Diplomatic text · OCR floor baked from facsimile (PG28 scan OCR; Greek→para, Latin→secondary) 2026-06-18 — gap: cols 123-131, previously uncovered (after Contra Sabellianos) — PG column chips mark the printed columns.
col. 123–124page 1 of 5
PG 28:123μηδὲ θεοποιεῖν καὶ λατρεύειν τῇ κτίσει, παρὰ τὸν ὅς ἐστιν εύλο γητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. συνέντας. Καὶ τῆς κυριακῆς ἐπιστασίας, Τὰ Ἰουδαίων κακά· ταῦτα καὶ νῦν ζηλ. κτίσαντα, ο ὅς ἐστιν εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν» Ομοίως δὲ καὶ τοὺς Ἰουδαϊκῆς ἀναχω ρήσαντας ἀπιστίας, καὶ καταγνόντας ἐκείνων ὡς ἀφρόνων καὶ ἀχαρίστων, καὶ πιστεύσαντας εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ συνιέντας αὐτὸν Θεὸν μαρτυρούμενον πάντοθεν, καὶ ἐπιγινω σκόμενον ἐκ τῆς ἐξουσίας, καὶ ἐκ τῶν σημείων, καὶ θεϊκῶν ἔργων, καὶ τῆς Κυριακῆς ἐπιστασίας μηκέτι καταπίπτειν εἰς κοινὸν καὶ ψιλὸν ἄνθρωπον διὰ τῆς ἔξωθεν ὄψεως· μηδὲ κατὰ τὸ ὁρώμενον σχῆμα, καὶ τὴν ἀόρατον αὐτοῦ φύσιν ὁρίζειν· μηδὲ διὰ τὸ σῶμα, καὶ τὰ σωματικὰ πάθη, ψιλὸν αὐτὸν ἄνθρωπον εἶναι νομίζειν, καὶ ὡς ἕνα τῶν καθ᾿ ἡμᾶς παθητόν. Ταῦτα γὰρ ἦν τὰ Ἰουδαίων κακά. Ταῦτα τὴν πίστιν ἐκείνων ἀφείλετο, καὶ θεομάχους ἀπέδειξε· ταῦτα καὶ νῦν ζηλοῦσί τινες Ἑλληνικὴν καὶ Ἰουδαϊκὴν νόσον νοσοῦντες, καὶ μὴ παραδεχόμενοι, μηδὲ πιο στεύοντες ὅλως σωματοῦσθαι Θεὸν, ἀλλὰ λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις, καὶ φιλονεικίᾳ καὶ φιλοσοφίᾳ Ἑλ ληνικῇ γνῶναι, καὶ καταλαβεῖν μᾶλλον βουλόμενοι τὰ μεγάλα καὶ ἀκατάληπτα, πῶς γεννᾶται τὸ ἀσώματον πῶς δὲ καὶ πρόεισι, καὶ ποῦ ὁ πανταχοῦ ὤν, καὶ πάντα περιέχων, καὶ τὰ πάντα πληρῶν. Καὶ ἐκ τοῦ πῶς, καὶ ὅπως, εἰς ἀπιστίαν ἐχώρησαν, καὶ ἀντὶ γεννήσεως ἐπλάσαντο ποίησιν, καὶ ἀντὶ προόδου κτι σιν καὶ πάροδον κατεσκεύασαν. 2. Οὕτω πάλιν καὶ ἐπὶ τῆς σαρκώσεως πως σαρχοῦται Θεός, πῶς σωματοῦται, πῶς συντίθεται πρὸς σῶμα βραχὺ ὁ ἀχώρητος· πῶς δὲ ἐνοῦται τὸ ἄκτιστον τῷ κτιστῷ, καὶ τῷ περιγραφομένῳ τὸ ἀπε ρίγραπτον· πῶς ἐν μέρει ὁ μέγας ἐκεῖνος καὶ ἀμέτρητος, καὶ ἀμέριστος. Η γὰρ τὸ μέγα εἰς μικρὸν συνεστάλη χωρίον, ἢ τὸ μικρόν γέγονε μέγα, η μέρος τῆς θεότητος, καὶ οὐ τὸ πᾶν ὑπεδέξατο, ὅπερ ἐστὶν ἀσεβές. Καὶ ἐχώρησαν ἐκ τοῦ πῶς, καὶ ποίῳ τρόπῳ, καὶ ποίᾳ ἀκολουθίᾳ, εἰς ἀπιστίαν καὶ οὗτοι καὶ ἐνοίκησιν ἀντὶ σαρκώσεως κατεσκεύασαν· καὶ ἀντὶ ἑνώσεως καὶ συνθέσεως ἐνέργειαν ἀνθρωπίνην, καὶ ἀντὶ μιᾶς ὑποστάσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δύο ὑποστάσεις καὶ πρόσωπα· καὶ ἀντὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τετράδα ἀπρεπῶς καὶ παρανόμως φρο νήσαντες· ἀπρεπῶς μὲν, ὅτι Θεῷ συνάπτουσιν ἄν θρωπον, καὶ δοῦλον συναριθμοῦσι Δεσπότῃ, καὶ κτι στὸν πρόσωπον ἀκτίστοις προσώποις συντάττουσι παρανόμως δὲ, ὅτι τὴν μίαν ὑπόστασιν δύο ποιοῦσιν, έπεισάγοντες τῇ· Τριάδι τετάρτην ὑπόστασιν, ξένην παντάπασι καὶ ἀλλόφυλον, καὶ πάντων τῶν λογικῶν κτισμάτων τὸ τελευταῖον, καὶ ἔσχατον, καὶ μικρόν. Ἐὰν δὲ ἀκριβῶς πάλιν ἐννοήσῃς, καὶ τῷ πράγματι Καὶ φιλονεικία σοφία, φιλοσοφία. πανταχή. σαρκός. ἀπερίγραφον; πῶς καὶ ἐν μέρει.
nec creaturam pro Deo habere et colere, relicto Creatore, «qui est benedictus in sæcula. Amen 50 Itidem ii qui a Judaica incredulitate recesserant, quique Judæos, ut amentes et ingratos damnarant, et in Dominum nostrum Jesum Christum credide rant, ac intellexerant, ejus divinitatem testimoniis undique comprobari, et ex potestate, signis, et di vinis operibus, necnon ex auctoritate Dominica Deum dignosci; non debuere per externam spe ciem eo dilabi, ut communem et nudum hominem eum existimarent; aut secundum visibilem for mam, ejus invisibile:n naturam definirent: aut pro pter corpus, et corporeas passiones, nudumn koni nem, ac ut unum ex nobis passibilem illum esse putarent. Hæc enim fuere Judæorum mala: hæc il lorum evertere fidem, ac Christi hostes ipsos esse comprobarunt: hæc ipsa jam nonnulli æmulantur, qui gentili et Judaico morbo laborant, nec admit tunt, nec ullatenus credunt incarnatum fuisse Deum; sed humanis ratiociniis disputationibusque, ac Græcæ philosophiæ ope magna et incomprehensibi lia agnoscere, imo comprehendere volunt: quo modo nempe gignitur incorporeum: qua ratione procedit, et ubinam est qui ubique est, omnia con tinet, et omnia implet. Atque per illud, quomodo, et qua ratione, in infidelitatem abiere, et genera tionis loco, facturain commenti sunt, ac vice pro cessionis, creationem et transitum constituerunt. 2. Ila rursum de incarnatione quærunt: quomodo incarnatur Deus, qua ratione corpus assumit, quo pacto cum parvo corpore coalescit qui contineri G nequit: quomodo increatum creato jungitur, et in circumscriptum circumscripto: qui magnus ille, immensus, indivisus, pro parte quadam habeatur. Aut enim magnum in parvo contractum est loco, aut parvum prægrande factum est, partemve divi nitatis, et non totum recepit, quod impium est proferre. Et ex illo, quomodo, qua ratione, quali consequentia, in infidelitatem hi quoque abiere, ac inhabitationem pro incarnatione constituere: pro unione et compositione, humanam agendi virtu tem; ac pro una lypostasi Domini nostri Jesu Chri sti, duas hypostases et personas; et pro Trinitate quaternitatem indecore et impie sentiunt; indecore quidem, quia Deo hominem conjungunt, servum Do mino annumerant, creatam personam cum increatis personis collocant; impie vero, quia unam hypo stasin duas faciunt, quartam hypostasin peregrinam omnino et alienigenam, et omnium rationalium crea turarum ultimam, ex remiam et minimam, in Trinita tem inducunt. Quod si denuo accurate animadvertas, 80 Rom. 1, In Catena in Lucam, ubi quædam ex hac oratione descripta sunt, hæc desunt, Seguerianus, hæc desunt in Catena. Sic Catena omissis mediis. deest in Basiliensi et Seguer. et in Catena. Ibidem Basil., pro Seguerianus, Sic Seguerianus, et ita legit Nannius. Religul cum editi, tum manuscripti, Segner.,
col. 125–126page 2 of 5
PG 28:125προσέχειν θελήσῃς, εὑρήσεις αὐτοὺς ἔξω τῆς ἁγίας Τριάδος βάλλοντας τον Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ὡς δοῦλον, ὡς ἄνθρωπον ἀπροσκύνητον, τὸν προσκυνητόν· προσκυνοῦντα δὲ μᾶλλον, καὶ σέβοντα μετὰ πάντων, καὶ ὑποτασσόμενον τῇ ἁγίᾳ Τριάδι, ὡς Μάρκελλος καὶ ὁ Σαμοσατεύς Παῦλος παρεξη γοῦνται, τὸ θεῖκὸν καὶ ἀποστολικὸν γράμμα εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἕλκοντες ἔννοιαν· ι Οταν ο γάρ, φησί, ὑποταγῇ αὐτῷ τὰ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱός, ο τουτέστιν ὁ ἀναληφθεὶς ἄνθρωπος, ο ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα ἵν' ᾗ ὁ Θεὸς, ο φησίν, ὡς καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως, ἐν πᾶσιν, ν ἀσώ ματος ὤν, καὶ σώμα μὴ ἔχων· καὶ ὁ ἀναληφθεὶς ἄνθρωπος, μετὰ πάντων καὶ τοῖς πᾶσι συναριθμού μενος προσιών, υποτασσόμενος καὶ λατρεύων Θεῷ. Σκοπήσατε, εἰς ὅσην κατέπεσον ἀφροσύνην οἱ δοκησί σεροι, εἰς ἴσην μανίαν καὶ ἀπιστίαν, καὶ ἐπινοεῖν τὰ μὴ ὄντα, καὶ πλάττεσθαι, καὶ μυθολογεῖν. 5. Οὐ μόνον δὲ τῇ πίστει προσελθεῖν οὐκ ἠθέλησαν, ἀλλὰ καὶ ἀπάτας ἐξεῦρον, καὶ κακουργίας ἐμηχανή σαντο, ἐπλάσαντο μωρὰς καὶ ἀπαιδεύτους ζητήσεις, εἰς πλάνην πολλῶν καὶ ἀποστασίαν παράνομον σχο πήσαντες Εἰ γὰρ προσεδόκων τὸ μέλλον, εἰ Θεοῦ ἐπιδημίαν καὶ κρίσιν ἐπίστευον, εἰ κόλασιν ἐφοβοῦντο, τῇ πίστει προσήρχοντο, Εὐαγγελίοις ἐπείθοντο, καὶ ἀποστόλοις ἡκολούθουν μᾶλλον ἢ λογισμοῖς ἀνθρωπί νοις. Χριστὸν γὰρ εὐθέως ἐκήρυξαν ἐξελθόντες οἱ ἀπόστολοι συμφώνως καὶ ἀκολούθως τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Τοῦτον τὸν ἐν Βηθλεὲμ γεννηθέντα ἐκ σπέρμα τος Δαβίδ κατὰ σάρκα, τὸν ὁμοιωθέντα ἀνθρώποις, και σταυρωθέντα ὑπὲρ ἀνθρώπων ἐπὶ Ποντίου Πιλά του, αὐτὸν εἶπον Θεόν, αὐτὸν ἄνθρωπον, αὐτὸν εἶπον Υἱὸν Θεοῦ, αὐτὸν Υἱὸν ἀνθρώπου, αὐτὸν ἐξ οὐ ρανοῦ, αὐτὸν ἀπὸ γῆς, αὐτὸν ἀπαθῆ, αὐτὸν παθητὸν, οὐκ ἄλλον, οὐ πρόσωπα δύο, οὐχ ὑποστάσεις, οὐ προσκυνήσεις δύο. Τις χρεία ζητεῖν καὶ λογομαχεῖν; Πιστεύειν συμφέρει, καὶ σέβειν, καὶ προσκυνεῖν σιωπῇ. Οἶδα αὐτὸν Θεὸν ἀληθῶς ἐξ οὐρανοῦ ἀπαθῆ οἶδα αὐτὸν ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρκα, ἄνθρω τὸν ἀπὸ γῆς παθητόν. Οὐ ζητῶ, πῶς παθητὸς καὶ ἀπαθὴς ὁ αὐτὸς, πῶς Θεὸς καὶ πῶς ἄνθρωπος, ἵνα μὴ, τὸ πῶς περιεργαζόμενος καὶ τὸν τρόπον ἀναζητῶν, ἐκπέτω τοῦ προκειμένου ἡμῖν ἀγαθοῦ. Πιστεύειν γὰρ πρῶτον χρὴ, καὶ δοξάζειν, καὶ δεύτερον ἄνωθεν τὴν σύστασιν τούτων αἰτεῖσθαι, καὶ μὴ κάτωθεν ταύτην πορίζεσθαι ἐξ αἵματος καὶ σαρκὸς, ἀλλ' ἐξ ἀποκα λύψεως θείας καὶ οὐρανίου. • Μακάριος ο γάρ ι εἶ, Σίμων Βάρ Ἰωνᾶ ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπε κάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ, ο Σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οἰκο δομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. • Πιστὸς ὁ λόγος, καὶ ἀσάλευτος Βάλλοντας τὸν Χριστόν, Έλκοντες ἔννοιαν τότε καὶ ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ Πατρί. σκοπήσαντες. σκοπίσαντες. εἶπαν. Ιωνά. Ίωνα.
et huic negotio animum adhibere volueris, deprehen des ipsos extra sanciam Trinitatem Dominum no strum 39 Jesum Christum exturbare, ut servum, ut hominem, quem adorare nefas sit, cum sit ta men adorandus ac ipsum potius adorantem, et cum cæteris omnibus colentem, necnon subditum sancta Trinitati esse putant; ut Marcellus, et Pau lus Samosatensis, divinam et apostolicam Scriptu ram ad suam sententiam detorquentes, perperam explicant: nam, «cum subjecta fuerint illi omnia, inquit, e tunc et ipse Filius,» id est homo assum ptus, e subjectus erit ei, qui subjecit ei omnia, ut sit Deus *',,inquit, ut ante incarnatiouem, e in omni bus, cum sit ipse incorporeus, et corpus non habeat; homo autem assumptus cæteris omnibus annume ratus, subditus sit Deo, ipsumque colat. Perpendite, quæso, in quantam amentiam delapsi sunt isti, qui sibi ipsis sapientes videntur, in quantam vesaniam 3. Non solum autem fidei sese adjungere nolue runt, sed et dolos adinvenerunt, fraudesque moliti sunt: stultas et ignaras quæstiones commenti, eo solum spectantės, ut multos in errorem, et in sce leratam defectionem inducerent. Si enim futura exspectarent, si Dei adventum et judicium crede rent, si supplicium reformidarent, ad fidem sane accederent, Evangeliis obtemperarent, et apostolos magis quam humana ratiocinia sequerentur. Chri stum enim apostoli statim atque profecti sunt, voca et infidelitatem abiere, ut excogitent et comminiscantur quæ nunquam fuere, merasque fabulas enarrent. consona et conformiter prædicaverunt Filium Dei 31 I Cor. xv. 28. ss Matth. xvΙ, Catena. Calena, quæ hic desinit, Basil., Gobl. et Segu., Editi, esse. Hunc in Bethlehem natum ex semine David secundum carnem, hominibus similem factum, ac pro hominibus crucifixum sub Pontio Pilato, eum dem dixere Deum, et hominem; Filium Dei et Fi lium honinis; ex calo, et ex terra; impassibilem et passibilem; non alium, non personas duas, nec duas hypostases, nec duas adorationes. Quorsum disceptationes et verborum pugna? Credere conve nit, et una colere, atque adorare cum silentio. Agnosco ipsun revera Deum ex caelo impassibilem agnosco ipsum ex semine David secundum carnem, hominem de terra passibilem. Non quæro quomodo idem passibilis et impassibilis sit: quomodo Deus et homo, ne illud, quomodo, curiosius investigan do, rationemque perquirendo, boni nobis propositi jacturam faciam. Primum enim credere oportet ac glorificare: secundo, ex colo harum rerum con stitutionem petere, non autem ab imo illam ex carne et sanguine desumere; sed ex divina et coelesti revelatione. Namn Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi sed Pater meus qui in caelis est ";» et: «Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferi Basil. hic et infra, Basiliensis, Alii et editi,
col. 127–128page 3 of 5
PG 28:127πύλαι ἐπιγένωνται κἂν ὁ ᾅδης αὐτὸς κινηθῇ, κἂν οἱ ἐν αὐτῷ κοσμοκράτορες τοῦ σκότους. Θάρσει τῷ εἰρηκότι· ο Θαρσείτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον, ο καὶ τοῖς παθήμασιν ὁμοίως νενίκηκα· ἐπειδὴ καὶ ὁ ταύτης Δεσπότης, παθὼν μᾶλλον ἐνίκα, καὶ σταυρούμενος ἔσωζε, καὶ ἀποθνήσκων εζωοποίει. Ορᾶς καὶ ἀκούεις τὸν αὐτὸν ἅμα Θεὸν καὶ ἄνθρωπον. Εἰ γὰρ Θεὸς μόνον ἦν, πῶς ἔπασχε, πῶς ἐσταυροῦτο, καὶ ἀπέθνησκεν; ἀλλότρια γὰρ ταῦτα Θεοῦ. Καὶ εἰ ἄνθρωπος μόνον, πῶς διὰ πάθους ἐνίκα, ἔσωμεν, ἐξωοποίει; Ταῦθ᾽ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἦν. Ὁ δὲ αὐτὸς καὶ πάσχει, καὶ σώζει, καὶ διὰ τοῦ πάθους ἐνίκα. Ὁ αὐτὸς Θεὸς, ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος, τὸ συναμφότερον ὡς ἕν, ἑκάτερον ὡς μόνον. ἡ ὑπόσχεσις, καὶ ἡ Ἐκκλησία αήττητος, κἂν ᾅδου 4. Αλλ' ἴσως ἐρεῖ τις τῶν σοφῶν καὶ γενναίων παρελθὼν ἐν μέσῳ ἀκριβὴς ζητητής· Μέρος οὖν τοῦ Λόγου τὸ σῶμα, συμπληρωτικὸν τῆς τοῦ Υἱοῦ ὑπο στάσεως, ἵν' ᾗ εἷς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐξ ἀμφοτέρων συγ κείμενος, καὶ ἀτελὴς ὢν καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ τοῦ σώματ τος εἰς τελείωσιν προσδεόμενος. Ἐπεὶ πῶς εἷς, ἢ πῶς μία ὑπόστασις καὶ ἓν πρόσωπον; ἐπεὶ πάλιν, εἰ μία ὑπόστασις τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκὸς, πῶς δὲ Υἱὸς αὕτη τοῦ Θεοῦ; Ομοούσιος ἄρα ἔσται καὶ ἡ σὰρξ τῷ Θεῷ, ὅπερ ἐστὶν ἀσεβές. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐδὲ ὁ Λόγος Υἱὸς ἔσται ὁμοούσιος τοῦ Θεοῦ, ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον· ὁ Λόγος γὰρ τέλειος καὶ ὁμοούσιος, καὶ ἰδίαν καθ᾿ ἑαυτὸν ἔχων ὑπόστασιν ἀεὶ, καὶ μηδενὸς προσδεόμενος. Οἱ ταῦτα κατηγοροῦντες τὴν ἑαυτῶν γνώμην φανερὰν καθιστῶσιν, ὅτι δύο ὑποστάσεις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡμᾶς συκο φαντοῦσι, καὶ πειρῶνται ἅμα πανταχόθεν εἰς ἓν ἀτό πων περιάγειν τοὺς ἡμετέρους λόγους, συμπληρω τικὸν εἰπεῖν τῆς ὑποστάσεως τοῦ Λόγου τὸ σῶμα, ἢ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ, ἢ ξένον καὶ ἀλλότριον παντάπασι τῆς ὑποστάσεως τοῦ Υἱοῦ, ὅπερ αὐτοὶ λέ γουσιν, ἄλλην ὑπόστασιν εἰσάγοντες τῆς σαρκός, ἤτοι τοῦ ἀναληφθέντος ἀνθρώπου, ὡς αὐτοί φασι, καὶ ἄλλην τοῦ ἀναλαβόντος Θεοῦ, ἄλλο πρόσω ωπον τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄλλο πρόσωπον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρκα. Ὥστε μήτε τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ εἶναι Υἱὸν ἀνθρώπου ἑτερούσιον ὄντα τοῦ Δαβίδ· μήτε τὸν κατὰ σάρκα γεννηθέντα εἶναι Υἱὸν τοῦ Θεοῦ χνι, καν ᾅδου πύλαι ἐπιγένωνται, ταύτης, ταῦτα. δέ ἑτερούσιον ὄντα τοῦ Θεοῦ. Ἡμεῖς δὲ ἕνα καὶ τὸν αὐ τὸν λέγομεν Θεὸν, ἀδελφοί, προφήταις καὶ ἀποστόλοις πειθόμενοι, καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ πιστεύοντες μᾶλλον ἢ σοφίᾳ Ἑλληνική προσέχοντες, καὶ λογισμοῖς ἀν θρωπίνοις ταραττόμενοι, καὶ περὶ τῆς ἰδίας διακρι νόμενοι σωτηρίας, Θεὸν ἕνα ὁμολογοῦμεν τὸ συναι ἢ καὶ ὁμοούσιον. Τοῦ ὄντα τῷ Θεῷ. ἵνα καὶ τὸν αὐτόν. καὶ καὶ ἀποστόλοις ἑπόμενος καὶ τῷ εὐαγγελιστῇ.
non prevalebunt adversus eam"., Fidelis sermo, et non vacillans promissio: invicta res est Eccle sia, etiamsi adsint portæ inferi, quamvis cum infer nus ipse, tum ii qui in ipso sunt principes mundi tenebrarum moveantur. Confide illi qui ait: e Con fidite, ego vici mundum *,. et per passiones itidem vici: quandoquidem qui hæc patiebatur Ecclesiae Do minus, potius vincebat, et crucifixus homines sal vos faciebat, ac moriendo vivificabat. Vides andis que eumdem una Deum et hominem. Si enim Deus Lautumn esset, quomodo passus, quomodo cruci fixus, et mortuus fuisset? hæc quippe a Deo aliena sunt. Et si homo duntaxat, quomodo per passio nem vicisset, salutem et vitam attulisset? Hæc supra hominem erant. Idem autem et patitur et serval, et per passionem vincit. Idem Deus, idem homo ambo ut unum, utrumque ut solum. 40 4. Sed forte quispiam ex sapientioribus et generosis, in medium prodiens, accuratusque inqui sitor: Pars igitur, dixerit, Verbi corpus est, ac Filii by postaseos complementum, ut unus sit Filius Dei ex utrisque constans, qui imperfectus ex sc sit, et corpo re ad suam perfectionem indigeat. Alioqui quomodo enus? aut quomodo una hypostasis et una perso na? alioqui rursum, si una sit Verbi et carnis hyposta sis, quomodo ipsa Filius Dei est? Caro igitur Deo con substantialis erit, quod proferre impium est. Quod si hoc ita se habeat, neque Verbum Filius erit Deo consubstantialis, quod plane absurdum est: siqui. dem Verbum est perfectum, consubstantiale, pro priamque apud se babet semper hypostasin, ac nullo indiget. Cæterum qui ita arguunt, suam sen tentiam aperte declarant, nempe duas esse Domini nostri Jesu Christi hypostases: nos item calumniis impetunt, atque nulla non ratione satagunt ser mones nostros ad aliquid absurdi detorquere, ut di camus corpus, Verbi bypostaseos complementum, aut Deo consubstantiale esse, aut extraneum et alienum omnine a Filii bypostasi, quæ tamen ipso rum verba sunt: nam aliam illi bypostasin indu cunt, carnis, sive ut ipsi aiunt, assumpti hominis, et aliam assumentis Dei: aliam personam Filii Dei, et aliam personam Filii hominis, ex semine David secundum carnem. Ita ut neque Filius Dei sit Filius hominis, cum sit diversus a Davidis substantia neque qui secundum carnem natus est, Filius sit Dei, cum sit alterius substantiæ a Deo. Nos vero unum eumdemque dicimus Deum, fratres, in hoc prophetis, apostolisque obtemperantes, ac potius evangelista credimus, quam gentili sapientiæ ani mum adhibeamus, aut humanis conturbemur ratio ciniis. Ar de propria salute decertantes, Deum es Matth. 18. es Joan. XVI, Haec, in solo Segueriano habentur, in editis desunt. Basil., Seguer., et quidem recte. Editi. Ita Seguer. Gobler. et Felc. 1. In edit. deest. Basiliensis, deest in Segu. Mor, Basil., Ibid. Seg.. In editis, deest. Paulo post Seguer.,
col. 129–130page 4 of 5
PG 28:129φότερον, μίαν ὑπόστασιν καὶ ἓν πρόσωπον, οὐχ ἵνα συμπληρωτικὴν τῆς ὑποστάσεως τὸ σῶμα γένη αι· ἀσεβὲς γάρ· ἐπειδὴ τέλειον τὸ θεῖον, ἀνεπί δεκτον ελαττώσεως, ἁπλοῦν, καὶ μονοειδές, καὶ ἀσύν θετον, εἰς μέρη οὐ διαιρεῖται, τουτέστι, καθὸ Θεὸς Λά γος ἐστὶ καὶ μονοειδής, εἰς διαφορὰν μελῶν καὶ πραγμάτ των οὐ πίπτει, εἷς τε σῶμα καὶ ἀσώματον ὁ Λό γος γάρ ἐστι τέλειος καὶ διόλου ἀσώματος· οὐ γὰρ Θεὸς γέγονε σαρκωθεὶς, οὐδὲ Υἱὸς Θεοῦ, ἀνθρώπινον σώμα λαβών, οὐδὲ Κύριος τῆς δόξης, τὴν τοῦ δούλου μορφὴν φορέσας· ἀλλ᾽ ἄνθρωπος καὶ υἱὸς ἀνθρώπου ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, καὶ δοῦλος κατὰ τὴν μορφὴν ὁ τῇ φύσ σει Κύριος. Οὐ τὸ σῶμα οὖν συμπληρωτικὸν γέγονε τῆς θεϊκῆς ὑποστάσεως· ἀλλ' ὁ ἀληθῶς τέλειος τὸ ἀτελὲς ἐτελείωσεν, ὁ ἀπροσδεής τῇ προσδεομένῃ συνῆλθε καὶ συνηνώθη σαρκί, ὁ μηδενὸς χρείαν ἔχων ἑαυτὸν ἔδωκε τῷ χρείαν ἔχοντι σώματι. Οὐδεὶς γὰρ τῶν εὖ φρονούντων, ἢ νήφειν ὅλως καὶ νοεῖν δυναμέ νων εἴποι ἂν, ὅτι, ὥσπερ ὁ Λόγος τέλειος ὢν καὶ ἐνυπόστατος, οὐ προσεδεῖτο σαρκὸς, ἵνα Θεός τέλειος γένηται, οὕτως οὐδὲ τὸ σῶμα τοῦ Λόγου ἔχρη ζεν, ἵνα τέλειος καὶ ἐνυπόστατος ἄνθρωπος γένηται ἀλλ' οὐρανίου τοῦ Σωτῆρος ἐδεόμεθα, οὐρανίου Ελευ θερωτοῦ, ἀφαιρέσει τῆς ἐπιγενομένης ἁμαρτίας, ἀνα καινοῦντος ἡμᾶς ἐκ τῆς κακώσεως, καὶ τὰ ταύ της ἀφαιροῦντος δεινά. 5. Εὐθὺς οὖν ἀπὸ γενέσεως ἡ καινότης ἐδείκνυτο, καὶ τὸ οὐράνιον τοῦ γεγεννημένου διὰ τῆς γεννήσεως ἐξεφαίνετο, οὐ κατὰ γέννησιν ἀνθρώπου παλαιοῦ ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς εἶχε τὴν γέννησιν. Καὶ ς γὰρ ἀδύνατον ἄνευ ἀνδρὸς κυῆσαι γυναῖκα, ὅτι τὴν οὐσίαν τῶν γεννωμένων ἐν τοῖς πατράσι κατε Κάλετο ὁ Θεός· ὡς καὶ τὸν Λευί φησιν ἡ Γραφὴ ἐν τῇ ὀσφύϊ τοῦ Πατρὸς εἶναι ᾿Αβραάμ. Ο δὲ Λυτρωτὴς οὐ τοῦ Ἀδὰμ τὸ εἶναι λαβὼν, ἀλλ' ἐκ τοῦ ᾿Αδάμ τὸ σχῆμα προλαβών, τὴν σάρκα λέγω τὴν μετὰ ψυχῆς ἀνθρωπίνης, καὶ γενόμε νας άνθρωπος κατὰ τὸ ὁρατὸν, εἰσήγαγεν εἰς τὸν κόσμον τὴν καινότητα κατὰ τὸ ἀόρατον· καθ᾿ ἧς οὐχ δρος θανάτου, οὐ τυραννὶς διαβόλου, ἀλλὰ κοινωνία μὲς τοῦ Λόγου πρὸς τοὺς θνητοὺς καὶ τυραννουμέ τους, διαφορὰ δὲ πολλὴ κατὰ τὸ ἀθάνατον, κατὰ τὸ ἐλεύθερον καὶ ἀτυράννητον. Εθαύμαζε καὶ ἡ Παρθέ νος Μαρία εὐαγγελισθεῖσα τὴν γέννησιν τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐξ αὐτῆς. • Πῶς γὰρ ἔσται μοι τοῦτο, φησὶν, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω;, Εὐηγγελίσθη δὲ θείαν οὐσίαν τοῦ γεννηθέντος ἐξ αὐτῆς ἐν μορ φώσει σαρκίνῃ. Καὶ ἦν οὐράνιον τὸ δῶρον, καὶ γήϊνον τὸ βλάστημα· ἦν εἰρηνοποίησις τῆς γῆς, καὶ πρὸς οὐρανοὺς ὁμοίωσις, κατὰ τὴν τῶν ἀγγέλων χαρὰν τῶν βαύντων· «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη Μίαν φύσιν, εἴ τε σῶμα εἴη, εἴητε ἀσώματα, δυναμένων. δι νάμενος. τὰ ἐκ ταύτης γεννήσεως. Παρθένος Θεοτόκος. ἐξ αὐτοῦ. ἐξ αὐτῆς.
postasin, et unam personam: non ut complenien tum bypostaseos corpirs efficiatur, impium enim illud est quandoquidem divinitas perfecta est, non capax imminutionis, simplex, singularis, non composita, in quam differentia membrorum non cadit neque rerum, nempe corporis, et incorporei nam Verbum perfectum et omnino incorporeum est. Neque enim Deus factus est, quando incarna tus est, neque Filius Dei, quando corpus huma num accepit: neque Dominus gloriæ, quando servi formam gestavit: sed homo et filius hominis Filius Dei est, et servus secundum formam est, qui natura Dominus est. Non itaque corpus complementum factum est divinæ hypostaseos; sed qui vere per unum, utrumque simul esse confitemur, unam by fectus est, imperfectum perfecit, et qui nullius in 50 Luc. 1, 34. Basil. Ita omnes manuscripti. Editi vero, mendose. Basil., Gobler., Seguer., Editi, Sic Gobler., Felc. 1, Seguer. In reliquis digebat, cum carne indigente junctus, et unitus est; qui nullo opus habebat, opus habenti corpori sese dedidit. Nullus quippe hominum qui recte sentiant, aut qui denique sobrie agere, ac intelligere pos sint, dixerit: Ut Verbum, perfectum cum sit, et hypostasin habeat, carne non indigebat ut Deus perfectus fieret; sic neque corpus Verbo indige bat, ut perfectus, et in hypostasi homo fieret. Sed colesti Salvatore indigebamus, cœlesti liberatore, qui peccati abolitione ex nostris nos miseriis renova ret, calamitatesque inde profectas auferret. 5. Statim igitur ab ipsa nativitate, novitas apparuit, ac calestis natura ejus qui genitus erat, per nativitatem ejus ostensa est: quippe qui non secundum antiqui hominis ex viro et mu liere generationem, natus sit. Impossibile enim est absque viri opera mulieren gravidam esse, quia nascentium substantiam in ipsorum patribus Deus constituit, quemadmodum et Scriptura, Levi 41 in patris sui Abralæ lumbis fuisse narrat. Redemptor autem, non Adani esse assumnens, sed ex Adamo formam accipiens, carnem dico cum anima humana, et factus homo visibiliter, novila tem in mundum invisibiliter introduxit: contra quam non mortis decretum, nec diaboli tyrannis prævalet, sed adest conniunio Verbi cum mortali bus et tyrannice oppressis; ingensque discrimen ob immortalitatem, libertatem, et a tyrannide exem plionem, rebus humanis illatum est. Ipsa Virgo Maria admirata est, quando ex se future Salvato ris nativitatis nuntium accepit. Quomodo fiet mihi istud,» ait, quoniam virum non cognosco 88?, Nuntiata autem illi est divina essentia ejus, qui ex ipsa sub carnali forma natus est. Eratque donum coeleste, germenque terrenum: pax terrae concilia batur, ac similitudo quædam ejus cum calis erat, deest ut in editis. Mox Goblerian., Felchm. 1, Seguerianus, In editis mendose, Basil., Gobler., Seguer.,
col. 131–132page 5 of 5
PG 28:131σει, οὐκ ἀνθρωπίνην χαρὰν χαίροντες, οἷον ἐπὶ γεννωμένῳ παιδίῳ χαίρουσιν ἄνθρωποι, καὶ γενεσίων ἐπιτελοῦσιν ἑορτήν· ἀλλ' ἐπιφανείᾳ Χριστοῦ χαίρω μεν καὶ φωτὸς ἐπιλάμψει θεϊκοῦ, οὐ κοινωνὸν ἔχοντες τῆς αἰχμαλωσίας, ἀλλὰ λυτρωτὴν κατὰ τὸν Απόστολον. Τί δὲ ἦν ἐπὶ τούτοις; Ἡ χρίσις, καθ' ἢν γεννώμενος θειότερον ἢ κατ' ἀνθρώπους, καὶ τρα φεὶς θειοτέρως ἢ καθ᾿ ἡμᾶς Χριστός. Τὸ μὲν οὖν σχῆμα κατὰ τὴν σάρκα ἐν ὕδατι βαπτίζεται μετά Ἰουδαίων. Καὶ Ἰωάννης ὁ βαπτίζων, καὶ ποταμὸς Ἰορδάνης ὁ λούων σῶμα τὸ θεῖον, καὶ Πνεύματος ἔφοδος ἐξ οὐρανοῦ εἰς τὸ καθαρὸν σῶμα τοῦ Χρι στοῦ, ἐξ οὗ καὶ εἰς ἡμᾶς διαβαίνει καθ᾽ ὁμοίωσιν ἡ κάθαρσις ἵνα καὶ ἡμεῖς ἀκολουθήσωμεν αὐτῷ ἀνθρώποις.» Χαίροντες οὖν ἐπὶ τῇ Χριστοῦ γεννή πληροῦντες πᾶσαν δικαιοσύνην, καὶ καθαιρόμενοι ἔχοντες ἐν αὐτῷ τῷ Κυρίῳ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν, περὶ σαββάτων καὶ περιτομῆς ὧδε ἔκειντο.
at præ se ferebat angelorum gaudium dicentium Gloria in excelsis Deo, et in terra pax homini bus. 86, Gaudentes igitur in Christi nativitate, non humano gaudio, quale est gaudium hominum, in nativitate pueri cujuspiam, ubi et natalium cele britatem agunt. Sed de Christi adventu gaudeamus, et de divinæ lucis illustratione: non quod captivi tatis consortem habeamus, sed Redemptorem, se cundum Apostolum. Quid autem præterea hac in re adfuit? Unctio, qua scilicet diviniore quam homi nes modo natus est, diviniore item quam nos modo educatus est Christus. Forma itaque sua secundum carnem undis abluitur cum Judæais. Joannes ba ptizavit, fluvius Jordanis abluit divinum corpus tunc Spiritus sancti in purum Christi corpus ad ventus fuit, a quo in nos purgatio transmeat per similitudinem; ut ipsum sequamur, impleamusque omnem justitiam, purgati in ipso Domino, cui glo ria in sæcula. Amen. 86 Luc. 11, 44. Seguerianus, oïav. Gobler., Felc. 1., Seguer., xalpoμev. Mox deest in Segueriano. 'Aµfy Basiliensis et Seguer., cápxwars. Haec, desunt in Goble riano et Felc. 1, nec lecta sunt a Nannio. 1. Vetus error omnium (excepto Basiliensi) manuscriptorum est, ut hoc opusculum cum expositione illius dicti: Omnia mihi tradita sunt a Patre, sub uno eodemque titulo jungatur: hoc scilicet ordine, ut primo ponatur Tractatus, in illud: Omnia mihi tradita sunt, etc. Secundo, fragmentum ex libro de Nicænis decretis, p. 211, Toūtó kotiv áhŋow; didasxalla: Hæc est vera doctrina, etc. sub eodem titulo, paucis tan tum mutatis verbis. Tertio hic libellus de Sabbatis consequenter eademque pariter inscriptione. Eoque pror sus modo jacent in editis omnibus Latinis Athanasii ex Nanrii versione. Quo autem casu res ita disparatæ, consequenter et sub eodem titulo positæ fuerint, quis augurari valeat? Hæc opuscula sen fragmenta recle demum divisa fuerunt a Commelinianis editoribus, quos secuti ita sunt Parisienses, ut postquam tres illos tractatus in priore tomo divisim retulissent, ut res postulabat; secundo iterum tomo, p. 64, fragmentum reposuerint: Hæc est enim vera doctrina, et consequenter hoc de Sabbatis opusculum. Primus porro tra ctatus, nempe in illud: Omnia mihi tradita sunt, etc., suis sese notis prodit esse Athanasianum. Vide pri mo tomo p. 81. Fragmentum vero: Hæc est enim vera doctrina, diximus ex libro de Nicænis decretis ex cerptum fuisse. Hunc vero tractatum quod spectat, an Athanasii sit necne, vix deprehendi potest, cum nulla uspiam vel vobɛias vel yynsıórŋto; nota compareat: homiliæ namque speciem præfert, quo scribendt genere nihil edidit Athanasius, quod ad nos usque pervenerit: unde vix ex stylo aliquid decerni posse vi detur. II. Agitur kic de Sabbato, quod non otii, sed Dei cognoscendi causa datum defenditur, de Dominica item, de circumcisione et baptismate. Et sane quamdam dignitatis speciem præfert hoc opusculum, ut si non Athanasii sit, alicujus saltem pii doctique viri opus esse putetur. Monendum denique duximus, ad oratio nem quartam contra Arianos, tom. 11, p. 496, in margine codicum Basil., Gobler. et Felckm. 1, hæc legi: Tà Opusculum de Sabbatis et circumcisione, hic positum erat quid causæ vero sit quod co loci translatum fuerit, ne conjectare quidem licet; cum de rebus illic longe disparibus agatur.
Continue reading PG 28: Dialogus II contra Macedonianos Sp. →≣ entire volume