PG 59John Chrysostom
On the Canaanite Woman and on Pharaoh
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed text · machine OCR
machine OCR · Migne scan
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — OCR floor from page-view (megaspan gap-fill) — PG column chips mark the printed columns.
col. 653–654page 1 of 4
In Chananæam et in Pharoanem ...
PG 59:653αμφιβαλλόμενα [] Εἰς τὴν Χαναναίαν, καὶ εἰς τὸν Φαραώ, καὶ ὅτι Οὐ τοῦ θέλοντος, οὐδὲ τοῦ τρέχοντες, ἀλλὰ τοῦ ἐλεοῦντος Θεοῦ. α΄. Εἰ καὶ ἐθόλωσεν ἡμᾶς ἡ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταραχή, ἀλλ' ηύφρανεν ἡ πάντων σπουδή. Οὐ γὰρ ἔβλεπον εἰς τὴν τῶν θορύβων ἀνωμαλίαν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν τῶν ἀκουόν των προθυμίαν· καὶ ἦν θόρυβον θεασάμενος ἀγορατόν τινα έντα και δημώδη, τὴν δὲ προθυμίαν ἔνθεον καὶ ἐνάρετον· ὡς εἰπεῖν, ὅτι οἱ μὲν χεῖρες, χεῖρες Ησαν, ἡ δὲ φωνὴ, φωνὴ Ἰακώβ. Δημώδης μὲν γὰρ ἦν ὁ θύρυ δος, ἔνθεος δὲ ὁ ζῆλος. Οὐ δεῖ δὲ ὅλως διαφέρεσθαι πρὸς τὴν κραυγὴν τῶν σπουδαζόντων, ἀλλ' ἀποβλέπειν εἰς τὸν ζῆλον τῶν ἀκουόντων. Καὶ γὰρ ἡ Χαναναία κατ έκραζε τοῦ Σωτῆρος, ἀλλ' οὐκ ἔβλεπεν αὐτῆ; " εἰς τὸ τεθορυβημένον τῆς κραυγῆς, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ἑσπουδασμένον τῆς διανοίας. Εβόα οὖν, ὡς ἀρτίως ἀκηκόατε, ἀκολουθοῦσα τοῖς ἴχνεσιν τοῖς Δεσποτικοῖς, Υἱὲ Δαυΐδ, ἐλέησόν με. Ὢ τῆς τῶν ἐθνῶν πίστεως! ὢ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀγνωμοσύνης! Η Χαναναία, ἡ τοῦ γένους τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ ἀπεσχοινισμένη, ἡ μήτε νόμῳ συντραφεῖσα, μήτε προφήταις συζήσασα κηρύττει τὴν ἀλήθειαν λέγουσα γιέ Δαυΐδ, ἐλέησόν με· οἱ δὲ τῷ νόμῳ συντραφέντες, καὶ προφητῶν ἀκούσαντες, τὴν ἀλήθειαν αρνησάμενοι, τὸ ψεῦδος πρεσβεύουσι, λέγοντες· Οὐκ οἴδαμεν αὐτόν Σαμαρείτης ἐστί, καὶ δαιμόνιον ἔχει. Ο τῆς πίστεως τῶν ἐθνῶν ἢ τῆς ἀγνωμοσύνης τῶν Ἰσραηλιτών! Ορα τὸν Θεὸν καὶ Δεσπότην τῶν ἁπάντων, πῶς τιμᾷ τὸ γένος. Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις. Καλεί κύνας τὰ ἔθνη, καὶ υἱοὺς τοὺς Ἰσραηλίτας· ἀντιστρέφεται δὲ ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἡ τιμή· καὶ οἱ μὲν τιμώμενοι ἀτιμάζουσιν, οἱ δὲ ἀτιμαζόμενοι προσκυνοῦσιν· υἱοὶ καλούμενοι τὴν εὐεργεσίαν οὐ δέχονται, ἡ δὲ Χαναναία κύων ὀνομαζομένη, τοῦ εὐεργέτου οὐκ ἀφίσταται. Διὰ τοῦτο γὰρ ὁ Σωτὴρ καὶ κύνα ἐκάλεσε τὴν γυναῖκα, οὐχ ἵνα ὑβρίσῃ, ἀλλ' ἵνα τὴν πρόθεσιν γυμνώσῃ, ὅτι τὰ ἔθνη καὶ ὑβριζόμενα οὐκ ἀφίστανται τοῦ εὐεργέτου, ὁ δὲ Ἰσραὴλ καὶ εὐεργετούμενος ηρνήσατο τὸν Σωτῆρα. Υιέ Δαυΐδ, ἐλέησόν με. Καὶ ὁ πάντων ἐπακούων σιγᾷ, οὐκ ἀποπεμπόμενος τὴν δέησιν, ἀλλὰ λαμπροτέραν ἐκφαίνων τὴν πίστιν. Χανα ναία τὸ γένος, καὶ ᾿Αβραμίτις τῇ πίστει. γιὲ Δαυΐδ, ἐλέησόν με. Καὶ ὁ πρὸ τῆς κραυγῆς τῶν στομάτων ὑπακούων ταῖς ἱκεσίαις τῶν ψυχῶν, σιωπᾷ καὶ ἀνέχεται καὶ ἐνομίσθη τοῖς ἀποστόλοις ἀπηνής τις εἶναι, ἀποπεμπόμενος τὴν τοσαύτην ἱκεσίαν. Καὶ πρὸς αὐτὸν οἱ μαθηταί, Απόλυσον αὐτὴν, ὅτι κράζει όπισθεν ἡμῶν. "Αρ' οὖν σύ, Πέτρε, ἢ σύ, Ανδρέα, ἢ Φίλιππε, τοῦ Σωτῆρός έστε φιλανθρωπότερο:; καὶ ὑμᾶς ἔκαμψεν ἡ παράκλησις, αὐτὸν δὲ οὐκ ἐδυσώπησεν ἡ ἱκεσία; Αρα ὑμεῖς τοῖς φαινομένοις κρίνετε, ἐγὼ δὲ ταῖς ἐννοίαις δικάζω· ὑπερτίθεμαι καὶ ἀναβάλλομαι τὴν χάριν, ἵνα γυμνώσω τὴν λαμπράν πίστιν. Οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ. Εἶτα ποιο μὴν εἰ τῶν Ἰσραηλιτῶν, οὐχὶ πάσης τῆς γῆς Δεσπότης, καὶ ποιμὴν, καὶ διοικητὴς, καὶ προνοητής; οὐκ εἶπεν, Οὐκ εἰμὶ ποιμὴν τῶν ἄλλων, ἀλλ', οὐκ ἀπεστάλην εἰς τοῦτο· οὐκ ἀληθῶς τοῦτο λέγων, ἀλλὰ τῷ σχήματι τὴν πίστιν γυμνῶν. Εἰ γὰρ μὴ ἀπεστάλης ἀλλαχοῦ, ἀλλ᾽ εἰς τὰ πρόβατα τοῦ οἴκου Ισραήλ, πως τοὺς ἀποστόλους πέμπεις εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης, λέγων· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες; αὐτός, αὐτῆς Εἰ μὴ ἀπεστάλης εἰς τὰ ἄλλα πρόβατα, ἀλλ᾽ εἰς ἐκεῖνα τὰ τοῦ Ἰσραὴλ, πῶς ἔλεγες ἀποστόλοις, Καὶ ἀλλα πρόβατα ἔχω, Η οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης, κἀκεῖνα δεῖ με συναγαγεῖν, ἵνα γένηται μία ποίμνη, καὶ εἰς ποιμήν; Ὥστε οὐ πρὸς αὐτὴν λαλεῖ τέως τῶν πραγμάτων τὴν ἀκρίβειαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς δοκιμασίαν. Οὐκ ἀπεστάλην. ᾿Αρνεῖται τὸ πράγμα, καὶ [] οὐ φεύγει ή γυνή παρακαλοῦσα· ἀποσείεται αὐτῆς τὴν ἱκεσίαν, καὶ οὐκ ἀποσείεται αὐτοῦ τὴν προστ κύνησιν. ᾿Αληθῶς τῆς Ἐκκλησίας εἰκὼν ἡ Χαναναία, ἡ ἐν κινδύνοις ἐξεταζομένη, καὶ τὸν Δεσπότην οὐκ ἀρνουμένη, ἡ μυρίους χειμῶνας ὑπομένουσα, καὶ τὸν ἐφθαλ μὸν ἔχουσα πρὸς τὸν λιμένα τῆς πίστεως, ἡ μυρίοις κύμασι τῶν αἱρετικῶν περικλονουμένη, καὶ ἀπὸ τῆς Εδραίας πίστεως μὴ σαλευομένη. Αντεξέτασον πίστιν ἐκκλησιαστικὴν, καὶ ἀγνωμοσύνη, Ἰουδαϊκήν. Ἰουδαῖοι μάννα ἐσθίοντες γογγύζουσιν, ἡ Ἐκκλησία νηστεύουσα εὐχαριστεῖ τῷ Δεσπότῃ· ἐκεῖνοι τιμώμενοι ἀγνωμονοῦσιν, οἱ τοῦ Χριστοῦ διωκόμενοι εὐχαριστοῦσι. Τίνα ἀπο δέχῃ οἰκέτην, ἐὰν ἧς δεσπότης; δύο οἱκετῶν τίνα ἀποδέχῃ, τὸν μετὰ τὰς εὐεργεσίας ἀγνωμονοῦντα, ἢ τὸν ἐν ταῖς παιδείαις εὐγνωμονοῦντα; Εἰκὼν τοίνυν τῆς Ἐχ κλησίας ταύτης ή Χαναναία, ἡ ἀποπεμπομένη, καὶ τὸν Δεσπότην οὐκ ἀρνουμένη. Προσκυνεῖ αὐτῷ λέγουσα Κύριε, βοήθει μοι. Ἐπειδὴ πρῶτον εἶπεν, Υιέ Δαυίδ, ἐλέησόν με, νομίσασα, ὅτι ἐλάττονα προσήγαγε την παράκλησιν τῆς ἀξίας, ἀνακαλεῖται τὴν πρώτην φωνήν, καὶ δευτέρᾳ εὐγνωμοσύνῃ τὴν πρώτην καλύπτει. Ουκέτι γὰρ αὐτὸν καλεῖ, Υἱὲ Δαυΐδ, ἀλλὰ Κύριον, λέγουσα, Κύριε, βοήθει μοι. Καὶ οὐδὲ οὕτως ἀποκρίνεται, ἀλλ ὀχλοῦσιν οἱ ἀπόστολοι πρὸς τὴν φωνὴν λέγοντες, Κράζει ὄπισθεν ἡμῶν. Ὑπερτίθεται θεός, πρὸς τὴν πίστιν ἀποβλέπων, καί φησι πρὸς αὐτὴν, Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ βαλεῖν τοῖς κυνη ρίοις· τέκνα λέγων τοὺς Ἰσραηλίτας, οὐ τοσοῦτον αὐτοὺς τιμῶν, ὅσον ἐλέγχων ἐπὶ τῇ ἀγνωμοσύνῃ. Ο γὰρ καλών σήμερον τέκνα τοὺς Ἰσραηλίτας. Υιός ἐστι τοῦ λέγοντος, Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δὲ με ἠθέτησαν. Καλεῖται κύων ἡ Χαναναία, καὶ φέρει τὴν ὕβριν μετὰ χάριτος. Πλὴν οἶμαι καὶ πιστεύω ὅτι ἐν τῇ ὕβρει ταύτη ἐνέθηκε τῆς εὐνοίας τὴν εἰκόνα, κύνα, δεικνὺς τὸ εὐνοϊκὸν τοῦ ζώου. Κύων μυρία πάσχων, τῆς δεσποτικής οἰκίας οὐκ ἀφίσταται· κύων, ὅτε ἴδῃ τὰ δεσποτικά βή ματα, σιωπά· ὅταν δὲ δούλους δεσποτικούς, ἡσυχάζει ὅταν δὲ ἴδῃ ἀλλοτρίους, σπαράττεται, ὑλακτεῖ, οὐχ ἡσυχάζει, πρὸς οὐδένα τῶν ἄλλων βλέπων. Ἰουδαίος πως ὁρῶσι κατὰ τοῦ Θεοῦ μυρίας βλασφημίας, καὶ οὐ ταράττονται; Βλέπε Χριστιανὸν ἀκούοντα βλασφημίας αἱρετι τῆς ἢ ἑτέρας πλάνης, καὶ εὐθέως θορυβούμενοι, ὑλακτοῦντα, βοῶντα κατὰ τῶν ἐναντίων. Οὐ φέρει Χριστιανὸς ἰδεῖν ἀλλοτρίαν δψιν, ἀλλ' ὡς κύων περὶ τὸν δεσποτικὸν πυλῶνα υλακτεί. Καὶ οἱ ἔξω τῆς πίστεως φιλόσοφοι τὴν τῶν κυνῶν προσηγορίαν ἡσπάσαντο, δια τὰ εὐνοϊκὸν τοῦ ζώου, καὶ οὐκ ᾔδέσθησαν τὸ ὄνομα, ἀλλ' ἀπέβλεψαν εἰς τὴν εὔνοιαν τῆς φύσεως. Ὅτι δὲ ἀποδέχεται ὁ Θεὸς τὸν ὑλακτοῦντα ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας, καὶ μέμφεται τῷ σιωπῶντι καὶ μὴ ὑλακτοῦντι ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, λέγει περὶ τῶν Ἰσραηλιτῶν, Πάντες κύνες ἐνεοί, οὐ δυνάμενοι ὑλακτεῖν. Κύων καλεῖται ψυχὴ εὐνοοῦσα τῷ Δεσπότῃ, καὶ ὑπὲρ τοῦ Δεσπότου ὑλακτούσα,
Hanc orationem, inquit Savilius, ex fide Codicis Ms. in Bibliotheca Collegii novi Oxoniensis daraus, neque aliud præterea suppetebat exemplar; quo fit ut plura supersint emendanda. Et dogmata et doctrinam agnosco hic Chrysostomica; sed in stylo magna est disparitas. Itaque inter relinquo. Oratio, inquit Ilalesius meus, perelegans certe, et quæ disparitatem styli, ingenii et doctrinæ paritate compenset. Male certe perelegantem dicit orationem, quæ, præcipue a medio ad finem, est tota contorta et salebris plena; loqua citate vero et repetitionibus ad nauseam usque occurrentibus redundat. stylo Chrysostomi prorsus ab Savilius suspicatur legendum sed ferri po lesl.
col. 655–656page 2 of 4

eiem; sed veluti canis ad ostium Domini latrat. Etiam philosophi a fide alieni, canum nomen sumpsere, ob benevolum canis animum, nec puduit nominis, quod naturæ benevolentiam spectarent. Quod vero Deus latrantem pro pietate acceptum habeat, ac silentem nec latrantem pro veritate reprehendat, de Israelitis loquens ipse testatur: Omines canes muti, qui non pos sunt latrare (Isai. 56. 10). Canis vocatur anima Domi no benevola, et pro illo latrans, neque illud probro datur. Canis furens hoc solum habet furoris signum, quod domino dentes opponat: canis quippe dum 81 pit, numquam contra herum insanit. Nihil aliud Ju dæorum furorem arguit, quam quod contra Servato rem latraverint, quia Deum, quem Dominum agno scere par erat, ut alienum rejecerunt. Quamobrem accusat illos dicens: Circumdederunt me canes multi. Et qui canes? Synagoga malignantium obsedit me (Psal. 21. 17). Non respuit ergo Chananæa contumeliam, sed cum gratiarum actione recipit. Non est bonum accipere panem filiorum, et projicere canibus. Illa vero ex contumelia benignitatem sibi parans, dicit: Etiam, Domine; nam et catelli edunt de micis quæ cadunt de mensa dominorum suorum (Matth. 15. 27). Ne mei aniserearis ut filiæ, sed miserere ut catellæ: contu meliam admitto, Domine. Nam abs te prolata contu melia est omni honore præstantior, omui gloria su perior. Ut ergo tandem ostenderet Servator, se non con viciando vocasse illam canem, cum ejus gratum ani inum exhibuit, respondet: 0 mulier, magna est fides tua fiat tibi sicut vis (Ibid. v. 18). Nescio quomodo laudem fidem illam quam Servator magnam vocavit. Quam enim excogitare possim laudem majorem ea quam Servator protulit? Sinamus vocem intactam ne nostris laudibus eam dehonestemus, ne faciamus exiguum id quod magnum est: humana laus res mi muit Dei vox rebus testimonium perhibet. Quorum laus, inquit, non ex hominibus, sed ex Deo (Rom. 2. 29). Cur autem dæmoniaci Servatorem in auxi lium vocabant: Fili David, miserere mei? num Da vidis cognatio contra dæmonas potestatem habet? unde prophetanti clamor ille, Fili David, miserere mei? unde venit ut Chananæa pro filia dæmoniaqı clamans dicat: Fili David, miserere mei? In historia traditur, Davidem lyram pulsantem dæmonem a Sau de abegisse. Quia igitur David ex vi musica dæmonas pellebat musica, inquam, non humana, sed divina, et ex Spiritu sancto pulsans; a cognatione laudem nutuantes dicunt: Fili David, miserere mei. Verum non est in illa voce insistendum, sed ab illa ad di gniorem oportet deduci. Sanata est filia ejus ab illa hora (Matth. 15. 28). Dei quippe vox prolata puellam sanavit: vox Servatoris dæmonas ejicit; quidquid est adversarium depellit. 2. Verum hæc in evangelii gratiam, non quantum par fuit, sed pro virili nostra diximus. Licet vero quantum debemus, non possimus, ad promissa exse quenda veniamus, ne procrastinantes auditorum de siderium hebetius reddamus. Tempus ergo est, ut promissa reddere aggrediar, vobisque audientibus debitum persolvam. De Pharaone agere orsi sumus, quomodo nempe Deus cor ejus obduraverit, necnon de dicto illo: Cujus vult miseretur, et quem vult indu rat. Dices itaque mihi: Quid adhuc queritur? voluntati cnim ejus quis resistit (Rom. 9. 18. 19)? Oportet au tom cl eos qui divinas sententias explicare aggrediun tur et eos qui audiunt, non statim ad interpretatio nem venire, ne videantur sententiæ vim inferre; sed altius evangelicæ gratie argumentum repetere, et sic ex consequentia claram nec contusam tradere rei speculationem. Ut igitur paucis exordiar. In Epistola ad Romanos hoc dictum habetur. Romanis vero scri bens Paulus, cum multa alia monita habet, tum præ cipue rem emendare studet, quæ multam perturba tionem ac dissensionem pareret; quomodo autem, aurem præbe. Romæ multi erant Judæi, multi quoque gentiles, qui in Servatorem crediderant: pugnaque inter illos erat et tumultus, non ex pietatis studio, sed ex primatns contentione. Volebant qui ex genti bus accesserant, primas partes tenere; idipsum Jodai sibi vindicabant. Hi obtendebant paternam nobilita tem, dicebantque gentilibus: Præstantiores vobis su mus: nam antiquior apud nos est pia religio; patriar chæ nostri sunt Abraham, Isaac et Jacob; patriarchæ scilicet omnes et prophetæ: nos priscam habemus no bilitatem; vos recens beneficium accepistis. Gentiles qui crediderant, contra dicebant: Non possunt primas tenere qui Christum abnegarunt, nee primas occu pare partes qui crucem fixerunt et contra Deum pu gnavere vos rejecti fuistis, et omnes gentes vocale sunt. Nos beneficium rapuimus, vos beneficam conta melia affecistis. Tum Apostolus multam videns pertur bationem, tumultumque magnum Romæ excitatum, cogitansque, ingens malum in magna urbe exortum, posse per totum orbem effundi, contentionem, quasi ex radice reprimit, ne hinc dissensio per universam ter ram grassaretur; seseque niedium interponens, se non ut judicem, sed ut pacificatorem gerit, gnarus conten tionem non piam religionem constituere, sed piam reli gionem omnem solvere contentionem. Ac quemadmo dum qui pugnam et tumultum sedare volunt, non alteram partem increpant, ne alteram magis irritent; sed utramque reprimunt, ut ex tali correptione faciliorem consilii sui exitum pariant: sic divinus apo stolus sese medium inter pugnantes constituens, et Ju dæorum et gentilium rumorem comprimit; primoque impudentiorem perstringit partem, nempe Judico rum. Omnes enim erant canes impudentes, qui non poterant latrare. Impudens certe genus est; non ex genere dico, sed ex moribus. Non ignobilitas est in pudens, sed mores sunt ignobiles. Ilanc itaque partem carpit, imo priorem illam aggreditur ut impuden tem, cui dicit Isaias: Collum tuum ferreum, frons tua ænea (Isai. 48. 4); tam impudentem esse sciebat: et Jeremias propheta dicens: Frons meretricis fuit tibi, Israel, quia impudens fuisti adversus omnes (Jer. 3. 3). Hanc itaque impudentem partem priorem aggreditur divinus apostolus, nempe Judaicam; et quia antiqui tatem proferebant majorum suorum Abraham, Isaac et Jacob, ostendit illis non oportere de genere glo riari, sed de moribus. Quare hunc orsus sermonein dicit: Non omnes qui ex Israel, sunt Israel (Rom 9. 6). Quia genus profers, nec mores exhibes, Non omnes qui ex Israel, sunt Israel. Hæc ad Judæos, sed Neque quia sunt semen Abrahæ, omnes sunt filii; scriptum est enim In Isaac vocabitur tibi semen (Ibid. v. 7). Si genus pietatem facit, nihil vetabat quominus Ismael anteponeretur Isaaco: filius enim erat Abrahæ, et ortu prior. Non omnes itaque qui ex Israel, sunt Israel neque quia sunt semen Abralice, omnes filii Abrahæ sunt: sed inIsaac vocabitur tibi semen. Interpretationem vero sic addit Paulus: Non filii carnis æstimantur in fidem, sed filii promissionis, hi filii Dei sunt (Ibid. v. 8). Sed quia dicto obsistunt Judæi, et aliam addunt im pudentiam contra divinam prædicationem, dicuntque Ismaelem reprobatum fuisse, quod ex ancilla orlus esset; Israelem vero præpositum fuisse, quod ex libera ortus et nobilis esset, demum Ismaelis imaginem in ducit et ait: Non solum Isaac, sed et Rebecca ex uno patre nostre concubitum habens. Cum enim nondum nati essent, aut aliquid boni egissent aut mali, ut secun dum electionem propositum Dei maneret; non ex operi bus, sed ex vocante, dictum est ei: Major serviet minors (Ibid. v. 10-13). Quia ignobilitatem generis profers ad contentionem, ostendo tibi ex una radice duos divisos emitti ramos; ostendo tibi eum qui non cre diderat admitti, eum vero qui crediderat minime. Noa enim lædit natura eum, quem non laudit propositum, ut discas dictum esse: Major serviet minori, ut scri ptum est: Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Axt ex divina voce profert Paulus. Dicit quippe Deus per prophetam Nonne frater erat Esan Jacobi? Jacob dilexi, Esañ autem odio habui (Malach. 1. 2. 3). Quia genus affers, inquit, quid profuit Esau genus? Quia patrum nobilitas honori habetur, quid amplius retulit

col. 657–658page 3 of 4
PG 59:657αὐτὸν τὸ ἦθος; Εὐθέως ἐπάγει· Τί οὖν ἐροῦμεν; μὴ ἀδικία παρὰ τῷ Θεῷ; Μὴ γένοιτο. Τῆς μὲν ἱστορία; ήψατο μέχρι τούτου· λοιπὸν δὲ πρὸς τὴν ἀνακύπτουσαν ἀντιλογίαν ὁπλίζεται. Ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ ἑτέρας θεω ρίας ἐξεταζομένης, τὰ παρεντιθέμενα λαμβάνουσιν εἰς διαβολήν, οὐκ ἀπέβλεψε μόνον ὁ ᾿Απόστολος εἰς τὴν φιλο νεικίαν τῶν τότε μαχομένων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἔριν τῶν μετὰ ταῦτα ἀνακυπτόντων, ἢ διὰ Μανιχαίους, ἢ διὰ αἱρετικοὺς ἢ δι᾽ Έλληνας μέλλοντας ὁπλίζεσθαι κατά τῆς λέξεως ταύτης· καὶ προλαβὼν κατασκευάζεται τὰ βέλη, ἵνα σοι ἀποθῆται σκεύη εἰς τὴν ἀκμὴν τοῦ πολέ μου. Οὐ γὰρ βλέπει ὁ [] Θεὸς μόνον τὰ παρόντα, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον προβλέπει τὰ μέλλοντα. Διὰ τοῦτο ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ καλεῖται βέλος καὶ μάχαιρα. Φησὶν ὁ Ησαΐας, Εθηκε με ὡς μάχαιραν οξείαν, καὶ τῇ χειρὶ ἔκρυψεν· ἔθηκε με ὡς βέλος ἐκλεκτόν, ἐν τῇ φαρέτρᾳ αὐτοῦ ἑσκέπασέ με. Διά τί μάχαιραν καὶ βέλος; Η μάχαιρα πρὸς τοὺς πλησίον ἑστῶτας ὁπλίζεται, τὸ δὲ βέλος καὶ πρὸς τοὺς μακρὰν ἑστῶτας πέμπεται. Ἐπεὶ οὖν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος καὶ τὰς τότε φιλονεικίας καθήρει, καὶ τὰς μελλούσας ἀνακύπτειν ἐρεσχελίας ἀνέκοπτε, καλεῖται μάχαιρα τοῖς πλησίον ἀγωνιζομένη, καὶ βέλος κατὰ τῶν ἐναντίων καὶ μακρὰν ἐστώτων πεμ πόμενον. Αλλ' ἵνα μὴ ἐκκόψωμεν τὴν ἀκολουθίαν τῆς ὑποθέσεως, πρῶτον είπωμεν ἐκεῖνα, καὶ ἐλευσόμεθα ἐπὶ ταῦτα. Ὅτε κατέστειλεν Ἰουδαίους μὴ μέγα φρονεῖν ἐπὶ τῷ γένει, ἅπτεται εὐθὺς καὶ τῶν ἀπὸ Ἑλλήνων ἐλθόν των, καὶ λέγει αὐτοῖς· Μὴ κατακαυχῶ τῆς ῥίζης. Σὺ γὰρ ἀγριέλαιος ὢν ἐξεκόπης ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ἀγριελαίας, καὶ ἐνεκεντρίσθης εἰς καλλιέλαιον. Ο γὰρ τὴν Ἐπιστολὴν μετ' ἀκριβείας ἀναγινώσκων, εὑρίσκει πολ λὴν τὴν λύσιν· ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὰ σύντομα χωρήσωμεν. Καλεῖ τὸ Ἰσραηλιτικόν γένος καλλιέλαιον, τοὺς δὲ τῶν ἐθνῶν, ἐκκοπέντας ἐκ τῆς ἀγριελαίου, καὶ ἐγκεντρισθέν τας εἰς καλλιέλαιον ἀναστέλλει. Καλεῖ τό γένος του Αβραάμ καλλιέλαιον, καὶ τοὺς ἀπὸ ἐθνῶν ἐλθόντας καὶ τῆς γλυκύτητος γευσαμένους τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ τῶν προ φητῶν, ἀναστέλλει μὴ ὑψηλὰ φρονεῖν. Μὴ γὰρ ὁ Ἰσραήλ, φησὶν, ἐν σοὶ ἐνεκεντρίσθη; μὴ σὺ ἐδέξω τὸν Ἰσραήλ; οὐκ αὐτός σε ἐδέξατο; οἱ δὲ ἀπόστολοι μὴ ἐκ σοῦ; ἐκ τῶν Ἰουδαίων ὁ Σωτὴρ, μὴ ἀπ' ἐθνῶν; Ἀπὸ τῶν Ἰου δαίων. Διὰ τί οὖν ἀγνοεῖς τὴν ρίζαν τῶν ἀγαθῶν, καὶ σεμνύνῃ; οὐκ οἶδας, ὅτι ἀγριέλαιος ὢν ἐνεκεντρίσθης εἰς καλλιέλαιον; Αλλ' ἐρεῖς μοι πάντως• ἀναλαμβάνεις ο πάλιν τὴν μάχην τοῦ ἀνθισταμένου, ὅτι οὗτοι τῇ ἀπιστίᾳ ἐξεκλάσθησαν, ἐγὼ δὲ τῇ πίστει ενεκεντρίσθην. Καλῶς. Μὴ ὑψηλὰ φρόνει, ἀλλὰ φοβοῦ. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς τῶν κατὰ φύσιν κλάδων οὐκ ἐφείσατο, μήπως οὐδὲ σοῦ φείσηται. Βλέπε ἀποστολικὴν φωνὴν, βλέπε ἀποστολικὴν νευράν, βλέπε πῶς ἐκκόπτει πρόβριζον τὴν φιλονεικίαν, κἀκείνους επιστομίζων, καὶ τούτους δυσ ωπῶν. Μὴ ἐπαίρου. Εἰ δὲ κατακαυχᾶσαι, οὐ σὲ τὴν ῥίζαν βαστάζεις, ἀλλ' ἡ ρίζα σέ. Ἐπειδὴ οἱ ἐξ ἐθνῶν κατεκαυχῶντο τοῦ Ἰσραήλ, ὡς ἐκείνων μὲν διὰ τὴν εἰς Χριστὸν θεομαχίαν ἐκκοπέντων, αὐτῶν δὲ διὰ τὴν γνῶ σιν ἀνακληθέντων, λέγει πρὸς αὐτοὺς τοσοῦτον θρασυνομένους, Οὐ σὺ τὴν ῥίζων βαστάζεις, ἀλλ' ἡ ῥίζω σέ. Αλλ' ἐρεῖς, Ἐξεκλάσθησαν, ἵνα ἐγὼ ἐγκεντρισθώ. Εὐγωμονούσῃ συντίθεμαί σου τῇ φωνῇ, δέχομαι σου τὴν εὐγνώμονα ἀπόκρισιν. Καλῶς. Αλλὰ Μὴ ὑψηλὰ φρό γει, ἀλλὰ φοβοῦ. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς τῶν κατὰ φύσιν κλάδων οὐκ ἐρεῖσατο, μήπως οὐδὲ σοῦ φείσηται. Τὸν ἐκ φύσεως ἔχοντα τὴν εὐγένειαν δι' ἀπιστίαν ἐξέβαλε, σὲ ἀλαζονευόμενον ἐκβαλεῖ διὰ τὴν αὐτὴν ἀγνωμοσύνην. Καὶ ὅρα πῶς τὴν φιλονεικίαν εκβάλλει διὰ τοῦ φόβου. Ιδε οὖν χρηστότητα καὶ ἀποτομίαν Θεοῦ· ἐπὶ μὲν τοὺς πεσόντας, ἀποτομίαν, ἐπὶ δὲ σὲ, χρηστότητα, ἐὰν ἐμμείνῃς τῇ χρηστότητι· ἐπεὶ καὶ σὺ ἐκκοπήσῃ. Βλέπε πως τῷ φόβῳ τὴν φιλονεικίαν ἐκκόπτει, καὶ καθίστησιν αὐτὸν τὸν πιστὸν, οὐκ εἰς τὸ φιλονεικεῖν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ἀγωνιᾷν. Τί περιεργάζῃ ἀλλότριον γέ νος; Ὑπὲρ τῆς σῆς ζωῆς ἀγώνισαι, σπούδασον πως ἀρέσεις τῷ εὐεργέτη, μὴ ψεύσῃ τὴν εὐγένειαν διὰ των τρόπων. Εἶτα λέγει αὐτοῖς τοῖς ἀπὸ ἐθνῶν. Καὶ γὰρ τοῦτο προέφερον οἱ ἐξ ἐθνῶν· Παῦλος ἡμῖν ἀπο εστάλη, οὐχ ὑμῖν τοῖς Ἰουδαίοις, ἀλλὰ κήρυξ τοῖς ἔθνεσι. Πρὸς ταύτην τὴν φωνὴν πάλιν Παῦλος ἁρμόζει φάρμα και σωτήριον εὐσεβείας, καὶ λέγει· Μὴ ἐπ' ἐμοὶ σεμνύ πάντως ἀναλαμβάνων. νεσθε; Ναί· ὑμῶν διδάσκαλος, καὶ οὐχὶ Ἰουδαίων. Ἀλλὰ μάθε τὸ ἀκριβές. Οὐ θέλω γὰρ ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοί, ὅτι Ἐφ' ὅσον εἰμὶ ἐθνῶν ἀπόστολος, την διακονίας μου δοξάζω. Τί ἐστι, Δοξάζω; Συνιστώ μου τὴν δια κονίαν, συνιστῶν τὰ ἔθνη. Διὰ τί συνιστῶν; Εἴ πως παραζηλώσω μου τὴν σάρκα, καὶ σώσω τινὰς ἐξ αὐτῶν. Ὑμᾶς θαυμάζω, ἵνα ἐκείνους εἰς ζῆλον ἐν ἔγκω. Καὶ τοιούτοις χρησάμενος βήμασιν ὁ Παῦλος, και ταστέλλει κατακαιομένην τὴν φιλονεικίαν, καὶ εἰσάγει λάμπουσαν τὴν ἀλήθειαν· ἐκκόπτει τὰ τῆς φιλονεικίας, καὶ εἰσάγει τὰ τῆς ὁμονοίας. Εἰς δὲ τὸ προκείμενον ἔλθωμεν. π γ'. [] Τί ἐροῦμεν; μὴ ἀδικία παρὰ τῷ Θεῷ; Μὴ γένοιτο. Τῷ γὰρ Μωϋσῇ λέγει, Ἐλεήσω ὃν ἂν θέλω, καὶ οἰκτειρήσω δν ἂν οἰκτείρω. Τὴν φωνὴν ταύτην Παῦλος οὐκ ἐξ οικείου προσώπου ποιεῖται· ἀκολουθία γάρ ἐστι τῆς ἀντιθέσεως. Σωματοποιεῖ τοίνυν ἀντίθεσιν Παῦλος ἐκ προσώπου των μαχομένων. Τί ἐροῦμεν; μὴ ἀδικία παρὰ τῷ Θεῷ μὴ γένοιτο λέγοντι, Ελεήσω ὃν ἂν θέλω, καὶ οἰκτειρήσω ὃν ἂν οἰκτείρω; ἡ ἀντί θεσις οὐ πᾶσαν ἀκολουθίαν ἔλαβε· τὸ δὲ. Μὴ γένοιτο, παρενθεσίς ἐστι. Πρὶν γὰρ λύσειν τὴν φιλονεικίαν, εὐ θέως ἀνέστειλε τὴν βλασφημίαν. Ἵνα μή τις, ἐν ὅσῳ ἐξετάσῃ τὸ νόημα, προλαβών καταψηφίσηται τοῦ Θεοῦ, παρεντίθησιν ὡς σοφὸς ἰατρὸς μέσον τὸ, Μὴ γένοιτο, ἵνα τῇ ἀπαγορεύσει τοῦ δυσφήμου στήσῃ βλασφη μουμένην τὴν ἀλήθειαν. Ὁ ἀνθιστάμενος τούτό φης σι· Περὶ τοῦ Ἰακὼβ εἶπε· Τὸν Ἰακὼν ἠγάπησα, τὸν δὲ Ἡσαῦ ἐμίσησα· καὶ πρὸς Μωυσῆν εἶπεν, Ἐλεήσω ὃν ἂν θέλω, καὶ οἰκτειρήσω ὃν ἂν οἱ κτείρω. Εἰ ὃν θέλει ἐλεεῖ, ἂν δὲ θέλει σκληρύνει, τ ἔτι μέμφεται; Εἰ γὰρ αὐτὸς τοῦτο ἐργάζεται, καὶ αὐτὸς τοῦτο κατασκευάζει, διὰ τί παρ' ἐμοῦ λόγον ἀπὸ αιτεῖ, ὧν αὐτὸς ἐργάζεται; Ταύτην ἔχει τὴν δύναμιν πᾶσα ἡ ἀντιλογία. Τῷ γὰρ Μωυτῇ λέγει· Ἐλεήσω ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτειρήσω ὃν ἂν οἰκτείρω. Δρα οὖν ὡς ἑτέρου τοῦ ἀνθισταμένου, ὡς ἀπὸ συλλογισμού συνάγοντα ἐπήγαγε, Τὸν Ἰακώβ ἠγάπησα, τὸν δὲ Ἡσαν ἐμίσησα. Επήγαγε δὲ καὶ ἄλλην φωνήν, Ὃν θέλει, ἐλεεῖ, ὃν δὲ θέλει σκληρύνει. Ὡς οὖν συν αγαγὼν τὸν συλλογιζόμενον 5 ταῦτα λέγει ὁ ἀντιτιθέμενος· Αρα οὖν Οὐ τοῦ θέλοντος, οὐδὲ τοῦ τρέχοντος, ἀλλὰ τοῦ ἑλεοῦντος Θεοῦ. Εἰ οὖν ἄν θέλει ἐλεεῖ, ἂν δὲ θέλει σκληρύνει· εἰ δν θέλει ἀγαπᾷ, ἂν δὲ θέλει μισεῖ, ἐμοὶ τί ἐγκαλεῖς; Εἰκῆ λοιπὸν φέρω τὴν εὐσέ δειαν, εἰκῆ τρέχω πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Οὐ γὰρ του τρέ χοντος, οὐδὲ τοῦ θέλοντος, ἀλλὰ τοῦ ἐλεοῦντος Θεοῦ. Ταῦτα πάντα ἐκ προσώπου τοῦ ἀντιλέγοντος. Καὶ οὐκ ὀκνεῖ λοιπὸν ὁ ᾿Απόστολος ἰσχυρῶς αὐτῷ ἀντιστῆναι, οὐ κυρῶσαι βουλόμενος τὴν ἀντιλογίαν, ἀλλὰ λύσαι πα σαν τῶν ἐθνῶν τὴν ὑπόνοιαν. Αρα οὖν Ὃν θέλει ἐλεεῖ, δὴ δὲ θέλει σκληρύνει. Ερεῖ οὖν μοι. Τί ἔτι μέμφεται; τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκεν; Αρ χὴν λοιπὸν τῆς ἀπαντήσεως ποιεῖται ὁ Παῦλος. λέγων, Μενούνγε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκρινόμενος τῷ Θεῷ; Ἐνταῦθα οὐκ ἔστι λύσις τῆς ἀντιλογίας, ἀλλὰ πρῶτον ἀγανάκτησις κατὰ τῶν τολμώντων συζη τεῖν τῷ Θεῷ. Τὸ γὰρ ἐπιστομίσαι τὸν ἀντιλέγοντα, οὐκ ἣν λύοντος τὸ ζήτημα, ἀλλ' αὐξάνοντας τὴν ἀπορίαν. Εἰ επετίμησάς μοι τὰ δίκαια λέγοντι, σιωπῶ, καὶ φέρω τὴν αὐθεντίαν. Διὰ τί οὖν ἐγκαλεῖς, καὶ οὐ πείθη; 'Αλλά πρῶτον ἐπιστομίζει το θράσος τῆς ἀνθρωπίνης προ πετείας, καὶ τῆς τολμώσης καὶ ὅλως σπουδαζούσης λόγον παρὰ Θεοῦ λαμβάνειν τῶν γιγνομένων- Μενούσης, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκρινόμενος τῷ θεῷ Καὶ λαμβάνων ὑπόδειγμα κοινὸν (δεῖ γὰρ καὶ ἀπὸ τῆς κοινῆς συνηθείας ἱσταν τὰ νοήματα), ὡς εἴ τις εθεάσατο δεσπότην τινὰ τὸν ἑαυτοῦ οἰκέτην τύπτοντα, παρελθών εἰς μέσον ἔλεγε, Διὰ τί τύπτεις; ὁ δὲ τὴν δεσποτικών αὐθεντίαν προτείνας ἔλεγε, Καὶ τί πρὸς σέ; οὐκ ἐξ ουσίαν ἔχω τοῦ ἐμοῦ οἰκέτου; οὐκ ἔστιν ἐμός; οὐ τῇ ἐμῇ ἐξουσίᾳ ὑπόκειται; (ταῦτα μηνύοντός ἐστι τὴν αὐθεντίαν, οὐ δεικνύοντος τὴν ἀκολουθίαν· ) καὶ πρὸς μὲν τὸν ἀνθιστάμενον εὐθέως ὁ ἀγανακτῶν λέγει, Τί πρὸς σέ; ὅταν μέντοι πέψῃ τὸν θυμὸν, καὶ καταστείλῃ τὴν ἑαυτοῦ ἀγανάκτησιν, εἰς ἡμερότητα ἐλθὼν, λοιπὸν ἀπολογείται πρὸς τὸν ἐγκαλοῦντα· Ινα δέ μου μὴ καταγνώς, ἄνθρωπε, ὅτι ἀκαίρως ἐτύπτησα, μάθε τα τετολμημένα· τούτο τον συλλογισμόν,
col. 659–660page 4 of 4

mo, ta quis es, qui responders Deo? An Intum legem dat figulo? an opificium de opifice curiose inquirit? an servus rationem ab hero repetit? Annon ex vul gari rerum usu edoceris? Nam servus qui pro liber tate decertat, postquam in servitutem redactus est, non audet ipse obsistere, sed alium assumit qui se defendat, ne personam servi heri sui conspectui op ponat: et tu, mortalis homo, in immortalis illius con spectum quasi par te sistis? Quis es, qui respondeas Deo? Temporaneus Æternum curiose perquiris? mor tlis Immortalem? qui in sepulero corrumperis cum qui in cælo habitat? qui a terra alimentum accipis et in terram reverteris, ab eo qui omni tempore vivit rationem exposcis? O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Annon habet potestatem figulus ex eodem luto aliud vas in honorem, aliud in contumeliam facere (ibid. v. 21)? Etiam, inquiet, bene refrenas, sed quaestionem non solvis. Duin refrenas enim, accusa tionem anges. Dixit enim: Annon habet potestatem figulus facere vas aliud in honorem, aliud vero in con tumeliam? Igitur ille ignominiosos facit. Cur ergo me ¸ reprehendis? Hanc vocem non sustineo: dum enim accusationem non solvis, auges dubitationem. Idcirco Apostolus cum ut petulantes repressit, tunc ut erran tes emendat, atque indignatus quidem dicit: 0 homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Annon potest figulus ex eodem luto facere vasa, alia in honorem, alia in con tumeliam? Ut autem animadvertit se, dum reprimit, quarstionem magis augere, statim subjungit: Quod si Deus volens ostendere iram, et notam facere poten tiam suam, sustinuit in multa patientia (Ibid. v. 22). Singillatim examinentur verba: non potest ex sim plicibus vocibus veritas percipi. Ostendit quidem et docnit non oportere a Deo rationein exigere; usus.que est Paulus voce Dei per Isaiain loquentis. Dicit enim Deus veteri populo: Num dicet lutum figulo, Cur me fecisti (Isai. 45. 9)? Num dicet lutum figulo, Quid faicis? num dicit opificium opifici, Cur me fecisti? Yos circa opera mea et filios mandata mihi datis. Vocem Isaiæ refrenantem Paulus usurpans, erroneas sententias emendat. Jam emendatio præcessit, solutio sequatur: ut discas, dilecte, Paulum non ad accura tâm quæsitorum solutionem protulisse illud, Tu quis es, qui respondeas Deo? sed ex indignatione. Hic enim opifici omnia adscribit, et dicit: Non habet potestatem figulus ex eodem luto facere vasa, alia in honorem, alia in contumeliam? Hic ad rei institutum loquitur, non ad accuratum dogma. Alibi vero ut ostendat vas in honorem, et vas in contumeliam non a Deo effici, sed ab operantium proposito, quod vel ad mala de clinat, vel ad virtutem respicit, Timotheo dicit: Ilæc ad te scribo, ut scias quomodo oporteat in domo Dei conversari (1. Tim. 3. 14. 15). In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia (2. Tim. 2. 20). Hæc ipse Paulus. Non enim aliunde testimonium proferam, ne dicas: Cum non inveniat in Apostolo solutionem, ad aliam Scripturain transilivit. Ipse Paulus qui illis indignatus est, quando sine indignatione loquitur, accurate verba facit. Dicit ergo Paulus: In magna domo non solum sunt vasa aurea el argentea, sed et lignea et fictilia, et alia in ho uorem, alia in contumeliam (Ibid. v. 21). Et quid ad jicit? Si quis ergo emendaverit se, erit vas in honorem sanctificatum. Qui illic figulo vas in honorem et vas in contumeliam adscripsit, alio in loco voluntati totum attribuit: Si quis emendaverit se, erit vas in honorem, sanctificatum, et utile Domino, ad omne opus bonum paratum. Animadverte illum alio modo loqui cum in crepat, alio cum docet: et secundum præmissum domini exemplanı fieri, qui servum suum verberat, ad alienum statim acerbe loquutus est, sed ut ad hanc veritatem traheret: sic et hoc loco ostendit vas in honorem et vas in contumeliam non a Deo effici; sed Deum communem naturam condere, voluntatem vero ipsam discindere. Ut vero accuratius discas, nos non ex natura factos esse vasa honoris et vasa contume. liæ, id Scriptura docet. Si factum esset vas ignomi niæ, cur Scriptura me doceret esse bonum? Quod en m faetus suin secundum naturam, mutari non po test. Cur docet hunc esse bonum, qui natura sua ina∙ lus est? cur autem bonum statuit dicens, Qui stal, vi deat ne cadal (1. Cor. 10. 12)? Si natura bonus, Cur confirmas euin, qui firmus est? Hinc continenter ad illud, Non est volentis, neque currentis; si nihil in me volente situm est, cur prædicas? si nihil penes currentem est, cur defatigaris? si nihil in volente, cur Deus dixit: Si volueritis, et audieritis me, bona terræ comedetis (Isai. 1. 19)? si nihil est in volente, cur Servator dicebat: Quoties volui congregare filios tuos, et noluistis (Matth. 23. 37)? Non est volentis, ne que currentis. Si nihil est in currente, cur Galatis di cebat: Currebatis bene; quis vos impedivit (Gal. 5. 7)? si non est volentis, neque currentis, cur Paulus ait Sic curro, non quasi in incertum (1. Cor. 9. 26 )? Eorum quæ retro sunt obliviscor, et ad anteriora tendo, scopum persequor (Philipp. 3. 13. 14). Quid laboras, aut quid curris? Tu dixisti, Non est volentis, neque cur rentis. Sed Scriptura dubitationem solvit. Non est volentis Isaaci (volebat enim benedicere primogeni to), neque currentis Esau in campum; sed Dei qui miserebatur Jacobi. Non volentis Esau, neque cur rentis Isaaci; sed Dei qui miserebatur Jacobi. Verum sic solutum est illud, Non est volentis. Sed cur tin dem miserentis est Dei? Manet enim adhuc quæstio, Cujus vult miseretur, quem vult indurat. Attende stu diose, frater. Deus prænoscit omnia; prænoscit au tem, non quasi futura formans, sed futura prævidens. Alia quippe sunt ea, quæ secundum œconomiam pro priam prædeterminat, et alia quæ ex actibus nostris prarnoscit aliud est prædeterminare, et aliud pre noscere. Si prænoscami futuruin malum, non pr.evisio mea malum illud efficit. Exempli causa, si sæpe vi dero juvenem a patre relictum hæredem et opulen tum; ipsumque conspexero disciplinæ impatientem, in deliciis viventem, spectaculorum amantem, equo ruin decursionibus deditum; statim prævideos dico Ilic brevi facultates suas dissipabit, hic paternain h reditatem pessumdabit; non quia prævidens id affir mavi, sed ex moribus ejus conjecturam duxi. Even tus vero causa est, non prædictio prævidentis, sed institutum vitæ male versantis. Sæpe itaque, frater, in rebus aliis ita loquimur: videmus quempiam in via lubrica sine baculo incedentem, et statiin dici anus llic cadet; ignorat locorum naturam, ruet in arduis. Num quia id prædicis, lapsus cansa es? 4. Non quod mea prævisio divinæ sit similis ita loquor; sed ex iis quæ tua sunt, ea quæ super te sunt, te doceo. Animum diligenter adhibe. Id namque ad versarii objiciunt: Ut discas, inquiunt, Deum esse qui justos facit et improbos, ipse Jeremiæ dixit: Ante quam te formarem in utero novi te; et antequam exires de vulva sanctificavi te (Jer. 1. 5). Ipse dicit: Alienati sunt peccatores a vulva, priusquam egrederentur erra verunt ab utero: loquuti sunt falsa (Psal. 57. 4). Viden' a vulva hunc justum, illum improbum prædictum fuis se? viden' id ex natura fuisse? Bene Servator Judæis dicebat: Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei (Matth. 22, 29). Recte lege, et ne perverse loqua – ris. Antequam te formarem in utero novi te, el antequam exires de vulva sanctificavi te. Non primo sanctificavi te; sed primo novi te, et tunc sanctificavi te. Hic præscientiam ostendit, et post prarscientiam tunc de terminat. Et Antequam te formarem novi te, el ante quam exires de vulva sanctificavi te. Quia novi te, san ctificavi te. Ideo dicit Apostolus: Quos præscirit, et prædestinavit (Rom. 8. 29). Non dixit, primo, Præ destinavit, sed, Præscivit, et tunc, Prædestinavit. 1.ogo, concertate mecum, sermone ob animi fervorem jam fatiscente. Non ut plaudatis hæc dico; non hoc quærimus, ut testis mihi est Deus; sed cominu:1em querimus utilitatem. Mentis auditum mihi aperi. M Jud, Antequam exires de vulva sanctificavi te, inferiori tempore dictum arguitur ex Apostolo. Nonne enim Apostolus de Jeremia dicit, Quos præscivit, el præelegil

Continue reading PG 59: In Incarnationem Domini nostri Jesu Christi →≣ entire volume
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View