Γρηγόριος ὁ ἐν ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν, ὁ κατὰ τὸ Σ. ναιον ὄρος μοναχὸς ἀποχαρείς, καὶ διὰ τοῦτο ἐπι κληθεὶς Σιναΐτης, ήκμασε μὲν ἐπὶ τῆς βασιλείας Αν δρονίκου τοῦ Παλαιολόγου, περί που τὸ χιλιοστὸν τριακοσιοστὸν τριακοστὴν ἔτος· εἰς δὲ τὸ τοῦ ᾿Αθω ὄρος ἐλθὼν, καὶ τὰ ἐκεῖσε περινοστήσας μοναστή ρία, καὶ ἡσυχαστήρια, πολλοὺς μὲν εὗρε συνέσει καὶ τῇ κατὰ τὸ ἦθος σεμνότητι κεκοσμημένους, καὶ περὶ τὸ πρακτικὸν μόνον ἐσπουδακότας, περὶ δὲ τή ρησιν νοὸς καὶ ἡσυχίας ἀκρίβειαν, καὶ θεωρίαν ἐπὶ τοσοῦτον ἀμυήτους, ὥστε οὐδὲ ἐξ ὀνόματος τὰ τοιαῦ τα οἷους ὄντας διαγινώσκειν· μόνοις δὲ τρισὶν ἐνα τυγχάνει κατὰ τὴν ἀντικρὺ Φιλοθέου κειμένην τοῦ Μαγουλᾶ σκήτην (Ησαΐας, Κορνήλιος, καὶ Μακά ριος αὐτοῖς τὰ ὀνόματα), μικρὸν καὶ περὶ τὸ θεωρητικὸν ἐνασχολουμένοις. Ζήλῳ θείῳ τοίνυν πυρούμενος, οὐ μόνον τοὺς κατ' ἰδίαν ἡσυχάζον τας, ἀλλὰ δὴ καὶ τοὺς ἐν κοινοβίοις ἅπαντας, περ ρ. νήψεως καὶ φυλακῆς νοὸς καὶ νοερᾶς προσευ χῆς ἐδίδασκεν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ παρόρια τῆς Μακεδονίας τρεῖς λαύρας μεγίστας οἰκοδομήσας, καὶ τόπους παμπόλλους, καὶ ἐπαρχίας περιελθών, ἅπαντας κοινῶς ἐπὶ τὴν τῆς νοερᾶς καὶ ἀδιαλείπτου προσευχῆς ἐργασίαν, ταῖς θείαις αὐτοῦ διδασκαλίαις, προτρέπετο· καὶ πολλοὺς δι' αὐτῆς ἁμαρτωλούς ἐπιστρέψας, καὶ ἀξίους ἐξ ἀναξίων ἀποδείξας, τῆς σωζομένων μερίδος ἀξιωθῆναι παραίτιος γέγονεν. Οὗ καὶ τὸν βίον Κάλλιστος ὁ ἁγιώτατος πατριάρ χης, ὁ καὶ μαθητὴς αὐτοῦ χρηματίσας, κατὰ πλά τος συνέγραψεν. Ἀλλὰ γὰρ, ὥσπερ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ @ ὁ ἀοίδιμος, κοινὸς διδάσκαλος τῆς ἱερᾶς νήψεως ἐγ νωρίζετο· οὕτως αὖ μετὰ θάνατον ἐπ' αὐτὴν ταύ την διὰ τῶν παρόντων αὐτοῦ συγγραμμάτων χειρα γωγεῖ. Τόν τε γὰρ τῆς νοερᾶς καὶ καρδιακής προστ ευχῆς πρακτικὸν τρόπον κάλλιστα καὶ τελεώτατα μυσταγωγεῖ, καὶ περὶ ἠθικῶν ἀρετῶν καὶ παθῶν ἐκδιδάσκει, καὶ τίνα μὲν τὰ σημεῖα τῆς πλάνης, τίτ να δὲ τῆς χάριτος ἐν τούτοις διασαφεῖ. Καὶ ὅλως χρησιμώτατόν έστιν, εἴπερ τι ἄλλο, τουτὶ τὸ πόνημα, Επίσης ἀρχαρίοις, μέσοις τε καὶ τελείοις. Τὸν δὲ ἐν αὐτοῖς κεκρυμμένον πνευματικὸν πλοῦτον, ἡλίκος, καὶ ὅσος τίς ἐστιν, ὁ μὴ παρέργως ἀναγνούς εὑρήσει· καὶ χαρᾷ ὄντως ἀνεκλαλήτῳ χαρήσεται ἐπὶ τῇ εὑρέσει αὐτοῦ. Gregorius sanctus Pater noster, in monte Sinai tonsura monachali initiatus, ideoque vocatus Si naila, foruit sub imperio Andronici Paleologi, circa millesimum trecentesimum tricesimum an num. Illinc ad montem Atho migrans, ibique mo nasteria. et solitudines percurrens, multos invenit sapientia quidem et morum gravitate ornatos et ad practicam tantum vitam se exercentes, ad custo diam vero mentis et ad quietudinis ac contempla tionis exercitium ita rudes, ut hæc ne nomine qui dem dignoscere potuissent; tres tantum in mona sterio Magula e regione Philothei sito reperit (quibus nomina Isaias, Cornelius et Macarius), paulom contemplationi vacantes. Zelo igitur divino accen SUS, non solitarios lautumn, sed et cænobitas omnes vigilantiam et custodiam animi et men talem orationem docuit. Imo in finibus Macedoniæ tres lauras maximas ædificavit, plurimisque locis e! regionibus peragratis, omnes communiter ad mentalis et continuæ orationis usum divinis suis institutionibus adhortatus est, et multos per eam conversos peccatores, et dignos ex indignis effectos, cur electorum hæreditatem mererentur causa fuit. Illius vitam Callistus patriarcha (1),sanctissimus, qui et discipulus ejus fuit, ample conscripsit. Caeterum, ut in vita sua communis sacræ vigilantiæ magister celeberrime innotuit, sic vel mortuus ad hanc per præsentia sua scripta manuducit. In his enim men talis et internæ orationis artem elegantissime et per fectissime docet, deque moralibus virtutibus et vitiis disserit,et quædam erroris, quædam gratiæ signa clare indicat. Et profecto opere hoc nullum aliud utilius est iis qui in virtute sive incipientes, sive medii, sive perfecti sunt. Absconditæ autem in eo spirituales divitiæ quot et quantæ sint reperiet qui non curiose leget, et gaudio vere ineffabili in earum inventione ketabitur. Auctor Historiæ ecclesiasticæ. Vide tom. CXLVU.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΣΙΝΑΙΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΔΙ' ΑΚΡΟΣΤΙΧΙΔΟΣ ΠΑΝΥ ΩΦΕΛΙΜΑ ἂν ἡ ἀκροστιχίς ἤδε Λόγοι διάφοροι περὶ ἐντολῶν, δογμάτων, ἀπειλῶν καὶ ἐπαγγελιῶν· ἔτι δὲ καὶ περὶ λογισμῶν καὶ παθῶν καὶ ἀρετῶν· ἔτι δὲ καὶ περὶ ἡσυχίας καὶ προσευχής. 1. σ'. Λογικὸν μὲν εἶναί τινα, ἡ γενέσθαι κατὰ φύσιν, ὡς ἦν, πρὸ καθαρότητος καὶ ἀφθαρσίας ἀδύνατον. Τὴν μὲν γὰρ αἰσθητική ἀλογίας ἕξις, τὴν δὲ φθορᾶς σαρκὸς κατάστασις ἐκυρίευσεν. β'. Οἱ κατὰ φύσιν λογικοί, μόνοι οἱ διὰ καθαρότη τος ὤφθησαν ἅγιοι. Λόγον γὰρ καθαρὸν οὐδεὶς τῶν ἐν λόγῳ σοφῶν ἔσχηκε, τὸ λογικὸν ἄνωθεν διὰ τῶν λο γισμῶν διαφθειράντων. Τὸ γὰρ ὑλικὸν καὶ πολύῤῥη μου τῆς σοφίας τοῦ κόσμου τούτου πνεῦμα, τοὺς λό γους μὲν ἐπὶ τῶν γνωστικωτέρων, τοὺς λογισμούς δὲ ἐπὶ τῶν ἀγροικοτέρων ἐπάγον, ποιεῖ τὴν συνοί κησιν, τῆς ἐνυποστάτου σοφίας, καὶ θεωρίας, καὶ ἀμερίστου, καὶ ἑνιαίας γνώσεως ὑστερῆσαν. γ. Γνῶσιν ἀληθείας τὴν τῆς χάριτος αἴσθησιν εἶν ναι κυρίως νόμισον. Τὰς δὲ λοιπὰς, νοήσεων ἐμφά σεις καὶ πραγμάτων ἀποδείξεις ἀποκαλεῖν δεῖ. δ'. Οσοι τῆς χάριτος ἀποτυγχάνουσι, δι᾿ ἀπιστίαν καὶ ἀμέλειαν τοῦτο πάσχουσι· καὶ ὅσοι πάλιν εὑρί σκουσι, διὰ πίστεως καὶ σπουδῆς. Λεὶ γὰρ [ἶσ. διά] ταῦτα μὲν εἰς τὰ ἔμπροσθεν προΐασι· διὰ τὰ ἐναντία δὲ εἰς τοὺπίσω τελείως στρέφονται. Ισόν ἐστι, καὶ νεκρὸν καὶ ἀναίσθητον εἶναι, καὶ τυφλὸν τῷ νοῖ, καὶ σωματικῶς μὴ ὁρᾷν. Ὁ μὲν γὰρ ἑστερήθη τῆς ζώσης καὶ ἐνεργούσης δυνάμεως· ὁ δὲ μὴ βλέπων, τοῦ ποιοῦντος ὁρᾶν καὶ ὁρᾶσθαι θείου φωτός. Quibus componitur acrostichis hæc Sermones varii de præceptis, dogmatihus, minis et promissis; et etiam de cogitatis, aç vitiis et virtutibus; insup r de quiete ac de oratione*. Secundum naturam rationalis esse aut feri nemo potest ante puritatem et incorruptionem. ¡¡li autem irrationalis sensuum habitus, huic corru ptibilis carnis status dominatur. 2. Eos tantum rationales secundum naturam vi debis, quos sanctificat puritas. Atqui rationem puram nemo vel sermone sapiens habet, quandiu mens adhuc cogitationibus corrumpitur. Namque materialis et multiloquus sapientiæ mundanæ spi ritus sermones quidem ad mystica, cogitationes vero ad agrestia deducens, cordis domum a sub stantiali sapientia contemplationeque et indivisa ac unitiva guosi vacuefacit. 3. Reputa scientiam veritatis esse proprie sen sum gratiæ. Alias vero, cogitationum manifesta tiones et rerum demonstrationes vocare opur. let. 4. Menti gratiæ jactura ex infidelitate et incuria provenit, reditus vero ex fide ac diligentia. Semper enim per has progressus, per illas econtra verus fit retrogiessus. 5. Orbum esse sensibus idem est ac mortuum esse, et idem cæcum esse intellectu et corpore non videre Ille enim privatus est vita et virtute agendi; qui vero non videt, divino caret lumine vi cujus aliquis videre et videri potest, add. Acrostichidem etiam servavit interpres, nou sine labore improbo.

ς'. Δύναμιν καὶ σοφίαν, ὀλίγοι ἀμφότερα ἐκ Θεοῦ λαμβάνουσιν. Ἡ μὲν γάρ ἐστι τῶν θείων μεθεκτική ἀγαθῶν· ἡ δὲ, ἐκφαντική. Μεταλαμβάνειν δὲ καὶ μετα διδόναι, θεῖον ὡς ἀληθῶς χρῆμα καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον. ζ'. Ἱερατεῖον ἀληθινὸν καὶ πρὸ τῆς μελλούσης βιώσεως, ἡ χωρὶς λογισμῶν καρδία ενεργουμένη τῷ Πνεύματι. Πάντα γὰρ ἐκεῖ τελεῖται καὶ λέγεται πνευματικῶς· καὶ ὁ μὴ κτησάμενος τοῦτο ἀπ' ἐν τεῦθεν, λίθος ἐστὶ διὰ ἄλλας ἀρετὰς, εἰς οἰκοδομὴν ἐπιτήδειος τοῦ θείου ναοῦ, καὶ οὐ ναὸς, καὶ ἱερουρ γὸς τοῦ Πνεύματος. η. Αφθαρτος ὁ ἄνθρωπος ἐπλάσθη χωρίς χυ μοῦ, οἷος καὶ ἀναστήσεται· οὐκ ἄτρεπτος δὲ, οὐδὲ πάλιν τρεπτός· δύναμιν ἔχων θελητικῆς ἕξεως τρα πῆναι, ἢ οὔ. Ατρεψίαν γὰρ παντελῆ οὐ ποιεῖ πρὸς τὴν φύσιν ἡ θέλησις· αὕτη γὰρ βραβεῖόν ἐστι τῆς μελλούσης ἀτρέπτου θεώσεως. θ'. Φθορὰ γὰρ, σαρκὸς γένεσις. Ἐσθίειν δὲ, καὶ περιττωματεῖν, καὶ γαυριᾷν, καὶ κοιμᾶσθαι, θη ρίων καὶ κτηνῶν φυσικαὶ ἰδιότητες ἀνθ' ὧν διὰ τὴν παρακοὴν τοῖς κτήνεσιν ὁμοιωθέντες, τῶν οἰκείων καὶ θεοσδότων ἀγαθῶν ἐκπεπτώκαμεν· κτηνώδεις ἐκ λογικῶν, καὶ θηριώδεις γεγονότες ἐκ θείων. ι'. Ο παράδεισος διττός ἐστιν, αἰσθητὸς καὶ νοη τός· ήγουν ὁ ἐν Ἐδὲμ, καὶ ὁ τῆς χάριτος. Εστιν οὖν ὁ τῆς Ἐδὲμ, τόπος ὑψηλὸς λίαν, ὡς εἶναι τρίτον ἕως οὐρανοῦ, καθὼς οἱ ἱστορήσαντες φάσκουσι, παντοίοις φυτοῖς εὐωδεστάτοις πεφυτευμένος ὑπὸ Θεοῦ. Οὔτε οὖν τελείως ἐστὶν ἄφθαρτος, οὔτε πάντη φθαρτός. Μέσον φθορᾶς καὶ ἀφθαρσίας πεποιημένος ὡς εἶναι ἀεὶ, καὶ κάτακομος τοῖς καρποῖς, καὶ ἀνθούν. τα άνθη, καὶ ἔμφακα, καὶ ὥριμα ἔχων διηνεκώς Σηπόμενα γὰρ τὰ δένδρα καὶ οἱ τέλειοι καρποί, καὶ εἰς γῆν ῥιπτούμενοι, χοῆς εὐώδης γίνονται, καὶ οὐ φθορὰν ἄζουσιν, ὡς τὰ τοῦ κόσμου φυτά. Τοῦτο δὲ γίνεται ἐκ πολλῆς περιουσίας καὶ ἁγιασμοῦ τῆς ἀεὶ περιπολαζούσης ἐκεῖσε χάριτος. "Οθεν διερχόμενος μέσον ὁ τοῦτον προσταχθεὶς ἀρδεύειν διηνεκώς Ωκεα νὸς ποταμὸς, ὁ ἐκπορευόμενος ἐξ αὐτοῦ, καὶ εἰς τέσ σαρας ἀρχὰς μεριζόμενος, τὸν χοῦν τε καὶ τὰ φύλλα τὰ πεπτωκότα, τοῖς Ἰνδικοῖς καὶ Αἰθίοψιν καταῤῥέων, ἐπιφέρει καὶ δίδωσι· καὶ δεδεμένος [Ισ. ἡνωμένος ῶν, ἀεὶ περὶ τὰς ἀρούρας αὐτῶν πλημμυροῖ ὁ Φει σὼν ὁμοῦ καὶ ὁ Γεὼν, ἕως ἂν πόλιν ἐπιμερισθῶσιν, ὁ μὲν τὴν Λιβυκήν, ὁ δὲ τὴν Αἰγυπτιακήν χώραν ἐπάρδοντες. ια΄. Ῥευστή, εἴτ' οὖν φθαρτή ἡ κτίσις, φασὶν, οὐ κατ εσκευάσθη πρότερον· ὕστερον δὲ, διαφθαρεῖσα καὶ ὑποταγεῖσα τῇ ματαιότητι, κατὰ τὴν Γραφήν, ήγουν τῷ ἀνθρώπῳ· οὐχ ἐκοῦσα δὲ, ἀλλὰ μὴ βουλομένη, διὰ τὸν ὑποτάξαντα ἐπ' ἐλπίδι τῆς ἀνακαινίσεως τοῦ φθα ρέντος 'Αδάμ. ᾿Ανακαινίσας δὲ τοῦτον, καὶ ἁγιάσας, κανφθαρτόν φέρῃ σῶμα διὰ τὴν πρόσκαιρον ζωήν, καὶ αὐτὴν ἀνεκαίνισε, μήπω φθορᾶς ἀπαλλάξας. Φθορᾶς δὲ ἀπαλλαγὴν τῆς κτίσεως, οἱ μὲν τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖτο τον ἀλλοίωσιν, οἱ δὲ τὴν παντελή μετάθεσιν τῶν αἰσθητῶν λέγουσιν εἶναι. Εθος γὰρ τῇ Γραφῇ ἁπλῶς 6. Nanciscuntur pauci a Deo virtutem simul et sapientiam. Illa enim divina bona participat; hæc communicat. Participare autem et communicare, res est vere divina et supra hominem. 7. Est verum sacrarium, etiam ante vitam futu ram, cor sine cogitationibus a Spiritu ductum. In eo enim omnia spiritualiter aguntur et dicuntur. Qui vero illud jam nunc non habet, lapis quidem est aptus ad divini templi ædificationer, at non templum et sacrarium Spiritus. 8. Sine humore incorruptibilis creatus est homo, qualis et resurget, haud vero immutabilis et irre tractabilis, vim habens voluntatem mutandi, vel non. Perfecta enim voluntatis inflexibilitas non est donum naturæ, sed futura est inamissibilis bravium deificationis. 9. Verumenimvero corruptibilis est natura carnis. Manducare autem, exscreare, intumescere ac dor mire, sunt naturales bestiarum et pecudum proprie assimilitati, a bonis divinitus inditis excidiinus, ex tates per quas propter inobedientiam animalibus rationalibus bruti et ex divinis animales facti. 10. Adest duplex paradisus, sensibilis et spiri tualis: scilicet qui est in Eden, et qui est a gratia. Qui est in Eden, locus est excelsus valde, usque ad tertiam caelumn ascendens, ut aiunt scriptores, omnigenis arboribus fragrantissimis a Deo plan tatus. Non est igitur perfecte incorruptibilis, ncc omnino corruptibilis. Medius corruptionem inter 4 Rom. viii, 40. et incorruptionem, est semper et fructibus luxu rians, et vernans floribus, cruda et matura jugiter ferens. Putrescentes enim arbores, atque fructus maturiores et in terram dejecti, pulvis fiunt bene olens, nec corruptionen fetent, ut hujus mundi plantæ. Hoc autem provenit ex uberrima sanctitatis gratia illic perpetim superfluente. Ideo medius interfluens ad irrigandum jugiter paradisum aunis Oceanus ex eoque egrediens,et dividens se in quatuor capita, humum et frondes delapsas Indis ac Æthio pibus cursu advehit et tradit, quorumn campos semper inundant una conjuncti Phison et Gehon, Ægyptiacam alter alluant. donec iterum separati, Libycam unus regionem, 11. Refertur nec fuxa nec corruptibilis consti tuta esse primitus creatura; sed deinde corruptą est et subjecta vanitati, ut ait Scriptura, id est, homini, baud quidem sponte, sed non volens, pro pter eum qui subjecit eam in spe renovationis cor rupti Adam'. Hoc autem restaurato et sanctificato, quamvis in temporali vita corpus adhuc ferat cor ruptibile, illa euan instaurata est, sed nondum a corruptione liberata. Tunc autem creaturam a cor ruptione liberatam dicunt, alii cum in melius con versa, alii cum perfecte a sensibilibus alienata est.

περὶ τῶν τέως ἀπόρων ποιεῖν τὴν κατάφασιν καὶ ἀπεριέργως. ιβ'. Οἱ τὴν χάριν δεχόμενοι ὡς οἱ περὶ τὴν σύλληψιν, καὶ ἐγκυμονοῦντες τῷ Πνεύματι, ἢ διὰ πτωμάτων τὸ θεῖον ἀποβάλλουσι σπέρμα, ή χηρεύοντες ἐκ Θεοῦ τῇ τοῦ ἐχθροῦ κοινωνίᾳ, ἐνδομυχοῦντος αὐτοῖς. Καὶ ἡ μὲν ἀποβολὴ τῆς χάριτος δι' ἐνεργείας παθῶν, ἡ δὲ παντελής στέρησις διὰ τὴν τῶν ἁμαρτημάτων γίνεται πρᾶξιν· ψυχὴ γὰρ φιλοπαθής, καὶ φιλά μαρτος, ὑστερημένη, καὶ ἀποβαλλομένη τὴν χάριν καὶ χηρεύουσα, παθῶν, ἵνα μὴ εἴπω, δαιμόνων και τοικητήριον ἔσται, νῦν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. ιγ. Ἰλαρὸν καὶ ἥμερον οὐ ποιεῖ τὸν θυμὸν ὡς ἡ ἀνδρεία, καὶ τὸ ἔλεος· ἡ μὲν τοὺς ἔξω, ἡ δὲ τοὺς ἔσω καθάπερ ελεπόλεις συντρίβουσα. ιδ'. Πολλοὶ τὰς ἐντολὰς ἐργαζόμενοι, δοκοῦσιν οδεύειν οἱ καὶ μήπω τὴν πόλιν φθάσαντες, ἔξωθεν μένουσι· τὰς γὰρ διεξόδους τῶν βασιλικῶν εὐθειῶν, τουτέστι τὰς ἀγχιθύρους τῶν ἀρετῶν κακίας λελη θότως ἄραντες, ανοήτως πορεύονται οὔτε γὰρ Ελα λειψιν, οὔτε ὑπερβολὴν, ἀλλὰ καὶ σκοπὸν θεάρεστον, καὶ τὸ θεῖον μόνον ζητοῦσαι αἱ ἐντολαὶ δέονται θέλημα, εἰ δὲ μή, μάτην ὁ σκοπός [ἐν ἄλλ. ὁ κόπος], εὐθείας κατὰ τὴν Γραφὴν μὴ ποιεῖν τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ· παντὶ γὰρ ἔργῳ ὁ σκοπὸς ζητεῖται τοῦ πράγματος. ιε'. Ἐν ὁδῷ, τουτέστι δι' ἐντολῶν ἐν καρδίᾳ ζήτει τὸν Κύριον. Οταν γὰρ ἀκούσῃς τὸν Ἰωάννην βοῶντα, καὶ προστάσσοντα πᾶσι τὰς ὁδοὺς ἑτοιμάσαι, καὶ τὰς τρίβους εὐθείας ποιεῖν κελεύοντα, τὰς ἐντολάς, καὶ τὰς καρδίας, καὶ τὰς πράξεις εἶναι νόμισον ἀδύνατον γὰρ ὁδὸν εὐθείαν τῶν ἐντολῶν ποιῆσαι, καὶ πρᾶξιν ἀνεύθυνον, εἰ μὴ καρδιακὴν εὐθύτητα [ἐν ἄλλ. καρδιακῇ εὐθύτητι]. ις'. Ράβδον καὶ βακτηρίαν, ὅταν ἀκούσῃς τῆς Γραφῆς λεγούσης, κατὰ μὲν τὸν προφητικὸν λόγον, τὴν κρίσιν, καὶ τὴν πρόνοιαν εἶναι νόμισον, κατὰ δὲ τὸν ἠθικὸν λόγον, την ψαλμῳδίαν, καὶ προσευχήν κρινόμενοι γὰρ ὑπὸ Κυρίου τῇ ῥάβδῳ τῆς παιδείας, πρὸς ἐπιστροφὴν παιδευόμεθα· παιδεύοντες δὲ τοὺς επανισταμένους ἡμῖν τῇ ῥάβδῳ τῆς ἀνδρικής ψαλ μῳδίας, τῇ προσευχῇ στηριζόμεθα. Ἔχοντες οὖν τὴν ῥάβδον καὶ τὴν βακτηρίαν ἐν χειρὶ πράξεως ναός, μὴ παυσώμεθα παιδεύοντες καὶ παιδεύεσθαι, ἄχρις ἂν ὑπὸ τὴν πρόνοιαν ὁλικῶς γενώμεθα, τὴν κρίσιν ἐκφυγόντες, τὴν νῦν καὶ τὴν μέλλουσαν. ιζ'. Ἴδιον τῶν ἐντολῶν, τὸ προτιμὴν ἀεὶ τὴν περι εκτικὴν ἐντολήν, τὴν τοῦ Θεοῦ μνήμην, τὴν λέγου σαν, Μνήσθητι Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου διαπαντός· δι' ἧς γὰρ ἀπώλοντο, διὰ ταύτης καὶ φυλαχθῆναι δύο νονται Λήθη γὰρ τὴν θείαν ἐξ ἀρχῆς μνήμην ἀπώ λεσε, τὰς ἐντολὰς ἀμαυρώσασα, καὶ οὕτω γυμνὸν ἐκ παντὸς ἄνθρωπον ἔδειξεν. τηʹ. Ἐν δυσὶν ἐντολαῖς οἱ ἀγωνισταὶ πάλιν πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀξίωμα ἔρχονται, δι᾿ ὑπακοῆς καὶ νη στείας· ἐκ γὰρ τῶν ἐναντίων τούτων ἡ κακία πᾶσα τῷ γένει τῶν βροτῶν ἐπεισῆλθε. Καὶ οἱ μὲν δι Solet enim Scriptura de rebus huc usque difficili bus simpliciter, at non subtiliter affirmare. 12. li qui gratiam recipiunt quasi concipientes et prægnantes de Spiritu Sancto, vel peccatis di vinum abjiciunt semen, vel Deo viduantur ob co pulam cum inimico intus latente. Et gratia quidem excidimus per passiones, omnino autem orbamur per peccatorum habitum. Anima enim cupiditatum et peccatorum amans, gratia delapsa privataque ac viduata, passionum, ut non dicam, dæmonum domus est nunc et in futuro. 15. In animum lætitiam et mansuetudinem infun dit, ut fortitudo, sic et misericordia: una externos, internos altera quasi hostes conterens. 14. De preceptis multi curantes, videntur pro gredi, qui nondum urbem ingressi foris manent exitus enim regiarum viarum, id est vicina virtu tibus vitia iuscii capessentes, inconsiderate pro cedunt. Quippe mandata, haud modo nec defectum nec excessumn volunt, sed etiam finem Deo placitum et voluntatem requirunt soli Deo intentam; secus, imanis est labor, nec rectæ funt, juxta Scripturam, via Domini: etenim in omni opere Ginis requiritur operis. 45. Ergo in via, id est, in præceptorum obser vantia, animo quere Dominum. Cum enim Juan nem audias clamantem præcipientemque omnibus ut vias parent, et rectas facere semitas jubentem, mandata cordaque et opera intellige; nam fieri nequit recta præceptorum via, nisi cor sit rectum. 16. Prophetico in sensu virgam et baculum, de quibus Scriptura loquitur, judicium et providen Liam intellige, in morali vero, psalmodiam et ora tionem. Mulctati enim a Domino virga disciplinæ, ad conversionem corripimur; corripientes autem adversarios nostros baculo patientis psalmodiæ, oratione fulcimur. Tenentes igitur in manibus ba culum et virgam spiritualium operum, ne desinamus corrigere et corrigi, donec penes providentiam toti simus, judicium elapsi præsens et futurum. 17. Refert generalissimum præferre mandatum, quod Dei memoriam præcipit his verbis:‹ Recorderis Domini Dei tui omni tempore '.› Per quam enim interitus, per hanc et salus deri potest. Oblivio enim ab initio memoriam Dei delevit, mandata oblitterans, et sic hominem omnino nudum detexit. 18. Emulus virtutis duobus præceptis ad pri stinam redit dignitatem, scilicet obedientia et abs tinentia, cum ex harum contrariis omne malum in mortalium genus irruerit. Et qui per obedientiam Deut. viii, 18.

ὑπακοῆς τὰς ἐντολὰς φυλάττοντες, πρὸς τὸν Θεὸν ἡ; ἐπανέρχονται συντομώτερον· οἱ δὲ διὰ νηστείας καὶ προσευχῆς, βραδύτερον. Καὶ ἡ μὲν ὑπακοὴ τοῖς ἀρχομένοις ἁρμόδιος, ἡ δὲ νηστεία τοῖς μέσοις, καὶ γνωστικοῖς, καὶ ἀνδρείοις. Τὸ γὰρ τηρῆσαι τὴν διὰ τῶν ἐντολῶν ὑπακοὴν τῷ Θεῷ ἀνόθευτον, λίαν ἐστὶν ὀλίγοις, καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀνδρείοις ἐπίμοχθον. ιθ'. Νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἐστι, κατὰ τὸν Απόστολον, ὁ ἐν καρδίᾳ ἐνεργῶν καὶ λαλῶν· ὥσπερ καὶ τοῦ γράμματος, ὁ ἐν σαρκὶ ἐνεργούμενος· ἐκεῖ νος μὲν γὰρ ἐλευθεροῦ τὸν νοῦν ἐκ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου· οὗτος δὲ λεληθότως Φαρισαῖον ἐργάζεται, σωματικῶς τὸν νόμον ποιῶν καὶ νοῶν, καὶ πρὸς τὸ θεαθῆναι τὰς ἐντολὰς έργα ζόμενος. κ'. Τὴν πασῶν τῶν ἐντολῶν σύνθεσιν συναρμολογου μένην, καὶ συμβιβαζομένην ἐν πνεύματι, ἄνθρωπον εἶναι λέγουσι τέλειον, ἢ ἀτελῆ κατὰ τὴν προκοπήν γινόμενον, καὶ τὰς ἐντολὰς, ὡς σῶμα· τὰς δ' ἀρε τὰς, ὡς ποιοτήτων ἕξεις, ὀστᾶ τὴν δὲ χάριν, ὡς ψυχὴν ζῶσαν, καὶ κινουμένην, καὶ ἐνεργοῦσαν ὡς σῶμα τὰς τῶν ἐντολῶν ἐνεργείας. Αμέλεια γὰρ καὶ σπουδὴ πρὸς τὰς μεθηλικιώσεις Χριστοῦ, νήπιον, ἢ τέλειον δείκνυσι, νῦν τε καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. κα'. Ο τὸ σῶμα τῶν ἐντολῶν αὐξάναι θέλων, τὸ λογικὸν καὶ ἄδολον γάλα της μητρικῆς χάριτος ἐπιποθεῖν σπουδαζέτω· ἐκεῖθεν γὰρ γαλουχοτροφεί ται πᾶς ὁ τὴν ἐν Χριστῷ ζητῶν, καὶ θέλων αΰξησιν αὐξηθῆναι. Γάλα μὲν πρὸς αὔξησιν ἡ σοφία ἐκ τῶν αὐτῆς μαστῶν τὴν θέρμην δίδωσι· μέλι δὲ τροφῆς τοῖς τελείοις, τὴν ἑαυτῆς εὐφροσύνην πρὸς κάθαρσιν Μέλι, φησί, καὶ γάλα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν σου. Γάλα μὲν τὴν θρεπτικὴν καὶ αὐξητικήν, μέλι δὲ τὴν καθαρτικὴν τοῦ πνεύματος δύναμιν ὁ Σολομὼν ἔφη. σεν. Ο δὲ μέγας Απόστολος τὴν διαφορὰν τῶν ἐνεργειῶν αἰνιττόμενος, ἔλεγον· «Ως νηπίους γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, καὶ οὐ βρῶμα.» κβ'. Λόγους ἐντολῶν, ὁ χωρὶς ἐντολῶν ἐπιζητῶν, καὶ διὰ μαθήσεως, ἢ ἀναγνώσεως ἐπιποθῶν εὑρεῖν ὅμοιός ἐστι τῷ σκιὰν ἀντὶ ἀληθείας φανταζομένῳ οἱ λόγοι γὰρ τῆς ἀληθείας ἐν τοῖς τῆς ἀληθείας μετόχοις μετέχονται, οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ἀμέτοχοι καὶ ἀμύητοι, λόγους ἐπιζητοῦντες, τοὺς ἐκ τῆς μωρανθείσης σοφίας ευρίσκουσι, οὓς καὶ ψυχικούς ἐκάλεσεν ὁ ᾿Απόστολος, πνεῦμα μὴ ἔχοντας, κἂν τῇ ἀληθείᾳ σεμνύνωνται. κγ'. Ωσπερ ὁ αἰσθητὸς ὀφθαλμὸς εἰς τὸ γράμμα ἀφορᾷ, καὶ ἐκ τοῦ γράμματος λαμβάνει τὰ αἰσθητὰ νοήματα, οὕτως ὁ νοῦς ὅταν καθαρθῇ, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐπανέλθῃ ἀξίωμα, εἰς Θεὸν ὁρᾷ, καὶ ἐξ αὐτοῦ λαμβάνει τὰ θεῖα νοήματα· καὶ ἀντὶ μὲν βί βλου ἔχει τὸ πνεῦμα, ἀντὶ δὲ καλάμου, τὴν διάνοιαν καὶ τὴν γλῶσσαν· Ἡ γλῶσσά μου, φησί, κάλαμος τὸ φῶς δὲ, ἀντὶ μέλανος· ἐμβάπτων οὖν τὴν διά νοιαν ἐν τῷ φωτί, καὶ φῶς ἀποτελῶν, διαγράφει τοὺς λόγους ἐν πνεύματι ἐν ταῖς τῶν ἀκουόντων abstinentiam et orationem, tardius. Obelientia in cipientibus, abstinentia mediis gnosticisque et for tibus competit. Nam servare per præcepta obedien tiam Deo veram, penes paucissimos est, et ipsis forti bus difficillimuu). mandala servant citius ad Deum adeunt qui per c 19. Custodit legem Spiritus vitæ, de qua Apo stolus, ille qui corde agit et loquitur; sicut legemn litteræ, qui carne operatur. Ille mentein liberat a lege peccati et mortis; hic, Pharismos inscius imi lans, carnaliter legem facit et intelligit, et ut vi deatur mandata observat 20. Equidem omnium mandatorum compago in spiritu concinnata et coaplata, comparatur viro perfecto crescendi amplius incapaci. Et mandala sunt velut corpus; virtutes autem seu boni habi tus, ossa; gratia demum, quasi anima præceptis ut corpori vitam motumque et actum inspirans. Ex incuria enim vel diligentia crescendi in Christo, parvuli vel perfecti ostendimur nunc et in futuro 21. Præceptorum corpus qui augere vult, radio nabile sine dolo lac nutricis gratiæ concupiscere festimet inde enim lactatur quicunque studet ac quærit augmentum facere. Nam illa quasi lac in cibum et calorem ex uberibus sapientiam stillat, et quasi mel in purgatricem escam perfectis suam dat sapientiam, sicut scriptum est: Mel et lac sub lingua tua. Et quidem lacte nutritiam et au ctricem, melle vero purificam Spiritus virtutem Salomon significavit. Magnus autem Apostolus ope rationum diversitatem innuens, ait: ‹ Tanquam parvulis lac vobis potum dedi, non escam 4. bentes, licet veritate superbiant. 22. Trans mandata qui sermones mandatorum quærit et per scientiam aut lectionem invenire studet, similis est ejus qui umbram pro veritate somniatur. Sermones enim veritates habet veritatis compos; veritatis autem expertes et ignari, sermones ejus inquirendo, sermones stultæ sapientiæ reperiunt quos Apostolus animales vocavit, spiritum non ka 41 Cor. 11, 2. • Psal xLiv, 2. 23. Inspiciens materialis oculus litteram ex littera sensuales desumit cogitationes: itemque purificata mens et pristinæ restituta dignitati; Deum intuens ex eo cogitationes accipit divinas; et pro libro habet spiritum, pro calamo intellectum et linguam, sicut scriptum est: «Lingua mea calamus ',, et pro atra mento lumen. Intellectum igitur immergens in lumine, et lucidum efficiens, sermones scribit spi rituales in puris audientium cordibus. Tunc agno scit quod dictum est, quomodo fideles futuri sint

καθαραίς καρδίαις. Τότε γινώσκει τὸ εἰρημένον, πῶς ἔσονται οἱ πιστοὶ διδακτοὶ Θεῷ, καὶ πῶς διδάσκει Θεὸς ἄνθρωπον γνῶσιν, κατὰ τὴν προφητείαν, ἐν πνεύματι. κδ'. Νόμον ἐντολῶν τὴν καρδιακῶς ἐνεργουμένην πίστιν ἄμεσον, εἶναι νόμισον· δι' αὐτῆς γὰρ πᾶσα ἐντολὴ πηγάζει, καὶ ἐνεργεῖ τὸν τῶν ψυχῶν φω τισμὸν, ὧν οἱ καρποὶ τῆς ἀληθοῦς καὶ ἐνεργουμέν νης πίστεώς εἰσιν, ἡ ἐγκράτεια, καὶ ἀγάπη, καὶ τέλος, ή Θεοδώρητος ταπείνωσις, ἡ τῆς ἀγάπης ἀρχὴ, καὶ κραταίωμα. κε'. Δόξα τῶν ὄντων ἀψευδῆς, ἡ ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐστὶ γνῶσις ἀληθής· ὁρατῶν μεν, τῶν αἰσθητῶν, ἀοράτων δὲ τῶν νοητῶν, καὶ λογικών, καὶ νοερῶν, καὶ θείων. κς'. Ὅρος ὀρθοδοξίας ἐστὶ, τὰ δύω τῆς πίστεω; δόγματα ἐκ καθαρότητος ἰδεῖν, καὶ γνῶναι ἐξ αὐτοῦ, τὴν τριάδα, λέγω, καὶ δυάδα· τὴν μὲν τριάδα, ἐν μονάδι ἀσυγχύτως, καὶ ἀτμήτως θεωρεῖν, καὶ γι νώσκειν· τὴν δὲ δυάδα τῶν Χριστοῦ φύσεων, ἐν μιᾷ ὑποστάσει· τουτέστιν ἕνα Υἱὸν καὶ πρὸ σαρκώσεως, καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν ἐν δύω φύσεσιν όμολο εἶν, καὶ εἰδέναι, ἐν δύω θελήσεσι θεϊκῆς τε καὶ ἀνθρω πίνης ἀσυγχύτως δοξαζόμενον. κζ'. Γέννησιν, καὶ ἀγεννησίαν, καὶ ἐκπόρευσιν, τὰς τρεῖς ἀκινήτους καὶ ἀμεταβλήτους ιδιότητας τῆς παναγίας Τριάδος δέον ὁμολογεῖν εὐσεβῶς Πατρὸς μὲν ἀγεννήτου καὶ ἀνάρχου, Υἱοῦ δὲ γεννη τοῦ καὶ συνανάρχου, Πνεύματος δὲ ἁγίου ἐκπορευ τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς, διὰ τοῦ Υἱοῦ (καθώς φησιν ὁ Δαμασκηνός) και συναϊδίου διδόμενον. κτʹ. Μόνη ἐν χάριτι πίστις ήρκει πρὸς σωτηρίαν, διὰ τῶν ἐντολῶν· ἐνεργουμένη τῷ πνεύματι, εἰ ἐφυλάξαμεν, καὶ μὴ τὴν νεκράν, καὶ ἀνενέργητον τῆς ζώσης καὶ ἐνεργουμένης ἐν Χριστῷ προτιμή σαντες. ᾿Αρκεῖ γὰρ τῷ πιστῷ ἡ μόρφωσις καὶ ζωὴ τῆς ἐν Χριστῷ ἐνεργουμένης πίστεως - πίστιν γὰρ ἐν λόγῳ τὴν νεκρὰν καὶ ἀναίσθητον, ἡ ἄγνοια, καὶ οὐ τὴν ἐν χάριτι πίστιν, τοῖς εὐσεβέσι νῦν ἐδί δαξεν. κι'. ᾿Απλή μονὰς ἡ τριάς, ἐπειδὴ ἄποιος καὶ ἀσύνθετος, τριάς, ἐν μονάδι τρισυπόστατος γὰρ ὁ Θεός, ἀσύγχυτον ἔχων τὴν εἰς ἄλληλα περιχώρησιν ὁλικῶς. λ'. Τριαδικῶς ἐν παντὶ ὁ Θεὸς γινώσκεταί τε καὶ λέγεται, απερίγραπτος γάρ πάντων γάρ ἐστι συνο γεύς, καὶ προνοητής, διὰ τοῦ Υἱοῦ, ἐν ἁγίῳ Πνεύ ματι· καὶ οὐκ ἔστιν οὐδεὶς, ἐκτὸς, ἢ χωρὶς τῶν ἄλλων, λεγόμενος, καὶ νοούμενο; ὅπου δ᾽ ἂν ὄνο μάζηται. λα'. Ωσπερ ἐν ἀνθρώπῳ νοῦς, καὶ λόγος, καὶ πνεῦμα, καὶ οὔτε νοῦς χωρίς λόγου, οὔτε λόγος ἄνευ πνεύ ματος, καὶ ἐν ἀλλήλοις ὄντα, καὶ καθ᾿ ἑαυτά· νοῦς γὰρ διὰ τοῦ λόγου λαλεῖ, καὶ λόγος διὰ τοῦ πνεύματ του φανερούται· κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τοῦτο, ἀμυ δρὰν εἰκόνα φέρει τῆς ἀνωνύμου καὶ ἀρχετύπου Τριάδος ὁ ἄνθρωπος, τὸ κατ' εἰκόνα τέως καὶ περὶ τούτου δηλῶν. λβ'. Νοῦς μὲν γὰρ, ὁ Πατήρ λόγος δὲ, ὁ Υἱός docibiles Dei, et quomodo, juxta prophetiam, doctu rus sit scientiam Spiritus. 24. Sicut legen mandatorum habe fidem imme diatam corde productam: per hanc enim omne præceptum immittit et infundit lucem animis; in quibus vera fides cum operibus juncta fructus fert temperantiam, charitatem, ac denique Dei munus humilitatem, quæ est charitatis principiam et co lumua. 25. De rebus bene sentire, est cognoscere visi billa et invisibilia: visibilia quidem, qua sunt res sensibiles; et invisibilia, seu res intelligibiles, ra tionales, spiritalesque ac divinas. 26. Orthodoxia in eo consistit, ut duo fidei dogmata agnoscantur et admittantur, trinitas nempe ae duae litas: trinitas quidem in unitate inconfuse et in divise spectetur et cognoscatur; dualitas vero per sonarum Christi in una persona; qui unicus est Fi lius ante et post incarnationem, post hanc autem in duabus naturis duabusque voluntatibus, divina scilicet et humana inconfuse agnoscendus confiten dusque et glorificandus est. 27. Generationem, innascibilitatem et processio nem, quæ sunt immutabiles invariabilesque san tissimæ Trinitatis proprietates, pie oportet confite ri: scilicet Pater ingenitus et increatus est; al Filius genitus et simul increatus; atque Spiritus sanctus procedit a Patre per Filium, ut Damasce nus ait, et utrique coæternus est. 28. Mandalis spiritualiter producta et charitate informata fides sola sufficit ad salutem, si eam servemus, nec mortuam et informem vivæ et in Christo formatæ præferamus. Sudicit enim fideli forma et vita operantis in Christo fidei; fidem vero in solo sermone positam, et mortuam, et exanimem, nec charitate vivam, ignorantia nunc pios docet. 29. Absque ulla qualitate sensibili et composi tione Trinitas cum sit, simplex est unitas: tres enim in unitate habet Deus personas, quæ se invi cem inconfuse prorsus compenetrant. 30. Trinus semper Deus concipitur et dicitur infinitus enim est, et omnium conservator ac provi dus per Filium in Spiritu sancto; nec ulla persona extra aut præter alias dici cogitarive aut nominari unquam potest. 31. In homine adest intellectus, verbum et spi ritus; nec intellectus sipe verbo est, nec verbum absque spiritu; atque sunt, tum in se invicemn, tum in seipsis: intellectus enim per verbum loqui tur, et verbum per spiritum manifestatur. Sic effor matus homo, obscuram fert effigiem ineffabilis et archetypæ Trinitatis, ita ostendens se ad hujus imaginem primitus esse factum. 32. Bene enim intellectus repraesentat Patrem,

Πνεῦμα δὲ ἅγιον, ἀληθῶς τὸ πνεῦμα οι θεοφόροι Πατέρες παραδειγματικῶς διδάσκουσι, τὴν ὑπερού σιον ἁγίαν, καὶ ὑπερφυή δογματίζοντες Τριάδα, τὸν ἕνα θεὸν ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν, ἡμῖν πίστιν ἀλη θινὴν, καὶ ἄγκυραν ἐλπίδος καταλιπόντες. Τὸ γὰρ γινώσκειν ἕνα Θεόν, κατὰ τὴν Γραφήν, ρίζα ἀθανα σίας, καὶ εἰδέναι τὸ κράτος τῆς τρισυποστάτου μονάδες, ολόκληρος δικαιοσύνη ἢ πάλιν, δέον τὸ εὐαγγελικῶς εἰρημένον οὕτω νοεῖν· Αὕτη ἐστὶν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι, καὶ ὅν ἀπέστειλας Ιη σοῦ Χριστὸν ἐν δυσὶ φύσεσι καὶ θελήσεσιν. λγ'. Αἱ κολάσεις διάφοροι εἰσιν, ὥσπερ καὶ αἱ τῶν ἀγαθῶν ἀμοιβαί· ὑπὸ τὸν ἅδην δέ εἰσι, κατὰ τὴν Γραφὴν τὴν φάσκουσαν· Εἰς γῆν σκοτεινὴν καὶ ζοφεράν, εἰς γῆν σκότους αἰωνίου, ἔνθα ἁμαρτωλοὶ καὶ κατοικοῦσι πρὸ τῆς κρίσεως, καὶ διὰ τῆς ἀπο φάσεως εἰς αὐτὴν ἀποστρέφονται. Τὸ γὰρ, Απου στραφήτωσαν οἱ ἁμαρτωλοὶ εἰς τὸν ἅδην, και, θάτ νατος ποιμανεῖ αὐτοὺς, τί ἄλλο ἐστὶν, εἰ μὴ ἡ τελευταία ἀπόφασις καὶ καταδίκη αἰώνιος; λδ'. Πῦρ, καὶ σκότος, καὶ σκώληξ. καὶ τάρταρός ἐστιν ἡ γενική ηδυπάθεια, καὶ ἡ καθολικὴ τοῦ σκότους ἄγνοια, καὶ ὁ ἐν πᾶσι γαργαλισμὸς τοῦ στρήνους, καὶ ὁ τρόμος, καὶ ὁ βρῶμος ὁ δυσώδης τῆς ἁμαρτίας, οἵτινες ὡς ἀῤῥαβῶνες καὶ ἀπαρχαὶ τῶν κολάσεων, ἤδη ἀπ' ἐντεῦθεν ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν ἁμαρτωλῶν ἐνεργούμεναι, διὰ τῆς ἔξεως φαί λε'. Ἔξεις αἱ τῶν παθῶν ἀῤῥαβῶνές εἰσι τῶν κολάσεων, ὥσπερ καὶ τῆς βασιλείας τῶν ἀρετῶν αἱ ἐνέργειαι. Δεῖ δὲ νοεῖν καὶ ἀποκαλεῖν τὰς μὲν ἐντολὰς, ἐνεργείας, τὰς δὲ ἀρετὰς, ἕξεις, ὥσπερ καὶ τὰς κακίας κατὰ συνέχειαν ἕξεις λέγουσιν. λς'. ἶσαι τῶν ἀμοιβῶν σὲ ἀντιδόσεις, κἂν παρά πολλοῖς ἄνισοι φαίνονται· τοῖς μὲν γὰρ τὴν αἰών νιον ζωήν, τοῖς δὲ τὴν αἰώνιον κόλασιν ἡ θεία δικαιοσύνη χαρίζεται· ἀμφότεροι δὲ τὸν νῦν αἰῶνα καλῶς ἡ κακῶς διαπεράσαντες, κατὰ τὰ ἔργα τὰς ἀμοιβὰς ἔξουσι· τὸ δὲ ποσόν, ἢ ποιὸν τῆς μετοχῆς, κατὰ τὴν τῶν παθῶν ἢ ἀρετῶν ἕξιν καὶ ἐνέργειαν, ἀπολαύουσι. λζ. Λίμναι πυρός εἰσιν αἱ ἡδυπαθοῦσαι ψυχαί, ἐν οἷς καθάπερ βόρβορος όζων ἡ ὀσμὴ τῶν παθῶν, σκώληκα τρέφει ἀκολασίας ἀκοίμητον, τὴν ὀρεκτι. κὴν τῆς σαρκὸς ἀκρασίαν, καὶ ὄφεις, καὶ βατρά χους, καὶ βδέλλας ἐπιθυμιῶν πονηρῶν, τοὺς ἐναγεῖς καὶ ἱοβόλους - λογισμούς τε καὶ δαίμονας· ἡ τοιαύτη κατάστασις ἀπ' ἐντεῦθεν εἴληφε τὸν ἀῤῥαβῶνα τῆς ἐκεῖσε κολάσεως. λη. Ωσπερ τῶν κολάσεων αἱ ἀπαρχαὶ ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν ἁμαρτωλῶν ἐγκεκρυμμέναι εἰσὶν, οὕτω καὶ τῶν ἀγαθῶν οἱ ἀῤῥαβῶνες εἰς τὰς καρδίας τῶν δικαίων ἐνεργοῦσι διὰ τοῦ πνεύματος, καὶ μετέχον ται· βασιλεία γὰρ οὐρανῶν ἐστιν ἡ ἐνάρετος ἀνα στροφή, ὥσπερ ἡ κόλασις, ἡ τῶν παθῶν ἕξις. λθ'. Νὺξ ἐρχομένη ἐστὶ, κατὰ τὸν λόγον τοῦ Κυ et verbum Filium, et spiritus Spiritum sanctum, ut you tal docent Patres exemplis supersubstantialem et supernaturalem explicantes Trinitatem, et unum Deum in tribus personis ut veram fidem et spei anchoram nobis tradentes. Nam cognoscere unum Deum est, juxta scripturam, radix immortalitatis et scire potentiam trinæ unitatis, integra justitia. Vel adhuc evangelicum effatum sic intelligi opor tet: Hæc est vita æterna, ut cognoscant te unum verum Deum in tribus personis, et quem misisti Jesum Christum, in duabus naturis et voluntati bus". 33. Ut præmia bonorum, sic pœnæ sunt diversæ; et in inferno sunt, juxta Scripturam dicentem; ‹ In terra caliginosa el tenebrosa, in terra caliginis sempiternæ, ibi peccatores habitant ante judicium. et per sententiam in eam deducuntur.» Illnd enim Deducti sunt in infernum peccatores, et illud Mors pascit illos, s quid aliud sunt quam supre ma sententia et æterna damnatio? 54. Sunt ignis, caligo, vermisque et tartarus, omnium passionum æstus, et cunctos obtenebraus ignorantia, et communis omnibus deliciarum titil latio, atque tremor et fetilus putor peccati: que quasi arrhæ ac primitiæ poenarum jam nunc in pec catorum animis præmissæ, per habitus manife stantur. 35. Mulctarum arrhæ sunt habitus passionum, sicut et virtutum actus sunt regni cœlestis pignora. Intelligenda autem sunt per actus opera mandato rum, et virtutes vocandæ sunt habitus, sicut et nequitia perseverans dicitur habitus. 36. Item de panis ac de præmniis, licet discrepare multis videantur. Aliis eniin æternam vitam, aliis æternum supplicium divina distribuit justitia; et utrique, sive boni sive mali, præsens elapsi seru lun, debitas operibus accipient retributiones, qua rum quantitatem et qualitatem cum vitiorum aut virtutum habitibus et actibus congruam sortientur. 37. Næ stagna ignis sunt vitiosæ animæ: in qui bus ut fetiduin stercus sordes libidinum alit vermem incontinentiæ insomnem, Infrenem carnis concupi Juan. XVI, 3, scentiam, et serpentes ranasque et hirudines pra varum cupiditatum, nempe fœdas cogitationes et lethiferos dæmones. Istiusmodi autem status j∙m nunc futuri præfert arrham supplicii. 58. In animis peccatorum sicut abscondita sunt poenarum primitiae, in cordibus justorum item i in sunt pignora per Spiritum operantia et communi cata: nam celorum regnum est virtutis conversa tio, sicut damnatio, vitioruiu habitus. 39. Secundum Domini effaturn nox venieus, est

ρίου, ἡ παντελὴς ἀνενεργησία τοῦ μέλλοντος σκό ν τους· ἡ καθ' ἕτερον τρόπο κ, ὁ ᾿Αντίχριστος νύξ, καὶ σκότος, καὶ ὢν καὶ καλούμενος· ἢ πάλιν κατὰ τὸν ἠθικὸν λόγον, ἡ καθ᾿ ἑκάστην ἀμέλεια, ἡ καθάπερ σκοτομένη τὴν ψυχὴν ἀπονεκροῖ ἐν τῷ τῆς ἀναισθη σίας ὕπνῳ. Ωσπερ γὰρ ἡ νύξ ὑπνῶσαι πάντας ποιεῖ, καὶ εἰκὼν ἐστι θανάτου κατὰ τὴν νέκρωσιν, οὕτως ἡ νύξ τοῦ μέλλοντος σκότους νεκροὺς καὶ ἀναισθή τους, τῇ μέθῃ τῶν πόνων, τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἀπερ γάζεται. μ'. Κρίσις ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου, κατὰ τὸν εὐ αγγελικόν λόγον, ἡ ἀπιστία τῶν ἀσεβῶν, κατὰ τὸν . Ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ήδη κέκριται,» καὶ αἱ κριτι καὶ τῆς προνοίας πρὸς συστολήν, ἢ ἐπιστροφὴν ἐπιφοραί, καὶ αἱ τῶν προθέσεων ἐν ἀγαθοῖς, ἡ κακοῖς ῥοπαί, κατὰ τὴν ἐνέργειαν, κατὰ τὸ, Απηλ λοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας· πρὸς γὰρ ἀπιστίαν, καὶ παιδείαν, καὶ πρᾶξιν, ἡ δικαία τοῦ Θεοῦ τότε κρίσις ἐμφαίνεται· τοὺς μὲν τιμωροῦσα, τοὺς δὲ ἐλεοῦσα, τοῖς δὲ στεφάνους, ἢ κόλασιν δι δοῦσα· οἱ μὲν γὰρ πρῶτοι, εἰσὶν ἀσεβεῖς διόλου οἱ δὲ δεύτεροι, πιστοὶ μὲν ἀμελεῖς δέ· διὰ τοῦτο καὶ φιλανθρώπως παιδεύονται· οἱ δὲ τέλειοι ἢ ἐν ἀρεταῖς, ἢ ἐν κακίαις πτωμάτων γενόμενοι, τὰς ἀμοιβὰς ἔξουσιν. μα'. Αχραντος εἰ μὴ φυλαχθῇ, ἢ καθαρθῇ, ὡς πέφυκεν, ἡ φύσις διὰ τοῦ πνεύματος, εἰς ἕν σῶμα καὶ πνεῦμα ἐν Χριστῷ νῦν τε καὶ εἰς τὴν ἁρμονίαν τὴν μέλλουσαν, ἀδύνατον γενέσθαι· ῥάκος γὰρ παν λαιότητος παθῶν, εἰς καινὸν χιτῶνα τῆς χάριτος πρὸς συμπλήρωσιν, ή περιεκτική και ἐνωτικὴ τοῦ πνεύματος δύναμις συρράπτειν οὐ πέφυκεν. μβ'. Ισοτιμίαν πρὸς τὴν ἐν Χριστῷ μόρφωσιν ἕξει ὁ τὴν καινότητα τοῦ πνεύματος λαβὼν δωρεάν, καὶ φυλάξας, τὴν ὑπερφυᾶ θέωσιν τότε πάσχων ἀῤῥήτως· εἰς γὰρ ἐν Χριστῷ, ἢ Χριστοῦ μέλος οὐκ ἔσται, μὴ τῆς χάριτος μέτοχος ἀπ' ἐντεῦθεν γενο μενος, τὴν μόρφωσιν τῆς ἀληθείας καὶ τῆς γνώσεως, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ἔχων ἐν ἑαυτῷ. μγ'. Εοικεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σκηνῇ θεοτεύκτῳ, κατὰ τὴν Μωσαϊκὴν, ἐν δυσὶ καταπε τάσμασι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἔχουσα, καὶ εἰς μὲν την πρώτην σκηνὴν πάντες, ὅσοι ἱερεῖς χάριτος εἰσελεύσονται, εἰς δὲ τὴν δευτέραν, ὡς νοητήν, μόνοι ὅσοι ἀπ' ἐντεῦθεν ἐν τῷ τῆς θεολογίας γνόφυ ἱεραρχικῶς ἐν τελειότητι τριαδικώς λειτουργήσαν τες, τὸν Ἰησοῦν τελετάρχην καὶ ἱεράρχην πρῶτον πρὸς τὴν Τριάδα ἔχοντες, ἐν τῇ σκηνῇ, ᾗ ἐπήξατο, εἰσερχόμενοι, καὶ ἐμφανέστερον τὰς αὐτοῦ μαρμα ρυγὰς ἐλλαμπόμενοι. μδ'. Πολλὰς μονὰς ὁ Σωτὴρ ἔφησε τὰς διαφόρους ἀναβάσεις, καὶ προκοπὰς τῆς ἐκεῖσε καταστάσεως μιᾶς μὲν οὔσης τῆς βασιλείας, πολλὰς δὲ ἔνδον δια φορὰς ἐχούσης· ὡς εἶναι οὐρανίους τε καὶ γηΐνους, κατά τε τὴν ἀρετὴν, καὶ τὴν γνῶσιν, κατά τε τὸ ποσὸν τῆς θεώσεως έχοντας. "Αλλη γὰρ δόξα ηλίου, καὶ ἄλλη σελήνης, καὶ ἄλλη ἀστέρων, καὶ ἀστὴρ farura illa caligo ubi nemo potest operari; vel alia interpretatione, est Antichristus, qui tenebræ est el vocatur; vel adhuc, in morali sensu, est perpe tua incuria, quæ velut obscura nox animam in tor poris somno enecat. Ut enim nox omnes sopit et mortuis facit similes, sic futuræ caliginis nox peccatores dolorum ebrietate mortuos facit et ina nimes. 40. Est hujus mundi judicium de quo loquitur Evangelium, impiorum incredulitas, juxta illud Qui non credit, jam judicales est "; et judicia ria Providentiæ probatio ad correptionem aut cor rectionem; et voluntatis ad bonum malumve pro pensio, juxta illud: ‹ Alienati sunt peccatores a vulva s. Nam in iucredulitate, et correptione, et operibus justum Dei judicium tunc revela. tur, alios puniens, aliorum miserens aliis coronas vel pœnas retribuens. Primi enim sunt omnino increduli; secundi credentes quidem, sed negligentes, ideoque misericorditer castigantur; ultimi, prout ad bonum vel ad malum deflexerint, mercedem accipient. 41. Teneatur uisi immaculata, aut congruentet mundetur natura per spiritum, corpus unusque spiritus cum Christo et nunc et in futura instauratione fieri nequit. Nam veterem vitiorum commissuram novo gratiae vestimento in supple mentum assuere non solet omnipotens et unifica spiritus potentia. 42. Parem cum Christo formam habebit, qui Spiritus renovationcm dono acceperit et conserva verit, supernaturalis sic ineffabiliter compos deifi cationis. Unus autem cum Christo aut Christi membrum haud erit, qui non gratiæ jam ṇunc est particeps, nec veritatis et scientiæ formam, de qua Apostolus, habet in seipso. 45. Regnum cœlorum simile est tabernaculi a Deo per Moysem facti. Est enim in duas partes velo seculi futuri divisum. Et in primam quidem partem omnes ingredientur gratiæ sacerdotes; in secundam vero, utpote spiritualem, illi tantum qui nunc in theologie obscuritate pontifces trinam animæ vim perfecte sacrificantes, et Jesum sum nium sacerdotum pontificumque principem Trini tati offerentes, in tabernaculum, ubi crucifixus est, intrant, fulgidioribus ejus splendoribus illuminan tur. 44. Ostendit Salvator, plures dicendo mansiones, varios esse gradus et status in vita futura. Nam regnum cœleste, licet unum sit, multa intus habet loca: ita ut sint ibi velut cœlestes et terrestres, prout majorem habent virtutem scientiamque ac deificationem. Etenim alia claritas solis, alia clari tas lunæ, et alia claritas stellarum, et stella a stella Juan. 1, 18. ' Psal. Lvi1, 4. Dized by Google

ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστο λος, εἰ καὶ πάντες ἐν ἐνὶ θείῳ στερεώματι λάμ πουσιν. με. ᾿Αγγέλοις ὁμοδίαιτος γίνεται βραχύ τι, καὶ ἀσώματος, ὡς ἄφθαρτος ὁ τὸν μὲν νοῦν διὰ δακρύων καθάρας, τὴν δὲ ψυχήν, ἀναστήσας ἐντεῦθεν τῷ πνεύματι, τὴν δὲ σάρκα τῷ λόγῳ φωτοειδές τε καὶ πύρινον ἄγαλμα θείας ὡραιότητος ποιησάμενος, τὸν φύσει πήλινον ἀνδριάντα ἑαυτοῦ· εἴπερ ἀφθαρ σία ἐστὶ σωμάτων, χυμῶν ἔκλειψις καὶ παχυτή των. μς'. Γήϊνον ἔσται τὸ σῶμα τῆς ἀφθαρσίας, χωρὶς χυμῶν καὶ παχύτητος, μεταποιούμενον ἀῤῥήτως ἀπὸ τοῦ ψυχικοῦ εἰς σῶμα πνευματικόν, ὡς εἶναι καὶ χοϊκὸν, καὶ οὐράνιον τῇ τῆς θεοειδίας λεπτότητι οἷον γὰρ ἐπλάσθη ἐξ ἀρχῆς, τοιοῦτον καὶ ἀναστή σεται, ἵνα ἡ σύμμορφον τῆς εἰκόνος τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὴν ὁλόκληρον τῆς θεώσεως μέθ εξιν. μζ. Γῆ πραέων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν, ἢ ἡ θεανδρικὴ τοῦ υἱοῦ ἕξις, εἰς ἣν βε βήκαμεν, ἢ ἐπιβαίνομεν, τὴν ἐν χάριτι γέννησιν τῆς υἱοθεσίας, καὶ τὴν διὰ τῆς ἀναστάσεως καινό τητα ειληφότες· ἢ πάλιν, γῆ ἁγία ἐστὶν ἡ θεωθεῖσα φύσις, ἢ τυχὸν καὶ καθαρθεῖσα γῆ αὕτη, πρὸς γεηρούς κατ' ἀξίαν τοιούτους· ἢ κατ' ἄλλην ἐπίσ νοιαν γῆ κατακληρονομουμένη ἐστὶ τοῖς ὄντως ἁγίοις ἡ ἀκύμαντος τῆς ὑπὲρ νοῦν εἰρήνης θεία γαλήνη, εἰς ἐν ἡ γενεὰ τῶν εὐθέων κατῳκισθήσεται, μηδενὸς τῶν ἐν τοῖς οὖσι περιβομβοῦντος, ἢ σαίνον τος αὐτούς. μη'. Ἐπαγγελίας γῆ ἐστιν, ἡ ἀπάθεια, καθ᾿ ἣν ἀναβλύζει μέλι καὶ γάλα, ἡ εὐφροσύνη τοῦ πνεύ ματος. μθ'. Λόγον οἱ ἅγιοι ἐν ἀλλήλοις ἐν τῷ μέλλοντι φθέγγονται μυστικῶς τὸν ἐνδιάθετον, ἐν ἁγίῳ Πνεύ ματι εκφωνούμενον. ν'. Ἐὰν μὴ γνῶμεν οἷους ἡμᾶς ἐποίησεν ὁ Θεὸς, οὐκ ἐπιγνωσόμεθα οἵους ἐποίησεν ἡ ἁμαρτία. να'. ίσοι κατὰ τὴν ἡλικίαν εἰσὶν ἐν πνεύματι, ὅσοι τὸ πλήρωμα τῆς τοῦ Χριστοῦ τελειότητος ἀπ' ἐντεῦθεν εἰλήφασιν. νβ'. "Ων οἱ πόνοι, τούτων αἱ ἀμοιβαί· τὸ ποσὸν δὲ, ἢ τὸ ποιὸν, τουτέστι τὸ μέτρον ὁποῖον ἐστιν, ἡ τάξις, καὶ ἡ κατάστασις ἐκεῖσε διὰ τῆς μετοχῆς δείκνυσι. νγ'. Νόες, τουτέστιν ἰσάγγελοι, φησίν, ἔσονται οἱ υἱοὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, τῇ ἀφθαρσίᾳ καὶ θεώσει οἱ ἅγιοι. νδ'. Ἐν τῷ μέλλοντι οἱ ἄγγελοι καὶ οἱ ἅγιοι, φασί, προκόπτοντες ἐν τῇ τῶν χαρισμάτων προσ θήκη οὐδέποτε λήξουσιν, ἢ ἐνδώσουσι, τῶν ἀγαθῶν ἐφετῶς ἔχοντες· ὕφεσιν γάρ, ἢ μείωσιν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς ἐπὶ κακίαν ἐκεῖνος οὐκ ἔχει ὁ αἰών. νε'. Τέλειον ἄνδρα νόμισον εἶναι νῦν, τὸν τὴν ὁμοίω σιν τῶν τοῦ Χριστοῦ μεθηλικιώσεων εἰληφότα, ὡς ἐν ἀρραβῶν, τὸν δὲ ἐν τῷ μέλλοντι τέλειον δείκνυσιν ἡ τῆς θεώσεως δύναμις. difert claritate, ut ait Apostolus", licet omnes in uno fulgeant divino firmamento. 45. Mutatur fere in angelum incorporeum et in corruptibilem, qui mentem lacrymis purgans, animamque jam nunc spiritn, carnem vero ratione erigens, in splendidam igneamque divinæ pulchri tudinis imaginem convertit suam naturalem lu teamque formam: siquidem incorruptio corporis est defectus humorum et crassitudinis. 46. Incorruptionis corpus erit terrenum, sed absque humoribus et crassitudine, ineffabiliter transformatum ab animali in spiritale corpus: ita ut sit terrestre simul ac coeleste, et subtilitate Deo simile. Quale enim primitus creatum est, tale resurget, ut configuretur imagini Filii hominis, deificæ omnino consors gloriæ. 47. Sancta mitium terra est regnum colorum, sen deifica filiatio quam adepti vel adepturi sumus, gratia regenerali et adoptati, et resurrectione in staurati, Vel adhuc terra sancta est natura deificata, aut forsan terra hæc purificata pro incolis ad tantam dignitatem promotis. Vel alio sensu, terra vere sanctis reservata, est incomprehensibilis securitas et divina pax, in qua justorum generatio collocabitur, nullo creaturæ tumultu perturbanda. 1 Cor. 1, 41. 48. Sancta promissionis terra est passionum immunitas, in qua melle et lacte scatel prudentia spiritus. 49. In caelo sancti inter se mysticos ex abun dantia cordis sermones habent, in Spiritu sancto colloquentes 50. Si nesciamus quales nos fecerit Deus, nescie mus quales nos fecerit peccatum. 51. Eliciuntur æquales ælate in spiritu, quicum que plenitudinem perfectionis Christi nunc adepti sunt. 52. Τot præmia quot labores: quantitas autem et qualitas, id est, mensura quænam sit, ordo et status cœlestis possessionis ostendit. 53. Erunt spiritus, id est, angelis similes, ut scriptum est, filii resurrectionis Christi, seu incor ruptibiles deificatique sancti. 54. Tune in futuro seculo angeli et sancti, ut dicitur, proficere in gratiarum augmento non desi nent aut cessabunt, nec a bono deficient; nam lapsum aut decrementum a recto in deterius illa vita non patitur. 55. Intellige perfectum nunc esse virum, qui similitudinem incrementorum Christi quasi pi gnus adeptus est; in futuro autem sæculo perfectum reddit virtus deifica.

να'. Ἴσην ἔχει πρὸς τὸν ὁμοειδεῖς καὶ τὴν ἀξίαν τὴν θέωσιν ἐν τῷ μέλλοντι, ὁ τὴν ἀρετὴν ἐντεῦθεν πρὸς τὰς μεθηλικιώσεις τοῦ πνεύματος τέλειος. νζ'. Δόξαν ἀληθῆ τὴν γνῶσιν, ἢ τὴν θεωρίαν τοῦ πνεύματος λέγουσιν εἶναι, ἢ καὶ τὴν τῶν δογμάτων ἀκριβῆ διάγνωσιν, πίστεως ἀληθινῆς ἐπίγνωσιν. νη'. Εκπληξις ἐστιν πρὸς τὰ ἐπεγνωσμένα τε καὶ ἡνωμένα τῆς μεγαλοπρεπούς δόξης τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων ολικὴ ἔπαρσις· ἡ πάλιν, ἔκπληξις ἐστιν ἡ καθαρὰ καὶ ὁλόκληρος πρὸς τὴν ἐν φωτὶ ἄπειρον δύναμιν ἀνάτασις. Εκστασις δὲ οὐ μόνον τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων πρὸς οὐρανὸν ἁρπαγή, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς αἰσθήσεως ὁλικῶς ἔκστασις· ἔμως δὲ ὁ διττός, ἡ τῆς Εφέσεως νικητική μέθη τοῦ πνεύ ματος. ιθ'. Κυρίως δύω εἰσὶν ἐν πνεύματι εκστατικοί ἔρωτες, ὁ ἐγκάρδιος, καὶ ὁ ἐκστατικός. Ὁ μὲν γὰρ τῶν ἔτι φωτιζομένων ἐστὶν, ὁ δὲ, τῶν ἐν τῇ ἀγάπῃ τελειωθέντων ἀμφότεροι δὲ τὸν ἐνεργούμενον νοῦν, τῆς αἰσθήσεως ἐκβάλλουσιν· εἴπερ έρως θεῖός ἐστι, μέθη πρὸς τὸ κρεῖττον τῶν κατὰ φύσιν φρε νῶν, τοῦ πνεύματος, δι' ἧς καὶ ἡ αἴσθησις ἀφαιρεί ται τῶν σχέσεων. 5. Αρχὴ τῶν λογισμῶν, καὶ αἰτία, ἡ διαιρεθεῖσε ἑνοειδής διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ ἀνθρώπου ἁπλῆ μνήμη, δι' ἧς καὶ τὴν θείαν ἀπώλεσε, σύνθετος ἐξ ἁπλοῦ καὶ ποικίλη ἐκ μονοειδούς, ταῖς οἰκείαις δυνάμεσι γεγονυία ὤλλετο. ξα'. Ιασίς ἐστι τῆς ἀρχεγόνου μνήμης, ἀπὸ τῆς πονηρᾶς τῶν λογισμῶν ὀλεθροτόκου μνήμης, ἡ πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἁπλοῦν αὐτῆς ἐπάνοδος· ὄργανον γὰρ κακίας, ἡ παρακοή, οὐ μόνον τὴν τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἁπλῆν μνήμην ἐδημιούργησεν, ἀλλὰ καὶ πάσας τὰς ἑαυτῆς δυνάμεις διέφθειρε, τὰς κατὰ φύσιν ορέξεις πρὸς ἀρετὴν ἀμαυρώσας· ἰᾶται δὲ τὴν μνήμην κυρίως, ἡ θεία παγιωθεῖσα έμμονης διὰ προσευχῆς μνήμη, ἀπὸ τοῦ κατὰ φύσιν, εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀνακραθεῖσα τῷ πνεύματι. ξβ'. Παθῶν μὲν αἰτίαι, αἱ καθ᾽ ἁμαρτίαν πράξεις λογισμῶν δὲ, τὰ πάθη· φαντασιῶν δὲ, λογισμο, ἐννοιῶν δὲ, μνήμη· μνήμης δὲ, λήθη· λήθης δὲ, ἄγνοια γεννήτρια· ἀγνοίας δὲ, ῥᾳθυμίᾳ. Ρᾳθυ μίαν δὲ τίκτει, ἐπιθυμίας ὄρεξις· ὀρέξεων δὲ μήτηρ, τροπῆς κίνησις· κινήσεως δὲ, ἐνέργεια πράξεως πρᾶξις δέ ἐστι, κακοῦ ἀλόγιστος ἔφεσις, καὶ διάθεσ σις αἰσθητῶν, καὶ αἰσθήσεων. ξγ'. Ἐν μὲν τῷ λογικῷ, οἱ λογισμοί· ἐν δὲ τῷ θυμικῷ, τὰ θηριώδη πάθη· ἐν δὲ τῷ ἐπιθυμητικῷ, ἡ μνήμη τῆς κτηνώδους ορέξεως· ἐν δὲ τῷ νοερῷ, αἱ φανταστικαὶ μορφώσεις· ἐν δὲ τῷ διανοητικῷ, αἱ ἔννοιαι ἐνεργοῦσι καὶ ἀνατέλλουσι. ξδ. 'Ρεῦμα ποτάμιόν ἐστιν ἡ ἔφοδος τῶν πονηρῶν λογισμῶν, ἐν οἷς ἡ προσβολή, καὶ μεθ' ἧς ἡ συγ κατάθεσις τῆς ἁμαρτίας ὡς πλημμύρα κυματου μένη γίνεται, τὴν καρδίαν καλύπτουσα. ξε'. Ιλὺν βυθοῦ νόει τὴν κάθυγρον ἡδονὴν, ἢ τῆς πορνείας τὸν βόρβορον, ἢ καὶ τῶν ὑλικῶν πραγμάτ των τὴν ἀχθηδόνα, ἐξ ὧν βαρούμενος ὁ ἐμπαθής 56. Accommodatam ad suam cum Deo similitu dinem et ad sua merita in futuro sæculo habebit deificationem, qui nunc virtute per spiritus incre menta est perfectus. 57. Mera gloria esse dicitur scientia, vel contem platio spiritualis, vel accurata dogmatum notitia et veræ fidei cognitio. 58. Dicitur mentis excessus, elevatio cunctarum aninia virium ad cognitas suprema Majestatis pro prietates; vel iterum excessus ille est pura et perfecta ad infinitanı gloriæ lucem attentio. Exstasis vero est, non modo facultatum animæ ad cœlum raptus, sed et ab omni sensu abstractio. Duplex autem amor exstaticus spiritum inebriat et desiderium exsuperat. 59. Exstatici spiritus amores proprie duo sunt, nempe cordialis et exstaticus,: unus iis competit qui adhuc sunt illuminati, alter iis qui sunt chari tate perfecti. Ambo autem animum in quo operan tur, a sensibus avocant: divinus siquidem amor est spiritus ebrietas naturales cogitatus ad melius efferens et sensuumı habitus auferens. 60. Cogitationum principium et causa est memo ria: quæ, una et simplex, hominis peccato discer pta est, Deique amisit recordationem, et facta ex simplice complexa ex unaque divisa, propriis nu data est viribus. 61. Originis istius pravarum cogitationum, scilicet memoriæ remedium est reditus ad pristinam ejus simplicitatem. Nam instrumentum nequitiæ inobe dientia, non solum in anima simplicem boni me moriam infecit, sed et omnes corrupit ejus vires, naturales ejus ad virtutem motus comprimens. At illam memoriam sanat firme Deo memoria per ora Lionem adhaerens, et a naturalibus ad supernatu ralia deflectens, atque spiritui unita. 62. Generantur vitia nalis actibus; et cogita tiones, vitiis; et imaginatio cogitationibus; et idea, memoria; et memoria, oblivione, et oblivio, ignorantia; et ignorantia, pigritie; et pigritiem pa rit concupiscentis appetitus; et appetitus gignit inclinationis motus; et motus mater est practica Į operatio; et praxis est irrationabile mali deside rium, et sensibilium sensuumque affectus. 63. In rationali parte sunt cogitationes; in iras cibili, fera passiones; in concupiscibili, bestialis appetitas memoria; in spiritu, phantasmatum for mæ; in intellectu, idea oriuntur et operantur. 64. Torrens malarum cogitationum est velut amuis in quem influente et confluente peccato pro cellosus fit æstus qui cor obruit. 65. Abyssi limum intellige lubricam voluptatem, aùt fornicationis stercus, aut materialium rerum afictionem, quibus gravata vitiosa mens in 2bys.

νοῦς, εἰς βυθὸν ἀπογνώσεως ἑαυτὸν καταβαπτίζει τοῖς λογισμοῖς. ξς'. Λογισμούς πολλάκις καὶ τοὺς λόγους τῶν πραγμάτων ἡ Γραφὴ εἴρηκεν, ὥσπερ καὶ νοήματα ή τοὺς λόγους, καὶ τοὺς λόγους ἀντιστρόφως νοήματα τοῦτο δὲ γίνεται ἐπειδὴ ἡ κίνησις τῶν τοιούτων καθ᾿ ἑαυτὴν μὲν ἄϋλός ἐστι, μορφοῦται δὲ διὰ τῶν πραγμάτων εἰς εἶδος, καὶ μεταπλάττεται, καὶ οὕτω τὸ προσβαλὸν διὰ τῆς ἐπιφανείας, γνωρίζεται τε καὶ λέγεται. ξη. Οι λογισμοί λόγοι τῶν δαιμόνων εἰσὶ, καὶ τῶν παθῶν πρόδρομοι, ὥσπερ καὶ τῶν πραγμάτων, οἱ λόγοι καὶ τὰ νοήματα· ἀδύνατον γὰρ ἀγαθὸν ἢ κακὸν ἐνεργῆσαι, μὴ προσβαλόν πρότερον τὸν ἑαυ τοῦ λογισμόν, εἴπερ λογισμός ἐστί, προσβολῆς ἀνείς δεος κίνησις πραγμάτων ὁποιωνοῦν. ξη΄. Γεννᾷ ἡ μὲν ὕλη τῶν πραγμάτων ψιλοὺς λο γισμούς, ἡ δὲπροσβολή ή δαιμονιώδης τους πονη ροὺς τεκταίνει· διαφορὰν οὖν ἔχουσιν οἱ φυσικοί ἐκ τῶν παρὰ φύσιν, καὶ ὑπὲρ φύσιν λόγων, καὶ λογισμῶν, κατὰ σύγκρισιν. ξθ'. Ἰσουργοῦσι πρὸς τὴν ἐν ἀτόμῳ ἀλλοίωσιν, οἱ μὲν φυσικοί, πρὸς τοὺς παρὰ φύσιν, οἱ δὲ κατὰ φύ σιν, πρὸς τοὺς ὑπὲρ φύσιν εὐθὺς τρεπόμενοι· αἴτιοι δέ ε!σ: πρὸς τὴν ἐν ἀλλήλοις τροπὴν, καὶ γέννησιν, τῶν μὲν δαιμονικῶν, οἱ ἐκ τῆς ὕλης, τῶν δὲ ὑλικῶν, ἐκ τῆς προσβολῆς· ὁμοίως καὶ τῶν θείων, οἱ φυσικοί, καὶ οἱ φυσικοί, τῶν ὑπὲρ φύσιν γεννήτορες· ἕκαστον γὰρ πρὸς τὸ συγγενὲς τὴν ἑαυτοῦ ἀλλοίωσιν ἔχει κινητικὴν τετραχῶς διῃρημένην, αἰτίαν καὶ γέν. νησιν. ο. Σημείωσαι ὅτι προβέβληνται τῶν μὲν λογισμῶν αἱ αἰτίαι, τῶν δὲ φαντασιῶν, οἱ λογισμοί, τῶν δὲ παθῶν, αἱ φαντασίαι, τῶν δὲ δαιμόνων τὰ πάθη, ὡς σειρά τις, καὶ τάξις ἐν ἀτάκτοις πνεύμασι, δο λίως, ἂν τοῦ ἑνὸς ἐχόμενον ήρτηνται, πλὴν οὐδὲν ' ἐνεργεῖ καθ' αὐτό, ἀλλ' ὑπὸ δαιμόνων ἐνεργεῖται, οὔτε φαντασία εἰδωλοποιεῖται, οὔτε πάθος ἐνεργεῖ, χωρὶς τῆς λεληθότως κρυφίας δαιμονικῆς δυνάμεως εἰ γὰρ καὶ πέπτωκεν ὁ Σατὰν συντριβεῖς, ἀλλὰ πλέον ἰσχύει τῇ καθ᾿ ἡμῶν ῥᾳθυμία γαυριούμενος ὑπὲρ ἡμῶν. οα'. Μορφοῦσι τὸν νοῦν ἡμῶν, μᾶλλον δὲ μορ φοῦνται καθ᾽ αὑτοὺς ἡμᾶς, καὶ προσβάλλουσι, κατὰ τὴν ἕξιν τοῦ ἐπικρατοῦντος, καὶ ἐνεργοῦντος πάθους μ ἐν τῇ ψυχῇ· αἰτίαν γὰρ πρὸς εἰδωλοποίησιν, τὴν ἕξιν τοῦ πάθους οἱ δαίμονες κέκτηνται· ποικίλην οὖν καὶ πολύμορφον τὴν φαντασίαν ἐγρηγορότως καὶ καθ᾽ ὕπνους ὑμῖν δεικνύουσι· μεταμορφοῦνται γὰρ οἱ μὲν τῆς ἐπιθυμίας δαίμονες, ποτὲ μὲν εἰς χοίρους, ποτὲ δὲ εἰς ὄνους, ποτὲ δὲ εἰς ἵππους θηλυμανεῖς καὶ πυροειδεῖς, ποτὲ δὲ εἰς Εβραίους, τῆς ἀκολασίας μάλιστα τῆς δὲ ὀργῆς, ποτὲ μὲν εἰς ἐθνικούς, ποτὲ δὲ εἰς λέοντας· καὶ τῆς μὲν δει λίας, εἰς τοὺς Ισμαηλίτας· τῆς δὲ ἀκολασίας, εἰς τοὺς Ἰδουμαίους· τῆς δὲ πολυποσίας καὶ ἀκρα σίας, εἰς τοὺς ᾿Αγαπηνούς· τῆς δὲ πλεονεξίας, ποτὲ μὲν εἰς τοὺς λύκους, ποτὲ δὲ εἰς τοὺς παρ δάλεις· τῆς δὲ πονηρίας, ποτὲ μὲν εἰς τοὺς ὄφεις, sum desperationis se mergit pravis cogitationibus. 66. Tum cogitationes pro rationibus rerum sæpe Scriptura dicit, tum ideas pro rationibus, et ratio nes vicissim pro ideis. Hoc autem fit, quia motus hujusmodi rerum est quidem in seipsð finmateria lis, informatur vero et transformatur per objecta, et sic quod per apparentiam commovet, cognosci tur et nominatur. 67. Improbæ cogitationes sunt sermones dæmo num, et vitiorum præcursores, sicut verba et cogi tationes, actionum: nemo enim potest bonum vel malum facere quod non prius commoverit ipsius cogitationen, siquidem cogitatio est informis mo tus ab objectis quibuslibet excitatus. 68. Simplices quidem cogitationes general mate ria rerum, diabolica autem commotio malas parit differunt igitur naturales sermones et cogitationes comparate ad ea quæ sunt præter vel supra naturam. 69. Alternatim secum invicem indivise comunu tantur cogitationes: naturales quidem in eas quæ sunt præter naturam, et quas juxta naturam, iu illas quæ supra naturam, conversæ. Item in se mu tuo convertuntur ac congenerantur, materiales in demnoniacas, et que sunt ex commelione in eas quæ sunt ex materia. Pariter naturales pariunt divinas et quæ juxta naturam, eas quæ supra naturam sunt. Unumquodque enim quadruplicem habet causam qua promovetur et procreatur sua in affine mutatio. 70. Considera ut cogitationibus adsint causæ, et phantasmata ex cogitationibus, et passiones ex phantasmatibus, et iterum passiones ex damoni bus, quasi catena quadam et ordine apud inordi natos spiritus callide alia ex aliis apla nexaque sint. Αt mullum operatur ex seipso, sed a demonibus movetur: nec phantasia imaginatur, nec passio agit absque clam furtiva daemonum potentia. Quam vis enim Satan ceciderit confractus, potentior tamen est nostra superbiens ignavia. 71. Vertunt mentem nostram denones, vel po tins sese nobis conformant, et nos aggrediuntur secundum vitiosum habitum in anima dominantem et operantem. Hoc enim vitium præoccupant, ut hinc imaginationem invadant. Varias igitur et multiformes nobis vigilantibus et dormientibus exhibent imagines: transformnantur enim demno nes quidem concupiscentiæ, modo in porcos, modo in asinos, modo in equos ad coitum ardentes et succensos, modo in Hebræos maxime luxuriosos; dæmones autem iræ, nunc in ethnicos, nunc in leones; et timoris, in Ismaelitas; et incontinentiæ, in Idumæos; et ebrietatis ac intemperantiæ, in Saracenos; et cupiditatis, sive in lupos, sive in pantheras; et malitiæ, tum in serpentes, tumn iu viperas, tum in vulpes transmutantur; et impu dentia, in caues; et acestia, in feles. Aliquando

ἀλώπεκας· τῆς δὲ ἀναιδείας, εἰς τοὺς κύνας· τῆς δὲ ἀκηδίας, εἰς τοὺς κάττους. Εστι δ' ὅτε καὶ τῆς πορνείας, ποτὲ μὲν εἰς ὄφεις, ποτὲ δὲ καὶ εἰς κου ράχους, καὶ κολοιούς, ὡς πετεινὰ δὲ οἱ ψυχικοί, μάλιστα δὲ ἐναέριοι δαίμονες μεταβάλλονται. Ἔχει δὲ τὴν αἰτίαν ἡ φαντασία τριχῶς, ἀλλοιοῦσαν τὰς μορφὰς τῶν πνευμάτων, κατὰ τὸ τριμερὲς τῆς ψυ χῆς, ὥστε καὶ τὴν φαντασίαν τριπλῆν εἶναι, ἐν πετεινοῖς, ἐν θηρίοις, ἐν κτήνεσι, πρὸς τὸ ἐπιθυ μητικόν, θυμικόν, καὶ λογιστικὸν τὰς τῆς ψυχῆς ποτὲ δὲ εἰς ἔχεις μεταμορφούνται, ποτὲ δὲ καὶ εἰς δυνάμεις· οἱ τρεῖς γαρ άρχοντες των παθῶν, κατὰ τῶν τριῶν ἀεὶ ὁπλίζονται, καὶ πρὸς ὅ πεποίωται ή ψυχὴ πάθος, πρὸς αὐτὸ κατὰ τὸ συγγενὲς μορφάζονται ἡμῖν καὶ προσέρχονται. Ει οβ'. Ὡς πῦρ μὲν πολλάκις καὶ ὡς ἄνθρακες οἱ τῆς ἡδονῆς προσέρχονται δαίμονες· τὰ φιλήδονα γὰρ πνεύματα, τὸ μὲν ἐπιθυμητικὸν ἐκκαίουσι, τὸ δὲ διανοητικόν, συγχέοντες, σκοτίζουσι τῆς ψυχῆς κ καύσεως γὰρ, ταραχῆς, καὶ σκότους αἰτία, ή κυρίως τῶν παθῶν ἡδονή. ογ'. Νυξ τῶν παθῶν, τῆς ἀγνοίας τὸ σκότος ἐστὶν, ἢ πάλιν, νύξ ἐστιν ἡ γεννητικὴ τῶν παθῶν ἐπισ κράτεια, ἐν ᾗ βασιλεύει ὁ τοῦ σκότους ἔξαρχος, καὶ ἐν ᾧ τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, καὶ τὰ ταπεινὰ τοῦ οὐτ ρανοῦ, καὶ τὰ ἑρπετὰ τῆς γῆς τροπικῶς λεγόμενα πνεύματα ωρυόμενα ζητοῦντα ἁρπάσαι ἡμᾶς εἰς βρῶσιν αὐτῶν. οδ'. Κατὰ καιρὸν τῆς τῶν παθῶν ἐνεργείας οἱ λογισμοί, οἱ μὲν προηγοῦνται, οἱ δὲ ἔπονται· καὶ προηγοῦνται μὲν οἱ λογισμοὶ τῶν φαντασιῶν, ἔπου ται. δὲ τῶν φαντασιῶν [σ. ταῖς φαντασίαις] τὰ πάθη, καὶ τῶν μὲν δαιμόνων προηγοῦνται τὰ πάθη, ἕπονται δὲ τοῖς πάθεσιν οἱ δαίμονες. σε΄. Ἀρχὴ τῶν παθῶν καὶ αἰτία ἐστὶν ἡ παράχρησις" παραχρήσεως δὲ, ἡ τροπή τροπῆς δὲ, ἡ ῥοπὴ τῆς θελητικῆς ἕξεως· θελήσεως δὲ δοκίμιον, ἡ προς βολή - προσβολῆς δὲ, οἱ δαίμονες, διὰ τῆς προνοίας παραχωρούμενοι δεικνύειν τὸ ἡμῶν αὐτεξούσιον ὁποῖόν ἐστιν. ος. Ἰὸς τοῦ κέντρου τῆς ἁμαρτίας πρὸς θάνατον ἡ ἐμπαθῆς ἕξις τῆς ψυχῆς· ἀκίνητον γὰρ ἔχει καὶ ἀμετάβλητον τὸν τρόπον ὁ τοῖς πάθεσι ποιωθείς ἑκουσίως. οζ'. Πάθη λέγονται πολυτρόπως, διαιροῦνται δὲ εἰς σωματικά, καὶ ψυχικά· τὰ σωματικὰ ὑποδιαιρούνται εἰς ἀλγεινά, καὶ ἁμαρτητικά· τὰ ἀλγεινὰ ὑποδιαι ροῦνται εἰς νοσηρὰ καὶ παιδευτικά· τὰ ψυχικὰ πάλιν διαιροῦνται εἰς θυμικά, ἐπιθυμητικὰ καὶ λογιστικά τὰ λογιστικὰ ὑποδιαιρούνται εἰς φανταστικὰ καὶ δια νοητικά. Τούτων τὰ μέν εἰσι κατὰ παραχρησι θελητικά, τὰ δὲ, κατὰ ἀνάγκην ἀκούσια, ὡς ἀδιά βλητα πάθη λεγόμενα, ἃ καὶ παρακολουθήματα, καὶ φυσικὰ ἰδιώματα οἱ Πατέρες ἐκάλεσαν. τη'. Αλλα τα σωματικά πάθη, καὶ ἄλλα τὰ ψυ χικά· τὰ τῆς ἐπιθυμίας ἕτερα, καὶ ἄλλα τοῦ θυμοῦ ἕτερα τὰ τοῦ λογιστικοῦ, καὶ ἄλλα τὰ τοῦ νοὸς καὶ τῆς διανοίας· κοινωνοῦσι δὲ ἀλλήλοις, καὶ συνερ γοῦσι θάτερα τοῖς ἑτέροις· τὰ μὲν σωματικά, πρὸς τὰ cliam demones fornicationis, modo in serpentes, modo in corvos et graculos; et in volucres con vertuntur animales, ac præsertim aerii dæmones. Hanc autem ob causam triplici effigie immutant suas formas spiritus, quod tres habeat anima par tes; ita ut triplex sit imago, nempe in volucribus, feris et pecudibus, propter concupiscibilem, irasci pilem et rationabilem animæ potentias: tres enim vitiorum duces adversus tres istas vires semper armantur, et ad quod vitium anima propendet, huic conformant suam in nos aggressionen. 72. Ignis et carbonum instar invadunt sæpe nos voluptatis dlæmones. Spiritus enim luxuriae, et con piscentiam inflammant, et rationem perturbantes, animam obtenebrant: siquidem nihil nisi combum stionem, tumultum ac caliginem parit libidinum aslus. 73. Tenebræ ignorantiæ est vitiorum nox; vel adhuc nox ista est imporium ubi nascuntur vitia, ubi regnat princeps tenebrarum, ubi feræ agri, et volatilia cœli, el reptilia terræ figurate dicti spiri tus rugientes quærunt rapere nos escam sibi. 74. Interdum viuiosos actus cogitationes tempore precedunt, et interdum sequuntur. præcedunt quidem cogitationes phantasias, sequuntur vero phantasias passiones. Et passiones præcedunt dz monibus, dæviones vero passiones sequuntur. 75. Initium et causa vitiorum est abusus; abu sus autem, inclinatio; et inclinationis, proclivior voluntas; voluntatis autem probatio est tentatio; et tentationis auctores sunt dæmones, permittente Providentia, ut ostendatur quanta sit nostra liber 76. Stimulus peccati et sagitta mortis est vitio sus animæ habitus: neque enim mutari et converti potest, qui vitiis ultro servit. 77. Et amultipliciter distinguuntur passiones, eι dividuntur in corporales et spirituales. Corporales subdividuntur in dolorificas et peccaminosas: do Joriferæ iterum discernuntur in morbiferas et pœnales. Spirituales item diviðuntur in irascibiles, concupiscibiles et rationabiles: et rationabiles sub diviðuntur in phantasticas et intellectuales. Adhuc aliæ sunt voluntariæ ex abusu, aliæ necessariæ et involuntariæ, sicut passiones dictæ inculpabiles, quæ consectaria et proprietates naturæ a Patribus vocantur. 78. Tum aliud passiones corporeæ, et aliud spi rituales; tum aliud concupiscentiæ et aliud iræ, aliud rationis et aliud intellectus ac cogitationis passiones. At secum invicem coeunt et aliæ aliis ecuperantur passiones corporis et concupiscentiæ,

τῆς ἐπιθυμίας, τὰ δὲ ψυχικά, πρὸς τὰ τοῦ θυμικού, καὶ πάλιν τὰ λογιστικά, πρὸς τὰ νοερά, καὶ τὰ νοερά, πρὸς τὰ τῆς διανοίας καὶ τῆς μνήμης παθήματα. οθ'. Θυμοῦ μὲν εἰσι πάθη, ὀργὴ, πικρία, κραυγή, ὀξυχολία, θράσος, τύφος, ἀλαζωνία, καὶ εἴτι ἕτερον ἐπιθυμίας δὲ, πλεονεξία, ἀκολασία, ἀκρασία, ἀπλη στία, φιληδονία, φιλαργυρία, φιλαυτία ή πάντων χαλεπωτέρα· τὰ δὲ τῆς σαρκὸς, πορνεία, μοιχεία, ἀκαθαρσία, ἀσωτία, ἀδικία, γαστριμαργία, ακηδία, περπερότης, φιλοκοσμία, φιλοζωΐα, καὶ εἴτὶ ἕτερον τὰ δὲ τοῦ λογιστικοῦ μέρους εἰσιν, ἀπιστία, βλασφη μία, πονηρία, πανουργία, περιέργεια, διψυχία, λοιδορία, καταλαλιά, κατάκρισις, ἐξουδένωσις, εύ τραπελία, ὑπόκρισις, ψεῦδος, αἰσχρολογία, μωρολο γία, ὑπουλότης, ειρωνία, φανητία, ἀνθρωπαρέσκεια, μετεωρισμός, ἐπιορκίαι, ἀργολογίας, καὶ τὰ λοιπά τὰ δὲ τοῦ νοὸς, οἴησις, ἔπαρσις, μεγαλαυχίαι, ἔρις, ζῆλος, αὐταρέσκεια, ἀντιλογία, ἀνηκοΐα, φαντασία, ἀναπλασμοί, φιλενδειξίαι, φιλοδοξία, υπερηφανία, τὸ πρῶτον καὶ ἔσχατον πάντων τῶν κακῶν· τὰ δὲ τῆς διανοίας εἰσὶ ταῦτα, ρεμβασμοί, μετεωρισμοί, αἰχμαλωσίαι, σκότωσις, τύφλωσις, ἀπαγωγα, προσ βολαί, συγκαταθέσεις, ῥοπαί, τροπαί, παραῤῥισμοί, καὶ τὰ ὅμοια τούτων, ὡς ἐν ὄρῳ δὲ φάναι, πάντα τὰ παρὰ φύσιν κακὰ ταῖς τρισί δυνάμεσι τῆς ψυ χῆς συνεμίγησαν, ὥσπερ καὶ τὰ ἀγαθὰ ἐν αὐταῖς πάντα συνυπάρχουσι κατὰ φύσιν. π'. Ω τῆς τοῦ Δαβὶδ πρὸς τὸν Θεὸν μετ' ἐκπλήξεως μεγαληγορίας, ἐθαυμαστώθη, λέγοντος, Ἡ γνῶσις σου ἐξ ἐμοῦ, οὐ γὰρ δύναμαι πρὸς αὐτὴν ἰσχυροτέ ραν οὖσαν καὶ ἀνέφικτον ὑπὲρ τὴν ἐμὴν ἀσθενῆ γνῶσιν καὶ δύναμιν τὴν ἐπ' ἐμοί· πῶς καὶ ἡ σὰρξ ἀκατάληπτος αὕτη κατὰ τὴν σύνθεσιν τῆς διαπλά σεως οὖσα, τριαδικὴν ἐν ἑκάστῳ εἴδει, καὶ μίαν ἔχουσαν τὴν ἁρμονίαν τῶν ἰδίων μελῶν καὶ μερῶν, καὶ ἀριθμῷ ἑβδοματικῷ δευτέρω τιμωμένην, ὅπερ χρόνον καὶ φύσιν κατὰ τοὺς ἀριθμητικοὺς ἐμφαίνει, ὡς εἶναι καὶ αὐτὸ εἰς δόξαν Θεοῦ ὄργανον ἐκφαντο ρικὸν τριαδικῆς μεγαλοπρεπείας φυσιολογούμενον, κατὰ τοὺς ἐνεργεῖς νόμους φύσεως. πα'. Νόμοι φύσεώς εἰσιν αἱ ποιαὶ τῶν ἐνεργουμέν νων μελῶν συνθέσεις, ἃς καὶ ἑτερότητας ὁ λόγος ἐκάλεσεν, ὡς πολυμερείας τῶν ἰδίων ιδιοτήτων. Η πάλιν, νόμος φυσικός ἐστιν ἡ ἑκάστου εἴδους καὶ μέλους ενέργεια ἐν δυνάμει. Ωσπερ γὰρ ὁ Θεὸς τὴν ἅπασαν κτίσιν, οὕτως ἡ ψυχὴ τὰ τοῦ σώματος μέλη καὶ ἐνεργεῖ, καὶ κινεῖ ἕκαστον πρὸς τὴν ἰδίαν ἐνές γειαν. Ζητητέον δὲ τίνι λόγῳ τὸν θυμὸν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, ποτὲ μὲν οἱ θεοφόροι ἄνδρες, τῆς σαρκὸς εἶναι φάσκουσι, ποτὲ δὲ, ὅτι τῆς ψυχῆς εἰσι δυνά μεις. Καί φαμεν, ὅτι οὐδεμίαν ἀσυμφωνίαν ἔχουσιν οἱ λόγοι τῶν ἁγίων παρὰ τοῖς ἀκριβῶς εἰδόσιν αὐτ τοὺς, ἀλλ' ἀμφότεροι ἀληθεύουσι, καὶ κατὰ τὸ προσ ἥκον τὰς προσηγορίας ἐναλλάσσουσι πάνυ σοφῶς, διὰ τὴν ἀῤῥήτως ἄμφω γένεσιν εἰς τὸ εἶναι κατὰ τὸν τῆς συνυπάρξεως τρόπον· ὡς εἶναι μὲν τελεία ἡ ψυχὴ ἀπ' ἐντεῦθεν, ἀτελὲς δὲ τὸ σῶμα, διὰ τὴν θρεπτικὴν αὔξησιν. Η ψυχὴ γὰρ καθ' αὐτὴν ἔχει animæ et iræ, rationis et intellectus, intellectus et cogitationis memoriæque passiones. Psal. CXXXVII, 6. 79. Vitia irascibilis anima sunt ira, acrimonia, jurgiositas, irritabilitas, audacia, arrogantia, glos riatio, et cetera; concupiscibilis- autem, avaritia, incontinentia, intemperantia, insatietas, voluptatum cupido, auri fames, sui ipsius amor, qui est on nium pessimus; et carnis passiones sunt fornicatie, mœchia, impudicitia, comèssatio, injustitia, inglu vies, acedia, fatuitas, luxus, nimius vitæ amor, et alia; et rationis, incredulitas, blasphemia, malitia, dolus, curiositas, duplicitas, detrectatio, diffama tio, condemnatio, vituperatio, dicacitas, hypocrisis, mendacium, turpiloquium, scurrilitas, dissimulatio, ironia, ostentatio, placentia, insolentia, perjurium, vaniloquium, et reliqua; et intellectus, Frasu plio, elatio, jactantia, contentio, invidia, sufficien tia, contradictio, inobedientia, phantasia, illusio, vanitas, gloriola, superbia, quæ est primum ultimam que omnium malorum; et cogitationis, distra cliones, lumens spiritus, servilitas, obtenebratio, obcæcatio, evagationes, tentationes, consensus, pro pensiones, inclinationes, repulsiones, et horum si milia, ita ut, uno verbo, omnia contra naturam mala in tribus animæ viribus commista sint, sicut et omnia juxta naturam bona in eis sunt consociata. 80. In mentis excessu effusa o magniloquentia Davidis ad Deum dicentis ':: Mirabilis facta est scientia tua ex me; et non potero ad eam, quia confortala est,, et inaccessa, et supe rior debili scientia mea et viribus meis, quomodo et ipsius carnis hujus incomprehensibilis est con formationis compositio, quæ trinam in unoquoque genere et unicam habet suorum membrorum ac partium harmoniam, septeno et bino æstimatam numero, qui tempus et naturam secundum arith meticos significant, ita ut et ipsi ad gloriam Dei conferant augustam Trinitatem physice ostendendo, juxta efficaces naturæ leges. sic 81. Reputa leges naturae esse particulares mo torum membrorum compositiones, quas etiam sern:o vocal differentias, quia sunt variæ partes propriorum attributorum. Vel rursus lex naturæ est cujusque generis aut membri operatio in potentia. Ut enim Deus omnes creaturas, anima corporis artus movet, et ducit unumquem que ad propriam operationem. Inquirendum autem est quo sensu partem irascibilem et concupiscibilem divi Patres modo carnis, modo animæ potentias nuncupent. Et dicimus nullam in sanctorum ser monibus dissonantiam inveniri ab his qui eos per callent, sed ipsos utrinque verum dicere, et pro congruentia locutiones mutare valde sapienter, quia corpus et anima ineffabiliter apta sunt ad mutuam conjunctionem, ita ut perfecta jam nunc sit anima, imperfectum vero corpus, utpote per nutritionem crescens. Namque anima concupiscibi

καὶ δύναμιν ὀρεκτικῆς ἐπιθυμίας, καὶ θυμικὴν πρὸς ἀνδρείαν ἔρωτος κινητικήν, ἀπὸ τῆς διαπλάσεως αὐτῆς, λογικῆς κτισθείσης καὶ νοερᾶς. Οὐ γὰρ συν. εκτίσθη αὐτῇ θυμὸς ἄλογος, καὶ ἄνους ἐπιθυμία ὥσπερ οὐδὲ ἐν τῇ σαρκὶ πρότερον· ἀλλὰ πλασθέν, ἄφθαρτον ἦν χωρὶς χυμῶν, ἐξ ὧν ἡ ἐπιθυμία καὶ ὁ θυμὸς ὁ θηριώδης επηκολούθησε. Μετὰ γὰρ τὴν παρακοὴν ὑποπεσόντι τῇ φθορᾷ καὶ τῇ παχύτητι τῶν ἀλόγων, ἐξ ἀνάγκης καὶ ὁ θυμὸς καὶ ἡ ἐπι θυμία ἐν αὐτῷ ἐνέκυψε. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐναν τιοῦται τῷ βουλήματι τῆς ψυχῆς κατά τε τὸν θυμὸν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, ὅτε κυριεύει. Επὰν δὲ ὑποταγή τὸ θνητὸν τῷ λογικῷ, ἔπεται πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν ενέργειαν τῇ ψυχῇ. Οτε γὰρ συνεφύρησαν καὶ ἀνα μίξ ἐγένοντο τὰ τῆς σαρκὸς ἐπείσακτα μετὰ τῆς ψυχῆς ἰδιώματα, τότε ώμοιώθη τοῖς κτήνεσιν ὑπο κύψας τῷ νόμῳ τῆς ἁμαρτίας διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς φύσεως, κτῆνος ἐκ λογικοῦ, καὶ θηρίον ἐξ ἀνθρώπου γενόμενος. πβ΄. Καθάπερ τῇ ψυχῇ διὰ τοῦ ἐμφυσήματος δημιουργηθείσῃ λογικῇ, καὶ νοερᾷ δια τῆς ζωτικής ἐμπνεύσεως, θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν κτηνώδη οὐ συν έκτισεν αὐτῇ ὁ Θεὸς, ἀλλ' ἐφέσεως δύναμιν ὀρεκτι κήν, καὶ πρὸς αὐτῇ θέλξεως ἀνδρείαν ερωτικήν οὕτως οὐδὲ τῷ σώματι, πλασιουργήσας, θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν ἄλογον παρὰ τὰς ἀρχὰς ἐνέθηκεν. Υστε ρον γὰρ ταῦτα διὰ τῆς παρακοῆς προσέλαβε τὸ θνητὸν, καὶ φθαρτόν, καὶ κτηνῶδες, ἐν οἷς καὶ ὠμοιώθη γενόμενον. Τὸ γὰρ σῶμα, φασὶν οἱ θεολό γοι, ἄφθαρτον ἐκτίσθη, οἷον καὶ ἀναστήσεται, καν δεκτικὸν [Ισ. φθορᾶς], ὥσπερ καὶ ἡ ψυχὴ ἀπο θής. Εφθάρησαν δ' ἀμφότερα καὶ συνεκράθησαν διὰ τὸν φυσικώτατον θεσμὸν τῆς εἰς ἄλληλα περιχω ρήσεώς τε καὶ μεταδόσεως, ή τε ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα ἡ μὲν τοῖς πάθεσι, μᾶλλον δὲ δαίμοσι ποιωθεῖσα τὸ δὲ τοῖς ἀλόγοις κτήνεσιν ἐξομοιούμενον, τῇ τῆς καταστάσεως ένεργείᾳ, καὶ τῇ ἐπικρατείᾳ τῆς φθο ρᾶς. Καὶ εἰς ἓν τῶν ἀμφοτέρων αἱ δυνάμεις γενό μεναι, ἓν κτῆνος ἄλογον καὶ ἄνουν τῷ θυμῷ καὶ τῇ ἐπιθυμίᾳ γενόμενον ἀπετέλεσαν· καὶ οὕτω ο παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι, κατὰ τὴν Γραφήν, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς, ο κατὰ πάντα τρόπον. Οι πγ'. Ἀρχὴ τῶν ἀρετῶν καὶ γένεσις, ἡ ἀγαθὴ πρόθεσις, εἴτ' οὖν ἡ ἔφεσις τοῦ καλοῦ· ὥσπερ ὁ Θεός αἰτία καὶ πηγὴ παντὸς ἀγαθοῦ. Καλοῦ δὲ ἀρχὴ ἡ πίστις, μᾶλλον δὲ ὁ Χριστὸς, ἡ πέτρα τῆς πίστεως, ὃν ὡς ἀρχὴν καὶ θεμέλιον ἔχομεν πάντων τῶν ἀρετῶν, ἐν ᾗ βεβήκαμεν, καὶ ἐν ᾧ οἰκοδομούμεν πᾶν ἀγαθόν. Οὗτος ὁ λίθος ὁ ἀκρογωνιαίος, ὁ συνδέων ἡμᾶς ἑαυτῷ, καὶ ὁ πολύτιμος μαργαρίτης· ἐν ζητῶν ὁ εἰς τὸν βυθὸν τῆς ἡσυχίας εἰσδύνων μονα χὸς, πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτῷ θελήματα, πιπράσ σκει διὰ τῆς ὑπακοῆς τῶν ἐντολῶν, ἵνα ἀπ' ἐντεῦθεν αὐτὸν κτήσηται. πδ΄. Ἰσότητα πρὸς ἀλλήλας αἱ ἀρεταὶ κέκτηνται, καὶ πᾶσαι εἰς ἓν συνάγονται, καὶ ἕνα ὄρον, καὶ εἶδος ἀρετῆς συμπληροῦσιν. Εἰσὶ γὰρ ἀρεταὶ, καὶ εἰσὶν ἀρετῶν ἀρεταὶ μείζους, ὡς περιεκτικαὶ καὶ συνεκτικαὶ τῶν πλειόνων, ἢ καὶ πάντων· ὡς ἡ θεία αγάπη, καὶ ἡ ταπείνωσις. καὶ ἡ θεία ὑπομονή. Φησί γὰρ ὁ Κύριος περὶ αὐτῆς· Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν· ν καὶ οὐκ εἶπεν· Ἐν lem appetitum et vim irascibilem qua novetur ad fortitudinem amor, in seipsa habet a formatione sua, rationalis crcata et intellectualis. Neque enim concreata est ipsi Irrationalis ira et amens concu piscentia, sicut nec in corpore prius; sed plasma incorruptibile erat absque humoribus ex quibus concupiscentia et ira bestialis seculae sunt. Ubi enim per inobedientiam homo brutorum corru ptioni et crassitudini subjectus est, necessario ira el concupiscentia in eo degeneraverunt. Ideo mortale corpus animæ voluntati per iram et concupiscen tiam resistit, cum dominatur; cum autem rationi subjacet, animam in bonis operibus sequitur. Quando enim commista et confusa sunt adventitia carnis cum animæ proprietatibus, tunc similis est jumentis homo, legi peccati necessario et natura subjacens, atque brutus ex rationali et pecus ex homine factus. 82. Tum cum anima per allatum rationalis et per spiraculum vitæ intellectualis creata est, iram et concupiscentiam bestialem non conereavit ei Deus, sed vim cupiendi appetitivam et cum ea fortitudi nem suavitatis amatricem. lla nec corpori formnato iram et concupiscentiam irrationalem ab initio in didit; sed posterius per inobedientiam factuin est mortale, corruptibile ac bestiale, in illa mutatum quibus assimilatum est. Nam corpus, aiunt theologi, licet corruptionis capax, incorruptibile creatum est, sicut et animna impassibilis. Sed cum sibi invi cem coordinentur et communicent naturalissima lege anima et corpus, ambo corrupta et confusa sunt, hæc passionibus seu potius dæmonibus tra dita, illud irrationalibus jumentis assimilatum vi et robore status sui mortalis. Et amborum vires una conjunctæ, unam bestiam ira et concupiscentia irrationalem et amentem effecerunt, et sic totus homo comparatus est jumentis, ut ait Scriptura, et similis factus est illis. add. 83. initium et origo virtutum est bona vo luntas, scilicet virtutis desiderium, sic Deus causa est et fons omuis boni. Virtutis adhuc initium est fides, vel potius Christus, qui est petra fidei, et principium fundamentumque nobis est omnium virtutum, in quo fundamus et difcamus omne bonum. Hic est lapis angularis los sibimet cou jungens, et pretiosa margarita, quam quærens in gressus altissimam quietudinem monachus, omnes suas voluntates vendit ac mandatis subdit, ut inde illam acquirat. 84. Tenent similitudinem inter se virtutes, et omnes in unum conveniunt, et genus unum unamque conficiunt speciem. Sunt enim virtutes el virtutes, et aliæ aliis majores, utpote multas vel etiam cunctas comprehendentes ac complectentes sicut amor Dei, humilitas, et divina patientia. Di cit enim de hac Dominus: In patientia vestra possidebitis animas vestras (Luc. xxi, 49): al

τῇ νηστείᾳ ὑμῶν, ἢ, Τῇ ἀγρυπνίᾳ ὑμῶν. Ὑπομονῆς δὲ λέγω, τῆς κατὰ Θεὸν γινομένης, τῆς βασιλίδος τῶν ἀρετῶν, τοῦ θεμελίου τῶν ἀνδραγαθημάτων. Αὕτη γάρ ἐστιν, αὕτη, ἡ ἐν πολέμοις εἰρήνη, ἡ ἐν ζάλῃ γαλήνη, ἡ ἐν τοῖς κατορθωκόσιν αὐτὴν ἀπε ρίτρεπτος ίδρυσις· ἦν οὐχ ὅπλα καὶ δόρατα, οὐ στρατόπεδα ἀφιέμενα, οὐχ αὕτη ἡ τῶν δαιμόνων παράταξις, οὐχ ἡ ζοφερὰ τῶν ἐναντίων φάλαγξ βλάψαι δυνήσονται τὸν ταύτην κτησάμενον ἐν Χρι στῷ Ἰησοῦ. πε'. Αἱ ἀρεται, κἂν ἀλλήλων εἰσὶ γεννητικαί, ἀλλ' ἐκ τῶν τριῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς τὴν γένεσιν ἔχουσιν, ἄνευ τῶν θείων. Αἰτία γὰρ καὶ ἀρχὴ τῶν τεσσάρων γενικῶν ἐν τοῖς φυσικοῖς· καὶ θείων ἀρε τῶν, ἐξ ὧν καὶ ἐν αἷς αἱ λοιπαὶ συνίστανται, τῆς τε φρονήσεως, καὶ ἀνδρείας, σωφροσύνης τε καὶ δι καιοσύνης, ἔστιν ἡ θεία τῶν θεολόγων πνευματοκί νητος σοφία, κατὰ νοῦν τετραχῶς κινουμένη. Οὐχ ἅμα δὲ πάσας ἐνεργεῖ, ἀλλ᾿ ἰδίᾳ ἑκάστην ἐν καιρῷ αὐτῆς καθὼς βούλεται: καὶ τὴν μὲν, ὡς φῶς· τὴν δὲ, ὡς δύναμιν ἐξεῖαν καὶ ἀεικίνητον ἔμπνευσιν τὴν δὲ, ὡς ἁγιαστικὴν δύναμιν καὶ καθαρτικήν· τὴν δὲ, ὡς δρόσον ἁγνείας εὐφραντικὴν, καὶ τοῦ καύ σωνος τῶν παθῶν ἀναψυχαγωγικήν. Εκάστην ἑκάστῳ, ὡς προείρηται, τελείῳ τελείαν καὶ τὴν ἐνέργειαν κατὰ τὴν τροπικὴν δίδωσι. πϛ΄. Ῥῶσιν τελείαν ψυχῆς οὐ χαρίζεται τῶν ἀρε τῶν ἐξ ἰδίας σπουδῆς τὰ ἐπιτηδεύματα, εἰ μὴ αὗται οὐσιωδῶς ἐν τῇ ἕξει διὰ τῆς χάριτος παραγένωνται. Εκάστη γὰρ ἔχει χάρισμα ἴδιον, ἐνέργειαν καθ᾽ αὐτὴν, ὥστε δύνασθαι καὶ μὴ βουλομένους ἕλκειν τοὺς μετόχους αὐτῆς πρὸς ἑαυτὴν τῇ ἕξει καὶ φύσει τοῦ ἀγαθοῦ. Καὶ ὅτε ἡμῖν δοθῇ, ἀναλλοίωτον καὶ άτρεπτον έκτοτε συντηρείται. Ζῶσαν γὰρ ὥσπερ ψυχὴν ἐν ἰδίοις μέλεσιν ἔχουσι, τοῦ ἐνεργεῖν αὐτὰς, τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος. Διὸ καὶ νεκρὸς ἅπας ὁ τῶν ἀρετῶν ὅμιλος χωρὶς αὐτῆς πέφυκε· καὶ τοῖς δοκοῦσι τελείως ἔχειν ή κατορθοῦσιν αὐτὰς, καὶ αὗται ἑαυτῷ μόναι, σκιαὶ καὶ τύποι τοῦ καλοῦ, καὶ οὐκ ἀληθείας ινδάλματα. πζ'. Εἰσὶν οὖν τέσσαρες μὲν αἱ καθολικαὶ ἀρεταῖ, ἀνδρεία, φρόνησις, σωφροσύνη; καὶ δικαιοσύνη· ὀκτὼ δὲ, αἱ καθ᾽ ὑπερβολὴν καὶ ἔλλειψιν αὐτῶν ἐγγὺς παρεπόμεναι· κακίαι μὲν παρ' ἡμῖν, ἀμεταὶ δὲ παρὰ τοῖς ἐν κόσμῳ, καὶ λεγόμεναι, καὶ νοούμεναι. Καὶ τῆς μὲν ἀνδρείας, θρασύτης καὶ δειλία· τῆς φρονήσεως δὲ, πονηρία καὶ ἄγνοια· τῆς σωφροσύνης δὲ, ἀκολασία καὶ ἡλιθιότης· τῆς δὲ δικαιοσύνης, πλεονεξία καὶ ἀδικία, εἶτ᾽ οὖν μειονεξία. Μέσαι γάρ εἰσιν ἀρεται, οὐ μόνον αἱ καθολικαὶ, καὶ φυσικαί, καὶ πάσης ἐλλείψεως καὶ ὑπερβολῆς ἀνώτεραι, ἀλλὰ καὶ αἱ πρακτικαί. Καὶ αἱ μὲν τὴν προαίρεσιν, τῇ τῆς γνώμης εὐθύτητι· αἱ δὲ, τὴν τροπὴν καὶ τὴν ρίησιν συνεργόν κέκτηνται. Περὶ γὰρ αὐτῶν ὅτι μέσαι εἰσὶν ἀρεταὶ τῆς εὐθύτητος, μάρτυς ἡ παροι μία ούτωσὶ φάσκουσα· ι Καὶ κατορθώσεις πάντας ἄξονας ἀγαθούς.» Πᾶσαι οὖν ἐν ταῖς τρισὶ δυνάμεσι τῆς ψυχῆς συνιστάμεναι, ἐν οἷς τίκτονται καὶ οἶκος δημοῦνται, ὡς θεμέλιον τὰς τέσσαρας γενικές non dixit: In jejunio vestro, aut in vigiliis ve stris. Patientiam autem dico quæ est secundum Deum, quæ regina est virtutum, bonorumque ope rum fundamentum. Hæc est enim in bello pax, hæc in tempestate serenitas, hæc possidentibus ipsam inconcussa sedes, quam si quis in Christo Jésu adeptus est, non illi arma et tela, non militum impetus, non ipsa dæmonum acies, non tenebrosæ hostium catervæ nocere possunt. 85. Invicem quamvis se generent virtutes, ex tribas tamen animæ viribus originem ducunt exceptis theologicis. Nam quatuor virtutes cardi nales, quæ naturales sunt ac divinæ, et ex quibus et in quibus cæteræ consistunt, scilicet prudentia, fortitudo, temperantia et justitia, causam et origi nem habent divinam divinarum rerum sapientiam a Spiritu in mente quadrupliciter motam. Quæ non omnes simul illas producit, sed seorsum singulas in tempore opportuno prout vult: et aliam quidem ut lucem, aliam ut robur acerrimum perpetuumqua impulsum, aliam ut vin sanctifcantem et purgau tem, aliam denique ut rorem puritatis lætificum et vitiorum flammas refrigerantem; et singulas siu gulis perfectionibus perfectiones et operationes congruas largitur, ut dictum est. 86. Bonorum perfectam firmitatem non dant animæ proprii sui conatus, nisi illa ad substantiæ habitum gratia pervenerint. Quippe quæ proprium unaquæque habet charisma peculiaremque opera tionem, qua possit etiam invictos sui compotes at trahere ad seipsam habitu et natura boni. Εt cum nobis data est, firmiter et immutabiliter conserva tur. Est enim virtutibus quasi anima vivens propria earum membra vivificans gratia spiritus. Quare sine hac tota virtutum cohors est mortua, et in iis qui vi dentur eas habere ac possidere, nihil est nisi sola um bra et imago boni, non autem ipsa res quam effingit. 87. Ut sunt quatuor virtutes cardinales, fortitu do, prudentia, temperantia, justitia, octo sunt illas per defectum aut excessum proxime consequentia, quæ a nobis mala, a sæcularibus vero bona dicun tur et æstimantur. Et quidem fortitudinem sequun tur audacia et timor; prudentiam, astutia et igno rantia; temperantiam, incontinentia et stupiditas; justitiam, avaritia et injustitia, quatenus est defe clus. Nam virtutes, non solum cardinales et uatu rales, sed et practica, in medio stand, supra omnem defectum et excessum. Et aliæ quidem cum animi rectitudine cooperatricem habent vo luntatem, aliæ vero inclinationem el super biam. Atque virtutes in medio rectitudinis stare testatur Proverbium dicens: «Et diriges omnes bonas semitas. › Omnes igitur in tribus animæ po tentiis stabilitæ, generatæ et ædificatæ ut fundamen tum suæ constructionis habent quatuor cardinales..

έχουσι, μᾶλλον δὲ Χριστὸν, τῆς ἑαυτῶν οἰκοδομῆς ἵνα αἱ μὲν φυσικαί, διὰ τῶν πρακτικών καθαίρων ται· αἱ δὲ θεῖαι καὶ ὑπὲρ φύσιν, δίδωνται ἐν τῇ χρησ στότητι τοῦ Πνεύματος πη. Τῶν ἀρετῶν αἱ μὲν εἰσι πρακτικαί, αἱ δὲ φυσικα), αἱ δὲ θεῖαι καὶ τοῦ Πνεύματος. Καὶ αἱ μὲν πρακτικαί, τῆς προαιρέσεως· αἱ δὲ φυσικαί, τῆς διαπλάσεως· αἱ δὲ θεῖαι, τῆς χάριτος. πω. Ὥσπερ τὴν τῶν ἀρετῶν γένεσιν ἡ ψυχὴ ἡμῶν ἔχει, οὕτω καὶ τὴν τῶν παθῶν· ἀλλὰ τὰς μὲν κατὰ φύσιν, τὰ δὲ παρὰ φύσιν τίκτειν εἴωθεν. Αἰτίαν γὰρ πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ ἢ κακοῦ γένεσιν ἡ ψυχὴ τὴν ροπὴν τῆς θελήσεως κέκτηται, ὥσπερ τι κέντρον πρὸς γραμμάς, ἢ ζυγοῦ τὸ ἀνθέμιον· ὅποι δ' ἂν τρέψη, τοῦτο συνεργὸν λαμβάνει, καὶ ἐνεργεῖ· ὑποκεί μενον γάρ ἐστιν ἀμφοῖν πρὸς ταῖς δυσὶν ἐνεργείαις ἡ πρόθεσις, ἐπειδὴ καὶ ταύτας κἀκείνας ἐν ἑαυτῷ περιφέρει· τὴν μὲν, τῇ γενέσει· τὴν δὲ, τῇ αὐθαι ρέτῳ ῥοπῇ τοῦ θελήματος. Η΄. Νεάνιδας ἡ Γραφὴ καλεῖ τὰς ἀρετὰς, διὰ τὴν συγκρο[τη]τικὴν αὐτῶν πρὸς τὴν ψυχὴν συνάφειαν γινομένην, καὶ εἰς ἓν πνεῦμα καὶ σῶμα μετ' αὐτῆς θεωρουμένων. ᾿Αγάπης γὰρ σύμβολον τὸ τῆς νεάνι δος εἶδος, καὶ ἁγνείας, καὶ ἁγνισμοῦ τεκμήριον τὸ σχῆμα τῶν ἱερῶν τούτων παρθένων. Εθος γὰρ τὰ θεῖα μετασχηματίζειν ἡ χάρις πρὸς ὁ πεποίωντα:, καὶ πρὸς τὸ συγγενὲς ἀπλανῶς ἐν τοῖς δυναμένοις εἰδοποιεῖν πέφυκεν. κα΄. Εἰσὶν οὖν ὥσπερ όκτω οἱ προστάται τῶν παθῶν, τρεῖς μὲν οἱ μεγάλοι· ὁ τῆς γαστριμαργίας, ὁ τῆς φιλαργυρίας, καὶ κενοδοξίας· πέντε δὲ οἱ τούτοις ἀκόλουθοι· ὁ τῆς πορνείας, καὶ ὀργῆς, καὶ λύπης, καὶ ἀκηδίας, καὶ ὑπερηφανίας· οὕτως εἰσὶ καὶ αἱ ἀντικείμεναι τούτων περιεκτικαὶ τρεῖς ἀρε τα!· ἀκτημοσύνη, ἐγκράτεια, καὶ ταπείνωσις· μεθ' ὧν καὶ αἱ τούτοις ἑπόμεναι· ἀγνεία, καὶ πραότης, χαρὰ, καὶ ἀνδρεία, καὶ ἐξουδένωσις· καὶ ἅπας δ τῶν ἀρετῶν ὀπαδός [σ. ὁρμαθός]. Δυνάμεως δὲ, καὶ ενεργείας, καὶ ὀσμῆς ἰδίας ἑκάστης ἀρετῆς ἢ κακίας μαθεῖν καὶ γνῶναι, οὐ τοῦ βουλομένου παντός ἐστιν, ἀλλὰ τοῦ ποιοῦντος καὶ πάσχοντος ἔργῳ καὶ λόγῳ, καὶ ἐκ τοῦ Πνεύματος τὰ χαρίσματα της ἐπι στήμης λαβόντος καὶ τῆς διακρίσεως. Ιβ'. Τῶν ἀρετῶν αἱ μὲν ἐνεργοῦσιν, αἱ δὲ ἐνερ γοῦνται. Καὶ ἐνεργοῦσι μὲν αὗται ἐν ἡμῖν, ἐπιδη μοῦσαι ὅτε δεῖ, καὶ ἡνίκα, καὶ ὅσον βούλονται, καὶ καθώς· ἐνεργοῦμεν δὲ ταύτας ἡμεῖς, κατὰ τὴν προαίρεσιν, καὶ τὴν ἠθικὴν ἕξιν τῆς ἡμῶν ἐπιτηδειό τητος· ἀλλ᾽ ἐκεῖναι μὲν οὐσιωδῶς, ἡμεῖς δὲ τυπικῶς πρὸς ἦθος τυπούμενοι· εἴπερ τύπος ἐστὶν ὁ πασῶν τῶν ἡμετέρων ἐργασιῶν τρόπος πρὸς τὰ ἐκεῖθεν ἀρχέτυπα. Ἐπειδὴ ὀλίγοις λίαν οὐσιωδῶς τὰ νοητά μετέχονται πρὸ τῆς μελλούσης ἀφθάρτου ἀπολαύ σεως. Τοὺς κόπους γὰρ ἐντεῦθεν καὶ τοὺς τύπους, οὐ τὰς ἀρετὰς κυρίως ἐνεργοῦμεν καὶ ἀπολαμβά νομεν. Εγ'. Ἱερουργεῖ τὸ Εὐαγγέλιον, κατὰ Παῦλον, Η μεταλαμβάνων και μεταδιδόναι δυνάμενος ἐνεργεία vel potius Christum; ita ut naturales practicis pu rificentur, divinæ autem et supernaturales benigni tate Spiritus infundautur. 88. Sunt alia virtutum practicæ, aliæ morales, aliæ theologicae et a Spiritu infusa. El practica produunt a voluntate, morales a constitutione, theo-. logicæ a gratia. 89. Item virtutes ac vitia generat anima nostra, sed illas secundum naturam, hæc contra naturam, parere solet. Causam enim et originem boni aut mali habet anima determinationem voluntatis, quæ est velut acus linearum index aut libræ scopus quocunque vertatur, hoc assumit cooperatorem, et agit: subjectum enim est utriusque modi operatio nibus, quia has et illas penes seipsum possidet, alias libera voluntatis determinatione. 90. Nuncupat virgines Scriptura virtutes, quia velut connubio cum anima conjunguntur, et quasi uous cum ea spiritus et una caro considerantur. Nam charitatis symbolum est pulchritudo puella, et signum castitatis ac puritatis, sacrarum virgi num decor. Solet enim gratia res divinas transmu tare in id ad quod factæ sunt, et ad affinia certe, qua fieri potest, conformare. 91. Sicut octo sunt vitiorum duces, tres quidem primarii, nempe luxuria, cupiditatis et vaux glo riæ principes, quinque vero secundarii, nempe du ces fornicationis, iracundiæ, moeroris, acediæ et superbis: ita oppositæ illis sunt, primo tres virtu les, temperantia, paupertatis et humilitatis, ac deinde subjecte his castitas, mansuetudo, gaudium, sui contemptus, et tota virtutum series. At vim, robur et odorem cujusque virtutis aut vitii ediscere ac cognoscere, non est cujuslibet volentis, sed ejus qui agit et patitur verbo et a Spiritu accepit dona scientiæ et intellectus. 92. Una virtus agit, alia agitur. Aliæ enim agunt in nobis, astantes quando oportet et cum, quantum et quomodo volunt; alias vero agimus pro nutu et mo ralt habitu nobis proprio. Porro illæ sunt substantia les, nos vero velut charactere morali signati: siqui dem figura tantum est omnium operum nostroruni modus cum illis archetypis comparatus, quia pau cissimis substantialiter communicantur spiritualia ante incorruptibilem futuræ vitæ possessionem. La bores enim nunc et effigies, non proprie virtutes gimus et accipimus. 93. Paulo teste 10 sanctificat Evangelium qui participat et aliis operatione communicat lumen 10 Rom. xv, 16.

καὶ ἑτέροις τὸν φωτισμὸν τοῦ Χριστοῦ. Ὥσπερ τινά σπόρον θεῖον τὸν λόγον ἐν ταῖς ψυχικαῖς τῶν ἀκουόν των ἀρούραις αὐτὸν ἐνίησιν. «Ο λόγος ὑμῶν, φη σὶν, ἔστω ἐν χάριτι ηρτυμένος θείας χρηστότητος, ἵνα ἐῷ χάριν τοῖς ἐν πίστει ἀκούουσι.» Γεωργούς δὲ πάλιν, καὶ γεώργιον, τοὺς διδασκάλους, καὶ διδασκομένους εἰπὼν, ἐμφαίνει μάλα σοφῶς, τοὺς μὲν ὡς ἀροτῆρας και σπορεῖς τοῦ θείου λόγου, τοὺς δὲ ὡς τῶν ἀρετῶν γῆν πίαν, καρποφόρον, καὶ εὔσταχυν. Ἱερουργία γὰρ κυρίως ἀληθινὴ, οὐ μόνον ἡ τῶν θείων ενέργεια, ἀλλὰ καὶ ἡ μετουσία τῶν ἀγαθῶν καὶ μετάδοσις. Ιδ. Διάφορός ἐστιν ὁ διὰ προφορᾶς πρὸς διδαχὴν προερχόμενος λόγος, καὶ διαφόρως ἐκ πολλῶν τρό πων συνάγεται ἐκ τεσσάρων εἰδῶν· ὁ μὲν ἐκ μα θήσεως, ὁ δὲ ἐκ τῆς ἀναγνώσεως· ἄλλος ἐκ πρά ξεως, καὶ ἕτερος ἐκ τῆς χάριτος. Ωσπερ δὲ τὸ ὕδωρ ἔν ἐστι τῇ φύσει, μεταποιεῖται δὲ καὶ μεταβάλλεται, κατὰ τὴν ὑποκειμένην διάφορον τοῦ χοὸς ὕλην, εἰς οἰκείαν ποιότητα, ὡς τῇ γεύσει νοούμενον εἶναι τὸ μὲν πικρὸν, τὸ δὲ γλυκύ, καὶ ἄλλο ἀλμυρὸν καὶ ὀξωδες [ἱσ. ἐξῶδες]· οὕτω κατὰ τὴν ἠθικὴν ἕξιν ἑκάστου προερχόμενος ὁ λόγος καὶ ἀλλοιούμενος, ἐνεργεία γινώσκεται καὶ τὴν ὠφέλειαν δίδωσιν. με'. Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος εἰς ἀπόλαυσιν δέδοται πάσης λογικής φύσεως, ὥσπερ ἐδέσματά τινα πολλὰ διάφορα, τὴν ἡδονὴν αὐτῶν διαφόρως ἡ ψυχὴ ἀπου λαμβάνουσα αἰσθάνεται. Εχει γὰρ τὸν ἐπιστημο νικὸν λόγον, ὡς παιδαγωγὸν πρὸς ἦθος τυποῦντα αὐτήν· τὸν δὲ τῆς ἀναγνώσεως, ὡς ὕδωρ ἀναπαύ σεως ἐκτρέφοντα· τὸν δὲ τῆς πράξεως, ὡς τόπον χλόης πιαίνοντα· τὸν δὲ τῆς χάριτος, ὡς ποτήριον μεθύσκοντα αὐτὴν καὶ εὐφραίνοντα· τὴν δὲ ἄῤῥητον αὐτῆς ἀγαλλίασιν, ὡς ἔλαιον πρόσωπον ἐλαρύνου σαν, καὶ φαιδρὰν ἐργαζομένην. 45΄. Κυρίως οὐ μόνον ἐν αὐτῇ ὡς ζωὴν ἡ ψυχὴ ταῦτα κέκτηται, ἀλλ᾽ ὅτε καὶ παρ᾽ ἄλλοις ἀκούει ταῦτα πρὸς διδαχὴν αἰσθάνεται· ὁπηνίκα προηγῆται ἀμφοτέρων ἀγάπη καὶ πίστις· καὶ ὁ μὲν πίστει ἀκούων, ὁ δὲ ἀγάπῃ παιδεύων, ἄνευ τύφου καὶ δόξης τοὺς λόγους τῶν ἀρετῶν ποιούμενος. Τὸν μὲν γὰρ ἐκ μαθήσεως λόγον ὡς παιδαγωγὸν δέχεται· τὸν δὲ τῆς ἀναγνώσεως, ὡς τροφόν· τὸν δὲ τῆς πρά ξεως, ὡς ἐνδιάθετον, ὡς νυμφοστόλον ἡδύτατον· τὸν δὲ τοῦ Πνεύματος φωτιστικὸν, ὡς νυμφίον λόγον ἐνωτικὸν αὐτῆς, τὸν εὐφραίνοντα. Πᾶν γὰρ ῥῆμα ἐκπορευόμενον διὰ στόματος, Θεοῦ ἐστιν, οἱ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐκ στόματος τῶν ἁγίων προελθόντες λόγοι, ἡ δι' ἐνέργειαν γλυκυτάτη τοῦ Πνεύματος ἐπίπνοια, ἣν τρυφῶσιν οὐ πάντες, ἀλλὰ μόνοι οἱ ἄξιοι. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τρυφὴν ἔχουσι τὸν λόγον οἱ λογικοὶ, ἐνταῦθα μὲν οἱ τῶν τοῦ Πνεύματος ἐναργώς εὐφραινόμενοι, ὀλίγοι λίαν εἰσίν· τοὺς τύπους δὲ μόνον οἱ πολλοὶ τῶν πνευματικῶν λόγων διὰ τῆς μνήμης καὶ γινώσκουσι καὶ μετέχουσι, τὸν ἄρτον οὔπω τὸν ἀληθινὸν τοῦ μέλλοντος ἐν αἰσθήσει Θεοῦ λόγον μετασχόντες. Μόνος γὰρ αὐτὸς ἐκεῖσε πρόκει ται εἰς πᾶσαν τοῖς ἀξίοις ἱκανῶς ἡδονὴν· μήτε ἐσθιόμενος, μήτε δαπανώμενος, ή θυόμενος πώποτε. Christi. Nam sermonem divini instar seminis in audientium animos velut in agrum immittit: «Sermo vester, dicitur, sit in gratia conditus divina boni tatis, utdet gratiam audientibus in fide.» Agricolas alibi et agricultoram vocans Apostolus magistros et discipulos, manifeste ostendit alios quidem esse ut cultores et satores divini verbi, alios vero quasi agrum pinguem, frugiferum et segete uberem. Nam vere et proprie sanctificatio est, non modo rerum di vinarum operatio, sed etiam bonorum participatio et communicatio. 94. Est varius sermo ad doctrinam ore prolatus, et varie ex quadruplicis speciei fontibus emanat, scilicet alius ex scientia, alius ex lectione, alius ex actibus, alius ex gratia. Quemadmodum aulem aqua una est natura, discriminatur vero ac trans mutatur, pro diverso humi subjacentis ingenio, in peculiarem qualitatem, ita ut gustu æstimetur, hæc amara, illa dulcis, alia salsa et acida; sic ad uniuscujusque indolem accommodatus et con versus serino, opere dignoscitur et utilitatem affert. p 95. Rationalis cujuslibet natura ad utilitatein cum datus sit sermo, ex eo velut ex multis dapibus variis variam anima percipit ac gustat suavita tem. Habet enim scientia sermonem ut magistrum mores suos informantem; et lectionis, ut aquam reficientem et nutrientem; et actionis, ut pratum herba pingue; et gratiæ, ut potum qua ipsa ine briatur et lætificatur, et ineffabilem ejus exsultatio nem, ut oleum, faciein hilarans et nitidam fa ciens. 96. Deinde, hæc non solum in seipsa ut vitam anima possidet, sed etiam aliquando ab aliis do centibus audiens ediscit, cum ducit utrumque fides et charitas; unus nempe in fide audit, alter vero in charitate docet, sine fastu aut jaetantia de vir tutibus sermocinans. Tunc enim anima sermonem scientiæ ut magistrum accipit; et lectionis, ut ci bum; et sermonem opere, non ore expressum, ut gratissimum paranymphum; et illuminativum spi ritus sermonem, ut lætifica verba sponsam sponso unientia. Nam sermones ex ore Dei procedentes sunt omnia verba per Spiritum ex ore sanctorum prolata, et opera dulcissimo Spiritus allata in stinctu, quo non omnes, sed digni tantum fruuntur. Cum autem sermone fruantur quicunque rationa les, nunc paucissimi sunt quos Spiritus reipsa læti ficat, sed plurimi species duntaxat spiritualium sermonum memoria cognoscunt et participant, non dum cibati vero pane divini verbi quem in futuro gustabunt, et qui solus illic proponitur ad lætin latifi candos omnes dignos, nec unquam comeditur, nec absorbetur aut consumitur.

αὐτῷ ὁ Χριστό;, μήτε αὐτὸς ἐν αὐτῷ κινούμενός τε 45. "Ανευ αἰσθήσεως νοερᾶς τῶν θείων ἐν αἰσύτ σει τὴν ἡδονὴν ἀδύνατον γεύσασθαι. Ωσπερ γὰρ ὁ τὰς αἰσθήσεις ἀμβλύνας, ἀνενεργήτους αὐτὰς ἐποίησε πρὸς τὰ αἰσθητα, καὶ οὔτε ὁρᾷ, οὔτε ἀκούει, οὔτε ὀσφραίνεται, πάρετος ὤν, μᾶλλον δὲ ἡμιθανής· οὕτω καὶ ὁ τὰς ψυχικὰς κατὰ φύσιν δυνάμεις νεκρώσας διὰ τῶν παθῶν, ἀναισθήτους πρὸς ἐνέργειαν καὶ μετοχὴν τῶν μυστηρίων τοῦ Πνεύματος ἐποίησεν. Ο γὰρ μὴ ὁρῶν, καὶ ἀκούων, καὶ αἰσθανόμενος πνευματικῶς, νεκρός ἐστι· μὴ τῶν γὰρ ἐστιν ἐν καὶ ἐνεργούμενος. μη'. σην καὶ τὴν αὐτὴν, ἵνα μὴ λέγω, καὶ μίαν, ἔχουσι τὴν ἐνέργειαν αἱ αισθήσεις πρὸς τὰς ψυχικὰς δυνάμεις, καὶ μάλιστα ὅτε ὑγειῶς ἔχουσι. Δι' ἐκείνων γὰρ αὗται καὶ ζῶσι, καὶ ἐνεργοῦσι, καὶ ἀμφοτέροις τὸ ζωτικὸν συγκέκραται Πνεῦμα. Αῤῥωστεῖ γὰρ κυρίως ὁ ἄνθρωπος, ὅτε τὴν γενικὴν τῶν παθῶν ἀσθένειαν ἐπιφέρει, ἐν τῷ νοσοκομείῳ τῆς ῥαθυμίας ἀεὶ κατακείμενος. Αἱ μὲν γὰρ αἰσθήσεις τὰ αισθητά, αἱ δὲ τὰ νοητὰ τρανῶς ἐποπτεύουσιν· ὅτε μάλιστα οὐκ ἔστι μάχη τις σατανικὴ ἐν αὐταῖς, τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς καὶ τοῦ πνεύματος ἀντιτασσομένη. Ηνίκα δὲ εἰς ἕν συναφθῶσι διὰ τοῦ Πνεύματος ενοειδείς γενόμεναι, τηνικαῦτα τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα ἀμέσως καὶ οὐσιωδῶς, ὡς ἔχουσι φύσεως γινώσκουσι, καὶ τοὺς λόγους αὐτῶν τρανώς θεωροῦσι, καὶ τὴν μίαν αἰτίαν τῶν ὅλων Τριάδα, ὡς δυνατόν, καθαρώς ἐποπτεύουσι. Εθ'. Πρῶτον μὲν ὀφείλει ὁ ἡσυχάζων ὡς θεμέλιον ἔχειν τὰς πέντε ἀρετὰς ταύτας, ἐν ᾧ καὶ ἐργασίας οἰκοδομήν· ήγουν, σιωπὴν, ἐγκράτειαν, ἀγρυπνίαν, ταπείνωσιν, καὶ ὑπομονήν· ἐργασίας δὲ θεαρέστους τρεῖς· ψαλμῳδίαν, προσευχὴν, καὶ ἀνάγνωσιν, καὶ εργόχειρον, ἐὰν ἐστιν ἀσθενής. Αἱ γὰρ προειρημέναι ἀρεταὶ οὐ μόνον εἰσὶ πασῶν περιεκτικαί, ἀλλὰ καὶ συστατικαὶ ἀλλήλων· καὶ ἀπὸ πρωΐας σχολάζειν ἐπὶ τῇ μνήμῃ τοῦ Θεοῦ διὰ προσευχῆς καὶ καρδια κῆς ἡσυχίας, ἐπιμόνως εὔχεσθαι, ὥραν πρώτην εἶτα δευτέραν, ἀναγινώσκειν· τρίτην, ψάλλειν· τε τάρτην, εὔχεσθαι· πέμπτην, ἀναγινώσκειν· ἔκτην, ψάλλειν· ἑβδόμην, εὔχεσθαι· ὀγδόην, ἀναγινώσκειν ἐννάτην, ψάλλειν· δεκάτην, ἐσθίειν· ἐνδεκάτην, κοιμᾶσθαι, εἰ χρείαν ἔχει· δωδεκάτην, ψάλλειν τὰ ἑσπερινά. Καὶ οὕτω καλῶς τὸ στάδιον τῆς ἡμέρας διερχόμενος, ἀρέσκει Θεῷ. ρ'. Ἐκ πάντων χρὴ ὡς μέλισσαν τῶν ἀρετῶν συλλέγειν τὰ χρησιμώτατα, καὶ οὕτω μεταλαμβά νοντα ἐκ πάντων μικρόν, ποιεῖν μεγάλην τῆς ἐργα σίας τῶν ἀρετῶν σύνθεσιν· ἐξ ὧν τὰ μέλι τῆς σοφίας πορίζεται πρὸς εὐφροσύνην ψυχῶν. ραʹ. Ῥᾷον δὲ εἰ βούλει καὶ τὸ τῆς νυκτὸς διά στημα διελθεῖν, ἄκουσον· Τρεῖς πολιτείας ἔχει ἡ ἀγρυπνία τῆς νυκτός· ἀρχαρίων, μέσων, καὶ τε λείων. Καὶ ἡ μὲν πρώτη πολιτεία ἐστὶν αὕτη· τὸ ἥμισυ τῆς νυκτὸς κοιμᾶσθαι, καὶ τὸ ἥμισυ ἀγρυ πνεῖν· καὶ ἡ ἀφ' ἑσπέρας ἕως μέσης νυκτός, ἢ ἀπὸ μέσης νυκτὸς ἕως πρωί. Η δὲ δευτέρα πολιτεία ἐστὶν αὕτη· ἀγρυπνεῖν ἀφ' ἑσπέρας ὥραν μίαν ἢ δύω, εἶτα κοιμᾶσθαι ὥρας τέσσαρας· ἐγείρεσθαι δὲ εἰς τὸν δρόμον, ψάλλοντα και προσευχόμενον, 97. Est impossibile sine sensu spiritual rerum divinarum delicias sentire. Ut enim, qui sensus hebetavit, eos fecit sentiendi incapaces, neque vi det, neque audit, neque odoratur, utpote iners vel potius semimortuus, ita et qui naturales anima vires passionibus enecat, eas facit sensus et opera tionis exspertes et mysteriorum Spiritus incapaces. Nam qui spiritualiter nec videt, nec audit nec ol. facit, mortuus est, quia non vivit in illo Christus, nec ipse in eo movetur et agit. 98. Quemdanı similem eumdenique, ut non aicam anum, operandi modum habent sensus et animæ vires, præsertim cum sane se habent. Per illos enim hæ vivunt et agunt, et utrisque vitalis com miscetur spiritus. Siquidem infirmatur vere homo, cum matre vitiorum debilitate agrotat, in igna. viæ valetudinario semper jacens. Et sensus quidem sensibilia, animæ vero potentiæ spiritualia clare percipiunt, præcipue quando nullus est in eis Sa tanæ impetus legi mentis et spiritus repugnans. Postquam autem istæ in unum per Spiritum con junctæ sunt et coadunatæ, tunc divinarum huma narumque rerum immediate et substantialiter natu ram cognoscunt, earumque rationes penitus per spiciunt, et unicam universorum causam Trinita talem, quam purissime fieri potest, conten plantur. 99. Primum quidem debet monachus fundamen tom habere in quo ædificium operationis construat, quinque las virtutes, scilicet silentium, temperan tiam, vigiliam, humilitatem et perseverantiam. Opera autem quibus Deum colit, tria sunt: psalmo dia, oratio et lectio, et insuper manuum labor, si sit infirmus. Nam prædictæ virtutes, non solum alias continent, sed se invicem sustinent. Et debet quidem a diluculo Deum meditari oratione et cor dis recollectione; jugiter orare prima hora; se cunda, legere; tera, psallere; quarta, orare; quinta, legere; sexta, psallere; septima, orare; octava, legere; nona, psallere; decima, comedere; undecina, cubare, si opus sit; duodecima, psillere vespertinum officium. Et sic optime diei curricu Ium emensus, Deo placet, 100. In omnibus, apis iustar, utilissimas legere oportet virtutes, et sic paululum e cunctis colli gendo, ingentem facere bonorum operum conge riem, ex quibus mel sapientiæ demulgetur ad anima rum exsultationem. 101. Εt noctis spatium facile, si vis, percurrere disce. Tres modi sunt noctu vigilandi, nempe pro incipientibus, mediis et perfectis. Et primus qui det: hic est; dimidiam noctem dormire, et dimi diam vigilare, sive a vespere ad mediam noctem, sive a media nocte ad diluculum. Secundus modus hic est: vigilare a vespera horam unam aut duas, deinde dormire quatuor horas, et iterum vigilare ysque ad mane, psallendo et orando sex horas us que ad diluculum; deinde psallere prima diei hora

ὥρας ἐξ ἕως πρω.· εἶτα ψάλλειν τὴν πρώτην ὥραν καὶ καθέζεσθαι ἡσυχάζοντα, ὡς προείρηται· καὶ ἡ τοὺς ὅρους τῶν ἐργασιῶν φυλάττειν διὰ τῶν ὡρῶν, ἢ τὴν συνέχειαν δηλαδὴ τῆς προσευχῆς ἀδιάστατον τηρεῖν, δι᾿ ἧς ἡ ἕξις τὴν πολιτευόμενον. Ἡ δὲ τρίτη πολιτεία, παννύχιον ἔχει τὴν στάσιν καὶ τὴν ἐγρήγορσιν. ρ. Ἰδοὺ γὰρ καὶ περὶ βρώσεως φαμεν, ὅτι λίτρα ἄρτου ἀρκεῖ παντὶ τῷ ἀγωνιζομένῳ πρὸς ἡσυχίαν, καὶ οἴνου μὲν δύω βαυκάλια ἀκράτου πίνειν, ὕδατος δὲ τρία· καὶ ἀπὸ τῶν εὑρισκομένων σιτίων τρέφε σθαι, οὐχ ὅσα ζητεῖ ἡ φύσις ἐπιθυμητικῶς, ἀλλ᾽ ὅσα ἡ πρόνοια οἰκονομεῖ, χρᾶσθαι ἐγκρατῶς. Αριστος [ἱσ. ἀρίστη] οὖν καὶ σύντομος εἴδησις περὶ τῶν ἀκριβῶς πολιτεύεσθαι βουλομένων, τὰς τρεῖς τῶν ἀρετῶν περιεκτικὰς ἐργασίας τηρεῖν, νηστείαν φημί, ἀγρυπνίαν, καὶ προσευχὴν, τὸ ἔρεισμα πάντων βε βαιούσας κραταιότατα. ργ'. Η ἡσυχία πρὸ πάντων πίστεως δεῖται καὶ ὑπομονῆς, καὶ τῆς ἐξ ὅλης καρδίας, καὶ ἰσχύος, καὶ δυνάμεως, ἀγάπης, καὶ ἐλπίδος. Ὁ μὲν γὰρ πιο στεύων, κἂν ἐνταῦθα τοῦ ζητουμένου αποτύχῃ δι' ἀμέλειαν τυχόν, ἢ ἄλλην αἰτίαν, ἀλλ᾽ ἐν τῇ ἐξόδῳ πάντως ἀδύνατον μή πληροφορηθῆναι τὸν καρπὸν τῆς πίστεως καὶ τοῦ ἀγῶνος, καὶ ἰδεῖν τὴν έλευ θερίαν· ὅς ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, ἡ τῶν ψυχῶν ἀπολύτρωσις καὶ σωτηρία, ὁ θεάνθρωπος Λόγος. Ο δὲ ἀπιστῶν κατακριθήσεται πάντως ἐν ἐξόδῳ ἀλλὰ καὶ ἤδη κέκριται, φησὶν ὁ Κύριος. Ο γὰρ ταῖς ἡδοναι; δουλεύων, καὶ δόξαν τὴν παρὰ ἀνθρώπων ζητῶν, καὶ οὐ τὴν ἐκ Θεοῦ, ἄπιστός ἐστι, φησί' κἂν ἐν λόγῳ πιστὸς εἶναι δοκῇ ὁ τοιοῦτος, ἠπάτη σεν ἑαυτὸν λεληθότως. Ακούσεται γάρ, ὅτι ἀνθ' ὧν οὐκ ἔλαβές με ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ἀλλ' ἀπέῤῥιψάς με ὀπίσω τοῦ νώτου σου, κἀγὼ ἀπώσομαί σε. Δεῖ γὰρ τὸν πιστὸν εὐελπιν εἶναι, καὶ πιστεύειν μὲν τὴν τοῦ Θεοῦ ἀλήθειαν, μαρτυρουμένην ἐν πάσαις ταῖς Γραφαῖς, ὁμολογεῖν δὲ τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, ἵνα μὴ διπλοῦν ἕξῃ τὸ κρῖμα καὶ ἀπαραίτητον. ρδο. Συντετριμμένην, καρδίαν καὶ ψυχὴν ταπει νωμένην οὐδὲν οὕτως ἐμποιεῖ, ὡς τὸ ἰδιάζειν ἐν γνώσει, καὶ ἡ ἐκ πάντων σιωπή. Κυρίως οὐκ ἄλλο τί ἐστι τὸ λυμαῖνον τὴν κατάστασιν τῆς ἡσυχίας, καὶ τὴν θείαν ἐξ αὐτῆς περιαιρούν δύναμιν, ὡς τὰ περιεκτικὰ ἐξ πάθη ταῦτα παῤῥησία, γαστρι μαργία, πολυλογία τε καὶ περισπασμός, φυσίωσις, καὶ ἡ κυρία τῶν παθῶν οἴησις. Εἰς ἅπερ ἡ μετὰ προθυμίας ἐθίσας, τελείως καὶ μετὰ τὴν προκοπήν ἐπὶ πλεῖον σκοτιζόμενος, ἀναίσθητος γίνεται. Καὶ εἰ μὲν ἀνανεύσει πάλιν, μετά πίστεως καὶ προθυ μίας βαλὼν ἀρχὴν, τοῦ ζητουμένου τεύξεται πάλιν καὶ μάλιστα ταπεινούμενος καὶ ζητῶν. Εἰ δὲ ἐν τῶν προειρημένων διὰ τῆς ἀμελείας βασιλεύσει ἐν αὐτῷ, τότε ἅπας ὁ τῶν κακῶν κατάλογος σὺν τῇ ὀλεθρίῳ ἀπιστίᾳ ἐκστρατεύσας, ἔρημον τὴν ψυχὴν ἀπεργά ζεται· οἷόν τινα Βαβυλωνίαν πόλιν ἄλλην, ταῖς τῶν δαιμόνων γινομένην ταραχαῖς καὶ θορύβοις· ὡς εἶναι τὰ ἔσχατα χείρονα των πρώτων· καὶ ἐχθρὸν θυμοειδῆ, καὶ κατήγορον κατὰ τῶν ἡσυχαζόντων γινόμενον, καὶ τὴν γλῶσσαν ὡς ὀξεῖαν καὶ ὡς δίστομον ἀεὶ κατ' αὐτῶν μάχαιραν θήγοντα.

105. ρε'. Υδατα παθῶν, ἐξ ὧν ἡ θολερὰ καὶ συμμεικτος τῆς ἡσυχίας πλημμυροῖ τὴν ψυχὴν θάλασσα, οὐ ἔστιν ἄλλως περάσαι, εἰ μὴ ἐν τῷ πλοίῳ τῷ χώρω καὶ ἐλαφρῷ τῆς περιεκτικῆς ἀκτησίας καὶ ἐγκρα τείας. Ἐκ γὰρ τῆς ἀκρασίας καὶ φιλοῦλία; οἱ τῶν παθῶν χείμαρροι τὴν γῆν τῆς καρδίας περικλύσαν τες, καὶ πᾶσαν σαπρίαν καὶ ὕλην λογισμῶν ἐν αὐτῇ καταγαγόντες, τότε σύγχυσιν μὲν τῷ νοῖ, θύλωσιν δὲ τῇ διανοίᾳ, βάρος δὲ τῷ σώματι ἐμποιοῦσι· καὶ ὀλίγωρον, καὶ σκοτεινὴν, καὶ ναρκῶσαν τὴν ψυχὴν καὶ τὴν καρδίαν ἀπεργάζονται, καὶ τῆς οἰκείας κατὰ φύσιν ἕξεως καὶ αἰσθήσεως ἐκβάλλουσιν. Ο ρεʹ. Χαύνην, καὶ ὀλίγωρον, καὶ ἄνουν οὐχ οὕτως, ὡς ἡ φιλαυτία κυρίως, ἡ τῶν παθῶν τροφὸς τὴν ψυχὴν τῶν σπουδαίων ἐμποιεῖ. Ηνίκα γὰρ τὰς τοῦ σώματος ἀναπαύσεις τῶν ὑπὲρ ἀρετῆς πόνων προ τιμᾷ, καὶ περιποιητικὴν ἡγεῖται γνῶσιν τὸ μή πονεῖν ἐν τοῖς ἔργοις εκουσίως, μάλιστα ἐν εὐχερέσι τῶν ἐντολῶν μικροῖς ἱδρῶτι, τότε ἀτονίαν τῇ ψυχῇ πρὸς τὸ τῆς ἡσυχίας στάδιον ποιεῖν πέφυκε, καὶ τὴν ἔκλυσιν ἐν τοῖς ἔργοις κραταιὰν καὶ ἀκαταμά χητον ἀπεργάζεται. ρι. Ιατρὸς ἄριστος καὶ πρῶτος τοῖς πρὸς τὰς ἐν τολὰς ἀσθενοῦσι, καὶ τὴν θολώδη σκότωσιν ἑλομένοις ἐμεῖν εὐχερῶς, οὐκ ἔστιν, ὡς ἡ ἀδιάκριτος καὶ μετὰ πί στεως ἐν πᾶσιν ὑπακοή. Φάρμακον γάρ ἐστι ζωτικών πολυσύνθετον ἀρετῶν τοῖς πίνουσι, καὶ μάχαιρα τὰς οὐλὰς τῶν τραυμάτων ἀφ' ἑνὸς ἐκκαθαίρουσα· ἦν ὁ ἐν πίστει καὶ ἁπλότητι προκρίνας πασῶν ἐνεργεῖν, πάντα τὰ πάθη ὑφ' ἓν περιέκοψε· καὶ ἡσυχίαν οὐ φθάσας μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ διὰ τῆς ὑπακοῆς κατώρ θωσεν αὐτὴν Χριστὸν εὐρων, καὶ μιμητὴς αὐτοῦ καὶ δοῦλος, καὶ γενόμενος, καὶ λεγόμενος. ρη'. "Ανευ πενθικῆς εργασίας καὶ πολιτείας ἀδύνατον τὸν τῆς ἡσυχίας καύσωνα ὑπομεῖναι. Ο μὲν γὰρ πενθῶν, καὶ τὰ πρὸ τοῦ θανάτου καὶ μετὰ θάνατον δεινὰ μελετῶν, πρὶν ἢ ἀφ' ἑαυτῶν ήξουσι, καὶ ὑπομονὴν ἕξει καὶ ταπείνωσιν, τὰ δύω τῆς ἡσυχίας θεμέλια. Ο δὲ χωρὶς τῶν προειρημέν νων ἡσυχίαν ἄγων, σύντροφον ἔχει ἀεὶ τῆς ὀλιγωρίας την οἴησιν· ἐξ ὧν αἰχμαλωσίαι καὶ ῥεμβασμοί πληθύνονται, καὶ πρὸς τὴν χαύνωσιν συνωθοῦσιν ἡμᾶς. Εντεῦθεν ἡ τῆς ῥᾳθυμίας θυγάτηρ ἀκρασία χαῦνον μὲν καὶ ἄτονον τὸ σῶμα ἐμποιεῖ, τὸν νοῦν δὲ ἐσκοτισμένον καὶ πεπωρωμένον ἐργάζεται. Τότε δὲ καὶ Ἰησοῦς ἐκρύβη, ὄχλου ὄντος νοημάτων καὶ λογισμῶν ἐν τῷ κατὰ διάνοιαν τόπῳ. ρθ'. Συνειδήσεως βάσανον τῆς νῦν, ἢ τῆς μελλού σης, ἐν αἰσθήσει γεύσασθαι, τοῖς πᾶσιν ἀδύνατον. Μόνοις γὰρ ἐκείνοις ἰδικῶς προσγίνεται, οἷς ἡ δόξα καὶ ἡ ἀγάπη ἀπ' ἐντεῦθεν ἢ ἐκεῖθεν ὀστερεῖται. ὡς γὰρ δήμιος τίς ἐστι φοβερὸς τοὺς ὑπευθύνους πολυτρόπως κολάζων, καὶ τὸν ζῆλον ἢ ἔλεγχον, ὡς ῥομφαίαν άτομον τυραννικῶς ἀπογυμνῶν ἀεὶ φαί νεται. Τριχῶς οὖν κινεῖσθαι πρός τε τοὺς ἐναντίους, καὶ τὴν φύσιν, καὶ τὴν ψυχὴν, δοθείσης τῆς συνεί δήσεως, ὁ καλούμενος ζῆλος, καὶ παρ' ἑτέροις φυ σικὸς θυμός· ὃν ὡς ῥομφαίαν ἀπότομον πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ὀξύνειν ἡμᾶς προστάσσουσι. Καὶ εἰ μὲν Canosi turbidique instar maris quietam inundantes animam undæ passionum, aliter trajici nequeunt quam levi citaque navi universalis pau pertatis et temperantiæ. Nam ex intemperantia et ex cupiditate diffluentes in terram cordis passio num torrentes, et omnem malarum cogitationum putredinem atque sordem in eam invehentes, per turbant mentem, intellectum foedant, ingrayant corpus, et usque adeo in negligentiam tenebras que et torporem animam et cor impellunt, ut jam non secundum naturam habeant se ac sen Liant. 106. Desidlem, ignavam et insipientem nihil ita reddit certantium animam, ut sui amor, qui est vere passionum fomes. Cum enim corporis quis tem laboribus virtutum præferat, et pro salutifera gnosi reputet non laborare nec operari ultro, prae sertim in facilibus levibusque mandatorum operi bus, proinde animam inertem ad percurrendum quietudinis stadium reddere solet, atque desidiam in operibus magnam producit et inexpugna lilem. 407. Eximia primaque medicina, qua ægrotantes a via mandatorum luteam quam ebiberunt caligi nem facile evomant, est cum fide in omnibus in distincte obedire. Est enim potio multas in bibenti bus germinans virtutes, et cicatrices vulnerum uno ictu emundans scalpellum: quo si quis in fide ac simplicitate uti velit et sciat, omnes una passiones abscindit, nec solum quietem adipiscitur, sed jam ea per obedientiam potitus est, quia Christum in `venit, ejusque imitator et famulus fit ac dicitur. 108. Omnis in luctu non operans et vivens, tole rare nequit calorem quietudinis. Nam qui luget atque terribilia mortis præludia et consectaria me ditatur, priusquam ipsamet adveniant, constantiam habebit et humilitatem, quæ sunt duo quietis fun damenta. Qui vero sine his vitam agit quietam, alit semper cum negligentia superbiam, ex quibus tentationes et distractiones pullulant et ad leporem nos impellunt. Exinde alia socordiæ intemperantia ignavum et inerme reddit corpus, mentem vero ob tenebrat et indurat. Tunc Jesus se abscondit, quia in sede mentis squalent turbidæ cogitationes. 109. Remordentem nunc vel in futuro conscien tiam sentiri ab omnibus impossibile est; sed his tantum proprie id contingit, quibus gloria aut amor deest vel defutura est. Nam illa est quasi dirus hostis sontes multipliciter puniens, et tyrannus videtur stimulum et exprobriumn nt gladium infra gilem seniper evaginans. Stimulante igitur nos conscientia, delenus tripliciter, nempe contra ad versarios naturamque et animam, movere illud quod zelus vocatur, et ira naturalis dicitur ab aliis, qui hanc gladii instar acuti adversus hostes exe rero nos jubent. Εt quidem si vicerit et dualitatem

νικήσας, ὑποτάξει τὰ δύω τῷ ἑνὶ ὄρος ἀνδρείας τότε μεταποιούμενος πρὸς Θεὸν γίνεται. Εἰ δὲ ὑποταγή ταῖς δυσὶν ἡ ψυχὴ, ἁμαρτία, φημί, καὶ σαρκί, τέλος ἐκεῖθεν βάσανος αὐτῇ ἀνιλεὴς καθίσταται, ὡς δου λωθείσῃ αὐθαιρέτῳ γνώμῃ τοῖς ἐναντίοις. Ἐντεῦθεν πράττουσα τὰ αἰσχιστα, καὶ ὡς τὴν ἐξ ἀρετῶν κα τάστασιν ἀπολέσατα, ἐκπέπτωκε, τοῦ Θεοῦ χωρι σθεῖσα, ρι'. Κυρίως πάντων τῶν παθῶν δύω εἰσὶ σκληρὰ 110. καὶ βαρύτατα πάθη, πορνεία καὶ ἀκηδία, τὰ συν ἔχοντα καὶ ἐκλύοντα τὴν ταλαίπωρον ψυχήν κοινήν πια ἀλληλουχίαν ἔχοντα καὶ συζυγίαν ἀλλήλοις· δυσκα ταμάχητα όντα καὶ ἀήττητα, καὶ τελείως ὑφ' ἡμῶν ἀνίκητα. Καὶ τὸ μὲν πλεονάζει ἐν τῷ ἐπιθυμητικῷ, περιέχει δὲ τὴν ὕλην φύσει ἀδιορίστως ἀμφοτέρων, λέγω, ψυχῆς καὶ σώματος, συγκεκραμένην ἔχον ὅλην ἐν ὅλοις μέλεσι τὴν ἡδονὴν αὐτῆς· ἡ δὲ, Ενω θεν τὸ ἡγεμονικὸν κρατοῦσα, ὅλην ψυχὴν καὶ τὴν σάρκα καθάπερ σμίλαξ όλη περιλαμβάνουσα, να θραν, καὶ ἐκλελυμένην, καὶ πάρετον τὴν φύσιν ποιεῖ. Ἐκβέβληνται δὲ, καὶ οὐ τελείως ἡττῶνται πρὸ τῆς μακαρίας ἀπαθείας, οπόταν ἡ ψυχή, Πνεύ ματος ἁγίου εἰληφυῖα δύναμιν ἐν προσευχῇ, την ποιοῦσαν ἄνεσιν αὐτῇ καὶ ἰσχὺν καὶ βαθεῖαν εἰρή τὴν ἐν καρδίᾳ διὰ τῆς ἡσυχίας εὐφραίνεται. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἀρχὴ, καὶ βασιλὶς, καὶ κυρία, καὶ ἡ περι εκτικὴ τῶν ἡδονῶν ἡδονὴ, καὶ ἡ σύντροφος αὐτῆς θυμία ἡ τοὺς τριστάτας τοῦ Φαραὼ ἐπιφέρουσα τὸ ἀκαταμάχητον ἅρμα· δι' ὧν αἱ ἀφορμαὶ τῶν παθῶν τῷ βίῳ τοῖς ἀθλίοις ἡμῖν ἐπεισήλθον. ρια'. ᾿Αρχὴ τῆς νοεράς προσευχῆς, ἡ ἐνέργεια, εἴτ' οὖν ἡ καθαρτικὴ τοῦ Πνεύματος δύναμις, καὶ ἡ μυστικὴ τοῦ νοὸς ἱερουργία· ὥσπερ ἀρχὴ τῆς ἡσυ χίας, ἡ σχολή· μεσότης δέ, ἡ φωτιστική δύναμις καὶ θεωρία· καὶ τέλος, ἡ ἔκστασις καὶ ἡ ἀρπαγή τοῦ νοὸς πρὸς Θεόν. ριβ'. Ιερατείον πνευματικόν ἐστι πρὸ τῆς μελ λούσης ὑπὲρ νοῦν ἀπολαύσεως, ἡ νοερά τοῦ νοός ἐνέργεια, τὸν Ἀμνὸν μυστικῶς ἐν ἀρραβωνι τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ τῆς ψυχῆς θυσιαστηρίῳ καὶ ἱερουργοῦν τος καὶ μετέχοντος. Ἐσθίειν δέ ἐστι τὸν Ἀμνὸν τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ νοερῷ θυσιαστηρίῳ τῆς ψυχῆς, οὐ τὸ νοῆσαι, ἢ μετασχεῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ γενέσθαι ὡς τὸν ᾿Αμνόν κατὰ τὴν μόρφωσιν ἐν τῷ μέλλοντι. Τοὺς μὲν γὰρ λόγους ἐνταῦθα, τὰ δὲ πράγματα τῶν μυστηρίων ἐκεῖσε ἀπολαβεῖν ἐλπίζομεν. ριγ'. Προσευχή ἐστι, παρὰ μὲν τοῖς ἀρχαρίοις, ὡς πῦρ εὐφροσύνης ἀπὸ καρδίας ἀναδιδόμενον· παρὰ δὲ τοῖς τελείοις, ὡς φῶς εὐωδιάζον ἐνεργούμενον. Η πάλιν· προσευχή ἐστιν ἀποστόλων κήρυγμα πίστεως ενέργεια· μᾶλλον δὲ, πίστις ἄμεσος· ἐλπι ζομένων ὑπόστασις· ἐνεργουμένη ἀγάπη· ἀγγελική κίνησις· δύναμις ἀσωμάτων· ἔργον καὶ εὐφροσύνη αὐτῶν· Εὐαγγέλιον Θεοῦ· πληροφορία καρδίας σωτηρίας ἐλπίς· ἁγνισμοῦ σημείον ἁγιότητος σύμ βολον· Θεοῦ ἐπίγνωσις· βαπτίσματος φανέρωσις λουτροῦ κάθαρσις· Πνεύματος ἁγίου ἀῤῥαβών· τὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀγαλλίαμα· εὐφροσύνη ψυχῆς· ἔλεος Θεοῦ· καταλλαγῆς σημείον· Χριστοῦ σφραγίς· ἀκτὶς unitati subjecerit, tune fortitudinis apicem adepta conscendit ad Deum anima. Si vero dualitati anima subjiciatur, peccato videlicet atque carni, inde consequitur ipsi tormentam 'immite, ita ut rediga tur sub plena inimicorum potestate. Unde tarpis sima perpetrans, et dignitate virtutibus acquisita excidens, Deo orbatur. Ante omnes passiones due sunt durissima et profundissimæ, luxuria scilicet et acedia, quise miseram involvunt ac dissolvunt animam, tuamque inter se habent connexionem et necessi tuổinem, nec pugnari superarive aut devinci a no bis ullatenus possunt. Prior quidem abundat in vi concupiscibili, et totam complectitur substantiam 5 utriusque natura, animæ scilicet atque carnis, 10 tam singulis passim membris suam insinuans vo luptatem; posterior vero superiorem rationalem que partem dominans, et totam tota animam et carnem quasi hedera circumligans, pigram, desi dem ac dissolutam reddit animam. Removentur au tein illa, quanquam non omnino superantur ante beatam impassibilitatem, quaulo anima, ex ora tione consecuta Spiritus sancti virtutem, ex eaque allepta requiem fortitudinemque et profundam pa cem, in cordis quietudine lætatur. Dux, et regina, et domina, et mater voluptatum illa luxuria, et comes ejus pigritia, hic est currus inexpugnabilis vebens Pharaonis duces: per illas enim passionuni impetus vitam nostram miserrimam irruunt. 111. Trabit originem mentalis oratio ab opera tione seu virtute purgativa Spiritus, et a mystico mentis sacrificio: sicut principium quietudinis est animi recollectio. Medium autem illius est virtus illuminativa et contemplatio; finis demum est ex cessus et raptus mentis ad Deum. 112. Intelligibile sanctuarium est, ante inintelli gibilem futuram beatitudinem, spiritualis operatio mentis, Agnum mysticum in Dei Spiritu super al tari animæ sacrificantis et participantis. Mandu care autem agnum Dei spiritualiter in animæ alta ri, non est illum intelligere aut participare tan tum, sed ei similem forma fieri in futuro sæculo. Nam hic quidem rationes, sed illic res ipsas my steriorum nos apprehensuros speramus. 113. Oratio est incipientibus velut ignis laetitiae de corde emicans, perfectis vero quasi lux suavein fundens odorem. Vel adhuc oratio est Apostolorum prædicatio, fidei operatio, seu potius fides imme diala, sperandarum substantia rerum, charitas for mata, motus angelicus, incorporalium virtus, opus et gaudium, Evangelium Dei, fiducia cordis, spes salutis, puritatis signum, symbolum sanctitatis, Dei cognitio, character baptismalis, lavacrum mun dans; pignus Spiritus saucti, Christi exsultatio, laetitia anima, Dei misericordia, signum reconcilia tionis, sigillum Christi, radius solis spiritualis, In cifer cordium, fundamentum Christianismi, Dei

νοητοῦ ἡλίου· εωσφόρος καρδιῶν· Χριστιανισμού βεβαίωσις· καταλλαγῆς Θεοῦ δήλωσις· χάρις Θεοῦ σοφία Θεοῦ· μᾶλλον δὲ αὐτοσοφίας ἀρχή • Θεοῦ φα νέρωσις· μοναστῶν ἔργον· ἡσυχαζόντων πολίτευμα ἡσυχίας ἀφορμή· ἀγγελικῆς πολιτείας τεκμήριον. Καὶ τί δεῖ πλεῖστα λέγειν; Προσευχή ἐστιν ὁ Θεός, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι, διὰ τὸ μίαν εἶναι Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐνέρ γειαν, τοῦ ἐνεργοῦντος τὰ πάντα ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. ρ:δ'. 'Ράβδον δυνάμεως εἰ μὴ Μωϋσῆς παρὰ Θεοῦ εἰλήφει, οὐκ ἂν Θεὸς Φαραὼ γενόμενος, αυτόν το μαστίζῃ καὶ τὴν Αἴγυπτον. Καὶ νοῦς εἰ μὴ δύνα μιν προσευχῆς ἐν χειρὶ μετάσχοι, τὴν ἁμαρτίαν και τὰς ἐναντίας δυνάμεις συντρίψαι ἀδύνατον. ριε'. Οἱ λέγοντες, ἢ πράττοντές τι χωρίς ταπες νώσεως, ἐοίκασιν ἐν χειμῶνι, ἢ ἄνευ πηλοῦ οἰκο δομεῖν. Πείρᾳ δὲ καὶ γνώσει ταύτην εὑρεῖν καὶ γνῶναι, ὀλίγων λίαν ἐστίν. Οἱ γὰρ ἐν λόγῳ περὶ ταύτης διεξιόντες, ὅμοιοί εἰσιν οἱ μετροῦντες τὴν ἄβυσσον. Ἡμεῖς δὲ οἱ τυφλοὶ νεανικῶς περὶ τοῦ μετ γάλου φωτός τούτου μικρὸν φανταζόμενοι, λέγομεν Η ταπείνωσις κυρίως οὔτε ταπεινολογίαν έχει, ούτε ταπεινοσχημοῖ· οὐδὲ φρονεῖν ταπεινὰ βιάζεται, οὐδὲ ἑαυτὸν μέμφεται ταπεινούμενος. Κἂν ταῦτα ἀφορμαὶ καὶ σχήματα ταπεινώσεώς εἰσιν, ὡς τρόπου διάφοροι, ἀλλὰ χάρις ἐστὶν αὕτη, καὶ δωρεὰ ἄνω θεν. Δύω δέ εἰσιν, ὥς φασιν οἱ Πατέρες, ταπεινώ σεις· τὸ ἔχειν ἑαυτὸν ὑποκάτω πάντων, καὶ τὸ ἐπιγράφειν Θεῷ τὰ κατορθώματα. Καὶ τὸ μὲν πρώ τον, ἀρχή· τὸ δὲ δεύτερον, τέλος. Ἐπιγίνεται δὲ τοῖς – ζητοῦσιν αὐτὴν, τὸ μετὰ γνώσεως ἔχειν, καὶ λογί ζεσθαι τὰ τρία ταῦτα ἐν ἑαυτῷ· τὸ ὑπὲρ πάντας ἁμαρτωλοὺς εἶναι, καὶ τὸ ὑπὲρ πάντα τὰ κτίσματα αἰσχρούς, ὡς εἰς τὸ παρὰ φύσιν ὄντας· καὶ τὸ ὑπὲρ τοὺς δαίμονας ἐλεεινοτέρους, ὡς τὸ εἶναι δούλους τοῖς δαίμοσιν. Λέγειν δὲ οὕτως ὀφείλει· Ποῦ γὰρ οἶδε ἐγὼ ἀκριβῶς τὰς τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας ὁποῖαι ἢ ὅσαι εἰσίν; ὅτι ὑπερβαίνουσιν, ἢ ἐξισοῦνται ταῖς ἐμεῖς ἁμαρτίαις; Καὶ διὰ τὴν ἄγνοιαν, ὦ ψυχή, ὑποκάτω πάντων ἀνθρώπων ἐσμεν, ὡς γῆ καὶ σπο εὸς, καὶ ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτῶν. Πῶς δὲ καὶ μὴ ἔχῃ ἑαυτὸν αἰσχρότερον, πάντων τῶν κτισμάτων εἰς τὸ κατὰ φύσιν ὄντων, ὥσπερ γεγόνασιν, ἐμοῦ δὲ διὰ τὰς ἀμετρήτους ἀνομίας εἰς τὸ παρὰ φύσιν; Αλη θῶς γὰρ καὶ τὰ θηρία καὶ τὰ κτήνη καθαρώτερα ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλού τυγχάνουσι· καὶ διὰ τοῦτό εἰμι ὑποκάτω πάντων, ὡς εἰς τὸν ᾅδην καὶ πρὸ θανάτου κατενεχθεὶς, καὶ κατάκειμαι. Τίς δὲ οὐκ οἶδεν ἐν αἰσθήσει, ὅτι καὶ τῶν δαιμόνων ἐστὶ χείρων ὁ ἁμαρτωλός, ὡς δοῦλος αὐτῶν καὶ ὑπήκοος, καὶ ἀπ' ἐντεῦθεν σὺν αὐτοῖς τῷ σκότει συγκαθειργμέν νος; Οντως καὶ χείρων τῶν δαιμόνων, ὁ ὑπ' αὐτῶν κυριευόμενος, καὶ δια τοῦτο σὺν αὐτοῖς τὴν ἄβυσσον ἐκληρώσω, ταλαίπωρε. Γῆν δὲ, καὶ ᾅδην, καὶ ἄβυσ σον ὁ καὶ πρὸ θανάτου κατοικῶν, πῶς ἑαυτὸν, δια καιον ὀνομάζων φρεναπατᾷς, ἁμαρτωλὸν, καὶ βέβηλον, καὶ δαίμονα τοῖς κακοῖς ἔργοις ποιήσας; Φεῦ τῆς σῆς ἀπάτης καὶ πλάνης, δεισιδαίμων, κύων ἀκάθαρτε, τῷ πυρὶ καὶ τῷ σκότει διὰ ταῦτα παραπεμ πόμενος! ρις'. Σοφία πνευματοκίνητός ἐστι, κατὰ τοὺς θέας reconciliati iudicium, Dei gratia, Dei sapientia, vel potius ipsius sapientiæ principium, Dei revelatio, monachorum opus, quietorum status, quietudinis fous, vitæ angelicæ signum. Quid amplius dicam? oratio est ipse Deus operans omnia in omnibus, quia una est Patris, et Filii, et Spiritus sancti ope ratio, omnia operans in Christo Jesu. 114. Nisi virgam virtutis Moyses a Deo accepis. set, non factus fuisset Deus l'haraonis ad eum cum Ægypto percutiendum. Ita mens, nisi virtute ora tionis polleat, peccatum et adversarias potestates conterere nequit. 115. Ei qui dicunt faciunt ve aliquid siue humili tale, sunt velut in hieme aut sine luo madlificantes. Illam autem experientia et scientia invenire ac cognoscere, paucissimorum est. Nam qui sermone de ea disserunt, similes sunt metientibus abys sum. Nos vero quibus admodum cæcis parva ma gnæ lucis affulsit scintilla, dicimus: Vera humili las, nec humilia dicit, nec humilem habet hali tum, nec humiles affectat sensus, nec seipsum vi tuperat humilis. Ista quidem suut initia, et species, et varii modi humilitatis; sed ipsa est gratia et do umn Dei. Porro duplex est, juxta Patres, humili tas: scilicet se posthabere omnibus, et ascribere leo sua bona. Illud est initium, hoc autem est per fectio humilitatis. flanc autem qui quaerit agno sccre et reputare tria hæc in scipso debet: se esse magis quam omnes peccatorem; et cunctis turpio rem creaturis, quatenus est contra naturam; et miserabiliorem dæmonibus, utpote dæmonum ser vum. Sic igitur loqui debet: Egone penitus scio peccata hominum quot et quanta sint, an excedaut vel arquent meas ipsius iniquitates? Nam propter ignaviam, o anima, sumus infra cunctos homines, tanquam terra, et cinis, et scabellum pedum eo rum. Quomodo non me habeam viliorem omnibus creaturis, quæ sunt secundum naturam prout factæ sunt, ego vero propter innumeras iniquitates sum contra naturam? Vere enim jumenta et pecora sunt puriora me peccatore, ideoque omnibus vilior fac tus sum, qui apud inferum vel ante mortem decidi et jaceo. Quis non scit ac sentit pejorem dæmoni bus esse peccatorem, cum sit corum famulus et mancipium, et jam nunc cum eis in tenebris con clusus? Vere pejor es damonibus, qui cis inservis, ideoque cum eis abyssum sortitus es, o miserri me! Terram, et infernum, et abyssum etiam ante mortem habitans, quomodo te justum mentiris, qui peccatorem et nefandum et dæmonem te pravis operibus fecisti? Proh mendacium! proh errorem tuum, o inimice Dei, canis immunde, quem proinde Ignis et tenebræ manent I 116. Hæc sapientia quam dat spiritus, est, juxta

λόγους, ἡ δύναμις τῆς νοερᾶς, καὶ καθαρᾶς, καὶ ἀγ γελικῆς προσευχῆς· ἦς τὸ σημεῖον, ἐν τῷ εὔχεσθαι ὁ νοῦς ἀνείδεος πάντη ὁρᾶσθαι, καὶ μήτε ἑαυτὸν, μήτε τι ἄλλο ἐν ταχύτητι βλέπων, ἀλλὰ καὶ τῶν αἰσθήσεων πολλάκις ὑπὸ τοῦ φωτὸς ἐκείνου συστελ λομένων. Ο γὰρ νοῦς ἄῦλος καὶ φωτοειδής τότε γίνεται, Θεῷ ἀῤῥήτως εἰς ἓν πνεῦμα κολλώμενος. Η ριζ'. Εἰσὶν οὖν οἱ ἐνάγοντες καὶ ὁδηγοῦντες εἰς αὐτὴν τὴν θεόσδοτον ταπείνωσιν τρόποι διάφοροι ἑπτὰ, συστατικοὶ ἀλλήλων καὶ γεννητικοί· σιωπή, ταπεινοφροσύνη, ταπεινολογία, ταπεινοφορία, αὐτο μεμψία, συντριβή, εσχατιά. Καὶ ἡ μὲν σιωπὴ ἐν γνώσει τίκτει τὴν ταπεινοφροσύνην. Ἐκ δὲ τῆς τα πεινοφροσύνης τίκτονται οἱ τρεῖς τρόποι τῆς ταπει νώσεω;· τὸ ταπεινὰ φθέγγεσθαι, τὸ ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ φορεῖν, καὶ τὸ ἑαυτὸν διαπαντός μέμφεσθαι. Οἱ τρεῖς δὲ τρόποι οὗτοι τίκτουσι την συντριβὴν τὴν ἐκ τῆς παραχωρήσεως τῶν πειρασμῶν γινομένην, ἣν καὶ οἰκονομικὴν παίδευσιν φάσκουσι, καὶ ἐκ δαι μόνων ταπείνωσιν. Ἡ δὲ συντριβὴ εὐχερῶς ἔργῳ ποιεῖ τὴν ψυχὴν ὑποκάτω πάντων εἶναι, καὶ ἔσχατον πάντων, ὡς ὑπὸ πάντων κυριευομένην. Οἱ δύω δὲ οὗ τοι τρόποι τὴν τελείαν καὶ Θεοδώρητον φέρουσι τα πείνωσιν, ἥντινα δύναμιν τελειότητα πασῶν τῶν ἀρετῶν καλοῦσι· καὶ αὕτη ἐπιγράφει Θεῷ τὰ κατορ θώματα. Πρώτη οὖν πάντων ἐστὶν ἡ σιωπὴ, ἐξ ἧς τίκτεται ή ταπεινοφροσύνη· αὕτη δὲ τίκτει τους τρεῖς τρόπους τῆς ταπεινώσεως. Οἱ τρεῖς δὲ τίκτουσι τὸν ἕνα τῆς συντριβῆς· ὁ δὲ τῆς συντριβής τίκτει τὸν ἕβδομον τὸν ὑποκάτω πάντων τῆς πρώτης τα πεινώσεως τρόπον, ὅντινα καὶ οἰκονομικὴν ταπείνω σιν λέγουσιν. Ἡ δὲ οἰκονομικὴ φέρει τὴν Θεοδώρη τον, καὶ τελείαν, καὶ ἀσχημάτιστον, καὶ ἀληθινὴν ταπείνωσιν. Καὶ ἡ μὲν πρώτη επιγίνετα: οὕτως· ἐὰν μὴ ἐγκαταλειφθῇ ὁ ἄνθρωπος καὶ νικηθῇ, καταδου λωθείς, καὶ κυριευθῇ παντὶ πάθει καὶ λογισμῷ, καὶ πνεύματι νικώμενος, καὶ μήτε βοήθειαν εὑρίσκων ἐξ ἔργων, ἢ ἐκ Θεοῦ, ἢ ἔκ τινος τὸ σύνολον, ὥστε μια κροῦ δεῖν, καὶ εἰς ἀπελπισμὸν ἔλθῃ, καὶ ταπεινού μενος εἰς πάντα, οὐ δύναται συντριβῆναι καὶ ἔχειν ἑαυτὸν ὑποκάτω πάντων, καὶ ἔσχατον, καὶ δοῦλον πάντων, καὶ αὐτῶν δὴ χείρονα τῶν δαιμόνων, ὡς ὑπ' αὐτῶν τυραννούμενον καὶ νικώμενον. Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ οἰκονομικὴ τῆς Προνοίας ταπείνωσις, δι' ἧς ἡ δευτέρα, καὶ ὑψηλὴ θεόθεν δίδοται· ἥτις ἐστὶ θείς. δυναμις, ἡ ἐνεργοῦσα καὶ ποιοῦσα τὰ πάντα. Δι' αὐτῆς ὄργανον αὐτὸν ἑαυτῇ βλέπων διαπαντός, και δι' αὐτῆς τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ ἐργαζόμενον. ριη'. Υποστατικὴν τοῦ φωτὸς θεωρίαν πνευματι κὴν, νοῦν ἀφάνταστον, καὶ ἀμετεώριστον, ἐνέργειαν προσευχῆς ἀληθινὴν, καὶ ἐκ μέσης καρδίας ἀείρου τον, ψυχῆς ἀνάστασιν καὶ ἀνάτασιν, ἔκπληξιν θείαν καὶ με[τε]ωροπορίαν τοῦδε τοῦ παντός, ἔκστασιν δια νοίας ἐν πνεύματι ολικὴν τῶν αἰσθήσεων, ἁρπαγὴν νος τῶν οἰκείων δυνάμεων, ψυχῆς κίνησιν ἀγγελι κὴν θεοκίνητον, πρός τε τὸ ἄπειρον καὶ τὸ ἄναντες κινουμένην, ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς γενεᾷ εὑρεῖν ἀμήχα νον, τῆς τῶν παθῶν τυραννίδος ἐν ἡμῖν βασιλευού σης νῦν, διὰ τὸ πλῆθος τῶν πειρασμῶν. Πέφυκε γὰρ ὁ νοῦς ἐν τοῖς κουφοτέροις μάλιστα. ταῦτα καὶ πρὸ theologos, virtus mentalis puraque et angelic orationis: cujus signum est mens in orando nul lam aspiciens formam, nec se aut aliquid aliud mox videns, sed a sensibas sæpe illa luce abrepta. Animus enim tunc immaterialis et incidus fit, Deo ineffabiliter in unitate spiritus adhærens. 117. Iulerentes et ducentes ad divinam humilita tem sunt viæ septem diversæ, quæ se invicein con sequuntur et congenerant: silentium, humilis sen sus, humililoquium, humilis habitus, sui contem plus, contritio, et sui ad infimna depressio. Εt qui dem silentium mystice parit humilem sensum. Ex humili autem sensu nascuntur tres humilitatis modi, nempe humililoquium, humilis et simplex habitus, et perfecta sui despectio. Hi autem modi tres generant contritionem, ex tentationibus qui bus relinquimur, natam, quæ dicitur Providentie disciplina et ex dæmonibus oborta humilitas. Con tritio autem facile efficit ut anima omnibus inferior et vilior fiat et omnibus serviat. Sed hi duo modi perfectam et divinam important humilitatem, quæ virtus virtutum omnium perfectio dicitur; et hæc Deo bona sua tribuit. Primum igitur omnium est silentium, ex quo nascitur humilis sensus; hic vero parit tres humilitatis modos; hi autem tres unam generant contritionem; atque contritio gi gnit septimum modun, seu subjacentem omnibus primam humilitatem, quæ etiam providentialis di citur humilitas; quæ quidem providentialis impore tat divinam, perfectam, veramque ac minime fl ctam humilitatem. Et hæc prima sic nascitur; nisi forte derelinquatur homo victusque et mancipiumn inserviat omni vitio et cogitationi, et malo spiritu superetur, nec auxilium accipiat ex operibus, nec a Deo, nec al ullo quocunque, ita ut pene in de sperationem incidat, et in omnibus humiliatus non possit conteri et se habere ut omnium 'infimum, novissimumque, et servum, atque ipsis pejorem dæmonibus, utpote ab iis devictum et superatum. Et hæc est data a Providentia humilitas, per quam secunda et sublimis divinitus datur, quæ est divina virtus operans et faciens omnia, et cui homo se velut instrumentum ministrare videns semper, per eam mirabilia Dei operatur. 118. Substantialis luminis contemplatio spiritua lis, intellectus a phantasia et superbia liber, or. tionis operatio vera et ex imo corde profua, animae elevatio et attentio, divinus excessus et ascensus supra hunc mundum, spiritualis abstractio cogitn tionum ab omnibus sensibus, raptus neutis a pro priis facultatibus, motus angelicus animæ divinitus ad infinitum et inaccessum erectæ, in nostra na tura inveriri non possunt, quia nnne tyrannica pas sionum dominatio in nobis regnat, ob tentationum multitudinem. Solet enim animus, quæ præsertim leviora sunt sibi ante tempus imaginari, ita ut

πρὸς αὔξησιν ταύτας ἀρϑδεύουσα. Εἰς δύω διαιρυυμένη, ὁμολογίαν χαὶ χάριν, κἂν ἀδιαίρετος φύσει πὲς ψύχεν, »" ἀγαγοῦσα, παρίστησι. Καὶ οὕτω, διὰ τῆς συντόμον κλίμακος, εὐχόλως πρὸς οὐρανὸν ἀνέρχεται ὁ ἐν ἀλη- θείᾳ ὑποτασσόμενος. 114. Εἰ θγονίογ )ἀ γοριναην σα ογιην ρῸΓ οαϊβιϑιν σἰγίασπιη Βααίδηι ΠῚ 661 νἱῶ, {πᾶν ἀθΙμι0 ἡἰ πη τ νἱιίογαπι οδοάτα ΠΕ ῖ8 ὁμρορίσγαιπν, ψυῖα σαπὶ ἐποθα-, αἰεμεῖα, οοπιγυαίοιϊο, ἴῃ 56 δοιμρ!δασινῖα, 3000 Ῥτορτίϊ ζυυ οὶ, δὲ ἔαποβία βαρεγιία : Ἰνλδ 5.8} δΗΐΩν καιροῦ φαντάζεσυαι, ἵνα καὶ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ θεόθεν μικρὰν κατέστασιν ἀπολέσας νεκρὸς ἐκ πάν- τῶν γένηται, Διὴ χρὴ μετὰ πολλῆς διακρίσεως μήτε τὰ τοῦ καιροῦ ζητοῖν πρὸ καιροῦ, μήτο τὰ ἐν χερσὶν ἀποθάλλειν καὶ ἄλλα φαντάζεσθαι " φύσει γὰρ ὁ νοῦς πρὸς τὰ προειρημένα εὐχερῶς ἔχει τὸ φαντατιοπιοιεῖν, καὶ ἀνατλάττειν καὶ εἰς ἃ οὐχ ἔφθασς, Διὰ τοῦτο φόθος οὐ μικρὺς, ἵνα γὴ καὶ τῶν δοθέντων ὁ τοιοῦτος ὑστερηθῇ, καὶ τὴν φρένα τυλλάκις ἀπολέσῃ ὀπστῆς θεὶς, φανταστὴς, χαὶ οὐχ ἡσυχαπτὴς γενόμενος. ριθ΄. Χάρις οὔ μόνον ἢ πίστις ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐνεργουμένη προσενχή᾽ πίστιν γὰρ ἀληθινὴν τὴν ἔχουσαν τὴν ζωὴν τοῦ Ἰησοῦ φανερυυμένην δείχνυ- σιν, ἡ δ ἀγάπης ἐνεργουμένη τῷ πνεύματι" οὐκοῦν τὴν ἐναντίαν, καὶ νεχρὰν, καὶ ἄζωον χέχτηται πί- στιν, ὁ μὴ ἐνεργουμένην εἰδὼς αὐτὴν ἑαυτῷ. ᾿Αλλ' οὐδὲ πιστὸς λέγοιτ᾽ ἂν χνρίως εἶναι, ὁ λόγῳ μόνῳ φιλῷ πιστεύων, καὶ μὴ ἐνεργουμένην αὐτὴν ταῖς ἐν- πολαῖς, ἢ τῷ πνεύματι. Χρὴ τοιγαροῦν φανερουμέ- νὴν αὐτὴν δεικνύειν ταῖς προκοπαῖς διὰ τῶν ἔργων, ἢ τοῖς ἔργαις ἐνεργουμένην ἔν φωτὶ καὶ λάμπουσαν ἔχειν, καθώς φησιν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος " « Δεῖξόν ἐθι σὺ τὴν πίστιν σον ἐχ τῶν ἔργων σου, κἀγώ σοι δείξω τὰ ἔργα μου ἐκ τῆς πίστεώς; μου" » δεικνύων ἀντεῦθεν, ὅτι ἐκ τῶν ἔργων τῶν ἐντολῶν φανεροῦ- ται ἡ τῆς χάριτος πίστις, καϑὼς ἐνεργοῦνται αἱ ἔντο- λαὶ διὰ τῆς ἐν χάριτι πίστεως καὶ λάμπουσι. Ῥίζα γὰρ τῶν ἐντυλῶν ἔστιν ἡ πίστις, μᾶλλον δὲ πενῇ ρχ΄. Ἢ μιχρὰ, καὶ μεγάλη, καὶ σύντομος τῶν ὑποτασσυμένων χλίμαξ πέντε βαϑμίδας τὰς πρὸς τολξιότητα φερούσας χέχκτηται. Πρώτη ἡ ἀποταγὴ, δευτέρα ἡ ὑποταγὴ, τρίτη ἡ ὑπακοὴ, τετάρτη ἡ τα- πείνωσις, πέμπτη ἡ ἀγάπη, ᾧ ἐστιν ὁ Θεός. Καὶ ἡ μὲν ἀποταγὴ, ἐκ τοῦ ἅδου ἀνάγει τὴν χείμενον, »αὶ τὸν δεδουλιυμένον, τῆς ὕλης ἐκνευροῖ. Ἡ δὲ ὑποταγὴ,, Χριστὸν εὗρε. χαὶ τούτῳ διαχονεῖ, ὡς αὐτός φησιν. «Ὁἑμοὶ διακονῶν, ἐμπὶ ἀχολουθεῖ" καὶ ὅπον εἰμὶ ἐγὼ, ἐχεῖ χαὶ ὁ διάχονος ὁ ἐμὸς ἔσται. » Ποῦ δέ ἔστιν ὁ Χριστός ; Ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς ἐφεζύγενος, Οὐχ- οὖν ἐχεῖ δεῖ εἶναι καὶ τὸν διάχονον, ὅπον καὶ ὁ δια- χονούμενος, ἐπιδιθάζων τὸν πόδα πρὸς τὴν ἀνάθασιν" ἢ πρὸ τοῦ ἀνελθεῖν τοῖς τρόποις, Χριστῷ συναναθὰς ᾿χαὶ συνανερχήμενος, Ἡ δὲ ὑπαχοὴ ἐνεργουμένη ταῖς ἐντολαῖς διόλου, τεκταίνει τὴν χλίμαχα ἐχ διαφόρων ἀρετῶν, καὶ ταύτας ὡς ἀναθάσει; ἐν τῇ ψυχῇ διατί- θεται" ἐξ ἧς ἡ ὑψοποιὸς ταπείνωσις τοῦτον ἀναλα- θοῦπα, καὶ ἄνωθεν φέρουσα πρὸς οὐρανὸν, τῇ θασι- λίδι τῶν ἀρετῶν ἀγάπῃ δίδωσι" χαὶ Χριστῷ προῦ- ρχα΄. Συντονωτέρα ὁδὸς πρὸς τὰ ἄνω βασίλειαν διὰ τῆς μικρᾶς χλίμακος τῶν ἀρετῶν οὐκ ἔστιν ἄλλη. ὡς ἡ τῶν πέντε τῆς ὑπακοῆς ἀντιχειμένων παθῶν ἀναΐ; ρεσις" παραχοῆς, φημὶ, καὶ ἀντιλογίας, αὐταρεσχεία; τς χαὶ δικαιώματος, καὶ τῆς ὀλεθρίου οἰήσεως" αὖ-

ται γάρ είσι μέλη καὶ μέρη τοῦ ἀφηνιαστοῦ δαίμο νος, τοῦ καταπίνοντος τους νόθους τῶν ὑπηκόων, καὶ παραπέμποντος τῇ ἀδύσσῳ τῷ δράκοντι. Καὶ ἡ μὲν παρακοή ἐστι τὸ τοῦ ᾅδου στόμα· ἡ δὲ ἀντιλογία, ἡ γλῶσσα αὐτοῦ ὡς ἐξεῖα μάχαιρα· ἡ δὲ αὐταρέ σκεια, ὁδόντες αὐτοῦ ἡκονημένοι· τὸ δὲ δικαίωμα, δ θώραξ αὐτοῦ· ἡ δὲ διάπνευσις τῆς παμφάγου γα στρὸς αὐτοῦ, ἡ πρὸς τὸν ᾄδην προπέμπουσα οἴησις. Οστις δὲ τὸ πρῶτον διὰ τῆς ὑπακοῆς νικᾷ, τὰ λοιπὰ ὑφ᾽ ἐν περιέκοψε, καὶ εἰς οὐρανοὺς διὰ τῆς μιᾶς βαθμίδος ὀξέως ἀνέρχεται. θαῦμα δὲ ὄντως, καὶ τῶν ἀῤῥήτων ὄν, καὶ ἀνέφικτον, καὶ τοῦτο ὁ φιλάνθρω πος ἡμῶν πεποίηκε Κύριος, τό, διὰ μιᾶς ἀρετῆς, μᾶλλον ἐπιταγῆς, ἀχρόνως εἰς οὐρανοὺς ἀνέρχεσθαι, ὥσπερ καὶ διὰ μιᾶς παρακοῆς εἰς τὸν ᾅδην κατήλθο μεν καὶ κατερχόμεθα. ρκβ'. Ὥσπερ ἄλλος κόσμος διττὸς ὁ ἄνθρωπος, καὶ καινὸς ὀνομάζεται, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον τὸν εἰπόντα· «Εἴ τις ἐν Χριστῷ καινή κτίσις.» Καὶ γὰρ καὶ οὐρανὸς, καὶ γῆ, καὶ πάντα ὅσα ὁ κόσμος, ὁ ἄν θρωπος γίνεται τε κατὰ ἀρετὴν καὶ ὀνομάζεται ὑπὲρ οὗ ἅπας λόγος καὶ ἅπαν μυστήριον, ώς φησιν ὁ Θεολόγος. Ἐπειδὴ γὰρ ε τὴν πάλην ἡμῶν εἶναι οὐ πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις τοῦ ἄρχοντος τοῦ ἀέρος,» τοῦ ᾿Αποστόλου φήσαντος, ἁρμόδιον εἶναι ὡς εἰς κόσμον ἄλλον μέγαν τῆς φύσ σεως τῶν ψυχικῶν ἡμῶν δυνάμεων εἶναι τοὺς ἀντι παλαίοντας ἡμῖν κρυπτῶς· κατὰ τῶν τριῶν γὰρ οἷς τρεῖς ἄρχοντες τοῖς ἀγωνισταῖς ἀντικαθιστάμενοι, ἐκστρατεύουσι, καὶ καθ᾽ ὅ ἂν προέκοψέ τις, καὶ εἰς ὅπερ ἐργάζεται, ὑπ' αὐτῶν πολεμεῖται. Καὶ ὁ μὲν δράκων ὁ ἄρχων τῆς ἀβύσσου, πρὸς τοὺς καρδιακῶς προσέχοντας εκστρατεύων ενίσταται, ὡς πρὸς τὴν ὀσφύν. τῆς ἐπιθυμίας καὶ τοῦ ἐμφαλοῦ τὴν ἰσχὺν ἔχων, καὶ διὰ τοῦ τῆς λήθης ἐνηδόνου γίγαντος, τὰς καυστικὰς τῶν πεπυρωμένων βελῶν δυνάμεις ἀκοντί ζων αὐτοῖς, ὥσπερ θάλασσαν ἄλλην, καὶ ἄβυσσον τὴν ἐπιθυμίαν ἔχων, δύνων, καὶ ἔρπων, καὶ ἐκταράττων αὐτὴν καὶ ἀφρίζων, ἀναζέει αὐτὴν, καὶ πρὸς συνου σιασμοὺς ἐκκαίει, καὶ τοῖς τῶν ἡδονῶν χειμάῤῥοις ἐπικλύζει αὐτὴν, καὶ ὡς ἄπληστον οὐκ ἐμπιπλᾷ. Ο δὲ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τοὺς τὴν πρακτι κὴν ἀρετὴν μετερχομένους ἀνθίσταται, ὡς πρὸς τὸ θυμικὸν τὴν πάλην ἔχων, καὶ διὰ τοῦ τῆς ῥᾳθυμίας γίγαντος, τὰς παντοδαπὰς τῶν παθῶν μαγγανείας ὡς εἰς κόσμον ἄλλον, ἢ θέατρόν τε καὶ στάδιον τὴν πάλην νοερώς ποιῶν, νικῶν, ἢ ἡττώμενος τοὺς ἀεὶ αὐτῷ ἀνδρικῶς προσπαλαίοντας, καὶ στεφάνους, ή αἰσχύνην ἐνώπιον ἀγγέλων αὐτοῖς προξενῶν, τὰς παρατάξεις αὐτοῦ καθ' ἡμῶν διηνεκώς καθοπλίζει, ἡμῖν μαχόμενος. 'Ο δὲ ἄρχων τοῦ ἀέρος τοὺς τῇ διανοίᾳ πρὸς θεωρίαν σχολάζοντας ἐπέρχεται, φαν τασιοσκοπῶν, ὡς πρὸς τὸ λογικόν τε καὶ νοερὸν ἐγγί ζων, μετὰ τῶν τῆς πονηρίας τοῦ ἀέρος πνευμάτων. καὶ διὰ τοῦ τῆς ἁγνοίας γίγαντος τὴν ἀνατατικὴν filios servorum suorum, eosque Tartareo reservat draconi. Inobedientia est inferni os; contradictio, ejus lingua ut gladius mucronata; complacentia, dentes ejus acuti; proprium judicium, ejus pectus; et spiramen ventris ejus, trabens ad infernum su perbia. Quisquis autem primum illud obedientia ruperat, calera uno concidit ictu, et in coelos per unum gradum illico ascendit, sed mirabile pror sus inenarrabileque et ineffabile est misericordiæ Dei donum, sic per unam virtutem, seu potius per unum mandatuin confestim ad coelos conscendere, ut per solam inobedientiam in infernum delabi mur et decidimas. membra et partes rebellis demonii, qui devorat 122. Tum secundus,-tum novus alter mundus vocatur homo, juxta divum Apostolum dicentem ** ● Si qua in Christo nova creatura. › Namque cœ lum terraque et universus mundus homo est et nominatur, propter quem omne est verbum et omne mysterium, ut ait Theologus. Etenim quo niam non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et polestates, adversus rectores tenebrarum hujus sæcuļi, contra spiritualia nequitiæ in coelestibus primni aeris, o ut ait Apostolus 1, convenienter velut in magnum alterum naturæ mundum in animæ nostræ vires pugnant latentes adversarii nostri. Nam colluctantes nobis tres principes tres impugnant potentias animæ; et ubi profectus est, ubi labor, ibi praelium committunt. Et quidem draco princeps abyssi contra cos qui sunt corde attenti, dimicans insur git, utpote in concupiscentiam lumborum et umbi lici potestatem habens; el per voluptarium obli vionis gigantem flamineos ignitorum telorumi impe tus in illos jaculans, concupiscentiam quasi mare subit, irrepit, perturbat, et spumosam fervidamque facit, et ad copulas carnales succendit, et volupta tumn torrentibus inundat, et tanquam insatiabilem non implet. Princeps autem mundi hujus opera virtutes persequentes aggreditur, quatenus contra partem irascibilem luctans; et per ignaviæ gigan tem omnimoda passionum præstigia in alterius mundi illius theatrum et stadium pugna spirituali jaculans, vel vincit, vel vincitur ab iis qui fortiter usque ipsi resistunt; et coronas aut ignominiam in conspectu angelorum nobis comparans, sua tela semper et arma in nos contorquet. Princeps autem aeris mentali vacantes orationi invadit, imagina tionem impetens intellectumque et rationem ado riens cum malignis spiritibus ætheris; et per gigan tem ignorantiæ superiorem intellectus partem velut alterum spirituale cœlum cœnose turbat, et phan tasticas tenebrosasque spirituum formas ei transmu tationes, quasi fulgura, et tonitrua, procellasque et fragores exhibens, terrorem incutit. Ita singuli 13 | Cor. v. 17. 86 Ephes. vi, 12

διάνοιαν καθάπερ ἄλλον λογικὸν οὐρανὸν ἐκταράττων θολοῖ, τὰς φανταστικὰς καὶ ὁμιχλώδεις τῶν πνευμάτ των μορφώσεις, καὶ τοὺς μετασχηματισμούς ἀπατηλῶ; καθάπερ ἀστραπάς, καὶ βροντάς, καταιγίδας τε καὶ ψόφους φέρων, δειλίαν ἐπάγει. Εκαστος ἑκάστῳ δηλονότι διὰ τῶν τριῶν πρὸς τὸ τριμερὲς τῆς ψυχῆς προσπαλαίων, ἀνθίσταται καὶ πρὸς ὁ τὸν πόλεμον ἔχει, πρὸς αὐτὸ καὶ τὸν ἀγῶνα κέκτηται. ρκγ'. Νόες γὰρ ὄντες ποτὲ καὶ αὐτοὶ, καὶ τῆς ἀῦ. λίας ἐκείνης καὶ λεπτότητος ἐκπεσόντες, υλικήν τινα παχύτητα ἕκαστος κέκτηται· κατὰ τὴν τάξιν, ἢ ενέργειαν σωματούμενος, οὗ ἐνεργῶν πεποίωται. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ αὐτοὶ, κατὰ ἄνθρωπον, τὴν ἀγγε λικὴν ἡδονὴν ἀπολέσαντες, τρυφῆς θείας ὑστερηθέν τες, χοῦν, καθάπερ καὶ ἡμεῖς, καὶ αὐτοὶ τρυφάν πάσχουσιν, ὑλώδεις πως καὶ αὐτοὶ γεγονότες ταῖς τῶν ὑλικῶν παθῶν ἔξεσι· καὶ οὐ δεῖ θαυμάζειν, ὅπουγε καὶ ἡ κατ' εἰκόνα Θεοῦ λογική και νοερά κτισθεῖσα ψυχὴ ἡμῶν, κτηνώδης καὶ ἀναίσθητος, καὶ σχεδὸν ἄνους ταῖς τῶν ὑλικῶν πραγμάτων ἀπολαύ σεσι γέγονε, Θεὸν ἀγνοήσασα. Πέφυκε γὰρ ἡ ἕξις μεταποιεῖν τὴν φύσιν, καὶ ἀλλοιοῦν τὴν ἐνέργειαν πρὸς τὴν προαίρεσιν. Καὶ τὰ [δηλ. πνεύματα) μέν εἰσιν υλώδη, καὶ βαρέα τινὰ καὶ δυσκάθεκτα, θυ μοειδῆ καὶ ἀμυντικά, καὶ ὡς θηρία τινὰ σαρκοφάγα πρὸς τὴν ὑλικὴν ἡδονὴν καὶ τρυφὴν κεχηνότα, δίκην κυνῶν αἱμοβόρων, την σαπρίαν μετὰ τῶν πνευματ τιώντων ἐσθίοντα τὴν φίλην αὐτῶν φαντάζουσι, τὰς παχείας καὶ ὑλώδεις σάρκας, καὶ τρυφὴν καὶ οἰκίαν ἔχοντα. Τὰ δὲ ἀκόλαστά τινα καὶ ὑγρώδη, ὡς εἰς λίμνην βδέλλαι τινὲς τὴν ἐπιθυμίαν, καὶ βάτραχοι, καὶ ὄφεις, ἔστι δ' ὅτε καὶ εἰς ἰχθύας ἀλλοιούμενα, ἕρποντα τὴν ἀλμυρὰν τῆς ἀκολασίας ἡδονὴν, ὡς ἀπό λαυσιν κεκτημένα· νηχόμενα τῷ πελάγει τῆς πολύ ποσίας, λετά τινα όντα, καὶ ἀπαλά πως τὴν φύσιν, τῇ ὑγρότητι τῶν ἀλόγων ἡδονῶν χαίροντα, κύματα λο γισμῶν, καὶ μολυσμῶν, καὶ τρικυμίας, καὶ ζάλας ἀεὶ τῇ ψυχῇ διεγείρουσι· τὰ δὲ κουφά τινα καὶ λε πτά, ὡς ἐναέρια πνεύματα ὄντα, τὸ θεωρητικὸν τῆς ψυχῆς ῥιπίζουσιν, ἀνέμους τινὰς βιαίους καὶ φαντα σίας προτείνοντα, εἰς πετεινὰ, ἔστι δ' ὅτε καὶ εἰς ἀγγέλους μεταμορφούμενα τὴν ψυχὴν ἀπατῶσι· μνή μας εἰδοποιοῦντα γνωστών τινων, μετασχηματίζοντά τε καὶ μετατρέποντα πᾶσαν θεωρίαν πνευματικὴν ἐν τοῖς ἔτι μάλιστα ἀγωνιζομένοις, πρὸ τῆς καθα ρότητος καὶ τῆς πνευματικῆς διακρίσεως. Οὐδὲν γὰρ ἐστι πνευματικόν, ᾧ μὴ ὡς αὐτὸ κατὰ φαντασίαν λεληθότως μετασχηματίζονται· πρὸς γὰρ τὴν κατά στασιν, καὶ τὸ μέτρον τῆς προκοπῆς, καὶ αὐτοὶ καθ οπλίζονται, πλάνην ἀντὶ ἀληθείας, καὶ φαντασίαν ἀντ: θεωρία; ἐπιφέροντες, εἰσοικίζονται. Περὶ γὰρ τούτων ἡ Γραφὴ μαρτυρεῖ λέγουσα, καὶ θηρία του ἀγροῦ, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὰ ἑρπετὰ τῆς γῆς, τὰ πνεύματα τῆς πονηρίας επισημάνασα εδήλωσεν. ραδ'. Η επανάστασις τῶν παθῶν, καὶ ὁ ἐπεγειρό μενος τῆς σαρκὸς πόλεμος κατὰ τῆς ψυχῆς, κατά πέντε τρόπους προσγίνεται ἐν ἡμῖν· ποτὲ μὲν ἡ σαρξ παραχρωμένη τοῖς οὖσι, ποτὲ δὲ τὰ παρὰ φύ τιν, ὡς κατὰ φύσιν ἐπιζητοῦσα ἐνεργεῖν· ποτὲ δὲ καὶ ὑπὸ τῶν δαιμόνων ὁπλιζομένη κατὰ τῆς ψυχῆς, ὡς ἡδέως συμφιλιάζουσα τούτοις. Ἔστι δ' ὅτε καὶ αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν ἀτακτεῖ, ὡς πεποιωμένη τοῖς πάθεσι. Γίνεται δὲ καὶ πόλεμο; ἐπ᾿ ἐσχάτων πάντων, ἐκ singulas impugnant tripartitæ anima facultates, et quo bellum ferunt, hic pugnam committunt. 123. At enim, quamvis sint spiritus, quia tamen pristina immaterialitate ac simplicitate exciderunt, materialem quandam habet unusquisque composi tionem, ordini aut operationi assimilatus corporis, ad quod movendum factus est. Quia enim et ipsi, hominis instar, angelicis spoliati divitiis divinaque privati voluptate, terrenam sicut et nos patiuntur voluptatem, materiales etiam quodammodo facti sunt materialium passionum habitibus; neque mi rum est, quum et anima nostra ad Dei imaginem rationalis intellectualisque creata, bestialis et fere omnis sensus et intelligentiæ exspers facta sit ma terialis voluptatis operibus ac Dei oblivione. Solet enim habitus mutare naturam, et operationem in voluntatem convertere. Et spiritus quidem alii sunt materiales, graves et molesti, iracundi et vin dices, ferarum instar carnivori, et ad libidinem voluptatemque hiantes, velut canes ad sanguinem, corruptionem cum spiritualibus comedendo suum hujus amorem ostendunt, materiales et crassas habentes carnem, delectationem et habitationem. Alii vero luxuriosi et lubrici, in concupiscentia velut in palude hirudines ranæque et reptilia, et aliquando velut alii pisces reptant, amaram incon tinentiæ voluptatem quasi degustantes, et natant in ebrietatis mari, leves mollesque natura, et lubri citate brutarum voluptatum gaudentes, fœdarum cogitationum fluctus turbinesque ac tempestates in anima cient. Alii autem leves et tenues, utpote aerii spiritus, vim mentis contemplativam excitan tes, imaginės velut vehementes vento immittunt, et aliquando in volucres et in angelos transformati animam decipiunt, imaginationi se ut gnosticos representantes, et convertentes immutantesque omnem spiritus contemplationem in his qui adhuc multum pugnant ante purificationem spiritualem que perfectionem. Nam spirituale nihil est, cujus effigiem imaginarie haud simulent, seipsos enim in statum atque modum mystici progressus subornant, ut veritati sufficiant errorem, et illusionem substi Luaut contemplationi. De istis loquitur Scriptura, per bestias agri volucresque cœli et reptilia terræ spiritus nequitiæ significans et indicans. 121. Carnis et passionum adversus animam in surrectio quinque modis fit in nobis. Nunc enim rebus abutitur caro; nunc contraria naturæ ut na tura conformia vult operari: modo in seipsam a dæmonibus armata, cum his lætissima jungit ami citiam; modo in seipsa in rebellatur, ut vitiis man cipetur; postremo bellum movetur a dæmouibus nos per abusum humilitatis impugnantibus, cum omnibus præfatis modis nihil profecerunt.

φθόνου δαιμόνων κατὰ παραχώρησιν ἀνθισταμένων ἡμῖν διὰ ταπείνωσιν, ὁπόταν ἐκ πάντων τῶν προειρη μένων ἀστοχήσωσιν. ρκε'. Αιτίαι δὲ κυρίως τοῦ πολέμου τρεῖς εἰσιν, ἐκ πάντων καὶ διὰ πάντων ἡμῖν προσγινόμεναι· ἡ ἕξις, ἡ παράχρησις τῶν ὄντων, καὶ ὁ κατὰ παραχώρησιν τῶν δαιμόνων φθόνος, καὶ πόλεμος. Τὸ δὲ ἐπανίστα σθαι, ἢ ἐπιθυμεῖν τὴν σάρκα κατὰ τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχὴν κατὰ τῆς σαρκὸς, τὸν αὐτὸν τρόπον κατά τὴν ἕξιν καὶ τὴν ἐνέργειαν ἔχουσι τὰ τῆς σαρκὸς κατά τῆς ψυχῆς πάθη, καὶ τὰ τῆς ψυχῆς κατὰ τῆς σαρκὸς ἀριστεύματα. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ πολέμιος ἔστι δ' ὅτε ἀπερισκέπτως καὶ ἀναιτίως, ὡς ἀναιδής, καθ᾿ ἡμῶν θρασυνόμενος μάχεται. Μὴ δὸς οὖν, ὦ φίλος, τῇ βδέλλῃ ὡς αἱμοχαρεῖ, ἀναι μάττειν τὰς ἀρτηρίας, καὶ οὐδ᾽ ἐμεῖν αἷμα δυνηθείη ποτέ. Μήτε χοῦν εἰς κόρον τῷ ὄρει καὶ δράκοντι παραχώρει, καὶ καταπατή- 5 σεις εὐχερῶς λέοντος καὶ δράκοντος φρύαγμα. Στέ ναξον ἄχρις ἂν ἐκδυθεὶς, ἐπενδύσῃ τὸ ἄνωθεν οίκη τήριον, καὶ τὴν μόρφωσιν τοῦ κατ' εἰκόνα σε πλά σαντος Ἰησοῦ Χριστοῦ. ρκς'. Κυρίως οι αυτόχρημα σάρκες ὄντες, καὶ τὴν φιλαυτίαν ἀσπαζόμενοι, ἡδονῇ καὶ κενοδοξίᾳ ἀεὶ δου λεύουσιν· οἷς ὁ φθόνος ἐῤῥίζωται. Τῇ βασκανία γὰρ τηκόμενοι, καὶ τὴν τοῦ πλησίον εὐπραγίαν πικρίαν ἡγούμενοι, διαβάλλουσι τὰ καλὰ ὡς κακὰ, καὶ τῆς πλάνης ὄντα γεννήματα, καὶ οὐδὲ τὰ τοῦ Πνεύματος δέχονται, ἢ πιστεύουσι, μήτε Θεὸν ἰδεῖν ἢ ἐπιγνῶναι τῇ ὀλιγοπιστία δύνανται. Οἱ τοιοῦτοι, κατὰ τὴν τύ φλωσιν αὐτῶν καὶ ὀλιγοπιστίαν, εἰκότως ἐκεῖθεν ἀκούσουσι τὸ, ο Οὐκ οἶδα ὑμᾶς.» Χρὴ γὰρ τὸν ἔρω; τῶντα πιστὸν, ἢ πιστεύειν ἃ οὐκ οιδεν ἀκούων, ἢ μανθάνειν ἃ πιστεύει, ἢ διδάσκειν ἅπερ ἔγνω, καὶ πολυπλασιάζειν ἀφθόνως ἐν τοῖς δεχομένοις πιστως τὸ τάλαντον. Εἰ δ᾽ ἀπιστεῖ ἃ οὐκ οἶδε, καὶ ἐξουθενεῖ ἃ οὐκ ἔγνω, καὶ διδάσκει ἃ οὐκ ἔμαθε, βασκαίνων τοῖς διδάσκουσι πρακτικῶς ταῦτα, ἔσται ἡ μερὶς αὐ τοῦ πάντως, μετὰ τῶν ἐχόντων χολὴν πικρίας ἐπιτι μώμενος. ρκζ'. Ρήτωρ ἐστί, κατὰ τοὺς ὄντως ἐν λόγῳ σου φούς, ὁ ἐν συντομία διὰ τῆς γενικῆς ἐπιστήμης τὰ ὄντα περιλαμβάνων, καὶ ὡς ἂν σῶμα καὶ διαιρῶν καὶ συνάπτων αὐτὰ, δεικνύων ταῦτα ὡς ὁμοδύναμα κατά τε τὴν ἑτερότητα, καὶ ταυτότητα· ἢ καὶ ὁ κατ' ἀλήθειαν ἀποδεικτικός λεγόμενος. "Η πάλιν ῥήτωρ ἐστὶ κυρίως πνευματικὸς, ὁ τὰς διῃρημένας καθολι- 1 κὰς τῶν ὄντων πέντε γενικὰς ἰδιότητας, ἃς ὁ έναν θρωπήσας Λόγος συνήψε, διαιρῶν καὶ συνάπτων περιληπτικῷ λόγῳ φωνῆς ποιᾶς, ὡς μήτωρ περι λαμβάνων τὸ πᾶν· οὐ λόγῳ ψιλῷ μόνον ἀποδεικτικῷ κατὰ τοὺς ἔξω δεικνύων ἄλλοις αὐτὰ, ἀλλ' ἐκ τῶν ἐμφαινομένων αὐτῷ ἐν πνεύματι τοῖς οὔσι θεωρημέ των, καὶ ἑτέρους φωτίζειν δυνάμενος. Φιλόσοφος δέ ἐστιν ἀληθινὸς, ὁ ἐκ τῶν ὄντων τὴν αἰτίαν τῶν ὄντων εἰδὼς, ἢ ἐκ τῆς αἰτίας τὰ ὄντα γινώσκων, κατὰ τὴν ὑπὲρ νοῦν ἔνωσιν καὶ τὴν ἄμεσον πίστιν γενόμενος, οὐ μόνον μαθών, ἀλλὰ καὶ παθὼν τὰ θεῖα. Η πάλιν φιλόσοφός ἐστι κυρίως, ὁ πρακτικός τε καὶ θεωρητι ο 1* Luc. xii, 25. 125. Revera illius belli tres suut causa, ex o nibus et per omnia nobis provenientes: habitus, abusus rerum, et propter hunc abusum dæmonum invidia et pugna. Porro in rebellione et concupi scentia carnis adversus animam, et animæ adver sus carnem, codem modo se habent et operantur carnis contra animam cupiditates, atque anima contra carnem bona opera. Ipse autem inimicus aliquando temere et sine causa, utpote impudens. contra nos cum fiducia pugnat. Ne credas igitur, o au ire, arterias birudini sugendas, quippe quæ san guinem amet, nec unquam possit sanguinem vo mere. Neque des terrain in cibum serpenti et draconi, et facile conculcabis tumorem leonis et draronis, donec gemitum exuius, induus super..... habitationem et formam ejus qui te ad imaginem suam creavit, Jesu Christi. 126. Omnes vere ac proprie carnalis et sui amore capti, voluptati et vanae gloriae semper inserviunt, et in eis invidia radicem habet. Invidia enim tabe scentes et proximi felicitatem ægre ferentes, calam miantur bona tanquam mala, et, filii erroris, ca quæ sunt Spiritus non amplectuntur nec credunt, et Deum videre aut cognoscere, cum sint modica fdei, non possunt. Isti, ob suam cxcitatem et uu dicam lidem, merito in die judicii hoc audient Nescio vos 16 Debet enim interrogans fidelis, vel credere aulieus quæ nescit, vel discere que credit, vel docere quæ cognoscit, et sine iusi... multiplicare talentum in iis qui Adeliter accipiun…. Si vero credere abnuat quæ nescit, et rejiciat quæ non intelligi, et doceat quae non didicit, invideus is qui hæc practice docent, profecto cum amans felle consortium parae habebit. 127. Secundum eos qui sermone sunt vere sa pientes, orator est qui concise generali scientia tes comprehendit, easque velut unum corpus et dividens et colligens ostendit illas eamdem vim habere secundum differentiam et identitatem; vel est qa veritatem persuasorie dicit. Vel adhuc orator cal verus spiritualis, qui divisus et unitas quinque ge nerales rerum proprietates, quas Verbum 10:10 facium assumpsit, separaus et conjungens unius vocis complexione (nt rhetor verbo universalı utens), non mero tantum sermone demonstrativo, ut qui non sunt myster, illis docet alios, sed etiam ex iis quæ spiritualiter didicit auribus aut oculis, illuminare alios potest. Philosophus autem verus est qui ex rebus rerum causam ediscit, vel ex causa res cognoscit, et qui incomprehensam unio nem immediatamque fidem sortitus est, atque res divinas von solum doctus, sed et passus est. Vel iterum proprie philosophus est animus in practico

τικός γενόμενος καὶ πολιτευόμενος νους· τέλειας δε ἐστι νοῦς φιλόσοφος, ὁ τὴν ἠθικὴν, καὶ φυσικήν, καὶ θεολογικὴν κατορθώσας φιλοσοφίαν, μᾶλλον δὲ φιλοθεῖαν, καὶ τῆς μὲν ἠθικῆς, τὰς πράξεις τῆς δὲ φυσικῆς, τοὺς λόγους· τῆς δὲ θεολογικῆς, τήν θεω ρίαν, καὶ τὴν τῶν δογμάτων ἀκρίβειαν ἐκ Θεοῦ διδα χθείς. Η πάλιν μήτωρ θεῖος ἐν θείοις ἐστὶν, ὁ τὰ κυρίως ὄντα ἐκ τῶν ὄντων, ἢ μὴ ὄντων διαιρῶν, καὶ τοὺς μὲν λόγους ἐκείνων, ἐκ τούτων δεικνύων, καὶ ἐκ τούτων, ἐκείνων τοὺς λόγου, ὁρῶν ἐνθεαστι κώτατα· καὶ τὸν μὲν νοητὸν καὶ ἀόρατον, ἐκ τοῦ αἰσθητοῦ καὶ ὁρωμένου· τὸν δὲ αἰσθητὸν καὶ δρώμε νον κόσμον, ἐκ τοῦ ἀοράτου καὶ ἀναισθήτου συγκρί νων, ὡς τὸν μὲν ὁρατὴν, εἰκόνα τοῦ ἀοράτου, τὸν δὲ ἀόρατον τοῦ ὁρωμένου ἀρχέτυπον. Προβέβληνται, φησί, τῶν ἀτυπώτων οἱ τύπω, καὶ τὰ σχήματα τῶν ἀσχηματίστων· ὡς δι' ἐκείνου, τοῦτον, καὶ διὰ τούτου ἐκεῖνον ἐμφαίνεσθαι πνευματικῶς, καὶ τρα νῶς ἐν ἀλλήλοις θάτερον ἐν θατέρῳ ὁρᾷν, καὶ ἐμφανή ποιεῖν τῷ τῆς ἀληθείας λόγῳ· οὐκ ἀναγωγικοῖς, ἢ άλληγορικοῖς λόγοις πλάττειν τὴν δίκην ἡλίου τῆς ἀληθείας ἐλλάμπουσαν γνῶσιν, ἀλλ' ἐπιστήμῃ καὶ δυνάμει πνευματικῇ τοὺς τῆς ἀληθείας ἀμφοτέρων λόγους, διατρανοῦντα τὰ ἀποδεικνύοντα τούτους έμ φαντικώτατα· ὡς τὸν μὲν παιδαγωγὸν ἡμῶν εἶναι, τὸν δὲ, οἶκον αἰώνιον θεῖον, δι' ἡμᾶς γενόμενον ἀρι δήλως. Φιλόσοφος δέ ἐστι θεῖος, ὁ διὰ πράξεως καὶ θεωρίας ἀμέσως ἑνωθεὶς τῷ Θεῷ, καὶ φίλος αὐτῷ γενόμενος, καὶ λεγόμενος, ὡς τὴν πρώτην, καὶ ποιη τικὴν, καὶ ἀληθινὴν σοφίαν καὶ φιλήσα;, καὶ ἀγαπή σας ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην φιλίαν, καὶ σοφίαν καὶ γνῶ σιν. Φιλολόγος δέ ἐστι, καὶ ὁ κυρίως φιλόσοφος (καν ἡ δόξα τὸ τῆς φιλοσοφίες ὄνομα σφετερισαμένη, ὡς φησιν ὁ μέγας Γρηγόριος, λέληθεν), ὁ τὴν σοφίαν τήνδε τῆς δημιουργίας, φιλῶν καὶ ἐρευνῶν, τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ ἔσχατον ἀπήχημα, ἀλλὰ μὴ δι᾽ ἔπαινον καὶ δόξαν ἀνθρωπίνην τὴν φιλοσοφίαν ταύτην ἀσκῶν ἐπι δεικτικῶς, ἵνα μὴ φιλοῦλος εἴη, καὶ οὐ φιλόσοφος τῆς φυσιολογικῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας. Γραμματεὺς δὲ ἐστιν, ὁ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ μαθητευθείς, πᾶς ὁ διὰ πράξεως εἰς τὴν περὶ Θεοῦ θεωρίαν σχο λάζων καὶ τῇ ἡσυχία προσκαρτερῶν· ὃς ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ τῆς καρδίας, καινὰ καὶ παλαιά τουτέστιν εὐαγγελικὰ καὶ προφητικά· ἢ ἐκ τῆς Νέας καὶ Παλαιᾶς Διαθήκης· ἡ διδασκαλικὰ καὶ πρα κτικά· ἢ νομικὰ καὶ ἀποστολικά. Ταῦτα γὰρ τὰ καινὰ καὶ παλαιὰ μυστήρια, ἅπερ ὁ πρακτικός γραμ ματεὺς ἐκβάλλει, μαθητευθεὶς εἰς τὴν θεάρεστον πολιτείαν. Γραμματεὺς δὲ ἐστι, πᾶς πρακτικὸς, ὁ δέ σωματικῶς ἔτι πρὸς τὰς πράξεις ενασχολούμενο;. τοὺς λόγους τῶν ὄντων μέσος ἑστὼς, καὶ ἀποδεικτι δυνάμει. Φιλόσοφος δὲ ἀληθής, ὁ τὴν ὑπερφυά του Ρήτωρ δὲ θεῖος, ὁ φυσικῶς, ὁ προς τας γνώσεις καὶ κὸς τῶν ὅλων ἐν πνεύματι τῇ διαιρετικῇ τοῦ λόγου Θεοῦ ἕνωσιν γνωστῶς καὶ ἀμέσως ἔχων ἐν ἑαυτῷ. ρκη. Οι χωρὶς Πνεύματος γράφοντές τε καὶ λέ γοντες, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν οἰκοδομεῖν βουλόμενα:, ψυχικοί εἰσιν, ὥς πού φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, Πνεῦμα μὴ ἔχοντες. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι ὑπόδικοί επι τῇ ἀρὰ τῇ λεγούσῃ· «Οὐαὶ οἱ συνετοὶ ἐν ἑαυτοῖς καὶ ἐνώπιον αὐτῶν ἐπιστήμονες· ἀφ' ἑαυτῶν γὰρ λα contemplativo statu slabilitus; perfectus auren philosophus est intellectus ethica physicaque et theologica instructus philosophia, vel potius philo theia, et ex ethica quidem actiones, a physica vero sermones, o theologia denum contemplationem irreprehensibilemque fidem a Deo edoctus. Vel rur sus sagax rerum divinarum rhetor est qui ea quæ proprie sunt, ab his demonstrat, ex illisque ratio nes harum clarissime perspicit; qui intelligibilem invisibilemque a sensibili et visibili, et sensibilem visibilemque ab invisibili et insensibili mundum disceruit, quia visibilia sunt invisibilium imagines, et invisibilia visibilium archetypi, et objacere dicit figuras iis quæ non habent figuras, et species iis quae non habent speciem, ut hunc munitum per illum, et illum per hunc spiritualiter cognoscat, et mutuo alterum in altero clare perspiciat et osten dat verbo veritatis et non anagogicis aut allegori cis sermonibus scientiam veritatis fulgidam solis instar efficit, sed scientia et virtute spirituali veras utriusque rationes apertissime dilucidat et expli nat, ita ut hunc esse prædagogum nostrum, illum vero æternam Dei donum, manifeste nobis pateat, Divus autem philosophus est qui per activam et contemplativam vitam immediate unitur Deo, el amicus ejus fit et dicitur, quia primam creatricem et veram sapientiam amat et diligit supra omnem aliam amicitiam sapientiamque et scientiam. Philo logus autem et vere philosophus (licet vana gloria philosophin nomen usurpaverit, ut ait magnus Gregorius), ille est qui sapientiam harumce creatu rarum Dei amat et scrutatur, ut novissime dictum est, sed non propter laudem et gloriam humanam hanc philosophiam ostentator exercet, ita ut non mate riæ, sed naturali sapientiæ Dei studeat. Scriba autem doctus in regno cœlorum est quicunque per praxim ad Dei contemplationem ascendit et in quie Ludine perseveral; qui profert de thesauro cordlis sui nova et vetera, id est, evangelica et prophetica, seu Novi et Veteris Testamenti eloquia, seu doctri malia et practica, seu legalia et apostolica. Hæc cnim sunt nova et antiqua mysteria, quæ practicus scriba profert, doctus in statu divinæ pietatis. Scriba item est omnis practicus qui corporaliter adhuc bonis operibus vacat. Praeterea orator divinus est, qui circa naturam scientiamque et rationes rerum versatus, omnia spiritualiter demonstrat et sermonis virtute dirimit. Philosophus denique ve rus est, qui supernaturalem Dei unionem guustice et immediate habet in seipso. 123. Tentantes sine spiritu scribere, et loqui, et Ecclesiam ædificare, sunt animales, ut ait divus Apostolus, spiritum non habentes. Isti enim sub jecti sunt maledictioni ejus qui dicit: «Væ qui sapientes sunt in oculis suis, el coram seipsis pru dentes. Nam a seipsis loquuntur, nec Spiritus 16 Isa. v, 21.

λοῦσι, καὶ οὐ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἐστι τὸ λαλοῦν ἐν αὐτοῖς ".» κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον. Ἔχ γὰρ τῶν οἰκείων λογισμῶν πρὸ καθαρήτητος οἱ λέγοντες ; πνεύματι οἰήσεως ἐπλανήθησαν. Περὶ τούτου γόῤ φησιν ἡ Παροιμία- « Εἶδον ἄνδρα δόξαντα παρ' ἑαυτῷ σοφὸν εἶναι“ ἐλπίδα μᾶλλον ἔχει ὁ ἄφρων αὐτοῦ. ν Καὶ τό- ε' Μὴ γίνεσθε φρόνιμοι παρ᾽ ἑαυτοῖς, » ἡ Σοφία παραγγέλλει ἡμῖν. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ πλήρη; Πνεύματος θεῖος ᾿Απόστολος, διομολογεῖ λέγων" « Οὐ γὰρ ἰχανοΐ ἐσμεν παρ᾽ ἑαυτῶν, ἀλλ᾽ ἱκανότης ἡμῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ. » Καὶ τὸ, « ᾿Αλλ᾽ ὡς ἐκ Θεοῦ χατ᾽ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ λαλοῦμεν ἐν Χριστῷ, ν Τῶν γὰρ τοιούτων οἱ λόγοι ἀηδεῖς καὶ ἀφώτιστοι ' οὐκ ἐχ τῆς ζώσης γὰρ πηγῆς τοῦ Πνεύματος μεταλαμβάνοντες λέγουσιν, ἀλλ᾽ ἔχ λίμνης οἷά τινος βορδορώδους καρ- δίας, βδέλλας, καὶ ὄφεις χαὶ βατράχους ἐπιθυμιῶν χαὶ τύφου, καὶ ἀχρασίας ἐχούσης τρέφονται, καὶ τὸ ὕδωρ τῆς γνώπειος αὐτῶν ὄξον θολερόν τε χαὶ γλια- 061: οὗ οἱ πίνοντες, εἰς καχεξίαν καὶ ἀηδίαν καὶ ἔμε- τοῦ ἀλλοιγύμενοι, μετατρέπονται, ονϑ'. ε Σῶμα Χριστοῦ ἡμεῖς ἐσμεν, φησὶν ὁ θεῖος ᾿λπόστολος, καὶ μέλη ἐκ μέρους. ν Καὶ πάλιν" « Ἔν σῶμα, καὶ ἐν πνεῦμά ἔστε, χαὐὼς καὶ ἐκλή- θητε. » Ὥσπερ γὰρ τὰ σῶμα νεχρὲν καὶ ἀνᾳίσθητόν ἔστι χωρὶς πνεύματος, οὕτως ὁ νεχρωθεὶς τοῖς πά- θεσι διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν ἀμελείας μετὰ τὸ βάπτι- σμα, ἀνενέργητος γίνεται, χαὶ ἀφώτιστος τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι, ἔχων μὲν τὰ. πνεῦμα διὰ τῆς πίστεως καὶ τῆς ἀναγεννήστιος, ἀνενέργητον δὲ καὶ ἀκίνητον διὰ τὴν ψυχικὴν νεκρόν! τῆτα, Καὶ γὰρ ἡ ψυχὴ μία μὲν οὖσα, τὰ δὲ μέλη τοῦ σώματος πολλὰ, πάντα αὐτὴ κρατεῖ, χαὶ ζωο- ποιεῖ, καὶ χινεῖ τὰ ζωῆς δεχτιχὰ, τὰ δὲ χατά τινα ϑυμθατικὴν ἀσθένειαν χαταψυγέντα μέλη, ὡς νεχρὰ καὶ ἀχίνητα, φέρει μὲν ἐν ἑαυτῇ, πλὴν ἄζωα, χαὶ ἀναίσϑητα - οὕτως ὅλον ἐν ὅλοις ἀμιγῶς τοῖς Χρι-τοῦ Μέλεσίν ἐστι τὸ Χριστοῦ πνεῦμα ἐνεργοῦν, καὶ ζω»- ποιοῦν τὰ μετέχειν ζωῆς δυνάμενα, ἀλλὰ χαὶ τὰ μὴ μετέχειν ἀσθενῆ φιλανθρώπως ὡς οἰκεῖα περι- κρατεῖ, Διὸ καὶ πᾶς πιστὸς μετέχει μὲν διὰ τῆς πί- στεως τῆς υἱοθεγίας τοῦ πνεύματος, ἀνενέργητος δὲ γίναται καὶ ἀφώτιστος διὰ τῆς ἀμελείας χαὶ ἀπι- στίας, τοῦ φωτὸς καὶ τῆς ζωῆς τοῦ Ἰησοῦ ὑστεροῦ. μενος" ὡς ἔστι μὲν πιστὸς ἅπας, μέλος Χριστοῦ, καὶ πνεῦμα Χριστοῦ ἔχιν " ἀγενέργητος δὲ, καὶ ἀκ νητος, καὶ πρὸς μετουσίαν τῆς χάριτος ἀνεπίδεχτος, βλ'. Ἰὰς ὀχτὼ γεγικὰς θεωρίας φαμὲν εἶναι: πρώ- τὴν, τὴν περὶ Θεοῦ τοῦ ἀνειδέρυ, καὶ ἀνάρχου, ναὶ ἀκτίστον, καὶ τῶν ἤλων αἰτίου, τῆς τριαδιχῆς μιᾶς καὶ ὑπερουσίου Θεότητοτ' δευτέραν, τῆς τῶν νοτρῶν δυνάμτων τάξεώς τε καὶ στάπεως " τρίτην, τῆς τῶν ὄντων συστάσεως" τετάρτην, τῆς οἰκονομικῆς τοῦ Λόγου συγκαταθάσεως " πέμπτην, τῆς καθολινῆς ἀναστάστως ἔχτην, τῆς φοξερᾶ, καὶ δευτέρας τοῦ Χριστοῦ ἐλεύστως " ἐθδύμην, τῆς αἰωνίου κολάσεως" ὀγδόην, τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Καὶ αἱ μὲν τέσ- σαρὲς, τῶν παρῳχηκότων καὶ γεγενημένων εἰσίν " αἱ

πὐλλῥαωΤι ἐἐὁ ρηωἐὁθνα οὐδε 5:5 4:8. ᾿φυσταθθσην ΠῚ οδὲ {το θξ56 ψευογα!οθ ὑλυρὰϑ ΟὉ ἀΌᾺΝ ΟΥΤΟΥ ᾿νθπνίμος, βαθίας ἤδηνρθο δυρὺγπ γύαενς ν᾽ δῖαν ἀπειροβον ΕἹ γερπλϊθυν ἀςγομοιομθην. παεααι βαΐθαν ται αὶ τ Εὐρογΐαν, Ἰονλίϑθν τηνὶ- μον όλι. ον ἐὺ ρο εα εδο δδοὸ τἜστε δ' ὅτε. καὶ αὐτοὶ ἐκεῖνοι οἱ δαίμονες παραφαίνονται πρὸς δειλίαν ταράξαι τούτους ' τῷ γὰρ ζυγῷ τοῦ πελίαρ συνδέσας αὐτοὺς, πρὸς τὴν κατ' ἐνέρνειαν κατεπείγων αὐτοὺς ὠθεῖ, ἵνα ἐκδότους ἔχῃ καὶ δούλους τ ἢ πηονιζοεν, ἱαᾷ χμηλαεν παραεεμψ ὁ κενοξ. δὲ τέσσαρες, τῶν μελλόντων χαὶ οὔπω φανερουμένων, Θεονροῦνται αὗται τηλαυγῶς, καὶ εὑρίσκονται παρὰ τῶν χτησαμένων διὰ τῆς χάριτος πολλὴν νοὺς καθα- ρότητα. Ὃ δὲ χωρὶς φωτὸς προσβάλλων αὑταῖς, ἴστω φαντασίας ἀνατυπῶν, καὶ οὐ θεωρίας, διὰ τοῦ φανταστικοῦ πνεύματος φανταζόμενος καὶ φαντά- ζων. ρλαν, Ἴδυὺ καὶ περὶ πλάνης ἀναγκαῖον κατὰ δύνα- μὲν εἰπεῖν, ὡς οὖσαν τοῖς πολλοῖς, κατὰ τὴν πολ᾽- μῆχανον καὶ πολύτροπον αὐτῆς ἔνεδραν, δυσδιάγνιο. ὅτον, ναὶ σχεδὸν ἀκατάληπτον. Ἢ πλάνη. φηοὶν, ἐν δυυνὶ τρόποις ἐμφαίνεται, ἢ μὅλλον ἐπέρχεται χαὶ προσγίνεται, κατὰ φαντασίαν καὶ ἐνέργειαν, αἂν ἐκ μιᾶς τῆς ὑπερηφανίας τὴν ἀρχὴν ἔχει καὶ τὴν αἰτίαν. Καὶ ἡ μὲν πρώτη «ἀρχὴ τῆς δευτέρας, ἡ δὲ δουτέρτ, ἰ ἀρχὴ τῆς κατ᾽ ἔκστατιν τρίτης πέφυκεν " ἄρχῃ γ}ρ τῆς κατὰ φαντασίαν θεωρίας, ἡ οἴητις, ἢ τὸ Θ. τον ὡς σχῆρά τι ποιοῖ φαντάζεσθαι, ἐξ ἧς ἔπεται ἡ κατὰ φαντασίαν πρὸς ἀπάτην πλάνη, δι᾽ ἧς ἡ βλασφημία γεννᾶται, καὶ μεθ' ὧν ἡ κατὰ φαντασίαν πλάνη τί: πεν τὴν τῶν ἀλλοχότων φασμάτων δειλύαν, ἔγρηγο- ρύτως καὶ κατὰ τοὺς ὕπνους" ὄντινα τρόμον καὶ χλόνον ψυχῆς ὀνομαζόμενον φάσχουσι. Τῇ μὲν γὰρ ὑπερτφανίᾳ ἔπεται ἡ πλάνη " τῇ πλάνῃν ἢ βλασφη- μα" τῇ βλυσφημίᾳ, ἡ δειλία " τῇ δειλίᾳ, ὁ τρόμος" ὁ δὲ τρόμος τῇ ἐκστάσει [1.. τῷ δὲ τρόμῳ ἡ ἔχστα- σι Ἰτῶν χατὰ φύσεν φρενῶν" οὗτος ὁ τῆς κατὰ φαν- τασίαν πλάνης τρόπος πρῶτος. Ὁ δὲ κατ' ἐνέργειαν δεύτερος τρόπος, ἔστιν οὗτος" τὴν γὰρ ἀρχὴν διὰ τῆς ἡδυπαθείας τῆς ἀπὸ τῆς φυσικῆς δῆθεν ἐπιθυμίας Σ τικτομένης ἔχει. Ἐν μὲν γὰρ τῆς ἡδονῆς τίχτεται ἃ ἀκο)σσία τῶν ἀῤῥήτων ἀκαθαρσιῶν " διαθερμαί- γῶσα δὲ αὐτὴ τὴν ὅλην φύσιν, καὶ τὸ ἡγεμηνικὸν θολώσασα τῷ τῶν ἰνδαλμάτων συνουσιασμῷ, εἰς ἔχ- στὰσιν ἅτει τὸν νοῦν, τῇ μέθῃ τῆς χαυστικῆς ἐνερ. σεῖς, φρενήρη αὐτὸν ἀπεργαζομένη, καὶ προλέγειν ποιτί ψευδοπροφητείας, μαντευόμενον ἁγίων τινῶν δῆθεν ὁράπεις, καὶ λόγους ἐκείνων, ὡς δι' αὐτοῦ ἀπο- χαλυπτομένων μεμεθυσμένον τῷ χάρῳ τοῦ πάθους, χαὶ τὸ ἦθος ἐνηλλαγμένον, καὶ δαιμονιώδη " τοὺς τοῖ- οὕτους οἱ κατὰ κόσμον τῇ ἀπάτῃ τῆς πλάνης ἀγόμε- γοι, ψυχάρια ὀνομάζουσι, παραχαθεζόμενα καὶ παρα- μένοντα τεμένεσιν ἁγίων τινῶν, καὶ ὡς δῆθεν πνευ- ματιῶντας, καὶ ὑπ' αὐτῶν ἔχεινων δῆθεν ἐνεργουμέ- γους, καὶ βασανιζομένους, χαὶ τὰ δι᾽ αὐτῶν τοῖς Ὁ. ενθρώποις ἀναγγέλλοντας, οὖς δαιμονιζοιένους κυ- ρίως, καὶ πατημένους, καὶ τῇ πλάνῃ δεδουλωμένους, δέον ἀποχαλεῖν, καὶ οὐ προφῆτας, χαὶ προλέγοντας τὰ ἐνεστῶτα καὶ τὰ μέλλοντα, Αὐτὸς γὰρ ὁ τῆς ἀχολασίατ δαίμων σχοτώσας διὰ τῆς ἐνηδόνου πυρᾶς τὸν νοῦν αὐτῶν, εἰς ἔκστασιν ἄγει φρενῶν, φαντάζων ἁγίους τινὰς αὐτεῖς, χαὶ ὁμιλίας καὶ θέας δεικνύων" ρλϑ, Χρὴ εἰδέναι, ὅτι τρεῖς χαθολικὰς ἡ τλϑυη οἰτίας Ἐχεὶ δύ᾽ ὧν ἐπέρχεται τοῖς ἀνθρώπαιτ" ἐξ ὑπτος ρανίας, ἂν φθύνον δαιμήνων, καὶ ἐκ παιδευτιχῆς παραχιορήστως. Αἰτίαι δὲ τούτων' τῆς μὲν ὑπερηφαν

νιας, ἡ κουφότης τῆς δὲ προκοπῆς, ὁ φθόνος· τῆς δε πα νευτικῆς παραχωρήσεως, ἡ ἐφάμαρτος βιοτή. Καὶ ἡ μὲν ἐκ φθόνου, καὶ οιήσεως μόνης, ταχεῖαν ἔχει τὴν ἴασιν, ὅταν μάλιστα καὶ ταπεινωθῇ· ἡ δὲ ἐκ παιδεία; δι' ἁμαρτίαν τῷ Σατανά ἔκδοσις, πολλάκις μέχρι θανάτου πρὸς ἄφεσιν ὁ Θεὸς παραχωρεί ταύ την. Ἔστι δ' ὅτε καὶ ἀνευθύνους κολάζεσθαι, προς σωτηρίαν ἐκδίδωσι. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ τῆς οἰήσεως δαίμων προλέγει ἐν τοῖς μὴ ἀκριβῶς τῇ καρδία προσέχουσιν. αλγ'. Ἱερεῖς καὶ βασιλεῖς τῇ ἀληθείᾳ χρίονται ἐν τῇ ἀνακαινίσει πάντες οἱ εὐσεβεῖς, ὥσπερ κατὰ τὸν τύπον τότε καὶ οἱ παλαιοί. Τύποι γὰρ ἦσαν ἐκεῖνοι τῇ ἡμετέρᾳ ἀληθείᾳ· οὐκ ἐκ μέρους, ἀλλ' ὅλοι ὅλους ἡμᾶς ἐτεκμαίροντο. Οὔτε γὰρ κατ' ἐκείνους ὁμοιό τροπος καὶ ὁμοειδὴς ἡ ἡμετέρα βασιλεία, καὶ ἱερα τεία, κἂν σύμβολα τὰ αὐτά· οὔτε καθ' ἡμᾶς διορι σμὸν ἔχει ἡ φύσις, ἢ ἡ χάρις, καὶ ἡ κλῆσις πρὸς τὴν χρίσιν, τοῦ εἶναι τὰ χρισθέντα διάφορα· ἀλλὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν κλῆσιν, καὶ πίστιν, καὶ μόρφωσιν ἔχου μεν. Δηλοῖ δὲ καὶ ἐμφαίνει, κατὰ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον, τὸ καθαρὸν καὶ ἀπαθὲς, καὶ ὅλον ἀφιερωμέ νον, Θεῷ γενέσθαι νῦν τε καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. ρλδ'. Σοφίαν τηνικαῦτα ἐκεῖνος τῷ στόματι λαλεί, καὶ τῇ τῆς καρδίας μελέτη σύνεσιν, ὁ Θεὸν Λόγον, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐνυπόστατον σοφίαν, τρα νῶς ἐκ τῶν ὄντων ἐμφαίνων, ὡς τοὺς λόγους τῶν ἀρχετύπων ἐν τοῖς οὖσιν ἔχων χαρακτηρίζοντας, καὶ διὰ τοῦ κατ' ἐνέργειαν ζῶντος λόγου, τῷ στόματι λαλεῖ σοφίαν ἐκ σοφίας· τῇ δὲ καρδίᾳ ἐλλαμπόμενος τῇ δυνάμει τῆς μεταποιητικῆς συνέσεως μελετωμέ- " νης τῷ πνεύματι, ποιεῖν καὶ φωτίζειν δύναται διὰ τῆς συνέσεως, τους πιστῶς ἀκούοντας. ρλε'. Η μεγάλη τῆς ἀληθείας ἀντίπαλος, καὶ πρὸς ἀπώλειαν τοὺς ἀνθρώπους ἕλκουσα πλάνη σήμερον (δι' ἧς ἡ ἄγνοια τοῦ σκότους ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν βαθύμων ἐβασίλευσεν, ἐκ Θεοῦ ἀλλοτριώσασα αὐτούς οἱ καὶ ὡς μὴ εἶναι Θεὸν γινώσκοντες, τὸν ἡμᾶς ἀνα γεννήσαντα καὶ φωτίσαντα, ἢ λόγῳ μόνῳ ψιλῷ πιο στευόμενον καὶ γινωσκόμενον, καὶ οὐκ ἔργῳ, ἢ τοῖς ἀρχαίοις μόνοις ἐπιφαινόμενον, καὶ οὐχὶ καὶ ἡμῖν, τὰς Γραφικὰς περὶ Θεοῦ μαρτυρίας ἄλλοις, ἢ καὶ τοῖς εἰρηκόσι προσάπτουσι, καὶ δόξαν, ὥς φησι περὶ Θεοῦ, βλασφημοῦσι, τὴν δὲ ἐπιγνώσεως ὄντως εὐσέβειαν ἀπαρνούμενοι, καὶ σωματικῶς μόνον, ἵνα μὴ εἴπω Ἰουδαϊκῶς, τὰς Γραφὰς ἀναγινώσκουσι, τὴν διὰ τῆς ἀναστάσεως τῆς ψυχῆς ἐντεῦθεν ἔγερσιν ἀπαρνούμε νοι, καὶ κατοικεῖν ἐν τάφοις ἀγνώστως ἐπιποθοῦσι) τὰ τρία ταῦτα πάθη ὑπάρχουσιν· ἀπιστία, πονηρία, καὶ ῥαθυμία. Αλλήλων δέ εἰσι γεννητικὰ καὶ συν εκτικά· ἀπιστία γὰρ, πονηρίας διδάσκαλος· πονηρία. δὲ, σύντροφος ῥαθυμίας, ἧς ἡ ὀκνηρία σύμβολον ἢ τὸ ἀνάπαλιν, ῥαθυμία, πονηρίας γεννήτρια, ὡς ὁ Κύ ριος έφησεν• • Πονηρὲ δοῦλε καὶ ὀκνηρέ.» Πονηρία δὲ, μήτηρ ἀπιστίας· πᾶς γὰρ πονηρὸς, ἄπιστος, ὁ δὲ μὴ πιστεύων, καὶ ἄφοβος Θεῷ. Ἐξ ἧς ἡ ῥαθυμία γεννᾶται, ἡ μήτηρ τῆς καταφρονήσεως, δι' ἧς πᾶν ἀγαθὸν ἀμελεῖται, καὶ πᾶν κακὸν διαπράττεται. ρλς'. Δήξα περὶ Θεοῦ ἀληθῆς, καὶ γνῶσις τῶν die, denon progressui amulaus: poematis dereli ctionis, vita percaminosa. Qui errat ex invilia et superbia tantum, prompto sanatur remedio, p:x sertim si humilietur; qui vero in pœnam peccati Satanæ traditus est, sæpe illum usque ad mortem deserit Deus ac derelinquit. Aliquando tamen vel justos panw tradit ad salutemy. Sciendum vero est ab ipso superbiæe demonio præoccupari eos qui nou diligenter cordi suo invigilant. 133. Sacerdotes et reges reipsa unguntur in reno vatione omnes pii, sicut olim figurate ungebantur veteres. Ibi enim præfigurabant nostram veritatem, et non ex parte, sed toros toti nos præmonstrabant. Neque enim congruentiam tutum et similitudinem cum eis habent mostrum regnum et sacerdotium, quæ iisdem signis portenduntur; neque diversitatem habent apud nos natura, aut gratia, aut vocatio al unctionem, ut uncta sint discrepantia, sed unam cl eamdem vocationem fidemque ac formam habemus. Ostendit autem ac demonstrat, juxta veritatis ver Dum, puritas impassibilitasque et quavis sanctilas unionem cum Deo præsentem et futuram. 134. llle jam nunc ore loquitur sapientiam et cordis meditatione prudentiam, qui Deum Verbum, substantialem Dei Patris sapientiam, clare ex rebus ostendit; qui ratione archetyporum in rebus vi dens expressas, ex viventis per operationem ra tionis sapientia sapientiam ore loquitur, et corde illuminatus atque transformatus per virtutem pru dentia spiritualia meditantis, facere et illuminare pote: t per hanc prudentiam fideles auditores. 135 Labefactat multum veritatem et homines ad perniciem nunc trahit error, per quem ignorantia caliginosa in animis ignavorum regnat, a Deo eos abalienans: qui quidem, tauquam nescientes exsis tere Deum qui ipsos creavit et illuminavit, aut eum dicentes mera tantum ratione, at non operibus credi atque cognosci, aut veteribus tantum, haud vero nobis manifestatum esse, Scripturæ de Deo testi monia aliis auctoribus attribuunt, ac gloriam Dei, ut ita dicam, blasphemant, alque veram scientiam pietatemque renuentes, corporaliter tantum, ut non dicam julaice, Scripturas legunt, et prasentem re viviscentis animæ negantes resurrectionem, in sc pulcris inglorii babitare cupiunt. Errorem subsc quuntur tria hæc vitia: incredulitas, malitia et ignavia. læc se invicem generant et conservant incredulitas enim est malitiæ magistra; malitia au tem comes ignaviæ, cujus signum est pigritia, aut vice versa ignavia est malitiæ mater, ut Dominus dicit (Matth. xxv, 26), Serve male et piger.» Ma. litia item est incredulitatis parens: omnis emin malus, incredulus est; et qui non credit, Deum nec timet: et ex hac nascitur ignavia mater despectio nis, per quam omne bonum committitur, omne malum omittitur. 136. Laus Dei vera, et scientia rerum certa, per

ὄντων ἀψευδής, τὴν τελείαν τῶν δογμάτων ὀρθοδοξίαν συνίστησι· διὸ καὶ δοξολογεῖν οὕτως ὁ τοιοῦτος ὀφεί λει· Δόξα σοι, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι, ὅτι δι' ἡμᾶς ἐνηνθρώπησας, ὁ Θεὸς Λόγος ὁ ὑπερούσιος. Διὰ τοῦτο μέγα τὸ μυστήριον τῆς οἰκονομίας σου, Σωτὴρ ἡμῶν, δόξα σοι. ρλζ'. Εἰσὶν οὖν τῶν συγγραφομένων λόγων, κατά τὸν μέγαν Μάξιμον, τρόποι διάφοροι τρεῖς, ἀκατά γνωστοί τε καὶ ἀκατάκριτοι· πρῶτος, ὁ δι' ὑπόμνη σιν ἑαυτοῦ, δεύτερος, ὡς πρὸς ὠφέλειαν ἄλλων, τρί τος, ὁ δι' ὑπακοὴν συγγραφόμενος, ἐν ᾧ καὶ τὰ πλεῖστα τῶν Γραφών συνετέθησαν τοῖς ταπεινῶς ἐχε ζητήσασι τὸν λόγον. Ὁ δὲ πρὸς ἀρέσκειαν καὶ δόξαν, καὶ πρὸς τὸ θεαθῆναι, τὰς ἀρετὰς λογογραφῶν, ἀπὸ έχει, φησί, τὸν μισθὸν αὐτοῦ, μηδεμίαν ὠφέλειαν ἔχων ἐνταῦθα, ἢ μισθὸν ἐν τῷ μέλλοντι, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀνθρωπάρεσκος, καὶ δόλιος καπηλεύων τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, κατακριθήσεται. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΤΕΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ CAΡΙΤΑ. α΄. Τὰς μεθηλικιώσεις πάσας τὰς ἐν Χριστῷ φθάσαι πᾶς τις ὀφείλει ὁ βαπτισθεὶς ἐν Χριστῷ προείληφε γὰρ τὴν τούτων δύναμιν, καὶ διὰ τῶν ἐντολῶν ταύτας εὑρεῖν καὶ μαθεῖν δύναται· καὶ ἡ σύλληψίς ἐστιν ὁ ἀῤῥαβὼν τοῦ Πνεύματος, ἡ δὲ γέννησις, ἡ ἐνέργεια τῆς ἀγαλλιάσεως· ἡ δὲ βάπτι σις, ἡ καθαρτικὴ τοῦ πυρὸς τοῦ Πνεύματος δύναμις" ἡ δὲ μεταμόρφωσις, ἡ τοῦ θείου φωτὸς θεωρία· ἡ δὲ σταύρωσις, ἡ ἐκ πάντων νέκρωσις· ἡ δὲ ταφή, ή τοῦ θείου ἔρωτος ἐν καρδίᾳ κατοχή· ἡ δὲ ἀνάστασις, ἡ τῆς ψυχῆς ζωοποιός ἔγερσις· ἡ δὲ ἀνάληψις, ἡ πρὸς Θεὸν ἔκστασις, καὶ ἡ ἁρπαγὴ τοῦ νεός. Ὁ δὲ ταύτας μὴ εὑρὼν, μηδὲ αἰσθανόμενο;, νήπιός ἐστιν ἔτι, καὶ τῷ σώματι, καὶ τῷ πνεύματι, κἂν πολιὸς καὶ πρα κτικές παρὰ πάντων λογίζηται. β'. Τὰ πάθη τοῦ Χριστοῦ ζωοποιὸν ἔχουσι νέκρω σιν, τοῖς διὰ πάντων πεπονθόσιν, είπερ συμπάσχο μεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν, τὰ δὲ πάθη τῶν ἡδο νῶν, νέκρωσιν θανατοποιόν κέκτηνται τοῖς ἐνεργοῦσιν αὐτά· ἔστι γὰρ σταυρώσεως σταύρωσις, καὶ νεκρώ σεως νέκρωσις, ἡ τῶν παθημάτων τοῦ Χριστοῦ ἑκούσιος πάθησις. γ'. Τὸ πάσχειν ὑπὲρ Χριστοῦ ἐστι τὸ ὑπομένειν τὰ συμβησόμενα· φθόνος γὰρ τοῖς ἀνευθύνοις προς ὄφελος, ἔλεγχος δὲ πρὸς ἐπιστροφὴν, ἡ παιδεία Κυτ ρίου ἡμῖν γίνεται, ἀνοίγουσα ἡμῖν τὰ ὦτα τοῖς ὑπο ευθύνοις· διὸ καὶ στέφανον τοῖς ὑπομένουσιν ὁ Κύ ριος ἐπηγγείλατο, εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Δόξα σοι, ὁ Θεὸς ἡμῶν, δίξα σοι, Τριὰς ἁγία, ἕνεκα πάντων, τάξη του. fectam orthodoxi doctrinam constituit: ideo hic talem proferre debet doxologiam: «Gloria tibi, quia pro nobis homo factus es, Verbum Dei super substantiale. Propterea magnum est mysterium providentia tua, Salvator noster, gloria tibi. 137. Ad tres varias species, juxta insignem Maxi mum, reducuntur scripta quæ nec damnari nec re prehendi possunt: primo, quæ ad sui memoriam; secundo, quæ ad aliorum utilitatem; tertio, quæ per obedientiam scripta sunt: in quo genere pleræque scripturæ sunt compositæ pro iis qui verbum humiliter inquirunt. Quod vero ad jucun ditatem et gloriani et ad ostendendas auctorum vir tutes scriptum est, jam recepit, ut dicitur, merce dem suam, nullam habens utilitatem in præsenti, nec mercedem in futuro, imo tanquam hominibus placens et fraude corrumpens verbum Dei conde mnabitur. EJUSDEM ALIA t. Omnes Christi ætates percurrere debet quicun que in Christo baptizatus est. Earum enim virtu tem præsumpsit, et per præcepta cas reperire et discere potest. Conceptio quidem est arrha Spiritus saucti; nativitas, virtus exsultationis; baptismus, vis purgativa ignis Spiritus; transfiguratio, divini contemplatio luminis; crucifixio, mortificatio ab omnibus; sepultura divini amoris in corde custo dia; resurrectio, vivifca animæ expergefactio; ascensio, mentis ad Deum ascensus et rapius. Qui vero illas non invenit nec sentit, adhuc infans est corpore et anima, licet virtute senex ab omnibus babeatur. 2. Passiones Christi vivificam dant mortificatio- ▷ nem his qui omnia patiuntur, siquidem compatimur ut el conglorificemur; passiones autem voluptatum mortificam afferunt mortificationem his qui ipsis inserviunt. Atque est crux crucis et mors mortis, passionum Christi voluntaria passio. 3. Pati pro Christo est sustinere quidquid acci dit. Disciplina enim Domini est insontibus quidem increpatio utilis, sontibus vero nobis objurgatio nos convertens et aures nobis aperiens. Itaque coronam sustinentibus promisit Dominus in secula sæculo rum. Gloria tibi, Deus noster; gloria tibi, saucla Trinitas; propter omnia sit tibi gloria.

Περὶ τῆς ἐμπαθοῦς ἀλλοιώσεως. 3'. 'Η ακηδία δυσκαταγώνιστον οὖσα πάθος, χαυ νοῖ τὸ σῶμα, χαυνουμένου δὲ τοῦ σώματος, συγχαυ τοῦται καὶ ἡ ψυχή, ἀμφοτέρων δὲ ἐκλυθέντων, ἀλ λοιοῦσι τὴν κρᾶσιν τοῦ σώματος διὰ τῆς ἡδυπαθείας ἡ δὲ ἡδυπάθεια κινεῖ τὴν ὄρεξιν, ἡ ὄρεξις τὴν πύ ρωσιν, ἡ πύρωσις τὴν ἐπανάστασιν, ἡ ἐπανάστασις κινεῖ τὴν μνήμην, ἡ μνήμη τὴν φαντασίαν, ἡ φαί τασία τὴν προσβολήν, ἡ προσβολὴ τὸν συνδυασμόν, ὁ συνδυασμὸς τὴν συγκατάθεσιν, ἡ συγκατάθεσις παεῖ τὴν πρᾶξιν, εἴτε τὴν διὰ σώματος, εἴτε την διὰ πολυτρόπων παρατριβῶν, καὶ οὕτως ὁ ἄνθρωπος ἡττηθεὶς πτωματίζεται. Περὶ τῆς ἀγαθῆς ἀλλοιώσεως. Η ὑπομονὴ ἐν παντὶ ἔργῳ τίκτει τὴν ἀνδρείαν, ἡ ἀνδρεία τὴν προθυμίαν, ἡ προθυμία τὴν καρτε ρίαν, ἡ καρτερία τὴν ἐπίτασιν, ἡ τοῦ ἔργου ἐπίτα σις, ήγουν προσθήκη, κατευνάζει τὴν ἀκρασίαν τοῦ σώματος, καὶ τὴν ἡδυπάθειαν ἡμεροῖ τῆς ἐπιθυμίας, ἡ ἐπιθυμία δὲ κινεῖ τὸν πόθον, ὁ πόθος τὴν ἀγάπην, ἡ ἀγάπη τὸν ζῆλον, ὁ ζῆλος τὴν θέρμην, ἡ θέρμη τὴν διέγερσιν, ἡ διέγερσις τήν σπουδήν, ή σπουδή τὴν προσευχήν, ἡ προσευχὴ τὴν ἡσυχίαν, ἡ ἡσυχία τίκτει τὴν θεωρίαν, ἡ θεωρία τὴν γνῶσιν, ἡ γνῶσις τὴν τῶν μυστηρίων κατάληψιν· τέλος δὲ τῶν μυ στηρίων, ή θεολογία, καρπὸς δὲ τῆς θεολογίας ή τελεία ἀγάπη, τῆς ἀγάπης ἡ ταπείνωσις, τῆς τα πεινώσεως ἡ ἀπάθεια, τῆς ἀπαθείας ἡ προόρασις, καὶ προφητεία, καὶ πρόγνωσις· οὐ γὰρ τελείας τις ἀπ' ἐντεῦθεν ἔχει τὰς ἀρετὰς, οὐδὲ ἐκ μιᾶς ἀπομειοῖ & τὰς κακίας, ἀλλὰ μικρὸν αὐξανομένης τῆς ἀρετῆς, κατ' ὀλίγον ἡ κακία εἰς τὸ μὴ ὂν γίνεται. Περὶ τῶν καθ᾽ ὕπνους πειρασμῶν. ς'. Ερώτ. Ποσαχῶς ἡ ρευστικὴ ἁμαρτία γίνεται, ἡ ἐφάμαρτος καὶ ἡ ἀναμάρτητος; ᾿Απόκρ. Τριχῶς μὲν, ἡ ἁμαρτητική, ἐν πορνείᾳ, καὶ μαλακίᾳ, καὶ συγκαταθέσει λογισμῶν, ἑπταχώς δὲ ἡ ἀναμάρτητος, διὰ τῶν οὔρων, ἐν ὑλικοῖς βρώ μασιν, ἐν κινητικοῖς, διὰ ψυχροποσίας, διὰ χαυνό τητος σώματος, ἐν κόπῳ ἀμέτρῳ, καὶ διὰ δαιμονιών δους πολυτρόπως φαντασίας· καὶ τῶν μὲν γεγηρακό των πρακτικών, διὰ τῶν προειρημένων πέντε συμ βαίνει πολλάκις τρόπων· τῶν δὲ ἀπαθῶν, διὰ τῶν οὕρων καὶ μόνων προχωρεῖ ἀναμίξ ἡ τοῦ φλέγματος ὕλη, ὡς οἷα οἱ ἄδηλοι πόροι ἀραιοὶ γεγονότες, ἐκ πολλῶν πόνων καὶ θειοτέρας ενεργείας καθαρχικής τε καὶ ἁγιαστικῆς, τὸ τῆς σωφροσύνης προστεθέν αὐτοῖς χάρισμα· ὁ δὲ ἔσχατος τῆς φανταστικῆς ρεύ σεως τρόπος ἐν ὕπνῳ, τῶν ἐμπαθῶν ἐστὶ καὶ τῶν ἀσθενῶν, ὅμως καὶ αὐτὸ ὡς ἀκούσιον, ἀναμάρτητον, ὤ, φασιν οἱ Πατέρες. Τοῦ μὲν ἀπαθοῦς ἴδιον, ἡ ἐκ διαλειμμάτων κατὰ πρόνοιαν ἀναμάρτητος κίνησις, ὡς ἡ λοιπή ύλη αναλίσκεται θείῳ πυρί, τοῦ δὲ πρακτικού, πολύτρο της ἀνάγκη, καὶ ἄμεμπτος κένωσις, τοῦ δὲ ἐμπα θοῦς, ἡ διττή ἀποῤῥοιά τε καὶ δύσροια, ἡ καθ' ύπνους φανταστική, καὶ ἐγρηγορότως συγκατάθεσις s'. De vitiosa mutatione. 4. Acedia, quæ est passio pugnatu difficilis, ener vat corpus; relaxato autem corpore, emollitur et anima; ambobus autem dissolutis, constitutio cor poris mutatur voluptate; voluptas autem movet concupiscentiam, concupiscentia æstum, æslus commotionem, commotio memoriam, memoria ima ginationem, imaginatio tentationem, tentatio com placentiam, complacentia consensum, consensus actum mentis, deinde actionem corparis, posteaque permulta peccata, et sie homo victus succumbit. De bona mutatione. 5. Perseverantia in omni bono parit fortitudinem, fortitudo ardorem, ardor constantiam, constantia contentionem; contentio autem operi superaddita sedat corporis intemperantiam, et delectationem mitigat appetitus; appetitus vero movet desiderium, desiderium amorem, amor z lum, zelus fervorem, fervor excitationem, excitatio alacritatem, alacritas orationem, oratio recollectionem, recollectio con templationem, contemplatio scientiam, scientia mny steriorum intelligentiam; Ginis autem mysteriorum est theologia, theologiae vero fructus est perfecta charitas; et fructus charitatis, humilitas; et lumi litatis, impassibilitas; et impassibilitatis, pravisio, prophetia et præscientia. Nemo enim repente per. fectas acquirit virtutes, nee illico vitia ad melius vertit, sed crescente seusiu vir.ute, paulatim vitium annihilatur. De tentationibus per somnum. 6. Quæstio. Quotupliciter pollutio contingit, sive cum peccato, sive sine peccato? Responsio. Tripliciter contingit cum peccato, sci licet in fornicatione, in mollitie, et in venereo consensu. Septupliciter autem sine peccato, scilicet per urinas, in materialibus alimentis, in commo tionibus, ob frigidam potionem, ob corporis obesi tatem, in labore nimio, denique propter multimo das imagines a dæmonibus exhibitas. Et iis quidem qui diuturna insenuerunt virtute, septem præfatis sape contingit modis. Ilis vero qui sunt iupassi biles, cum uriais tantum mista profluit flegmatis materia, quia occulti pori rariores facti sunt per multos labores divinæque praxim puritatis et san clitatis, data ipsis continentiae gratia. Ultimus au tem fluxus modus ob imagines in somno, his con tingit qui passionibus aut infirmitate laborant, et est ipse, utpote involuntarius, peccati expers, 'ut aiunt Patres. Impassibilis adhuc per intervalla, providente Deo, inculpabiles experitur motus, cuin reliqua materia igne divino exusta est; practicus autem, multas necessitates involuntariosque egestus; vitio sus demum fluxus emissionem et difficultatem pa titur in somno per imaginationem, et in vigilia per

ὼν ἡ μὲν μία ἄμεμπτος, ἡ δὲ ἄλλη ἐφάμαρτος, καὶ ἐν ἐπιτιμίοις ὁρίζεται. Τῶν μὲν ἀπαθῶν, μία ἐστὶν ἡ κίνησίς τε καὶ κέν νωσις τοῦ σώματος, κατὰ πρόνοιαν διὰ τῶν ούρων τὴν ὕλην, τὴν μὲν προχέεσθαι ὡς περίττωμα, τὴν δὲ ἀναλίσκεσθαι, πυρὶ θείῳ δαπανωμένην, κατὰ τὸν φάσκοντα, τῶν δὲ πρακτικῶν καὶ μέσων, ἓξ εἶναι φασι τοὺς καθολικούς τρόπους τῆς ῥευστικῆς κινή σεως ἀνεγκλήτους, δι' ὧν τὸ σῶμα τῆς φθοροποιοῦ ὕλης, καὶ τῶν φυσικῶν καὶ ἀναγκαίων καθαίρεται καὶ ἐλευθεροῦται, ἐν ὑλικοῖς βρώμασι, καὶ κινητι κοῖς, διὰ ψυχροποσίας, καὶ χαυνότητος φύσεως, καὶ παρέσεως κόπων, καὶ τέλος, ἐν φθόνῳ δαιμόνων ἡ φύσις πάσχει δι᾿ ἑαυτῆς, τῶν δὲ ἀσθενῶν καὶ εἰσε αγωγικῶν, ὁμοίως καὶ αὐτοὺς ἓξ εἶναι τοὺς ἐμπα θεῖς τρόπους· διὰ γαστριμαργίας, καὶ καταλαλιᾶς, καὶ κατακρίσεως, καὶ κενοδοξίας, καὶ τῆς διπλῆς ἐν φαντασία συγκαταθέσεως, καὶ τέλος, ὁ κατ᾽ ἐπίθεσιν τῶν δαιμόνων φθόνος· ὅμως καὶ ταῦτα προνοίας ἐστὶ σκοπὸς, καθαρίζειν τὴν φύσιν ἐκ τῆς φθορᾶς καὶ τῶν παρεισάκτων εἰς αὐτὴν ξένων περιττωμάτ των καὶ ἀλόγων ορέξεων, παιδεύειν δὲ τὸν ἀγωνι στην ταπεινούσθαι τῇ προσοχῇ, καὶ πάντα έγκρα τεύεσθαι καὶ ἐκ πάντων. ζ'. Ο κατά μόνας καθήμενος, καὶ ἐσθίων ἀγάπην, ὀφείλει κατὰ τρόπους ἑπτὰ τὴν ἐλεημοσύνην δέχε σθαι πρῶτον, χρειωδῶς αἰτεῖν, δεύτερον, χρειωδῶς λαμβάνειν, τρίτον, τὸ ὡς ἐκ Θεοῦ τὰ ἐπερχόμενα δέχεσθαι, τέταρτον, τὸ εἰς Θεὸν θαῤῥεῖν, καὶ αὐτὸν εἶναι μισθαποδότην, πέμπτον, τὸ ἐργάτην εἶναι τῶν ἐντολῶν, ἔκτον, τὸ μὴ ποιεῖν ἐκ τούτων παράχοι σιν, ἕβδομον, τὸ μὴ εἶναι φειδωλόν, ἀλλὰ μεταδοτικὸν καὶ οἰκτίρμονα· ὁ γὰρ ἐν τούτοις τοιοῦτος, χαίρει ὡς παρὰ Θεοῦ, καὶ μὴ παρὰ ἀνθρώπων οἰκονομού μενος. ΤΟΥ ΑΥ̓ΤΟΥ ΕΙΔΗΣΙΣ ΑΚΡΙΒΗΣ ΠΕΡΙ ΗΣΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΕΤΙ ΑΕ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ ΤΗΣ ΧΑΡΙΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΛΑΝΗΣ Καὶ τίς ἡ διαφορὰ τῆς θέρμης καὶ τῆς ἐνεργείας, καὶ ὅτι χωρὶς ὁδηγοῦ, εὐχερῶς συνεισέρχεται ἡ πλάνη ΚΕΦΑΛΑΙΑ Ι. α΄. Εδει μὲν ἡμᾶς εἰπεῖν κατὰ τὸν μέγαν διδά σκαλον, μηδὲ δεῖσθαι τῆς ἀπὸ τῶν Γραφών βοηθείας, consensum: quorum quidem prius est inculpabile, posterius vero peccaminosum et vituperatione di Kaum. Impassibiles unum habent motum et egestum corporis, præcaventes ut urinalis materiæ una pars ut superflua elabatur, altera igne divino, ut dictum est, sorbeatur et exuratur. Practici vero el medii tres habere dicuntur generales modos inculpabilis fixus, quibus corpus a corruptrice materia natn ralibus que necessitatibus purgatur et liberatur, nempe cibi graves, laxativa alimenta, frigidus potus, natura remissa, laborum cessatio, denique dæmo num invidia, ob quam natura per seipsam patitur. Infirmi autem et incipientes sex pariter habent vitiosos modos, scilicet ingluviem, vanam glorian, condemnationem, duplicem per imaginationem et consensum emissionem, ac demum, ut supra dictum est, dæmonum invidiam. Hi similiter caote alten dunt ut naturam liberent a corruptione et adven titiis ac superfluis humoribus irrationalibusque appetitibus, atque discant se diligenter exercere ad humilitatem, et semper et in omnibus se absti Πere. 7. Qai in solitudine sedet, ac de charitate vivit, debet septem modis eleemosynan accipere: primo, utiliter rogare; secundo, utiliter prehendere; tertio, que offeruntur tanquam ex Deo acceptare; quarto, in Deum ut remuneratorem confidere; quinto, præcepta observare; non sexto, datis abuti; septimo, non esse avarus, sed liberalis et miseri cars. Nam qui in hujusmodi sic se habet, gaude quod a Deo, non ab homin.bus dirigatur. item de SIGNIS GRATIÆ ET ERRORIS Et que sit differentia fervoris et orationis; et quod sine duce facile superveniat error. 1. Oporteret quidem nos loqui ut magons ma gister, nec opus habere Gcripturarum adjutorio vel

ἢ τῆς ὑφ' ἑτέρων Πατέρων, ὦ σημειοφόρε Λογγίνε ἀλλ' οὕτως εἶναι θεοδιδάκτους. Ἔσονται γάρ, φησί, πάντες διδακτοὶ Θεῷ, ὡς ἐξ αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ για νωσκειν τε καὶ μανθάνειν τὰ συμφέροντα, οὐ μόνον ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ ἅπαντα τὸν τῶν πιστῶν ἕκαστον, ὡς τὸν νόμον τοῦ Πνεύματος ἐν ταῖς πλαξὶ τῶν καρ διῶν ἡμῶν φέρειν ἐγγεγραμμένον, καὶ ἀμέσως, καὶ χερουβικῶς, τὸ ἐξαίσιον, τῷ Ἰησοῦ διὰ καθαρᾶς προσευχῆς προσομιλεῖν ἠξιωμένους. Ἐπειδὴ δὲ νήπιοι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀναπλάσεως ἐσμεν, μήτε τὴν χάριν νοοῦντες, μήτε τὴν καινότητα συνορῶντες, ἀγνοοῦντες δὲ μᾶλλον τὸ ὑπερβάλλον μέγεθος τῆς τιμῆς τε καὶ δόξης ής μετελάβομεν, καὶ ὅτι ὀφείλο μεν διὰ τῶν ἐντολῶν ψυχικῶς καὶ πνευματικῶς αὐτ ξηνθῆναι, καὶ ἰδεῖν νοερῶς, ὅπερ ἐλάβομεν, πίπτομεν διὰ τῆς ἀμελείας καὶ ἐμπαθεστάτης ἕξεως εἰς ἀναι σθησίαν καὶ σκότωσιν οἱ πολλοὶ, καὶ οὐδὲ εἰ ἔστι Θεός γινώσκομεν, οὐδὲ τίνες εσμέν, ἢ ποῖοι γεγό ναμεν, υἱοὶ Θεοῦ, καὶ υἱοὶ φωτὸς, καὶ τέκνα καὶ μέλη Χριστοῦ γεγονότες. Εἰ δὲ καὶ ἄνδρες βαπτιζό μεθα, πλὴν ἀλλ' ἐν ὕδατι μόνον, καὶ οὐ Πνεύματι αι σθανόμεθα· εἰ δὲ καὶ ἐν Πνεύματι καινουργούμεθα, πιστεύομεν διὰ ψιλῆς πίστεως τῆς νεκρᾶς καὶ οὐκ ἐνεργουμένης, καὶ ἐν διψυχίᾳ γίνεσθαι λέγομεν, καὶ οὕτως αυτόχρημα σάρκες ὄντες, σαρκικῶς ζώμεν, καὶ πορευόμεθα· εἰ δὲ καὶ μετανοήσομεν, σωματικῶς μόνον, καὶ οὐ πνευματικῶς τὰς ἐντολὰς ποιοῦμεν καὶ γινώσκομεν· εἰ δὲ καὶ διὰ πολλῶν κόπων ἡ χάρις φιλανθρώπως ενίους ἐμφανείας ἀξιώσει, ὡς ἀπάτην αὐτὴν δεχόμεθα· εἰ δὲ καὶ παρ' ἑτέρων ταύτην ἐν εργοῦσαν ἀκούσωμεν, ὡς πλάνην αὐτὴν διὰ φθόνον λογιζόμεθα, καὶ οὕτω μένομεν νεκροί μέχρι θανάτου, μὴ ἐν Χριστῷ ζῶντες καὶ ἐνεργούμενοι, καὶ ὃ ἔχου μεν, κατὰ τὴν Γραφήν, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐξίδου, κρίσεως, δι' ἀπιστίας, ἢ ἀπογνώσεως ἀρθήσεται ἀφ' ἡμῶν, μὴ νοοῦντες ὅτι κατὰ τὸν πατέρα χρὴ εἶναι καὶ τὰ τέκνα, θεοὺς ἐκ Θεοῦ, καὶ πνευματικοὺς ἐκ Πνεύματος. Τὸ γεγεννημένον, φησί, ἐκ τοῦ Πνεύματ τος, πνεῦμά ἐστιν· ἡμεῖς δὲ σάρκες ἐσμὲν, εἰ και πιστοὶ καὶ ἐπουράνιοι γεγόναμεν, καὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦτο τοῦ Θεοῦ οὐκ ἐμμένει ἐν ἡμῖν, καὶ τούτου Ένεκα παρέδωκε Κύριος τὰς ἐπαγωγὰς καὶ τὰς αἰχμαλωσία;, καὶ σφαγὰς ἐπλήθυνεν, ἴσως διορθῶσαι, ἢ ἐκκόψαι, ἢ σῶσαι διὰ φαρμάκων ισχυροτέρων βουλόμενος την κακίαν. β. Καὶ πρῶτον μὲν εἰπεῖν, Θεοῦ διδόντος ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις ἀγαθὰ τοιαῦτα, πῶς εὕρῃ τις, μᾶλλον δὲ εὕρηται ὅνπερ ἔχει, ἢ εἴληφε Χριστὸν διὰ του βαπτίσματος ἐν Πνεύματι; κατὰ τὸν ἀπόστολον Παῦλον, ὅτι «Οὐκ οἴδατε ὅτι Χριστὸς Ἰησοῦς οἰκεῖ ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν,» φησίν· ἔπειτα δὲ, καὶ τὸ πῶς προκόψει, εἶθ' οὕτως καὶ πῶς φυλάξει τὸ εὑρεθέν ἄριστος γὰρ καὶ σύντομος τρόπος, τὰ ἄκρα μετὰ τοῦ μέσου συντόμως εἰπεῖν, πολὺν ἔχοντα πλάτος. Διότι πολλοὶ μὲν τὸν ἀγῶνα μέχρι τοῦ εὑρεῖν τὸ ζητούμε. νον ηγωνίσαντο, καὶ ἔστησαν τὴν ἔφεσιν ἕως τούτου περαιτέρω δὲ οὐ προβαίνουσιν, οὐδὲ μέλει τούτοις, ἀρκούμενοι μόνον εἰς τὴν ἀρχὴν, ἣν εὗρον, ἐμποδί σθέντες δὲ καὶ λεληθότως δίοδον ἄραντες, οίονται Deo doctes (Erunt enim, dicitur) omnes docibiles Dei, ut ab ipso et per ipsumn cognosceremus, don solum uos, at unumquemque fidelium, utque legem spiritus in tabulis cordis nostri ferremus inscri ptam, et immediate ac felicissimo Cherubim more cum Jesu per purissimam orationem conversari mereremur. Quoniam antem infantes sumus cum regeneramur, nec gratiam intelligimus, nec concipi mus renovationem, sed potius supereminentem ignoramus magnitudinem dignitatis ac gloriae quat sortiti sumus, et nescimus nos debere per mandata crescere anima et spiritu, et intellectu perspicere quod accepimus; ideo plerique delabiinur per ne gligentiam et vitiorum habitum in animi stuporem et obcæcationem, nec jam novimus an sit Deus, et quid aut quales simus nos, qui filii Dei et filii Jucis, et filii ac membra Christi facti sumus. Quod si jam viri baptizemur, solam tamen aquam, non spiritum sentimus; et quamvis spiritu renovemur, credimus ſide tantum mortua, non operibus viva, et in dubi tatione non esse dicimus, et sic vere carnales car naliter vivimus et operamur. Et si resipiscamus, carnaliter tantum, non spiritaliter mandata faci mus et cognoscimus. Et si post multos labores gratia nonnullos revelatione diguetur, hanc ut illu sionem accipimus. Et si ab aliis audiamus hujus modi operationem, eain ut deceptionem præ invidia arbitramur. Et ita remanemus exanimes usque ! aliorum Patrum, o signifer Longine, sed sic esse ad mortem, in Claristo non viventes nec operantes; et quod habemus, ut ait Scriptura, in die exitus aut judicii, propter incredulitatem aut despera tionem, auferetur a nobis, quia non cogitamus filios patri similes esse debere, deos de Deo, spiri tu::les de spiritu. • Quod naturn est ex spiritu, dicitur, spiritus est ";» nos vero carnales sumus, quamvis fideles coelestesque facti, et ideo Spiritus Dei non manet in nobis, et propterea nos direptioni et servituti tradidit Dominus, et strages multipli cavit, forsan corrigere, exstirpare et sanare volens valentioribus remediis malum. 2. Et primum quidem dicendum est, Deo dante verbum evangelizantibus hujusmodi bona, quomodo quis reperiat, vel potius recuperet quem habet vel accepit Christum per baptisma in Spiritu, juxta Paulum apostolum dicentem: An nescitis quo niam Christus Jesus babitat in cordibus nostris *?, Ac deinde, quomodo quis proficiat, seu quomodo repertum custodiat; optimus enim et brevis modus, extrema cum medio summatim dicere, quamvis multam habeant latitudinem. Ideo multi quidem certamen certant usquedum invenerint quæsitum, et hactenus desiderium sistunt, ultra vero non procedunt, nec eis cura est, et ingressi tantum viæ repertæ initium, impedimento transitum insciis Juan. vi, 45. Joan. ut, 6. 1 Cor. vi, 15; Ephes. t1, 17.

ίοις, ἀεικίνητος ἐνέργεια νοερὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν μὲν τῇ ἀρχῇ ὡς πῦρ εὐφροσύνης ἀπὰ καρδίας ἀναδιδάμενον, ἐν δὲ τῷ τέλει, ὡς φῶς εὐωδιάζον ἐνεργούμενον, καλῶς ἐδεύειν, καὶ ἀχερδῶς φέρονται ἔξωθεν ταύς- τῆς, ἄλλοι δὲ τὴν μεσότητα φθάσαντες τοῦ φωτισχοὺς πρὸς τὸ τέλος ὥχλαταν, ῥᾳλυμάσαντες, ἢ εἰ: τὰ ὑπίσω διὰ τῆς ἀδιαφόρον πολιτείας στρεφέντες, χαὶ ἀρχάριοι γενωνότες, οἱ δὲ πρὸ; τὴν τολε ιότητα φῦά- συντας, δι᾽ ἀπροπεξίας πίπτουσιν ἐξ οἰήσεως, καὶ εἰς τὰ ὀπίσω στρέφονται, χαὶ τῶν μέσων καὶ ἀρχα- ρίων ἴσοι τιρὸς τὸ ἔργον καθίστανται. ᾿Αρχαρίων δὲ, καὶ μέσων, καὶ τολοιίων ἐστὶ, τῶν μὲν, ἡ ἐνέργεια, τῶν δὲ, ὁ φιυτιαμὸς, τῶν δὲ, ἡ τῆς ψυχῆς κάθαρσις, ἢ ἀνάστασες, Περὶ τοῦ πῶς εὑρεῖν τὴν ἐνέργειαν, γ΄. Κατὰ δύω τρόπου; εὑρίσκεται ἡ ἐνέργεια τηῦ πνεύματος, ἣν ἐν τῷ βαπτίσματ: μυστικῶς προειλὴ- φαμεν. Καὶ πρῶτον μὲν καθολικῶς εἰπεῖν, διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν ἐργασίας, διὰ πολλοῦ χόπου καὶ χρόνου ἡ δωρεὰ ἀποκαλύπτεται, καθά φησιν ὁ ἅγιος Μάρ- χυς᾿ καὶ καθόσον τὰς ἐντολὰς ἐνεργοῦμεν, κατὰ ποσηῦτον ἐμφανέστερον ἐκλάμποι ἡμῖν τὰς οἰκείας. μαρμαρυτᾶς " δεύτερον δὲ, διὰ τῆς ἐπιστημονικῆς καὶ ἐπικλήσεως συνεχοῦς τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, τουτ- ἐστι τῆ: τοῦ Βεοῦ μνήμης, φανεροῦται ἐν ὑποταγῇ" καὶ ἐκ μὲν τῆς πρώτης πολιτείας, βραδύτερον, ἔκ δὲ τῆς δευτέρας, συντομώτερην, ἐὰν χαὶ μαθεῖν εὕρῃ ἐμπόνως καὶ καρτεριχῶ;: ὀρύφσειν τὴν Ὑῆνν καὶ τὸν χρυσὴν ἐκζητεῖν. ΕῈ οὖν βουλήμεθᾳ ἀπλα- νῶς τὴν ἀλήθειαν εὑρεῖν καὶ γνῶναι, τὴν καρδιακὴν ζητήσομεν μόνον ἐνέργειαν ἔχειν, ἀνείδεον πάν; καὶ ἀσχημάτιστον, καὶ μήτε μορφὴν ἢ τύπον δῆθεν . ἀγίων φανταστικῷς ἐνοπτρίξεσθαι, μήτε φῶτα θτω- ος νεἶν {πόφυχε γὰρ ἡ πλάνη παρὰ τὰς ἀρχὰς μάλι- στα τοῖς τοιούτοις φαντάπμασι φευδέσι τὸν νοῦν ἀπατᾷν τῶν ἀπείρων), ἀλλὰ μόνον τὴν ἐνέργειαν τῆς προσευχῆς ἐν τῇ χαρδίᾳ ἐνεργυῦσαν ἔχειν σπουδάσως μὲν, θερμαίνηυσαν τὸν νοῦν χαὶ εὑφραίνουσαν, ναὶ πρὸς ἀγάπην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἄῤῥητον, τὴν Ψυχὴν ἐκχαίουσαν, Διὸ χαὶ ταπείνωσιν καὶ συντρι- 8.ν οὐκ δλίγην ἔστιν ἰδεῖν γινομένην ἀπὸ τῆς προσ- εὐυγῷσ. εἴπερ προσεγή “ὄστι, παρὰ μὲν τοῖ: ἄργα- δ΄. Εἰσὶ ξῈ τεκμήρια τὴς ἀρχῆς τοιαῦτα, τῶν ἐκ- ζητούντων αὐτὴν ἀληθῶς, καὶ υὐχ ὡς οἱ πειράζον- τες ν᾿ ἄλα. ἐὰν μὴ ὡς πειράζοντες] ὄντων, κατὰ τὴν αὐτὴν σοφίαν τὴν λέγουσαν, ὅτι εὑρίσχεται τοῖς μὴ πειράξουσιν αὐτὴν, ἐμφανίζεται δὲ τοῖς μὴ ἀπι- στοῦσιν αὐτὴν. Ἔν τισι μὲν ὁρᾶται, ὡς φῶς ἀνα- τέλλων, ἐν ἄλλοις δὲ, ἀγαλλίασις ἔντρομος " ἐν ἐτέ- ροις δὲ, χαρὰ, ἐν ἄλλοις δὲ, σύμμικτος χορὰ καὶ φόϊος, ἔν τισι δὲ, τρόμος καὶ χαρά " ἔστι δ᾽ ὅτε χαὶ εἴς τινας δάκρυα καὶ φέδος. Χαίρει μὲν ἡ ψυχὴ τὴν ἐπισχυπὴν καὶ τὸ ἔλεος τοῦ θεοῦ, φοδεῖται ἂὲ χαὶ τρέμει τὴν παρουσίαν αὐτοῦ, ὡς ὑπεύθυνος ἐν ἁμαρτίαις πολλαῖς, Ἑτέροις δὲ πάλιν γίνεται παρὰ πὰς ἀρχὰς, ἄῤῥητος συνεριδὴ καὶ πόνος ἄφατος ψυ- χῆς, ὑδυνωμένη καθάπερ ἡ τίκτουσα καὶ ὠδίνου ταν χατὰ τὴν Γραφὴν" διιχνούμενος γὰρ ὁ ζῶν χαὶ ἐνε;-

Πο γῆς λόγος, τουτέστιν ὁ Ἰησοῦς, ὥς φησιν ὁ ᾿Από στολος, μέχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ σώματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, ἵνα τὸ ἐμπαθὲς ἐξ ὅλων τῶν τῆς ψυχῆς μερῶν, καὶ τοῦ σώματος βιαίως ἐκτήξῃ. Ἐν ἄλλοις δὲ, ἀγάπη καὶ εἰρήνη ἄμαχος πρὸς πάντας ὁρᾶται, ἐν ἑτέροις δὲ, ἀγαλλίαμα, ὅπερ σκίρτημα πολλαχῶς οἱ Πατέρες ειρήκασι, Πνεύματος οὖσα δύναμις καὶ καρδίας ζώσης κίνημα. Τοῦτο καὶ παλ μὸς λέγεται, καὶ στεναγμός, τοῦ Πνεύματος ἀλαλή τως ὑπὲρ ἡμῶν πρὸς τὸν Θεὸν ἐντυγχάνοντος κῦμα ἐν ἄλλ. κύημα] δὲ τοῦτο τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιο σύνης καὶ ὁ Ἡσαΐας ὠνόμασε, καὶ νυγμὸν ὁ μέγας Ἐφραίμ, ὁ δὲ Κύριος, πηγὴν ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον (ὕδωρ δὲ τὸ Πνεῦμα ὠνόμασε), πηδῶντος ἐν καρδίᾳ καὶ ὑπερζέον, τῷ σφοδρῷ τῆς δυνά μεως. ε'. Δεν γινώσκειν, ὅτι δύω διαφοράς ἔχει τὸ σκίρ τημα, ἤτοι τὸ ἀγαλλίαμα, τὸ γαληνόμορφου (ὅπερ παλμὸς καὶ στεναγμὸς, καὶ ἐντυχία τοῦ Πνεύματος λέγεται), καὶ τὸ μέγα τῆς καρδίας (ὅπερ καὶ σκίρ τημα, καὶ ἄλμα, ήτοι πήδημα λέγεται, καρδίας ζώ σης πρὸς τὸν θεϊκὸν ἀέρα ανατατικὴ πτῆσις). Ὑπὸ γὰρ τοῦ θείου Πνεύματος αναπτερουμένη τῷ ἔρωτι, καὶ τῶν δεσμῶν τῶν παθῶν ἡ ψυχή ελευθερουμένη, πρὸς τὰ ἄνω καὶ πρὸ τῆς ἐξόδου ἀνίπτασθαι δοκι μάζει, εφιεμένη τὴν τοῦ βάρους διάζευξιν. (Τοῦτο καὶ ταραγμὸς τοῦ Πνεύματος, εἶτ᾽ οὖν ἐκβρασμός, καὶ κίνησις λέγεται, κατὰ τό· Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἐτάραξεν ἑαυτὸν τῷ Πνεύματι, κινηθεὶς ἐν δυνάμει, καὶ εἰς πών· [οῦ τεθείκατε αὐτόν; ν) Δηλοῖ δὲ τὴν διαφοράν τοῦ μεγάλου καὶ τοῦ μικροῦ σκιρτήματος ὁ θεῖος Δαβίδ, εἰρηκώς· «Τὰ ὄρη ὡσεὶ κριοί, και οι βουνοί ὡς ἀρνία σκιρτώντες,» περὶ τελείων καὶ ἀρχαρίων εἰπών· περὶ γὰρ αἰσθητῶν ὀρέων καὶ βουνῶν ὅτι σκιρτῶσιν, ἄζωα ὄντα ὧν ἐμνημόνευσε, περιστὸν ἦν αὐτῷ. ς'. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι ὁ θεῖος φόβος τρόμον οὐκ ἔχει (τρόμον δὲ λέγω, οὐ τὸν ἀπὸ τῆς χαρᾶς, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ τῆς ὀργῆς, εἴτ' οὖν παιδείας καὶ ἐγκαταλείψεως), ἀλλ' ἀγαλλίασιν ἔντρομον τὴν ἀπὸ τῆς εὐχῆς ἐν τῷ πυρὶ τοῦ θείου φόβου προσγινομένην· φόβον δὲ, οὐ τὸν ἔντρομον τὸν ἐκ τῆς ὀργῆς, εἴτ᾿ οὖν κολάσεως, ἀλλὰ τὸν τῆς σοφίας, ὃς καὶ σοφίας ἀρχὴ λέγεται. Διαιρεῖται δὲ ὁ φόβος εἰς τρία (κἂν εἰς δύω οἱ Πα τέρες εἰρήκασι)· τὸν εἰσαγωγικὸν, καὶ τὸν τέλειον, εἶτα καὶ τρόμον δεῖ κυρίως καλεῖν, εἴτ᾿ οὖν κλόνον, καὶ σύντριμμα. ζ. Ὁ δὲ τρόμος διαφορὰς ἔχει πολυτρόπους ἄλλος ὁ τῆς ὀργῆς, καὶ ἄλλος ὁ τῆς χαρᾶς, καὶ ἕτε ρος ὁ τοῦ θυμικού (ήταν καθ᾽ ὑπερβολὴν γένηται ζέσις, ὥς φασι, τοῦ περὶ καρδίαν αἵματος), καὶ ἄλ λος ὁ ἐκ τοῦ γήρους, καὶ ἕτερο; ὁ τῆς ἁμαρτίας, εἶτ᾽ οὖν πλάνης, καὶ ἄλλος ὁ τῆς κατάρας, διὰ τοῦ Κάϊν δοθεὶς τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει. Πλήν τῷ ἀγω νιστῇ παρὰ τὰς ἀρχὰς, ὁ ἐκ τῆς χαρᾶς, καὶ ὁ ἐκ τῆς ἁμαρτίας πολεμεῖ τρόμος· πᾶσι δὲ οὐχ οὕτω συμ βαίνει, σημεῖα δὲ ἀμφοτέρων· τοῦ μὲν, ἡ ἔντρομος ἀγαλλίασις ἐν εὐφροσύνῃ πολλῇ καὶ δάκρυσιν ἡ χά η corporis, compagum quoque ac medullarum, ut passiones ex omnibus partibus animæ ac corporis violenter abscindat. In aliis quoque charitas et pax inexpugnabilis erga omnes cernitur; in aliis autem, alacritas, quæ exsultatio sæpe a Patribus vocatur, e! est spiritus virtus et vivi cordis motus. etiam dicitur palpitatio et suspirium Spiritus pro nobis gemitibus inenarrabilibus Deum postulantis '; atque id fluctum justitiæ Dei vocavit Isaias, et stimulum magnus Ephraim, atque Dominns fon tem aquae salientis in vitam æternam (aquam autem Spiritum nuncupavit), scalentem in corde et vehe mentia fervoris exundantem. G 1 Rom. vii. 26. 2 Joh. 1 5. Scien«lum est duplicem esse exsultationem scilicet alacritatem placidam, quæ palpitatio geni tusque et colloquium Spiritus dicitur; et magnam cordis exsaltationem, quæ dicitur et saltus, sen subsultus, et cordis vivi divinus sublimem per aera volatus. Namque a divino Spiritu alis amoris elata, et cupiditatum libera vinculis anima, sursum volare etiam ante mortem nititur, cupiens a cor poris mole separari. Hoc etiam perturbatio spiritus, seu effervescentia et commotio dicitur, juxta illud ³; ‹ Jesus ergo turbavit seipsum spiritu, motus vebe menter, et dixit: Ubi posuisti eum?» Ostendit autem discrimen magnæ et parvæ exsultationis divus David, dicens *: • Montes exsuitaverunt uι arietes, et colles sicut agni ovium.. Quod de per fectis et incipientibus dicit: nam quos memorat montes et colles, cum inanimes sint, exsultantes dicere superfluum erat. 6. Sciendum etiam est divino timori tremorem non esse (trenorem hic diro, non qui ex laetitia, sed qui ex ira, seu castigatione et derelictione provenit), sed exsultationem tremebumdam, quam ex oratione ignis divini timoris elicit; timorem autem non dico tremulum quem incutit ira aut poena, sed qui est a sapientia, et initium sapientiæ dicitur. Porro timor, quem Patres bipartiuntur, nempe in imperfectum et perfectum, dividitur in tria, quæ proprie vocare oportet tremorem, et perturba Lionem atque infractionem, 7. Tremor autem multimodas habet species; alius est ira, alius lelitiæ, alius cholera (cum immodice, ut aiunt, ebullit circa cor sanguis), alius senectutis, alius peccati seu erroris, et alius male dictionis, a Cain traditus humano generi. Insuper apud virtutis militem in initio dimicant tremor lætitiæ et tremor peccati; omnibus antem non pariter contingit, sed sign. sunt utriusque: unius quidem, tremebunda exsultatio cum lætitia et la crymis quibus animam gratia consolatur; alterius vero immodicus calor, et tumor, et durities cordis Joan NI, 33, 34. * Psal. cx, 4.

ρις τὴν ψυχὴν παρακαλεῖ, τοῦ δὲ, ἀνώμαλος θέρμη, καὶ τύφος, καὶ σκληροκαρδία τὴν ψυχὴν ἐκκαίουσα, καὶ ἐκπυροῦσα τὰ συνουσιαστικά μέλη, καὶ πρὸς συμπλοκὴν σώματος καὶ ἔρωτα διὰ τῆς φαντασία; ἔνδον ἐν συγκαταθέσει τὴν αἰσχρουργίαν ποιοῦσα. η'. Διττὴν εἶναι τὴν ἐνέργειαν τῷ ἀρχαρίῳ παντί, καὶ διττῶς ἐν καρδίᾳ ἐνεργουμένην καὶ ἀμιγώς, τὴν μέν, ἐκ τῆς χάριτος, τὴν δὲ, ἐκ τῆς πλάνης, μαρ τυρεῖ ὁ μέγας Μάρκος ὁ ἀσκητὴς, ούτωσὶ φάσκων Εστιν ἐνέργεια πνευματικὴ, καὶ ἔστιν ἐνέργεια σε τανικὴ, τῷ νηπίῳ ἀγνοουμένη. Καὶ πάλιν, τριστὴν εἶναι τὴν θέρμην τῆς ἐνεργείας ἐν ἀνθρώποις ἀνα πτομένην, τὴν ἐκ τῆς χάριτος, τὴν ἐκ τῆς πλάνης, εἴτ᾿ οὖν ἁμαρτίας, καὶ τὴν ἐκ τῆς πλησμονής αἷμα τος, ὅπερ καὶ κρᾶσιν ὁ ᾿Αφρικανὸς ἔφησε θαλάσ σιος, καὶ δι' ἐγκρατείας εμμέτρου ὁμαλίζειν ταύτην καὶ εἰρηνεύειν. Ο θ'. Ενέργεια τῆς χάριτός ἐστι δύναμις του πυ ρὸς τοῦ Πνεύματος ἐν χαρᾷ καὶ εὐφροσύνῃ καρδια κῶς κινουμένη, στηρίζουσα, καὶ θερμαίνουσα τὴν ψυχὴν, καὶ καθαίρουσα, καὶ τοὺς μὲν λογισμούς παύουσά τε ὡς πρὸς ὥραν, τὴν δὲ τοῦ σώματος κα νησιν νεκροῦσα πρὸς καιρόν. Καὶ ταῦτα τὰ σημεῖα αὐτῆς, καὶ οἱ καρποὶ οἱ ἐμφαίνοντες τὴν ἀλήθειαν, τὰ δάκρυα, ὁ συντριμμός, ἡ ταπείνωσις, ἡ ἐγκρά τεια, ἡ σιωπὴ, ἡ ὑπομονή, τὸ κρύπτεσθαι, καὶ ὅσα τοιαῦτα, δι' ὧν ἀδιστάκτως πληροφορούμεθα. ι. Ενέργεια πλάνης ἐστὶν ἡ τῆς ἁμαρτίας ἔχε καυσις, ἐν ἡδονῇ θερμαίνουσα την ψυχήν, καὶ πρὸς συνουσιασμὸν ἐμμανῶς σωμάτων τὴν ἐπιθυμίαν ἐν τῇ τοῦ σώματος κινήσει διεγείρουσα· ἄποιος δὲ ἐστιν ὅλη καὶ ἀδιάθετος, κατὰ τὸν ἅγιον Διάδοχον, χαρὰν ἄλογον, καὶ οἴησιν, καὶ ταραχὴν, καὶ εὐφρο σύνην ἄποιον, καὶ ὡς εἰκὸς εἰπεῖν, ἄτροφον ἔχουσα, ἐν ἡδονῇ χλιαρότητος πρὸς τὸ ἐπιθυμητικόν μάλιστα ἐνεργοῦσα, ποριζομένη ὕλην έκκαύσεως τὰς ἡδονάς, καὶ τὴν ἀκόρεστον γαστέρα ἔχουσα συνεργόν· ἐκεῖθεν γὰρ κοινωνεῖ καὶ ἀνάπτεται τὴν σύγκρασιν τῆς σαρκὸς, αἰτίαν λαμβάνουσα πρὸς τὸ ἐνεργεῖν καὶ καίειν τὴν ψυχὴν καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἔλκειν, ἵνα τῇ ἕξει ἡδυπαθῶν ὁ ἄνθρωπος, τὴν χάριν κατά μικρόν ἐκδιώξῃ ἐξ ἑαυτοῦ. adlirens animam, et inflammaus membra ad copu lam apta, et ad commercium carnale amoremque ac turpia opera imaginationem et internum con sensum inducens. 8. Duplicem esse operationem cuilibet incipienti, dupliciter et distincte in corde agentem, unam ex gratia, et alteram ex errore, testator magnus Ascetes, sic loquens:. Est operatio spiritualis, et est operatio Satanica parvulo ignota.» Et rursus triplicem esse calorem operationis in hominibus accensum, scilicet ex gratia, ex errore seu peccato, et ex sanguinis redundatione, quam et mistionem Africanus vocavit Thalassius, et oportere con gruenti temperantia hanc mitigare et sedare. 9. Operatio gratiæ est virtus ignis Spiritus in Raudio et latitia cordis mota, stabiliens animam, calefaciensque et emundans, et cogitationes tem pestive auferens, corporis vero motus opportune enecans. Et hæc sunt illius signa, et fructus veri tatem ejus ostendentes: lacryinæ, contritio, humi litas, temperantia, silentium, patientia, ocultatio, et cætera hujusmodi, quæ indubiam nobis afferunt certitudinem. 10. Operatio erroris est peccatis aestus ad volu platein accendens animam, et ad copulam carnalem jugiter concupiscentium et motum corporis excitans. Indigesta autem tota est et incondita, juxta sanctum Diadochuin, habcns lætitiam irrationalem, et super hian, et perturbationem, et indigestum gaudium, instabile merito dicendum, et in teporis voluptate ad concupiscentiam maxime operans, delicias igni materiam sufficiens, et inexpletum ventrem habens cooperatorem: unde consociat sibi et accendit com mercium carnis, exinde incipiens movere animam infammareque et ad seipsam allicere, ut voluptati assuescens homo gratiam a seipso paulatim expellat.

ΤΟΥ ΑΥ̓ΤΟΥ ΠΕΡΙ ΗΣΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΤΡΟΠΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΕΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΙΣ 15. α'. Δύω τρόποι εἰσὶν ἑνώσεως, μᾶλλον δὲ εἴσοδοι ἑκατέρωθεν τῆς νοερᾶς προσευχῆς, τῆς διὰ τοῦ Πνεύματος ἐν καρδία ενεργουμένης, δι' ὧν ὁ νοῦς ἢ προλαμβάνει αὐτὴν ἐκεῖσε τῷ Κυρίῳ κολλώμενος κατὰ τὴν Γραφὴν, ἢ κινουμένης τῆς ἐνεργείας κατά πρόοδον ἐν πυρὶ εὐφροσύνης ἕλκει τὸν νοῦν, ἢ ἐς σμεύει αὐτὸν πρὸς τὴν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἐπίκλησίν τε καὶ ἔνωσιν. Εἰ γὰρ καὶ τὸ Πνεῦμα ἰδίᾳ ἑκάστῳ ἐνεργεῖ ὡς βούλεται, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ἀλλ' ἔστιν ὅτε μία τῆς μιᾶς προηγεῖται ἕν τισιν, κατὰ τους τρόπους οὓς προειρήκαμεν. Καὶ ποτὲ μὲν ἡ ενέργεια γίνεται ἐν καρδίᾳ, τῶν παθῶν δηλονότι μειουμένων, διὰ συνεχοῦς ἐπικλήσεως Ἰησοῦ Χρισ στοῦ, τῆς θείας θέρμης ἀναφανείσης· ὁ γὰρ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον τὰ πάθη, φησὶν ἡ Γραφή ποτὲ δὲ τὸ Πνεῦμα ἕλκει τὸν νοῦν πρὸς ἑαυτὸ, εἰ; τὸ βάθος τῆς καρδίας ἄγχον αὐτὸν, καὶ τῆς συνήθους περιφορᾶς ἀπεῖργον, καὶ τότε οὐκ ἔτι αἰχμάλωτος εἰς ᾿Ασσυρίους ἄγεται ἐξ Ἱερουσαλήμ, ἀλλ' ἐκ βυλῶνος εἰς Σιών μετοικεσίαν ποιεῖται τὴν κρείτα τονα, ὥστε λέγειν καὶ αὐτὸν μετὰ τοῦ προφήτου Σ. πρέπει ὕμνος, ὁ Θεός, ἐν Σιών, καὶ σοὶ ἀποδο θήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ· ο καὶ πάλιν, «Έν τῷ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν Σιών ο καὶ τό· ο Αγαλλιάζεται Ἰακώβ, καὶ εὐφρανθήσεται Ἰσραὴλ, ο ὁ πρακτικὸς καὶ θεωρητικός νους δηλο νότι, ὁ διὰ πρακτικῆς τὰ πάθη μετά Θεόν νινῶν, καὶ αὐτὸν διὰ θεωρίαν ἐρῶν, καθ᾽ ὅσον αὐτῷ ἐφικτόν. Τότε γὰρ ὁ νοῦς ὡς εἰς τράπεζαν δ. ψιλεστάτην κληθείς, ἐν τρυφῇ θείᾳ εὐφραινόμενος ψάλλει· Ητοί μαρας ἐνώπιόν μου τράπεζαν, ἐξεναντίας τῶν θλι βόντων με δαιμόνων τε καὶ παθῶν. Περὶ τοῦ πῶς δεῖ ἐνεργεῖν τὴν προσευχήν. β'. • Ἐν πρωΐα σπεῖρον, φησὶν ὁ Σολομών, τὸ σπέρμα σου, τὸ τῆς εὐχῆς δηλονότι, ι καὶ ἐν εσπέρα μὴ ἀφιέτω ἡ χείρ σου, ο ἵνα μὴ διάστασιν DE QUIETUDINE ET DUOBUS ORATIONIS MODIS. Βa 4. Duo sunt moli unionis, seu potius unus et alter aditus mentalis orationis a Spiritu in corde formatæ, per quos illam ingreditur animus Deo albæreus juxta Scripturam, vel operationem pre gressu movens in igne lætitiæ reducit intellectum, vel eum devincit ad Domini Jesu invocationem et unionem. Quamvis euim Spiritus in singulis op retur prout vult, ait Apostólus 1, aliquando tamen una operatio aliam præcedit, juxta præfutos niodos. Et interdum operatio fit in corde, passionibus scilicet imminutis, et per contionam Jesu Christi invocationem divino fervore manifestato: Dens enim noster ignis consumeus vitia, ut ait Scriptura ³. Interdum vero Spiritus attrahit ad se intellectum, ad altitudinem cordis cum astringens, et ab agi tatione solita liberaus, et tune jam non captivus in Assyrios Ilierosolyma ducitur, sed Babylone al Sion transit meliori transmigratione, ita ut et ipse cum propheta dicat: Te decet hymnus, Deus, m Sion, et tibi reddetur votum in Jerusalem ³, › et iterum In convertendo Dominus captivitatem Sion ',. et: c Exsultabit Jacob, et laetabitur Israel 5. › practicus scilicet et contemplativus intellectus qui per praxim post Deum vitia vincit, et hune per contemplationem videt, fieri potest. Tunc enim animus quasi ad mensam lantissimam invitatus, divina suavitate gaudens psallit: ● Parasti in conspectu meo mensam, adversus eos qui tribu lant me, demones et passiones *. › semen Quomodo oporteat facere orationem. 2. Mane semina, inquit Salomon 7, tuum, › id est orationis, et vespere ne cesset manus tua, › ne forte interruptionem habens con 11 Co:, xm, 11. *Deut. 1 24. 'Psal. L:v, 2 'Psal cxxv, 1. 'Psal. xm, 7. Psal.xx1,5. Eccle. 1:, 6.

πονηρὸν ἀπόῤῥιπτε· ὀφείλεις δὲ δοκιμάζειν καὶ δια- Λ κρίνειν, καὶ τότε πιστεύειν. Γίνωσκε τοίνυν ὅτι φα νερά εἰσι τὰ ἐνεργήματα τῆς χάριτος, ἅπερ ὁ δαί μων, κἂν μετασχηματίζηται, παρασχεῖν οὐ δύναται. Οὐ πραότητα, οὐκ ἐπιείκειαν, οὐ ταπείνωσιν, οὐ μίσος τοῦ κόσμου, οὐχ ἡδονὰς καὶ πάθη παύει, ἅπερ εἰσὶ τῆς χάριτος ἐνεργήματα, τύφος δέ ἐστιν ἡ ἐκείνου ενέργεια, καὶ ὑψηλοφροσύνη, καὶ δειλία, καὶ πᾶσα κακία. Εκ τῆς ἐνεργείας τοιγαροῦν δύνασαι γνῶναι τὸ ἐλλαμφθὲν φῶς ἐν τῇ ψυχῇ σου, [εἰ]τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ἢ τοῦ Σατανᾶ. Η θρίδας ὁμοία ἐστὶ κατὰ τὴν ὅρασιν τῇ πικρίδι, καὶ τὸ ὄξος, ὅμοιον τῷ οἴνῳ κατὰ τὴν ἰδέαν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς γεύσεως ὁ λάρυγξ γι νώσκει καὶ διακρίνει τὴν ἑκάστου διαφοράν· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ ἐὰν ἔχῃ διάκρισιν, ἐκ τῆς νοερᾶς αἰσθή σεως γινώσκει τὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρίσματα, καὶ τὰ τοῦ Σατανᾶ φαντάσματα. esse opera gratiæ, quæ dæmon, quamvis simulet præbere nequit. Non mansuetudinem, non decen tiam, non humilitatem,, non mundi oditum, non voluptatum et vitiorum fugam operatur, quæ sunt gratiæ opera, sed operatio ejus tumor est, et su perbia, et tiinor, et omnis nequitia. Ergo ex operi bus cognoscere potes utrum affulgens animæ tuæ lux Dei sit, an Satanæ. Lactuca visu similis est meconidi, et acetum aspectu simile est vino, sed gustu agnoscit guttur ac discernit cujusque discri men: sic et anima, si habeat discretionem, intel lectuali sensu judicat sancti Spiritus charismala et Satane phantasmata. nere, ac postea credere. Scito proinde manifesta

γέντα ἐν μετοχῇ ἀμεθέκτῳ, καὶ ἀμιγῶς θεουργοῦντα 10 ἡμᾶς ἀμειώτως τὸν ὑπερπλήρη δι' ἀγαθότητα, τῶν ἐντολῶν δὲ ὡς φυλακτικῶν τῆς χάριτος, ἀμελήσαν τες, πεπτώκαμεν πάλιν εἰς τὰ πάθη δι' ἀμέλειαν, καὶ ἀντὶ ἀναπνοῆ; Πνεύματος ἁγίου, πνευμάτων πονηρῶν πνεύσεις επληρώθημεν. Καὶ δῆλον ἡ χάσμη καὶ ὁ τανυσμό; ἐκ τούτων γίνεται, ὡς λέγουσιν οἱ Πατέρες· ὁ γὰρ κτησάμενος τὸ Πνεῦμα, καὶ ὑπ' αὐτοῦ καθαρθείς, ἐξ αὐτοῦ θερμαίνεται καὶ ἐμπνέε ται τὴν θείαν ζωήν, καὶ λαλεῖ, καὶ νοεῖ, καὶ κινεῖ τη, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν, ὅτι • Οὐχ ὑμεῖ έστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρός μου τὸ λαλοῦν, φησὶν, ἐν ὑμῖν· ἡ ὁμοίως πάλιν ὁ τὸ πράττει καὶ λέγει, Περὶ τοῦ πῶς δεῖ ψάλλειν. δ'. Αποκαμών, φησὶν ὁ τῆς Κλίμακος, ἀναστας προσεύξεται, καὶ πάλιν καθεσθείς, τῆς προτέρας εργασίας ἀνδρείως ἕξεται· εἰ γὰρ καὶ περὶ τοῦ νους εἴρηκεν, ὅτε φθάσει τὴν τῆς καρδίας τήρησιν, τάδε ὀφείλειν ποιεῖν, ἀλλ᾽ οὖν οὐκ ἀπεικὸς καὶ περὶ τῆς ψαλμδίας εἰπεῖν αὐτή. Λέγεται γὰρ ὅτι ἠρωτήθη περὶ τῆς ψαλμῳδίας ὁ μέγας Βαρσανούφιος, τὸ πῶς δεῖ ψάλλειν, καὶ ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Αἱ ὧραι, καὶ αἱ ᾠδαὶ, ἐκκλησιαστικαί εἰσι παραδόσεις, καὶ καλῶς διὰ τὴν συμφωνίαν ἐδόθησαν. Οἱ δὲ Σκητιῶται οὔτε ὥρας ψάλλουσιν, οὔτε ᾠδες ἔχουσιν· ἀλλ' ἐργόχει ρον, καὶ κατὰ μόνας μελέτην, καὶ κατ' ὀλίγον εύ χήν. Στήκων δὲ εἰς εὐχήν, ὀφείλεις λέγειν τὸ Τρισ ἅγιον, καὶ τὸ, Πάτερ ἡμῶν· παρακαλεῖν δὲ καὶ τὸν Θεὸν, τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου ῥυσθῆναι, καὶ μὴ βρα δύνειν εἰς αὐτήν· ὅλην γὰρ τὴν ἡμέραν ὁ νοῦς σου εἰς τὴν εὐχήν ἐστιν. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσεν ὁ γέρων, ὅτι ἡ κατὰ μόνας μελέτη, αὕτη ἐστὶν ἡ καρδιακὴ εὐχή. Ἡ δὲ κατ᾽ ὀλίγον εὐχὴ, ἡ στάσις τῆς ψαλμῳδίας. Λέγει δὲ σαφῶς καὶ ὁ μέγας Ἰωάννης ὁ τῆς Κλίμα-. κο;· Εργον ἡσυχίας, ἀμεριμνία ἐν πᾶσι· προσευχή ἄοκνος, αὕτη ἐστὶν ἡ στάσις, καὶ τρίτον έργασία καρδίας άσυλος, αὕτη ἐστὶν ἡ καθέδρα τῆς προσ ευχῆς, εἴτ᾿ οὖν ἡσυχίας. Περὶ διαφορᾶς τῶν ψαλλόντων. ἐναντίας ἔχων, καὶ ὑπ' αὐτοῦ κυριευθείς, τἀναντία ε'. Τίς ἡ διαφορὰ, ὅτι οἱ μὲν πολλὰ ψάλλειν διδά σκουσιν, οἱ δὲ ὀλίγον, ἕτεροι δὲ οὐδ᾽ ὅλως, ἀλλὰ μόν νην τὴν εὐχὴν, καὶ κόπον, εργόχειρον τυχόν, ἢ μετα νοίας, ἄλλην τινὰ ἐργασίαν ἐπίπονον; Ἔστι δὲ ἡ? λύσις τῶν τοιούτων αὕτη· Οσοι ἀπὸ πρακτικῆς διὰ πολλῶν κόπων καὶ χρόνων εὗρον τὴν χάριν, τοῦτο ὡς μαθόντες οὕτως ἑτέροις διδάσκουσιν. Απειθοῦσι δὲ μὴ παραδεχόμενοι τοῖς ἐπιστημονικῶς, ἐλέει Θεοῦ, ἐν συντόμῳ διὰ θερμῆς πίστεως, ὥς φησιν ὁ ἅγιος Ἰσαὰκ εἰς αὐτὸ φθάσασι. Διὸ καὶ μέμφονται τους τοιούτους ὑπὸ ἀγνωσίας καὶ οιήσεως κλεπτόμενοι, καὶ ἑτέροις διαβεβαιοῦνται, ὅτι εἰ ἔστιν ἄλλως, πλάνη ἐστι, καὶ οὐ χάριτος ενέργεια. Καὶ οὐκ οἴδασιν, ὅτι κουρον ἐν ὀφθαλμοῖς Κυρίου, κατά την Γραφήν, ἐξ. άπινα πλουτίσαι πένητα. Καὶ τὸ ο 'Αρχὴ σοφία:, κτῆσαι σοφίαν, ο τὴν χάριν, φησὶν ἡ Παροιμία. Επι 1 31 20. ' Ριον. ιν, 7. DE QUIETUDINE ET DUOBUS ORATIONIS MODIS. commisliane et imminutione superabundantis nitatis, sed mandata gratiæ nutritia transgressi, ob incuriam in vitia recidimus, itaque pro Spiri tus sancti amatu, malorum spirituum flaminibus repleti sumus. Et evidenter oscitatio et tensus halitus ab his provenit, ut aiunt Patres: nam qui spiritum accepit ab eoque mundutus est, per ipsum calefit et divina vita afflatur, et loquitur, et intel ligit, et movetur, juxta hanc Domini vocem: e No vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris mei qui loquitur in vobis *; item qui at bostem redit cique subjicitur, contraria facit atque dicit. Quomodo oporteat psallere. 4. • Qui fatigatus est, ait Joannes Climax, stars orabit, et iterum sedens, prius fortiter opus perse quetur. › Quamvis enim hoc faciendum dixerit de intellectu, cum adeptus erit cordis custodiam, non tamen dedecet idem de psalmodia dicere. Fertur ením interrogatus de psalmodia magnus Barsanu phius quomodo psallere oporteat, respondisse se nex: lloræ et cantus, ecclesiasticæ sunt tradi tiones, et optime pro symphonia tradita suni. Attamen Scitiotæ nec horas psallunt, nec cantus habent, sed laborant manibus, seorsim meditantur, et paulisper orant. Stans porro ad orationem, debes dicerę Trisagion, et Pater nos'er, et rogare Denia ut a veteri homine libereris, nec tardus sis ad or tionem, nam tofa die mens tua orare debet.» Sc ostendit senex privatam meditationem esse ipsam cordis orationem, brevem vero orationem esse sta tionem ad psallendum. Clare insuper dicit magnus Joannes Climax; • Opus quietudinis est vacatio ab omni sollictudine; oratio autem impigra, est sia tio; ac tertio opus cordis sacrum, est sessio oratie nis seu quietudmis, › De diversitate psallentium. 5. Unde ea est diversitas, ut alii multum psallere doceant, alii parum, alii minime, sed tantum ora tionem, laborem, manuum opus quodlibet, aut quodlam aliud panitentia opus laboriosum tth. Ad hujusmodi responsio hæc est. Qui pro praxim multis et diuturnis laboribus invenerunt gratiam, idem tanquam sic edocti alios docent. Sed non audiunt nec approbant eos qui scite, miserente Deo, breviter fidei fervore, ut ait sanctus Isaac, eodem devenerunt. Itaque hos vituperant, ignorantia (2 præsumptione decepti, et aliis affirmant, quo I seens lit, errorem esse, ut non gratiæ operationem. Nec sciunt facile esse in oculis Domini, juxta scriptum, confestim ditare pauperem. Et illud: ‹ Principium sapientie possidere sapientiam, de gratia dicit Proverbium. Increpat autem Apostolus discipulos

1: • σκώπτει δὲ καὶ ὁ Ἀπόστολος τους τότε μαθητάς Ει ἀγνοοῦντας τὴν χάριν, λέγων· «Οὐκ οἴδατε ὅτι " σοῦς Χριστὸς οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; εἰ μή τι ἄρα ἀδόκιμοί ἐστε· ι τουτέστι διὰ τὴν ἀμέλειαν ὑμῶν ἀπρόκοποι. Ὅθεν καὶ τὰ ἐξαίσια ἔν τισι τῆς προσευχῆς ἰδιώμα τα ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ενεργούμενα ιδιοτρόπως, ἐξ ἀπιστίας καὶ ὑψηλοφροσύνης οὐ παραδέχονται. Αντίῤῥησις αὐτοῦ. ς'. Εἰπέ μοι, ὦ οὗτος, ἐὰν νηστεύῃ τις, ἐγκρα τεύηται, ἀγρυπνῇ, ἵσταται, μετανοίας ποιῇ, πενύτ, ἀκτημονῇ, οὐκ ἔστιν αὕτη πρᾶξις; Πῶς οὖν λέγε ς χωρίς πρακτικῆς, την ψαλμωδίαν προβαλλόμενος μόνον, προσευχὴν κρατῆσαι ἀδύνατον; Οὐχὶ ταῦ πράξεις εἰσίν; Λύσις· Ἐάν τις τῷ στόματι προσεύ χηται, καὶ ὁ νοῦς ῥέμβεται, τί ὠφέλησεν; Εἷς οἰκο δομῶν, καὶ εἷς καταλύων, οὐδὲν ἀλλ᾽ ἢ κόπους. Αλλ ὥσπερ τῷ σώματι ἐργάζεται, οὕτως ὀφείλει καὶ τῷ νοῖ· ἵνα μὴ εὑρεθῇ τῷ μὲν σώματι δίκαιος, τῇ δὲ καρδίᾳ πάσης ἀκηδίας καὶ ἀκαθαρσίας πεπληρωμέ νος. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ ᾿Απόστολος διαβεβαιοί, λέγων, Εάν προσεύχωμαι γλώσσῃ, ν τουτέστι στόματι, ο τ πνεῦμά μου προσεύχεται, ἤτοι ἡ φωνή μου· οἱ δὲ νοῦ; μου ἀκαρπός ἐστι. Προσεύχομαι τῷ στόματι, προσεύξομαι καὶ τῷ νοι.» Καί· «Θέλω εἰπεῖν πέντε λόγους, καὶ τὰ ἑξῆς. Μάρτυς δὲ, ὅ τι περὶ τούτου λέο γει ὁ τῆς Κλίμακος· φησὶν ἐν τῷ περὶ προσευχῆς λόγῳ· Ὁ μὲν μέγας τῆς μεγάλης καὶ τελείας προσευχῆς ἐργάτης τάδε φησί· Θέλω εἰπεῖν πέντε λόγους διὰ τοῦ νοός μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰσὶ δὲ ἐρ γασίαι πολλαὶ, ἀλλὰ μερικαί εἰσι. Μεγάλη δὲ καὶ περιεκτική, ὡς ἀρετῶν πηγή, κατὰ τὸν τῆς Κλίμα κος, ἡ καρδιακή προσευχή έστι, δι' ἧς πᾶν ἀγαθον εὑρίσκεται. «Οὐκ ἔστι, φησὶν ὁ ἅγιος Μάξιμος, ένα νοίας θανάτου φοβερώτερον· οὐδὲ μνήμης Θεοῦ μετ γαλοπρεπέστερον· ὁ τὸ ὑπερέχον τοῦ ἔργου παραδη λῶν. Τινὲς δὲ οὐδὲ εἰ ἔστι χάρις ἐν τῷ νῦν καιρῷ θέλουσιν ἀκοῦσαι, ἐκ πολλῆς ἀναισθησίας καὶ ἀγνωσίας ἐσκοτισμένοι ὄντες καὶ ὀλιγόπιστοι. Μα ζ'. Οἱ δὲ ὀλίγον ψάλλοντες, καλώς, οἶμαι, ποιοῦσι, τὴν συμμετρίαν τετιμηκότες (πᾶν γὰρ μέτρον ἄμι στον, κατὰ τοὺς σοφούς)· ἵνα μὴ τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς ὅλην ἐν τῷ πρακτικῷ κενοῦντες, ὁ νοῦς ὀλί χωρος ἐν τῇ προσευχῇ εὑρισκόμενος, ἀτονῇ πρὸς αὐτ τήν. ᾿Αλλὰ μερικώς ψάλλοντες, τὸ πλεῖστον ἐν τῇ προσευχῇ ἐκτείνονται. Ἴσως δὲ ἔστιν ὅτε τῇ νοερᾷ καὶ συνεχεί βοῇ καὶ τῇ ἐμμόνῳ πήξει ὁ νοῦς ἀθυμῶν, μικρᾶς ἀναπαύσεως μεταλαμβάνει ἐν τῷ ἀπολύσει αὐτὸν εἰς τὸ πλάτος τῆς ψαλμῳδίας, ἀπὸ τοῦ ἀπ εστενωμένου τῆς ἡσυχίας. Αὕτη ἡ τάξις ἀρίστη, και διδαχὴ σοφωτάτων ἀνδρῶν. η'. Οἱ δὲ μηδόλως ψάλλοντες, καλῶς ποιοῦσιν, ἐπι εἰσιν ἐν προκοπῇ. Οὗτοι γὰρ οὐ χρήζουσι λέγειν ψαλ μούς, ἀλλὰ σιωπὴν, καὶ ἀδιάλειπτον προσευχὴν, καὶ θεωρίαν, ἐὰν ἔφθασαν εἰς φωτισμόν. Μετὰ τοῦ Θεοῦ γὰρ ἡνωμένοι εἰσὶ, καὶ οὐ χρείαν ἔχουσιν ἀποσπάται τὸν νοῦν αὐτῶν ἀπ' αὐτοῦ, καὶ βαλεῖν αὐτὸν εἰς σύγχυσιν. • Πτώμα μὲν, φησὶν ὁ τῆς Κλίμακος, ὑπο ηκόῳ, τὸ οἰκεῖον θέλημα, ἡσυχίῳ δὲ προσευχῆς διά qui tunc ignorabant gratiam, dicens Αn non cognoscitis quia Christus Jesus in vobis est? nisi forte reprobi estis, › id est præ incuria vestra non proficientes. Unde singulares in quibusdam orationis proprietates a Spiritu sancto peculiari modo inditas, ex incredulitate et superbia non approbant. Contradictio ejus. 6. Dic mihi, o homo, si jejunet quis, temperetur, vigilet,´ stet, pœnitentiam agat, lugeat, pauperiem exerceat, nonne est hoc praxis? Cur igitur dicis absque praxi, psalmodiam tantum proferens, ora tionem acquiri non posse? An non et illa sunt praxes? Responsio. Si quis ore precetur, et mente aberret, quid prodest? Unus ædificans, et unus destruens, quid prodest illis, nisi labor 4?. Sed sicut ore, ita debet et mente operari, ut non inve niatur ore quidem justus, corde autem omni pigri tin et immunditie plenus. Id confirmat Apostolus dicens: c Si oren lingua, id est ore, «spiritus meus oral, scilicet vox mea, mens autem mea siue fructu est. Oro spiritus, orabo et mente.» ● Volo quinque verba loqui, › et reliqua. Testatur autem quid per hoc significet, Climax dicens in ser mone de oratione: ‹ Magnus magna et perfectæ orationis artifex hæc dicit: Volo quinque verba sensu meo loqui, et reliqua. Sunt autem opera multa, sed particularia sunt.» Magnum vero et uni versale opus, juxta Climacem, est mentalis oratio, per quam one bonum reperitur. c Non est, inquit sanctus Maximus, cogitatione mortis terribilius, nec memoria Dei altius, › sublimitatem operis osten dens. Quidam vero, si sit gratia in praesenti tem pore, audire nolunt, quia ob multam amentiam et ignorantiam oleaerati sunt et modicae fidei. 7. Qui autem parum psallunt, bene, ut puto, fa ciunt, moderationem colentes (omne enim mode ratum est optimum juxta sapientes), ut non lotis anima: viribus in praxi impensis, mens in oratione negligens facta, ad eam relaxetur. Sed partito psal lentes, plerumque orationi intendunt. Aliquando tamen mentali et assidua clamatione et perpetua immobilitate mens defatigata paulum quietis per cipit sese ab angustia quietudinis in psalmodiæ latitudinem explicando. Hic ordo est optimus, et a viris docetur sapientissimis. 8. Qui vero minime psallunt, bene faciunt, si sint in progressu. Ili enim opus non habeat psal modia, sed silentio, et indeficienti oratione, ac contemplatione, si pervenerint ad illuminationem. Cum Deo enim sunt uniti, nec eis expedit mentem suam avocare ab ipso, et in confusionem dejicere. ‹ Scandalum est, ait Climax, obedienti propria vo luntas, quieto autem orationis interruptio.» 111 Cor. sit, 5. • Eccli. xxxiv, 28. 1 Cor. Ibid. 19.

στασις. • Μοιχεύει γὰρ τῶν τοιούτων ὁ νοῦς, ὅταν ἡ ἀποστῇ τῆς τοῦ Θεοῦ μνήμης, ὡς ἀπὸ νυμφίου. Και ἐν ἐλαχίστοις πράγμασιν ἐρωτικῶς ἔχετα:. Τὸ διδάξαι δὲ καὶ ἑτέροις τὴν αὐτὴν τάξιν, οὐκ ἐν πᾶσιν ἐνδέ χεται. Τοῖς μὲν ἰδιώταις ὑπηκόοις οὔτι καὶ ἀγραμ μάτοις, ναί· διότι ἡ ὑπακοὴ ἐκ πάσης ἀρετῆς μετα ἔχει, διὰ τῆς ταπεινώσεως. Ανυποτάκτοις δὲ οὐ δίδο ται, ἵνα μὴ πλανηθῶσιν εὐχερῶς, κἂν ἰδιῶται, καν γνωστικοὶ ὦσι· διότι ὁ αὐτόστοιχος οὐ δύναται έκφυ γεῖν τὴν οἴησιν, δι' ἧς ἡ πλάνη ἐπακολουθεῖν πέφυ κεν, ὥς φησιν ὁ ἅγιος Ἰσαάκ. Τινὲς δὲ μὴ ἐννοοῦντ τες τὴν μέλλουσαν βλάβην, πρὸς τὸ συνηθίσαι φασί καὶ ἀγαπῆσαι τὸν νοῦν τὴν τοῦ Θεοῦ μνήμην, τοῖς τυχοῦσι ταύτην μόνην ἐνεργεῖν διδάσκουσιν· ὅπερ οὐκ ἐνδέχεται, καὶ μάλιστα ιδιορρύθμοις οὖσι. Ετι γὰρ τοῦ νοὸς αὐτῶν ἀκαθάρτου ὄντος δι' ἀμέλειαν, ὦ καὶ ὑψηλοφροσύνην, διὰ δακρύων μὴ προκαθαρθένο τος, είδωλα μάλλον αἰσχρὰ λογισμῶν, καὶ οὐ προσευ χὴν ἐνοπτρίζονται, τῶν ἐν τῇ καρδίᾳ πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὑπὸ τοῦ φοβεροῦ ὀνόματος ταραχθέντων, καὶ ἀνελεῖν βρυχόντων τὸν μαστίζοντα. Ἐὰν γὰρ ἀκούσῃ, ἢ διδαχθῇ ὁ ἰδιόρρυθμος περὶ τῆς ἐργασίας ταύτης, καὶ βούλεται κρατῆσαι αὐτὴν, ἓν ἐκ τῶν δύω μέλλει παθεῖν· εἰ μὲν βιάζεται, πλανᾶται, καὶ ἀνία τος μένει· εἰ δ' ἀμελεῖ, ἀπρόκοπος ἐν ὅλῃ τῇ ζωῇ αὐτοῦ καθίσταται. θ'. Ερῶ δὲ κἀγὼ, ὡς ἀπὸ πείρας μικρὸν ἐγνωκώς Οτε καθίσῃς ἐν ἡμέρᾳ ἢ ἐν νυκτὶ ἡσυχάζων, συχνῶς δεόμενος τοῦ Θεοῦ, χωρίς λογισμῶν ἐν ταπεινώσει, καὶ ἀτονήσει μὲν ὁ νοῦς κράζων, ἀλγήσει δὲ τὸ σῶμα, καὶ ἡ καρδία τῇ σφοδρᾷ πήξει τῆς συχνῆς ἐπικλή σεως τοῦ Ἰησοῦ, μηκέτι θερμαινόμενος, ἢ εὐφραι νόμενος, ἐξ ὧν ἡ προθυμία, καὶ ἡ ὑπομονὴ τῷ ἀγω νιστῇ γεννᾶται, τότε ἐγερθεὶς στῆθι, καὶ ψάλλε κατά μόνας, ἢ μετὰ τοῦ συνόντος σοι μαθητοῦ, ἢ μελέτη τινὸς ῥητοῦ, ἡ μνήμῃ θανάτου, ἢ ἐνεργείᾳ χειρῶν, καὶ τῶν λοιπῶν ἀσχολούμενος, ἢ τῇ ἀναγνώσει προστ ἔχων ἱστάμενος μᾶλλον, ἵνα κόπον ἐμποιῇς τῷ σώματι. Καὶ ὅταν μὲν ἵσταται κατά μόνας ψάλλων, λέγε τὸ Τρισάγιον, καὶ εἶθ' οὕτω τὴν προσευχὴν ψυχικῶς, ἢ νοερῶς, προσέχοντος τοῦ νοῦ τῇ καρδίᾳ. Ἐὰν δὲ ἐπίσ κειται ἀκηδία, λέγε καὶ ψαλμοὺς δύω, ἢ τρεῖς, καὶ τροπάρια κατανυκτικὰ ἄνευ μέλους· ὅτι οὐ μελωδή σουσιν οἱ τοιοῦτοι, φησὶν ὁ τῆς Κλίμακος. Αρκεῖ γὰρ αὐτοῖς εἰς εὐφροσύνην ὁ τῆς καρδίας πόνος ὑπὲρ εὐ σεβείας γινόμενος, καθώς φησιν ὁ ἅγιος Μάρκος, καὶ ἡ θέρμη τοῦ Πνεύματος πρὸς χαρὰν καὶ ἀγαλ λίασιν αὐτοῖς διδομένη. Λέγε δὲ κατὰ ψαλμόν, καὶ τὴν προσευχὴν νοερῶς, ἡ ψυχικῶς, ἀρεμβάσεως, καὶ τὸν ᾿Αλληλούϊα. Αὕτη γὰρ ἡ τάξις τῶν ἁγίων Πατέ ρων, Βαρσανουφίου, καὶ Διαδόχου, καὶ τῶν λοιπῶν. Και, καθώς φησιν ὁ θεῖος Βασίλειος, δεῖ τοὺς ψαλ μοὺς καθ' ἡμέραν ἐναλλάττειν, διὰ τὸ ἐρεθίζειν εἰς προθυμίαν, καὶ ἵνα μὴ, φησὶν, ἀηδῶς ὁ νοῦς ἔχῃ πάντοτε τὰ αὐτὰ ψάλλων, ἀλλὰ τὴν ἐλευθερίαν αὐτῷ χρὴ παραχωρεῖν, καὶ ἔτι μᾶλλον εἰς προθυμίαν ἔῤ ῥωται. Ἐὰν δὲ μετὰ μαθητοῦ πιστοῦ ἵστασαι ψάλο λων, ἐκεῖνος μὲν τοὺς ψαλμούς λεγέτω, σὺ δὲ τῇ καρ δία κρυπτῶς προσέχων καὶ προσευχόμενος, τήρει DE QUIETUDINE ET DUOBUS ORATIONIS MODIS. chatur quippe hujusmodi mens, a Dei memoria quasi a sponso discedens, et infimis rebus amorem prostituens. Idem autem ordo aliis suaderi nou omnibus potest. Obedientibus quidem ignaris et illitteratis potest, quia obedientia omnem virtutem per humilitatem participat. Liberis autem, sive ignari, sive docti sint, non conceditur, ne facile errent, quia seorsum meditans non potest vitare praesumptionem, unde sequi solet error, ut ait sanctus Isaac. Quidam vero, non cogitantes futu rum damnum, ad assuefaciendam, inquiunt, et alliciendam mentem ad Dei memoriam, quibus vis illam solam methodum suadent: quod non possi bile est, ac præsertim his qui seorsim vivunt. Cum enim nondum mens eorum munda sit propter ne gligentiam et superbiam, lacryinis non lota, turpes cogitationum imagines, potius quam orationem speculantur, immundis cordis spiritibus tremendo nomine perturbatis, et frementibus ut auferant eum qui ipsos flagellat. Nam si audiat et doceatur illam methodum qui privatum vivit, unum ex duo bus patietur malum: si luctetur quidem aberrat, et insanabilis fit, si vero sit negligens, nullum in tota vita profectum facit. 9. Dicam equidem, utpote experientia nonnu'la edoctus, quando sedebis die vel nocte quietus, frequenter Deum precans sine cogitationibus in hu militate, et fatiscet mens clamitans, corpus vero dolebit, et cor acriter contentum ad frequentem Jesu invocationem, Jam non sentiet fervorem aut latitiam, quibus ardor et perseverantia militis foventur; tunc surgens sta, et psalle solus aut cum tuo comite discipulo, vel meditationi alicujus verbi, vel memoriæ mortis, vel labori manuum, et aliis vacans, vel lectioni attendens, stans po Lius, ut corpus fatiges. Εt cum stus solus pallens, Et recita Trisagion, aut etiam preces, anima vel mente, attendente cordi intellectu. Quod si iustel acedia, recita etiam duos vel tres psalmos, et versiculos nocturnos absque cantu, quia non cantabunt qui sunt hujusmodi, ait Climax.› ‹Sufficit enim ipsis ad gaudium labor cordis pro pietate susceptus, inquit sanctus Marcus, et fervor spiritus ad laeti tiam et exsultationem eis datus. > Adhuc intra c psalmum et preces auimna vel mente haud vaganter factas, dic Alleluia. Hæc est enim methodus san ctorum Patrum, Barsanuphii, Diadochi, et aliorum. atque, ut ait divus Basilius, e oportet psalmos in dies alternare, ad stimulandum ardorem, utque nunquam mens, inquit, eosdem psalmos fastidiat, sed libertas ei permittenda est, et sic majori ac cendetur studio.. Quod si cum discipulo fideli stas psallens, hic quidem psalmus recitet, tu vero cordeintus attendentem et precautem tene teipsum. Omnes autem cogitationes, sive sensibilium, sive intelligibilium, in corde inortas asperueris, adju vable orationc. Nam quietudo est cogitationum

σαυτόν. Πάντα δὲ τὰ νοήματα είτε αἰσθητά, είτε νοητά, τὰ ἀπὸ καρδίας αναδιδόμενα καταφρόνει, τῆς προσευχῆς συνεργού της. Ησυχία γάρ ἐστιν ἀπόθεσις νοημάτων τῶν οὐκ ἐκ τοῦ Πνεύματος θειοτέρων, ἕως καιροῦ, ἵνα μὴ προσέχων τούτοις ὡς καλοίς, τὸ μεῖ ζεν απολέσῃς, Περὶ πλάνης ι'. Πρόσεχε οὖν ἀκριβῶς, Θεοῦ ἐραστὰ, ἐν γνώσει. Ἐπὶν ἐργαζόμενος τὸ ἔργον, ἴδῃς φῶς, ἢ πῦρ ἔξω θεν ἢ ἔσωθεν, ἢ σχῆμα δῆθεν Χριστοῦ, ἢ ἀγγέλου, τ ἑτέρου τινὸς, μὴ παραδέξῃ αὐτὸ, ἵνα μὴ βλάβην ὑποστῇς. Μηδὲ σὺ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ εἰκονικῶς προσέχων, ἑάσῃς τὸν νοῦν ἐκτυποῦν τοιαῦτα. Πάντα γὰρ ταύτα ἔξωθεν ἀκαίρως μετασχηματιζόμενα, πρὸς τὸ πλα νῆσαι τὴν ψυχὴν γίνονται. Η γὰρ ἀρχὴ τῆς προσευ χῆς ἡ ἀληθεινή, ἡ καρδιακὴ θέρμη ἐστὶν, ἡ φλογία ζουσα τὰ πάθη, καὶ ἱλαρότητα, ἢ χαράν τῇ ψυχῇ ἐμποιοῦσα ἀδιστάκτῳ πόθῳ, καὶ ἀνενδοιάστῳ πληρο φορία τὴν καρδίαν βεβαιοῦσα. Πᾶν γὰρ τὸ ἐρχόμενον εἰς τὴν ψυχήν, φασὶν οἱ Πατέρες, καν αἰσθητόν, καν νοερὸν, καὶ διστάζει ἐν τούτῳ ἡ καρδία, μή παραδε χομένη αὐτὸ, οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐκ τοῦ ἐναντίου ἐπέμφθη. Κἂν ἴδῃς τὸν νοῦν ἔξωθεν ἢ ἄνω θεν ἑλκόμενον ὑπό τινο; ἀοράτου δυνάμεως, μὴ πιο στεύσῃς αὐτῷ, μηδὲ ἀφῇς αὐτὸν ἕλκεσθαι, ἀλλ᾽ ἄγξον εὐθὺς αὐτὸν εἰς τὸ ἔργον αὐτοῦ. Τὰ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὁ ἅγιος Ἰσαάκ, ἀφ' ἑαυτῶν ἔρχονται, σοῦ τὸν καιρὸν μὴ εἰδότος. Εἰ γὰρ καὶ ὁ ἐχθρὸς ἔνδον ὁ φυσικὸς τῆς Οσφύος μετασχηματίζει τὰ πνευματικά, ώς βούλε ται, φανταστικῶ; ἄλλα ἀντ᾿ ἄλλων, καὶ ἀντὶ μὲν θέρμης, τὴν αὐτοῦ ἀνώμαλον καῦσιν ἐπάγων, ὡς βαρεῖσθαι τότε τὴν ψυχὴν ἐν τοιαύτῃ ἀπάτῃ· ἀντὶ δὲ εὐφροσύνης χαρὰν ἄλογον καὶ ἡδύτητα κάθυγρον προσάγων, οἴησιν ἐκ τούτων, καὶ τύφον ὁρᾶσθαι τι κτόμενον, λανθάνειν ἑαυτὸν τοῖς ἀπείροις, καὶ ὡς χάριν ἐνεργοῦσιν τὴν αὐτοῦ πλάνην ἡγεῖσθαι βιά ζοιτο· ἀλλ᾽ οὖν ὁ χρόνος, καὶ ἡ πεῖρα, καὶ ἡ αἴ. σθησις φανερὸν ποιεῖν αὐτὸν πέφυκε, τοῖς μὴ σφόδρα ἀγνοοῦσι τὴν αὐτοῦ πανουργίαν. ι Φάρυγξ γάρ, φησιν ἡ Γραφή, βρώματα διακρίνει. Τουτέστιν, ἡ γεύσις πνευματικῶς [1σ. πνευματική] δῆλα πάντα ὁποῖα εἰσ:, δείκνυσιν ἀπλανῶς. Περὶ ἀναγνώσεως. τα'. Ἔστω σοι ἐργάτῃ ὄντι, φησὶν ὁ τῆς Κλίμα κος, τὰ ἀναγινωσκόμενα πρακτικά. Τούτων γὰρ ἡ εργασία περιττὴν ποιεῖται τὴν τῶν λοιπῶν ἀνάγνω ΧΧΧΙ, σιν. 'Ανάγνωθι δὲ ἀεὶ τὰ περὶ ἡσυχίας καὶ προτευ χῆς· οἷον εἰς τὴν Κλίμακα, εἰς τὸν ἅγιον Ἰσαάκ, τὰ τοῦ ἁγίου Μαξίμου, τὰ τοῦ νέου Θεολόγου, τὰ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ Στηθάτου, τὰ τοῦ Ἡσυχίου, τὰ τοῦ Φιλοθέου τοῦ Σιναΐτου, καὶ τῶν τοιούτων ὅσα το αυ τα. Τὰ δὲ λοιπὰ ἄφες ἕως καιροῦ, οὐχ ὡς ἀπόβλητα, ἀλλ' ὡς μὴ συμβάλλοντα τῷ σκοπῷ, τὸν νοῦν εἰς ἱστορίαν αὐτῶν μετακινοῦντα ἀπὸ τῆς προσευχής. Εστω σου δὲ ἡ ἀνάγνωσις κατὰ μόνας, μὴ ἐν φωνῇ κόμπου μεγαλαυχου, μὴ ἐν σπουδῇ ευγλωττίας που ρευτῶς, ἢ καλλιεπείς λόγου ἢ ἐμμελοῦς ἡδονῆς ἢ ἀπών ὡς παρὼν ἐμπαθῶς συλούμενος ἀναισθήτως quæ non sunt a divino Spiritu, depositio ad tem pus, ne his attendens tanquam bonis, nelius amit las. De errore. 10. Allende igitur diligenter, Dei amans, in gnosi. Quod si opus agens, videris lucem aut ignem sive foris sive intus, nempe vel speciem Christi, vel angeli, vel cujusvis alius, ne illud admitte, ut non damnum subeas. Nee tu tibimet imaginanti atten dens, sine mentem talia eflingere. Hæc enim omnia externis intempestive efformata, in errorem animam inducunt. Siquidem principium orationis verum, est cordis fervor vitia comburens, et hilaritatem ani mæ inferens incunctato desiderio, et indubia cer titudine cor confirmans. Nam quodcunque animam subit, aiunt Patres, tum sensibile, tum intelligibile, si cor de eo dubítet neque id accipiat, non est a Deo, sed ab adversario missum est. Et si videas mentem foras aut sursum abreptam aliqua invisi bili potestate, ne illi credas, nec sinas eam abripi, sed statim reduc eam ad suum opus. Quæ Dei sunt, inquit sanetus Isaac, a seipsis veniunt, tem pore quo nescis. Quanquain euim inimicus in Lerior et naturalis lumborum, transformal spiri talia, pront vult, imaginationi alia pro aliis exhi bens, et pro fervore quidem suum infrenem mœ stum suggerens, ut gravetur tunc anima hujusmodi crrore, pro gaudio autem latitiam irrationalem et voluptatem lubricam substituens, ita ut superbia ex his et præsuntio parta cernatur, abdere sei psum inexpertis et deceptionem suam pro gratiæ operatione perhibere conatur; attamen tempus, experientia et sensus eum detegere solet non crasse ignorantibus ejus opera: ‹ Guttur enim, ait Scri ptura ', gustu escas dijudical,» id est, gusuis spi ritualis omnia patenter, qualia sint, certo delegil. De lectione. 11. Sint tibi operanti, ait Climas, lectiones practicæ. Has enim facienti superflua est alia lectio. Lege autem semper libros de quiete et oratione puta, opera-Climacis, sancti Isaac, saneti Maximi, novi Theologi, discipuli ejus Stellati, llesychii, Philothei Sinaite, et talium talia· quæcunque. Reliqua vero prætermitte ad tempus, Hoi tanquam rejicienda, sed tanquam non conducentia ad sco pum mentem in eorum indagatione ab oratione dimotanı. Lege porro solus, non vocem jactantia inflans, nec cum studio facundiæ procedens, nec cloquii venustate aut canora suavitate captus, nec absens tanquam præsens cupiditate raptus aliqui bus placendi, nec cum inexplebili aviditate, quia omne moderatum est optimum, nec oscitanter et Job.

πρός τινων ἀρέσκειαν, μηδὲ πάλιν ἀπλήστως· ὅτι πᾶν μέτρον ἄριστον, μηδὲ τραχέως, μηδὲ νωθρῶς καὶ ἡμελημένως, ἀλλὰ σεμνῶς, ἐπιεικῶς, εὐσταθῶς, συνετῶς, εὐρύθμως, νοερώς τε καὶ ψυχικῶς, ἢ καὶ λο γικῶς. Ἐν τούτοις γὰρ ἐνδυναμούμενος ὁ νοῦς, ἰσχὺν ἐν ἕξει λαμβάνει, εἰς τὸ προσεύχεσθαι κραταιῶς. Ἐν δὲ τοῖς προειρημένοις ἐναντίοις τούτων, σκότωσίν τε καὶ χαύνωσιν, καὶ ἔκστασιν κτᾶται· ὥστε ἀλγεῖν καὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἐν τῷ ἐγκεφάλῳ, καὶ εἰς τὴν προσ ευχὴν ἀτονεῖν. ιβ'. Πρόσεχε δὲ και τῇ προθέσει καθ᾿ ὥραν, ἐν ἀκριβεῖ ἐρευνᾶν, ποῦ ῥέπει, εἰ κατὰ Θεὸν δι' αὐτὸ τὸ καλόν, ἕνεκα ψυχικῆς ὠφελείας κάθησαι ἡσυχάζων, ἢ ψάλλων, ἢ ἀναγινώσκων, ή προσευχόμενος, ἢ τὴν οἰανοῦν ἀρετὴν ἐργαζόμενος, ἵνα μὴ συλᾶσαι ἀγνώ στως· μήπως εὑρεθῇς τῷ μὲν σχήματι ἐργά της, τῷ δὲ τρόπῳ καὶ τῇ διανοίᾳ ἀνθρώποις, καὶ οὐ Θεῷ ἀρέσκειν βουλόμενος. Πολλὰ γὰρ τὰ ἔνεδρα τοῦ δολίου, καὶ σφόδρα κρυφίως βλέπει την ροπήν τῆς προθέσεως ὡς ἀγνοούμενος τοῖς πολλοῖς, καὶ ἀεὶ βούλεται συλᾶν τὸ ἔργον ἀγνώστως, ἵνα μὴ κατὰ Θεὸν γένηται τὸ γινόμενον. Εἰ γὰρ καὶ ἀνενδότως πολεμεῖ, καὶ ἀναιδῶς προσέρχεται, ἀλλὰ σὺ βεβαίαν τὴν πρόθεσιν εἰς Θεὸν ἔχων, οὐ συλᾶσαι συχνῶς, κἂν ἀκουσίως ῥέμβεσθαι ὑπ' ἐκείνου βιάζη ται ἡ ῥοπὴ τοῦ θελήματος. Καὶ ἴσως ἢ καὶ ἐξ ἀσθε νείας ἡττᾶται τις ἀκουσίως, ἀλλ᾽ ἑτοίμως συγχωρεῖ ται καὶ ἐπαινεῖται παρὰ τοῦ τὰς προθέσεις καὶ τὰς καρδίας γινώσκοντος. Τοῦτο τὸ πάθος, τῆς κενοδοξίας λέγω, οὐκ ἐᾷ τὸν μοναχὸν προκόψαι εἰς ἀρετήν ἀλλὰ τοὺς κόπους ὑπομένει, καὶ ἐν γήρα εὑρίσκεται ο ἄκαρπος. Καὶ γὰρ καὶ τοῖς τρισὶν ἐπεμβαίνει ἀεὶ καὶ γυμνοῖ αὐτοὺς τῆς ἐργασίας τῶν ἀρετῶν, ἀρχαρίω λέγω, καὶ μέσῳ, καὶ τελείῳ. ιγ'. Τοῦτο δὲ μαθὼν λέγω, ὅτι χωρὶς τῶν ἀρετῶν τούτων μοναχὸς οὐ προκόπτει ποτέ, νηστείας, ἐγκρατείας, ἀγρυπνίας, ὑπομονῆς, ἀνδρείας, ἡσυχίας, προσευχῆς, σιωπῆς, πένθους, ταπεινώσεως· εἰσὶ γὰρ γεννητικαὶ ἀλλήλων καὶ φυλακτικαί. Ἀπὸ γὰρ νη στείας συνεχούς μαραινομένη ἡ ἐπιθυμία, τίκτει την ἐγκράτειαν· ἡ ἐγκράτεια, τὴν ἀγρυπνίαν· ἡ ἀγρυ πνία, τὴν ὑπομονήν· ἡ ὑπομονή, τὴν ἀνδρείαν· ἡ ἀνδρεία, τὴν ἡσυχίαν· ἡ ἡσυχία, τὴν προσευχήν· ἡ προσευχή, τὴν σιωπήν· ἡ σιωπὴ, τὸ πένθος· τὸ πέν θος, τὴν ταπείνωσιν· ἡ ταπείνωσις ἀντιστρόφως τὸ πένθος. Καὶ καθεξῆς ἀνάπαλιν αἱ θυγατέρες τὰς μη τέρας πῶς γεννῶσιν, ἀναλυτικῶς εὑρήσεις. Ταύτης οὖν τῆς ἀλληλογενεσιουργίας μείζων ἐν ἀρεταῖς οὐκ ἔστι. Τὰ γὰρ ἐναντία τούτων, πᾶσι πρόδηλα. ιδ'. Δεῖ δὲ καὶ τοὺς κόπους καὶ τοὺς πόνους τῆς ἐργασίας ἐνταῦθα τάξαι, καὶ πῶς δεῖ μετελθεῖν ἑκά στην εργασίαν, σαφῶς ἐκθέσθαι· ἵνα μὴ ἀπόνως τις ἐξ ἀκοῆς ὁδεύων, τοῦ καρποῦ ἀποτυχών, ἡμᾶς, ἡ τινας αἰτιάσηται, ὡς οὐκ ἔστι καθώς ειρήκαμεν. Ο γὰρ πόνος τῆς καρδίας, καὶ ὁ τοῦ σώματος κόπος, οἶδεν ἔργον ἀληθείας ποιεῖν. Ἐξ ὧν ἡ ἐνέργεια τοῦ ἁγίου Πνεύματος φανεροῦται, ἡ διὰ τοῦ βαπτίσμα τος διδομένη σοι, καὶ παντὶ πιστῷ, ἡ διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν ἀμελείας τοῖς πάθεσι συγχωσθεῖσα, καὶ τὴν μετάνοιαν ἡμῶν ἀναμένοντα δι᾿ ἄφατον ἔλεος • ἵνα DE QUIETUDINE ET DUOBUS ORATIONIS MODIS. ligenter, numerose, cum intellectu, anima et ra tione. In his enim corroborata mens, vires habita acquirit ad fortiter orandum. In praefatis autem horum contrariis, cacitatem, desidiam et perture bationem incurrit, ita ut doleat in cerebro intel lectus, et ad orationem debilitetur. perfunctorie, sed graviter, decenter, Urme, intel 12. Attende etiam intentioni quocunque tempore, diligenter scrutans quo vergat, an ipsum bonum propter Deum facias, an propter animæ utilitatem sedeas quietus, vel psallens, vel legens, vel orans, vel quamlibet exercens virtutem, ut non diripiaris inscius, nec inveniaris specie quidem operans, intentione vero et cogitatione honinibus, non Dee placere cupiens. Multæ sunt enim calidi hostis in sidiæ, et occultissime, ut multos latens, intuetur flexum intentionis, et semper quærit clam opus furari, ut non propter Deum fat quod fit. Sed quamvis te indesinenter impugnet ac impudenter invadat, tu tamen fixam in Deum intentionem ha bens, ne frequenter abripiaris, etiamsi invita eva gari cogatur ab illo inclinatio voluntatis. Et licet ob infirmitatem aliquis vincatur invitus, pro ptam tamen veniam et laudem accipit ab intention num et cordium scrutatore. Verum hoc vitium, scilicet vana gloria, non sinit monachum in vir tute progredi, sed labores subit, et senex sine fructu invenitur. Etenim tribus semper subrepit, et opera virtutum subripit, scilicet incipienti, me dio atque perfecto. 13. Hoc etiam expertus dico: Sine his virtutibus monachus non proficit unquam, scilicet absque jejunio, temperantia, vigilia, patientia, fortitudine, quietudine, oratione, silentio, Iuctu, humilitate se enim invicem congenerant et conservant. Nam perenne jejunium concupiscentiam extenuans parit temperantia:; temperantia vigiliam, vigilia pa vientiam, patientia fortitudinem, fortitudo quietem, quies orationem, oratio silentium, silentium luctum, luctus humilitatein, humilitas vicissim luctum. Atque deinceps iterum filiæ matres quomodo gignant, per analysim reperies. Hac igitur mutua genera tione major in virtutibus non est. Namque harum contraria sunt omnibus manifesta. 14. Oportet hic quoque labores et industrias operationis referre, et quomodo faciendum sit quodcunque opus clare exponere, ut non sine labo re aliquis ex auditione ambulans, fructu haud percepto, nos aliosve accuset, eo quod nunquam de hoc locuti essemus. Nam industria cordis et corporis labor sciunt opus veritatis facere. Ex quibus operatio Spiritus sancti manifestatur, per baptismum tibi data et omni fideli, sed propter mandatorum omissionem passionibus abscondita, et nostram pœnitentiam exspectans ineffabili mi

μὴ εἰς τέλος διὰ τὴν ἀκαρπίαν ἡμῶν ἀκούσωμεν Ο Αρατε τὸ τάλαντον ἀπ' αὐτοῦ· ν καὶ τὸ, ι Ο δο κεῖ ἔχειν ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ·, καὶ εἰς κόλασιν ἀποπέμψῃ ἡμᾶς, αἰωνίως ἐν γεέννῃ ἐδυνωμένους. Πᾶσα γὰρ ἐργασία σωματική τε καὶ πνευματική, μὴ ἔχουσα πόνον, ἢ κόπον, οὐδέποτε καρποφορεῖ τῷ ταύτην μετερχομένῳ· ὅτι «Βιαστή ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, φησὶν ὁ Κύριος, καὶ βιασταὶ ἁρπάζου σιν αὐτήν· ο βίαν εἰπὼν τὴν τοῦ σώματος ἐν πᾶσιν ἐπίπονον αἴσθησιν, ἐπεὶ οἱ πολλοὶ μὲν ἴσως πολλοὺς ἐνιαυτοὺς ἀπόνως εἰργάσαντο, ἢ ἐργάζονται, καὶ διὰ τὸ μὴ ἐμπόνως ἐν ζεούσῃ προθυμία καρδίας τοὺς πόνους ποιεῖν, κενοὶ καθαρότητος, καὶ ἀμέτοχοι Πνεύ ματος ἁγίου γεγόνασι, τὸ δριμὺ τῶν πόνων ἀπαντ νάμενοι. Οἱ γὰρ ἐν ἀμελείᾳ καὶ χαυνώσει εργαζόμε νοι, κοπιῶσι μὲν ἴσως, ὡς δοκοῦσι, πολλά· οὐδέποτε δὲ καρπὸν τρυγῶσι διὰ τὸ ἄπονον, εἰς βάθος ἀνάλο γητοι ὄντες. Καὶ μάρτυς ὁ λέγων· Κἂν πάσας τάς πολιτείας ἡμῶν μεγάλας ἔχωμεν, τὴν δὲ καρδίαν ἐνώδυνον οὐ κεκτήμεθα, νόθοι αὗται καὶ ἕωλοι καθα εστήκασιν. Ίσως δ᾽ ὅτε καὶ ἀπόνως ὁδεύοντες, ὑπὸ ἀκηδίας εἰς περισπασμούς συνωθούμενοι τοὺς ἀνω φελεῖς, σκοτιζόμεθα, δοκοῦντες ἐν τούτοις ἄνεσιν εύ ρεῖν, ὅπερ οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ κειρείαις ἀλύτοις ἀρά τως δεσμούμενοι, ἀκίνητοι καὶ ἀνενέργητοι ἐν παντὶ ἔργῳ γινόμεθα, τῆς χαυνότητος ἐν ἡμῖν πληθυνθεί σης, καὶ μάλιστα ἀρχαρίοις ούσι. Τοῖς γὰρ τελείοις, τὰ πάντα ἐν μέτρῳ ὠφέλιμα. Τοῦτο μαρτυρεῖ καὶ ὁ μέγας Ἐφραὶμ λέγων· Πόνον πόνει ἐμπόνως, ἵνα δια δράσης τῶν ματαίων πόνων τους πόνους. Ἐὰν μὴ, κατὰ τὸν προφήτην, ἡ ὀσφὺς ἡμῶν ἐκλείπῃ ἀπὸ ἐχε λύσεως τῷ τῆς νηστείας κόπῳ, καὶ ὠδῖνας συλλη φθῶμεν ὡς τικτούσης ἔμβρυον τῇ ἀλγεινῇ τῆς καρ δίας πήξει, οὐ μὴ κυήσωμεν πνεῦμα σωτηρίας ἐπι γῆς τῆς καρδίας, ὥσπερ ἤκουσας, ἀλλ' ἐν τοῖς χρόνοις μόνον, καὶ τῇ ἀνονήτῳ ἐρήμῳ, καὶ τῇ χαυ νώσει, καὶ ἡσυχίᾳ οἰόμενοι εἶναί τινες, καυχώμεθα. Ἐν δὲ τῷ καιρῷ τῆς ἐξόδου ἀναμφιβόλως πάντα καρπὸν πάντες ἐπιγνωσόμεθα. ιε΄. Οὐκ ἔστι δὲ δι᾽ ἑαυτοῦ τις τὴν τῶν ἀρετῶν ἐπι στήμην μαθεῖν, εἰ καί τινες ὡς διδασκάλῳ τῇ πείρα ἐχρήσαντο. Τὸ γὰρ ἀφ' ἑαυτοῦ, καὶ μὴ τῇ συμβουλή τῶν προωδευκότων ποιεῖν, οἴησιν ἔχει, μᾶλλον δὲ τίν κτειν πέφυκεν. Εἰ γὰρ < Ὁ Υἱὸς ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ οὐ δὲν, ἀλλὰ καθὼς ἐδίδαξεν αὐτὸν ὁ Πατήρ, οὕτω ποιεῖ, ν καὶ τὸ Πνεῦμα· οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυ τοῦ· τίς ἐστιν οὗτος ὁ εἰς τοσοῦτον ἀρετῆς ὕψος ἐληλακώς, ὡς μὴ δεόμενος ἑτέρου τινὸς τοῦ μυστ αγωγοῦντος αὐτὸν, ἀπόνοιαν μᾶλλον ἢ ἀρετὴν δοκῶν ἔχειν ἠπάτηται; διὸ πείθεσθαι δεῖ τοῖς εἰδόσι τοὺς πόνους τῆς πρακτικῆς ἀρετῆς, καὶ οὕτω μετέρχε σθαι· ήγουν νηστείαν ἔκπεινον, ἐγκράτειαν ἀνήδο νον, ἀγρυπνίαν ἐπίμονον, γονυκλισίαν ἐπίμοχθον, στάσιν ἐπίπονον ἀκινήτως, προσευχὴν ἔμμονον, πα πείνωσιν ἀνόθευτον, συντριμμὸν, καὶ στεναγμόν ἅπαυστον, σιωπὴν εὔλογον, καὶ ὡς ἐν ἅλατι ἠρτυ μένην, καὶ ἐν πᾶσιν ὑπομονήν. Οὐ γὰρ χρὴ πάντοτε sericordia, ut non in fine absque fructu reperti hoc audiamnus: «Tollite ab eo talentum, s et illud Quod videtur habere, auferetur ab eo ',, et nos in supplicia ejiciat, æternum in gehenna crucian dos. Onnis enim operatio corporalis et spiritualis sine industria et labore facta, facienti nullum un quam adferet fructum, quia e Regnum calorum vim patitur, inquit Dominus, et violenti rapiunt illud, vim appellans laboriosam corporis in omnibus vexationem. Unde, cum multi multos forsan sine labore annos degerint vel degant, nec industrie in fervido cordis ardore labores faciant, vacui a munditia et Spiritus sancti expertes facti sunt, rejecta laborum asperitate. Qui enim negli genter et ignave operantur, videntur forsan mul tum laborare; nunquam tamen fructum gustant, utpote industriæ ac doloris penitus expertes. Quod testatur qui dicit: Si omnes præclaras geramus actiones, cor vero dolens non habeɔmus, illæ spu riæ ac rancidæ fiunt. Item aliquando indiligenter ambulantes, præ acedia in distractiones direpti inutiles, obtenebramur, visi in his requiem iuve nire, quod non est, sed insolubilibus fasciis invisi biiiter ligati, immobiles et inertes in omni opere fimus, desidia in nobis completa, præsertim si iu cipientes simus. Perfectis enim omnia ad mensu ram utilia sunt. Idem testatur magnus Ephraim dicens: ‹ Laborem labora laboriose, ut eſſfugias irritorum laborum labores. Si non, juxta prophe tam *, renes nostri deficiant et dissolvantur jejunii labore, et dolores concipiamus quasi parturientis fetum lassa cordis compage, non gestabimus spi ritum salutis in utero cordis, sicut audiisti, sed in tempore tantum, et sterili deserto, et olio, et quiete, putantes nos esse aliquid, gloriamur, die vero exitus indubie fructum omnem omnes agno scemus. 15. Nemo potest a seipso virtutom scientiam discere, licet aliqui experientia tanquam magistro usi sint. Nam a seipso sine præcedentium consilio agere, præsumptionem habet seu potius parere so let. Si enim < Filius a se non facit quidquam, se quæcumque demonstrat ei Pater, hæc similiter facit *,» et Spiritus «non loquitur a semetipso ³, › quis est hic tantum adeptus virtutis apicem, ut non indigeat alio quodam ipsum ducente? amentiam patius quam virtutem habere videtur, et aberrat. Ideo suadere oportet scientibus labores practica virtutis, ut hæc satagant, scilicet jejunium ſame licum, temperantiam ab omni voluptate, vigiliam assiduam, genuflexionem molestam, laboriosam in stando inmobilitatem, orationem continuam, hu militatem sinceram, contritionem et gemitum in deficientem, silentium sapiens et quasi sale condi tum, atque in omnibus patientiam. Neque enim 1 Matth. xxv, 18, 28, 29. • Matth. 11, 12. Nalum, 11, 10. • Joan. v, 19, 20. * Joan.

ἐν ἀναπαύσει διάγειν, οὐδὲ ἐν μόνῳ τῷ καθίσματι πάντοτε πρὸ καιρού, ή γήρους, ἢ ἀσθενείας έγκαρ τερείν. «Διότι τους πόνους, φησὶν ἡ Γραφή, τῶν ἀρετῶν σου φάγεσαι. ο Καὶ «Βιαστῶν ἐστιν ἡ βασι λεία τῶν οὐρανῶν.» Τὰς οὖν προειρημένας εργασίας ὁ καθ' ἡμέραν σπεύδων ἐμπόνως ἐπιτελεῖν, καὶ τὸν καρπόν, σὺν Θεῷ, ἐν καιρῷ, τούτων δρέψεται. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΩΣ ΔΕΙ ΚΑΘΕΖΕΣΘΑΙ ΤΟΝ ΗΣΥΧΑΖΟΝΤΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΥΧΗΝ ΚΑΙ ΜΗ ΤΑΧΕΩΣ ΑΝΙΣΤΑΣΘΑΙ. Ποτὲ μὲν ἐπὶ σκάμνου, τὸ πλεῖστον διὰ τὸ ἐπίπο-Α νον· ποτὲ δὲ, καὶ ἐπὶ στρωμνῆς ὀλιγάκις, ἕως και μοῦ, διὰ τὴν ἄνεσιν. Ἐν ὑπομονῇ δὲ ὀφείλε: εἶναι τὸ κάθισμά σου, διὰ τὸν εἰπόντα, Τῇ προσευχῇ προσο καρτεροῦντες· καὶ μὴ ταχέως ἀνίστασθαι ὀλιγωροῦντα διὰ τὸ ἐπίπονον ἄλγος, καὶ τὴν τοῦ νοὸς νοερὰν βοὴν, καὶ συνεχῆ πῆξιν· • Ἰδοὺ γὰρ, φησὶν ὁ Προφήτης, ὠδῖνες συνέλαβόν με, ὥσπερ τίκτουσαν.» 'Αλλά και πτων κάτωθεν, καὶ τὸν νοῦν ἐν τῇ καρδίᾳ συνάγων, εἴπερ διήνοικται, ἐπικαλοῦ τὸν Κύριον Ἰησοῦν εἰς βοήθειαν. Πονῶν δὲ, τοὺς ὤμους καὶ τὴν κεφαλήν πολλάκις ἀλγῶν, καρτέρει επιπόνως καὶ ἐρωτικῶς ἐν αὐτοῖς, ζητῶν ἐν καρδίᾳ τὸν Κύριον. Βιαστῶν γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ βιασταὶ ἁρπάζου σιν αὐτήν. Τὴν σπουδὴν ἐν τούτοις καὶ τῶν τοιούτων πόνων ὁ Κύριος ὑπέδειξεν ἀληθῶς. Υπομονὴ γὰρ καὶ καρτερία ἐν πᾶσι, γεννήτρια πόνων, καὶ σώμα τος, καὶ ψυχῆς. Περὶ τοῦ πῶς δεῖ λέγειν τὴν εὐχήν. Οὕτως εἶπον οἱ Πατέρες· ὁ μέν· Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με, τὸ ὅλον· ὁ δὲ, τὸ ἥμισυ· Ἰησοῦ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με. Οπερ εύ κολώτερόν ἐστι διὰ τὴν τοῦ νοῦ ἀδυναμίαν. Οὐδὲ γὰρ δύναται ἀφ' ἑαυτοῦ μυστικῶς, χωρίς Πνεύματος, μόν νος εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καθαρῶς καὶ τελείως, ἀλλ᾿ ὡς παιδίον ψελλίζον ἔτι, πληρῶσαι ταύτην μετὰ ἄρθρων μὴ δυνάμενος. Οὐκ ὀφείλει δὲ συχνῶς μεταλλάσσειν τὰς ἐπικλήσεις τῶν ὀνομάτων διὰ ῥαθυμίαν, ἀλλὰ βραδέως διὰ τὴν συνέχειαν. Πάλιν, οἱ μὲν διὰ στόματος, οἱ δὲ διὰ τοῦ διδάσκουσι λέγειν αὐτήν. Ἐγὼ δὲ ἀμφό περα τίθημι. Καὶ γὰρ ποτὲ μὲν ὁ νοῦς ἀδυνατεῖ oportet in quiete semper degere, neque in perpetua *Ps. cxxvii, 2. • Matth. xi, 12. sessione ante senectutis aut infirmitatis tempus remanere. Labores manuum tuarum quia mandu cabis',, ait Scriptura; et: «Violenti rapiunt regnum cœlorum *.» Qui ergo prædicta opera quotidie studet laboriose absolvere, fructum, adjuvante Deo, in tempore ex illis colliget. QUOMODO OPORTEAT SEDERE HESYCHASTAM AD ORATIONEM › Act. 1, › Jerem. vi, 21; x111, 24; Mich. iv, 9. Modo in scammo,et quidem plerumque, ad clefatiga tionem sede, modo in culcita, pauco tempore, and re quiem. Permanens autem sit sessio tua, propter eum qui dixit: e Perseverantes in oratione ', ' neque ex negligentia cito assurgas propter laboriosum dolo rem, intellectualemque mentis clamorem et perpe tual contentionem: c Ecce enim, ait Propheta, dolores apprehenderunt me quasi parturientem. › Sed incurvatus deorsum, et mentem in corde recolligens, si quidem apertum sit, in adjutorium invoca Dominum Jesum. Et laboraus humeris et. capite saepe dolens, cum industria et studio sic per mane, quærens in corde Dominum. ‹ Nam regnum cœlorum vim patitur, et violenti rapiunt illud. › His verbis diligentiam bujusmodi laborum Dominus profecto indicavit. Patientia enim et persevera tia in omnibus est corporis et animæ laborum mater. Quomodo recitanda sit oratio. Sic dicebant Patres; alius quidem: «Domine Jesu Christe, Fili Dei, miserere mei, › integrum;. alii vero dimidium hoc: • Jesu, Fili Dei, misere re mei. Quod facilius est propter mentis imbecil litatem. Non enim potest a seipsa interius absque Spiritu sola dicere, Dominus Jesus, nec pure ac perfecte nisi in Spiritu sancto, sed ut infans adhuc balbutiens illa verba articulatim pronuntiare ne quit. Nec oportet crebro invocationis voces per mutare, sed lente ac perpetim recitare. Insuper, alii ore, alii mente illam recitare docent. At ego utrumque suadeo. Nam interdum mens, interdum os præ acedia recitare non valet. Propterea utro

λέγειν ακηδιῶν, ποτὲ δὲ τὸ στόμα. Διὰ τοῦτο ἐν οὐ χρήζει λαλεῖν διὰ στόματος, οὐδὲ γὰρ δύναται, σίαν. ἀμφοτέροις δεῖ προσεύχεσθαι, καὶ στόματι, καὶ νο. Πλὴν ἡσύχως καὶ ἀταράχως δεῖ κράζειν, ἵνα μὴ τὴν αἴσθησιν, καὶ τὴν προσοχὴν τοῦ νοῦ ἡ φωνὴ συγχέου σα, ἐμποδίζοιτο· μέχρις ἂν ὁ νοῦς, ἐθίσας ἐν τῷ ἔρ γῳ, προκόψοι, καὶ δύναμιν λάβοι παρὰ τοῦ Πνεύμα τος, εἰς τὸ ὁλικῶς καὶ κραταιώς εύχεσθαι. Τότε γὰρ ἀρκούμενος μόνον τῷ νοῦ ὁλόκληρον ποιεῖσθαι τὴν έργα Περὶ τοῦ πῶς δεῖ κρατεῖν τὸν νοῦν. Σύνες, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἀφ' ἑαυτοῦ κρατῆσαι τὸν νοῦν, εἰ μὴ κρατηθῇ παρὰ τοῦ Πνεύματος· ἀκράτη τος γάρ ἐστιν, οὐ κατὰ φύσιν ὡς ἀεικίνητος, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἀμελείας την περιφορὰν οἰκειωσάμενος, ἀρ χῆθεν εἰς τοῦτο ἐθίσας. Διὰ γὰρ τῆς τῶν ἐντολῶν τοῦ ἀναγεννήσαντος ἡμᾶς παραβάσεως, ἐκ Θεοῦ ἐχωρί σθημεν, τὴν ἐν αἰσθήσει νοεραν αὐτοῦ αἴσθησιν τε καὶ ἕνωσιν ἀπολέσαντες. Ἐκεῖθεν γὰρ ἐξολισθήσας ε νοῦς, καὶ τοῦ Θεοῦ χωρισθείς, πανταχοῦ ἄγεται ὡς αἰχμάλωτος· καὶ οὐ δυνατὸν ἄλλως ἴστασθαι, εἰ μὴ Θεῷ ὑποταγῇ, καὶ στῇ παρ' αὐτοῦ, καὶ αὐτῷ ἑνωθῇ μετ' εὐφροσύνης, καὶ δέηται αὐτοῦ συνεχῶς καὶ ἐπισ μόνως, καὶ τούτῳ ἐξομολογῆται καθ' ἑκάστην νοερούς ὅσα πταίομεν, ὃς καὶ συγχωρεῖ πάντα εὐθέως, τοῖς ἐν ταπεινώσει καὶ ἐν συντριβῇ αιτοῦσι, καὶ ἀεὶ τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον αὐτοῦ ἐπικαλουμένοις. • Εξομολο γεῖσθε γάρ, φησί, τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐπικαλεῖσθε τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον αὐτοῦ.» Καὶ ἡ ἀναπνοὴ δὲ τοῦ ἀνα σπασμοῦ ἐν τῷ συσφίγγειν τὸ στόμα κρατεῖ τὸν νοῦν, ἀλλὰ μερικῶς, καὶ πάλιν διασκεδάζεται. Ότε οὖν ἔλθῃ ἡ ἐνέργεια τῆς προσευχῆς, τότε κυρίως αὐτὴ κρατεῖ αὐτὸν παρ' ἑαυτῇ, καὶ εὐφραίνει, καὶ τῆς αἰχμαλωσίας ἀπείργει. Πλὴν ἔστιν ὅτε τοῦ νοὸς προσευχομένου, καὶ ἐν καρδίᾳ ἱσταμένου, καὶ ἡ διά νοια ῥέμβεται, ἄλλα μελετῶσα. Αὕτη δὲ οὐδενὶ ὑπο τάσσεται, εἰ μὴ τοῖς τελείοις ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, τοῖς τὸ ἀρέμβαστον φθάσασιν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Περὶ τοῦ πῶς δεῖ διώκειν τούς λογισμούς. Οὐ διώκει τίς ποτε αρχάριος λογισμόν, εἰ μὴ ὁ Θεὸς διώξῃ αὐτόν. Τῶν δυνατῶν γάρ ἐστι πολεμῆσαι καὶ διῶξαι αὐτούς. Ἀλλὰ καὶ οὗτοι οὐκ ἀφ' ἑαυτῶν διώ κουσιν αὐτοὺς, ἀλλὰ μετὰ Θεοῦ κινοῦνται εἰς πόλε μον πρὸς αὐτούς, ὡς ἐνδεδυμένοι τὴν πανοπλίαν αὐτοῦ. Σὺ δὲ ἐρχομένων τῶν λογισμῶν, ἐπικαλοῦ τὸν Κύριον Ἰησοῦν συχνῶς καὶ ἐπιμόνως, καὶ φεύξον ται μὴ φέροντες γὰρ τὴν ἐκ τῆς προσευχῆς ἀναδι δομένην καρδιακὴν θέρμην, ὡς ἀπὸ πυρός καιόμεν να φεύγουσιν. Ἰησοῦ, φησὶν ὁ τῆς Κλίμακος, ὀνό ματι μάστιζε πολεμίους. Διότι ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον ἐστὶ τὴν μοχθηρίαν. Ο ταχὺς εἰς βοή θειαν Κύριος ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν εὐθέως τῶν όλο ψύχως βοώντων πρὸς αὐτὸν ἡμέρας καὶ νυκτός. Ο δὲ μὴ ἔχων ἐνέργειαν προσευχῆς, ἀλλοτρόπως προ ποῦται αὐτοὺς, τὸν Μωσέα μιμούμενος. Διεγερθέν τος γὰρ, καὶ εἰς οὐρανὸν ἐκτείναντος τὰς χεῖρας καὶ τὸ ὄμμα, φυγαδεύει αὐτοὺς ὁ Θεός. Εἶτα πάλιν καθ εσθείς, ἄρχεται τῆς προσευχῆς ἐπιμόνως· καὶ τοῦ que modo orare oportet, ore ac mente. Caeteroquin tranquille et imperturbate clamandum est, ne sen sum attentionemque mentis vox turbet ac impediat, donec mens operi assueta proficial et vires a spiri tu accipiat ad integre et valide orandum. Tunc enim non indiget oris loquela, imo nec potest, so lo intellectu satis occupata, totum facere opus. Quomodo oporteat mentem cohibere. Scito neminem a semetipso posse frenare men tem, nisi ipse frenetur a spiritu:infrena enim est, non natura utpote semper mobilis,, sed quia ob incuriam agitationi consueta, ab initio freno desue vit. Quippe mandatorum regeneratoris nostri trans gressione, a Deo separati sumus, sensu intel lectualem ejus seusum et unionem exuti. Inde enim delapsa mens, et a Deo separata, quocunque agitur ut captiva, nec potest aliter sistere, quam si Deo obediat, et stet apud eum, eique uniatur cum lætitia, el precetur eum assidue ac perseve ranter, et ei mentaliter confiteatur quotidie quævis peccata: qui omnia statim ignoscit his qui cum humilitate ac contritione petunt, atque semper sanctum ipsius nomen invocant: «Confitemini, inquit, Domino, et invocate women sanctum ejus '., Atqui respirationem retrahendo et os comprimen do cohibetur mens, sed partim et iterum dissipa tur. Cui autem advenit operatio orationis, tunc vere hac illam retinet iu seipsa, et latificat, et captivitate eximit. Aliquando tamen mente orante et in corde cohibita, cogitatio evagatur, sed me ditans. Et hæc nemini subjicitur, nisi perfectis in Spiritu sancto et aberrationum vacationem ade plis in Christo Jesų. Quomodo ejiciendæ sint cogitationes. Nemo unquam novitius expellit cogitationes, nisi Deus eas ejiciat. Fortium enim est eas pugnare et Sugare. Imo ne hi quidem illas a semetipsis remo vent, sed cum Deo in prælium contra eas moven tur, utpote armaturam ipsius induti. Tu vero insi lientibus cogitationibus, iuvoca Dominum Jesum crebro et perseveranler, et fugabuntur; non ferentes enim inditum ex oratione cordi fervorem, quasi igne combusta fugient. e Jesu nomine, inquit Cli max, flagella hostes. › Itaque Deus noster est ignis consumens nequitiam. Promptus ad auxilium Do minus promptam faciet vindictam eorum qui ad ipsum tota anima diu noctuque clamant. Qui vero non habet operationem orationis, alio modo fundit illas, Moysem imitans. Eo enim surgente et ad cœlum levante manus et oculos, fugat illas Deus. Deinde rursus sedens, incipit orationem patienter. Et hoc modo utitur qui nondum virtute pollet ora tionis. Imo et qui habet orationis operationem, ↑ Psal. civ, 1.

τῳ τῷ τρόπῳ χρᾶται, ὁ μήπω κεκτημένος δύναμιν προσευχῆς, ἀλλὰ καὶ ὁ ἔχων τὴν τῆς προσευχῆς ἐνα έργειαν, ἐπὶ τῶν σωματικῶν παθῶν, ἀκηδίας φημὶ, καὶ πορνείας, τῶν σκληρῶν καὶ βαρυτέρων παθῶν, πολλάκις ἐγειρόμενος, ἐκτείνει τὰς χεῖρας εἰς βοή θειαν κατ' αὐτῶν. Πλὴν ὀλιγάκις διὰ τὴν πλάνην τοῦτο ποιεῖ, καὶ πάλιν καθέζεται, μήπως φαντάσῃ τὸν νοῦν αὐτοῦ ὁ ἐχθρὸς ἄνωθεν, μόρφωσιν ἀληθείας δῆθεν δεικνύς. Τὸ γὰρ ἔχειν τὸν νοῦν ἄνω, καὶ κάτω, καὶ ἐν καρδίᾳ, καὶ πανταχοῦ ἅπταιστον, μόνων ἰδιόν σαι. Περὶ τοῦ πῶς δεῖ ψάλλειν. Οἱ μὲν ὀλιγάκις λέγουσιν, οἱ δὲ πολλάκις, ἕτερος δὲ οὐδ᾽ ὅλως. Σὺ δὲ μήτε πολλάκις ψάλλε, σύγχυσις γάρ μήτε οὐδ᾽ ὅλως, διὰ τὴν ἐπακολουθοῦσαν χαύ νωσιν καὶ ἀμέλειαν· ἀλλὰ τοὺς ὀλιγάκι, ψάλλοντας μίμησαι. Πᾶν γὰρ μέτρον ἄριστον, κατὰ τοὺς ἀσο φους σοφούς. Τὸ γὰρ πολλὰ ψάλλειν τῶν πρακτικών ἐστι, διὰ τὴν ἀγνωσίαν καὶ τὸν κόπον, οὐ τῶν ἡσυ χαστῶν, ἀρκουμένων ἐν Θεῷ μόνῳ προσεύχεσθαι ἐν καρδίᾳ, καὶ ἀπέχεσθαι νοημάτων. Ησυχία γάρ ἐστιν ἀπόθεσις νοημάτων αἰσθητῶν τε καὶ νοητῶν, κατά τὸν τῆς Κλίμακος. Τὴν γὰρ δύναμιν αὐτοῦ πᾶσαν κενώσαντος ἐν τῇ πολλῇ ψαλμῳδίᾳ, ἀτονήσει ὁ νοῦς εἰς τὸ μὴ κραταιῶς καὶ ἐπιμόνως προσεύχεσθαι. Νύ κτωρ μὲν, φησὶν ὁ τῆς Κλίμακος, τὰ πολλὰ τῇ προσο ευχῇ δίδου, τὰ δὲ βραχέα τῇ ψαλμῳδίᾳ. Οὕτω καὶ σὺ ὀφείλεις ποιεῖν. Οτε ἴδῃς ἐν τῷ καθίσματί σου ἐνεργοῦσαν τὴν προσευχὴν καὶ μὴ παυομένην κινεῖσθαι ἐν τῇ καρδίᾳ, μήποτε ἀφήσῃς αὐτὴν, καὶ ἀνίστασθαι ψάλλειν ἕως καιροῦ, ἐὰν μὴ οἰκονομικῶς καταλείψῃ σε. Τὸν γὰρ Θεὸν καταλιπὼν ἔσωθεν, ἔξω θεν ἴστασαι προσλαλῶν, ἐκ τῶν ὑψηλῶν εἰς τὰ χα μαιπετῆ παρεκκλίνων· ἀλλὰ καὶ σύγχυσιν ποιεῖς, καὶ τὸν νοῦν ἐκταράττεις ἀπὸ τῆς γαλήνης αὐτοῦ ἡσυχία γὰρ, κατὰ τὸ ὄνομα αὐτῆς, καὶ τὴν πρᾶξιν κέκτηται, διὰ τὸ ἐν εἰρήνῃ καὶ γαλήνῃ ἔχειν αὐτήν. Ο Θεὸς γὰρ εἰρήνη ἐστὶ, συγχύσεως καὶ κραυγῆς ἐπέκεινα. Δεῖ γὰρ ἀγγελικὸν εἶναι καὶ τὸν ὕμνον ἡμῶν κατὰ τὸ πολίτευμα, καὶ οὐ σαρκικόν· τὸ γὰρ μετὰ φωνῆς ἐν κραυγῇ ψάλλειν συμβολικόν έστι νοερᾶς κραυγῆς, καὶ διὰ τὴν ῥαθυμίαν καὶ ἀγροι κίαν ἡμῶν δίδοται, διὰ τὸ ἐπανάγεσθαι πρὸς τ' ἀλη θῆ. Τοῖς γὰρ μὴ εἰδόσι προσευχὴν, ὅπερ ἐστὶν ἀρε τῶν πηγή, κατὰ τὸν τῆς Κλίμακος Ἰωάννην, ἀρδεύου σα φυτὰ τὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις, πρέπει τὸ πολλὰ ψάλλειν, καὶ ἀμέτρως, καὶ ἀεὶ ἐν ποικιλίᾳ πολλῶν εἶναι, καὶ μηδέποτε παύεσθαι, ἕως ἂν ἀπὸ πολλῆς ἐπιπόνου πράξεως εἰς θεωρίαν προκόψωσι, προσευ χὴν νοεράν εύρηκότες, ἐνεργοῦσαν ἐντὸς αὐτῶν. Αλλη γάρ ἐστι τῆς ἡσυχίας ἡ πρᾶξις, καὶ ἑτέρα τοῦ κοινοβίου. Εκαστος δὲ ἐν ᾧ ἐκλήθη προσμένων, σως θήσεται. Διὸ δέδοικα γράφειν διὰ τοὺς ἀσθενεῖς, ὁρῶν σε μέσον τούτων ἀναστρεφόμενον. Πᾶς γὰρ ὁ ἐξ ἀκοῆς, ἡ μαθήσεως ἐν προσευχῇ πάσχων, ἀπόλλυ ται, ὡς τὸν ὁδηγοῦντα μὴ κεκτημένος· ὁ δὲ γευσά μενος τῆς χάριτος, ὀφείλει συμμέτρως ψάλλειν, κατὰ τοὺς Πατέρας, τὸ πλεῖστον ἀσχολούμενος εἰς τὴν ἐστι τῶν καθαρῶν καὶ τελείων, ἀβλαβή διατηρή coutra corporeas passiones, acedliam scilicet ac c luxuriam, duras gravissimasque cupiditates, sæpe surgens, tendit manus ad auxilium adversus eas. Raro tamen, metu erroris, hoc facit, et iterum sedet, ne menti suæ illudat desuper inimicus, effigiem scilicet veritatis exhibens. Nam habere mentem sursum, et deorsum, et in corde, et ubique inof fensan, et incolumem servare, solis competit mun dis atque perfectis. Quomodo psallere oporteat. Alii dicunt raro, alii sepe, alii mamquam. Τu vero nec sæpe psalle, ne perturberis; nec nun quam, ne sequatur remissio et incuria; sed raro psallentes imitare. Nam omne moderatuin optimum est, juxta haud desipientes sapientes. Multum enim psallere, est practicorum, adhuc extra gnosim labo rantium, haud vero quietorum, valentium in solo Deo corde orare et à cogitationibus vacare. No cturnus, inquit Climax, multum orationi da, parum psalmodiæ. Sic et tu facere debes. Cum vides in sessione tua operari orationem et indesinenter in corde moveri, ne unquam dimittas eam, new surgas ut psallas ad tempus, nisi te, providente Deo, dere linquat. Nam Deum relinquens interius, exterius stas alloquens, ex sublimibus ad terrestria deflexus; quin etiam confusionem facis, et mentem exturbas a sua tranquillitate; nempe quies, ut indicat no men ejus, ad praxim se extendit, ut eam in pace serenitateque teneat. Deus enim pax est, sine con fusione ac tumultu. Oportet igitur angelicum esse hymnum nostrum atque statum, haud vero carna lem. Nam cum voce clamosa psallere, signum est trepidæ mentis, et propter segnitiem et rusticitatém nostram conceditur, ut ad veritatem revertamur. Nescientibus enim orationem esse, ut ait Joannes Climax, fontem virtutum insitas animæ vires irri gantem, convenit multum psallere, et sine mensura, et semper variare multa, et nunquam cessare, donec a multa laboriosaque praxi ad contemplationem progressi, orationem mentalem inveniant intra ipsos operantem. Alia quippe est quietis praxis, et alia coenobita; unusquisque autem in vocatione sua permanens, salvabitur. Itaque vereor scribere propter debiles, videns te medium inter cos con versantem. Quisquis enim ex fama et auditione orationi passivæ vacat, pessum it, quia ducem non habet: qui autem gustavit gratiam, debet cum mensura psallere, plerumque orationi vacans; qui vero segnis est, psallat legatque opera Patrum practica. Siquidem non remis indiget navis, vento vela inflante, secundam nempe auram ei spiritu afflante ad strictim labendum in salso cupiditatum mari, sed immorata, renis aut cymba trahitur. Si qui vero ambitiose objiciunt sanctos Patres, aut aliquos nunc degentes, tanquam fora nocte stantes et facientes psalmodiam, illis ex Scriptura respon

προσευχήν· ῥᾳθυμῶν δὲ, ψάλλειν, ἢ ἀναγινώσκειν τὰ πρακτικὰ τῶν Πατέρων. Οὐ γὰρ χρήζει ἡ ναῦς κύπας, τοῦ ἀνέμου τὸν φώσωνα ὑπεκτείναντος, αἴ σιον αὐτῇ αὖραν τοῦ πνεύματος χορηγουμένου πρὸς ῆξιν ἐπιπολαίως τῆς ἁλμυρᾶς θαλάσσης τῶν παι θῶν, ἀλλ᾽ ἱσταμένη, ταῖς κώπαις, ἢ τῷ πλοιαρίω παρέλκεται. Εἰ δέ τινες προβάλλονται τοὺς ἁγίους Πατέρας φιλονείκως, ἢ ἐνταῦθά τινας, ὡς ὅτι παν νύχιον ἐποιοῦντο στάσιν, καὶ ἀδιάλειπτον ψαλμ ῳδίαν, ἀποκρινόμεθα τούτοις ἐκ τῶν Γραφῶν, ὅτι οὐ πάντων πάντα τέλεια δι᾿ ἔνδειαν σπουδῆς καὶ ἀπο . ρίαν δυνάμεως, ἀλλὰ τὰ μὲν μικρὰ τοῖς μεγάλοις οὐ πάντως μικρά, τὰ δὲ μεγάλα παρὰ τοῖς μικροῖς οὐ πάντως τέλεια. Τοῖς γὰρ τελείοις, πάντα ευχερή ἐνεργούμενα. Διότι οὐ πάντες εἰσὶ ἀεὶ, νῦν, ἢ πάλαι, πρακτικοί· οὐδὲ πάντες τὴν αὐτὴν ὁδὸν ὧδευσαν, ἢ ἕως τέλους εκράτησαν· πολλοὶ γὰρ ἀπὸ πρακτικῆς ἦλθον εἰς θεωρίαν, καὶ κατέπαυσαν ἐκ πάντων, σα6 βατίσαντες κατὰ τὸν πνευματικὸν νόμον, καὶ ἐν τῷ Θεῷ μόνῳ εὐφραίνοντο, κεκορεσμένοι τῆς θείας του φῆς, καὶ μὴ συγχωρούμενοι ψάλλειν, ἢ ἄλλο τι μελε τὰν παρὰ τῆς χάριτος· εἰς ἔκπληξιν ὄντες έως και ροῦ, φθάσαντες τῶν ὀρεκτῶν τὸ ἔσχατον μερικῶς, ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνι. Αλλοι δὲ ἕως τέλους ἐν τῷ πρα κτικῷ ἐσώθησαν κοιμηθέντες, τὴν ἀνταπόδοσιν ἐν τῷ μέλλοντι ἐκδεχόμενοι· τινὲς δὲ ἐν τῷ θανάτῳ πληροφορηθέντες, ὡς μετά θάνατον μυρίσαντες εἰς ἔνδειξιν τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας, τὴν χάριν τοῦ βαπτί σματος ἔχοντες, ὡς πάντες, καὶ διὰ τὴν αἰχμαλωσίαν καὶ τὴν ἀγνωσίαν τοῦ νοὸς αὐτῶν μὴ κοινωνήσαντες μυστικῶς μετ' αὐτῆς ἔτι ζῶντες· ἕτεροι δὲ ἐν ἀμφοτέροις εὐδοκιμοῦσι, τῇ ψαλμῳδίᾳ καὶ τῇ προσευχή, καὶ οὕτω διάγουσι, πλουσίαν ἔχοντες τὴν χάριν ὡς ἀεικίνητον, καὶ μηδέποτε ἔκ τινος ἐμποδιζόμενοι ἄλλοι δὲ ἕως τέλους μάλιστα τὴν ἡσυχίαν ἐκράτησαν ἰδιῶται ὄντες, αρκούμενοι ἐν τῇ προσευχῇ μόνον πάνυ καλῶς, ὡς μόνοι πρὸς μόνον Θεὸν ἑνωθέντες· οἱ γὰρ τέλειοι, ὡς εἴπομεν, πάντα ἰσχύουσιν ἐν τῷ ἐνδυ ναμοῦντι αὐτοὺς Χριστῷ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Περὶ τῆς γαστρὸς τί εἴπω, τῆς βασιλίσσης τῶν παθῶν; Ἐὰν δυνηθῇς νεκρῶσαι αὐτὴν, καὶ ἡμιθανῆ ἀπεργάσασθαι, μὴ ἐνδώσῃς. Κατεκυρίευσέ μου, ἀγα πητέ, καὶ λατρεύω ταύτῃ ὡς δοῦλος αὐτῆς καὶ ὑπό σπονδος, ἡ συνεργὸς τῶν δαιμόνων, καὶ τὸ τῶν πα θῶν κατοικητήριον δι' αὐτῆς γὰρ γίνεται ἡ πτώσις ἡμῶν, καὶ δι' αὐτῆς ἡ ἀνάστασις, ὅταν αὐτακτῇ, καὶ δι' αὐτῆς ἐκπεπτώκαμεν τοῦ πρώτου καὶ δευτέρου ἀξιώματος τοῦ θεϊκοῦ. Διότι διαφθαρέντος τοῦ ἀρχι θεν, πάλιν ἀνεκαινίσθημεν ἐν Χριστῷ, καὶ ἰδοὺ ἐκπεπτωκότες ἐσμὲν ἄρτι ἐκ τοῦ Θεοῦ, διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν ἀμελείας, τῶν φυλασσόντων καὶ αὐξανόντων τὴν χάριν ἐν προκοπῇ, κἂν ἀγνοοῦντες ἐπαιρώμεθα, δοκοῦντες μετὰ Θεοῦ εἶναι. Πολλὰς δὲ διαφορὰς ἐν τῇ τροφῇ ἔχουσι τὰ σώματα, ὡς οἱ Πατέρες εἰρή demus non omnibus omnia esse perfecta, propter studii penuriam et virtutis defectum, sed parva magnis non esse prorsus parva, nec magna parvis penitus magna. Nam perfectis omnia sunt facilia operate. Ideo non omnes sunt semper, nunc vel olin, practici, nec omnes eamdem viam tenuerunt, aut usque ad fidem servaverunt. Multi enim a praxi devenerant ad contemplationem, et ab omni bus requieverunt, Sabbatum custodientes juxta legem Spiritus, et in solo Deo lætati sunt, divinis satiati deliciis, et gratia prohibiti a psallendo ali quidve aliud meditando, in excessum rapti ad tem pus, et votorum summam partim et quasi arrham assecuti. Alii vero usque ad finem in praxi ma nentes, in salute obdormierunt, mercedem in futuro sæculo recepturi. Quidam vero mortui affirmantur bonum odorem in signum suæ salutis post mortem exhalasse, qui adhuc vivi gratiam quidem baptismi labebant, ut omnes, sed ob captivitatem et igno rantiam mentis suæ non cum ea mystice communi caverunt. Alii adhuc in utraque laudem habent, in psalmodia et in oratione, et sic degunt, gratia di tati semper agente, et nunquam obice ullo impediti. Alii demum usque ad finem maxima polluerunt quiete, vitam privatam agentes, oratioue sola optime contenti, ut soli cum solo, Deo uniti: nam perfecti, ut diximus, omnia valent, in confortante ipsos Christo, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. Ejusdem ad interrogantem quemdam de ventris moderamine De ventre quid dicam, passionum rege? Si pos sis eum enecare et semimortuum facere, ne remit tas. Dominatur mihi, amice, et ei famulor ut servus et captivus. Est cooperator dæmonum, et vitiorum domus. Per eum fit lapsus noster, et per eum re surrectio, cum ordinem servat; et per eum exci dimus prima secundaque dignitate divina. Quare corrupto veteri homine, renovati sumus in Christo; sed ecce relapsi sumus nuper a Deo, per transgres sionem mandatorum gratiam in profectu conser vantium et augentium, licet præ ignorantia simus elati, putantes nos cum Deo esse. Valde autem differunt nutrimine corpora, ut Patres dixerunt nam uni multum, alteri parum exigitur ad sus tinendas naturales ejus vires, et cuique pro vi et ha Sine titulo in Græco. Supplevit interpres. Epὶτ. ΡATR.

κασι, καὶ ὁ μὲν ὀλίγον, ὁ δὲ πολὺ δέεται πρὸς σύ στασιν τῆς φυσικῆς αὐτοῦ δυνάμεως, ἕκαστος κατά τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἕξιν ἐπαρχούμενος. Όμως ὁ ἡσυχάζων, πάντοτε ἐνδεὶς ὀφείλει εἶναι, μὴ κορεν νύμενος βαρυνομένου γὰρ τοῦ στομάχου, καὶ τοῦ ναός θολωθέντος διὰ τούτου, οὐδὲ προσευχὴν δύναται λέγειν κραταιῶς, ἡ καθαρῶς, ἀλλ' ἐκ τῆς ἀναθυ μιάσεως τῶν πολλῶν βρωμάτων τῷ ὕπνῳ καταφερό μενος, κοιμηθῆναι ταχέως ἐπιποθεῖ, ἐξ οὗ φαντασίαι ἀναρίθμητοι ἐν τῷ ὕπνῳ ἐπιπίπτουσι τῷ νοῖ. Τοι γαροῦν τῷ βουλομένη σωτηρίας τυχεῖν, καὶ βιαζο μένῳ διὰ τὸν Κύριον ἡσύχως βιώναι, ἄρτου, ὡς οἶμαι, λίτρα ἱκανοὶ αὐτῷ, καὶ ὕδατος, καὶ οἶνου, κατὰ τὴν ἡμέραν, τρία, ή τέσσαρα ποτήρια, καὶ ἀπὸ τῶν παρατυχόντων βρωμάτων ὀλίγον ἐκ πάντων κατὰ καιρὸν μεταλαμβάνειν, ἀπωθούμενον τὴν πλη σμονὴν, ἵνα κάν τούτῳ σοφῶς χρησάμενος, τὸν τύ φον διὰ τῆς ἐκ πάντων μεταλήψεως ἐκφυγεῖν δυνή σηται, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ λίαν καλά ποιήματα μὴ βδελύξοιτο, εὐχαριστῶν αὐτῷ ὑπὲρ πάντων· καὶ αὕτη τῶν φρονίμων ἡ διάκρισις. Τοῖς δὲ ἀσθενοῦσι κατὰ πίστιν, καὶ κατὰ ψυχήν, ἡ ἀποχὴ πλέον συμφέρει τῶν ἐδωδίμων, οἷς λάχανα ἐσθίειν ἐκέλευσεν ὁ Ἀπό στύλος, διὰ τὸ μὴ πιστεύειν αὐτοὺς ἐκ Θεοῦ φυλα χθῆναι. Τί δέ σοι είπω, ὅτι κανόνα ἐζήτησας, καὶ βάρος πολύ, γέρων ων; νεώτεροι οὐ δύνανται ἐν σταθμῷ καὶ μέτρῳ, καὶ πῶς σὺ κρατήσεις αὐτό; Τὴν ἐλευθερίαν γὰρ πρέπει σοι κρατεῖν ἐν παντὶ, ἐσθίοντι· εἰ δὲ ἥττασαι, μεταμελοῦ, καὶ πάλιν ἐπι χείρησον, καὶ μὴ παύσῃ οὕτω ποιῶν πάντοτε, πι- ρ πτων, καὶ ἐγειρόμενος, καὶ μεμφόμενος ἀεὶ σεαυ τὸν, καὶ μὴ ἄλλον, καὶ ἕξεις ἀνάπαυσιν, σοφῶς διὰ πτωμάτων τὴν νίκην ποιούμενος, κατὰ τὴν Γραφήν πλὴν μὴ παραβαίνῃς τὸν ὅρον ἂν προεθέμεθα, καὶ ἀρκεῖ σοι· οὐδὲ γὰρ ῥωννύουσι τὸ σῶμα αἱ λοιπαὶ βρώσεις τοσοῦτον, ὅσον ἡ τοῦ ἄρτου καὶ ὕδατος μετ τάληψις. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν ὁ Προφήτης, Τὰ ἄλλα εἰς οὐδὲν θέμενος, υἱὲ ἀνθρώπου, σταθμῷ τὸν ἄρτ τον σου φάγεσαι καὶ μέτρῳ τὸ ὕδωρ σου πίεσαι τρεῖς γὰρ ὄρους ἔχει ἡ βρῶσις, εγκράτειαν, αὐτάρ κειαν, καὶ κόρον. Εγκράτειά ἐστι τὸ πεινᾶν ἐστια θέντα· αὐτάρκεια δὲ, τὸ μήτε πεινᾶν, μήτε βαρεῖσθαι· χόρος δὲ, τὸ βαρεῖσθα μικρόν. Τὸ δὲ μετὰ τὸ κορεσθῆναι πάλιν ἐσθίειν, θύρα ἐστὶ γαστριμαργίας, δι' ἧς ἡ πορνεία εἰσέρχεται. Σὺ δὲ ταῦτα ἀκριβῶς ἐπιστάμενος, κατὰ τὴν σὴν δύναμιν τὸ κρεῖττον ἐπίλεξαι, μὴ ὑπερβαίνων τοὺς ὅρους· τῶν γὰρ τελείων ἐστὶ καὶ τοῦτο, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, τὸ πεινᾷν, καὶ χορτάζεσθαι, καὶ ἐν πᾶσι δυνατούς εἶναι. Περὶ πλάνης, ἐν ᾧ καὶ περὶ πολλῶν ὑποθέσεων. Ορα δὲ ὅτι βούλομαί σε ἀκριβῶς εἰδέναι περὶ τῆς πλάνης, τοῦ φυλάττεσθαι ἐξ αὐτῆς, μήπως ἐξ ἀγνοίας φερόμενος, βλαβῇς τὰ μέγιστα, καὶ τὴν ψυχὴν ἀπολέσῃς. Διότι εὐκόλως κλίνει τὸ αύτεξ ούσιον τοῦ ἀνθρώπου πρὸς κοινωνίαν τῶν ἐναντίων, καὶ μάλιστα τῶν ἀπείρων, τῶν μετερχομένων ὡς ὑπ' αὐτῶν· ἐγγὺς γὰρ αὐτῶν, καὶ κύκλῳ οἱ δαίμονες τῶν ἀρχαρίων καὶ ἰδιοῤῥύθμων πεφύκασι, διατεί νοντες παγίδας λογισμῶν, καὶ λάκκους πτωμάτων, καὶ φαντασμάτων ὄλεθρον· ἡ πόλις γὰρ αὐτῶν ὑπ' 4 bitu requiritur. Attamen quietista semper esuriens debet esse, non saturatus: gravato enim stomacho et mente per hunc turbata, non potest orationem dicere fortiter ac pure, sed multorum ciborum vaporibus ad somnum raptus, cubare cito cupit, unde innumera in somno phantasmata menti in gruunt. Ergo volenti salutem consequi, et conanti propter Dominum quiete vivere, panis, ut puto, libra sufficit, et aquæ ac vini tria vel quator po cula, et ex occurrentibus cibis omnibus paucum desumere, rejecta copia, ut hoc pauco sapienter ulens, superbiam sumendo ex omnibus fugere possit, et pulcherrima Dei opera non abhorreat, gratias ei agens de omnibus: et hoc est sapientium judicium. Infirmis autem fide et anima magis pro dest carnis abstinentia: quibus legumina præcepit Apostolus, quia non credunt ipsi se a Deo servan dos. Quid vero tibi dicam quærenti regulam, grave pondus seniori? ld juniores non sustinent in statera et mensura, et quomodo tu sufferes illud? Libertatem tibi comedenti convenit servare in omnibus; quod si vincaris, resipisse, et novos adhibe misus, nec desine sic facere semper, lapsus resurgere, ac contemnere semper te ipsum, non vero alium, et habebis requiem, sapienter casus in victoriam vertens, juxta Scripturam. Ne tamen excedas mensuram quam antea determinavimus, et sufficit tibi: neque enim tantum corroborant corpus alia alimenta, quantum panis et aquæ sumptio. Propterea dicebat propheta, alia pro nibilo reputans: In pondere panem tuum co medes, et aquam in mensura bibes '.. Nam tres liabet nutrimen terminos: temperantiain, fru galitatem et saluritatem. In temperantia, pastus adhuc esurit; in frugalitate, nec esurit nec gra vatur; in saturitate, gravatur paulum. Sed post saturitatem adhuc comedere, porta est ingluviæ, per quam luxuria ingreditur. Tu vero hæc probe sciens, pro viribus tuis melius elige, hon ex cedens limites: nam perfectis competit Apostoli instar csatiari, et esurire, et omnia posse 4. 'Ez: ch. 1, 10, 11. • Philipp. 1, 12, 13. De errore, ubi et de multis materiis. Scito me velle tibi penitus innotescere errorem, ut caveas ab eo, nec ignorantia ductus, maximum subeas damnum, et animam perdas. Nam facile inclinatur liberum hominis arbitrium ad adver sariorum societatem, ac præsertim apud inexpertos et seipsos ducere præsumentes: eis siquidem propio res novitiorum et solitariorum «lamoues circumstant, tendentes cogitationum insidias et laqueos pec catorum, et phantasmata exitiosa: civitas enim illorum sub potestate barbarorum est, nec mirari

& εξουσίαν τῶν βαρβάρων ἐστί, καὶ οὐ δεῖ θαυμάζειν εἰ ἐπλανήθη τις, ἢ ἐξέστη, ἢ πλάνην ἐδέξατο, ἢ δέχεται, ἢ ἀλλότρια τῆς ἀληθείας ὁρᾷ, ἢ λέγει ἐξ ἀπειρίας καὶ ἀγνωσίας τὰ οὐκ ἀνήκοντα· πολλάκις γὰρ ἀπὸ ἰδιωτείας τις περὶ τῆς ἀληθείας φθεγγό μενος, ἄλλα ἀντ᾽ ἄλλων λεληθότως λαλῶν, οὐκ οἶδεν εἰπεῖν ὀρθῶς, ὡς ἔχει, καὶ πολλοὺς ἐθρόησεν, καὶ ὄνειδος καὶ γέλωτα ανοήτως φερόμενος, τοῖς ἡσυ χάζουσι προεξένησεν· οὐκ ἔστι γὰρ θαυμαστόν, πλα νηθῆναι τινα ἀρχάριον καὶ μετὰ πολλούς κόπους, διότι γέγονε πολλοῖς, καὶ τοῖς νῦν, καὶ τοῖς πάλαι τὸν Θεὸν ἐκζητοῦσιν. Ἡ γὰρ τοῦ Θεοῦ μνήμη, είτ' οὖν ἡ νοερά προσευχή, υψηλοτέρα πασῶν τῶν ἐργα σιῶν ἐστιν, αὕτη καὶ κεφαλὴ ἀρετῶν, ὡς ἀγάπη Θεοῦ. Καὶ ὁ ἀναιδῶς καὶ θρασέως βουλόμενος προς τὸν Θεὸν εἰσελθεῖν καὶ ὁμολογεῖν αὐτὸν καθαρῶς, καὶ κτήσασθαι αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ βιαζόμενος, εὐκόλως θα νατούται ὁ τοιοῦτος ὑπ' αὐτῶν, τῶν δαιμόνων λέγω, εἰ παραχωρηθήσεται· τολμηρῶς γὰρ καὶ αὐθαδῶς τὰ παρὰ τὴν ἰδίαν κατάστασιν ἐκζητήσας, μετὰ ἅλα ζωνείας ἐκδιώκει πρὸ καιροῦ φθάσαι. Πολλάκις δὲ σπλαγχνιζόμενος ὁ Κύριος, ἡμᾶς βλέπων ἐν τοῖς ὑψηλοῖ; τολμηρούς, οὐ παραχωρεί πειρασθῆναι, ἵνα τὴν ἑαυτοῦ ἕκαστος ἐπιγνοὺς οἴησιν, ἀφ' ἑαυτοῦ ἐπιστραφῇ, πρὸ τοῦ γενέσθαι ὄνειδος δαιμόνων καὶ γέλως, ἢ κλαυθμὸς ἐν ἀνθρώποις, καὶ μάλιστα τῷ μετὰ μακροθυμίας ἐκζητοῦντι καὶ ταπεινώσεως, καὶ τὸ μεῖζον μεθ' ὑποταγῆς καὶ ἐρωτήσεως τῶν ἐμπείρων τοῦτο τὸ θαυμαστὸν ἔργον, μήπως ἀντὶ σίτου, ἀκάνθας λεληθότως θερίσῃ καὶ πικρίαν, ἀντὶ γλυκύτητος, καὶ ἀντὶ σωτηρίας, εὑρήσῃ ἀπώ λειαν. Τῶν γὰρ δυνατῶν καὶ τελείων ἐστὶ μονομα χεῖν ἀεὶ μετὰ τῶν δαιμόνων, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ πνεύματος, ἢ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ, πρὸς αὐτοὺς διηνε κῶς ἀνατείνειν, οἱ δὲ ἀσθενεῖς καὶ ἀρχάριοι, τῇ φυγή μετ᾿ εὐλαβείας καὶ φόβου, ὡς ὀχυρώματι χρώμενος, καὶ τὸν πόλεμον παραιτούμενοι, μὴ πρὸ καιροῦ τολ μῶντες, τὸν θάνατον διαφεύγουσι. Σὺ δὲ ἐὰν ἡσυ χάζης καλῶς, προσδοκῶν μετὰ τοῦ Θεοῦ εἶναι, μη δέποτε παραδέξῃ εἴ τι ἂν ἴδῃς αἰσθητόν, ἢ νοερόν, ἢ ἔξωθεν, ἢ ἔσωθεν, ἢ κἂν εἶδος Χριστοῦ, ἡ δήθεν ἀγγέλου, ἡ ἁγίου μορφήν, ἢ φῶς φαντάζεσθαι τῷ νοῖ, ἢ ἐκτυποῦν, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ νοῦς ἀφ' ἑαυτοῦ φύσει ἔχει τὸ φανταστικὸν, καὶ ῥᾳδίως μορφάζειν δύναται, εἰς ἃ ἐφίεται τοῖς μήπω ἀκριβῶς τούτῳ προσέχουσιν, ὃς καὶ εἰς ἑαυτὸν ἐπιφέρει τὴν βλά 6ην. Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ μνήμη τῶν ἀγαθῶν, ἡ κακῶν, τυποῦν ἀθρόως τοῦ νοῦ τὴν αἴσθησιν, καὶ πρὸς φαν τασίαν ἀνάγειν εξωθεν· ὅπου καὶ γίνεται φανταστὴς ὁ τοιοῦτος ἀφ' ἑαυτοῦ, καὶ οὐχ ἡσυχαστής. Διὰ τοῦτο πρόσεχε μὴ πιστεύσης τι συγκαταθέμενος ταχέως, κἂν ἀγαθόν ἐστι, πρὸ ἐρωτήσεως εμπείρων, καὶ ἐξετάσεως πολλῆς, ἵνα μὴ βλαβης, ἀλλὰ μένα βα ρούμενος πρὸς αὐτό, ἀεὶ τηρῶν σου τὸν νοῦν ἄχροον, ἀνείδεον, ἀσχημάτιστον· πολλάκις γὰρ καὶ πρὸς δο κιμὴν ἐκ Θεοῦ πεμφθὲν διὰ στέφανον, πολλοὺς έβλαψε· βούλεται γὰρ ὁ Κύριος ἡμῶν τὸ ἡμέτερον αὐτεξούσιον δοκιμάζειν που ῥέπει. Ο θεασάμενός τι κατὰ διάνοιαν, ἢ κατὰ αἰσθησιν, κἂν θεόθεν εἴη. oportet si quis errel, aut excedat, aut in errorem incidat aut accipiat, aut contraria veritati vi deat, aut dicat ex inexperientia et ignorantia res incongruas sæpius enim aliquis ex imperitia loquendo de veritate, alia pro aliis inscie asserens, nescit res, ut sunt, recte dicere, et multos turbat, et opprobrium et risum trahit et affert ad quietos. Nec enim mirum est errare aliquem novitium etiam post multos labores, quia id accidit multis sive nunc sive olim Deum quærentibus. Dei enim memoria, sen mentalis oratio, est sublimior om nibus operibus, estque et ipsa virtutum caput, sicut amor Dei. Et qui impudenter et audacter vult ad Deum accedere et pure eum confiteri, et possidere eum in seipso contendit, is facile necatur ab illis, a damnonibus scilicet, si derelinquatur nam confidentius et arroganter exquirens quæ sunt suo statui contraria, cum jactantia rejicit quæ sunt tempestiva. Sæpe autem miserans Dominus, cum nos videt in altis audaces, non sinit nos Len tari, ut suam quisque agnoscens præsumptionem, sponte convertatur, priusquam contingat a dæmo nibus opprobrium et in hominibus irrisio aut ge mitus; et maxime indulget quærenti cum patientia, et humilitate, et præsertim cum obedientia et interrogatione virorum mirabilis illius operis pe ritorum, ne pro frumento tribulos metat, et ama ritudinem pro dulcedine, et pro salute inveniat perniciem. Nam fortes et perfecti semper singulari certamine dimicant cum demonibus, et gladium spiritus, qui est verbum Dei, contra eos jugiter vibrant debiles vero et novitii fuga caute ac timide quasi arce utentes, et bellum declinantes, nec intempestive audentes, mortem vitant. Tu autem, si bene quietus es, exspectans cum Deo unionem, noli admittere si quid videas sensibile, vel intelligibile, vel exterius, vel interius, vel etiam imaginem Christi, vel adhuc angeli aut sancti for nam, vel lucem menti exhibitam aut effictam, quia et ipsa mens habet vim imaginandi a sua natura, et optatas facile potest repræsentare formas his qui nondum perfecte ad ipsam attendunt, et sic in seipsam infert detrimentum. Ipsa quoque memoria bonorum aut malorum turbide animi sensum percellere et ad plantasiam adducere solet: unde hujusmodi animus a seipso fit phan tasticus, non quietus. Ideo. cave ne quid credas citius assentiens, etfam si bonum sit, antequam interrogaveris expertos et multum exquisieris, ne forte damnum subeas, sed mane illud ægre ferens, et semper servans mentem tuain sine colore, forma ant effigie: namı sæpe illud etiam quod Deus mi serat ad probationem et coronam, multis damnum intulit: vult enim Dominus noster nostrum probare quo vergat liberum arbitrium. Qui ergo videt ali quid intellectu ant sensu, licet divinitus missum, et inconsultis peritis accipit illud, facile errat aut erraturus est, ut facilius recipiens. Oportet autem Dovitium attendere cordis operationi, tanquam non

καὶ χωρὶς τῶν ἐμπείρων δέξηται, εὐχερῶς πλανά ται, ἢ μέλλει πλανᾶσθαι, ὡς εὐπαράδεκτος. Δεῖ δὲ τὸν ἀρχάριον τῇ καρδιακῇ ἐνεργεία προσέχειν, ὡς ἁπλανεῖ, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα μὴ παραδέχεσθαι, ἕω; καιροῦ εἰρήνης παθῶν. Ο γὰρ Θεὸς οὐκ ἀγανακτεῖ πρὸς τὸν ἑαυτῷ ἀκριβῶς προσέχοντα διὰ τὴν πλά νην, κἂν οὕτως μὴ προσδέξηται τὸ παρ' αὐτοῦ, δίχα ὡς σοφὸν, κἂν ἐπί τινας ἠγανάκτησεν. Οὐ πάντας δὲ ὀφείλει ἐρωτᾷν, ἀλλ᾿ ἕνα τὸν ἐμπισ στευθέντα καὶ ἑτέρων κυβέρνησιν, καὶ βίῳ ἀστρα πτοντα,πτωχὸν μὲν ὄντα, πολλοὺς δὲ πλουτίζοντα,κατὰ τὴν Γραφήν. Πολλοὶ γὰρ ἄπειροι πολλοὺς ἀνοήτους ἔβλαψαν, ὧν τὸ κρῖμα ἕξουσι μετὰ θάνατον. Οὐ πάν των γάρ ἐστιν ὁδηγῆσαι καὶ ἄλλους, ἀλλ᾽ οἷς ἐδόθη ἡ θεία διάκρισις, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, διάκρισις ἐρωτήσεως καὶ πολλῆς ἐρεύνης, ἀλλὰ μᾶλλον ἐπαινεῖ πνευμάτων, ἡ διαιροῦσα τὸ χεῖρον ἀπὸ τοῦ κρείττο- 9. νος, τῇ μαχαίρα τοῦ λόγου. Εκαστος γὰρ ἰδίαν γνώ σιν, καὶ διάκρισιν φυσικήν, ἢ πρακτικὴν, ἢ μαθη ματικὴν κέκτηται, καὶ οὐ τὴν τοῦ πνεύματος ἅπαν τες. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν ὁ σοφὸς Σειράχ, Οἱ εἰρηνεύον τές σοι, ἔστωσαν πολλοὶ, οἱ δὲ σύμβουλοί σου, εἷς ἀπὸ χιλίων. Οὐ μικρὸς δὲ ἀγών ἐστιν, εὑρεῖν ὁδηγὸν ἁπλανῆ, καὶ τοῖς ἔργοις, καὶ τοῖς λόγοις, καὶ τοῖς νοήμασιν. Ἐν τούτοις ὁρᾶταί τις ἁπλανής ὢν, ὅταν ἐμμάρτυρον ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἔχῃ καὶ τὴν πρᾶξιν, καὶ τὴν φρόνησιν, μετριοφρονῶν ἐν οἷς δεῖ φρονεῖν. Βία γὰρ οὐκ ὀλίγη, φθάσαι τὴν ἀλή θειαν φανερῶς, καὶ καθαρεῦσαι ἀπὸ τῶν ἐναντίων τῆς χάριτος, ὅτι ἐν σχήματι ἀληθείας εἴωθεν (ἐν τοῖς ἀρχαρίοις μάλιστα) ὁ διάβολος δεικνύειν τὴν πλάνην αὐτοῦ, μετασχηματίζων τὰ πονηρὰ αὐτοῦ ὡς πνευ ματικά. Διὰ τοῦτο ὁ πρὸς τὴν καθαρὰν προσευχὴν φθάσαι σπουδάζων ἐν ἡσυχίᾳ, ἐν τρόμῳ πολλῷ καὶ πένθει, καὶ τῇ δι' ἐρωτήσεως ἐμπείρων ὁδηγήσει, ἀφείλει ὁδεύειν, καὶ κλαίειν πάντοτε ὑπὲρ τῶν ἰδίων ἁμαρ τιῶν, λυπούμενος καὶ φοβούμενος μήπως κολασθῇ, ἢ τοῦ Θεοῦ ἐκπέσῃ χωρισθεὶς νῦν, ἢ ἐν τῷ μέλλοντι. Οταν οὖν ἴδῃ ὁ διάβολός τινα πενθικῶς διάγοντα, οὐ προσμένει ἐκεῖ, τὴν ἐκ τοῦ πένθους προςγινομένην ταπείνωσιν δειλιῶν· εἰ δὲ φαντάζεται τὰ ὑψηλὰ μετὰ οιήσεως φθάσαι, πόθον σατανικὸν καὶ οὐκ ἀληθῆ κεκτημένος, τοῖς ἑαυτοῦ δικτύοις δεσμεύει αὐτὸν εὐτ κόλως ὡς αὐτοῦ ὑπηρέτην. Διὰ τοῦτο μέγιστον ὅπλον κρατεῖν ἐν προσευχῇ, καὶ τὸ πένθος, ἵνα μὴ εἰς οἴησιν ἀπὸ τῆς χαρᾶς τῆς προσευχῆς περιπίπτῃ, ἀλλὰ τὴν χαρμολύπην ἑαυτῷ ἐκλεγόμενος, τηρήσῃ ἀβλαβη· ἡ γὰρ ἁπλανής προσευχή, ή θέρμη μετὰ τῆς προσευχῆς τοῦ Ἰησοῦ, τοῦ βαλόντος πῦρ εἰς τὴν γῆν τῆς καρδίας ἡμῶν ἐστιν, ἡ φλογίζουσα τὰ πάθη ὡς ἀκάνθας, καὶ εὐφροσύνην καὶ ἱλαρότητα ἐμποιοῦ σα τῇ ψυχῇ, καὶ μήτε δεξιά, ἢ ἀριστερά, ἢ ἄνωθεν ἐρχομένη, ἀλλ' ἐν καρδίᾳ βλυστάνουσα δίκην πηγῆς ὕδατος ἐκ τοῦ ζωοποιοῦ Πνεύματος· καὶ ταύτην μό νην ἐν καρδίᾳ σου πόθησον εὑρεῖν καὶ κτήσασθαι, τηρών σου τὸν νοῦν ἀεὶ ἀφάνταστον, καὶ γυμνὸν νοημάτων καὶ λογισμῶν, καὶ μὴ φοβοῦ· ὁ γὰρ εἰπὼν, sedentur passiones. Deus enim non indignatur in caventem sibi diligenter metu erroris, etiamsi quid ab ipso missum haud admiserit sine interrogatione et multa inquisitione, sed eum potius laudat ut sa pientem, etsi quibusdam sit iratus. erranti, alia vero omnia non excipere, usque dum Non omnes oportet interrogare, sed unum alios ducere sciente et vita refulgentem, qui pauper sit et multos locupletans, juxta Scripturam *. Multi enim inexperti multos improdentes perdiderunt, quorum damnationem subibunt post mortem. Non omnium enim est alios ducere; sed quibus divina discretio, discretio nempe spirituum, juxta Aposto lum, bonum a malo separaus gladio verbi Nam c unusquisque propriam habet scientiam et discre tionem naturalem, aut practicam, aut mathema ticam, sed spiritualem non omnes. Propterea dicebat sapiens Sirach:: Multi pacifci sint tibi, et consi liarius sit tibi unus de mille. › Sed non parva diffi cultas est invenire ducem non errabundum operibus, sermonibusque et cogitationibus. In his reperitur aliquis erroris expers, cum probatam divinis Scri pturis babet operationem et prudentiam, moderate sapiens in quibus oportet sapere. Nam vi non modica opus est að manifestam veritatem conse quendam et liberandam ab inimicis gratiæ, quia sub specie veritatis solet diabolus, imprimis apud tirones, ostendere suam fallaciam, sua nequam phantasmata exhibens tanquam spiritualia. Propterea qui puram quietis orationem conse qui studet, in tremore multo atque luctu, duce peritorum interrogatione, ambulare debet, et fere semper sua peccata, morens et timens ne a Deo excidat ac separetur in præsenti futurove sæ culo. Quando igitur videt diabolus aliquem in luctu viventem, non ibi remanet, orientem ex luctu formidans humilitatem; si vero se sibi su blimia adepturum imaginatur, satanicum habens el non veruin desiderium, ille suis retibus euni facile implicat ut suum servum. Itaque optimo tectus est sculo, qui possidet in oratione luctum, ut non in præsumptionem ex orationis latitia in cidat, sed lætificum mærorem sibi eligens, servet intactum. Nam oratio non erronea est oratio fer vida Jesu, qui misit ignem in terram cordis nostri, comburens viti: sicut spinas, lotitiamque et hilari tatem afferens animæ, nec ad dexteram, aut ad sini stram, aut sursum abiens, sed in corde scaturiens quasi fons aquæ a vivifico spiritu. Illam solam in corde tuo cupias invenire ac consequi, servans mentem tuam semper imaginum idearumque ac cogitationum expertem; nec timeas. Qui enim dixit *: «Habete fiduciam: ego sum, nolite ti mere, ipse nobiscum est quem quærimus, prote * Matth. xiv, 27. ' II Cor. vi, 10. 11 Cor. 11, 10; Hebr. v, 14; Ephes. vi, Eccli. vi, 6.

«Θαρσείτε, ἐγώ εἰμι, μὴ φοβεῖσθε,» αὐτός ἐστι μεθ᾿ ἡμῶν (ὖν ζητοῦμεν, ὑπερασπίζων ἡμῶν πάντοτε). Καὶ οὐκ ὀφείλομεν δειλιᾷν, ἢ στενάζειν τὸν Θεὸν ἐπικαλούμενοι. Εἰ δὲ καί τινες ἐξετράπησαν, βλα βέντες τὴν φρένα, ὅρα ὅτι ἀπὸ ἰδιοῤῥυθμίας καὶ ὑψηλοφροσύνης τοῦτο πεπόνθασιν. Ὁ γὰρ καθ᾽ ὑπου ταγὴν μετὰ ἐρωτήσεως καὶ ταπεινοφροσύνης ζητών τὸν Θεὸν, οὐδέποτε βλαβήσεται, χάριτι Χριστοῦ, τοῦ πάντας ἀνθρώπους θέλοντος σωθῆναι. Εἰ δὲ καὶ συμ 6ῇ πειρασμός, πρὸς δοκιμὴν καὶ στέφανον γίνεται, ταχέως ἔχων τὴν τοῦ παραχωροῦντος Θεοῦ βοήθειαν, δι' οὓς οἶδε τρόπους. Τὸν γὰρ ὀρθῶς βιοῦντα, ἀμέμ πτως τε ἀναστρεφόμενον, καὶ ἀπεχόμενον άνθρω παρεσκείας καὶ ὑψηλοφροσύνης, καν μυρίους κινή σει κατ' αὐτοῦ πειρασμούς πᾶσα τῶν δαιμόνων ἢ φάλαξ, οὐ βλάψει, ὡς φασιν οἱ Πατέρες· οἱ δὲ αὐθα δῶς καὶ ἰδιοβούλως πορευόμενοι, οὗτοι καὶ βλάβην εὐχερῶς ὑφίστανται. Διὰ τοῦτο βασιλικὴν ὁδὸν ὀφεί λεῖ ὁ ἡσυχάζων ἀεὶ κρατεῖν. Τῇ γὰρ ὑπερβολῇ ἐν πᾶσι δᾳδίως ἡ οἴησις ἐπακολουθεῖν πέφυκεν, ἦν πλάνη διαδέχεται. Κράτει τὸν ἀνασασμὸν τοῦ νοῦ, ὀλίγον σφίγγων ἐν προσευχῇ τὸ στόμα, καὶ οὐ τὸν τῆς ῥινὸς, ὡς οἱ ἀμαθεῖς, ἵνα μὴ βλαβῇς ἐξογκού μενος. Τρεῖς δὲ ἀρεταί εἰσι τῆς ἡσυχίας, ἂς δεῖ φυσ λάττειν ἀκριβῶς, καὶ καθ' ὥραν ἐρευνᾶν, εἰ ἐν αὐτ ταῖς ἀεὶ διατρίβομεν, μήπως ὑπὸ λήθης κλεπτόμε νοι, ἔξωθεν αὐτῶν πορευώμεθα. Αἱ δέ εἰσιν αὗται ἡ ἐγκράτεια, ἡ σιωπὴ, καὶ ἡ αὐτομεμψία, τουτέστιν ή ταπείνωσις. Περιεκτικαὶ γάρ εἰσι, καὶ ἀλλήλων Ο φυλακτικαί, ἐξ ὧν ἡ προσευχὴ τίκτεται καὶ αὐξάνει διαπαντός. Διαφόρως δὲ ἡ ἀρχὴ τῆς χάριτος ἐν προσευχῇ ἀναφαίνεται εἰς τινας, καὶ πολυτρόπως ὁ μερισμὸς τοῦ πνεύματος, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, κατὰ τὴν αὐτοῦ θέλησιν καθορᾶται καὶ γινώσκεται, ὥστε κατὰ τὸν τύπον Ἠλιοῦ τοῦ Θεσβίτου, καὶ ἐν ἡμῖν φαίνεται. Εν τισι μὲν πνεῦμα φόβου, διαλύων έρη παθῶν, καὶ συντρίβον πέτρας, τὰς σκληρὰς καρδίας. ἔρχεται, ὥστε ἀπὸ τοῦ φόβου καθηλοῦσθαι, καὶ τὴν σάρκα νεκρὰν γίνεσθαι· ἐν ἑτέροις δὲ συσσεισμός, εἴτ' οὖν ἀγαλλίαμα (δ καὶ σκίρτημα τρανώτερον οἱ Πατέρες εἰρήκασι), ἐν πρώτοις ἄϋλον, καὶ οὐσιῶδες ἐν σπλάγχνοις δείκνυται. Τὸ γὰρ ἀνούσιον καὶ ἀν υπόστατον, καὶ μὴ ὂν ἐστίν· ἐν ἑτέροις δὲ, τελευ ταῖον αὖραν λεπτήν φωτὸς εἰρηναίαν, ἐν τοῖς προς κόψασι μάλιστα ἐν προσευχῇ, ἐνεργεῖ ὁ Θεὸς, τοῦ Χριστοῦ ἐν καρδίᾳ οἰκήσαντος, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, καὶ μυστικῶς ἀναφαινομένου ἐν πνεύματι. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν ὁ Θεὸς πρὸς τὸν Ἠλίαν ἐν ὄρει Χωρήβ, ὅτι οὐκ ἐν τῷδε ἢ τῷδε Κύριος, τῶν ἀρχαρίων μερικαῖς ἐνεργείας, ἀλλ' ἐν αὔρᾳ λεπτῇ φωτός, κἀκεῖ Κύριος, τὸ τέλειον ὑποδείξας τῆς προσευχῆς Ερώτ. Τί ποιήσει τις, ὅτε μετασχηματίζεται ὁ δαίμων εἰς ἄγγελον φωτὸς, καὶ ἀποπλανᾷ τὸν ἄνε θρωπον; Απόκρ. Διὰ τοῦτο χρείαν ἔχει ὁ ἄνθρωπος πολύ λῆς διακρίσεως, ἵνα τὴν διαφορὰν τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ ἐπιγινώσκῃ. Μὴ οὖν σεαυτὸν ταχὺ ἐπιδίδου τοῖς φαινομένοις διὰ κουφότητα, ἀλλὰ μένε βαρύς, καὶ μετὰ δοκιμασίας πολλῆς κάτεχε τὸ καλόν. Τὸ δὲ gens nos semper. Nec debemus timere aut gemere, Deum invocantes. Quod si qui perversi sunt et mentis jacturam subjerunt, seito id ex singulari tate orationis et superbia accidisse. Qui enim obe dienter cum interrogatione et humilitate quærit Deum, nunquam peribit, gratia Christi volentis omnes homines salvos fieri. Ae etsi veniat tenta tio, ad probationem et coronam contingit, permit tentis Dei promptum accipiens auxilium modo huic cognito. Nam recte viventem conversantemque irre prehensibiliter, et studio placendi hominibus atque superbia immunem, innumeris aggrediens tenta tionibus tota dæmonum phalanx non lædet, ut aiunt Patres; qui vero arroganter et proprio con silio ambulant, hi damnum facile subeunt. Ideo regiam debet viam quietus semper tenere. Nam omnem excessum facile præsumptio sequi solet, cui error succedit. Cohibe elationem mentis paulum com primendo in oratione os, baud vero narium respira tionem sicut imperiti, ut non superbia cadas. Tres autem sunt virtutes quietis, quas oportet diligenter servare, et singulis horis scrutari an in eis semper degamus, ne oblivione decepti extra eas gradiamur. Et hæ quidem sunt temperantia, silentium, sui despectus, id est, humilitas. Sunt enim generales et sese invicem conservant, ex eisque oratio nasci tur et crescit semper.. Varie autem principium gratiæ in oratione manifestatur apud quosdam, et multimode distributio Spiritus, ait Apostolus ', pro ipsius voluntate cernitur ac cognoscitur, ita ut ad imaginem Eliæ Thesbitæ in nobis appareat ³. In nonnullis quidem spiritus timoris, subvertens mon tes cupiditatum, et conterens petras seu dura corda, supervenit; ita ut timore quasi clavis figatur et mortua fiat caro. In aliis autem commotio seu ala critas, quain et exsultationem clarius Patres dixe runt, maxime immaterialis et substantialis in visce ribus ostenditur: quod enim non est subsistens et substantiale, non exsistit. Apud alios denique, et imprimis apud maxime in oratione progressos, au ram lucis tenuem ac lenem affat Deus, Christo habitante in corde, juxta Apostolum, et mystice in spiritu refulgente. Propterea dicebat Deus ad Eliam, in monte Horeb 3: «Non in commotione Dominum, scilicet in particularibus tironum operibus, sed ‹ in aura tenui › lucis esse, ibi Dominum perfectam esse orationem ostendens. Quæstio. Quid faciat aliquis, cum transformatur dæmon in angelum lucis, et hominem decipit? Responsio.Propter hoc indiget homo multa discre tione, ut discrimen boni ac mali agnoscat. Ne igitur te cito et leviter credas apparentibus, sed remane gravis, et post multam probationem bonum serva, malum vero abjice: debes igitur probare et discer 1 [ Cor. 111. * III Reg. xix, 11. * ¡ll Reg. x:x, 11, 12.

πονηρὸν ἀπόῤῥιπτε· ὀφείλεις δὲ δοκιμάζειν καὶ δια- Λ κρίνειν, καὶ τότε πιστεύειν. Γίνωσκε τοίνυν ὅτι φα νερά εἰσι τὰ ἐνεργήματα τῆς χάριτος, ἅπερ ὁ δαί μων, κἂν μετασχηματίζηται, παρασχεῖν οὐ δύναται. Οὐ πραότητα, οὐκ ἐπιείκειαν, οὐ ταπείνωσιν, οὐ μίσος τοῦ κόσμου, οὐχ ἡδονὰς καὶ πάθη παύει, ἅπερ εἰσὶ τῆς χάριτος ἐνεργήματα, τύφος δέ ἐστιν ἡ ἐκείνου ενέργεια, καὶ ὑψηλοφροσύνη, καὶ δειλία, καὶ πᾶσα κακία. Εκ τῆς ἐνεργείας τοιγαροῦν δύνασαι γνῶναι τὸ ἐλλαμφθὲν φῶς ἐν τῇ ψυχῇ σου, [εἰ]τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ἢ τοῦ Σατανᾶ. Η θρίδας ὁμοία ἐστὶ κατὰ τὴν ὅρασιν τῇ πικρίδι, καὶ τὸ ὄξος, ὅμοιον τῷ οἴνῳ κατὰ τὴν ἰδέαν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς γεύσεως ὁ λάρυγξ γι νώσκει καὶ διακρίνει τὴν ἑκάστου διαφοράν· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ ἐὰν ἔχῃ διάκρισιν, ἐκ τῆς νοερᾶς αἰσθή σεως γινώσκει τὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρίσματα, καὶ τὰ τοῦ Σατανᾶ φαντάσματα.

ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΑΙ, ΧΑΡΑΚΤΗΡΙ ΜΙΚΤΟ, ΔΙΑΛΟΓΙΚΟ, ΚΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΔΙΚΑΝΙΚΩΤΕΡΟ, ΤΙΝΑΣ ΑΝ ΕΙΠΟΙ ΛΟΓΟΥΣ, Η ΜΕΝ ΨΥΧΗ ΚΑΤΑ ΣΩΜΑΤΟΣ, ΔΙΚΑΖΟΜΕΝΗ ΜΕΤ' ΑΥΤΟΥ ΕΝ ΔΙΚΑΣΤΑΙΣ, ΤΟ ΔΕ ΣΩΜΑ ΚΑΤ' ΑΥΤΗΣ· ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΙΚΑΣΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΙΣ. ΠΡΟΘΕΩΡΙΑ. στῆσαι δὲ μᾶλλον χρή, ὡς τῆς ὑποθέσεως σεμνάς ὑποβαλλομένης έννοίας· πολλαχοῦ γὰρ ἠθικῆς θεί ρίας καὶ φυσιολογικῆς ἅπτεται· ὅμως ὡς ἐξῆν, πρὸς τὸ πολιτικώτερον καθελόντες, τεχνικαῖς μεθό δοις τῇ τῶν δικανικῶν λόγων ἰδέα Εφηρμόσαμεν. Εἰ δὲ μὴ διὰ πάντων τῶν ἀντιθετικῶν κεφαλαίων οἱ λό γοι κεχωρήκασι. θαυμαστὸν μὲν οὐδὲν, ὅτι μηδ' ἐν ταῖς ἄλλαις ἀπάσαις ὑποθέσεσι πάντα ἐξ ἀνάγκης ἐμπίπτουσι. Ταῦτα ἔδει προθεωρηθῆναι, καὶ δὴ προτεθεώρηται. Η ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΤΙΘΕΤΙΚΗ. Τοῦ μὲν λογικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς διαφοράν, ἣν ἔχει πρὸς τὸ ἄλογόν τε καὶ παθαινόμενον, ἄλλοι μὲν τῶν παλαιῶν ἄλλως παρέδειξαν· οἱ μὲν ἵππων σκλη ρῶν ξυνωρίδι θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν εικάζοντες, ήνι όχῳ δὲ αὖ τὸ λογιζόμενον· οἱ δὲ κυνηγέτῃ μὲν ἀν δρὶ τὸ λογιζόμενον, ἵππῳ δὲ ᾧ ἐποχεῖται, τὴν ἐπισ θυμίαν· κυνὶ δὲ συνεργῷ τὸν θυμόν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοπικῶς διορίζοντες, λογιστικὸν μὲν ὡς ἡγεμο νικὸν τῷ ἐγκεφάλῳ, ὥσπερ ἐν ἀκροπόλει εγκαθι δρύουσι, προσεχῶς δορυφορούμενον παρὰ τῶν αἰσθή σεων· καρδίᾳ δὲ τὸ θυμοειδές, καὶ τὸ ἐπιθυμητι κὸν τῷ ἔπατι. Ο δὲ πάνσοφος ἀπόστολος ἐναργέ στερον διαιρῶν τὸ λογικὸν ἀπὸ τοῦ ἀλόγου, τὸ μὲν πνεῦμα καλεῖ καὶ ἔσω ἄνθρωπον, τὸ δὲ σάρκα καὶ ἔξω ἄνθρωπον· εἶτα καὶ τὴν ἀντίθεσιν τούτων πα ριστῶν, ο Βλέπω, φησὶν, ἕτερον νόμον τὸν ἐν τοῖς μέλεσί μου ἀντιστρατευόμενον τῷ νόμῳ τοῦ νούς μου, καὶ αἰχμαλωτίζοντά με τῷ νόμῳ τῆς ἁμαρ τίας.» 'Αμοιβαίους δὲ λόγους ψυχῆς τε καὶ σώμα. τος, εἴτ' οὖν τοῦ λογιστικοῦ τε καὶ παθητικού, ἀμυδρώς συνέθετο Κλεάνθης ὁ Στωϊκός, οὕτω ποιή σας· Τί ποτ' ἔσθ' ὅ βούλει θυμέ, τοῦτό μοι φρα σον. Ἐγώ, λογισμέ, πᾶν ὅ βούλομαι ποιεῖν.» Να! βα σιλικόν γε. Και τις τῶν τῆς Ἐκκλησίας σοφῶν διδα σκάλων ἰαμβειογραφῶν φησί που, ο Τί σοι θέλεις γενέσθαι, ψυχὴν ἐμὴν ἐρωτῶ· θέλεις Γύγεω τὰ καὶ τά; Ἡμεῖς μέντοι νεανικώτερον τῷ τοιῷδε εἴδει τοῦ λόγου ἐπιβαλόμενοι, καὶ εἰς δικανικών πλάσμα τὸ διαλογικὸν παρεξετείναμεν, καὶ ὡς ἐν σχήματι ἐμὸν σῶμα, εἴτε καὶ οὐχὶ, διαιτήσατε, ίνα μηκέτι δικαιοτέρῳ, καὶ δικαστὰς ἐκαθίσαμεν· καὶ διώκει μὲν ἡ λογική ψυχή, φεύγει δὲ τὸ σῶμα. Εφεῖται γὰρ ταῦτα τῇ πλασματογραφίᾳ· καὶ οὐκ ἄν τις ἐποίσῃ τῷ λόγῳ καινοτομίας γραφήν, μὴ ἀγνοῶν ὅπως καὶ εἰς εἰδωλοποιίαν καὶ προσωποποιίαν αἱ σοφιστι καὶ γυμνασίαι προήχθησαν. Αλλ' ὅτι μὲν ἀντιθε τική ἐστιν ἡ στάσις, οὐ δυσχερές συνιδεῖν τῷ διὰ μελέτης τῶν πολιτικών ζητημάτων ἐληλυθότι· ἐπι Εἰ μὲν παρ' ἄλλοι; οὐκ εἰδόσιν ἐπ' ἀκριβὲς τὴν κατ᾿ ἐμοῦ ἐπήρειαν τοῦ συζυγοῦς τοῦδε σώματος, τὸν παρόντα ἐνεστησάμην ἀγῶνα, πράγματα ἂν αυτή τε εἶχον, κἀκείνοις παρείχον, προύργου ποιου μένη δήπουθεν τὰ καθ᾽ ἕκαστον ἐπεξ:έναι, ὧν προσ τρίβεται μοι κακῶν ἡ σύνοικος ήδε συμφορά· ἐπεὶ δὲ παρ' ὑμῖν, ὦ συμπάσης ἀρετῆς ἀσκηταί, ἡλίκα ἐξύβρισμαι, κατὰ θεῖον ηὐτύχησα, εἰ διὰ τῆς πρὸς αὐτὸ πάλης σαφῆ τῶν λεχθησομένων ἔλεγχον προει λήφατε τὴν διάπειραν, οὐ πάνυ τοι δοκῶ μοι ἐργῶ δες, ἢ ἄλλως ὀχλῶδες ὑμῖν ἔσεσθαι τὸ τοιοῦτον ἀγώνισμα. ᾿Απόχρη γὰρ βραχέ ἄττα ἐπελθεῖν, καὶ μόνον ὑμᾶς ἀναμνῆσαι οἷα φιλεί παρέχειν μοι μου χθηρίας ἀπομόργματα, καὶ τὰς ψήφους αὐτόθεν επενεγκεῖν αἰτήσασθαι. Οὐκοῦν ἐπὶ βραχὺ τὴν περὶ τὰ θεῖα θεωρητικὴν ἀσχολίαν σχάσαντες, ἀκούσατέ μου, ὦ πρὸς τῶν ὑπὲρ ἀρετῆς πολλῶν καὶ μεγάλων ὑμετέρων ἱδρώτων· καὶ εἴτ᾿ ἐν δίκῃ μέμφομαι τὸ στασιάζωμεν, μηδὲ διχοστατῶμεν· γνῶμεν δὲ ἄμφω, πότερον ἡμῶν ἀδικεῖ θάτερον. Τὸ γὰρ σχετλιώτερον, πρὸς τῷ παροινεῖν ἀσελγέστερον εἰσχωμάζον, καὶ τὴν αἰτίαν ὧν παρ' ἀξίαν πάσχω, ἐμοὶ προσάπτειν οὐκ αἰσχύνεται. Μέλλουσα δὲ ἤδη ἐπ' αὐτὰ χωρῆσαι τῷ λόγῳ τὰ κατ' ἐμοῦ πρὸς ὕβριν τολμώμενα, σύ χεῖρον ἡγησάμην μικρὸν ἄνωθεν ἄρξασθαι. Εγώ, ὦ ἄνδρες μακαριστο, θεῖόν εἰμι γένος, καὶ (Ex Adriani Turnebi, typographi Regis, officina. MDLIII [1]). Cum hunc libellum diu quæsitum venalem invenire desperaremus, exemplar in bibliotheca Mazarinæa össer-; vatum describendum curavimus. Latine exstat supra col. 959.