Diplomatic text · OCR floor baked from facsimile (PG28 scan OCR; Greek→para, Latin→secondary) 2026-06-18 — gap: distinct Greek work Περὶ τῆς σαρκώσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου, cols 89-93, previously uncovered — PG column chips mark the printed columns.
col. 89–90page 1 of 3
In Sequentum Librum AdmonitioTestimonia ex Scriptura sacra
PG 28:89Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, εφανερώθη ἐν σαρκί, ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΑΡΚΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Ελύπει μὲν τὴν ἁγίαν σύνοδον Παύλου τοῦ Σα ματέως ή καινοτομία, τὸ μέγα μυστήριον, τὸ κατὰ Χριστόν, ἀνατρέπειν ἐπιχειροῦσα· λυπεῖ δὲ καὶ νῦν τοὺς ἀντεχομένους τῆς ἁγίας πίστεως ἢ περὶ τῶν αὐτῶν βλασφημιών βλάπτουσα τοὺς πολλούς μάλιστα τους Αλαττωμένους περὶ τὴν σύνεσιν. Τὰ γὰρ μεγάλα, καὶ δυσκατάληπτα τῶν πραγμάτων, πίστει τῇ πρὸς τὸν Θεὸν λαμβάνετα:· ὅθεν οἱ περὶ τὴν γνῶσιν ἀδυνατοῦντες, ἀποπίπτουσιν, εἰ μὴ πει σθεῖεν ἐμμένειν τῇ πίστει, καὶ τὰς περιέργους ζητήσεις ἐκτρέπεσθαι. Διὰ τοῦτο ὁ μακάριος Παῦλος ἔλεγεν Ομολογουμένως μέγα ἐστὶ τὸ τῆς εὐσεβείας μυστή ριον, Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, εδικαιώθη ἐν Πνεύ ματι, ὤφθη ἀγγέλοις, ἐκηρύχθη ἐν ἔθνεσιν, ἐπιστεύθη ἐν κόσμῳ, ἀνελήφθη ἐν δόξῃ.» 2. Ἐπεὶ τοίνυν ἠκούσαμεν παρ' ὑμῖν τινας ταράττεσθαι, καὶ ζητεῖν γράμματα παρ' ἡμῶν περὶ βλασφημιών φλυαρία, φλυαρία Τόν, καί, παρ' ὑμῖν.
gloria Spiritum glorificari, si per processionem ex Deo per Filium non esset, sique res effects a Deo esset, ut aiunt ipsi. Non enim res futa cum factore suo conglorificatur, neque servus cum do mino: neque participatio substantiæ a Deo alienæ, participatio Dei fuerit. In hoc enim cognoscimus,› ait Joannes. ‹ quia in nobis est, ex Spiritu sancto quem dedit nobis³. ] Joan. III, IN EPISTOLAM DE INCARNATIONE DEI VERBI ADMONITIO. Epistoiam de incarnatione Dei Verbi Athanasii non esse, eruditi complures suspicantur, quorum opinioni ut assentiamur, hand levibus sane movemur argumentis. Illo namque ævo scripta est, quo hæretici duas esse in Christo personas aperte et summa vi contendebant, ut fertur num. 2, quod certe ad Athanasi alalem nemo doctus referat, sed potius ad tempora Nestorianorum, quorum hic hæresis confutatur. El sane quem locum Scriptura hic legimus n. 1, etc., si eo ipso modo legisset Athanasius, vlane usurpasset illum ad Fili divinitatem contra Arianos asserendam. Sed iis usus videtur exemplaribus qui habebant, & etc., ut et Vulgata hodierna, in qua sic legitur Quod manifestatum est in carne, etc., ubi illud, quod, præcedentem vocem, mysterium, respicit. Si Priore ulique modo legisset Athanasius, tam insignem locum non prætermissurus erat, homo Scripturarum scientissimus. Demum si Athanasii esset, a Cyrillo vel a synodo Ephesina lauduta fuisset; aptior quippe ad Nestorianam confutandam hæresim, quam epistola ad Epictetum, frequentissime ab iisdem laudata. In hac euim, uti diximus, ipsa Nestorii hæresis impugnatur, ut etiam codicis Basiliensis scholiastes ad marginem adnotavit. 1 Tim. 111, 16. Editi Latini addunt, contra Paulum Samo salensem, quæ verba cum nec in miss. nec in textu Græco edito legantur, aperte supposititia sunt. Nam alioquin patet eam non adversus Samosaten sein, sed adversus hæreticos alios conscriptam esse. 1. Sacram olim synodum dolore afficiebat inso lens illa Pauli Samosatensis doctrina, qua magnuin Christi mysterium subvertere conabatur: jam vero sanctæ fidei vindices summopere contristat illa quæ iisdem usa blasphemiis, quamplurimis noxia est: iis vero præcipue qui diminuto sunt intellectu. Res enim magnæ, et comprehensione difficiles sola in Deum fide perspiciuntur: unde qui imbecilla sunt intelligentia, labuntur, nisi 26 in fide per manere suadeantur, et curiosas aversentur quæ stiones. Quapropter beatus Paulus aiebat: < Ma nifeste magnum est pietatis sacramentum, Deus manifestatus est in carne, justificatus est in Spi ritu, apparuit angelis, prædicatus est gentibus, creditus est in mundo, assumptus est in gloria. 2. Quandoquidem igitur audivimus nonnullos vestrum turbari, nostrasque litteras circa cominu Anglic., scd. deest in editis, et in cæteris omnibus manuscriptis. deest in Basiliensi. Basiliensis et Angl. habent, anic,
col. 91–92page 2 of 3
PG 28:91τῆς κοινῆς καὶ ἐξ ἀποστόλων εισαχθείσης πίστεως Αὐτῆς, δὲ καὶ ὑμῖν. δέ, τὰς βεβήλους, σωθησόμεθα. Ευιτ. ἐὰν οὖν θεωρῆτε. Σαφῶς δέ που διὰ δὴ τούτων. κατὰ ᾿Απόστο γράφομεν, ὅτι τὴν μὲν ἀκρίβειαν αὐτῆς ἐπιζη τεῖν ὀλίγων ἐστι, τὴν δὲ πίστιν κατέχειν ἁπάντων τῶν πρὸς τὸν Θεὸν εὐπειθῶν, οἱ καὶ μέγιστον ἔπαινον ἀποφέρονται τῆς ἐπιθυμίας. Ὁ μὲν γὰρ ζητῶν τὰ ὑπὲρ ἑαυτὸν ἐπικίνδυνος· ὁ δὲ τοῖς παραδοθεῖσιν ἐμὲ μένων ἀκίνδυνος. Παραινοῦμεν δὲ ὑμῖν ὅπερ καὶ ἑαυτοῖς παραινοῦμεν, τὴν παραδοθεῖσαν πίστιν φυλάττειν, ἐκτρέπεσθαι δὲ τὰς βεβήλους καινοφω νίας, καὶ τοῦτο πᾶσι παρεγγυάν φοβεῖσθαι τὴν περὶ τοῦ τηλικούτου μυστηρίου ζήτησιν· ὁμολογεῖν δὲ, ὅτι πεφανέρωται Θεὸς ἐν σαρκὶ κατὰ τὴν ἀποστολι κὴν παράδοσιν, καὶ τὴν δικαιοσύνην, ἣν ἔσχεν ὁ Κύ ριος ἐν Πνεύματι, τουτέστιν, οὐκ ἀνθρωπίνῃ τροπῇ, ἀλλὰ θεϊκῇ τῇ καθαρότητι· ἀδύνατον γὰρ ἑτέρως τὸ καθαρὸν καὶ ἀναμάρτητον ἐπ' ἀνθρωπίνης φύσεως παραδεχθῆναι, εἰ μὴ Θεὸς ἐν σαρκὶ πιστεύοιτο εἶναι ὁ τὴν ἀναμάρτητον δικαιοσύνην εἰς τὸν κόσμον εἰσαγα γών, ἧς μετέχοντες ζησόμεθα καὶ σωσόμεθα (61'). Τὸ γὰρ, «Οὐκ ἔστι δίκαιος ἐπὶ τῆς γῆς, ὅς ποιήσει τὸ ἀγαθὸν, καὶ οὐχ ἁμαρτήσεται, ο κοινὸν δήπου κατά πάντων ἀνθρώπων ἐστίν· ὅθεν, «Ἐξ οὐρανοῦ κατα βέβηκε, φησὶν, «ὁ τὴν ἄχραντον δικαιοσύνην παρ' ἑαυτοῦ δωρούμενος Λόγος.» Καὶ λέγει σαφῶς· «Οὐ δεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· ν καὶ πάλιν Ἐὰν θεωρῆτε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἀναβαί νοντα, ὅπου ἦν τὸ πρότερον·, και, Εγώ εἰμι ὁ ἄρ τος, ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ ζῶν καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ· ν σαφῶς διὰ τούτων ἐκδιδάσκων ἡμᾶς τὴν θεότητα τὴν ἑαυτοῦ, οὐκ ἀναιρῶν τὸ κατὰ σάρκα προσειληφέναι, ἀλλ᾽ ἑνῶν ἑαυτὸν πρὸς τὴν σάρκα· ἐπειδὴ κατὰ Παῦλον ἐν ὁμοιώματι ἀντ θρώπων γέγονε, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. 'Ο δὲ ἄνθρωπος ἐν πρόσωπον, καὶ ζῶον ἕν, ἀπό τε πνεύματος καὶ σαρκός· κατὰ δὲ τὸ ὁμοίωμα απ τοῦ νοητέον τὸν Χριστὸν ἕνα, καὶ οὐ δύο πρόσω ωπα, ὅπερ ἡ νῦν ἀπιστία βιάζεται, σαφῶς ἀπολει πομένη τοῦ μεγέθους τῆς θείας χάριτος, καὶ τῷ Ελ ληνικῷ σκανδάλῳ περιπίπτουσα. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ πιο στεύει δυνατὸν εἶναι τὸν Θεὸν ἄνθρωπον γενέσθαι κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς φωνὴν Ἰωάννου, λέγοντος, ὅτι Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, ο διὰ τοῦτό φησιν ἄν θρωπον μὲν εἶναι ἐκ τῆς Παρθένου τεχθέντα, καὶ μηδὲν ἔχειν τῇ φύσει θεϊκόν· Θεὸν δὲ εἰς αὐτὸν κατα βεβηκέναι. Οἱ δὲ ταῦτα λέγοντες, αὐτὰ τὰ ἐναντία λέγουσιν, ὥσπερ ἀντιλέγοντες τῷ λόγῳ, ὅτι οὐχὶ και ταβεβηκὼς ἐξ οὐρανοῦ Υἱὸς ἀνθρώπου, ἀλλ' ἐκ γῆς ἀναστὰς, ὑπεδέξατο τὸν ἐξ οὐρανοῦ Θεόν. 2. Ημᾶς οὖν καλῶς ἔχει τοῖς θείοις ἔπεσθαι βή λον. κατὰ Παῦλον. αὐτῶν. ἀπολιπομένη. τῆς θείας χάριτος. τῆς ἀληθείας χάριτος. ἔφη. υπεδέξω,
nem et ab apostolis inductam dldem postulare, scribimus paucorum esse illam sedulo disquirere fidem autem retinere, omnium esse eorum qui Deo obsequentes sunt, qui et magnam studii sui laudem referunt. Qui enim quæ ultra vires suas sunt in dagat, in periculo versatur: qui autem traditis in huret, extra periculum est. Suademus igitur vobis, quod et nobis ipsis suademus, ut traditam fidem servetis, profanaque novæ cujuslibet doctrinæ verba aversemini, omnesque hortemini, ut tanti mysterii inquisitionem exhorrescant': et confitean tur, tum Dei in carne manifestationem, secundum traditionem apostolicam; tum justitiam quam Do minus habuit in Spiritu, id est, non humana mu tatione, sed divina puritate. Impossibile enim est humanam naturam, puram et sine peccato exhi beri, nisi Deus in carne esse credatur, qui justi tiam peccati expertem in mundum induxerit, cu. jus participes efecti, vivemus et salvi erimus. Illud enim: «Non est justus in terra qui faciat bo num et non peccet *,, in conimune de omnibus hominibus dictum est: unde,. De calo venit, inquit, c quod immaculatam justitiam ex se dat Verbum. Et liquido dicit: Nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de coelo Filius homi nis. Et rursum: «Si videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius. Et:. Ego sum panis, qui de coelo descendi, vivus, et qui dat vitam mundo”. › Quibus suam ipsius deitatem aperte nos edocet, nec tamen aufert quod secundum car nean assumpserat; sed seipsum cum carne conjun- G git quandoquidem juxta Paulum in similitudinem hominum factus est, et habitu inventus est ut homo. Homo autem una persona et unum animal est, ex spiritu et carne compositum (59'): ad cu jus similitudinem intelligendum est Christum uņam esse personam, et non duas, ut jam incredulitas magnitudine divinæ gratiæ destituta, et in genti lium scandalum prolapsa, aperte et summa vi con Lendit. Cum enim non credat possibile esse Deum hominem fieri, juxta Joannis verba initio posita Verbum caro factum est, ideo dicit, hominem quidem eum esse ex Virgine genitum, et ex natura sua nihil divinum habere; Deum vero in hunc ipsum descendisse. Porro qui hæc dicunt, sibi Ipsi adversa proferunt, quasi Verbo contradicentes, dum aiunt, Filium hominis non e cœlo descen. dentem, sed e terra surgentem, Deum e calo de scendentem in se recepisse. 3. Nos itaque decet divinis inhærere verbis, nec Eccle. vir 21. • Joan. 9!!, 13. • Joan. vi, 63. In Symbolo: Nam sicut anima rationalis et caro unus est homo, etc. deest in Seguer. Basil. Anglic. et Seguer., Paulo post, ante deest in Anglic. Leg. Basiliensis et Anglic., Segner., Basiliensis, Anglic., Seguer., Tibid. 51, 53. • Philipp. 11 7. • Joan. 1, 14. Editi, Seguer., Infra Gobler. et Felc. pri nius, Mox Seguer., Anglic., Gobler. et Felc. 4, Editi et ceteri manusc. male, Ita mss. Editi autem, Basiliens. et Seguer., quæ lectio non spernenda.
col. 93–94page 3 of 3
PG 28:93μασι, καὶ μὴ λογισμῶν γυμνασίαις προδιδόναι τὰ σαφῶς οὕτως κεκηρυγμένα. Οτ' ἂν οὖν μόνον ἔτε ρου, άνθρωπον λέγωσιν οἱ τοῦ Σαμοσατέως, ἔτε ρον δὲ τὸν Θεόν, μὴ παραδεχώμεθα. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸν ἐνοικεῖν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ λέγοιεν, μὴ παραδεχώμεθα ἐνοικεῖ δὲ ἐν ἡμῖν, καθώς γέγραπται· ι Ενοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω.» Οὐδὲν οὖν διαφέρει ἡμῶν κατὰ τὸν αὐτῶν λόγον· ὥστ᾽ εἰ συμπροσ κυνεῖς τὸν ἄνθρωπον τῷ Θεῷ λόγῳ κατὰ τὴν ἐνοί χησιν, συμπροσκύνει καὶ τοῖς ἁγίοις διὰ τὸν ἔνοι χοῦντα ἐν αὐτοῖς. Καὶ πῶς οὐκ ἄτοπον; Τὸ δὲ καὶ πρὸ ἁγίου Πνεύματος, τουτέστι πρὸ Θεοῦ, δοξασθῆναι ἄνθρωπον τῆς ἐσχάτης ἐστὶν ἀσεβείας. Ἡμεῖς οὖν τῷ Πνεύματι Θεὸν, καὶ ἄνθρωπον τῇ σαρκὶ τὸν Κύ ριον ἡμῶν εἶναι πεπιστεύκαμεν, κἂν χλευάζωσιν οἱ άπιστοι τὴν ἐκ γυναικὸς γέννησιν, τῆς σαρκὸς εἶναι ταύτην, καὶ οὐ τῆς θεότητος. Φαμὲν οὖν ἡνεσθαι τῇ σαρκὶ τὸν Θεὸν, καὶ κατὰ τοῦτο ἐκ γυναικὸς πε κλάσθαι, καὶ γεγεννῆσθαι, ἕνα ὄντα, ὡς ὁ ᾿Απόστη λος ἐδίδαξεν· Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, γεννώμενον ἐκ γυναικός, γενόμενον ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ. Καὶ τὸν θεῖον σταυρὸν χλευάζουσιν ὁμοίως Ἕλλησιν. Ἡμεῖς δὲ τῆς σαρκὸς ἕνεκεν τοῦτόν φαμεν, οὐ κεχωρισμένης τοῦ Θεοῦ, οὐδ' εἰς ἕτερον πρόσωπον διῃρημένης· οὐ γὰρ δυνατὸν εἶναι Κύριον τῆς δόξης ψιλόν ἄνθρωπον. Ό, δὲ ο Κύριος τῶν δυνάμεων, αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης· ο Κύριον τῶν δυνάμεων φοβούμενοι λέγειν ἄνθρωπον τὸν τὴν αὐτὴν ἡμῖν ἔχοντα φύσιν, καὶ μεῖζον οὐδὲν, Θεὸν κατὰ τὴν ἀποστολικήν φωνήν ὁμολογοῦμεν εἶναι τὸν Κύριον τῆς δόξης τὸν ἐσταυ ρωμένον· καὶ τῷ σταυρῷ τροπαίῳ χρώμεθα κατὰ τοῦ διαβόλου· καὶ ἡ σφραγὶς ἡμῶν τοῦ Χριστοῦ δύναμίς ἐστιν εἰς σωτηρίαν. Καὶ τῷ Χριστῷ συνεσταυρῶσθαι τοῦτο σωτήριον ὑπὲρ νόμον καὶ τὴν ἐκ νόμου δικαιο σύντν, τοῦτο ἁγιάζει τὸν κόσμον. Καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ βαπτιζόμεθα, ὅτι ὁ θάνατος ἐκεί του οὐχ ἁμαρτίας ἦν ἐπιτίμιον, οὐδὲ ἴσος τῷ θανάτῳ τοῦ Ἀδάμ· ἀλλὰ λυτήριος τῆς ἁμαρτίας, καὶ τοῦ διὰ ταύτην θανάτου. 4. Σαφές τοίνυν τὸ κήρυγμα τῶν ἀποστόλων ἐκκεί σθω, καθάπερ βούλεσθε, ὅπερ καὶ παρὰ τῶν ἁγίων πατέρων παραδέδοται· περὶ μὲν τῆς θεότητος, ὅτι μία φύσις ή Τριάς, καὶ κατὰ τοῦτο μίαν ουσίαν καὶ αἱ νῦν σύνοδοι γράφουσιν ἀποστολικῶς· ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγος δημιουργὸς ὢν τῶν ἁπάντων, πρὸς ὁμοι τητα τὴν ἑαυτοῦ κτίσας τὸν ἄνθρωπον ἐξ ἀρχῆς, εἰς ἕτερον μόνον. ὅτι ἀρχὴ τῆς Νεστορίου αἱρέσεως ὁ Σαμοσατεύς. ενοικεῖν δὲ ἐν ἡμῖν. Αυgί., ἡμᾶς. και τοὺς ἁγίους διὰ τόνο Γενόμενον. γεννώμενον, γενόμενον. λέγειν ἄνθρωπον. φωνήν, Οὐσίαν. ὁμοιότητα τὴν ἑαυτοῦ, 1, ὁμοιότητα τὴν ἐξ ἑαυτοῦ. ομοιότητα τὴν ἐξ αὐτοῦ
ratiociniorum disputationibus illa prodere, qu nobis ita manifeste prædicata sunt. Cum itaque Samosatensis sequaces nobis dixerint, alterum ho minem duntaxat, alterum Deum esse, ne illos ad mittamus. Imo etsi dixerint Deum in homine in habitare, ne recipiamus eos: inhabitat enim et in nobis, ut scriptum est: • Inhabitabo in illis et inambulabo ". Ergo ex illorum sententia in nullo a nobis Christus differt; ita ut si hominem cum Deo Verbo simul adores propter 27 inhabitatio nem, adora quoque sanctos propter eum qui in illis inhabitat. Quomodo illud absurdum non fue rit? Dicere autem, hominem ante Spiritum sanctum, id est ante Deum, glorificatum fuisse, extremæ est impietatis. Nos itaque Spiritu Deum et carne ho minem, Dominum nostrum esse credimus, etiamsi increduli illi generationem ex muliere irrideant quia carnis generatio illa est, non deitatis. Dici mus igitur Deum unitum esse carni, et eatenus ex muliere efformatum genitumque esse, ita ut sit unus, ut Apostolus docuit: Misit Deus Filium suum factum ex muliere; factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret".» Divinam quoque crucem irrident haud secus quam gentiles. Nos autem ipsam nominamus carnis gratia, quæ nec a Deo segregata, nec in aliam personam divisa est impossibile enim est Dominum gloriæ nudum bo minem esse: c Dominus, o autem, virtutum ipse est Rex gloriæ '',, cum metuamus Dominum virtu ctum dicere hominem, eamdem ac nos naturam ni hilque majus habentem; Dominum gloriæ cruci fixum, juxta apostolicam vocem, Deum esse con fitemur: ac cruce, velut tropæo, adversus diabo lum utimur: sigilluinque nostrum est Christi vir tus in salutem. Ac cum Christo crucifigi hoc salu tare est, plusquam lex, et plusquam justitia legis hoc mundum sanctificat. Atque ideo in mortem ejus baptizamur, quia mnors illius non erat pena peccati, neque similis erat morti Adami; sed re demptio erat a peccato et a morte per peccatum in ducta. 4. Aperte igitur apostolorum prædicatio expo natur, ut ipsi vultis, quæ a sanctis quoque Patribus tradita est de deitate quidem, quod Trinitas unica sit natura: qua sententia hujus temporis synodi unain esse substantiam apostolice scribunt. Ver buni autem Dei, creator cum sit omnium, postquam ab initio hominem ad similitudinem suam creavit, 10 Levit. sxvΙ, 12. " Galat. IV, 4, 5. 13 Psal. xxii, 40. Sic Seguer., Anglic., Gobler. et Felc. 1. Editi et czteri, In hunc locum ad marginem Basiliens. hac legum, id est: Nestorii hæresi ini tium dedit Samosatensis. Et sane hic ipsissima Ne storii oppugnatur hæresis, ut nemo non videt. In fra Anglic., Infra Seguer., Angl., Sic legitur in mss. omnibus, preter Felckmanni 1. In quibusdamn antiquis Scri ptura exemplaribus haberi observavit Rob. Stephanus. Vulgata habet, factum, et textus Græcus vulgaris, Deest in Gobleriano et Felckm. 1, nec lectum est a Nannio. Paulo post, deest in Basiliensi. Deest in Anglicano. Paulo post, Seguer., rerte. Gobler. et Felc. Editi et cateri,
Continue reading PG 28: Quod unus sit Christus →≣ entire volume