπόν συνταττόμεθα, τῷ μόνῳ Θεῷ. Δέξαι τὸ γραμμάτιον τῆς ὁμολογίας ἡμῶν, ἵνα φοβούμενοι τὸ πρόστιμον, ἐμμένωμεν οἷς καὶ συν εθέμεθα· δέξα: τὸ σύμβολον τῶν πρὸς σὲ συνθηκῶν, ἵνα τὸ σύμβολον αἰσχυνόμενοι, τὸν τρόπον ἡμῶν ἀπερίτρε στον καθιδρύσωμεν. Οίκτειρον τοὺς τοὺς δούλους, τους αἰχμαλώτους, καὶ γυμνούς, καὶ νεκρούς· ἀπόδος ἡμῖν τὴν ἀρχαίαν συγγένειαν· ἔνδυσον οὓς ὁ διάβολος ἀπεγύμνωσεν· χρίσον ἡμᾶς τῷ ἐλαίῳ τῆς ἁγίας σου χρίσεως ἵνα μὴ βλαβῶμεν ἐὰν πάλιν δηχθώμεν «ὑπὸ τοῦ ὄψεως. Θέλομεν ἐργάσασθαι τὰς τὰς ἐντολάς, θέλομεν εὑρεθ, και τοῦ ἀμπελῶνος ἐντὸς, θέλομεν ὡς ἐγγίζοντές σοι χρη ματίζειν ἐργάται· ἐζήσαμεν πάσας ἡμῶν τὰς ἡμέρας ἐὰν πάλιν δηχθῶμεν Τ. κακῶς. θέλομεν ζῆσαι τὰς ὑπολοίπους καλῶς. Θέλοις ὡς πόρνοις συγχωρήσαι. Συγχώρησον. Θέλοις ὡς τελώναις περιποιήσασθαι· θέλοις ὡς ληστὰς φιλανθρωπεύσασθαι θέλοις ὡς διώκτας περισῶσαι· περίσωσον, ὡς θέλεις ἐλέησον μετανοοῦντας, οἷς ἐμακροθύμησας ἐξαμαρτάνουσιν· ἐλέησον προσπίπτοντας, οἷς καὶ ἀπολακτίζοντας ᾤκτειρες· ἐλέησον καθικετεύοντας, οὓς ὑβρίζοντας έφε ρες. Ανοιξον ἡμῖν τοῖς χειμαζομένοις τὴν τῆς κολυμβή Ορας λιμένα· ἄνοιξον ἡμῖν τοῖς τετραυματισμένοις τὸ ἀνώδυνον ἰατρεῖν· ἄνοιξον τοῖς παλαιωθείσιν τὸ ἄλυπον χωνευτήριον· ἄνοιξον τοῖς χρεωστούσιν θάνατον τὸν ἀκίνδυνον τάφον· ἄνοιξαν ἡμῖν τῆς τριημέρου του νε κρώσεως τὸ ζωηφόρον ἐκτύπωμα· ἄνοιξον ἡμῖν τῆς πα λιγγενεσίας τὴν παρθένον γαστέρα· ἄνοιξον ἡμῖν τῆς υἱοθεσίας τὴν ἄφθαρτον μητέρα· ἄνοιξον ἡμῖν τῆς ἀθα νασίας τὴν πύλην· ἄνοιξον ἡμῖν τὴν θύραν τῶν οὐρα νῶν· ὅτι σὺ εἶπας, Κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. "Απερ εἶπας, ἀληθείᾳ πλήρωσον· ἅπερ ἐλάλησας, ὡς ἀψευδῆς ἐπιτέλεσον. Πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι πάντα ποιῆσαι· πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν ἀποπλῦναι τὴν βόρβορον πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι διὰ Πνεύματος καὶ ὕδατος ἀναγεννῆσαι τοὺς ἐν ἁμαρ τίαις γηράσαντας· πιστεύομεν, ὅτι δύναται τὴν ξένην λοχείαν ἐργάσασθαι· πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι γυναίκες καὶ βρέφη καὶ νέους καὶ ἄνδρας καὶ γέροντας ἐκ τῶν ὑδάτων νεοπλάστους ἀναγαγεῖν ὡς ἀρτίτικα βρέφη· πιο στεύομεν, ὅτι δύναται τοῖς ὕδασιν ἀποπνίξει τὰς ἁμαρ τίας ἡμῶν, καθάπερ τὸν Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ πάσαν κατέκλυσας· πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι σωτηρία; ὁδὸν ἐξευρεῖν, ὡς ποτε τοῖς Ἰσραηλίταις ἐδημιούργησα; δὲν ἐν μέσῳ τῆς θαλάσσης· πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι τοσαῦτα, ὅσα καὶ θέλεις Ταῦτα λέγοντες πρὸς τὸν Κύ ριον ἐπιμείνατε, ἵνα εἴπῃ καὶ πρὸς ὑμᾶς ὁ Σωτήρ· Πι στεύετε, ὅτι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. [] Εἰς τὴν παραβολὴν περὶ συκῆς, ὁμιλία. α'. Οφθαλμὸς μὲν ὁρῶν ἢ δένδρον ἀνθοφόρον, ἢ πη τὴν ὑδροτόκον, ὑπ' αὐτῆς τῆς θέας ἕλκεται, καὶ τὸν τῆς καρδίας νοῦν μεταστρέφει ἐκεῖ. Ομοίως δὲ καὶ ὁ ἀκούων «διὰ λόγων πράξεις καὶ ἱστορίας, πρὸς ἐκείνας τὴν διάνοιαν ἀνατείνει, ὡς εἶναι τὸν τοιοῦτον τῷ μὲν σώματι ἐν τῷδε τῷ τόπῳ, τῇ δὲ διανοίᾳ ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ», ἔνθα ὁ λόγος τῆς ἱστορίας διαστρέφει το πράγμα. Τοιοῦτόν τι καὶ ἐμοὶ συμβέβηκεν, ἀγαπητοί. Ακούσας γὰρ τοῦ εὐαγγελιστοῦ διηγουμένου τὰ ἐν Βηθανίᾳ κατὰ τὴν συχὴν γεγονότα πράγματα ε, ὧδε μέν εἰμι τῷ σώματι· τῇ δὲ διανοίᾳ ἐμαυτὸν εἶναι ἐκεῖ φαντάζομαι· καὶ οἴομαι νῦν ἀκολουθεῖν τῷ Δεσπότῃ Ἰησοῦ, καὶ ὁρᾶν τὴν συχὴν πρὸ μὲν τοῦ Δεσποτικοῦ προστάγματος ἀνθηρὰν καὶ κατάκομον, μετὰ δὲ τὸ Κυριακὸν πρόσο ταγμα στυγεραν καὶ κατάξηρον. Πρωίας γάρ, φησίν, ἐπανάγων ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν πόλιν, ἐπείνασε. Καὶ ἰδὼν συκήν, ήλθεν ἐπ' αὐτὴν, καὶ οὐδὲν εὗρεν ἐν αὐτῇ εἰ μὴ φύλλα μόνον· καὶ λέγει αὐτῇ· Μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένηται εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ εὐθέως οἷς ἀκοῦον. ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ. Τοιοῦτόν τι καὶ νῦν ἐμοὶ σ. ὦ αγ., ἀκούοντι τοῦ εὐαγγελίου δ. τ. ἐν Β. ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ τὰ κ. τ. σ. γ. πράγματα. Έχε γε ἐξηράνθη. Τοῦτο γὰρ ἀρτίως ἡμῖν ὁ ὑπανεγνώσθη. Εκε πλήττει με τὸ θαῦμα· μεμέρισταί μου ἡ διάνοια. Όταν γὰρ βουληθῶ τὸ πρᾶγμα τῆς ἱστορίας διηγήσασθαι, εν θέως μετὰ τῆς ἱστορίας τὰ θαύματα πρὸς αὐτὰ ἐπίσταται. Καὶ ὥσπερ οπόταν ἴδῃ τις στάμνον χρυσὴν ἔχον σαν ένδοθεν λίθους τιμίους, φέροντας ἐν ἑαυτοῖς γραμμένα μυστήρια, θέλει μὲν ὁρᾶν τὴν στάμνον δὲ τὴν τοῦ εἴδους στιλότητα, ἀνθέλκεται δὲ ὑπὸ τῶν ἔν θεν λίθων· σπεύδει γὰρ καὶ τὸ τῶν λίθων περιαθρήσει κάλλος, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ γεγραμμένα 5 μυστήρια γνώνα ὡσαύτως κἀγὼ ὁρῶν μὲν τὴν τοῦ γράμματος ἱστορίας λαμπρὰν καὶ περικαλλή τυγχάνουσαν, ἐκεῖ κατέχομα τὸν νοῦν· ἀνθέλκομαι δὲ πάλιν ὑπὸ τῆς τοῦ πνεύματος θεωρίας, μείζονά μοι τῆς ἱστορίας επαγγελλομένη; δεικνύειν τὰ θαύματα. Πρωίας γάρ, φησίν, ἐπανάτων ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν πόλιν, ἐπείνασεν. Ὦ ἀνεκφράστου καὶ ἀνεκδιηγήτου μυστηρίου! Επείνασεν ὁ τρέφων πα σαν τὴν οἰκουμένην· ἐπείνασεν ὁ ἐκ πέντε ἄρτων σεν τάκις χιλίους εἰς κόρον ἐκθρέψας· ἐπείνασεν ὁ ἐκ πηλού ὑμῖν. ο εὐθέως με ταράττει τὰ τῆς ἱστορίας καύματα. Πρὸς αὐτὰ ἐπίσταμαι. ἐν αὐτῇ. δ δε νι. ἐν αὐτοῖς ἐγγεγραμμένα.Verba non habet Savil., neque legit Luterpres. Lb. [106] Hanc quoque homiliam putavit idem ipse qui supra, esse Severiani Gabalorum episcopi; et fortasse non injuria. Est quippe stylus Severiani homiliis admodum amnis: eloquentia omnino ferrea, ut de Severiano loquens ait Savilius. Omnia salebrosa, sive inventionem spectes, sive figuras et tropos. Savil. h Savil. omittit Savil. d Savil. Unus f 'Tres mss.
βασιλικής αλουργίδος τὴν βαφὴν ὑποδέξωνται. Επειδὰν
δὲ καταλάβητε τὸν νυμφῶνα τοῦ Πνεύματος, ἐπειδὰν
εἰσδράμητε τὴν παστάδα τῆς χάριτος, ἐπειδὰν πλησίον
γένησθε τῆς φοβερᾶς ὁμοῦ καὶ ποθεινής κολυμβήθρας.
ὡς αἰχμάλωτοι προσπέσατε τῷ βασιλεῖ· ρίψατε πάντες
[105] ὁμοίως ἐπὶ γόνατα. καὶ τὰς χεῖρας ἀνατείναντες
εἰς τὸν οὐρανὸν, ὅπου κάθηται βασιλικῶς ὁ πάντων ἡμῶν
βασιλεὺς, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς εὐθύναντες πρὸς τὸν ἀκοί
μητον όφθαλμόν, τοιούτοις πρὸς τὸν φιλάνθρωπον χρήσ
σασθε ρήμασιν· Ανοιξον ἡμῖν τὸν ἀμπελῶνά σου, Κύρ
ριε, εἰ καὶ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν ἐφθάσαμεν· μὴ
ὀργισθῇς ἡμῖν ως βραδύνασιν, Δέσποτα, μηδὲ κλείσης εἰς
τὰς ἡμετέρας δψεις τῆς σῆς φιλανθρωπίας τας θύρας
κατέγνωμεν τῆς φθασάσῃς ἡμῶν ἀργίας, κατέγνωμεν τῆς
προλαβούσης ἡμέρας τὴν ῥαθυμίαν, ἐβλάβημεν παρα
κούσαντες, ἐζημιώθημεν καθευδήσαντες, ἐναυαγήσαμεν
τερπόμενοι, ἐγυμνώθημεν παίζοντες καὶ παιζόμενοι,
ἀπωλόμεθα τοῖς ματαίοις ψυχαγωγούμενοι. Μόλις έγρη
γορήσαμεν, μόλις ἐνήψαμεν, μόλις εύρομεν τὸ συμφέρον,
μόλις ἐφύγομεν τὸν πόλεμον· ἀπεταξάμεθα τῷ πονηρῷ
παντελῶς, ἀπεταξάμεθα τοῖς ὀλεθρίοις κακοῖς καὶ τερ
πνοῖς συσχολάσαι· τῷ Σωτῆρι λοιπόν συνταττόμεθα, τῷ
μόνῳ Θεῷ. Δέξαι τὸ γραμμάτιον τῆς ὁμολογίας ἡμῶν,
ἵνα φοβούμενοι τὸ πρόστιμον, ἐμμένωμεν οἷς καὶ συν
εθέμεθα· δέξα: τὸ σύμβολον τῶν πρὸς σὲ συνθηκῶν, ἵνα
τὸ σύμβολον αἰσχυνόμενοι, τὸν τρόπον ἡμῶν ἀπερίτρε
στον καθιδρύσωμεν. Οίκτειρον τοὺς τοὺς δούλους, τους
αἰχμαλώτους, καὶ γυμνούς, καὶ νεκρούς· ἀπόδος ἡμῖν
τὴν ἀρχαίαν συγγένειαν· ἔνδυσον οὓς ὁ διάβολος ἀπεγύ
μνωσεν· χρίσον ἡμᾶς τῷ ἐλαίῳ τῆς ἁγίας σου χρίσεως
ἵνα μὴ βλαβῶμεν ἐὰν πάλιν δηχθώμεν «ὑπὸ τοῦ ὄψεως.
Θέλομεν ἐργάσασθαι τὰς τὰς ἐντολάς, θέλομεν εὑρεθ, και
τοῦ ἀμπελῶνος ἐντὸς, θέλομεν ὡς ἐγγίζοντές σοι χρη
ματίζειν ἐργάται· ἐζήσαμεν πάσας ἡμῶν τὰς ἡμέρας
ἐὰν πάλιν δηχθῶμεν
Τ.
κακῶς. θέλομεν ζῆσαι τὰς ὑπολοίπους καλῶς. Θέλοις ὡς
πόρνοις συγχωρήσαι. Συγχώρησον. Θέλοις ὡς τελώναις
περιποιήσασθαι· θέλοις ὡς ληστὰς φιλανθρωπεύσασθαι
θέλοις ὡς διώκτας περισῶσαι· περίσωσον, ὡς θέλεις
ἐλέησον μετανοοῦντας, οἷς ἐμακροθύμησας ἐξαμαρτά
νουσιν· ἐλέησον προσπίπτοντας, οἷς καὶ ἀπολακτίζοντας
ᾤκτειρες· ἐλέησον καθικετεύοντας, οὓς ὑβρίζοντας έφε
ρες. Ανοιξον ἡμῖν τοῖς χειμαζομένοις τὴν τῆς κολυμβή
Ορας λιμένα· ἄνοιξον ἡμῖν τοῖς τετραυματισμένοις τὸ
ἀνώδυνον ἰατρεῖν· ἄνοιξον τοῖς παλαιωθείσιν τὸ ἄλυπον
χωνευτήριον· ἄνοιξον τοῖς χρεωστούσιν θάνατον τὸν
ἀκίνδυνον τάφον· ἄνοιξαν ἡμῖν τῆς τριημέρου του νε
κρώσεως τὸ ζωηφόρον ἐκτύπωμα· ἄνοιξον ἡμῖν τῆς πα
λιγγενεσίας τὴν παρθένον γαστέρα· ἄνοιξον ἡμῖν τῆς
υἱοθεσίας τὴν ἄφθαρτον μητέρα· ἄνοιξον ἡμῖν τῆς ἀθα
νασίας τὴν πύλην· ἄνοιξον ἡμῖν τὴν θύραν τῶν οὐρα
νῶν· ὅτι σὺ εἶπας, Κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν.
"Απερ εἶπας, ἀληθείᾳ πλήρωσον· ἅπερ ἐλάλησας, ὡς
ἀψευδῆς ἐπιτέλεσον. Πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι πάντα
ποιῆσαι· πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι τῶν ἁμαρτημάτων
ἡμῶν ἀποπλῦναι τὴν βόρβορον πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι
διὰ Πνεύματος καὶ ὕδατος ἀναγεννῆσαι τοὺς ἐν ἁμαρ
τίαις γηράσαντας· πιστεύομεν, ὅτι δύναται τὴν ξένην
λοχείαν ἐργάσασθαι· πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι γυναίκες
καὶ βρέφη καὶ νέους καὶ ἄνδρας καὶ γέροντας ἐκ τῶν
ὑδάτων νεοπλάστους ἀναγαγεῖν ὡς ἀρτίτικα βρέφη· πιο
στεύομεν, ὅτι δύναται τοῖς ὕδασιν ἀποπνίξει τὰς ἁμαρ
τίας ἡμῶν, καθάπερ τὸν Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ
πάσαν κατέκλυσας· πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι σωτηρία;
ὁδὸν ἐξευρεῖν, ὡς ποτε τοῖς Ἰσραηλίταις ἐδημιούργησα;
δὲν ἐν μέσῳ τῆς θαλάσσης· πιστεύομεν, ὅτι δύνασαι
τοσαῦτα, ὅσα καὶ θέλεις Ταῦτα λέγοντες πρὸς τὸν Κύ
ριον ἐπιμείνατε, ἵνα εἴπῃ καὶ πρὸς ὑμᾶς ὁ Σωτήρ· Πι
στεύετε, ὅτι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; Κατὰ τὴν πίστιν
ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας
τῶν αἰώνων. Αμήν.
[106] Εἰς τὴν παραβολὴν περὶ συκῆς, ὁμιλία.
α'. Οφθαλμὸς μὲν ὁρῶν ἢ δένδρον ἀνθοφόρον, ἢ πη
τὴν ὑδροτόκον, ὑπ' αὐτῆς τῆς θέας ἕλκεται, καὶ τὸν
τῆς καρδίας νοῦν μεταστρέφει ἐκεῖ. Ομοίως δὲ καὶ
ὁ ἀκούων «διὰ λόγων πράξεις καὶ ἱστορίας, πρὸς
ἐκείνας τὴν διάνοιαν ἀνατείνει, ὡς εἶναι τὸν τοιοῦτον τῷ
μὲν σώματι ἐν τῷδε τῷ τόπῳ, τῇ δὲ διανοίᾳ ἐν ἐκείνῳ
τῷ τόπῳ», ἔνθα ὁ λόγος τῆς ἱστορίας διαστρέφει το
πράγμα. Τοιοῦτόν τι καὶ ἐμοὶ συμβέβηκεν, ἀγαπητοί.
Ακούσας γὰρ τοῦ εὐαγγελιστοῦ διηγουμένου τὰ ἐν Βη
θανίᾳ κατὰ τὴν συχὴν γεγονότα πράγματα ε, ὧδε μέν
εἰμι τῷ σώματι· τῇ δὲ διανοίᾳ ἐμαυτὸν εἶναι ἐκεῖ φαν
τάζομαι· καὶ οἴομαι νῦν ἀκολουθεῖν τῷ Δεσπότῃ Ἰησοῦ,
καὶ ὁρᾶν τὴν συχὴν πρὸ μὲν τοῦ Δεσποτικοῦ προστάγμα
τος ἀνθηρὰν καὶ κατάκομον, μετὰ δὲ τὸ Κυριακὸν πρόσο
ταγμα στυγεραν καὶ κατάξηρον. Πρωίας γάρ, φησίν,
ἐπανάγων ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν πόλιν, ἐπείνασε. Καὶ
ἰδὼν συκήν, ήλθεν ἐπ' αὐτὴν, καὶ οὐδὲν εὗρεν ἐν
αὐτῇ εἰ μὴ φύλλα μόνον· καὶ λέγει αὐτῇ· Μηκέτι
ἐκ σοῦ καρπὸς γένηται εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ εὐθέως
οἷς ἀκοῦον. ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ.
Τοιοῦτόν τι καὶ νῦν ἐμοὶ σ. ὦ αγ., ἀκούοντι τοῦ Εὐαγγε
λίου δ. τ. ἐν Β. ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ τὰ κ. τ. σ. γ. πράγματα.
Έχε
γε
ἐξηράνθη. Τοῦτο γὰρ ἀρτίως ἡμῖν ὁ ὑπανεγνώσθη. Εκε
πλήττει με τὸ θαῦμα· μεμέρισταί μου ἡ διάνοια. Όταν
γὰρ βουληθῶ τὸ πρᾶγμα τῆς ἱστορίας διηγήσασθαι, εν
θέως μετὰ τῆς ἱστορίας τὰ θαύματα πρὸς αὐτὰ ἐπιστά
ται. Καὶ ὥσπερ οπόταν ἴδῃ τις στάμνον χρυσὴν ἔχον
σαν ένδοθεν λίθους τιμίους, φέροντας ἐν ἑαυτοῖς
γραμμένα μυστήρια, θέλει μὲν ὁρᾶν τὴν στάμνον δὲ
τὴν τοῦ εἴδους στιλότητα, ἀνθέλκεται δὲ ὑπὸ τῶν ἔν
θεν λίθων· σπεύδει γὰρ καὶ τὸ τῶν λίθων περιαθρήσει
κάλλος, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ γεγραμμένα 5 μυστήρια γνώνα
ὡσαύτως κἀγὼ ὁρῶν μὲν τὴν τοῦ γράμματος ἱστορίας
λαμπρὰν καὶ περικαλλή τυγχάνουσαν, ἐκεῖ κατέχομα
τὸν νοῦν· ἀνθέλκομαι δὲ πάλιν ὑπὸ τῆς τοῦ πνεύματος
θεωρίας, μείζονά μοι τῆς ἱστορίας επαγγελλομένη;
δεικνύειν τὰ θαύματα. Πρωίας γάρ, φησίν, ἐπανάτων
ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν πόλιν, ἐπείνασεν. Ὦ ἀνεκφράστου
καὶ ἀνεκδιηγήτου μυστηρίου! Επείνασεν ὁ τρέφων πα
σαν τὴν οἰκουμένην· ἐπείνασεν ὁ ἐκ πέντε ἄρτων σεν
τάκις χιλίους εἰς κόρον ἐκθρέψας· ἐπείνασεν ὁ ἐκ πηλού
ὑμῖν. ο εὐθέως με ταράττει τὰ τῆς ἱστορίας
καύματα. Πρὸς αὐτὰ ἐπίσταμαι. ἐν αὐτῇ. δ δε
νι. ἐν αὐτοῖς ἐγγεγραμμένα.
Verba non habet Savil., neque legit
Luterpres. Lb.
[106] Hanc quoque homiliam putavit idem ipse qui supra, esse Severiani Gabalorum episcopi; et
fortasse non injuria. Est quippe stylus Severiani homiliis admodum amnis: eloquentia omnino ferrea, ut
de Severiano loquens ait Savilius. Omnia salebrosa, sive inventionem spectes, sive figuras et tropos.
Savil. h Savil. omittit
Savil.
d Savil. Unus
f 'Tres mss.
col. 637–638page 2 of 4
PG 59:637τοὺς καιροὺς καὶ τὰς ἐπὶ τὸ μνῆμα τῶν γυναικῶν ἀφο ίξεις, ὡς οἱ Πατέρες εὑρήκασιν, ὅμως ἀναρμοστίαν καὶ ἀσυμβασίαν τῶν γεγραμμένων εἰρῆσθαι παρὰ τῶν γι ναικῶν κατηγοροῦσί τινες ὑπὸ δαίμονος ἐνηχούμενοι φέρε τῇ ἐπιπνοίᾳ τοῦ Παναγίου Πνεύματος τὰ περὶ τού των, καθὰ χωροῦμεν, διασαφήσωμεν. Οἶδα γὰρ ἐν Θεῷ, ὡς ἁρμοζομένων τῶν διαφόρων καιρῶν, καὶ τῆς τῶν προσώπων ἐπιστασίας, οὐ προσκόψομεν πρὸς τὰ ῥήματα. Τὰ μὲν οὖν τοῦ πάθους του Δεσποτικοῦ συντόμως διέλθω μεν. Ελέγομεν δὲ, ὡς παρεδόθη ὁ Κύριος Πιλάτῳ, εἶτα σταυρωθεὶς ἐτελεύτησε κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἐτάφη τε, καὶ λίθος ἐπετέθη το μνήματι μέγας, καὶ αὐτὸς σφρα γισθεὶς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, καὶ φυλαττόμενος ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν. Πότε ταῦτα; Τῇ ἑσπέρᾳ τῆς παρασκευῆς σάββατον γὰρ ἐπέφωσκε. Πολλαὶ γὰρ χρησταὶ καὶ κάλ λιστα: γυναῖκες συναναβᾶσαι αὐτῷ ἐκ τῆς Γαλιλαίας, εἶδον τὰ γεγονότα, καὶ τὸ μνημεῖον, καὶ τὴν θέσιν τοῦ σώματος. Καὶ τὸ μὲν σάββατον, ὡς γέγραπται, ἡσύχασαν κατὰ τὴν ἐντολήν· ἡγόρασαν δὲ ἀρώματα καὶ μύρα, ἵνα ἐλθοῦσαι ἀλείψωσι τὸν Ἰησοῦν. Απεντεῦθεν πρόσεχε, ἀγαπητέ, τὴν ἁρμονίαν τοῦ πράγματος. Ητοίμασαν τα μύρα τῷ σαββάτῳ Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Ἰωάννα καὶ Σαλώμη καὶ αἱ λοιπαὶ γυναῖκες, ἵνα λοιπὸν τῇ μιᾷ τῶν σαββάτων ἐλθοῦσαι, ἥτις ἐστὶν ἡ Κυριακή, αλείψωσιν αὐτόν. ᾿Αλλὰ Μαρία ἡ τοῦ Ἰακώβου, ήτις ἦν ἡ ΘΕΟΤΟΚΟΣ (οὕτω γὰρ ἐχρημάτισε τότε, ὡς μητρυιά, φημί, τοῦ Ἰακώβου τοῦ λεγομένου ἀδελφοῦ τοῦ Κυρίου ), οὐκ. ἐβάσταζεν ἀπὸ τῆς ὀδύνης πᾶσαν τὴν μετὰ τὸ σάββατον νύχτα καρτερῆσαι, ἀλλ᾽ εὐθὺς ὀψίας σαββάτων ἦλθεν εἰς τὸ μνημεῖον, τουτέστι, βραδύ μετὰ τὸ σάββατον. Αμέ λει τινὲς τῶν εὐαγγελιστών, αψὲ σαββάτων, ἔχουσιν, ὡς ειώθαμεν λέγειν, ὑψὲ τῆς ὥρας, υψὲ τοῦ καιροῦ κ. Οὐδὲ γὰρ τῇ ἑσπέρᾳ εὐθὺς τοῦ σαββάτου, ἀλλ᾽ ὀψίας, ἤτοι ὀψὲ σαββάτων. Σημαίνει δὲ τὴ μεσονύκτιον, ἢ καὶ ἔτι βραχύ. Πόθεν δῆλον; Ἐκ τοῦ δεῖν αὐτὸν κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν αὐτοῦ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι, τουτέστι, τῇ ἁγίᾳ Κυριακῇ. Αὐτὴ γὰρ τρίτη ἡμέρα σὺν τῇ παρα σκευῇ, ἐν ᾗ ἐσταυρώθη. Η δὲ Κυριακὴ ἀπὸ ἑβδόμης ώρας τῆς νυκτὸς ἄρχεται, καὶ λήγει εἰς τὴν ἔκτην ὥραν τῆς ἑξῆς νυκτός. Καὶ οὕτω πᾶσαν ἡμέραν ἀριθμῶν, οὐ προσκόψεις τῇ κοσμοποιία λεγούσῃ· Καὶ ἐγένετο εσπέ ρα, καὶ ἐγένετο πρωί, ἡμέρα μία. Ηνίκα γὰρ τὰ μέσσον [] τῆς νυκτὸς παρέλθοι, ὁ ἥλιος παρατρέχων τὴν γῆν εὐθὺς φωτίζει λαμπρῶς τὰ πρὸς ἀνατολάς μέρη, κἂν μὴ τοῦτο ἡ φαίνηται, καὶ ποιεῖ τὸ λεγόμενον πρωί κατὰ τοὺς ἐκεῖσε οἰκοῦντας. Οὕτω γὰρ καὶ τὰ παρ' ἡμῖν πρωϊνὰ ἄλλαις καὶ ἄλλαις ὥραις πρὸς τὸν ἐγγισμὸν τοῦ ἡλίου δείκνυται, καὶ οὐ πᾶσιν ὁμοίως κατὰ ταὐτόν. Μετὰ γοῦν τὸ μεσονύκτιον ἐπιφωσκούσης Κυριακής ἠγέρθη ὁ Κύριος ἐκ νεκρῶν, τουτέστι, τρίτῃ ἡμέρᾳ κατὰ τὰς Γραφάς. Η οὖν ἁγία Παρθένος καὶ Θεοτόκος Μαρία οδυνωμένη μᾶλλον ἁπάντων, σύνδρομον αὐτῇ περὶ τὴν σπουδήν εὑροῦσα Μαρίαν τὴν Μαγδαληνὴν (σπουδαιοτάτη δὲ αὕτη ἡ γυνή, ὅθεν καὶ παρὰ τοῖς τέσ σαρσι τῶν εὐαγγελιστών μνημονεύεται), ἦλθεν εὐθὺς μετὰ τὸ μεσονύκτιον, ήγουν οψίας σαββάτων, εἰς τὸ μνημεῖον, οὐ μετὰ τῶν ἀρωμάτων (οὐ γὰρ ἐπεδέχετο ὁ καιρός ), ἀλλὰ μόνον θεωρῆσαι τὸν τάφον. Αὕτη πρώτη ἄφιξις τῶν τιμίων καὶ ἱερῶν γυναικῶν, ἣν ἱστορεῖ Ματέ θαῖος ὁ εὐαγγελιστής. Εἶτα εἰσελθουσῶν αὐτῶν εἰς τὸ μνημεῖον, γίνεται άφνω σεισμός, ὅτε ὁ ἄγγελος ἀποχυ λίει τὸν λίθον ἐκ τοῦ μνημείου, καὶ κάθηται ἐπάνω αὐτοῦ. Ὁ δὲ Κύριος ἦν ἐγερθείς. Οὐ γὰρ εἶπεν ὁ εὐαγ γελιστὴς, ὅτι ἀποκυλισθέντος τοῦ λίθου τότε ὁ Σωτὴρ ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ τάφου, ἀλλ' ὅτι ἀπεκύλισεν ὁ ἄγγελος τὸν λίθον, καὶ ἐκάθητο ἐπάνω αὐτοῦ. Ὁ γάρ Κύριος ἀφθαρσίᾳ λοιπὸν τὸ οἰκεῖον σῶμα, ὡς Θεός, διαλαμπρύ νας, καὶ ὄντος τοῦ λίθου εἰς τὸ μνημεῖον ἐξῆλθεν ἐκεῖ θεν· ὥσπερ καὶ τῇ ἑσπέρᾳ τῆς Κυριακῆς αὐτῆς τῶ θυρῶν κεκλεισμένων εἰσῆλθε πρὸς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ. Αι δύο γυναίκες αὗται, ήγουν ἡ ἁγία Παρθένος καὶ Θεο τόχος, καὶ Μαρία ἡ Μαγδαληνή, πορευόμεναι μετὰ φόβον καὶ χαρᾶς μεγάλης ἀπαγγείλαι τοῖς ἀποστόλοις, ὅτι ηγέρθη ὁ Κύριος καθὼς εἶπεν αὐταῖς ὁ ἄγγελος, καὶ Αμέλει τινές... ὀψὲ τοῦ καιροῦ. Τοῦτο ὅπως εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἀπέλθωσι, καὶ ἐκεῖ αὐτὸν διον ται, αὐτῷ ἀπήντησαν τῷ σεσαρκωμένῳ λόγῳ Θεῷ. Καὶ εἰπόντος αὐταῖς, Χαίρετε, πεσοῦσαι ἐκράτησαν αὐτοῦ τοὺς πόδας, καὶ προσεκύνησαν αὐτόν. Ὁ δὲ Κύριος οὐκ ἐπετίμησεν αὐταῖς ἀψαμέναις αὐτοῦ (ἐν πρώτοις γὰρ αὐτὸν ἐθεάσαντο ), ἀλλὰ τούναντίον καὶ ἀνεστήσατο εἰπών· Μὴ φοβεῖσθε ὑμεῖς, ἀλλ' ὑπάγετε, εἴπατε τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλι λαίαν, κἀκεῖ με δψονται. σασα β'. Μέχρι τούτου τὰ τοῦ Ματθαίου περὶ τῶν γυναικών. Απελθοῦσαι δὲ ἐκεῖναι πρὸς τοὺς μαθητάς, ἀπήγγειλαν αὐτοῖς καὶ πᾶσι τοῖς μετ' αὐτῶν τὰ τοῦ ἀγγέλου βήματα, καὶ τὰ τοῦ Κυρίου, καὶ ὡς εἶδον αὐτόν· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκράτησαν αὐτοῦ τους πόδας. Οἱ δὲ μαθηταὶ τοῦ Κυρίου ἀπὸ τῆς πολλῆς καὶ ἀφάτου Ολ ψεως τῆς ἐκ τοῦ σταυροῦ οὐδὲ ἀκοῦσαι αὐτῶν ἠνέσχοντο. Καὶ περὶ μὲν τῆς Μαγδαληνῆς οὐδὲ λόγον, οἶμαι, ἀφ ῆκαν, περὶ δὲ τῆς μητρὸς τοῦ Κυρίου, ἐπειδὴ καὶ ἐτίμων καὶ ἠδοῦντο αὐτὴν, ἔφησαν πρὸς ἑαυτούς, ὡς ἡ ὑπερβολή τῆς θλίψεως τὸν νοῦν αὐτῆς ἐκταράξασα, καὶ τὴν ὅρασιν καὶ τὴν ἀκοὴν καὶ τὴν ἀφὴν αὐτῆς ἐξηπάτησεν. Ἐκείνη δὲ ἡ καθαρὰ καὶ λελαμπρυσμένη ψυχὴ τῆς Παρθένου, πεπεισμένη ἀκριβῶς, οἷς εἶδε καὶ ἐψηλάφησεν, ἔμεινεν ἐφ' ἑαυτῇ, μηδὲν πρὸς τοὺς μαθητὰς πλέον φιλονεική μηκέτι δὲ ἀπελθοῦσα πρὸς τὸ μνημεῖον, ἀνε δοιάστως τοῖς ὀραθεῖσιν αὐτὴ πεποιθυία. Ἡ δὲ Μαγδαληνὴ Μαρία πρώτον μὲν τοῖς ἀποστόλοις πειθομένη, ἦν παρ' ἑαυτῇ μικρὰ δέ πως, καὶ τῇ μιᾷ δράσει μὴ πεπι στευανῖα, ἀλλὰ πεφαντασιώσθαι νομίσασα, λαμβάνει συν αὐτῇ Ἰωάνναν τινά, καὶ Μαρίαν ἄλλην, καὶ ἑτέρας για ναῖκας μετὰ τῶν ἀρωμάτων, καὶ ἀπέρχεται πάλιν αὐτὴ τῇ νυκτί. Ὄρθρου δὲ ὄντος βαθέος, τουτέστι, πρὸ πολλού τοῦ διαφαύσματος, ἄρτι ὑπὲρ γῆν τοῦ ὄρθρου, ήγουν τοῦ ἑωσφόρου, μόλις φαίνοντος, εἰσέρχεται σὺν ταῖς μετ' αὐτῆς εἰς τὸ μνημεῖον· ὁ γὰρ λίθος ἤδη ἀποκεκύ λιστο. Καὶ τὸ μὲν σῶμα τοῦ Κυρίου ουχ εὗρον (πως γάρ;) ἐν ὅσῳ δὲ διαποροῦσι πρὸς ἑαυτὰς, ἰδοὺ ἐπέστησαν αὐταῖς ἄνδρες δύο (ἦταν δὲ ἄρα ἅγιοι ἄγγελοι) ἐν ἐσθῆσιν ἀστραπτούσαις. Ἐκείνων δὲ φοβηθεισῶν, οὐ μόνο ὅτι τὸν φόβον αὐτῶν ἀνεκτήσαντο οἱ ἄγγελοι, ἀλλὰ καὶ ἐπιπληκτικῶς [] λέγουσιν αὐταῖς· Τί ζητεῖτε τον ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν; Οὐκ ἔστιν ὧδε, ἀλλ' ἐγή γερται. Πρόσεχε, ἀγαπητέ, πῶς δηλοῦται μὴ εἶναι πρώ την κάθοδον ταύτην τῆς τῶν γυναικῶν ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἐλεύσεως· ἄτοπον γὰρ ἦν, μηδὲν θεασαμένων τῶν γυναικῶν μηδὲ ἀκουσασῶν περὶ τῆς τοῦ Κυρίου ἐγέρ σεως, ἐπιπλῆξαι αὐταῖς τοὺς ἀγγέλους λέγοντας, Τί ζητεῖτε τὸν ζῶντα μετὰ νεκρῶν; Αλλὰ δῆλον, ὡς προακουσάντων αὐτῶν πάντων παρὰ τῶν αὐτονεὶ θεω ρησασῶν τὸν Κύριον, καὶ ἀκουσασῶν ὁ παρ' αὐτοῦ τὴν πρὸς τοὺς μαθητὰς ἀπόκρισιν, καὶ μὴ πιστευσάντων, τούτου χάριν ἐπιτιμῶσιν αὐτοῖς ἀρτίως οἱ ἄγγελοι ἦσαν γὰρ καὶ ἄνδρες τινὲς σὺν αὐταῖς ταῖς προβληθεί σαις γυναιξί. Τις ταῦτά φησι; Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστής. Τῇ μια γὰρ, φησί, τῶν σαββάτων ὄρθρου βαθέος ἦλθον γυναῖκες εἰς τὸ μνημεῖον, φέρουσαι ἃ ἡτοίμασαν ἀρώματα· καί τινες • σὺν αὐταῖς. Εἶτα οὐ μέσ νον ὅτι ἐπέπληξαν αὐτοῖς οἱ ἄγγελοι, ἀλλὰ καὶ ὠνείδισαν λέγοντες· Μνήσθητε, ὡς ἐλάλησεν ὑμῖν ἔτι ὧν ἐν τῇ Γαλιλαία, λέγων, ὅτι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου παραδοθῆναι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι. Καὶ εμνήσθησαν, φησί, των ρημάτων αὐτοῦ. Εἶτα ἀπελ θόντες πάλιν καὶ οὗτοι ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες σὺν τῇ Μαγδαληνή Μαρίᾳ ἀπήγγειλαν τοῖς μαθηταῖς, καὶ τῆς μὲν Μαγδαληνής δεύτερον τὸ μνῆμα θεωρησάσης, των δὲ ἄλλων ἅπαξ. Ἐφάνησαν δέ, φησί, τοῖς μαθηταῖς. ὡσεὶ λῆρος τὰ ῥήματα αὐτῶν, καὶ ἠπίστουν αὐταῖς. Εἰ δέ τις ἀπορήσει, τίνος χάριν οὐκ ἐμνήσθη ὁ εὐαγγελιστὴς ὀνομαστὶ τῶν ἀνδρῶν τῶν ἀπελθέντων σὺν ταῖς γυναιξὶ τῇ δευτέρα καθόδῳ, ὑπονοῶ, ὅτι οὐκ ἦσαν τῶν ἐπισήμων, ἀλλ' ἡ δοῦλοι τῶν γυναικῶν, ἤ τινες τῶν ὑπὸ χεῖρα. Αμέλει τοῦ Πέτρου διεγερθέντος ἐν τῷ δεύτερον Ισ. ού, ὁ ᾿Ακουσάντων Καί τινες σὺν αὐταῖς καί τινες γυναίκες. ἐκέκληξαν,Hæc verba glossema esse Pritat Savilius; verum similia non raro interserit hic quisquis sit orator. delendum censet Savil. inquit Savil. conj. Savil. Hæc non exprimuntur in Vulgata et alioqui possent inteliig! Aate delendum or censet Savil.
τοὺς καιροὺς καὶ τὰς ἐπὶ τὸ μνῆμα τῶν γυναικῶν ἀφο
ίξεις, ὡς οἱ Πατέρες εὑρήκασιν, ὅμως ἀναρμοστίαν καὶ
ἀσυμβασίαν τῶν γεγραμμένων εἰρῆσθαι παρὰ τῶν γι
ναικῶν κατηγοροῦσί τινες ὑπὸ δαίμονος ἐνηχούμενοι
φέρε τῇ ἐπιπνοίᾳ τοῦ Παναγίου Πνεύματος τὰ περὶ τού
των, καθὰ χωροῦμεν, διασαφήσωμεν. Οἶδα γὰρ ἐν Θεῷ,
ὡς ἁρμοζομένων τῶν διαφόρων καιρῶν, καὶ τῆς τῶν
προσώπων ἐπιστασίας, οὐ προσκόψομεν πρὸς τὰ ῥήματα.
Τὰ μὲν οὖν τοῦ πάθους του Δεσποτικοῦ συντόμως διέλθω
μεν. Ελέγομεν δὲ, ὡς παρεδόθη ὁ Κύριος Πιλάτῳ, εἶτα
σταυρωθεὶς ἐτελεύτησε κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἐτάφη τε,
καὶ λίθος ἐπετέθη το μνήματι μέγας, καὶ αὐτὸς σφρα
γισθεὶς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, καὶ φυλαττόμενος ὑπὸ τῶν
στρατιωτῶν. Πότε ταῦτα; Τῇ ἑσπέρᾳ τῆς παρασκευῆς
σάββατον γὰρ ἐπέφωσκε. Πολλαὶ γὰρ χρησταὶ καὶ κάλ
λιστα: γυναῖκες συναναβᾶσαι αὐτῷ ἐκ τῆς Γαλιλαίας,
εἶδον τὰ γεγονότα, καὶ τὸ μνημεῖον, καὶ τὴν θέσιν τοῦ
σώματος. Καὶ τὸ μὲν σάββατον, ὡς γέγραπται, ἡσύχασαν
κατὰ τὴν ἐντολήν· ἡγόρασαν δὲ ἀρώματα καὶ μύρα, ἵνα
ἐλθοῦσαι ἀλείψωσι τὸν Ἰησοῦν. Απεντεῦθεν πρόσεχε,
ἀγαπητέ, τὴν ἁρμονίαν τοῦ πράγματος. Ητοίμασαν τα
μύρα τῷ σαββάτῳ Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Ἰωάννα καὶ
Σαλώμη καὶ αἱ λοιπαὶ γυναῖκες, ἵνα λοιπὸν τῇ μιᾷ τῶν
σαββάτων ἐλθοῦσαι, ἥτις ἐστὶν ἡ Κυριακή, αλείψωσιν
αὐτόν. ᾿Αλλὰ Μαρία ἡ τοῦ Ἰακώβου, ήτις ἦν ἡ Θεοτό
κος (οὕτω γὰρ ἐχρημάτισε τότε, ὡς μητρυιά, φημί,
τοῦ Ἰακώβου τοῦ λεγομένου ἀδελφοῦ τοῦ Κυρίου ), οὐκ.
ἐβάσταζεν ἀπὸ τῆς ὀδύνης πᾶσαν τὴν μετὰ τὸ σάββατον
νύχτα καρτερῆσαι, ἀλλ᾽ εὐθὺς ὀψίας σαββάτων ἦλθεν εἰς
τὸ μνημεῖον, τουτέστι, βραδύ μετὰ τὸ σάββατον. Αμέ
λει τινὲς τῶν εὐαγγελιστών, αψὲ σαββάτων, ἔχουσιν, ὡς
ειώθαμεν λέγειν, ὑψὲ τῆς ὥρας, υψὲ τοῦ καιροῦ κ.
Οὐδὲ γὰρ τῇ ἑσπέρᾳ εὐθὺς τοῦ σαββάτου, ἀλλ᾽ ὀψίας,
ἤτοι ὀψὲ σαββάτων. Σημαίνει δὲ τὴ μεσονύκτιον, ἢ καὶ
ἔτι βραχύ. Πόθεν δῆλον; Ἐκ τοῦ δεῖν αὐτὸν κατὰ τὴν
ἐπαγγελίαν αὐτοῦ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι, τουτέστι,
τῇ ἁγίᾳ Κυριακῇ. Αὐτὴ γὰρ τρίτη ἡμέρα σὺν τῇ παρα
σκευῇ, ἐν ᾗ ἐσταυρώθη. Η δὲ Κυριακὴ ἀπὸ ἑβδόμης ώρας
τῆς νυκτὸς ἄρχεται, καὶ λήγει εἰς τὴν ἔκτην ὥραν τῆς
ἑξῆς νυκτός. Καὶ οὕτω πᾶσαν ἡμέραν ἀριθμῶν, οὐ
προσκόψεις τῇ κοσμοποιία λεγούσῃ· Καὶ ἐγένετο εσπέ
ρα, καὶ ἐγένετο πρωί, ἡμέρα μία. Ηνίκα γὰρ τὰ μέσ
σον [160] τῆς νυκτὸς παρέλθοι, ὁ ἥλιος παρατρέχων τὴν
γῆν εὐθὺς φωτίζει λαμπρῶς τὰ πρὸς ἀνατολάς μέρη,
κἂν μὴ τοῦτο ἡ φαίνηται, καὶ ποιεῖ τὸ λεγόμενον πρωί
κατὰ τοὺς ἐκεῖσε οἰκοῦντας. Οὕτω γὰρ καὶ τὰ παρ' ἡμῖν
πρωϊνὰ ἄλλαις καὶ ἄλλαις ὥραις πρὸς τὸν ἐγγισμὸν τοῦ
ἡλίου δείκνυται, καὶ οὐ πᾶσιν ὁμοίως κατὰ ταὐτόν.
Μετὰ γοῦν τὸ μεσονύκτιον ἐπιφωσκούσης Κυριακής
ἠγέρθη ὁ Κύριος ἐκ νεκρῶν, τουτέστι, τρίτῃ ἡμέρᾳ
κατὰ τὰς Γραφάς. Η οὖν ἁγία Παρθένος καὶ Θεοτόκος
Μαρία οδυνωμένη μᾶλλον ἁπάντων, σύνδρομον αὐτῇ
περὶ τὴν σπουδήν εὑροῦσα Μαρίαν τὴν Μαγδαληνὴν
(σπουδαιοτάτη δὲ αὕτη ἡ γυνή, ὅθεν καὶ παρὰ τοῖς τέσ
σαρσι τῶν εὐαγγελιστών μνημονεύεται), ἦλθεν εὐθὺς
μετὰ τὸ μεσονύκτιον, ήγουν οψίας σαββάτων, εἰς τὸ
μνημεῖον, οὐ μετὰ τῶν ἀρωμάτων (οὐ γὰρ ἐπεδέχετο ὁ
καιρός ), ἀλλὰ μόνον θεωρῆσαι τὸν τάφον. Αὕτη πρώτη
ἄφιξις τῶν τιμίων καὶ ἱερῶν γυναικῶν, ἣν ἱστορεῖ Ματέ
θαῖος ὁ εὐαγγελιστής. Εἶτα εἰσελθουσῶν αὐτῶν εἰς τὸ
μνημεῖον, γίνεται άφνω σεισμός, ὅτε ὁ ἄγγελος ἀποχυ
λίει τὸν λίθον ἐκ τοῦ μνημείου, καὶ κάθηται ἐπάνω
αὐτοῦ. Ὁ δὲ Κύριος ἦν ἐγερθείς. Οὐ γὰρ εἶπεν ὁ εὐαγ
γελιστὴς, ὅτι ἀποκυλισθέντος τοῦ λίθου τότε ὁ Σωτὴρ
ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ τάφου, ἀλλ' ὅτι ἀπεκύλισεν ὁ ἄγγελος
τὸν λίθον, καὶ ἐκάθητο ἐπάνω αὐτοῦ. Ὁ γάρ Κύριος
ἀφθαρσίᾳ λοιπὸν τὸ οἰκεῖον σῶμα, ὡς Θεός, διαλαμπρύ
νας, καὶ ὄντος τοῦ λίθου εἰς τὸ μνημεῖον ἐξῆλθεν ἐκεῖ
θεν· ὥσπερ καὶ τῇ ἑσπέρᾳ τῆς Κυριακῆς αὐτῆς τῶ
θυρῶν κεκλεισμένων εἰσῆλθε πρὸς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ.
Αι δύο γυναίκες αὗται, ήγουν ἡ ἁγία Παρθένος καὶ Θεο
τόχος, καὶ Μαρία ἡ Μαγδαληνή, πορευόμεναι μετὰ φόβον
καὶ χαρᾶς μεγάλης ἀπαγγείλαι τοῖς ἀποστόλοις, ὅτι
ηγέρθη ὁ Κύριος καθὼς εἶπεν αὐταῖς ὁ ἄγγελος, καὶ
Αμέλει τινές... ὀψὲ τοῦ καιροῦ.
Τοῦτο
ὅπως εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἀπέλθωσι, καὶ ἐκεῖ αὐτὸν διον
ται, αὐτῷ ἀπήντησαν τῷ σεσαρκωμένῳ λόγῳ Θεῷ. Καὶ
εἰπόντος αὐταῖς, Χαίρετε, πεσοῦσαι ἐκράτησαν αὐτοῦ
τοὺς πόδας, καὶ προσεκύνησαν αὐτόν. Ὁ δὲ Κύριος οὐκ
ἐπετίμησεν αὐταῖς ἀψαμέναις αὐτοῦ (ἐν πρώτοις γὰρ
αὐτὸν ἐθεάσαντο ), ἀλλὰ τούναντίον καὶ ἀνεστήσατο
εἰπών· Μὴ φοβεῖσθε ὑμεῖς, ἀλλ' ὑπάγετε, εἴπατε
τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλι
λαίαν, κἀκεῖ με δψονται.
σασα
β'. Μέχρι τούτου τὰ τοῦ Ματθαίου περὶ τῶν γυναικών.
Απελθοῦσαι δὲ ἐκεῖναι πρὸς τοὺς μαθητάς, ἀπήγγειλαν
αὐτοῖς καὶ πᾶσι τοῖς μετ' αὐτῶν τὰ τοῦ ἀγγέλου βήματα,
καὶ τὰ τοῦ Κυρίου, καὶ ὡς εἶδον αὐτόν· καὶ οὐ μόνον
τοῦτο, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκράτησαν αὐτοῦ τους πόδας. Οἱ δὲ
μαθηταὶ τοῦ Κυρίου ἀπὸ τῆς πολλῆς καὶ ἀφάτου Ολ
ψεως τῆς ἐκ τοῦ σταυροῦ οὐδὲ ἀκοῦσαι αὐτῶν ἠνέσχοντο.
Καὶ περὶ μὲν τῆς Μαγδαληνῆς οὐδὲ λόγον, οἶμαι, ἀφ
ῆκαν, περὶ δὲ τῆς μητρὸς τοῦ Κυρίου, ἐπειδὴ καὶ ἐτίμων
καὶ ἠδοῦντο αὐτὴν, ἔφησαν πρὸς ἑαυτούς, ὡς ἡ ὑπερβολή
τῆς θλίψεως τὸν νοῦν αὐτῆς ἐκταράξασα, καὶ τὴν ὅρασιν
καὶ τὴν ἀκοὴν καὶ τὴν ἀφὴν αὐτῆς ἐξηπάτησεν. Ἐκείνη
δὲ ἡ καθαρὰ καὶ λελαμπρυσμένη ψυχὴ τῆς Παρθένου,
πεπεισμένη ἀκριβῶς, οἷς εἶδε καὶ ἐψηλάφησεν, ἔμεινεν
ἐφ' ἑαυτῇ, μηδὲν πρὸς τοὺς μαθητὰς πλέον φιλονεική
μηκέτι δὲ ἀπελθοῦσα πρὸς τὸ μνημεῖον, ἀνε
δοιάστως τοῖς ὀραθεῖσιν αὐτὴ πεποιθυία. Ἡ δὲ Μαγδα
ληνή Μαρία πρώτον μὲν τοῖς ἀποστόλοις πειθομένη, ἦν
παρ' ἑαυτῇ μικρὰ δέ πως, καὶ τῇ μιᾷ δράσει μὴ πεπι
στευανῖα, ἀλλὰ πεφαντασιώσθαι νομίσασα, λαμβάνει συν
αὐτῇ Ἰωάνναν τινά, καὶ Μαρίαν ἄλλην, καὶ ἑτέρας για
ναῖκας μετὰ τῶν ἀρωμάτων, καὶ ἀπέρχεται πάλιν αὐτὴ
τῇ νυκτί. Ὄρθρου δὲ ὄντος βαθέος, τουτέστι, πρὸ πολλού
τοῦ διαφαύσματος, ἄρτι ὑπὲρ γῆν τοῦ ὄρθρου, ήγουν
τοῦ ἑωσφόρου, μόλις φαίνοντος, εἰσέρχεται σὺν ταῖς
μετ' αὐτῆς εἰς τὸ μνημεῖον· ὁ γὰρ λίθος ἤδη ἀποκεκύ
λιστο. Καὶ τὸ μὲν σῶμα τοῦ Κυρίου ουχ εὗρον (πως
γάρ;) ἐν ὅσῳ δὲ διαποροῦσι πρὸς ἑαυτὰς, ἰδοὺ ἐπέστησαν
αὐταῖς ἄνδρες δύο (ἦταν δὲ ἄρα ἅγιοι ἄγγελοι) ἐν ἐσθῆ
σιν ἀστραπτούσαις. Ἐκείνων δὲ φοβηθεισῶν, οὐ μόνο
ὅτι τὸν φόβον αὐτῶν ἀνεκτήσαντο οἱ ἄγγελοι, ἀλλὰ καὶ
ἐπιπληκτικῶς [101] λέγουσιν αὐταῖς· Τί ζητεῖτε τον
ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν; Οὐκ ἔστιν ὧδε, ἀλλ' ἐγή
γερται. Πρόσεχε, ἀγαπητέ, πῶς δηλοῦται μὴ εἶναι πρώ
την κάθοδον ταύτην τῆς τῶν γυναικῶν ἐπὶ τὸ μνημεῖον
ἐλεύσεως· ἄτοπον γὰρ ἦν, μηδὲν θεασαμένων τῶν
γυναικῶν μηδὲ ἀκουσασῶν περὶ τῆς τοῦ Κυρίου ἐγέρ
σεως, ἐπιπλῆξαι αὐταῖς τοὺς ἀγγέλους λέγοντας, Τί
ζητεῖτε τὸν ζῶντα μετὰ νεκρῶν; Αλλὰ δῆλον, ὡς
προακουσάντων αὐτῶν πάντων παρὰ τῶν αὐτονεὶ θεω
ρησασῶν τὸν Κύριον, καὶ ἀκουσασῶν ὁ παρ' αὐτοῦ τὴν
πρὸς τοὺς μαθητὰς ἀπόκρισιν, καὶ μὴ πιστευσάντων,
τούτου χάριν ἐπιτιμῶσιν αὐτοῖς ἀρτίως οἱ ἄγγελοι
ἦσαν γὰρ καὶ ἄνδρες τινὲς σὺν αὐταῖς ταῖς προβληθεί
σαις γυναιξί. Τις ταῦτά φησι; Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστής.
Τῇ μια γὰρ, φησί, τῶν σαββάτων ὄρθρου βαθέος
ἦλθον γυναῖκες εἰς τὸ μνημεῖον, φέρουσαι ἃ ἡτοίμα
σαν ἀρώματα· καί τινες • σὺν αὐταῖς. Εἶτα οὐ μέσ
νον ὅτι ἐπέπληξαν αὐτοῖς οἱ ἄγγελοι, ἀλλὰ καὶ ὠνείδισαν
λέγοντες· Μνήσθητε, ὡς ἐλάλησεν ὑμῖν ἔτι ὧν ἐν
τῇ Γαλιλαία, λέγων, ὅτι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου
παραδοθῆναι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων ἁμαρτωλῶν, καὶ
σταυρωθῆναι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι. Καὶ
εμνήσθησαν, φησί, των ρημάτων αὐτοῦ. Εἶτα ἀπελ
θόντες πάλιν καὶ οὗτοι ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες σὺν τῇ
Μαγδαληνή Μαρίᾳ ἀπήγγειλαν τοῖς μαθηταῖς, καὶ τῆς
μὲν Μαγδαληνής δεύτερον τὸ μνῆμα θεωρησάσης, των
δὲ ἄλλων ἅπαξ. Ἐφάνησαν δέ, φησί, τοῖς μαθηταῖς.
ὡσεὶ λῆρος τὰ ῥήματα αὐτῶν, καὶ ἠπίστουν αὐταῖς. Εἰ
δέ τις ἀπορήσει, τίνος χάριν οὐκ ἐμνήσθη ὁ εὐαγγε
λιστής ὀνομαστὶ τῶν ἀνδρῶν τῶν ἀπελθέντων σὺν ταῖς
γυναιξὶ τῇ δευτέρα καθόδῳ, ὑπονοῶ, ὅτι οὐκ ἦσαν τῶν
ἐπισήμων, ἀλλ' ἡ δοῦλοι τῶν γυναικῶν, ἤ τινες τῶν ὑπὸ
χεῖρα. Αμέλει τοῦ Πέτρου διεγερθέντος ἐν τῷ δεύτερον
Ισ. ού,
ὁ ᾿Ακουσάντων
Καί τινες σὺν αὐταῖς
καί τινες γυναίκες. ἐκέκληξαν,
Hæc verba glossema esse
Pritat Savilius; verum similia non raro interserit hic quisquis
sit orator.
delendum censet Savil.
inquit Savil.
conj. Savil.
Hæc non exprimuntur in Vulgata
et alioqui possent inteliig! Aate
delendum or censet Savil.
col. 639–640page 3 of 4
diserte posuit, dicens: Petrus autem surgens cucurrit
ad monumentum, et inclinato capite ridet linte:mina
posita sola, et abiit secum mirans quod factum fuerat
(Luc. 24. 12). Observes velim, caríssime, ipsum, cuin
jam primo soles venisset, ad monumentuin intrare
non ausum fuisse, sed inclinato tantum capite re
spexisse, et vidisse linteamina posita; quia locum
totum nondun accurate viderat: qua de re jam
speciatim acturus suin.
3. Hæc Lucas evangelista de secunda mulierum
profectione narrat. Quid vero deinde? Ardebat animo
Maria Magdalena, quod ne nunc quidem discipuli
crederent, non sibi, non comitibus suis; sed verba
sua quasi deliramenta haberent. Surgensque sola
mane, id est, illucescente die, cum jam crepuscu
lum prateriisset, sed adhuc tenebræ essent, in mo
numentum jam tertio venit: Et vidit lapidem sublatum
ab ostio monumenti (Joan. 20. 1). Currit ergo, el
venit ad Simonem Petrum et Joannem (Ibid. v.
Et vide prudentiam mulieris. Animo torquebatur,
quod prinio profecta cum Deipara, cum discipulis
nuntiasset resurrectionem Christi, non ei creditum
fuisset ac rursus valde diluculo cum aliis mulieri
bus et viris profecta, quasi deliramenta dixisse visa
Inisset. Torquebatur vero, non tantum quod sibi non
crederetur, sed quod nullus eorum profectus esset ad
monumentum, ut id videret; sed sive præ metu Ju
dæorum, sive præ mœrore ingenti, omnes pene se
derent quasi mortui, vixque Petrus solus excitaretur
cmm id secundo mulieres nuntiarent, ac profectus
caput tantum inclinasse: ad monumentum, quod non
auderet eo ingredi, ut diximus. Ideo Magdalena Spi
ritu fervens ac divino sensu plena, rursus abiit, ut
dictum est; idque mane sola et tertia vice: el cum
invenisset lapidem sublatum e monumento, reversa
ad discipulos, hæc apud se deliberabat: Si id omni
bus dixero, rursus clamorent excitabo, et me insa
nientem arbitrabuntur. Nam si, cum hæc ego et alii
comites nuntiaremus, non creditum est, quomodo
soli credetur? Insigniores ergo et ferventiores allo
quar, Petrum et Joannem. Verum hi quoque jam
prius audierunt resurrectionem Domini nostri Jesu
Christi, ac præ summa incredulitate ob stupendum
rei miraculum ita sunt affecti ac si nihil audissent.
Quomodo ergo excitabo ilios, ut tandem in monit
mentum se conferant, et quod factum est videant?
Quid sit faciendum jam adinveni. Non dicam eis, Do
minum resurrexisse, ne eodem recidam; sed rein
probabiliorem et credibiliorem illis nuntiabo. Venit
ergo Maria Magdalena, ut dictuin est, ad Petrum et
Joannem, et ait illis: Tulerunt Dominum meum_de
monumento, et nescio ubi posuerunt eum (Joan. 20.
2); ac si diceret: Audite me, servi Dei; an resur
rexerit Dominus, necne, nescio quid vobis dicam
unum vobis affirmare possum, corpus ejus non esse
in monumento: diligentia ergo vobis opus est, ut
sciamus quis abstulit, et ubi posuit cum. Vides sa
pientiam mulieris. Nisi enim dicamus illam ita deli
beravisse, in absurda incidemus. Quomodo enim illa,
que pedes ejus cum sancia Deipara Maria tetigerat,
et quæ denuo ab angelis audierat ipsum resurrexisse,
jam quasi de mortuo loqueretur: Tulerunt Dominum
meum de monumento, el nescio ubi posuerunt eum?
Sed palam est eam arte et sapientia quadam hæc lo
quatam esse. Et statim illis persuasit. Neque enim
magnum quidpiam erat corpus de monumento subla
tum fuisse. Statim ergo festinaverunt ambo ad mo
mwinentum; sequitaque est illos admiranda mulier.
Deinde intraverunt duo discipuli in monumentum
Et viderunt linteamina sola posita, et sudarium quod
fueral super caput ejus, non cum linteaminibus positum
(Ibid. v. 5 - 7): corpus vero non aderat. Tunc
ergo, inquit, viderunt et crediderunt sublatum fuisse
Dominum de monumento. Nam antea ilio abierat
solus Petrus; propter metnin autem, et quod adhuc
tenebræ essent, locum clare non viderat, ut nunc
vidit cum matutina esset hora. Tunc ergo ambo vi
derunt, quod corpus Domini sublatum fuisset, w
dixerat Magdalena. Neque enim adbuc crediderunt
illum resurrexisse. Unde id probas? Illud infert
evangelista, postquam ingressus est Petrus in mom
mentum; de semetipso autem dicit: Et vidit, et cre
didit. Nondum enim sciebant Scripturam, quia opor
tebat eum a mortuis resurgere. Abierunt ergo iteran
discipuli ad semetipsos (Joan.20.8-10), nihil de resurre
ctione credentes. Atque illam tantam mulierem Ma
rianı, etsi tam multa viderat et audierat, in dubia
tionem conjecerunt; ex summa scilicet erga illos re
verentia hæc reputantem: Quia bactenus videtur
aliquid tuto sentire, cum apostoli nondum _moni
mentum vidissent, nec resurrectionem crederent;
postquam vero videntes corpus ibi non esse, in ea
dem sententia perseverarunt, manifestum est que
mulierem hæc imaginari, ac nihil certum vel audir,
vel videre at illi a Deo illuminati, erroris ex
perles manent, neque facile, ut nos mulieres, de
cipiuntur. Hac cogitatione exagitata Maria Magda
lena fleus mausit ad monumentum. Ac posiquam
Petrus et Joannes recesserant, iterum caput indi
nat ad monumentum: Et vidit duos angelos in albis
sedentes: et ab illis interrogata, Aulier, quid plones!
quem quæris (Ibid. v. 11-15)? respondit mülier: Quic
tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt ext.
Deinde conversa, quia angeli surrexerunt, a iveniente
illuc Domino, videns illum, non cognovit. Quire!
Quia incorruptibili corpore indutus Dominus postre
surrectionem, non noscebatur nisi a quibus volebat,
et cum volebat. Ab ipso postea interrogata, Mulier,
quid ploras? quem quæris? similia respondit iis,
quæ angelis dixerat. Existimans enim illum esse
præfectum horti, in quo erat monumentum, dicit
ei: Domine, si tu sustulisti eum, dicito mihi ubi po
suisti cum; et ego cum tollam. Il ne responsionem,
ut et superiorem quam angelis fecerat, non meditate,
non simulate fecit Maria Magdalena, secus quam il
łam, qua discipulis respondit: his enim responderat
ut ignorantibus, quo illos excitaret ad veniendum in
monumentum. Ubi autem veneront videruntque non
illic esse corpus, neque tamen resurrectioni crad
derunt; demum illa quoque sententiam niulɔvil,
quod ipsos admodum revereretur, et illorum opinio
nem sua certiorem esse existimaret. Ad angelos de
nique et ad Dominum conversa, certoque putans
corpus a quibusdam sublatum fuisse, ita respondi.
Utique Jesus, cum cor ejus, utpote Deus, videret,
increpantis more clamavit, Maria. Illa antesi, è̟ļus
cognita voce (nam bis illum viderat), procidit, ut pn
ma vice, ad pedes ejus. He vero non placide ipsam
admisit, ut antea; sed repulit iilam, diceus, Noli me
tangere (Ibid. v. 16. 17). Atqui antea duæ illæ mulie
res pro lubito ejus venerandos et immaculitos pede.
osculate sunt, nec quidpiam simile dicentem audre
runt. Viden' Servatorem illam ut incredulam repu
lisse dixisseque, Noli me tangere? In priori namque
occursu et visione permisit il:is Dominus, ut pedes
suos pro lubito tangerent et oscularentur, qua noa
ex visu et anditu täntum, sed etiam ex tactu judu
cerentur ad credendum eum, qui crucifixus et se
pultus fuerat resurrexisse. Ideo enim jam Magdalens
ab eo repellitur; utpote quæ post tot credendi argı
menta mutata fuisset, andit illa: Noli me tangere;
nondum enim ascendi ad Patrem meum. His verbis in
crepat illam quod non crediderit, illiusque mentem
excitat, carlestem Patrem commemorans, et suaden
illi, ne putaret se illud tantum esse quod veulis per
cipiebatur, nempe hominem ex mortuis suscitation;
sed vere Deum, et Filmm Dei veruin, qui propier
nos homo factus erat. Nam, Dic, inquit, fratribus
meis, Ascendo ad Patrem meum et Patrem restrain,
Deum meum et Deum vestram His auditis et visės Mag
dalena discipulos adit omnes: neque ultra dicit, 7×
lerant Dominum meum de monumento; sed cum masita
fiducia et loquendi libertate venit dicens, se vidisse
Dominan. Et hæc illa dixit (Ibid. v. 18 ).
col. 641–642page 4 of 4
PG 59:641ὅτι Ηραν τὸν Κύριόν μου ἐκ τοῦ μνημείου, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς πεποιθήσεως καὶ παρρησίας ἦλθε λέγουσα, ὅτι ἑώρακε • τὸν Κύριον. Καὶ ταῦτα εἶπεν αὐτή. δ. Μέχρι τούτου καὶ οὗτος ὁ εὐαγγελιστὴς τὴν τρίτην κάθοδον τῶν εἰς τὸ μνῆμα ἀφίξεων ἐξηγήσατο, γενό μένην πρωί, σκοτίας ἔτι οὔσης, εἰς τὸ μνημεῖον. Ἔστι δὲ οὗτος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος, ἂν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς διὰ πολλὰ δικαία κρίσει καὶ θεοπρεπεί. Λείπεται δὲ ἡμῖν λοιπὸν ἡ τετάρτη πρὸς τὸ μνημεῖον ἄφιξις τῶν γυναικῶν, ἣν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ᾠκονομήθη Μάρκος αναγράψασθαι ὁ εὐαγγελιστής. Καὶ πόθεν δήλον, ὅτι τετάρτη ἄφιξίς ἐστιν ἡ ὑπὸ τοῦ Μάρκου ἱστορηθεῖσα; Ο καιρός δηλοί. Μόνος γὰρ ὁ Μάρκος τὰς γυναῖκας έλη λυθέναι γράφει, ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου. Τί γὰρ καὶ λέ γει; Μαρία, φησίν, ἡ Μαγδαληνή (οἱ τέσσαρες γὰρ αὐτῆς ἐμνήσθησαν εὐαγγελισταί, ὡς προλέλεκται, σὺν ἄλλαις γυναιξὶν ἐχούσαις προητοιμασμένα μύρα. διαγενομένου τοίνυν τοῦ σαββάτου, πρωΐ τῇ μιᾷ τῶν σαβ Γάτων ἔρχονται ἐπὶ τὸ μνημεῖον, ἀνατείλαντος τοῦ ηλίου. Τέω; σκοπήσωμεν τίνος χάριν ἡ Μαγδαληνή μετὰ τρεῖς ὀπτασίας πάλιν ἀπέρχεται σὺν αὐταῖς ἐπὶ τὸ μνημεῖον, καὶ ταῦτα μύρα καὶ ἀρώματα ἐπιφερομέναις, και νομιζούσαις τὸ σῶμα εὑρίσκειν ἐν τῷ τάξω. Ακους, ἀγαπητέ, νουνεχώς. Τρανῶς πιστωθεῖσα διὰ της τρίτης θεοπτίας περὶ τῆς ἀναστάσεω; τοῦ Κυρίου ἡ Μαγδαληνή, καὶ διαμαρτυρημένη τοῖς μαθηταί, της λαυγῶς, ὅτι ἑώρακε τὸν Κύριον, καὶ ταῦτα εἶπεν αὐτή, ὡς προείπαμεν, οὐκ ἔτι ἐνεδύασεν. 'Αλλ' ἐπειδὴ εἶδε Μα ρίαν τὴν τοῦ Ἰακώβου τοῦ μικροῦ καὶ Ἰωσὴ ὄντως μη τέρα, καὶ Σαλώμην καὶ ἄλλας γυναῖκας παραγενομένας εἰς τὸ μνημεῖον, ἐχούσας δὲ καὶ αὐτὰς ἀρώματα, καὶ θέλειν νῦν ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου πορευθῆναι, συνῆλθεν αὐταῖς, οὐχ ὡ; [] ἐνδυάζουσα, ἀλλ' ὡς ὁδηγοῦσα καὶ χαίρουσα καὶ σκιρτῶσα τῷ πολλάκις βλέπειν τὸν τάφον κενὸν, καὶ τὸν ᾅδὴν ἐσκυλευμένον. Αἱ δὲ ἄλλαι γυναῖκες ἢ οὐκ ἤκουσαν, ἢ κἂν ἤκουσαν, ἀλλ' οὕτω ψιλῶς ἤκου σαν τὸν λόγον λαλούμενον, καὶ συγγνωσταὶ ἦταν μηδὲν ἀκριβὲς ἐπιστάμεναι. Αμέλει, φησί, καὶ ἔλεγον πρὸς ἑαυτάς· οὐδὲ γὰρ πρὸς τὴν Μαγδαληνὴν εἶπον, ἀλλὰ πρὸς ἑαυτάς· Τίς ἀποκυλίσει ἡμῖν τὸν λίθον ἐκ τῆς θύρας τοῦ μνημείου; Καὶ ἀναβλέψασαι θεωροῦσιν ὅτι ἀποκεκύλισται ὁ λίθος. Ην γὰρ μέγας σφόδρα. Ορᾷς, ὅτι οὔπω περὶ τοῦ λίθου ἦσαν ηκριβωμέναι αυ ται, ὥσπερ αἱ παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῷ Λουκά γυναῖκες, καὶ οἱ ἀπόστολοι Πέτρος καὶ Ἰωάννης τοῖς ὀφθαλ μεῖς ἐθεάσαντο. Εἶτα Εἰσελθοῦσαι, φησὶν, εἰς τὸ μνη μεῖον, εἶδον νεανίσκον καθήμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς, περιβεβλημένον στολὴν λευκὴν, καὶ ἐξεθαμβήθησαν. Ο δὲ οὐκ ἐπετίμησεν αὐταῖς, ὥσπερ ταῖς παρὰ τῷ Λουκά καὶ παρὰ τῷ Ἰωάννῃ αὐτὸς ὁ Κύριος· ᾔδει γὰρ ὅτι ἐν πρώτοις ἐληλύθεισαν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τῇ Μαγδαληνῇ ἐπ έπληξεν· ἔγνω γὰρ διὰ τῆς χαρᾶς τοῦ προσώπου αὐτῆς, ὡς οὐκ ἐνδυάζουσα περὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆρος ἑλή λυθε νῦν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, ἀλλὰ τὸ γενόμενον ἀγαλλιῶσα καὶ χαίρουσα. "Οθεν οὐ μόνον, ὡς εἶ ον, οὐκ ἐπετίμησεν, ἀλλὰ καὶ ἀνεκτήσατο αὐτὰς ἐκ τοῦ φόβου, καθάπερ καὶ ὁ πρῶτος ἄγγελος ὁ παρὰ τῷ Ματθαίῳ. Τί εἰπών; Μὴ ἐκθαμβεῖσθε, Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνών, τὸν ἐσταυρωμένον· ἡγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε· ἴδε ὁ τύπος, ὅπου ἔθηκαν αὐτόν. Αλλ' ὑπάγετε, εἴπατε τοῖς μα θηταῖς αὐτοῦ καὶ τῷ Πέτρῳ ὅτι προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε, καθὼς εἶπεν ὑμῖν. Καλῶς δὲ πρόσκειται ἐνταῦθα, Καὶ τῷ Πέτρῳ. Εἰ μὴ γὰρ ῥητῶς ἐδηλώθη αὐτῷ ἀπελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν, οὐκ ἂν, οἶμαι, ἐπίστευσεν, ότι διηλλάγη αὐτῷ ὁ Κύριος περὶ τῆς ἀρνήσεως. Εξει θοῦσαι οὖν ταχὺ αἱ γυναῖκες ἔφυγον ἀπὸ τοῦ μνη μείου. Εἶχε δὲ αὐτὰς τρόμος καὶ ἔκστασις, καὶ οὐ δενὶ οὐδὲν εἶπον· ἐφοβοῦντο γαρ. Ἰδοὺ καντεῦθεν ἐκ τοῦ μηδὲν αὐτὰς μηδενὶ εἰπεῖν δείκνυται, ὅτι ἕτεραί εἰσιν αἱ γυναῖκες αὗται παρὰ τὰς πρώτας χωρίς τῆς Μαγδαληνῆς, καὶ ὅτι ἄλλη κάθοδος αὕτη τῆς εἰς τὸ μνημεῖον ἐλεύσεως παρὰ τὰς προειρημένας τρεῖς· καὶ οὐχ ὡς φασιν οἱ ἄθεοι καὶ πολύθεοι, γενόμενοι τύραννοι και παραβάται. Μία γέγονεν ἄφιξις των γυναικῶν ἐπὶ Λέγουσα ὅτι Εωράκαμεν ν. 1. τὸ μνημεῖον, καὶ περὶ τὴν ἱστορίαν οἱ εὐαγγελισταί δι εφώνησαν. Δήλον γάρ ἐστι καὶ ἐκ τῶν καιρῶν, καὶ ἐκ τῶν προσώπων, καὶ ἐκ τῶν τρόπων τῆς πρὸς τοὺς μαθητές ἐπαγγελίας καὶ σιωπῆς, ὡς διάφοροι καὶ αἱ γυναῖκες, καὶ αἱ πρὸς τὸ μνημεῖον ἀφίξεις. "Οθεν συνελόντα φάνει παρὰ μὲν γὰρ τῷ Ματθαίῳ ἡ Μαγδαληνή, καὶ ἡ πο Ἰακώβου λεγομένη, ἥτις ἦν ἡ Θεοτόκος, ἦλθον μένει εἰς τὸ μνημεῖον οψίας σαββάτων, ἐπιφωσκούσης Κύρι κῆς, τουτέστι, βραδὺ τῶν σαββάτων, ὡς εἴπομεν· παρά δὲ τῷ Λουκᾷ πάλιν ἡ Μαγδαληνή Μαρία καὶ Ἰωάν καὶ Μαρία Ιακώβου καὶ ἄλλαι τινές. Ταύτην δὲ τὴν Ἰακώβου Μαρίαν, οὐ λέγω εἶναι τὴν Θεοτόκον, εἰ καὶ παρὰ τῷ Ματθαίῳ οὕτως ἐχρημάτισεν (οὐ γάρ, λίπη αὐτῆς παρὰ πᾶσι τετιμημένης, τρίτην ταύτην έταττεν ἐνταῦθα ὁ εὐαγγελιστής, λέγω δὴ μετὰ Μαρίας την Μαγδαληνὴν ἢ μετά Ιωάνναν τινά) αλλ' ή άλλου τινές Ἰακώβου ἦν αὕτη, ἡ Ἰακώβου τοῦ μικροῦ καὶ Ἰωσή ὄντως ἐτύγχανε μήτηρ οὕτω γὰρ ὁ Μάρκος καὶ περὶ αὐτῆς ἐμνημόνευσεν. Αὗται οὖν αἱ παρὰ τῷ Λουκά για ναῖκες οὐκ ἔτι ὀψὲ σαββάτων, ἀλλὰ ὄρθρου βαθέος ήταν εἰς τὸ μνημεῖον· παρὰ δὲ τῷ Ἰωάννῃ μόνη ἡ Μεγά ληνὴ ἀναγέγραπται πορευθείσα, οὐκέτι εε σαββάτων, ἀλλ' οὐδὲ ὄρθρου βαθέος, ἀλλὰ πότε; Πρωΐ, πλην σκοτίας οὔσης ἔτι· τινὲς γὰρ οὕτως αὐτὸ ἐξέλαβεν. Καὶ σὺν αὐτῇ παραχρῆμα πάλιν οἱ ἀπόστολοι Πέτρος καὶ Ἰωάννιν ὅτε τῇ οἰκείᾳ ἀπιστίᾳ καὶ αὐτὴν παρεσκεύασαν το απιστήσαι. Παρὰ δὲ τῷ Μάρκῳ πάλιν ἡ Μαγδαληνή ή τέτραθλος καὶ ἀνδρεία γυνὴ, καὶ Μαρία ἡ τοῦ Ἰακώβου τοῦ μικροῦ καὶ Ἰωσὴ ὄντως μήτηρ. Σημείωσαι, άγα πητέ, τοῦ Ἰακώβου τοῦ μικροῦ. Ἡ γὰρ Θεοτόκος το μεγάλου Ἰακώβου έχρημάτιζε μήτηρ, ήγουν μητρικά *Ην δὲ μετ' αὐτῶν καὶ Σαλώμη, καὶ ἄλλαι τινὲς ἐν τῇ τετάρτη ταύτῃ καθόδῳ. Επορεύθησαν δὲ αὗται ἐπὶ τὸ μνημείον, [] οὐκ ἐψίας σαββάτων, οὐδὲ ἔρθρου βα θέος, ἀλλ' οὐδὲ πρωί, σκοτίας ἔτι οὔσης, ἀλλὰ μᾶλλον πρωί ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου, ὡς εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής. Οθεν δείκνυται, ὡς τὸ λεγόμενον πρωί ἐγγίζει μάλλον τῇ ἀνατολῇ τοῦ ἡλίου, καὶ οὐχὶ ὄρθρος βαθύς. Τοῦτο δὲ μοι εἴρηται, ἀγαπητοί, διὰ τό τινας τῶν πρὸ ἡμῶν εἰσ ρηκέναι, ὡς δευτέρα κάθοδός ἐστιν ἡ παρὰ τῷ εὐαγγελιστῇ Ἰωάννῃ πρωί λεγομένη γεγενῆσθαι, σκοτίας ἔτι οὔσης, καὶ τρίτη ἡ παρὰ τῷ Λουκά, όρθρου βαθέος, ὡς τοῦ πρωΐ πρώτον γενομένου, καὶ μετὰ τούτου τοῦ ἄρθρου ἐπιτέλλοντος· ὅπερ καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ προχείρου δοχεί μοι τὸ ἄτοπον ἔχειν, καὶ ἐκ τοῦ λέγειν δὲ Μάρκον τὸν εὐαγγελιστὴν, ὡ; ἅμα πρωΐ τῇ μια των σαββάτων ἦλθον αἱ γυναῖκες ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου. δὲ ὄρθρος ἦν μετὰ τὸ πρωί, δῆλον ὅτι τὸν ὄρθρον εἶχε κωλύειν ἡ ἀνατολὴς τοῦ ἡλίου, καὶ οὐχὶ τῷ πρωί. Και ὁ Δανιὴλ δὲ περὶ τοῦ Δαρείου λέγων, οὕτω φησί· Τότε έ βασιλεὺς ἀνέστη πρωΐ ἐν τῷ φωτὶ, καὶ ἐν σπουδῇ ἦλθεν ἐπὶ τὴν λάκκον. Αλλως τε καὶ εἰ δευτέρα εν κάθοδος ἡ παρὰ τῷ Ἰωάννῃ, τρίτη δὲ ἡ παρὰ τῷ Λουκά, πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα περὶ τὴν ἱστορίαν ἐδείκνυτο άτοπα, πλὴν καὶ ταῦτα· Πῶς ἐδύναντο Πέτρο; καὶ Ἰωάννης ἀπελθόντες καὶ εἰσελθόντες καὶ αὐτοὶ θεωρήσαντες τα ἔσω τοῦ μνημείου, ὡς αὐτὸς Ἰωάννης λέγει, πάλιν ὕστε μον τῶν γυναικῶν ἀπαγγελλουσῶν αὐτοῖς, ὡς ὁ Λευκές φησι, τὰ τῶν ἀγγέλων βήματα, ὡς λῆρον ἔχειν τὰ λε γόμενα; ἢ πῶς ὁ Πέτρος μόνος είχεν ὁρμῆσαι πρὸς τὸ μνημεῖον, καὶ μὴ τολμῆσαὶ εἰσελθεῖν, ἀλλ' ἔξωθεν παρα κύπτειν, ὡς ξενιζόμενος τὸ πρᾶγμα και φοβούμενος, εἶχε πρότερον ἀπῆλθε μετὰ Ἰωάννου, καὶ εἰσῆλθε και κατεσκέπησεν ἀκριβῶ;; Ατοπον οὖν, ὡς οἶμαι, προτο ραν λέγειν τὴν παρὰ τῷ Ἰωάννῃ τῆς παρὰ τῷ Λουκά ἱστορίας. Λείπεται δὲ εἰπεῖν ἄρτι, πόσαι εἰσὶ Μαρίας, ὧν οἱ εὐαγγελισταί ἐμνημόνευσαν. Πολλοὶ γὰρ περί απ τῶν διηνέχθησαν. Οἶμαι οὖν αὐτὰς πέντε υπάρχειν. Αλλά προσέχετε μοι μετὰ πάσης ἀκριβείας. Εστι τοίνυν μία ἡ Μαγδαληνή, ἀφ᾿ ἧς ὁ Κύριος ἐκβεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια· ὅθεν καὶ σπουδαία γέγονεν ἡ γυνὴ διὰ τὴν ἀντίδοσιν τῆς τηλικαύτης εὐεργεσίας. Καὶ Μαρία Ἰακώ σου· οὕτω καλουμένη ἐστὶν ἡ Θεοτόκος, ὡς είπομεν. Ἐπειδὴ γὰρ διὰ τὸ ἄπιστον καὶ μέγα τοῦ θαύματος οὐκ ἡδύνατο ἡ ἀλήθεια τοῦ ἀσπόρου τόκου τηνικαῦτα φα νερωθῆναι ἡ γὰρ ἂν ἐκινδύνευσεν ἡ παρθένος λιθους κολλῆσαι τῇ ἀνατολῇ τὸ πρωί.ὅτι Ηραν τὸν Κύριόν μου ἐκ τοῦ μνημείου, ἀλλὰ μετὰ
πολλῆς πεποιθήσεως καὶ παρρησίας ἦλθε λέγουσα, ὅτι
ἑώρακε • τὸν Κύριον. Καὶ ταῦτα εἶπεν αὐτή.
δ. Μέχρι τούτου καὶ οὗτος ὁ εὐαγγελιστὴς τὴν τρίτην
κάθοδον τῶν εἰς τὸ μνῆμα ἀφίξεων ἐξηγήσατο, γενό
μένην πρωί, σκοτίας ἔτι οὔσης, εἰς τὸ μνημεῖον. Ἔστι
δὲ οὗτος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος, ἂν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς διὰ
πολλὰ δικαία κρίσει καὶ θεοπρεπεί. Λείπεται δὲ ἡμῖν
λοιπὸν ἡ τετάρτη πρὸς τὸ μνημεῖον ἄφιξις τῶν γυναι
κῶν, ἣν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ᾠκονομήθη Μάρκος
αναγράψασθαι ὁ εὐαγγελιστής. Καὶ πόθεν δήλον, ὅτι
τετάρτη ἄφιξίς ἐστιν ἡ ὑπὸ τοῦ Μάρκου ἱστορηθεῖσα;
Ο καιρός δηλοί. Μόνος γὰρ ὁ Μάρκος τὰς γυναῖκας έλη
λυθέναι γράφει, ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου. Τί γὰρ καὶ λέ
γει; Μαρία, φησίν, ἡ Μαγδαληνή (οἱ τέσσαρες γὰρ
αὐτῆς ἐμνήσθησαν εὐαγγελισταί, ὡς προλέλεκται, σὺν
ἄλλαις γυναιξὶν ἐχούσαις προητοιμασμένα μύρα. Διαγε
νομένου τοίνυν τοῦ σαββάτου, πρωΐ τῇ μιᾷ τῶν σαβ
Γάτων ἔρχονται ἐπὶ τὸ μνημεῖον, ἀνατείλαντος τοῦ
ηλίου. Τέω; σκοπήσωμεν τίνος χάριν ἡ Μαγδαληνή
μετὰ τρεῖς ὀπτασίας πάλιν ἀπέρχεται σὺν αὐταῖς ἐπὶ
τὸ μνημεῖον, καὶ ταῦτα μύρα καὶ ἀρώματα επιφερομέ
ναις, και νομιζούσαις τὸ σῶμα εὑρίσκειν ἐν τῷ τάξω.
Ακους, ἀγαπητέ, νουνεχώς. Τρανῶς πιστωθεῖσα διὰ
της τρίτης θεοπτίας περὶ τῆς ἀναστάσεω; τοῦ Κυρίου
ἡ Μαγδαληνή, καὶ διαμαρτυρημένη τοῖς μαθηταί, της
λαυγῶς, ὅτι ἑώρακε τὸν Κύριον, καὶ ταῦτα εἶπεν αὐτή,
ὡς προείπαμεν, οὐκ ἔτι ἐνεδύασεν. 'Αλλ' ἐπειδὴ εἶδε Μα
ρίαν τὴν τοῦ Ἰακώβου τοῦ μικροῦ καὶ Ἰωσὴ ὄντως μη
τέρα, καὶ Σαλώμην καὶ ἄλλας γυναῖκας παραγενομένας
εἰς τὸ μνημεῖον, ἐχούσας δὲ καὶ αὐτὰς ἀρώματα, καὶ
θέλειν νῦν ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου πορευθῆναι, συνῆλθεν
αὐταῖς, οὐχ ὡ; [164] ἐνδυάζουσα, ἀλλ' ὡς ὁδηγοῦσα καὶ
χαίρουσα καὶ σκιρτῶσα τῷ πολλάκις βλέπειν τὸν τάφον
κενὸν, καὶ τὸν ᾅδὴν ἐσκυλευμένον. Αἱ δὲ ἄλλαι γυναῖκες
ἢ οὐκ ἤκουσαν, ἢ κἂν ἤκουσαν, ἀλλ' οὕτω ψιλῶς ἤκου
σαν τὸν λόγον λαλούμενον, καὶ συγγνωσταὶ ἦταν μηδὲν
ἀκριβὲς ἐπιστάμεναι. Αμέλει, φησί, καὶ ἔλεγον πρὸς
ἑαυτάς· οὐδὲ γὰρ πρὸς τὴν Μαγδαληνὴν εἶπον, ἀλλὰ
πρὸς ἑαυτάς· Τίς ἀποκυλίσει ἡμῖν τὸν λίθον ἐκ τῆς
θύρας τοῦ μνημείου; Καὶ ἀναβλέψασαι θεωροῦσιν
ὅτι ἀποκεκύλισται ὁ λίθος. Ην γὰρ μέγας σφόδρα.
Ορᾷς, ὅτι οὔπω περὶ τοῦ λίθου ἦσαν ηκριβωμέναι αυ
ται, ὥσπερ αἱ παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῷ Λουκά γυναί
κες, καὶ οἱ ἀπόστολοι Πέτρος καὶ Ἰωάννης τοῖς ὀφθαλ
μεῖς ἐθεάσαντο. Εἶτα Εἰσελθοῦσαι, φησὶν, εἰς τὸ μνη
μεῖον, εἶδον νεανίσκον καθήμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς,
περιβεβλημένον στολὴν λευκὴν, καὶ ἐξεθαμβήθησαν.
Ο δὲ οὐκ ἐπετίμησεν αὐταῖς, ὥσπερ ταῖς παρὰ τῷ Λουκά
καὶ παρὰ τῷ Ἰωάννῃ αὐτὸς ὁ Κύριος· ᾔδει γὰρ ὅτι ἐν
πρώτοις ἐληλύθεισαν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τῇ Μαγδαληνῇ ἐπ
έπληξεν· ἔγνω γὰρ διὰ τῆς χαρᾶς τοῦ προσώπου αὐτῆς,
ὡς οὐκ ἐνδυάζουσα περὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆρος ἑλή
λυθε νῦν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, ἀλλὰ τὸ γενόμενον ἀγαλλιῶσα
καὶ χαίρουσα. "Οθεν οὐ μόνον, ὡς εἶ ον, οὐκ ἐπετίμη
σεν, ἀλλὰ καὶ ἀνεκτήσατο αὐτὰς ἐκ τοῦ φόβου, καθάπερ
καὶ ὁ πρῶτος ἄγγελος ὁ παρὰ τῷ Ματθαίῳ. Τί εἰπών;
Μὴ ἐκθαμβεῖσθε, Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνών, τὸν
ἐσταυρωμένον· ἡγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε· ἴδε ὁ τύπος,
ὅπου ἔθηκαν αὐτόν. Αλλ' ὑπάγετε, εἴπατε τοῖς μα
θηταῖς αὐτοῦ καὶ τῷ Πέτρῳ ὅτι προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν
Γαλιλαίαν, ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε, καθὼς εἶπεν ὑμῖν.
Καλῶς δὲ πρόσκειται ἐνταῦθα, Καὶ τῷ Πέτρῳ. Εἰ μὴ
γὰρ ῥητῶς ἐδηλώθη αὐτῷ ἀπελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν
μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν, οὐκ ἂν, οἶμαι, ἐπίστευσεν,
ότι διηλλάγη αὐτῷ ὁ Κύριος περὶ τῆς ἀρνήσεως. Εξει
θοῦσαι οὖν ταχὺ αἱ γυναῖκες ἔφυγον ἀπὸ τοῦ μνη
μείου. Εἶχε δὲ αὐτὰς τρόμος καὶ ἔκστασις, καὶ οὐ
δενὶ οὐδὲν εἶπον· ἐφοβοῦντο γαρ. Ἰδοὺ καντεῦθεν ἐκ
τοῦ μηδὲν αὐτὰς μηδενὶ εἰπεῖν δείκνυται, ὅτι ἕτεραί
εἰσιν αἱ γυναῖκες αὗται παρὰ τὰς πρώτας χωρίς τῆς
Μαγδαληνῆς, καὶ ὅτι ἄλλη κάθοδος αὕτη τῆς εἰς τὸ
μνημεῖον ἐλεύσεως παρὰ τὰς προειρημένας τρεῖς· καὶ
οὐχ ὡς φασιν οἱ ἄθεοι καὶ πολύθεοι, γενόμενοι τύραννοι
και παραβάται. Μία γέγονεν ἄφιξις των γυναικῶν ἐπὶ
Λέγουσα ὅτι Εωράκαμεν ν. 1.
τὸ μνημεῖον, καὶ περὶ τὴν ἱστορίαν οἱ εὐαγγελισταί δι
εφώνησαν. Δήλον γάρ ἐστι καὶ ἐκ τῶν καιρῶν, καὶ ἐκ τῶν
προσώπων, καὶ ἐκ τῶν τρόπων τῆς πρὸς τοὺς μαθητές
ἐπαγγελίας καὶ σιωπῆς, ὡς διάφοροι καὶ αἱ γυναῖκες,
καὶ αἱ πρὸς τὸ μνημεῖον ἀφίξεις. "Οθεν συνελόντα φάνει
παρὰ μὲν γὰρ τῷ Ματθαίῳ ἡ Μαγδαληνή, καὶ ἡ πο
Ἰακώβου λεγομένη, ἥτις ἦν ἡ Θεοτόκος, ἦλθον μένει
εἰς τὸ μνημεῖον οψίας σαββάτων, ἐπιφωσκούσης Κύρι
κῆς, τουτέστι, βραδὺ τῶν σαββάτων, ὡς εἴπομεν· παρά
δὲ τῷ Λουκᾷ πάλιν ἡ Μαγδαληνή Μαρία καὶ Ἰωάν
καὶ Μαρία Ιακώβου καὶ ἄλλαι τινές. Ταύτην δὲ τὴν
Ἰακώβου Μαρίαν, οὐ λέγω εἶναι τὴν Θεοτόκον, εἰ καὶ
παρὰ τῷ Ματθαίῳ οὕτως ἐχρημάτισεν (οὐ γάρ, λίπη
αὐτῆς παρὰ πᾶσι τετιμημένης, τρίτην ταύτην έταττεν
ἐνταῦθα ὁ εὐαγγελιστής, λέγω δὴ μετὰ Μαρίας την
Μαγδαληνὴν ἢ μετά Ιωάνναν τινά) αλλ' ή άλλου τινές
Ἰακώβου ἦν αὕτη, ἡ Ἰακώβου τοῦ μικροῦ καὶ Ἰωσή
ὄντως ἐτύγχανε μήτηρ οὕτω γὰρ ὁ Μάρκος καὶ περὶ
αὐτῆς ἐμνημόνευσεν. Αὗται οὖν αἱ παρὰ τῷ Λουκά για
ναῖκες οὐκ ἔτι ὀψὲ σαββάτων, ἀλλὰ ὄρθρου βαθέος ήταν
εἰς τὸ μνημεῖον· παρὰ δὲ τῷ Ἰωάννῃ μόνη ἡ Μεγά
ληνὴ ἀναγέγραπται πορευθείσα, οὐκέτι εε σαββάτων,
ἀλλ' οὐδὲ ὄρθρου βαθέος, ἀλλὰ πότε; Πρωΐ, πλην σκοτίας
οὔσης ἔτι· τινὲς γὰρ οὕτως αὐτὸ ἐξέλαβεν. Καὶ σὺν αὐτῇ
παραχρῆμα πάλιν οἱ ἀπόστολοι Πέτρος καὶ Ἰωάννιν
ὅτε τῇ οἰκείᾳ ἀπιστίᾳ καὶ αὐτὴν παρεσκεύασαν το
απιστήσαι. Παρὰ δὲ τῷ Μάρκῳ πάλιν ἡ Μαγδαληνή ή
τέτραθλος καὶ ἀνδρεία γυνὴ, καὶ Μαρία ἡ τοῦ Ἰακώβου
τοῦ μικροῦ καὶ Ἰωσὴ ὄντως μήτηρ. Σημείωσαι, άγα
πητέ, τοῦ Ἰακώβου τοῦ μικροῦ. Ἡ γὰρ Θεοτόκος το
μεγάλου Ἰακώβου έχρημάτιζε μήτηρ, ήγουν μητρικά
*Ην δὲ μετ' αὐτῶν καὶ Σαλώμη, καὶ ἄλλαι τινὲς ἐν τῇ
τετάρτη ταύτῃ καθόδῳ. Επορεύθησαν δὲ αὗται ἐπὶ τὸ
μνημείον, [165] οὐκ ἐψίας σαββάτων, οὐδὲ ἔρθρου βα
θέος, ἀλλ' οὐδὲ πρωί, σκοτίας ἔτι οὔσης, ἀλλὰ μᾶλλον
πρωί ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου, ὡς εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής.
Οθεν δείκνυται, ὡς τὸ λεγόμενον πρωί ἐγγίζει μάλλον
τῇ ἀνατολῇ τοῦ ἡλίου, καὶ οὐχὶ ὄρθρος βαθύς. Τοῦτο δὲ
μοι εἴρηται, ἀγαπητοί, διὰ τό τινας τῶν πρὸ ἡμῶν εἰσ
ρηκέναι, ὡς δευτέρα κάθοδός ἐστιν ἡ παρὰ τῷ εὐαγγε
λιστῇ Ἰωάννῃ πρωί λεγομένη γεγενῆσθαι, σκοτίας ἔτι
οὔσης, καὶ τρίτη ἡ παρὰ τῷ Λουκά, όρθρου βαθέος, ὡς
τοῦ πρωΐ πρώτον γενομένου, καὶ μετὰ τούτου τοῦ ἄρθρου
ἐπιτέλλοντος· ὅπερ καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ προχείρου δοχεί
μοι τὸ ἄτοπον ἔχειν, καὶ ἐκ τοῦ λέγειν δὲ Μάρκον τὸν
εὐαγγελιστὴν, ὡ; ἅμα πρωΐ τῇ μια των σαββάτων ἦλθον
αἱ γυναῖκες ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου.
δὲ ὄρθρος ἦν μετὰ τὸ πρωί, δῆλον ὅτι τὸν ὄρθρον εἶχε
κωλύειν ἡ ἀνατολὴς τοῦ ἡλίου, καὶ οὐχὶ τῷ πρωί. Και
ὁ Δανιὴλ δὲ περὶ τοῦ Δαρείου λέγων, οὕτω φησί· Τότε έ
βασιλεὺς ἀνέστη πρωΐ ἐν τῷ φωτὶ, καὶ ἐν σπουδῇ
ἦλθεν ἐπὶ τὴν λάκκον. Αλλως τε καὶ εἰ δευτέρα εν
κάθοδος ἡ παρὰ τῷ Ἰωάννῃ, τρίτη δὲ ἡ παρὰ τῷ Λουκά,
πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα περὶ τὴν ἱστορίαν ἐδείκνυτο άτοπα,
πλὴν καὶ ταῦτα· Πῶς ἐδύναντο Πέτρο; καὶ Ἰωάννης
ἀπελθόντες καὶ εἰσελθόντες καὶ αὐτοὶ θεωρήσαντες τα
ἔσω τοῦ μνημείου, ὡς αὐτὸς Ἰωάννης λέγει, πάλιν ὕστε
μον τῶν γυναικῶν ἀπαγγελλουσῶν αὐτοῖς, ὡς ὁ Λευκές
φησι, τὰ τῶν ἀγγέλων βήματα, ὡς λῆρον ἔχειν τὰ λε
γόμενα; ἢ πῶς ὁ Πέτρος μόνος είχεν ὁρμῆσαι πρὸς τὸ
μνημεῖον, καὶ μὴ τολμῆσαὶ εἰσελθεῖν, ἀλλ' ἔξωθεν παρα
κύπτειν, ὡς ξενιζόμενος τὸ πρᾶγμα και φοβούμενος,
εἶχε πρότερον ἀπῆλθε μετὰ Ἰωάννου, καὶ εἰσῆλθε και
κατεσκέπησεν ἀκριβῶ;; Ατοπον οὖν, ὡς οἶμαι, προτο
ραν λέγειν τὴν παρὰ τῷ Ἰωάννῃ τῆς παρὰ τῷ Λουκά
ἱστορίας. Λείπεται δὲ εἰπεῖν ἄρτι, πόσαι εἰσὶ Μαρίας,
ὧν οἱ εὐαγγελισταί ἐμνημόνευσαν. Πολλοὶ γὰρ περί απ
τῶν διηνέχθησαν. Οἶμαι οὖν αὐτὰς πέντε υπάρχειν. Αλλά
προσέχετε μοι μετὰ πάσης ἀκριβείας. Εστι τοίνυν
μία ἡ Μαγδαληνή, ἀφ᾿ ἧς ὁ Κύριος ἐκβεβλήκει ἑπτὰ
δαιμόνια· ὅθεν καὶ σπουδαία γέγονεν ἡ γυνὴ διὰ τὴν
ἀντίδοσιν τῆς τηλικαύτης εὐεργεσίας. Καὶ Μαρία Ἰακώ
σου· οὕτω καλουμένη ἐστὶν ἡ Θεοτόκος, ὡς είπομεν.
Ἐπειδὴ γὰρ διὰ τὸ ἄπιστον καὶ μέγα τοῦ θαύματος οὐκ
ἡδύνατο ἡ ἀλήθεια τοῦ ἀσπόρου τόκου τηνικαῦτα φα
νερωθῆναι ἡ γὰρ ἂν ἐκινδύνευσεν ἡ παρθένος λιθους
κολλῆσαι τῇ ἀνατολῇ
τὸ πρωί.