(a) receptaculum est fluviorum cunctarumque aqua- ma terrarum incolis ignota, navigantium relatione rum quæ in se undique devolvuntur, manens intra terminos suos. Bonum quoque ob hoc, quod aquis aeriis fons quidam et origo est. Quæ cum fue rit fota calore solano, deponit humorem subtiliorem per tenues vapores,qui tracti in altiorem locum,fri gidique perfecti,ut pote qui nubibus obumbrantur, rores generant atque imbres. Et huic rei nullus erit incredulus, si ad cacabos spumantes fervore respexerit, qui cum repleti aqua fuerint, igne sup posito vacui sæpe redduntur; licet ipsa quoque ma ris aqua, solis decoqui radiis, ut nautici referunt, affirmetur. Nam vapores exhalantes de pelago sus cipiunt (c) penicillis, atque ita sitis consolanturar dorem. Bonum nihilominus eo 725 videtur mare, quia constringit insutas, non minus eis munitio discuntur,multumque penitus vite hominum com moditatis ex mari tribuitur. Nam ea quæ nobis exuberant, in alias provincias regionesque trans vehimus, et inde rursus quæ minus hic suppedi tant apportantur.Sed unde mihi possibile erit ma ris pulchritudinem designare, ita ut Conditori vi sum est? Quod si mare bonum atque laudabile est apud Deum, quomodo non cœtus Ecclesiæ catho licæ pulchrior judioetur, in qua ætatum omnium sexuumque diversitas, vocibus glorificatoriis ad Deum fusis similem marinis fluctibus sonum red dit, quæ firmiter in pacis statione fundata, nullius quassationem turbinis sustentat hæretici? Quamo brem perficite vos dignos remuneratione orelesti. decus hujus ordinis conservantes in Christo Jesu, nem perhibens quam ornatum, et quia classibus cui gloria nunc et semper, et in seculum seculo invectabilem præstat accessum,divitiarumque cau sas mercatoribus subministrat; et quia pluri (a) Colb. secundus, et receptaculum. Vocula et in editis deerat. Hoc est, et propterea quod receptacu lum est, etc. (b) Editi, fons quidem. At mss., fons quilam.Sta tim editi et duo mss., fota. Colb. secundus, cocta, male. In Græco, faλnojivý, calefacta. rum. Amen. (c) Pro penicillis legendum esse spongiis, discimus ex exemplari Græco, ubi legitur, ondyyou drodeyd pavot. Haud longe editi, nihilominus Domino. Colb. secundus, nihilominus Deo. In Græcis legimus napà Σɛw. De herba seu lignis disputatio. 1. Et dixit Deus: Germinet terra herbam pabuli, seminans semen secundum genus, et lignum fructuo sum,faciens fructum secundum genus: cujus semen in semetipso est. Consequenter ita postquam tellus respiravit,eluctata jam pondus aquarum, datum illi præceptum est germinare prius herbam,deinde pa bulum quod etiam modo fieri videmus. Nam vox quæ tunc emissa est, et prima illa præceptio(a)veluti lex quædam naturæ fuit,et inhæsit terræ: creandi fructificandique sibi perhibens in posterum faculta tem. Germinei terra. Primum est in generatione na scentium germinatio,deinde cum paulisper merse rit, herba fit,et cum creverit, pabulum habetur.Ea demque paulatim pubescens articulatur; et ita usque ad tempestivam maturitatem seminis coalescit.Nam herbosa viridisque species omnibus est communis. Germinet terra herbam pabuli. Per se videlicet tellus germinare præcepta est, nullius indigens adjumento. Quoniam quidam opinantur plantis ac seminibusso lem causas præstare crescendi,dum ea quæ de terra pullulant,proprii caloris attractu,ab inis sedibus ad superna producit,idcirco sole antiquior terrenæ fe cunditatis ornatas emiouit, ut occasio venerandi so lem,ut pote auctorem nascentium, his qui in errore positi sunt auferretur, si tamen suaderi potuerint quia priusquam ipse creatus est, erat jam terra suis (a) Antiqui duo libri, veluti lex. Vox prior deerat in vulgatis. Græce, olov vóμoç. (b) Veteres duo libri et editi, posterius est. Alius posterior est. Mox Colb. secundus,pecoribus quidem. fructibus decorata, considerantes quod herbis et pa bulis sol in nascendo (b) posterior est. Quid ergo dice mus, quia pecoribus quidem Conditor alimoniam reponebat, nostrum vero genus nullius cura dignum provisionis habuerit? Non ita est.Nam qui bubus et equis tuis pastum præparavit, uberiores utique tibi divitias, et fruendi copiam ministravit, et subsidia tuæ vitæ per illorum nutrimenta recondidit.Semi num quoque productio quid aliud debet intelligi quam tuæ dispensationis instructio? siquidem olera radicesque palmarum agrestium non sit dubium ci bos hominibus ministrare.Quod etsi (c) est aliquod genus herbarum, alienis, non nostris usibus apta tum; tamen id ipsum videtur nostro nihilominus lucro proficere, nobisque omnium seminum commo ditas deputata sentitur: et hunc esse profecto cons tat super his quæ dicta sunt intellectum. 2. Germinet terra herbam pabuli et semen seminans secundum genus Recte inquit; sic enim et narrationis consequenter ordo constabit,qui nuno sibi quodam modo creditur repugnare; et necessitas naturalis di spensationis implebitur. Primo est enim germinatio, deinceps herba, post hoo pabuli successio; quam mox seminis perfectio comitatur. Quomodo ergo cuncta quæ nascuntur e terra, seminaria esse sermo declarat, cum nec calamus, nec gramen,nec menta, Vox quidem ab editis aberat. Græce, toic μèv Book pasiv. Subinde Colb. secundus, qui bobus. Alii duo mss. et editi bubus; id quod prisco dicebatur. (c) Illud est ex duobus libris veteribus addidimus.

menta. (a) Itaque dum manifestatur editus puer est signiferi circuli. Quomodo ergo principales (c) mathematico, quanta dicimus elapsa esse punota, dum media responsa redduntur.Quod etsi contige rit extra fores cubiculi stare eum qui nascentis ho ram colligit,oportet visitari laterculum, ut diligen ter, et sine ulla intermissione calculari possit cur sus horarum, sive diurni fuerint, sive nocturni. Quantorum igitur sexagesimorum numerus, eo ipso tempore præteriisse putabitur? Necesse est enim ut inveniatur stella, quæ non solum in quota parte duodecimi spatii, sed etiam in quoto puncto duo decies divise portionis assistit, vel potius in quoto momento sexagesimorum reperitur, in quibus di ximus decretorum sortem fuisse divisain, aut ut omnino veritas inquiratur, in quoto eorum sexage simorum ostento, que a primis sunt sexagesimis 784 (b) reparata. Verum istam sic enucleatam, et incomprehensibilem temporis inventionem, in sin gulis quibusque planetis fieri, necessarium esse confirmant: ut agnoscatur qualem habitum gesse rit adversus erraticas stellas, vel quale inter se sche ma tenuerint,cum nasceretur infantulus.Nam si ho ra sollicite non fuerit custodita, contigeritque vel modicum quid de illa subtilissima ratione mutari prorsus observatio tota confunditur. Sunt quidem risu digni qui hujus inexplioabilis disciplinæ stu diis vacaverunt: sed multo magis illi qui avidius in eos inhiant, tanquam scientes aliquid. inde causas asserendo vitæ mortalium, de terrenis pecudibus nascentium formas mentes, et dicis mu nificum fore arietinum hominem: non quia mo rum ejusmodi pars illa cœli perfectrix est, sed quia natura talis est ovis? Hortaris ergo nos prælata dignitate stellarum, aut potius suadere conaris, per bestias mutas accommodare tibi consensum. Quod si de animalibus assumptas morum proprie tates habet polus, ipse quoque subjacet necessitati bus alienis; (d) quippe quia nactus est ex quadru pedibus causarum ducta principia. Si autem hoc dicis ineptum esse, multo illud pronuntiabis inep tius, ut auderes de his rebus assertiones afferre, quæ nihil nobiscum videntur habere commune. Verum hæc illorum argumenta similia sunt (e) cas sibus aranearum, in quibus si culex, aut musca consederit,tenetur innexa; cum autem de fortiori bus aliquid inciderit, ipsum quidem mox penetrat, textus vero perrumpit invalidos. 6. Itaque solent eventus, et effigies quoque præ dicere singulorum,declarantes illum crispo capillo futurum et alacrem: quoniam in ariete posita est ejus hora, talis enim species est ejus animalis; eritque magnæ potentiæ, quoniam principalis est aries.Præsidalem quoque futurum,et quæstuorum, quoniam pecus istud sine molestia depositam la nam facile resumit ministrante natura. Qui autem sub tauro creatus est tyrannious erit, et laboriosus, idemque servilis, taurus enim jugo submittere colla consuevit. Qui vero signo scorpii nascitur, vulnifi cus habebitur, ut pote similis illi; qui autem sub hora libræ fuerit editus, justus efficitur; propter æquitatem quæ servatur in trutina. Quod his risi bilius fieri poterit? Aries igitur ex quo genesim mutuaris hominibus, duodecima pars cœli habe tur; in quo si sol constiterit, ætherea signa con tingit; libra quoque vel taurus duodecima portio (a) Codex unus, dum manifestatur. Illud dum in editís deerat.Aliquanto post editi et duo mss., dum modice responsa redduntur. Vetus codex noster, se cunda quidem manu, sed antiqua, dum media res ponsa redduntur. Subinde Colb. secundus, inveniet stellam. quæ, etc. (b) Editi et duo mss., reparata. Colb. secundus, reputata, fortasse amputata. (c) Vocem inde ex nostris veteribus libris addi dimus. (d) Codex unus,quippe quia.Editi,quippe qui. Mox duo mss., si autem hoc dicis. Editi, si autem dicit. Hoc ipso in loco mss.duo, pronuntiabis. Editi, pro nuntiabil. (e) Verbum sunt addidimus ex duobus codicibus. Mox editi, tamen his quæ quaque non contenti sunt. Antiqui duo libri,tamen his non usquequaque contenti 7. Tamen his non usquequaque contenti sunt, sed longinquius progrediuntur errantes. Nam res quæ in arbitrii nostri libertate sunt positæ, id est, virtutes aut vitia, coole stium necessitatibus appli cant. Quibus contradicere quamvis risibile sit, ta men quia plures hac (f) seductione prolapsi sunt, congruum mihi videtur non transire silentiø. quibus illud principe in loco postulamus agnosce re si non diebus singulis millies schemata mu tantur astrorum. Semper enim moventur atque (g) discurrunt eæ stellæ quæ planetæ vocantur, qua rum aliæ celeribus se vestigiis consequuntur, non nullæ tardius discurrentes, sub eadem hora sæ pius,et aspiciunt se,et absconduntur.Maxima sane vis habetur in genesi, ut illi dicunt, si aut bona stella respexerit, aut maligna nasoentem. Fit au tem plerumque ut eo tempore, quo bona stella præfuerit, mathematicus non inveniens tempus edicere propter ignorationem unius minutissima rum, quas supra retulimus portionum, sub caco dæmone illum jacere describat,utipsorum sermoni bus cogar uti,in quibus est quidem magna dementia, sed major habetur impietas.Nam maligniores stella causas nequitiæ propriæ in suum transferunt condi torem: quibus si ex natura subesset improbitas, con ditor profecto malignitatis (h) auctor exstiterit.Sin sunt. (f) Codex unus, hac seducti ratione, prolapsi sunt. Haud longe editi et Colb. primus, illud principi. loco. Codex noster, illud principe in loco. Colb.alter illud primo loco. Græce, xpwtov. Ultimas duas leo tiones ex æquo voci Græcæ convenire vident, opi nor, omnes; puto tamen potius legi debere prin cipe in loco, uti in veteri nostro libro scriptum in venimus. Videtur enim librarius, quicunque ille fuit qui alterum illum codicem Colbertinum scri psit, nonnulla de suo et mutasse, et correxisse, sive, cum scriberet, respexerit ad exemplar Græ cum, sive id solo rationis ductu fecerit. Editi, discurrunt stellæ. At Colb. secundus, eæ stellæ. (h) Editi, actor exstiterit. Colb. secundus, auctori exstiterit.

caloris æquatas obtinens portiones, sine molestia nos venerimus, magnitudinem eorum quanta sit facilius 736 tradit adventui (a) sequentis hibernii, denuo videlicet sole ad australem regionem de aquilonis partibus remeante. Hæ sunt vicissitudines tempo rum, quæ solis discursibus famulantes, vitam nos tram dispensare creduntur. Et sint, inquit, in signis et in diebus: non ut diem faceret sol, sed ut dieſ moderaretur. Nam olim nox et dies, antequam lu minaria crearentur, effectæ sunt, quod declarat et psalmus dicens: Posuit solem in potestatem diei, lunam, et stellas in potestatem noctis (Psal. cxxxv,8). Quomodo (b) igitur sol habet diei potestatem? quia lucem in se ipse circumferens, cum ad orbem quem nos habitamus accesserit, solutis tenebris, diem præstat. Non ergo fallitur quisque diem vocitaverit aerem istum,solis radiis illustratum, et hanc diurni temporis esse mensuram, quod in hemisphærio, ut opinantur, quod supra terram est, commoratur. Sed et in annis,inquit,signa ista disposita sunt.Cum duo decies igitur spatia sui cursus Juna peregerit, an num facit:unum tamen inseri sibi flagitat mensem, ut diligentius horarum possit colligi perfecta con cursio:sicut Hebræi annum antiquitus observabant, et Græcorum vetustissimi.Annus autem solanus vo catur ordinatio solis, de certo signo in eodem rursus per sua se vestigia revolventis. reperimus. Sol autem nulli unquum, vel longiu asseritur (d) esse, vel propius, ita ex omni parte quæ subjecta sunt, æqua lance respectat:quem Indi atque Britanni similiter intuentur.Neque enim ver gens in occasum, habitantibus Orientem, de sua quippiam magnitudine sentitur amittere; nec in Occidente positis, minor apparet exoriens, nec quando medium cœli tenet axem, utriusque lateris immutat aspectum. Non te ergo brevitas ejus con templata decipiat, nec quia cubitalis visentibus or bis suus putatur esse,revera talis haberi putandus est.Semper enim cohærere solet intervallorum trac tui rerum prolixitas spectatarum; aciesque oculo rum interjecti spatii longitudinem non assequitur intuendo, sed tanquam deficias expenditur, et ma gis æstimatione quam visu,ea quæ cernuntur at tingit et ideo pro sua tenuitate res parvas existi mat esse quæ magnæ sunt, imbecillitatem videlicet suam his quæ conspicit ascribendo. Profecto ergo falluntur obtutus, et judicium fidele non habent. Recordare namque infirmitatem propriam,et ex te ipso oapies eorum quæ dicta sunt argumentum. Itaque si quando ex alto montis vertice subjectam camporum planitiem respexisti, nonne juga boum tam grandia,vel aratores eorum, formicis similes ju dicasti? Nihilominus etiam dum in excelsa specula locatus, oculos in pelagus convertisti, quales tibi vi debantur insulæ? Nonne columbarum parvissima rum tibi phantasiam quamdam perhibebant? aut naves ingentes,velis (e) tumescentibus candidis pro spectæ procul nigra putabantur? Ob hoc videlicet, quia sensus ut diximus oculorum,aeris distentione tenuatus non sufficit comprehendere plenius quæ visuntur.Nam et rupium maximarum in altum cava tarum rotunda plenaque putatur aspectio; dum emi nentibus undique marginibus occupata, medium ca vatianis locum, non valet visio defectionis attingere. Ita nec corporum schemata, qualia sint advertit in tuitus, sed teretes esse turres quæ quadratæ sunt opinantur.Certum est ergo, quia in (^) prolixioribus intervallis non definitam, sed confusam corporum capimus visionem. Sic et magna luminaria, secun dum Scripture testimonium, multipliciora sunt quam cernuntur. 9. Et fecit Deus duo luminaria magna. Nuncupa tio igitur magnorum duplex est, quorum una in tellectum habet absolutum, alia vero est quæ res pectu minoris illud quod est majus assignat: ut puta magnus equus, aut magnus bos. Nos enim ex nimia immensitate suorum corporum,sed ex com paratione alterius, testimonium sortiuntur ejus modi. Quomodo ergo nunc sensum super magno rum appellationem ducamus? Sed priorem sine dubio sensum, tanquam minora majoribus confe rentes, velut formicam, aut aliud quoddam animal natura parvum maximorum collatione postposi tum; an potius quia pro ingenti forma sua merito luminaria magna dicuntur? Et magis opinor ita debere intelligi. Non enim quia majora sunt aliis stellis magna nuncupantur, sed quia tanta ampli tudo est orbis illorum, ut fulgor qui ex ipsis eradiat, aerem totum sufficienter illuminet,et (c) ubique por rectus, terras omnes mariaque contingat.Qui cum in qualibet poli parte,vel oriendo vel occidendo consti terit, cunctorum mortalium visibus æqualiter appa rescit. Cujus magnitudo certissimum habet docu mentum:quia nec ipsorum luminariorum collatione latitudo terræ, quanta sit assignatur; ut per hoc sol et luna vel minores esse comprehendi valeant, vel majores. Nam semper ea quæ eminus posita sunt, exigua nostris putantur obtutibus: cum vero juxta (a) Editi et Colb. primus, sequentis hiberni. Alter Colb. sequentis hibernii. (b) Editi, quod igitur. Libri veteres, quomodo igi tur. Græce, WG odv. (c) Addidimus voculam et ex duobus codicibus. Aliquanto post editi et duo mss., mortalium usibus. Colb. secundus, mortatium visibus. (d) Colb.secundus habet in contextu aspicitur; sed 10. Licet illud quoque magnitudinis eorum sit pro babile documentum, quia cum sint infinitæ numero stellæ, fulgor tamen qui procedit ex eis, non potest nocturnam scindere densitatem. Sol autem fusa per mundum luce,non modo cum visus fuerit,sed etiam cum venire speratur et antequam terras illuminet, obscuritatem nootis infringit, et superat astra(g)can dore, aeremque terræ proximum, frigore nebulisque in ora libri scriptum invenimus asseritur. (e) Veteres duo libri, velis tumentes. Alius codex, velis tumentibus. Subinde Colb. secundus, rotundi planique putantur aspectus. (f) Editi, quia prolixioribus. At duo mss.,quia in prolixioribus. (g) Colb.secundus, astrorum candorem.Haud longe editi, generaretur. Libri antiqui generatur.

illi domiciliis commanentes, aliæ locis desertis et to ergo tantarum laudum apes gloriam consequun montibus 745 delectantur. Est etiam avibus ma gna differentia vocum, et sua cuique proprietas. Sunt enim quædam loquaces et garrulæ, aliæ taci turnæ nonnullæ canoræ atque clamosa, certa stri dulæ, nullumque penitus habentes cantum. Aliæ naturaliter æmulatrices sunt, vel ex hominum tra ditionibus eruditæ. Aliæ unicum, nunquamque mu tabilem sonum vocis habent. Lascivus est gallus, diligens pavo, libidinosa columba, domesticaque gallina. Dolosus et zelotypus perdix; interdumque venantibus hominibus, ad aliorum captum malitio se consentiens; et omnino multiplex in illis actuum morumque discretio est. tur: utpote quas laboriosas et sapientes vocitavit antiquitas.Ita studiose victum proprium reponentes, quarum usus, tam regibus quam privatis remedia salutis impertit. Et sic, quia sic (b) sapienter horrea mellis ædificant. In tenera enim membrana crebras thecas, sibique contiguas exstruunt: ut earum con densatio tenuissimæ textu compaginationis arctacta, et fulta velut quibusdam repagulis opus omne conti neat. Unumquoque vero spiramen mutuo strictum nexu sustentatur ab alio, et subtilissima forulorum interseptione discluditur:qui binis,aut ternis super se sunt ordinati tegminibus.Neque enim directas vel simplices cavernarum profunditates efficere malue runt,ne sui pondere stipatus humor (d) manaret ex trinsecus. Disce quomodo geometria affectatio, sa pientissimis apibus comparata postponitur.Sex enim angulis totidemque lateribus,cerarum fistulæ conti nentur, nec tamen erectæ sunt, ne fundus videlicet laboraret, si junctuarum vacuus foret auxilio. Sed inferiores illi sex anguli, sedes et firmamentum quoddam superjectis abentur: quo (e) tolerabiliter pondus superpositum subvectarent, humoremque reconditum in cavationibus singulis conservarent. 5. Quis igitur volatilium valeat diligenter cunctas proprietates exponere? Vel quemodmodum grues excubias vicissim noctu suscipiunt, quarum aliis cor pora sopore curantibus, nonnullæ tuitionem illis perhibent vigilando. Quæ cum statutum sibi tem pus excubandi peregerint, ipsæ quidem clamore dato,quiescere incipiunt, aliæ vero sorte succedunt. Hunc autem ordinem et in volatu custodiunt,dum diversis vicibus (operam ductandi coguntur exple re. Ciconiæ sane non procul distant ab his, quibus rationabilis collata prudentia est. Nam uno tem pore simul omnes adveniunt, itemque sub uno si gno cuncta pariter ad longinqua discedunt. Suffra gantur autem eis cornices, quas et proficiscentes honorifice prosequuntur, et sicut mihi videtur au xilium præstant illis,adversus quasdam volucres pu gnaturis.Cujus rei certum est documentum:primum quidem,quia cornix eo tempore penitus non videtur deinde quod sauciæ redeuntes, manifestissima præliorum signa demonstrant. Quis, rogo, illis hos pitalitatis jura mandavit? Aut quis sub comminatio ne præcepit ut ciconias in procinctu positas suo non 4. Sunt et certa animalia urbana, si tamen urba nitatis est ad unum communemque finem, operatio nem perducere singulorum: sicut in apibus est vi dere, quibus communis habitatio est, et volatus, et unus labor omnibus, et quod maximum est sub re gibus et ducibus una quæque proprium munus exercet. Neo prius audent campos patentes appe tere, quam suum principem viderint volasse. Rex autem apud eas non constituitur a populo, nam sæpe suffragia multitudinis imperita solent indi gnos ad culmen imperiale provehere, nec regnum sorte præstatur. Sunt enim irrationabiles exitus urnæ, quippe quæ sæpius infimo cuique potesta tum decernit insignia. Sed nec ex parentum hære ditate imperialia sceptra traduntur, quoniam prin cipum liberi per voluptates et delicias facile cor rumpuntur, et vecordes efficiuntur ac stulti. Sed naturæ judicio, qui dignus fuerit, infulas (a) acci pit principatus,non minus preceritate membrorum quam lenitate morum cæteris præstans, et habet spicula quædam, sed his ad læsionem non utitur aliorum. Ita leges quasdam tacitas eis natura præs cripsit, quibus retinentur ad inferenda tormenta supplicibus.Ipsæ vero apes si secutæ non fuerint ins tituta regnantium,propria poenitudine castigantur. Nam si pupugerint aliquem, dimittunt animam cum aculeo simul in vulnere. Audiant hæc Christiani, quibus mandatum est, nulli malum pro malo repo nere, in bonitate superare malitiam. Quamobrem imitamini mores (b) apium: quæ nulli molestiam facientes, nec aliena patrimonia rapientes, fingunt quidem fovas constructos ex floribus, mel autem de humore roscido, qui arborum foliis insidet, ore col- destituerent comitatu?Audiant hæc avari homines, lectum in cereis recondunt cellis.Nam denique liqui dius habetur mel,quod primo percipitur, deinde pau latim tempore procedente digestum, ad suam spis situdinem suavitatemque revertitur. Non immeri (a) Editi, accepit. Libri, veteres, accipit. Codex unus, apum. Statim Colb. secundus,nec aliena patrimonia. Alii mss. una cum editis, alia pa trimonia. Aliquanto post Colb. secundus, quod prí mum percipitur. (c) Editi, Cur sic? quia sic. Colb. secundus, et quia sic sapienter. Liber noster vetus, Et sic,quia sic,etc. (d) Editi et duo mss., maneret, inepte. At Colb. secundus, manaret, satis accommodate ad Græcum verbum, Stein. Ibidem editi, disce quoniam. Li bri antiqui, disce quomodo. qui (h) negata peregrinis adventantibus humanita te, januas suas claudunt, et nec tectis eos succe dere noctis aut hiemis tempore patiuntur. Liberalitas vero quæ senibus ciconiis a junioribus exhibetur (e) Editi,quod tolerabiliter. At mss. duo, quo tole rabiliter. Aliquanto post Colb. secundus, aliis cor porali sopore cubantibus. Subinde idem codex, ipse quidem. Vox ultima ab editis uberat. (n) Colb.secundus,operam ducendi coguntur implere. Aliquanto post editi primum, quia. Colb. secundus, primo quidem, quia.Codex noster,primumquidem,quia. (g) Colb. secundus. qui negant... humanitatem. Paulo post editi et duo mss.,eos succedere.Colb.se cundus, eos suscipere. Haud longe editi, patientur. At mss., vatiuntur.

nunquam (a) deficias admirando, nec Conditorem glo- medicaminis reformavit. Quanta quoque ratio est in rificando desistas. Habes etiam volatilia nocturna(b)et diurna. Vespertiliones enim et noctua lucifugæ sunt. 747 Ergosi quando te minime sopor oppresserit,suf. ficiet te conversationis eorum examinatio, vitæque proprietas ad prædicandam sapientiam Creatoris im pellere,quomodo luscinia vigilat ovis incubans omni tempore noctis cantilenam trahendo,quomodo etiam vespertiliones non minus quadrupedes sunt quam pennatæ,quas etiam solas ex avibus omnibus dentes habere constat; et catulos procreare feruntur; aut in aere non plumis,sed quadam membrana pellita vola re.Est etiam illis mutua inter se magnaque dilectio per naturam. Nam velut setæ quædam(c)piscatoria de alternis hærent nexibus: quod in hominibus utique videmus non facile provenire, quorum nonnulli se parati ab aliorum conversationibus singularitate et solitudine delectantur. Quomodo etiam nocturnam oculis similes habentur sæcularis sapientiæ professo res. Nam et illarum aspectus noctibus quidem acrior est,exorto autem sole cæccatur, sicut istorum cum sit acutissimus ad contemplandam vanitatem sensus, erga inquisitionem veræ lucis hebescit. Interdiu au tem facile tibi est admirationem Conditoris undique attrahere; quemadmodum gallus domesticus homi nes ad labores compellit et opera,claraque voce pro clamans, solem procul advenire significat. Anserum quoque genus, quam vigilans habetur et providum, et oito sentions quæ tentantur occulte? li quandam urbem Romam nocturnis hostium liberasse dicuntur insidiis: quos per (d) occultos aditus latenter ingredi molientes arcemque pervadere, festinanter prodidere clamando. In quo autem genere propria miracula non usquequaque natura demonstrat? Quis vulturibus futuram nuntiat hominum mortem, quos contra se bella gesturos,mox catervæ vulturum prosequuntur, armorumque instructione vel apparatu,qualis sit exi tus habendus intelligunt? Quod quidem non procul est rationis humanæ. Quemadmodum etiam tibi locu starum expeditiones (e) aperiam? Quæ sub uno signo propriis egressæ de sedibus in spatioso campo castra constituunt, et non ante subjecta contingunt, quam * datur eis divina præceptio. Quomodo etiam mergus insatiabilem vescendi patitur orexim, per quam vul neribus sui ventris remedia sanitatis (f) acquirit. O virtutis admiratio cœlestis! quæ rabiem famis in usum (a) Editi, deficies. At nostri tres mss., deficias. cantibus cicadarum,quæ sub ardenti sole plus reso nant tractu aeris impulsæ, qui per earum pectus illa bitur dum respirant? Sed jam sentio sermonem no strum non minus miraculis volatilium superari, quam si experirer ipse pernicitatem suam meis pedi bus anteire.Sane(cum videris apes et vespas, conside ra quia nullus eis spiritus aut pulmo subest, sed sem per ex aere nutriuntur.Denique si oleo tactæ fuerint, continuo perimuntur,utpote præclusis earum spira mentis: et si aceto (g) rursus illas asperseris, revivi scunt, venarum videlicet meatibus patefaotis. Ita nihil quod supersit, aut desit nostris utilitatibus, fecit Deus. Iterum si aquariorum genus examinare volue ris, invenies in illis aliam dispositionem. Pedes enim non habent fissos ut corvus, nec uncos ut aquila,sed latos atque membraneos, ut natantes facile superfe rantur undis,tanquam remis quibusdam pedum nisi bus repellentes aquam. Item si consideres quomodo cygnus in altum guttur extendens, abimo fundo tra hit alimoniam, tunc advertere poteris sapientiam Creatoris,()qui ob hoc illi longiora colla quam pedes abhibuit, ut tanquam setam quamdam porrigens se in profundum, reconditum possit invenire nutrimen. editis aberat. (c) Editi, piscatoris. Libri veteres piscatoriæ. Ali quanto post Colb. secundus, nam ut... acutior est... sic et istorum: quam scripturam ex eo suspectam habeo, quod melior sit et aptior. Nam librarius, nisi valde fallor, nonnulla alíquando ad arbitrium emendavit. (d) Colb. secundus, per obscuros aditus. (e) Editi, operiam. Libri veteres, aperiam. Græce Sinopal. Mox editi, quam detur iis divina præce tio. Quomodo autem. Antiqui libri ut in contextu. (f) Codex unus inquirit. Statim mss. duo, ratio est. Illud est in editis desideratur. Subinde duo mss., ex aere. Vocula ex in vulgatis deerat. 8. Igitur simpliciter inspecta verba Scripturæ syl labæ quædam videntur esse: Ejiciant aquæ volatilia volantia super terram sub firmamento cæli.Si conside rata fuerit vis verborum, tunc Conditoris mirificatio declaratur, qui futuras avium differentias longe præ vidit, easque secundum} genus a se discrevit. Dies me profecto deficiet, si cuncta vobis aeria miracula referre voluero. Verumtamen terra nos vocat ad in spiciendas bestias, et pecudes ac serpentes. Parata est enim similia piscibus et volatilibus quadrupedum et virgultorum genera;demonstrare: Ejiciat terra ani mam vivam. Quid dicitis,qui Paulo apostolo de resur rectione non creditis, cum videatis certa de aereis animantibus figuram propriam commutare,sicut In diacum vermem, qui est corniger, primo in (i).veruca se speciem transformantem, deinde fieri bombulio nem, nec tamen in eo schemate persistentem, sed membranis mollioribus (j) ac latioribus plumescen tem aligerum reddi? Itaque vos, matronæ, quando se detis eorum revolventes opera,id est stamina quæ Se res huc dirigunt ad confectionem vestium delicata rum, reminiscimini hujus animalis refigurationem, (g) Editi et duo mss., et si aceto rursus asperseris, resipiscunt. At Colb. secundus, et si aceto rursus illas asperseris, reviviscunt, ita postulante et sensu et Græco, avaбiwoxerat. Aliquanto post duo mss., nec obuncos. (h) Editi, quia ob hoc. At Colb. secundus, qui ob hoc. Ibidem editi, illis longiora. Vetus codex noster, illi longiora. (i) Editi et nostri tres mss., in verucæ se speciem, vel, in verruca speciem: quod, quam absurdum sit et ineptum, nihil attinet dicere. At ejus loci facilis est emendatio. Nam pro veruca legendum esse eruca, si nihil aliud, ipse certe nomen Græcum aperte ostendit, ɛle xáµnny, in erucam. (j) Illud ac latioribus addidi, librorum antiquorum fidem secutus: quibus consentiunt Græcaxal nλatioi.

qui cum lunæ propinquaverit, luminis ei defectum tiuntur originem. Ejiciat terra animam vivam.Pecu præstat.De quibus omnibus prudenter ille retinuit, sciens inutilia nobis haberi quæ ad nos minime per tinerent.Ideo ne (a) debemus verba spiritualia viliora esse vanissimis philosophorum assertionibus arbi trari, et non glorificare potius Deum qui nostram mentem superfluis quidem quæstionibus liberavit, ad excitandas vero ædificandasque nostras animas proficere cuncta disposuit? Unde videntur mihi qui dam rerum ignari, seductionibus pravis et suasioni bus falsis eniti, quo possint(b)honestatis quemdam co lorem,per argumenta propria, divinis Scripturis ob ducere. Quod quid aliud intelligendum est, quam sapientiores se esse tales homines verbis spiritalibus profiteri, suaque magis dicta sub prætextu interpre tationis astruere? Quapropter ut scriptum est intel ligatur: 749 Ejiciat terra animam vivam pecudum et béstiarum et serpentum. 2. Adverte igitur Dei verbum currens per om nem creaturam. Quod quidem olim cœpit: sed usque operatur et properat ad finem, donec con summationem mundus accipiat. Sicut enim pila cum ab aliquo fuerit impulsa, cum spatia devexa repererit, ipsa sui volubilitate, locique proclivitate velocius incitata perfertur, nec prius stare poterit, quam ad plana descendat, ita natura rerum Dei præceptione commota, nascentium morientiumque facturam passim penetrans, uniuscujusque generis sobolem per similitudinem sui custodit æqualiter, donec ad statutum terminum valeat pervenire. Equum enim facit equo succedere, et leonem leoni, et aquilam aquila, et singulas animantes, sequen tium successione servata, usque ad finem rerum omnium exitumque perducit. Nullum enim tem pus valebit proprietates animantium commutare, sed tanquam nuper constituta natura sit, ita re cens fertur cum tempore. Ejiciat terra animam vi vam. Hæc præceptio mansit in terra, et nullatenus famulando (c) desinit Conditori. Certa enim ex eo rum posteritate quæ prima facta sunt, nasci non dubium est,alia de terra nunc etiam formari et vi vificari conspicimus. Non enim cicadas solum ex imbribus rigata producit, vel alia plurima volati lium millia,quorum maxima pars propter sui tenui tatem vocabulis caret; sed etiam mures et ranas ex, terra generari videmus. Denique in Egyptiacis Thebis, si pluvias largiores æstivo tempore fuderit, mox infinitis muribus regio tota completur.Anguil las etiam non aliter nisi de cœno nasci certissimum est,quarum genus nec ovum, nec alter aliquis par tus instaurat, sed ut diximus, de limo gignendi sor (a) Colb. secundus, ideone ergo. Ibidem mss. duo, viliora esse. Illud esse aberat a vulgatis. Haud longe Colb. secundus perficere cuncta disposuit. (b) Editi, honestatis quondam. Libri veteres hones tatis quemdam.Illud se quod mox sequitur additum est ex libris veteribus. Subinde Colb. secundus, et cum spatia. (c) Editi, desinet. Libri antiqui, desinit. (d) Colb.secundus, sed aliter est ex natura cœlestis homo.Sed jam notavimus videri librarium ea quæ habebat exemplaria non semper secutum esse: sed des omnes terrenæ sunt, ob hoc inclinantur ad ter ram.Sed alia est (d) planta cœlestis homo: qui quantum habitu figuræ, tantum dignitate distat a pecoribus.(e) Illorum facies deorsum flexa, uterum que prospectat, et quod ejns libidini jucundum est, hoc sectatur: tuum vero raput ad cœlum semper erigitur, oculi tui superna respiciunt. Sed si tu quo que corporis te voluptatibus fœdaveris, obediendo luxui ventris,et inferioribus ejus partibus,compara lus es jumentis insensibilibus, et similis illis factus (Psal. XLVIII, 13). At vero tibi alia sollicitudo nimis que decora est quærendi sublimia, ubi habetur Christus (Col. 111, 4). Convenit enim altius te ferri terrestribus,ut quomodo natus es, ita propriam dis ponas vitam.Conversatio tua sit in cœlo (Philipp. 111, 20), vera tibi patria est superior Hierusalem, cives et sodales habes primogenitos ascriptos in cœlo (Hebr. XII, 2). 3. Ejiciat terra animam vivam. Igitur quadrupe dum anima, non olim sub terra reposita, subito tunc ejecta prosiluit, sed simul creata est cum præcepto. Una est illis anima, et decor omnis in figura (f) locatus: proprietatibus variis singulæ discernuntur. Boves graves sunt, et constantes, asini hebetes, calidi equi desiderio feminarum.Lu pus indomitus, vulpes dolosa, cervus timidus, laboriosa formica, gratificus canis, et memor amicitiæ, singularumque nativitatibus morum etiam qualitates aptatæ sunt, sicut iracundia con generata leoni est, et solitudo conversationis, similiumque vitatio. Nam velut tyrannus quidam bestiarum, vitio superbiæ naturalis elatus refu git aliorum consociationem, nec quotidiano cibo pascitur, quamvis reliquias suæ captionis adierit. Huic nimium grande vocis ministerium natura per hibuit,adeo ut certæ quadrupedes cum sint cursu ve lociores, rugitu ejus pavefactæ deficiant. Torvus est pardus, et acutus in impetu conveniensque animi sui motibus habet corpus. Ursorum segnior natúra est, mens aspera, subdola, et non (g) minus setis, quam simultate contecta. Quod si sermonem latius extendentes, voluerimus asserere quanta multis ani malibus diligentia conservandæ propriæ salutis sine cujusquam traditione suppeditet, fortasse quidem incitabimur erga studium nostræ munitionis: sed vereor ne in æmulandis quoque bestiis minores esse credamur. Ursus lethali vulnere sæpe transfixus, omnibus utitur machinamentis, ut se curare præva leat, herba præcipue quadam natura sicciore plagas proprias oppilando. Vulpes etiam frequentius depre eum, cum ipsi recepta lectio non probaretur, aliter ad arbitrium scripsisse. (e) Veteres nostri libri,illarum facies:ubi,si ita le gas vox pecudum suppleri potest. Mox nostri tres mss, corporis te voluptate. (f) Colb. secundus, locatur. (g) Editi,et minus setis. Libri veteres, et non minus selis. Nec ita multo post editi,fortasse quodam inci tabimus. At Colb. secundus, fortasse quidem incitabi mur. Legimus in Græco, xivosa. Subinde editi, eredamus. Libri antiqui, credamur.

Dei fecit hominem. Rursum cooperantis personam inducit. Non enim dixit: Fecit ad imaginem suum sed ad imaginem Dei. Et in quo quidem dispositum est habere hominem imaginem Dei, vel quomodo (d) recipit similitudinem Divinitatis, in sequentibus Christo sensum largiente narrabitur, nunc vero tantum dixisse sufficiet, quia una imago est. Tibi vero coincidit in mentem, tam sacrilege blasphe mare, ut diceres Filium Patri esse dissimilem? O animum ingratum! Similitudinem Dei quam to ipse sumpsisti, benefactorem tuum habere non pa teris. Et tibi quidem proprium vis esse quod de cœlesti gratia percepisti, filio autem similitudi nem natura insitam, cum genitore non sinis esse communem. Sed jam nobis silentium vespere tem pus indicit: dudum ad occasum sole delapso.Qua propter hic nos etiam sermonis (e) curricula ter minemus, his contenti quæ dicta sunt. Tantum enim in præsentia disseruimus, quantum intentio nem vestram possumus acuere. Pleniorem vero de propositis quæstionem alias vobis, sancto Spiritu (f) astipulante, reddemus. Ite punc exsultantes, et pro dapibus copiosis pomisque diversis, memoria relatorum mensas vestras instruite. Confundatur impius, erubescat Judæus, exsultet justus prædi cationibus veritatis: glorificetur Dominus, nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. tas! Ut unum non recipiant, plurimos confitentur, personarum multitudine declinares. Ad imaginem filiumque famulis per participationem dignitatis asciscunt, et (a) conlibertos nostros auctores huma næ 758 formationis efficiunt, hominisque perfec torem volunt angelis corquare, cum sit absurdum ut quælibet factura possit æqualis esse factori.Con sideremus quoque sequentia: Faciamus hominem ad imaginem nostram. Quid respondes? Nunquid Dei et angelorum una imago est? Nam Patris ne cesse est eamdem esse quam Filii, sic tamen, ut Deo decens intelligatur esse figura, id est, (b) non in habitu corporeo, sed in divina proprietate con sistens. Ausculta tu etiam, qui de nova circumci sione progrederis, Judaismi cultum sub Christiani_ tatis simultatione commendans. Cui dicit, Ad ima ginem nostram (Hebr. 1, 3), nisi illuminationi glo riæ, et titulo paternæ substantiæ, quæ est imago Dei invisibilis? Suæ ergo loquitur imagini, quæ dixit: Ego el Pater unum sumus (Joan. x, 30); et, Qui me videt et Patrem meum videt (Joan. xiv, 9), huic dicit Faciamus hominem ad imaginem nos tram. Etenim ubi unitas imaginis est, nihil potest esse dissimile. Non enim dixit ad imagines nos tras, sicut et Scriptura testatur: Fecit Deus, inquit, hominem: non fecerunt. Prudenter vitavit nunc multitudinem personarum: ut (c) ubi quidem Ju dæum confunderet, hic ritum gentilitatis exclude ret. Ideo commemoravit unitatem, ut et Filium si mul esse cum Patre cognosceres: et periculum de (a) Editi, et cum liberos nostros. Colb. primus, et cum libertos nostros. Vetus noster codex, et conli bertos nostros. Græce, xal rods bμodoúhove. Hæc et reliqua omnia ad finem usque desunt in Colb. 86 cundo. (b) Editi, id est, non habitur corporeo. At nostri duo mss., id est, non in habitu corporeo. (c) Editi et Colb., ut ibi. Vetus noster codex, ul ubi. Codex (d) Cadi, noster, receptmus. Libri veteres, cur ricula terminemus. (f) Editi stipulante. At nostri duo mss., adstipu lante.