Evangelio quidem legimus, quoniam ipsi per- A gelio de iis qui laudes hominum quaerunt: fidissimi nostrae fidei aemuli Judaei multas iniurias, instigante humani generis hoste dia- bolo, in Dominum nostrum Jesum Christum Salvatorem dixerunt: Samaritanum esse, et daemonium habentem, et in Beelzebub prin- cipe daemoniorum eiicientem daemonia; nam et seductorem eum ausi sunt dicere: et haec omnia patienter ipse pius Dominus noster Jesus Christus caeli, terrae et maris, omnium quoque eorum, quae in eis sunt, creator su- stinuit, ut nobis patientiae suae, lenitatis et humilitatis praeberet exemplum. Nam si vo- luisset potentiam suae maiestatis ostendere et injurias vindicare, omnem subito mundum in chaos deduceret, et nec genus hominum, nec ipse saltem appareret mundus, sed in mo- mento omnia interirent. Verumtamen noluit baec fácere inenarrabilis Christi Domini pie- tas bonitatis, qui non ad puniendum, sed ad salvandum venerat mundum. Ideo enim pa- dum sensum nostrum quotidie in synaxi psal- tuus fias, neque iniurias hominum nec laudes rando in bonis operibus acquisieris, fructus- nuspiam alibi inveni. que ieiunii et abstinentiae tuae vigiliarumque et orationum mercedem in aeterna vita non consequaris a Domino, quia ipse dixit in Evan- (!) VV. PP. Rosw, p. 990, 2. Amen dico vobis, quia receperunt mercedem suam. Et alia multa sunt, quae de cavenda vana gloria sanctae Scripturae admonere non ces- sant. Cave ergo, o fili, et neque ad irrogatas iniurias exardescat in iracundia animus tuus, et si incitatum fuerit cor tuum, ipse tamen di- stricte in timore Domini refrena ab iracundia animum tuum, ut possis virtutem humilitatis ac patientiae custodire; et tunc veraciter ostendis, quod promisisti dicens, quia tanquam mortuus degas in hoc mundo, si nihil turbulentum re- spondeas iis qui tibi iniurias irrogant, sicut nec illi de monumentis mortui, in quos multas in- jurias et convicia dixisti, et nihil tibi penitus responderunt. Ideoque oportet, ut fortiter custodiamus virtutem humilitatis ac patien- tiae, quatenus possimus ad caelestia praenia et ad aeternae vitae gloriam pervenire, sicut dicit in Apocalypsi Dominus: Tene, quod ha- bes, ne alius accipiat coronam tuam (1). » tienter omnia sustinuit, ut nobis exempla pa- Haec longa ad fratrem admonitio cum in- tientiae et humilitatis ostenderet. Unde et se- genio et indole homiliarum Macarii Aegyptii quentibus se discipulis dixit: Discite a me, tam egregie concinit, ut eam e homiliis com- quia mitis sum et humilis corde, et invenietis pilatam et historiae illi de fratre iussu Macarii requiem animabus vestris. Sed et omnes a sae- sepulchra adeunte additam esse haud aegre culo sancti, tam prophetae quam apostoli, credideris. Quae historia, omissis ista exhor- opprobriis et iniuriis ac diversis afflicti tor- tatione et doctrinis, in Apophthegmatis exstat mentis semper immobilem virtutem patientiae his fere verbis : « Frater convenit abbatem et humilitatis tenuerunt, et nequaquam hu- Macarium Aegyptium, cui: Abba, inquit, dic manis laudibus sunt decepti. Respuentes nam- mihi verbum, quomodo salver. Ait senex : que inanis gloriae praesentis vitae vanos ru- Vade in sepulchrum et maledictis mortuos im- mores,illam solam caelestem aeternamque glo- pete. Abiens igitur frater eos conviciis et 64 riam concupiscunt, qui Christo placere desi- lapidibus appetiit, reversusque annuntiavit se- derant, quae ex Deo est et permanet in ae- ni. Qui ab eo quaerit: Nihilne tibi responde- ternum; cuius claritatis splendorem nulla runt? Ille: Nihil. Tum senex: Iterum, inquit, humana lingua potest exponere. Haec ergo proficiscere cras, eosque laudibus effer. Per- exempla patientiae et humilitatis considerans, gens itaque frater collaudavit eos vocans : filiole, si quando irrogatae tibi fuerint iniuriae, Apostoli, sancti, iusti. Tum adiit senem dixit- fortissime virtutem patientiae et humilitatis que: Laudavi. Qui : Nihilne, inquit, tibi re- custodi, imitans Prophetam qui dixit: Ego au- D sponderunt? Frater: Nihil. Tunc senex infit: tem tanquam surdus non audiebam 63 et sicut Nosti, quantis eos contumeliis affeceris, nec mutus non aperiens os suum, et factus sum sic- quidquam responderunt tibi, et quantis eos- ut homo non audiens, et non habens in ore dem laudibus ornaveris, nihilque ad te pro- suo redargutiones. Quod certe ad commonen- locuti sunt. Ita et tu, si salvari cupis, mor- litur. Cave etiam, ne vana gloria laudeque ho- eorum cogites instar mortuorum: sic enim minum delecteris, et perdas omnia, quae labo- poteris salvus fieri (2). » Eandem historiam (2) Coteler. Eccl. Graec. Mon. T. 1 p. 538 s. v. Antiqua autem versio deinde hanc aliam addit Macarii Aegyptii doctrinam: « Sanctus abbas Macarius commonebat saepe discipulos Macarius Aegyptius § XXIII; in harum Quaestionum Appendice altera sub III.

suos et docebat eos dicens: Mementote sem- A nes versionesque habent, sola exhibet. Po- tentis conversamini, qui prospicit omnium hominum cogitationes et singulorum corda scrutatur. Quod etiam et sanctae Scripturae testantur, et Apostolus docet et dicit: Vivus est enim sermo Dei et efficax et acutior omni gladio ancipiti et pertingens usque ad animae divisionem ac spiritus compagum quoque et medullarum, discretor cogitationum et inten- tionum cordis; et non est ulla creatura invi- sibilis in conspectu eius; omnia autem nuda et aperta sunt oculis eius. Ideoque si nos, piscentia fornicationis, festinemus repellere passionem adimples. Nec enim, ut alium sal- sime adiutorium Domini nostri Jesu Christi praevales, quia ad se Deus convertentes non in orationibus ac ieiuniis, ut virtute potentiae proiicit. Sermo autem malitiae non demore- suae eripiat nos et protegat et conterat Sata- tur in corde tuo contra eum, ut possis dice- nam sub pedibus nostris. Oportet ergo, ut abstinendo corripiamus, dicamusque ad ani- animae et corporis in igne aeterno gehennae editis legitur (5), eamque Macarii Aegyptii admonentes animam nostram dicamus: Si nis patet. erubescis homines similes tui peccatores, ne rat, sicut et Apostolus ait: Omnia nuda et aperta sunt oculis eius. Talibus ergo cogitatio- PALLADIUS DE SANCTO MACARIO ALEXANDRINO. nibus si increpamus nosmetipsos, continuo § 18. Historia Lausiaca, quae in codicibus timor Domini venit in corde nostro, et in amo- Vindobonensibus legitur, postquam de Maca- rem castitatis confirmatur anima nostra, etiam rio Aegyptio illa retulit, ita pergit narrare: et ad omnia praecepta Domini facienda inci- « Sanctum vero Macarium Alexandrinum con- tamur, adiuvante nos gratia Domini nostri Je- veni, qui presbyter erat Celliorum, quae di- su Christi, qui servientibus sibi in sanctitate D cuntur. In quae ego novem annos secessi, ex et castitate promisit caelestia et aeterna do- quibus tres mecum vixit ille Macarius in nare in illa gloriosa futuri saeculi vita, cum angelis sanctis in perpetui luminis splendore apud eum optimae eius vivendi rationis opera semper gaudere (1). » Et haec quidem antiqua versio de Macario Aegyptio praeter ea, quae codices Vindobo- nenses et ceterae Historiae Lausiacae editio- mente Macarii Aegyptii, quae ex homiliis cognoscitur, concepta est. Humilitas autem cordis, timor Domini, studium castitatis, praecipua illorum monachorum praecepta fuerunt (2). Ac peccantibus magis erubescen- dum esse propter Deum omnipraesentem, quam propter homines, meretricem quandam Ephraem Syrus insigni modo edocuit (3). Restat, ut sententiam Macarii, quae ultimo antiquae versionis capite legitur, hanc adda- mus Dixit abbas Macarius: Si aliquem cor- per, quia ante conspectum Domini omnipo- sterior exhortatio, quam attulimus, tota ● fratres, pulsaverit delectatio carnis et concu- _ ripueris commotus ad iracundiam, propriam et abiicere de corde nostro sordidissimam et ves, teipsum perdere debes. Erue proximum pessimam cogitationem, invocantes intentis- tuum a peccatis sine improperio, in quantum re: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos etiam nosmetipsos poenitendo et a peccatis dimittimus debitoribus nostris. Dei autem est dimittere et confirmare 66 petitionem no- mam nostram: Quoniam delectatio quidem stram (4). » Cuius quidem sententiae prior corporis, quae te male oblectat, ad modicum pars in collectionis Rosweidi libro tertio et tempus est; nam tormenta et 65 cruciatus quinto atque in Apophthegmatis a Cotelerio in perpetuas permanent poenas. Illud etiam C sententiam esse, e libro quinto (6) collectio- Sed iam iis, quae singula Historiae Lausia- videant te peccantem, quare non magis reve- cae exemplaria de Macario Aegyptio prae- reri et timere debes maiestatem Dei omnipo- bent, cognitis, ad ea, quae de Macario Alexan- tentis, qui omnium secreta cordium conside- drino a Palladio narrantur, transeundum est. CAPUT III. quiete degens. Atque alia quidem ipse vidi et signa, alia ab iis, qui una cum eo vixerunt, didici, alia denique a compluribus aliis au- divi. Exercitatio igitur Macarii magni, ut ego et multi apud eum didicimus, haec fuit. Si Eccl. Graec. Mon. T. I p. 586 s. v. Macarius Ac- gyptius § XVII; in harum Quaestionum Appendice altera sub HI. (6) Lib. V libell. 4, 28 legis: ‹ Dixit item Maca- rius; › sed capite antecedente de Macario maiore in Scithi› narratur.

quod opus exercitationis aliquem unquam A potestatem in Aegypto, tempore vitae suae fecisse audierat, idem efficere ardenter stu- ex quadratis lapidibus construxerunt illud duit. Hic igitur sanctus, quum audiisset, Ta- bennesiotas per totam quadragesimam nulla re vesci, quae igni admota esset, statuit et ipse septennio nihil, quod per ignem trans- iisset, comedere, et septem annis nihil aliud gustavit, nisi cruda olera, et si quae forte in- venisset legumina humectata. De alio audie- rat, qui libram panis comederet; quare fre- git, quae habuit, buccellata et in lagenam im- misit, statuens tantum comedere, quantum manus ipsius sursum tulisset. Magna autem haec quoque fuit continentia. Nam festive nobis narrabat: Plura quidem frusta appre- hendebam, sed efferre non poteram ob angu- stiam foraminis. Publicanus enim, inquit, mihi non permittebat omnino 67 non vesci. Sic igitur tres annos peregit, quatuor quidem vel quinque uncias comedens et modicum aquae bibens. Olei autem sextarium toto anno in alimentum consumebat. Statuit ali- quando superare somnum, ut ipse nobis nar- ravit Totis viginti diebus et noctibus sub tectum non sum ingressus, interdiu quidem aestu urebar, noctu vero febri rigebam. Quod nisi tectum citius essem ingressus, inquiebat, et somno usus essem, cerebrum ita mihi es- set arefactum, ut, quin in ecstasin agerer, pa- rum abesset. Et quantum, inquit, in me fuit, vici somnum, quantum opus est, naturae concedens. opus, in quo monumentum fecerunt, et mul- tum auri deposuerunt, omnis quoque gene- ris arbores plantarunt, et puteum-aquae maxi- mum foderant, sperantes quidem fore, ut post suum hinc illuc discessum fruerentur deliciis in hoc paradiso. Servus igitur Christi Macarius quum viam, quae ad hunc hortum ducit, ignoraret, sola conjectura secutus est astra, sicut nautae, qui maria transmittunt. Sic totam pervasit solitudinem. Fasciculum vero arundinum tenuit, ex quibus unam in unoquoque 68 milliari tanquam signum po- suit, cuius ope remearet. Novem diebus prope illum hortum venit, et nocte oppres sus parum dormivit. Improbus vero daemon arundines illas collectas ad caput eius posuit, fortasse Dei permissu ad maiorem sancti exercitationem, ne in arundinibus ducibus spem suam haberet, sed magis in gratia Dei, qui per columnam ignis et nubis quadraginta annos in ista solitudine populum Israel non obedientem et repugnantem deduxit. Surgens igitur arundines colligatas invenit. Sanctus autem Ubi, inquit, ad hortum propius ac- cessi, ex eo egressi sunt mihique occurre- runt septuaginta fere daemones variis formis praediti, alii quidem clamantes, alii vero ex- silientes, alii cum magno fremitu in me den- tibus stridentes. Ceteri tanquam corvi volan- tes audebant vultui meo insultare dicentes : Quid vis, Macari, tentatio monachorum? Quid ad nos accessisti? An nos quoque contra ali- quos monachorum machinati sumus? Quae nostra sunt, habes illic cum tui similibus, so- litudinem dico, e qua cognatos nostros fu- gavistis. Tecum nihil commune habemus: quid nostra loca ingrederis? Anachoreta con- tentus esto solitudine. Qui hunc locum aedi- « Quum hic sanctus mane in cella sederet, in pede eum culex pupugit, quem, sanguine saturatum, dolore tactus manu elisit. Dein- ceps vero se reprehendit, qui se ipse ultus esset, seque condemnavit, ut sederet nudus sex menses in palude Scetis, quae est in vasta solitudine. Ubi culices possunt vel apro- rum pelles sauciare, quum sint aeque magni ut vespae. Ab iis igitur totus ita sauciatus est, D ficarunt, eum nobis adsignarunt. Non poteris ut et aculei in toto corpore ipsius viderentur, ac nonnulli crederent, elephantiasi eum la- borare. Reversum vero in cellulam suam ex sola voce cognoverunt Macarium esse. ■ Cupiit aliquando, ut nobis ipse narravit, ingredi monumentum, quod dicitur xηorá- tov Jannes et Jambres magorum, qui fuerunt tempore Pharaonis, videndi causa, aut dae- mones, qui ibi sunt, conveniendi. Dicebantur enim multi iique feroces ibi ab illis collocati esse daemones per excellentiam magicae ar- tis, qua primas quoque illo tempore partes. apud Pharaonem habuerunt. Qui ita nacti hic manere. Quid quaeris ingredi locum, quem nemo hominum, qui vixerunt, ex quo tempore fratres, qui eum condiderunt, a nobis hic sepulti sunt, est ingressus? San- ctus: Quum, aiebat, multum insuper turba- | rent lamentarenturque daemones, dixi: In- grediar tantum, videbo, et hinc recedam. Daemones: Hoc, inquiunt, nobis promitte in conscientia tua. Et quum dixissem: Hoc faciam, confestim evanuerunt. Ingressus igi- tur, aiebat, vidi omnia. Ubi inveni cadum aeneum, catena ferrea pendentem ex puteo, sed tempore consumptum, et fructus malo

rum siccarum, quae intrinsecus vacuae erant. A misit. Quae propriis pedibus regressa, copio- Sanctus igitur quum absque perturbatione sam sanctis oblationem misit. illinc recessisset, per viginti dies remeavit. Consumptis vero cibariis solitudinem pera- grans paene nihil omnino gustavit, quod res quoque probavit; atque tentata est tolerantia eius. Quum vero iam parum abesset, quin collaberetur, ei visa est unum fere stadium distans puella quaedam 69 munda linea veste induta, quae urnam tenebat aqua stillantem atque. eum provocabat. Tres igitur dies in- gressus eam vidit, neque assequi potuit; spe autem bibendi languorem sustinuit. Post quam apparuit multitudo bubalorum; repe- B riuntur enim in illis regionibus. E quibus, aiebat, una vitulum habens mihi ex adverso stetit. Cuius uterum quum lacte fluere vide- rem, accessi, et usque ad satietatem nutritus sum. Ac divino iussui parens me secuta est usque ad cellam, et me quidem nutrivit, ne- que vero vitulum suum admisit « Rursus alias hic virtute praeditus vir, quum prope folia et sarmenta puteum fo- deret in recreationem monachorum, ab aspide morsus est. Quod animal letale venenum ha- bet. Apprehensam igitur a faucibus aspidem sanctus ambabus manibus discerpsit, etc Quum, inquit, te non miserit Dominus meus, quomodo ausa es ad me accedere? « Hic Macarius magnus diversas cellas in solitudine habuit, in quibus certamina virtutis peregit unam quidem in Scete, quae regio est in interiore vasta solitudine, unam in Li- bya in Celliis, quae dicuntur, et aliam in monte Nitriae. Ex quibus aliae quidem ostio carebant, in quibus Macarius dicebatur tem- pore quadragesimae sedere in tenebris. Al- tera autem cella multo angustior erat ceteris, in qua nec pedem extendere poterat. Tertia vero amplior erat, in qua etiam eos conve- D pascha advenisset, panem neque aquam teti- niebat, qui ad ipsum ventitabant. « Hic vir sanctus tantam multitudinem sa- navit eorum, qui a daemonibus vexabantur, ut eos numerando haud facile percenseres. Quum nos adessemus, ad hunc sanctum virgo Thessalonica oriunda, nobilis genere et in hac vita dives, apportata est, quae multis annis paralysi laborabat. Atque ad eum ad- ducta prope cellam sancti proiecta est. Qui misericordia commotus quum preces fundens et oleo sancto eam propriis suis manibus ungens viginti diebus super eam sedulo ac multum orasset, sanam in civitatem eius di- « Hic magnus Macarius quum audiisset, Tabennesiotas praeclarum habere vitae insti- tutum, mutata veste et adsumpto mundano operarii habitu, spatio quindecim 70 dierum in Thebaidem, per solitudinem profectus, pervenit. Ubi quum in monasterium Taben- nesiotarum venisset, Pachomium eorum ar- chimandritam quaesivit, virum probatissi- mum, qui gratiam prophetiae habebat. Cui tamen Macarium magnum esse abscondeba- tur. Eum igitur cum Macarius convenisset : Oro te, inquit, domine, suscipe me in mona- sterium tuum, ut monachus fiam. Cui Pacho- mius Aetate tam provectus qui deinceps te exercere poteris? Fratres a iuventute se exer- cent, et in laboribus adoleverunt, neque fe- runt laborem. Tu vero hac aetate non potes sustinere tentationes exercitationis. Offende- ris, exibis et maledices nobis. Neque eum sus- cepit. Ille autem perstitit ac ieiunus reman- sit septem dies. Deinde Macarius magnus. Me, inquit, suscipe, abba, et nisi ieiunavero, sicut illi, et operatus fuero, quae operantur, tum iube me eiici e monasterio. Magnus igi- tur Pachomius fratribus persuadet ut eum suscipiant. Conventus autem illius monasterii constat mille quadringentis viris in hodier- num usque diem. Hoc igitur monasterium Macarius magnus intravit. Brevi autem tem- pore post erat quadragesima. Ac Macarius magnus, quum vidisset unumquemque di- versa suscepisse vivendi instituta, alium qui- dem vespere, alium post duos, alium post quinque dies comedere, alium etiam stare per totam noctem, interdiu autem ad opus sedere ipse, quum ramos sibi palmarum multos madefecisset, in angulo uno stetit, neque, donec quadragesima impleta esset et git, neque genu flexit, neque sedit, neque accubuit, neque omnino aliud quidquam gu- stavit, nisi cruda crambes folia, quae sumpsit die dominica, ut videretur comedere neque in aliquam de se opinionem incideret. Atque, si quando propter necessitatem suam egredie- batur, citius regrediens stetit ad opus manus suae, neque os aperuit, nec pauca locutus nec multa, sed stetit silens. Neque prorsus aliud quidquam, nisi orationem egit in corde, et ramos tractavit quos habebat in manibus. Haec autem omnes exercitatores illius mona- sterii quum vidissent, insurrexerunt adver-

sus praefectum suum atque: 71 Undenam, in- A sum os totum appareret in vertice. Neque eum quiunt, nobis adduxisti hunc hominem tan- quam sine carne degentem ad nostram con- demnationem? Aut eum hinc eiice, aut bene scito, nos omnes hinc hodie esse recessuros. Quae quum Pachomius magnus a fratribus audiisset, sciscitatus est de eo. Et quum didi- cisset eius vitae instituta, Deum oravit, ut, quis esset, sibi revelaretur. Revelatum est ei, Ma- carium monachum esse. Tum dominus Pacho- mius eius manum prehendit eumque foras eduxit; atque quum in domum oratorii, ubi est altare, eum deduxisset amplexusque es- set Tune, ait, es venerande senex? Tune es Macarius, idque celasti, nec mihi manifesta- sti? Ex multis annis cupii te videre, quum de te audirem. Habeo tibi gratias, quod sub- egeris filios meos, ne alte sentiant de exer- citatione sua. Rogo te, recede in locum tuum; nos enim satis aedificasti; atque ora pro nobis. Deinde ab eo rogatus, petentibus quoque omnibus fratribus, recessit. Rursus alias hic vir impatibilis nobis narra- vit: Omne,inquit, vitae monachicae institutum, quod expetebam, expertus ad aliud tandem spirituale desiderium veni. Statui enim ad tale operum desiderium accedere. Volui, in- quit, quinque dies solam mentem meam red- C dere a Deo individuam, neque aliud quidquam omnino cogitare, sed ei soli adhaerere. Quod quum apud me statuissem, cellam meam atque extrinsecus aulam clausi, ut nulli advenienti responsum darem. Ac steti incipiens a secunda, menti meae praecipiens et dicens: Vide ne descendas e coelis; ibi angelos habes et ar- changelos, supernas potestates, Cherubim ac Seraphim, Deum horum omnium effectorem. Illic versare. Ne sub coelum descendas; ne in- cidas in mundanas cogitationes. Sic, inquit, quum duobus diebus ac duabus noctibus per- severassem, ita daemonem irritavi, ut flamma D ignis fieret, mihique omnia, quae in cellula erant, combureret, ita ut etiam storea, in qua stabam, concremaretur, et sic me quoque to- tum aduri existimarem. Postremum timore affectus tertio die destiti ab hoc proposito meo atque, quum mentem meam amplius indivul- sam tenere non possem, descendi in contem- plationem huius mundi, 72 ne id mihi repu- taretur in superbiam Quondam quum ad hunc sanctum venis- sem, extra cellam eius iacentem inveni vici cuiusdam presbyterum, cuius caput ita erat exesum morbo qui cancer dicitur, ut et ip- ad colloquium admittebat. Rogavi igitur ac : Precor, inquam, miserere huius miseri, et sal- tem responsum ei da. Respondit mihi : Indi- gnus est, qui sanetur. Haec enim ei immissa est disciplina. Sin eum vis sanari, suade ei, ut deinceps abstineat a sacrificio. Ego: Cur, in- quam, obsecro? Respondet: Fornicans sacrum peregit ministerium, unde iam castigatur. Quodsi metu desistat ab iis, quae per contem- ptum ausus est facere, Deus eum sanabit. Hoc ei, qui affligebatur, dixi. Qui iureiurando apud Deum pollicitus est, se non amplius sacerdo- tis munera esse obiturum. Tum eum suscepit eique: Credisne, inquit, esse Deum, quem ni- hil latet? Ille respondet: Maxime, rogo te. Deinde: Num, inquit, potuisti illudere Deo? Respondet Non potui, mi domine. Magnus: Si agnoscis, inquit, peccatum tuum ac disci- plinam Dei, qua haec subiisti, te corrigas in posterum. Qui confessus est peccatum, et fi- dem dedit, se non amplius esse peccaturum, neque altari ministraturum, sed laici sortem amplexurum. Deinde sanctus ei manus impo- suit. Qui paucis diebus sanatus est, capillique capitis ei creverunt, et in domum suam rever- sus glorificavit Deum, ac gratias egit sancto. « Rursus vidi ad eum adduci puerum a spi- ritu maligno vexatum. Cui sanctus manum dextram in caput imposuit et sinistram supra cor, ac tamdiu oravit, donec fecisset eum pen- dere in aere. Puer igitur, sicut uter inflatus, in corpore maximopere intumuit, deinde, quum subito exclamasset, per omnes sensus aquam emisit; quae quum desiisset, in eam, qua initio fuerat, mensuram rediit. Eumque quum oleo sancto unxisset et aqua benedicta perfudisset, patri reddidit, ac vetuit, ne carnem nec vinum attingeret quadraginta diebus. Puero quidem ita sanato eos dimisit. « Hunc Macarium magnum quondam vexa- runt cogitationes vanae gloriae, quae eum e cella eiicere tentarunt, 73 et suggesserunt ei, ut dispensationis gratia Romam pergeret, ius- tamque causam allegarunt sanationem eorum, qui ibi sunt, infirmorum. Valde enim in eo adversus spiritus operabatur gratia Domini. Longo autem tempore ab iis tentatum, quum non obediisset, ut egrederetur, acrius agita- runt. Prostratus igitur sanctus in limine cellae suae pedes foras emisit, daemonibusque vanae gloriae: Trahite, inquit, me et vellite, daemo- nes, si potestis. Ego enim meis pedibus alias non abibo. Sin potestis talem me deportare,

quo dicitis perveniam. Atque iuravit iis : Sic, A Christi ego observavi, Marco exercitatori Bun- inquit, iacebo usque ad vesperam. Nisi me moveritis, vobis non obediam. Quum vero im- motus mansisset, sero vesperi tandem surre- xit. Sed nocte adventante rursus eum vehe- mentius etiam insectati sunt. Quare sanctus surrexit, duorumque fere modiorum sportam arena implevit, qua humeris imposita totam solitudinem pervasit. Cui occurrit Theosebius Cosmetor Antiochenus, et: Quid, inquit, por- tas, abba ? Cede mihi onus, neve ipse vexeris! Ille autem Vexo, inquit, eum, qui me vexat. Ipse enim quum lascivus sit, mihi peregrinatio- nes suggerit. Sic vero quum se multum permo- visset, in cellam intravit contrito corpore (1). » quam me dedisse oblationem, sed angelus ei dabat de altari. Ego vero solum splendorem manus vidi eius, qui ei oblationem dabat. Hic vero Marcus quum iunior esset (6), vetus et novum testamentum memoriter didicit, fuit- que insigniter mitis atque castus, si quis alius. « Quodam die quum otium mihi esset, ad eum in extrema eius senectute perrexi. Quem quum ego, utpote qui rudis essem, supra ho- minem esse existimarem, ut etiam fuit, ostio cellae ipsius adsedi et, quid loqueretur vel ageret, auscultavi. Solus igitur intus quum iam centum fere annos haberet dentesque amisisset, secum et cum diabolo pugnavit ac : Quid tandem, inquit, vis, male senex? En vi- num bibisti et oleum tetigisti. Quid vis amplius tibi faciam, vorax in canitie, serviens ventri? Ita se ipse contumeliis castigavit. Diabolo au- tem Recede, inquit, a me, diabole. Conse- nuisti mecum in pigritia. Infirmitatem corpo- ris mihi inflixisti. Vinum et oleum me perci- pere fecisti. Voluptarium me reddidisti. Qu... tibi insuper debeo? Nihil invenis in me, quod deripere velis. Recede ergo a me, inimice ho- minum. Ac veluti latro 75 sibi ipse: Age- dum, inquit, nugator, in canitie vorator et in Cheluatione senex! Quamdiu etiam tecum ero? § 19. Haec hucusque Historia Lausiaca, quae in codicibus Vindobonensibus legitur, sub in- dice De Macario Alexandrino. Sequitur in codice membranaceo sub indice: « De Mar- co» (2), in codice chartaceo sub indice: « De Marco exercitatore » (3) caput quoddam, cu- ius maxima pars in editis Historiae Lausiacae exemplaribus de Macario Alexandrino agit. Neque ipse codex membranaceus sibi constat, qui senem, de quo narratur, modo Marcum, modo Macarium indicat. Chartaceus autem semper quidem Marcum nominat, quem ta- men saepe ¿ µaxápios µápxos (4) 74 appellat. Quae quum ita sint, fas erit, hoc quoque caput, quod in codicibus Vindobonensibus: a De Marco » inscribitur, apponere et, num in eo de Marco, an de Macario narretur, dispicere. Quod quidem ita praestabimus, ut textum co- dicis membranacei latine redditum appona- mus, variantes autem nominis senis illius lec- tiones, quae in codice chartaceo habentur, sub textu annotemus. Ita enim codicis mem- branacei Historia Lausiaca narrare pergit: « De eodem sancto Marco magno exercitato- re (5) hic admirabilis Macarius hoc incredibile nobis narravit : Quum sacro, inquit, munere fungerer, tempore distributionis mysteriorum D episcopo reliquit; beata autem Melania mihi * Paphnutius quoque Christi servus et prae- clari huius viri discipulus haec nobis narravit: Quodam, inquit, die, quum Macarius domi in aula sederet (7) et animum Deo intentum haberet, hyaena catulum caecum suum attu- lit, et ostio aulae capite pulsato ingressa est, illo etiam sedente. Cuius ante pedes eum pro- iecit. Sanctus igitur Macarius quum catulum accepisset (8) eiusque in oculos spuisset, ora- vit, et statim catulus vidit. Quem quum la- etasset, hyaena abiit. Die autem sequenti pel- lem magnae ovis sancto Marco attulit (9), quam quidem pellem is sancto Athanasio (1) Textus graecus legitur infra in harum Quaes- µèv doxhtov... tionum Appendice priore sub II. (2) Graece : Hapi Mápxov. Cf. harum Quaestionum Appendicem priorem sub II c. nota. (3) Graece Appendicem 1. I. (4) Litera prima nominis proprii in codicibus Vindobb. minuscula esse solet, unde nomen pro- prium Μακάριος ab adiectivo μάχαριος in iis scrip- tura non differt. asztrou...Cod. chartac. rectius: Пɛpt µápxov τoŪ tac. : positum esse pro μάρκος, neque pro μápxov, ut quispiam fortasse crediderit, e codicis scriptura intelligitur. ... chart. : Cod. chart. : uterque codex.

dixit, se a sancto Athanasio illam pellem, ▲ cus pellem, ab hyaena sibi oblatam, hoc pro- quae munus hyaenae appellabatur, accepisse. Id autem Dominus fecit, ut gloriosum redde- ret servum suum, sicut etiam in Elia et in Daniele fecit. * Dicebatur hic sanctus, ex quo baptizatus esset, humi non spuisse per sexaginta annos. Annos enim quadraginta natus baptizatus est (1). Statura autem illa aetate satis minuta ac rara fuit; pilos in solo labro habuit, atque in suprema parte menti habuit paucos. Nam propter nimios exercitationis labores ne pili quidem menti eíus enati sunt. logo teste, S. Macario reliquit, a quo eam S. Melania accepit (9). Ergo in codice, e quo prologus compilaba- tur, res illae non minus de Marco narratae esse videntur. Quid autem, si in codicibus Vindobonensi- bus in illo capite erratum sit ? Quid, si index ille : « De Marco » margini adscriptus reapse ad solam prodigiosam Macarii Alexandrini de Marco, cui oblationem angelus dederit, narra- tionem pertinet, ac librarii ipso hoc indice, ut aut nomen μαχάριος in μάρκος mutarent, aut voci paxápios alteram µápxos adderent, addu- cti sunt! « Hunc sanctum die quodam conveni valde anxius animo et Abba, inquam, Marce (2), quid faciam; nam affligunt me cogitationes 77 Quod quidem cum per se non abhor-- insusurrantes mihi: Nihil facis; recede hinc. reat a verisimilitudine, textu editionum ver- Sanctissimus Marcus mihi respondit (3): Dic sionumque Historiae Lausiacae comprobari tu, inquit, cogitationibus tuis: Propter Chri- videtur. In textu enim Meursii, Cotelerii (10), stum parietes 76 custodio. Haec quidem e Fronto-Ducaei, atque in versione Herveti, multis magnisque signis ac certaminibus narratis iis, quibus in codicibus Vindobonen- inclyti et virtute ornati Marci (4) indicavi. » sibus historia Macari Alexandrini finitur, pri- Cum duobus codicibus Vindobonensibus de mum narratio Paphnutii de catulo ac pelle ab hoc loco componendus est tertius quidam co- hyaena Macario Alexandrino oblatis, tum dex bibliothecae Caesareae Vindobonensis (5), cetera, quae in codicibus usque ad finem ca- in quo capitibus asceticis cuiusdam Marci pitis habentur, subiunguntur. Deinde post inscriptis : verba : « Haec quidem e multis et magnis vóμoʊ (6) prologus praemittitur (7) e capite C signis ac certaminibus inclyti ac virtute prae- Historiae Lausiacae, quod attulimus, compi- diti Macarii significavi » eiusdem Macarii de latus. Qui incipit verbis: Oros 6 àάvatos xal Marco, cui oblationem angelus dederit, nar- ratio legitur; ac tum demum sub indice : De Marco » hunc senem sacras scripturas edidicisse, probum et castum fuisse et cetera, quae de 'Marci secum et cum diabolo certami- popáv... Qua narratione de oblatione, quam nibus attulimus, usque ad verba : « Quamdiu Marco seni angelus dederit, finita, alteram etiam tecum ero » sequuntur. legis de catulo ac pelle hyaenae, quae incipit verbis : qùòv övta †iveyxɛ xal pinter autòy się Toùs módas narratione prologus iste terminatur (8). Mar- (2) 'A66ã Mápxɛ uterque codex. codex. que codex. 3) Cod. ms. theol. graec. Nr. 274, olim 238 Ergo in editionibus graecis Historiae Lau- siacae et in versione Herveti maxima pars capitis, quod in codicibus : « De Marco » in.- scriptum est, ad Macarium Alexandrinum re- fertur; reliqua vero, quae de Marco agunt,. novo capite comprehenduntur. Aliter vero se habet in Paradiso atque in- versione Historiae Lausiacae antiqua. In quibus narrationes capitis illius eodem pror- chart. (6) Excusa sunt in Magn. Bibl. VV. PP. Paris.. T. XI p. 888. (7) In codicis fol. 247, 2. (8) Cf. harum Quaestionum Appendicem priorem. sub IV. (9) Cf. supra p. 16 not. 2. (10) Coteler. Eccl. Graec. Mon. T. III p. 162..

sus ordine sequuntur atque in codicibus A sequuntur, ad Macarium Alexandrinum spec- Vindobonensibus. Neque vero Paradisus sibi constat, qui pariter atque codex membrana- ceus Vindobonensis nomen senis modo Mar- cum, modo Macarium indicat. Nam quum primum de Marco narrasset, postea scribit: ~ Ad hunc [Marcum] cum venissem dicerem- que: Abba Macari. », tum in fine capitis: « Haec pauca de multis ex factis sancti Ma- carii vel dictis significavi. » Contra in versione Historiae Lausiacae antiqua totum caput ad Macarium refertur, qui Palladio ante cellam eius sedente et auscultante secum et cum dia- bolo ista confabulatus sit, et cui plane omnia, quae capite illo habentur, conveniant. Neque in ea Marci mentio fit, nisi ut, quae Macarius de eo retulerit, narrentur; quibus adiungitur, Marcum, quum iuvenis esset, s. scripturas edidicisse, et insigniter mansuetum et castum fuisse. 78 Quid igitur? Num statuemus, facta Marci mentione librarios inductos esse, ut, quae Macario conveniunt, Marco tribuerint, an, quod in iis, quae antecedunt, de Macario nar- ratum est, Macario tribuisse, quae ad Marcum spectant? tent eum, ex quo baptizatus sit, sexaginta annos non humi spuisse, annos quadraginta natum baptizatum esse, statura brevi fuisse et cetera, quae usque ad finem capitis leguntur. Nam ordo totius huius orationis postulat, ut haec de eodem sene intelligantur, a quo oculi catulo hyaenae restituti sunt. Illa vero si de Macario intelligenda sunt, senem quoque centum annorum, qui se et diabolum tam acerbe increpavit, Macarium fuisse facile sta- tues. Nam quadraginta anni, quos Macarius ante baptismum vixit, et sexaginta, quos vixit accepto baptismo, si computantur, centum annos efficiunt. Haec quaestio primo quidem adspectu satis perplexa esse videtur; sed, si accurate di- stinxerimus, facile solvetur. Rufini enim Con- tinuatione Historiae Ecclesiasticae Eusebii, quae multo ante Historiam Lausiacam scripta est, edocemur, catulo hyaenae oculos a Ma- cario Alexandrino restitutos esse. Nam legis: * Idem ipse Macarius leaenae speluncam ha- buit cellulae [suae] vicinam. Et quadam die catulos suos caecos ad eum bellua producit et ante pedes eius ponit. At ille quum intellexis- set, pro caecitate oculorum bestiam suppli- care, rogavit Dominum, ut eis redderet visum. Quo recepto matrem sequentes redeunt ad speluncam. Et paulo post ipsa cum catulis D suis regrediens pelles ovium lanatas plurimas velut munus pro suscepta gratia ad senem defert morsu oris evectas, et ante fores eius depositis abscedit (1). » Dubium sane esse vix potest, quin eandem hanc sanationem ca- tulorum leaenae supra Palladius significet. Quod si constat, dubitari amplius nequit, quin cetera quoque, quae capite isto Palladii nar- rationem de catulo hyaenae ad finem usque (1) Ruf. Hist. Eccl. lib. 11 cap. 4 ed. Basil. 1. p. 243, Rufini Opp. ed. Vallarsi p. 272, Migne Patrol. T. XXI p. 512. 79 Itaque in sola antiqua versione rectam inveniri nominum scripturam intelligis, cunc- taque, quae capite illo codicum Vindobonen- sium «De Marco » inscripto habentur, ad Macarium Alexandrinum spectare, neque omnino Marcum in capite nominari, nisi ut id, quod de eo Macarius dixerit, narretur, cui quidem narrationi Palladius, Marcum, quum iuvenis esset, s. scripturas edidicisse, ac sanc- titate et castitate insignem fuisse, addiderit. Nec non, ut illud caput ita interpretemur, etiam nexus narrationis Palladii de Macariis suadere videtur. Nam Palladium, qui, quam- diu Macarius Aegyptius vixerit, memorat, pa- riter, quot annos Macarius Alexandrinus atti- gerit, indicasse consentaneum est. Accedit, quod narratio Palladii de Macario Alexandrino, si illud caput ad Marcum refertur, iusto fine prorsus caret; contra, si ad Macarium perti- net, ambae de Macariis Palladii narrationes praeclare invicem sibi respondent. Tertium denique et firmissimum argumen- tum repetimus a Sozomeno, qui senem, de quo isto capite narratur, Macarium esse aperte docet. Sozomenus enim : « Alter [Ma- carius Alexandrinus] vero », inquit, « serius quidem presbyter factus est. Sed omnibus fere arctioris disciplinae exercitationibus est perfunctus, quarum alias ipse excogitaverat, quasdam ab aliis acceptas tanto studio exco- luerat, ut ex nimia cutis ariditate pili barbae ei non succreverint (2). » Ubi Sozomenum Historiam Lausiacam e capite isto compilasse manifestum est. Quodsi autem ea, quae de barba senis in capite Lausiacae leguntur, ad (1) Sozom. flist. Eccl. lib. III cap. 14 ed. Valesius P. 516.

VITAE. 78: Macarium spectant, quis, quin cetera quoque, A solum tres integros annos, sed etiam tres fere quae illo capite continentur, in eundem ca- dant, amplius dubitabit? Itaque perspicuum est, in codicibus Vindo- bonensibus pro Maxápis falso scriptum esse Mápxos. Qui quidem error cum ex adfinitate verborum tum ex indice: « De Marco » natus est, quem cum librarius aut lector, facta Marci mentione longum caput de Macariis finitum esse ratus, in margine adscripsisset, corrup- tela postmodum in textum facillime irrepsit. 80 Quam quidem corruptelam, quod in membranaceo codice modo Maxápia, modo Mapxoc legitur, antiquam esse, sed paullatim tantum genuinam vocem: Maxápios textu ex- pulisse, ut est in codice chartaceo, credideris. Auctoritati autem codicum Vindobonensium Lausiacae illo errore vix quidquam derogatur, quorum virtus in eo potissimum cernitur, quod res iusto ordine integras narrant, quod in editionibus graecis et in Herveti versione, ut saepissime, ita hic quoque, desideratur. Sed haec, quae Palladius de Macario Alexan- drino retulit, nunc quidem hactenus. Reli- quum est, ut ad ea illustranda pauca mo- neamus. §. 20. Ac primum quidem eo, quod Palla- dius narrat, se novem annos in Celliis seu Cellulis vixisse, difficultas quaedam chrono, logica nascitur. Palladius enim, qui se anno 388 Alexandriam venisse ipse testatur, eliam tradit, se, antequam in Cellulas abiret, tres annos circum Alexandriam (1), et annum integrum in monte Nitriae (2) habitasse. Quare, si anni computantur, ante annum 401 Cel- lulas non reliquisse videtur. Fateor quidem, verba: 'Extn pia, quibus habitationis suae circum Alexandriam tempus significat, non annos indicare posse (3). Etiamsi vero hoc sta- tuamus, certe tamen ante annum 400 Palladius ex Cellulis non decessit. Atque cum hac temporum descriptione optime conveniunt Palladii verba, ipsum tre- decim annos monachum fuisse, antequam episcopus fieret (4). E Cellulis enim afflictae valetudinis causa, ut ipse narrat, Alexan- driam, deinde medicorum consilio Hieroso- lyma petiit, unde quum in Bithyniam venisset, episcopus ordinatus est (5). Quapropter eum anno post adventum suum tertio decimo R Aegyptum reliquisse, et anno 401 episcopum 81 factum esse consentaneum videtur. Prae- terea anno 400 Palladium Alexandriae fuisse, iis quoque, quae de morte Evagrii ipse retu- lit, probabile fit (6). Sed quominus id statuamus, prohiberi vi- demur loco dialogi de S. Chrysostomi vita, quem, testibus Georgio Alexandrino et Pho- tio (7), Palladius episcopus scripsit. In hoc enim dialogo legitur, synodo Constantinopo- litanae indictione XIII habitae interfuisse Pal- ladium episcopum Helenopolis (8),quae est urbs Bithyniae. Viri igitur docti, imprimis Baro- nius (9) et Tillemontius (10), non dubitarunt, C hunc Helenopolis episcopum eundem facere cum scriptore Historiae Ļausiaçae. Quoniam vero indictio XIII ab VIII Calend. Octobris i. e. XXIV Septembris (11) anni 399 incepit (12), Til- lemontius, Montefalconius, Neander synodum. mense Maio anni 400 habitam esse statue- runt (13). Scriptor vero vitae S. Chrysostomi, quae in AA. SS. Boll. invenitur, mense Martio aut Aprili anni 399 eam fuisse arbitratus est. ob difficultates, quae synodum anno 400 ha- bitam esse non admittunt (14). con T. XIII p. 50 sq., Galland. Bibl. PP. T. VIII. p. 298. 300. (1) Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 8 Opp. Meurs. 1. 1. p. 360. (2) Ibid. p. (3) Matthiae Ausf. Griech. Grammatik ed. IL 406. T. 11 § 586. 361. (4) Hist. Laus. ed. Meurs. prolog. Opp. Meurs.. 1. I. p. 340. (5) Ibid. cap. 44 Opp. Meurs. 1. 1. p. 472. (b) Ibid. cap. 88 Opp. Meurs. 1. 1. p. 550 sqq.; Tillemont Mémoires T. X p. 368 sqq., p. 796 Not. 7. (7) Georg. Alexandrinus in Vita S. Jo. Chry- sostomi. Photius in Bibl. ex rec. Bekker. Berol. 1824 p. 78, b. Cf. S. Jo. Chrysost. Opp. ed. Mont- faucon T. XIII Praef. p. x1 sq. (8) Pallad. Dial. de vita S. Jo. Chrysostomi cap. 13. 14. S. Jo. Chrysost. Opp. ed. Montfau- (9) Baron. Annal. a. 388. 400. 403. 404. 405, (10) Tillemont Mémoires T: XI p. 500 sqq. (11) Ideler Lehrb. d. Chronologie Berlin 1831 p. 412; Du Cange Glossar. s. v. indictio. (12) AA. SS. Boll. Sept. T. IV p. 545, b. Tille- mont Mémoires T. XI p. 158. 582. (13) Tillemont 1. 1. p. 581 sqg. Not 59. Montfau- con in Vita S. Jo. Chrysostomi, S. Jo. Chrysost. Opp. ed. Montfaucon T. XIII p. 137 sqq. Neander, Der h. Joh. Chrysostomus u. die Kirche in dessen Zeitalter Berlin 1822 T. ll p. 77 sqq. (14) AA. SS. Boll. Sept. T. IV p. 543 saq. Cf. Cave et Oudin. s. v. Chrysostomus. Bollandus Jan. T. I p. 1007 synodum Constantinopolitanam anno.

82 Atque Baronius, Tillemontius, ceteri, A episcopo inde a tempore, quo S. Chrysosto- facerent cum illo Helenopolis episcopo, prae- cipue locis quibusdam Historiae Lausiacae inducti sunt, quos genuinos esse vix certo constat. E quorum numero est locus Paradisi, quo, postquam prophetia Joannis in Lyco, Palladium episcopum fore, narrata est, haec leguntur: « In quo [episcopatu] tempestatis illius, quae sub sancto Joanne commota est, interfui malis » (1). Idem habetur quidem etiam in graeco Meursii textu (2); sed Hervetus haec profert : « Dignus habitus sum ordinatio- ne, quae meas vires superat, in eum casum in- cidens, quem Joannes [in Lyco] praedixe- rat (3). Quae quidem lectio, quum toto capite de Joanne in Lyco narretur, probabilior vide- tur. (Quomodo codices Vindobonenses locum exhibeant, non examinavi.) Rursus et Baronius et Tillemontius tradunt (4), scriptorem Histo- riae Lausiacae Romae ob causam S. Joannis [Chrysostomi] morantem a Piniano Melaniae iu- nioris marito exceptum esse. Quod quidem in editione Meursii (5) et in Paradiso (6) legitur, sed deest in codicibus Vindobonensibus (7) et in antiqua versione. Denique Tillemontius Historiam Lausiacam in codicibus Palladio Helenopolis episcopo tribui docet (8), quod c non omnino verum est; nam codices Vin- dobonenses eam Palladio episcopo inscri- bunt (9). 401 habitam esse putavit, quod quidem neque eum verbis dialogi (l. 1.), quo tum tumultum propter Gainam barbarum fuisse traditur, neque cum tota ejus temporis chronologia convenit. (1) Parad. cap. 22, VV. PP. Rosw. p. 966. Cf. Baronii Annal. a. 388; Tillemont Mémoires T. XI p. 346. roŵr. tf. Palladii Historiam Lausiacam ad codi- (3) Ibid. p. 471, VV. PP. Rosw. lib. VIII c. 43 p. 740, 2. (4) Baron. Annal. a. 388; Tillemont Mémoires T. XI p. 515. (5) Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 123 Opp. Meurs. 1. 1. p. 604. (6) Cap. 49, VV. PP. Rosw. p. 980, 1. (7) Cf. Palladii Historiam Lausiacam ad codi- çis Vindobonensis fidem a nobis breviter delineatam, infra huic nostrae editioni Historiae Lauciacae prae- positam. (8) Tillemont Mémoires 1. 1. p. 500. nit. Hist. Laus. I, 1. mus in exilium missus est, i. e. ab anno 404 accidisse dialogus tradit, in Lausiacae scripto- rem optime cadere. Ille enim propter cau- sam S. Chrysostomi Romam petiit, unde redux factus in urbem Syenen in Aegy- pto prope Blemmyes sitam in exilium abiit multosque diu perpessus est labores (10). At- que Palladius Lausiacae scriptor se Romae et Syenae fuisse ipse testatur (11). Accedit, quod Lausiacae scriptori Joannes in Lyco praedixit, ipsum, si episcopus factus esset, multos labo- res calamitatesque perpessurum esse (12). Denique illud, quod Palladius Lausiacae scri- ptor narrat, se, postquam episcopus factus per undecim menses in cella tenebrosa latue- rit, recordatum esse verbi beati Joannis in Lyco (13), optime de exilü tempore, quo Pal- ladius, Helenopolis episcopus, in Aegyptum abductus est, dici potest. ut Palladium Lausiacae scriptorem eundem At alia, quae de Palladio Helenopolis epi- scopo in dialogo leguntur, eum scilicet sy- nodo isti Constantinopolitanae interfuisse, in Lousiacae scriptorem cadere nequeunt. Pri- mum enim descriptio temporum, qua hic in Historia Lausiaca ipse utitur, aperte repugnat. Deinde Palladius Lausiacae scriptor, quum Alexandria proficisceretur, hydropisi labora- bat (14), ita ut eum vix reducem, postquam recens episcopus ordinatus est, ad causam Antonini Ephesi episcopi disceptandam, id 83 Fateor ea, quae Palladio Helenopolis quod dialogus tradit, a synodo electum esse. cis Vindobonensis fidem a nobis breviter delinea- tam infra 1. I. (10) Pallad. Dial. de vita S. Jo. Chrysost. c. 3. 4. 20. S. Jo. Chrysost. Opp. ed. Montfauc. T. XII (2) Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 44 Opp. Meurs. D p. 11 sqq., 77 sq., Galland. Bibl. PP. T. VIIL 1. 1. p. 472. p. 267 sqq. 520. 321. (11) Hist. Laus. Prolog. Opp. Meurs. 1. 1. p. 339. (12) Ibid. cap. 44 p. 471. (43) Ibid. 1. 1. (14) Palladius tribus annis postquam Joannem in Lyco invisit, i. e. exeunte anno 397 (cf. supra p. 21), splene et stomacho laborare coepit. Qui morbus deinde in hydropisin vertit, unde a fratri- bus Alexandriam missus medicorum consilio aeris subtilioris gratia exeunte auno 400, ut patebit, aut ineunte 401 Hierosolyma et in Bithyniam ve¬

aut instante aestate tam longum iter Ephesum A tis nititur, coniectura optime solvi vides. suscepisse (1), parum verisimile sit. 84 Diffi- cultates autem expediendi haec restat via. So- crates refert (2), Palladium episcopum Hele- nopoli Aspunam translatum esse. Quid, si id ad Palladium episcopum dialogi scripto- rem pertineat, ac paullo post synodum Ephesinam anno 401 habitam factum sit, Pal- ladius vero Lausiacae scriptor hoc ipso anno in eius locum sit suffectus? 85 Quomodocunque vero res se habet, ex iis, quae disputavimus, hoc liquet, iustam causam non esse, cur eum Tillemontio (10) chronologia, quae in Historia Lausiaca legitur, relicta statuamus, Palladium Lausiacae scri- ptorem anno 399 Alexandria profectum esse, ineunte anno 400 episcopum esse ordinatum, et in Nitriam anno 390 venisse. Immo haec potius tenenda est chronologia, Palladium se- cundo Theodosii Magni consulatu, qui ince- pit a Calendis Januariis anni 388 (11), Alexan- driam appulisse, anno 391 in Nitriam, ac sub- sequente in Cellulas venisse, annoque 401 B episcopum in Bithynia ordinatum esse, unde etiam Historiam Lausiacam, ut supra (12) iam docuimus, anno 421 scriptam esse e verbis Palladii conficitur. Atque rem ita se habere dialogus ille quo- dammodo ostendit. Cuius scriptor Photio et Georgio Alexandrino testibus est Palladius episcopus (3), in codicibus Palladius episco- pus Helenopolitanus, ab aliis etiam episcopus Asponensis dictus (4). Is igitur in dialogo se Romam primum venisse (5) ait aliquanto post Palladium Helenopolitanum episcopum, quem sub Innocentio Papa ibi fuisse ob cau- sam S. Chrysostomi (6), et eo tempore, que dialogus instituitur, apud Blemmyes in Ae- gypto detineri (7) scribit. Porro scriptor dia- logi a Theodoro diacono, quocum illum ser- monem conseruit, saepe per canos suos, ut verum dicat, senex obsecratur (8), quod sine dubio in Palladium Lausiacae scriptorem, qui tum vix annos quadraginta natus erat, cadere non potest. Unde inter duos illius temporis Palladios Helenopolis episcopos distinguen- dum esse probabile est (9). Quod si constat, C annos, quanquam saepissime interea peregri- difficultatem illa, quae testimonio Socra- (1) Pallad. Dial. cap. 13. 14. S. Chrysost. Opp. 1. 1. p. 43 sqq., Galland. Bibl. PP.•l. I. p. 298, 299. 300. (2) Socr. Hist. Eccl. lib. VII cap. 36 ed. L p. 381. (3) Cf. supra p. 81. (4) Emeric. Bigot. de Palladio episcopo Heleno- politano Praef. in Bibl. Galland. 1. 1. Proleg. p. XXV. (5) Cap. 1, S. Chrysost. Opp. 1. 1. p. 3, Galland. Bibl. PP. 1. 1. p. 261. (6) Cap. 3, S. Chrysost. Opp. 1. 1. p. 11, Gal- land. Bibl. PP. l. 1. p. 267. (7) Cap. 20, S. Chrysost. Opp. 1. 1. p. 77, Galland. Bibl. PP. 1.1. p. 320. (8) Cap. 4, S. Chrysost. Opp. 1. 1. p. 16, Gal- land. Bibl. PP. 1. 1. p. 270. 271, et passim per dialogum. (9) Id Gregorius Alexandrious et Photius sen- sisse videntur, qui scriptorem dialogi simpliciter Palladium episcopum dicunt. Ac Photius Palladium episcopum Helenopolitanum antea (Bibl. ex rec. Bekkeri p. 18, b laudaverat. Palladium episcopum cam tribus aliis episcopis S. Chrysostomo pulso Romam venisse Innocentius Papa clero Constanti- nopolitanae ecclesiae scripsit. S. Chrysost. Opp. ed. Montfaucon T. IN p. 524, Eundem, propter se § 21. Quod si est exploratum, Macarium Alexandrinum saltem usque ad annum 395 superstitem fuisse apparet. Nam tres annos cum Palladio in Cellulis vixit in quiete de- gens (13). Atque quin tres primi anni, quos Palladius in Cellulis transigebat, significentur, non facile dubitabis. Nec te Hierosolymitanum iter, quod Palladius circa annum 394 insti- tuit (14), quominus tres primos annos fuisse dicas, impediet. Palladius enim, qui novem natus 86 est, in Cellulis transegisse se nar- et propter ecclesiam aerumnis affici ipse S. Chry- sostomus tradit in ep. 148 l. l. p. 686. Eidem Pal- ladio S. Chrysostomus (annis 404-407) episto- lam scripsit, in cujus fine petit, ut ipsum Palladius de valetudine sua certiorem faciat. Ep. 113 1. 1. p. 656. Quae quidem in aegrotantem Historiae Lau- siacae scriptorem optime cadunt. Plurima, quae viri docti de Palladio disputarunt, legis Opp. Meurs. T. VIII p. 650 sqq. Cf. Emeric. Bigot. 1. 1. (10) Tillemont Mémoires T. XI de Palladio D p. 300-533 et passim. (11) Teste Cassiodoro inde ab a. u. 601 consu- latus a Calendis Januariis incepit. Cassiod. Chron. Opp. Cassiod. ed. 1656 p. 681, ed. Gareti p. 384, Migne Patrol. T. LXIX p. 1223. Cf. Ideler Lehrb. d. Chronologie p. 328. Ei. Handbuch der mathe matischen u. technischen Chronologie Berlin 1825 T. II p. 149. De anno 388 cf. supra p. 58 not. 3. (12) P. 24. Plurimi eam falso, ut iam patet, anno 420 aut 419 scriptam esse statuerunt; an- num 421 indicarunt Cave et Oudin. s. v. Palladius, et Rettberg in libro: Allg. Encyklop. v. Ersch u.. Gruber s v. Palladius. (13) Cf. supra p. 66. (14) Cf. supra p. 21. 22.

rat, etiam tres se annos cum Macario vixisse A de te audirem » (7). Quare post annum 335 dicere potuit, etsi illo tempore breve iter in- stituerit. Macarium in quiete sedisse vix aliud quidquam significat, nisi eum munere sacer- dotii in usum fratrum propter senectutem tum non amplius functum esse (1). Tillemontius e verbis Palladii conclusit, tribus illis annis elapsis Macarium obiisse (2), unde mors eius in annum 395 caderet, et quidem testante Martyrologio in IV ante Non. Januarias, Grae- cis Menaeis testibus in XIV ante Calend. Fe- bruarias (3). Sed num e verbis Palladii illud recte colligi possit, in dubium iure vocatur. Macarium enim post illos tres annos statim animam efflasse Palladius non dicit, sed hoc ventum ipsius in solitudinem mortuum esse; presbytero, se tres annos vixisse. Quid, si Ma- carius Alexandrinus, qui Palladio teste (4) in Nitria et in interiore vasta solitudine cellas habuit, post illos tres annos in aliam cellam abiit? Quid si congressui fratrum omnino se subduxit? Fateor, Tillemontii sententiam ve- risimilem quidem esse, sed certam eam ne- quaquam dixerim. Sin, Tillemontii opinionem secuti, statuimus, 395 vita decessisse, eundem ante annum 295 natum, et ante annum 335 baptizatum esse, sta- tuamus necesse est. Nam Palladio auctore annos quadraginta natus baptismum suscepit, ex quo saltem sexaginta annos vixit (5). Macarii illo ad Tabennesiotas itinere edocemur, eum ante annum 348, quo Pachomius diem supremum obiit (6), 87 magna vitae monachicae laude floruisse; etenim Pachomius ei : « Multis », inquit, a abhinc annis cupii te videre, quum (4) Simili modo Ephraem onǹjoai Blor dicitur. Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 101 Opp. Meurs. 1. 1. p. (2) Tillemont Mémoires ed. Bruxelles T. VIII P. III p. 1078. (3) Cf. infra Caput VIII. (4) Supra p. 69. (5) Cf. supra § 19 p. 75 sqq. (6) AA. SS. Boll. Mai T. II p. 290 sqq., cf. Tillemont Mémoires ed. Brux. T. VII P. II p. (7) Cf. supra p. 71. (8) Bibl. Graec. ed. Harless. T. VIII Hamburg. (9) Scriptt. eccles. Hist. litt. s. v. Macarius junior. (10) Comment. de Scriptt. eccles. s. v. Macarii tres monachi. baptizatum esse eum aegre credideris. Fabricius (8), Caveus (9), Oudinus (10), de Nessel (11), Pritius (12) nescio quibus fulti anno 404 e vita decessisse. Sed vix dubium est, quin in eum errorem ideo inducti sint, quod in textu graeco Meursii (13), in versione Herveti (14) atque in Paradiso (15) legitur, niorem fuisse. Id vero si fuisset, eum post an- num 300 natum, post annum 340 baptiza- tum esse, et ante annum 348 tantam vir- tutis famam multis abhinc annis habuisse ne- cesse esset, quod a verisimilitudine plane ab- Aegyptio iuniorem fuisse, neque in codicibus Vindobonensibus, neque in antiqua versione num aetate fuisse minorem ideo putavit, quod scriptores cum semper post Macarium Aegy- ptium commemoraverint (16). Rem Sozome- nus explicat, qui, postquam de Macario Ae- gyptio disputavit: « Macarius », inquit, « Ale- xandrinus serius quidem presbyter factus est » (17). Atque etiam verisimile est, Maca- C gyptium monachum factum esse. Macarium fuisse, iam apud Makrizium legis (18). Nec, unde error in illa Historiae Lausiacae exem- plaria irrepserit, certo dixeris. Quia autem Sozomenum ea, quae de Macariis habet, e Pal- ladii Historia Lausiaca compilasse manifesto serius presbyterum esse factum, iam Sozomeni tempore in Lausiaca exstitisse probabile est. § 22. Sed ad narrationes ipsas de Macario (11) Supplem. Comment. Lambec. Vindob. 1690 T. Il in indice alphabetico s. v. Macarius junior. Lips. 1699 Praef. § VII. (13) Cap. 20 Opp. Meurs. 1. 1. p. 389. (14) Ibid., et VV. PP. Rosw. lib. VIII cap. 19 p. 719, 2. (15) VV. PP. Rosw. cap. 6 p. 950, 1. (16) Celui d'Alexandrie a été apparemment postérieur à celui d'Egypte aussi bien pour l'en- trée dans la solitude que pour la naissance, puisqu'on le met toujours après l'autre. » Mémoi- res T. VIII P. II p 1043. (17) Hist Eccl. lib. ll cap. 14 ed. 1. 516. (18) Macrizi Geschichte der Copten v. Ferd. Wü- stenfeld Götting. 1845 p. 110. 111.

Alexandrino e Historia Lausiaca prolatas ve- A sederit, in Herveti et in antiqua versione non niamus. Quarum nulla apud alium scriptorem invenitur praeter solam de magorum monu- mento a Macario Alexandrino viso, quae in libro secundo (1) fere hoc modo habetur: Macarium prae ceteris senibus amatorem ere- mi fuisse, et inaccessa perscrutatum esse de- serta. Aliquando eum invenisse locum in re- motissimis eremi partibus positum omnibusque bonis repletum. Ubi duos habitasse fratres, qui propter multitudinem daemonum ibi degen- tium, ne alios eo monachos deduceret, eum ad- monuerint. Regressus autem quum opportuni- tatem loci fratribus indicasset, multorum ani- mos inflammatos esse, sed ceteros dixisse: a Locus iste si vere, ut iactatur, a Jamne et Mambre consitus est, non aliud de eo creden- dum est, nisi quod diaboli opere ad deceptio- nem nostram praeparatus sit. Si enim vere, ut perhibent, deliciosus est et abundans, quid sperabimus in futuro saeculo, si hic deliciis fruimur? » Quibus verbis tandem ferventes iu- venum animos repressos esse. Rem scriptor libri secundi fama acceperat; nam scripsit: ⚫ Ubi etiam duos fratres invenisse ferebatur. » Fortasse etiam fama de duobus monachis, quos Macarius Aegyptius in remotissimis solitudi- C Lis partibus mudos 89 invenit (2), in indolem ♪ri secundi narrationis vim aliquam exercuit. Ad ordinem deinde, quo narrationes in editis exemplaribus se excipiunt, quod attinet, Paradisus et versio antiqua res eodem ordine, quo codices Vindobonenses, narrant; altera in hoc solo discrepat, quod illud, Macarium sibi proposuisse, ut quinque diebus in solo Deo mentem deſigeret, omisit. Magis autem a codicibus differunt graecae editiones et inter- pretatio Herveti. In quibus ab initio capitis quatuor narrationes, quae in codicibus desunt, inveniuntur, atque cellarum Macarii enumera- D textu leguntur. Antiqua denique versio Ros- « Ferebant eum amatorem fuisse. tio virginisque Thessalonica oriundae sanatio post historiam infelicis sacerdotis, qui forni- cans sacra obierat, leguntur. Ad res denique quod spectat, causa, cur Macarius sex menses nudus in palude Scetis (1) Cap. 29, VV. PP. Rosw. p. 480, 2 sqq. (2) VV. PP. Rosw. lib. VI libell. 3, 4; Apoph- thegm. 8. v. Macarius Aegyptius § 11; Coteler. Eccl. Graec. Mon. T. 1 p. 526 sqq. Cf. infra Caput VI. (3) VV. PP. Rosw. p. 722, 1. 992, 1. (8) Cf. supra p. 13. culicis elisio, sed spiritus fornicationis indi- catur. In quibus haec legis : « Ei aliquando molestiam exhibuit spiritus fornicationis, et tunc condemnavit seipsum sedere nudum sex menses in palude Scetis... » (3). Quam eau- sam falsam esse existimo et inde fictam, quod talis poena soli ultioni culicis pungentis non congrua visa sit. Versio Herveti Macario qua- tuor tribuit cellulas in Scete, Libya, Celliis et monte Nitriae sitas. Sed Cellia ad Libyam per- tinuerunt, neque codices neque editiones ceteraeque versiones plus tribus Macarii cellis norunt. Antiqua versio non habet, Macarium, quum cogitationibus vanae gloriae vexaretur, arena humeris imposita eremum pervasisse, sed: « Sic ergo, » inquit, « iacuit usque ad vesperam; postmodum surrexit ad consuetum opus Domini » (4). Denique in Herveti et in antiqua versione, postquam narratum est, daemones e monumento « Janne et Mambre » magorum egressos a Macario fugatos esse, haec adduntur: Ingrediente autem eo [Macario] in paradisum ei occurrit diabolus 90 cum stri- cta rhomphaea, ei minitans. Ad quem hanc vo- cem respondit sanctus Macarius: Tu venis ad me in stricta rhomphaea, et ego contra te ingrediar in nomine Domini Sabaoth, in acie Dei Israel (5). » .; » tum : 14) Cap. 10, VV. PP. Rosw. p. 993, 2. (5) Herveti versio cap. 20, VV. PP. Rosw. Et haec quidem sunt, quibus editiones ver- sionesque Historiae Lausiacae a codicibus differunt. Hoc solum accedit, quod in editio- nibus graecis et in versione Herveti traditur, Macarium Alexandrinum bellaria vendi- disse (6). Ubi in Paradiso habetur: « Nego- tiator erat, » glossa in margine adscripta: « Ms. addit : qui poma vel legumina nucesque vendebat » (7). Quae glossae verba etiam in codicis pervetusti, quem Romae in bibliotheca monasterii Yerusalemme in Croce adii (8), weidianae collectionis idem, quod graecus textus et Herveti versio, profert : « Grutaria vendens (9). Sed neque codicibus Vindobo- nensibus neque ceteris antiquis fontibus, quos examinabimus,eiusmodi quidquam continetur. p. 722, 2. Antiqua versio cap. 10, ibid. p. 992, 1. (6) Tparhuara лiлpáσxwr Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 20 Opp. Meurs. p. 389. Versio Iler- veti ibid. p. 390 et VV. PP. Rosw. p. 719, 2. (7) Cap. 6, VV. PP. Rosw. p. 950, 1. (9) Cap. 9. VV. PP. Rosw. p. 989, 2.

versione et in Paradiso habetur, Macarium Alexandrinum virtutibus vitae monachicae Ma- cario Aegypto antecelluisse (1), in codicibus Vin- dobonensibus etin versione antiquanonlegitur. 23. Ad singulas autem narrationes, quas de Macario Alexandrino e Lausiaca Palladii protulimus, illustrandas haec animadvertenda sunt. Primo abstinentia Macarii Alexandrini ma- gnopere praedicatur. Qui usum Tabennesio- tarum per totam quadragesimam coctis cibis se abstinentium secutus, septem annis nihil, quod igni admotum esset, comedit, sed sola cruda olera 91 et legumina, si quae forte inve- nisset, humectata gustavit. Ac quum audivisset, fratrem quendam libram panis comedere, buccellatis, quae habuit, in lagenam immissis solummodo tantum, quantum manu efferre poterat, comedit, tribusque annis quatuor tantum vel quinque unciarum cibis usus est. Olei autem sextarium anno in alimentum con- sumpsit. Iam ad libram duodecim unciae re- deunt (2). Ac Etong seu sextarium olei duode- viginti fere uncias habuit (3). Unde abstinen- tiam Macarii maximam fuisse apparet (4). Nec solum oleo senes in alimentum, sed etiam ad unguendas et molliendas ab opere manus C Alexandriam vixit, a iuventute usque ad uti solebant (5); a quo usu iam S. Antonius se abstinuit (6). Ac coctis cibis multi senes usi non esse dicuntur. Ex quibus Ammonius inde a iuventute usque ad mortem solis crudis cibis vescebatur, nec unquam, quod igni ad- motum esset, comedit praeter panem (7). Moyses abbas ex latrone monachus factus, quum plurimum operaretur et quinquaginta orationes quotidie perageret, nihil praeter siccum duodecim unciarum panem sum- psit (8). Apollo abbas non amplius quam 1.1. Paradis. I. 1. (2) Boeckh Metrolog. Untersuchungen Berl. 1838 (4) Evagrius quatuordecim annis libram panis quotidie ac tribus mensibus sextarium olei consum- 1. 1. p. 353. Dorotheus senex quotidie sex unciarum panen comedit ac modicum aquae bibit. Ibid. cap. 2 p. 349. Abbas Elias, senex quum esset, Įrium unciarum panein of tres oleas quotidie conie- Hoc etiam, quod in graecis editionibus, Herveti A olera, quae sponte nascuntur in terra, neque panem, nec legumen, neque ex fructibus ar- borum quidquam, neque omnino ea, quibus igni admotis homines vescuntur, comedit (9). Serapion Sindonita praeter panem et aquam nihil sumpsit (10). Evagrius, ex quo in solitu- dinem 92 venit, neque lactucam.tetigit, neque minutum olus, nec viride quidquam, nec fructum, nec uvam, nec lavacrum, nec carnem, nec panem, nec vinum, neque omnino quid- quam ex iis, quae per ignem transeunt, prae- ter quaedam olera cruda et modicum aquae. Sextodecimo autem huiusmodi vitae anno quum propter corporis stomachique imbecil- litatem panem quidem tetigisset, cocta tamen olera ad mortem usque non gustavit (11). Philoromus denique presbyter coctis cibis duodeviginti annis se abstinuit (12). Macarius Alexandrinus, ut omnino non vesci cupiit quod tamen humana natura non admittebat, ita etiam in somno vincendo quid posset experiri statuit, totisque viginti diebus sub coelo degens nihil omnino dormivit; sed postremum naturae eum cedere necesse fuit. Noctem vero saepissime pervigilasse multi senes feruntur. Ex quibus Dorotheus, apud quem Palladius Lausiacae scriptor prope senectutem nunquam sponte dormivit, sed non nisi inter operandum vel comedendum oculos somno parum connivebat (13). Porro Arsenius unam somni horam strenuo exerci- tatori sufficere perhibuit, atque ipse tota nocte pervigilata mane parum sedens dor- mivit (14). S. Antonius denique totam per- saepe noctem insomnem duxit (15). Quanquam senem aliquem somno sic, ut Macarium Alexandrinum, abstinuisse non inveni. Tertium denique summae Macarii Alexan- et Ovrxla.

propter solam ultionem culicis pungentis sex menses nudus in palude Scetis sedit. Unde quum reverteret, a culicibus toto corpore ita vulneratus fuit, ut ex sola voce agnosceretur, et elephantiasi laborare videretur. Ita vero etiam Evagrius, qui a spiritu blasphemiae 93 quondam vexatus diebus quadraginta tectum non ingressus erat, toto corpore muscis scatuisse traditur (1). Idemque Eva- grius, a daemone fornicationis quondam vexatus, hiemis tempore tota nocte in puteo stetit (2). Sed nequaquam Palladius ita in- telligendus est, ut dixerit, Macarium sex men- sibus in paludis aqua sedisse: sed, ut sponte elucet, apud paludes vel in ripa paludium. Quas regiones culicibus aliisque insectis ho- diedum abundare Minutoli indicat (3). Li- brarius autem, qui Macarium in paludibus propter spiritum fornicationis sedisse fin- xit (4), Palladium falso isto modo intellexisse videtur. Idemque Macarius Alexandrinus alias ob aliam causam in Scetis paludes secessisse, unde culicibus perforatum Macarius Aegyptius ad fratres reduxerit, in Apophthegmatis (5) Sed iam de illo cepotaphio Jannes et Mambres magorum, quod a se visum esse C Macarius ipse Palladio retulit, disputemus. Eo snim nomine a Judaeis magi dicebantur, qui- buseum Moses et Aaron coram Pharaone pro- digiis concertarunt. Ex qua traditione, ut recte docet Theodoretus, Paulus apostolus nomina illa in epistola ad Timotheum desum- psit, omnes increpans, qui, quemadmodum Jannes et Mambres Mosi restiterint, ita ipsi (1) st. Laus. ed. Meurs. cap, 88 Opp. Meurs. (3) Reise zum Temnel des Jupiter Ammon in der libyschen Wüste u. nach Oberaegypten p. 205. D (4) Cf. supra p. 89. (5) S. v. Macarius Aegyptius § XXI Coteler. Eccl. Graec. Mon. T. I p. 537 sqq. 'Cf. infra Ca- put VII. (6) !I Timoth. 3, 8. Ad quem Apostoli locum Theodoretus haec scripsit : Tà µértoi toútwr óró- didaoxalluç. Ed. Noesselt. Halae 1771, 8°, T. III p. 689. (7) In Matth. Comm. Series § 117. Orig. Opp. ed. de la Rue Paris. 1740 T. III p. 916, 2. (8) Tract. Menachoth cap. IX. drini exercitationis argumentum hoc est, quod A veritati resistant (6). Quae apostoli verba ad librum apocryphum « Jamnes et Mambres » inscriptum respicere, Origines perhibuit (7). Unde patet, traditionem, qua Jannes et 94 Mambres magi Mosi adversantes vocabantur, satis antiquam fuisse. Atque eodem nomine magi isti a Targumista Jonathan, nec non in Talmud Babylonico (8) appellantur. Nec solum apud Judaeos, sed etiam apud Graecos, et apud Romanos Jannes et Mambres laude ma- gicae artis floruerunt. Nam Jannes et Mambres magos artibus magicis excelluisse, et ab Aegyptiorum populo Musaeo (Mosi) oppositos esse, Numenius Pythagoraeus in fragmento, quod est apud Eusebium (9), scripsit. Ac Plinius (10): « Est, » inquit, « et alia Magices factio a Mose et Jamne et Jotape Judaeis pen- dens. » Abulpharagius in Dynast. I. Artemo- nium quendam laudat, qui Mosen decem annos natum a filia Pharaonis Jannes et Mam- bres sapientibus instituendum traditum esse docuerit (11). Atque in vetere Midrasch ad Exod. XV, 10 a Joannes et Mamres » magos submersos esse in mari rubro narratur, quo- cum catena arabica ms. in Pentateuchum convenit, in qua haec habentur: « Haec no- mina magorum, qui steterunt contra Mosen: Deiannes, Jambaras et Sarudas. Deus vero. eos perdidit in mari rubro (12). » Unde Hammundo (13) visum est, apud Palladium legendum esse κενοτάφιον i. e. pro κηποτάφιον sepulchrum vacuum. Cui Palladii narratio, daemones dixisse, ab ipsis magos ibi se- pultos esse, repugnat (14). Sepulchrum vero in horto arboribus consito, quales etiam- 95 nunc pulcherrimi in Oasibus plantan-

tur (1), positum saxoque quadrato, quo ho- A ctum cum daemonibus iniit, sed illa, ut dae- diedum Aegyptia monumenta exstructa con- spiciuntur (2), aedificatum fuit. Nec non pu- teo, qui fere in nullo tali Aegypti sepulchro desideratur (3), ornatum fuit, multumque auri in monumento depositum esse fama tulit. Ap- propinquanti vero Macario septuaginta fere daemones e monumento egressi variisque formis praediti occurrerunt, alii clamantes, alii exsilientes, alii magno fremitu in eum den- tibus stridentes; ceteri tanquam corvi volan- tes eius vultui insultarunt. Consimili autem modo S. Antonio in sepulchro pernoctanti daemones in forma leonum, ursorum, leo- pardorum, taurorum, serpentum, aspidum, scorpionum atque luporum apparuerunt den- -tibusque in eum striderunt (4). Eidemque An- tonio in castello quodam degenti daemones clamarunt : « E nostris recede sedibus! Quid tibi cum eremo? Nostras nunquam feres in- sidias (5). lisdem fere verbis daemones isti Macarium Alexandrinum exceperunt. Quorum quidem eos, qui volabant, cum corvis, quibus illa eremus hodiedum abundat (6), Macarius comparat. Atque corvorum species daemo- nibus haud raro tribuuntur (7). Sepulchra de- nique monumentaque 96 eremi a daemonibus inhabitari eorumque in potestate haberi, Si- wah Oasis incolae etiamnunc credunt (8). Mi- rum est, quod Macarius daemonibus, cognito monumento se recessurum esse, fide data pro- misit. Nam daemones omnino non audiendos esse S. Antonius docuit (9). In antiqua versione Macarius haec tantum verba : « Oportet me in- gredi et videre »respondisse, daemonesque non curans intrasse perhibetur (10). Quod tamen textui codicum, editionum ceterarumque ver- sionum repugnat. Neque Macarius vere pa- mones recederent, sponte promisit. Diabolus iste, qui Macario monumentum intranti stricto gladio obviam venisse in duabus, ut monui- mus, Lausiacae versionibus falso traditur, dae- mon princeps esse videtur, qui testante S. An- tonio, ceteris daemonibus superatis, ipse « ad- venit horribili forma, ut terrorem incutiat, multaque iactitat, sed mentitur, nec extime- scendus est, quia per Christi gratiam vana sunt omnium daemonum molimina » (11). Res vero, quas Macarius monumentum ingressus inve- nit, cadum aeneum catena ferrea ex puteo pendentem, malaque intrinsecus vacua, a Pal- ladio póa: vocata, aliaque eiusmodi in Aegypti sepulchris hodiedum inveniri, non est quod pluribus dicam. Ac fraus illa diaboli, qui arun- dines signi causa in via positas collegerat, virgoque munda veste induta, quae urnam aqua stillantem in capite gestans fessum se- nem tres dies provocabat, grex denique bu- balorum, qui siti oppressum nutrivit, virtutem et constantiam Macarii divinaeque gratiae ei impertitae magnitudinem ostendunt. Bubali autem circum Nitriae paludes hodiedum cre- berrimi sunt (12). Narratio vero libri secundi de eodem monumento a Macario viso fama, ut docuimus, valde depravata Palladii narra- tioni posthabenda est. Atque istum magorum hortum manibus 97 Aegyptiorum iussuque, ut videtur, Pharaonis adornatum fuisse, a Pal- ladio haud obscure indicatur; quare ab hortis magicis, qui haud raro leguntur, ille distinguen- dus esse videtur (13). Sed ad cetera veniamus. Macarius aspidem, a qua in puteo ad re- creandos fratres fodiendo mordebatur, inde a faucibus prorsus discerpsit. Isque mos apud Mamelucos hodiedum obtinuit, qui a scorpione

puncti, ut vulneri medeantur, scorpionem A fuisse (7). Iisaemque tere verbis, quibus Ma- ipsum super recens vulnus conterunt (1). Scorpionibus autem eremus illa abundat (2). E tribus cellis, quas in interiore vasta so- litudine, in Celliis et in monte Nitriae Maca- rius Alexandrinus habuit, una, in qua per quadragesimam in tenebris sedebat, ostio ca- ruit. Cellae enim monasteriorum illius regio- nis fenestris hodie quoque carent, ita ut lux tantum per ostium intret (3). Eamque Maca- rii cellulam in interiore vasta solitudine sitam fuisse verisimile est. Altera autem in Celliis, ut videtur, sita angustissima fuit, in qua ille ne pedem quidem extendere poterat. Cujus- modi cellis alii quoque senes usi esse dicun- tur (4). In tertia denique cella, duabus illis ampliore, Macarius adventantes excepit, quod in cellam Nitriae montis, quem plurimi et no- nachi et peregrini visere solebant, optime ca- dit. Erga quos, si ad ipsum accedebant, Ma- carium Alexandrinum hilariorem Aegyptio Macario fuisse, atque urbanitate quadam iu- niores ad disciplinam monachicam allexisse, Socrates nescio unde accepit (5). De virgine Thessalonica oriunda, quam Ma- carius Alexandrinus oleo sancto unxit preci- busque viginti dierum sanavit, non est quod disputemus. Quare ad monasterium Pachomii a 98 Macario invisum transeamus. Quod per- magno numero monachorum affluxisse con- stanter traditur (6). Macarium quidem veste operarii indutum Pachomius septem diebus admittere noluit. Ubi animadvertas, Pacho- mii regula, ut saeculo renunciaturus paucos dies ante ianuam monasterii remaneret di- gnumque se esse ostenderet, praescriptum (2) Ibid. p. 204. carium Pachomius, aliquando Palaemon Pá- chomium (8), S. Antonius Paulum simpli- cem (9) repulerant. Pachomius in illa narra- tione spiritum prophetiae habuisse dicitur, quod et in vita eius quodammodo traditur (10). Ac monachi monasterii illius ramos palmarum tractant, quod in monasteriis S. Antonii alio- rumque senum fieri solebat (11). Atque in Ter- raneh, quae est urbs prope Nitriam sita, ex iunco, qui in ejus paludibus creberrimus est, tapetes venustissimi adhuc texuntur (12). Propositum Macarii, quinque diebus cum solo Deo conversandi totamque mentem in eo solo defigendi, tertio die daemon, in flam- mam ignis conversus, irritum fecit. Qui sto- ream, in qua senex stabat, combussit, eumque ipsum adurere visus est. Unde hunc ignem non phantasma daemonis fuisse, sed vim com- burendi habuisse credideris. Daemones vero, qui varias omnino induunt formas (13), ignis specie apparuisse atque incendium excitasse, alibi haud facile leges. 99 Sacerdos ille, qui fornicans sacra per- egerat, non nisi data fide, munera sacerdotis se non amplius obiturum esse, a Macario sa- natur. Veteris enim ecclesiae disciplina fuit, ut sacerdos, qui carnis peccatum aut aliud grave crimen commiserat, a ministerio altaris prohiberetur et ad laicorum communionem redigeretur. Cuius exempla sunt in Decreto Gratiani (14) et in libris poenitentialibus (15). Macarius infelicem, cui funestissimus cancri morbus ob istud peccatum erat inflictus, num credat Deum esse, quem nihil lateat nec quis- quam illudere possit, numque cognoscat pec- absentes vidisse in eius vita capp. 4 et 6 1. 1. p. 308, 1. 314, 2 legitur. (11)llist. Laus. ed. Meurs. cap. 40. 29. 2 ac passim. (12) Minutoli 1. l. p. 189. 202. (15) Specie galli gallinacei adhibita diabolus Pa- chomium tentare conatur. Vita S. Pachomii cap. 2. In forma vaporis diabolum apparere tradit Delrio Disquis. magic. lib. 11 Q. 28 S. 2 p. 502. ed. 1. (14) Can. 9 Dist. L: ‹ Qui igitur post æræceptum sacrum ordinem lapsus in peccatum carnis fuerit, sacro ordine ita careat, ut ad altaris ministerium ulterius non accedat. Tum ibid. can. 10 : ‹ Sin autem eum fraternitas tua talem poenitentiam agere cognoverit, ut ei iuste ad recipiendam inter laicos communionem et ante exitum debeat misereri, hoc in tuae frateruitatis ponimus potestate. Cf. ibid. can. 8. 11. 12. (15) Lib. Poenit. Theodori Cantuar. XVI!I § 1. Die latein. Poenitentialbücher der Angelsachsen von

SS. MACARIORUM AEGYPTII ET ALEXANDRINI portaret, interroganti responsum datum est: « Vexo eum, qui me vexat». Consimile re- sponsum Palladius ab Isidoro, quem interro- gaverat, cur aetate admodum provectus corpu- sculum contereret, hoc accepit : « Id me occi- dit, ego ipsum occidam (6) ». catum suum, interrogat. Quae quum annuisset A rit, invenire non potui. Cui Macarium, quid et peccata confessus esset, morbo liberatus est. Equidem his Macarii interrogationibus ordi- nem ad dandam poenitentiam tum usitatum contineri crediderim; nam in libro poenitentiali Bedae presbyteri (1) sacerdos consimili modo poenitentem primum, num in Deum credat, denique num peccata ipsi demitti velit, interro- gare iubetur. Alio cancri morbo, qui payedava nominabatur, Stephanus Libys genere aegro- tasse legitur (2). De iuvene illo a daemone vexato, quem Ma- carius manibus in caput et cor ejus impositis sanavit, non est quod disseramus. Mirum au- tem id, quod sequitur, cuipiam videatur, cur Macario Alexandrino in mentem venire po- tuerit, adire Romam oixovoμlaç gratia, ut in textu graeco legitur. Sed e S. Hieronymo di- scimus, eo tempore, quo totus Oriens 100 monachis affluebat, Romae atque omnino in Occidente monachicam vitam in primis in- cunabulis iacuisse. Quae inde ab Alexandrinis presbyteris, papa Athanasio ac postea Petro eius successore, qui Romae exulantes S. An- tonii vitam divulgarunt, prima in Occidente initia cepit. Nam Romae nemo propter rei no- vitatem ignominiosum vel turpe nomen adsu- mere eo usque ausus erat (3). Haec quum ita C se habeant, ubinam Macarius uberiorem ho- mines sanandi et Deo reconciliandi messem invenire potuit, quam Romae, unde Rufinus, S. Hieronymus, Melania, Marcella, Paula, ab, ut senum vitam cognoscerent et imitarentur, in Aegyptum ventitabant? Verba otxovoulas gra- tia non ad dispensationem rerum terrestrium, quo sensu vox illa est in Palladii capite de Se- rapione, sene regionis Arsenoitis (4), sed ad dispensationem virtutum, quas a Christo Ma- carius acceperat, retulerim. Sicut vero Maca- rius arena humeris imposita cogitationes xe- nodoxiae impugnavit, ita Palaemonis hortatu Pachomius arenam portando abegisse somnum legitur (5). Quis ille Theosebius cosmetor fue- Dr. Fr. Kunstmann Mainz 1844 p. 56. Beda de re- mediis peccatorum, ibid. p. 135. Similia in aliis libris poenitentialibus leguntur. (1) Ibid. p. 146. (2) Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 21 Opp. Meurs. b. 1. p. 440. (3) S. Hieron. ep. 127. (4) Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 77 Opp. Meurs. p. 537. (5) Vita S. Pachomii cap. 1, AA. SS. Boil. Mai. T. III p. 297. Et, haec quidem erant adnotanda ad ea, quae in codicibus Vindobonensibus « De Ma- cario Alexandrino » inscripta leguntur. Ad ce- tera, quae sub falso indice: « De Marco » ex iisdem codicibus protulimus et ad eundem Macarium Alexandrinum spectare ostendimus, haec animadvertenda sunt. Primum similem gratiam perspiciendi cu- iusvis monachi ad sacramenta accedentis men- tem Eulogius presbyter possedisse 101 legi- tur (7). Ammon quoque, quum sacrificium of ferret, vidit angelum stantem in dextra altaris, fratresque ad sacram communionem acceden- tes in libro notantem (8). Alius etiam senex sacrificanti sibi a dextra et a sinistra angelos adstantes vidisse narratur (9). Ac Macarium dignitatem vel indignitatem eorum, qui ad al- tare accedebant, cognovisse legimus libro se- cundo (10). Quod idem de Marco sene Sozo- menus (11) retulit, Palladium secutus. Istis autem verbis πολιοφάγε, λῆρε, φαγόγηρε, quibus Macarius, quum in extrema senectute in cella sederet, se ipse increpuit, S. Antonio et Paulo simplici daemonem quendam male- dixisse legis (12). Neque incongrue iis dicta contumeliosa, quibus summa incontinentia significetur, cernas. De caecis hyaenae vel leaenae catulis a sene eremi sanatis etiam Sulpitius Severus tradi- dit (13), qui senem oculos eorum restituen- tem non nominavit, attamen eum duobus Nitriae monachis olim in monasterii conver- satione carum et familiarem fuisse, et duode- cim annos in extremo illo deserto Blembis con tiguo anachoretam habitasse ait. Ubi pro Blem- bis in collectione Rosweidi falso, ut opinor, (6) Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 2 Opp. Meurs. 1. 1. p. 349. (7) Ibid. cap. 76 p. 537. (8) Ivid. eap. 73 p. 536. (9) VV. PP. Rosw. lib. X cap. 199 p. 927, 2. (10) Cf. infra Caput IV. (11) Sozom. Hist. Eccles. lib. VI cap. 29 ed. Va- les. p. 681. (12) Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 29 p. 430. (13) Dial. I cap. 15 Galland. Bibl. PP. T. VIII p. 407, 1, Migne Patrol. T. XX p. 193.

Memphis (1) est; nam desertum Memphi con- A desideraret. Postmodum in hoc loco non est tiguum vix extremum vocaveris. Ac desertum, in quo anachoreta vivebat, a Nitria longe distare cum Sulpitius Severus ipse narrat, tum inde patet, quod illi Nitriae monachiseptimo demum mense id invenerunt (2). Blembos vero Sulpi- tius Severus Blemmyes vocare videtur, Stra- bone testante (3) Aethiopum subditos, 102 Aegyptiis finitimos. Etenim Sulpitius Severus paullo post, adolescentem quendam, quum in Aegypto tribunus esset, frequentibus ad- versum Blembos expeditionibus quaedam ere- mi loca contigisse (4), narrat. Quae expedi- tiones quin contra Blemmyes nomades, finium Aegypti accolas, factae sint, vix dubium est (5). Sed Macarium Alexandrinum duodecim annos in ista Blemmyum eremo anachoretam vi- xisse, id quod alibi non traditur, solo Sulpitio teste non crediderim; is enim rem fama ac- cepit, quam Palladio Paphnutius, Macarii di- scipulus, retulit, qui Macarium, quum catulis oculos restitueret, domi in aula cellae ipsius sedisse dixit. Familiaritatis autem senum cum feris plurima exempla inveniuntur (6). Ludol- fus quoque quum saec. XIV Palaestinam invi- seret, de terris Jordani adiacentibus haec tra- didit: Supra fluxum Jordanis sunt plurima Graecorum et Schismaticorum monasteria et eremitoria gratiosa. Juxta eundem fluxum in- numerabilia cernuntur animalia silvestria parva et magna omni vespere se adaquantia, specialiter leones, vulpes, capreoli, cervi et lepores, capri silvestres et huiusmodi anima- lia, quae iuxta homines incedunt ut animalia domestica. In eodem loco temporibus meis trans ripam Jordanis leo adsidue esse solebat, et homines transeuntes aspexit et cauda blan- diens more canis et non fugit, nec de die ali- cui aliquid damni intulit. Tandem quidam sagittarius noster, volens eum terrere et irri- tare, sagittam emisit. Leo se non movebat, sed ad sagittam adorabat, et cum ille denuo sagittam emitteret, leo se directe contra sa- gittam erexit, quasi ore et pedibus eam capere (3) Geograph. lib. XVII initio. (5) Plinius (Nat. Hist. V, 8) Blemmyas gentem in confinibus Aegypti habitantem perhibet, ‹ quibus sit. Qui mirabilem sui visum stupente populo Ro- visus leo, sed quam plurima damna intulit ho- minibus et iumentis (7). » Porro causam, cur Macarius, ex quo bapti- zatus est tempore, septuaginta annis humi non spuerit, aliam nisi ut continentiam osten- deret, non invenio. Sed pili Barbae ob ni- miam exercitationem etiam Joanni in Lyco non enati esse leguntur (8). Ultima denique ista narratio de cogitationibus, quae Palla- dium abire iusserint, quod nihil ageret in soli- tudine, varie exculta alibi quoque occur- rit (9). $ 24. Et haec quidem ad caput Palladii de Macario Alexandrino illustrandum dicenda erant. Restat, ut quatuor narrationes, quibus textum a Meursio editum Hervetique versio- nem in illo capite codicibus Vindobonensibus ceterisque versionibus locupletiorem esse do- cuimus, examinemus. Quae quidem capitis initio post Palladii verba, Macarii Alexandrini 103 alia se ipsum vidisse opera et signa, alia se ab iis, qui una cum eo vixerint, didicisse, ita leguntur: (1) VV. PP. Rosw. lib. IV cap. 8 p. 540, 2. (2) Dial. I, I. I. (4) Dial. I cap. 22 Galland. Bibl. PP. 1. 1. 408, 2, Migne 1. 1. p. 197. traduntur capita abesse, ore et oculis pectori aſ- fixis. > Vopiscus in Probo 17: Blemmyas, inquit, ‹ etiam subegit, quorum captivos Romam transmi- PATROL GR. XXXIV. « Is quum apud patrem Antonium magnum electos quondam palmae ramos, quos ille tractabat, vidisset, unum ab eo manipudum C ramorum petiit. Cui Antonius: Scriptum est, inquit, Non concupisces res proximi tui. Quod solum quum dixisset, rami omnes sta- tim tanquam igni torrefacti sunt. Id ubi An- tonius vidit, Macario, Ecce, inquit, spiritus requievit super te, erisque mihi deinceps hae- res virtutum mearum. * Eundem corpore valde defatigatum in so- litudine diabolus invenit, eique : Ecce, inquit, gratiam Antonii accepisti; cur tandem non uteris dignitate, atque a Deo cibum et vires ad iter ingrediendum petis? Hic autem re- spondit: Virtus mea et laus mea Dominus. Tu autem ne tentaveris servum 'Dei! Fecit ergo diabolus, ut ei phantasma appareret, ca- melus onera baiulans et errans per solitudi- nem, habens.omnia ad usum necessaria. Quae mano praebuerunt. › Cf. Vopisc. Aurelian. 33. 41. (6) Nonnulla legis in Sulpitii Severi Dial. I. capp. 13. 14. Alia muka in VV. PP. occurrunt. (7) Ludolfi rectoris ecclesiae parochialis in Su- chem De itinere sanctas terrae liber. Nach akten Hand- schriften berichtigt herausgegeben von D' F. Deyks. Stuttg. 1851 p. 89 s (8) Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 44 Opp. Menrs. 1. 1. p. 473. (9) VV. PP. Rosw. lib. III capp. 106. 107. 108; lib. V libell. 7, 35.

quidem prope Macarium, quem viderat, A ex urbe Alexandria oriundus, appellatur. Ac adsedit. Ipse phantasma esse, ut erat, suspi- catus substitit ad orandum, atque extemplo camelus terra absorpta est. quondam venit ad « Idem Macarius πολιτικός Macarium magnum. Ambo quum Nilum es- sent transmissuri, evenit, ut maximum pon- tonem ingrederentur, in quem intrarunt tri- buni cum magno fastu, qui rhedam habebant totam aeneam, et equos frenis aureis instru- ctos, ac milites quosdam satellites puerosque torquibus et aureis zonis ornatos. Tribuni igi- tur monachos conspicati veteribus pannis in- dutos, qui in angulo sedebant, simplicitatem eorum beatam praedicarunt; unusque ex tri- bunis Beati, inquit, vos estis, qui mundo illusistis. Cui Macarius molitixó respondit di- cens: Nos quidem mundo illusimus, vobis autem illusit mundus. Scito tamen non tua sponte, sed prophetice te hoc dixisse; etenim ambo Maxápioɩ vocamur. Quo sermone com- punctus tribunus, simulatque domum venit, exutis vestibus vitam monachicam delegit multasque fecit eleemosynas. * Alias missam, qua vesci cupierat, uvam recentem, continentiam ostendens suam, ad fratrem quendam aegrotantem, qui 104 idem uvas desiderabat, misit. Atque hic uvam sum- ma cum laetitia acceptam alii fratri eundem cibum appetenti obtulit. Sed et hic, uvam nactus, idem fecit, etsi ipse ea vesci valde cupiebat. Quum vero deinceps ad multos fra- tres uvae pervenissent, nec ullus eas edere voluisset, ultimus, qui acceperat, eas ad Ma- carium remisit, tanquam magnum ei donum largiturus. Qui cognitis uvis reque curiose in- quisita miratus gratias Deo ob tantam illorum continentiam egit, nec ipse quidem eas co- medit. » Vides, ex quatuor hisce narrationibus duas priores ad Macarium S. Antonii, cuius digni- D tatem quasi haereditarie acceperat, discipu- fum spectare, ceteras vero duas ad Macarium nolitixóv, i. e. ex urbe oriundum, quo nomine (1) Sozom. Hist. Eccl. lib. Ill cap. 14 ed. Vales. p. 515. (2) Cap. 29, VV. PP. Rosw. p. 482, 1. (3) Libell. III, 15 p. 656, 2. (4) Cap. 29 p. 481, 1. (5) Cap. 42 p. 507, 2. (6) In Nicephori Callisti Eccles. Hist. lib. IX cap. 14 versione latina legitur: Macarius urbanus. (7) Illam uvae historiam nimis libere exposuit H. duae illae priores narrationes alibi non repe- riuntur; reliquae vero bis, altera quidem de tribunis libro secundo (2) et sexto (3), altera de uva libro secundo (4) et tertio (5) Roswei- dianae collectionis ita leguntur, ut ex eodem graeco fonte eas manasse probabile sit. No- men urbicus (6) Macario non quidem in li- bro secundo, sed in libro sexto inditum est; in Historia Lausiaca autem, ut mox videbi- mus, nomen лolitixos semel ei tribuitur. Quare posteriores duae narrationes quin ad Maca- rium Alexandrinum spectent, vix dubium esse potest, idque solum, num duae priores de eo- dem referant, quaeritur. Quod inde pendet, num Macarius, S. Antonii discipulus eiusque haeres virtutum, unus ex nostris Macariis fue- rit. At hoc non fuisse, infra dilucide probabi- mus. Ergo duas priores narrationes ad no- stros Macarios non pertinere (7) sponte patet. 105 §. 25. His igitur, quae in codicum ac sin- gularúm Historiae Lausiacae editionum ver- leguntur, in medium prolatis, iam ut ad ceteros etiam Lausiacae locos, quibus Macariorum mentio fit, animum advertamus, ordo dispu- tationis postulare videtur. Quibus quidem non nus aliive Macarii memorantur. Ac primum quidem Macarius ille presbyter, adolescentia lapidarius, de quo Palladius nar- rat (8), cum nostris duobus Macariis ne con- fundatur. Nec non ille iunior Macarius, qui iuvenis undeviginti annorum caedem invo- luntariam fecerat (9), ab illis distinguendusest. in capite ɛpłПaúdov inscripto, quod e co- dicibus Vindobonensibus latine redditum ap- ponimus: a Mons est in Aegypto abducens in vastam Scetis solitudinem, qui Pherme appellatur; in quo viri fere quingenti sedent, qui exer- centur. Ex quibus Paulus, monachus opti- mus, toto tempore suo hanc vitam agebat. Bone in Legendis poetice descriptis. (8) Hist. Laus. ed. Meurs. cap. 7. (9) Ibid. cap. 18. (10) Palladium secutus iuniorem illum Macarium a nostris Macariis bene distinguit Sozomenus Hist. Eccl. lib. IV cap. 29 ed. Vales. p.681. Sozomenum se- quitur Nicephorus Callistus Eccl. Hist. lib. XI cap.

Nunquam opus attigit, nec negotium susce- A editionibus supra (2) egimus, ad solum Mỹ.. pit, neque ab aliquo unquam accepit quid- quam, praeter quod ipso die comederet. Opus autem exercitationis eius fuit orare perpe- tuo. Atque statutas habebat preces trecentas, quas hoc modo numeravit : calculos collectos sinu tenuit, quorum unum post unamquam- que orationem abiecit. Vir utilitatis ac collo- quii spiritualis gratia convenit sanctum Ma- carium moditixóv, cui: Abba, inquit, Macari, affligor valde. Qui dicere eum coegit causam, ob quam tristaretur. Is igitur: In vico quo- dam, inquit, virgo habitat, quae tricesimo anno iam exercetur. Quam multi mihi narra- B runt nullo alio die nisi sabbato et dominica cibum sumere, sed toto 106 tempore trahens hebdomadas ac post quinque dies comedens orationes facit septingentas. Hoc quum didi- cerim, reprobavi me ipse perpendens, me, hominem maioribus, quam illa, corporis viri- bus instructum, plures trecentis orationibus facere non potuisse. Respondens sanctus Ma- carius Ego, inquit, sexagésimum ago an- num, ex quo statutas centum orationes facio, eaque, quae sunt ad alimentum necessaria, meis mihi manibus comparo, ac fratribus de- bitam me adeundi copiam reddo, nec me mea conscientia indicat negligentem ésse. Tu ve- ro, quum trecentas orationes faciens a con- scientia iudicaris, aut non pure eas te facere prodis, aut, quamvis plures facere possis, non facere (1). » Hic Macarius Tolitixó, i. e. Alexandrinus appellatur. Quod cognomen, Sozomeno teste, Macario, ut vidimus, Alexandrino inditum, hoc tantum Historiae Lausiacae loco legitur. Sed ad illa Macarii verba animadvertas dicen- tis, sexagesimum agi annum, ex quo eam sibi vitae regulam praescripserit. Unde Macarium, qui annos quadraginta natus baptismum sus- ceperat, anno vitae suae centesimo h. e. eo- dem fere tempore, quo una cum eo Palla- dius in Cellulis vixit, illud Paulo seni respon- sum dedisse, perspicuum est. Pherme autem mons, qui in solitudinem Scetis vergebat, a Cellulis haud multum abfuit. E quibus etiam denuo conficitur, istud caput, quod sub in- dice: De Marco in codicibus plurimisque (1) Textus graecus legitur infra in harum Quaestio- Rum Appendice priore sub. II, 1. Cf. Hist. Laus. strae editioni Historiae Lausiacae praepositam. (4) Textus graecus est infra in harum Quaestio- num Appendice priore sub III, 2. ed. Meurs. cap. 23, 24. (3) Cf. Palladii Historiam Lausiacam ad codicis carium Alexandrinum esse referendum. Porro capite subsequente (3) Historiae Lausiacae, quod inscribitur. Maca- rius S. Antonii discipulus nominatur a Cronio quodam, qui Palladio haec retulit: « Est au- tem [mons S. Antonii] inter Babylonem et Heracleam situs in vasta solitudine, quae fert ad 107 mare Rubrum ac triginta fere millia- ria distat a fluvio. Ad monasterium igitur quum venissem prope fluvium situm ac Pispir voca- tum, ubi discipuli eius sedebant Macarius et Amatas, qui etiam sanctum Antonium defun- ctum sepelierunt, quinque diebus, ut sanctum Antonium convenirem, exspectavi. Qui ad hoc monasterium modo post decem, modo post vi- ginti, interdum et post quinquaginta dies acce- dere dicebatur, prout Deus eum ageret ad sub- veniendum iis, qui eo advenerant. Varii autem fratres ob varias necessitates conveneramus, ex quibus et Eulogius Alexandrinus fuit, cum eoque alius membris mancus. » Tum causa, cur Eulogius mutilatum hominem ad mona- sterium a Magni adduxerit, exposita Palla- dius ita pergit: « Evenit, ut altero die magnus Antonius, chlamyde, sicut Cronius narravit, pellicea amictus sero vesperi veniret. Atque ingressus est monasterium suum. Hac autem in Macario discipulo suo de iis, qui advene- rant, interrogando utebatur consuetudine, ut monachos vocaret Hierosolymitanos, sae- culares vero Aegyptios. Magnus igitur : Macari frater, inquit, veneruntne huc aliqui fratres? Respondit: Venerunt. Ille : Suntne Aegyptii, an Hierosolymitani? Eique signum dederat, ut eos, quibus minus negotii esset, Aegyptios esse diceret. Atque ad Aegyptios quod spe- ctat, Macario: Para, inquit, lentem, et da iis comedere. Deinde cum iis orationem faciebat, D eosque dimittebat. Tunc Macarius de nobis ob mutilatum illum respondit: Mixti adsunt. Sin dicebat Hierosolymitani sunt, sanctus per totam noctem sedebat, ad eosque, quae ad salutem pertinent, loquebatur. Illa autem vespera Magnus sedens omnes arcessivit... (4) » Hic igitur Macarius S. Antonii minister fuit, atque in coenobio Pispiritano, quod est prope Vindobonensis fidem breviter delineatam infra no-

(1) Textus graecus legitur infra in harum Quaestio- (2) Textus graecus exstat infra in harum Quaestio- mare Rubrum, habitavit, Macariis Aegyptio et A toris figuram simulavit. Unus autem accito: Alexandrino in eremis Libyae degentibus. Dilexit te, inquit, Christus ob vitae tuae inte- Quem quidem S. Antonii ministrum non fuis- se Macarium Aegyptium, ex iis, quae de hoe Palladius retulit, satis colligitur. Neque Ma- carium Alexandrinum fuisse eum probabile est, quod, si fuisset, 108 Palladius in capite: De Macario Alexandrino » inscripto id lau- dare non omisisset. Sed S. Antonii ministrum alium omnino illius temporis Macarium fuis- se, ex iis, quae infra de eo disseremus, clare patebit. Denique Macarius presbyter memoratur in capite, quod inscribitur: Hep Oleos. Cuius partem e codicibus Vindobonensibus desumptam ac latine redditam adscribere li- ceat Valens quidam, genere Palaestinus, in solitudinem profectus longum tempus nobis- cum habitavit. Qui quum maxima vivendi se- veritate summam asceticam vitam suscepis- set, vana de se opinione ac superbia a dae- mone irrisus et tali perniciosa animi calami- tate brevi tempore deceptus est, ut angelos cum ipso conversari, et in quovis ministerio ipsi inservire iactaret. Is quondam sportam consuens, ut eius socii narrarunt, vesperi, quum multae tenebrae essent, acum, qua consuebat, amisit. Qua non inventa, daemon ei lampadem fecit, qua acum reperit, ita ut miser iste magis etiam vano tumore inflare- tur. Dei autem providentia fraternitati calami- tas eius citius manifesta facta est. Nam acci- dit, ut hospites quidam fratribus fructus aesti- vos afferrent. Quorum manipulum dominus Macarius presbyter unicuique in cellulam mi- sit, pariterque misero Valenti. Hic eum, qui attulerat, verberavit et contumelia afficiens: Dic, inquit, Macario: Te deterior non sum, quod tu mihi munera mittas. Quum igitur sanctus Macarius eum deceptum esse cogno- visset, abiit ad eum cohortandum, et: Valens frater, inquit, illusus es; desine et deprecare Deum Qui admonitionem eius non audivit, sed inobediens oblocutus est. Diabolus igitur quum compertum haberet, maximam sibi fidem eum habuisse, figuram Salvatoris in- duit, et noctu ad eum in phantasmate cum mille daemonibus lampadas ferentibus venit, rotamque igneam ostendit, in qua media Salva- gritatem institutumque tuum et advenit, ut te videat ; egredere e cella eumque, si procul stantem videris, procumbens adora. Egres- sus igitur sus igitur e cella comitatum vidit 109 lam- padas ferentium et spatio fere stadii Anti- christum, quem procumbens adoravit. Miser autem tantopere subactus et deceptae men- tis fuit, ut die subsequente veniret in eccle- siam et coram omnibus diceret : Mihi commu- nione opus non est; Christum enim vidi ho- die. Tunc patres comprehensum eum per tempus aliquod ferro vinxerunt. Cui continuis deinde precibus pro eo factis et multimoda despectione vitaque austeriore vanam opi- nionem ademerunt, ita ut sanaretur. Contra- riis enim contraria conveniunt medicamen- ta (1). » Macarius ille presbyter Valentem corri- piens et admonens, quin Macarius Alexandri- nus, presbyter Cellularum, fuerit, dubitari vix potest. Nam Valentem in solitudine, in qua Palladius vixit, h. e. in Cellulis, longo tempore habitasse legimus. Sequi- tur narratio de Herone, qui « beatum Eva- grium » consimili contumelia affecit (2). Ubi Hervetus in margine adscripsit, Evagrä loco in aliis eodicibus «Macarium presbyte- rum » legi (3). Quae corruptela procul dubio inde nata est, quod capite antecedente de Macario presbytero, in quem Valens superbiis- set, narratum erat. Editionum quoque ver- sionumque locis illis nomina: Macarius roλt- uxó;, Macarius S. Antonii discipulus, Maca- rius presbyter, eadem reperiuntur; antiqua autem versio historias de Paulo et de Valente omisit. Iam ergo ad finem rerum de Macario Alexan- drino e libro Palladii cognoscendarum per- D venimus. Transeamus igitur ad Rufini testimo- nia de Macariis Aegyptio et Alexandrino. RUFINUS DE SANCTIS MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO. 26. In libro secundo VV. PP. collectionis Rosweidianae de Macariis haec leguntur : « Narrabant autem nobis 110 quidam ex pa-

VITAE. tribus, qui ibi [in Cellulis] erant, quod in A tur (2). » Sequuntur tres narrationes de puella locis illis duo Macarii quasi duo coeli luminaria refulsissent, ex quibus unus Aegyptius ge- nere et discipulus beati Antonii fuit, alius Alexandrinus. Quibus ut vocabula nominis, ita virtutes animi et coelestium gratiarum ma- gnificentia concordabat. Uterque enim Maca- rius, uterque abstinentiae exercitiis et virtu- tibus animi aequaliter pollens; hoc solo alius praecellens, quod quasi haereditatem gra- tiarum et virtutum beati Antonii posside- bat (1). » En Macarium Aegyptium S. Antonii magni discipulum virtutumque eius quasi haeredem! Quam rem antequam expediamus, reliqua, quae de Macario Aegyptio in libro secundo subiunguntur, audiamus: « Hinc denique ferunt, aliquando quum homicidium in locis vicinis fuisset admissum et innocenti cuidam impingeretur crimen ad- missi, confugisse ad eius cellulam eum, qui ealumniam patiebatur. Adfuisse etiam eos qui perurgebant, allegantes et dicentes, pericli- tari se ipsos, nisi comprehensum legibus tra- derent homicidam. Is vero, cui crimen im- pingebatur, cum sacramentis affirmabat, con- scium se non esse sanguinis illius. Et cum diu ab utraque parte certamen haberetur, in- terrogabat sanctus Macarius, ubi sepultus es- set qui dicebatur occisus. Cumque designas- sent locum, cum omnibus, qui ad perurgen- dum hominem venerant, pergit ad sepul- chrum, atque ibi fixis genibus, invocato Chri- sti nomine, ait ad eos, qui astabant: Nunc Dominus ostendet, si vere reus est hic, qui perurgetur a vobis. Et elevata voce ex no- mine clamat defunctum. Cumque ei de se❤ pulchro vocatus respondisset, ait ad eum: Per fidem Christi tè obtestor, ut dicas, si ab hoe homine, qui calumniam patitur, occisus es? Tunc ille de sepulchro clara voce respon- dit dicens: non se esse ab eo interfectum. Et cum obstupefacti omnes decidissent ad terram ac pedibus eius advolverentur, rogare coeperunt, ut interrogaret eum, a quo esset occisus. Tunc ille: Hoe, inquit, non interro- gabo; sufficit enim mihi, ut innocens libere- tur; non est autem meum, 111 ut reus proda- in equam mutata, de puella minore, cuius ex corpore vermium innumera multitudo ebul- liebat, et de mortuo homine ad Hieracitam haereticum refellendum resuscitato quae tria Macarii Aegyptii miracula iam ex Palladio cognovimus (3). Finitur demum narratio li- bri secundi de Macario Aegyptio his verbis: * Multa etiam et alia ferebantur de eo, quae nimis prolixa sunt ad scribendum, sed ex his paucis etiam cetera eius opera noscuntur (4). Nemo profecto dubitabit, quin hic Macarius Aegyptius idem sit, de quo supra retulit Palladius. Quare iure offendit, quod Macarius Aegyptius libro secundo S. Antonii discipulus gratiarumque eius ac virtutum quasi haeres vocatur, cuius dignitatis Palladius nullam plane mentionem fecit. Etenim legimus qui- dem in Meursiana Historiae Lausiacae editione de Macario quodam, quem virtutum. suarum haeredem fore S. Antonius ipse praedixerit; sed locum spurium esse censuimus, narratio- nemque Macario Alexandrino ab interpolatore tributam Pispiritano magis, quam nostris con- venire Macariis (5). De Macario autem Aegy- ptio nihil omnino eiusmodi memoratum huc- usque invenimus. Rem a Socrate expediri haud temere credi- deris, qui quum reliqua, quae de Macariis refert, ex libris Evagrii mutuatus sit, haec e libro secundo assumpsisse videtur: « Porro inter monachos, qui eo tempore vixerunt, duo fuere sanctissimi eodem nomine nuncupati ; uterque enim Macarius dicebatur. Quorum alter ex superiore Aegypto, alter ex urbe Alexandria erat oriundus. Ceterum ambo prae ceteris illustres fuerunt tum propter abstinen- tiam, tum ob mores et conversationem, tum ob miracula, quae per eorum manus perpe- trabantur. Aegyptius quidem Macarius tot sanavit aegros, tot obsessos a daemonibus liberavit, 112 ut, quae per gratiam Dei gessit, separatum opus desiderent (6). » Quae quidem Socratis verba ita cum libro secundo conci- nunt, ut suspicari liceat, illud, quod narratur, Macarium Aegyptium S. Antonii discipulum virtutumque eius quasi haeredem fuisse, in genuino graeco libri secundi textu, quo So-

Macario autem Alexandrino Rufinum ibi nar- rare, indicat liber secundus, ad quem nunc $ 28. Scriptor libri secundi VV. PP. colle- ctionis Rosweidianae, postquam de Macario Aegyptio retulit, de Alexandrino narraturus ita incipit : « Alius vero sanctus Macarius magnificas etiam ipse virtutes consummavit, de quibus et alii nonnulla scripserunt, quae sufficere possint ad virtutum eius magnitu- dinem contuendam, et ideo nos ea compendio praeterimus (2). » Ad quosnam de Macarii Alexandrini virtutibus scriptores spectet, B spectet, B quaeres. Sine dubio ad Palladium respicere nequit, quippe qui Historiam Lausiacam multo post scripserit. Quare soli relinquuntur Rufi- nus in Continuatione, quam attulimus, et Ti- Dotheus episcopus († 385) (3), quem com- plurium monachorum vitas literis mandasse Sozomenus tradit (4). Istis autem verbis libri secundi scriptor quinque subiungit historias, quarum tres iam apud Palladium invenimus, de viso scilicet monumento magorum, quae primo, de uva, quae secundo, et de congressu cum duobus tribunis, quae ultimo loco legitur. Sed inter primam illam alteramque narratio- nem loci, quem Macarius inhabitavit, hanc descriptionem interponit: ⚫ Locus autem, in quo habitabat ipse san- ctus Macarius, Scithium appellatur. Est autem in eremo vastissima positus, diei et noctis iter habens de Nitriae monasteriis, et hoc 115 nulla semita, neque terrenis aliquibus colli- gitur vel monstratur indiciis, sed stellarum signis et cursibus pergitur. Aqua raro inve- nitur, et sicubi inventa fuerit, odoris quidem dirissimi est, et quasi bituminea, sed saporis innoxii. Sunt ergo ibi viri valde perfecti; nec enim patitur tam terribilis locus nisi perfecti propositi habitatores summaeque constantiae; charitatis tamen inter se et erga omnes, si qui forte ad eos accesserunt, summum studium gerunt (5). » Etsi e Palladio didicimus, e tribus cellis, quas Macarius Alexandrinus habuit, unam in Aegypto et in Libya creberrima sunt (1). De A Scete sitam fuisse (6), offendit tamen, quod venimus. iam simpliciter in Scete babitasse dicitur, id quod eodem Palladio auctore proprie ac stricte de solo Macario Aegyptio valet. Sed quum scriptor libri secundi de habitatione Macarii Aegyptii nihil referat, haud temere colligi videtur, scriptorem aut confudisse hac in re Macarium Aegyptium cuin Alexandrino, aut de habitatione Macarii Alexandrini non accurate edoctum fuisse. Palladio enim, qui tres annos una cum Macario Alexandrino vixit, in ea re maiorem fidem adhibendam esse plane patet. Descriptio autem ista Scetis solitudinis, cum quantis difficultatibus inonachis, qui eam in- habitabant, dimicandum fuerit, satis ostendit. Quae quidem eadem descriptio in libro sexto (7) legitur. Atque asperrima etiam in Cellulis vita obtinuisse videtur, quoniam per- fectiores Nitriae montis monachi eo se reci- piebant, singulique cellis ita inter se distan- tibus, ut alter alterum nec videre nec voce assequi posset, utebantur (8). Monasteria de- nique Nitriae montis, in quibus fere quinque millia virorum cum octo loci presbyteris vi- vebant, quam praeclare instituta fuerint, Pal- ladius exposuit (9). 116 Restat, ut duas illas narrationes, quas nobis de Macario Alexandrino liber secundus novas exhibet, afferamus. Haec igitur post historiam, quae de uva agit, scripta reperimus: a Ad fidem namque confirmatum nobis de eo est ab his, qui ex ore eius audierant, quod quodam tempore noctis daemon ad ostium cellulae eius pulsaverit dicens: Surge, abba Macari, et eamus ad collectam, ubi fratres ad vigilias congregantur. Sed ille, qui gratia Dei repletus falli non poterat, intellexit, diaboli esse fallaciam, et ait : 0 mendax et veritatis inimice! quid enim tibi consortii, quid socie- tatis est cum collecta et congregatione sancto- rum? At ille: Latet ergo te, inquit, o Macari, quod sine nobis nulla collecta agitur nullaque. congregatio monachorum? Veni denique et videbis opera nostra. Tunc ille: Imperet, in- quit, tibi Dominus, daemon immunde. Et

conversus ad orationem petiit a Domino, ut A que conceperit, ex illusione daemonum ßant; sibi ostenderet, si hoe verum esset, quod gloriatus est daemon. Abiit ergo ad collectam, ubi a fratribus vigiliae celebrantur, et iterum in oratione Dominum deprecatur, ut sibi ve- ritatem verbi huius ostendat. Et ecce, vidit per totam ecclesiam quasi parvulos quosdam puerulos Aethiopes tetros discurrere huc at- que illuc, et velut volitando deferri. Moris est autem inibi sedentibus cunctis ab uno dici psalmum, ceteris vel audientibus vel respon- dentibus. Discurrentes ergo illi Aethiopes pueruli singulis quibusque sedentibus allu- debant, et si cui duobus digitulis oculos com- pressissent, statim dormitabat; si cui vero in os immersissent digitum, oscitare eum facie- bant. Ubi vero post psalmum ad orandum se proiecissent fratres, percurrebant nihilominus singulos, et ante alium iacentem in oratione quasi mulierum specie ferebantur, ante alium (quasi aedificantes atque portantes aliquid, ac diversa quaeque agentes apparebant. Et quae- cunque daemones quasi ludendo formassent, haec orantes illi in cordis sui cogitatione ver- sabant; a nonnullis tamen, ubi aliquid horum agere coepissent, quasi vi quadam repulsi praecipites deiiciebantur ita, ut nec stare qui- dem prorsus aut transire iuxta eos auderent. Aliis vero 117 etiam infirmis fratribus supra cervices et dorsa ludebant, quia non erant in oratione sua intenti. Haec cum vidisset sanctus Macarius, ingemuit graviter, et lacrymas pro- fundens ad Dominum: Respice, ait, Domine, et ne sileas, neque mitigeris Deus. Exsurge, ut dispergantur inimici tui, et ut fugiant a facie tua; quoniam anima nostra repletur illusioni- bus. Post orationem tamen examinandae ve- ritatis gratia seorsum evocatis singulis qui- busque fratribus, ante quorum faciem viderat daemones diverso habitu et variis imaginibus Judentes, requirit ab eis, si in oratione vel aedificandi cogitationes habuerint, vel iter agendi, vel alia diversa, quae unicuique ima- ginata per daemones viderat, et singuli eorum ita confitebantur in corde suo fuisse, ut ille arguebat. Et tunc intellectum est, quod omnes vanae et superfluae cogitationes, quas vel psalmorum vel orationum tempore unusquis- ab his autem, qui omni custodia cor suum servant, tetri repelluntur Aethiopes. Deo enim coniuncta mens et in ipso tempore praecipue orationis intenta, nihil alienum, nihil super- fluum recipit (1). » Animadverte, eandem rem ad verbum in Rosweidianae collectionis libro tertio haberi (2). Ad collectam, graece súv±ktv, qua omnis conventus ad quodvis sacrum mi- nisterium intelligitur (3), Cellularum monachi solo die sabbati et dominica conveniebant, ceteris vero diebus singuli in cellis suis rema- nebant (4). Sed altera in libro secundo haec narratio sequitur : « Aliud quoque multo terribilius addebat, quod vidisset eo tempore, quo fratres acce- debant ad sacramenta: ubi porrexissent ad suscipiendum palmas, in nonnullorum mani- bus praevenientes Aethiopes carbones depo- nere, corpus autem, quod tradi sacerdotis manibus videbatur, redire ad altare: aliis vero, quos meliorum merita iuvabant, exten- dentibus manus ad altare longe recedere dae- mones et cum ingenti 118 metu refugere. Angelum enim Domini assistere cernebat al- tari, qui cum sacerdotis manu suam quoque manum in sacramentorum distributione su- C perponeret. Ex hoc iam permansit ei a Deo gratia ista, ut in vigiliis fratrum psalmorum et orationis tempore, si quis aliud aliquid secun- dum illusionem daemonum in corde cogi- tasset, agnosceret, et accedentium ad altare vel indignitates eum vel merita non late- rent (5). » Simile quid supra de Macario Alexandrino percepimus (6). Abbates autem monachorum suorum res occultas cognoscere haud raro credebantur. Congressum denique Macariorum cum duo- bus tribunis quum scriptor libri secundi narras- set, caput de Macariis finit his verbis : « Sed et multa, ut diximus, alia de operibus sancti Macarii Alexandrini mirabilia feruntur, ex quibus nonnulla in XI libro Ecclesiasticae Historiae inserta, qui requiret, inveniet (7). » Ex quibus id, quod diximus (8), perspicuuin est, in Continuatione de Macario Alexandrino Rufinum retulisse. Iam expositis iis, quae Rufinus habet de Macariis nam in eius