Diplomatic text · OCR floor baked from facsimile (PG28 scan OCR; Greek→para, Latin→secondary) 2026-06-18 — gap exposed by de-anchoring erroneous Sermones XX doc; Dialogus II, cols 1337-1393 — PG column chips mark the printed columns.
col. 1339–1340page 1 of 22
PG 28:1339θῶς πεπονθέναι, ὧν καθ᾽ ὁμοιότητα πεπειραμένος ὁ Δεσπότης κηρύσσεται. Τίς δὲ καὶ ὑπομονῆς ἀπό δειξις ἐκ τοῦ παθεῖν ἀπαθῶς; Πῶς λέγεται ἡ ὑπο μονὴ τοῦ Χριστοῦ, εἰ μὴ πόνων αἴσθησιν ἔλαβε; Πῶς δὲ δείκνυται ἡ ἄρατος καὶ ἀπαράβλητος πρὸς ἀνθρώπους φιλοστοργία, εἰ είχα πόνων τὸ πάθος ἐγένετο; Τίς οὐχ αἱρεῖται παθεῖν, οὐ μόνον ὑπὲρ φίλων, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ὑπὲρ ἀντιδίκων, εἰ ὑπερέξεστι παθεῖν ἀπαθῶς; Οὗ δὲ χάριν ἔλεγεν ὁ Δεσπότης ο Τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενὴς,» εἴπερ ἔμελλε τὸ πάθος ἀναλγήτως προσίεσθαι; Ινατί πρὸς τὸν Πατέρα ἐβόα· «Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελ θέτω τὸ ποτήριον τοῦτο;» τίνος ἕνεκεν εὐχὰς ἱκετη ρίους μετὰ κραυγῆς ἰσχυρᾶς καὶ δακρύων πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν αὐτὸν ἐκ θανάτου προσέφερεν; "Η οὖν πάντα ἀληθῆ πιστευτέον, καὶ τὸ πάθος ἀλη θινὸν ὁμολογητέον· ἢ, τοῦ πάθους ἀπαθῶς γεγε νῆσθαι λεγομένου, σχῆμα ἀνάγκη καὶ δόκησιν καὶ φαντασίαν πάντα λογίζεσθαι. Εἰ οὐ πέπονθεν άλη θῶς, οὐδὲ ἀνέστη πάντως ἀληθῶς. Εἰ μὴ ὄντως ἐγεύ σατο θανάτου, οὐδὲ τὰ κέντρα ἔσθεσε τοῦ θανάτου ἔτι ἐσμὲν ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν, ἔτι βασιλεύει πάντων ὁ θάνατος· ἔτι τῆς κληρονομίας ἀλλότριοι καθεστήκαμεν. Εἰ γὰρ ὁ θάνατος ἀπατηλός, καὶ ἡ διαθήκη ψευδής, καὶ ἡ κληρονομία οὐκ ἀληθής. Νό μος ἡμῖν ταῦτα διαγορεύει· «Διαθήκη, ο φησίν, ἐπὶ νεκροῖς βεβαία.» Εἰ οὖν οὐ τέθνηκεν ὄντως ὁ τὴν Καινὴν Διαθήκην πρὸς ἡμᾶς διαθέμενος, ἄκυρα τὰ τῆς Διαθήκης, ἀπόβλητοι οἱ λεγόμενοι κληρονόμοι. Αλλ᾽ ἄπαγε τῆς τοιαύτης παραπληξίας, ὦ ἄνθρωπε! Καὶ ὁ διαθέμενος γὰρ τέθνηκε, καὶ ἡ Διαθήκη κεκύ ρωται, καὶ ἡ κληρονομία τοῖς πιστεύουσι πρόκει ται, καὶ ἡ τιμωρία τοῖς συκοφάνταις ἡτοίμασται. Εὑρίσκονται γὰρ πολλοὶ ψευδομάρτυρες τοῦ Θεοῦ λέγοντες, ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν, ὃν οὐκ ἀληθῶς τεθνηκότα ἤγειρεν, εἴπερ ἀπαθῶς ἔπαθε. Καὶ Παύλου βοῶντος, ὅτι παθητὸς ὁ Χριστὸς, οἱ Παύλου ἀντίδικοι τὸ ι ἀπαθῶς, ἀν τιφθέγγονται. Πρὸς τοὺς λέγοντας· ἔπαθεν ὁ Θεὸς ὡς ἠθέλησεν. Οἱ κατὰ νόμον ὁδοιπορίαν ἀνύειν ἐθέλοντες, καὶ φεύγειν πᾶσαν πλάνην σπουδάζοντες, πάντα μᾶλλον αἱρήσονται παθεῖν, ἢ μικρὸν τῆς λεωφόρου παρελθεῖν. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ οἱ τὴν ὁδὸν τῆς τῶν δογμάτων ἀληθείας βαδίζειν ἐθέλοντες, τηροῦσι μὲν τὰ ἴχνη τῶν ἁπλανῶς ὁδευσάντων· τὰ δὲ σημεῖα τῆς βασι λικῆς ὁδοῦ μετὰ ἀκριβείας καταμανθάνοντες, πα σαν μὲν παραιτοῦνται παρεκτροπὴν, ὅλοι δὲ γίγνον ται τῆς ἀληθείας. Τούτου τοίνυν ἀναχωρήσαντες τοῦ σκοποῦ, τὰ νῦν οἱ τὰ ἐναντία δογματίζειν ἐθέλον τες, τὰ μὲν ἴχνη τῶν ὀρθοδόξων πατέρων κατα λελοίπασι, καὶ τὰ σημεῖα τῶν θεολόγων ἀνδρῶν,
alios quoque impatibiliter pati ostendit, ut servet eam quam cum illis habet similitudinem. Quamobrem alterutrum est profitendum, aut vere passum esse Salvatorem nostrum, aut alios quoque impatibili ter passos, ad quorum similitudinem Dominus ten tatus fuisse prædicatur. Quæ porro patientiæ de monstratio ex eo quod impassibiliter patiatur? Quomodo dicitur patientia Christi, si nullum do loris sensum percepit? Qua ratione ostenditur ejus erga homines ineffabilis et incomparabilis amor, si absque laboribus passio fuit? Quis pati recusa verit, non modo pro amicis, sed etiam pro adver sariis, si pati liceat impassibiliter? Quid erat ergo quod Dominus diceret, • Spiritus promptus est, caro autem infirma", si passionem absque do lore experturus erat? Quæ causa erat quod ad Pa trem clamaret: «Pater, si possibile est, transeat a me calix iste 67?, Quare supplices preces cum vehementi clamore et lacrymis ad eum qui se a morte eripere posset offerebat? Aut igitur vera illa omnia credenda, et passionem veram fuisse confi tendum est, aut passionem illam sine passione, necesse est reputare speciem plane, fictionem et phantasiam fuisse. Si mon vere passus est, nec vere utique resurrexit. Si revera non gustavit mor tem, nec stimulos mortis restinxit, adhuc in pec catis sumus nostris, adhuc mors omnibus domi natur, adhuc ab hæreditate sumus alieni. Si nam que ficta mors, si mendax testamentum; nec vera erit hæreditas. Hæc nobis lex pronuntiat: < Tesla mentum in mortuis confirmatum est 68. › Si ergo is vere mortuus non est qui Novum Testamentum nobiscum iniit, irrita sane quæ in Testamento sunt, rejectique ii qui hæredes sunt vocati. Sed apage ejusmodi vesaniam, o bomo! Nam qui Testamen tum pepigit, mortuus est, et ratum est Testamen tum, hæreditasque proposita credentibus, ac sup plicium sycophantis paratum. Reperiuntur namque complures contra Deum falsi testes, qui dicunt eum suscitasse Christum a mortuis, quem non vere mortuum excitavit, si quidem passus est impassi biliter. Et clamante Paulo passibilem esse Christum, Pauli adversarii contra clamant, illud ‹ im passibiliter, proferendo. Adversus eos qui dicunt: Passus est Deus ut voluit. Qui secundum legem iter peragere volunt, cu rantque omnem effugere errorem, quidvis potius mali eligent, quam vel tantillum a via publica de flectant. Eodem prorsus modo qui per viam do gmatum veritatis volunt incedere, vestigiis iuhærent eorum qui nunquam in itinere errarunt. Ubi autem regiæ via signa accurate edidicere, sollicite sibi cavent ab omni diverticulo: toti vero ex veritatis partibus consistunt. Cum ab hoc igitur scopo ii aberrarint qui adversaria nobis dogmata tradunt, vestigia quidem orthodoxorum Patrum amiserunt, net: non theologorum virorum (qui viau common 6 Hebr. 15, 17. "Matth. xxvi, 41. ibid. 39.
col. 1341–1342page 2 of 22
PG 28:1341ἀντὶ καταλλήλου τροφής; Είτα γηίνων μὲν ἔνεκα πρα-; γμάτων οὐκ αἰσθησόμεθα πλῆθος ψευδωνύμων· οὐρα νίων δὲ χάριν δογμάτων νεύμασιν ἀναποδείκτοις ἀκο λουθήσω, τῶν πάλαι καὶ πρόπαλαι μετά πολλῆς συμ φωνίας, καὶ τῆς τῶν Γραφῶν μαρτυρίας παραδοθέν των ἀναχωρήσεις; Οὐκ ἠκούσαμεν τοῦ Κυρίου λέγον τις· Πολλοί κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί; καὶ πάλιν· Στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν;» Τίς οὖν εἶ φρονῶν οὐκ εἴχεται τῶν ὀλίγων εἶναι τῶν διὰ τῆς στενῆς εἰσιόντων εἰς σωτηρίαν, ἢ τῶν πολ λῶν, τῶν διὰ τῆς πλατείας εἰς ἀπώλειαν ὠθουμένων;:? Τίς δὲ οὐκ ἂν ἐπιθυμήσοι, εἰ κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖ: « νον ἔτυχεν ὢν τῆς ἀθλήσεως τοῦ μακαρίου Στεφάνου, **?» τῆς ἐκείνου μερίδος γενέσθαι, τοῦ μόνου τοῖς λίθοις βαλλομένου, τοῦ πᾶσιν εἰς γέλωτα προκειμένου, η τῶν ὄχλων τῶν οἰομένων τὸ ἀξιόπιστον ἐκ τῆς κακῆς αὐθεντίας; Εἰς εὐδοκιμῶν προτιμότερος ὑπὲρ μυριά δας αὐθαδείς σεμνυνομένας, ὡς καὶ ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης εὑρίσκομεν· ἐν ᾗ χιλιάδες μὲν ἔπιπτον τοῦ λαοῦ θεηλάτῳ πληγῇ, μόνος δὲ ὁ Φινεὲς ἔστη, καὶ ἐξιλάσατο, καὶ ἐκόπασεν ἡ θραῦσις. Εἰ δὲ εἶπεν ἐκεῖνος· Πῶς τολμήσει [τις] πρὸς τὰ συμφώνως ὑπὸ? τοσούτων γενόμενα; πῶς ἐναντίαν ἐπιθῶμαι ψῆφον τῶν οὕτω κρινάντων ζῇν; οὔτ᾽ ἂν αὐτὸς ἠρίστευσεν, οὔτ᾽ ἂν τὸ κακὸν ἔστησεν· οὔτ᾽ ἂν οἱ λοιποὶ διεσώ θησαν, οὔτ᾽ ἂν Θεὸς τὴν εὐμένειαν ἐχαρίσατο. Καλὸν οὖν, καλὸν καὶ τὸ ἕνα δίκαιον παρρησιάζεσθαι, καὶ τὸ πολλῶν συμφωνίαν ἄδικον λύεσθαι. Ἀλλὰ σὺ μὲν προτίμησον, εἰ δοκεῖ, τοῦ σωζομένου Νῶς τὸ ὑπου βρύχιον πλῆθος· ἐμοὶ δὲ συγχώρησον τῇ τοὺς ὀλί τοὺς ἐχούσῃ κιβωτῷ προσδραμεῖν. Καὶ σὺ μὲν, εἰ βούλει, τάξον σεαυτὸν μετὰ πολλῶν ἐν Σοδόμοις ἐγὼ δὲ συνοδεύσω τῷ Λωτ, κἂν μόνος τῶν ὄχλων συμφερόντως χωρίσηται. Πλὴν ἐμοὶ καὶ πλῆθος απ δέσιμον, οὐ τὸ φεῦγον ἐξέτασιν, ἀλλὰ τὸ παρέχον ἀπόδειξιν· οὐ τὸ πικρῶς ἀμυνόμενον, ἀλλὰ τὸ πα τρικῶς διορθούμενον· οὐ τὸ χαῖρον καινοτομίᾳ, ἀλλὰ τὸ φυλάττον πατρώαν κληρονομία». Ποῖον δέ μοι καὶ πλῆθος λέγεις: Τὸ μισθωθὲν κολακείᾳ καὶ δώροις, τὸ κλαπὲν ἀμαθείς τε καὶ ἀγνοίᾳ, τὸ πεπτωκὸς δειλίᾳ τε καὶ φόβῳ, τὸ προτιμῆσαν πρόσκαιρον ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἅπερ πολλοὶ φανερῶς ὡμολόγησαν Πλήθει τὸ ψεῦδος κρατύνεις ἔδειξας τοῦ δεινοῦ τὴν ἐπίτασιν· ὅσῳ γὰρ πλείους ἐν τῷ κακῷ, τοσούτω μείζων ἡ συμφορά. Πρὸς τοὺς κελεύοντας μὴ δεῖν ἀπὸ Γραφῶν ζη τεῖν ἢ λαλεῖν, ἀρκουμένους τῇ παρ' αὐτοῖς πίστει. Τὸ μὲν οὖν μηδὲν εἶναι τὴν ἄκριτον τῶν πολλῶν συμφωνίαν, οἶμαι μηδὲ τοὺς ἐναντίως ἡμῖν ἔχοντας
netum sed ad persuadendum, nullo modo. Quot enim myriades mihi persuaserint ut diem noctem esse statutam? ut æreum numisma pro aureo agro scam et accipiam? ut apertum virus pro congruo " nutrimentosumam? Deinde rerum terrestrium gratiae non curamus multitudinem falso nominatorum, et .» 493 in coelestibus dogmatibus nulla demonstra «tione fultum sequar nutum, ab iis scilicet disces surus, que magno consensu, multisque Scriptura rum testimoniis jam inde ab antiquissimis tempo ribus sunt tradita? Annon audivimus Dominum dicentemn Multi sunt vocati, pauci vero electi et iterum Augusta est, et stricta via, quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam Quis igitur sana mente præditus non malit in paucorum esse immero, per angustam ad salutem ingredien tium, quam multorum per latam ad interitum ruen tium? Quis vero, si ælas sua in tempus certaminis sancti Stephani incidisset, non ab illius potius stare partibus exoplasset, qui solus lapidibus obrutus, solus omnibus deridendus fuit propositus, quam a parte vulgi ex prava turbæ auctoritate veram fidem æstimantis Major honos habendus est, vel unt probalae fidei viro, quam decem aliorum millibus, qui se insolentius jactitant. Cujus rei exemplum in Veteri quoque Testamento invenire est, ubi ali quot hominum millibus clade divinitus immissa oc cumbentibus, solus Phinees stetit et Deum placa vit, cohibitaque est clades. Quod si dixisset ille Quid quis adversus tantam sibique ipsi consentien tem ausit multitudinem? qui calculo meo impro babo quam illi delegere vitam? non sane aut fortiter se gessisset aut repressisset matum: non reliqui salvi fuissent, non sua eos benevolentia Deus fuis set dignatus. Opere igitur pretium est, ut sive unus vir probus libere agat et loquatur, sive pravus multorum consensus solvatur. At tu, si lubet, Noe servato demersam multitudinem antepone: mihique concede ut ad arcam paucorum receptaculum ac curram. Tu, si placet, cum turba Sodomis sociare, ego Lotho comes ero viac, etiamsi solus ipse pro salute sua sese a turba segregarit. Cæterum mihi nihilominus veneranda multitudo, non illa quæ ;; disquisitionen fugit, sed quæ probationem affert non qua acerbe pugnat, sed quæ paterne corrigit non quæ gaudet novitate, sed quæ paternam servat hæreditatem. Tu vero qualem mihi multitudinem nominas? Eam nimirum, quæ adulatione et mune ribus conducta est: eam, qua: imperitia et inscitia abrepta est, eam, quæ lapsa timiditate et metu, cain, que momentancane peccati voluptatem vite prefert æternæ: id quod multi palam sunt con fessi. Multitudine mendacium roboras? mali vehementiam innuis. lloc enim major est calamitas, quo plures malo sunt implicati. » Matth. xx11,14. so Matth. vi, 14. Adversus cos qui nec quærendum nec loquendum ex Scriptura pracipiunt, sua ipsi fide contenti. Nullius ergo pretii esse inconsideratum multorum consensum, ne adversarios quidem inficiaturos ar
col. 1347–1348page 3 of 22
PG 28:1347δείλαις· οὔτε τὸ θεῖον τρέπεται, οὔτε ἡ ἁγία Γραφή πρὸς ἑαυτὴν διαμάχεται, ἑρμηνεύουσα τοῖς φιλαλήθως ἀκούουσιν· εὐπαράδεκτός ἐστιν ὅλη καὶ σύμφωνος Τὴν μὲν οὖν εὐσεβῆ διάνοιαν ταύτην ἡμῖν αἱ (εῖπε Βίβλοι παραδιδόατι· τὸ δὲ, «Εγένετο, ο γέγραπται, οὐχ ἵνα τοῦ Θεοῦ Λόγου τροπὴν ἐννοήσωμεν, ἀλλ ἵνα τὴν ἄκραν ἔνωσιν οὕτω κατανοήσωμεν· ἐπεὶ ἁμαρτίαν οὐ λέγεται πεποιηκέναι, ἀλλὰ πεποιῆσθαι «Τὸν γὰρ μὴ γνόντα, ο φησίν, ο ἁμαρτίαν, ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν, ν οὐ τῷ μεταποιηθῆναι τὸν Λόγον εἰς ἁμαρτίας ἐνέργημα, ή πεποιηκέναι ἁμαρτίαν· ἀλλὰ τῷ λαβεῖν τὴν ἡμετέραν ἁμαρτίαν, καὶ ἀφανίσαι αὐτὴν, κατὰ τὸ γεγραμμένον· «Αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν α ρει. ο Ὥσπερ οὖν ἁμαρτία σάρξ, τοῦ Μορφήν δούλου λαβεῖν. Αλλ' ἄπαγε, «πεποίηται καὶ κατάρα γέγονεν, οὐ τῷ μετατραπῆναι οὕτω καὶ σὰρξ ἐγένετο, οὐκ εἰς ταύτην μεταβληθεὶς, ταύτῃ δὲ ἑνωθείς. Ἐντεῦθεν καὶ ἄνθρωπος, Θεῷ διὰ πίστεως κολληθεὶς καὶ χάριτος, ἓν λέγεται πνεῦμα Ο κολλώμενος τῷ Κυρίῳ,» φησίν,«ἓν πνεῦμά ἐστιν· ν οὐχ ὡς τοῦ ἀνθρώπου εἰς τὴν τῆς θεότητος φύσιν μεταβαλλομένου· ἀλλ' ὡς τῆς τοιαύτης συν αρείας την πνευματικὴν ἀξίαν αὐτῷ δωρουμένης. Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ὁ Λόγος, οὐκ εἰς σαρκὸς μετ τέστη φύσιν, ἀλλ' ἐνωθεὶς σαρκι, σὰρξ λέγεται γεν γονέναι· καθὼς καὶ ἄνθρωπος κολληθεὶς Θεῷ πνεύμα λέγεται εἶναι, μὴ τὴν οἰκείαν οὐσίαν ἀποβαλών, τὴν κοινωνίαν δὲ προσλαβών. ᾿Αλλὰ τί τὸ σομὸν τῶν ἀν τιλεγόντων; Ἔμεινεν 8 ἦν· ἐγένετο ὃ οὐκ ἦν· ἐμε ρίσθη ἡ ἀμέριστος φύσις, καὶ τὸ μὲν αὐτῆς ἔμειν, » τὸ δὲ μεταβέβληται· ἢ τὸ πᾶν μεταβέβληται, ἢ κατὰ δόκησιν γέγονεν, ἢ λέγεσθαι μὲν ὀφείλει ἁπλῶς, νοεῖσθαι δὲ οὐχ ἁρμόζει. Καὶ τίς χρεία λόγου μηδεν σημαίνοντος; Αλλ' ὡς ἀπ᾿ ἀρχῆς παραδέδοται, καὶ τὸ εἰρημένον βέβαιον, καὶ τὸ ἀκόλουθον ὡς ἄδηλον, καὶ ἡ ἑρμηνεία σαφῆς, καὶ ἡ διάνοια εὐσεβὴς, καὶ τὸ ἀδύνατον ἄμαχον, καὶ τὸ εὐπρεπές συνυπάρχον, καὶ τὸ ἀξιόπιστον ἐκ πολλῶν μαρτύρων αναντίρητον, καὶ τὸ ἄτρεπτον τῆς θεότητος άσυλον, καὶ τὸ πάθος τοῦ λεγομένου ναοῦ, οὐ τοῦ ἐγείραντος τοῦτο Θεού. Πρὸς τούτοις οὐδὲ ἡ Παρθένος νοείται μήτηρ κατά τὸν ἐκείνων λόγον. Εἴπερ ἑαυτὸν ὁ Λόγος σάρκα τ ποίηκεν, οὐ σάρκα λαβὼν ἐξ αὐτῆς προελήλυθε. Πῶς γὰρ μήτηρ, ἧς οὐδὲν τὸ τεχθὲν ἐπιφέρεται; Πῶς δ᾽ ἂν καὶ λεχθείη τοκετὸς ἡ δίκην σωλήνος ἀνοίκειος πάροδος; Σκεῦος οὖν ποιοῦσιν, οὐ μητέρα, τὴν ἁγίαν Παρθένον. Καὶ οὐδὲ τοῦτο δύνανται συνιδεῖν, ὅτι τὸ «Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο ο καθ᾿ ἑαυτῶν μάλ λον προβάλλονται. Εἰ μὲν γὰρ ἄλλος ὁ Λόγος, καὶ ἄλλο σάρξ, δύο, καὶ οὐχ ἔν· εἰ δὲ τὸ αὐτὸ ὁ Λόγος καὶ ἡ σὰρξ, τὸ «Εγένετο ο λέλυται. Οὐ γὰρ ὁ Λόγος Λόγος ἐγένετο· τὸ δὲ ἐν τῷ αὐτῷ ἂν ἄλλο τι οὐκ ἐγέ νετο. Ὥστε ἀνάγκη ἢ τὸ «Εγένετο ἡ ἀνατραπῆναι, ἢ τὰς δύο φύσεις ὁμολογηθῆναι. Τὸ γὰρ 4 Εγένετο κατὰ τὸ ἀληθῶς φαινόμενον εἴρηται πρὸς τὴν τῶν ὁρώντων ὑπόληψιν, ἀγνοούντων τὸν μὴ δρώμενον Θεὸν Λόγον τότε. Ωσπερ ἐάν τις εἴπῃ· Ο ποιμέν
Sanctionem, quæ tut sacris, quæ paulo ante con-» memoratæ sunt, vocibus, verbi nobis vim liquido explanat, aut aulaeter bellum sacris oraculis mo vere, et dogmata sancta, ut sibi ipsis opposita, condemnare: si modo dicta ista inter se pugnant ● Caro factum est,» et, ‹ Formam servi assum psit. Sed apage perverse homo. Nec enim mutatur divinitas, nec secum pugnat Scriptura sarra. Dæc enim auditori veritatis cupido semetipsam inter pretatur recte intelligi facile potest, sibique ipsi consentit. Hanc itaque piam sententiam, divini no bis libri tradiderunt. Vox autem Factum est, › ideo scripta est, non ut Verbi divini conversionem cogitaremus, sed ut summam sic unionem cogno sceremus, quandoquidem et peccatum non quidem fecisse, sed factus fuisse dicitur Eum enim, qui non novit peccatum,» ait Sriptura, e pro nobis peccatum fecit; non quod Verbum vel in pec cati operationem fuerit conversum, vel peccatum fecerit, sed quod nostra peccata sumpserit, eadem que sustulerit: juxta illud: «Ipse enim peccata nostra tollit 3. Quemadmodum igitur peccatum et maledictum factus est, sine tamen conversione ita et caro factus est, non in carnem conversus, sed illi unitus. Atque hinc est quod homo quoque per fidem et gratiam Deo conglutinatus, unus spi ritus dicatur. Qui adhæret Domino, ait, unus spiritus est:» non quod homo in deitatis natu rain conversus sit, sed quod ejusmodi conjunctio spiritualem dignitatem ipsi tribuat. Consimili modo, e Verbum caro factum dicitur, non in carnis naturam conversun, sed carni unitum quemadmodum homo quoque Deo copulatus Spi ritus esse dicitur, non quod substantiam amiserit propriam, sed quod in Spiritus communionen ve nerit. Quæ sunt adversariorum argitiæ? Quod erat mansit, quod non erat factus est. Igitur aut divisa est natur: individua, et pars quidem una mansit, altera mutata est; aut totum mutatum est, aut specie factum est, aut dici illa quidem debent, in telligi non debent. Quis igitur verbi nihil signifi cantis usus? Verum ut ab initio traditum est, fir mum est, et quod dictum est, et quo. velut obscurum inde consequitur. Estque interpretatio perspicua et sententia pia, et quod fieri non potest, expugnari non potest. Nihil hic indecens, nec contradici fide dignissimo plurimorum martyruin testimonio potest. Balva manet et divinitatis immutabilitas, et passio templi, ut vocant, non vero suscitantis illud Dei. Quid quod secundum istos, ne mater quidem fuerit Virgo. Si enim Verbum seipsum fecit carnem, non ex illa carnem assumendo prodiit. Quoniodo enim water, cujus quod natum est, nihil secum 496 affet? Quomodo partus dicatur extraneus ille quasi per canalein transitus? Non igitur Matrem, sed vas faciunt Virginem sanctam. Quin ne hoc quidem perspiciunt, se dictum illud, ‹ Verbum caro 11 Cor. v, 21. 10. "I Cor. vi, 17. * Isa. Lill,
col. 1349–1350page 4 of 22
PG 28:1349πρόβατον ἐξ ἀνδρὸς μεταβέβληται· ἀλλὰ καθάπερ πρόβατον ἐξ ἀνδρὸς ἀληθῶς ἐνεδύσατο, οὐ φύσεως ἀνάγκῃ ἀκουσίῳ, ἀλλὰ προαιρέσεως γνώμῃ καὶ εὐο δοκίᾳ μόνον. Πλ Πρὸς τοὺς λέγοντας μίαν φύσιν ἐπὶ Χριστοῦ. β Πῶς οὖν τολμῶσί τινες, μετὰ τὸ δειχθῆναι δύο τὸν Λόγον καὶ τὴν σάρκα, τῶν δύο φύσεων ἐκβάλλειν τὴν σύνοδον; πάσαις μαχόμενοι ταῖς ἁγίας Γραφαῖς, πᾶσαν ὕβριν ἐπάγοντες τῇ ἀνυβρίστῳ φύσει, παντὶ φθονοῦντες τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως· ἅπασαν προφητείαν ταύτης ἐκβάλ λουσιν, οἱ τὸ διπλοῦν τῶν φύσεων ἀθετοῦντες. Πάντα ὅσα ταπεινότερον εἴρηται τῇ φύσει δεχόμενα τῆς σαρκός, τηρεῖ τοῦ Λόγου τὴν δόξαν ἀκέραιον· ταύτης ἐκβαλλομένης, ἀνάγκη πάντα συνδραμεῖν εἰς τὸν Λόγον. Πάσα τοῖς ἀνθ͵ ώποις ἐλπὶς καὶ ταὶ ῥησία διὰ τῆς τοῦ Λόγου πρὸς τὴν ἀπαρχὴν ἡμῶν ἑνώσεως. Οἱ δὲ τὸν Λόγον φάσκοντες εἰς σάρκα τετράφθαι, τὸ καύχημα τοῦ γένους ἐκένωσαν, καὶ τὰς λαμπράς ἡμῶν ἐλπίδας ἀβεβαίους ἀπέφηναν. Οὐκ ἔτι σεμνύ νετα: 'Αβραάμ, οὐκ ἔτι ἀγάλλεται Δαβίδ· ψευδείς αἱ πρὸς αὐτὸν ὑποσχέσεις. εἴπερ οὐκ ἐκ καρποῦ τῆς κοιλία; αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα ἀνίσταται ὁ Χριστός ἀλλ' ὁ Θεός Λόγος, αὐτὸς ἑαυτὸν σάρκα ποιήσας, τὴν ἐπιδημίαν έχαρίσατο. Πῶς οὖν οὐκ αἰσχύνονται καὶ Γραφαῖς θείαις πολεμοῦντες, καὶ ἀνθρώποις φθο νοῦντες, καὶ Θεὸν ὡς παθητὸν βλασφημοῦντες, καὶ ψευδεῖς αὐτοῦ ἐπαγγελίας μηνύοντες, μᾶλλον δὲ οὐ ψευδεῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίαν τοῦ ἀψευδοῦς Θεοῦ καταχέοντες; ο Ωμοσε γάρ, φησί, Κύριος τῷ Δαβιδ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσει αὐτήν· ἐκ καρ ποῦ τῆς κοιλίας αὐτοῦ καθίσαι ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ.» Μηδὲν οὖν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Δαβὶδ δεδωκότος, ἀλλ' ἐκ τοῦ Λόγου καινοτομηθείσης σαρκός, καὶ μία φύσις ἐν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ, καὶ δεῖ πάντως αὐτὸν νοεῖν ἢ Κύριον τοῦ Δαβὶδ ἢ υἱόν· τὰ γὰρ δύο ή μία φύσις οὐκ ἐπιδέχεται. Εἰ Θεὸς μόνον, οὐ κυρίως Υἱό;· οὐ γὰρ ἀρχὴν τοῦ εἶναι ἐξ αὐτοῦ λαμβάνει· οὐδὲ γνήσιος υἱὸς, ὁ μηδὲν ἔχων ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ λεγομένου πατρός. Πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι τὸ ὁμολογεῖν φύσιν τὴν σάρκα, τετράδα ἐστὶν ἀντὶ Τριάδος κηρύττειν. Πάλιν τὴν αὐτὴν κακουργίαν ἐν ἑτέροις ρήμασι παρὰ τῶν ἐναντίων προβαλλομένην ὁρῶ. ῎Ανω γὰρ ἁπλῶς εἰπόντες, δύο Υἱοὺς εἰσάγειν τοὺς ἐν ἑνὶ τὰ δύο νοοῦντας, μορφὴν Θεοῦ καὶ μορφὴν δούλου, πάλιν ἐνα
factum est, o contra semetipsos torquere. Si enim aliud Verbum, aliud caro: duo sunt, non unum, Si Verbum et caro idem sunt, corruit vox ‹ Factum est.. Neque enim Verbum factum est Verbum. Quod vero unum quoddam est, aliud quid non est factum. Igitur necesse est ut vel illud, • Factu a est, proscribamus, vel duas esse naturas affirmemus. Vocabulum enim Factum est, • dicitur tenus revera apparuit, ut ii qui vidissent certiores fierent, qui scilicet tum temporis Deum Verbum, quod minime videbatur, ignorarent. Ut si quis dixerit: Pastor ille de viro in ovem mutatus est, nempe quatenus revera ovem induit, non necessitate quadam naturæ involuntaria, sed consilio duntaxat et sponte sua. Adversus eos qui unam in Christo naturam esse dicunt. Postquam igitur duo esse Verbum et ca nem de monstratum est, quid est cur duarum conjunctio nem naturarum quidam rejicere non dubitant? qui bellum Scripturis sanctis inferunt, naturam nulli obnoxiam injuriæ contumeliis afficiunt, divinam incarnationem generi hominum universo invident respuunt omnem de illa editam prophetiam, qui duarum unionem naturarum dissolvunt. Quæcunque humilius de Christo dicuntur, ea carnis applicata naturæ, salvam Verbi gloriam conservant: carne sublata, in Verbum omnia concurrant necesse est. Omnis hominibus spes est et fiducia ex Verbi cum primitiis nostris unione. Qui vero Verbum dicunt in carnem esse mutatum, illi et gloriationem gene ris nostri ad nihilum redegerunt, et præclaram no stram spem infirmiorem reddiderunt. Non amplius gloriatur Abraham: non amplius exsultat David μromissa ad illum facta mendacia erunt, si quidem Christus secundum carnem de fructu ventris ejus non exortus est. At enim Deus Verbum semetipsum carnem faciens suo nos adventu dignatus est. Quomodo igitur non pudet eos contra Scripturam sanctam bellum facere, hominibus invidere, in Deum ut passibilem blasphemare, promissiones ejus men dacii arguere: imo non hoc tantum, sed et Deum ipsum, qui mentiri nescit, perjurii accusare? Ju ravit enim, inquit, Dominus David veritatem, et non frustrabitur eam: de fructu ventris ejus sessurum super ipsius throno *5. > Cum ergo nihil carni de substantia sua David dederit, sed ex Verbo, novo quodam modo facta sit, una natura est in Domino Christo, qui nihilominus aut Dominus aut filius Davidis intelligendus est: duo enim illa, una eademque natura non admittit. Si Deus tantum, non proprie Filius: quippe qui originem substantiæ ab ipso non trahit: nec vero germanus filius, qui nullam substantiæ ejus qui pater dicitur partein habet. Poal. cxxxi, 11. Adversus eos qui dicunt carnem confiteri naturam, esse quaternitatem pro Trinitale dicere. Rursum eadem adversarios improbitate in aliis agere disputationibus video. Nam cum supra simpliciter di xissent, qui duas in uno Christo formas, Dei et servi considerarent, cos duos Filios inducere, nunc ru sum
col. 1351–1352page 5 of 22
PG 28:1351Ὀρθ. Σῶμα δὲ ἄψυχον οὐκ ἀδημονεῖ, οὐκ ἔκθαμ ψυχὴν ἁγίαν, ἑαυτοῦ ψυχὴν λέγει. "Ητις οὖν ψυχή δεῖται, οὐ λυπεῖται. Μακεδ. ᾿Αλλ' εἶχε θεότητα αντ' τῆς ψυχῆς. Ὀρθ. Τὸ σῶμα ἐποίει τὴν θεότητα ἐκθαμβεῖσθαι, ἢ ἡ θεότης τὸ σῶμα; Μακεδ. Διὰ τὸ σῶμα ἡ θεότης ἐξεθαμβεῖτο. Ὀρθίδ. Ἐθολοῦτο οὖν ἡ θεότης ὑπὸ σώματος, ὡς τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν. Μακεδ. Μη γένοιτο εἰπεῖν! Ορθ. Ανάγκη οὖν δοῦναι ψυχὴν τὴν θολουμένην. Μακεδ. Μη γένοιτο Ορι. Πῶς οὖν ἀκούσῃ τοῦ ἀγγέλου λέγοντος τῷ Ἰωσήφ·. Παράλαβε τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον, καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον· μέλλει γὰρ ὁ Ἡρώδης ζητεῖν τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου· καὶ πάλιν· ο Ἐγερ θεὶς παράλαβε Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου, καὶ δεῦρο εἰς γῆν Ἰσραήλ· τεθνήκασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου·, καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων· καὶ πάλιν·. Οτε θέλω, τίθημι αὐτὴν, καὶ ὅτε θέλω. λαμβάνω αὐτήν;ν Μακεδ. Ἐπειδὴ καὶ ὁ Πατήρ λέ γει, «Τάς νεομηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή μου, ο ἆρα διὰ τοῦτο καὶ τὸν Πατέρα ψυχή έχειν λέξομεν; Ορ). Πρῶτον 8 παρήγαγες μητὸν οὐκ ἐνόησας. Οὐ γὰρ ἔχεις δεῖξαι, ὅτι Πατήρ ἐστιν 5 λέγων. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τίνος ἐστὶν ἡ φωνή; Ορθ. Τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ εἰρηκότος· «Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον αὐτὸν, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίο αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός μου α συνήκε.» Μακεδ. Οὗτος οὖν ἐστιν ὁ λέγων· «Τὰς νεομηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή Ο μου;, Ορθ. Καὶ πάνυ. Τότε γὰρ αὐτὰ ἐμίση πεν, ὅτε ἐνηνθρώπησε, καὶ τὴν Καινὴν Διαθήκην διέθετο. Μακεδ. Καὶ εἶχε ψυχήν, ὅτε ὤφθη τῷ Ησαΐα; Ορθ. Οσπερ οὐκ εἶχε χεῖρας καὶ πόδας σωματικούς, ούτε μὴν ἱμάτια σωματικὰ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὅτε ἔλεγεν, ο Ωρυξαν χειράς μου καὶ πόδας μου, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλήρους, ἀλλὰ τὰ μέλλοντα γίνεσθαι ἔλεγεν· οὕτω καὶ περὶ ψυχῆς λέ γων εἶπε· «Μισεῖ ἡ ψυχή μου. ο Μακεδ. Δῶμεν, ὅτι ἡ φωνὴ τοῦ Υἱοῦ ἐστι· μὴ καὶ ὅτε ἔλεγεν, Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ὁ ἀγαπητός μου, εἰς ὃν το κησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐ τον, ὁ Υἱός ἐστιν ὁ λέγων; Ορθ. Οὐκ ἔστιν ὁ Υἱὸς ὁ λέγων, ἀλλ' ὁμολογουμένως ὁ Πατήρ. Οὐ μὴν ἀλλὰ πᾶσαν ὡς αὐτὸς ψυχὴν ἔχων ταῦτα λαλεῖ εἰς τὸν Υἱὸν ηὐδόκησε, αὕτη μου, φησίν, ἔστιν ἡ ψυχή. Ως γὰρ ὁ δίκαιος ἄνθρωπος, τοῦ Θεοῦ λέγεται ἄνθρωπος· οὕτω καὶ ἡ δικαία ψυχὴ τοῦ Θεοῦ λέγεται καὶ ἔστι ψυχή. Μακεδ. Τί οὖν ἐστιν εὐδοκία; Ορθ. Ο προφήτης Ησαΐας τὸ ηὐδόκησε, προσεδέξατο, εἶπε, λέγων· «Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αύ τοῦ· Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου· ἔδωκα τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν.» "Ητις οὖν ψυχὴ τοῦτον, ὃν δείκνυμι ὑμῖν παϊδά μου, προσ εδέξατο, αὕτη μου ἐστὶ ψυχή. Μακεδ. Ἡμεῖς κατα χρηστικῶς τὸν Πατέρα λέγομεν εἰρηκέναι την τ 10 με 1
qui nec angitur, nec contristatur, nec• turbatur? Maced. Corpus habuit, et idcirco contristatur. Orth. At corpus sine anima non angitur, non turbatur, non tristatur? Maced. Sed loco animæ divinitatem habuit. Orth. An corpus divinitati pavorem incussit, aut divi nitas corpori? Maced. Propter corpus divinitas expa vescebat. Orth. Nimirum ut principatus animi nostri, ita et divinitas a corpore turbabatur. Maced. Absit ut hoc dicam! Orth. Concedas igitur oportet animam fuisse que lurbata est. Maced. Absit! Orth. Quomodo ergo angelum audies Josepho dicentem: Accipe puerum et matrem ejus, et fuge in Ægyptum: fu turum est enim ut Herodes quærat animam pueriª³; › et iterum Surge et accipe Mariam conjugem tuan, et vade in terram Israel: defuncti sunt enim, qui quærebant animam puerit; et Dominus ipse ait: Ego sum pastor bonus: bonus pastor aui mam suam ponit pro ovibus; et iterum; ‹ Cuin volo, ponoeam, et cum volo, resuma eam 1., Maced. Quando vero et Patrem audimus loquentem, Sab bata et neomenias vestras odit anima mea", › idcone et ipsum Patrem animam abere dicemus? Orth. Non considerasti eun, quem adduxisti locum. Neque enim demonstrare poteris Patrem esse, qui isthæc loquatur. Maced. Cujus ergo est vox ista? Orth. Filii Dei, qui dixit: «Cognovit bos possessorem suum, et asinus præsepe domini sui: Israel autem me non cognovit, et populus meus non intellexit”. › Maced. Iliccine est qui dicit: Neomenias vestras et Sabbata odit anima mea?» Orth. Sane quidem. Tum enim odit ea, quando incarnatus est, et fœ dus novum instituit. Maced. Atqui animam habuit, cum Isaiæ visus est? Orth. Quemadmodum nec ma nus, nec pedes corporeos, neque etiam vestimenta corporea habuit, ante incarnationem, quando dixit, ‹ Foderunt manus meas et pedes meos: et supeṛ vestem meam miserunt sortem, sed quæ futura erant pronuntiavit: sic et de anima loquens dixit Odit anima mea.» Maced. Sit sane Filii vox haec nunquid et tum Filius loquitur, cum dicit: Ecce puer meus dilectus, in quen complacuit anima mea, ponam Spiritum meum super eu?, Orth. Patremn hic, non Filium, loqui in confesso est: ate tamen non quod animam habeat sic loquitur Pa ter, sed cujusque sancti animam, suam animam dicit. Quæcunque igitur anima sibi complacuerit in Filio, ista, inquit, est anima mea. Etenim ut homo justus, Dei homo dicitur: ita anima justa, Dei anima nuncupatur et est. Maced. Quid igitur est beneplacitum? Orth. Verbum complacuit, pro pheta Isaias interpretatur suscepit, ubi scribit Jacob servus meus, suscipiam eum: Israel ele ctus meus, quem benigne suscepit anima mea. Ρo sui Spiritum meum super cum. Quæcunque igitur anima hunc, quem ostendo, servum meum susce pit, ea est mea anima. Maced. Nos improprie Pa st Joan. I, 16 ibid. 20. 20 isa, XLII, 1. 13 Matth. 11, 13. 16 ibid. 18. 37 Isa. I, 18 ibid. 3.
col. 1355–1356page 6 of 22
PG 28:1355ἡ ἀποδεδειγμένην μὴ κατὰ φύσιν ὁμολογεῖν· ἀνθρωτός τητα δὲ οὐ ψιλήν. Πρὸς ταῦτα καιρὸς ἀποστολικὴν ἀντιθεῖναι φωνήν·. Πειθαρχεῖν δεῖ Θεῷ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις.» Οὕτω δ' ἀνθρωπότητος ἀῤῥήτως ήνω μένης καὶ ἀχωρίστως θεότητι, ὡς τὸν αὐτὸν βρέφος καὶ παιδίον βλέπεσθαι, καὶ Θεὸν γινώσκεσθαι. ο Πα δίον ἐγεννήθη ἡμῖν, ο φησὶν ὁ προφήτης, ο Υιός καὶ ἐδόθη, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλής Αγγελος, θαυμαστός, σύμβουλος, Θεὸς ἰσχυρός.» Εν σπαργάνοις περιγράφεται· ἀλλὰ πάσῃ τῇ κτίσει τὴν δεσποτείαν ἀπερίγραφον ἐπιδείκνυται. Ἐν φάτνῃ ἐτί θετο, ἀλλὰ παρ' ἀγγέλων ὑμνούμενος ἐδοξάζετο· πεῖ ναν καὶ δίψαν ὑπέμεινεν, ἀλλ᾽ ἐκ πέντε άρτων χιλιάδας ἐχόρτασε, καὶ περισσείαν κλασμάτων δεκαδύο κορί νων, ὡς ἠθέλησεν, έδειξε. Συντόμως εἰπεῖν, ἐγεύσατο θανάτου, ἀλλὰ κατέλυσε τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου· καὶ κατ' αὐτὸ δὲ τὸ πάθος, ἐπὶ σταυροῦ μὲν ἦν τὸ σῶμα κρεμάμενον, πανταχοῦ δὲ ὁ ἐν αὐτῷ Θεὸς Λόγος τὴν ἀπαθῆ δυναστείαν ἐπιδεικνύμενος ἦν. Εσείετο γῆ, ἐσχίζοντο πέτραι, συνεκαλύπτετο ήλιος, διεῤῥήγνυτο καταπέτασμα, τάφοι ἠνοίγοντο, νεκροί ἀνεπήδων, ξένοι κήρυκες τῆς καταλύσεως τοῦ θανάτ του, πᾶσα κτίσις τὴν ἀόρατον θεότητα τοῦ ἐσταυ ρωμένου ἐμήνυε. Ποίαν ἔξομεν ἀπολογίαν, τηλικαύ της ἀμελήσαντες σωτηρίας, καὶ τοσαύτην παριδόν τες πληροφορίαν, συνθέμενοί τε ταῖς τῶν φιλονεικούν των καινοτομίαις; Αλλ' ὅτι μὲν κατὰ πάντα τρόπου ἁρμόζει γινώσκειν τὸν Σωτήρα Χριστὸν Θεὸν ἅμα καὶ ἄνθρωπον, κατὰ φύσιν ἑκατέραν, κἂν ἡμεῖς σιωπήσω μεν, οἱ λίθοι κράξονται· τὸ δὲ μὴ ἔχειν εἰς ἄνθρωπον ἁπλῶς τὰς ἐλπίδας τοὺς οὕτω πιστεύοντας, ἀναγκαίον δεῖξαι σαφῶς. Καίτοιγε καὶ εἴ τις ἀνέκυπτεν ἀπορία, ταύτης ἐχρῆν τὴν λύσιν ζητεῖν, ἢ τὴν οἰκείαν ἀμάτ θειαν ὁμολογεῖν, οὐ τῶν γεγραμμένων ἀναχωρεῖν. Νυνὶ δὲ καὶ ῥᾴδιον τὸ πρέπον εὑρεῖν, ὅτι τὰς ἐλπί δας ἔχομεν εἰς τὴν ἔνσαρκον τοῦ ἐνανθρωπήσαντος παρουσίαν, εἰς τὴν σωτήριον τοῦ δεσπότου οίκονο μίαν, διὰ μὲν τῆς ὁρωμένης σαρκὸς τὸν ἀόρατον Θεὸν Λόγον ἐπιγινώσκοντες, καὶ διὰ τοῦ πάθους ταύτης τὴν ἀπάθειαν λαμβάνειν πιστεύοντες· πάντα δὲ τὰ γενόμενα, τῇ ἡνωμένῃ τῇ σαρκὶ θεότητι ἐπι γράφοντες, καὶ οὕτω μίαν τὴν προσκύνησιν τῷ σαρ κωθέντι καὶ ἐνανθρωπήσαντι θεῷ λόγῳ προσάγον τες. Οὐδὲ γὰρ ἡ ἁψαμένη γυνὴ τοῦ κρασπέδου εἰς Ο κράσπεδον έχουσα τὰς ἐλπίδας ἠλέγχετο, ἀλλ᾽, εἰς τὴν ἀόρατον δύναμιν τοῦ τὸ ἱμάτιον περιβεβλημένου, ούπερ τὸ κράσπεδον. Οὐδὲ ὁ τῷ πτύσματι τῆς τυφλώ σεως ἐλευθερωθείς, εἰς πτύσμα τὴν πεποίθησιν εἶχεν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν αήττητον ἐξουσίαν τοῦ κελεύσαντος απ τὸν οὕτω τὴν ἴασιν δέξασθαι. Ἐπεὶ καὶ νῦν οἱ προσ ιόντες ἁγίῳ θυσιαστηρίῳ, περιπτυσσόμενοι δὲ τοῦτο, καὶ μετὰ φόβου καὶ χαρᾶς ἀσπαζόμενοι, οὐκ εἰς λί θον ἢ ξύλον ἁπλῶς ἐπερείδονται, ἀλλ᾽ εἰς τὴν διὰ τοῦ λίθου ἢ ξύλου τοῖς εὐσεβέσι μνημονευομένου χάριν. Η σὺ καὶ τοὺς σωθέντας ποτὲ ἐπὶ τοῦ μαχα ρίου Μωϋσέως διὰ τοῦ βλέπειν εἰς τὸν ὑψωθέντα χαλκοῦν ὄφιν, ὄφει τὴν σωτηρίαν αὐτῶν ἐπιτρέ
despiciamus, ac contra isthæc tanta et hujusmodi procedamus, hisque demonstratam testimoniis hu manitatem non secundum naturam confiteamur; humanitatem vero non nudam. Ad hæc restat ut apostolicam opponamus vocem: «Oportet obedire Deo magis quam hominibus "., Cum igitur huma nitas divinitati ineffabiliter et inseparabiliter unita sit, ita quidem, ut idem et infans videatur, et Deus agnoscatur, «Puer,» inquit propheta, e natus est nobis, et Filius datus est nobis, et vocatur nomen ejus, magni consilii Angelus, admirabilis, consilia rius, Deus fortis 61.» Fasciis circumscribitur: sed nullis circumscriptum terminis imperium in creatu ras universas exercet. In præsepe ponebatur, sed angelorum celebratus hymno glorificabatur: famem et sitim toleravit, sed ex quinque panibus aliquoι – hominum millia saturavit, et superantia duodecim canistrorum fragmenta, prout voluit, ostendit. Ut paucis rem complectar, morten degustavit, sed eum qui mortis imperium tenebat destruxit: ac in cruce quidem, dum pateretur, corpus ejus pen debat; qui vero in illo erat Deus Verbum, is suam nullis passionibus obnoxiam potentiam ubique de clarabat. Movebatur terra, scindebantur petra, oecultabatur sol, velum rumpebatur, aperiebantur sepulcra, resurgebant mortui novi ruptorum mor tis vinculorum præcones: creaturæ denique uni versæ invisibilem crucifixi deitatem nuntiabant. Qualis igitur supererit excusatio, si tanta salute neglecta, tam certis testimoniis contemptis, novis c contentiosorum hominum opinionibus adbæseri mus? Verum quod omnibus modis Christum Sal vatorem deceat agnoscere Deum pariter et homi neun 499, secundum utramque naturam, licet nos tacuerimus, lapides clamabunt. Quod vero non in homine simpliciter spem suamn habeant reposi tam, qui sic sentiunt, operæ pretium est, perspi cue demonstrare. Tametsi si qua suborta est quæ stio, aut solutionem ejus quæsitam oportuit, aut inscitiam fateri propriam, nec a Scriptura disce dere. Jam porro facile est congruam invenire ratio nem, quare in carnalem hominis facti (Verbi) ad ventum, in salutarem Domini œconomiam, spem reponamus nostram, dum invisibilem Deum Ver bum per visibilem carnem cognoscimus, et per ejus passionem impassibilitatem accipere credimus omnnia autem gesta deitati cum carne conjuncta ascribimus, et ita unam adorationem incarnato et homini facto Deo Verbo afferimus. Neque enim mulier illa quæ fimbriam contrectavit, in fimbriam spem habere deprehensa est, sed in potestatem in visibilem ejus qui erat vestimento indutus, cujus erat fimbria. Neque is qui sputo fuit a cæcitate sana tus, in sputum habuit fiduciam; sed in invictam ejus potentiam qui jussit illum ita medelam accipere. Nam qui hodie ad sanctum altare accedunt, ipsumque amplectuntur, ac cum timore et gaulio salutant, 31 Act. 29. 62 Isa. IX, 6.
col. 1357–1358page 7 of 22
PG 28:1357πειν διέβαλες; Εἰ δὲ ἡ εἰκὼν τοῦ μυστηρίου του αύτην ἐνέργειαν δι᾿ ὄψεως ἐπεδείξατο· πόσῳ μᾶλ λον αὐτὸ τῆς χάριτος τὸ πρωτότυπον δι' ἀνθρώπου σοι παρέξει, καθὼς καὶ παρέσχε τοῖς πιστοῖς τὰς πολυτρόπους εὐεργεσίας κατὰ τὸν εἰπόντα· «Ωσπερ δι' ἀνθρώπου ὁ θάνατος, οὕτω δι' ἀνθρώπου ἡ ἀνά στασις τῶν νεκρῶν.» Πρὸς τοὺς λέγοντας· Ἔπαθεν ἀπαθῶς Θεὸς Λόγος. Πολλαῖς καὶ λίαν σκαιῶς προτεθείσαις πλοκαῖς συντόμως κατὰ δύναμιν ἀντειπόντες, οὐκ οἴδαμεν τί χρησόμεθα τῇ νυνὶ προκειμένῃ, παίζειν μὲν οὐ βου λόμενοι, παιδεύειν δὲ μάλιστα πρὸς παιδιὰν κατα γέλαστον οὕτως ἀναγκαζόμενοι, ἣν καὶ τὸ ἁπλῶς εἰπεῖν χλεύην ἐστὶν εἰσενεγκεῖν. Ἔπαθεν ἀπαθῶς. Ο τῆς ἀδιανοήτου σοφίας! Ὢ τῆς παιζούσης διδα σκαλίας, οικοδομούσης ἅμα καὶ καθαιρούσης! οἷά ἐστιν ἰδεῖν τὰ τῶν παίδων ἐν ψάμμοις αθύρματα. Επαθεν ἀπαθῶς· πρὶν ἀκούσω τοῦ ῥήματος, ἐπι λανθάνομαι τῆς σημασίας τοῦ, ἔπαθεν. Ἐπαγόμενον γὰρ τὸ, ἀπαθῶς, οὐκ ἐᾷ θάνατον, καὶ ταφὴν, καὶ ἀνάστασιν δέχεσθαι, ἃ τὸ τῆς ἡμετέρας ἔχει σωτη ρίας κεφάλαιον. Εἰ γὰρ ἔπαθε, πῶς ἀπαθῶς; Εἰ ἀπαθῶς, πῶς ἔπαθε; Λαλήσωμεν ἀλαλήτως, καὶ νοήσωμεν ἀνοήτως. Τις εἶδε πίπτοντα ἀπτώτως, ἐγειρόμενον ἀνεγέρτως, πονοῦντα ἀπόνως, φρο νοῦντα ἀφρόνως, λαλοῦντα ἀλαλήτως, ὠφελοῦντα ἀνωφελῶς λυόμενον ἀλύτως, ἵνα λέξωμεν τὸ, ἔπαθεν ἀπαθῶς; Τίς ἡ τῆς ἀφροσύνης επίτασις; τίς ἡ τῆς μανίας ἔνστασις; τίς ἡ τῆς ἀνοίας παραπλη ξία; Περὶ μυστηρίου φρικωδεστάτου φέρειν ῥήματα γέλωτα πλατὺν ἐργαζόμενα, λόγον ἐπαγγέλλεσθαι καὶ ἀλογίαν προβάλλεσθαι, ἀπόκρισιν διδόναι ἴσην τοῦ μὴ διδόναι, ἀσαφεστέραν ἑρμηνείαν παρέχειν μεί ζονος ἀπορίας μητέρα. Πῶς οὐδεὶς τῶν ἁγίων εἰς τοσοῦτον ὄψος ἀναδραμεῖν θεωρίας, ἢ εἰπεῖν ἡδυ νήθη τὸ πολυθρύλλητον ἐκεῖνο ῥῆμα, ἔπαθεν ἀπαθῶς; Πῶς αἱ πολύστιχοι βίβλοι τὴν ὑπέρογκον ταύτην ἀποκάλυψιν ἡμῖν οὐκ ἐγνώρισαν; Παῦλος, εἰς τρίτον οὐρανὸν ἀνελθών, καὶ τῶν ἀῤῥήτων ῥημάτων ἀκού σας ἐν παραδείσῳ, τοιοῦτο οὐδὲν ἀπεφήνατο. Μὴ ἆρα, τούτοις καταλιμπάνων τὴν τῶν ὑπερβαινόντων ἐξήγησιν, οὕτως οὐκ εἶπεν· Επαθεν ἀπαθῶς· ἀλλ', Έμαθε, φησίν, ἀφ᾽ ὧν ἔπαθε· ν και, ο Πεπειραμέ νος, κατὰ πάντα, καθ᾽ ὁμοιότητα;» Τό 4 πεπειρα μένος, ο πόρρωθεν ἀνεῖλε τῶν τοιούτων λόγων τὴν ληρῳδίαν· Ο γὰρ κατὰ πάντα πεπειραμένος καθ' ὁμοιότητα, ἢ πέπονθεν οὐκ ἀπαθῶς, ἵνα φυλάξῃ τὸ, κατά πάντα καθ' ὁμοιότητα· ν ἢ καὶ τοὺς ἄλλους δείκνυσι παθόντας ἀπαθῶς, ἵνα σώσῃ τὴν πρὸς αὐτ τοὺς ὁμοιότητα. Ὥστε ἢ καὶ τὸν Σωτῆρα πεπον θέναι ἀληθῶς ὁμολογητέον, ἢ καὶ τοὺς ἄλλους ἀπα ο προνοοῦντα ἀφρόνως, λαλοῦντα ἀνωφελῶς,
non in lapidem ant lignum temere innituntur, sed in gratiam per lignum et lapidem a sanctis viris memoratam. An tu eos qui tempore beati Moysis visu exaltati ænei serpentis sanati sunt, serpenti salutem commisisse suam calumniaris? Quod si mysterii imago tantam per serpentem efficientiam exhibuit; quanto majorem ipse gratiæ prototypus per hominem tibi afferet, quemadmodum fidelibus varia attulit beneficia, juxta illud: ‹ Quemadmo dum per hominem mors, ita per hominem resurrectio mortuorum “, Adversus eos qui dicunt: Impassibiliter passus est Deus Verbum. Postquam multas atque contortas propositiones pro facultate confutavimus, ad praesentem nescimus Hebr. IV, quid respondeamus. Cum jocari quidem non sit animus, ad ludicra tamen et ridicula confutanda vel inviti cogimur, quorum vel simplex mentio risum moveat. Passus est impassibiliter; o ineon sideratam sapientiam! o ludicram doctrinam una ædificantem et destruentem, ut videre pueros est in arena ludentes. Passus est impassibiliter: an tequam audiam illud dictum quid significet, passus est, obliviscor: nam quod adjicitur, impassibili ter, non admittit mortem, sepulturam, et resurre ctionem, quæ salutis nostræ summam complectun tur. Nam si passus est, quomodo impassibiliter? Si impassibiliter, quomodo passus est? Loquamur sine loquela, intelligamus sine intelligentia. Quis vidit unquam cadentem sine casu, excitatum sine excitatione, laborantem sine labore, prudentem imprudenter, loquentem sine loquela, utilitatem afferentem inutiliter, solutum insolute, ut dicamus passus est impassibiliter? Quæ tanta hæc dementia? quæ furoris perseverantia? quis amentiæ stupor? De tremendo nimirum mysterio verba proferre, amplam risus materiam moventia? polliceri ra tioni congrua, et a ratione alienissima proferre? ita respondere, ut videare non respondisse? inter pretationem exhibere re explicanda obscuriorem, et majoris dubitationis matrem? Qui fit quod san clorum nemo tam alta contemplari, nec illo tanto pere celebrato verbo uti potuit, passus est impas sibiliter? Ipsæ sacræ litteræ tot versibus distinctæ quid est cur magnificam hanc revelationem nos minime docuerunt? Paulus in tertium cœlum ascendit, et arcana verba in paradiso audivit, sed hujusmodi nihil pronuntiavit. An 500 vero, reli cta ipsis eorum, quæ captum omnem superant ex positione, non dixit, passus est impassibiliter, sed ex iis, ait, quæ passus est, didicit » Item tentatus est in omnibus similiter?. Qua voce, ‹ tentatus est, verba ejusmodi nugatoria jamdiu sustulit. Nam qui in omnibus ad similitudinem ten tatus est, is aut passus est non impassibiliter, ut firma maneant illa, c in omnibus similiter, aut 1 Cor. xv, 21. «Hebr. v, 8. Mss., male. Editi quædam omiserant.
col. 1361–1362page 8 of 22
PG 28:1361τῶν τὴν ὁδὸν ὑποδειξάντων, παρελογίσαντο, πολ λὰς δὲ παρεκτροπὰς μετεδίωξαν, τὰς μὲν πάλαι παρ' ἑτέρων ἐξευρεθείσας, τὰς δὲ νῦν παρ' αὐτῶν καινοτομηθείσας, οἷά ἐστι καὶ ἡ παράλογος φωνή, τὸ, Επαθεν ὁ Θεὸς ὡς ἠθέλησε. Μὴ δυνάμενοι γὰρ δεῖξαι τὴν φύσιν παθητὴν, τὴν βούλησιν συκοφαντῆσαι οὐκ ὤκνησαν· καὶ περὶ φύσεως ερωτώμενοι, περὶ βουλή σεως ἀποκρίνονται. Εἰ δεκτική πάθους ἡ φύσις, ἐχέτω χώραν ἡ βούλησις· εἰ δὲ, κἂν μυριάκις δοθείη τὸ θέλειν, ἀμήχανον ἀνατραπήναι φύσεως νόμον πῶς οὐ μανία τὸ λέγειν, Επαθεν ὡς ἠθέλησεν; Η τις τῶν εὖ φρονούντων οὐκ οἶδεν, ὅτι σύμφωνον δεῖ τῇ φύσει τὴν βούλησιν εἶναι; οὐ τὴν μὲν πρὸς ἄλλο μέ πειν, τὴν δὲ πρὸς ἕτερον σπεύδειν· ἀλλὰ μένειν μὲν τὴν φύσιν ἐν τοῖς ἰδίοις όροις, θέλειν δὲ τὴν φύσιν δ πρέπει τῇ φύσει καὶ συνέσει· ὡς εἴ τις ἄλλο μὲν ταύ την ἔχειν λέγοι, ἄλλο δὲ θέλειν ἐκείνην, μάχην ἐπι ἤγαγε καὶ πόλεμον· τῆς μὲν ἐγχειρούσης εἰς ἃ μὴ δεῖ, τῆς δὲ μὴ δεχομένης ὅσα μὴ πέφυκε. Τὸ γὰρ πάσχειν πεφυκός, καὶ θέλον καὶ μὴ θέλον τῷ πάσχειν ὑπόκειται· τὸ δὲ τοῦ πάσχειν ἐκτὸς κατὰ φύσιν, κἄν τις συγχωρήσῃ τὸ θέλειν, ὅπερ οὐχ οἷόν τε, τίς ποι ήσει δέξασθαι τὴν οὐσίαν, ὅπερ οὐ πέφυκε; Πᾶν γέ νος ζώων φυλάττει τὸν τῆς οἰκείας οὐσίας νόμον ἀσά λευτον, καὶ ὡς γέγονεν ἀπ' ἀρχῆς, οὕτω διαιτᾶται διὰ παντὸς, καὶ οὐδαμοῦ τὸ θέλειν ἀνατρέπει τὴν τάξιν. Κἂν μυριάκις ἄνθρωπος θέλῃ γενέσθαι πτηνός, ἀρ γεῖ τὰ τῆς βουλήσεως, ἐπειδὴ νικᾷ τὰ τῆς φύσεως κἂν θέλῃ ψυχὴν ἔχειν ἑνὸς τῶν ἀλόγων, γελᾶται θέα λειν, οὗ πληροῦται τὸ ἔργον. Εἶτα, πᾶσα μὲν φύσις ἔχει τὸ ἀτυράννητον, καὶ κρείττων ἐστὶ πάσης έναν τίας βουλήσεως· μόνη δὲ ἡ ἄτρεπτος τοῦ Θεοῦ καὶ ἀθάνατος οὐσία δέχεται βούλησιν ἐναντίαν, καὶ ἡττᾶ ται τῇ τῆς θελήσεως· ἀνάγκῃ; Ὢ τοῦ θαύματος! ἡ πᾶσαν οὐσίαν ἐν τοῖς οἰκείοις όροις φυλάττουσα, αὐτὴ τῶν τῆς ἀπαθείας ὅρων οὕτω ῥᾳδίως ἐξίσταται, καὶ οὐδὲ τοσοῦτον ὁ κτίσας ἅπαντα έχει, οπόσον κτίσματι δέδωκε; Πόθεν δὲ ὅλως ἐγνώρισται, ὅτι ἠθέλησε; Προφήτης οὐκ εἶπεν, Απόστολος οὐκ ἐκήρυξεν· ἀλλ' οἱ μικρὸν ἡγούμενοι τὸ πάντων ὑπερορᾷν, ξένην φέ γειν νομοθεσίαν μόνοι νεανιεύονται. Οὔτε τὸ ο ἔπα θεν, ἀνέγνωμεν, οὔτε «ὡς ἠθέλησεν» εὔρομεν. Τίς γὰρ τῶν ἁγίων ἢ εἶδε πάσχοντα τὸν ἀπαθῆ καὶ ἀόρατον, ἢ τὴν περὶ τοῦτον θέλησιν κατενόησεν; Ω τόλμης τῶν ἀνθρώπων ὑπὲρ τὰς ἀοράτους δυνάμεις η πηδώσης! Τις παρῆλθε τὸν οὐρανόν; Τίς υπερέβη τοὺς θρόνους, τὰς ἀρχὰς, τὰς ἐξουσίας, τὰς δυνάμεις, τὰς κυριότητας; Τίς ὑπερέπτη τὰ σεραφίμ; Τίς εἶδε τὰ ἐκείνοις ἀθέατα; Τίς κατενόησε φύσιν Θεοῦ καὶ θέ λουσαν οὕτω, καὶ πάσχουσαν ἃ παρὰ τῶν Γραφῶν οὐ δεδήλωται; Οὔτε τὸ «ἔπαθεν» εἴρηται, οὔτε τὸ εὡς ἠθέλησε ο γέγραπται. • Εποίησεν ὅσα ἠθέλη σεν,» ἀκηκόαμεν· ὅτι δὲ ἔπαθεν ὡς ἠθέλησεν, οὐδα μου μεμαθήκαμεν. Τί οὖν εἰς βεβαίωσιν τὸ ἄδηλον φέρουσι; Τοῦτο προσθήκη τῆς ἀπονοίας, οὐκ ἀπόδει ξις ἀληθείας. Αλλ' ἔπαθεν ὁ Χριστὸς κατὰ τὴν τῶν θνητῶν σάρκα, οὐ κατὰ τὸν ἀθάνατον Λόγον. Ο Ο
strarunt ) indicia depravarunt, multaque diver ticula insecuti sunt, cum olim ab aliis adin venta, tum a se nunc excogitata, cujusmodi est absurda ista vox, Deus passus est ut vo luit. Cum enim naturam passibilem minime 501 demonstrare possent, de voluntate falsa spargere non dubitarunt: ac de natura interrogati de voluntate respondent. Si passionis capax est na tura, locum habeat voluntas. Quod si vel sexcenties talis voluntas fuisse concedatur, non poterit tamen natura lex inverti; qui non insania fuerit, dicere, Passus est ut voluit? Aut quis eorum qui recte sentiunt, non perspicit, oportere voluntatem cum natura consentire: neque debere hanc ad illud de clinare, illam ad aliud vergere; sed manere qui dem naturam in suis terminis, velle autem natu ram quod ipsam naturam et intelligentiam deceat ita ut si quis dixerit eam aliud quidem habere, aliud velle, is pugnam inducat et bellum; cuni hæc illa aggrediatur quæ minime oportet; illa minime recipiat quæ sibi non conveniunt. Ii enim in quod passio cadit, velit nolit, passioni obnoxium est. Quod autem ex sua natura passionem non admittit; etiam si quis concesserit velle illud pati, quod ta men fieri nequit, quis deducet ad illud admitten dum quod substantia ejus minime capit? Omne animantium genus firmam natura suæ servat!e gem, atque ut ab initio factum est, ita remanet semper, nec unquam voluntas ordinem subvertit. Quamvis sexcenties homo avis esse vellet, irrita voluntas est, quia vincit natura. Etiamsi velit ali cujus bruti animam habere, deridetur voluntas, neque res illa completur. Præterea qualibet natura est a tyrannide libera, estque omni adversa volun tate superior. Num sola immutabilis immortalisque Dei substantia voluntatem admittit contrariam, et vincitur a voluntatis necessitate? rem miram! quæ quamlibet substantiam in propriis continet limitibus, ca impassibilitatis terminis tam facile dimovetur, nec tantum habet qui creavit omnia, quantum creaturæ dedit. Sed unde tandem com pertum fuit cum id voluisse. Propheta non dixit, Apostolus non prædicavit; sed qui pro nihilo ha bent omnia contemnere, ii soli insolentem illam ferre legem temere aggrediuntur. Neque illud, passus est, legimus, neque id, c ut voluit, invenimus. Quis enim sanctorum, aut eum pati vidit qui impassibilis et invisibilis esset aut ejus modi voluntatem cogitavit? audaciam hominum! supra invisibiles potestates exsilire! Quis transcen dit cœlum? Quis transgressus est thronos, princi patus, potestates, virtutes, dominationes? Quis su pra seraphim volavit? Quis ea vidit quæ ipsis sunt invisibilia? Quis naturam Dei intellexit ita velle, et pati ea quæ a Scripturis non sunt declarata? Neque illud, o passus est, dicitur; neque id, c ut voluit, s scriptum est. Audivimus: c Quæ cunque voluit, fecit., quod autem passus sit, ut voluit nusquam didicimus. Cur itaque ad confire Psal.
col. 1363–1364page 9 of 22
PG 28:1363ΙΧ. Πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι χρὴ δέχεσθαι τὰς φω νὰς, καὶ μὴ σκοπεῖν τὰ δὲ αὐτῶν σημαινό μενα, ὡς ἅπαντας ὑπερβαίνοντα. Μόλις εὑρέθησαν οἱ πάντα ἀνατρέπειν ἀγωνιζόμε νοι τὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ σπουδάζοντες μήτε τους ἀνθρώπους ἔτι λογικοὺς τυγχάνειν, μήτε τὰ τῇ φύ σει καλὰ μετ᾿ ἀκριβείας καταμανθάνειν, ἁπλῶς δὲ πᾶσι καὶ ἀδοκιμάστως συμφέρεσθαι, ἐκ τοῦ δέχεσθαι τὰς τῶν ἱερῶν βίβλων φωνὰς ἀνεπισκέπτως καὶ ἀδιορθώτως, καὶ μὴ κατὰ τὸν εὐσεβῆ σκοπόν, καθ᾽ ἂν ἐῤῥέθησαν. Εἰ γάρ τις, ὡς ἐκέλευσαν, μὴ σκοποίη τὰ δι' αὐτῶν σημαινόμενα, ἁπλῶς δὲ καὶ ἀβασανίστως ἀκούοι τῶν λεγομένων· λείπεται καὶ τοὺς προφήτας, καὶ τοὺς ἀποστόλους μάτην ταῖς ἀκοαῖς ἐνηχεῖν, καὶ πάντα λόγον ἀνωφελῆ καὶ ἀνενέργητον μένειν, καὶ τοὺς ἀκούοντας μηδεμίαν όνησιν εἰς τὰ ταμιεῖα τῶν καρδιῶν παραπέμπειν. Οὕτω γὰρ προστάττουσι τοῖς μὲν ὠσὶν ἀκούειν, τῇ δὲ καρδίᾳ μή συνιέναι, μήτε τὸ ἀκόλουθον τῶν λεγομένων σκοπεῖν, κατὰ τὴν φάσκου σαν ἀπειλήν· «Ακοῇ ἀκούσητε, καὶ οὐ μὴ συνιῆτε.» Διὰ τοῦτο καὶ τὸ, ο Ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ο ἀκού ειν μὲν ἁπλῶς ἀναγκάζουσι, νοεῖν δὲ εὐσεβῶς οὐκ ἔτι ἐπιτρέπουσιν, ὥσπερ ἐξουσίαν ἔχοντες τὴν ἑκά στου διάνοιαν πρὸς τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἕλκειν, οὐ προς τὸ πρέπον καὶ τὸ συμφέρον. Ακούσω τοῦ ῥήματος, καὶ μὴ ζητήσω τὸ εὐπρεπὲς τοῦ φρονήματος; Που οὖν ἢ τοῦ λόγου τὸ ἀκόλουθον, ἢ τοῦ ἀκούοντος ὠφέ λιμον; Τάχα καὶ πρὸς ἀλόγων ἕξεις μεθίστασθαι τοὺς ἀνθρώπους προστάττουσιν, εἴπερ μέλλοιεν ψά φον μὲν ῥημάτων τῇ ἀκοῇ δέχεσθαι, κέρδος δὲ νοτ μάτων μηδὲν τῇ ψυχῇ προσίεσθαι. Οὐχ οὕτω Παῦλος ἡμῖν παρεγγύησεν, ὁ τῶν τοιούτων διδάσκαλος· οὐδὲ μετέχειν τινὸς ἀλόγως καὶ ἀδιακρίτως δεῖν ἀπεφή ἀλλὰ πῶς; • Τελείων ἐστὶν ἡ στερεά τροφή τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια γεγυμνασμένα έχόν των πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ.» Τελειό τητα συνεβούλευσε, γυμνασίαν ἐπῄνεσε, διάκρισιν ποιεῖσθαι νηφάλιον καλοῦ τε καὶ κακοῦ συνεβούλευσε. Πῶς οὖν ἄν τις διακρίναι καλῶς δυνηθείη, μη λαμβά νων τῶν λεγομένων σύνεσιν; "Ωσπερ γὰρ ὁ καχεξίαν νοσῶν ἐν τῷ σώματι, οὐχ εὑρίσκει γνησίαν τῶν ἐᾶε σμάτων τὴν ἑκάστου ποιότητα· οὕτω καὶ ἄνθρωπος αγύμναστα ἔχων ἐκ ῥᾳθυμίας ἢ ἀλογίας τὰ τῆς ψ χῆς αἰσθητήρια, γεύεται μὲν λόγων, οὐκ αἰσθάνεται το Η. νατο δὲ τῆς τούτων δυνάμεως, οὐδὲ γινώσκει τὴν τῶν νοτ μάτων ποιότητα· μετέχει δὲ πάντων ἀνοήτως καὶ ἀφυλάκτως δίκην ἀλόγων, τὸ βλάπτον καὶ τὸ ὠφέλι μον, ὡς ἔτυχε, προσιέμενος, καὶ μηδὲ ἐν καθαροῖς ἀριθμεῖσθαι ζώοις δυνάμενος· ὡς οὐ μηρυκίζων, καὶ λεπτυνομένην τὴν λογικὴν τροφὴν παραπέμπων εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον, ἀλλ' ἀκατέργαστον αὐτὴν καὶ ἀκατάλληλον ἀναλίσκων, μᾶλλον δὲ βλάβην ἐκ τῆς περὶ τὴν πέμψιν πλημμελείας ή τινα πρὸς σύστασιν ζωῆς εὐεργεσίαν δεχόμενος. Η τίς οὐκ οἶδεν, ὅτι
mationem quod occultum est afferunt? Dementiæ accessio hæc est; non veritatis demonstratio. Sed passus est Christus secundum mortalem carnem, non secundum immortale Verbum. Adversus eos qui dicunt, ita accipiendas esse (Scri pturæ voces, ut non consideretur quænam illæ significent, cum omnium captum excedant. Vix reperti sunt qui omnia qua: ad homines at tinent evertere contenderent, ac satagerent ut ho mines non ultra rationales essent, neque ea quæ naturaliter bona sunt accurate ediscerent; quique dicerent omnibus perutile esse, ut simpliciter et absque prævio examine, sacrorum librorum voces acciperent; nulla habita consideratione vel corre ctione, nec juxta pium scopum quo dictæ sunt. Nam si, ut jubent illi, eorum significationes quis non expendat, simpliciterque 502 et absque previo examine quæ dicuntur auscultet: restat ut pre pheta et apostoli auribus nostris frustra personent, ac quivis sermo inutilis et inefficax permaneat, au ditoresque in cordium suorum penetralia nihil fructus transmittant. Sic enim præcipiunt auribus quidem audire, corde autem non intelligere, nec dictorum consequentiam perpendere, juxta illam comminationem: • Auditu audialis, et non intelli galis vo.» Quamobrem ad illud: • Verbum caro factum est ",, audiendum compellunt, nec pie intelligere permittunt, quasi qui potestatem ba beant cujusque mentem arbitratu suo trahendi, non ad id quod decorum et utile est. An Verbum au diam, nec congruentem sensum requiram? Ubi igitur aut sermonis consequentia, aut auditoris uti litas? Fortassis et ad brutorum morem homines mutari præcipiunt, siquidem verborum sonos au ribus quidem percepturi sunt, ex sensu vero nihil fructus animo admissuri. Non hæc Paulus jussit, hujusmodi scilicet rerum doctor, neque vult ut quidpiam admittatur sine ratione et judicio: sed quomodo? • Perfectorum est solidus cibus, qui propter habitum sensus habent ad boni malique discretionem exercitatos '.. Perfectionem suadet, exercitationem laudat, pervigilem boni malique dis cretionem suadet. Qua ergo ratione quis poterit recte discernere, si dictorum intelligentiam non acceperit? Sicut enim qui morbo corporis laborat, germanum ciborum gustum non experitur, neque accurate percipit cujusque qualitatem; ita et homo qui sive ex ignavia, sive ex animi stupore, inexer citatos habet animi sensus, degustat quidem verba; sed nec eorum vim sentit, nec cogitationum cogno scit rationem ac more brutorum stulte omnia et incaute admittit, damnosa et utilia, ut se forte offe runt, recipiens, nec mundis quidem animalibus an numerari potest: quippe qui non ruminet, nec comminutum rationalem cibum in interiorem ho minem transmittat; sed indigestum illum atque incongruum absumat, potiusque detrimentum ex vitio demissi cibi, quam quid boni ad vitam confir 7 Ilebr. v, Isa. vΙ, 9. 11 Joan. I,
col. 1365–1366page 10 of 22
PG 28:1365καὶ τὸν κληθέντα δειπνεῖν ἐπὶ τραπέζης δυνάστου, νοητῶς τὰ παρατιθέμενα νοεῖν ἐγκελεύεται ὁ θεῖος νόμος; Οὕτως οὐ δεῖ γυμνὰ νοημάτων ἁρπάζειν τὰ βήματα, σκοπεῖν δὲ ἐπιμελῶς τὸ πρέπον Θεῷ, τὸ συμφέρον ἡμῖν, τὸ δυνατὸν τῆς ἀληθείας, τὸ σύμφω νον τῷ νόμῳ, τὸ κατάλληλον τῇ φύσει, τὸ γνήσιον τῆς πίστεως, τὸ βέβαιον τῆς ἑλπίδος καὶ ἀνόθευτον τῆς ἀγάπης, τὸ ἀνύδριστον τῆς δόξης, τὸ κρεῖττον τοῦ φθόνου, τὸ τῆς χάριτος ἄξιον· ἅτινα πάντα σύνεστι μὲν ταῖς εὐσεβέσιν ἐννοίαις, καθὼς ἐγνωρίσθη καὶ ἐπὶ τοῦ, Ο Λόγος σὰρξ ἐγένετο· ν λείπει δὲ, ὡς εἰκὸς, ταῖς ἀτόποις καινοτομίαις, ἐπὶ τοιαύτας ματαιολογίας ἐξ ἀνάγκης καταφευγούσαις. Κεφάλαιον δὲ ἐπὶ τοῖς λεγομένοις, ὁ τὰς λέξεις δεχόμενος καὶ μὴ καταμανθάνων τὰ σημαινόμενα, πως νοήσει τὰ μάχεσθαι ἀλλήλοις δοκοῦντα κατὰ τὸ πρόχειρον; Πῶς εὑρήσει τὴν ἁρμόζουσαν λύσιν; Πῶς ἀπόκρισιν δώσει τοῖς ἐπερωτᾷν βουλομένοις; Πῶς φυλάξει τὸ γεγραμ μένον· «Τὸ εἰδέναι πῶς δεῖ ἡμᾶς ἑνὶ ἑκάστῳ ἀπο κρίνεσθαι; κ Χ. Χ. Πρὸς τοὺς λέγοντας· ἔπαθεν ὁ Θεὸς λόγος σαρκί. Θαυμάζειν ἔπεισί μοι, πῶς, τοσούτους νεωτερι σμοὺς ἐπεισάγοντες οἱ τῶν καινῶν δογμάτων εὑρεται, κόρον λαβεῖν τῆς τοιαύτης καινοτομίας οὐκ ηδυνήθη σαν· ἀλλὰ εἴ τι ξένον ἐπινοεῖν πρὸς ἀπάτην τῶν ἁπλου στέρων νεανιεύονται, οἷον καὶ τὸ προκείμενον νῦν εἰς ἐξέτασιν· ι Επαθεν ὁ Θεὸς Λόγος σαρκί.» Πάλιν ἐν ταῦθα πολὺ μὲν τὸ ἄλογον, πολὺ δὲ τὸ ἄτοπον. Αλο γίας μὲν γὰρ τὸ λέγειν, ἕτερον ἑτέρῳ πάσχειν· ἀτο πίας δὲ τὸ, 4 Επαθεν ὁ Λόγος.» "Οπερ γυμνόν προ καλύμματος εἰπεῖν οὐ τολμῶντες, ἐπήγαγον τὸ σαρκί, ο καθάπερ πρόσωπον αἰσχρὸν τὸ ἀπρεπὲς τοῦ φρονήματος δολερῷ προσωπείῳ καλύπτοντες. Ει ὁ Λόγος ἔπαθεν, ἑαυτῷ ἔπαθεν· εἰ δὲ ἕτερον τὸ πα θόν, οὐδὲν πρὸς τὸν λόγον, εἰ μὴ μόνη ἡ ὕβρις κατὰ ἀναφορὰν τοῦ πάσχοντος σώματος εἰς τὸν ἡνωμένον ἀνατρέχουσα Λόγον. Τὸ δὲ λέγειν, «Ο Λόγος έπαθε σαρκί,» ἄγραφον, ἀνοίκειον, ἀσύστατον, ἀνακόλουθον. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ βλασφημεῖν μὲν ἀπαύστως ἔκριναν, τὸ δὲ, ο Επαθεν ὁ Λόγος,» ἔγνωσαν ἀπαράδεκτον ἀκοαῖς εὐσεβέσι, φάρμακον προσθεῖναι τὸς τῇ σαρκὶ τοῖς ῥημάτων τραύμασιν ἐδικαίωσαν· δέον μήτε τὴν νόσον ἐπάγειν, μήτε φαρμακείας ἀπατώσης φροντίζειν. Οὐδὲν γὰρ τῶν παραλόγων τεχνασμάτων εὑρίσκεται τῇ ἀληθείᾳ συναρμοζόμενον· ἀλλ' αὐτὸ τὸ πολλάκις ἑαυτῷ μαχόμενον, καὶ μὴ εὑρίσκον στάσιν παρὰ τοῖς συνετῶς ἐπαΐουσιν. Οὔτε ὁ Λόγος παθητὸς τῇ σαρκί, οὔτε ἡ σὰρξ ἀπαθὴς τῷ λόγῳ· ἀλλὰ καὶ ἡ σὰρξ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν τὸ πάθος προσίεται, καὶ ὁ Λόγος ἀχώριστον τῆς ἰδίας οὐσίας ἔχει τὸ ἀπαθές. Εἰ οὖν οὗτος τῇ σαρκὶ πάσχει, περὶ τῆς σαρκὸς τί ἂν εἴποι μεν; ὅτι πάσχει τῷ λόγῳ, ἢ οὐ πάσχει; Εἰ μὲν οὐ πάγει, ταύτῃ τὸ ἀπαθὲς ἐχαρίσθη· εἰ δὲ πάσχει, ο
mandam percipiat. Aut quis ignorat eum qui vo s catus sit cœnatum ad mensam magnatis, quæ ap posita sunt spiritualiter considerare juberi a divina lege? Similiter et verba sensu nuda abripienda non sunt, sed accurate considerandum quid Deum de ceat, quid nobis conducat, quæ sit vis veritatis, qui consensus in lege, quid naturæ congruens, quæ sit germana fides, quæ spes firma, quæ inviolabilis charitatis sinceritas, quæ sit gloria nullis obnoxia contumeliis, quid sit invidia superius, quæ dignitas gratiæ quæ omnia piis quidem insunt cogitatio nibus, ut in explicatione dicti,. Verbum caro fa ctum est, explanavimus; sed desunt scilicet in absurdis illis innovationibus, quæ ad ejusmodi va niloquentiam necessario confugiunt. Summa hujus orationis est: qui dictiones excipit, nec significa tionem earum ediscit, qui intelliget ea quæ primo intuitu inter se pugnare videntur? Quomodo con gruentem inveniet solutionem? Quo pacto interro gantibus respondebit? Quomodo custodiet illud quod scriptum est: Scire quomodo oporteat nos unicuique respondere "?, Adversus eos qui dicunt, Passus est Deus Verbum 18 Coloss. 18, carne. Mirari subit quæ causa sit cur tot et tantas in duentes novitates, insolentium dogmatum invento res nullarum rerum novandarum satietas ceperit; sed si quid insolens est, illud petulanter ad simpliciores circumveniendos proponunt, quale est quod jam nobis 503 disquirendum proponitur: Passus est Deus Verbum carne. Hic rursum multa rationi non consentanea, multaque absurda. Rationi non con sentit quod dicitur, alterum alteri pati; absurdum est illud: Verbum est passum.. Quod cum nu dum absque velamine proferre non auderent, adje cerunt illud, c carne,» et quasi turpem faciem, dolosa larva sententiæ absurditatem obvelarunt. Si Verbum passum est, sibi ipsi est passum: sin aliud est quod passum est, nihil ad Verbum, nisi sola injuria quæ patiente corpore ipsi conjuncto, ad ipsum recurrit Verbum. Dicere autem, «Verbum passum est carne, › minime scriptum est, ac im proprium, incompositumque est, nec aliunde con sequitur. Sed quia nullum blasphemandi finem sibi præscripserunt: illudque, Passum est Verbum, pias aures nullo modo recepturas norunt; verbo rum vulneribus remedium apponere, addendo illud, carne, æquum censuerunt: cum satius fuisset, nec morbum inducere, nec fallax remedium adhi bere. Nam absurdorum commentorum, nullum re perire est quod veritati sit accommodatum; imo potius idem plerumque secum pugnat, nec apud probe sentientes habet ubi consistat. Neque Ver bum est carne passibile, neque caro est Verbo im passibilis. Sed et caro juxta propriam sibi naturam passionem admittit, et Verbum a sua substantia in
col. 1367–1368page 11 of 22
PG 28:1367τῶν δύο τὸ πάθος κατεψηφίσαντο, είπερ, καθώς φασιν, ὁ μὲν Λόγος πάσχει τῇ σαρκί, ἡ δὲ σὰρξ πάσχει τῷ Λόγῳ ἐν τῇ ἰδίᾳ φύσει. 'Αλλ' ίσως ἐροῦσι· Πῶς οὖν εἴρηται· «Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα;» Λέγε Χριστὸν παθόντα, καὶ σύνδρομον εὑρήσεις τὸ ὄνομα τῆς σαρκός. Ὁ μὲν γὰρ εἰπὼν τὸν Θεὸν Λόγον, ἁπλῆν οὐσίαν ἐσήμανεν· ὁ δὲ προσαγορεύων Χριστὸν, τὴν συνάφειαν τῶν δύο φύσεων εφανέρωσε. Καὶ οὕτως ἁρμόζειν δύναται τὸ λέγειν, «Επαθεν ὁ Χριστός, ο διὰ τὸ τὴν προσηγορίαν ταύτην τὰ δύο μηνύειν ἅμα, καὶ τὸν ἀπαθῆ Λόγον, καὶ τὴν παθητὴν σάρκα, την γευσα μένην θανάτου. Ἐπεὶ καὶ Παῦλος, Ἐξ ὧν, οὐκ εἶπε, γυμνὸς ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ • Ἐξ ὧν Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα· εἶνα δείξῃ τὸν μνημονευόμενον, κατὰ μὲν τὴν σάρκα ἐκ τῶν Ἰσραηλιτών, κατὰ δὲ τὴν θεότητα ἐκ τοῦ αἰωνίου Πατρός. Μὴ εἶπεν· Ἐξ ὧν ὁ Θεὸς τῇ σαρκί. Τὸ αὐτὸ καὶ σὺ λέγε, καὶ πείθομαι· Ἔπαθεν ὁ Χριστὸς κατὰ σάρκα. Εἰ δὲ λέγεις, ὅτι ἔπαθεν δ Θεὸς τῇ σαρκὶ, δίδαξόν με σαφῶς, πότερον ταὐτὸ κατὰ φύσιν Θεὸς καὶ σὰρξ, ἢ ἄλλο καὶ ἄλλο. Εἰ μὲν οὖν ταὐτὸ, ἔπαθεν ὁ Θεὸς ἑαυτῷ. Τὸ γὰρ αὐτὸ θεῷ λέγεις τὴν σάρκα. Εἰ δὲ ἕτερον καὶ ἕτερον, πῶς τοῦτο ἐκείνῳ πάσχει, πάσης φύσεως ἑαυτῇ πασχούσης, οὐχ ἑτέρα οὐσία; Οὐ πάσχει ἄνθρωπος ἵππῳ· οὐκ ἀποθνήσκει ψυχὴ σαρκί· ἀλλὰ λύεται μὲν σὰρξ, χωρίζεται δὲ ψυχή. Λέγεται δὲ, ὅτι τέθνηκεν ἄνθρωπος, τὸ τῶν δύο παραστατικών ψυχῆς καὶ σαρκὸς, καὶ νοεῖται κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον τεθνηκέναι, τοῦτ' ἔστι, κατὰ τὴν σάρκα, καὶ οὐ κατὰ τὴν ἀθάνατον ψυχήν. Τοιγαρούν οὐδεὶς εἶπε· Τοῦ δεῖνος ἡ ψυχὴ τέθνηκε τῇ σαρκί ἀλλ' ὁ δεῖνα ἄνθρωπος, ὁ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος συν εστώς· τὴν δὲ ψυχὴν καὶ μετὰ θάνατον μηνύων ἀθάνα τον, εἰς τὸν αἰῶνα τους δικαίους ἔφησε ζῇν, ὡς ἡ ἁγία Γραφή μαρτυρεῖ. Ἐκείνων δὲ πᾶσα θεία βίβλος κατ ηγορεί. Πόσοι προφῆται; πόσοι ἀπόστολοι; πόσοι εὐαγγελισταί; καὶ οὐδαμοῦ παρ' οὐδενὶ τοιαύτη φωνή. Τὸ δὲ, Χριστὸς ἔπαθε, πανταχοῦ προδήλως κεκήρυ κται. «Τὸ Πάσχα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη Χριστός. παθητὸς ὁ Χριστὸς, Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρ τιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφάς.» Ὁ σταυρὸς τοῦ Χρι στοῦ, τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Πῶς οὖν τοσοῦτον νέφος μαρτύρων παρατρέχουσι, καὶ τὴν ἰδίαν αὐθεντίαν τῆς τοῦ Πνεύματος νομοθεσίας ἔμπροσθεν ἄγουσι; κατατολμῶντες τῆς βοώσης έντο λῆς· «Μὴ μέταιρε ὅρια αιώνια, ἃ ἔθεντο οἱ πατέρες Το σου μὴ προσέχοντες, ὅτι καὶ τῶν κατὰ Νίκαιαν ἁγίων Πατέρων ὁ ἱερὸς καὶ μέγας χορός μετὰ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμολογίαν εὐθὺς ἔταξε τὸ ὄνομα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ. Καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν·, εἶθ' οὕτως ἐπήγαγον τά τε ὑψηλὰ τῆς θεότητος, τά τε οἰκονομικὰ τῆς ἑαυτοῦ ἀνθρωπότητος, ὡς τούτου μόνου τοῦ ὀνόματος οἰκείως καὶ προσφό ρως τὰ διάφορα δεχομένου, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν·. Θεμέλιον ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖ ναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. ο Μὴ δὴ καταλείψωμεν τὸν θεμέλιον, ὃς πάντων ἐστὶ δεκτικός καθ' ἑκατέραν φύσιν, τήν τε δόξαν, τά τε πάν
scparabile cum sit, fest impassibile. Si ergo Ver m carne patitur, de carne quid dixerimus? Patitur Verbo, annon patitur? Si non patitur, impassibi litas illi attribula fuit; sin patitur, utriusque pas sionem constituerunt; siquidem, ut aiunt, Verbum quidem carne patitur, caro autem patitur Verbo in propria natura. Sed fortasse dicent: Cur ergo di ctum fuit: ‹ Ex quibus Christus secundum car nen 7?» Dic Christum passum, et eodem recurret nomen carnis. Qui dicit Deum Verbum, substantiam simplicem designat: qui vero Christum dicit, is duarum conjunctionem naturarum declarat. Atque Ita congruenter explicari hæc loquendi formula potest, «Christus est passus, quia vox hac utrumque simul significat, et impatibile Verbum, et palibilem carnen, quæ et mortem gustavit. Unde nec Paulus ait: Ex quibus nudus Deus, sed, ‹ Ex quibus Christus secundum carnem; > ut ostendat eum, cujus meminit, secundum quidem carnem ex Israelitis, secundum deitatem vero, ex æterno esse Patre. Non dixit: Ex quibus Deus carne. Idem vero et tu dic, et de tua mili sententia persuadebis: Pas sus est Christus secundum carnem. Si vero Deum carne passum esse dicis, erudias me velim dilu cide, utrum idem sint Deus et caro secundum na turam, an aliud atque aliud. Si idem sunt, passus est Deus in seipso. Nam carnem dicis idem esse quod Deus est. Sin aliud et aliud, quomodo hæc illo patitur, cum omnis creatura seipsa patiatur non alia substantia? Homo non patitur equo: non moritur anima carne: sed solvitur quidem caro, separatur vero anima, et tamen homo dicitur mortuus, quippe utrumque significans, animam et carnem mortuus autem intelligitur secundum id quod mori potest, hoc est secundum carnem, et non secunduin animam immortalem. Nimirum nemo dicit: Anima cujusdami mortua est carne; sed homo quidam ex anima et corpore constans: animæ autem et post mortem immortalitatem indicare volens, in æter num justos vivere dicit, teste sacra Scriptura. Sed istos libri divini ad unum omnes condemnant. Quot eism prophet? quot apostoli? quot evangelistæ? Nusquam tamen hnjusmodi vox occurrit: cum contra, Christum passum esse, perspicue ubique doceatur. Pascha nostrum pro nobis immola tus est Christus. Si passibilis Christus 76, Chri stus mortuus est pro peccatis nostris secundum Scripturas ". Crux Christi, corpus Christi, sall guis Christi. Quo igitur modo tantam testium turbam praetereunt, et suam ipsorum auctoritatem 504 legi Spiritus anteponunt? vim facientes præ cepto clamanti: • Ne transgrediaris terminos anti quos, quos posuerunt patres tui 78:» nec attenden tes, sacrum illum et magnum Patrum in Nicæa chorum, post Dei et Patris confessionem continuo nomen Domini Jesu posuisse: e Et in unum Domi num Jesum Christum;» et cidem postea, utpote 7. ** Act. xxvi, 23. Rom. 15, 5. 7 [ Cor. v, * 1 Cor. IV, 78 Prov. xxII,
col. 1369–1370page 12 of 22
PG 28:1369θος ἀληθινῶς προσιέμενος. Ἐὰν εἴπῃς Θεὸν μόνον, ποῦ τῶν παθῶν ἐποικοδομήσεις τὴν χρείαν; ἐὰν εξ της ἄνθρωπον μόνον, ποῦ τῆς ἀκαταλήπτου δόξης ἐπιθήσεις τὸν πλοῦτον; ᾿Αλλὰ Χριστὸν λέγειν καλόν τῇ μὲν θεότητι τὴν δόξαν καρπούμενον, τῇ ἡνωμένῃ δὲ ἀνθρωπότητι τὸ πάθος δεχόμενον, τῇ δὲ ἀχωρίστῳ ἐνώσει πᾶν θαῦμα κατεργαζόμενον, πᾶν ἐῶρον τοῖς πιστοῖς χαριζόμενον. Οὕτω δείκνυται καὶ τὸ θεῖον ἀπαθὲς, καὶ τὸ πάθος ἀληθινὸν, καὶ τὸ κέρδος τῶν ἀνθρώπων κοινὸν, καὶ ὁ λόγος τῆς ἀληθείας σαφής, καὶ ὁ θεμέλιος τῆς διδασκαλίας ἀσάλευτος, καὶ τοῦ μυστηρίου τὸ μέγεθος ἔνδοξον, καὶ τὸ θαῦμα τῆς ἀρχαιότητος ἀξιόπιστον, καὶ τὸ κάλλος τῆς ὀρθοδο ξίας ἀνόθευτον, καὶ τὸ κήρυγμα τῶν ἁγίων ἁπάντων σύμφωνον. Τὸ δὲ λέγειν τὴν μηδέπω ῥηθεῖσαν φωνήν, καὶ ἀναθεματίζειν ἅπαντας, τοὺς μὴ εἰπόντας Θεὸν Λόγον παθόντα σαρκί, τοῦτο οὐ μόνον κατὰ τῶν νῦν ἀνθρώπων φέρει τὸ θράσος, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ κατὰ πάντ των τῶν ἀπ' αἰῶνος κηρύκων καὶ διδασκάλων ἐκτεί νειν τὴν τόλμαν. Ινατί δὲ καὶ φεύγουσι τὸ ὄνομα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ἐφ᾽ ᾧ πιστεύειν ἐκελεύσθημεν; Πίστευσον ἐπὶ τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ σωθή σῃ. Ἐπὶ τούτῳ τῷ ὀνόματι τὰς ἐλπίδας ἔχειν τῆς σωτηρίας καλόν. Οὐδὲ γάρ ἐστιν ὄνομα ἕτερον ὑπὸ τὸν οὐρανὸν τὸ δεδομένον ἐν ἀνθρώποις, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς. «Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γόνυ κάμψει, ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ κατα χθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται, ότι Κύ ριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Πατρός.» Αὐτὸς κρι τὴς ζώντων καὶ νεκρῶν· αὐτὸν ἐπεκαλεῖτο τελειού μενος Στέφανος· «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου. Εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι᾿ οὗ τὰ πάντα.» Αὐτὸς Σωτὴρ, αὐτὸς Λυτρωτής· Χριστὸς τὰ πάντα. Τί φεύγουσι τὴ πολυπόθητον όνομα; Τοῦτο τὰς νόσους ήλασεν· «Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ ἔγειραι καὶ περιπάτει.» Τοῦτο τοὺς δαίμονας ἐφυγάδευσε· «Παραγγέλλω σοι ἐν ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζαραίου ἐξελθεῖν ἀπ' αὐτῆς.» Πῶς οὖν, τοῦτο καταλιπόντες ὡς ἀπαρέσκον αὐτοῖς, τὸ παρ' οὐδενὶ τῶν ἁγίων κείμενον τεθείκασι, τὸ, Ο Λόγος ἔπαθε σαρκί; Πρὸς τοὺς λέγοντας· Ποίαν δώσουσιν Ἰουδαῖοι δίκην, εἰ μὴ Θεὸν ἀπέκτειναν. Οὐκ ἔστιν, ὡς ἔοικε, φιλονεικούντων ἀνδρῶν ἄλογον ὁρμὴν λόγοις τισὶν ἐπισχεῖν· ἀλλὰ καν μυρίους τις ἐπάγῃ καὶ ἀναντιῤῥήτους ελέγχους, τὴν μὲν ἀλήθειαν ἔδειξε, τοὺς δὲ τοῦ ψεύδους εργάτας οὐκ ἔπεισεν. Οὔ τω γὰρ οἱ τῆς ἀληθείας ἀποκοπέντες μετὰ πολλὰς φανερὰς ἀποδείξεις, οὐκ ἀφίστανται τοῦ οἰκείου σκο ποῦ, οὐδὲ ἔρχονται πρὸς τὴν εὐθεῖαν ὁδόν· ἀλλ' ἀτρα ποὺς δεξάμενοι, ἐπὶ κρημνούς περιέρχονται, παραλό ει
quod unum apte et commode diversa in se recipe ret, tum sublimia deitatis, tum œconomica huma nitatis applicasse, secundum divi Pauli sententiam illam: «Fundamentum aliud ponere nemo potest, præter id quod positum est, quod est Jesus Chri stus”. › Ne relinquamus fundamentum, quod omnium est capax, secundum utramque naturam, gloriam et passionem vere admittentes. Si dixeris Deum solum, quomodo ei passionis necessitatem superstruis? si dixeris hominem solum, quomodo ei incomprehensibilis gloriæ divitias adjicies? Chri stum vero rectissime dixeris, gloria quidem secun dum deitatem fruentem, passionem vero secundum unitam humanitatem suscipientem: denique secun dum inseparabilem unionem omnia miracula ope. rantem, omnia dona Gdelibus communicantem. Hac ratione et deitatis impassibilitas, et passionis ve ritas, et communis hominum utilitas demonstratur. Atque ita est veritatis sermo perspicuus, funda mentum doctrinæ inconcussum, magnitudo my sterii illustris: admiratio antiquitatis fide digna, pulchritudo orthodoxæ doctrinae incorrupta, con sentiens denique omnium sanctorum prædicatio. At inauditam vocem proferre, et anathemate ferire eos, qui Deum carne negant passum, id vero est non nostræ duntaxat ætatis homines petulanter impe tere, sed omnes omnium ætatum præcones et doctores audacter condemnare. Cur vero nomen Christi Domini fugiunt, in quod jussi sumus cre dere? Crede in Dominum Jesum Christum, et sal vus eris. In hoc nomen, pulchrum est salutis spem ponere. Neque enim aliud nomen ullum est sub cœlo hominibus per quod salvandi simus: c In nomine Domini Jesu Christi omne genu flectatur, cœle stium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus Christus in gloria est Patris ".» Ipse judex est vivorum et mortuo rum: ipsum invocabat, cum jam consummaretur, Stephanus: «Domine Jesu Christe, suscipe spiri tum meum". Unus Dominus Jesus Christus per quem omnia ^.. Ipse Salvator, ipse Redemptor Christus omnia. Quorsum fugiunt desiderabile illud nomen? Ipsum morbos sustulit, In nomine Jesu Christi surge et ambula”. › Ipsum fugavit dæmones, ‹ Præcipio tibi in nomine Jesu Christi Nazareni, ut exeas ab illa”. › Quomodo igitur hoc, ut ipsis minime grato relicto, id quod apud sanctorum ne minem reperitur, suostituunt, Deus Verbum passus est carne? Adversus eos qui quærunt, qualem pœnam Judæi da turi sint, si non occiderunt Deum. Qui contentionis studio feruntur viri, eorum in sanum impetum nulla, credo, potest oratio cobi bere. Sed licet mille quis, eaque invicta argumenta proferat; veritatem ille quidem demonstraverit, at operariis mendacii de ea minime persuaserit. Sic enim et qui a veritate exciderunt, ii post multa cla raque argumenta nec desistunt a proposito suo, nec in viam rectam redeunt: sed vias præcipites » Act. 111, 6. * [ Cor. 111, 11. " Philipp. 1, 10, 11. Act. vi, 38. * 1 Cor. vult, 6.
col. 1371–1372page 13 of 22
PG 28:1371γους πεύσεις προτείνοντες, καὶ οὐκ αἰσχύνον ται λέγειν· Πῶς οἱ Ἰουδαῖοι τιμωρηθήσονται, εἰ μὴ Θεὸν ἀνῃρήκασι; φεῦ τῆς ἀναιδοῦς ἀτολμίας 1 Φεῦ τῆς ἀπατηλῆς ἐγχειρήσεως! εἰς ἐκδίκησιν Χριστοῦ τὰ Χριστοῦ διασύρουσιν· Ἵνα, φασὶν, Ἰουδαῖοι δίκην ἀξίαν ἀπαιτηθῶσιν, ἀνατρεπό σθω τὰ πάντα, ῥᾳδιουργείτω τὸ δόγμα, βλασφη μείσθω Θεός, παθητὸς καλείσθω ὁ ἀπαθὴς, ύβρι ζέσθω ἡ δόξα, πλανάσθω τῆς οἰκουμένης τὰ πέ ρατα. "Ανθρωπε, μὴ ἐκδίκει Θεὸν ἐφ᾽ ὕβρει Θεοῦ μισῶ συνηγορίαν ἀτιμίας πρόξενον· κρεῖττον Ἰου δαῖον κερδῆσαι, ἢ Χριστιανοὺς αἰσχυνθῆναι· κρεῖττων τοὺς πεποιηκότας φυγεῖν, ἢ τὸν πεπονθότα τοιούτου συνηγόρου τυχεῖν· κρεῖττον ἐκείνους συγγνώμην εὐ ρεῖν ἢ τούτου τρεπτοῦ καὶ παθητοῦ κατὰ τὴν θεό τητα δόξαν λαβεῖν. Τί παρέχεις Ἰουδαίοις καύχημα μέγιστον, ὡς θεότητος αὐτῆς περιγενέσθαι δεδύνη μένοις; οὐδὲ γὰρ τὸν ναὸν ἔχουσιν ἂν, εἰ μὴ ὁ ἐναι κῶν συνεχώρησεν, ὃς καὶ τὸν λυθέντα ήγειρεν, αὐτὸς δ' ἄλυτος ἔμεινε. Τί παρά γνώμην τοῦ πεπονθότος φέρεις τὴν ψῆφον; τί πλέον λυπεῖς, οἷς δῆθεν ἐκός κεῖς, ἢ ἐκεῖνοι τετολμηκότες ελύπησαν; Τί τὰς ἀψευ δεῖς ἀποφάσεις ἀνατρέπεις τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ; Αὐτὸς ἔλεγε τῷ καιρῷ τοῦ πάθους· «Πάτερ, άφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι.» Καὶ σὺ δίκην ἀπαιτεῖς, ὡς ἔγνωκότας Θεοῦ παρουσίαν, καὶ δεδρα κότας κατὰ Θεοῦ μιαιφονίαν; Παῦσαι χαλεπώτερα τολμῶν τῆς τῶν σταυρωσάντων παρανομίας. Ἐκεῖνο ψιλὸν ἄνθρωπον νομίσαντες τὸν Χριστὸν, ἀπεκτεί ναντο· σύ, Θεὸν ὁμολογῶν ἀληθινὸν, τρεπτὸν, καὶ παθητὸν, καὶ νεκρὸν διὰ τῆς καλῆς ἐκδικήσεως ἀπο φαίνεις. Οσῳ δὲ τολμηρότερον τοῦ ὡς ἄνθρωπον οἴεσθαι ἀδικεῖν τὸ εἰς Θεὸν ἀσεβεῖν, τοσούτῳ γε ἀθλιώτερος ὁ τὸν Θεὸν Λόγον τῇ γλώσσῃ μάτην το νεύων τῶν εἰς τὴν σάρκα τοῦ Κυρίου τοὺς ἤλους μάτ την πειράντων. Πλὴν οὐκ, ἐπειδὴ σὺ χαλεπώτερος τῆς φοβερᾶς καταδίκης, ἐκείνους ἁρπάζομεν· ἀλλά καὶ τῇ θεότητι τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ τηροῦμεν τὸ ἀπαθὲς, καὶ τῇ ἀνθρωπότητι τῇ ἡνωμένη προσμαρτυροῦμεν τὸ πάθος, καὶ τοὺς Ἰουδαίους ὁμολογοῦμεν ἀπαιτεῖσθαι δίκην, ὡς εἰς αὐτὴν ἄντικρυς θεό τητα διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀπονοίας ήσεβηκότας. Η καλ νῦν οὐχ ὁρῶμεν τοὺς κατὰ ναοῦ πολλάκις ἀνακειμέν νου Θεῷ χεῖρας ἀθεμίτους εκτείναντας ἐφ' ύβρει καταλύσει, καίτοι κατὰ ξύλων ἢ λίθων πράττοντας, οὕτω δεχομένους τὴν τιμωρίαν, ὡς κατὰ Θεοῦ τὴν τόλμαν ἐκτείναντας; Καὶ ναὸς μὲν τοιαύτην δέχεται τὴν ἐκδίκησιν ἄψυχος· ναὸς δὲ ζῶν ἄχραντος, ναός Θεῷ συνημμένος ἀῤῥήτως, ἀδιασπάστως, οὐ πολύ πλέον ἐκδικηθήσεται, ὡς αὐτὸς μὲν ἀδίκως παθών, τῆς δὲ ὕβρεως ανατρεχούσης εἰς τὸν ἐν τῷ ναῷ Θεὸν, τὸν ἐν γενόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ πολλέ θαύματα έργασάμενον; Μηδὲ γὰρ ἐξεῖναι τοῖς Ἰου δαίοις ἀπολογίαν εὑρίσκειν, ὡς εἰς ἄνθρωπον ψιλόν ἁμαρτήσασιν, τῶν πολυτρόπων θαυμάτων οὐ στ άπαιτουμένους.
ingressi, hinc inde circumeurit, quæstiones absurdas proponentes; nec erubescunt quærere: Quomodo Ju dæi punientur, si non occiderunt Deum?O impuden tem audaciam! O fraudulentum institutum! ut Chri stum vindicent, ea quæ Christi sunt traducunt. 505 Ut, aiunt, Judæi dignam sceleribus suis pœ nam luant, evertantur omnia, vilipendatur doctrina, blasphemetur Deus, patibilis vocetur, qui est impa tibilis, injuria inferatur gloriæ, fines orbis universi seducantur. Tu vero, mi homo, ne cum Dei contu melia Deum vindicato. Odi defensionem quæ cum dedecore conjuncta est: præstat lucrari Judæum, quam Christianos confundi: præstat auctores pas sionis effugere, quam eum qui passus est hujusmodi patronum nancisci; præstat illos veniam consequi, quam hunc mutabilem et passibilem secundum dei talem existimari. Quorsum Judæis hanc magnifice gloriandi præbes materiem, quasi deitate ipsa su periores fuerint? cum ne templum quidem tenere potuerint, nisi eo qui inhabitat permittente, qui idem solutum illud suscitavit, insolubilis ipse man sit. Quorsum ejus qui passus est voluntati tuo cal culo refragaris? cur plus contristas, iis per quæ scilicet injuriam vindicas, quam ii ipsi qui perpe trare facinus ausi sunt, contristarunt? Quorsum verissima Christi verba subvertis? Ipse enim tem pore passionis dixit: e Pater, dimitte illis, quia nesciunt quid faciunt es.» Et tu penas (a Judais) exigis, perinde ac si Dei præsentiam cognorint, et in Deum ipsum cædem perpetrarint? Desine gra viora aggredi, quam ii ipsi qui Christum cruci ali xerunt. Illi nudum hominem Christum putantes interemerunt; tu Deum confitens verum, mutabi lem, patibilem, mortuum denique, praclara illa tua vindicta asseris. Quanto vero audacia major est in Deum impie insurgere, quam hominem quem esse putes injuria petere; tanto ille, qui Deum Verbum lingua sine causa occidit, miserior est iis qui car nem Domini clavis sine causa perfoderunt. Verum tamen non quoniam tu crudelior es, terribili illos poena liberamus: sed et deitati Domini Christi im patibilitatem suam servamus: et bumanitati illi unitæ passionem suam attestatione nostra tribui mus, et a Judæis pœnas exigi confitemur, eo quod vesana mentis cæcitate in deitatem ipsam manifeste fuerunt impii. Nunquid vero et nunc non videmus eos, qui templis Deo sæpius consecratis nefarias manus inferunt, ut ea vel polluant, vel destruaut, licet in ligna duntaxat et lapides saviant, perinde tamen puniri, ac si contra Deum ipsum audacter se elerant? Nimirum inanimatum templum tam severe viudicatur, templum vero vivum impollu tum, templum Deo conjunctum ineffabiliter, indis solubiliter, non multo severius vindicabitur? quod ipsum quidem injuste passum est, sed ita ut in tem Mss,,
col. 1373–1374page 14 of 22
PG 28:1373χωρούντων λανθάνειν τῆς ἐνεργούσης δυνάμεως τὸ θεοπρεπὲς καὶ ἔνδοξον· τίς γὰρ οὐκ ἂν ἔφριξεν ἀπ' ἀρχῆς τὰ γενόμενα; Κατὰ προφητείαν ή γέν νησις, ὁ τόπος γνώριμος, ὁ τρόπος ἐπίσημος, ὁ χρό νος οὐκ ἄδηλος, πᾶς λόγος εργοχειρούμενος, δρόμος ἀστέρος μηνύων ὕμνον ἀγγέλων, μάγοι πόῤῥωθεν πρὸς δωροφορίαν ἑλκόμενοι, Ηρώδης ὁ βασιλεὺς ταρασσόμενος· Ἰουδαία ἅπασα συγκλονουμένη, φανέ ρωσις ἐναργής τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· Σιμεών παιδίον κατέχων καὶ Θεοῦ σωτής ριον ἑρμηνεύων· "Αννα προφητεύουσα· μαρτυρῶν Ιωάννης πρὸς Ιορδάνην φωνή Πατρὸς οὐρανόθεν, τοῦτον Υἱὸν ἀγαπητὴν πᾶσι γνωρίζουσα· Πνεύματος ἐπιφοίτησις περιστερᾶς ἐν εἴδει τῇ κορυφῇ ἐπιπί πτουσα μεταβαλλόμενον ὕδωρ εἰς οἶνον· ἄρτοι πέντε πληθυνόμενοι παραδόξως εἰς χιλιάδων ἀπόλαυ σιν, καὶ περισσεία κλασμάτων κόφινοι δώδεκα πάθη λόγω φυγαδευόμενα, δαίμονες προστάγματι διωκόμενοι, μᾶλλον δὲ πόῤῥωθεν ὁμολογοῦντες τὸ τῆς ἐξουσίας ἀφόρητον· νεκροὶ τῆς τοῦ θανάτου τυραννίδος εὐθὺς ἀποσπώμενοι· κράσπεδον ἱματίου τῇ μὲν καμνούσῃ γυναικὶ φέρον τὴν ἴασιν, τῆς δὲ:; κρυπτομένης θεότητος δημοσιεύον τὴν δύναμιν. Πᾶσα τῶν στοιχείων ή φυσις ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πά θους ἐπὶ τῇ λύσει τοῦ ὁρωμένου ναοῦ, καὶ τῇ ὕβρει τοῦ ἀχωρίστου Θεοῦ πολυτρόπως ταρασσομένη· ἀνά- 506 στασις τοῦ παθόντος ὑπὸ τῶν σταυρωσάντων μαρτυ ρουμένη. Φυλάσσοντες γὰρ τὸν παθόντα, ηττήθησαν τῷ παραδόξῳ νεκρῷ. Τοσαῦτα ἦν καὶ πολλῷ πλέον τὰ μηνύοντα τὴν κρυπτομένην θεότητα. Καὶ πῶς φεύ ξονται τῆς θεομαχίας τὴν τιμωρίαν οἱ πρὸς οὕτω λαμπρὰς ἀποδείξεις τυφλώττειν ὑπ' ἀγνωμοσύνης σπουδάσαντες; Πρὸς τοὺς λέγοντας Ἰουδαῖός ἐστιν ὁ μὴ ὁμολογῶν θεὸν ἐσταυρῶσθαι. Τοσαύτης ἀποδείξεως ἐν τοῖς προλαβοῦσι πᾶσι γεγενημένης, οὕτω πολυτρόπου και φανερᾶς, δέον αι σθανθήσεσθαι τὸ πλῆθος τοὺς ἀντιλέγοντας τῶν ἐλέγχων, οἱ δὲ καὶ ἄλλας ἀντιθέσεις ἀναισχύντους πλέξαι μάτην οὐκ ὤκνησαν. Ἰουδαῖος, φησίν, ἐστὶν, ὁ τὸν Θεὸν αὐτὸν μὴ ὁμολογῶν ἐσταυρῶσθαι. Καλῶς ἡμᾶς τῆς αὐτοῖς χρεωστουμένης προσηγορίας υπο έμνησαν. Αὐτοὶ γὰρ εἰς ἑαυτοὺς ἐπεσπάσαντο τὴν πρὸς ἐκείνους συγγένειαν, ἀρνούμενοι μὲν τὴν σω τήριον ἐνανθρώπησιν, ἀπωθούμενοι δὲ τὴν τῶν δύο φύσεων σύνοδον καὶ ἔνωσιν. Τίς Ἰουδαῖος ὁ τὴν χάριν δεξάμενος, ἢ ὁ τῷ νόμῳ κατὰ τὸ γράμμα παρακα θέμενος, Ημᾶς ἡ χάρις ἐδίδαξε Θεὸν ἀόρατον ἐν ἐρωμένῃ φανερωθῆναι σαρκί· ἐκεῖνοι τῇ ἀρχαίᾳ παραδόσει παρέμειναν τὴν θεότητα γυμνὴν ἐν δια φόροις είδεσι καὶ σχήμασιν ὑπογραφάσῃ. Πῶς οὖν ἄλλους λέγουσιν Ἰουδαίους, αὐτοὶ τῆς Καινῆς Διαθή κῆς τὸν πλοῦτον ἀποσεισάμενοι; Οὐκ ἤκουσαν, ὅτι πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἁ Βλέπομεν, καὶ οὐκ εἶδον; Τί ἄρα οὐκ εἶδον θεότη
miracula multa edidit, injuria recidat. Neque vero excusationem Judæis inde parare licet, quod velut in nudum hominem peccare visi sint: cum divi nam et gloriosam operantis potentiæ majestatem multifaria miracula latere non permiserint. Quis enim non stupescat ad ea quæ a principio facta sunt? Juxta prophetiam Nativitas fuit: locus no tus: modus illustris, tempus non obscurum est sermo omnis reipsa impletur, stellæ cursus angelo rum concentum indicat: Magi de longinquo ad offerenda munera attrahuntur: rex Herodes per turbatur: Judæa universa concutitur apparet evi denter is qui mundi peccata tollit: sustinet pue rulum Simeon, et salutare Dei pronuntiat: vatici pli inhabitatorem Deum, qui templo unitus est, et natur Anna testificatur Joannes ad Jordanem vox Patris cœlitus hunc Filium dilectum omnibus manifestat; adventat Spiritus et in columbæ speci in verticem ejus dilabitur, aqua in vinum mutatur quinque panes in aliquot millium usum miraculose multiplicantur: fragmentorum reliquiis duodecim cophini implentur fugantur verbo morbi nan dato expelluntur dæmones, quin e longinquo intole rabilem illins potentiam confitentur: mortui a martis tyrannide confestim liberantur: fimbria ve stimenti ægrotanti cuidam mulieri sanita tem affert, latentis autem deitatis virtutem publice prædicat. Omnis elementorum natura tempore pas sionis ad destructionem visibilis templi, et contu meliam inseparabili Deo illatam, multis modis con turbatur: resurrectionem ejus qui passus fuerat, ipsi illi confirmant, qui in crucem ipsum egerunt. Cum enim passum custodirent, a mortuo miraculoso victi sunt. Atque hæc multoque plura alia sunt,quæ latentem intus divinitatem indicant. Quomodo igitur pœnam Dei hostibus denuntiatam effugient], qui ad tam lucidas demonstrationes præ nimia im. probitate cæcutire volunt? Adversus eos qui dicunt: Judæus est, qui non confitetur Deum fuisse crucifixum. Cum tantæ, tam variæ, tamque perspicuæ de monstrationes superiorum disputationum omnium fuerint; sentire tandem adversarios argumentorum multitudinem debebant. At illi alias impudentes objectiones sine causa texere non dubitarunt. Ju dæus est, inquiunt, qui non fatetur, Deum ipsum in crucem esse actum. Pulchre nos nominis ejus quo nuncupandi sunt admonent. Illi enim sunt, qui seipsos affinitate cum Judæis devinxerunt, tum salutarem incarnationem, tum duarum unionem et conjunctionem naturarum rejiciendo. Uter Judaeus, qui gratiam suscipit, an qui lege secundum litteram nititur? Nos gratia docuit, Deum invisibilem invi sibili manifestatum esse carne: illi permanent in antiqua traditione divinitatem nudam in diversis speciebus et formis delineante. Quomodo igitur alios appellant Judæos, qui ipsi novi fœderis divi tias a se repellunt? Annon audiverunt quod multi pro phetæ et justi desiderarunt videre quæ nos videmus, et non viderunt? Quid igitur non viderunt? Deitatis
col. 1375–1376page 15 of 22
PG 28:1375Αβραάμ, ὤφθη τῷ Ἰσαάν, ὤφθη τῷ Ἰακώβ, ὤφθη τῷ Μωσῇ, καὶ μύριοις ἄλλοις; Τί οὖν ἐπεθύμησαν, καὶ οὐκ εἶδον; δ ἡμεῖς ἰδεῖν ἠξιώθημεν, θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος ἄῤῥητον καὶ ἀδιάσπαστον ἔνωσιν. Οἱ τοίνυν ὁμολογοῦντες τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκὸς τὴν παράδοξον ἔνωσιν, οὗτοι τοῦ ξένου θεάματος τετ χήκασιν· οἱ δὲ τῆς σαρκὸς τὴν ἀνάληψιν ἀθετοῦντες μετὰ τῶν ἄνωθεν Ἰουδαίων ἔχειν την μερίδα προ δήλως ἐλέγχονται, τῶν μὴ κατηξιωμένων ἰδεῖν μήτε ὄψει, ἅπερ ἡμεῖς ἑωράκαμεν. Ἰουδαίων γὰρ τὸ μὴ δέξασθαι τοῦ Σωτῆρος τὴν ἔνσαρκον οἰκονομία». Τούτοις συνάπτουσιν ἑαυτοὺς οἱ τὸ διπλοῦν τῶν φύ σεων ἀπωθούμενοι, μᾶλλον δὲ καὶ μείζοσιν ἐγκλήμα σιν ὑπεύθυνοι γίνονται. Ἐκεῖνοι γὰρ τὸν τοσαῦτι τος ἐπιδημίαν; Καὶ πῶς γέγραπται· Ωφθη Θεὸς τῷ μετὰ σαρκὸς θαυματουργήσαντα Θεὸν εἶναι ἀγνοι ρους φανήσεσθε, καὶ Μανιχαίων οὐ πόῤῥω. Καὶ τ σαντες, οὗτοι δῆθεν ὁμολογοῦντες ἀνάξια κατὰ τῆς θεότητος ἀπεφήναντο, πάντα τὰ πάθη τῆς ληφθείσης σαρκὸς εἰς αὐτὸν ἀνενεγκεῖν τὸν Θεὸν Λόγον φιλο νεικήσαντες. Ἀλλ᾽ ἴσως ἐροῦσιν (ἔμαθον γάρ [ταμῶς μάχεσθαι τοῖς προδήλοις)· Οὐ λέγομεν παθητὸν τὸ θεῖον. Πῶς οὐ λέγετε, ὅτι τέχνῃ τὸν λόγον κατασκευάζετε; Επαθε, φησίν, ὡς ἠθέλησεν οὐ μὴν παθητὸν αὐτὸν λέγομεν. Τί προσποιείσθε φείδεσθαι τοῦ ὀνόματος, κατατολμῶντες τοῦ πράγ ματος; Εἰ κατηγορεῖτε τῶν λεγόντων μὴ πεπονθέναι τὸ θεῖον, πῶς οὐχ ὁμολογεῖτε λέγειν αὐτὸ παθητόν; Εἰ ὁ μὴ λέγων θείας φύσεως πάθος, Ἰουδαῖος καθ᾽ ὑμᾶς ὁ λέγων, Χριστιανός. Καὶ πῶς οὐ ποιεῖτε προτιμότερον τὸν Ἰουδαῖον, τὸν ἀπαθὲς ὁμολογοῦντα τὸ θεῖον, ὑμῶν τῶν ἀποφαινομένων αὐτὸ παθητόν; ὡς εἶναι ὑμῖν ἀνάγ την Ιουδαίους ὑμᾶς καλεῖσθαι προσμαρτυροῦντας τὸ ἀπαθές· ἢ Χριστιανοὺς ὀνομάζεσθαι κατὰ τὸν ὑμέτερον ὅρον νομοθετοῦντας τὸ πάθος; Γνωρίσατε φα νερῶς ἣν ἔχετε δόξαν. • Καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην· στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν.» Εἰ μὴ πέπονθεν ὁ Λόγος, οὐκοῦν ἡ σάρξ. Εἰ μὴ ἡ σὰρ πέπονθεν, οὐκοῦν ὁ Λόγος. Εἰ μηδέτερον τούτων, οὐκοῦν ἄλλο τρίτον. Εἰ μηδὲν μηδόλως, οὐκοῦν τὸ πάθος οὐ γέγονεν. Εἰ, μηδενὸς παθόντος, τὸ πάθος γέγονε, δόκησις γέγονε· δοκήσει σωζόμεθα. Προς Μανιχαίους οὐκοῦν ηυτομολήσατε. Καὶ πῶς φεύγετε τὴν ἐκείνων προσηγορίαν, ὧν φαίνεσθαι κληρονόμο τῆς ἀφορήτου κακοδοξίας; Οὕτω δὲ Ἰουδαίων χεί λέγομεν Ἰουδαίων καὶ Μανιχαίων; Αὐτοῦ τοῦ κάν των εὑρετοῦ τῶν κακῶν τοῦ ταῦτα ὑμῖν ὑποσπείρων τος τὰ ζιζάνια, τοῦ φθονοῦντος τοῖς καλοῖς ἀπασ διαβόλου, τολμηροτέρους ἑαυτοὺς ἀπεφήνατε. Ἐκεῖνος. ὅτε εἶδεν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου τὴν τοῦ Σωτῆρος ἔνθε δόξαν, κέντροις τοῦ φθόνου νυσσόμενος, οὐ πρότερο ἐτόλμησε προσαγαγεῖν τὴν πεῖραν, ἕως οὗ εἶδεν ἄψε μένην τὴν πεῖναν, ἀνθρωπίνης ἐνδείας γνώρισμα Οὗτος ᾔδει τῆς θεότητος τὸ ἀπαθὲς ἴδιον καὶ ἀπείρα στον· ὑμεῖς δὲ τὴν πεῖναν καὶ τὴν δίψαν, καὶ ἐπ τοιαῦτα, τῆς θεότητος αὐτῆς ἀποφαίνεσθε, καὶ τώ προσποιεῖσθαι, φανήσεσθαι φανήσεσθε. Επιτ.
adventum? Cur igitur scriptum est: Visus est Deus & Abrahamo, visus Isaaco, visus Jacobo, visus Moysi, et sexcentis aliis! Quid igitur desiderarunt, quod tamen non viderunt? nimirum quod nobis videre li cuit, deitatis et humanitatis ineffabilem et insepara bilem unionem? Quicunque igitur admirandam Ver bi et carnis unionem confitentur, iis novum videre spectaculum contigit. Contra qui carnis assumptio nem rejiciunt, ii cum veteribus Judæis partem ha Dere suam manifeste convincuntur, qui nec ipsi potuerunt videre oculis suis quæ nos vidimus. Ju dæorum enim est, Salvatoris in carne œconomiam non suscipere. His seipsos aggregant, qui duas na turas explodunt: quinimo majorum criminum rei efficiuntur. Illi enim eum qui tam stupenda edebat miracula Deum esse ignorantes: hi vero conftentes, indigna contra deitatem pronuntiant, omnes carnis assumptæ passiones deitati ascribendas esse con tendentes. At enim dicent fortasse (impudenter enim vel manifestissimis didicerunt contradicere) Non dicimus divinitatem esse passionibus obnoxiam. Et qui non diceretis hoc, qui tam artificiose ora tionem adornatis?Passus est, inquiunt, quia voluit ipsum patibilem esse nequaquam dicimus. Cum rem ipsam non dubitetis affirmare, cur a rei appella tione vos abborrere fingitis? Si damnatis eos qui divinitatem passam esse negant, cur non diserte ipsam patibilem esse profitemini? Si Judæus se cundum vos est, qui divinæ naturæ passionem ne gat: Christianus est, qui asserit. Et cur non Judæum divinam naturam impatibilem confitentem præfertis " vobis patibilem ipsam affirmantibus, cum omnino necessum sit, aut Judæos vos vocari, si impatibili tatem esse testifcemini; aut Christianos appella ri, ut vos quidem Christianum deGnitis, patibili tatem sancientes? Proponite perspicue, quam te nelis sententiam. c Corde enim creditur ad 507 justitiam, ore autem confessio fit ad salutem ". Si Verbum non est passum, igitur caro. Si caro non est passa, igitur Verbum. Si neutrum horum, igitur aliquod tertium. Si nullum omnino, igitur passio ipsa non fuit: si nemine patiente fuit pas sio, opinio fuit; opinione salvamur. Igitur ad Ma nichæos confugistis. Et cur ab eorum nomine refu gitis, qui vos pravorum et intolerabilium suorum dogmatum hæredes manifeste babent? Hinc apparet vos et pejores Judæis esse, et a Manichæis non multum abesse. Sed quid dicimus de Judæis et Manichæis? Vestra longius progressa est audacia, quam illius ipsius, qui omnis mali auctor est, qui occulte ista vobis inseruit zizania, qui omnibus bonis invidet, diaboli. Ille ubi ad Jordanem divi nam Salvatoris gloriam conspexit, invidiæ stimulis agitatus, non ausus est tentando prius ipsum ag gredi, quam fame laborantem vidit, quæ humanæ infirmitatis nota est. Agnovit hoc deitatis proprium Rom. x, 10. Vulg., ut et paulo infra pro
col. 1377–1378page 16 of 22
PG 28:1377σταυροῦ τὸ πάθος αὐτῇ τῇ θεότητι σαφῶς περιφέ ρετε. Ἐκεῖνος δι' ὑπερβολὴν πονηρίας ἀπ' ἀρχῆς ἀν θρωποκτόνος προσηγορεύθη· ὑμεῖς δὲ δι' ὑπερβολὴν τῆς κατὰ Θεὸν ἀπονοίας θεοκτόνους τοὺς Ἰουδαίους προσαγορεύετε· καὶ οὐκ αἰσχύνεσθε μείζονα δύναμιν τοῦ διδασκάλου τῶν τοιούτων Ιουδαίοις τοῖς μαθηταῖς ἀπονέμοντες· καὶ κατὰ τὴν ἔγγραφον κατηγορίαν γνόντες τὸν Θεὸν, οὐχ ὡς Θεὸν δοξάζετε. Παθητὸν γὰρ είναι κατασκευάζετε. Πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι καὶ ἄγγελοι ἐπὶ τὸν Ἀβραὰμ ἐσθίοντες οὐ πάντως σαρκὸς ἐπέφερον φύσιν. Πολλῶν καὶ πονηρῶν τεχνασμάτων γεγονότες παρ τέρες, οἱ τὰ αἰώνια ὅρια τῶν ἐνθέσμων πατέρων μετ ᾶραι φιλονεικήσαντες, οὐκ ἠρκέσθησαν τοῖς ἰδίοις ἐκγόνοις· ἀλλ' ἔτι καὶ τῶν πάλαι πολεμίων τῆς ἀπο στολικῆς Ἐκκλησίας ἀμβλωθρίδια δυσγενῆ κακῶς ἀποκλέψαντες, ὡς εὐγενῆ καὶ τέλειον τόκον δογμά των προβάλλονται, καὶ δι' αὐτῶν τὰ Μανιχαίων ἡμῖν ἐπισείουσιν, ὡς ἐπὶ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἀγγέλους τη οἰκεία φύσει τροφής μετεσχηκέναι τερατευόμενοι, καὶ τὴν θεότητα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ τὸν αὐ τὸν τρόπον δίχα σαρκὸς τροφὴν καὶ ποτὸν εἰληφέναι ἀποφαινόμενοι· καίτοι τῆς ἁγίας Γραφῆς οὐ τῇ φύσ σει τοῦτο γεγενῆσθαι, τῇ δὲ ὄψει μόνῃ σαφῶς παρ εστώσης. Εἰ γὰρ ἦν φύσει τὰ γινόμενα, ἔδει τοὺς τρεῖς ἐκείνους ἄνδρας ὀνομάζεσθαι, ἢ ἀγγέλους προσαγορεύεσθαι (πολὺ γὰρ τῶν δύο γενῶν τὸ διά φορον)· ὡς ἄνδρας μὲν ὄντας, μηδὲν κατὰ φύσιν ἀγγελικὴν ἐπιδείκνυσθαι· ἀγγέλους δὲ ὄντας, κατὰ μηδέν μέλος σωματικὸν καὶ ἐπιφαίνεσθαι, οἷα δὴ πνεύματα. Πῶς οὖν διδόασιν αὐτοῖς κατὰ φύσιν τροφὴν, ὡς ἀνδράσι; Ψευδῶς τοίνυν ἄγγελοι μνη μονεύονται. 'Αλλ' ὡς ἀγγέλοις; καὶ τίς μετουσία πνεύμασι τροφῆς αἰσθητῆς; ἢ τάχα μυθολογούσι καὶ τοὺς ἀγγέλους ἐνανθρωπήσαντας σωματικοῖς όρ γάνοις ἀπολαῦσαι σωματικῶν ἐδεσμάτων; Εἰ δὲ μεταβαλλόμενοι φαῖεν, ἐνδείξεως, οὐ φύσεως, εἶναι τὴν εὐωχίαν, πάντως ἢ καταλείψουσιν ὡς ἀνοίκειον τὸ παράδειγμα, ἢ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος φαντασίαν ἀντὶ τῆς ἀληθείας ἐπεισάγοντες εὑρεθήσονται. Πῶς οὖν τολμῶσιν ἔλκειν, ὡς ὅμοιον τὸ ἀνόμοιον; Τί κοινὸν Έχει πρὸς τὴν μεγάλην ταύτην οικονομίαν ἡ κατὰ τοὺς ἀγγέλους ἐν σχήμασιν ἱστορία; Μὴ φαίνονται; πότε; ἢ ποῦ; ἢ παρὰ τίνος ἐτέχθησαν, ὡς ὁ Δεσπό της Χριστός; Μὴ ἀφῇ κατὰ τὸν ἴσον ὑπεβλήθησαν τρόπον; Μὴ περιτομὴν ἐδέξαντο; μή προκοπὴν ἢ αὔξησιν ἐπεδείξαντο; μὴ νηστεύσαντες ὕστερον ἐπείνασαν; μὴ κοπιάσαντες ἐξ ὁδοιπορίας εδίψησαν; μὴ τὸν ὕπνον ὡς οἰκεῖον ἐγνώρισαν; μὴ πεῖραν μαζ στίγων ἔλαβον; μὴ θανάτου παραπλησίως· ἐγεύσαντο; μὴ ταφῇ παρεδόθησαν; μὴ κατέλειψαν ἱμάτια εἰς πολλούς μεριζόμενα, διδάσκοντα τῇ πείρα, μηδὲν νοεῖν κατὰ δόκησιν, ἀλλὰ πάντα καθ᾽ ὑπόστασιν καὶ ἀλήθειαν; Εἰ γὰρ δοκήσει σῶμα εἶχεν ὁ Χριστὸς,
esse, non pati, non tentari. Vos contra et famemn et sitim, et si qua hujus generis alia sunt, deitati ipsi tribuitis, et eidem deitati passionem crucis manifeste ascribitis. Ille propter summam malitiam homicida ab initio dictus est: vos propter summum adversus Deum furorem Judæos Dei interfectores dicitis nec majorem potentiam Judæis discipulis, quam ipsorum magistro diabolo tribuere veremini deniquo ut habet Scripturæ accusatio, cum Deum noveritis, tamen ut Deum non glorificatis. Patibilem enim eum esse contenditis. c (25°) Forte, visio. Adversus eos qui dicunt, angelos apud Abrahamum edentes, carnis naturam non omnino induisse. Etsi multorum malorumque commentorum pa tres facti sunt, qui perpetuos legitimorum patrum fines transferre sunt conati, non satis sunt tamen ipsis fetus proprii: sed male insuper suffurantes eorum qui se olin apostolicæ Ecclesiæ hostes professi sunt, ignobiles fetus abortivos, eos tan quam generosum et perfectum dogmatum partum proferunt, perque illos Manichæorum dogma nobis nituntur excitare, comminiscentes angelos qui di verterunt ad Abrahamum propria natura sua ali menti factos fuisse participes, et pari modo deita tem Domini Christi absque carne cibum potumque sumpsisse confirmantes: licet Scriptura sacra, non naturaliter sed apparenter solummodo id factum, diserte comprobante. Si enim naturaliter ista facta sunt, oportet tres illos aut viros nominari, aut angelos nuncupari (multum enim inter duo hæc genera est discriminis) etsi quidem viri fuerint, nibil quod ad naturam angelicam ostendere; sin angeli, nullo corporeo membro more spirituum apparere illos oportuit. Quomodo igitur cibum illis daret secundum naturam? nunquid ut viris? falso igitur angeli fuisse memorantur. Nunquid ut an gelis? ecqua spiritibus cum sensibili cibo est com munio? nisi forte et angelos homines factos cor poralibus organis cibo corporali frui fabulantur. Si mutata sententia dixerint, non revera et nalu raliter, sed apparenter istos epulatos fuisse: aut relinquant oportet exemplum angelorum ut pere grinum, aut in Salvatore, loco veritatis, phantasiam inducere comperientur. Qua igitur fronte dissi mile tanquam simile ad Christum audent detor quere? Quid cum stupenda economia atque dispen satione commune habet illa angelorum visibili specie apparentium historia (25*)? Conspiciunturne? quando? aut ubi? aut ex qua nati sunt, ut Dominus Christus? Num eodem illi modo tactui fuerunt sub jecti? Num circumcisi sunt? an profecerunt aut creverunt? num cum jejunassent, tanden esurie runt? num 508 ex itinere fessi sitierunt? num naturalem somnum experti sunt? num flagris cæsi sunt? num eodem quo ille modo mortem gusta, runt? num sepulturæ sunt traditi? num reliquerunt
col. 1379–1380page 17 of 22
PG 28:1379? ὥσπερ δοκήσει σχῆμα ἀνδρῶν οἱ ἄγγελοι, ἔδει μην τοῦ Κυρίου φανῆναί τε καὶ ἀφῇ ὑποβληθῆναι ἐμε τια, καθάπερ ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων ἀγγέλων ἐγένετο Πῶς οὖν τὸ μηδὲν ἐοικὸς ἐκεῖνο τῷ προκειμένῳ ἐπι φέρουσιν ἀναιδῶς, καὶ συνάπτειν πειρῶνται τὰ κατ τοσούτους τρόπους παρηλλαγμένα; Καὶ σκοπήσωμε ἐκ παραλλήλου τοὺς ἡμῶν· τε καὶ ἐκείνων λόγο Ἡμεῖς φαμεν ἀληθῶς βεβρωκέναι κατὰ τὴν σάρκα το Κύριον, ἐπειδὴ τοῦτο πάσης σαρκός· ἐκεῖνοί φασι βε βρωκέναι τοὺς ἀγγέλους, ἐπειδὴ τότε τὸ τοιοῦν φύσις ἀγγέλων ἐδέξατο. Ἡμεῖς μάρτυρα τὴν πεῖρα ἔχομεν· αὐτοὶ καὶ λόγων ἄλλων καὶ ἔργων μαρτ ρούντων αὐτοῖς ἀποροῦσιν. Ἡμεῖς καὶ πεῖναν και δίψαν ἐκ τῶν ἁγίων παριστῶμεν Γραφῶν αὐτοῖς ἐκεῖνοι τούτων οὐδέτερον ἐπὶ τῶν ἀγγέλων δεῖξαι τ. νήσονται. Ἡμεῖς μέλη κατὰ τὴν τοῦ παντὸς ἀνῆς. που διάπλασιν· ἐκεῖνοι φύσιν ἀγγέλων, ἦν ἔχειν μέλη τετόλμηκεν ἀποφήνασθαι. Μελῶν δὲ με ὄντων, τί τὸ προσιέμενον την τροφήν; τί τὸ λεπτ νον; τί τὸ πέπτον; τί τὸ κατέχον; τί τὸ τὴν τέ ἐργαζόμενον; τί τὸ ἑξῆς, ὅπερ τιμήσω τῇ σιωπή Ὥσπερ οὖν ἄνδρες φανέντες οἱ ἄγγελοι, οὐκ ἐπι ἄνδρες τῇ φύσει· οὕτως οὐδὲ ἐσθίειν νομισθένη ἤσθιον φύσει· τὸν φιλόξενον δὲ τρόπον τοῦ ᾿Αβρα ἐτίμων τῷ σχήματι τῆς μετουσίας, ζηλωτὴν αὐτ τὴν ἀρετὴν ἀποφαίνοντες. Χιν. Πρὸς τοὺς σμικρύνοντας ἕκαστον θαῦμα, τῷ ἐς νεῖσθαι τὴν σάρκα. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ τὰ θαύματα τοῦ Κυρίου κατεί λοίπασι τῆς παρ' αὐτῶν ἐπιβουλῆς ἐλεύθερά το ἀνενόχλητα, οἱ πρὸς τὴν ἐναντίαν μοίραν τοῦ χρι τῶν ὀρθοδόξων ἑαυτοὺς ἀποῤῥήξαντες· καθαιρούντα δὲ καὶ συστέλλοντες, τὸ τούτων οὐκ ᾔδεισαν μέρ θος, δι' ὧν ηρνήσαντο τῆς σαρκὸς τὴν ἀνάλη ἐπιγράψαντες ταῦτα γυμνῇ τῇ θεότητι. Καὶ σκουπ σωμεν ἐπ' αὐτῶν τῶν πραγμάτων, πῶς ἀπ᾿ ἀρές ἄχρι τέλους μεγάλα μὲν δείκνυται τῇ τῆς πα ἀναλήψει, ἥττονα δὲ εὑρίσκεται, ταύτης ἀθετα με νης. Τόκος ἐστὶν ἐκ Παρθένου τὸ μέγα καὶ ν τῆς οἰκονομίας προοίμιον. Εἰ μηδὲν ἐκ τῆς της Παρθένου τὸ τεχθὲν ἐπεφέρετο, τίς ἂν ἐθαύμασε το γενόμενον; μήτε μητέρα λέγειν αὐτὴν ὄντως δ μενος τὸ μηδὲν αὐτῆς ὁμοούσιον τῷ προελθόντι τ ιέναι· μήτε παράδοξον κρίνων το γενέσθαι με καὶ μεῖναι Παρθένον, εἴπερ ἄνευ σώματος αίσθη τὴν ἑαυτοῦ παρουσίαν ὁ Λόγος ἡμῖν ἐχαρίσατο. Πε λιν είρηται προκοπή σύντομος ήλικίας καὶ σοφίας τ χάριτος. Ἐὰν ἀφέλῃς τὴν σάρκα, τίς δέξεται ε ἔπαινον θεότητος αύξησιν καὶ βελτίωσιν τῆς ἐξ ἀπει τελείας, καὶ μήτε πλείονος δεομένης, μήτε ἀφαιρεῖν λαμβάνειν ἐκ τῶν ἔξωθεν δυναμένης; Επαινετήν του νυν τὴν προκοπὴν ἡ σὰρξ ἀποφαίνει διὰ τῆς πρὸς το Λόγον ἑνώσεως. Καὶ μεγίστην μαρτυρίαν γινώσκολ τοῦ μὴ ποιῆσαι αὐτὸν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ καὶ σάρκα και θινὴν ἐν αὐτῷ, καὶ μηδὲ ἴχνος ἁμαρτίας ο ν.
vestimenta inter plures distributa quæ magno argumento sunt, nihil in Christo phantasticum, vera autem et substantialia omnia intelligenda. Si enim ut angeli virorum speciem opinione indue runt, ita Christus opinione corpus habuit: non potuerunt videri et tactui subjici vestimenta Do mini, quemadmodum nec angelorum mole corporis carentium. Quo igitur pacto res inter se dissimiles impudenter conferunt, et quæ tantis distincta sunt modis conjungere conantur? Age vero verba inter se nostra et illorum conferamus. Nos dicimus, Dominum vere secundum carnem comedisse, si quidem hoc omni carni proprium; illi dicunt an gelos comedisse, siquidem tunc rem hujusmodi angelorum natura admisit. Nos. experientiam te stem habemus; illi et rationum et factorum testi monio destituuntur. Nos illis et famem et sitim ex Litteris sacris proferimus; illi neutrum horum de agelis possunt demonstrare. Nos membra, secun dum communem hominum formationem; illi na turam angeloruin, quam membra habere nemo quisquam ausus fuerit affirmare. Membra autem si desint, quid est quod nutrimentum recipiat? quid quod comminuat! quid quod digerat? quid quod retineat? quid quod concoctionem perfciat? quid quod reliqua, quæ honoris causa taceo? Quemad modum igitur angeli, cum viri esse viderentur, viri tamen natura non fuerunt: ita et cum cibun capere existimarentur, revera non comederunt. Hospitalitatem autem Abrahami honorabant, cou sortii specie virtutem ejus imitandam declarantes. Adversus eos qui nullum non miraculum imminuunt eo quod carnem negent. Verum ne miracula quidem Domini insidiis suis libera et firma reliquerunt, qui ab orthodoxorum choro ad adversarios se conjecerunt: sed com pressis coarctatisque iis, horum non viderunt ma gnitudinem, per quæ carnis assumptionem nega runt; deitati soli hæc ascribentes. Nos vero con sideremus opera ipsa, quomodo ab initio ad finem usque præclariora reddantur, carnis assumptione viliora vero reperiantur, eadem rejecta. Partus Virginis magnum et celebre est conomniæ atque dispensationis exordium. Si natum nihil est de Virgine sancta, quis magnopere miratus fuerit partum illum? cum nec matrem illam vere dicere possit, quæ consubstantiale nihil ex se prodeunti communicasse intelligatur: nec stupendum quid esse existimes, eam quæ Mater facta sit, Virginem manere, siquidem Verbum sua nos præsentia abs que sensibili corpore dignatum est. Rursum paucis dictum est, Jesum profecisse ætate, sapientia et gratia. Si carnem sustuleris, quis in laude ponet incrementa et meliorationem deitatis quæ ab æterno perfecta est, quæ non pluris indiga est, quae nihil aliunde auferre aut accipere potest? Consequens est igitur carnem esse, cujus causa profectus ille celebratur, propter ejus cum Verbo unionem. Et maximum novimus testimonium, quod bullo se unquam peccato contaminarit, quod cum
col. 1381–1382page 18 of 22
PG 28:1381είχε περὶ θεότητος ἐλέγετο νῦν καὶ μόνης τὸ ἀν αμάρτητον, γελάσαι μᾶλλον ἢ θαυμάσαι τοὺς ἀκούον τας ἐνῆν, μὴ μόνον τῆς θεότητος κρείττονος ἀεὶ πά σης μέμψεως πεφυκυίας, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ μυριάδων ἀγ γέλων φυλαξαμένων τὸ ἁμαρτάνειν. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο λέγεται, ἐπειδήπερ ἐξ ἁμαρτωλοῦ γένους ληφθεῖσα ἡ ἄχραντος σὰρξ, τῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόγον ἑνώσει μόνη καὶ πρώτη μεμένηκεν ἀναμάρτητος. Εντεῦθεν καὶ ἡ πρὸς τὸν διάβολον πάλη, καὶ ἡ κατὰ τούτου νίκη παράδοξος γίνεται, ὅτι τῆς ἡττηθείσης σαρκὸς τὴν ἀπαρχὴν ἔχων ὁ τὴν πεῖραν δεξάμενος, ταύτην νι κητὴν τοῦ ποτε νικήσαντος ἀπειργάσατο, καὶ τῇ φύσει τὸ κράτος δεδώρηται κατὰ τοῦ πάλαι δι' ἀπά της κρατήσαντος. Διὰ τοῦτο καὶ τῇ μνήμῃ τῶν ἁγίων Γραφῶν τὰς ἐπαγομένας λαβὰς ἀπεδύετο, οὐκ αὐτ θεντία θεότητος ἀποκρουόμενος τὸν ἀντίπαλον, ἀκο λουθίᾳ δὲ ἀνθρωπότητος τὴν τῶν Γραφῶν φωταγω γίαν πρὸς ἅπαντα προβαλλόμενος. Εἰ δ᾽ ὁ Θεὸς Λόγος καθ᾿ ἑαυτὸν ἀναμάρτητος καὶ αήττητος ἐμηνύετο, τίς ἂν ἐξεπλάγη πρὸς τὰ λεγόμενα; Οὐ ξένον τὸ μὴ ἀμαρ τάνειν, μηδὲ νικᾶσθαι παρὰ κτίσματος ἰδίου Θεόν. Πότε γὰρ ἡμάρτηκεν ἢ νενίκηται, ἵνα νῦν ὡς παρά δοξον δεξώμεθα τὸ λεγόμενον; Ἀλλὰ ξένον τὸ φύσιν ἀνθρωπίνην τὰ ὑπὲρ φύσεως φανερῶς ἐπιδείξασθαι. Ἐπεὶ καὶ τὸ βαδίσαι ἐπὶ νώτου θαλάσσης ἀδεῶς ἅμα καὶ ἀκινδύνως θεότητι μὲν ῥᾴδιον, μᾶλλον δὲ καὶ ἀγ γέλοις· καὶ οὐκ ἄν τις ἐκπλαγείη τοῦτο τεθεαμένος ἀνθρωπότητι δὲ ψιλῇ πάντη ἀδύνατον. Καὶ φρίττει δικαίως ὁ σαρκὸς πόδας τὴν τοιαύτην πορείαν ποιου μένους ὁρῶν, καὶ τὴν ἡνωμένην δύναμιν ἐννοῶν τοῦ Λόγου. Εἰ δέ τις, τὴν σάρκα παραιτησάμενος, μόνον φαίη τὸν Λόγον ἐπὶ τῶν κυμάτων ὀφθῆναι, περιεῖλε τὸν ὄγκον τοῦ θαύματος, οὐδὲν μέγα προσμαρτυρήσας τῷ πράγματι. Μέγα γὰρ ὄντως καὶ πάντα νοῦν νικῶν, οὐχ όταν πνεῦμα κούφον καὶ ἀβαρὲς ἐπὶ τῶν ὑδάτων μετεωρίζηται, ἀλλ᾽ ὅταν σῶμα παχυμερὲς καὶ βρίθον ὑπὸ τῆς ἁπαλῆς καὶ ῥᾳδίως ὑπακουούσης φύσεως ὄρθιον ἄνω βαστάζηται. Ὅπερ ἵνα πιστὸν πᾶσι ποιήσῃ ὁ Κύριος, καὶ τῷ Πέτρῳ βαδίσαι κατὰ τοῦ πελάγους εὐθέως ἔδωκε, μέχρι τὸν τῆς ὀλιγοπιστίας οὐκ ἐδέχετο σάλον. Τὸ μὲν οὖν ὁδεῦσαι τὸν Πέτρον οὕτως, ἐδείκνυε τῆς δεσποτικῆς σαρκὸς ἀναμφίβολον τὴν πορείαν· τὸ δὲ διστάσαντα μηκέτι βαστάζεσθαι, τῆς μεταξύ διαφορᾶς τὸ ἀμέτρητον. Πανταχοῦ τοίνυν ἡ τῆς σαρκὸς πρὸς τὸν Λόγον ἔνωσις αύξουσα δείχνυ τα: τῶν γενομένων τὸ ἔνδοξον. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, οὐδ᾽ ἂν αὐτὸ τὸ κατὰ τοῦ θανάτου τρόπαιον ἔσται λαμπρόν, μὴ προδήλως ἀνθρωπίνη φύσις κρείττων τῆς κάτω τυραννίδος ἐγένετο τῇ δυνάμει τῆς ἀχω ρίστως ἡνωμένης θεότητος· ἐπεὶ τὸ μὴ κρατηθῆναι Θεὸν τὸν μηδέποτε κρατεῖσθαι δυνάμενον τῶν εἰκότων καὶ εἰωθότων· τὸ δὲ μὴ κρατηθῆναι σάρκα τοῦτο πρῶτον, τοῦτο ξένον· τοῦτο καὶ τὴν εἴσοδον τοῦ Κυ ρίου τὴν διὰ τῶν κεκλεισμένων θυρῶν γενομένην ἀπο φαίνει φρικτήν, ὅτι συνοῦσα τῆς σαρκὸς ἡ παχύτης ἐμποδὼν οὐκ ἐγένετο, ἐπειδὴ μεῖζον ἦν τὸ θαυματουργοῦν τοῦ κωλύοντος. 'Ο δὲ χωρὶς σώματος άνθρω πίνου γεγενῆσθαι λέγων τὸ πρᾶγμα, κοινὸν αὐτὸ ποιεῖ πρὸς τοὺς ἀγγέλους, πρὸς τῶν ἀνθρώπων ψυ
carnem veram habeat, nullum tamen peccati in eo vestigium appareat. Ita ut si quis de deitate eaque sola dicat, quod expers peccati sit, risum ille potius quam admirationem auditoribus mo turus sit quandoquidem non solum divinitatis hæc natura est, ut omni culpa semper libera sit, sed multa etiam angelorum millia a peccato vacua serventur. Verum hanc ipsam ob causam 509 dicitur caro, ex genere hominum peccatis ob noxio, sumpta, sola primaque peccati expers mansisse, propter unionem cum Deo Verbo. Proxi mum huic miraculum est lucta illa cum diabolo, reportataque ab eo victoria, quia is qui tentatus est, cum devictæ carnis primitias haberet, victorio sam illam ejus qui aliquando vicerat, efferit, et na turæ vires adversus eum qui olim dolo vicerat indidit. Quamobrem immissa in se tentationum tela, repetita sacrarum Litterarum memoria excus sit, non auctoritate deitatis adversarium repellens sed ministerio humanitatis prævium Scripturæ lu men ad universa objecta proferens. Quod si Deum Verbum in sese omnis expers peccati impeccabile et invictum declarabatur, quis obstupescat ad ea quæ dicta sunt? Non est novum et inauditum, Deum non peccare, nec a propria creatura supe rari. Quando enim peccavit aut victus est, ut quod nunc dicitur miraculi nobis loco esse debeat? Illud novum et inauditum est: naturam humanam rem supernaturalem aperte exhibuisse. Nam ambulare supra mare omni vacuum me:u et periculo, est illud quidem deitati, imo angelis etiam ipsis per quam facile: nec obstupescet admiratione, hoc qui viderit; at humanitati nudæ nullo modo possibile. Nec immerito exhorrescit, qui carnis pedes istius modi iter facere videt, quamvis Verbi unitam per sonam cogitet. Si quis autem repudiata carne, solum Verbum dixerit super fluctibus fuisse visum, is infirmat tollitque miraculi amplitudinem, nihil magni testificatione sua operi tribuens. Magnum enim vere est, et majus quam ut hominum possit mente comprehendi, non cum verus et omnis ex pers ponderis spiritus, fluctibus in altum tollitur, sed quando crassum et grave corpus a molli et facile cedente natura erectum sursum fertur. Cujus rei ut fidem omnibus Dominus faceret, dedit con tinuo et Petro potestatem per pelagus gradiendi, donec pusillæ fidei fluctum non sustineret. Quod ergo Petrus sic ambulavit supra mare, indubita tum Dominicæ carnis iter declaravit: quod autem dubitans non amplius portaretur, id immensum, quod inter utrumque est, discrimen demonstravit. Ubique igitur carnis cum Verbo unio factorum Christi amplificare gloriam evincitur. Atque ut rem paucis complectar, ipsius de morte reportati tropai splendor omnis deleatur oportet, si non bunana natura, deitatis inseparabiliter sibi unitæ virtute, tyrannide infernali fuit superior; quandoquidem Deum non superari, qui invictus est, credibile est et verisimile: sed carnem non superari, id demum
col. 1385–1386page 19 of 22
PG 28:1385στὸς γὰρ ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας του μου· › τὴν πλήρωσιν τοῦ νόμου, τὴν διὰ τῆς ἀπαρ χῆς γενομένην, ὅλῳ λογίζεσθαι τῷ φυράματι, γινώ σκειν τὸ πρέπον καὶ τὸ ἀκόλουθον· ὅτι, Θεοῦ γυμνού τὸν νόμον πληρώσαντος, ὅπερ οὐδὲ λέγειν ἁρμόδιον, οὐκ ἦν ἄλλην οὐσίαν μετέχειν τοῦ κατορθώματος σαρκὸς δὲ τῆς ἐξ ἡμῶν ἐν τῷ πληρώσαντι τὸν νόμον γνωριζομένης, ἀναφαίνεται τοῦ γένους τὸ καύχημα, ὡς καταπατεῖν ἀδεῶς τοῦ θανάτου τὸ κέντρον, οἷα μηκέτι χώραν ἔχον κατὰ τῆς φύσεως, ἧς ἡ ἀπαρχή προλαβοῦσα κατεπάτησέ τε καὶ ἡμβλυνε, καὶ πᾶσι δέδωκε τοῖς πιστεύουσι λέγειν·. Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον; Ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νεῖκος;» καὶ πάλιν Ωσπερ δι' ἑνὸς ἀνθρώπου ὁ θάνατος, οὕτω καὶ δι᾿ ἑνὸς ἀνθρώπου ἀνάστασις νεκρῶν.» Δι' ἀνθρώ που λέγει, οὐ παρὰ ἀνθρώπου. Ο γὰρ παρὰ ἀνθρώ που γίνεσθαι ἀδύνατον ἦν, τοῦτο δι' ἀνθρώπου τοῦ συνημμένου Θεῷ ῥᾳδίως ἐγένετο. Οὕτω τῆς ἀναστά σεως τὸ δῶρον καρπούμεθα· οὕτω τὴν υἱοθεσίαν ἀπολαμβάνομεν· οὕτως ἀδελφοὶ τοῦ Κυρίου καλού μεθα· οὕτω συγκληρονόμοι γινόμεθα· οὕτω τὸν ἐχθρὸν ἐν τῇ ἀπαρχῇ νενικήκαμεν· οὕτω τὴν παῤῥη σίαν ἐξ ἐκείνης δεχόμεθα· οὕτω τὸ κατὰ τοῦ διαβόλου τρόπαιον ὡς ἡμέτερον οἰκειούμεθα, τῆς ἐξ ἡμῶν ληφθείσης σαρκὸς ἐπισείοντες αὐτῶν τὴν ἔνθεον ἀρι στείαν· οὕτω σύμμορφοι γενέσθαι τῷ σώματι τῆς δόξης αὐτοῦ πάντες οἱ πιστεύοντες γνησίως ἀπεκδε χόμεθα· οὕτως ἀληθὲς εὑρίσκομεν τό, ο Συνήγειρεν ἡμᾶς καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις.» Μήπω γὰρ ἀναστάντων ἡμῶν ἐν τῇ καθ᾽ ἕκαστον ὑποστά σει, μηδὲ γενομένων ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, διὰ τὴν πρὸς τὸν ἀνελθόντα καὶ κατελθόντα συγγένειαν κατ έχομεν ἐν τῇ τῶν τοιούτων ἐλπίδι ἀσφαλῆ τὰ ἐν έχυρα. Πόσον οὖν ἄξιοι μίσους οἱ φθονεῖν ἡμῖν ἐπὶ τοσούτοις καὶ τηλικούτοις ἀγαθοῖς διὰ τῆς οἰκείας κακοδοξίας ἀγωνιζόμενοι, καὶ κωλύοντες μὲν τὸ γένος σεμνύνεσθαι, χωρίζοντες δὲ τὴν σάρκα, ἣν ἑαυτῷ παραδόξως ὁ Λόγος συνέζευξεν, ἀνθ ιστάμενοι δὲ Παύλῳ βοῶντι, «"Δ ὁ Θεὸς συνέζευ ξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω, ο μισθοῦντες δὲ τὴν γλῶτταν τῷ διαβόλῳ πρὸς τὸ κρύπτειν τὰ κατ' ἐκείν νου γενόμενα; Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἐκείνῳ βαρὺ καὶ οὐ φορητόν, ὡς τὸ ἰδεῖν τὴν ὑπ' αὐτοῦ πλανηθεῖσαν φύ σιν ἀναληφθεῖσαν μὲν τῇ ἀπαρχῇ παρὰ τοῦ τῶν οὐ ρανῶν βασιλέως, πολιτευσαμένην δὲ μεγαλοφυώς τε καὶ ὑπὲρ ἔπαινον· γενομένην δὲ κρείττονα τοῦ θανά του· καταλύσασαν δὲ τὴν αὐτοῦ τυραννίδα· ἀναλη φθεῖσαν δὲ εἰς οὐρανὸν, καὶ τῆς ἐνδόξου καθέδρας ἀξιωθεῖσαν, ἔν τε πρὸς τὸν ἀναλαβόντα πάσῃ τῇ κτί σε: γινωσκομένην τῇ ἄκρα συναφείᾳ, τῇ τῆς δόξης κοινωνίᾳ τῷ ἀμερίστῳ, τῆς ὑπὲρ πάντα λόγον ἀξίας. Πρὸς τοὺς κελεύοντας ἁπλῶς πιστεύειν τοῖς λεγομένοις, καὶ μὴ κατανοεῖν τὸ πρέπον ἢ ἀπρεπές. Πολλῶν δεινῶν ὑπαρχόντων δογμάτων, ων έπεισ ἤγαγε τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων εἰς ἐπικίνδυνον ἀπάτην
vo- nomiz miraculum; non timere maledictionem le ” Galat. ¡11, 45.” 1 Cor. xv, 53. ss ibid. 22. gis Christus enim nos a maledicto legis libera vit",, impletionem legis a primitiis factam toli massæ ascribere, agnoscere quid congruat et quid consequatur. Nam si solus Deus legem implevit, quod ne dicere quidem convenit, nulla alia natura præclari facti est particeps. Αt si suscepta ex nobis At caro in eo, qui legem implevit, agnoscatur, mani ſesta fit generis nostri gloria, quod secure mortis stimulum possit conculcare, quippe cui nihil ultra in eam naturam juris sit, a cujus primitiis (Chri sto) jam olim fuit contrita et fracta, ut omnes cre dentes nunc possint dicere: «Ubi est, o mors, sti mulus tuus? Ubi tua, inferne, victoria 91?, El rur sum: Sicut per unum hominem mors: ita per unum hominem resurrectio mortuorum”. Per hominem dicit, non ab homine. Quod enim ab homine Geri non poterat, id per hominem Deo co pulatum nullo negotio fiebat. Sic resurrectionis donum consequimur; sic adoptionem nanciscimur; sic Domini fratres appellamur; sic cohæredes effi cinur; sic hostem in prinitiis vincimus; sic fidu ciam ex illis accipimus; sic sumptæ ex nobis carnis adversus diabolum tropæum nobis vindicamus, di vinum illorum robur concutientes, sic omnes, qui vere credimus, exspectamus nos glorioso ejus cor pori conformes fore. Sic verum illud esse compe rimus. Conresuscitavit nos et consedere fecit in coelestibus s.» Etsi enim in nostra quisque hypo stasi nondum resurrexerimus, nec in coelestibus simus: propter cognationem tamen cum eo qui ascendit et descendit, ipsa talium spe firma tene mus pignora. Quanto igitur odio digni illi, qui per versa sua doctrina tanta ac talia nobis bona invi dere non dubitant: qui genus nostrum honorari nolunt; qui carnem separant, quam sibi, modo plane stupendo, Verbum conjunxit, 511 adver santes Paulo clamanti: «Quæ Deus conjunxit, homo non separet ";» qui denique linguam diabolo mer cede locant ad occultanda ca, quæ contra ipsum facta sunt. Nihil enim illi acerbius, nihil intolera bilius accidere potest, quam si videat seductam a se naturam a cœlesti Rege in primitiis sursum eve ctam, et excelso animo ac supra laudem omnem conversam, et superiorem factam morte destruxisse ipsius tyrannidem, et assumptam in cœlum, glo riosaque sede fuisse honoratam, et apud eum qui assumpserat, inter omnes creaturas, in summa conjunctione cognitam, in participatione gloriæ cum eo qui a se est indivisus, quæ dignitas omnem orationem exsuperat Adversus eos qui volunt simpliciter iis quæ dicta sunt credendum esse, nec considerandum quid convenut et quid non conveniat. Etsi multa et horrenda dogmata in hominum ge nus ille omnis honesti osor dæmon invexit, ut peri "Ephes. 11, es Matth. xix, 6.
col. 1387–1388page 20 of 22
PG 28:1387τῶν δεχομένων ὁ μισόκαλος δαίμων, οὐκ οἶδ' εἴ τι τοιοῦτον ἐν τοῖς ἀνέκαθεν χρόνοις ὤδινεν, οἷον νῦν. Εκάστη μὲν γὰρ τῶν ἀπὸ τῶν αἱρέσεων τῆσδε ἢ τῆσ δε τῆς πλάνης γέγονε μήτηρ ἡ δὲ νῦν μετὰ πάσας ἐφευρεθεῖσα πάσας ἀνενεώσατο, καὶ πάσας ὑπερεβά λετο, καὶ ὑπὲρ πᾶσαν τὴν τῶν κακῶν γένεσιν ἐπ εδείξατο. Οντως «ὠδίνησεν ἀδικίαν, συνέλαβε πόνον καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν.» Ὠδίνησε πρόθεσιν ἀσεβείας, συνέλαβε τὴν ἄλλοις πλανηθεῖσαν πρόθεσιν κακοτεχνίας· ἔτεκε τὸ ποικίλον κακὸν τῆς αὐτονόμου καινο τομίας, καὶ πάντας ἀκολουθεῖν ἐπιτάττει μετὰ πολ λῆς ἐξουσίας· Δέχεσθε, φησίν, ἁπλῶς τὰ λεγόμενα, καὶ μηδεὶς ἐξεταζέτω, τί πρέπον ἐν αὐτοῖς, ἢ τί ἀπρεπές. Καὶ πίστιν ὀνομάζει τὴν ἀβασάνιστον ἐπὶ τοῖς ἁστάτοις καὶ ἀναποδείκτοις ἐπὶ βλάβῃ συγκα τάθεσιν. ᾿Αλόγως πιστεύσω; καὶ μὴ ἐξετάσω τί δυ νατὸν, ἢ συμφέρον, ἢ πρέπον, ἢ Θεῷ φίλον, ἢ τῇ φύσει κατάλληλον, ἢ τῇ ἀληθείᾳ σύμφωνον, ἢ τῷ σκοπῷ ἀκόλουθον, ἢ τῷ μυστηρίῳ ἁρμόδιον, ἢ τῆς εὐσεβείας ἄξιον; Καὶ τί κέρδος ἕξω; ή τίς όνησις τῇ διανοίᾳ τῇ μηδὲν τούτων λογιζομένῃ, ἀλλ᾽ ἀκοὴν μὲν τῷ ἤχῳ τῶν ῥημάτων βάλλεσθαι, ψυχὴν δὲ μηδεμίαν τῶν λεγομένων σύνεσιν δέχεσθαι; Τοῦτο περὶ πᾶσι τοῖς ἀλλοτρίοις τῆς πλάνης καὶ τῶν κακῶν ὅλων αι τιον γίνεται. Τις γὰρ τῶν πολεμίων τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας οὐκ ἀξιοῖ πᾶσι τοῖς ὑπ' αὐτοῦ λεγομένοις ἀκρίτως πιστεύειν; Κἂν Ελληνα εἴπῃ, κἂν Μανι χαῖον, κἂν 'Αρείου, κἂν ᾿Απολλιναρίου, κἂν ἄλλου τοιούτου τινὸς κληρονόμον, οὐχὶ παραιτεῖται τὴν ἐξ έτασιν, ἵνα φύγῃ τὸν ἔλεγχον; Οὐ τὰ μὲν οίκοθεν ερευγόμενος, τὰ δὲ ἐκ τῆς θείας τῶν Γραφῶν ἁρμο νίας ἀποκόψας, καὶ πρὸς τὸν οἰκεῖον σκοπὸν ἑλκύσας, προβάλλει μὲν κατασκευάς, ἃς ὡς βούλεται μηδένα χρῆναι πολυπραγμονεῖν ἀποφαίνεται; Εἶτα, ἂν πᾶσιν ἁπλῶς τὰς ἀκοὰς ὑποθήσωμεν, καὶ τὴν ἀνακηρύττου σαν ἀφ᾽ ὧν λέγουσιν ατοπίαν, μηδ' ἐλέγξωμεν, μηδὲ την λύσιν τῆς τῶν δογμάτων μάχης τῆς φυομένης διὰ τῆς κακῆς ἑρμηνείας αὐτῶν ἀπαιτήσωμεν· καὶ τίς εὑρήσει λοιπὸν ἔτι ἀληθείας ὁδόν; τίς οὐκ ἐμπεσεῖται ῥᾳδίως εἰς κακοδοξίας κρημνόν, μὴ σκοπῶν τῆς και νοτομίας τὸ ἀπρεπές, μήτε ἀπαιτῶν τῆς ἀληθείας τὸ πρέπον; Τί πιστεύσω τῇ καρδίᾳ εἰς δικαιοσύνην; τί λαλήσω τῷ στόματι εἰς σωτηρίαν, ὅταν προβάλωσι κακοήθως τὸ, «Ο πέμψας με ὁ Πατήρ μείζων μου εστίν;» ᾿Απλῶς δέξομαι; προπετῶς συνθῶμαι; τολ μηρῶς ἀποφανοῦμαι τοῦ Πατρὸς ἥττονα τὸν Υἱόν; καὶ μηδὲν ὅλως λογίσομαι, μήθ' ὅτι τῆς οἰκονομίας δ λόγος, μήθ' ὅτι τοῦ αὐτοῦ φωνή· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν· ο καί, ο Ἵνα τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς το μῶσι τὸν Πατέρα· καὶ, ι Ο ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε ο τὸν Πατέρα·» καὶ ἄλλα δὲ μυρία, τὰ τὴν ἰσότητα καὶ τὴν ὁμοτιμίαν ἐν πᾶσι γνωρίζοντα; Εἰ οὖν μηδὲν δε τῶν ἀνακυπτόντων ὁρᾷν, μήτε τὸν πρέποντα λόγου ἀποδιδόναι περὶ τῶν ἀνακυπτόντων καὶ ἐναντίων εἶνα δοκούντων, πῶς σύμφωνα δείξομαι τὰ τοσοῦτον ἀλλή λων κατὰ τὸ πρόχειρον τῆς ἐπαγγελίας ἀπάδοντα; Πῶς αὐτὸς φανήσεται και μονογενὴς καὶ πρωτότοκος, η δ
culosa fallacia assentientes involveret: tanen haud scio an superioribus temporibus hujusmodi quid parturiverit quale nunc parturit. Nam earum qua viguerunt hæreses, quæque alius atque alius erroris mater fuit. At quæ nunc novissima omnium inventa est, ea cunctas renovavit, cunctas audacia supera vit, postremo præ cæteris omnibus malorum ortum indicavit. Vere parturiit injustitiam, concepit dolorem et peperit iniquitatem s.. Parturivit in pietatis propositum: concepit malæ artis instituta, in quibus et alii errarunt: peperit multifarium aliud malum suo quidvis arbitratu innovandi. Quin etiam ut omnes se sequantur, imperiose precipit: An plectinuini, inquit, simpliciter, quæ dicuntur, nec inquirat quisquam quid in iis conveniens sit, quid inconveniens. Ac fidem nominal inconsideratam noxiamque approbationem infirmorum nullisque demonstrationibus instructorum dogmatum. Cre damne sine judicio? nec inquiram, quid aut fieri possit, aut utile sit, aut deceat, aut Deo gratum, aut naturæ congruum, aut veritati consonum, aut scopo accommodatum, aut mysterio consentaneum, aut pietate dignum sit? Ecqua utilitas erit mihi? Aut quis menti fructus quæ borum nihil secum re putavit, sed auditum quidem sono verborum obtulit, nullam vero dictorum cepit intelligentiam? Hoc ad versariis omnibus erroris universorumque malorum causa est. Quis enim est inimicorum Ecclesiæ ca tholicæ qui non postulet dictis omnibus suis, abs que prævio examine, ſidem haberi? Quamvis genti len dixeris, sive Manichæum, sive Arii aut Apolli narii, aut alterius hujusmodi bæredein, non recusal examen, ut fugiat convictionem. Nonne alia suo marte eructans, alia ex Scripturæ divinæ harmonia resecans et ad scopum trahens suum, argumenta profert, quæ a nemine, ut optat ipse, indaganda pronuntiat? Deinceps si omnibus simpliciter adhi Leamus aurem, nec enascentem ex eorum dictis absurditatem confutaverimus, nec dogmatum pu gnæ, quæ ex perversa illorum interpretatione ori tur, solutionem efflagitaverimus, quis in posterum amplius veritatis viam inveniet? quis non facile in præcipitium hæreticorum dogmatum incidet, non considerans novorum dogmatum inconvenientiam, nec veritatis exigens convenientiam? Quid credam corde ad justitiam? quid loquar ore ad salutem, cum mihi maligne objecerint illud: • Pater, qui misit me, major me est?, Simpliciterne accipiam, an præcipitanter assentiar? audacter Filium Patre inferiorem pronuntiabo, et nihil omnino perpendam, neque quod economia iste sermo sit, neque quod ejusdem hoc dictum sit: e Ego et 512 Pater unum sumus;» et:. Ut honorent Filium, sicut hono rant Patrem 98;» et: • Qui vidit me, vidit et Pa trem;, et infinita alia, quæ æqualitatem parem que Patris et Filii honorem in omnibus declarant? Si igitur nihil eorum quæ inde consequuntur ex 97 Joan. x, ss Psal, vil, 15. " Joan. xiv, 28. 98 Joan. v, 23. ss Joan. siv, 9.
col. 1389–1390page 21 of 22
PG 28:1389πᾶσι δήλου τυγχάνοντος, μὴ συμβαίνειν ἀλλήλοις τὰ δύο περὶ τὸν ἕνα τὸν ἐν μιᾷ θεωρούμενον φύσει; Ο μὲν γὰρ μονογενής μὴ ἔχων ἀδελφούς, οἷα μονογενής, πρωτότοκος καλεῖσθαι οὐ δύναται· πρωτότοκον γὰρ εἶπεν ὁ Παῦλος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς· ὁ δ' αὖ πρωτότο κος, ἔχων, ὡς εἰκὸς, ἀδελφοὺς, μονογενής οὐκ ἔτι προσαγορεύεται. Πάλιν ὁ αὐτὸς καὶ πρόσφατος λέγε ται καὶ αἰώνιος· «Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας.» Τὸ ἕτερον ἑτέρῳ ἀν τικαθίσταται. Εἰ πρόσφατος, πῶς αἰώνιος; Εἰ αιώ νιος, πάντως οὐ πρόσφατος. Τὸ δὲ, • Απάτωρ, ἀμή τωρ, ἀγενεαλόγητος, ο πῶς οὐ προδήλως τοῖς ἄλλοις μάχεται, δι' ὧν μανθάνομεν καὶ Πατέρα αὐτὸν ἔχειν ἐν οὐρανοῖς, καὶ μητέρα ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ γενεαλογεῖ σθαι σαφῶς παρὰ τοῖς ἐνδόξοις εὐαγγελισταῖς; Εἰ ἀπάτωρ, πῶς οὐρανίου Πατρός; εἰ ἀμήτωρ, πῶς ἐκ τῆς Παρθένου μητρός; εἰ ἀγενεαλόγητος, πως ο βίο βλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ;» Τοσούτων οὖν ὄντων καὶ πολλῷ πλειόνων τῶν οὕτως ἀλλήλων ἀσυμφώνων εἶναι δοκούντων, τί ἄρα κελεύουσιν ἡμᾶς ἀβασανίστως δέξασθαι; τί δὲ ἀπώσασθαι; Οὐ γὰρ οἷόν τε πᾶσιν ὁμοίως ἔπεσθαι τοὺς μὴ τὴν ἁρμόζουσαν λύσιν τῆς νομιζομένης διαφωνίας εὑρίσκοντας. Εἰ τὸ ο μονο γενής» ἀληθὲς, τὸ ο πρωτότοκος» οὐ τοιοῦτον. Εἰ τὸ ο πρωτότοκος» ἀψευδὲς, τὸ η μονογενής» έναν τέον. Εἰ τὸ «χθὲς καὶ σήμερον ο ώμολόγηται, τὸ αἰώνιον ο οίχεται. Εἰ τὸ· ἀπάτωρ ο ἕστηκε, τὸ ἔχειν Πατέρα λυθήσεται. Εἰ τὸ ὁ ἀμήτωρ ο πέπηγε, τὸ μητέρα ἔχειν ἀνατραπήσεται. Εἰ τὸ ς ἀγενεαλόγητον ο ἄραρε, πῶς τῇ γενεαλογία προσέξομεν; Εἰ τὸ μὴ ἔχον ἀρχὴν ἡμερῶν ἢ τέλος βέβαιον, πῶς νος σομεν τὸ τὴν ἀρχὴν ἡμερῶν καὶ τὸ τέλος μηνῦον, Τοῦ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐν ἡμέραις Ηρώδου τοῦ βασιλέως, ο σταυρωθέντος δὲ ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου; Ἰδοὺ καὶ ἀρχὴ ἡμερῶν καὶ ζωῆς τέλος. Τί οὖν ποιήσωμεν, εἴ τις τῶν ἀπίστων ἡμᾶς ἀπαιτοίη λόγον, κατηγορῶν τῆς ἁγίας Γραφῆς, ὡς ἐναντία λεγούσης; εἴπωμεν, Πίστευσον πᾶσι; Καὶ τίς οὐκ ἂν ἀποπηδήσας καταγελάσειεν, οὐδαμῶς οἷός τε ὧν τὰ ἀλλήλοις μαχόμενα, καὶ μηδεμίαν λύσιν λαμβάνοντα, ὡς ἀξιόπιστα δέχεσθαι; Δύο γὰρ ὄντων ἐναντίων λόγων, ἀνάγκη τὸν ἕτερον ψευδή διελέγχε σθαι. Τί πρὸς ταῦτα ἐροῦμεν; Η καὶ ἡμεῖς ἀπαιτού μενοι τὸ πιστεύειν δόγμασιν ἀναποδείκτοις καὶ ἀσυ στάτοις αἱρετικῶν ἢ. Ἑλλήνων, κατὰ τὴν τοιαύτην πρότασιν συνθησόμεθα; 'Αλλ' ἄπαγε! οὔτε ἀσύστατα τὰ ἡμέτερα, οὔτε ἀλλήλοις μαχόμενα, καθὼς ἐῤῥέθη παρὰ τῶν ἁγίων νοούμενα. Εβρέθη δὲ τὰ μὲν πρὸς τὴν γνωσθεῖσαν ἡμῖν οἰκονομίαν, τὰ δὲ πρὸς τὴν ἀκατάληπτον τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ πάντα εὑρίσκεται σύμφωνα καὶ ἀκόλουθα, περὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τὰς δύο φύσεις ἐκλαμβανόμενα· ὡς εἶναι τὸ μὲν πρόσφατον τῆς σαρκὸς, τὸ δὲ αἰώνιον τοῦ Θεοῦ. Τὸ μὴ ἔχειν ἀρ χὴν ἡμερῶν ἴδιον τοῦ Λόγου· τὸ γεννηθῆναι ἐν ἡμέ ραις Ηρώδου οἰκεῖον τῆς ἀπαρχῆς. Τὸ πάντη άγε νεαλόγητον ἐπὶ τῆς πρὸ αἰώνων ἐκ Πατρὸς ὑπάρξεως τοῦ Υἱοῦ· «Τὴν, γὰρ, γενεὰν αὐτοῦ τίς αδιηγήσεται;»
pendendum est, si nec ratio eorum quæ conse 8. ' Hebr. vit, 5. Matth. 1, 1. 1 Hebr. XIII, quuntur et contraria videntur congrua reddenda est, quomodo conciliabimus quæ prima pronuntia tionis fronte inter se discrepant? Quomodo idem videbitur et unigenitus et primogenitus? cum pa lam sit omnibus, duo relata ad unum, eumque in una consideratum natura, minime inter se conve nire. Etenim unigenitus, cui ut unigenito fratres nulli sunt, non potest appellari primogenitus. Pau lus enim primogenitum dixit in multis fratribus. Nec rursum primogenitus, fratres habens, unigenitus vocatur amplius. Rursum idem ille et novissimus dicitur et æternus: Jesus Christus heri et hodie, ipse et in sæcula '.» Hic alterum alteri adversatur. Si novissimus est, quomodo aternus? Si æternus, non igitur novissimus. Jam illud: Sine Patre, sine matre, sine genealogia ',, annon manifeste pugnat cum aliis, ex quibus discimus et Patrem ipsum in coelis habere, et matrem in terra, et ma jores ejus a præclaris evangelistis diserte nominatos? Si sine Patre, quomodo Patris cœlestis Filius? Si sine matre, quomodo ex Virgine matre? Si sine ge nealogia, unde, ‹ Liber generationis Jesu Christi³? › Cum igitur tot ac tanta sint et multo plura, quæ inter se videntur pugnare, quidnam illi nos inex ploratum jubent accipere, quid ejicere? Neque enim omnibus æque assentiri possunt, qui apparentis discrepantiæ convenientem solutionem non inve niunt. Si verum illud: • unigenitus,» falsum hoc, c primogenitus. Si verumn hoc: primogenitus, falsum contra, c unigenitus.» Si profitemur illud Heri et hodie,» evanescit alterum, «sempiter num.» Si stat illud, «sine Patre, corruit alterum, quod Patrem habeat. Si manet ac fixum est hoc, ‹ Sine matre, › labat illud, habere matrem. Si pla cuit illud, ‹ sine genealogia, › quomodo attendemus genealogia? Si firmum est illud, quod neque ini tium neque finem dierum habet, quomodo intellige mus hoc, quod et initium et finem dierum indicat Cum natus esset Jesus in Bethleen Judææ in diebus Herodis regis: › crucifixus autem sub Pontio Pilato? En tibi et initium dierum et vitæ finem. Quid igitur faciemus si quis infidelium Scripturam sanctam de dictis contrariis accusans, rationem a nobis exigat? jubebimusne eun omnibus credere? Et quis non resiliens deriserit, quippe qui nullo modo possit ea tanquam fide digna amplexari, quæ inter se pugnant, nec solutionem ullam admit tunt? Duorum enim contrariorum dictorum necesse est alterum falsitatis convinci. Quid ad hoc dice mus? Num et nos rogati ut nulla demonstratione probatis infirmisque læreticorum aut Græcorum dogmatibus credamus, ejusmodi propositioni assen tiemur? Sed apage! neque enim nostra, si quo a sanctis dicta sunt sensu accipiantur, vel non con sistere possunt, vel sibi ipsi sunt contraria. Dicta autem sunt illa quidem ratione coguitæ nobis œco Matth. 11.
col. 1393–1394page 22 of 22
PG 28:1393νον, πῶς οὐκ ἐῤῥέθη, ὅτι Ἡ σάρξ Λόγος ἐγένετο, ἀλλ' ο Ο Λόγος σάρξ;» Τίς δὲ οὕτω μεμηνώς καὶ φρενοπλήξ, ὡς τολμῆσαι εἰπεῖν τὴν θείαν οὐσίαν προσλαβεῖν ἄλλης θεότητος οὐσίαν, ἐξ ἑτέρας φύσεως ἐπιγενομένην· ἵν' αὔξησιν παρασκευάσῃ νοεῖσθαι διὰ τῆς τοιαύτης προσθήκης τοῦ κατὰ φύσιν ἀνενδεούς καὶ τελείου; Πῶς δὲ οἱ θεῖοι λόγοι καὶ μετὰ τὴν ξένην ἄνοδον ἔτι κηρύσσουσι τὰ τῆς σαρκὸς διαφέροντα, τὸ πάλιν ἐλθεῖν, τὸ κατὰ τὸν αὐτὸν ὀφθήσεσθαι τρόπον; Η καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἐναντία νομοθετήσετε, τοῖς εἰ ρηκόσι σαφῶς· «Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ' ὑμῶν οὕτως ἐλεύσεται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν;» Πάντα πρὸς ἔμφασιν σαρκὸς, νῦν μὲν ὧδε, νῦν δὲ ὧδε θεωρουμένῳ· ὃν πρό τερον ἐθεάσασθε, τοῦτ᾽ ἔστι τοῖς τῆς σαρκὸς ὀφθαλ μοῖς· ἅπερ ὁ μὴ δεχόμενος οὕτως οὐ μόνον τοῖς ἀγγέ λοις μάχεται, ἀλλὰ καὶ τοῖς τοῦ ἁγίου Πνεύματος δε ροῖς λόγοις ἀντικαθίσταται. Πῶς ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Δεσπότης Χριστός; ώς Λόγος μόνον; Καὶ τοῦ τὰ τῆς ὁμοτιμίας καὶ ἀξίας τῆς πρὸς τὸν Πατέρα, εἴπερ ἐντυγχάνων καθάπερ ὑποδεέστερος, καὶ οὐ μετὰ αὐθεντίας ἐνεργεῖ, ἴσον ἔχων τὸ παντοδύναμον; "Η δηλονότι τῆς ἀπαρχῆς τὸ ἐντυγχάνειν ὑπὲρ τοῦ οἰκείου φυράματος, ἵνα δείξῃ, πόση περὶ τὴν τῆς σαρκὸς φύ σιν ἡ σχέσις. Τίνα δὲ οὐκ ἐντρέπει τοῦ πανσόφου Παύλου τὸ τρανότατον κήρυγμα, ὅτι «Τοὺς χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, παραγγέλλει πᾶσι παν ταχοῦ μετανοεῖν, καθότι ἔστησεν ἡμέραν, ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην, ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ, ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχὼν πᾶσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν; Μὴ ἀνῄρηται ἡ διαφορά; Μὴ οὐκ εἶπε Θεὸν ἐν ἀνδρί; μὴ οὐκ ἔδειξε τὸν ἐγείροντα Θεὸν καὶ τὸν ἀναστάντα ἄνδρα; Αλλ' εἰ καὶ τὸ διάφορον ἔδειξε, τὸ ἀχώριστον οὐ παρέλιπεν. Οὐ γὰρ εἶπε Θεὸν μετὰ ἀν δρὸς, ἀλλὰ Θεὸν ἐν ἀνδρί. Πῶς δὲ νοήσομεν καὶ τὸν Οψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, ο εἰ μὴ τῆς σαρκὸς ἡ φύσις, ἡ δεξαμένη τοὺς ἤλους, αὐτὴ σαφῶς ἀποδείξῃ τους τύπους; Οὐ γὰρ θεότητος οὐσία ἡ ἀόρατος καὶ ἀνεπαφής ἴχνη πολλῶν εἰς ἔλεγχον ἐπιφέρεσθαι ήμελ λεν· ἀλλ' ἡ ἐκ τοῦ παθητοῦ γένους ληφθεῖσα τὴν τῶν Ασεβηκότων ἐλέγξει παρανομίαν, γνωρίζειν συνωθεν μένων ἐν τῇ τρωθείσῃ σαρκὶ τὰ οἰκεῖα τολμήματα. Οὕτω δέδεικται καὶ τὰ ἰδιώματα τῶν φύσεων διαφέ ροντα, καὶ τὸ κέρδος τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀναντίῤῥη τον, καὶ τὸ ἐπιχείρημα τῶν ἀντιλεγόντων ἀναίσχυνη τον, καὶ τὸ δυνατὸν τῆς ἀληθείας ἀκαταμάχητον.
quidem discrimen occutabitis: quando illud qu dem erat ab initio, hoc deinde factum est: et illud quidem invisibile et intactum, in infinitum ex infi nito, hoc vero ex visibili et contrectabili, in invi sibile et intactile transiit. Denique illud prorsùs est immutabile, hoc per mutationem ad meliorem sta tum venit. Deinde si solum Verbum remanet, cur non dicitur: Caro Verbum facta est, sed • Ver bum caro factum est?, Quis enim tam insanus, tam amens est, qui asserere audeat, substantiam divinam, alius deitatis substantiam, ex altera na tura prognatam, assumpsisse; ut per hujusmodi additamentum indicaret accessisse aliquid ei qui natura sua nullius indigens est, et perfectus? Cur vero litteræ sacræ etiam post stupendam ascen sionem, carnis a Verbo distinctionem prædicant; rabilitatem tamen non præteriit. Neque enim dixit, De um cum viro, sed Deum in viro rursum et per virum. Quomodo intelligemus et hoc? «videbunt, in quem transfixerunt ",, nisi ipsa natura carnis, quæ clavos sensit, vestigia eorum clare sit indicatura? Non enim deitatis natura, ut multi convin cantur, vestigia clavorum circumlatura est, cum invisibilis et intactilis sit: sed quæ ex genere pa tibili assumpta est natura, illa impiorum transgressionem redarguet, qui suam audaciam in vul nerata carne prodidere. Sic igitur et distinctas naturarum proprietates, et incarnationis minime dubios fructus, et impudentes adversariorum conatus, et inexpugnabilem veritatis vim osten dimus. Joan. 1 14. qualia sunt, rursum rediturum, item visum iri eo dem quo antea modo. An vos contraria angelorum dictis sancietis? qui aperte dixere Hic Jesus qui assumptus est a vobis in cœlumn, sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in colum'. Omnia ad significandam carnem ejus qui nunc quidem hic, nunc vero hic visus est: quem prius vidistis, carnis videlicet oculis. Quæ qui hoc sep su non accipit, is non angelis solum adversatur, sed sacris etiam Spiritus sancti verbis repugnat. Quomodo supplicat 514 pro nobis Dominus Chri stus? nunquid ut Verbum tantum? Ubi igitur par ejus cum Patre honor et majestas; siquidem is supplicat ut indigentior, non ut aqualen habens omnipotentiam, cum auctoritate 'operatur? Nimi rum sic hoc accipiendum est, primitias intercedere pro massa propria, ut ostendant quanta naturam carnis necessitudine attingant. Quem vero non pu dore suffundat illa sapientissimi Pauli maxime perspicua prædicatio? quod e tempora hujus igno rantiæ despiciens Deus, nunc annuntiat hominibus ut omnes ubique penitentiam agant, eo quod sta tuit diem, in quo judicaturus est orbem in æquitate, in viro in quo statuit, fidem præbens omnibus, suscitans eum a mortuis *.» Nunquid sublata est differentia? Annon dixit, Deum in viro? Annon ostendit suscitantem Deum et resurgentem virumı? quanquam autem ostendisset differentiam, insepa 1 Act 11. 8 Act. xv, 30, 31. • Joan. xix, 37.
Continue reading PG 28: De Incarnatione Dei Verbi →≣ entire volume