quam Augustus excoderet. Hic est annus Diony- A anno 38 ineunte Januario, cum adhuc Caii primus sianus 9. Addit vixisse annos LXIX, menses vii, ac dies vi. Qui a Novembris xvii die anni noni com- putati, desinunt in ante diem 1x Kalend. Julias, sive xxm Junii, quo die exstinctus ab eodem dici- tur, anni Christi 79, Juliani 124. Igitur anno Chri- sti 79 mortuus est Vespasianus. Jam vero cum imperii primus dies ex A. D. Kalend. Jul. nume- rari cœptus sit, eodem auctore Suetonio, ac decem, paucis exceptis diebus, annos impleverit; si anno Christi 79 a Kalend. Juliis initurus fuerit annus xi, primus Vespasiani annus inchoatus est anno Chri- sti 69, Juliano 114, post annum, et aliquot dies a Neronis obitu. Sed Vitellius post initium Vespa- siani plures menses traduxit. Titoç krn dvo. Præter biennium duosque men- ses, imperavit viginti præterea dies; nam mortuus est ld. Sept., hoc est XIII die mensis; quibus additi septem residui de Junio anni 79, dies viginti con- ficiunt supra biennium, et menses duos. Obiit itaque anno Christi 81, Juliano 126. Unde initium Domi- tiani consurgit. Castigandus vero est Eutropius, qui menses octo, dies viginti supra biennium im- Sojuziards en 18'. Mendosc, ut et Eusebius, quod ad menses attinet, pro quibus scribe ñµépaç e'. Nam imperavit annis quindecim, diebus quinque, ait Dio. Suetonius et Eutropius anno quinto decimo imperii mortuum esse narrant. A xiv die Septemb. postridie quam Titus excesserat, ad xiv Kalend. Octobr., hoc est ad xvin Septemb., quo die inter- fectus est Domitianus, dies sunt sex, excluso mor- tis die. Totidem ultra solidos annos excurrere no- cesse est, non menses diesve plures. At Scaliger lib. v De emend. temp. Domitianum, contra commu nem omnium sententiam, annos duntaxat imperasse putat quatuordecim cum diebus quinque, et qui aliter statuant, minus eos prudenter facere judicat. lino vero parum ille sane prudenter. Neque enim negari potest, quin Domitianus annos quindecim expleverit, ac de sexto decimo paucos dies libave- rit; vel ipsomet auctore Scaligero. Occisus enim est C. Valente et Antistio Vetere coss., Eutropio et Xiphilinơ testibus, ut et Scaliger in Eusebianis notis asserit. Horum vero consulatus incurrit in D annum Urbis ex Varroniana supputatione 849, pe- riodi Julianæ 4809, Christi 96, Julianum 141, cyclo Junæ it. Ab anno Christi 81, et xiv die Sept. ad xviii Sept. anni 96 anni sunt quindecim, dies quinque. Errat insuper Scaliger, dum p, 476 Jose- phum arguit ; qui in fine se dixit anno primo Caii; atque opus suum absolvisse anno xu Domitiani, ætatis suæ LVI. Ipse auten: uno anno minus dixisse Josephum existimat : et Lvu annos debuisse numerare. In quo frustra est. Caius enim iniit anno Christi 37, Januarii xxiv; Do- mitiaui vero decimus tertius cœpit anno Christi 93, ex die xiv Septemb. Fingamus natum esse Jose- phum anno ipso 37 Christi, Decembri mense, vel laberetur, annus ipsius LVI incipiet ab Decembri mense anni 92, post initium anni xu Domitiani. Quare ut scribendi finem fecerit Octobri mense anni 93, id acciderit anno vitæ suæ lvi, Domitiani vero xIII. Eat nunc cum illo suo epiphonemate Scaliger: Ita quotidie periclitando fidem nostra methodi, alie- nos errores deprehendimus. putat. dixit Epiphanius, Titi tempore Hierosolymorum excidium incidisse. Quod excusari aliquo modo potest, ut matuxws, hoc tempore, id est sub istis imperatoribus, nempe sub Vespasiano, contigissc velit; nam Vespasiani anno secundo a Tito vastata sunt Hierosolyma: ut inter cæteros diserte Josephus affirmat lib. vi, cap. 27; alterum, quod sequitur, excusationem omnem excludit: nimirum accidisse cladem illam post annum a Passione Domini 65, cum diebus aliquot. Atqui Eusebius in Chronico, a quinto decimo anno Tiberii, ct ab exordio evan- gelicæ prædicationis annos xlu elapsos esse dicit; libro vero 11 Hist., cap. 7, a Passione Domini annos solidos XL. Quem locum frustra in animadversioni- bus Eusebiauis interpolavit Scaliger: et postquam Eusebianum in contextum verba quædam intrusit, quæ falsam sententiam exprimerent, in Eusebium, quasi ejus auctorem, stylum convertit. Etenim lib. illo de Hierosolymitana clade scribens, Taūta adjicienda merito sunt; ex quibus optimæ illius pro- 'videntiæ benignitas appareat, quæ totis quadraginta annis post commissum in Christum facinus illorumı exitium distulit. Hic mendam esse suspicatur Sca - liger, et quidem vetustissimam, quæ et agnoscitur a Rufino. Nam post ¿p' öloiç, deesse vult doriv, ut XLŋ annos a Passione fluxisse scripserit Eusebius. Tum, Oportet, inquit, valde in Hellenismo tironem esse, qui non videat numerum deesse in illa lacuna, quam reliquimus. At ego valde xaxofoŋ oportere illum esso dico, qui scriptoribus antiquis invitis ac reclaman- tibus suos errores afſingat, nam quid ista depra- vatione opus est? Annos totos XL a Passione dila- tam esse cladem illam aflirmat. In quo sibi maximo consentaneus est. In Chronico, et in lib. 1 Hist. cap. 10, Christum anno xv Tiberii baptizatum esse, pas- sum vero xvm censet Eusebius. Ad xvi Tiberii annum ascriptus est Christi xxx11. At vero Hieroso- lymitanum excidium auno Vespasiani 2 compara, tur in Eusebiano Chronico cum anno Christi 71- Detractis de 71, annis 32, reliqui sunt 39. Ergo anno 40 a Passione, ex Eusebii mente, diruta sunt Hierosolyma. Ideo Clemens, Alexandrinus lib. 1 Strom., qui anno xy Tiberii Passionem assignat, annis XLII, mensibus tribus postea thy ädwoiv ac- cidisse putat. Epiphanius, ut ad hær. 51 ostensum est, Passionem in eum annum contulit, quo Tibe-

Trajanum solum consulem hoc anno reddunt : quod A num conflictus. Statuit Adrianum, ex Spartiano et videlicet cum paucis diebus consulatum Nerva ges- sisset, solus in eo relictus est Trajanus. Mira est igitur ¿loyıstía Scaligeri, qui tam crasso errore scse traduxit. Atenim Menelai observatio quædam est apud Ptolemæum lib. VI, p. 170, qui anno primo Trajani Romæ lunam cum spica conjunctam notavit, anno Nabonassari 845, Mechir xv, sequen- te xvi. Congruit tempus anno Domini 98, per. Jul. 4711, Januarii x, sequente xi. Cum igitur Nerva nonnisi xxv circiter Januarii decesserit; si anno Christi 98 mortuum esse dicamus, observationis illius tempore nondum primus Trajani annus inie- rat. Quare videtur anno Christi 97 cœpisse Tra- janus: cujus anno primo exeunte, Januarii xı, die- bus ante secundi initium xiv ; Menelaus enim lunæ B conjunctionem observavit. Ita Scaliger. Quod ipsum est perleve. Menelaus enim primum Trajani au- num a Kalendis Januariis antecedentibus Romano more auspicatus est, non ab epocha ipsa præcise. Tpaïards ĕtn 1ỡ. Addit Eusebius menses 1x; Dio meuses vt, dies xv: astipulatur et Eutropius. Victor annos dat prope viginti. Itaque cum anno Christi 98, ex A. D. vi Kalend. Febr. cœperit: mortuus est anno 117, inchoato jam anno xx : cujus menses vi, dies xv, a vi Kalend. Febr. ad 1v Id. Aug. jam elapsi fuerant. Postridie enim Adrianus imperium iniit. Omnino igitur anno Christi 147, periodi Jul. 4850, obiit Trajanus, si tot annis, quot vulgo nu- merantur, imperavit; non 4829, ut putat Scaliger; apud quem perperam et librarii, ut opinor, vitio annus Christi 117 ponitur, pro 116. Hic enim peri- odi Julianæ anno 4829 respondet. est chronologos annorum atque exordii Adriani imperatoris explicatione tam leviter esse defunctos. Atqui haud scio an nullius imperatoris tempus ma- jorem ac difficiliorem quæstionem habeat. Quocirca necessario nos in id incumbemus, ut si minus con- troversiam tollamus omnem, certe eam, vel dissi- mulantibus vel non animadvertentibus plerisque, monstremus. Igitur Spartianus in Adriano annos ci tribuit xxı, menses x1. Eutropius annos xxı, men- ses x, dies xx. At Victor annos xx, menses x1 ; to- tidem Dio. Quod verius et est, et a Casaubono ♪ creditur, in Notis ad Spartianum. Scaliger tam in lib. v De emendat. temp.,quam in Animadvers. ad Eusebium, miscet ac perturbat omnia. Censet enim Adrianum annos xx!! uno mense minus imperasse; libro v De emendat. temp. pag. 459, imperium ait iniisse anno periodi Julianæ 4829, et imperasse annos xxı, menses XI. Qui numerati ex A. D. Id. Aug. anni 4829, desinunt in A. D. vi ld. Jul. auni 4850. Annus 4829, Christi Dionysianus est 116. At 4850, est 137. Quare perspicua est ȧnpoσsia. Nam si annos XXI, menses xi numeres ab xı die Augusti anni Christ 116, desinent in x diem Julii anni 138, sive periodi Julianæ 4851. In Eusebianis Animadversionibus pag. 191 major est hallucinatio- ✗'philino, annos imperasse xxi, menses xi. Quare sine errore, inquit, possumus illi imputare annos xx11. De Xiphilino falsum est. Neque enim annos xxt, sed xx duntaxat attribuit. Porro Trajani ob- itum et initium Adriani confert in annum Christi 117, Nigro et Aproniano coss., Adriani vero mortem et Antonini exordium in annum Christi 137; quod et pag. 200 repetit. In quo biennio toto logistice illius aberrat. Etenim quo anno Juliano mortuus est Adrianus, eodem annum xx, post mensem, auspicaturus erat: siquidem menses xi supra · an- num xxı imperavit. Demus igitur anno Christi 117, Augusti mensis x1, imperare cœpisse; annus vice- simus secundus, expleto xxı, iniit anno Christi 138, cujus xi mensis desiit anno 139, Julii x, quo mori- tur Adrianus, cum adhuc mensis unus ad xx11 an- num explendum deesset; ut xx111, Augusti xɩ, hoc est Id. inciperet. Perperam igitur Adriani ex- itus in annum 137 conjicitur. Sed majorem risum ejusmodi argumentatione tollit. Annus, ait, Christi 137 est primus Antonini, et 138 usque ad mensem Augustum est idem currens Antonini; de quo si de- traxerimus annos 22, remanebit annus obitus Tra- jani 117 Christi, Nigro et Aproniano coss. Anno Christi 138 cœpit Antonini secundus; Adrianus autem periit anno 137: et tamen ad investigandum initium Adriani, de annis 138 viginti duos detra- hit; quod de 157, imo de 356 faciendum erat, quo cœpisse dicitur Adriani ultimus. Detrahe de annis 137, viginti tres ( nam 25 Adriani inchoandus erat anno 137) supererunt 114. Ergo 115 Christi anno cœpit Adriani primus, triennio ante Trajani obitum, quem Scaliger ipse confert in annum 117, Nigro et Aproniano coss. Quo nihil est ineptius. Quocirca non potest Adrianus annos viginti tres, uno mense minus attigisse: nec amplius quam xx annos menses xı imperavit, uti Dio atque Eutropius affirmant : ex quibus cæteri omnes corrigendi sunt. Cæterum Trajanus, Nigro et Aproniano coss., anno Christi 117 excessit e vivis Augusto mense. Unde initium Adriani consurgit ex ante diem 11 Idus Augusti. Quo ex die putati anni xx, menses x1, desinunt in vi Id. Jul. anni 138, periodi Jul. 4851, cyclo lunæ vi. Quod ipsum et ex annis quibus vixit Adrianus deducitur. Natus est enim, auctore Spartiano, Ve- spasiano VII et Tito V coss., anno Urbis 829, Ju- liano 121, Christi 76, per. Jul. 4789, 1x Kal. Febr. Vixit autem annos LXII, menses v, dies xix, ut ait Xiphilinus. Emendandus enim est Spartianus, qui annos ɩxxn numerat, cum Eutropius et Victor sexagenario majorem obiisse memorent. Anni LX11, menses v, dies xix, ex ante diem 1x Kal. Febr. ann. Christi 76 putati incidunt in Julii xn, vel x (nam dies duntaxat xvII Spartianus arrogat) anni 138. Quocirca communis est omnium fere sententia, mortem Adriani convenire in annum Christi 133, Urbis 891, Camerino et Magno coss. Sed huic in

præfracte facit Scaliger. Qui et Epiphanium redar- A vil synagogæ; ubi Judæorum populus conveniens guit, quod ædificia aliquot, et synagogas cum Chri- stianorum templis restitisse dicat. Nam illud Christi Domini· vaticinium opponit: Non manebit lapis super lapidem (Matth. xxiv, 2). Verum Josephus ¡pse lib. vi, cap. 18, turres a Tito tres relictas cum occidentali muri parte scribit, ut ea velut ca- stra præsidiariis essent. Unde non tam rigide verba illa Christi accipienda videntur, nulla ut, etiam exigua, pars urbis remanserit, sed ut majori ex parte solo æquata et complanata fuerit, aut illius certe prophetiæ exitus Adriani quoque tempora com- plectitur. Quamobrem paulatim accidit, ut partim Judæi, partim Christiani sive in superstite illa ur- bis parte, sive in propinquo aliquo loco domicilia solymorum reliquiis Adrianus demolitus est, ac novam a fundamentis urbem exstruxit : non tamen iisdem in vestigiis, quibus prior constiterat, sed, ut in urbium instauratione sæpius usuvenit, haud procul a veteri sede. Hinc est quod Hilarius in psal. cxxxı et CYLVI, Athanasius lib. De incarn. Verbi, et alii quidam aiunt Hierosolyma suo teni- pore non exstitisse : nam quod non eodem loco, ubi prior sita fuerat, nova esset ab Adriano con- dita; negarunt ideo Hierosolyma superesse. Hila- ii verba diligenter attendenda sunt: Sed hodie eumdem esse rerum fides edocet. Eamdem, inquit, nullam esse, quod a veteri sede esset aliquanto dissita. Favet huic interpretationi Gregorius Ma- gnus homilia 39, ubi hæc eadem Domini verba sic exponit: Hoc quoque quod additur: «Non relinquent in te lapidem super lapidem, › etiam ipsa civitatis ejusdem transmigratio testatur. Quia dum in eo lcco nunc constructa est, ubi extra portam Dominus fuerat crucifixus, prior illa Hierusalem, ut dicitur, funditus est eversa. fabulosa, et ab otiosis Judæis conficta videntur. Maxime quod Aquilam ait Adriani nevðɛpiòry fuisse. Quæ vox cum alibi a me lecta non fuerit, vel πɛv- Bepóv significat, vel evapo filium, affinem certe. Nos socerum reddidimus, quasi лvðɛpóv legeretur, quomodo Alexandrini Chronici scriptorem hic le- gisse suspicor. Nam pag. 598, ex hoc Epiphanii loco D historiam Aquilæ pontifici referens, 'Axulas, in- aws. De Aquila passim meminit Ilieronymus, præsertim adversus Rufin. apol. 2, et alibi prose- lylum contentiosum, alque etymologias nominum persequentem, alias diligentem, et curiosum inter · pretem vocat. Et in cap. vin Isaiæ nonnullorum opi- nione discipulum hunc Akibæ fuisse scribit, non tamen Christi tempora antecessisse significat, quod ex Hieronymi loco illo quidam asseverant. Kul ɛztà ovraɣwyal. De iis loqui videtur Opta- tus Milevit. lib. 111, ubi de Sion agens: In cujus, inquit, vertice est non magna planities; ubi fucrunt legem per Moysen datam discere potuisset. Eusebius annos imputat xxII, menses an; Victor xxm, totidem Eutropius, Cassiodorus xx1, Onufrius xx11, men- ses vii, dies xxvi. Vixit autem ad annum Urbis 914, M. Aurelio Vero 111, L. Vero 1 coss., ut ex inscriptionibus ac nummis veteribus colligit Onn- frius. Hic est annus Christi 161, quo quidem Nonis Martiis, ut idem probat, Antoninus Pius excessit. Si igitur initium Antonini ab anno 158, uti vulgo fit; decimo vero Julii deduxeris ad annum quem diximus 161, Martii vII; auni sunt absoluti xxı, menses vi, dies circiter xxviii. Verum ex Ptolemæi observationibus necessario fatendum est, Antoni- collocarint. Quæ omnia una cum veteribus Hiero- B num cœpisse Christi anno 137. Si quidem anno quit, Christi 138, Decembr. xvi, Antonini secundum numerat, eumdemque ad Maii xvII, anni 139 per- texuit. At Septembr. xxvi anni 139 annum numerat Antonini tertium. Fieri itaque non potest, quin annus primus Christi 137 cœperit, contra chrono- logorum omnium fidem. Consentiunt et observa- tiones cæteræ, quibus Adriani annos apposuit, ut de librariorum culpa, vel Ptolemæi ipsius hallu- cinatione justa nemini possit esse suspicio. Quem non moveat tanti viri, ac tam excellentis scriptoris auctoritas, qui cum ista proderet, quotus Adriani, vel Antonini esset annus ignorare minime potuit: præsertim recenti adhuc illius obitu, hujus autem initio, nimirum anno 158, quem vulgo Antonini exordio præðìniunt, quo quidem, Decembr. XVI, Ptolemæus Antonini secundum computat. Ita Pius annos imperavit xxIII, menses vit, dies XXVIII. Quod fortasse verum est: nam et Xiphilinus annos assignat xxiv. Natus est Antoninus, ut ait Capi- tolinus, Domitiano x et Dolabella coss., xm Kal. Oct. annus hic est Christi 86. Sed quotnam vi- xerit, dubium facit scriptorum dissensio. Capito- linus 70, Victor 72, uno amplius Eutropius attri- buunt: Cassiodorus 77. Ab anno Christi 86 ac xu Kal. Oct. ad Non. Martii anni 161, interce- dunt anni lxxiv, menses v, dies xix. Totidem vixit Antoninus Pius, si, ut videtur, anno Christi 161 decesserit. Si cum solis Antonini annis negotium nobis esset, conciliari utcunque Ptolemæi obser- vationes cum communi opinione possent, ut anno- rum initium ab antecedente neomenia, Thoth re- peti ab illo diceremus. Quemadmodum enim Hebræi in Tractatu Ros hassana docent, cum rex aliquis postremo mense, adeoque ultimo die Adar impe- rium capessit, in neomenia Nisan sequentis secun- dum ejus imperii annum putəri; quo hæc illorum sententia pertinet, quam refert Aben Hezra ad Dies pro anno יום אחד בשנה השוב שנה .cap. 1 Dan computatur ; quoniam ab antecedente Nisan anni superioris exordium deducitur. Ita non absurde fortassis existimari posset ; Ptolemæum annum, exempli causa, secundum Antonini, adeoque pri- mum, a neomenia Thoth, quæ epocham illius an-

putatur. De qua annorum perturbatione satis multa ad hær. 51 diximus. De tertia Scaligeri hallucinatione supra monuimus, dum annos Adriano tribuit xxı, menses x1, et ejus tamen obitum confert in annum Christi 137, quo et Antonini primum cœpisse me- anno Christi 115. Quod est immane TapеXεinua. quinatissima. Neque scio an hæc verba, Kapáxal- rejicienda sint; ut ita procedat Oúñpos éléyɛto. Pag. 174 paulo liquidior ac sin- aliam de hoc loco conjecturam exponeinus; nam perasse, falsissimum est; et tamen ne in librarium transferri culpa possit, subinde confirmatur error, tegreditur, inchoasse. Orsus est Antoninus a vi A qui biennii ´poxpovɩoµų peccant, 141 Christi com- 1d. Jul., sive Julii x, anno, ut vulgo putant, 138. Neomenia Thoth eodem anno cœpit Julii xx, die- bus ab epocha Antonini xt. Dies illi x1, quia nco- meniam Thoth præcedunt, anni solidi instar ha- bentur. Unde Julii xx ineunte Thoth secundus Anto- nini putari incipiet. Quare mirum non esset, quod a Ptolemæo cum eo anno, qui est annus Christi 158, Decembris XVI, secundus Antonini compare- tur. Verum ut hæc conjectura ab Antonini annis nequaquam abhorreat, Adriani temporibus accom- modari non potest. Hujus enim epocha neomenia Thoth posterior est, ex A. D. ¡v ld. Aug., sive Au- gusti x, anno 117 Dionysiano, quo primus Adriani cœpisse creditur. Neomenia Thoth congruit Julii xxiv, diebus ante Adriani primordium xvi. Et B tamen anao Christi 152, Septembris xxvi, XVII Adriani collocatur, continuaturque sequenti, ad Maii vi. Ergo primus, sive a neomenia Thoth, sive ab epocha ipsa proficiscatur, cœpit anno Christi 116; corrigendæque chronologie omnes, quæ hac- tenus in 117 contulerunt. Hoc ego non tam affir- mandi gratia dixerim, quam ut studia eruditorum hominum excitem, ut si quid aptius occurrerit, candide ac benigne nobis impertiant. Scaliger in Anima·(vers. Euseb. ad A. 2154, Antonini primum ex auctoritate Censorini confert in cum annum, qui coss. habuit Antoninum Pium II et Bruttium Præsentem; quem ait esse Christi 158; cujus pars, inquit, cum parte antecedentis explet annum primum Antonini. Ilinc Onufrium reprehendit, quod eum annum cum Christi 140 componat, biennii meta- chronismo. Sed in paucis illis verbis multipliciter ballucinatur Scaliger. Primum Censorinus nusquam Antonini primum annum in coss. illos dixit incur- rere. Nam hæc illius verba sunt pag. 48: Cum abhinc annos centum imper. Antonino Pio II et Bruttio Præsente coss. Romæ iidem dies fuerint a. d. XII Kal. Aug., etc. Quibus significat centesimum annum ab eo, quo scribebat, nimirum qui est Chri- sti 258, Urbis conditæ 991, Ulpio et Pontiano coss., habuisse consules Antoninum et Præsentem. Fuit autem hic annus Christi 139, a quo centesimus est alter ille Censorini, Christi vero 238. Qui est Scaligeri secundus error; nam consulatus Anto- D nini et Præsentis confertur in annum Urbis ex Varroniana ratione, quam expressit Onurius, 892; ex Capitolinis Fustis 891. Varronianam sequi se profitetur Scaliger, apud quem Palilia prima conji- ciuntur in annum per. Jul. 3961. Unde annus iste Urbis periodi Julianæ est 4852, cyclo lunæ vit, solis vin. Qui characteres non alteri quam anno Christi 139 competunt. Est igitur annus ille 139, quo coss. fuere Antoninus II et Bruttius Præsens. Onufrius porro, qui in Christi annis imprudens Dionysianam æram uno antevertit anno (natalem enim Christi coss. Augusto XIII, et Silano coss. attribuit), eumdem illum numerat 140, qui a Dio- nysiana epocha nonnisi 139 est. At in Annalibus, morat. Hoc enim pacto primus Antonini conveniet Oratio : cerior imperatorum successio proponitur: ubi et quod hic legitur, M. Aurelium septem annos im- cum dicitur Lucius Aurelius Commodus annis per- inde septem imperasse. Aurelii filium Commodum intelligit, qui parenti successit, sed Lucium Cejonium Ælium Commodum. · Verum Antoninum, Lucii Ælii Veri filium, qui ab Adriano adoptatus primus Cæsar est dictus, et ante Adrianum mortuus. Hujus filius ab Adriano a: imperii spem cum M. Aurelio primum evectus, ein codem post Antoninum imperavit annis xı. flac Capitolinus. Perperam igitur tam huic, quam M. Aurelio septem anni tribuuntur. Hinc est quod pag. 174 in reliquorum impp. serie duo Commodi ponuntur. Quæ res, uti mox dicetur, Epiphanio er- roris occasionem dedit. PATROL. GR. XLIII. Severi? Ejusne, quem proxime Pertinaci subjecit? Atqui Theodotio, quem posteriorem Symmacho putat, sub Commodo suam editionem scripsit. Est autem Severo prior Commodus. Quomodo igitur Theodotionem Symmachus antecessit? Mirum hoc et inextricabile plerisque merito visum est; neque nos tam Epiphanii errato patrocinium, aut colorem quærere, quam illud ipsum eruere ac vestigare debemus. Nemo enim hactenus, ex tot scriptoribus, quos hic Epiphanii locus vehementer exercuit, cu- bile ipsum erroris attigit : quod, nisi fallimur, tandem odorati sumus. Constabat Epiphanio, Sym- machum Theodotione superiorem exstitisse; item- que Theodotionem sub Severo, Symmachum sub Commodo scripsisse. Quæ quoniam àsúyxhwJTO et cum historia pugnantia sunt, animadvertit, duos primum fuisse Commodos, alterum M. Aurelii col· legam, qui cum co communiter imperavit ; alterum filium, qui Aurelio patri successit. Ex iis Commo- dis, posteriorem illum esse scivit, sub quo Theodo- tionis editio prodierat. Quare non dubitavit quin ante bunc Severus exstitisset. Proinde Severos duos esse credidit. Atque ideo pag. 174, Mɛtà toū- tov, inquit, hoc est M. Aurelium, Kóµµodoç &Xhos qui biennii zpsypovtsu. poeeant, 144 Christi com- putatur. De qna annorum perturbatione satis multa ad hier. 51 diximus, De tertia Scaligeri hallucinatione supra monuimus, dum aunos Adriano tribuit xxi, menses st, et ejus tamen obitum confert in aunum Christi 157, quo et Antonini primum cepisse me- mor, Hoe enim paeto primus Antonini conveniet anno Christi H5. Quod est immane cageryeíprpa. Toücor OruB£yeven. KapáxaAAog. Sunt hzc in- quinalissima, Neque scio an baee verba, Kzpáz- Aog, Ó xa l'ésaz , vejicienda sint; ut ita. procedat Oratio: TeUcoy &taófyeta: Mápxos Abgfjsos, 0: xol Obipos DMiyezo. Pag. 174 paulo liqnilior ae sin- cerior imperatorum successio proponitur : ubi et aliam de hoc loco conjeeturam exponemus; nam. quoJ hie legitur, M. Aurelium septem annos im- perasse, falsissiacum est; et tamen ne in librarium iransferri culpa possit, subinde confirmatur error, cum dicitir Lucius Aurelius Commodus anuis per- inde septem imperasse. "Er volg abzc ypéroig xal Actatoc. Non Marci Aurelii filium Commodum intelligit, qui paren; Successit, sed Lucium Cejonium 4Elium Commodun. Verum Antoninum, Lucii 4Elii. Veri filiam, qui ab Adriano adoptatus primus Ciesar est dictus, ei aote Adrianum mortuus. Hujus filius ab Adriano a imperii spem eum M. Aurelio primum evectus, €um eodem post Antoninum imperavit annis xi. lie Capitolinus. Perperam igitur tam. huie, quam M. Aurelio septem anni tribuuntur. Hine est quod pog. 74 in reliquorum. impp. serie duo Coamodi ponuntur. Quae res, uti mox dicetur, Epiphanio er- roris oceasionem dedit. "Ev volg voÀ Xevüpov gpórorc. Cujus tandem. Severi? Ejusne, quem proxime Pertinaci subjecit? Aüqui Theodotio, quem posteriorem Symmacho putat, sub Commo:/o suam editionem seripsit. Est autem Severo prior Commodus. Quomodo igituz Theodotionem Symiuaehus antecessit? Mirum hoe et inextrieabile plerisque merito visum est ; neque nos tam Epiphanii errato patrocinium, aul eolorom querere, quam illud ipsum eruere ae vesligaro JAdebeinus. Nemo enim haetenus, ex tot seriptoribus, quos bie Epiphanii locus vehementer exercuit, eu- bile ipsum erroris attigit : quo, nisi fallimur, tandem odorati sumus. Constabat Epiphanio, Syi- maehum Theodoone superiorem exstitisse ; item- que Tücodotionsm sub Severo, Symmachum suh Commodo scripsisse. Qua quoniam. àsjpowsza. et cum histeria pugnantia sunt, anmadverül, duos. primum fuisse Coumodos, alterum M. Aureiii col- legam, qui cui co communiter imperavit ; alteri filium, qui Aurelio patri. suecessit. Ex iis Commo- dis, posterioreni ilium esse scivit, sub quo Theodo- lionis editio predierat. Quare non dubitavit quiu ante hunc Severus exstitisset. Promde Severos duos esse credidit, Atque ideo pag. 174, Mzzà vo2- 10», inquit, hoc est M. Aurelium, Kógpobog &kiog BasOcüss. "am de Sovero : Too» 3undéyecii 4a

quos omnium vetustissimos esse convenit, cur alienum in locun. conjecti sint, ab Epiphanio ratio illa traditur: quod corum interpretatio, utpote cæterarum regula, me- dium jure locum occuparit, ut aliæ cum ea com- parari commodius possent. Cur igitur Theodotioni antepositus sit Symmachus, ne fingi quidem causa altera potest, nisi quod ætate iste præcesserit. Quod enim quibusdam placet, ideo posteriorem Theodotioni tributam esse sedem, ut LXX Seniori- bus, quemadmodum interpretandi genere, sic or- dine propinquus esset, leve est, imo ridiculum. Cum enim principem LXX Seniorum editionem ambo illi velut stipatores ac laterones cinxerint, utram in partem Theodotionis editio conferretur, Yɛuñpu; &àào;. Et num. 17 Theodotionem ait rept A buisset. Nam de LXX Senioribus, priori Commodo successit. Cum duo sint ex Fpi- phanii mente Commodi, totidemque Severi, horum prior posteriorem Commodum antecessit. Ergo aut est M. Aurelius Verus, aut Lucius Commodás Ve- rus. Non potest hic esse, quia Severus prior tam ab utroque Commodo quam a posteriore Severo discernitur. Non alius est igitur, quam M. Aurelius Verus. supos, inquam, pro Opo; ab Epiphanio philosophus iste nominatus est. Quod quidem paulo ante corruptæ lectionis vestigia demonstrant : "0; pos ad oram legendum ascripsimus. Nune Esvños malim : nec aliud Epiphanium voluisse, qui attente quæ dixi perpenderit, mecum existimabit. Neque B nihil ad propinquitatem interfuit, Id ipsum veteres solus hoc Epiphanius commisit, ut Severum pro Vero sumeret; sed et alii, tam Græci quam Latin? : Græci quidem plerique. Ex Latinis vero Cassiodo- rus sub consulatu Severi et Herenniani, ista subji- cit His coss. Lucius Annius Antoninus Severus anno regni undecimo inter Concordiam et Altinum apoplexi exstinctus est. Quandoquidem Severus prior, ex Epiphanii sententia, M. Aurelius est, non is qui Pertinaci ac Juliano successit: apparet Sym- machum, qui sub priore illo Severo ab Epiphanio collocatur, nequaquam ad posterioris Severi tem- pora referri quod omnes hactenus arbitrati sunt, qui et pugnantia loqui Epiphanium dixerunt, et po- steriorem fuisse Theodotione Symmachum non aliam ob causam putarunt, quam quod Epipha nius Theodotionem sub Commodo, Symmachum sub Severo interpretatos esse prodiderat. Ego vero aberrare quidem Epiphanium negare non possum, qui Severum pro Vero perperam usurpaverit : con- sentire autem secum ipsum, et in errore con- stantem esse defendo: uno tamen peccasse præ- terea, quod pag. 172, cum post Pertinacem et Se- verum hæc subdidit: 'Ev toïç toŭ Zsufipov xpóval; Zúppaxós tig, etc., non satis expressit, de quonam Severo loqueretur, cum duos commemorasset, vi- susque est haud immerito posteriorem intellexisse, cui proxime ista subtexuit. Ab hac Epiphanii hallucinatione revocemus ani- mum ad communem de utriusque interpretis ætate sententiain. Inveteravit enim jam apud recentiores omnes hæc opinio: Symmachum post Theodotio- nem exstitisse. De quo same diu est quod dubito : istius argumentumn nam nullum aliud προλήψεως video, quam Epiphanii testimoniam illud, quo Symmachum sub) Severo, Theodotionem sub Com- modo scripsisse docuit. Hoc vero jam extorto, quo demum freti Theodotionem vetustiorem esse pu- gnabunt? At e contrario Symmachi priorem edi- tionem esse, plura mihi persuadent. In primis ordo ille, quem in codicibus Origenes instituit: in qui- Lus post Aquilam perpetuo Symmachus ante Theo- dotionem ponitur. Quod, nisi antiquior esset ille, cur ita disponeret Origenes, causam nullam hia- Patres animadvertisse videntur, qui in commemo- randis illis interpretibus Theodotioni Symmachum anteponunt, raro Theodotionem Symmacho. Nee eo ordine duntaxat appellant, cum ex Origenis co- dicibus depromptis eorumdem testimoniis utuntur, sed tum quoque cum singulorum sigillatim exponunt. Nam primo loco LXX Inter- pretes constituunt, quibus Aquilam, Symmachum, Theodotionem subjiciunt. Sic Athanasius in Syn- opsi anteriorem fuisse Symimachum affirmat : cujus editionem Lvi post Aquile versionem annis exstitisse narrat. Si, ut auctor est Epiphanius, XII Adriani anno Aquilæ interpretatio prodiit, qui est annus Christi 128, vel ab eo proximus, quinqua - gesimus ab illo et sextus annus incidit in annum circiter 184, Commodi quartum, vel quintum. Sed perperam idem Synopscos auctor sub Severo edi - tam esse refert. Nam subinde Theodotionem suk- texens, Eodem tempore et ipse sub Commodo interpretatus est. Non igitur alter sub Severo. Ita propter exotica historiæ neglectum plerumque sanctissimi Patres inextrica- bilibus sese laqueis implicant: Epiphanius denique, ex quo contrariæ sententiæ unicum et singulare firmamentum Alexandrinum Chronicon ac recen- tiores hauserunt, palam ac sine ambage Sym- machum Theodotione priorem exstitisse confirmat, atque hunc sub Commodo, illum sub Vero, id est M. Aurelio, scripsisse: quem frustra Severum ap- pellat, idemque ut faceret Synopseos illius, vel ap- pendicis Synopseos, quæ Athanasio tribuitur, auctorem induxit. Est enim hæc lacinia nequaquam, ut opinor, Athanasii, sed scriptoris alterius, qui ex Epiphanio ista describens, perinde atque ille, pro Vero Severum usurpavit. Quare quod Sym- machum sub Severo Pertinacis successore edidisse vulgo ferunt, quatenus ex Epiphanio istud asserunt, mutent deinceps sententiam omnes, et, si hunc auctorem sequi cupiunt, ad Marci Aurelii Veri tempora submoveant. Cedrenus Symmachum ex Eusebii fide Pertinacis tempore fuisse scribit. Quod ego apud Eusebium nondum reperi; nam in buissel. Aam de LAA ornnes, quee ODIT votustissimos esso eonveniL , eur alienum in lacun: conjeesi sint, ab Epiphanio ratio illa traditur: quod eorum 3nterpretatio, utpote ceterarum regula, inc dium jure locum ocenparit, ut alim cum ea com- parari commodius possent. Cur igitur Theodotioni antepositus sit Symmaehs , ne. fingi quidem causa altera polest, nisi quod ;etale iste praecesserit. Quod euim quibusdam plaect, ideo pusteriorem "Theodotioni tributam esse sedem, ut LXX. Seuiori- bus, quemadmodum interpretandi genere, sic or- dime propinquus essel, leve est, imo ridiculum. Cum enin principem LXX Seniorum editionem ambo illi velut stipatores ae laterones cinxerint, uiram in. partem "Theodotionis cditio conlerretur, nihil ad propinquitatem interfuiL, id ipsum veteres Patres animadvertisse videnlur, qui in commemo- yandis illis interpretibus Theodotioni Symmachum anieponunt, raro Theodotionem Symmacho. Nee eo ordine duntaxat appellant, cuu: ex Origenis co- dicibus depromptis eorumdem testimoniis utuntur, sed tum quoque emm singulorum cX tsvopo)peva sigillum exponunt. Nam primo loco LXX Inter- pretes constituuüt, quibus Aquila, Symmachum, Theodotionem subjiciunt, Sic Aibanasins in Syn- opsi anteriorem fuisse Symmachum affirmat : cujus editionem Lvr post Aquis versionem annis exstitisse narrat, Si, ut auctor est Epiphauins , xit Adriani auno Aquile interpretatio prodiit, qui est annus Christi 128, vel. ab co proximus , quinqna- gesimus ab illo et sextus annus incidit in annum circiter 184, Commodi quartum, vel quintum. Scd perperam idem Synopseus auctor suh. Severo edi- lam esse refert, Nam subiade Theodotionem suli- texons, "Housse xax axéc , inquit, àxt Koppá- àv «o3 Basé 5v abc vi) xpbvg. Eodem tewpore et ipse sub Commodo. interpretatus. est. Non igilur aller sub Severo, lta propter exotic historie neglectum plerumque sanctissimi Patres inextriea- ilibus sese laqueis implicant : Epiphanius denique, ex quo contrarie sententie unicum et singulare firmamentum Alexandrinum. Chronicon ac recen- Wores hauserunt, palam ae sine ambage Syui- maclium Theodotione priorem exstitisse conlirmat, y atque hune sub Commodo , illum sub Vero , id est. M. Aurelio, scripsisse : quem frustra Severum ap- pellat, ilemque ut faeeret Synopseos illius, vel ap- pendieis Synopseos, quie Athanasio tribuitur, auctorem induxit. Est enim lige lacinia uequaquam, ut npinor, Athanasii, sed seriptoris alterius , qui ex Epiphanio ista deseribens, perinde atque ille, pro Vero Severum wsurpavit, Quare quod Sym- maehum sub Severo Pertinacis successore edidisse vulgo feront, quatenus ex Epiphanio istud asserunt, wulent deineeps sententiam omnes, e, si hune auctorem sequi eupiunt, ad Marci Aurelii Veri lempora submoveanl. Cedrenus Symmaekum ex Eusebii fuüle Pertinaeis tempora fuisse scribit. (uod eso and Eusebium nondum reperi; nam in

«quis umnnis : in quibus tribunitia potestate vv Tre- bon. Gallus legitur. Qus. triburitia potestas toties multiplicari solebat, qnot ad imperium accesserant anni, uL testatur. Dio, Sed si Gallo ac Volusiano praterea bienuium arcogandum est, commune lioe istis esse. eum Valeriano etGalieno debet : quod mirum est ab historicis esse dissimulutum. Nec il- lud nescio, quam fallas plerumque conjeetura illa sit, qnae (e impp. aunis ex trilunitize potestatis nu - mero capitur, qui in marimoribzs aut nummis. ex- liübentur, ut in Tacito paulo post. et Caro monstra- [uitur. Exstinetus est Decius anno Christi 252, ex quo Galli ac Volusiani initium consurgit. "ECacidevosr Obadsputeéc. Quindecim. annos Eusebius in Chronico et in Historia tribuit : in quo exteros ferme sullragatores liabet; nam Valeriano vi àub vit, Galieno soli. viu vel ix concedunt, lni- Vium Valeriani et Galieni convenit auno Christi 234; exitus anno. 63. Nain xv annum Galienus attigi. Tribus amnis minus dicit Epiphanius. "Ev cO évdco oiv. Éret voévov. Manichwi gras- sationem. variis annis consignant veleres ehrono— legi. Noster hic quidem Galieni. nouo. coilationem illam Archelai eum Manete contigisse scribit, AL in Nanicb:eoruim heresi, anno Aureliani fere iv. Vulgo coss. Probo sc Paulino, ut ibidem latius disseruimus. Mert Obalepiavóv. xal l'aAuyd. Wec ex Eu- sebio. Plerique annos duos : quos absolixos fuisse, ja ut Dertunn jnierit, demonstrat Baronius, Nec yinltum repugnem. Coopit Claudius anno Christi 968, eiica 1x Kal. Apr., ut indicat Trebeliius. Desiit an- no 270. Tobroy &iBéxezas Aüpn'uiaróc. Consentiunt. in lune annornm numerum preler Eusebium Eutra- pius, Victor, Cassiodorus, ete. Solus Annalium con- ditor unos vn attribuit; quod in nummo vetere seplies tribuuitia potestas aflingitur. Sed. nihilomi- nus communis seutenti:e nondum me peenitet. Coe- perit Aurelianus auno 270, Februario mense, hoe vsb x Kal, Marl, ut ex Vopiseo refert Onufrius ; periit anno 275, sub idem fere tempus; nam post ejus olitum interregnum fiit sex mensiuui, auctore Vopiseo ae Victore, ad. vn Kal. Oct, quo lempore Subrogalus esta senatu Tacitus. Ita sextum impe- rii annum leviter attigit. Veteres inscriptiones non amplius quam v tribunitias potestates referunt, Mech voUccv éCaclAevce Tdxiroc. Sex illos menses init ex A. D. vir Kal. Oct. anni 275, per- duxitque ad Aprilem aani 278. Atqui in inscriptio- tibus Gruteri, pag. 277, exstat una, qua: Taeito tri- bunitias potestales tw arrogat. Non igitur ex tribu nitize potestatis minero imperii tempus cestimandum. Ft apparet, nísi tribunitiam potestatem. ante impe- rium naetus sit Tacitus, hanc illi geminatam esse Tueunte Juliano anno, ac nono cousulatu, adeo ut prior Vribunitia potestas Lres dnntaxat uienses occupari : quod utrum in alis factitatom. züirmiare nondum &udeo. Sane potestatis istius rep"titio non perpetuo A. 256, n. 35, quatuor imputantur anni, ex anti- A vertentibus imperii annis respondere videtur. Quod quis nummis : in quibus tribunitia potestate iv Tre- est animadversione dignum. Vide infra in Caro bon. Gallus legitur. Quæ tribunitia potestas toties imperatore. multiplicari solebat, quot ad impesium accesseraut anni, ut testatur Dio. Sed si Gallo ac Volusiano præterea biennium arrogandum est, commune hoc istis esse cum Valeriano et Galieno debet : quod mirum est ab historicis esse dissimulatum. Nec il- lud nescio, quam fallax plerumque conjectura illa sit, quæ de impp. annis ex tribunitiæ potestatis nu mero capitur, qui in marmoribus aut nummis ex- hibentur, ut in Tacito paulo post et Caro monstra- bitur. Exstinctus est Decius anno Christi 252, ex quo Galli ac Volusiani initium consurgit. Quindecim annos Eusebius in Chronico et in Historia tribuit : in quo cæteros ferme suffragatores habet; nam Valeriano vi aut vi, Galieno soli vi vel ix concedunt. Ini- tium Valeriani et Galieni convenit anno Christi 254; exitus anno 268. Nam xv annum Galienus attigit. Tribus annis minus dicit Epiphanius. sationem variis annis consignant veteres chrono- legi. Noster hic quidem Galieni nono collationem illam Archelai cum Manete contigisse scribit. At in Manichæorum hæresi, anno Aureliani fere iv. Vulgo Coss. Probo ac Paulino, ut ibidem latius disseruimus. sebio. Plerique annos duos : quos absolutos fuisse, ita ut tertium inierit, demonstrat Baronius. Nec multum repugnem. Cœpit Claudius anno Christi 268, circa x Kal. Apr., ut indicat Trebellius. Desiit an- no 270. anni paulo accuratius expendendi sunt. In iis eaim chronologiæ Christianæ velut cardo quidam verti- tur; atque eo demum perducta in Annalium libris annorum series ab errore in viam longo intervallo reducitur. Intellectum est hactenus ex iis præser- tim, quæ de Natali Christi anno ad hær. 51 propo- suimus, complures Annalium cenditores in Christi annis cum Romana vel Græca historia comparan- dis, biennio lapsos esse; alios uno duntaxat anno. Quod idcirco illis accidit, quia Christianam æram, quæ in annum ¡v Olymp. 194, Urbis vero 753, ex Varroniana putatione convenit, ad annum Olym- piadis illius secundum vel tertium, Urbis 751 vel 752 retrahendam putarunt. Hinc unius vel duorum annorum metachronįsnius imprudentibus illis inci- dit; quod e cœlestium observationum ac cyclorum methodo nullo negotio deprehenditur. Sed quo- niam doctrinam istam partim ignorant, partim etiam contemnunt aliqui, et opportunissimam vel errori vel inscitiæ latebram præbent Consulares illorum temporum Fasti, qui magnopere incerti depravati- que sunt, atque a se mutuo dissentiunt, non prius agnitus est error, quam ad insignem aliquam et illustrem epocham perventum est, quæ certum ac definitum intervallum clauderet. Ejusmodi est Dio- Celetiani primordium, quod anno æræ Dionysianæ. 284 congruit. Tum Valentiniani; quem anno bisex- tili, hoc est 364, iniisse constat. Cum igitur ab ini- tio illo, quod sibi isti præfixerant, nimirum ab an- no 11 Olymp. 194, cyclo lunæ xvIII, solis vn, initium Diocletiani, cui cyclus lunæ xix, solis xu competit, interjecti esse debeaut anni 286, vel uno pauciores, ab anno 111 Olymp. ejusdem, cyclo lunæ xix, solis vii, ut cum Dionysiana æra chronolo- giam suam conciliare possent, utique Diocletiani primus in annum æræ suæ Christianæ 284 cade- ret; unum aut alterum annum, totidemque consi latuum paria sustulerunt; quod, ut diximus, in illa fææce Romani imperii impune propter Annalium perturbationes facere licuit. Atque hanc annorum Consentiunt in hunc annorum numerum præter Eusebium Eutro- pius, Victor, Cassiodorus, etc. Solus Annalium con- ditor annos vi attribuit; quod in nummo vetere septies tribunitia potestas aſſingitur. Sed nihilomi- nus communis sententiæ nondum me pœnitet. Cœ- perit Aurelianus anno 270, Februario mense, hoc est x Kal. Mart., ut ex Vopisco refert Onufrius ; periit anno 275, sub idem fere tempus; nam post ejus obitum interregnum fuit sex mensium, auctore Vopisco ac Victore, ad vn Kal. Oct., quo tempore subrogatus est a senatu Tacitus. Ita sextum impe- D jacturam labemque Probus imperator facile susti- rii annum leviter attigit. Veteres inscriptiones non amplius quam v tribunitias potestates referunt. menses iniit ex A. D. vi Kal. Oct. anni 275, per- duxitque ad Aprilem anni 276. Atqui in inscriptio- nibus Gruteri, pag. 277, exstat una, quæ Tacito tri- bunitias potestates 11 arrogat. Non igitur ex tribu- nitiæ potestatis numero imperii tempus æstimandum. Et apparet, nisi tribunitiam potestatem ante impe- rium nactus sit Tacitus, hanc illi geminatam esse ineunte Juliano anno, ac nono consulatu, adeo ut prior tribunitia potestas tres duntaxat menses occuparit ; quod utrum in aliis factitatum affirmare nondum audeo. Sane potestatis istius repetitio non perpetuo nuit; de cujus imperii tempore nonnulla est inter primarios auctores dissensio: nam Vopiscus annos illi v duntaxat attribuit; cæteri vi aut vii; hoc est annos solidos vi, et menses Iv. Ita Eutropius, Vi- ctor, Eusebius et ex Eusebio noster: Julianus in Casaribus, Cassiodorus, alii ferme omnes, præter unum Vopiscum. Quamobrem qui suos Annales uno anno vel biennio hactenus anteverterant, detractis totidem ex imperio Probi, cum Dionysiana æra deinceps paria fecerunt. Augustus imperator obiit duobus Sextis coss., ut auctor est Suetonius et Dio. Horum vero consulatus, ut et mors Augusti, con- gruit anno Juliano 59, Dionysianæ æræ xiv : quod solis eclipsis indicat, quæ sub ejus mortem accidit.

EX ONCFRIO. EX CASSIODORO. Anni Anni Urbis. Christi. Coss. Coss. BUS. 269 Paternus II, Mari Paternus II, Maria- Paternus, nianus. nus. 270 Claudius II, Pater- Claudius, Paternus. Claudius, DUS III. 271 Antiochianus, Or- Antiochianus, Or- Antiochianus, Or- philus. philus. phitus. 272 Aurelianus, Bassus. Valerianus, Bassus. Aurelianus, Bassus. 273 Quietus, Valdumia- Quietus, Valdumia- Quietus, Bradumia- DE ROMANORUM IMPP. CHRONOLOGIA. ' Post hunc consulatum ducentesimus ac septuagesi- A aliis Lx ponuntur. Quare hic duo coss. paria, illic mus esse debet consulatus Carini Il et Numeriani II, quibus coss. Diocletianus ad imperium evectus est. Totidem enim anni sunt a viv Dionysiano ad 284. Apud Onufrium vero ducentesimus sexagesimus duntaxat nonus est; in magnis Annalibus ducente- simus sexagesimus octavus. Ergo in istis, consu - lum paria duo: in illis, unum desideratur. Simili- ter annus primus Alexandri Mammææ Glii, ut ex Hippolyti Canone supra vidimus, iniit anno Christi 222 a quo sexagesimus secundus annus est Chri- sti 284 : proinde LXH consulum paria numerari de- bent. Verum in Onufrianis Fastis nonnisi LX1; in unum est expunctum. Hoc ut certissime constat, ita quinam maxime coss. præteriti sint, in tanta Fastorum discrepantia designare difficile est. Peri- clitandi tamen causa aliquot coss, seriem ex diver- sis Fastis excerpemus Quorum initium ab iis coss. ducemus, quibus, occiso Gallieno, successit Clau- dius, ut Onufrio videtur, nempe Ovinio Paterno II et Mariniano coss In prima et quarta columella Onufrianos et Baronianos coss., in mediis amba- bus ex Cassiodoro et Siculis Fastis exscriptos sub- jic.emus. LATERCULUM CONSULATUUM ALIQUOT EX VARIIS FASTIS EXCERPTUM. EX BARONIANIS ANNALIBUS Coss. Paternus 11, Maria- mus. 270 Claudius I!, Pater- nus. 271 Antiochiamus, Orfi- EX FASTIS SICULIS. Coss. Anni Christi. Maria- BUS. Pater. lus. nus. nus. BHS. nus. 112) nus. Probus II, Lupus. Probus II, Pater Aus I. Probus III, Pater- Probus III, Pater- nus. 280 Messala, Gratus. nus III. Messala, Gratus. nus. HUS. nus. nus. 274 Tacitus, Placidia- Tacitus, Placidia- Tacitus, Placidia nus. nus. 275 Aurelianus II, Capi- Aurelianus, Capito- Quietus-II, Budimia- tolinus. linus. Aurelianus lil, Mar- Aurelianus 11, Mar- cellinus. cellus. Tacitus II, Emilia- Probus, Paulinus. Aurelianus II, Capi- tolinus. Aurelianus III, Mar- cellus. Tacitus II, nus. Probus IV, Tiberia- Probus IV, Tiberia- Probus HI, Pater- Probus V, Victori- Probus V, Victori- Messala, Gratus. 283 Carus II, Carinus. Carus, Carinus. Carinus H, Nume- Carinus II, Nume- Probus V, Victori- rianus. rianus. Diocletianus II, Ari- Diocletianus, Ari- Carus, Carinus. stobulus. stobulus. 286 Maximus 11, Aqui- Maximus, Aquili- Diocletianus, Bas- linus. nus. sus. 274 Tacitus, 275 Aurelianus II, Capi- tolinus. 276 Aurelianus III, Mar- cellinus. 278 Paternus, Probus !!. 279 Tacitus, Emilia- uus. Messala. Gratús. Probats IV, Tiberia 282 Probus V, Victori- nus. 233 Carus, Carinus. 284 Carus II, Numeria- nus. 285 Diocletianns II, Ari- stobuius. 286 Maximus, Aquili- nus. Ad eos coss. qui ascripti sunt anni Christi, in Onu- B perventum est : ubi coss. duobus exemptis paribus frianis et Baronianis Annalibus iidem omnino sunt. Atqui Onufrii Fasti uno anno et Baronianis suut tardiores. Ita quidem hactenus, ad annum usque Christi 252, quo coss. in Fastis Onufrianis fuere Decii ambo, qui apud Baron, incidunt in annum 253. Sed consulatum unum eximit Onufrius: nam anno 231 apud Baron. coss. sunt Decius III, Gratus II; quos omittens Onufrius biennio primum a Baronia- nis dissidet. tum consulatus duos inculcat, quos Baronius præterit : nimirum anno 260, Æmilianum et Bassum et 261, Sæcularem et Donatum. Ita an- no 262, ac deinceps, iidem utrobique sunt coss., nec a se amplius dissident, sed ab epocha Diony- Sana pariter biennio recedunt, donec ad Probum cum æra communi consentiunt. Atque Onufrius quidem Probum et Paulinum coss. suffectos credi- dit; Baronius Probum et Lupum. Utrosque vero partim Siculi, partim Cassiodorus exhibent. Alte. rum par videtur esse Probi imper. et Scorpiani : quen consulatum ab cæteris plerique distinguunt. Sed ubinam inferciendus sit, nimis anxic hoc loco disquirendum non censeo. Hoc unum admonebo, nequaquam probari mihi, quod in Annalibus qui- busdam Taciti I et Emiliani consulatum post duos Probi imperatoris collocari video, Rectius, opinor, in Fastis Siculis et Onufrianis Probi con- sulatus omnes antecedit. Neque enim credibiie est, bis ante Tacitum imper. consulatum gessisse Pro- Aurelianus, Bassus. Quirtus, Valdumia- nus. nus. Placidia nus. 217 Probus, Paulinus. Emilia- Probus, Paulinus. Probus II, Lupus. nus nus. Probus IV, Tiberia nu. mus.

obtinuit, quemadmodum Tacitus ipsemet apnd Vo- piszum im quadam ed Probum epistola significat , quam ita concludit: Te enim. maet pro virtutibus tds Capitolina pelmata. Ex quo minime antca Pro- bus videtur consulatum adeptus. Quocirea post "Vaeilum et. Zmilianum subjieiendi sunt. Probus, Paulinus, ac deinceps caeteri, Conjecturam nostram adjuvat Leonis ille locus, quem ad. Manieh. haere- sin attulimus, ubi Probum Aug. et Paulinum coss. nominat, Redeo jam ad Probi imperatoris initium. Quem eum anuum inehoasse septimum major pars veterum seriptorum exislimet, nos ecpisse illum arbitramur auno Christi 276, Tacito et ZEiniliauo cuss., mense circiter Aprili, post. Taciti mortem, qui iis coss. obiit, cum sex mensibus imperasset. Ohiit vero Probus inchoata jam septimo Christi anuo 282. Primus ejus consulatus, si quinque so- los gessit, convenit auno 277, quo Paulinum colle- gan liabuit, Sin vi consul fuit, ut aliis visum cst, primus ordinarius non fuerit, sed suffectus eodem ipso anno, quo TaciLus gessi; in quo fortean Scor- pianum collegam nactus est, qui eodem ipso anuo consul exstitit. Nam Vopiseus iu Probo scribit, Alium. Scorpiamm cos. de. Probi imper. litteris ad senatum retulisse. Sei ex codem isto Vopisci Ioco gravis ae perdilleilis oritur quaestio. Etenim Pro- bus niilitaribus suffragiis imperium adeptus litteras ad senatum dedit, quarum hoc est. exordium : eete atque ordine, P. C.. prozimo superiore anno factum. est, uL vestra clementia orbi terrarum principem da- ret, eic. Tum senatuscons. subjicitur : Die ni No- nas Februarias im ede Concordie, iuter catera, JElius Seorpianus cos. dicil : Audistis, patres con- scripti, litieras. Aurelii. Valerii Probi : de his quid videtur? Acta hwe oporlet esse proxiuio anno ab co, quo "Tacitus a senatu imperator est factus : quod hic verba demonstrant: prezimo superiore anno factum est. Porro Tacitus vu Kal. Oct. iupe- rator à senalu renuntiatus est, uL idem Vopiscus rcfert, hmperavit vi menses, Sive, ul ail Victor, dies cc, qui ex a. d. vir Kal. Oct. putati desinunt in prid. 1d, Apr., sive Aprilis xir. Atqui non statim post Taciti mortem scripte sunt a Probo lüterz, se1 post necem Floriani, ul eadem epistola declarat, Florianus vero menses duós, ut ait. Vopiscus, sive rx dies, ut auctor est Vietor, imperium tenuit, nempe ad nr ld. Julias. Adjiee nune dies aliquot, iui a Floriani obitu ad illum diem elapsi sunt, quo aeceptis litieris senatuscons. est factam. Quomo- do un Nonas Febr. lecta: in senatu Probi littera di. euntur? Miror diligentes bomines, qui historiaui illam commentariis suis illustrarunt, tam iusigneui locum pretermisisse, Mendum igitar est apud Vo- piscum ; quod is sustulerit, qui pro Februarias, Au. qustas substitterit, Neque enim verisinile est, posi vit fere menses, quam a militibus electus est, im- prium Probo ab senata esse eonfiematum, anno 277 Quia non longe post militare sulfraghum senatu: ficat: Ita ei sine ulla molestia totius orbis imperium et militum et senatus judicio delatum est. Tum il- lud argumento est, quod haud procul Italia, nempe in Illyrico, ut ait Victor, a militibus est creatus. Quare paucis diebus senatui hoc significari potuit. duos tribus imperatoribus et hic, et Eusebius, at- que Orosius imputant: ab initio videlicet Cari ad initium Diocletiani. Non tamen solidi isti sunt, sed aliquot mensibus secundus inchoatur. In Annali- bus ecclesiasticis Probi imperat. obitus notatur anno Christi 283, Caro et Carino coss.; eodemque anno Carus cum Carino et Numeriano filiis exor- sus est. Cari autem exitus confertur in annum Christi 284, Carino Il et Numeriano II coss. Quo etiam anno Numeriano cæso, subrogatus est a mi- litibus Diocletianus, Palilibus ipsis, ut ex Panegy- rico probatur. Verum ex eo sequitur, vix tribus quatuorve mensibus imperasse Carum; quod cum historia pugnat. Probus imperator mense Julio circiter, ut paulo ante declaratum est, imperium iniit; et quarto mense supra sextum annum obiit, mense fere Novembri; unde exorsus est Carus, Iv Non. Novemb., ut auctor est Onufrius. Ex a. d. ¡v Non. Novembr. anni 283 ad x1 Kal. Maii, sive Pa- lilia anni sequentis, quo cœpit Diocletianus, men- ses sunt v, dies fere xx. Totidem Cari ac Nume- riani imperio eximendi sunt. Ita Carus paucissimis mensibus imperavit. Atqui vel Numerianus ipse post Cari necem aliquandiu cum Carino fratre imperium tenuit, ut paulo post ostendetur. bum, qui a Tacito primum, ut apparet, consulatum A auctoritas accessit, quod iis verbis Vopiscus signi- obtinuit, quemadmodum Tacitus ipsemet apud Vo- piscum in quadam ad Probum epistola significat, quam ita concludit: Te enim manet pro virtutibus tuis Capitolina palmata. Ex quo minime antea Pro- bus videtur consulatum adeptus. Quocirca post Tacitum et Æmilianum subjiciendi sunt Probus, Paulinus, ac deinceps cæteri. Conjecturam nostram adjuvat Leonis ille locus, quem ad Manich. hære- sin attulimus, ubi Probum Aug. et Paulinum coss. nominat. Redeo jam ad Probi imperatoris initium. Quem cum annum inchoasse septimum major pars veterum scriptorum existimet, nos coepisse illum arbitramur anno Christi 276, Tacito et Æmiliano coss., mense circiter Aprili, post Taciti mortem, qui iis coss. obiit, cum sex mensibus imperasset. Obiit vero Probus inchoato jam septimo Christi anno 282. Primus ejus consulatus, si quinque so- los gessit, convenit anno 277, quo Paulinum colle- gam habuit. Sin vi consul fuit, ut aliis visum est, primus ordinarius non fuerit, sed suffectus eodem ipso anno, quo Tacitus gessit; in quo fortean Scor- pianum collegam nactus est, qui eodem ipso anno consul exstitit. Nam Vopiscus in Probo scribit, Ælium Scorpianum cos. de Probi imper. litteris ad senatum retulisse. Sed ex eodem isto Vopisci loco gravis ac perdifficilis oritur quæstio. Etenim Pro- bus militaribus suffragiis imperium adeptus litteras ad senatum dedit, quarum hoc est exordium: Recte alque ordine, P. C., proximo superiore anno factum est, ut vestra clementia orbi terrarum principem da- ret, etc. Tum senatuscons. subjicitur : Die No- nas Februarias in ade Concordiæ, inter cætera, Ælius Scorpianus cos. dicit : Audistis, patres con- scripti, litteras Aurelii Valerii Probi: de his quid videtur? Acta hæc oportet esse proximo anno ab co, quo Tacitus a senatu imperator est factus : quod hæc verba demonstrant: proximo superiore anno factum est. Porro Tacitus vi Kal. Oct. impe- rator a senatu renuntiatus est, ut idem Vopiscus refert. Imperavit vi menses, sive, ut ait Victor, dies cc, qui ex a. d. vi Kal. Oct. putati desinunt in prid. Id. Apr., sive Aprilis x11. Atqui non statim post Taciti mortem scriptæ sunt a Probo litteræ, Necesse est igitur initium Cari statuere anno Christi 282. Quo mortuo, incertum quo mense, anno quidem 283, ac fortasse jam inclinante, Nu- merianus et Carinus aliquot mensibus imperio præfuerunt. In vet. inscript. tribunitia potestas bis Caro tribuitur, apud Gruterum pag. 277 el 278. Nam tres priorem tribunitiam potestatem indicant. IMP. CES. AUG. CARO. PIO. FEL. INVICTO. PONT. MAX. TR. POT. P. P. PROCOS. Alia eidem tribunitiam potestatem 11 arrogat Quæ res et Anna- lium observationi præscribit, et conjecturam no- stram affirmat, qua tribunitiam potestatem Kal. sei post necem Floriani, ut eadem epistola declarat. D Jan. repetitam interdum ostendimus. Neque enim Florianus vero menses duos, ut ait Vopiscus, sive Lx dies, ut auctor est Victor, imperium tenuit, nempe ad Id. Julias. Adjice nunc dies aliquot, qui a Floriani obitu ad illum diem elapsi sunt, quo acceptis litteris senatuscons. est factum. Quonio- do 1 Nonas Febr. lectæ in senatu Probi litteræ di- cuntur? Miror diligentes homines, qui historiam illam commentariis suis illustrarunt, tam insignem locum prætermisisse. Mendum igitur est apud Vo- piscum; quod is sustulerit, qui pro Februarias, Au- gustas substituerit. Neque enim verisimile est, post vit fere menses, quam a militibus electus est, im- perium Probo ab senatu esse confirmatum, anno 277. Quia non longe post militare suffragium senatus Carus ante imperium illam est adeptus: cum prior tribunitia potestas, ut ex lapidibus constat, jam Augusto et imperatori contigerit. Et tamen vix est ut annum accesserit. Imo, si qua fides Annalibus, paucissimos menses imperavit. Superest alius no- dus, quem implicat, non dissolvit Scaliger, Ani- madvers. Euseb. ad annum 2299. Etenim Nume- rianus paulo post parentis necem soceri insidiis occisus perhibetur. Quomodo igitur, inquit, con- stabunt illa, quæ idem Vopiscus dicit in Carino : me- morabile maxime, et Carini, et Numeriani hoc ha- buisse imperium, quod ludos Romanos novis ornatos spectaculis dederint? Qui potuerunt un.bo illos lu- dos edere, cum Numerianus Euphratensi provircic

DE ROMANORUM IMPP. CHRONOLOGIA. pzdem post obitum patris non extulerit? Igitur ab Varronis et Scaligeri sententia, est per. Jul. 3961, uno tantum Carino datos illos esse ludos existimat. Ad hæc Olympius Nemesianus dicat Cynegetica sua Carino, jam patre Caro mortuo, ut ipsemet versibus suis indicat. Virente autem Numeriano have eadem se scripsisse significat. Hæc Scaliger. Ex quibus suspicor, Numerianum post Cari mortem aliquot mensibus superfuisse ad Aprilem anni 284, quo intervallo imperium cum fratre tenuerit adeoque celeberrimi illi ludi utriusque nomine, absente licet altero, sunt exhibiti. Quanquam tametsi paucissimis diebus post Cari necem Numerianus vixisset, utrumque contingere potuit, ut et ludi in illos ipsos dies inciderent, et ab ambobus ederentur, ac Cynegetica sua Carino Nemesianus inscriberet. Quare quis demum admirationi tantæ locus fuerit, non video. Utrum malit, eligat lector; sive Carum alterum imperii annum inchoasse, et a Novembri anni 282 ad Januariuın vel Februarium anni 284 imperium prorogasse ludos vero appetente vere, puta Martio, indictos esse; sive Carum anno 283 jam exeunte cæsum, Numerianum vero menses aliquot imperasse. Postremo Carinus post parentis et fratris obitum annum unum aut alterum superstes fuit; occisusque est a Diocletiano, ut Onufrio placet, Diocletiano et Aristobulo coss. Alii sequenti anno, Maximo et Aquilino coss. id assignant. Nihil est illustrius, nihil insignius æra sive initio Diocletiani, a quo Christiani veteres tempora sua computare solebant, priusquam Dionysiana æra illam excluderet. Et tamen incredibile dictu est, quantum in ea conflictatus sit Scaliger, quamque perplexe ac confuse de ea scripserit: adeo ut ne ipse quidem videatur intellexisse quæ diceret. Nam tribus locis, hoc est lib. v De emendat temp. et in Eusebianis Animadversionibus, ac postremo lib. 1 Isag. can., tria diversa tempora designavit, eaque ad illam epocham illustrandam attulit, quæ incertioren quam antea lectorem dimitterent. Primum enim lib. De emend., v, pag. 466, Diocletiani primordium conjicit in annum Christi 287. Sed alia quædam addit, quæ huic ipsi sententiæ cyclo lunæ x; annus vero Christi 287 est per. Jul. 5000, cyclo lunæ 111. Ab anno 3961 ad 5000, non plures quam anni 1040: ita ut millesimus quadragesimus inicrit a Palilibus anni periodi Jul. 5000, Christi 287. Non igitur hic erat 1041. Præterea nec illud verum est, annum Urbis Varronianum 1041 cum anno secundo Olymp. 265 concurrere. Annus Urbis 1041 est per. Jul. 5001, cœpitque anno Christi 288, quo desiit annus tertius Olymp. 266, et quartus iniit. Quandoquidem ex Scaligeri sententia primus annus Iphiti incidit in annum periodi Jul. 3958. Unde 1062, hoc est secundus Olymp. 266, cœpit anno periodi Jul. 4999. Eusebius autemi annum primum Diocletiani cum Olympiadis 266. anno primo, non secundo, componit in editione ipsa Scaligeri, tam Latina, quam Græca. Hic igitur multa sunt hominis errata. Nec pauciora, aut leviora sunt, quæ in Eusebianis Animadversionibus ad annum 2301 commisit. Nam cum Eusebius anno Abrahami 2301 Olympiadis 260 primo, Diocletiani primordium allixisset, metachronismum ille anni unius esse scribit, si a Kalend. Januar. numeremus: et amplius, si æræ Diocletiani ratio habeatur, a xıx Augusti, numero 2500. Inde enim est exordium anni roỹ raoyadlov Ægyptiorum Christianorum. Sed Ecclesiæ Græca et Latina incipiebant annos Diocletiani a Martio numeri 2301, Maximo II et Aquilino coss. At Ægyptii a xxıx Augusti numeri Eusebiani 2300 Diocletiano 11 et Aristobulo coss. Mox ista subjicit: Sane secundum Dionysium et Ecclesiæ Latina institutum, ab Incarnatione ad primum annum numeri aurei Diocletianei, sunt anni 284 absoluti; et annus 285 est primus Diocletiani a Martio. Ilæc sum perturbatissima. Eusebius primum annum Diocletiani confert in annum Abrahami 2501. Est autein, inquit, metachronismus unius anni, si a Kalend. Januar. numeremus: et amplius, si a xxıx Augusti. Igitur secundum Romanos, qui a Kal. Jan. ordiuntur, initium Diocletiani quadraret Eusebiano numero 2300. At secundum Ægyptios, qui a Toth, sive xx1X Augusti ineunt, conveniet numero 1299. Non ergo Latinæ ac Græcæ Ecclesiæ a Martio numeri 2301 contraria videntur. Orosius, inquit, scribit, anno incipiebant: alioqui metachronismum Eusebianum ab Urbe condita 1041, Diocletianum imperatorem esse factum. Hoc est, annus Urbis 1041 inibat ab illis Palilibus Varronianis, a quibus Diocletianus imperium exorsus est. Ergo ille annus Varronianus incidit in xx diem Aprilis, anni Christi 287, periodi Julianæ 5000, et secundi Olympiadis 266, cyclo lunæ 111, solis xvi. Quare bis consentanea scribit Eusebius, e regione anni secundi ejus. dem, Olymp. 266, et Beda lib. 1 Hist. Angl., cap. 6, ubi anno Dominicæ Incarnationis 286 Diocletianum ab exercitu ait electum. Hæc fere Scaliger. Que non solum de initio Diocletiani falsa sunt, ut paulo post dicetur, verum etiam sibi ipsis contraria. Etenim annus primus conditæ Urbis, ex sequerentur, quod non putat Scaliger; sed e contrario hunc ipsum metachronismum ex Græcorum et Latinorum epocha castigat. Deinde ad numerum 2301 apud Eusebium ascribitur annus Christi 286, cum anno primo Olymp. 266, et coss. Maximo II et Aquilino. Ubi in anno Olympiadis nullus est nietachronismus: si quidem Eusebius anni caput a Nisan et Paschate repetat. Est autein annus Christi Eusebianus 286, Dionysianæ æræ 285; quandoquidem Eusebius Natalem Domini in annum confert Olymp. 19 tertium, et uno anno Dionysianam æram antevertit. Quarto initium Diocletiani recte tribuitur anno 286, hoc est 285 communi: cujus ab Januario, vel Martio Latini Diocletiani initium

hoc est xxix Augusti, anni Dionysiani 274. Euse- biani 285 inchoarunt. Quo eodem anno 285, cœpit Olymp. 266 primus. In coss. aberratum est ab iis, qui coss. attexuerunt (nam consules Hieronymi codices non exhibent): quippe Maximill et Aquilini consulatus convenit anno Dionysiano 286, qui est Eusebianus 287, numero 2302, non 2501. At Diocle- Christi Dionysiano 285, Eusebiano 285, proinde numero 2501. Anno denique Dionysiano 284, nu- mero 2300 ascribendi sunt coss Carinus II et Nu- merianus : quo anno Diocletianus iniit, cyclo la- bente xix. Ægyptii vero in neomenia Thoth, sive xxix Aug. sequente, quo numerum aureum 1 inie- runt, Diocletiani epocham fixerunt. Quamobrem manifeste sibi ipsi contraria docet Scaliger, cum et Latinos ait annos Diocletiani numerare a Martio numeri 2301, Maximo et Aquilino coss.; et eosdem paulo post asserit inire ab Martio Dionysiani 285, Diocletiano Il et Aristobulo coss., qui est numerus 2300. Quod posterius verum est : illud antem fal- sum. Quemadmodum et illud, quod in eadem Animadversione subtexuit, Diocletiano li et Aristo- bulo coss. indictionem tv cœpisse mense Septem- bri, eo anno, quo novilunium incidit in neomeuiam Thoth Diocletianei, xxix Augusti. Annus hic esse debet æræ Dionysianæ 284, cyclo Romano xix, quo anno indictio 111 non v cœpit a Septembri. Casti- gandum vero est Chronicon Alexandr., in quo scri- ptum est a coss. Diacletiano II et Aristobulo, indict. ¡v Diocletiani annos in Paschali cyclo di- gestos fuisse. Quod est doúotatov. Nam secundum Egyptios, qui ab Aug. xxix anni 284 incipiunt, contigit hoc indict. It ineunte. Secundum Latinos, a Martio anni 285, indict. perinde . Quarta vero nonnisi ab Sept. sequente numerari coepta. Idco Chronicon indictionem a Septembri ad antecedentem Martium retrahere videtur, aut uno anno tardius putare nam Diocletianus et Aristobulus consula - tum inierunt indict. m, anno Christi 285, non 236, ut habet Chronicon. XXIX Augusti, anno 28%, cyclo xix, ut paulo ante XIM. AUG.... N. DIOCLETIANO II COSS. SUB Redeo ad Scaligerum, qui postremo in Isag. can. p. 305, docet aliud esse Diocletiani æram, methodum cycli Paschalis constituta est anno Dio- nysiano 284, a Thoth Ægyptiaco, vel ab sequente Martio. Diocletianus autem imperium iniit anno Christi 288, quatuor annis solidis post initium æræ paschalis Ægyptiacæ. Ita sententiam mutat, quam lib. v De emend. proposuerat, ubi Diocletianum coepisse probat anno 287. Sed utrobique plurimum hallucinatur. Certissimum enim est, Diocletianum codem anno imperium adeptum esse, a quo illius est æra postea deducta: nempe anno Christi 284. Etenim Ammianus initio lib. xx, refert nullum privatum hominem ulli Augusto collegam fuisse a Diocletiano Aug. 11 et Aristobulo coss. ad tempora Juliani Apostate. Igitur imperator jam erat Dio- auspicantur : quod Ægyptii aliquot ante mensibus, A cletianus, quando consul 11 cum Aristobulo fuit, tianus et Aristobulus coss. competunt anno Ilunc Ammiani locum profert in Animadversionibus Scaliger; atque his coss. indictionem iv iniisse dicit mense Septembris, ac novilunium incidisse XXIX Augusti. Qui duo characteres in eumdem Ju- lianum annum convenire nequeunt. Nam indictio ava Septembri competit auno 235, novilunium vero monuimus. Sed sive anno 281 sive 285, consules illos defixerit, perspicuum est, quantopere falsus sit, cum postea in Can. Isag, Diocletianum iniisse voluit anno 288; quarto, imo quinto anno, quam įmperator est factus : quippe antequam consulatum ordinarium cum Aristobulo gereret, ex Kal. Jan. imperator jam a militibus erat acclamatus, idque a Palilibus, ut ex Panegyrista colligit Scaliger, proinde anno 284; nam Diocletianus et Aristobulus inci- dunt in a. 285. Tum vero idem ex veteri inscri- ptione confirmatur, quæ est apud Gruterum, p. 279: in qua Diocletianus coss. Il et tribunitia potestas 11 legitur. Quare si consulatum iniit anno Christi 285, cum Aristobulo collega, tribunitiam potestatem jam adeptus erat anno superiore. Sed in iisce con- sulatibus digerendis turbant nonnihil vulgatam ra- tionem inscriptiones veteres. Quarum illa, quæ a Baronio producitur, consulatum Diocletiani II cum tribunitia potestate in componit. Altera vero, quæ apud Gruterum p. 280 legitur, ejusmodi est : MA- FELICE PROC. AUG. N. THERM. ANTONIANA- RUM. Vulgo consulatus II Diocletiani cum Aristo- bulo collega componitur, ut est in Fastis Siculis. At in lapide cum Maximiano Augusto. Siculi vero Diocletianum III coss. et Maximianum co:: parant. Cassiodorus primum Diocletiani consulatum eur numerat, quem cum Aristobulo gessit; secundum cum Maximiano. Sed utrumque privatus adbuc obtinuit ex mente Cassiodori. In Fastis Siculis pri. mum consulatum cum Basso privatus adhuc iniit. Ad hæc Maximianum imperii participem esse factum volunt Maximo et Aquilino coss., anno Christi 286. Quibus contraria sunt, quæ ex lapidibus colligun- tur: nam posterior inscriptio persuadet Diocletia- num in secundo consulatu collegam habuisse Maxi- aliud initium ejusdem: nam Diocletiani æra ad D mianum jam Augustum. Quoniam autem in inscri- ptione altera Diocletianus cos. II, et tribunitia potestas fuisse dicitur, non aliter conciliari ista possunt, quanı ut Diocletiani II et Maximiani con- sulatus ante Maximum et Aquilinum coss. ponatur, anno Christi 286; quo tribuniti:e potestatis perinde atque imperii secundus annus decurrebat; atque ita Maximianus anno superiore, vel codem ipso, quo consul factus est, imperium obtinuerit. Aut certe eodem anno, quo Maximus et Aquilinus consulatum a Kal. Jan. auspicati sunt ; cum Maximianum col- legam Diocletianus ascivisset, suffectum pariter cum illo consulatum iniit. Quin et illud conside- randum est, quod panegyricus Maximiano et Con- stantino Augustis dictus Maximianum asserit vice-

simo anno imperatorem, octavo consulem impe- A lib. 11 scribit a consulatu Chilonis et Libonii, quo rium avdicasse. Te rursus, inquit, vicesimo anno imperatorem, octavo consulem ita ipsa amplexu quo· dam suo Roma voluit detinere. Et subinde : Non poluisti resistere sanctæ illius parentis imperio, el invitus licet paruisti, et te illis vigiliis illisque curis, quas viginti annis expertus fueras, reddidisti. Aunus autem, quo Diocletianus et Maximianus imperium deposuerunt, fuit Christi 304, ut indicat Zosimus, coss. Diocletiano IX, et Maximiano VIII, quod et panegyristes significat, cum Diocletianus vicesimum vix implesset. Quæro igitur, cum tertio anno post Diocletianum Maximianus imperare cœ- perit, et codem quo ille tempore desierit, qui fieri possit, ut xx annos imperarit. Ferunt, Maximo et Aquilino coss., boc est anno Christi 286, Maximia- num a Diocletiano collegam ascitum. A quo ad an- нum 304, quo Aprili mense imperium exuerunt, annus currebat Maximiani xvi, neque plures ipsi in Alexandrino chronico tribuuntur. Sed si xx an- num inchoavit, proximo post Diocletianum anno cooptatus sit oportet, ut anticipatione quadam a Kal. Jan. anni 304, vicesimus illius ab oratore nu- meretur. Quid autem tergiversamur? Ecce tibi Au- relius Victor a Schotto nostro publicatus, Diocle- tianum celebrato regni vicesimo anno curam abje- cisse reip. prodit, et in sententiam Herculium a'gre traduxisse cui anno minus potentia fuerat. Ergo XIX annos Maximianus explevit, uti Diocletia- nus xx : ideoque cœpit anno 285. At in Epitome an- norum xx imperator dicitur. Videndum igitur etiam atque etiam utrum Diocletiano et Aristobulo coss., 21:10 ipso 285 Maximianus ascitus fuerit, et anno insequente cum Diocletiano consulatum inierit. Ita enim verum esse potest, quod antiqui lapides sug- gerant, ut primus Maximiani consulatus cum se- cundo Diocletiani, et tribunitia potestas 11 Maxi- miani cum eodem consulatu congruat; ac denique consulatus 11 et it perinde tribunitia Diocletiani po- testas consentient. Quippe ineunte anno Christi 286, currente tribunitia potestate π Diocletiani, lapidum alter inscribi potuit; alter vero post Palilia, cum jam secundum imperii ac tribunitiæ po- testatis annum Maximianus esset ingressus, et uterque consulatum gereret. Huic conjecturæ D tandiu nos inbærebimus, dum exploratius ac certius aliquid docti homines excogitaverint, quod in perturbatissimis illis temporibus ut est difficile, ita conjiciendi multo major, minus certe invidiosa libertas esse debet. Ex iis omnibus cor- rigendus est vitiosus Epiphanii numerus, qui Dio- cletiano et Maximiano tribuit annos xm. Quod minime librarii culpæ potest ascribi; nam distincte annos ita partitur, ut post xii, quibus grassata per- secutio est, annum unum ante abdicationen im- perarit. Atqui xx annos solidos imperavit; nimi- rum a Palilibus anni 284 ad Palilia anni 304. Eodem enim tempore, quo cœperat Diocletianus, imperium posuit, ut Onufrius tradit. Zosimus Severus sæculares ludos instauravit, ad consula- tum Diocletiani 1x, Maximiani vit, annos flu- xisse 101. De quibus ludis Censorinus ita scribit : Octavos imperatores Septimius, et M. Aurelius Anto- nius, Chilone et Libone coss., anno 857. Corrige 957. Contigerunt enim anno Urbis nongentesimo quin- quagesimo septimo, Severi anno xII, ut ex vet. inscript. constat : adeoque per. Jul. 4917, Diony- sianæ æræ 204. Quare ad annum 304, quo se Dio- eletianus et Maximianus ab:licarunt, anni sunt 101. Ex quo satis apparet, quod sæpe diximus, biennio Annales ecclesiasticos esse decurtatos: qui non plu- res, quam 99 consulatus interponunt. Unde et frustra Zosimus illic erroris arguitur. Indidem porro Scaligeri supra a nobis confutatus error va- lidius refellitur : qui initium Diocletiani statuit anno Christi 287, vel 288. Unde xx ejus desinit anno 307, vel 308, ad quem annum a xu Severi, sive Christi 204, anni sunt 104, vel 105, non, ut Zosimus, ipso approbante Scaligero, scripsit, 101. Ἐφ' ὧν κραταιός διωγμός. Large adversus hi- storiæ fidem hic peccatum est. Etenim persecutio illa, quæ a Diocletiano et Maximiano cœpta est, que quidem κραταιός διωγμός dici mercatur, ne- que xu annos tenuit, neque ab imperatoribus ad exitum pe ducta est : nam licet toto ferc illorum imperii tempore sævitum sit in Chri- stianos, ut ex Actis variorum martyrum col- Higit Baronius, fuit hæc tamen velitatio quædam ac rudimentum crudelitatis, quæ per aliquot mar- tyrum necem atque ex militari præsertim ordine, ad totius Christiani nominis internecionem effer- buit. Atrocioris vero persecutionis initium anno Diocletiani xix ab Eusebio, lib. VIII. Hist.. cap. 3, et in Chronico tribuitur, quando mense Martio edictum propositum est de subvertendis ecclesiis. Tum aliud secutum est de præsulibus comprehen- dendis, et ad idolorum cultum omnibus machinis ac cruciatibus adigendis : atque ita paulatim in Christianos omnes vis illa fœdissimæ tempestatis incubuit. Horum omnium erat ex Eusebio scripto- ribusque cæteris non tam impedita ratio, ut non eam vel mediocriter acuti homines pervidere pos- sent. At Josephus Scaliger majorem in modum per- miscuit ac confudit omnia, dum errores erroribus nectens, ex absurdis principiis absurdiora colligit. Cum enim in Diocletiani epocha valde illum, ut vidimus, opinio fefellerit, ingens ex eo seges hal- Iucinationum in reliqua, quæ cum illa conjuncta sunt, intervalla redunda vit. Quod hoc loco facile a nobis lector intelliget. In libro v De emend. temp., pag. 467, cap. De per- secutione Diocletiani, hoc velut fundamentum dis- putationis posuit: Decimo nono Diocletiani, mense Martio, in diebus Pascha, Ecclesias edicto impp. esse subversas, Eusebio teste. Ex quo hunc in modum argumentatur: Ut Pascha in Martium in- cideret, non potuit accidere, nisi terminus pascha-