Diplomatic text · scholarios OCR-floor (facsimile pageview; Greek->para, Latin->secondary) — PG column chips mark the printed columns.
col. 951–952page 1 of 10
IN CYRILLI COMMENTARIIS IN DUODECIM PROPHETAS MINORES INVENIUNTUR. Revocatur Lector ad numeros typis crassioribus expressos, Aaron thuribulo accepto et imposito thymiamate, stetit later mortuos et vivos, et cessavit plaga, 71. Ad præmon strandum Emmanuelem delectus, 566. Summi sacerdotil circumdatus ornamentis, et in Sancta sanctorum ingre diens. 366. Cum Maria de Mose detraxit, 366. Israelitis in solitudine vitulum conflavit, 366. Deo delectus inter se et homines sequester, 446. Abdias propheta eodem sæculo quo Joel vaticinates, Abraham et posteri ejus Deo placuerunt, 28. Servie runt Deo viventi et vero, 16. Justitiæ cultores, 16. In Bide immobiles, 16. Abraham sacrificaturus Deo filium suum Isaac colliga vit, 153, Abraham dixit ad Lot: Ne sit jurgium inter me el te, et m'er pastores meos ac pastores tuos, quia fratres simus, 239. Achab rex Israel metuit Ader regem Syriæ, 14. Pe percit illi, quem Deus perdi jusserat, 14. Pro anima ejus ipse traditus est, 14. Conjugem habuit Jezabel, 18. Affe clat vineam Naboth, 18. Inlando dæmonum cùitui adji ctus, 18. Ab Jehu cum fiiis et Jezabele occisus, 18. Fi gura ducum Israel, 121. Regnavit super Samaria et Israel, 249. Domum eburneam sibi excitavit, 286. Con vocat quadringentos pseudoprophetas, eosque consulit, 286. Jussit duci Michæam prophetam in carcerem; mutat ornatum regium, 286. Casu inter cervicem et humeros sagitta sauciatus, occidente sole, ex vuluere mortuus est, 286. Achar de anathemate pretiosiora furatus, 47. Furti compertus, et peccatum confessus, 47. Lapidatus cum omnibus quæ habebat, 47. Exponitur distortio seu per versio, 47. Achaz rex Hierosolymorum implus et idololatra, 8. Fi lium suum per ignem transfert, 8. Novum altare cou struit, 9. Achaz filius Joatham, 92. Per 'egatos numerata peen nia Teglatphalasar ad sibi opitulaudum impellit, 92 et 145. Regnavit super Judam, 181. Ambulavit in via re gum Israel, 181. Adolevit incensum in excelsis, 181. Transtulit filium suum per ignem, 181. Pecunia Teglat phalasar Assyrium conduxit, 236 et 391. Bello diutur iore hostem reprimere nequit, 256 et 391. Flagitiosus, et exosus, et ob impietatem summa laborans infamia, 457. Traditus a Domino in manus regis Syriæ, et in ma nus regis Israel, 457. Improbus et apostata, suorumque liberorum interfector, 458. Adam in principio hominis naturam maledicto obno xiam reddidit, 95 Spirituali gratia prophetiæ non care bat, priusquam divinum mandatum transgrederetur, 227. Naturæ bonis præstans et insignis, 227. Adamia, urbs Sodomitica, igne cœlesti absumpta, 163. Adamas nulla vi rumpi aut domari potest, 525. Ignis vigorem contemnere suetus, $25. Ader rex Syriæ contra Israelitas expeditionem susce pit, 14. Traditit illum Deus in manus Àchiab regis Israel, 1. Pepercit ili Achab, contra Dei mandatum, 14. Vin cit tribus Israel, 19. Urbes Samariæ quamplurimas ever tit, 19. Adolescentuli sive impuberes in idolorum delubris degentes, 339. Adrianus Judæorum nationem bello lacessit, 330. yptii puniti aquis in sanguinem, et cinere seu pul vere in ciniphos commutatis, 23. Apım sen vitalum pro Deo colunt, 81. Babyloniis triomphati perierunt, 120, Equites sagittarii sive equestris militiæ guari, mercerie conducii, 191. Ægyptus punita, reguo a Cambyse sri filio subacto, 241. Ad occidentalem Jud.ram respicit, 322. Regio pinguis et frumentifera, 401. Vastata a Seu nacherib, 401. Emath, duse urbes in regno Damasceno, ad orientem spectantes, 312. Alia latior et major, alia miuor, 312. Emath Raba, id est, major et latior, 512 Nunc Antio chia dicitur, 312, 328. Emath minor et augustior, vicina et continis, Epiphania Antiochi, 322, 323. Agag rex Amalecitarum in Israelitas nefanda molitus, 13. Divina auctoritate damnatus, 13. Samuele occi sus, 13. Ageb sonat Austrum, 561. Aggeus propheta, 232. Agi duo quotidie immolati in sancto tabernaculo, Agrostis, nascitur in agris, inaratis præsertim el sertis, terram obviam et vicinam corripiens, 144. Allare novum a rege Achaz exstructum, 9 Unum vi ctimarum in primo seu exteriore tabernaruĵo, a ternm thymiamatis aureum in secundo et intimo tabernaculo, 250. Vitulorum, 311. Amasias filius Joas, rex Juda, religiosus et jastus vir, 150. Amasias sacerdos deorum in Bethel, accusavit Amos prophet m apud regem Jeroboam, 1:0. Prophete dentes contrivit, 247. Increpat Amos prophetam, 276. Formidabat ne excideret ipse sacerdotio, 327. Pseudo propheta, 328. Deorum aris assidet, 328. l'artes et fru sta victimarum colligit, 328. Ammonita contra Israelem congregati, 256 Finitimi Judas populi, 239. Uterum ferentes dissecueruat, 362; Deum iridere ausi, 262. Dits falsis gratias agentes el victorialia carmina accinentes, 262. Subacti a Nabucho donosore, 262. Amon filius Manassis, in regno successit, 281. Hall corvi malum ovum, 281. Vixit biennium tantum, 281. Amorrhai, barbara gens, sava et fr.queus, 270. Ab Israelitis consumpti, 270). Amos pater Isaire propheta, 247. Amos propheta The cuita, 6. Ex pastore vates factus, 216. filio Amas sacerdotis interfectus, 247. Opi:io, pastoritiis moribus et institutis educatus, 246. Vixit in solitudine Judea, 216. Natus in vico Thecua, 246. Vir bonus et omnis æquita is amans, 246. Prophetavit in Bethel, 247. Caprarius, 398 Vitam rusticam, simplicem, et omuis maleficii expertam degens, 529. Victu pertenui se sustentans, 529. Deo propheta factus, 329. Contempts stoliditate Amasia, imprecationem in illum contorsit, 328. Ananias falsus propheta, sermonibus Jeremia refraga tur, 175. Ananias discipulus Christi, 229. Visionem su per Paulo vidit, cum Damascum ille venit, 29 Fida fortis, habitu strenuus, spiritnati rebore infractus, 239, Angelus una norte centum octoginta quinque millia ca-dit, 24, 151, 323, 435. Angelus loquens in prophets, sermo Dei, 10. Angeli administri, 52, 63. Angelorum natura omnes opes suas a Deo consecuta, 65. Sanctissi mæ angelorum catervæ legi justitiæ Dei subdite, 190, 260. Dicuntur cælum incolentes, 315. Angeli venerunt Sidemam, ignibus incensuri scelestos, 70, Angelus lo
PG 72:952". ἀναδείμασθαι προστάττοντος τὸν ναὸν, ἐφιέντος τε καὶ αὐτὴν τοῖς τείχεσιν ὀχυροῦν τὴν πόλιν. Ορῶμεν δὲ ὅτι διαγυμνάζων ἔσθ' ὅτε Θεὸς τῶν ἁγίων τὴν πίστιν, καὶ τῶν προσκειμένων αὐτῷ τὴν ἀγάπησιν, ἐφίησι κατὰ καιροὺς διώκεσθαι τὴν Ἐκε κλησίαν. 'Αλλ' ὀλίγα παθοῦσαν εὐθὺς ἀνίστησι, καὶ ἀνατειχίζει πάλιν ταῖς ἐπικουρίαις, καὶ τῇ ἄνωθεν χάριτι τὸν ἴδιον οἶκον στεφανοῖ. Καὶ ἕκαστος δὲ τῶν εὐσεβεῖν ᾑρημένων καὶ πόλις ἐστι, καὶ οἶκος Θεοῦ. Δοκιμάζεται δὲ πολλάκις, κατερεθιζούσης αὐτὸν εἰς φαυλότητα, καὶ σαρκικῆς ἡδονῆς, καὶ μερίμνης και σμικῆς, ὡς δοκεῖν ἐμπειρῆσθαί τε καὶ τειχῶν ἐρή μην, ήγουν ἀσφαλείας, τὴν τοῦ παθόντος ἀπομεῖναι ψυχήν. ᾿Αλλὰ κατοικτείροντος Θεοῦ, καὶ ταῖς τῶν ἁγίων λιταῖς μετατιθεμένου πρὸς τὸ ἡμερον, οἰκοδομεῖται πάλιν ε εἰς ναὸν ἅγιον, εἰς κατοικητήριον Θεοῦ ἐν πνεύματι.» Καὶ δὴ ἀπάσης ἀπεληλαμένης ἀκαθαρσίας, ἀνατειχίζεται παρὰ Θεοῦ, καὶ γίνεται πόλις τοῦ μεγάλου βασιλέως, τουτέστι Χριστοῦ. Καὶ εἶπε πρός με ὁ ἄγγελος ὁ λαλῶν ἐν ἐμοί "Ετι ανάκραγε, λέγων. Τάδε λέγει Κύριος παν τοκράτωρ. Ετι διαχυθήσονται πόλεις ἐν ἀγαθοῖς, καὶ ἐλεήσει Κύριος ότι την Σιών, καὶ αἱρετεί έτι τὴν Ἱερουσαλήμ. Θ'. Παρατείνοντος τοῦ χρόνου τῆς αἰχμαλωσίας, αἱ τῆς Ἰουδαίας πόλεις οὐδὲν δὴ ἧττον καὶ τῶν Σαμα ρειτῶν ἐξηρήμωντο παντελῶς. Οἶκοί τε γὰρ ἦσαν ἐμπεπρησμένοι, καὶ μονονουχὶ τῆς Βαβυλωνίων ὠμός τητος κατακεκραγότες, καὶ αὐτὰ δὲ τὰ τῶν πόλεων σχήματα, κατηφανισμένα, καὶ ἀνατετραμμένα παν τελῶς. Εὐαριθμήτων δὲ κομιδῇ κατοικούντων, ἄνδρα μὲν οὐκ ἦν λαμπρόν, ἢ καὶ ἑτέρως ἐπίσημον ἰδεῖν, ἀλλ' οὐδὲ ἐν εὐπαθείᾳ ὄντας τινάς, κατηφεῖς δὲ ἅπαν τας, λιμῷ καὶ πενίᾳ κατηχθεσμένους. Τούτων ἁπάν των ἔσεσθαι πέρας επαγγέλλεται. «Διαχυθήσονται γάρ, φησί, πόλεις ἐν ἀγαθοῖς,» τουτέστιν ἐν ταῖς άρχαίαις εὐημερίαις ἔσονται, καὶ παρακειμένων αὐτ ταῖς τῶν εἰς ἀφθονίαν ἀγαθῶν, μεταβαλοῦσι τὴν ὄψιν, καὶ ἀναδραμοῦνται πάλιν ἐν τοῖς κατ' ευχήν. «Ελεή σει γὰρ Κύριος ἔτι την Σιών, καὶ αἱρετιεῖ ἔτι τὴν Ιερουσαλήμ.» Αθρει δὲ ὅπως εντέχνως ἡμῖν ὁ τῆς προφητείας πρόεισι λόγος. Οὐ γὰρ εἰς ἅπαν αὐτὴν ἐλεήσειν κατ επαγγέλλεται, οὔτε μὴν εἰς πάντα χρόνον αἱρετιεῖν ἀλλὰ τὸ, ἔτι, φησί, μεμετρημένον ὥσπερ τὸν τῆς ἡμε ρότητος χρόνον ὑπισχνούμενος. Εμελλε γὰρ μετὰ τοῦτο τοῖς ἔτι χείροσιν ἐναλῶναι κακοῖς, ἐπὶ ταῖς εἰς Χριστὸν παροινίαις κατεγνωσμένη. Οὐκοῦν τὸν ἔπι, μεμετρημένον ὥσπερ δηλοῖ τὸν τῆς ἡμερότητος χρό νον, ἀπειλὴν ἔχοντα ἀσυμφανῆ τῶν συμβησομένων αὐτῇ κατὰ τοὺς καιροὺς τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπι δημίας. Καὶ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ εἶδον, καὶ Ιδού τέσσαρα κέρατα. Καὶ εἶπα πρὸς τὸν ἄγγελον τὸν λαλοῦντα ἐν ἐμοί· Τί ἐστι ταῦτα, Κύριε; Καὶ εἶπε πρός με· Ταῦτα τὰ κέρατα, τὰ διασκορπίσαντα τὸν Ἰούδαν, καὶ τὸν Ἰσραήλ, και τα ρουσαλήμ. Καὶ ἔδειξε Κύριός μοι τέσσαρας τέ κτονας, καὶ εἶπα· Τί οὗτοι ἔρχονται ποιῆσαι; Καὶ εἶπε· Ταῦτα τὰ κέρατα τὰ διασκορπίσαντα τὸν Ἰούδαν, καὶ τὸν Ἰσραὴλ κατέαξαν, καὶ οὐ δεὶς αὐτῶν ἦρε κεφαλήν. Καὶ εἰσήλθοσαν οὗτοι τοῦ ὀξῦναι αὐτὰ εἰς χεῖρας αὐτῶν. Τὰ τέσσαρα κέρατα τὰ ἔθνη, τὰ ἐπαιρο[ύ]μένα κέρας ἐπὶ τὴν γῆν τοῦ Κυρίου, τοῦ διασκορπίσαι αὐτήν. Γ. Εφ' ἑτέραν δρασιν ὁ προφήτης ἔρχεται, καὶ οὐκ εἰς μακράν, ἵνα μὴ λόγῳ μόνῳ παιδεύοιτο τὰ ἐσόμενα· ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν συμβησομένων ἐν θεω ρίαις γενόμενος, λεπτῶς τε καὶ ἀκριβῶς εἰδείη τὰ σημαινόμενα. Τις οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ τῆς δράσεις νοῦς, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, διειπεῖν πειράσομαι. Τὸ κέρας ἀεὶ παρὰ τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ λαμβάνεται μὲν εἰς εἰ κόνα, καὶ ὑποτύπωσιν ἰσχύος, ήγουν βασιλείας. Και τα σημαίνει δὲ πλειστάκις καὶ ὑπεροψίαν, ώς εν γε τῷ φάναι τισὶ τὴν μακάριον Δαβίδ·. Εἶπα τοῖς παρα νομοῦσι· Μὴ παρανομεῖτε· καὶ τοῖς ἁμαρτάνουσι Μὴ ὑψοῦτε κέρας.» Ψάλλει δέ που καὶ περὶ Χριστοῦ Τὸ κέρας αὐτοῦ ὑψωθήσεται ἐν δόξῃ, τουτέστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ τοῦ κατάρχειν τῶν ὅλων ἰσχύς τε καὶ ἐξουσία. Ορᾷ τοιγαροῦν ὁ προφήτης τέσσαρα πέρατα, τουτέστιν ἔθνη τέσσαρα, σκληρά τε καὶ ἀλκιμώτατα, πόλεις τε ὁμοῦ καὶ χώρας εκκεραΐζειν εὐκόλως δυνάμενα. Καὶ οἱ μὲν εἶναι ταῦτά φασι, τήν τε Ασσυρίων βασιλείαν, καὶ μέντοι πρὸς τῇδε τὴν τῶν Βαβυλωνίων, καὶ τρίτην την Μακεδόνων. Αντίοχος γὰρ ὁ ἐπίκλην Επιφανῆς, ἐκ Μακεδονίας ὤν, πεπόρθηκε τὴν Ἰουδαίαν. Ἐπεριθμοῦσι δὲ ταύτῃ καὶ τὴν Ῥωμαίων, ἡ μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος σταυρόν εἶχε τὰ Ἱεροσόλυμα κατακράτος. Ἐπειδὴ δὲ διερμηνεύων τῷ προφήτῃ τὴν δρασιν ὁ θεσπέσιος ἄγγελος, ἔφησε Έζησε περὶ τῶν κεράτων, ὅτι ο Ταῦτα τὰ κέρατα τὰ διασκορπίσαντα τὸν Ἰούδαν, καὶ τὸν Ἰσραὴλ κατέαξαν, ο ἀναγκαῖον οἶμαι καὶ νῦν, ἐκεῖνα παρέντας, ἐπ' ἔθνη μᾶλλον ἐλθεῖν τὰ συντετριφότα τὸν Ἰσραήλ. Τέσσαρες δὴ οὖν γεγόνασιν ἀρχαι, δι' ὧν τοῦτο πα θοῦσαν τὴν Ἰουδαίων ευρήσομεν. Φούλας μὲν γὰρ πρῶτος τὰς ἐπέκεινα, ὡς ἔφην, τῶν Ἰορδάνου ναμά των είτε φυλάς. Εἶτα μετ᾽ ἐκεῖνον ὁ Σαλμανασάρ, καὶ τρίτος Σεναχηρείμ, καὶ τελευταῖος μετ' ἐκείνους ὁ Ναβουχοδονόσωρ. Οὐκοῦν οἰκειότερον νοηθείη ἂν ἐπ' αὐτῶν, ὅτι ταῦτά ἐστι τὰ τέσσαρα κέρατα τὰ διασκορπίσαντα τὸν Ἰούδαν καὶ τὸν Ἰσραήλ. Εἶτα Θεοῦ καταδεικνύοντός τε καὶ ἀνευρύνοντος τῷ προ φήτῃ τὴν δρασιν, τέσσαρες ὁρῶνται τέκτονες. "Ηρετο δὲ πάλιν, ὅποι τε καὶ ἐφ' ὅτῳ βαδίζουσιν· εἶτά φησιν 4 λαλῶν ἄγγελος ἐν αὐτῷ, ὅτι τὰ τέσσαρα κέρατα τὰ συντετριφότα τε καὶ διασκορπίσαντα τὸν Ἰούδαν καὶ τὸν Ἰσραήλ, εἰσῆλθον ὀξύναι. Τί οὖν ἐροῦμεν καὶ διὰ τούτου πάλιν υποσημαίνεσθαι; Αρα γὰρ παρ ωξύνοντο κατά τοῦ Ἰσραήλ, οι ήδη πεπορθηκότες, καὶ ἀγριωτέρους ἀπετέλει Θεὸς τοὺς ἐξ ὀργῆς αὐτοῖς ἐπενηνεγμένους; Καίτοι φαίνεται διακεκραγώς και λέγων· «Εζήλωκα τὴν Ἱερουσαλήμ καὶ τὴν Σιών Χ!!!, ζῆλον μέγαν, καὶ θυμῷ μεγάλῳ ὀργίζομαι ἐπὶ τὰ ἔθνη τὰ συνεπιτιθέμενα. Ανθ' ὧν ἐγὼ μὲν ὠργίσθη ὀλίγα, αὐτοὶ δὲ συνεπέθεντο εἰς κακά.» Ὁ δὲ, ὀλίγα και συμμέτρως ὠργισμένος, καὶ ζῆλον ἐπαφιεὶς τοῖς πεπορθηκόσιν, ὅτι παρὰ λόγον δεδράκασι τὰ εἰς τοὺς ἁλόντας τολμήματα, πῶς ὀξύνεσθαι κατ' αὐτῶν κε λεύει τὰ κέρατα; Οὐκοῦν ὀξύνονται μὲν, πλὴν οὐ κατά γε τοῦ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ κατὰ σφῶν αὐτῶν. Κατ εξανέστησαν γὰρ ἀλλήλων͵ καὶ πεπολεμήχασιν Αστ συρίοις τε καὶ Βαβυλωνίας Πέρσαι καὶ Μήδοι, Κύ ρου βεβασιλευκότος, καθάπερ ήδη προείρηται. Οὐκ οὖν, εἰ μὴ ὠξύνθη τὰ κέρατα, καὶ ἐπεπόρθητο τὰ Βαβυλωνίων, οὐκ ἂν ἀπήλλαχτο δουλείας ὁ Ἰσραήλ, οὐκ ἂν ἀνείθη δεσμῶν, καὶ τῆς ἀφορήτου ταλαιπωρίας. Οἱ τοίνυν τέσσαρες τέκτονες, οἱ τὰ κέρατα παραθήγοντες ἐν χερσὶν αὐτῶν, τουτέστι τῶν ἐχόν των αὐτά, ἤτοι τῶν κρατούντων, ἵνα τοὺς Περσών νοῶμεν βασιλέας, νοηθεῖεν ἄγγελοι, τὸ δοκοῦν Θεῷ ἀποπεραίνειν εὖ μάλα προστεταγμένοι. Τοῦτο ἦν ἄρα τὸ ἁλῶναι τὴν Βαβυλωνίων, καὶ ὑπὸ χεῖρα γενέσθαι Περσῶν τε καὶ Μήδων, περὶ ὧν ἑτέρωθι που φησιν ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης· ο Ηγιασμένοι εἰσὶ, καὶ ἐγὼ ἄγω αὐτοὺς, γίγαντες έρχονται πληρῶσαι τὸν θυμόν μου, χαίροντες ἅμα καὶ ὑβρίζοντες. ο ΚΕΦΑΛ. Β'. Καὶ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ εἶδον, καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ σχοινίον γεωμετρικὸν. Καὶ εἶπα πρὸς αὐτόν· Ποῦ σὺ πορεύῃ; Καὶ εἶπε πρός με· Διαμετρῆσαι τὴν Ιερουσαλήμ, τοῦ ἰδεῖν πηλίκον τὸ πλάτος αὐτῆς ἐστι καὶ πηλίκον τὸ μῆκος. Καὶ ἰδοὺ ὁ ἄγγελος ὁ λαλών ἐν ἐμοὶ εἱστήκει, καὶ ἄγγελος ἕτερος ἐξεπορεύετο εἰς συνάντησιν αὐτῷ, καὶ εἶπε πρὸς αὐτὸν, λέ γων· Κατάκαρπος κατοικηθήσεται Ιερουσαλήμ ἀπὸ πλήθους ἀνθρώπων, καὶ κτηνῶν ἐν μέσῳ αὐτ τῆς, καὶ ἐγὼ ἔσομαι αὐτῇ, λέγει Κύριος, τεῖχος πυρὸς κυκλόθεν, καὶ εἰς δόξαν· ἔσομαι ἐν μέσῳ αὐτῆς. ΙΔ΄. Ὅτι μὴ κατὰ τοῦ Ἰσραὴλ ὠξύνθη τὰ κέρατα, κατ' ἐκείνων δὲ μᾶλλον, οι εἷλόν τε καὶ πεπορθήκασι τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ μέντοι τὴν Ἰουδαίαν, ἡ γείτων ὅρασις ἐκδείξειεν ἂν, καὶ μάλα εὐκόλως. Αἴρει γὰρ πάλιν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ προφήτης, καὶ οὐχὶ δὴ πάνω τως τοὺς τοῦ σώματος, τοὺς δὲ μᾶλλον καὶ νοητούς. Εἶτά τινα τεθεᾶσθαί φησιν ἐν ἀνδρὸς σχήματι, σχοι νέον κατέχοντα γεωμετρικών· ἤρετο δὲ πάλιν ἐφ' ὅτῳ τε βαδίζει, καὶ τίς ὁ σκοπὸς αὐτῷ. Τοῦ δὲ δὴ φά σκοντος διαμετρήσαι τὴν Ἱερουσαλήμ, ἐμπρησθέντος δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ θείου ναοῦ, καὶ τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ιουδαίαν οἴκων τε καὶ πόλεων ανατετραμμένων, ἀνῄρητό πως ἡ ἐλπὶς τοῦ καὶ εἰσ αὖθις αὐτὴν ἀνασφῆλαι δύνασθαι. Δείκνυσιν οὖν Θεός, ὅτι τῶν κεράτων παρωξυμμένων, τουτέστι τῶν ἐθνῶν, ἤτοι τῶν βασιλειῶν, καὶ τὸν πρὸς ἀλλήλους πόλεμον συγκεκροτηκότων, ἀνεθήσεται μὲν Ισραήλ, οἰκήσει δὲ πάλιν κατευρυνθεῖσαν τὴν Ἱερουσαλήμ καὶ θεία δυνάμει πεπυργωμένην, καὶ οἷον ἀμάχῳ φλογὶ ταῖς ἄνωθεν εὐμενείαις διεζωσμένην. Τρέχει τοίνυν ὁ ἄγ γελος ἐκμετρῆσαι τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ οἷον ὁρίσαι πλατείαν αὐτὴν καὶ εὐμηκεστάτην. Καὶ ταυτὶ μὲν ἱστορικῶς. Φαίην δ' ἂν ὅτι καὶ ἐπ' αὐτῆς τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ νοοῖτο ἂν εἰκότως ἡ ὅρασις. Τετυραννεύκει μὲν γὰρ κατὰ πάντων ὁ Σατανᾶς τῶν ὄντων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ γεγόναμεν αιχμάλωτοι, τοῖς ἐκείνου ζυγοῖς ὑπενηνεγμένοι. Αλλ' ἡ τοῦ Σωτῆρος χάρις συνέτριψε μὲν τὸ ἐκείνου κέρας, κατελέπτυνε δὲ τὴν ὑπεροψίαν. Τεθριάμβευσε γὰρ ἀρχάς τε καὶ ἐξουσίας καὶ κ σμοκράτορας, τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις, εξείλετο δὲ ἡμᾶς, καὶ τῶν ἐκείνου δεσμῶν ἀπέλυσεν. Ηγειρεν ἡμῶν τὴν Ἐκκλησίαν, τὴν ἁγίαν ἀληθῶς καὶ διακ βόητον πόλιν, τὴν εὐρεῖαν καὶ εὐμηκεστάτην, ἣν κατακάρπως ᾠκήκαμεν ἄνθρωποί τε καὶ κτήνη, τουτέστιν οἱ λελογωμένοι τε ἤδη, καὶ οἱ μήπω πρὸς τοῦτο ήκοντες μέτρου, μέλλοντες δὲ καὶ μυσταγωγούμενοι. Κατῳκήκαμεν πόλιν, ήν αὐτὸς τειχίζει Χριστὸς, ἀῤῥήτοις δυνάμεσι καταφλέγων τοὺς ἀνθε εστηκότας, καὶ τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἀναπιμπλῶν, καὶ οἷον ἐστηκὼς ἐν μέσῳ τῶν οἰκούντων, οἷς ἐπηγγέλλετο λέγων· «Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. • Ταύτης τῆς ἁγίας πόλεως διεμέμνητό που καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας, λέγων· «Οἱ ὀφθαλμοί σου δψονται Ἱερουσαλήμ, πόλις πλουσία, σκηναί αἳ οὐ μὴ σεισθῶσιν, οὐδ᾽ οὐ μὴ σαλευθῶσιν οἱ πάσσαλοι τῆς σκηνῆς αὐτῆς, οὐδὲ τὰ σχοινία αὐτῆς οὐ μὴ διαῤῥαγῶσι.» Καὶ πρὸς αὐτὴν δέ φησι· «Πλάτυνον τὸν τόπον τῆς σκηνῆς σου καὶ τῶν αὐλαιῶν σου. Πῆξον, μή φείσῃ· ἔτι εἰς τὰ δεξιὰ καὶ εἰς τὰ ἀριστερὰ ἐκπέτασον.» Κατευρύνεται γὰρ ή Εκκλησία Χριστοῦ, καὶ εἰς ἄπειρον ἐκτείνεται, ἀναριθμήτους ἀεὶ δεχομένη τοὺς προσκυνοῦντας αὐ τόν. Ὤ, ὦ φεύγετε ἐκ γῆς βοῤῥᾶ, λέγει Κύριος, διότι ἐκ τῶν τεσσάρων ἀνέμων τοῦ οὐρανοῦ συνάξω ὑμᾶς, λέγει Κύριος. Εἰς Σιών ανασών ζεσθε οἱ κατοικοῦντες θυγατέρα Βαβυλωνος. ΙΒ'. Επιστυγνάζει μὲν ὥσπερ τοῖς παθοῦσι τὴν αἰχμαλωσίαν, ὡς δύσοιστον ἀνατλᾶσι τὴν ταλαιπωρίαν, καὶ δὴ καὶ ἀπονοσφίζεσθαι κελεύει λοιπὸν τῆς Χαλδαίων χώρας, ὡς ἑνὸν ἤδη τοῦτο δρᾶν αὐτοῖς, εξείργοντος οὐδενὸς αὐτοῦ τε συλλέγοντος ἐκ τόπου παντὸς τοὺς ταῖς τῶν πολεμίων προσβολαίς κατεσκεδασμένους. θυγατέρα δὲ Βαβυλῶνος, καὶ γῆν τοῦ βαριά, τὴν τῶν Χαλδαίων χώραν ονομάζει. Α' γὰρ μητροπόλεις ἐν τάξει μητέρων τέθεινται ταῖς ἄλλαις, αἱ πράττοιεν ἂν ὑπ' αὐταῖς. Βορειοτέρα δέ πως καὶ πρὸς ἠὼ κειμένη, τῶν Χαλδαίων ἡ χώρα. Καὶ ταυτὶ πάλιν. Μεταφοιτᾷ δὲ ὁ λόγος εἰς θεωρίαν τὴν πνευματικὴν, καὶ τὸ τοῦ Σωτῆρος ἤδη πως εἰσκρίνεται πρόσ ωπον, καταγλυκαινομένου τρόπον τινά, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ ἐπιδακρύοντος τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, διά τοι τὸ πάντας τὴν τοῦ τυραννήσαντος Σατανά λατρείαν ὑπου άχνη, μὲν ἡμῖν, ὡς πρός γε τὰ ἐκ τῆς ἱστορίας εἰρήσθω δραμεῖν, καὶ δουλείαν ἀναπλῆναι τὴν οὕτω σκληράν, ὡς τοῖς ἐκείνου θελήμασιν ὁρᾶσθαι κατηχθεσμένους. Προτρέπει τοίνυν ἀποδραμεῖν ὡς ἐκ γῆς βοῤῥᾶ, τουτο ἐστιν ὡς ἀπὸ χώρας τῆς κατεψυγμένης, ἵνα τούτου πλαγίως διάθεσίν τινα, καὶ ἠθῶν κατάστασιν ἐννοῶ μεν κοσμικήν, ἣν εἴπερ τις ἔχοι, καὶ αὐτὴν ὁρῷτο κατοικῶν, οὐκ ἂν εἴη τῷ πνεύματι ζέων, οὐδ' ἂν ἔχοι κάτοικον ἐν ἑαυτῷ τὸν διάπυρον τοῦ Θεοῦ λόγον. Ψάλλει γάρ που πρὸς Θεὸν ὁ Δαβίδ· ο Πεπρωμένον τὸ λόγιόν σου σφόδρα, καὶ ὁ δοῦλός σου ηγάπησεν αὐτό.» Οὐκοῦν ὁ τὸν ζέοντα καὶ διάπυρον τοῦ Θεοῦ λόγον οὐκ ἔχων, ἀπεψυγμένος ἂν εἴη καὶ νεκρός. Καταψυγήσεσθαι γὰρ τὴν ἀγάπην τῶν πολλῶν διὰ τὸ πληθυνθῆναι τὴν ἀνομίαν, ἔφη Χριστός. Και ἡ θυγάτηρ δὲ Βαβυλῶνος ἡ ἁμαρτία λελέξεται, καὶ μάλα εἰκότως, εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ἑρμηνεύεται μὲν σύγχυσις, ἡ Βαβυλών. Είη δ' ἂν ἔργον τὸ πλημ μελεῖν, οὐχὶ τοῦ καθεστηκότος καὶ ἐρηρεισμένου, συγκεχυμένου δὲ μᾶλλον, καὶ οιονεί πως καταμεθύοντος ταῖς εἰς φαυλότητα ῥοπαῖς. Δεῖ δὴ οὖν ἄρα ἀπο φοιτᾷν ὡς ἐκ γῆς βοῤῥᾶ τῆς ἀπεψυγμένης και νε κρᾶς τοῦ νοῦ διαθέσεως, μεταφοιτᾷν δὲ εἰς Σιών, τουτέστιν εἰς τὸ ἀληθινὸν σκοπευτήριον, ἵνα νοῶμεν τὴν Ἐκκλησίαν Χριστοῦ, ἐν ᾗ γεγονότες καταγόμεθα τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν, καὶ τοὺς ἐπὶ τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι περιαθρήσομεν λόγους, καὶ αὐτὸν εὑρήσομεν ἐκ παντὸς ἡμᾶς τρόπου συναγείροντα Χριστόν, καὶ συνδέοντα πνευματικῶς εἰς ομοψυχίαν. Εφη γὰρ περὶ ἡμῶν·. Ὅτι καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω, ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης, κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν, καὶ γενήσεται μία ποίμνη καὶ εἰς ποιμήν. ο Διότι τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Οπίσω δόξης ἀπέσταλκέ με ἐπὶ τὰ ἔθνη τὰ σκυλεύσαντα ὑμᾶς, διότι ὁ ἀπτόμενος ὑμῶν ὡς ὁ ἁπτόμενος τῆς κόρης τοῦ ὀφθαλμοῦ αὐτοῦ. Π'. Ὅτι μὲν ἐπήμυνε τε καὶ ἐλυτροῦτο Χριστός καὶ τοὺς πάλαι λαοὺς, ἐνδοιάσειεν ἂν οὐδεὶς, εἴ γε νοῦν ἔχει τῆς ἀληθείας τὸν ἐραστήν. Εἰ γὰρ αὐτὸς ἦν ἡ τούτρα, δεδιψηκότα κατὰ τὴν ἔρημον ποτίζων τὸν Ἰσραὴλ, καὶ αὐτός ἐστιν ὁ δι᾽ οὗ τὰ πάντα περι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, πῶς ἔστιν ἀμφιβάλλειν, ὅτι δι' αὐτοῦ καὶ πᾶσα λύτρωσις κατὰ πάντα καιρόν, καὶ ἅπας ἐπικουρίας επράττετο τρόπος; Πλήν εν γε τούτῳ φαμὲν τοῖς ἐν πίστει δεδικαιωμένοις, καὶ ἡγιασμένοις ἐν πνεύματι, προσφωνεῖν αὐτὸν, καὶ ΕΧΘΗ, 140. τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως κατασημαίνειν τρόπον. Οπίσω γὰρ δόξης ἀπεστάλθαι φησὶ, καὶ ψευδοεπήσειεν ἂν οὐδαμῶς. Εἰ γὰρ ἐν μορφῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων ὁ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ Θεός Λόγος, «οὐχ άρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καθὰ γέγραπται, καθίκετο δὲ καὶ εἰς δούλου μορ φὴν, καὶ τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, γενόμενος καθ' ἡμᾶς· ο τῶς οὐκ ὀπίσω γέγονε τῆς ὅτι μάλιστα πρεπούσης εὐκλείας αὐτῷ; Τίς οὖν ὁ λόγος τοῦ χρῆναι παθεῖν αὐτὸν τὴν πρόσκαιρον ἀδοξίαν; Αφίκετο μὲν γὰρ σκυλεύσων τοὺς πεπορθηκότας, καὶ τοῖς σφῶν αὐτῶν ὑπενεγκόντας ζυγοῖς τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, τουτέστιν ἡμᾶς, οὓς αἱ πονηραὶ καὶ ἀντικείμεναι δυνάμεις ἀσχέτως κατεληίζοντο. Σκυλεύονται δὲ νυνί, του πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ συγκομίζοντος ἡμᾶς διὰ τῆς πίστεως εἰς ἑαυτὸν, καὶ ἰδίους ἱστάντος προσκυνητάς, τοὺς ταῖς παρ' ἐκείνων πλεονεξίαις πεφορτισμένους, καὶ τοσαύτην ἡμῖν παρέχοντος τὴν ἀσφάλειαν, ὥστε τὸν ἐθέλοντα λυπεῖν, μονονουχὶ τῆς ἰδίας ἅπτεσθαι κόρης. Περιτρέπεται γὰρ ἀείπερ εἰς πᾶν τοὐναντίον τῶν πραγμάτων ἡ ἔκβασις τοῖς διώ κουσι τὴν Ἐκκλησίαν, λέγοιτο δ' ἂν ἐφ᾽ ἑκάστῳ τὸ ἐν Ψαλμοῖς· «Λάκκον ὤρυξε, καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν, καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ἂν εἰργάσατο· ἐπιστρέψει ὁ πόνος αὐτοῦ εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ κορυφήν αὐτοῦ ἡ ἀδικία αὐτοῦ καταβήσεται.» Αψεται δὴ οὖν ἑαυτοῦ, φησίν, ὁ ταῖς τῶν ἐμοὶ πεπιστευκότων ἐπιβουλεύων ψυχαῖς. Τοῦτό τοί φησι καὶ διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς· «Μὴ ἅπτεσθε τῶν Χριστῶν μου, καὶ ἐν τοῖς προφήταις μου μή πονηρεύεσθε. γὰρ ἐσμεν σῶμα Χριστοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέλους, ο πῶς ἂν πρόοιτο τοῖς φιλαμαρτήμασι τὸ ἴδιον σῶμα; ἡ πῶς ἀνέξεται κακῶν ἀναπιμπλᾷν τὰ μέλη; Μάλλον δὲ, πῶς οὐκ ἂν τὴν ἐσχάτην ἀποτίσειαν δίκην, οἱ τοῖς ὑπ' αὐτῷ γεγονόσιν ἀνοσίως ἐπιβουλεύοντες; Διότι ἰδοὺ ἐγὼ ἐπιφέρω την χειρά μου ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἔσονται σκύλα τοῖς δουλεύουσιν αὐτοῖς, καὶ γνώσεσθε διότι Κύριος παντοκράτωρ ἐξαπέσταλκέ με. ΙΔ'. Ηψατο γὰρ τῶν κοσμοκρατόρων τοῦ αἰῶνος τούτου Χριστὸς, καὶ ἀφορήτῳ χειρὶ τὰς τοῦ μιαιφόνου δράκοντος συνέτριψε κεφαλάς, καὶ δέδωκεν ἡμῖν πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πα σαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ.» Καὶ οἱ ποτὲ δεινοί, καὶ παγχάλεποι, καὶ δυσάντητον ἔχοντες την προσ βολήν, γεγόνασι σκύλα τοῖς δεδουλευκόσιν αὐτοῖς. Ἡμεῖς γὰρ οἱ πάλαι ταῖς ἁμαρτίαις τυραννούμενοι, δεδικαιώμεθα μὲν ἐν Χριστῷ, ἀφίγμεθα δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο λοιπὸν εὐθυμίας πνευματικῆς, ὡς διαπρέπειν δύνασθαι διὰ πάσης ἀρετῆς, καὶ τὸν ἐν Χριστῷ τε καὶ ἀγγελικὸν κατορθῶσαι βίον, εἶτα χαρισμάτων ἀναπίμπλασθαι τῶν παρ' αὐτοῦ, καὶ λαβεῖν ἐξουσίαν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων, καὶ δαίμοσιν ἀνοσίοις ἐπιτιμᾷν, ὑποστρωννύντος Χριστοῦ, καὶ συντρίβον τοῦ ὑπὸ πόδας ἁγίων αὐτόν τε τὸν Σατανᾶν καὶ τὰς ὑπ' αὐτῷ δυνάμεις πονηρίας. Καθ' ἕτερον δὲ τρόπον σκυλεύσειεν ἄν τις τούς ποτε κεκρατηκότας. Οτε γὰρ τῶν ἰδίων καταθλούμεν παθῶν, καὶ τοῦ παντὸς ἄξιον ποιούμεθα λόγου, τὸ κρατεῖν ἡδονῶν κοσμικών τε καὶ σαρκικῶν, καὶ ἀπάσης εκτόπου καὶ μυσαράς ἐπιθυμίας, τότε τοὺς κεκρατηκότας ποτὲ νενικήκα μεν, κἂν ἴδωμεν ἑαυτοὺς γεγονότας ἐν τούτοις. Τότε δη, τότε γνωσόμεθα καὶ διὰ πείρας αὐτῆς, ὅτι θεὸς ὧν ὁ Λόγος, ἀπεστάλη μετὰ σαρκὸς εἰς τόνδε τὸν κόσμον παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ ὀπίσω δόξης γέγονεν οὐχ ετέρου του χάριν, ή ἵνα δεσμεύσῃ τὸ τι, εκ μέρους, συντετριμμένον, νευρώσῃ τὸ ἠσθενηκός, ἀνορθώσῃ τὸ κατεῤῥαγμένον, εὐσθενὲς ἀποφήνῃ τὸ ἄναλκι, θεραπεύσῃ τὸ ἀπολωλός. Τέρπου καὶ εὐφραίνου, θύγατερ Σιών, διότι ἰδοὺ ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ κατασκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος. Καὶ καταφεύξονται έθνη πολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔσονται αὐτῷ εἰς λαόν, καὶ κατασκηνώσουσιν ἐν μέσῳ σου, καὶ ἐπιγνώσῃ ὅτι Κύριος παντοκράτωρ ἐξαπέσταλκέ με πρὸς σέ. Καὶ κατακληρονομήσει Κύριος τὸν Ἰούδαν τὴν μερίδα αὐτοῦ ἐπὶ τὴν γῆν τὴν ἁγίαν, καὶ αἱρετιεῖ ὅτι τὴν Ἱε ρουσαλήμ. ΙΕ'. Κἀντεῦθεν ἂν μάθοις, ὡς ἔσται τῆς ἀνωτάτω θυμηδίας υπόθεσις τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς τοῦ Σωτῆρος ἡ παρουσία. Τέρπεσθαι γὰρ καὶ εὐφραίνεσθαι προστέταχεν ἀναγκαίως την νοητήν Σιών, ἥτις ἐστὶν ἐκκλησίᾳ Θεοῦ ζῶντος, ήγουν αὐτὴ τῶν διὰ πίστεως σεσωσμένων ἡ ἱερωτάτη πληθύς. Κατεπηγγέλλετο δὲ, ὅτι καὶ ἥξει, καὶ ἔσται δὴ πάντως ἐν μέσῳ αὐτῆς. Ημῖν γάρ φησιν ὁ θεσπέσιος Ἰωάννης· Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ τῶν αὐτοῦ κτισμάτων οὐκ ἀπενοσφίζετο Θεός ῶν ὁ Λόγος, ἀλλ᾽ ἦν αὐτὸς ζωοποιῶν τὰ ζωῆς μετο έχοντα, καὶ συνέχων τὰ πάντα πρὸς τὸ εὖ εἶναι καὶ ζῆν· ο 'Αλλ' ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω.» προσκεκύνηκε γὰρ τῇ κτίσει. Γέγονε δὲ μεθ᾿ ἡμῶν, ὅτε τὴν καθ' ἡμᾶς ὁμοίωσιν ἀναλαβών, διὰ τῆς ἁγίας ἐγεννήθη Παρθένου, ο Οτε καὶ ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη.» Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ θεσπέσιος Δαβίδ·. Ο Θεὸς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. ο Τότε γέ γονε καὶ καταφανής τοῖς ἔθνεσιν. Οὐ γὰρ ἔτι μόνον τὸ ἐξ Ἰσραὴλ ἐπαιδεύετο γένος, διὰ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ἐντολῆς· κατεχρυσοῦτο δὲ μᾶλλον τοῖς εὐαγ γελικοῖς κηρύγμασιν ἡ ὑπ᾽ οὐρανὸν, καὶ γέγονεν ἐν ἔθνει παντὶ καὶ ἐν πάσῃ δὲ χώρα μέγα τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ προσδοκία τῶν ἐθνῶν, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν, καὶ αὐτῷ κάμψει πᾶν γόνυ, ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται· ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός, ο Συνδεδραμήκασι γὰρ διὰ πίστεως ἐπ' αὐτὸν, καὶ σὺν αὐτῷ κατῳκήκασιν ἐν τῇ ἁγίᾳ καὶ γοητῇ Σιών, οἱ ἐκ περάτων τῆς γῆς, ἐγνώκασι τε σαφῶς, ὅτι οὕτως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ο ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ δέδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ᾽ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.» Εξαπέστειλε γὰρ ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ὁ Πατήρ, Σω τῆρα καὶ Λυτρωτήν, ἵνα πιστεύσαντες εἰς αὐτὸν, ἐν αὐτῷ τὸν Πατέρα ἀψώμεθα, καὶ ὡς εἰκόνα βλέποντες ἀκριβῆ τοῦ γεγεννηκότος τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν, ἐννοῶμεν τὸ ἀρχέτυπον. Τότε καὶ κλῆρος γέγονεν Ἰούδας Κυρίου, τουτέστι πᾶς ὁ ἐξομολογούμενός τε καὶ δοξολογῶν αὐτόν· ἐξομολόγησις γὰρ ὁ Ἰούδας ἑρμηνεύεται. Ὡς γὰρ ὁ Παῦλός φησιν, «Οὐχ ὁ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖος, οὐδὲ ἐν φανερῷ· καὶ σαρκὶ περιτομή, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖός ἐστι, καὶ σε περιτομὴ καρδίας ἐν πνεύματι, οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ᾽ ἐκ Θεοῦ.» Οσοι στοιγαροῦν τὴν ἐν πνεύματι περιτομήν διὰ Χριστοῦ πεπλουτήκαμεν, κλῆρος αὐτοῦ γεγόναμεν ε ἐπὶ τὴν γῆν τὴν ἁγίαν, ο ἵνα τὴν ἄνω νοῦμεν πόλιν, τὴν νοητὴν Ἱερουσαλήμ, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός, ὁ φιλητήν τε αὐτὴν καὶ αἱρετὴν ποιούμενος. Αίρετιεῖ γάρ, φησίν, ἔτι τὴν Ἱερουσαλήμ.» Οὐκ ἀπίθανον δὲ πάλιν εἴπερ ἔλοιτό τις Ἱερουσαλήμ οἴεσθαι καὶ νῦν ὠνομᾶσθαι τὴν Ἐκκλησίαν, ἣν καὶ Θεοῦ πόλιν ἀποκαλεῖ, λέγων ὁ θεσπέσιος Δαβίδ Καθάπερ ηκούσαμεν, οὕτω καὶ εἴδομεν ἐν πόλει Κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Εὐλαβείσθω πᾶσα σὰρξ ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, διότι ἐγήγερται ἐκ νεφελῶν ἁγίων αὐτοῦ. 17. Επιφώνημα μὲν τοῦτο καλὸν καὶ ἐπωφελές, β καὶ πρόσκλησις ἀγαθὴ, τοῖς ἐθέλουσιν εὐδοκιμεῖν, εἴτε παρ' αὐτοῦ γέγονε τοῦ Θεοῦ, εἴτε μὴν ἐκ προσ ώπου τοῦ προφητικοῦ. Πλὴν ἐκεῖνο περιαθρητέον. ὃς γὰρ πάντη τε καὶ πάντως ἀπολουμένων οἵπερ ἂν αὐτῷ μὴ πιστεύσειαν, εὐλαβεῖσθαι προστέταχε τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν οὐ προσιεμένοις ἐπεφώνει τοῖς ἐξ Ισραήλ ο Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε· ο καὶ πάλιν, Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται, ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ.» Ταύτητοι καὶ λίθος προσκόμματος, καὶ πέτρα σκανδάλου κατωνόμασται Χριστός. Ωσπερ γάρ ἐστιν ὁμολογουμένως καλὸν καὶ σωτήριον τὸ πίστει στεφανοῦν αὐτὸν, οὕτω καὶ ὀλέθρου πρόξενον, τὸ μὴ εὐλαβεῖσθαι τὸν δι᾿ ἡμᾶς ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς γεγονότα, καὶ οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ἵνα σώσῃ τὸ ἀπολωλός. Ἐγηγέρθαι δὲ ἐκ νεο φελῶν ἁγίων αὐτὸν νομιοῦμεν πάλιν, ὡς ἐξ ηρεμίας τῆς πάλαι καὶ σιωπῆς ἀφιγμένον εἰς κίνησιν τῆς ἐν ἡμῖν φροντίδος, γεγονότα γε μὴν ἐκ σπέρματος ἁγίων ᾿Αβραάμ, Ἰσαάκ, Ἰεσσαὶ, καὶ Δαβίδ, ἐκ τῶν σὺν ἐκείνοις γενεαλογουμένων, οὓς καὶ νεφέλας ἀπο καλεῖ, διά τα τὸ ὑψοῦ φέρεσθαι τῶν ἁγίων τὸν νοῦν, καὶ παραιτεῖσθαι μὲν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς καὶ φρόνημα τὸ κατεῤῥιμμένον, ζητεῖ[ν] δὲ μᾶλλον τὰ ἄνω καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ μὴν καὶ τὸ ἐν τάξει νεφῶν, τοῖς νοητοῖς ὑετοῖς κατάρδειν ἑτέρους. Ὅτι δὲ τὴν ἀνά στασιν ἐννοεῖ, πληροφορήσει πάλιν αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς οὕτω λέγων· «Ενεκεν τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν καὶ τοῦ στεναγμού τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι.· Ἐγήγερται τοί νυν, τουτέστι, κεκίνηται λοιπόν εἰς ἐπικουρίαν τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς πεπραχόσιν ἀθλίως. Αὐτὸς δὲ ἡ τῶν κακῶν ἁπάντων λύσις, καὶ τῆς ἀρχαίας ἀρᾶς τὸ πέρας, καὶ ἀρχὴ τοῦ παντὸς ἀγαθοῦ, καὶ δοτὴρ ἐλα πίδος τῆς εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Καὶ ἔδειξέ μοι Κύριος Ἰησοῦν τὸν ἱερέα τὸν μέγαν ἑστῶτα πρὸ προσώπου ἀγγέλου Κυρίου. σε σε Καὶ ὁ διάβολος ειστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τοῦ ἀντικεῖσθαι αὐτῷ. Καὶ εἶπε πρὸς τὸν διάβολον Επιτιμήσαι Κύριος ἐν σοὶ, διάβολε, καὶ ἐπιτιμῆσαι ἐν σοὶ ὁ ἐκλεξάμενος τὴν Ἱερουσαλήμ. Οὐκ ἰδοὺ τοῦτο ὡς δαλὸς ἐξεσπασμένος ἐκ πυρός; ΙΖ΄. Ορασις μὲν τὸ διήγημα, πλην ἔχει λόγον ἱστορικὸν, αἰνιγματωδῶς εἰσβάλλοντα, καὶ ὡς ἐν εἰκόνι πάλιν τῷ Ἰησοῦ προσδιαγραφόμενον. Ιστέον δὲ, ὅτι τῶν ἐν ταῖς ὁράσεσιν εἰς πέρας ἐκβεβηκότων, τοὺς περὶ αὐτῶν ὁ προφήτης ποιεῖται λόγους. Είκαιο μυθὴς δὲ οὐδαμῶς, οὐδὲ μὴν κατόπιν τῶν ἐπιτηδευμάτων ἔρχεται, καὶ περιττῶν ἡμῖν διηγημάτων σωρεύει ὄχλον· ἀλλ᾽, ὡς ἔφην, ἐν ἀρχαῖς πρὸ τῶν πραγμάτων τεθένται ταῦτα, καὶ ἀπαγγέλλειν ποιεῖται περὶ πολλοῦ, σοφόν τε καὶ ἀσφαλῆ καθιστὰς τὸν Ἰσραήλ, ἵνα μὴ τοῖς ἴσοις πταίσμασι περιπεσών, ἁλοίη καὶ δεύτερον, εἰδὼς, ὅτι σέσωσται μετὰ πόνου, καὶ μονονουχί φροντίς γέγονε καὶ τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀγγέλοις ἡ ἐπ' αὐτῷ λύτρωσίς τε καὶ χάρις. Εφη τοίνυν, ὅτι τεθέαται μὲν ἑστῶτα τὸν ἄγγελον, προ προσώπου δὲ αὐτοῦ τὸν Ἰησοῦν τὸν Ἰωσεδέκ, τὸν ἱερέα τον μέγαν. Καὶ ὁ μὲν ἄγγελος εἰς εἰκόνα καὶ τύπον ειστήκει Χριστοῦ· ὁ δέ γε ἱερεὺς νοηθείη ἂν ἀντὶ παντὸς τοῦ λαοῦ· λαμβάνεται γὰρ οὕτω παρά ταῖς θείαις Γραφαῖς. Καὶ γοῦν ἔφη που πρὸς Μωσέα Θεός· «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ εἴληφα τοὺς Λευίτας ἀντὶ πάντων τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, δόμα δεδομένοι εἰσί μοι. Ερχεται δὴ οὖν ὁ λόγος ἡμῖν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῦ πρέποντος, ἀντὶ παντὸς τοῦ λαοῦ τὸν ἱερέα δεχομένοις. Ἐπειδὴ γὰρ γέγονεν ὁ Ἰσραὴλ ἐκ προσώπου Θεοῦ, λελατρευχώς εἰδώλοις, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν διὰ Μωσέως ἀτιμήσας νόμον, εἶτα πληρωθείσης τῆς ἐπ' αὐτῷ δικαίας ὀργῆς, ἐλέηται παρὰ Θεοῦ, κέκληται τε πάλιν εἰς ὄψιν αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶν αίνιγματωδῶς τὸ ἑστάναι τὸν ἱερέα πρὸ προσώπου ἀγγέλου Κυρίου. Ἐν ὀργῇ μὲν γὰρ ἀποστρέφεται, καὶ ἀποκομίζει τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν εἰωθότων κατα φρονεῖν· οικτείρων γε μὴν ἐφορᾷ καὶ ἐπισκέπτεται. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Ψαλμωδός προσηύχετο, λέγων Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπ᾿ ἐμοῦ, καὶ μὴ ἐκκλίνῃς ἐν ὀργῇ ἀπὸ τοῦ δούλου σου.» Καὶ πά λιν· Ἐπίβλεψον ἐπ' ἐμὲ, καὶ ἐλέησόν με.» Αλλ' ὁ μὲν φύσει χρηστὸς καὶ φιλοικτίρμων Θεὸς ἠλευθέ σε ρου τῆς ἁμαρτίας τὸν Ἰσραήλ. Ο δέ γε εἰς ταύτην ἐμβεβληκώς Σατανᾶς, εἰστήκει πάλιν ἀντικείμενός τε καὶ ἀντεξάγων αὐτῷ, καὶ καταγορεύων ἔτι, καὶ ὅσον ἔχει εἰπεῖν εἰς τὸ αὐτῷ δοκοῦν, κατοικτείρεσθαι μὴ ἀφιεῖς, ὡς ἐν πλημμελ[ε]ίαις όντα, καὶ τοῖς τῆς δυσσεβείας ἐγκλήμασιν ἐνεχόμενον, καὶ οὐδὲν ἔχοντα δεξιόν. Εἱστήκει γὰρ, φησὶν, ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τρό πον τινά παραλύων τὰ δεξιά πολεμεῖ γὰρ οὐχὶ τοῖς σκαιοῖς ἡμῶν πράγμασιν, ἀλλὰ τοῖς δεξιοῖς καὶ ἐπαινουμένοις. Τ[οι]οῦτό τι παθεῖν ἐπηρᾶτό τινα τῶν εἰς Χριστὸν δεδυσσεβηκότων ο μακάριος Δαβίδ, λέο γων· ι Καὶ διάβολος στήτω ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ.» Αντα έκειτο τοίνυν ὁ Σατανᾶς, πλὴν ἐπετιμάτο διὰ φωνῆς τι
urbem manibus cingi, ac muniri permilkmte Videmus autem Deum aliquaudo sanctorum fidem, et adhaerentium sibi dilectionem exercentem, quibus danı temporibus Ecclesiam persecutionibus sinere exagitari. Attamen mediocriter vexatam statim erigere, suisque auxiliis de integro communire, et superna gratia domum suam exornare. Imo unusquis que pius et urbs et templum Dei est. Sæpius autem probatur, et carnali voluptate, et mundana sollicitudine ad flagitia irritantibus, ut palientis anima ardere, et a muris, sive tutela deserta videatur. Verum miserante Deo, et sanctorum precibus sese ad mansuetudinem immutante, rursus ædificatur» in templum sanctum, in habitaculum Dei in spiritu s., Depulsaque omni immunditia demo manibus communitur, et civitas magni regis, hoc est Christi, elicitur. VeRs. 17. Et dixit ad me angelus qui loquebatur in me: Adhuc clama, dicens: Hæc dicit Dominus omnipotens: Adhuc diffundentur civitates in bonis, et miserebitur Dominus adhuc Sion, et eliget adhuc Jerusalem. IX. Cum duraret diutius captivitas, Judææ, et nihilominus Samaritarum urbes in mieram solitudinem convertebantur. Nam et domus conflagraverant, et voce propemodu̟m missa Babyloniorum sævitiam accusabant ipsaque civitatum species deformata, et destructa omnino visebatur. Paucissimis autem incolis, virum illustrem, aut alioqui insignem illic videre non erat: neque aliquos vitam genialem agitantes, sed mœstos omnes fame et inopia laborantes. Horum omnium fore finem promittit. Ait enim Difundentur civitates in bonis, hoc est in autiqua felicitate versabuntur, adauctæque bonoruni cumulis faciem innovabunt, atque ad optata denuo revertentur. «Miserebitur enim Dominus adhuc Sien et eliget adhuc Jerusalem. › Perpende porro, quam prudenter prophetica nobis procedat oratio. Non enim 664 universe ipsumn fore misericordem spondet, nec in omne tempus electurum, sed adhuc, inquit, lenitatis veluti certa mensura definitum tempus promittens. Erat enim post hæc atrociores subitura calamitates, propter illatas Christo contumelias condemnata. Quocirca illud adhuc quasi dimensum benignitatis tempus declarat, cum comminatione occulta ipsi eventurorum, ubi Christus Salvator noster advenerit. VERS. 18-21. Et levavi oculos meos, et vidi, et ecce quatuor cornua. El dixi ad angelum qui loquebatur in me: Quid sunt hæc, Domine? Et dixit ad me: lac cornua, quæ dissiparunt Judam, et Israel et Jerusalem. Et ostendit mihi Dominus quatuor fa * I Esdr. 1, 6. * Ephes. 11, 22. COMMENTARIUS IN ZACHARIAM PROPIJETAM. bros, et dizi: Quid isti veniunt facere? Et dixit * Psal. LXXIV, Hæc cornua quæ dissiparunt Judam, et Israel cone fregerunt, et nullus eorum levavit caput. Εt egressi sunt ˜isti ut acuerent ea in manus eorum. Quatuor cornua gentes sunt, elevantes cornu super terram Domini, ut dissipent eam. X. Ad aliam visionem propheta venit, nec multo post, ut non solo verbo quæ futura sunt docentur sed cum eventura etiam viderit, subtiliter et perfecte quæ significantur intelligat. Quod igitur sit hujus visionis argumentum, quantum in me erit, declarare conabor. Cornu in divinis Litteris pro imagine quadam et representatione potentis sive regni sumitur. Sæpe item superbiæ notionem habet, ut cum dicit beatus David: «Dixi iniquis: Nolite inique agere, et delinquentibus: Nolite exaltare cornu s. Et alicubi de Christo psallit: Cornu ejus exaltabitur in gloria ",. id est regnum, viresque et potestas, qua imperet omnibus. Videt igitur propheta cornua quatuor, hoc est quatuor gentes asperas et fortissimas et quæ urbes atque regiones tanquam cornibus impetere dissipareque facile queant. Has quidem volunt esse regnum Assyriorum, alles rum Babyloniorum, tertium Macedonum. Antiochus. enim cognomento illustris et Macedo Judæam vastavit Huic Romanorum annumerant, qui post Salvatorem in cruce mortuum, vi et armis Hierosolymam expugnarunt. Quoniam vero divinus angelus prophotæ visum interpretans de cornibus dixit, 665 ‹ Cornua ista quæ Judam dissiparint, etiam Israclem confregisse, › oportere puto nunc illis relictis, venire potius ad gentes, quæe Israelem contriverunt, Sunt igitur quatuor principatus, per quos hæc passam Judæam constat. Phulas enim primus duas tribus trans fluenta Jordanis domuit ". Post eum Salmanagar ", tertius Senacherib 28, et postremus Nabuchodonosors. Quare magis proprie de illis accipiatur, hæc scilicet esse quatuor cornua, quæ Judam et Israelem dissiparint. Deinde Deo prophet visionem monstrante et explicante, quatuor fabri apparent. Quærit rursum, quo, et qua de causa veniant; respondet angelus in ipso loquens, quatuor cornua quæ contriverint et dissiparint Judam, et Israelem ingressos esse ut acuerent. Quid jam hoc sibi velle dicemus? Num concitabantur contra Israel, qui eum jam devastaverant, et quos iratus in eos. immiserat Deus, hos ferociores faciebat? Atqui clarum est illum clamare ac dicere: Zelatus sum Jerusalem et Sion zelo magno, et ira magna irascor. super gentes, quæ simul incubuerunt. Pro eo quod ego quidam iratus suin modice, ipsæ vero simul incubuerunt in mala ". › Qui autem parum et inodice succenset, et zelo prosequitur vastatores, quia in captos supra quam dici potest sævierint, quomo5. 30 Psal. cxi, 9. **1 Paral. v, 25, 26. 17 ¡V Reg. xvit, 3 seqq. 13 sqq.; 11 Paral. xxxii, f sty. "IV Reg. xxiv, 1 seqq.; Il Paral. xxxvi, fi 2* V Reg. 3 Jerem. 1, 14, 15, do contra eos acui cornua jubet? Itaque acuuntur quidem, non tamen contra Israel, sed contra semet ips. In se mutuo namque insurrexerunt, Assyrios ac Babylonios Perse et Meli bello lacessiverunt Cyro regnante, ut supra dictum est. Quamobrem nisi exacuta fuissent cornua, et expugnati Babylonii, non fuisset servitute absolutus Israel, non exemptus vinculis et miseria intolerabili. Quatuor itaque fabri cornua acuentes in manibus eorum, hoc est habenLium ea, sive victorum, ut reges Persaruin intelligamus, intelligi possunt angeli, decentissime ad Dei jussa conficienda constituti. Hoc igitur erat subigi Babylonios, et sub imperium Persarum Μedorumque redigi de quibus alibi universorum Dominus ait Sanctificati sunt, et ego adkluco eos; gigantes veniunt implere furorem meum, gaudentes simul et superbientes 3. 666 CAP. II. VERS. 1, 5. Et levavi oculos meos, et vidi, et ecce vir, el in manu ejus funiculus geometricus. Et diri ad eum: Quo tu vadis? Et dixit ad me Ut dimetiar Jerusalem, et videam quanta latitudo ejus est et quanta longitudo. Εt ecce angelus qui loquebatur in me, stabat, et angelus alius egredieba:ur in occursum ejus, et dixit ad eum, dicens: G Frugifera habitabitur Jerusalem a multitudine hominum et jumentorum quæ in medio ejus, et ego ero illi, dicit Dominus, murus ignis in circuitu, et in gloriam ero in medio ejus. XI. Non esse exacuta cornua contra Israelem, sed contra eos potius qui Hierosolymam atque etiam Judaam everterunt ac lacerarunt, proxime superior visio planissime demonstral. Elevat siquidem rursum oculos propheta, non utique corporis, sed interiores potius, et qui intelligentia percipiuntur. Tum quemdam se vidisse ait forma, et habitu viri, funiculum tenentem geometricum, quem percunctatus est, cujus rei gratia veniret et quid sibi proposuisset. Eo respondente, velle metiri Jerusalem incenso autem et ipso divino templo, perque totain Judæam domibus et urbibus excisis, eam rursus erectum iri, spes aliquo molo perierat. Ostendit ergo Deus, cornibus exacutis, hoc est gentibus, sive regnis inter se bellige ratibus resurrecturum Israel, et habitandam de integro jam dilatatam Jerusalem, divina virtute muvitam, supernisque favoribus velut inexpugnabili at Isa. xi. 3. Suspicor minus quam pro lacunæ spatio, aut forte etiam nihil ad sententiam omissum. Interpres. flamma circumceptam. Curri ergo angelus ut tiatur Jerusalem, ejusque latitudinem et longitudinem quasi definiat. Et hæc quidem historice. Affirmaverim porro etiam de ipsa Christi. Ecclesia visum hoc apte explicari posse. Exercuerat enim tyrannidem Satanas in mortales universos, eramusque captivi, illius jugo subditi. Verum Salvatoris gratia ejus cornu contrivit, et superbiam attenuavit. Triumphavit enim principes, et polestates, et mundi rectores, et adversarias virtutes, 667 eripuitque nos, et illius vinculis expedivit. Excitavit Ecclesiam nostram vere sanctam, et fama nobilem civitatem, latam et longissimam, quam ccm fructu incolimus homines, et jumenta, hoc est ad dexteram et sinistram dilata ".» Dilatatur enim ss Satth. 20. ** Isa. xxx11, 20. bo Dei instituti jam, et qui ad hunc terminum nondum pervenerunt, pervenient autem, et sacra dos etrina adhuc imbuuntur. Habitamus civitatem, quam munit ipse Christus viribus, quantas oratio compleeti nulla potest, urens adversarios, et gloria sua implens, et quasi in medio habitantium stans, quibus id promisit, in hac verba: c Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi”, › Hujus sanetæ civitatis meminit alicubi propheta quoque Isaias, his verbis: ‹ Oeull tui videbunt Jerusalem, civitas dives, tabernacula quæ non commevebuntur, neque movebuntur paxilli tabernaculi ejus, neque funiculi ejus disrumpentur, Et ipsam sic alloquitur. «Dilata locum tabernaculi tui, et tentoriorum tuorum. Fige, ne parcas, adhue Ecclesia Christi, et in immensum extenditor, innumerabiles semper ipsum adorantes suscipieus. VERS. 6, 7. 0, o fugite de terra aquilonis, dícit Dominus: quia de quatuor ventis cœli congregabo vos, dicit Dominus. In Sion salvamini, qui habitatis filiam Babylonis. XII. Ingemiscit quodammodo super iis qui captivi fuerant, ut ærumna intolerabili exercitis: atque etiam de cætero decedere Chaldæorum terra hortatur, quod illis jam istud facere nemine vetante liceat, et ipse hostium impressionibus dispersos colligal. Filiam porro Babylonis et terram aquilonis Chaldeorum regionem nominat. Metropoles enim aliis urbibus sibi subjectis instar matrum sunt. Chaldæorum vero regio aquilonem inter et orientem sita est. Et ista quidein a nobis secundum historiam dicta rursum sunto, 31 Iga. LIV, Transit autem sermo ad considerationem spiritualern, et personam Salvatoris deinceps insinuat, dulci affectu veluti liquescentis, et propemodum illacrymantis mortalibus, quia omnes ad tyrannum Satanain colendum properent, et illi serviant servitutem adeo fumitem, ut, dum ejus voluntati obsequuntur, magno et gravi anere premi videantur. 668 Est igitur illis auctor aufugiendi, ut ex terra aquilonis, hoc est ex terra frigida; ut hinc affectionem quamdam morumque constitutionem mundanam eogitemus, quam si quis habuerit, ipsamque visus fuerit habitare, non erit spiritu ſervens, nec habebit in se habitans ignitum Dei verbum. Psallit namque alicubi David «Ignitum eloquium tuum vehementer, et servus tous dilexit illud *.» Quocirca qui fervidum et ignitum Dei eloquium non habet, frigidus et mortuus est. Propter abundantiam enin iniquitatis fore ut refrigescal charitas multorum, etiam Christus dixit 3. Filia vero Babylonis peccatum appellabitur: et perquam apposite, si verum est, ea voce confusionem significari. Erit igitur peccare negotium animi non- 13 dum constituti et firmati: sed confusi potius, et quodammodo inclinationibus ad vitia temulenti. Recedendum itaque quasi de terra aquilonis, a frigida et mortua affectione animi, et transeundum in Sion, hoc est ad veram speculam, ut intelligamus Ecclesiam Christi, in qua versantes videbimus voluntatem Dei, et doctrinam de sancta consubstantialique Trinitate expendemus, et ipsum Christum inveniemus nos omnimodis congregantem, splritualique vinculo ad concordiam colligantem. Dixit enim de nobis: Quia et alias oves habeo, quæ non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et erit unum ovile et unus pastor ³. › Vers. 8. Quia hæc dicit Dominus omnipotene: Post gloriam misit me ad gentes qua spoliaverunt vos, quia qui tangit vos, quasi tangens pupillam oculi sui. XIII. Christum etiam veteribus populis auxiliarium et liberatorem fuisse, nemo studiosus veritatis vocare in dubium potest. Si enim ipse erat illa petra, sitibundum in solitudine Israelem potans et ipse est per quem omnia a Deo et Patre accepimus, neutiquam dubitandum quin per ipsum quoque omnis liberatio omni tempore et omne genus auxilii administratum sit. Jam vero his verbis ipsum in Ade justificatos et sanctificatos in spiritu alloqui, et incarnationis modum ostendere dicimus. Post glo riam enim missum se ait, nec potest orationis vanítatem adhibere ullo modo. Si enim cum in forma Dei Patris esset, qui ex ipso et in ipso est Deus Verbum, non rapinám arbitratus est, esse se æqualem Deo, 669 sicut scriptum est nihilominus ad formam servi devenit, et humiliavit semetipsum, factus similis nobis ",» quomodo non post gloriam ipsi summopere congruentem factus est? Quæ igitur causa fuit ut temporalem ignominiam pateretur? Quia venit spoliatum spoliatores, et qui degentes in terris, id est nos jugo suo subjecerant, quos maliPsal. “l'sal. 11, 6-8. * Matth. XXIV, 12. ST Joan. x, 16. 3 1 Cor. *, 4. 1.Num. xx, 2 seqq. bantur. Nunc vicissim spoliantur, Christo omnium nostrum Salvatore nos in ipso congregante per fidem, et adoratores suos illorum potentia et dominatione amictatos instituente, tantamque securitatem afferente ut qui nobis exhibere molestiam conetur, tantum non pupillam suam tangat. Semper enim persecutoribus Ecclesiæ conatus ipsorum in caput reciderunt, et possit super unoquoque dici quod exstat in Psalmis: • Lacum aperuit, et effudit eum, et cadet in foveam quam fecit; convertetur labor ejus in caput ipsius, et in verticem ejus iniquitas ipsius descendet. Tanget igitur se, inquit, qui animabus in me credentium insidiatur. Hoc igitur per Psalmistam dicit: «Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite mnalignari ".» ‹ Si enim sumus corpus Christi, et membra de membro * (†), › quomodo corpus suum peccatoribus objecerit? aut quomodo membra sua malis cumulari sustinuerit? Imo, quomodo nen ultima luant supplicia, qui servis ejus scelerate insidias moliuntur? gnæ et adversarin poleslales in potenter deprædla st Peal. 16, 17. ** Pgal. civ, 15. or Marc. vi, 7. Vers. 9. Quia ecce ego infero manum meam super cos, et erunt prædæ his qui servierant eis, el cognoscetis quia Dominus omnipotens misit me. XIV. Tetigit enim rectores mundi hujus Christus, manuque intoleranda cruenti draconis capita contrivit “, deditque nobis ‹ calcare supra serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici **., Et qui erant aliquando formidabiles et atrocissimi, quibusque obviam iri non poterat, facti sunt spolia servis suis. Nos enim qui quondam peccatorum tyrannidem patiebamur, joali@cati quidem sumus in Christo ", et jam ad tantam securitatem spiritualem pervenimus, ut omni virtute possimus excellere, et in Christo vitam angelicam probe vivere; deinde charismatis ejus repleri, et accipere potestatemn contra spiritus immundos, et dæmones increpare, 670 substernente Christo, et ipsum Sataniam, virtutesque illius malignas, sub pedibus sanctorum conterente “. Alia insuper via spoliare victores licet. Quando enim concitatos animorum nostrorum motus oppugnamus, et mundanas, carnalesque voluptates, et quamvis a ratione aversam, et exsecrandam voluptatem vincere in magnis numeranius, tunc victores vicimus, etiamsi nos ipsis ſuisse obnoxios videamus.Tunc, tunc ipsa quoque experientia Jiscemus, quod Deus Verbum carnem indulus in bunc mundum a Deo et Patre missus, nec alia de causa post gloriam factus sit, quam ut alligaret quod contritum erat, et coufrmaret inβrma, et dejecta erigeret, et quod erat debile corro63 1 Cor. xis, 27. " Gen. 111, In Graeco est ex parte, ut etiam in Novo Testamento, 15. * Luc. x, 19. * 1 Cor. VI, boraret, et quod perierat ad salutem restitue rel". Delectare et gaude, filia Sion, quia ecre ego venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus. Et confugient gentes multæ ad Dominum in die illa, et erunt ei in populum, et habitabunt in medio Tui, et scies quoniam Dominus omnipotens misil me ad te. Et possidebit Dominus Judam partem suam super terram sanctam, et eliget adhuc Jerusalem. XV. Et hinc cognoscere poteris supremæ lætitiæ materiam mortalibus futurum Salvatoris in terras adventum. Delectari etenim et lætari omnino jussit spiritualem Sion, quæ est Ecclesia Dei viventis “, sive ipsa per fidem salvatorum sacratissima multitudo. Promittit autem se venturum, et prorsus cum ipsis futurum. Inquit enim diviuus Joannes ", In mundo erat, et a creaturis suis non disjungebatur Deus Verbum: sed ipse vitam viventibus impertiebat, et continebat, atque conservabat omnia ut bene essent et viverent; «Sed mundus eum non cognovit "¹.› Adoravit enim creaturam ". Fuit autem nobiscum, quando, similitudine nostra suscepta, per sanctam Virginem uatus, «Etin terris visus, et cum hominibus conversalus est > Testatur idem sanclus David: «Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit". Tunc et gentibus manifestatus est. Non enim amplius Israeliicum genus tantummodo per vetus illud mandatum erudiebat: quinimo evaugelicis prædicationibus totus sub sole 671 orbis Maurabatur, et evasit in omni gente et in omni regione magnum nomen ejus". Ipse enim eral exspectatio gentium, juxta prophetam ", et ipsi curvabitur omwe genu, coelestium, terrestrium et infernorum; et omnis lingua confitebitur quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris 2º.» Concurrerunt enim per fidem in ipsum, et cum ipso habitarunt in sancta, et quæ duntaxat intelligitur Sion, qui habitant in ultimis mundi finibus, cognoverunique perspicue Deum sic dilexisse mundum, ut dederit Filiom suum unigenitum, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam æternam *.» Misit enim nobis de cœlo Filium suuin Pater, Salvatorem et Redemptorem, ut credentes in illum, in ipso Patrem videamus, et ut expressam genitoris imaginem eum qui ex ipso secundum naturam natus est intuentes, archetypum cogitemus ". Tune nimirum, tunc et possessio ejus Judas factus est, hoc est omnis confitens et glorißicans ipsum: Judas enim redditur confessio. Nam ut est apud Paulum: «Non qui in manifesto est Judæus, noque circumcisio quæ in carne manifesto fit, sed qui in occulto Judæus est, et circumcisio cordis in spiritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo ". › Quotquot 80 Joan. 1, 10. st ibid. Rom. 1, 25. Baruch 1, 38. Gen. acis, 10; Agg. 11, 8. 39 Philipp. ", 10, 11. o Joan. 111, co Rom. 11, 28, 29. 48 Ezech. xxxiv, 16. 6 | Timoth. 111, 15. os [al. XLIX, 3. ss Malach. 1, 11. * 16.» Joan. xiv, 7 seqq.; Culoss. 1, 15. divitias acquisivimus, possessio ejus facti sumus super terram sanctam, › ut superam civitatem medilemur, Jerusalem, quæ animo videtur, cujus et conditor Deus, qui ipsam amabilem et optabilem facit. Eliget enim adhuc Jerusalemn, inquit. Non est insuper improbabile, si quis existimare volet, Jerusalem et nunc vocatam esse Ecclesiam, quam et Dei civitatem divinus David nominat, cum ait: ‹ Sicut audivimus, ita et vidimus, in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri ". > igitur circumcisionem in spiritu per Christum ut Vers. 13. Timeat omnis caro a facie ejus, quia excitatus est e nubibus sanctis suis. XVI. Pulchrum hoc, et utile epiphonema, et cohortatio bona volentibus bene audire, sive a Deo est, sive ex persona prophetæ. Verumtamen illud considerandum diligenter. Timere enim jubet, quasi perditis penitus, quicunque ipsi non crediderint. Hoc et ipse Christus Israelitis fidem in ipsum non admittentibus minabatur, cum diceret: Amen dico vobis, nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris "; et iterum: «Qui credit in Filium, non judicatur; qui autem non credit, jam judicatus est, quia non credidit in nomine 672 Filii Dei “. › Idcirco et lapis offensionis et petra scandali dictus est Christus ". Quemadmodum enim eitra dubitationem cujusdam laudabile et salutare est fide ipsum honorare, ita et exitiosum non timere, qui propter nos nostra suscepit, nec alia de causa quam,ut salvaret quod perierat ". Excitatum auten ipsum ex nubibus sanctis suis præterea pulabimus, ut qui ex antiqua quiete et silentio ad motum sollicitudinis circa nos venerit, natum ex semine sanctorum Abraham, Isaac, Jesse, et David, et aliorum qui in ordine generationis deinceps recensentur, quos et nubes appellat, quod sanctorum mens sublime foratur, et terrena cogitataque humilia repudiet, et superna potius ac coelestia quæral quinetiam, more nubium, pluviis quæ intelliguntur nec apparent, alios irriget. Quod autem exsurrectionem intelligat, rursum Salvator ipse testificatur, voce Psalmographi ita loquens Propter miseriam inopum et gemitum pauperun, nunc exsurgam Excitatus est igitur, hoc est motus est de cætero ad ferendam opem miseris et aflictis super terram. Ipse autem malorum omnium est solutio, et vetcris maledicti finis, et principium omnis boni, et largitor spei vitæ sempiternæ. flebr. st, 10. ‹ Psal. xlvi, 9. 47 Psal. x1, G. PATROL. GR. LXXII. CAP. 111. VERS. 1, 2. Et ostendit mihi Dominus Jesum sacerdotem magnum stantem ante faciem angeli Domini. es Juan. viii, 24. Joan. 111, 18. 65 1 Petr. 11, 8. * Matth. El liabolus slabat a dextris ejus, ut adversaretur ei. & Et dixit Dominus ad diabolum: Increpet Dominus in te, diabole, et increpet in te qui elegit Jerusalem. Nonne ecce hoc ut torris extractus ex igne? XVII. Narratio visionem continet, verumtamen sensum habet historicum, sub ænigmate se insinuantem et ut imagine iterum Jesum describentem. Tenendum porro, prophetam visione jam re perfecta et ad exitum deducta verba facere. Est autem nequaquam fabulosus sermo, neque ab instituto alienus, neque otiosas narrationes acerval: verum, ut dixi, principio antequam evenirent, ista vidit, et annuutiare magnum operæ pretium ducit, dum ita erudiat et tutum reddat Israelem, ne similibus sese delictis iterum involvat, iterumque captivus flat, sciens se salvatum cum labore, et liberationem quoque ipsi opus erat gratiam 673 propemodum vel ipsis in cœlo angelis curæ ac sollicitudini fuisse. Ait ergo se vidisse stantem angelum, et coram eo Jesum filium Josedec sacerdotem magnum. Et angelus quidem typum et imaginem Christi gerebat: sacerdos autem totius populi personam sustinuisse potest intelligi: sic enim divina Scriptura eum accipit. Quare alicubi ad Mosen dicit Deus: Et ecce ego accepi Levitas pro omnibus filiis Israel, dono dati sunt niki › Quocirca nihil adversus deco rum peccat oratio, pro omni populo sacerdotem accipiens. Postquam enim Israel, cultis idolis sprelis que legibus per Mosen latis, abjectus est a facie Dei, postmodum justa in eum ira expleta, misericordia a Deo est afectus, et denuo ad conspectum ejus revocatus. Et hoc, opinor, est, sub quodam integumento verborum, stare sacerdotem ante faciem angeli Domini. In ira quippe aversatur, et ocules removet a contemptoribus: contra miserans intuetur et respicit. Hinc et divinus Psaltes orabat ita Ne avertas faciem tuam a me, et ne declines in ira a servo tuo ".» Et iterum: ‹ Respice in me, et miserere mei 7º,3 Cæterum natura benignus et miscricors Deus Israelem a peccato liberabat. Qui autem in illud induxerat Satanas stabat, nihilominus adversanis, et se opponens illi, et deserens illam insuper, el, quod quidem ad arbitrium ac voluntatem ipsius ate tinebat, misericordiam, ut peccatis obnoxio et impietatis criminibus irretito et nullius frugis tribui non sinens. c Stabat enim, inquit, ac dextris ejus,s quodam modo dextera destruens: non enim sinistras res nostras, sed dextras et laudabiles oppugual. Hoc contigisse cuidam in Christum impiorum beatus David sentiebat dicens: Diabolus stet a dextris ejns”. Adversabatur ergo Satanas: sed angeli voce increpabatur. Audivit enim dicenten) ● Increpet Dominus in te, diabole, et increpet Do. minus in te, qui elegit Jerusalem.» Considera enim quomodo illico Deo infestum et supernis calculis Psal. cviii, 6. ** Num. 111, 9, 10. 6 Psal. xxvi, 9. * Psal. xxiv, 16.
col. 953–954page 2 of 10
quebatur Mosi in monte Sina, 310. Angeli per scalam a terra usque in coelum pertingentem ascendentes et de scendentes, 345. Deseruerunt Samariam, 397. Anima hominis ad desciscendum a probitate perquam prona, 33. Cum cœlestis gratiæ munimentum abjecerit, facillime a Satana capitur, 34. Anima peccatrix mulieri improbe comparatur, 41. Anima quæ peccaverit, ipsa morietur, 234. Animus hominis divinis sermonibus nutritur, 292. Annus septimus, annus remissionis, 333. Antiochia urbs ab Antiocho Epiphane nominata, 315. Antiochus cognomento illustris, 201. In Judaeam pro fectus, templum incendit, 201. Judeos omnes patria in stituta negligere compulit, 201. Antiochus cognomento Epiphanes, 313. Urbes duas in regno Damasceno, alte ram Antiochiam, alteram Epiphaniam nominavit, 313. Antiochus Judæorum nationem bello lacessit, 350. Apis, seu vitulus, Ægyptiorum deus, 81, 87. Lunæ Aius et Solis nepos creditus, 87. Forma lunæ signum in fronte habebat, 87, 113. Apostoli per Evangelium filios in Christo generant, 25. Confitebantur a Deo se vocari, 245. Testes gloriæ Christi toto terrarum orbe, 316. Apum examina circumvolitantia dulce et charum mel coniciunt, 332, 367. Aque in sanguinem commutate, puniendis Egyptiis, 23. Aqua in Scriptu is multitudo sive doctrina, 101, 15. De fouubus Salvatoris, 213. Aqua vivens saeri baptismia tis, 221. Aqui a grandis, magnarum alarum, longo membrorum ductu, et plena pumis, 199. Assur principem terræ Ba by oniæ subsignificat, 199. Arabes tinitimi Judeæ populi, 239. Ara sub quercu et populo excitate nymphis Hama dryadibus, 76. Aræ risus, 247. Ararath moutes, supra quos arca requievit, 412. Arbores iu si vis moriuntur, 270. Arcadum regio et urbes præcipue, 129, 150. Archangelus missus a Deo, cum tuba, 241. Artaxerxes rex Persarum, 233. et Asa regnavit super Jerusalem, 457. Denuntiavit uni verso Juda ad Enacim, ut tolerent lapides Rama, etc., adicavit in eis circa collem Benjamin, et specu.am, Ascalonite Samariam et regnum Juda forde lacerarunt, 219 Idum orum adjutores et militia socii, 257. Ascalonita Idumæorum adjutores, et militiæ socii, Asini caput quinquaginta siclis emptum, 200. Assur, princeps hujus mundi, 161. Assur, princeps terræ Babylonice, 198. Eximia quæque ex Israel diri puit, domumque avexit, 198. Assyriorum centum octoginta quinque millia una necte ab angelo casa, 24. Implacabilis ira, 184. Assyriorum populi intractabiles, 185. Caturis in silvis sive saltibus comparantur, 185 Locustis similes, 2.5, 216, 221. Ad orientem siti, 222. Damascum incendunt, 250. Alienige trarum populos ferro ignique vastarunt, 250. Assyrio rum, hoc est. Persarum, regio, 280. Assyrii cum copiis Israe.em incursarunt, et latronum more divexarunt, 281. Equis comparantur, 321. Conterunt Israelitas, 522. In manus Persarum et Medorum traditi sunt, 463. Astarte abominatio Sidoniorum, 3, 78. Aphrodite, sive Venus nominata, 78. Avaritia, idololatria, 302. Aucupes passerculos arboribus insidentes miro artifi cio dejiciunt, 277. Audacia, tutamen cordis, 184. Augustus Caesar, 7.3. Aves quadam, climatis sui hiemem non ferentes, aliena petunt, et sine magistro quid sibi expediat, noverunt, Auster ventus, aquarum venas sub terris astringit, Azael rex Syrie, vincit tribus Israel, 19. Urbes Sama ria quamplurimas evertit, 19. In vale Jezrel Israelem debellavit, 22, 200. Jerusalem hos inter adortus, 250. Civitates munitas succendit igne, 253. Parvulos al.isit, et præguantes divisit, 255. Azarias, qui et Ozias, rex Israel, 7. Ad functionem sa cram sibi ucutiquam convenientem aspiravit, 7. Pupitos & Desi pea, quarius, qui et ZasParis, 7 boam, 7. Israelis regnum tenuit mensibus sex, 7. Dome sticis suis traditus est jugulandus, 7. Idololatra, 19. Re gavit in Samaria. 391. Azarias sive Ozias gentibus in festissimus, 251. Vir pius, et virtutis studiosas, 231. In superbiæ morbum incidit, 251. Ausus est Deo thymiama offerre, 231. Lepra aspersus, 251. Hierosolymis amanda tus, 251. Potens, fortis ac strenuus, 231. Azotii Samariam et regnum Juda fuede: cerarunt. 245. Idumæorum adjutores. et militiæ socii, 256. Urbes Salomonis everterunt, 256. Israelem incursarunt, et la tronum more divexarunt, 284. Azotus Judææ v.cina et continis, 280. Baal idolum filiorum Ammon, 3. Baalim idola signiß cat, 50. Baasa regnavit super Samariam, 457. Ascendit in Ju dam, et ædificavit Rama, 457. Desiit ædificare Rama, ho stibus se opponens, 457. Babylon a Cyro Cambysæ filio subacta, 29, 165, 294. Confusionem interpretantur, 432. Immitis, et insu tatrix, et arrogans civitas, 461, 463. Babylonii non permittebant lege sanctas in divino cultu cæremonias, 41. Frugum copiam more bestiarum devo rant, 43. Per bestias et volueres oblique significati, 50. Samariam vastant, 129. Hierosolymam evertunt, 123. In Egyptios movent, ac nullo negotio de illis triumphant, 129. Filii aquarum, 165 Piscibus timiditate haud absimi les, 165. Omnia vastant, 210. Cladem cade cumulant, 210. Crudeles, 221. Aquiloni viciniorem regionem, et ad orientem positam habitantes, 223. More militari lætum in victoria vociferantes, 262. Nudi prævalent armatis, 27. Ferro consumunt Ephraim, 324 Plurimas urbes is Samaria igne succenderunt, 321. Judram subjugant, eamque depopulantur, 359. Patria sua relicta Hieroso lyma invadunt, 361. Una cum incolis urbes inflammarunt, 443. Suæ ipsorum facultati victoriam attribuebant, et coutra Dei gloriam superbe se efferebant, 462. Bethel, campus vanorum, hoc est, idolorum, 235. Urbs magnopere ad impietatem detorta, 299. Balaam adversum Israel vaticinium tentabat, 75 Ario lus et augur, 447. rege Moabitarum Ba.ac mercede conductus, 447. Balac, tiius Sephor, jubet vaticinari Balaam, 75. Moa bitarum rex exsecrabilis, 447. Balaam ariolum et aug 1 rem mercede conduxit, ut Israeli male precaretur, Basanitis regio, ubere glebæ fecunda et florida, 287, 468. Confusio redditur, 469. Beelphegor idem qui Priapus, a feminis et eviratis cultus, 77. Femineis ululatibus, et cymbalis, et facibus, 77. Idolum Chananæorum, 81. Form: turpissima, 137, Bel, ido um B. byloniorum, 50. Benadab filius Ader rex Syriæ obsedit Samariam, 219. 250. Damasci rex, 250. Socios expeditionis sibi asri it triginta duos reges sive duces, 230. Ægrolat, 255. Be nadab rex Syriæ sublato Israele, urbes Samariæ quam plurimas evertit, 19. Benjamin et Judas non defecerunt aliis tribubus defi cientibus, 5. Sacrificabant in templo, 5. Sacrificabant ido lis, 5. Benjanita principio cæteris tribubus superiores, postmodum ab iisdem universi delentur, 457. Bersabee urbs in extremis Judææ finibus posita, 510. Ab austro versus mare regionem velut definiens, 340. Bestie agri, hostes Judæorum, 50. Bestia feros et im mites significat, 66. Bethel, domus Dei, 79. Domus vituli, 144, 171. Bethel redditur domus Dei, 171. Bethleem civitas tribus Juda, 131. Domus Ephrata, 435. Oppidulum sive vicus regionis Ephrata, und; oriundi Jesse, David et beata Virgo, 455. Blasphemans Ægyptive filius, lapidibus obrutus, 319. Bruchus insectum, 330. Multum terræ vi magna coope rit, 330. Cain homicida et mendax, sicut et pater ejus, 420. Cambyses Cyri filius regnum subegit, 241. Carmelus mons Judææ, in quo Elias Thesbites hab t vit, 2:53. Circumcisions agnitio redditur, 69. Chalaune sub regno Persico hodie vocatur Lysippa, Chamos idolum Moab, 3, 151. (hanan vi, confines Judæorum scelerati et idololatra, 81. Athei et impii, 173. Alienigenæ et propter impieta tein infames, 174. Charitas minitorum refrigescet, 222. Legis plenitudi nein complectitur, 502. Proximo nihil nocumenti parat, inco Charan urbs parya, et propinquissima Danaseo, las habeus bellico issimos, 455.
PG 72:954τάσματα Εγήγερται δὴ οὖν ὁ προφήτης εἰς ήψιν, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἔχων, οὐδὲν ἧττον ἐστι βραδύς προς γε τὸ δύνασθαι, φημί, συνιέναι τὰ δεικνύμενα. Ταύ τητοι, καὶ μάλα εἰκότως, ἀναπυνθάνεται τε καὶ ἀξιοῖ μαθεῖν παρὰ τοῦ διασαφοῦντος ἀγγέλου. Ὁ δὲ ὅτι οὐ συνῆκε μονονουχί κατατέθηπέ πως, καὶ εἰ μὴ ἀληθῶς εἰδείη διερωτά. Τοῦ δὲ διαρρήδην ὡμολογηκότος τὴν ἄγνοιαν, καὶ τὸ δυσμαθὲς οὐκ αἰσχυνομένου, καταλευκαίνει λοιπὸν τὸ ἐκ τῆς δράσεως απ νιγμα, καὶ οἷον ὡς ἐξ εἰκόνος ἐμφανούς τε και όρω μένης τὸν ἐν αὐτῇ λεληθότως εγκείμενον διερμηνεύει σκοπόν. «Οὗτος γὰρ, φησίν, ὁ λόγος Κυρίου πρὸς Ζοροβάβελ, λέγων· Οὐκ ἐν δυνάμει μεγάλῃ, οὐδὲ ἐν Ισχύῖ, ἀλλ᾽ ἐν Πνεύματί μου, λέγει Κύριος παν τοκράτωρ. ο "Ομοιον ὡς εἰ λέγοι τυχόν, ὅτι πάντα ταῦτα τὰ δρώμενα εἰς πέρας ἥξει κατὰ καιροὺς, οὐκ ἀνθρωπείᾳ δυνάμει κατορθούμενα, οὔτε μὴν ἐν ἰσχύλ σαρκικῇ, ἀλλ' ἐν δυνάμει Πνεύματος ἁγίου, καὶ ὡς ἐκ θείων διανευμάτων. Γέγονε μὲν γὰρ ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς ὁ Μονογενής πλὴν οὐ πεπολέμηκε σαρκικῶς, ἵνα καθάπερ τινὰ λυχνίαν ἀναστήσῃ τῷ κόσμῳ τὴν Ἐκκλησίαν· οὐχ ὅπλα κινήσας αἰσθητά, καὶ μα χίμων φάλαγγας παρέστησεν ἑαυτῷ τοὺς δύο λαούς, ἢ τοὺς λύχνους τοὺς νοητούς ἐπέθηκε τῇ λυχνίᾳ, ἀλλ᾽ ἐν ἰσχύϊ Πνεύματος ἁγίου κεχειροτόνηκεν ἐν ταῖς Εκκλησίαις πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας καὶ εὐαγγελιστὰς, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τῶν ἁγίων ὁμήγυριν, θείων αὐτοὺς χαρισμάτων ἀναπιμπλὰς, καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος χύσει καταπιαίνων πλουσίως. Οὐκοῦν οὐκ ἐν δυνάμει μεγάλῃ, οὐδὲ ἐν ισχύϊ τῇ σαρκικῇ παρὰ Χριστοῦ, ἀλλ' ὡς ἐν δυνάμει Πνεύματος ἐσκυλεύετο μὲν ὁ Σατανᾶς, ἔπιπτον δὲ σὺν αὐτῷ καὶ τὰ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων στίφη, καὶ ἐκαλοῦντο πρὸς θεογνωσίαν διὰ τῆς πίστεως, οἵ τε ἐξ Ἰσραὴλ καὶ οἱ πάλαι «τῇ· κτίσει παρὰ τὸν κτίστην λελατρευκότες.» Ανεδείκνυντο δὲ καὶ ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις οἱ λύχνοι, τουτέστιν, οἱ ἅγιοι, συνεκλάμποντες τῷ λαμπαδίῳ, φημί δή. Χριστῷ. Γεγόνασι γὰρ, ὡς γοῦν ὁ σοφώτατος γράφει Μα λος, ο φωστῆρες ἐν κόσμῳ, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Οτι δὲ οὐκ ἀνθρωπείᾳ χειρὶ σέσωκε τὴν ὑπ' οὐρανὸν, ἀλλ᾿ ἰδίαις δυνάμεσιν ὡς Θεὸς ὁ Ἐμμανουήλ, διεμαρτύρατο λέγων καὶ διὰ φωνῆς Ωσηέ. Έχει γὰρ οὕτω· «Τοὺς δὲ υἱοὺς Ἰούδα ἐλεήσω, καὶ σώσω αυτ τοὺς ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, καὶ οὐ σώσω αὐτοὺς ἐν τόξῳ, οὔτε ἐν ῥομφαίᾳ, οὔτε ἐν πολέμῳ, οὐδὲ ἐν ἅρμασιν, οὐδὲ ἐν ἵπποις, οὐδὲ ἐν ἱππεῦσιν.» Εὖ δὲ δὴ σφόδρα πρὸς Ζοροβάβελ ὁ λόγος ἦν, τὸν ἐξ Ἰούδα φυλῆς, διέποντα τὸ τηνικαῦτα τοὺς τῆς βασιλείας θώκους ἐν Ἱερουσαλήμ. Ἵνα γὰρ μὴ τῶν οὕτω λαμ πρῶν καὶ ἀξιαγάστων κατορθωμάτων αὐτῷ προ απηγγελμένων πολέμους οἷοιτο, καὶ μάχας συγκροτηθήσεσθαι κατά καιρούς, ἐξίστησιν ἀναγκαίως αύ τὸν τῶν οὕτω σαθρῶν καὶ ἀνθρωπίνων ἐννοιῶν, διακεῖσθαι δὲ μᾶλλον προστέταχεν, ὅτι θεοπρεπής ή ἐνέργεια, καὶ ἡ δύναμις οὐκ ἀνθρωπίνη, τοῦ διαπεραίνοντος τὰ τοιάδε Χριστοῦ. Μεμνήμεθα δὲ, ὅτι καὶ αὐτὸν τὸν Ζοροβάβελ ὡς ἐκ φυλῆς Ἰούδα, καὶ βασι λέα παραδηλοῦν ἐλέγομεν ἐφ' ἑαυτῷ τὸν Χριστὸν, συνημμένου δὲ καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ, ἵν᾿ ἐν ταυτῷ νοοῖτο βασιλεύς τε ἅμα καὶ ἀρχιερεὺς ὁ Ἐμε μανουήλ. Τίς εἶ σὺ, τὸ ὄρος τὸ μέγα, τὸ πρὸ προσώπου Ζοροβάβελ, τοῦ κατορθώσαι; Καὶ ἐξοίσω τὸν λίο θον τῆς κληρονομίας, ισότητι χάριτος χάριτα αὐτῆς. ΚΕ'. Δυσέφικτον μὲν κομιδῇ τὸ προκείμενον· πλὴν ἐροῦμεν ἡμεῖς τό γε ὡς ἄριστα καὶ ὀρθῶς ἔχειν ὑπειλημμένον. "Εοικε τοίνυν ὁ λόγος μονονουχι καὶ ἐπιτιμᾷν τῷ ὄρει τῷ μεγάλῳ, τουτέστι, τῷ Σατανά κατεξανισταμένῳ τε καὶ ἀντεξάγοντι τῷ Χριστῷ, τῆς αὐτοῦ δυστροπίας τὴν δύναμιν, δ δὴ καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω πάλιν ἡμῖν αἰνιγματωδῶς κατεγράφετο. Εφη γὰρ ὁ προφήτης τεθεᾶσθαι μὲν Ἰησοῦν τὸν ἱερέα τὸν μέγαν ἑστῶτα πρὸ προσώπου τοῦ ἀγγέλου Κυρίου, τὸν δέ γε διάβολον ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τοῦ ἀντικεῖσθαι αὐτῷ, "Οτι γὰρ, ὅπου ἐνεχώρει, καὶ ἦν ἐπ' αὐτῷ, πεπολέμηκέ τε καὶ ἀντεγήγερται δει νῶς ταῖς τοῦ Σωτῆρος οἰκονομίαις, καλοῦντος πρὸς σωτηρίαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν, προσκυνητὴν ἴδιον ἀπο φαίνειν ήθελε, παραδεικνὺς μὲν αὐτῷ, εἰ δὴ προσπεσεῖν ἔλοιτο καὶ προσκυνῆσαι αὐτῷ. Εἶτα καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ χοροῦ τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸν προδότην ήρπασε μαθητὴν, ἀναπείσας ὄργανον τῆς Ἰουδαίων γενέσθαι σκαιότητος. Επιπλήττει δὴ οὖν ὁ λόγος αὐτῷ, καί φησι· «Τίς εἶ σὺ, τὸ ὄρος τὸ μέγα, τὸ προ προσώπου του Ζοροβάβελ, τοῦ κατορθῶσαι; Τὸ δὲ, Τίς εἶ σύ; νοητέον οὐχ ὡς ἐθέλοντος ἀναμαθεῖν, τίς δὴ ἄρα καὶ πόθεν ἐστίν (οὐ γὰρ ἂν ἡγνόησε Θεὸς ὧν), ἀλλ' οἷον κατασμικρύνοντος καὶ οὐδενὸς ἀξιοῦντος λόγου, κἂν εἰ μέγα τε εἴη καὶ δυσάντητον ὄρος, καὶ ἐμποδὼν κείμενον κατορθοῦν ἐθέλοντι τοιάδε Χριστῷ, οὗ καὶ εἰς τύπον ὁ Ζοροβάβελ, καθάπερ ήδη προείπομεν. Καίτοι γὰρ ἀπαράκλητον ἔχων τὴν δυστροπίαν ὁ δράκων ὁ ἀποστάτης, πεπά τητας παρὰ Χριστοῦ πόνου τε καὶ ἱδρῶτος δίχα. Θεὸς γὰρ ἦν κατὰ φύσιν ὁ πάντας νικών. Η τοίνυν κατὰ τὸν τοιόνδε τινὰ τρόπον προσβαλοῦμεν τοῖς εἰρημένοις, ἢ καὶ ἑτέρως, εἰ δοκεῖ. Εφη μὲν γὰρ, ὅτι οὐκ ἀνθρωπείᾳ δυνάμει κατορθωθήσεται τῷ κόσμῳ τὰ πρὸς ζωήν. Καὶ στήσεται μὲν ἡ λυχνία, τὸ λαμπάδιον ἔχουσα, τουτέστι, Χριστὸν, ἐκλάμψουσι δὲ οἱ λύχνοι, καὶ μὴν καὶ ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων τοῦ λαμπαδίου αἱ δύο πάντως ἐλαίας στήσονται, τοὺς δύο λαούς σημαίνουσαι. Εἶθ' ὥσπερ ἀναπυνθανομένου τινὸς καὶ λέγοντος· Τίς ἆρα εἶ σὺ, ὁ τὰ οὕτω μεγάλα πολέμου δίχα πάντως καὶ ἀμογητὶ κατορθώσειν ὑπισχνούμενος; προσυπακούεται λέγων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· ι. Ἐγὼ τὸ ὄρος τὸ μέγα, τὸ πρὸ προσώπου Ζοροβάβελ, τοῦ κατορθῶσαι· › τουτέστιν, Εγώ εἰμι ἡ πάντα υπεραίρουσα φύσις, ή θεοπρεπέσιν ὑψώμασιν εἰς τὴν ὑπερεπέκεινα πάντων διάττουσα δόξαν, κατὰ καιροὺς ἀρκέσειν μέλλουσα πρὸς κατο όρθωσιν τῶν ἐπηγγελμένων, καὶ πρὸ προσώπου Ζοροβάβελ. Οὐ γὰρ ἡγνόει Χριστὸς τὸν ἑαυτοῦ Πα τέρα, ἀλλ᾿ ὥσπερ τινὰ συνεργάτην τῶν ἰδίων κατ ορθωμάτων ἐποιεῖτο λέγων·. Ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδέν. Ὁ δὲ Πατὴρού ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. • Εἰργάζετο γὰρ ὡς διὰ δυνάμεως ιδίας τοῦ Υἱοῦ, δι' οὗ καὶ ἐν ἀρχαῖς τὰ πάντα πρὸς τὸ εἶναι παρενεγκὼν εἰκότως θαυμάζεται..... παρὰ τῷ σοφω τάτῳ Δανιήλ, ὡς ὄρος ἡμῖν ὠνόμασται πάλιν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἐξ οὗ καὶ λίθος ἄνευ χειρὸς ἐτμήθη, &ς καὶ ἐλέπτυνε τὸ χρυσίον, τὸν ἄργυρον, τὸν χαλκών, τὸν σίδηρον, καὶ ἦν εἰς τύπον καὶ τόδε Χριστοῦ. Γεγενημένος γὰρ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀπορρήτως καὶ ὑπὲρ νοῦν ὁ Υἱός, συνέτριψε τὰς βασιλείας, ἵν᾽ αὐτῷ λοιπὸν τὸ κατὰ πάντων κράτος ανάπτηται· «Κάμψει γὰρ αὐτῷ πᾶν γόνυ, καὶ πᾶσα γλώσσα ἐξομολογήσεται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεού Πατρός. Οὐκοῦν ὡς ἐξ ὅρους τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς γῆν, ἧς καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς διεμέμνητο, λέγων Τυρί ἀκρογωνιαίος καὶ ἐκλεκτὸς ἀποτμηθεὶς λίθος ὁ Θεὸς, γέγονεν ἡμῖν κληρονομία. Κεκλήμεθα γὰρ εἰς υἱο θεσίαν δι' αὐτοῦ, καὶ κληρονόμοι γεγόναμεν Θεοῦ ζῶντος, ισότητι χάριτος χάριτα κερδαίνοντες. Καὶ τί δὴ τοῦτο; Δέδοται μὲν γὰρ χάρις τις τῷ Ἰσραὴλ, ή ἀρχαία τε ἐκείνη καὶ διαβόητος· λελύτρωνται γὰρ ἐξ Αἰγύπτου σαρκικῶς, τὴν ἐπηρτημένην αὐτοῖς ἐκ πλεονεξίας ἀπεσείσαντο δουλείαν, διεβιβάσθησαν διὰ θαλάσσης μέσης, ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, δι ἦλθον ἐν ποδι ποταμούς (διεπεραιώσαντο γὰρ οὕτω τὸν Ἰορδάνην), εἰσεκομίσθησαν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπι αγγελίας. Αὕτη δὴ οὖν ἡ χάρις ή πρώτη. 'Αλλ' ἐν ισότητι καὶ ὁμοιότητι τῆς ἀρχαίας εκείνης χάριτος, χάρις δέδοται παρὰ Χριστοῦ, ὃς γέγονεν ἡμῖν, λίθος μὲν ὡς θεμέλιος, ήγουν ἀκρογωνιαίος, κληρονόμος δὲ πάλιν, ὡς Υιός. Γεγόναμεν γὰρ δι' αὐτοῦ κληρονόμοι Θεοῦ. Πῶς οὖν ἐν ἰσότητι της πρώτης χάριτος ἡ δευτέρα; "Α γὰρ ἐπ' ἐκείνοις ἐπράττετο σαρκικῶς, ήγουν αἰσθητῶς, ταῦτα τετελείωκεν ἐφ' ἡμῖν ὁ Χριστός πνευματικῶς τε καὶ νοητῶς. Εξείλετο δου λείας διαβολικῆς, ὡς ἐκ πηλοῦ καὶ πλινθείας. Απ ήλλαξε τῶν ἐν κόσμῳ παθῶν καὶ τῶν σαρκικών ἀκαθαρσιών. Διεξίβασεν ὡς διὰ θαλάσσης - παρεδράμομεν γὰρ τὸν κλύδωνα τοῦ παρόντος βίου, καὶ τῆς ἐν αὐτῷ φροντίδος τὸ πικρόν. Ἐφάγομεν ἄρτον ἐξ οὐρανοῦ (μυστικὸς ὁ λόγος), διεβιβάσθημεν τὸν Ἱερ δάνην, περιτομὴν ἐσχήκαμεν τὴν ἐν πνεύματι, 28 κληρονομήκαμεν τὴν ἄνω πόλιν, τὴν ἀληθῶς ἁγίαν Μακάριοι οι πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι την γῆν.» Οἶμαι δὲ ἔγωγε καὶ τὸν σοφώτατον εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην, αὐτὸ δὲ τοῦτο βούλεσθαι δηλοῦν, εἰ λέγοι περὶ Χριστοῦ, ὅτι «Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδέθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. ο Διάκονος μὲν γὰρ καὶ μεσίτης τῆς ἀρχαίας ἐκείνης χάριτος γέγονεν ὁ Μα σῆς τῆς γε μὴν δευτέρας χάριτος ὁ Χριστὸς, ἐχούσης μὲν ὁμοιότητα πρὸς ἐκείνην (τύποι γὰρ ἦσαν ὡς πρὸς ἀλήθειαν, ήγουν τὸ τῆς ἀληθείας ὠδίνοντες Ελυψ. 3 Κοιη. κάλλος), ἀμείνονος δὲ καὶ ὑπερκειμένης, ὅσῳ καὶ τῶν αἰσθητῶν ὑπερφέροι ἂν εἰκότως τὰ νοητά. Καὶ μαρτ τυρήσας γράφει ὁ Παῦλος, ὅτι κρείττονος διαθήκης γέγονεν ἔγγυος Ἰησοῦς. Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου προς με, λέγων χειρες Ζοροβάβελ ἐθεμελίωσαν τὸν οἶκον τοῦτον, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐπιτελέσουσιν αὐτὸν, καὶ ἐπιγνώσῃ διότι Κύριος παντοκράτωρ ἐξαπέσταλκέ με πρὸς σέ. Ει ΚϚ'. Ἰδοὺ δὲ πάλιν ἡμῖν ἐν αἰσθητοῖς πράγμασι καταγράφει τὰ νοητά, καὶ τῶν διὰ Χριστοῦ παρα δόξως τετελεσμένων παρατίθησιν εἰς τύπον τὸ διὰ χειρός Ζοροβάβελ κατὰ καιροὺς ἐκπεπερασμένον. Ἐπειδὴ γὰρ, ἁλούσης τῆς Βαβυλωνίων ὑπὸ Περσῶν καὶ Κύρου, τῶν τῆς δουλείας ἀνεῖντο δεσμῶν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ δὴ καὶ ἀνῆκον εἰς Ἱεροσόλυμα, Δαρείου 15 λοιπὸν τὴν Χαλδαίων διέποντος ἀρχὴν, προτρεπε Θεὸς τοὺς ὑπονοστήσαντας τὸν θεῖον εὐθὺς ἀναδείμασθαι ναόν, βασιλεύοντος μὲν Ζοροβάβελ, ἱερατεύοντός γε μὴν Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ. Καὶ ἔπτοντο μὲν τοῦ ἔργου, καὶ δὴ καὶ ἐν πρώταις κρηπίδων καταβολαῖς τὸ ἔργον ἦν, ἦρτο δὲ καὶ ὑψοῦ τὰ τείχη λοιπόν, εἶτα μεταξύ κωλυόντων τινῶν, καὶ ἐμποδὼν γεγονότος τοῦ φθόνου τῶν περιοίκων ἐθνῶν, γέγονε τις ἀνα κωχή, καὶ σπουδασμάτων τῶν ἐπὶ τοῖς ἔργοις ἀνά Ελησις. 'Ανέντος δὲ πάλιν αὐτοῖς τοῦ Θεοῦ τὸ δύνα σθαι κατορθοῦν, τετελείωται μόλις ὁ νεώς, Ἰησοῦ μὲν ἱερατεύοντος, Ζοροβάβελ γε μὴν ἐφεστηκότος καὶ βασιλεύοντος. Αλλ' ἐν τούτοις μὲν ὁ τῆς ἱστο ρίας συμπεπέρασται λόγος. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τύπον Χριστού παρείληπται παρ' ἡμῶν ὁ ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς Ζοροβάβελ, φέρε δή λέγωμεν ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ήρξατο μὲν αὐτὸς οἰκοδομεῖν τὸν οἶκον Κυ ρίου, τετελείωκε δ' αὖ ὁ νοητὸς καὶ πνευματικός. Κατεστήσατο μὲν γὰρ ἐν ἀρχαῖς οἶκόν τινα ἐναύλισμα θεοπρεπές αὐτῷ τε καὶ τῷ Πατρὶ, τὴν Ἰουδαίων Συναγωγήν. Οὕτω γὰρ αὐτὴν ὠνόμαζε, περὶ τοῦ πανσόφου Μωσέως εἰπών· ὁ Ἐὰν γένηται προφήτης ἐξ ὑμῶν Κυρίῳ, ἐν ὀράματι αὐτῷ γνωσθήσομαι, καὶ ἐν ὕπνῳ λαλήσω αὐτῷ. Οὐχ οὕτως ὡς ὁ θεράπων μου Μωσῆς, ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ μου πιστός ἐστιν.» Οὐκοῦν τεθεμελίωται μὲν ὥσπερ οἶκος διὰ Χριστοῦ· καθῄρηται δὲ μεταξύ. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης Ἱερεμίας ὡς πεπτωκότα τε καὶ σεσεισμένον κατ ωλοφύρετο, λέγων· «Οἶκος Ισραήλ ἔπεσεν, οὐκ ἔστιν» καὶ ὁ ἀναστήσων αὐτόν.» Πλὴν ἐγήγερται διὰ Χριστοῦ καὶ μετεσκευάσθη πρὸς τὸ ἄμεινον, εἰσκεκομισμένων αὐτῷ τῶν ἐθνῶν, καὶ ἀναδειχθείσης ἐν κόσμῳ τῆς Ἐκκλησίας, ο ἥτις ἐστὶν οἶκος Θεοῦ ζῶντος, ἧς τοῦ κάλλους γέγονεν ἐραστὴς ὁ τῶν ὅλων Κύριος καὶ Θεός. Οτι γὰρ ἀσυγκρίτως ἀμείνων παρὰ τὸν πρῶτον ὁ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἐγηγερμένος ναός, τουτέστιν, ἡ Ἐκκλησία, πεπληροφόρηκεν εἰπὼν διὰ φωνῆς ᾿Αγγαίου τοῦ προφήτου. Τίς ἐστιν ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃς εἶδε τὸν οἶκον τοῦτον ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ τῇ ἔμπροσθεν; Καὶ πῶς ὑμεῖς βλέπετε αὐτὸν νῦν ἕτερα· ο Διότι μεγάλη ἔσται ἡ δόξα τοῦ οἴκου τούτου ἡ ἐσχάτη ὑπὲρ τὴν πρώτην, λέγει Κύριος παντη κράτωρ. ο 'Αλλ' ὅτι μὲν μόνον ἱστορικῶς τὰ τοιάδε νοεῖν ἀπόπληκτον, οὐκ ἂν ἐνδοιάσειέ τις, ἐννενοηκώς, ὅτι πῶς ἂν νοοῖτο προφερεστέρα τῆς πρώτης, ἡ ἐν ἐσχάτοις δόξα τοῦ θείου ναοῦ, εἴπερ ἐκεῖνον μὲν κατενέπρησε καὶ διήρπασεν ὁ Βαβυλώνιος Να χοδονόσωρ· τὸν δὲ μετ' ἐκεῖνον ἐγηγερμένον μετά τὸν τῆς αἰχμαλωσίας καιρὸν, οὐδὲν ἧττον Ῥωμαίοι κατενέπρησαν, συγκαταδηώσαντες αὐτῷ καὶ [τ]αὐτὰ τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ ἅπασαν δὲ τὴν Ἰουδαίων χώραν; Ούκουν ἀπόχρη πρὸς ἀλήθειαν ἡ τῆς ἱστορίας ἀπό δοσις. Αμείνων δὲ καὶ προφερεστέρα τῆς πρώτης ἡ τελευταία δόξα, παραληφθείσης τῆς Ἐκκλησίας εἰς καθώς οὐχ ὑπάρχοντα ἐνώπιον ὑμῶν; Καὶ μεθ' ναὸν ἅγιον, εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν πνεύ ματι. Εποικοδομούμεθα γὰρ ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, διὰ πάσης ἀφῆς τῆς επιχορηγίας τῆς κατ' ενέργειαν ἑκάστου μέλους συναρμολογούμενοι, και συντιθέμενοι, καὶ οἱονείπως ἀλλήλοις συμβαίνοντες εἰς ἑνότητα πίστεως καὶ ": ἀγάπης ἐπὶ τοῦ Πνεύματος εἰς ναὸν ἅγιον. Λίθοι γάρ ἐσμεν ζῶντες. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τὴν τῶν πεπιστευκότων πληθύν, ποτὲ μὲν Θεοῦ γεώργιον, ποτὲ δὲ δὴ οὖν καὶ οἰκοδομὴν ὠνόμαζε Θεοῦ· καὶ ὁ *8. σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικεν, οὗτος δέ ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ᾧ δὴ πάντες ερηρείσμεθα, δι' οὗ καὶ ἑστήκαμεν, καὶ ναοί χρηματίζομεν, αὐτὸν ἔχοντες εἰς νοῦν καὶ καρδίαν ενωκηκότα τε καὶ ἐνηυλισμένον διὰ τοῦ Πνεύματος. ΕΣ Διότι τίς ἐξουδένωσεν εἰς ἡμέρας μικράς; Καὶ χαρήσονται, καὶ ὄψονται τὸν λίθον τὸν καστι τέρινον ἐν χειρὶ Ζοροβάδελ. Επτά οὗτοι ὀφθαλμοὶ Κυρίου εἰσὶν, οἱ ἀποβλέποντες ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. ΚΖ'. Οὐ περὶ τῶν εὐθὺς ἐσομένων ἡ δρασις, ἐν εχθησομένων δὲ μᾶλλον εἰς πέρας, ὡς ἐν καιροῖς τῆς ἐπιδημίας τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ, ἡ γέγονε μὲν ἐν ἐσχάτοις τοῦ παρόντος αἰῶνος και ροῖς πλὴν οὐ τοι πολλοῖς μετὰ ταῦτα χρόνοις τῆς προκειμένης ἡμῖν προφητείας, ἤτοι τῆς οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ τοῦ διὰ χειρὸς Ζοροβάβελ εγηγερμένου. Εἴ τις οὖν ἄρα, φησίν, ἐξουδενώσεις τὰς μεταξὺ μικρὰς καὶ εὐαριθμήτους ἡμέρας, ήγουν οὐδὲν ἡγήσαιτο τὴν ἀνάβλησιν, οὐκ ἀκηδιάσας πρὸς τοῦτο, πάντη τε καὶ πάντως ἁπάσης ἔσται θυμηδίας Εμπλεως. Χαρήσεται γὰρ, καὶ ὄψεται τὸν λίθον τὸν κασσιτέρινον ἐν χειρό Ζοροβάβελ. Κασσιτέρινον δὲ λίθον ὠνόμασε τὸν Χριστόν. Καὶ εἴ τις βούλοιτο τὴν αἰτίαν ἀναμαθεῖν, φαίην ἂν εὐθὺς τὰ δοκοῦντά τισι, καὶ ἡμῖν αὐτοῖς ὀρθῶς ἔχειν ὑπειλημμένα. Οἱ μὲν γάρ φασι τὸν κασσίτερον ἀπό τε χαλκοῦ καὶ μολίβδου τὴν σύγο κρασιν ἔχειν, καὶ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας οὔτε του εἶναι σκληρὸν ἀπηλλάχθαι παντελῶς, οὔτε μὴν ἀν αίνεσθαι τὸ ἔχειν καὶ μαλθακῶς. Συντίθεμεν δὲ καὶ ἡμεῖς κατὰ τοιόνδε τινὰ τρόπον τὸν Ἐμμανουὴλ ἐκ τε τῆς ἀθραύστου θεότητος, καὶ ἐκ τῆς οἱονεί πως εμπαθούς ἀνθρωπότητος. Ιστέον δὲ, ὅτι καὶ τὸν ἀδάμαντα λίθον μολίβδῳ φασὶν εὐκόλως συνθραύεσθαι, καίτοι τοῦτο παθεῖν δι' ἑτέρας ὕλης οὐκ ἀν εχόμενον. Φαμὲν οὖν, ὅτι καίτοι χρηστὸς ὢν ἄγαν, καὶ παναλκῆς ὁ Χριστὸς, καὶ τὸ ἀπηνὲς οὐκ ἔχων ὡς Θεός, οἷον ἀδάμαντά τινα συνθραύει τὸν Σατανᾶν, περὶ οὗ γέγραπται·. Η καρδία αὐτοῦ πέπηγεν ὥσπερ λίθος. Εστηκε δὲ ὥσπερ ἄκμων ἀνήλατος, ο Δοκεῖ γε μὴν καὶ ἑτέρως τὸν κασσίτερον, εἴτ᾿ οὖν τὸν μόλιβδον εἰς ἀποκάθαρσιν τὴν διὰ πυρὸς τῆς ἑτέρας ύλης ἀναγκαίως παραλαμβάνεσθαι, μάλιστα δὲ τοῖς τὰ ἐξ ἀργύρου τεχνουργεῖν εἰωθόσι τὸ χρῆμά ἐστιν ἀναγκαῖον. Καὶ γοῦν ἔφη που θεὸς διὰ φωνῆς Ἱερεμίου πάλιν αὐτὸ δὴ τοῦτο αἰνιγματωδῶς· «Ἐξ έλιπε φυσητὴρ ἀπὸ πυρὸς, ἐξέλιπε μόλιβδος, εἰς κενὸν ἀργυροκοπεί, πονηρίαι αὐτῶν οὐκ ἐτάκησαν.» Κασσιτέρῳ τοίνυν, ήγουν μολίβδῳ, παρεικάζει Χρι στόν, ὡς ἐκτήκοντα τοὺς ρύπους, ὡς ἀπαλλάττοντα β τῶν περιττῶν, ὡς ἀποκαθαίροντα νοητῶς. Εἰ δή τις οὖν ἄρα κατευμεγεθήσειε, φησί, τῆς τῶν μεταξὺ καιρῶν εἰσβολῆς, καὶ οὐδὲν ἡγήσοιτο τὰς διὰ μέσου μικρὰς ἡμέρας, χαρήσεται μέν, ο καὶ ὄψεται τὴν λίθον τὸν κασσιτέρινον ἐν χειρὶ Ζοροβάβελ.» Καὶ τί δὴ ἄρα ἐστὶ τὸ ἐν χειρὶ Ζοροβάβελ; Η θεόπνευστος Γραφὴ τὴν χεῖρα δέχεται καὶ εἰς δύναμιν, καὶ εἰς ἐξουσίαν. Εν δυνάμει δὴ οὖν, ήγουν καὶ ἐν ἐξουσία τῇ τοῦ Ζοροβάβελ ὄψεται τὸν λίθον τὸν κασσιτέρινον, τουτέστι, Χριστόν. Ζοροβάβελ μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, ἐκ φυλῆς τοῦ Ἰούδα βεβασίλευκε τῶν ἐξ Ισραήλ. Έβα σίλευσε δὲ καὶ ὁ Χριστὸς ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ, οὐκ ἐν τάξει τῇ καθ' ἡμᾶς, ήγουν μετρητὴν καὶ χρόνῳ περ περασμένην τὴν βασιλείαν ἔχων· ἀλλ' ὡς Θεὸς ἀλη θῶς, εἰς ἀπεράντους αἰῶνας ἐκτεινομένην· καὶ μαρ τυρήσε: λέγων ὁ μακάριος Γαβριὴλ τῇ ἁγία Παρθένῳ περὶ αὐτοῦ, ὅτι τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσει τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Προσεπάγει δὲ, ὅτι ο Καὶ δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς τὸν θρόνον Δαβίδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰσραὴλ εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. ο Ἐν χειρὶ δὴ οὖν Ζοροβάβελ, τουτέστιν, ὡς ἐν δυνάμει τε καὶ ἐξουσίᾳ τῇ τοῦ Ζοροβάβελ οφθήσεται κατὰ καιροὺς ὁ λίθος ὁ κασσιτέρινος. Ἐπιφέρει δὲ τούτοις εὐθὺς τῆς προφητείας ὁ λόγος· «Ἑπτὰ οὗτοι ὀφθαλμοὶ Κυρίου εἰσὶν, οἱ ἐπιβλέποντες ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν.» Καὶ τίνες ἂν εἶεν οὗτοι πάλιν; Η γὰρ τοὺς ἑπτὰ λύχνους, οὓς τεθέαται ἐν τῷ λαμπαδίῳ, κέκληκεν ὀφθαλμοὺς Κυρίου, ἵνα νοῶμεν τοὺς ἁγίους, δι' ὧν ἡ σύμπασα καταφωτίζεται γῆ, καὶ ἐπισκοπῆς ἀξιωθεῖσα φαίνεται τοῖς παρὰ Θεοῦ· ήγουν ἐκεῖνο, οἶμαι που, κατασημαίνειν ἐροῦμεν, ὡς οὐκ ἀμελήσει τῶν ἰδίων κτισμάτων ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ Πατήρ ἀλλ᾽ οἷον πολλοῖς τε καὶ ἀΰπνοις όμμασι τὰ πάντα περιεθρῶν, χαριεῖται τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς τὸν λίθον τὸν κασσιτέρινον, τουτέστι, Χριστὸν, δι᾿ οὗ γέγονε καὶ εἰς ἡμᾶς ὁ τῆς κατασκέψεως, εἶτ᾽ οὖν ἐπισκέψεως τρόπος. • Επεσκέψατο γὰρ ἡμᾶς Ἀνατολὴ ἐξ ὕψους, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Καὶ εἴπερ ἐσμὲν σῶμα Χριστοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέρους, οὐδὲν οἶμαι τὸ ἀπὸ απός, ἐν ὀφθαλμῶν τάξει τοὺς ἁγίους μυσταγωγούς το πει, σε τεθεῖσθαι λέγειν, ὡς τῶν ἄλλων προύχοντας καὶ ὑπερκειμένους, ταύτῃτοι καὶ ἐπισκόπους όνομα σμ νους, καθάπερ ἐγᾦμαι. Κατασκέπτεται δὲ δι' αὐ τῶν τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. Λίθος γε μὴν κασσιτέρινος, καὶ καθ᾿ ἕτερον ἂν νοοῖτο τρόπον ὁ Χριστός. Ο γάρ του κασσίτερος συνάπτει πρὸς ἕνωσιν τὰ διῃρημένα, κολλητικὴν ἔχων τὴν φύσιν. Πέπραχε δέ τι τοιοῦτον καὶ εἰς ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον τοὺς δύο κτίζει λαούς, ο Ποιῶν εἰρήνην, καὶ ἀποκαταλλάσσων ἐν ἑνὶ σώματι τοὺς ἀμφοτέρους, εἰς τὴν διὰ πνεύματος ἕνωσιν.» "Οθεν καὶ λίθος ἀκρογωνιαίος ὠνόμασται, συνδέων εἰς ἔνωσιν τοὺς δύο λαούς, ὡς ἔφην. Συνήψε δὲ καὶ ἀγγέλοις τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς· ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς δι' αὐτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τὴν μεταξύ κειμένην καὶ πάλαι διατειχίζουσαν καθελών ἁμαρτίαν. Καὶ ἀπεκρίθην, καὶ εἶπα πρὸς αὐτόν· Τι αλ δύο ἐλαῖαι αὗται, αἱ ἐκ δεξιῶν τῆς λυχνίας, καὶ ἐξ εὐωνύμων; Καὶ ἐπηρώτησα ἐκ δευτέρου, καὶ εἶπα πρὸς αὐτόν· Τί οἱ δύο κλάδοι τῶν ἐλαιῶν. οἱ ἐν ταῖς χερσὶ τῶν δύο μυξωτήρων των χρυ σῶν, τῶν ἐπιχεόντων καὶ ἐπαναγόντων τὰς επαρυστρίδας τὰς χρυσᾶς; Καὶ εἶπε πρός με· Ψύκ οἶδας τί ἐστι ταῦτα; Καὶ εἶπα· Οὐχὶ, Κύριε. Καὶ εἶπεν· Οὗτοι οἱ δύο υἱοὶ τῆς πιότητος παρεστήκασι Κυρίῳ πάσης τῆς γῆς. ΚΗ'. Φιλομαθής ἄγαν τῶν ἁγίων ὁ νοῦς. Τοιγάρο τοι παρίησι μὲν ὁ προφήτης τῶν ἐν τῇ δράσει δεικνυμένων οὐδὲν, φιλοπευστεῖ δὲ, καὶ λίαν, καὶ περὶ ἑκάστου λεπτῶς ἀναπυνθάνεται τὸ, τί ἂν βούλοιτο δηλοῦν. Ἔδει τοίνυν οὕτως ἔχοντι γνώμης διατρανοῦσθαι διὰ τοῦ τῆς ἀγγέλου φωνῆς, τίνος ἂν εἴη σύμβολον ἡ εἰς δεξιόν τε καὶ εὐώνυμον τοῦ λαμπαδίου στάσις τῶν ἐλαιῶν. Ταύτητοι περιεργάζεται, καὶ ἀναμανθάνειν ἀξιοῖ. Αθρει δὲ ὅπως δευτέραν ἐπάγει τὴν πεῦσιν, καὶ μὴν καὶ μεταπλάττει πως εἰς τὸ ἀτρεκὲς τὸν τῆς ἐρωτήσεως τρόπον. Δύο μὲν γὰρ Ελαίας ὠνόμαζεν ἐν ἀρχαῖς· λεπτότερον δέ πως τῆς διανοίας τὸν ὀφθαλμὸν τοῖς ὁρωμένοις ἐνιεὶς, οὐκ ἔτι μὲν ἐλαίας, κλάδους δὲ μᾶλλον ὠνόμαζεν ἐλαιῶν. Ἐρομένῳ δὴ οὖν εὐτέχνως ἀποφαίνεται λοιπὸν ὁ μα κάριος ἄγγελος, καί φησιν αὐτοὺς τοὺς δύο εἶναι υἱοὺς τῆς πιότητος, ὡς εὐφραινομένους τε καὶ ἐν σπαταλώντας έλαίῳ τῷ παρὰ Χριστοῦ, καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος χάριτι πλουσίως πιαινομένους. Ηλεήθη μεν γὰρ, δικαιούμενοι δωρεὰν διὰ τῆς πίστεως, καὶ κοινωνοὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως ἀναδεδειγμένοι, διὰ τοῦ μετασχεῖν ἁγίου Πνεύματος. Οὐκοῦν ἐν ἐλαίῳ τε καὶ λύχνοις ἡ τῶν δύο λαῶν ίδρυσίς τε καὶ παράστασις. Ἐν φωτὶ γὰρ ἡμῶν ἡ κλήσις, καὶ ὡς ἐν ἐλαίῳ τῷ παρὰ Θεοῦ· εἴπερ ἐστὶν ἀτρεκὲς εἰπεῖν, ὡς ἠλεή μεθα μέν, θανάτου καὶ ἁμαρτίας ἀπηλλαγμένοι, καὶ δουλείας τῆς ἀρχαιοτάτης απολύσαντες τὸν αὐτ χένα. Πεφωτισμεθα δὲ, ἕνα τὸν φύσει Θεὸν ἐπιγε νώσκοντες, καὶ τῆς πολυθέου πλάνης τὸν σκότον ἐχε βεβηκότες. ᾿Αλλὰ τίς ἂν εἴη καὶ ὁ τῶν ἐλαιῶν λόγος, τί δὲ ἄρα τὸ πεπεικὸς τὸν μακάριον προφήτην, μὴ δὴ χρῆναι λέγειν αὐτὰς ἐλαίας μὲν ἔτι, κλάδους δὲ μᾶλλον ἐλαιῶν, φέρε δή, φέρε περιαθρήσωμεν. Καλ λιέλαιος μὲν τοίνυν ἡ τῶν Ἰουδαίων κεχρημάτικε Συναγωγή, ἀγριέλαιος γε μὴν τῶν ἐθνῶν ἡ πλη θύς. Οὕτω γὰρ αὐτῶν διαμέμνηται καὶ ὁ μακάριος Παύλος, λέγων πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας· «Εἰ γὰρ σὺ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ἐξεκόπης ἀγριελαίου, καὶ παρὰ φύσιν ενεκεντρίσθης εἰς καλλιέλαιον, πολλῷ μᾶλλον οὗτοι οἱ κατὰ φύσιν ἐγκεντρισθήσονται τῇ ἰδίᾳ ἐλαίμ.» Οὐκοῦν καλλιέλαιος μὲν ή Συναγωγή, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ἀγριέλαιος δὲ ἡ τῶν ἐθνῶν ἀγέλη. Οἱ μὲν γὰρ τὴν διὰ νόμου παί δε σιν ἔχοντες, οὐκ ἄκαρποι διετέλουν· οἱ δὲ ἦσαν σφηκῶν ἀγρίων ἐνδιαιτήματα, πλήρη δαιμονίων έχον τες τὸν νοῦν, καὶ ἄκαρποι παντελῶς. Πλήν οὔτε πᾶσα ἡ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγὴ τὴν εἰς Υἱὸν παρεδέξατο πίστιν, οὔτε μὴν ὅλη τῶν ἐθνῶν ἡ πληθύς· ἐξεσπασμένοι δὲ ὥσπερ ἐφ' ἑκάστης ἠλέηνται πολλοὶ, καὶ κέκληνται διὰ τῆς πίστεως εἰς τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος φωτισμόν. Κλάδοι δὴ οὖν ἐλαιῶν οἱ ἀπεσπασμένοι νοοῖντ᾽ ἂν εἰκότως, οἱ καὶ ἡλέηνται διὰ τῆς χάριτος, καὶ ὡς ἐν φωτὶ γεγόνασι τοῦ λαμπαδίου, τουτέστι, Χριστοῦ, καὶ τῶν ἑπτὰ συναναλαμπόντων λύχνων, τουτέστι, τῆς τῶν ἁγίων πληθύος. Αθρει δὲ ὅπως ὁ θεσπέσιος ἄγγελος εἰς εἰκόνα καὶ ὑποτύπωσιν τοῦ Ἐμμανουὴλ παραδέχεται τὸ λαμπάδιον. Τεθειμέ των γὰρ τῶν κλάδων ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ ἐξ εὐωνύμων (οὺς καὶ υἱοὺς τῆς πιότητος ὠνόμασε δύο), παρ. εστάναι φησὶν αὐτοὺς τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς γῆς, τῆς παραστάσεως ἐν τύποις κατασημαινούσης εὖ μάλα τὴν οἰκειότητα τὴν πνευματικὴν, καὶ τὸ ἕτοιμον τῆς γνώμης εἰς γε τὸ δεῖν ὑποκεῖσθαί τε καὶ ὑπηρετεῖν αὐτῷ. Ωδε γὰρ ἂν νοοῖτο Χριστὸς παραστήσας ἑαυ τῷ τὴν Ἐκκλησίαν, τὴν ἐκ δύο λαῶν συναγηγερμένην. Κατὰ τοῦτον, οἶμαι, τὸν τρόπον τῷ τῆς παραστάσεως ὀνόματι καὶ ὁ θεσπέσιος Μωσῆς κατεκαλλύνετο, Θεοῦ πρὸς αὐτὸν εἰρηκότος· Σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ' ἐμοῦ. Οὐ γὰρ ἀπόβλητος ἡ διὰ νόμου παίδευσις παρά γε τῷ πάντα εἰδότι Θεῷ. Διὰ ποίαν αἰτίαν; Παιδαγωγεί γὰρ εἰς Χριστὸν καὶ ὡς ἐν τύποις καὶ σκιαῖς αὐτὴν ἡμῖν ὠδίνει τὴν ἀλήθειαν, καὶ τοῦτο ἡμᾶς πιστώσεται λέγων αὐτὸς ὁ Χριστὸς πρὸς τοὺς ἀπιστοῦντας Ἰουδαίους περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε. ο ΚΕΦΑΛ. Ε'. Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί Ει Καὶ ἐπέστρεψα, καὶ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ ἴδον, καὶ ἰδοὺ δρέπανον πετόμενον. Καὶ εἶπε πρός με· Τί σὺ βλέπεις; Καὶ εἶπα· Ἐγὼ ὁρῶ δρέπανον πετόμενον μήκους πήχεων εἴκοσι, καὶ πλάτους πήχεων δέκα. Καὶ εἶπε πρός με· Αὕτη ἡ ἀρὰ ἡ ἐκπορευομένη ἐπὶ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς. Διότι πᾶς ὁ κλέπτης ἐκ τούτου ἕως θανάτου ἐκδικηθήσεται, καὶ πᾶς ὁ ἐπίορκος ἐκ τούτου ἕως θανάτου ἐκδικηθήσεται. Καὶ ἐξοίσω αὐτὸ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ εἰσελεύσεται εἰς τὸν οἶκον τοῦ κλέπτου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ ὀμνύοντος τῷ ὀνόματί μου ἐπὶ ψεύδει, καὶ και ταλύσει ἐν μέσῳ τοῦ οἴκου αὐτοῦ, καὶ συντελέσει αὐτὸν, καὶ τὰ ξύλα αὐτοῦ, καὶ τοὺς λίθους αὐτοῦ. ΚΘ'. Τὸ, ἐπέστρεψα, πάλιν ἐν τούτοις, οὐκ ἂν, οἷ μαι, τὶς ἐκλάβοιτο ἐπὶ τόπου· ἀλλ' ὡς ἐν ἀμείψει πάλιν τῇ καθ' ετέραν δρασιν. Εκκοπτομένης γὰρ τι, το ὥσπερ τῆς πρώτης, καὶ μεταφοιτώσης τῆς ἅψεως ἐπὶ θεωρίαν ἑτέραν, τῷ τῆς ἐπιστροφῆς ὀνόματι τη συμβὰν ὑποφαίνει. Αίρει τοίνυν εἰς ὕψος τῆς δια νοίας τοὺς ὀφθαλμούς, εἶτα δρέπανον ὁρᾷ, πτηνα δίκην, ὑψοῦ τε ἡρμένον, καὶ οἷον εἰς πᾶσαν διάττον τὴν γῆν. Ἦν δὲ δὴ λίαν εὐρύ τε καὶ εὔμηκες. Εἰ κοσάπηχυ μὲν γὰρ τὸ μῆκος αὐτῷ, ἐν ἡμίσει δὲ τού του τὸ πλάτος. Ἐρομένου δὲ τοῦ ἀγγέλου, τί ἂν εἴη πάλιν, καὶ μὴ εἰδέναι φάσκοντος τοῦ προφήτου. «Αὕτη, φησίν, ἡ ἀρὰ ἡ ἐκπορευομένη ἐπὶ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς, ο καὶ ταῖς αὐτῇ πρεπούσαις ἐνιεῖσα ποιναῖς τὸν ἐπίορκον, καὶ σὺν αὐτῷ τὸν κλέπτην. Καὶ ὅσον μὲν ἥκει εἰς ἐμφανεστέραν δήλωσιν τὴν ἐπί γε τῷ δεδειγμένῳ, δυσχερές οὐδέν. 'Αρὰ γὰρ θεία πάντη τε καὶ πάντως κατανεμηθήσεται τοὺς κλέπτας, καὶ προσέτι σὺν τούτοις τοὺς ψευδορκεῖν εἰωθότας καὶ μονονουχὶ δρεπάνῳ τοὺς ὑβριστὰς ἀποκείρουσα, χόρ τον ἀποφανεῖ δωμάτων, καὶ πυρὶ δώσει τροφήν, καὶ εἰς οἶκον ἀνδρὸς εἰσελῶσα, τοιοῦτον συντελέσει τε πάλιν αὐτὸν, καὶ καταδονήσει γενικώς. Χρῆναι δι οἶμαι φιλομαθῶς πολυπραγμονεῖν τὰς αἰτίας, ἐφ' αἷς ή παροῦσα, καὶ ἐν χερσὶν ἡμῖν ὅρασις, ὡς ἀναγκαία ταῖς ἄλλαις συνεισκεκόμισται. Ανθ' ὅτου δέ, φαίη τις ἂν τῶν ἐπιεικεστέρων, πλείστων τε ὅσων πλημμελημάτων ὄντων κατὰ τὸν βίον, καὶ μὴν ἐν διαφόροις ὄντων αἰτιαμάτων τὸ τηνικάδε τῶν ἐξ Ἰσραήλ, κατὰ μόνων κλεπτῶν τε καὶ ψευδομοτῶν τὴν διὰ τοῦ δρεπάνου ποινὴν ἐπηρτῆσθαί φησιν, ήγουν ἐκπο ρεύεσθαι τὴν ἀρὰν, ἀποκείρουσαν τοὺς ἁλισκομένους, καὶ συντελοῦσαν εἰς ἅπαν; Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτά φα μεν, ὅτι τὰ ἑκάστῳ χρήσιμα καιρῷ διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν ἐλάλει Θεός, ἀεί πως ὠφελῶν τοὺς ἀκούοντας. Ην οὖν ἀναγκαῖον τοῖς τὸ τηνικάδε μάλιστα ταύτην σαφή γενέσθαι τὴν ὅρασιν. Ἐποίσομεν δὲ τὰς αἰτίας, ἐπικαιροτάτην οὖσαν δεικνύντες. Επειδή γὰρ τὴν τῶν Χαλδαίων ἀφέντες μόλις οἱ ἐξ Ισραήλ, καὶ τὸν τῆς δουλείας ἀπολυσάμενοι ζυγόν, ἀπενόστησαν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, καὶ ἦσαν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις, δέον ἀπέχεσθαι τῶν ἀρχαίων ἐκείνων πλημ μελημάτων, καὶ ταῖς εἰς τὸ ἄμεινον ἀναδρομαῖς ἐπαν ορθοῦν τε τὰ φθάσαντα, καὶ κατευφραίνειν τὸν λυ τρωτὴν, τὰ αὐτῷ δοκοῦντα πληροῦν ᾑρημένους, οὐδὲν ἧττον ἦσαν ὁποῖοι καί ποτε, παραλύοντες ἀφυλάκτως τὸ τῷ νόμῳ δοκοῦν. Αποφάσκοντος γὰρ τοῦ Μωσέω; τὸ δεῖν αὐτοὺς ἀλλοφύλοις ἐπιμίγνυσθαι γυναιξὶν, απ τοὶ τῶν τεθεσπισμένων ὀλίγα πεφροντικότες, ταῖς τῶν ὁμόρων ἐθνῶν συνεπλέκοντο θυγατράσι, καὶ τέ κνων ἦσαν ἀλλοτρίων πατέρες, καὶ ἀνοσίου σπέρ ματος πλήρη πάλιν ἀποφαίνοντες τὴν ἁγίαν πόλιν. Ησαν δέ τινες καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς ἐπιφανεστέρων τοῖς τοιούτοις ἐνισχημένοι πταίσμασιν, οὗ δὴ γεγονότος κατεθρήνει μὲν ὁ Εσδρας, καὶ δὴ καὶ τὸν θεῖον οἶκον καταλαβών, τὰς ὑπέρ γε τῶν ἡσεβηκότων ἐποιεῖτο λιτάς. Εἶτα τί γενέσθαι συμβέβηκεν, ἐξ αὐτῶν εἰ:ό μεθα τῶν αὐτῷ γεγραμμένων· ἔχει δὲ οὕτω· «Καὶ ὅτε προσευχόμενος Εσδρας ἀνθωμολογεῖτο, κλαίων, χαμαιπετὴς ἔμπροσθεν τοῦ ἱεροῦ, ἐπισυνήχθησαν σε
rus ctiam sic lardus est ad percipienda que osten duntur. Idcirco justissime percontatur, et ea angelo declarante cognoscere petit. Angelus eum nescire illorum significationem propemodum obstupescit, et num vere nescial interrogal. Propheta ignorantiam aperte confitente et tarditatem suam non erubescente, obscuritatem visi deinceps enucleat; et, tanquam ex imagine manifesta et in oculis incurrente, scopum in ea latentem explanat. Inquit enim; «Hic est sermo Domini ad Zorobabel, dicens: Non in fortitudine magna, nec in robore, sed in Spiritu meo, dicit Dominus omnipoteus. › Perinde fortasse ac si dicat, omnia hæc visa, aliquando finem suum assecutura, non humana virtete administrata, nec in robore corporali, sed in virtute Spiritus sancti, et ut ex divino nutu. Factus est siquidem homo nostri similis Unigenitus verumtamen non bellavit corporali modo, ut Ecclesiam quasi quoddam candelabrum mundo erigeret neque sumptis armis sensum tangentibus, et cohortibus bellicosis duos populos sibi adjunxit, aut duas lucernas animo aspectabiles candelabro imposuit, sel in robore Spiritus sancti creavit in Ecclesiis primum apostolos, deinde prophetas, et evangelistas, et reliquum omnem sanctorum cœtum, divinis charismatibus eos implens, et irrigatione Spiritus ubertim pinguefaciens ". Itaque non in fortitudine magna, nec in robore carnali, sed in virtute Spiritus a Christo spoliatus est Satanas, cum quo et adversariarum potestatum globi ceciderunt, vocatique sunt ad agnitionem Dei per fidem et qui ex Israel, et qui aliquando ‹ creaturæ potius servierant qua: Creatori ".» Exhibita sunt etiam in Ecclesiis lucernæ, id est sancti, una lucentes cum Impade, Christo, inquam. Fuerunt namque, uι quidem est apud sapientissimum Paulum, luminaria in mundo, verbum vitæ continentes 28 Quod autem Emmanuel non manu, seu potentia humana, sed viribus suis tanquam Deus mundum salvaverit, testatus est et per Oseam, apud quemn ista leguntur: Filiorum autem Juda miserebor, et salvabo eos in Domino Deo suo, et non salvabo eos in arcu, neque in gladio, neque in bello, neque in curribus, neque in equis, neque in equitibus. › Peraccommodate autem verbum factum est ad Zorolabel 686 de tribu Juda genus ducentem, qui id temporis sedem regni Hierosolymis obtinebat. Etenim ne adeo insignibus admirandisque operibus sibi prænuntiatis expeditionem aliquando suscipiendam, et prælia facienda arbitraretur, ab hujusmodi frivolis et humanis cogitationibus eum deterrendum putavit, potiusque sentire jussit, divinam efſi. cacitatem, et facultatem non humanam, sed Christi talia molientis esse. Meminimus porro nos dicere, et ipsum Zorobabelem, ut ex tribu Juda procreatum et regem, significare Christum, conjuncto etiam Jesu filio Josedec, ut simul et in una per13 | Cor. 311, 28. 25 Rom. 1, 23. * Philipp. 1, 16. sona Emmanuel et rex et summus sacerdos intelλέα ligatur. VERS. 7. Quis es tu, mons ille magnus, ante ſaciem Zorobabel, ut instaures? Et educam lapidem hereditatis, æqualitate gratic gratiam ejus. XXV. Difficillimus intellecta locus propositus: verumtamen quod rectissime atque optime dici posse existimavitus, id in medium afferęmus. Videtur itaque sermo quadam objurgatione incessere montem magnum, puta Satanam contra Christum insurgentem, et perversitatis suæ potenΚΕ'. liam, quasi aciem contra promoventem, quod item » Matth. iv, i seqq. supra, quanquam sub velamine, nobis describebatur. Dicebat enim propheta se vidisse Jesum· sacerdotem magnum stantem corain angelo Domini, et diabolum staatem a dextris ejus, ut adversaretur ei. Quin enim, quautum licuit et in ipso fuit, oppugnaverit, et vehementer insurrexerit coutra œconomiam Salvatoris, mundum ad salutem vocautis, nemo dubitabit, si cogitaverit primum quidem accessisse ad jejunantem in deserto, et mundi Salvatorem intuitum, se ab illo adorari concupivisse, cum illi omnia regna mundi ostendens dixisset oninia fore ipsius, si procidere in genua et se adorare non recusaret *. Deinde ex ipso choro sanctorum apostolorum proditorem Judam arripuit, cui persuasit ut Judæorum feritatis instrumentum fieret. Increpatur itaque his verbis: «Quis es tu, mous magne, ante faciem Zorobabel, ut instaures? Illad Quis es, non ita accipiendum, quasi uosse cupiat quis tandem et unde sit. Non enim ignorabat, ulpole Deus. Sed quasi extenuet, et nibili faciat, quasivis magnus mons esset, et cui facile resisti non posset, et impedimentum objectum Christo hæc inslaurare volenti, 687 cujus typus Zorobabel, ut jam diximus. Etsi euum sit implacabilis nequitia draconis apostatæ, tamen citra laborem sudoremque a Christo conculcatus est. Erat enim natura Deus, omnes exsuperans. Aut igitur tali quodam modo dicta verba explicabimus, aut alio, si placebit, Dixit enim, non humana virtute mundo vitam instauraturum. Et stabit quidem candelabrum, lampadem habens, hoc est Christum: lucebunt autem lncernæ, Præterea a dextra lævaque lampadis duæ olivæ omnino 'stabunt, duos populos adumbrantes. Postea, quasi sciscitante quopiam ac dicente: Quis igitur es tu, qui tam ardua nullo bello et sine l bore feliciter constituturuin spondes? subauditor respondens Deus et Pater: Ego mons ille magnus ante faciem Zorobabel, ut instaurem: › id est ego sum omnibus supereminens natura, divinis cels:tu dinibus ad gloriam sublimissimam omnium emicans, quæ suo tempore ad promissa fideliter et ante faciem Zorobabel præstanda sufficiet. Non enim ignorabat Christus Patrem suum: sed quasi quem. dam adjutorem insignium suarum actionum eum faciebat, cum diceret: me ipso facio nihil. Pater autem in me manens, ipse facit opera ".» Operabatur enim ut per propriam virtutem per Filium, per quem et ab initio creatis omnibus, merito est admirabilis a sapientissimo Daniele iterum Deus et Pater mons nominatur, unde et lapis sine manibus præcisus est, qui et aurum, argentum, aes, ferrun comminuit s. Quæ etiam Christi inago fuit. Natus enim ex Deo Patre filius, supra quaun dici aut mente capi potest, contrivit regna,ut deinceps penes eum sit omne imperium: Flectetur enim ipsi omne genu, et omnis lingua conftebitur quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris”, › liaque ut ex monte Dei et Patris summus angularis – et electus lapis resectus Deus, factus est nobis hæreditas”. Vocati quippe samus in adoptionein filiorum per ipsum **, scriptique hæredes Dei viventis, æqualitate gratiae gratiam lucrifacientes. Hoc vero quid est? Data est quidem gratia antiqua illa et decantata: liberati sunt enim ex Ægypto secundum corpus, servile jugum dominationis quo premebantur a cervicibus dejecerunt, per medium mare traducti sunt, comederunt nanna in solitudine, 688 pedibus flumina transierunt,Jordanem videlicet, in terram promissionie introducti sunt. Hæc igitur gratia illa prima. Verum in æqualitate et similitudine antiquæ illius gratia gratia inpertita est a Christo, qui factus cat nobis lapis ut fundamentum, sive sumnius angularis, et rursum hæres et Filius. Per illum quippe hæredes Dei instituti sumus”. Quomodo igitur in æqualitate primæ gratiæ secunda? Quæ in illis fiebant secundum carnem, sive sensuun, hæc Christus secundum spiritum et intellectum prestitit. Eripuit nos e servitute diabolica, een ex luto et latereª. Liberavit affectionibus mundanis et carnalibus immunditiis. Velut per mare transitum concessit: fluctus enim hujus vite et acerbitatem ejus sollicitudinum præterivimus. Comedimus panem dle caelo (mystice loquimur), Jordanem transivius, circumcisionem in spiritu suscepimus *, hæreditatem audivimus supernam civitatem, vere sanctam terram cujus et Christus ipse meminit cum ait: c Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram ".» Puto autem ego sapientissimum quoque evangelistam Joannem hoc ipsum significare vele, cum dicit de Christo: ‹De plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. Quia les per Mosen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est *. Minister enim el mediator veteris illius gratiæ Moses fuit; secundæ autem gratiæ Christus, quæ similitudinem prioris illius habet. enim quidam erant ad veritatem, sive veritatis deous parturientes, tanto melioris et excellentioris, quanto quae sensibus ea quæ sola intelligentia 37 Joan. xiv, 10. 34 Dum. 11, 34.” Philipp. 11, 10, 11. 33 1, 14. * Exod. xvi, 1; Joan. vi, 31. * Ephes. 11, 20. at Ephes, 1, 5 38 Matth. v, 4.» Joan, 11, 16, 17. comprehenduntur antecellunt. Accedit testis Panlus cum scribit 87, melioris testamenti mediatorem esse Jesum. VERS. 8, 9. factus est sermo Dominicad me, dicens: Manus Zorobabel fundaverunt domum islam, el manus ejus complebunt eam, et scies quia Dominus omnipotens misit me ad te. XXVI. En, rursum in rebus quas sensu attingimus, eas quæ solum intelliguntur describit, et a Christo admirabiliter perpetratorum typum proponit id quod per manum Zorobabel aliquando confectum fuit. Postquam eniu Babyloniis a Cyro Persarum rege subactis servitute exsoluti sunt IsraeΚϚ'. eam.» Verumtamen per Christum excitata, et in » Hebr. v” | Esdr. iv, 1 seqq. Agg. 1.12-14. lilæ, et insuper Hierosolyram redierunt, 689 Dario postea Chaldæorum regnum procurante, hortatus est Deus reduces ut ante omnia divinum templum reædifcarent, rege quidem Zorobabele, principe autem sacerdotum Jesu filio Josedec ". Jam que ad opús aggrediebantur, et prima fundamenta jacta erant, et muri in altum educti, cum, prohibentibus quibusdam et invidia finitimarum gentium impediente, a labore cessatum est et operum studia prolata. Deo autem ad opus rite conficiendum rursus facultatem suppeditante,vix tandem absolutam est, Jesu summum gerente sacerdotium, Zorobabele autem rerum potiente. Et his quidem historia continetur”. Quia vero pro typo Christi Zorobabelem de tribu Juda ortum assumpsimus, age, dicamus quomodo et qua ratione cceperit ipse quidem dificare domum Domini: sed mente conceptus, et spiritualis Zorobabel eam postea perfecerit et consuminaverit. Constituit enim principio domum quandam et mansionem divinam sibi et Patri Ju læorum Synagogam. Sic namque illam appellavit, de sapientissimo omnium Mose ita loquens: «Si fuerit propheta ex vobis Domino, in visione illi cognoscar et in somno loquar ei. Non sic ut servus Moses, in omni domo mea fidelis est 10 fundata est tanquam domus per Christum, sed intervallo eversa. Quare propheta Jeremias ut concussam et collapsam deplorat in hæc verba: ‹ fomus Israel cecidit, et non est qui denuo excitet ineus Ergo aliam melioremque formam mutata est, introductis in ipsam gentibus, et exhibita in mundo Ecclesia, < quæ est domus Dei viventis “,, cujus pulchriundinem universorum Dominus ac Deus adamavit. Etenim templum extremis temporibus excitatum, Ecclesiam scilicet, infinitis partibus primo præstare satis superque docuit, per prophetam Aggæum ita loquens: Quis est ex vobis homo qui vidit domum hanc in gloria sua priore 3 Et quomodo vos videtis ipsam nunc sicut non exsistentem in conspectu vestro “?, Et infra: «Quia magna erit gloria 4º Num. x11, 6, 7. * 1 Tim. 11!, 1.5" Agg. 11, 4. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARGINIEP. domus istius novissimæ super primamn, dicit Domi nus omnipotens ** • Verumenimvero ista historice duntaxat intelligere, quin magnæ insaniæ sit dubitandum non est, si quis cogitaverit quonam modo posterior gloria templi Dei præstantior prioris gloria videri queat: nam illud incendit ac diripuit Babylonius Nabuchodonoser: 690 hoc autem post illud exstructum post tempus captivitatis, nihilominus a Romanis incensum ac spoliatum est, ipsaque Hierosolyma et Judæa universa ". Non igitur ad veritatem sufficit historica narratio. Major autem et præstantior gloria posterior quam prior, Ecclesia assumpta ‹ in templum sanctum, in habitaculum Dei in Spiritu., Superædificamur enim super fundamenta apostolorum et prophetarum, per omnem confactum suppeditatae operationis cujusque membri coaptati atque compositi, et veluti inter nos foedus ineuntes in unitatem fidei et dilectionis per Spiri tum, ad elicjendum templum sanctum. Lapides enim vivi sumus. Quamobrem divinus Paulus credentium multitudinem nunc quidem Dei agriculturam, nunc Dei ædificationem vocavit cujus ut sapiens architectus fundamentum posuit Jesus Christus, cui omnes innitimur, per quem et stamus, et templum nominamur, ipsum habentes in mente et in corde, per Spiritum habitantem et manentem VERS. 10. Quis enim despexit in dies parvos? El lætabun'ur, et videbunt lapidem stanneum in manu Zorobabel. Septem isti oculi Domini sunt, respicienles super omnem terram. XXVII. Non est de mox futuris visio; sed potius de deducendis ad propositum finem, ut temporibus adventus omnium nostrum Salvatoris Christi, qui in extrema tempora sæculi hujus incidit: cæterum non ita diu post hanc prophetiam editam, sive templum per manum Zorobabel excitatum. Si quis igitur, inquit, despexerit medios dies parvos et paucos, sive nihil pependerit dilationem, non mœstus propter hoc, omniuo omni laetitia replebitur. Gaudebit enim, et videbit lapidem stanneum in manu Zorajabel. Stanneum vero lapidem Christum nominat, Causam si quis nosse volet, inox dixerim et quæ aliis videntur, et nobis quoque probantur. Aiunt enim stanum ex are et plumbo temperari, atque idcirco nec omnino carere duritie, nec vacare etiam mollitudine. 691 Nos quoque quodammodo deitate quæ vi nulla frangi ac debilitari potest, et ex humana natura, affectionibus quasi obnoxia, Emmanuelem componimus. Sciendum porro adamantem quoque plumbo facile confringi, ut aiunt, cum tamen id per aliam materiam nou patiatur. Dicimus ergo Christum, quamvis benignum valde Longeque valentissimum, et ut Deuin nulla praeditum sævitia, ceu adamantem quemdam confringere Agg. 11, 10. 6.1V Reg. xxv, 1 sqq * Ephes. 11, 21. "I Petr. 1, 5. *7 1 Cor. in. 38 lbid. 10-17. lanam, de quo scriptum exstat: Cor ejus Job 15. 3. Jerein, vi, 29. PATROL. Gia XL tum est plus quam lapis. Stetit autem sicut incus impulsata.. Et alioqui stannum, sive plunibuun ad purgationem per ignem alterius metalli assumi cernitur necessario, potissimum apud fabros argentarios. Quocirca Deus alicubi per Jeremiam rursus hoc ipsum, licet obscurius dicit: Defecit sufflatorium ab igne, defecit plumbum, frustra argentarius argentum concidit, malitiæ eorum non sunt liquefactae ",. Quare stanno, sive plumbo Christum comparat ut abstergentem sordes, ut auferentem supervacua, ut purgantem secundum intellectuin. Unde si quis interjectione mediorum temporum nihil fuerit conturbatus, et pro nihilo duxerit parvos dies intercedentes, gaudebit et videbit lapidem slanneum in manu Zorobabel. Quid vero est, in manu Zorobabel? Divinitus inspirata Scriptura manum accipit et pro virtute, et pro potestate. In virtute igitur, sive etiam in potestate Zorobabelis videbit lapidem stanneum, boc est, Christum. Zorolabel etenim, ut dixi, de tribu Judla natus, IsraeJi præfuit. Et Christus quoque regnavit super Israel, non more nostro, sive circumscriptum et tempore certo definituĵn regnum tenens: sed ut vere Deus ad infinita sæcula se porrigens, attestante beato Gabriele ac beatæ Virgini de eo dicente, parituram Alium, et vocaturam nomen ejus Jesum. Addit, ‹ daturum illi Dominum Deum sedemn David patris ejus, et regnaturum super domum Israel in sempiternum, et regni ejus non fore finem ", › In mianu ergo Zorobabel, hoc est in virtute et potestate Zo robabelis, videbitur aliquando lapis ille stanneus. Annectit protinus his propheticus sermo: ‹ Septern bi oculi Domini sunt respicientes super omnem terram. › Quinam isti oculi? 692 Aut enim septem lucernas quas vidit ad lampadem, vocavit oculos Domini, ut intelligamus sanctos, per quos universa terra illuminatur, et divina visitatione dignata cernitur: aut certe illud, opinor, significare dicemus, Deum et Patrem universorum creaturas suas non neglecturumi, sed tanquam multis et semper vigilibus oculis omnia circumspicientem, donaturum mortalibus lapidem stanneum, hoc est Christum, per quem et nos visitavit, sive respexit. «Visitavit enim) nos Oriens ex alto, › ut scriptum est *. Et quoniam sumus corpus Christi, et membra de mem bro", non arbitror improbabile, si sanctos rerum divinarum doctores, ut aliis excellentiores et 84blimiores, oculos appellatos, et ut ego sentio, hauc ob causam etiain episcopos nominatos dicainus. Speculatur itaque per illos in ipsum credentes Dominus noster Jesus Christus. Deinum lapis stanneus alio quoque modo Christus potest intelligi. Stannum enim disjuncta conjungit,vim conglutinandi habens. Fecit quiddam tale et nobis Christus, siquidem verum est, eum in unum novum hontineın duos populos condidisse, facientem pacem, et Luc. 1, 78. 83 31 Cor. x11, 27. 23 Luc. 1, 31, reconciliantem in uno corpore ambos in unitatem per spiritum”. Unde lapis summus angularis est nuncupatus, connectens ad unitatem duos populos, ut dixi. Copulavit item angelos in terra degentibus nos ipsos quoque per se Deo et Patri consociavit, destructo peccato, quod interjacebat, et ceu inurus nus ab eo secludebat. VERS. 11-14. Εt respondi, et dixi ad eum: Quid duæ olivæ, quæ a dextris candelabri el a sinistris? Et interrogavi secundo, et dixi ad eum: Quid hi duo p rami olivarum, qui in manibus duarum narium aurearum, infundentium et retrahentium infusoria aurea? Et dixit ad me: Non scis quid sunt hæc? Et diri: Nequaquam, Domine. Et ait: Isli duo flii pinguedinis astiterunt Domino omnis terræ. XXVIII. Animus sanctorum discendi cupidissimus est. Proinde nihil in visione ostensorum propheta prætermittit, et perlibenter sciscitatur, et de singulis exactius inquirit, quidnam significati complectantur. Oportebat igitur ita poscenti voce angeli declarari, cujus rei symbolum essent, quæ a dextris et sinistris 693 lampadis stabant olivæ dus. Curiosius itaque indagat, et discere cupit. Vi- c de autem, quomodo iterato percontetur, modumque percontationis ad veritatem quasi immutet. Duas enim olivas nominavit in principio: sed mentis oculo acutius visa intuitus, non amplius olivas, sed ramos olivarum nominat. Scite itaque interroganti explicat mox beatus angelus, et ait ipsos esse duos filios pinguedinis, ut lætantes, et oleo Christi in deliciis viventes, et gratia Spiritus alfatim pinguescentes. Misericordiam enfin obtinuisnus, justificati gratis per ſidem ", et propter comniunionen sancti Spiritus consortes divinae ejus naturæ effecti". Itaque in oleo et lucernis duorum populorum fundatio et assistentia intelligitur. In lumine enim est vocatio nostra, et ut in oleo quod est a Deo: quandoquidem vere nobis dicere concessum est, nos misericordiam consecutos, a morte et peccato liberatos, et veterrima servitute cervices nostras expeditas. Illuminati aulein sumus, anum natura Deum agnoscentes, et e tenebris quibus nos error multiplicis idololatriæ involverat, egressi. Verum quid sibi velint olivæ, et quid noverit beatum prophetam, ne amplius olivas, sed ramos potius olivarum dicendas putaret, age disquiramus. Bona igitur, seu frugifera oliva Judæorum Synagoga, agrestis oliva gentium multitudo vocata cst. Sic enim ipsarum beatus Paulus meminit, credentes ex gentibus alloquens: Si enim tu ex ** Ephes. 11, 16. * Row. 11, 24. * || Petr. 1, 4. sertus es in bonam olivam, quanto magis ii, qui secundum naturam suæ oliva inserentur s?» Est ergo bona oliva Synagoga, ut jam dixi, agrestis autem grex gentium. Illi enim per legem eruditi, semper erant frugiferi: at´isti vesparum atrocium diversoria, mentem habentes plenam demonibus, et infructuosi ac steriles omnino. Veruntamen nec tota Judæorum Synagoga fidem in Filium suscepit, nec gentium universitas, sed quasi utrinque extracti, misericordiam adepti sunt multi, et per fidem ad illuminationem per Spiritum vocati sunt. Rami ergo olivarum qui extracti sunt, convenienter intelligi queant, qui et misericordiam per gratiam invenerunt et velut in lumen lampadis, hoc lurali oleastro excisus es, et contra naturam est, Christi, et septem collucentium lucernarum, loc est, sanctorum multitudinis evaserunt. 694 Animadverte insuper quomodo sacer angelus ad imaginem et descriptionem Emmanuelis lampadem assumat. Positis enim ramis a dextris ejus et sinistris (ques et duos flios pinguedinis nominal), astare illos dicit Domino universæ terræ, assistentia hoc loco familiaritatein et promiptam voluntatem ad ei obtemperandum ministrandumque significante. Sic enim potest intelligi Christus fecisse sibi astare Ecclesiam ex duobus populis congregatam. Hoc modo, opinor, nomine assistentiæ etiam divinus Moses ornatus est, cum Deus ad eum loqueretur Tu vero sta illic mecum ".. Non enim legalem institutionem Deus omnia sciens abjicit. Quam ob causam? Quia est pædagogus ad Christum ", et tanquam in typis et umbris ipsain nobis veritatem parturit. Testis Christus ipse, sic affando Judæos incredulos, «Si crederetis Mosi, utique crederetis et mihi; de me enim ille scripsit *. › CAP. V. VERS. 1-4. conversus sum, et levavi oculos meos, et vidi, et ecce falz volans. Εt dixit ad me Quid tu vides? Εt dixi: Ego video falcem volantem, longitudinis cubitorum viginti, et latitudinis cubilorum decem. Et dixit ad me: Hæc males dictio quæ egreditur super faciem universæ terræ. Quia omnis fur ex hoc usque ad mortem punietur: et omnis perjurus ex hoc usque ad mortem cruciabitur. Et educam illud, dicit Dominus omnipotens, et ingredietur in domum furis, et in domum jurantis in nomine meo in mendacio, et requiescet in medio domus ejus, et consumet eam, et ligna ejus, et lapides ejus. * Rom. 24. Deut. v, 51. " Gall. 111, 24. XXIX. Iterum in his verbum conversus sum, nemo, ut existimo, de loco interpretabitur, sed de mutatione secundum alteram visionem. Priore enim so Joan. v, veluti præcisa, visioneque ad aliam contemplatio nem transeunte, nomine conversionis id quod evenit tacite indicat. Mentis igitur oculos in altum tollit, deinde falcem avis instar in sublime elatam, et quasi in totumn orbem desilientem videt. 695 Ea erat perquam lata et longa. Nam viceni cubiti longitudo ejus, cujus dimidium latitudo continebat. Quærente rursum angelo quid esset, et propheta respondente, se 'nescire: «Hæc, inquit ille, est ma ledictio egrediens super faciem universæ terræ, › et poenis respondentibus induens perjurum, et cum eo furem. Et quod quidem ad manifestiorem hujus ostenti declarationem attinet, nulla est difficultas. Maledictio enim divina fures et cum his pejerare solitos plane occupabit, et propemodum falce protervos denetens, fenum tectorum reddet " et igni alimentum dabit, et in domum viri ingressa, talem rursus ipsum. conficiet, et agitabit strenue. Censeo porro causas proficiendi studio curiosius perscrutandas, ob quas præsens quam in manibus babemus visio cateris adjungi debuit. Quare (inquiet aliquis æquitatis studiosorum) cum plurima peccata committerentur in vita, et tum filii Israel diversis se criminibus commaculassent, solis furibus et perjuris supplicium falcis ingruisse dicit, sive egredi maledictionem, detondentem quos deprehenderit, et consumentem penitus? Ad hæc respondemus, Deum singulis temporibus conducentia locutum esse per prophetas sanctos audientibus semper consulentem. Illo igitur tempore viventibus hanc visionem maxime notain esse oportebat. Causas subjiciemus, et opportunissimam fuisse demonstrabimus. Etenim simul atque Chaldæa relicta, et a jugo servitutis vindicati Israelitæ in Judæam reverterunt, Hierosolymamque receperunt, cum eos veteribus illis delictis modum ponere, et regressos ad salutaria, anteacta emendare, et liberatorem, voluntati ejus serviendo recreare conveniret, nihílomimus in scelere perseverabant, prescripta legum libere violantes. Nam cum veluisset Moses conjugia cum alienigenis mulieribus ", illi hujus mandati securi, cum filiabus vicinarum gentium corpora copulabant, alienorumque liberorum patres eliciebantur, et insuper sanctam civitatem impio semine replebant. Erant porro quidam inter illos honoradiores ab hujuscemodi piaculo haud immunes, quod Esdras deßlebat; quin et accedens ad divinam domum pro impiis fundebat preces. 696 Quid postmodum evenerit, ex scriptis ejus cognoscemus, ubi ita legimus: ● Et postquain orans Esdras quod erat exposuit flens et humi cadens coram templo, col ¿lecti sunt ad euin ab Hierosolymis turbæ multæ niînis, viri et mulieres et adolescentes: magnus enim erat fletus in populo. Et respondens Jechonias Glius Joeli de filiis Israel, dixit Esdrae: Nos prævaricati sumus in Dominum Deuni, et duxiímus nobis uxores álienas de populis terræ, et cohabitat illis 01 Psal. cxxvii, 6. Εxod. xxxiv, 16; Deut, vit, 3 seqq.
col. 955–956page 3 of 10
Chiram Tyriorum rex Davidi charissimus, 258. Salo mone dilectus, 258. Adjuvat Salomonem in omnibus, 258, Munera plurima Salomoni mittit, 258. Christus cum publicanis et peccatoribus accubnit, at medicus, 15. Revera est semen Dei, 20. Christi sanguis vindicatus ex toto Israel, 22. Christus resurgens contri vit arcus, 22. Appellatur David, apud Ezechielem, 29. Christi adventus duplex, 50. Redditura's unicuique se cundum opera sua, 47. Mediator Dei et hominum, 53. Pax nostra, 53. Veritas et misericordia, 65. Scientia, 69. Resurrexit tertia'die secundum Scripturas, 94. Est nobis omnis boni plenitudo, 96. In ligno principatus et pole states, affixo illi contra nos chirographo, triumphavit, 187. Dedit semetipsum redemptionem pro omnibus, 187. Futura sanctis discipulis prænuntiat, 187. Diaboli ty rannidem evertit, 187. Vento austro et æ tei compa ratur, 189. V tam omnibus proposuit, 189. Vinum Libani et thuris, 194. Nepos noster, 205. Sponsus crlestis, 205. Dæmonum catervas inferno conclusit, 225. Omne animi oblectamentum, 221. Christus Sal vator noster, 223. Mir bi ium effector, 225. Majora quam dici aut sperari pos int, diligentibus se donat. 225. Remittens crimina et os peccati obturans, 227. Secundus Adam, 227. Generis nostri primitive secundæ, 227. Ex spectatio gentium, 229 Dans cuique secundum opera sua, 230. In resurrectione humani generis velut ex Sion clamabit, 241. Fon, de domo Domini egrediens, 244. torrens et fons vitæ, 241. Christus Jesus Dominus no ster, 268. Judæorum institores increpuit, qui animalia in templum adducerent, 268. Dedit nobis calcare super serpentes, 271. Evertit inimicos, et robustiores subjicit, 271. Christus, unctus in regnum seu ad regnandum, 296. Christus in nobis est per spiritum, 307. Emmanuel di ctas, 326. Insertus in nobis à Deo Patre ut opis adamas, 326. aboli tyrannidem evertit, 326. Hortatus est egen tibus suecurrere, et facultates distribuere, 337. Pha risæis et scribis derisus, 337. Fons vite, 341. Finis legis et prophetarum, 342. Deus de Deo, 346. Præcursor pro nobis ad Patrem ascendit, 316. Initiavit nobis viam no vam et viventem, 316. Mundum e diaboli potestate ex emit, 333. Dux et princeps panegyricæ nostræ celebrita tis, 353. Magna tuba ab Isaia appellatur, 566. Voiens mortem sustinuit, 366 Mansit in corde terræ dies tres et noctes totidem, 566 Ante constitutionem mundi ad uni versi reparationem decretus et destinatus, 367. Cum doctrina sua opera admiranda conjungebat, 368. Spoliato inferno allatus est spiritus ibidem constitutes, 381. Se cundum divinitatis naturam implet omnia, 393. Livioum lumen, 419. Unus magister noster, 429. Pastor ille bo nus, qui in hortis et liliis nos pascit, 436. Pax nostra, 457. Samaritanorum obsequendi promptitudinem, quasi propriam et sibi accommodatam alimoniam ducebat, 411. Ecclesiæ firmamentum, basis immobilis, et perpetua se curitas, 46. Dei et Patris justitia, 464. Ciniphes e cinere seu pulvere, 23. Cocta cum vinaceis seu uvis passis, oblata diis alienis, Confessiones sunt voluntaria secundum legem, quæ quis sponte offert Deo, 290. Cor Deo aperiendum, 219. Ager, bortus, vinea, 222. Corinthii à tradito illis sancto mandato recedere, Imperite aliter docere solitis adhærere volunt, 314. et Creatura Deo cooperatur, et dominantis auctoritatem comitatur, 23. Contumeliose habitum intuens Creatorem, quodammodo luxit, 250. Cruce triumphantur adversariorum catervæ, et mali gnæ potestates evertuntur, 23. Crucis pretiose imago et typus fuit lignum a Deo Mosi ostensum et in aquas ama ras immissum, 317. Cyrene valde dita, et in alto posita, 348. Velut in Sinu profundo jacet, 348. Cyro reguante, templum Hierosolymitanum reædifica tun, 5, 350, 460. Cyrus Cambyse filius, Babylone sub acta, Persarum imperium adeptus, 29. Domum redire Jideos una cum vasis sacris jussit, 291, 123, 141, 165, Dæmones apostatæ, 36. Perversi ac pestilentes amalo res sunt, 36. Rogabant Christum ne juberet eos abire in abissum, 595, 471. Damasceni contra Israclem congregati, 236. Antest gauni, 236. Crudeliter et immaniter tractarunt Israeli Lax, 255. Damascus Syriæ metropolis, 9. Expugnatur a Teglat phalasar, 92, 145. Restituta, 231. Contrivit incolas Ga laad, 254. Capta et translata, 256, 281, 391, 438. Dan tribus quærebat sibi possessionem ad habitandum, 134. Considerant et occupant terram Laisa, 154 Iriem Dau ædilicant, ibique idolum collocant, 134. Sculptile ez domo Michæ sublatum colunt, 136. Dan, urbs Samarita rum illustris, 5. In extremis Judææ finibus posita, austro versus mare regionem velut deßniebat, 340. David, hoc est Christus, secundum carnem ex semine David, 62. David sapieus, 302. Oriundus ex Bethleem, Decem tribus cum dimidia, alienatæ a regno Roboam, 5. Dupliciter defecerunt, et ab Hierosolymis, et a Deo, 5. Post captivitatem redierunt Hierosolymam, 5. Apud Medos et Persas semper remanserunt, 121. Denarius numerus perfectissimus, symbolum perfectio nis, 64. Dentes cum ohstupuerunt, imbecilliores funt quam ut mandere quippiam, et cibum commolere queant, 292. Deus vel unum sustum pro lola civitate orantem non despic't. 28. Beneficiis nos veluti convestit, el m·pornis auxiliis mentem el cor obumbrat, 36. Omnis mansuetu dinis fons et origo, 59. Sapientiam et orationem bomini impertivit, 39. Inaurandus per ea quæ ab ipso habemus, 39. Omnes homines vult salvos fieri et ad agnitionem ve ritatis venire, 59. Omnis mansuetu:linis et fons et origo, 70. Mentis nostre gubernaculum, 73. Deo quosdam pre mente, contra niti nemo potest, 95. Patiens, longanimis et multum misericors, 105. Dator et largitor omnis uber tatis, 128. Quasi homo cum Jacob luctatus, 155. Dor mienti et excitato comparatus, 156. Omnem creaturam supergreditur, 164. Natura bonus et misericors, engilar quorumdain sceleribus ad indignationem se convertere, 166. Glorificat diligentes se, 171. Omnis nostræ felicita tis auctor, 183. Comparatur medico, 171. Seipsum be stiis comparat, 181. Longanimis, et multæ misericordi», et verax, 210. Servat quos vult, et malorum immunes reddit, 213. Mala potissimum infligit, 217. Deus Domi Dus, et illuxit nobis, 227. Deus universorum in templo antiquitus colebatur, 233. Habitat in cordibus no tris per spiritum, 242. Intuetur etiam quæ in tenebris funt, 49. Præsens aspicit quæ in Ecclesia præcipue a nobis fiunt, 269. Natura sua multo mansuet:ssimus, 273 Dominus virtutum, 274, Leonem imitatur, 277. Aucupi et laqueo se assimilat, 276. Instar aucupis superbos de icit, 176. Velut laqueo caplos suffocare solitas qui more vulpium aut murium negotiis mundanis tenaciter inhærebant, 177. Principio mitius punit peccatores, 291. Ex parvis dolo rem non sentientes, adhuc acerbioribus plagis onerat, 293. Deus omnia cognoscens, 291. Deus Israel, natura et veritate est, 293. Universorum fabricator, 296 Nerum humanarum gubernator, 296. Omini altitudine et omal excellentia superior, 296. Omnis creature administrs tor, 296. Vivilicus, salvare potis, 298. Omnipotens, 300. Supernorum spirituum rex et legislator, 3,0. Dominans elementis, et ad suum arbitrium, rerum naturam in clinans, 500. Superbis resistit, 300. Arrogantem, et inobedientem, et contumacem, hostis loco ducit, 300. Quandiu verbis tantum castigat, videtur quodam modo non adesse, 505. Per semetipsum jurat, 317. Medicus spirituum, 386. Calum et terram, et quæ infra terram sunt, implet, 393. Motionem quodami modo subiit muta tionis expers, 393. Deus amandus ex tota anima, et tolo corde, 391. Dies magnus Christi duplicis adventus, 30. Dies javen Intis, regeneratio per legem, 49 Dies tempus inc‹ruallo uis Unigeniti. 49. Dies, vocationi conveniens tempus, 61. Dies Domini qua iræ ejus satisfieri oporter, 210. Dies supplicii, 306. Dilectio est legis plenitudo, 172. Proximo malum non operatur, 172. Dina Jacob seu Israelis filia, 103, 107. Discipuli ex omnibus cum delectu vocati, 250. Plagel lati sunt, 420. Cesi gaudebant, 420. Sciebant Christo compassos, etiam cum illo regnaturos, 13. Divinatio per virgas, Chaldaicæ curiositatis inventum, Divinitas nullo loco includitur ac definitur, 93. Divitiæ injuste congregate evomeutur, 173. Domus Dei, domus orationis vocabitur, 268. Domus eburnea regis Achab, 286. Domus magna el parva Ephraim et Judas, 320.´ Draco si percutiatur, tum demum ejulst, ut in part culo, doloremque suum cauda terram verberando decla rat, nec mediocrem clamorem emittit, 399. Ecclesia ex gentibus congregata, 46. Saerum at divs num ovile, 138. In umbra Salvatoris sedit, 193. Sponen s
PG 72:956γὰρ αὐτὸς, ὡς ἤδη προείπον, βασιλεύς τε ἅμα καὶ ο ἀρχιερεὺς, ὡς διὰ δυοῖν εἰς ἕνα γραφόμενος τὸν Ἐμ μανουήλ. Πλήν οὐκ ἄμισθος ὁ πόνος τοῖς στεφανοῦσι Χριστὸν, ἀλλ᾽ εἰς ἀτελεύτητον αὐτοῖς δραμείται μνή μην ἡ καρποφορία. Οτι δὲ ἀτρεκῆς ὁ λόγος, έμπεδον προστεθείς· «Ὁ δὲ στέφανος ἔσται τοῖς ὑπομένουσι, καὶ τοῖς χρησίμοις αὐτῆς, καὶ τοῖς ἐπεγνωκόσιν αὐ τὴν, καὶ εἰς χάριτα τοῖς υἱοῖς Σοφονίου, καὶ εἰς ψαλ μὲν ἐν οἴκῳ Κυρίου.» Εσται γὰρ εἰς χάριν τοῖς ἀνατεθεικόσι τὰ προσκεκομισμένα, γενήσονται δὲ καὶ δοξολογίας πρόφασις. Ἡ γὰρ τῶν ἡγουμένων εὐσέ βεια, τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ὁδὸς τοῖς ἑτέροις γίνεται. Στεφανουμένου δὲ πρὸς ἡμῶν τοῦ Χριστοῦ, τότε καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν ἀγέλη δραμείται πρὸς ἐπίγνωσιν αὐτοῦ, καὶ οἱ μακρὰν ὄντες διὰ τὴν πλάνησιν, κεκλήσονται διὰ πίστεως, ο Καὶ οἰκοδομήσουσιν ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. «Τίνα δὲ οἰκοδομήσουσιν; ἑαυτοὺς δηλονότι συναρμολογοῦντες τοῖς ἁγίοις, καὶ συντιθέντες ἐν πιο στει πρὸς ἕνωσιν τοῖς ἐξ Ισραήλ, ὄντος ἀκρογωνιαίου Χριστοῦ, καὶ συνείροντος εἰς ομοψυχίαν δι' ἑαυτοῦ τὰ πάλαι διῃρημένα. «Εκτισε γὰρ τοὺς δύο λαούς εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ποιῶν εἰρήνην, καὶ ἀποκαταλλάσσων ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ τὰ πάντα πρὸς τὸν Πατέρα. Εν εἰς πέρας ἐκβεβηκότων, έπιψηφιούμεθα τοῖς ἁγίοις προφήταις τὸ ἀτρεκὲς, ἔγνωκότες σαφῶς, ὡς ἦν Θεὸς ἐν αὐτοῖς ὁ λαλῶν καὶ προαναφωνών ἡμῖν τὸ Χριστοῦ μυστήριον. Ει ΚΕΦΑΛ. Ζ. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ τετάρτῳ ἔτει, ἐπὶ Δαρείου τοῦ βασιλέως, ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς Ζαχα ρίαν τετράδι τοῦ μηνὸς τοῦ ἐννάτου, ὅς ἐστι Χασλεῦ. Καὶ ἐξαπέστειλεν εἰς Βαιθήλ Σαρασὰρ, καὶ Αρσεβὲς ὁ βασιλεὺς, καὶ οἱ ἄνδρες αὐτοῦ ἐξιλάσασθαι τὸν Κύριον, λέγων πρὸς τοὺς ἱερεῖς τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου παντοκράτορος, καὶ πρὸς τοὺς προφήτας, λέγων· Εισελήλυθεν ὧδε ἐν τῷ μηνὶ τῷ πέμπτῳ τὸ ἁγίασμα, καθότι ἐποίησαν ἤδη ἱκανὰ ἔτη. ΛΔ'. Μετὰ τὴν τῶν δράσεων ἀπόδειξιν έτεροι παρά Θεοῦ γεγόνασι λόγοι, μικροῦ μεταξύ διιππεύσαντος χρόνου. Πρὸ μὲν γὰρ τῶν δράσεων γέγραπται, ότι Ἐν τῇ τετράδι καὶ εἰκάδι τοῦ ἐνδεκάτου μηνός, οὗτός ἐστιν ὁ μὴν ὁ Σαβάτ, ἐν τῷ δευτέρῳ ἔτε: Δε ρείου, ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς Ζαχαρίαν τὸν τοῦ Βαραχίου, υἱὸν ᾿Αδδὼ τοῦ προφήτου, λέγων.· Ἐν δὲ γε τοῖς προκειμένοις ἡμῖν θεωρήμασιν έτερος μετ' ἐκεῖνον ὁρίζεται χρόνος. Ἐν γὰρ τῷ τετάρτῳ ἔτει τῇ τετράδι τοῦ μηνὸς τοῦ ἐννάτου, ὅς ἐστι Χασλεῦ, κατά τὴν Ἑβραίων φωνὴν δηλονότι, μεταπεφοίτηκε τῷ προφήτῃ τῆς θεοπτίας ο τρόπος. Τις δὲ ἡ πρόφασις, ἡ τῆς ἱστορίας ἀφήγησις εὖ μάλα σαφηνεί. Συνείεν γὰρ οὐχ ἑτέρως τινὲς πλὴν ὅτι κατὰ τουτονὶ τὸν τρό πον τῶν προκειμένων τὸν νοῦν. Τίνες γὰρ ὅλως, ὅ τι Σαρασὰρ καὶ 'Αρσεσέρ ὁ βασιλεὺς, καὶ οἱ ἄνδρες οἱ μετ' αὐτοῦ, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἀναμαθεῖν· τί τε τὸ ἁγίασμα τὸ ἐν τῷ πέμπτῳ μηνί καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ τῆς ἐρωτήσεως τρόπος, όποι ποτὲ βλέπει, καὶ τὶς ἂν γένοιτο τῶν ἐρομένων σ σκοπός; Βασιλεύοντος τοίνυν Ωσης τοῦ υἱοῦ Ἡλὰ τῶν δέκ φυλῶν τῶν ἐν τῇ Σαμαρείᾳ, καὶ πολὺ διανενευκότος εἰς ἀπόστασιν (λελάτρευσε γὰρ εἰδώλοις), παροξύνεται Θεὸς ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ. Είτα κατεστράτευσε της χώρας ὁ Σαλμανασὰρ βασιλεύς Ασσυρίων, εἷλε τὴν Σαμά ρειαν, καὶ ἀπῴκησε μὲν τὸν Ἰσραήλ, παρεσκεύασε δέ τινας τῶν ἐκ τῆς Χαλδαίων χώρας κατοικῆσαι τὴν γῆν, ἵνα δὴ ἡ ἐνοιτο Περσῶν, ὡς ἐκεῖθεν ἔχουσα λοι τὸν τοὺς οἰκήτορας. Έχεις τὴν ἱστορίαν ἐν τῇ τετάρτη τῶν Βασιλειῶν. Γέγραπται γάρ οὕτως· «Ἐν ἔτσι δωδεκάτῳ 'Αχας βασιλέως Ἰούδα, ἐβασίλευσεν ὡσης υἱὸς Ηλᾶ ἐν Σαμαρείᾳ ἐπὶ Ἰσραὴλ ἐννέα ἔτη. Καὶ ἐποίησε τὸ πονηρὸν ἐν ὀφθαλμοῖς Κυρίου, πλὴν οὐχ ὡς οἱ βασιλεῖ; Ισραήλ, οἱ ἦσαν ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Επ' αὐτῷ ἀνέβη Σαλμανασαρ βασιλεύς Ασσυρίων, καὶ ἐγενήθη αὐτῷ Ωσηέ δοῦλος.» Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν Καὶ ἀπῳκίσθη Ἰσραὴλ εἰς Ασσυρίους ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης. Καὶ ἤγαγε βασιλεὺς ᾿Ασσυρίων ἐκ Βαβυλῶνος τὸν ἐκ Χουθὰ ἀπὸ ᾿Αῖα, καὶ ἀπὸ Διμάθ, καὶ Σε πταρουαΐμ, καὶ κατῳκίσθησαν ἐν ταῖς πόλεσι Σαμαρείας, ἀντὶ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, καὶ ἐκληρονόμησαν τὴν Σαμάρειαν.» Οὗτοι δὴ οὖν, οἱ κλῆρον ἑλόν τες τὸν Σαμαρειτῶν, καὶ κατωκηκότες τὴν γῆν, καὶ τέκνων τάχα που γεγόνασι πατέρες, καὶ τοῖς Ἰου δαίων έθνεσι προσνενεύκασι, τὰς τῶν λεόντων ἐφε όδους καταρρωδήσαντες, καὶ αὐτῶν γεγόνασι Σαρα σὰρ καὶ Αρβεσέρ, ὃς καὶ ὠνόμασται βασιλεύς, διά τοι τὸ καθηγεῖσθαι τὸ τηνικάδε τῶν ἐν Σαμαρείᾳ κατοικισθέντων ἐκ τῆς Περσῶν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ πάλιν τὰ εἰκότα λέγωμεν. Οὐκοῦν πρὶν ἀλῶναι τὴν Ιουδαίαν παρὰ τοῦ βουχοδονόσορ, ὁ μακάριος προφήτης Ἰωὴλ ἀνακές κραγε τὸ συμβησόμενον. Καὶ δὴ καὶ πενθεῖν τοῖς ἱερεῦσι παρεκελεύετο, καὶ προσέτι καὶ τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαοῖς, καὶ ὅσον οὐδέπω τῆς μὲν Ἱερουσαλὴμ ὑπὸ πόδας ἐσομένης ἐχθρῶν, κατεμπρησθησομένου δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ θείου ναοῦ. Ἔφη δὲ οὕτως· • περιζώσασθε, καὶ κόπτεσθε, οἱ ἱερεῖς· θρηνεῖτε, οἱ λει τουργούντες θυσιαστηρίῳ, εἰσέλθετε, ὑπνώσατε ἐν σάκκοις, λειτουργοῦντε; θεῷ, ὅτι ἀπέσχηκεν ἐξ οἴκου Θεοῦ ὑμῶν θυσία καὶ σπονδή. Αγιάσατε νηστείαν, κηρύξατε θεραπείαν, συναγάγετε πρεσβύτας, πάντας κατοικοῦντας γῆν, εἰς οἶκον Θεοῦ ὑμῶν, καὶ κράξατε πρὸς Κύριον ἐκτενῶς· Οἴμοι εἰς ἡμέραν!. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ προφήτης. Τίνα δὲ δὴ τρόπον διεπεραίνετο τα προηγγελμένα, σαφηνιώ πάλιν, αὐτὸ παρα θεὶς τὸ Γράμμα τὸ ἱερόν. Γέγραπται δὲ οὕτως ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασιλειῶν·· Ἐν τῷ μηνὶ τῷ πέμπτῳ, τῇ ἑβδόμῃ τοῦ μηνός, οὗτος ἐνιαυτὸς ἐνα νεακαιδέκατος τῷ Ναβουχοδονόσορ βασιλεί Βαβυλῶνος, ἦλθε Ναβουζαρδἂν ὁ ἀρχιμάγειρος, ἑστὼς ἐνα ώπιον βασιλέως Βαβυλῶνος εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐνέπρησε τὸν οἶκον Κυρίου, καὶ τὸν οἶκον τοῦ βασι λέως, καὶ πάντας τοὺς οἴκους Ἱερουσαλήμ.» Είτα πεχειροτόνηκεν ἐπὶ τὸν περιλειφθέντα δῆμον ἐξ ἴσο ραὴλ τὸν Γοδολίαν, ἐν μηνὶ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν ὑπελθών ἐχειρώσατο καὶ ἀπέκτεινεν Ισμαήλ υἱὸς Ναθανίου, υἱοῦ Ελισάβα, ἐκ τοῦ σπέρματος τῶν βασιλέων τῶν ἀνδρῶν. Περὶ δέ γε τοῦ ἁγιάσματος, φέρε δὴ ἐν τῷ πέμπτῳ μηνὶ, καὶ ἐν ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμη όλων και μὲν τὰ Ἱεροσόλυμα, κατεμπρησθῆναι δὲ τὸν ναόν, προσαποθανεῖν δὲ καὶ τὸν Γοδολίαν ἐν τῷ εβδόμῳ μηνί, τάχα που πρὸς ἀνάμνησιν τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς, οἱ κατάλοιποι τῶν Ἰουδαίων ἐνηνεγμένοι τετυπώκασιν ἐξ ἁπάσης τῆς περιοικίδος ἐν μηνὶ τῷ πέμπτῳ ἐν τῇ ἑβδόμῃ τοῦ μηνὸς ἀνα βαίνειν ἅπαντας εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ἁγιάσαι μὲν νηστείαν, κομμὸν δὲ τίθεσθαι καθάπερ ἐπὶ νεκρῷ καὶ ἐποιμώζειν κειμένῳ τρόπον τινὰ τῷ ναῷ, τῇ τε πόλει κατεμπρησθείσῃ τὸ ἐκ τῆς ὑστεροβουλίας δά κρυον ἐπιχεῖν. “βοντο δὲ ὅτι λατρείας αὐτοῖς τῆς ἀρεσκούσης Θεῷ τρόπος οὗτος πάνσοφος εξηύρηται. Αλλ' ἐπράττετο μὲν, ἔτι [τοῦ] Ἰσραὴλ ἀπὸ τὸν τῆς γέγραπται γὰρ ὠδί. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ συμβέβηκεν αἰχμαλωσίας κειμένου ζυγόν, οὐδεμιᾶς δὲ φροντίδας τοῦ θείου τετυχηκότος ναοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἐπανῆλθον, τὴν Περσῶν ἀφέντες καὶ Μήδων, καὶ κατῳκήκασι τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ εἶτα τὸν θεῖον ἀνεδείμαντο νεών, ἐδόκει πως τὸ ἔθος αὐτοῖς οὐκ ἐν καιρῷ καὶ λόγῳ πράττεσθαι λοιπόν. "Εδει γὰρ μᾶλλον ὡς ἀπό γε τῶν γεγενημένων μεταχωρῆσαι πρὸς εὐθυμίαν, καὶ πλη ροῦν ἑορτάς, καὶ χαριστηρίους ἀνάπτειν ᾠδας τῷ κεκληκότι πρὸς ἐλευθερίαν αὐτούς. Ενδοιάζοντες δὴ οὖν οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος, Σαρασάρ τε καὶ ᾿Αρσεβέρ, πέμπουσί τινας έρησομένους τοὺς ἱερεῖς, καὶ τοὺς προφήτας· «Εισελήλυθεν ὧδε τὸ ἁγίασμα ἐν τῷ μηνὶ τῷ πέμπτῳ, καθότι εποίησαν ἤδη ἱκανὰ ἔτην ο τουτέστιν, εἰ συνδεδραμήκασιν οἱ πενθεῖν ειωθότες ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις, καὶ εἰ παρεδέξαντο την συν ήθειαν αὐτοὶ, τὴν ὡς ἐν τρόπῳ γεγενημένην ἁγιάσματ τος, καίτοι καὶ ἐγηγερμένου τοῦ θείου ναοῦ, καὶ λε λυμένης τῆς αἰχμαλωσίας. Ἡγίασαν γὰρ, ὡς ἔφην, νηστείαν καθὰ δεδράκασιν ἐκ πολλῶν ἐτῶν. Δἰχμα αλώτου γὰρ ὄντος τοῦ Ἰσραήλ, διατετελέκασι καὶ αὐτοὶ τὸν τοῦ πένθους τηρούντες καιρὸν, καὶ ἁγιά ζοντες τὴν νηστείαν, καθάπερ ήδη προεἶπον. Οὐκοῦν ἐνδοιαζόντων ἡ ἐρώτησις, πότερον χρὴ πληροῦν ὅτι τὸ ἁγίασμα, καὶ πένθος, καὶ μετά γε τὴν ἔγερσιν τοῦ ναοῦ· ἤγουν ἀποσχέσθαι λοιπὸν, τῆς τοῦ πένθους αἰσ τίας ἐκποδὼν οίχομένης. Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου τῶν δυνάμεων πρὸς ἐμέ, λέγων· Εἶπον πρὸς ἅπαντα λαὸν τῆς γῆς, καὶ πρὸς τοὺς ἱερεῖς, λέγων· Ἐὰν νηστεύσητε, καὶ κόψησθε ἐν ταῖς πέμπταις, ἢ ἐν ταῖς ἑξδό μαις, καὶ ἰδού, ἑβδομήκοντα έτη, μὴ νηστείαν γενηστεύκατέ μοι; Καὶ ἐὰν φάγητε, ή πίητε, οὐχ ὑμεῖς ἐσθίετε, καὶ ὑμεῖς πίνετε; Οὐχ οὗτοι οι λόγοι, οὓς ἐλάλησε Κύριος ἐν χερσὶ τῶν προφητῶν τῶν ἔμπροσθεν; Ὅτε ἦν Ἱερουσαλὴμ κατοικουμένη. καὶ εὐθηνοῦσα, καὶ αἱ πόλεις κυκλόθεν αὐτῆς, καὶ ἡ ὀρεινὴ, καὶ ἡ πεδινή κατακεῖτο. ΛΕ'. "Ηροντό τινες, ώς ήδη προείπον, περὶ τοῦ επίκλην ἁγιάσματος, τούς τε ἱερέας καὶ τοὺς προ φήτας, κατὰ δὲ τὸ εἰκὸς, προσαγοχότων της λιτάς, καὶ ὅτι προσήκοι τοῖς τὰ τοιάδε ψιλοπευστεῖν ᾑρη μένοις ἀποκρίνεσθαι σαφώς διεσπουδακότων, εἶτά τις ὁ λόγος ὁ παρὰ Θεοῦ, βραχύς τε καὶ οὐ μακρός, καὶ οὐδὲν ἔχων τὸ περισκεπές· ἀλλ᾽ ἵν' οὕτως εἴπωμεν, η τυπέω, γυμνός, καὶ εὐαπάλλακτος τὴν τοῦ συμφέροντος γνώσιν. Τί γὰρ δὴ τὸ χρῆμα, φησὶν, εἰ καὶ νενηστεύο κατε τυχὸν ἐν ταῖς πέμπταις καὶ ἐν ταῖς ἑβδόμαις; ἢ ποία τις ὅλως κατόρθωσις ἀρετῆς, τὸ ἐπολολύζειν ἀμαθῶς ξύλοις τε καὶ λίθοις ἐμπεπρησμένοις; Τίνα δὲ τρόπον τοῖς παρ' ὑμῶν δρωμένοις ἐφήδοιτ᾽ ἂν ὁ Θεὸς, ὅτε τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν πεπραχότες οὐ δὲν, οἴεσθε κατὰ σφᾶς τὰ πάντα ἄριστα κατορθοῦν; Εἰ γὰρ τῆς τοιαύτης δεδέημαι νηστείας, καὶ ἐπαινεῖν ἄξιον νομικὸν γυναικοπρεπῆ, διὰ ποίαν αἰτίαν ἑβδο μηκοστὸν ἔτος διατετελε[ύ]κατε, φησίν, οὐ νενηστευ κότες; Διατρίβοντες γὰρ ἔτι παρὰ τοῖς Βαβυλωνίοις, οὐ νηστείαν τετελέκασι δημοτελῆ, ἀλλ' οὐδέτερόν τι κατὰ τὸν νόμον τὸν Μωσέως ἀποπεραίνειν ἐσπουδακότες ἀλοῖεν ἄν. Εἶτα πῶς ἡλέησα, φησί, καὶ τῆς τῶν κρατούντων χειρὸς ἐξειλόμην, καὶ πιεῖν, οὐκ ἐμοὶ μᾶλλον ἢ ἑαυτοῖς χαρίζεσθε τὸ χρῆμα. Οὐκοῦν τοῦ νηστεύοντος εἰκῆ, καὶ ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν χρησίμων καὶ τὸ δάκρυον ἀνωφελές, καὶ ἄμισθος ὁ ἱδρώς. Οὐχ οὗτοι οἱ λόγοι εἰσὶ τῶν προφητῶν τῶν ἔμπροσθεν, ὅτε ἦν Ἱερουσαλήμ κατοικουμένη, καὶ εὐθηνοῦσα, περιεχομένη[ισ. περιχεομένη] τε τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ ἀπημάντοις ἔτι ταῖς ἰδίαις ἐπαυχοῦσα πόλεσι, ταῖς τε ἐν τῇ ὀρεινῇ καὶ τῇ πεδινῇ; Εφη μὲν γὰρ ὁ προφήτης Ἰωήλ, ὅτι δεῖ πρεσβυτέρους θρηνεῖν, ἱερέας τε καὶ λαούς, καὶ πρός γε δὴ τούτοις καὶ ἁγιάσαι νηστείαν. Καὶ ὁ τῆς παραινέσεως σκοπὸς ἐκάλει πρὸς μετάγνωσιν. υπ γὰρ περιμένειν ἤθελε τῶν συμβεβηκότων τὴν πεῖραν, ἵνα καὶ ἐμπρησθέντα καταθρηνῆτε τὸν ναὸν, ἀλλ᾽ ἵνα πρὸ πείρας, ὡς ἔφην, κομμοῖς τε καὶ θρήνοις ἐκμειλισσόμενοι τὸν Θεὸν, ἔξω γένησθε τῶν κακῶν. Οὐκοῦν οὐχ οὗτοί εἰσιν οἱ λόγοι τῶν προφητῶν τῶν ἔμπροσθεν; οὓς ἡγνοηκότες ὑμεῖς εἰκῇ κατοιμώζετε, καὶ λίθοις κειμένοις τὸ ἐξ ἀμαθείας δάκρυον ἐπιστά ζεσθε. Καίτοι δέον ἐπανορθοῦν τῆς ἑαυτῶν πολιτείας οι τὴν ὁδὸν, καὶ τὴν εὐκλεῖ καὶ ἀμώμητον ιέναι τρίβον, κατορθοῦν εὖ μάλα δὲ ἐγνωκότας τὸ τῷ νομο θέσῃ δοκοῦν. Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς Ζαχαρίαν, λέγων· Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Κρίμα δίκαιον κρίνετε, καὶ ἔλεος, καὶ οἰκτιρμὸν ποιεῖτε ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ καὶ χήραν, καὶ ἐρ φανόν, καὶ προσήλυτον, καὶ πένητα μὴ καταδυναστεύετε, καὶ κακίαν ἕκαστος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ μὴ μνησικακείτω ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. ΑΓ. Κατακιβδηλεύσας τὸ πένθος, ὡς ἄχρηστον καὶ ἀνωφελὲς, καὶ τὸν εἰκαῖον αὐτῶν ἱδρῶτα δια χλευάσας, ἀποκομίζει πρὸς τὸ ὅτι μάλιστα τελοῦν εἰς ὄνησιν, καὶ τῆς ἀνδανούσης αὐτῷ πολιτείας σαφή τε καὶ ἐναργῆ καταστήσας τὴν ὁδὸν, καταλευκαίνει γε ὥσπερ αὐτοῦ τε τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν τὸν νοῦν. Ἐφήδεται γὰρ ὁ νομοθέτης ὀρθῷ τε καὶ ἀμωμήτῳ κρίματι, εκτετίμηται δὲ καὶ λίαν ἐσπου βασμένως Ελεόν τε καὶ φιλαλληλίαν, καὶ ἐπαινεῖν ἀξιοῖ τὴν εἰς ὀρφανοὺς ἀγάπησιν, καὶ φειδὼ τὴν ἐπὶ γυναίοις χηρία κατηχθεσμένοις. Αποσείεται γε μὴν Ει Ει ὡς βέβηλον τὴν πλεονεξίαν, καὶ ἤπερ ἂν γένηται κατὰ τῶν ἀσθενεστέρων συντριβή. Βούλεται δὲ εἶναι τοὺς ταῦτα φρονεῖν ᾑρημένους χρηστους καὶ ἀμνησικάκους. Εφη δέ που καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός· ο Αφετε, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν.» Καὶ μὴν καὶ προσευχομένους ἐδίδαξε λέγειν· «Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν. ο 'Ανίης. μὲν γὰρ ἐγκλήματα τοῖς ἀνιεῖσιν ἑτέροις ὁ φιλοικτίρο μων Θεός, ο Οδοὶ δὲ μνησικάκων εἰς θάνατον, ο κατὰ τὸ ἐν βίβλῳ Παροιμιών γεγραμμένον. Καὶ ἠπείθησαν τοῦ προσέχειν, καὶ ἔδωκαν νῶτον παραφρονοῦντα, καὶ τὰ ὦτα αὐτῶν ἐβά ρυναν τοῦ μὴ ἀκούειν, καὶ τὴν καὶ δίαν ἔταξαν ἀπειθῆ τοῦ μὴ ἀκοῦσαι τοῦ νόμου μου, καὶ ἐπὶ τοὺς λόγους, οὓς ἐξαπέσταλκε Κύριος παντοκράτωρ ἐν πνεύματι αὐτοῦ, ἐν χερσὶ τῶν προ φητῶν τῶν ἔμπροσθεν. Καὶ ἐγένετο ὀργὴ μεγάλη παρὰ Κυρίου παντοκράτορος. Καὶ ἔσται, δν τρόπον εἶπε. Καὶ οὐκ εἰσήκουσαν αὐτοῦ. Οὕτως και πράξονται, καὶ οὐ μὴ εἰσακούσω αὐτῶν, λέγει Κύ ριος παντοκράτωρ, καὶ ἐκβαλῶ αὐτοὺς εἰς πάντα τὰ ἔθνη, ἃ οὐκ ἔγνωσαν, καὶ ἡ γῆ ἀφανισθήσεται κατόπισθεν αὐτῶν ἐκ διοδεύοντος καὶ ἐξ ἀναστρέφοντος. Καὶ ἔταξαν γῆν ἐκλεκτὴν εἰς ἀφανισμένο ΛΖ΄. Πεπληροφόρηκε διὰ τούτων, ὅτι παραθήγοντες οὐ διαλελοίπασι κατὰ σφῶν τὸν τῶν ὅλων κριτήν. Ἐξὸν γὰρ αὐτοὺς τοῖς τῶν ἁγίων προφητών κατα πείθεσθαι λόγοις, καὶ τὸ ἀντιφέρεσθαι γενικῶς τοῖς τοῦ νομοθέτου θελήματι, ρίπτοντας ὡς ἀπωτάτω, την εὐκλεὴ καὶ ἐννομωτάτην ἀνθελέσθαι ζωὴν, καὶ τὴν ἀμώμητον ἰέναι τρίβον, σκληροί γεγόνασι, καὶ ἐν οὐδενὶ τεθείκασι λόγῳ τὸν παιδευτήν, ἀκαμπῆ τε καὶ ἄτεγκτον ἐσχήκασι τὴν καρδίαν. Κατέληξαν γὰρ οὐδαμῶς τοὺς θείους ἐκτόπως ὑβρίζοντες λόγους, καὶ τοῖς τούτων διακομισταῖς, οἱ τὸ τῆς προφητείας ἐχείριζον χρῆμα, δεινῶς τε καὶ ἀνοσίως ἐπιπλήττοντες, καίτοι λαλοῦντας ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. Εἰς τοῦτο δὲ ἤδη κατώλισθον ἀγριότητος καὶ ἀνουθετήτου η ρίας, ὡς μὴ ἐλέσθαι μετανοεῖν ἄχρις ἂν αὐτοῖς εἰς πεῖραν ἐξέβη τὰ προηγγελμένα, καὶ ὑποπεπτώκασι τοῖς ἐκ θείας ὀργῆς ἐπενηνεγμένοις. Εἰ δὲ δὴ λόγος Θεὸς ἐν τούτοις, ὅτι • Εκκαλῶ αὐτοὺς εἰς πάντα τὰ ἔθνη, ἀφανισθήσεται δὲ καὶ ἡ γῆ ἐκ διοδεύοντος καὶ ἀναστρέφοντος, ο ὡς ἐν προαγορεύσει προφητική τα τοιάδε πάλιν εἰρῆσθαι νοήσομεν. Ἐκβέβληνται μὲν γὰρ εἰς Πέρσας καὶ Μήδους, καὶ ἤδη πεπε!ρανται τῆς αἰχμαλωσίας, ἠρήμωται δὲ καὶ ἡ γῆ, καὶ ἡ πα σῶν ἀρίστη χώρα ο τέτακται, καθά φησιν ὁ λόγος, εἰς ἀφανισμόν, ο οὐκ ἔχουσα διοδεύοντας, ήγουν ἀναστρεφομένους. Οἱ μὲν γὰρ δεδαπάνηνται τῷ που λέμῳ· οἱ δὲ τῷ τῆς δουλείας κατηχθεσμένοι ζυγῷ, δεδραμήκασιν εἰς αἰχμαλωσίαν. Οὐκοῦν ὡς ἐν προ αγορεύσει καὶ τάδε τοῖς ἄλλοις συνειρῆσθαι νοήσομεν. Ὅτι δὲ τὸ τοῖς θείοις λόγοις ἀπειθεῖν ἐπιζήμιον, μᾶλλον δὲ καὶ ὀλέθρου πρόξενον, καὶ ἐξ αὐτῶν ἄν τις Και τῶν τοῖς ἀρχαίοις συμβεβηκότων· καὶ οὐ μακρῶν ἄν τις δέοιτο λόγων πρὸς ἀπόδειξιν, ἀλλ' ἐστι τὰ χρήμα παντί τω σαφές, τῷ γε εἰδότι ἅπαξ τὰ ἐκ τῆς εὐπειθείας ἀγαθά. ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. ΚΕΦΑΛ. Η'. Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου παντοκράτορος πρὸς μέ, λέγων· Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ Εζήλωσα τὴν ῾Ιερουσαλὴμ καὶ τὴν Σιών ζῆλον μέγαν, καὶ θυμῷ μεγάλῳ ἐζήλωσα αὐτήν. ΛΗ'. Τὸ ἀπειθὲς καὶ ἐξήνιον τῶν ἀρχαιοτέρων, καὶ ἐξ αὐτῶν σφισι συμβεβηκότων ἀποχρώντως δια βεβληκώς, καὶ ὅτι γένοιτο πάντων αὐτοῖς τῶν κακῶν πρόξενον ἀποφήνας, μεταβιβάζει τὸν λόγον ἐπὶ τὰ ἐξ ἡμερότητος ἀγαθὰ, καὶ πειρᾶται λοιπὸν τοὺς τῆς εὐημερίας αὐτοῖς ἐπαγγέλλεσθαι καιρούς, καὶ τοῖς κατ᾿ εὐχὴν ἀγαθοῖς καταπιαίνειν πλουσίως, ὡς ἤδη μὲν δίκας εκτετικότας, ὧν ἀνοσίως πεταρωνήκασιν, ἐκνενιμμένους δὲ ὥσπερ τῆς ἀρχαίας φαυλότητος τὰ ἐγκλήματα διά τοι τοῦ κεκολάσθα: παρ' ἐχθροῖς, καὶ τὸν τῆς δουλείας ἀναπλῆναι ζυγόν. Κατακέκραγε δὲ ὥσπερ τῆς τῶν Βαβυλωνίων ὠμότητας, οι πέρα παν τὸς ἰόντες θράσους, δεδράκασιν εἰς αὐτοὺς, ἃ μηδὲ αὐτὸς ὁ θεῖος ἤθελε θυμός. Εφη γὰρ ἐναργώς, ὅτι Ἐγὼ μὲν ὠργίσθην ὀλίγα, αὐτοὶ δὲ συνεπέθεντο εἰς κακά. ο - ο Εζήλωχα δὴ οὖν τὴν Ἱερουσαλήμ, ο τουτέστι, τὸν ὑπὲρ αὐτῆς εἰσδέδεγμαι ζῆλον, καὶ θυμῷ μεγάλῳ ἐζήλωσα αὐτήν· ὅμοιον ὡς εἰ λέγοι Συμβήσεται τοῖς Βαβυλωνίοις ἐξ ἀντιστρόφου παθών ὧν δεδράκασιν απηνέστερα, καὶ τοῖς οὕτω πεπορθης κόσιν ἐποίσω τὰ ἐξ ὀργῆς. Τοῦτο πεπλήρωκεν ὁ Χριστός. Λελυπημένος γὰρ ἐφ' ἡμῖν τοῖς ἀθλίως ἀπολωλόσι, καὶ οἷον ζηλώσας τὴν Ἐκκλησίαν, τῶν αὐτῶν μὲν τῶν δαιμονίων τὰ στίφη, τὴν δέ γε τῆς ἐκείνων ἀπονοίας ἐπιστάτην τῆς καθ' ἡμᾶς ἐκβέβληκε τυραννίδος, ἐλευθέραν τῆς ἐκείνου σκαιότητος ἀποφήνας λοιπὸν τῶν προσκυνούντων αὐτῷ τὴν ὁμήγυριν. Τάδε λέγει Κύριος· Ἐπιστρέψω ἐπὶ Σιών, καὶ κατασκηνώσω ἐν μέσῳ Ιερουσαλήμ, καὶ κληθή. σεται Ιερουσαλὴμ πόλις ἀληθινὴ, καὶ τὸ ὄρος Κυρίου παντοκράτορος ὄρος ἅγιον. ΑΘ. Πληροί μὲν τὰ πάντα Θεὸς, καὶ τῆς ἀποῤῥή της φύσεως αὐτοῦ τὰ πάντα μεστά. Πλὴν ἀποφοιτῶν ἔσθ' ὅτε λέγεται τῶν ἡμαρτηκότων, οὐ ταῖς κατὰ τόπιν διαστάσεσι χωριζόμενος (εἴηθες γὰρ τὸ ὧδε νοεῖν), ἀλλὰ τῷ μηκέτι θέλειν προσκεῖσθαι, καὶ φει τοὺς καὶ ἀγάπης ἀξιοῦν. Τοιοῦτον δὲ εἶναι φαμεν καὶ αὐτὸν τῆς ὀργῆς τρόπον. Οὐκοῦν ἐτράπετο μὲν εἰς ψευδολατρείας ὁ Ἰσραὴλ, καὶ ἐκπεπόρνευκεν ἡ Ιερουσαλήμ. Απεφοίτησε δὲ ὥσπερ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ τοῖς ἐξ ἀποστροφῆς ὑπέθηκε κακοῖς. Ἐπειδὴ δὲ κατοικτείρει λοιπόν, τὸ Ἐπιστρέψω φησί, τουτέστιν, ἀποπεπαύσομαι τῆς ὀργῆς, ἐπισκοπῆς ἀξίαν ἀπὸ φανῶ, καὶ οἶκον ἐμὸν ποιήσομαι πάλιν. Ωσπερ δὲ ἀποστραφέντος αὐτοῦ, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον, τουτέστιν, ὁ ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις νεώς οὐκέτι σεπτός τις εἶναι εχει παρά γε τοῖς ὁρῶσιν ἐμπεπρησμένον· οὕτω τη πάλιν έγηγερμένου, καὶ ἐν αὐτῷ κατοικεῖν ἑλο μένου Θεοῦ, τὸ ἐπ' αὐτῷ πάλιν ἀνανεωθήσεται σε Ει σας, ἀληθινὴ δὲ πόλις κληθήσεται ἡ Ἱερουσαλήμ, οὐκέτι καθὰ καὶ πάλαι τοῖς χειροκμήτοις θεοῖς καὶ τοῖς ψευδωνύμοις ινδάλμασι προσκομίζουσα τὰς λα τρείας· ἀλλὰ τὸν ἕνα καὶ φύσει καὶ ἀληθινὸν Θεὸν θεραπεύουσα ταῖς ἐπιεικείαις, διὰ τοῦ ζῆν ἐννόμως ἐλέσθαι λοιπὸν, καὶ ταῖς εἰς πᾶν ὁτιοῦν εὐπειθείαις. Περιθείης δ' ἂν εἰκότως τὰς τοιάσδε φωνὰς τῷ δε ἡμᾶς καθ' ἡμᾶς γεγονότι Λόγῳ, ὃς ὑπάρχων ἐν μορ φῇ τοῦ γεγεννηκότος, καὶ ἐν ἰσότητι κατὰ πᾶν, ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών, καὶ γέν γονεν ἄνθρωπος, καὶ ἐπτώχευσε δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτωχείᾳ πλουτήσωμεν.» Οὐκοῦν ὁ πάλαι διά τε τὴν ἐν 'Αδάμ παράβασιν, ε καὶ τὸ ἐγκεῖσθαι τὴν διάνοιαν τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τὰ πονηρὰ ἐκ νεότητος,» δικαίως ἀποστραφείς, επέστρεψε πρὸς ἡμᾶς ὡς ἐξ ἐμφύτου λοιπὸν ἡμερότητος, καὶ κατῴκηκε τρεύουσα· παραδεξαμένη δὲ μᾶλλον τὴν ἀλήθειαν, ἢ ἐστι Χριστὸς, καὶ τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ πλη ροῦσα προσκύνησιν. κουροτρόφον, τὴν Ἐκκλησίαν, πόλιν τε καὶ ἐνδιαίτημα σεπτὸν ἐποιήσατο τοὺς ἡγιασμένους. Εφη γάρ που περι αἱρετῆς, δῆλον δὲ ὅτι τῆς Ἐκκλησίας·. Ωδε κατ οικήσω, ὅτι ᾑρετισάμην αυτήν.» Ψάλλει δὲ καὶ ὁ μακάριος Δαβίδ· «Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περί σου, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ. • Ταύτην ἡμῖν κατεμήνυσε καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας, λέγων· ο Εσται ἐν ταῖς ἐσχάται; ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων, καὶ ὑψωθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτὸν πάντα τὰ ἔθνη.» Περίοπτος γὰρ ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ, καὶ οἷάπερ ἐν ὄρει κειμένη, τοῖς ἀπανταχοῦ γνωρίζεται. Κέκληται δὲ καὶ ἀληθινή, ἥκιστα μὲν τύποις ἢ σκιαῖς λα Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Έτι καθήσονται πρεσβύτεροι καὶ πρεσβύτεροι ἐν ταῖς πλατείαις Ιερουσαλήμ, ἕκαστος την ράβδον αυτ τοῦ ἔχων ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, ἀπὸ πλήθους ημε ρῶν. Καὶ αἱ πλατεῖαι τῆς πόλεως πλησθήσονται παιδαρίων καὶ κορασίων παιζόντων ἐν ταῖς πλατείαις αὐτῆς. Μ'. Δαπανήσαντος τοῦ πολέμου τὸ τῶν Ἰουδαίων έθνος, συμβέβηκεν ἀναγκαίως κενὰς τῶν κατωκηκά των τὰς παρ' αὐτοῖς γενέσθαι πόλεις, οίκους τε χατ εῤῥιμμένους ὁρᾶν, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς κατασκευασμά των τὰ κάλλη. Αλλ' ιδού, τροπωθέντων αὐτοῖς ἐχθρῶν, κἂν μακρὰν εἰρήνην χαριεῖσθαι κατεπαγγέλλεται, ἢν, καὶ μάλα ὀρθῶς, Ελλήνων παῖδες ὀνομάζουσι κουροτρόφον. Τοὺς μὲν γὰρ τικτομένους ανακομίζει πρὸς ἥβην, τοῖς δὲ ἤδη γεγονόσι νέες ἁπλοῖ τρόπον τινὰ τὴν εἰς γῆρας ὁδὸν, καταδροῦντας οὐδενὸς, οὐ πολέμου συντρίβοντος, οὐ δαπανώσης μά χης. Ὑποτοπητέον δὴ οὖν, καὶ μάλα ὀρθῶς, ὡς ἐν εἰρήνῃ τὰς πόλεις, κἂν εὐρεῖαί τε εἶεν καὶ μακραί, στενὰς ἀποφαίνεσθαι, καὶ ἡττῆσθαι τῷ πλήθει τῶν κατῳκηκότων. Τοιοῦτόν τινα οὖν ὠδίνει πάλιν ἡμῖν τὸ προκείμενον. Εφη γὰρ ὅτι καθεδούνται πρεσβύτεροι καὶ πρεσβύτερα: ἐν ταῖς πλατείαις Ἱερουσαλὴμ, μάθδοις μόλις τὸ ἐκ τοῦ γήρως αναλκι μετρίως καιρός. παραμυθούμενοι, καὶ βακτηρίαν ἔχοντες χειραγωγόν. Επαινος δὲ τὸ χρῆμά ἐστι καιρῶν, καὶ βαθείας είν ρήνης, ἀνακομιζούσης μὲν ἐφ' ήδην τα βρέφη, περι πούσης δὲ καὶ εἰς γῆρας τοὺς ἤδη τελοῦντας ἐν ἀν δράσι, καὶ τὸν τῆς ζωῆς ἅπαντα χρόνον ἀμαγεί παραθέ[ο]ντας. Εἰ δὲ δὴ μέλλοιεν ὀρχεῖσθαι μὲν ἐν έπει μειράκια, κόριά τε χορεύειν ἐν μέσαις πλα τείαις, ἔχοι ἂν καὶ τοῦτο σαφῆ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ μηδεμίαν αὐτῶν φροντίδα κατηρῆσθαι πικράν· οὐ γὰρ ἂν ἠνέσχοντο παιζόντων τινῶν, εἰ κατηφείας ἦν ὁ Γέγονε δὴ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς εἰρήνη Χριστός, ὃς καὶ πάντα συντρίψας πόλεμον, μεστὴν ἀπέφηνε ἁγίων τὴν Ἐκκλησίαν. Καὶ πολλοὶ μὲν τὰς φρένας ἐν αὐτῇ, μυρίοι τε ὅσοι καὶ ἐξαίρετοι, οἷς καὶ ὁ σοφὸς Ιωάν νῆς ἐπιστέλλει, λέγων: «Γράφω ὑμῖν, Πατέρες, ὅτι ἐγνώκατε τὸν ἀπ' ἀρχῆς.» Παίδες δὲ ὥσπερ ἄνησος καὶ κύρια μικρὰ τῶν ἄρτι πεπιστευκότων ή νηπιω τάτη πληθύς, μονονουχὶ τοῖς πνευματικοῖς σκιρτήμασι τὴν ἁγίαν ὄντως κατακαλλύνουσα πόλιν, τους ἐστι, τὴν Ἐκκλησίαν. Οἷς καὶ τὸ λέγειν ἁρμόσειεν ἄν· «Δεῦτε ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν.» Εἰ δὲ δὴ λέγοιντο καὶ ἐπερείδεσθαι ράβδῳ τυχὸν οἱ πρεσβύται, νοήσεις ὅτι μικροὺς καὶ μεγάλους υποστηρίζει Χριστός, ἡ ῥάβδος ἡ ἐξ Ἰεσσαὶ καὶ τῆς δυνάμεως ώνομασμένη, ἣν ἐκ τῆς ἄνω Σιών πέπομφεν ἡμῖν ὁ Θεὸς καὶ Πα τὴρ, ὡς χαίροντας ἡμᾶς ἐπὶ τούτῳ λέγειν· ι Η ράβδος σου καὶ ἡ βακτηρία σου αὗται με παρεκάλεσαν.» Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Εἰ ἀδυνατήσει ἐνώπιον τῶν καταλοίπων τοῦ λαοῦ τούτου ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις, μὴ καὶ ἐνώπιόν μου ἀδυνατήσει; λέγει Κύριος παντοκράτωρ. ΜΑ'. Τὰ μεγάλα καὶ ὑπερφερῆ τῶν πραγμάτων δέχεται πως ἐφ' ἑαυτοῖς τὸ ἀπιστεῖσθαι φιλεῖν, καὶ οὐκ ἀθαύμαστον ἔχει τὴν εἰς πέρας διεκδρομήν. Καὶ γοῦν ἡ Σάββα διαγελῇ μὲν ἐξ ἀπιστίας τὴν ἐπί γε τῷ Ἰσαὰκ ὑπόσχεσιν, εἰς γῆρας ὁρῶσα, καὶ τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος νόμοις ἀντιθεῖσα τὸ ἀμήχανον. Πλὴν ἐκτέτοις παρ' ἐλπίδα, βάσιμον αὐτῇ τὸ χρῆμα τι θέντος Θεοῦ. "Ην οὖν ἄρα καὶ σφόδρα εἰκὸς κατα δονεῖσθαι ταῖς διψυχίαις τοὺς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας λελυτρωμένους, καὶ οὐ σφόδρα θαῤῥεῖν, ὡς εἰς τοσαύ την αὐτοῖς εὐημερίαν βαδιεῖται τὰ πράγματα, ὡς ἀνάμεστον μὲν γενέσθαι τὴν Ἱερουσαλήμ τῶν γεγηρακότων, καὶ πάντων ὁρᾶσθαι χοροὺς ἐν αὐτῇ καὶ κορασίων ὀρχήματα, καὶ τὰ ἐκ βαθείας εἰρήνης ὑπάρξειν ἀγαθά. Κατεθεῶντο γὰρ τείχη κατεῤῥιμο μένα, οἰκίας έμπεπρησμένας, ἁπάσας δὲ τὰς ἐν κύ κλῳ πόλεις θηρίων αγρίων ενδιαιτήματα, διά τοι τὸ κεκενώσθαι παντελῶς τῶν κατοικούντων αὐτὰς, καὶ ἀγροὺς μὲν τοὺς πάλαι παμφόρους τε καὶ εὐανθεῖς ἀκανθῶν ὑπάρχειν μεστούς, οὐδὲν ἔχοντας τῶν ὡρί μων, διπλωλὸς δὲ εἰς ἅπαν τῶν ἀγροίκων τὸ γένος. ἣν οὖν ἐντεῦθεν, ὡς ἔφην, ἀπιστεῖν εἰκὸς, ὡς εἰς πέρας αὐτοῖς ἐκβήσεται τὰ ἐπηγγελμένα. Ταύτη του Θεός διψυχεῖν οὐκ ἐξ· θαρσεῖν δὲ κελεύει, καὶ ἐμπε τ τοῦ λαοῦ τούτου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, μὴ καὶ ἐνώπιόν μου ἀδυνατήσει;: Ο γάρ ἐστιν ἡμῖν ἀμήχανον, εὐκατόρθωτον δηλαδὴ τῷ πάντα ἰσχύοντι Θεῷ. Εστι γὰρ αὐτὸς ὁ τῶν δυνάμεων Κύριος, θελή σει πληρῶν καὶ τὰ λίαν ὑπερφυή, καὶ εἰς πέρας ἄγων ἀμελλητί τὸ δοκοῦν. Ἔφη δέ που προς του δαίους ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, τὰ ἐκ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας προαναφωνῶν κατορθώματα·. ΕΚ δετε, οἱ καταφρονηταὶ, καὶ ἐπιβλέψατε, καὶ θαυμάσατε, ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, 8 οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται ὑμῖν. ο Ὅσον μὲν γὰρ ἥκει εἰς λόγους τοὺς ἐν ἡμῖν, ὑπὲρ θαῦμα καὶ λόγον καὶ αὐτὸ τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως μυστήριον· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τὰ ἐντεῦθεν ἡμῖν δοί, λέγων· Εἰ ἀδυνατήσει ἐνώπιον τῶν καταλοίπων ἐκβεβηκότα κατορθώματα. Πῶς γὰρ οὐκ ἀπιστίας ἐγγὺς τὸν ἐκ Θεοῦ φύντα Λόγον ἐνωθῆναι σαρκί, καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου γενέσθαι μορφῇ, καὶ ὑπομεῖναι σταυρόν, ὕβρεις τε καὶ αἰκίας ὑπενεγκεῖν, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀβελτηρίας τὰς παροινίας; Η πῶς οὐκ ἄν τις ὑπεραγάσαιτο τῆς οἰκονομίας τὴν ἔκβασιν, ὅπου καθῄρηται μὲν ἡ ἁμαρτία, κατήργηται δὲ καὶ ὁ θάνατος, καὶ ἀπελήλαται φθορά, καὶ ὁ πάλαι δρα πέτης ἄνθρωπος τῇ τῆς υἱοθεσίας χάριτι κατηγλαϊσμένος ὁρᾶται λοιπόν; Οὐκοῦν λεγέτω Χριστὸς ἐπί γε τούτοις αὐτοῖς· «Εἰ ἀδυνατήσει ἐνώπιον τῶν και ταλοίπων τοῦ λαοῦ τούτου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, μὴ καὶ ἐνώπιόν μου ἀδυνατήσει;» Λεῖα γὰρ πάντα αὐτῷ καὶ ἱππήλατα, καί τι τῶν ἀναγκαίων ἐθέλοντι κατοροῦν, εἴη ἄν, οἶμαι, τὸ ἀντιστατοῦν οὐδέν. Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Ἰδοὺ ἐγὼ ἀνασώζω τὸν λαόν μου ἀπὸ γῆς ἀνατολῶν, καὶ ἀπὸ τῆς δυσμῶν, καὶ εἰσάξω αὐτοὺς, καὶ κατα σκηνώσω ἐν μέσῳ Ιερουσαλήμ, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν, κἀγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν, ἐν ἀλη θείᾳ καὶ δικαιοσύνη. ΜΒ'. Σέσωκε μὲν καὶ πάλαι Θεὸς τοὺς ἐξ αἵματος Ἰσραὴλ, κατεσκεδασμένους τῷ πολέμῳ συναγείρων εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ κατοικήσας ἐν αὐτοῖς, διά γε τοῦ καὶ τὸν θεῖον ἐγεῖραι ναὸν, καὶ ἐφεῖναι πάλιν απο τοῖς ταῖς κατὰ νόμον θυσίαις καταμειλίσσεσθαί τε καὶ ἀποπεραίνειν εὐχὰς, καὶ ἀποπληρούν ἑορτάς. Πλὴν τὸ ἀνασώζειν τὸν ἴδιον φάναι λαὸν ἐξ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν, πρέπει ἂν εἰκότως τῷ Έμμα νουήλ, ὃς πᾶσαν ἐκάλεσε τὴν ὑπ' οὐρανὸν, σαγηνεύο σας διὰ τῆς πίστεως τοὺς ἐκ περάτων τῆς γῆς, καὶ πᾶσαν ἐθνῶν ἀγέλην συναγηγερκὼς εἰς τὴν ἁγίαν ἀληθῶς καὶ διαβόητον πόλιν, ἥτις ἐστιν ὁ Ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος, ο ἡ ἐπουράνιος Ἱερουσαλήμ. Ότι δε καὶ ἐσκήνωσεν ἐν μέσῳ αὐτῆς, πῶς ἔστιν ἀμφιβαλεῖν; Γέγονε γὰρ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη» μετὰ σαρκός. Καὶ τοῦτο ἡμῖν δι' ἑτέρου προφήτου Θεὸς προανερώνει, λέγων· ο θά σει, Σιών, μὴ παρείσθωσαν αἱ χεῖρες του. Κύριο; ὁ Θεὸς δυνατὸς ἐν σοὶ σώσε: σε, ἐπάξει ἐπὶ σὲ εὐφρα σύνην, καὶ καινιεῖ σε ἐν τῇ ἀγαπήσει αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ σύνεστιν ἡμῖν· οὐ γὰρ ἀφῆκεν ἡμᾶς ὀργανούς, πέπεμψε δὲ ἡμῖν ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ τὸν Παράκλητον, και
ex materia peritura lebant. Atquæ a nobis plectunζοντο gloriam ejus, glorian quasi Unigeniti a Patre, Lur imponunturque, terrenum nihil habent: quin potius ex gloria Deo digna compositæ sunt. Etenim loco auri dogmatum de ipso veram certamque intelligentiam, argenti autem ex bonis operibus nitorem animo aspectabilem offerimus. Est aliter corona et gloria Christi salvatorum ab ipso salus. Salvata est enim non una gens, quemadmodum scilicet olim per Mosen Israel, sed quidquid etiam gentium sub cœlo est: hoc quippe Christuin decebat. Jam nunc vide, quomodo ab utilibus ejus, et his qui cognoverunt eam ad coronam efficiendam necessaria conferantur. Principes enim populi, et in magistratibus hujusmodi a Deo locati, et quibus antique captivitatis nostrae ratio nota est, quique utiles sunt liberalis ut duces, et magistri ad admonendum et deducendum rectissimo itinere ad vitam legibus congruentissimam, ipsi dona pro omnibus offerunt, infirmitates imbecillium per se explentes. Impositis autem coronis super caput Jesu, de Zorobabele illi dicitur: ‹ Ecce vir, Oriens nomen illi, et subter eum exorietur.»Vidit Jesum coronatum ut sacerdotem, et rursus eumdem præcellentem, et in gloria regali videt, at in Zorobabel. 707 Intellige igitur ipsum esse Orientem, loc est, germen, de quo divinus Isaias: ‹ Exorietur virga de radice Jesse, et fos de radice ejus ascendet s › Regerminavimus enim nos subter eum. Radix quippe fuit Christus humana natura, sive per fidem vocatorum altera, non secundum primam humanitatem, Adamum videlicet, sęd citra comparationem præstantior: regerminavimus siquidem non amplius in corruptionem et mortem propter maledictionem, sed in vitam et incorruptionem, radicem habentes vilain, hoc est, Christum. Et sicut ipse est vitis, nos autem palmites, agnati illi per communionem in Spiritu: ita et virga, et germen ipse, sive productio et oriens, nos autem super ipso germinavimus, et refloruimus in incorruptionem et vitam, ut dixi. Ipse ædificavit domnum Donini. Est porro et omni virtute plenus, hoc est, gloria Deo maxime couveniente. • Operuit enim coelos virtus ejus, et laudas ejus plena est terra,» ut habet propheta Habacuc **¸ Scribit item alicubi sapiens Joannes: Vidimus ** lan, xı, i, "Joan. xv, 5. se flabac.!!!, 3. num gratiæ et veritatis ". › Sedit super throno, regnavit ut Deus, et assidet Deo Patri, et simul imperat omnibus. Zorobabel autem et Jesum inter se ut ad unitatem conjunctos aptissime significare Christum posse, ostendit quod addit tanquam de Zorobabel: «Et erit sacerdos a dextris ejus, › hoc est, in honore et gloria. Et consilium pacificum erit inter utrumque. › Est enim ipse, ut jam docui, rex simul et summus sacerdos, ut per duos pro uno Emmanuele numeratus. Verumtamen non carebit mercede labor Christum coronantium: sed fructus inde perceptus creabit eis memoriam sempiternam. ** Joan. 1, 14. Vera porro se dicere coufirmat, cum adjungit Corona autem erit exspectantibus, et utilibus ejus, et qui cognoverunt eam, et in gratiam filiis Sophoniæ, mia, et in psalmum in domo Domini. Erit enim in gratianı iis qui consecraverint oblata, et erunt illa occasio laudum divinarum. Principum enim pie tas cæteris via charitatis erga Deum efficitur. Coromalo autem a nobis Christo, tunc etiam gentium multitudo ad agnitionem ejus properabit, et qui procul sunt propter errorem, per fidem vocabuntur,‹et galilicabunt in domo Domini. Quanam difca bunt? Seipsos videlicet, cooptantes sanctis, et componentes 708 in fide ad unitatem cum iis qui sunt ex Israel, Christo summo augulari lapide", el connectente in concordiam per se, quæ olim disjuncta fuerant. Condidit enim duos populos in unNUM HOvum hominem, faciens pacem, et reconcilians in corpore suo Patri omnia ". › Quæ cum evenerint jam, sanctis prophetis suffragium veritatis dabimus, manifeste cognoscentes, Deum locutum esse in ipsis, et mysterium Christi nobis prænuntiasse. CAP. VII. VERS. 1-3. factum est in quarto anno, sub Dario rege, factus est sermo Domini ad Zuchariam quarta mensis moni, qui est Chusleu. Εt misit in Bethel Sarasar, et Arseber rex et viri ejus, ut propitiarent Dominum, loquens ad sacerdotes qui in domo Domini omnipotentis, et ad prophetas, dicens: Ingressa est huc in quinto mense sanctifcalio, juxta quod fecerunt jam pluribus annis. XXXIV. Post ostensionem visionum verba alia a Dev facia sunt, brevi tempore interlapso. Ante visiones enim scriptumn est: c in quarta et vices! ma undecimi mensis, qui est mensis Sabat, anno secundo Darii, factum est verbum Domini ad Zachariam filiumn Barachiæ, flium Addo prophets, dicens". In adductis autem theorematis aliud tempus post illud exprimitur. In quarto eniin anno, quarta mensis noni, qui est Chasleu, voce Hebraica videlicet, prophetæ qn.edam divina visio oblata est. Occasionem narratio historiæ etiam atque etiam declarabit. Non enim aliter quidam, nisi hoc modo propositorum verborum sententiam concipient.Omnino enim quinaın fuerint Sarasar, et Arseber rex, et comites ejus, ante alia dicendum est. Præterea quid sanctificatio in quinto mense: item interre gationis modus quonam respiciat, et quod sit interrogantium consilium. Regnante igitur Osee filio Ela super decem tribus *ª Ephes. 11, 20. 8 ibid. 15, 16. Zach. lis, 700 irascitur Deus Israeli. Deinde Salmaneo sar Assyriorum rex provinciam armis invadit, Samariam occupat, Israelem migrare cogit, et quosdam de regione Chaldæorum vicissim incolas inmittit, ut Persarum propria fieret, siquidem inde incolas deinceps haberet. Historiam habes libro quarto Regum in hæc verba: ● In anno duodecimo Achaz regis Juda regnavit Osee filius Ela in Samaria super Israel novem auris. Εt fecit malum in conspectu Domini, verumtamen non sicut reges Israel, qui fuerunt ante eum. Sub eo ascendit Salınanasar rex Assyriorum, et factus est ei Osee servus *.» Et infra: Et translatus est Israel in Assyrios usque iu diem hane. Et adduxit rex Assyriorum de Bullylane Echata ab Aia, et ab Fiat, et Sepharvaim, et collocati sunt in urbibus Samarine pro filiis Israel, et possederunt Samariam”, › Hi sunt igitur, qui Samaritarum sortem regionemve insederunt, et incoluerunt, ae liberos forte genuerunt, et ad Jud:rorun mures seu ritus iuchiuarunt, leonum incursus formidantes, e querain numero fuerunt Sarasar, et Arbeser, qui et rex nominatus est, quod dux eorum, ac princeps esset, qui in Stmariam ex Persis habitatum commigrarunt. Et bæc quidem de viris. De sanctificatione vero age nunc verisimilia dicamus. in Samaria, insigni desertore, servivit enim ideεἰς Na G Itaque antequam Judæa a Nabuchodonosore subigeretur, beatus propheta Joel quoſt futurum erat proclamavit. Quin etiam sacerdotes, et insuper subjectum ipsis populum, quasi mox Jerusalem sub pedibus hostium futura, ipse quoque divino templo inflammato, ad luctumn hortatus est. Sic autem ait: «Accingimini, et plangite, sacerdotes, lamentamini, qui ministratis altari, ingredimini, dormite in saccis, ministrantes Deo, quia defecit de domo Dei vestri sacrificium et libatio. Sanctificate jejunium, prædicate curationem, congregate seniores, omines habitantes terram in domum Dei vestri, et clamate ad Dominum vehementer: Heu mihi in diem **!» Et hæc quidem propheta. Quonam autem mode prædicta conügerint, jam docebo, verbis sacre Scriptura recitatis. Sic enim exstat in quarto Regum: e la niense quinto 710 septima mensis, anno decimo nono regis Nabuchodonosor venit Nabuzardan princeps coquorum, stans corain rege Babylonis, Hierosolymam, et succendit domum Domini, et domum regis, et omnes domus Jerusalem *. › Deinde reliquiis populi Israelis Godoliam præposuit mense septimo, quem insiliis aggressus cepit, et obtruncavit Ismael, filius Nathaniæ, filli Elisaba, semine regio oriundus: in hanc enim sententiam scriptum legimus. Itaque postquam contigit in meuse quinto die septima Hierosolymam capi, templum succendi, et insuper occidi Godolia na *¹ IV Reg. xvi, 1-3.” ibid. 23, 21. "Joel 1, 13, 15.» IV Reg. xxviit, 8. S. CYRILLA ALEXANDRINI ARCHIEP. mense septimo, qui remanserant Judaei, fortassis – in memoriam dictorum a propheta Jeremia regressi, statuerunt, ut ex omnibus locis Anitimis quinti mensis die septimo omnes Hierosolyram ascenderent, et jejunium sanctifcarent, et planctum susciperent, quasi super mortuo, et quodammodo super cadavere templi ejularent, et super urbe cremata ex posterioribus consiliis profectas lacrymas effunderent. Existimabant autem se modum hunc Dei colendi ipsi gratum sapientissime invenisse. Porro degebat adbuc Israel sub jugo impositæ servitutis, nec de divino templo quisquam erat sollicitus. Ast ubi ex Persis et Medis reverterunt, et sanctam civitatem de integro habitarunt, et divinum templum repararunt, visum est, quod solebat, non jam in tempore, nec cum ratione feri. Magis enim tanquam a præteritis ad hilaritatem transire, et celebrare dies festos, et hymnis libertatis auctori gratias agere conveniebat. Dubitantes igitur de quibus sermo est, Sarazar, et Arseber, mittunt quosdam interrogatum sacerdotes et prophetas Ingressa est huc sanctifcatio in mense quinto, sicut fecerunt jam anuis multis, › hoc est, num, qui Hierosolymis habitaut, cum ipsis lugeant, consuetudinemque in forma sanctificationis usitatam recipiant, eliam excitato templo, et soluta captivitate. Sanctificabant enim jejunium, ut dixi, sicut fecerant inde ab annis multis. Captivo enim Israele tempus luctus et ipsi constanter servabant, jejunium sanctificantes, ut jam prius diximus. Est ergo dubitantium interrogatio, utrum adhuc præslanda sit sanctificatio et luctus, quamvis templo reædificalo: 711 aut certe abstinendum in posterum, causa luctus remota scilicet. Værs. 4-7. Et factus est sermo Domini virtutum ad me, dicens: Dic omni populo terræ, et ad sacerdoles, dicens: Si jejunuveritis, aut planxeritis in quintis, aut in septimis, et ecce septuaginta anni, nunquid jejunium jejunastis mihi? Et si comederitis, ant biberitis, nonne vos comeditis, et vos bibilis? nonne ista verba sunt, qua locuius est Dominus in manibus prophetarum, qui ante fuerunt? quando erat Jerusalem habitata, et abundans, et civitates ejus in circuitu, et montana, el campestris habitata est. XXXV. Quærebant quidam, ut jam docui, de ea quæ vocatur sauctificatio, a sacerdotibus et prophetis, qui, ut credibile fit, cum preces obtulissent, et quid talia cupide sciscitantibus liquido responderent, apud se diligenter cogitassent, secutum est verbum a Deo, breve, ac minime longum, nihilque continens involutum: sed ut ita dicamus, nudum, Vos corrupta, ut apparet: aut expone decretum fecerunt, et obsignarunt, et in quo facile utilitatem deprehendas. Quid enimn magnum est, inquit, etiamsi jejunastis forte quintis et septimis, aut quod virtutis officium super liguis et lapidibus exustis ululare? Quonam autem modo Deus factis vestris delectetur, quando nihil conducibile cum feceritis, optima quæque legitime fecisse statuilis? Nam si bujusmodi jejunium requiro, et feminis dignum institutum laudabile est, quid est quod per septuaginta annos non jejunastis? Etenim apud Babylonios degentes; publice non jejunabant, neque illos quidpiam aliud ex lege Mosis studiose exsequentes vidisses. Deinde misertus sum, inquit, et de manu dominantium vos eripui, et comeditis ac bibitis, non mihi potius quanı vobis "gratificantes. Quare frustra et inutiliter jejunantis etiam lacryus inanes sunt, sudor mercede caret. Nonne isti sermones sunt prophetarum priorum, quando habitabatur Jerusalem; et abu dabat, et circumduebat bonis, et de suis urbibus eum montanis tum campestribus adhuc salvis et incolumibus lalabatur? Ait enim propheta Joel *, lamentandumn senioribus, sacerdotibus et populo, et præterea sanctificandum jejunium. 712 HortaLionis scopus erat vocare all penitentiam. Nou enim exspectare eos volebat, dum ipsa malorum experientia docerentur, ut ita templum crematum defeatis, inquit, sed ut ante experientiam, ut dixi, ejulalibus lamentisque Deum mitigantes, mala evadalis. Quamobrem, nonne isti sunt sermones, inquit, prophetarum priorum? quorum ignari vos frustra ejulatis, et lapides humi jacentes non sine stultitia lacrymis perfunditis. Atqui oportebat mores suos corrigere, et laudabili semita citra cujusquam reprehensionem ambulare, voluntati legislatoris probe et omnibus numeris parere cupientes. Joel 1, 13 seqq. VERS. 8-10. Et factus est sermo Domini ad Zachariam, dicens: Hæc dicit Dominus omnipotens Judicium justum judicate, el misericordiam et miserationem facite unusquisque erga fratrem suum, et viduam, el pupillum, et advenam, et pauperem ne opprimatis, et malitiæ unusquisque fratris sui ne memineritis in cordibus vestris. XXXVI. Rejecto luctu ut iufructuoso et inutili, et inani eorum labore irriso, ad summam eos utilitatem deducit, et vitæ sibi acceptæ via perspicue manifesteque munita, tam legis ipsius quam prophetarum sensum quadantenus declarat. Lætatur enim legislator recto et inculpabili judicio, misericordiam vero et mutuum gratificandi inserviendique studium in primis honorat, et dilectionein in orphanos, lenitatemque erga mulieres viduitatis onus sustinentes laudandam censet. Avaritiam autem et infirmiorum oppressionen ut profanam Desunt quærlain voces: sensus tamen est plerus. PATROL. GR/ LXXII. repellit. Vult autem sic affectos esse benignos, et injuriarum immemores. Ait porro et Christus alicubi: c Dimittite, et dimittetur vobis. Quin et orantes dicere docuit: Dimitte nobis debita nosira, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris 3, Dinuittit enim peccata dimittentibus aliis misericors Deus: • Viæ autem eorum qui injuriarum memiserunt, ad mortem tendunt, o ut in libro Prover biorum est legere”. VERS. 11-14. non paruerunt ut altenderent, et dederunt dorsum contemnens, et aures suas aggravarunt ne audirent, et cor suum posuerunt inobediens, ne audirent tegem meam, el sermones quos misil 713 Dominus omnipotens in spiritu suo, in manibus prophetarum priorum. Εt facta est ira ma gra a Domino omnipotente. Et erit sicut dixit. Εt non audierunt eum. Sic clamabunt, et non exaudiam eos, dicit Dominus omnipotens, et ejiciam eos ad omnes gentes quas non cognoverunt, et terra desolabitur post eos a perambulante et reverlente. posuerunt terram electam in desolationem. XXXVII. Testificatur, eos non destitisse contra se irritare universorum judicem. Nam cum liceret sanctorum prophetarum sermonibus obtemperare, et jussa legislatoris generose complecti, ipsi vitam laude dignam legibusque per omnia consonam, el iter virtutis rectum velis remisque fugientes, præfacti fuerunt, et verba quibus erudiebantur focci G pendentes, corde inflexibili ac pene ferreo fuerunt. Neutiquam enim desierunt Dei verbum convitiis prosciudere, et illud apportantes, propheiarumque oficio fungentes acerbe et impie objurgarc, quamvis in Spiritu sancto loquerentur. Eo autem jain feritatis et deliratiouis omnem admonitionem repudiantis processerant, ut pœnitere nollent, donec praenuntiata mala sentirent: et ita in supplicia a Deo irato illis injuncta inciderunt. Jam cum Deus hic dicit: «Ejiciam eos ad omnes gentes, et desolabitur terra a perambulante et revertente, › ceu prophetica prædictione prolata hæc intelligasnus. Ejecti sunt enim ad Persas et Medos, et jam experti sunt captivitatem, et desolata terra, el regio optima omnium e posita, ut contextus habet, in desolationem,» perambulantes, seu revertentes nullos habens. Alios enim bellum consumpserat; alii cum servitutis jugo in captivitatem abierant. Quocirca et hac, ut alia, prædictorum loco accipiemus. Verbis autem divinis non obedire detrimentosum, imo perniciosum esse, etiain ex casibus antiquorum videre licet, nec multis ad id probandum opus est, cum res cuilibet manifesta sit, qui semel promptæ obedientiæ bona cognoverit. * Luc. vi, 37. 98 Matth. vi, 12. 97 Prov, XI, 28. G 8 Zachar. 1, 14. 714 CAP. VIII. VERS. 1, 2. factum est verbum Domini omnipotentis ad me, dicens: Hæc dicit Dominus omnipolens: Zelavi Jerusalem et Sion selo magno, et ira magna aelavi eam. XXXVIII. Postquam inobedientiam et contuma ciam antiquorum, et mala inde profecta satis est insectatus, omniumque miseriarum ipsis causam esse ostendit, orationem ad bona placabilitatis transfert, et studet deinceps felicia tempora illis promittere, oplatorunque bonorum copia cos inpinguare, ut qui jam ponas impiorum facinor dederint, perque hostiles clades et toleratum servitutis jugum veteris nequitiæ scelera quasi cluerint. Exclamat autem aliquo modo contra crudelitatem Babyloniorum, qui omnis audaciæ fines egressi, designaverint in eos quæ neque ipse Deus iratus voluerit. Dixit enlun supra aperte:: Ego quidem iratus sum parum, ipsi autem superimpositi sunt in mala, › ‹ Zelavi igitur Jerusalem 28, › học est, super ipsa suscepi zelum, et indignatione magna zelavi ipsam; ac si dicat: Continget Babyloniis vicissim pati, et quidem in/maniora quam perpctrarunt, et vastatoribus tautis iralus malum dabo. Hoc implevit Christus. Dolens enim super nobis misere perditis, et velut relatus Ecclesiam, ipsorum dæmonum turmas corumque dementiæ præsidem ab imperio in nos depulit, cum ipsum adorantium multitudinem de cætero ab ejus immanitate asseruit. VERS. 5. Hac dioit Dominus: Revertar ad Sion, et habitabo in medio Jerusalem, et vocabitur Jeru salem civitas vera, et mons Domini omnipotentis mous sanctus XXXIX. Implet omnia Deus, et natura ejus inelabili referta sunt omnia. Verumtamen nonnuquam discedere dicitur a peccatoribus, non loci intervallis ab iis separatus, quod putare stultum esset, sed in eo quod esse cum illis, veniaque et amore dignari eos recusat. Talem quoque ipsamı iræ rationem esse dicimus. 715 Conversus est igitur ad falsos deos colendos Israel, et fornicata est Jerusalein. Recessit autem quodammodo universorum Deus, et quæ aversionem ejus sequuntur, subjecit eam malis. Quoniam vero in posterum mi seretur, Revertar, inquit, hoc est, quiescam ab ira, inspectione cam dignabor, et domum meam rursus faciam. Quemadmodum autem eo averso sanctus, hoc est, templum Hierosolymis non adplius venerandum videbatur iis qui illud incensum intuebantur; ita denuo eodem excitato, ct in ipso habitare instituente Deo, veneratio ejusdem reno itt vata est; vera autem civitas vocabitur Jerusalem, non jam, ut olim, diis manu fabricatis et simulacris Deum mentientibus cultum divinum tribuens, sed unum, et natura et verum Deum omni genere bonitatis colens, ut in futurum legibus convenienter vivere velit, et ad omnia facilo obediens. Dei Accommodabis porro non inepte hujusmodi voces ei qui propter nos ut unus ex nobis factus est, Filius, qui cum in forma Patris esset, et æqualis ei per omnia, e seipsum exinanivit, forma servi accepta, et factus est homo, et egenus propter nos, 11 nos illius inopia divites essemus ". › Ergo qui olim propter transgressionem in Adam, e et quia incunbit cogitatio hominis ad mala ab adolescentia sua ', › juste aversus est, ad nos denuo, ut ex naturali mansuetudine reversus est, et Ecclesiam habitavit, civi tatemque et habitaculum sanctum sanctificatos effecit. Ait enim alicubi de electa, Ecclesia ulique llic habitabo, quoniam elegi eam '.. Psallit et beatus David: «Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei s. Hanc nobis item propheta Isaias indicavit: «Erit in novissimis diebus manifestus mons Domini, et domus Dei in summitate montium, et elevabitur super colles, et venient ad eum onines gentes‘. Conspicua est enim Ecclesia Christi, et velut in monte posita patet omnibus. Vocata est deinde etiam vera, neutiquam typis et umbris serviens, sed veritatem complexa potius, quæ est Christus, et adorationem in spiritu ac veritate usurpans”. VERS. 4, 5. Hæc dicit Dominus omnipotens: Adhuc sedebunt seniores et anus in plateis Jerusalem, unusquisque virgam sive scipionem suum habens in manu sua, præ multitudine 716 dierum. Et plateæ civitatis replebuntur puerulis et puellis ludentibus in vlaleis ejus. XL. Judæorum gente, bello absumpta, urbes eorum ab incolis vacuas, et domos cum elegantibus earum structuris et operibus dirutas conspici oportebat. Verum ecce reversis ab hostibus quamvis diuturnam pacem daturum se pollicetur, quam Græci accommodatissime puerorum nutricem, appellarunt. Nalos quippe ad pubertalem perducit, et juventam ingressis viam ad senectutem velut sternit, ncmine vastante, non bello alterente, non pugna devorante. Existimandum igitur, et meritissimo, in pace urbes tametsi latas et longas, tamen augustas visum iri, et minores quam incolarum pro multitudine. Talem senteutiam præterea ex dictis elicimus. Ait enim sessuros in plateis Jerusalem seniores et anus, virgas quibus mediocriter imbecillam senectutem consolentur, et baculum pro manuductore habentes. Quæ res laudatio est temporum, et longæ pacis, perducentis ad juventatis annos infantes, et Philipp. 1i. 9; If Cor. VIII, 9. * Gen. viii, 21. *Psal. cxxx1, 14. 'Psal. LXXXVI, 3. * Juanl. IV, 25,21. ♦ Isa. 11, 2. duerunt, et omne tempus vitæ immunes militia transmittunt. Quod si etiam saltent in urbe adolescentuli, puellæque choros ducant in medio platearum, ostendere et binc dilucide licebit, nulla cos cura graviore angi: non enim quemquam ludere paterentur, si tristitiæ tempus essel. millentis ad senectutem, qui jam virilem togam in Factus est igitur et nobis ipsis pax Christus*, qui et omne bellum contrivit, et Ecclesiam sanctis implerit. Et prudentia quidem præstantes, et electi in ea innumerabiles inveniuntur, quibus et sapiens Joannes scribit in hunc modum: ‹ Scribo vobis, patres, quoniam cognovistis eum qui ab initio est. Velut impuberes autem pueri et puellæ parvulæ sunt recens fidem complexorum infantissima multitudo, propemodum spiritualibus saltationibus sanctam civitatem, puta Ecclesiam, revera condecorantes. Quis bus apposite dicas: «Venite, exsullemus Domino, jubilemus Deo salutari nostro ".» Et quamvis dicantur senes forte baculo se sustentare, intellige parvos et magnos a Christo sustentatum iri, qui virga Jesse " et virtutis ut est nominatus, quan ex superna Sion nobis emisit Deus et Pater, ut idcirco gaudentes dicamus: • Virga tua et baculus tuus ipsa mne consolata sunt 19, 717 VERS. 6. Hæc dicit Dominus omnipotens Si impossibile erit coram reliquiis populi hujus in diebus illis, numquid et coram me impossibile erit? dicit Dominus omnipotens. XLI. Res magnæ et eminentes prope incredibiles videri solent, nec sine admiratione ad finem suuni decurrunt. Quare Sara ut incredula ridet promissa de concipiendo Isaac, senectuten respiciens, et humanæ naturæ legibus impossibilitatem opponens 1, Verumtamen peperit praeter spem, cum ei Deus negotium expeditum et quasi meabile reddidisset. Erat igitur vehementer conveniens, captivitate liberatos ancipiti cogitatione distrahi, nec ita multum confidere, res ipsorum adeo felices ac beatas fore, ut repleretur Jerusalem senibus, et chori puerorum puellarunque saltationes in ea cernerentur, et Fples, 11, 14. fsul. xxi, 4. 7 Osec, 11, 18. 13 Gen. xiit, 10. 1 Juan. II, turnæ pacis commoda exsisterent. Contemplabantur enim muros excisos, domus concrematas, et omnes urbes circumcirca ferarum immanium cubilia, quod incolis omnino viduatæ essent, et agros quondamı fertilissimos et florentissimos spinarum refertos, nihil habentes maturum, et agrestium seu rusticorum genus deletumn penitus. Hinc igitur, ut dixi, de promissis ad rem ipsam couferendis ambigere haud absurdum erat. Quod Deus non sinit, sed confldendum hortatur, et confirmat eos hunc in modum Si impossibile erit coram reliquiis populi Imjus in diebus illis, nunquid et coram me impossibile erit?, 1 Psal. Ct, Psal. vory, 1, 2. 1* [sa. x1, 1.
col. 957–958page 4 of 10
PG 72:957αἵρεσις ἀνακύπτειν, ή λέγουσα ότι φάντασμα ἦν τὸ σῶμα, καὶ ἐξ οὐρανοῦ κατῆλθεν, οὐ γὰρ ἂν ἔλαβε τοῦ φθαρτοῦ σώματος σάρκα ἡ ἄφθαρτος φύσις, οὐδ᾽ ἂν κατεδέξατο ρύπον, ή μολυσμόν, ἢ σπίλον, Για πιστώσηται ὁ Θεός τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος, ὅτι τοῦτο ἐγένετο ὁ ἐσμεν, μένων 8 ἦν, διὰ τοῦτο συνεχώρησε τῇ σαρκὶ πάσχειν τὰ ἴδια. Καὶ ἔδειξε διπλῆν τὴν ἐνέργειαν, πάσχων μὲν ὡς ἄνθρωπος, ἐνεργῶν δὲ ὡς Θεὸς ὁ αὐτός· οὐ γὰρ ἄλλος καὶ ἄλλος, εἰ καὶ ἄλλως καὶ ἄλλως Εξεμυκτήριζον δὲ καὶ οἱ ἄρχοντες. (505 1) Μάτην μέν τοι αὐτοῦ κατειρωνεύον καὶ οἱ τῆς Συναγωγῆς ἡγούμενοι, κατασείοντες τὰς κεφαλάς, καὶ πικρὸν αὐτῷ μειδίαμα καταχέοντες † Αλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν σωσάτω, ο φασίν. Εἰ ἄλλους ἔσωσε (καὶ οἶσθα τοῦτο κατὰ ἀλήθειαν γεγονός), πῶς οὐκ ἂν ἴσχυσε τῶν σῶν ἑαυτὸν ἐξελέσθαι χει ρῶν; *Ην δὲ καὶ ἐπιγραφὴ γεγραμμένη ἐπ' αὐτῷ, κ. τ. λ. (6. 79 1 ) Ἡ ἐν τῷ τίτλῳ προγραφή τῆς τοῦ Κυρίου αἰτίας, πρακτικῆς, καὶ φυσικῆς, καὶ θεολογικῆς φιλοσοφίας ὄντα βασιλέα τὸν σταυρωθέντα σαφῶς καὶ Κύριον ἔδειξεν· Ρωμαϊστὶ γὰρ, καὶ Ἑλ. ληνιστί, καὶ Εβραϊστὶ φησὶν ἀναγεγράφθαι τῷ λόγω. Νοῶ δὲ διὰ μὲν τοῦ 'Ρωμαϊστὶ τὴν πρακτικήν, ὡς τῆς Ῥωμαίων βασιλείας κατὰ τὸν Δανιὴλ ὁρι σθείσης ἀνδρικωτέρας τῶν ἐπὶ γῆς βασιλειῶν· προ κτικῆς δὲ ἴδιον, εἴπερ τι ἄλλο, ἡ ἀνδρεία. Διὰ δὲ τοῦ Ελληνιστί, τὴν φυσικήν θεωρίαν, ὡς μᾶλλον τοῦ Ελλήνων ἔθνους, παρὰ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους τῇ φυσικῇ σχολάσαντος φιλοσοφίᾳ. Διὰ δὲ τοῦ Εβραϊστι τὴν θεολογικὴν μυσταγωγίαν, ὡς τοῦ ἔθνους τούτου προδήλως ἀνέκαθεν τῷ Θεῷ διὰ τοὺς πατέρα; ἀνατε Οέντος. (4 (. 304) Ο μὲν εἴς, φησὶ, τῶν λῃστῶν τὰ αὐτὰ ταῖς Ἰουδαίας ἡρεύγετο· ὅ γε μὴν ἕτερος, ταῖς τοῦ συγκρεμαμένου φωναῖς ἐπετίμα· ὡμολόγησε τὴν ἁμαρτίαν, μεμαρτύρηκε Χριστῷ τὸ ἀνυπαίτιον, πε πίστευκεν εἰς αὐτὸν, βασιλέα ἐκάλει καί τοι σταυ μούμενον. Ταύτητοι τὸν τῶν ἁγίων ήρπασε κλῆρον. Σκότος ἐγένετο ἐφ' ὅλην τὴν γῆν. (Α Γ. 306) Ο παντὸς ἐπέκεινα γενητοῦ, ὁ σύνεδρος τῷ Πατρὶ, καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς κένωσιν, καὶ ἔλαβε δούλου μορφὴν, καὶ τῶν τῆς ἀνθρωπότητος ήνέσχε το μέτρων, ἵνα πληρώσῃ τὴν ἐπαγγελίαν τὴν τοῖς πα τράσι τῶν Εβραίων ἐπηγγελμένην παρὰ Θεοῦ. Οἱ δὲ γεγόνασιν οὕτω σκληροί τε καὶ ἀπειθεῖς ὥστε καὶ ἀντανίστασθαι Δεσπότῃ. Τὸν γὰρ ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς θανάτῳ περιβαλεῖν ἐσπούδασαν, καὶ τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν· ἐπειδὴ δὲ σταυρῷ παρέδοσαν τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην, ἔδινεν ὁ ἥλιος ἐπ' αὐτοῖς· συν
leresis exoritura erat, qua diceret corpus ejus f. as Dan. 11, 40; vit, 23. ** 1 Cor. 11, 8. Portinet ad bune locum fraginentum quod est in cat, Lat. S. Thome, ‹ Cyrillus: Non autem ipse unigenitus Dei Filius in propria natura qua Deus est, passus est quæ sunt corporis, sed magis in fuisse phantasma de cœlo delatum, quasi corruptibi lis corporis carnem natura incorruptibilis assum ptura non esset, neque maculam aut inquinamentuın vel labem admissura; ut persuaderet Deus homini bus se id factum quod nos sumus, manenten nihi lominus in eo quod erat; idcirco carnem permisit ea pati quæ ejusdem sunt propria. Ostenditque duplicem operationem, patiens ut homo, agens ut Teus, idem semper. Non enim est alius et alius, sed aliter atque aliter. V. 35 Principes quoque deridebant eum. Stulte jocabantur adversus eum Synagogæ prin εipes, quissantes capita et amaro risui indulgentes Alios salvavit, aiebant, nunc se ipsum salvet. Sane si alios salvavit (tuquc, Judee, id ita factum revera seis), cur non posset manibus tuis se ipsum cripere? V. 38. Erat autem et superscriptio scripta super eum, etc. Tituli scriptura Domini causam continens de monstrabat manifeste crucifixum hunc regem essa ac dominum practice, pliysicæ ac theologicae pli losophiæ. Latine enim, Græce et Hebraice scriptum ait fuisse evangelista titulum. Existimo autem Romano idiomate significari practicam philoso phiam, quia Romanorum regnum fortius cateris orbis terræ apud Danielem definitur”. Porro pra clicæ apprime propria est fortitudo. Graeco idiomate denotatam judico physicam doctrinam, quia Græca gens præ cæteris hominibus physicæ studuit 436 philosophiæ; denique Hebraico idiomate theolo gicum magisterium, quia sine dubio lic populus, a generis sui origine, Deo per majores suos addictuș fuit. Latronum quidem unus, inquit evangelista, paria Judæis eructabat; alter tamen verba ejus, qui secum erat crucifixus, reprehendebat; suumque peccatum falebatur, Christi innocentiae testimonium dabat, eidem credebal, regem quamvis crucifixum appel labat. Idcirco sanctorum hæreditatem sibi ra puit. V. 46. Tenebra facia sunt per universam terram. Qui creatus res omnes excedit, qui Patri con sessor est, demisit se ad exinanitionem, serviqué formam suscepit, et humana mensura se conclusit, ut promissionem compleret Hebræorum majoribus a Deo editam, Ili vero tantopere perversi contuma cosque evaserunt ut in herum suum consurrexe rint, vil:e auctorem morti tradiderint, gloriæ Domi num crucifixerint ". Postquam itaque ligno suspen derunt omnium Dominum, sol eis occidit, luxque natura terrena. Decet enim utrumque de uno el eodem Filio dici, scilicet et non pati divine, et pas sum esse humanitus. ›
PG 72:958φων, καὶ Σεμέλιος ὁ γραμματεύς, καὶ οἱ ἐπίλοιποι τῆς βουλῆς αὐτῶν, καὶ κριταὶ οἱ ἐν τῇ Κοίλῃ Συρία καὶ Φοινίκῃ. Γινώσκειν σε δεί, βασιλεῦ, ὅτι Ιουδαίοι οἱ εἰς Βαβυλῶνα ἀναχθέντες, ἐληλύθασιν εἰς τὴν ἡμετέραν, καὶ τήν τε πόλιν τὴν ἀποστάτιν καὶ που νηρὰν οἰκοδομοῦσι, καὶ τὰς ἀγορὰς ἐπισκευάζουσι ταύτης, καὶ τὰ τείχη, καὶ τὸν ναὸν ἀνεγείρουσιν. Ἴσθι μέντοι γε, τούτων γενομένων, οὔτε φόρους απ τοὺς τελεῖν ὑπομενοῦντας, οὔτε δὲ ὑπακούειν ἐθελή σοντας· ἀλλὰ καὶ βασιλεῦσιν ἀντιστήσονται, καὶ ἄρ χειν μᾶλλον, ἢ ὑπακούειν ἐθελήσουσιν. Ενεργουμένων οὖν τῶν περὶ τὸν ναὸν καὶ σπουδαζομένων, καλῶς έχειν ἔδοξεν ἡμῖν γράψαι σοι, βασιλεῦ, καὶ μὴ περι ιδεῖν τὸ τοιοῦτον.» Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἐπλωκότι τῷ Ἰσραὴλ καὶ παθόντι τὴν αἰχμαλωσίαν ἐπετώθαζον οὐ μετρίως, ἀνασεσωσμένων δὲ μόλις, καὶ δεσμών ἀνεμένων πάλιν οὐδὲν ἧττον ἐπέθρωσκον, μυρίοις τε ὅσοις αὐτὸν ἐνίεσαν πόνοις, πολυτρόπως επεσεν λεύοντες, καὶ οὔτε τὸν θεῖον ἐγείρειν ἐῶντες ναὸν, οὔτε μὴν τειχίζειν τὴν πόλιν, παρωξύνετο Θεὸς ἐπ' αὐτοῖς ἀναγκαίως, καὶ παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς χεῖρας Ἰσραήλ. Πεπαυμένων γὰρ τῶν ἔργων, ἐγηγερμένον τε τοῦ ναοῦ, πάσας αὐτῶν τὰς πόλεις καταδηώσαντες εἷλόν τε ὑπὸ χεῖρα τοὺς ἐν αὐταῖς, καὶ χρημάτων γεγόνασιν ἀναριθμήτων δεσπόται. «Λήμμα τοίνυν λόγος Κυρίου, φησίν, ἐν γῇ Αδραν καὶ Δαμασκού τουτέστιν, Ὁ ἐν χερσὶν ἡμῖν λόγος ὁ παρὰ Θεοῦ, κατά τε τῆς γῆς ᾿Αδρὰχ καὶ τῆς Δαμασκοῦ γενήσεται, καὶ μέντοι καὶ Ἡμάθ, ἥτις ἐστὶν ἐν τοῖς ὁρίοις αὐτ τῆς, δῆλον δὲ ὅτι τῆς Δαμασκοῦ. Γῆ δὲ Ἀδράχ, χώρα που πάντως ἐστὶ κατὰ τὴν ἑψαν κειμένη, ἧς γείτων ἥ τε Ημαθ, ἥτις ἐστὶν Επιφάνεια τῆς Ἀντιοχέων προσωτέρα βραχὺ, καὶ ἡ Δαμασκός, ἢ ἐστι Φοινίκων τε καὶ Παλαιστίνης μητρόπολις. Υποκείσονται δὲ δηλονότι σὺν ταῖς μητροπόλεσι καὶ πόλεις αἱ ὑπ' αὐταῖς. Διατί τοίνυν κατ' αὐτῶν τὸ λήμμα; Οτι δὴ ἐν αὐταῖς γέγονεν ἀνάπαυσις αὐτοῦ, τουτέστι, το πάντων κρατοῦντος Θεοῦ. Ἀναπέπαυται δὲ, ὅτι δεν θέαται τετιμωρημένας. Οὐ γὰρ ἂν σεσίγηκεν ὁ πάντα ἐφορῶν, φειδοῦς τε καὶ ἐπισκέψεως ἀξιῶν τὸ ἀπό λεκτον γένος, τουτέστι, τὸν Ἰσραήλ. Ἐφορα γὰρ ἄγ θρώπους ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ τὴν ἑκάστου τρίβον κατασκέπτεται, καὶ τοῖς μὲν ἀδικοῦσιν ἐπιφέρει τὰ ἐξ ὀργῆς, ἐκρύεται δὲ τοὺς ἀδικουμένους. Μεμνῆσθαι δὲ ἀναγκαῖον, ὅτι καὶ ἐν τοῖς προλαβοῦσι τὴν περὶ τῶν τεσσάρων ἁρμάτων εἰσκομίσας λόγον καὶ τὰς τῶν ἱππέων ἰδέας, προστέθεικε πάλιν· «Ἰδοὺ οἱ ἐκε πορευόμενοι ἐπὶ γῆν βοῤῥᾶ, ἀνέπαυσαν τὸν θυμόν μου ἐν γῇ βοῤῥᾷ.» Αναπαύεται δὲ ὥσπερ ὁ μισοπόνηρος τοῦ Δεσπότου θυμὸς, ἐκτετικότων τὰς δίκας τῶν αὐτῷ προσκεκρουκότων διὰ πλείστην ὅσην καὶ ἀχάλινον ἁμαρτίαν. Τύρος καὶ Σιδών, διότι ἐφρόνησαν σφόδρα, καὶ ᾠκοδόμησε Τύρος ὀχυρώματα ἑαυτῇ, ἐθησα ρισεν ἀργύριον ὡς χοῦν, καὶ συνήγαγε χρυσίον ὡς πηλὸν ὁδῶν. Διὰ τοῦτο κληρονομήσει Κύριες αὐτὴν, καὶ κατάξει εἰς θάλασσαν δύναμιν αὐτῆς, καὶ αὐτὴ ἐν πυρὶ καταναλωθήσεται. ΝΓ'. Επιτρέχει τῷ λόγῳ συμβεβηκότα ταῖς πό λεσι, καθ' ὧν γεγενησθαι διισχυρίσατο τὸ λήμμα Κυρίου. "Αρχεται δὲ ἀπό τε τῆς Τύρου καὶ τῆς Σε δῶνος, αἱ δὴ μάλιστα τῶν ἄλλων διαφερόντως τετί εί μηντο, προέχουσαι μὲν ἰσχύϊ, καὶ πλούτῳ, καὶ ταῖς ἀνδρίαις τῶν κατῳκηκότων, ἔχουσαι δὲ ὥσπερ ὑπὸ χεῖρα τὰς ἄλλας, καὶ τῶν ὁμόρων υπερκείμεναι. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ, φησὶν, ὑψηλὴν ἀνασπῶσι την ἐφρὺν Σιδών τε καὶ Τύρος, οἴονται δὲ εἶναι δεινοί τε καὶ ἄθραυστοι, καὶ τεθαρσήκασι μὲν ἐπ' ὀχυρώμασι, τουτέστι τειχῶν περιβολαῖς, ήγουν καὶ ἑτέροις πράγ μασι, δι' ὧν ἂν εὖ ἔχοι καὶ σώζοιτο πόλις, πεφρονήκασι δὲ καὶ ἐπὶ πλούτω μέγα, ταύτῃ τοι μαθήσονται διὰ πείρας αὐτῆς, ὅτι Κύριος κληρονομήσει αὐτήν. Πεπορθηκότων γὰρ αὐτὴν τῶν ἐξ Ισραήλ, ήγουν Ουεσπασιανοῦ καὶ Τίτου, κληρονομηθήσεσθαί φησιν αὐτὴν παρὰ Θεοῦ. Καὶ γὰρ ἦν αὐτὸς ὁ παραδιδούς, καὶ ὑπὸ χεῖρα τιθεὶς τῶν ᾑρηκότων αὐτήν. Ρωμαίοι γὰρ τοῖς ἰδίοις ὑποφέροντες σκήπτροις τὴν σύμπασαν γῆν, τοῖς μὲν εἴκουσιν ἀμαχεὶ προοί τε ἦσαν καὶ προσηνεῖς· τοῖς γε μὴν ἀντεξάγειν ἐθέλουσιν ἐπ εφύοντο καὶ αὐτοὶ δριμεῖς τε καὶ ἄμαχοι. καταπρησθήσεσθαι δὴ οὖν φησιν αυτήν κατεσπασμένων ἐν θαλάσσῃ τῶν ὀχυρωμάτων, καὶ διηρπασμένου τοῦ πλούτου, εἰ καὶ ἦν ὡς χοῦς τὸ χρυσίον, καὶ ὡς πηλὸς ὁδῶν τὸ ἀργύριον αὐτῆς. Ἔμποροι γὰρ γεγόνασι δει νοί, καὶ φιλοκερδέστατοι λίαν, οἱ τῆς Τύρου οἰκήτορες, καὶ περί γε τούτου πλατὺς καὶ μακρὸς πεποίηται λόγος ἐν τοῖς Ἰεζεχιήλ τοῦ προφήτου συγγράμμασιν. Οὐδὲν οὖν ἄρα τοὺς Θεῷ προσκρούοντας ὀνήσει ποτέ τοὺς ἐπιτωθάζοντας ἁγίοις, εἰ δή πού τι συμβαίη παθεῖν αὐτοὺς, πλατὺ δὲ γελῶντας εἰ δοκιμάζοι Θεὸς τῶν ἰδίων τὴν πίστιν. Ἀπονήσει γὰρ αὐτῶν πᾶν ὀχύ ρωμα, τουτέστι, πᾶσα περιβολή, καὶ πᾶς ἀσφαλείας τρόπος· οὐδὲν δὲ ὅλως ὁ πλοῦτος ὀνήσει, ἔσται δὲ μᾶλλον οὗτος τοῖς εἰωθόσι καταδῃοῦν τῆς εἰς τοῦτο προθυμίας Ολκός. Ιδοι δ' ἄν τις καὶ νῦν τοὺς Ἑλλήνων παῖδας μέγα μὲν φρονοῦντας ἐπὶ σοφίᾳ κοσμικῇ, καὶ ὥσπερ ἐπὶ ὀχυρώμασι, ταῖς ἐκ πολυπλόκων συλλογισμῶν ἀπά ταις, μόνον δὲ οὐχὶ τὴν ἰδίαν πλάνησιν, τῇ τῆς εὐω γλωττίας δυνάμει διατειχίζοντας, καὶ καταπλουτοῦντας λίαν, τὸ ὡς ἐν λέξει λαμπρὸν ὡς ἄργυρον, καὶ ὡς ἐν τάξει χρυσοῦ τὸ ἐν νοήμασι τίμιον. Πλὴν καὶ οὕτως ἔχοντας κεκληρονόμηκεν ὁ Χριστός. Καθῄρηται μὲν γὰρ τὰ ὀχυρώματα, τουτέστι, πεπτώκασι τὰ ἐξ ἀπάτης εὑρέματα, διήρπασται δὲ καὶ τὸ χρυσίον, καὶ τὸ ἀργύριον. Οἱ γάρ τοι κατὰ καιροὺς τῶν Ἐκκλησιῶν προεστηκότες, ἄνδρες ἐλλόγιμοι, καὶ σοφοί, τῆς ἐκείνων ευγλωττίας την δύναμιν εἰς ἑαυτοὺς ἁρπά σαντες, ἱερὸν ἀνάθημα πεποίηνται τῷ Θεῷ τοῖς τῆς πίστεως ἐπαγωνιζόμενοι λόγοις, καὶ τῆς παρ' ἐκείνοις ἀπάτης πλείστην τε ἔσην, καὶ ἀληθῆ ποιούμενοι την κατάῤῥησιν. Πεπράχασι τοιοῦτον καὶ οἱ ἐξ Ἰσραήλ. Χρησάμενοι γὰρ παρὰ τῶν Αἰγυπτίων σκεύη χρυσά καὶ ἀργυρᾶ, καὶ σκυλεύσαντες τοὺς πλεονεκτήσαντας, προσήγαγον ταῦτα κατὰ τὴν ἔρημον τῷ παναγίῳ Θεῷ κατασκευαζομένης τῆς ἁγίας σκηνῆς, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς σκευῶν ἱερῶν. Οὐκοῦν οἱ διὰ σοφίας κοσμικῆς καὶ λόγου φαιδρότητος οἰκοδομοῦντες τὴν Ἐκκλησίαν, διαρπάζουσί τε τοὺς Ελλήνων παῖδας, καὶ οἱονεὶ τὸ χρυσίον αὐτῶν, καὶ τὸ ἀργύριον ἐκ πολλῆς ἄγαν ἐπιεικείας καταπλουτήσαντες, κλῆρον αὐτὸν ποιοῦνται Θεοῦ, τὰ εἰς δόξαν αὐτοῦ λαλοῦντες ἑτέροις, καὶ τὰ μὲν ἐκείνων οχυρώματα καταστρέφοντες, οἰκοδομούν. τες δὲ νοητῶς τὴν ἁγίαν πόλιν, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν. τῶν ἠδικηκότων τὸν Ἰσραήλ, οἳ καὶ ἦσαν ὅμοροι, καὶ πρός γε τὸν ἐν γράμμασι λόγον, εἰρήσεται πάλιν. "Οψεται Ασκάλων, καὶ φοβηθήσεται· καὶ Γά ζα, καὶ ὀδυνηθήσεται σφόδρα· καὶ ᾿Ακκαρών, ὅτι ᾐσχύνθη ἀπὸ τῆς ἐλπίδος αὐτῆς. Καὶ ἀπο λεῖται βασιλεὺς ἐκ Γάζης, καὶ 'Ασκάλων οὐ μὴ κατοικηθῇ. Καὶ κατοικήσουσιν αλλογενεῖς ἐ Αζώτῳ, καὶ καθελῷ ὕβριν ἀλλοφύλων. ΝΔ'. Ὅτε πολέμου καὶ μάχης εμβολή κατανέμεται χώραν, εὐθαρσέστεραί πώς εἰσι, καὶ ἐν ἐλπίσιν ἔσθ' ὅτε χρησταῖς, αἱ κατ' αὐτὴν πόλεις. Οίονται γάρ, ὅτι περιέσονται τῶν ἐχθρῶν ἢ τῷ πλήθει τῶν ἐνοι κούντων αὐταῖς, ἢ τειχῶν ὀχυρότητι, καὶ ταῖς τῶν τακτικών επιστήμαις. Εἰ δὲ δὴ γένοιτο τῶν παρά σφισιν ἁλῶναι μίαν, ἤπερ ἂν λέγοιτο δυνατωτάτη, τότε δή, τότε πᾶσα μὲν ὀκλάζει πρὸς δέος, ἀποσείεται δὲ τὴν ἐλπίδα, τὴν τοῦ φυγεῖν δύνασθαι φημί, καὶ ὡς πεσοῦσα θρηνεί. Αλούσης δὴ οὖν τῆς οὕτω διαφανοῦς, καὶ ἀλκιμωτάτης, καὶ πλούτῳ κομώσης, ο Φο βηθήσεται μὲν, φησίν, ἡ Ασκάλων, καὶ ὠδυνηθήσε ται Γάζα, καὶ μὴν καὶ ᾿Ακκαρών.» Πόλεις δὲ αὗται τῶν Παλαιστινῶν. Οδυνηθήσεται δέ, ε ὅτι ᾐσχύνθη ἀπὸ τῆς ἐλπίδος αὐτῆς. ο φοντο μεν γάρ, ὅτι καὶ αὐταῖς ἰσχύσει πρὸς ἐπικουρίαν ή Τυρίων ἰσχύς. Ἐπειδὴ δὲ κειμένην τεθέανται, ταύτῃ τοι λοιπόν ἀπωλισθήκασι τῆς ἐλπίδος. Καὶ ὁ μὲν Γάζης ἡγού μενος οιχήσεται, φησίν, ἀπολωλώς δηλονότι. Κατος κήσουσι δὲ ἀλλογενεῖς ἐν Αζώτῳ, δεδαπανημένων, κατὰ τὸ εἰκὸς, τῷ πολέμῳ τῶν αὐθιγενῶν. Επιλέγει δὲ τούτοις, ὅτι «Καθελῶ τοὺς ἀλλοφύλους, τοὺς Παλαιστινούς, οὓς ὀνομάζει συνήθως. Ηχος δ' ἂν, εἴ γέ τω δοκεῖ, καὶ καθ᾿ ἑτέρων ἐθνῶν ὁ λόγος τῆς Ἰουδαίων γείτονες. ᾿Αλλὰ ταυτὶ μὲν ἡμῖν, ὡς οι ήτοι Εἰδέναι δὲ ἀναγκαῖον, ὅτι διωκομένης, ὡς ἔφην, ἔσθ' ὅτε τῆς Ἐκκλησίας, συνεπιφύονται τα δεινῶς, καὶ ἐπιμειδιῶσιν οἱ ἐχθροὶ, τάχα που λέγοντας τον Εύγε, είγε, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πλὴν ἐπαμύνει Χριστὸς, καὶ ἅπασαν μὲν αὐτῶν συνθραύσει δύναμιν, τὸν ἴδιον ἐγείρων ναόν, ἐπιφέρων δὲ τοῖς ἐπιβουλεύουσι τὰ ἐξ ἀκράτου θυμοῦ, καὶ ὥσπερ τινὰς πόλεις τὰς τῶν αἱρέσεων κατασείων συναγωγάς, καὶ πρὸς ταύταις ἔτι τὰ εἰδωλολατρῶν ἀνόσια στίφη. Καὶ ἐξαρῶ τὸ αἷμα αὐτῶν ἐκ στόματος αὐτῶν, καὶ τὰ βδελύγματα αὐτῶν ἐκ μέσου ὀδόντων απ τῶν. Καὶ ὑπολειφθήσονται καὶ οὗτοι τῷ Θεῷ ἡμῶν, καὶ ἔσονται ὡς χιλίαρχος ἐν Ἰούδα, καὶ Ακκαρών ὡς Ἰεβουσαίος. ΝΕ'. Κατεδηδόκασι μὲν καὶ οὗτοι τὸν Ἰσραὴλ, καὶ οἷά τινες θῆρες μονονουχί καὶ αἵματι πεφυρμένον εἶχον τὸ στόμα. Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν εἰδωλολάτραι, καὶ ταῖς τῶν ματαίων θεραπείαις προσκείμενοι, ἀεί τους ἐπὶ γλώττης, ήγουν ἐπ' ὀδόντων εἶχον τῶν ἰδίων βδελυγμάτων τὰς κλήσεις, ἄνω τε καὶ κάτω θεοὺς ὀνομάζοντες τὰ χειρόκμητα, καὶ λίθοις ἀψύχοις κατὰ τὸν προφήτην λέγοντες· ο Θεός μου εἶ σύ, καὶ οὐ ἐγέννησάς με, ο 'Αλλ' ἐκτετίκασι μὲν τὴν αὐτοῖς προσήκουσάν τε καὶ ἀποχρῶσαν δίκην, πεπλημμεληκότες ἀγρίως εἰς τὸν Ἰσραήλ. Πλὴν οὐκ εἰς ἅπαν διο λώλασι, προαθροῦντος Θεοῦ τὴν ἐσομένην αὐτῶν ἐκ στόματος αὐτῶν, τουτέστιν, εἰ καὶ οἷά τινες θῆρες μονονουχί κατερρόφησαν τὸν Ἰσραήλ, ἀλλ᾽ ἤξει και ρός, καθ᾽ ἂν ἔσονται καθαροὶ, καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις αἰτίας ἀπηλλαγμένοι. Δικαιωθήσονται γὰρ ἐν πίστει καὶ αὐτοὶ, καὶ τὸν ἐκ τῆς ἀρχαίας φαυλότητος ἀπο λούσονται μολυσμόν. Ἐξαρῶ δὲ καὶ τὰ ὀνόματα τῶν βδελυγμάτων αὐτῶν ἐκ μέσου ὀδόντων αὐτ τῶν· ο διαμεμνήσονται γὰρ οὐκέτι τῶν ψευδωνύμων θεῶν, οὔτε μὴν ὀνομάσουσιν αὐτούς. • ὑπολειφθήσονται δὲ καὶ αὐτοὶ τῷ Θεῷ ἡμῶν, ο καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτὸς ὁ Ἰσραήλ σέτωσται μὲν γὰρ καὶ αὐτοῦ τὸ κατάλειμμα, καίτοι δεδυσσεβηκότος εἰς αὐτὸν τὸν Εμμανουήλ. Ἐπειδὴ δὲ κεκλημένη τῶν ἐθνῶν ἡ πληθὺς τοῖς ἐξ αἵματος Ἰσραὴλ πιστεύσασι συνήφθη πνευματικῶς, Χριστοῦ συνδοῦντος εἰς ἕνωσιν, «Αὐτ τὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφό τερα ἕν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, κτίσας τε τοὺς δύο λαοὺς εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ποιῶν εἰρήνην, καὶ ἀποκαταλλάσσων τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ Πνεύματι πρὸς τὸν Πατέρα, ο ταύτῃ του φησὶν ὅτι ἔσονται ὡς χιλίαρχος ἐν Ἰούδα, τουτέστιν εἰς τοῦτο προβήσονται γνησιότητος, τῆς ὡς ἐν πίστει τε καὶ ἐπιεικείᾳ, φημί, ὥστε καὶ ἐξ αὐτῶν ἀρχηγούς γενέσθαι τοῦ Ἰούδα. Εσται δὲ καὶ ὁ ᾿Ακκαρών, τουτ ἐστιν, ὁ ἀλλογενής, ὁ ἐκ τῆς Φυλιστιεὶμ, ὡς ὁ Με βουσαίος, τουτέστιν ὡς αὐτὸς ὁ κάτοικος τῶν Ἱερο σολύμων λαός. Εκαλεῖτο γὰρ ἡ Ἱερουσαλήμ Ιεβοῦς ἐν ἀρχαῖς· οὐκοῦν Ιεβουσαῖος ὁ Ἱεροσολυμίτης ἐνθάδε νοεῖται. Πολλοὶ δὲ χιλίαρχοι, τουτέστιν ἡγεμόνες, καὶ προεστηκότες λαῶν καὶ ἐξ ἐθνῶν γε γόνασι, καὶ σύνεισιν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Τὸ δὲ ἐν Ἰούδα νοήσεις ἐπὶ τοὺς αἰνεῖν ειωθότας, τους ἐστιν ἡμᾶς τοὺς ἐν πίστει κεκλημένους, οἳ στεφα σῦν εἰθίσμεθα ταῖς ἀκαταλήκτοις δοξολογίαις τὸν κεκληκότα Χριστόν. Καὶ ὑποστήσομαι τῷ οἴκῳ μου ἀνάστημα, τοῦ μὴ διαπορεύεσθαι, μηδὲ ἀνακάμπτειν, καὶ οὐ μὴ ἐπέλθῃ ἐπ' αὐτοὺς οὐκέτι ἐξελαύνων, διότι νῦν δωράκασι ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς μου. Ν. Ἰδοὺ δὲ σαφῶς ἀνάστημά τε καὶ τεῖχος ὀνομάζει Χριστόν, δι' οὗ καὶ ἐμπεπυργώμεθα, κατ' εὐδοκίαν δὲ δηλονότι, καὶ θέλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρός. Οἶκος γὰρ νοητὸς, καὶ οἰκοδομὴ Θεοῦ, κατὰ τὴν του Παύλου φωνήν, ἡμεῖς που πάντως ἐσμέν, οἱ πεπιστευκότες, εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ἐν ταῖς καρ δίαις ἡμῶν διὰ τοῦ πνεύματος κατοικεῖ, καὶ τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ἐναυλίζεται. Εφη γὰρ αὐτὸς διὰ προφήτου φωνῆς· «"Οτι κατοικήσω ἐν αὐτοῖς, καὶ εμπεριπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν Θεὸς, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι λαός. ᾿Ανάστημα δὴ οὖν τὸ ἐγηγερμένον διὰ βουλῆς τοῦ Πατρὸς τῇ Ἐκκλησίᾳ Χριστός, ἵνα μηκέτι, καθὰ καὶ πάλιν, διοδεύσωσί τινες, καὶ ἀνακάμ Ει πτωσιν, ἐν ἡμῖν ἄνω τε καὶ κάτω περιιόντες, καὶ οἷά τινα κεχερσωμένην πατοῦντες ὁδὸν, καὶ βλάβης ἁπάσης ἀναπιμπλάντες ἡμετέρας καρδίας. Εφη μὲν γάρ που περὶ τῶν ἐξ Ισραήλ, ὃς ἦν ἀρχαῖος ἀμπελών τῷ κτησαμένῳ ότι ο 'Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν, καὶ καθελῶ τὸν τοίχον απ τοῦ, καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα.· Ἡμῖν δὲ τοῖς ἐπεγνωκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ, τοῖχος ἐγήγερται, καὶ φραγμὸς αὐτὸς ὁ Ἐμμανουὴλ, ἀρρήκτῳ δυνάμει περιβάλλων, καὶ ἀποσοβῶν τῶν ἡμετέρων διανοιών τοὺς ἀκαθάρτους δαίμονας, καὶ τοῖς ἐκείνων οὐκ ἀφιεὶς ὑπεστρῶσθαι ποσί. Τοιγάρτοι καὶ ὁ προφήτης "., πρὸς αὐτὸν, ο Καὶ κληθήσῃ, φησὶν, οἰκοδόμος φραγμῶν καὶ τὰς τρίβους τὰς ἀνὰ μέσον παύσεις. 735 Ὥσπερ γὰρ οἱ περιφράττειν ειωθότες ἀμπελῶνες χεχερσωμένους, τὰς διὰ μέσου παύουσι τρίβους, οὐκ ἐῶντες ὑπὸ τοῖς τῶν ἄνω τε καὶ κάτω παριόντων πατεῖσθαι ποσίν· οὕτω καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἑαυτὸν ἡμῖν τεῖχος οἷάπερ ἄρρηκτον περι θεὶς, καὶ ἀγγελικαῖς δυνάμεσι περιφράττων ἔξω τοῦ πατεῖσθαι γενέσθαι παρεσκεύασεν. Εφη δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι οὐκέτι οὐ μὴ ἔλθῃ ἐπ' αὐτοὺς ἐξελαύνος Πάλαι μὲν γὰρ ἦμεν αἰχμάλωτοι, καὶ εὐπαρακάμι στοι κομιδῇ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκτόπων ιόντες εὐκόλως, ἄγοντός τε ἡμᾶς καὶ φέροντος τοῦ Σατανᾶ, καὶ ἐκ τούτων εἰς ἐκεῖνα μονονουχί καὶ ἐλαύνοντος. Αλλ' ἔπαυσε καὶ τοῦτο Χριστός. Οὐ γὰρ ἤξει καθ' ἡμῶν ὁ λεηλατῶν· οὐκ ἐμβάλῃ καθὰ καὶ πρώην εἰς γε τῷ αὐτῷ δοκοῦν. Πεπήγμεθα γὰρ ἐν Χριστῷ, ἀσφαλῆ τε καὶ ἱδρυμένην ἐσχήκαμεν τὴν καρδίαν, οὐκέτι κατασειόμενοι πρὸς ἃ μὴ προσῆκεν· οὐκ ἐμβαίνοντες 1, εἰς πολυθείαν, οὐκ ἐξελαυνόμενοι προς πλάνησιν ἀλλ᾽ οἷον ἐμβεβηκότες ἐν πίστει τε καὶ ἀγάπῃ τῇ εἰς Θεόν, ὡς χαίροντας ἐπὶ τούτῳ λέγειν· ι Καὶ ἔστησεν διὰ πέτραν τοὺς πόδας μου. Λέγων δὲ, Ότι ναν «ἑώρακα ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς μου, ο ἐπισκοπῆς ὄντα καιρὸν κατέδειξεν ἐναργῶς τὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας. Επεσκέψατο γὰρ ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ύψους, ο καὶ ᾗ φησιν ὁ Δαβίδ, ο Κύριος ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπέβλεψεν, ο καίτοι πάλαι διὰ τὴν ἐν ἡμῖν ἁμαρτίαν οὐ θεραπείας ἀξιῶν οὐ φειδοῦς ἡ ἀγά πης, οὐχ ἑτέρου τινὸς τῶν τοιούτων όλως ο άλλο οἷονεί πως ἀπεστραμμένος. Ταύτη τοι καὶ τεταράγμεθα, καὶ μαρτυρεῖ λέγων ὁ μακάριος Δαβίδ ο Απο στρέψαντός σου τὸ πρόσωπον, ταραχθήσονται, καὶ ? εἰς τὸν χοῦν αὐτῶν ἐπιστρέψουσιν.· Ἐπειδὴ δὲ νῦν, τουτέστι κατὰ τὸν τῆς ἐπιδημίας καιρὸν ἑωράκαμεν ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, σεσώσμεθά τε καὶ ἠλεήμεθα, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἐπέκεινα λόγον, καὶ ἀξιαγάστων ἀληθῶς κεκερδήκαμεν; ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύ γατερ Ιερουσαλήμ. Ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου Ερ χεταί σοι δίκαιος, καὶ σώζων, αὐτὸς πρᾶος, καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον, καὶ πῶλον νέον. ήγησαμένῳ, ΝΖ. 'Αναφανδόν ἐν τούτοις διακηρύττει λοιπόν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν ἀνάδειξιν, ὡς οὐδὲν ὅλως ὁρᾶσθαι τὸ ἀνιᾷν. Χαίρειν μὲν γὰρ προστέταχεν ἀναγκαίως τῇ νοητῇ Σιών, ἅτε δὴ καὶ πάσης ἡμῶν κατηφείας ἐξῃρημένης; Ποῦ γὰρ ὅτι τὸ κατηφές, καὶ ἐπὶ τίσιν ἂν γένοιτο πρὸς ἡμῶν τὸ κατοιμώζειν ὅμως, ἀπεληλαμένης τῆς ἁμαρτίας, καὶ τοῦ θανάτου πεπατημένου, κεκλημένης τε τῆς ἀνθρώπου φύσεως εἰς ἐλεύθερον ἀξίωμα, καὶ τῇ τῆς υἱοθεσίας κατεστεμμένης χάριτι, καὶ τοῖς ἄνωθεν, καὶ ἐξ οὐρανοῦ χαρ ρίσμασι κατηγλαϊσμένης; Επιτήρει δὲ, ὅτι τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν εὐαγγελιζόμενος, εὐθὺς θυγατέρα τὴν Σιὼν ἀποκαλεῖ. Σφόδρα δὴ οὖν χρῆναι χαίρειν αὐτὴν εὖ μάλα προστέταχεν, ἀνακηρύττειν τε παρεγγυά τῇ Ἱερουσαλήμ, ώς ήδη παρέσται, καὶ ἀναδειχθήσεται μετὰ σαρκὸς ὁ βασιλεὺς αὐτῆς, δί καιος, καὶ σώζων. Δεδικαίωσε γὰρ ἡμᾶς ἐν πίστει Χριστὸς, καὶ τὴν τῆς σωτηρίας κατευρύνει τρίβον τοῖς προσιούσιν αὐτῷ. Ἔστι δὲ πρὸς τούτοις καὶ πράος, οὐ νομικὴν προσφέρων ἀποτομίαν, οὐδὲ θα νάτῳ τιμωρούμενος τοὺς παραβαίνοντας ἐντολὴν, σώζων δὲ μᾶλλον ἐξ ἡμερότητος, καὶ ἀνιστὰς τοὺς ελισθηκότας. Ανέγνωμεν δὲ ὅτι «Τὸ γράμμα ἀπο κτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεί, ο Γράμμα μὲν γὰρ ὁ κολαστής ἐστιν νόμος, ἡ σκιά, καὶ ὁ τύπος· πνεῦμα δὲ ζωοποιοῦν ἐστιν ὁ Χριστὸς, ἐν πνεύματι γὰρ καὶ ἀληθείᾳ δεδιδαγμεθα προσκυνεῖν διὰ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως. Ότι δὲ καὶ ἐπιβέβηκεν ἐπὶ πῶλον νέον, οὕτω τε εἰσέφρησεν ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις, οὐ μα προς πρὸς πληροφορίαν δεήσει λόγου. Απόχρη γὰρ εἰς πίστιν ἡμῖν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής γεγραφώς τὰ τοιάδε. Επεκάθητο μὲν γὰρ τῷ πώλῳ Χριστός, εἴπετό γε μὴν ἡ τεκοῦσα· καὶ σημεῖον ἡμῖν ἀναγ καιοτάτου πράγματος το δρώμενον ἦν. ἐπανεπαύσατο γὰρ ὁ Χριστὸς τῷ νέῳ λαῷ, τουτέστι τῷ κεκλημένῳ πρὸς ἐπίγνωσιν ἀληθείας τῷ εἰδωλολατροῦντι ποτε. Οἷα γάρ τις ἦν πῶλος, οὔπω δεδαμασμένος, οὔτε μὴν εἰδὼς βαδίζειν ὀρθῶς· οὐ γάρ που τῷ θείῳ παπαιδαγώγητο νόμῳ. Αλλ' ὁ πάντας ἄγων εἰς εὐτεχνίαν πνευματικήν, προϋπέθηκε μὲν ἑαυτῷ τὸν πῶλον. Εψεται δὲ ὅτι κατὰ καιροὺς καὶ ἡ τῶν Ἰου δαίων Συναγωγή, διὰ τῆς ἀπομένης ὄνου δέδωκε νοεῖν, καίτοιγε ἐν χρόνῳ τῷ κατὰ τὴν κλῆσιν τὸ πρεσβύτερον ἔχουσα· προεισκέκλητο γὰρ διὰ Μωσέως καὶ προφητῶν. Ἐπειδὴ δὲ προσκέκρουσε τῷ σώζοντι βασιλεῖ (οὐ γάρ τοι προσήκατο τὴν πίστιν), ταύτῃ του δικαίως τοῦ πώλου κατόπιν ἔρχεται μόλις, καὶ γέ γονεν εἰς οὐράν, τουτέστι παρακολούθημα, καὶ ὀπίσω τῶν ἐξ ἐθνῶν, καὶ ἡ πρώτη γέγονεν ἐσχάτη. "Αθρει δὲ, ὅπως εἰς ἐσχάτην ἀλογίαν ἀποκομισθεῖσαν ἔδειξε τὴν ἀνθρώπου φύσιν, «ὁ νεφρούς εἰδὼς καὶ καρδίας. Ονῳ γὰρ παρεικάζεται τῇ λίαν ἀλογωτάτῃ καὶ ἡ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγή, καὶ αὐτὴ δὲ τῶν ἐθνῶν ἡ πλη θύς. Οἱ μὲν γὰρ ελατρευότες τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα Θεόν· οἱ δὲ τὸν παιδαγωγὸν ἀτιμάζοντες νόμον, ἔξω νοῦ καὶ φρενός γεγόνασιν ἀγαθῆς, καὶ οι Οι πρὸς πᾶν εἶδος φαυλότητος απονενευκότες, ο Παρασυνεβλήθησαν γὰρ τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοίωνται αὐτοῖς,» κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνήν. Ονος δὲ καὶ ἑτέρως ἀκαθαρσίας σύμβολον· ἀντερον γὰρ τὸ ζῶον, καὶ τὴν ἐκ νόμου κατάῤῥησιν ἔχον. Τοιοῦτοι δὲ πάντως οἱ πλανώμενοι και φιλαμαρτή μήνες. Καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραίμ, καὶ ίππον ἐξ Ιερουσαλήμ, καὶ ἐξολοθρευθήσεται τόξον πολεμικὸν, καὶ πλῆθος, καὶ εἰρήνην ἐξ ἐθνῶν, καὶ κατάρξει υδάτων από θαλάσσης ἕως θαλάσσης, καὶ ἀπὸ ποταμῶν ἕως διεκδο λῶν τῆς. ΝΗ'. "Οτι γενόμενος άνθρωπος ὁ Μονογενής, τοῖς τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν ὑποφέρειν ἔμελλε ποσὶν ἀρ χάς τε καὶ ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ κόσμου τούτου, τουτέστι τὰ βδελυρὰ τῶν δαιμονίων στίφη, πάντα τε αὐτοῖς ὑποτάσσειν ἐχθρὸν ὁρατόν τε καὶ ἀόρατον, καὶ πάντα συντρίβειν πόλεμον, καὶ τοῖς ἐξ εἰρήνης κατευφραίνειν ἀγαθοῖς, αἰνιγματωδώς ἡμῖν ὁ προφητικὸς ὑποφαίνει λόγος. Κεσαν μὲν γὰρ κατά καιρούς κατὰ τῶν Ἱεροσολύμων οἱ Βαβυλώνιοι, καὶ μὴν καὶ ἕτεροί τινες τῶν ὁμέρων ἐθνῶν ἵπποις τε καὶ ἅρμασιν ἐποχούμενοι, καὶ βάλλοντες τόξοις, κατὰ τὸ γεγραμμένον, κατεχειροῦντό τε ούτω, και πικροῖς ἐνίεσαν πόνοις. Ἀπὸ γοῦν τοῦ συμβαίνειν εἰωθότος, τῶν ἐπὶ Χριστοῦ κατορθωμάτων τὴν λαμ πρότητα δηλοί. Ο γάρ του σώζων, φησὶν, ὁ δίκαιός τε καὶ πραότατος βασιλεὺς, ἀφίξεται μὲν, καὶ οὐκ εἰς μακράν. Πλὴν οὐ πολλῷ πλήθει τῶν ὑπασπιστών, οὐ δορυφόρους, οὐ μυρίους ἔχων τοὺς εἰδότας τὰ τακτικά. Επασκήσας τε οὕτως ἐν ἔθει τὸ μέτριον, ὥστε καὶ μόλις ἐπιβῆναι τοῦ πώλου. Πλὴν ἔσται τοσοῦτος εἰς ἀρετὴν, ὀνήσει τα οὕτω τοὺς ἐπ' αὐτῷ πεποιθότας, ὡς περιελεῖν μὲν ἄρματα ἐξ Εφραίμ, ἀποστῆσαι δὲ καὶ ἵππων ἐξ Ἱερουσαλήμ, ἐξολοθρεύ σα: δὲ καὶ τόξον πολεμικὸν, καὶ εἰρήνην ἁπλῶσαι βαθεῖαν, τὴν ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν. Ἐφραίμ δέ φησι τὰς ἐν τῇ Σαμαρεία δέκα φυλάς, Ἱερουσαλὴμ δὲ τοὺς ἐν αὐτῇ κατοικήσαντας, Ιούδας δὲ οὗτοι καὶ Βενιαμὶν. Οὐκοῦν ἀσφαλείας ὑπόθεσιν, καὶ εἰρήνης ἡμῖν ὁ προφητικὸς εἰσκομίζει λόγος. Οὐ γὰρ ἂν γένοιτο, φησίν, εὐκατάδρομος τοῖς ἐθέλουσι κακοῦν ἡ ἁγία πόλις, κατευρυνεῖ δὲ οὕτω τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν ὁ σώζων αὐτὴν, ὡς ὅλης κατάρξαι τῆς Ἰουδαίας, ἀπὸ θαλάσσης ἕως ποταμῶν. Αὗται γάρ εἰσιν αἱ διεκδο λαὶ τῆς γῆς, τουτέστι τὰ πέρατα. Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, ὡς περὶ ἀμπέλου λέγων τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς· «Εξέτεινε τὰ κλήματα αυτ τῆς ἕως θαλάσσης, καὶ ἕως ποταμῶν τὰς παρα φυάδας αὐτῆς.» Τερματίζεται γὰρ ἡ τῶν Ἰουδαίων θαλάσσῃ τε, καὶ χώρᾳ τῇ πρὸς νότον, καὶ Ινδική, καὶ τῇ καλουμένῃ Μέσῃ τῶν ποταμῶν. Ἀλλ' οὐκ ἐν τούτοις τοῖς ὅροις ἡ Χριστοῦ βασιλεία, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ερπει δὲ ὁ λόγος ὡς ἐκ μερικού παραδείγματος ἐπὶ τὸ καθόλου, καὶ γενικώτατον. Βεβασίλευκε γὰρ οὐ τῆς Ἰουδαίας μόνης, ἁπάσης δὲ μᾶλλον τῆς ὑπ' οὐρανὸν, καὶ ἀπὸ περάτων εἰς πέρατα τὰ τῆς ἐξουσίας αὐτοῦ κατευρύνεται. νι, Καὶ σὺ ἐν αἵματι διαθήκης ἐξαπέστειλας δεσμίους σου, ἐκ λάκκου οὐκ ἔχοντος ὕδωρο Καθήσεσθε ἐν ὀχυρώμασι δέσμιοι τῆς συναγε γῆς, καὶ ἀντὶ μιᾶς ἡμέρας παροικεσίας του διπλᾶ ἀνταποδώσω σοι. ριο ΝΘ'. Μέτεισιν ὁ λόγος ἐπ' αὐτὸν ἤδη δίκαιόν τε καὶ σώζοντα βασιλέα, καὶ μέν τοι καὶ πρᾶον, τουτ ἐστι Χριστὸν, καὶ τὰ λαμπρά, καὶ ἀξιάγαστα τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ κατορθώματα καθίστησιν εναργή. Κεκένωσε γὰρ ἑαυτὸν ν ἑκών, γενόμενος ἄνθρωπος, ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος. «Υπέμεινε δὲ καὶ σταυρόν, αἰσχύνης καταφρονήσας, ο καὶ τέθεικε τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντάλλαγμα, κατεκτήσατο τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν ἐν αίματι διαθήκης αιωνίου, ἧς ἦν τύπος τὸ διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐπιῤῥανθέν. Λαβών γάρ, φησί, Μωσῆς τὸ αἷμα αυτό τε τό βιβλίον, καὶ πάντα τὸν λαὸν ἐῤῥάντισε, λέγων· Τοῦτο τὸ αἷμα τῆς διαθήκης ἧς διέθετο πρὸς ὑμᾶς ὁ Θεός. ο ᾿Αλλ' ἐκεῖνα μὲν τύποι, καὶ τῆς ἀληθείας μόρφωσις ἦν. Αὐτὴ δὲ λοιπὸν ἡ ἀλήθεια Χριστὸς, ὁ πάντας ἡμᾶς ἀγοράσας ἐν αἵματι διαθήκης. • ἐκλελυτρώμεθα γὰρ, ὡς ὁ αὐτοῦ φησι μαθητής, οὐ φθαρτοῖς ἀργυρίῳ ἢ χρυσίῳ, ἀλλὰ τιμίῳ αἵματι ὡς ἀμνοῦ ἀμώμου, καὶ ἀσπίλου Χριστοῦ. • Σὺ τοίνυν, φησίν, ὦ δικαιότατε καὶ πραότατε βασιλεῦ, ἐν αἵματι δια θήκης τοὺς σοὺς γεγονότας δεσμίους (τουτέστιν οὓς δεσμοῖς ἀγάπης κατέσφιγξας, καὶ ταῖς σαῖς ζεύγλαις ὑπενεγκεῖν, καὶ καταδῆσαι σαφῶς τὴν τῆς διανοίας πέπεικας αὐχένα) ἐξαπέστειλας, τουτέστιν ἐξεκόμιο σας, ήγουν ἐξήγαγες, ἢ ἀνῆκας ι ἐκ λάκκου οὐκ ἔχοντος ὕδωρ.» Σημαίνειν δὲ διὰ τούτου φαμὲν αὐτ τὸν ἢ τὸν ᾄδην, τὸν οὐκ ἔχοντα ζωὴν, ἐκδεξόμεθα γὰρ εἰς τύπον ζωῆς τὸ ὕδωρ, ήγουν ᾅδην καταλογιούμεθα, “ καὶ μάλα ὀρθῶς, τὴν ἐπί γε τοῖς ψευδωνύμοις θεοῖς ἀπάτην. Βόθρος γὰρ ἀληθῶς τὸ χρῆμά ἐστιν, εἰς ὃν εἴπερ τις ὅλως κατολισθήσει, ζωῆς ἀμοιρήσει τῆς εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα. "Οτι δὲ κεκένωκε τὸν ᾅδην ἀπο θανὼν ὁ Χριστὸς, καὶ ἀνῆκε τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι τὰς κάτω πύλας, παντί που σαφές. Ἔφη δέ που καὶ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς διὰ φωνῆς Ἱερεμίου περὶ τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, καταλελειπότων μὲν αὐτὸν, τραπομένων δὲ φληνάφως εἰς ἀπάτην εἰδωλομανῆ· «Εξέστη ὁ οὐ ρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέ γει Κύριος· ὅτι δύο, καὶ πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου. Εμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυ νήσονται ὕδωρ συνέχειν. ο Ωσπερ γάρ ἐστι πηγή ζωῆς, καὶ πηγὴ ζωοποιὸς ἡ ὀρθή τε καὶ ἀπλανής περὶ Θεοῦ γνῶσις· οὕτως ἄνυδροι, καὶ οἱονεὶ λάκκοι συντετριμμένοι νοηθεῖεν ἂν τὰ τῆς εἰδωλολατρείας ἀθύρματα, καὶ ἡ περὶ αὐτοῦ πλάνησις. Εἶτα πρὸς αὐτοὺς διαλέγεται τους δεσμίους, καὶ εἰς ἐλπίδας αὐτοὺς ἀγαθὰς παραθήγει, λέγων·. Καθήσεσθε ἐν ὀχυρώματι δέσμιοι τῆς συναγωγῆς.» Καὶ ὀχύρωμα μὲν, καθάπερ ἐγᾦμαι, τὴν Ἐκκλησίαν ἀποκαλεῖ ὡς τετειχισμένην ἐν Χριστῷ, καὶ ἀκλονήτως ἔχουσαν. Κάθησιν δέ φησι τὸ οἷον ἱδρυμένον ἐν πίστει. Γέ.. γραπται γὰρ περὶ Θεοῦ·. Ὅτι σὺ καθήμενος εἰς τὸν ΧΧΥΗ, 10, αἰῶνα, ο τουτέστιν ιδρυμένην ἔχων καὶ ἀκατάσει στον φύσιν. Ἔσεσθε δὴ οὖν ἐν ἀσφαλείς, φησί, τὸ βεβηκός έχοντες εἰς πίστιν, ὦ δέσμιοι τῆς ἐμῆς συναγωγής εἶεν δ' ἂν οὗτοι τῶν ἐν Χριστῷ δεδικαιωμένων ἡ ἁγία πληθύς. Ὅτι δὲ οὐκ ἄμισθον ἔχουσι τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς ἀρίστοις ὑπομονὴν, καὶ μὴν τὸ ἐρηρεισμένον εἰς ἀγάπησιν τὴν ἐπὶ Θεῷ, κατασημαίνει, λέγων Καὶ ἀντὶ μιᾶς ἡμέρας παροικίας σου, διπλᾶ ἀντ αποδώσω σο:. ο Καί τι τοιοῦτον ἐστὶν δ βούλεται λέ γειν. Πάροικοι μὲν γὰρ ἐπὶ γῆς, καὶ παρεπίδημος πάντες εἰσὶν οἱ ἅγιοι, βραχὺς δὲ λίαν ὁ ἐν σώματο βίος ἀνθρώπου παντός, κἂν εἴ τις αὐτὸν ὀλίγον ὄντας παντελῶς, ὡς τάχα που καὶ ἡμέρᾳ παρεικάζεσθαι μια. Οὐκοῦν ἀντὶ μιᾶς ἡμέρας τῆς παροικίας σου. φησί, τουτέστιν ἀντὶ βραχέος τε καὶ συνεσταλμένου χρόνου τῆς ἐν σώματι ζωῆς διπλᾶς τε καὶ ἐν πλειν ασμῷ τὰς ἀμοιβὰς ἀποδώσω. Έφη δέ που καὶ ὁ Χριστός, ὅτι «Μέτρον καλόν, πεπιεσμένων, καὶ σεσαλευμένον, καὶ ὑπερεκχυνόμενον δώσουσιν εἰς τὸν κόλπον ὑμῶν.» Οὐ γάρ που τὰς ἰσοστάθμους ὧν ἂν δράσαιμεν προσδοκῶμεν ἀμοιβὰς, ἀλλ᾽ ἐν προσθήκῃ πολλῇ, πλουσιόδωρος γὰρ ὁ διδούς. Ο ο Ο Διότι ενέτεινά σε ἐμαυτῷ, Ιούδα, ὡς τόξον, έπλησα τὸν Εφραίμ. Ε. Τίνα δὴ τρόπον κληθήσεταί τε καὶ εἰσελάσει διὰ τῆς πίστεως ἡ ἐξ ἐθνῶν ἀγέλη, ταλαιπωρήσει δὲ καὶ ὁ πάλαι τρυφῶν, τουτέστιν ὁ Σατανᾶς, τῶν ἐκ πλεονεξίας αὐτῷ πεπορισμένων προσκυνητῶν ἐξ ωθούμενος, διατρανοῖ πάλιν ἐν τούτοις. Ποιεῖται γε μὴν τὸν λόγον, ὡς πρὸς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, ἤτοι τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ διδασκάλους, οἱ καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν ἐκπεριθέοντες χώραν, εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας εκάλουν τε καὶ σεσαγηνεύκασι τοὺς ἐν αὐτῇ. Ἰούδα, τοίνυν φησίν, ενέτεινά σε έμαυτῷ τόξον, ο τουτέστι διὰ σοῦ τοξεύσω τοὺς ὑπεναντίους· καὶ ο σὲ δὲ, ὦ Ἐφραίμ, ἔπλησα. • Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν, ἐρῶ πάλιν. Ὅτε γὰρ τῆς τοξείας οἱ ἐπιστήμονες νευρὰν μὲν μαζῷ, τοῦ δὲ τόξου τὸν σίδηρον ἄγουσιν ἐγγὺς, τότε πλῆσαι τὸ τόξον λέγονται, βάλλουσι καὶ διιπτάμενον τὸν ἰν, ἤτοι τὸ βέλος. Ἔστι τοίνυν αὐτὸ διαφόρως πεφαμένον. Τόξον σε πεποίημαι, φησίν, ὦ Ἰούδα, ἔπλησα δὲ καί σε, ὦ Εφραίμ. Ἰού δας δὲ καὶ Ἐφραὶμ ἅπαν ἐστὶ τὸ γένος τὸ ἐξ 16 ραήλ. Οὐκοῦν τόξον ὥσπερ τι πεποίηται τοὺς ἐξ Ἰουδαίων πεπιστευκότας πρὸ τῶν ἄλλων, και γνώμης εἰς τοῦτο προεληλυθότας, ὡς ἔθνη παιδαγωγεῖν, καὶ τῶν πλανωμένων ἀποσοβεῖν τὰς τῶν δαιμόνων ἁγέ λας, καταπαίειν τε τὸν Σατανᾶν, καὶ ἀπαξαπλῶς τοὺς τοῖς θείοις δόγμασιν ἀντεξάγοντας, καὶ τοὺς ταῖς δι' αὐτῶν μαχομένους μυσταγωγίαις. Οὕτω πού φησι καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα καὶ Θεόν· «Τὰ βέλη σου ήκονημένα, δυνατέ· λαοὶ ὑποκάτω σου πεσοῦνται· ἐν καρδίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως, ο Πλήττουσι μὲν γὰρ τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἰς καρδίαν ἔσω, καὶ νεφρούς τὰ τοῦ δυνατοῦ βέλη, τουτέστι Χριστοῦ. Βέλη δὲ αὐτοῦ πάλιν οἱ μυσταγωγοί, τοὺς δέ γε πεπλανημένους, καὶ τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς Θεὸν οὐκ εἰδότας. Πλήτ τουσιν οὐκ εἰς θάνατον, ἀλλ᾽ εἰς ἀγάπην αὐτοὺς ἀπο φέροντες τὴν ἐν Χριστῷ, ἵνα καὶ ὑποκάτω τ
COMMENTARIUS IN ZACHARIAN PROPHETAM. tra errorem periculumque gradiuntur. Eudem mo do, opinor, et qui rebus conditis servierunt potius quam universorum Conditori, pro germanis patribus cooptantes evangelicorum dogmatum explanatores, et per concordiam illis colligali, sequuntur cos, infantes adhuc judiciis, et simili via incedunt, eorum vitæ imitatores manifesti, et perpetuis ad meliora incrementis in virum perfectum, et in mensuram ætatis plenitudinis Christi “• evadentes. Quamobrem autem sequuntur? Certo enim credunt Deum, hoc est Emmanuelem cum illis esse: redditur enin Nobiscum Deus.»Vocationem porro illam non tantum filiorum Israel, sed omnium per orbem gentium fore, docet cum ait, ex omnibus fore linguis qui apprehendent Gmbriam. Quando autem cala sunt gentes ad agnitionem veritatis, et quando Ephes, ix, Gen. xLis, voluerunt exquirere faciem Domini, et eum propitiare, et cum sanctis apostolis quasi eadem via ingredi, 729 nisi quando nostram naturam iuduit Unigenitus? qui est e exspectatio gentium ";» cui cantat etiam divinus David: Omnes gentes quascunque fecisti, venient et adorabunt coram te, Do. mine “. › Per ipsum enim et ipsa gentium multitudo salvata est. CAP. IX. VERS. 1, 2. Assumptio verbi Domini in terra Adrach, et Damasci requies ejus, quia Dominus respicit homines, et omnes tribus Israel. Et Emath in finibus ejus. LII. Locus salebrosus, et verborum ista series difficilis ad intelligendum. Verumtamen, quantum in nobis est, eam enodabimus. Porro explicandum prius de quibus ista dicta merito existimemus. Sic enim, et vix tamen vaticinii sensus liquebit. Quando igitur captivitatis vinculis emissus liberatus est olim Israel, et ita in Judæam revenit, et Jerusalem instaurare occepit, tunc, tunc viciuse gentes, Sama rita, et Palastini, et Phoenices, invidia ardentes, timentesque simul ne, rebus illorum ad pristinam incolumitatem revocatis, et genere in immensum suclo, cum urbem baberent expugnatu difcilem ac munitissimam, deinde ipsos bello lacesserent, et iuvictum, ut olim, contra se exercitum adducerent, his de causis muros ædificare aggressos impedire com nati sunt, verba amarulenta jactantes, et populationibus in eos grassantes. Eo autem obtrectationis et invidis prodierunt, ut regi Persarum per id tempus scriberent, quæ ab Esdra recitantur his verbis propemodum: • Regi Artaxerxi domino, servi ejus, Ralliymus actorum scriba, et Semelius scriba, ct reliqui de consilio, et judices in Caelesyria et Pho nice. Nosse Le convenit, rex, Judacos Babylonem tra ductus venisse in proviuciain nostraui, et urbem 46 Psal. LXXXY, S. CYRILIA ALEXANDRINI ARCHIEP. hanc perfidam et improbam de integro condere, et o fora ejus parare, et mœnia ac templum excitare. Persuasum sit tibi, si ita pergant, nec tributa pensitaturos, nec parituros, sed in reges calcitraturos, et ad imperandum quam ad obediendum promptiores futuros. 730 Dum ergo illi in constructione templi laborant et enituntur, placuit nobis scribere ail te, rex, et rem tanti momenti non negligere 6. Itaque cum captum et servientem Israelem non mediocriter derisissent, liberatoque tandem et vinculis absoluto rursum nihilominus insultarent,et innumeris eum molestiis divexarent, multis modis insidiantes, et neque divinum templum instaurare, neque mœnibus urbem cingere sinentes, necesse fuit Deum ipsis irasci, et eos in manus Israelis tradere. Finitis enim operibus, et templo condito, omnibus eorum urbibus devastatis, captivos earum incolas fecerunt, atque opes immensas collegerunt. Ait igitur: c As sumptio verbum Domini in terra Adrach, at Damasci, lioc est, qui in manibus nobis est sermo a Deo, contra terram Adrach, et Damasci fiet, quin et Emath, quæ est iu finibus ejus, Damasci videlicet. Terra autem Adrach regio utique est Orientis, eui finitima est Emath ‹ quæ est Epiphania, paulo supra Antiochiam, et Damaseus, quæ est Phœnicum et Palæstinæ metropolis. Subjicientur autem et metropules, et quæ ipsis subjecta sunt urbes. Quare igitur assumptio contra illas? Quia et in ipsis ſuit requies ejus, hoc est, omnium dominantis Dei. Requievit porro, quia punitas vidit. Non enim tacuisset qui intuetur omnia, veniaque et visitatione dignatur electum genus, Israelem scilicet. Intuetur enim homines universorum Deus, et uniuscujusque viam considerat, et injuriam facientes ulciscitur, pœnas iratus infligit, injuriam autem passos salval *. Tenendum autem memoria, eum etiam supra de quatuor eurribus loquentem, et equitum speciem describentem addidisse deinde: ‹ Ecce qui egrediun tür super terram aquilonis requiescere fecerunt iram meam in terra aquilonis. › Requiescit autem quodammodo inimica malis ira Domini, cum, qui eum plurima et edrenale peccando offendlerunt, poenas lucrint. VERS. 3, 4. Tyrus et Sidon, quoniam sapientes fuerunt nimis, et ædificavit Tyrus munitiones sibi, thesaurisarii argentum quasi pulverem, et congregavit aurum ut lutum viarum. Propterea possidebit Dominus eam, et percutiet in mari fortitudinem ejus, et ipsa in igne consumelur. 731 Lill. Consentiunt cum verbis eventa urbium, contra quas assumptionem Domini factam affirmavit, Incipit autem a Tyro et Sidone, quæ præ 61 Esdr. Iv, 9, 16. "Prov. v, 21; Job xxxt, 4 sqq. celeris erant honoratissimæ, præstantes viribus, ct divitiis, et incolarum fortitudine, et alias quasi in potestate habentes, et confinibus superiores. Quoniam igitur, inquit, supercilium tollunt Tyrus et Sidon, arbitranturque se potentes et inconcussas, et spem reponunt in munitionibus, hoc est in muris quibus ambiuntur, sive in rebus aliis quibus floreat et salva sit civitas, de divitiarum etiam copia sibi plaudunt, idcirco ipsa experientia discent quod Dominus possidebiteam. Expugnatam enin ab Israelitis, aut Vespasiano et Tito, possessum iri a Domino inquit. Ipse enim erat qui tradidit et in manus occupantium dedit. Romani namque totum orbem in ditionem suam redigentes, ultro se dedentibus clementes et benignos, resistentibus acres, et invictos sese præbebant. Ipsam igitur condagraturam dicit, detractis in mare munitionibus, et distractis divitiis ejus, quamvis aurum ejus sit ut pulvis, et ut lutum platearum argentum ejus. Eraut siquidem mercatores periti, et lucri appetentissimi Tyri incolæ, de quo copiose admodum Ezechiel propheta. Nihil igitur unquam proficient Deum offendentes et sanctos criminantes, et effuse irridentes, si quid Dco suorum fidem probanti Illos perpeti contigerit. In utile euim evadet omne eorum munimentum, hoc est, omne quo circumdantur ac sepiuntur, et præsidium quodvis, et divitiæe nihil commodi afferent, quin potius populatoribus addent animos. G * Exod. 111, 21, 22. PATROL, GA. LXXII. Atque adeo nunc quoque videas Graecos ob mundanam sapientiam efferri, et velut in propugnaculis in multifariis syllogisinorum fallaciis, et propemodum errorem suum facundiæ vi tanquam muro sepientes, ac mirum in modum locupletes dictione splendida ut argente, et sensis animi præclaris ut auro. Verumtamen etiam sic comparatos possedit Christus. Destructæ sunt enim munitiones, hoc est ceciderunt inventa fallacia, direptum est aurum et argentum. Qui enim suis quique temporibus 732 Ecclesiis praefuerunt, viri eloquentes et sapientes, eorum eloquentiae facultatem ad se derivatam, sacrum Deo anathema fecerunt, pro fidei doctrina decertantes, et imposturam ipsorum uberrime verissimeque refutantes. Hoc ellam fecerunt Israelite". Mutuati enim ab Ægyptiis vasa aurea et argentea, et spoliatis iniquis dominis, ea in solitudine Deo sanctissimo obtulerunt, fabricato inde tabernaculo, et vasis sacris ad usum ejus. Ergo qui per sapientiam mundanam, et sermonis splendorem Ecclesiam adificantes Græcos diripiunt, et quasi auro eorum et argento æquissime ditescunt, faciunt ea possessionem Domino,ad gloriam ejus spectantia aliis loquentes, et illorum quidem munitionem evertentes, et quæ intelligitur sanctam civitatem, nempe Ecclesiam Edifcantes. VERS. 5, 6. Videbit Ascalon, et timebit: et Gaza, et dolebit nimis; et Accaron, quia confusa est a spe sua. Et peribit rex de Gaza, et Ascalon non habitabitur. Et alienigenæ habitabunt in Azoto, et destruaṁ superbiam alienigenarum. LIV. Bello, et præliis regionem invadentibus, fidentiores et bona spe erectiores sunt aliquando urbes ejus. Credunt enim de hostibus aut multitudine incolentium, aut firmitate mœnium, et scientia militari victoriam relaturos. Quod si quæpiam de ipsis capiatur, quæ potentissima dici poterat, tunc sane, tunc qualibet timori succumbit, et spem abjicit, effugiendi, inquam,et ut prostrata jam lamentatur. Ca pta igitur adeo conspicua, et validissima, et divinis referta: «Timebit, inquit, Ascalon, et Gaza dolebit, atque etiam Accaron.» Urbes sunt Palæstinorum. Dolebit autem, quia confusa est a spe sua.» Putabant enim Tyriorum vires sibi quoque ad auxilium satis fore. Sed postquam eversas viderunt, de spe deciderunt. Et Gazæ quidem princeps evanescet inquit, utpote disperditus. Habitabunt autem alienigenæ in Azoto, bello consumptis, ut consentaneum est indigenis. Addit his, Destruam alienigenas, › sive Palæstinos, quos, ut consuevit, alienigenas appellat. Possint, si cui placebit, et ad alias gentes quæ vexarunt Israelem, hæc verba transferri, 733 confnes, et Judeorum vicinas. Caeterum hæc a nobis iterum ut litteræ accommodata dicta sualo. Sciendum autem, ut dixi, nonnunquam Ecclesia persecutionem patiente, invadi eam horribiliter, et irrideri ab hostibus, clamantibus forte, Euge, enge, ut scriptum est ". Verumtamen succurrens Christus, omnem eorum potentiam confringet, templum suum excitans, et insidiatoribus iratissimus supplicia imponens, et ceu quasdam urbes, hæresum synagogas, et insuper idololatrarum greges impios huno aligens. VERS. 7. El auferam sanguinem eorum de ore illorum, et abominationes eorum de medio dentium eorum. Et relinquentur et isti Deo nostro, et erunt ut tribunus in Juda, et Accaron sicut Jebuscus. LV. Etiam isti Israelem devorarunt, et instar ſerarum ora quasi sanguine poluta habuerunt. Quia vero idololatræ, et superstitionibus dediti erant, propemodum semper In lingua, sive in dentibus suarum abominationum implorationes ferebant, ubique sursum et deorsum quod dicitur, manufacta deos vocitantés, et lapidibus sensu vacantibus dicentes: «Deus meus es tu, et tu genuisti me 10. Ceterum cum ita immaniter adversus Israelen se 18 Panl. SASS, 16. 73 Jerem. 11, 27. pœnarum eidem dederunt. Verumtamen non ad unum perierunt, cessationem lanienæ ab ore ipsorum Deo praevidente: hoc est, tanetsi ut bellum Israelem propemodum deglutiverunt, veniet tamen tempus, quo puri et in his ab omni culpa liberi erunt. Justificabuntur enim in fide ipsi quoque, et iniquitatum priscarum sortes eluent. Auferet autem et nomina • abominationum ipsorum, et de medio dentium ipsorum: > nec enim amplius falserum deorum mentionem inferent, nec nominabunt eos. Relinquentur porro et isti Deo nostro, sicut nimirum et ipse Israel: nam et ejus reliquiæe salvatæ sunt, quantumvis erga ipsum Emmanuelem scelerati exstiterint. Qua vero vocata ex gentibus nukitudo de sanguine Israel prognatis, et credentibus spiritualiter copulata est, Christo eos in unitatem copulante, Ipse enim est pax nostra, qni fecit utraque unum, et qui medium parietem dissolvit, et duos populos in unum novum hominem condidit, faciens pacem, et reconcilians ambos 734 in uno Spirit ad Patrem *,, idcirco inquit, futuros ut tribunum in Juda, hoc est ad tantam fidei bonitatisque sinceritatem processuros, ut ex ipsis etiam principes Juda evadant. Erit item et Αccaron, hoc est alienigena, et Philistaeus ut debu seus, hoc est ut ipse incola Hierosolymorum populus. Olim siquidem Jerusalem Jebus dicebatur; quare Jebusæi nomine hoc loco Hierosolymita intelligitur. Mulli autem tribuni, hoc est duces et moderatores populorum etiam ex gentibus fuerunt, el sunt simul per universum orbem. Ast nomine Juda cos qui laudare consueverunt accipies, nempe nos in fide vocatos, qui perennibus hymnis Christum a quo vocati sumus, celebrare gessissent, quas debuerunt, et quantum.salis fuit VERS. 8. substituam domui meæ erectionem, ne pertrauseat, nec revertatur, et non supervenial super eos ultra abigens, quia viderunt in oculis meis. LVI. En Christum perspicue erectionem et murum nominat, per quem et in altum exsurgimus, juxta boneplacitum et voluntatem Dei et Patris. Domus euim sub intelligentiam cadens, et ædificatio Dei, secundum Pauli vocem nos sumus plane qui credidimus: siquidem verum est, eum in cordibus nostris per spiritum habitare ", et in his qui diligunt ipsun commorari ". Ait enim ipse per prophetam: «Quoniam inhabitabo in illis, et inambulabo inter illos, et ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi populus Erectio igitur voluntate Patris Ecclesiæ excitata Christus est, ne ultra, sicut quondam, pertranseant quidam, et revertantur, in28 1 Cor. 111, 76 9. * Ephes. 111, 17. 77 Joan. XIV, 23. ** Levit, xxvı, 11, 13. * Ephes. ", 14.16. Desiileratur vocabulum accusandi casu, quod expressimus Latine. Interpres. ter uos sursum et deorsum circumeuntes, et velut desertam viam calcantes, et corda nostra oinnibas noxiis implentes. Ait enim alicubi de Israelitis, quæ erat vetus vinea possessori suo: Auferam maceriam ejus, et erit in direptionen; et destruam murum ejus, et erit in conculcationem. At nobis qui eum in carne apparuisse cognovimus, murus, et sepes ipse Emmanuel excitatus est, virtute ineffabili circumdans nos, et ab animis nostris abigens immundos dæmonas, nec pedibus illorum nos substerni sustinens. Quare et propheta ad illum Et vocaberis ædificator maceriarum, et semitas quæ in medio sunt quiescere facies Quemad modum enim qui vineas incultas sepibus munire solent, vias per medium tollunt, nec com meantium pedibus illas teri patiuntur: ita et Do minus noster Jesus Christus seipsum nobis ceu murum solidissimum circumdans, et angelicis copiis nos circumvallans, eficit, ut calcari jam non pos simus. Dixit insuper, non superventurum ipsis ut tra abigentem. Olim enim captivi tenebamur, et ad quidvis nefarium facillime ducebamur, euntes proin pte, agente ferenteque nos Satana, et ex his in illa tantum non impellente. Verum et istud sustu lit Christus. Non enim veniet contra nos depræda tor: non irruet, sicut prius, ut ipsi libet. Fixi enim sumus in Christo, tutumque et firmatum habemus cor, non amplius ad ea quæ non conveniebant de jecti, non cultum multorum deorum ingredientes, non ad errorem abacti: sed quasi in fidem et cha ritateni erga Deum ingressi, ut ideo lætabundi di canus: e Et statuit supra petram pedes meos Cum porro dicit, Quia nunc vidi oculis meis, clare ostendit tempus adventus Salvatoris tempus visitationis esse. Visitavit enim nos Oriens ex al to”;ɔ et, ut inquit David, «Dominus e cœlo super terram prospexit es,, quanquam olim propter pec catum quo obstringebamur, non curatione, non ve nia, nou dilectione, non alio quopiam simili nos dignaretur, sed aversaretur. Quare etiam contnr Dati sumus, quod et beatus David testatur: Aver- ἀγάtente te faciem tuam turbabuntur, et in pulverem snum revertentur s. Quoniam autem nunc, hoc est tempore adventus vidimus oculis ejus, salu tem, et misericordiam, et quid non tandem omni sermone majus et admirabile consecuti sumus? VERS. 9. Gaude vehementer, filia Sion, prædica, filia Jerusalem. Ecce rex tuus venit tibi justus, et saltans, ipse mansuetus, et ascendens super subjugalem, et pullum novum. 19 Isa. V, ** Isa. Lvill, 12. ■¹ Psal. xxxix, 3. ss L.uc. 1, 78. ** Psal. xlii, 3. * Psal, ciui, 29. lta legendum conjicio, pro uisi malis interpretari Domino suo. e. Rom. vuus, 5 es Galat. ut, 16. 87 || Cor. XV, LVII. Manifeste his verbis Salvatoris nostri præsentiam deinceps promulgat, ut tristitiæ relictas locus omnino nullus videatur. Jubet enim Sionem quæ intelligitur gaudere serio, veluti omui nerore nostro dissipato. Cur enim adhuc mœreamus, aut quid rerum nostrarum tandem deploremus, peccato depuiso, conculcata morte, et humana natura ad libertatem et 736 dignitatem vocata, et gratia adoptionis filiorum e condecorata, supernisque ac cœlestibus charismatis illustrata? Observa porro, eum Salvatoris nostri adventum evangeli – zantem, statim Sion fliam nominare. Quare justissime ipsam majorem in modum gaudere jubet, et annuntiare Jerusalem hortatur, jam adfuturum, et in carne appariturum regem suum, justum et Salvalorem. Justifcavit enim nos in fde Christus ", et ad se accedentibus semitam salutis dilatat. Est insuper mansuetus, non legalem afferens severitatem, nec mandatum viulantes capite puniens: sed ex mansuetudine potius, et lapsos erigens. Legimus autem, ‹ Littera occidit, spiritus vivificat "., Littera euim est lex punitrix, et umbra et ſigura spiritus vividicans est Christus 88: in spiritu enim et veritate per evangelicam institutionem docti suinus adorare”. Ascendisse autem pullum novumn, et ita ingressum Ilierosolymam, ad firmam probationem verbis multis non est opus. Sufficit enim nobis divinus evangelista, apud quem istud scriptum est. Insedit quippe pullo Christus sequente ejus matre: quæ res nobis quiddam maxime singulare indicavit. Quievit enim Christus super novo populo, hoc est ad agnitionem veritatis vocato, qui aliquando idola venerabatur. Instar pulli quippe erat, nondum domitus, necque recta sciens ingredi, utpote divina lege nondum institutus. Sed qui omnes ad spiritualen scientiam deducit, sibi pullum destinavit. Secuturam autem aliquando Synagogam, per asinam sequentem nos docet, quamvis tempore vocationis antecedat: per Mosen enim et prophetas vocata est. Quia vero in regem Salvatorem peccavit (non enim fidem admisit), idcirco pullum sequitur, et facta est in caudam, hoc est sequela, et post genies, et quæ fuit prima, evasit ultima. Animadverte porro, quomodo ad extremam dementiam defexisse osten dat humanam naturam, qui cognoscit renes et corda "., Asino enimn, animanti a ratione sejunctis simæ et Judæorum. Synagoga, et gentium populus comparantur. Hæ namque creaturæ potius quam creatori Deo servierunt”: illi legem pædagoguin ** seu institutorem aspernantes, bonam mentem amiserunt, 737 et in omne genus scelerum declinarunt. Comparati enim sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis ",, ut Psalles ait. Est alioqui et immunditiæ symbolum asinus: profanum quippe animal et damnatum a lege”. Tales omnino sunt errore vagantes, et libenter in peccatis sese volutantes. 45. * 1 Cor. xv, 45. Joan. IV, 24. * Matth. Axl, 1 seqq. Psal. tu, 10. es Rom. 1, 10. Gall. 111, 2.1. 25 Psal, ALVIU, 21. • Exod. xii, 13. Vans. 10. Εt disperdel quadrigas ex Ephraim, et equum de Jerusalem, et disperdet arcum bellicum, et multitudinem, et pacem ex gentibus, et dominabitur aquarum a mari usque ad mare, et a fuminibus usque ad exitus terræ. LVIII. Unigenitum hominem natum, diligentium se pedibus subjecturum «principatus, et potestates, et mundi rectores ",» hoc est detestabiles demo niorum turbas, et subditarum ipsis ones inimicos quique cernuntur, quique non cernuntur, et contriturum omne bellum, e bonis pacis eos exhilaraturom, sub tegumento verborum propheticus sermo nobis demonstral. Invaserunt enim aliquando Babylonii Hierosolymitas, atque etiam nonnullæ gentes Ânitimæ equis, et curribus, et arcubus eos sunt adortæ, ut legimus ", atque ita subjugatos acerbe vexarunt. Ab eventu igitur Christi præclariorum operam splendorem ostendit, cum ait: Qui salval, jnstus, et mansuetissimus rex veniet quidem, nec multo post hæc tempora. Verumtamen non magna cum multitudine satellitum, non stipatores, non unille rerum militarium gnaros secum habens. Adeo autem in moderatione animi exercitatus, ut etiam vix pullum asinarium ascendat”. Ast virtute tantus erit tantumque proderit in se confidentibus, ut auferat currus Ephraim, et equum abstrahat ab Jerusalem, disperdat etiam areum bellicum, et summam pacem in longum per omnes gentes extendat. Ephraim nominat decem tribus in Samaria; Jerusalem incolas ejus, Judam scilicet et Benjamin. Argumentum igitur securitatis et pacis propheticus sermo nobis proponit. Non enim facile incursabitur, inquit, ci vitas sancta ab iis qui eam affligere conantur, adeoque difatabit regnum suum Salvator ejus, ut imperet toti Judææ, a mari usque ad Numina. Hi enim sunt exitus terræ, hoc est fines et termini. Psallit quodam loco et divinus David 738 de Synagoga Judzorum ut de vite loquens:. Extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad flumina propagines ejus”.› Definitur enim tellus Judæorum mari, et regione ad austrum, et Indica, et quæ dicitur Media faminum. Verum se intra istos Gines regnum Christi minime continebit. Progreditur autem oratio ut ab exemplo porticulari ad universum et p generalissimum. Non enim in Judea sola, sed in toto orbe regnabit, et a finibus ad fines potestas ejus propagala est. Vers. 11, 12. Et tu in sanguine testamenti emisiti vinctos tuos de lucu won habente aquam. Sedebitis in munitione vincti congregationis, et » Ephes. 12. 97 Psal. XIX, 8. ** Matth. xxt, 1 scqq. * Psal LNA/S, 12. pro una die peregrinationis tue duplicia reddam libi. LIX. Transit nunc oratio ad ipsum justum, et Salvatorem, atque etiam mansuetum regem, id est Christum, et illustria atque admiranda adventus ejus opera declarat. Exinanivit enim semetipsum, libens, homo factum unigenitum Dei Verbum. ‹ Sustinuit crucem, confusione contempta * › et pro omnium vita animam suam commutavit, Deo et Patri mundum in sanguine testamenti æterni acquisivit, cujus typus fuit sanguis per Mosen sapientissimum veteribus aspersus. Inquit enim: «Acce Moses sanguine et libro ipso, aspersit omnem populum, dicens: Hic est sanguis testamenti, quodl disposuit ad vos Deus '., Sed illa quidem typi, et veritatis simulacrum fuerunt: successit ipsa veritas Christus, qui omnes nos in sanguine testamenti mercatus est.‹ Redempti enim sumus non corruptibilibus auro vel argento, ut discipulus ejusdem ait, sed pretioso sanguine tanquam agni immaculati, et incontaminati Christi '., Tu igitur, inquit, justissime et mansuetissime rex, in sanguine testamenti vinctos tuos (hoc est, quos vinculis charitatis constrinxisti, quibusque persuasisti, uti mentis cervicem jugo tuo submitterent, et palam illigarent) emisisti, hoc est extulisti, sive eduxisti, sive dimisisti ex lacu non habente aquam.» Quibus verbis aut infernum, ubi non est vita, significari dicimus; aquam enim pro symbolo vitæ accipiamus licet; aut certe infernum convenientissime alsorum deorum fallaciam interpretabimur.739 Vere enim fovea est, in quam si quis penitus deciderit, vita futura ac sempiterna carebit, Evacuasse autem infernum Christum mortuum, et spiritibus in custodia detentis aperuisse portas inferas, neminem latet. Inquit et alicubi universorum Deus per Jeremiam de Israelitis desertoribus suis, et ad fallaciam insani deoram cultus stulte conversis: Obstupuit caelum super hoc, et inborruit plurimum vehementer, dicit Dominus: quia duo mala fecit populus meus. Me dereliquerunt fontem aquæ viventis, et foderunt sibi lacus contritos, qui non poterunt aquam continere '.. Quemadmodum eniun fons vitæ, et fons vivificans est recta et erroris expers Dei cognitio ita velut lacus inaquosi, et contriti idololatriæ dicra, et aberrationes ab ipsa possunt intelligi. Deinde ipsos vinctos compellans, ad spem bonam eos erigit:. Sedebitis in munitione vincti congregationis.» Munitionem, ut mihi videtur Ecclesian appellal, ut munitam in Christo, et inconcussam. Sessionem dicit in ſide quamdam stabilitatem. Scriptum est enim de Deo: «Quoniam tu sedens in sæcula *, hoc est stabilem et inconcussam naturam liabens. Eritis igitur securi, inquit, firmitatem fidei habentes, ó vincti congregationis meæ, quæ est in Christo justificatorum sancta multitudo. Non autem caritu * Philipp. 11, 7. • Hebr. st, 2. • Exod. xxiv, 8. 1 Petr. 1, 18. • Jerem. 1:. 13. • Psal.
col. 959–960page 5 of 10
Gratia a Judæis ad gentes transivit, 26. Gratia cule stis munimentum aniniæ, 54. Habacuc propheta, 516. Heretici beneficia a Deo præstita immundis drmoni bus ascribunt, 39. Deo exosa el impia turba, 39. Simpli cioruin mentes pervertunt, et laqueos ad perdendos ho mines parant, 39. crudelibus leris paruin discrepant, Tacent impietatem, et coinedent mendacem fructum, 154. Adversus Unigeniti gloriam nugantur, 226. Ob invo luta fallaciarum inventa existimantes se esse aliquid, 237. Simp icierum quosdam a rec:a et inculpata fide avertunt, 237. Imposturæ laqueis irretitos a finibus veri ta'is abripiunt quam longissime, 238. Adversus Unige niti goriam inentientes, 307. Non fragrantia spirituali, sed verius cœno, ebriam gestant mertem, 307. Sermo nem veritatis oppugnant, 313. Hai civitatis incole non paucos ex Israel cædunt, 47. Hebrææ mulieres maritos suos falsorum deorum nomi nibus appellabant, 50. Hercules Alcmenæ et Jovis filius, 376. Devoratus a ceto, 376. Red litus tamen, capite duntaxat pilis nudato, 376. Trive perus, su trium noctium, 376. Herodes Antipatri filius Ascalonites Judææ Christo nato prafuit, 22. Hevæi, piguantibus adversum eos Israelitis, consum pli, 270. Hierosolymis tantum licebat sacrificare, 28. Hieroso lyma a Babylonio capta, 149, 200. Ad austrum solitudi nem longain habet, 222. Prima occidit Dominum, 231. Hieroso yma terræ motu contremuit, 251. Inter Judæs civitates nobilior et illustrior, 253. Carmeli vertex ap pellata, 253. Urbs insignis et nominala, 261. Judæorum mater, 266, Occupata Nabuchodonosore, totaque ferro vastata, 282, 294, 335. Hierosolymitani immolabant Baal in excelsis, 307 Mi itiæ cili offerebant libamina, 307. Se legis reverentiam cordi habere, et contendere sacri ficia offerre, el festos dies agere simulabant. 307. Spre verunt Sion, 511. Tanto morore consternati, ut mox una se cum Samaritant: perituros exspectarent, 356. Hircus de capris pro peccato mactabatur, 71. Hord un cibus pecudibus conveniens, 61. Humilis, ad obediendum promptus, a Deo in primis dilectus, 48. Icterus, morbus arquatus, seu regius, 592 Idola Baalim ex lapide conecta, 19 Idololatria Deo exosa, 326. medio sublata, 526. Idama redacta in solitudinem, 214. Israelitis fini tima, 355. Ab Israelitis ferro ignique vastata, 556. Au stralis, et australem Judææ partem habitantibus vicina et confin's, 361. Idumæi contra Israelem congregɔti, 276. Finitimi Ju dææ populi, 239. Samariam et regnum Juda fœede lace rarunt, 249. Propagati e sanguine Esan, 256. Israelita rum perpetuo inimici. 256. Fratres Israelitarum, 239. Ex Edom nominati, 260. Semper stolidi et improbi, 260. Esau posteri, 354. Et vicini Judæorum, 355. Invidia sti mulati, 355. Barbaros vicinos sibi asciscentes, manus conserunt, 333. In valle Josaphat occubuerunt ac perie runt, 335. Atrocius quam alienigenæ Israelitas vexa rant, 385. Irridentur et deluduntur, 357. Idolorum cul tibus impliciti, 358. Fratrum ærumnis insultant, et im manitate Babyloniis parum cedunt, 559. Sævi, et ab omni sensu misericordiæ remoti, 359. Ignifer olim antecedebat exercitum, lauro coronatus, facem gestans seu prælerens, 561. Impiis non est gaudium, 41. Vermis sempiternus re servatur, 41. Radicitus de terra peribunt, 47. Indi et eorum regiones imprimis australes, 362. Voca bulo Tharsis indicantur, 369. Indicum mare, 222, 216. Inebriari turpissimum est, et summopere a lege con demuatur, 270. Infans in utero humori naturali innatat, 576. In ventre prægnantis velut sepultus, respirare non potest, vivit nihilominus, 376. Infantes frequenter sine causa dolent, et in rebus exiguis plorant largiter, 387. Nonuunquam re parva demuisi gaudent, repenteque a tristitia ad læti tiam prosiliunt, 387. Ingratus est similis blasphemo, 159, 185. Ingrati a nimi crimen infan·lum. 521. Initiati hieromysiæ Beelphegor, 77. Cum femineis ulu Jatibus, cymbalis et facibus circumcursitabant, 77. Inobedientem voci Domini leo percntit, 14. Inobedien tia defendi a crimine non potest, Ìá. Tra aversiones sequitur omnino, et quodammodo comi tatur, 265. Isaias propheta saccum de lumbis suis solvit, nurlus. que et discalceatus Jerusalem obivit, 14. Futuræ capt) vitatis habitum Israelitis demonstravit, 16. Jumos a Deo nudas et discalceatus Hierosolymam obire, 390. Chri stum ad salutarem passionem suntem oculis ipsis prope modum aspiciens, 413. Interrogat Christum quodammodo clavorum loca contemplans, 413. Israel nominantes prophets Samaritas intelligunt, 5, 22. Israel, hoc est, decem tribus in Samaria, 7. Transla tus in Assyrios, 7. In montes et fluvios Medorum, 9. Israel regnum e medio sublatum nato Emmanuele, 2ª Israel a nomine popui Dei degeneravit, 26. Extremis sæculi temporibus in filios ei couptabitur, M. Vinea Domini, novella plantatio et dilecta, 65. Agricultura Del, 57. Positus a tergo, 39. OEstro exagitatus, 80. Apud Me dos et Persas semper remansit, 122. Copias contra Ben jamitas educit, 136. Captus instar volueris, 137. Ia soli tudine vitulum fecit, 241, 212 Ilumano se regno ex asse subjecit, 177. Moabitarum feminis adhærsit, 179. Sacriff cavit Beelphegor, 170. In montana Persarum et Medo rum demigrare coactus, 186 Vinea pulchre palmitihus diffusa, 194. Salmanasare translatus, 200. Nabucho donosore captus, 200. (yro elapsis septuaginta annis dimissus, 201. In omnem ventum dissipatus, WI. la Ephraim et Juda divisus, 252. Babyloniis in servitutem traditus, 255. Israel aliquando duæ tribus, aliquando de cem, aliquando duodecim appellantur, 248. Israel vito lum conflavil in solitudine, 253 In Dei offensionem in currit, 255. In divinis mandatis educatus, 261. Israel, hoc est, tribus in Samaria, 205. Dei glorie contempur, et impie corruptus, 283. Horrendis criminibus implici tus, 290. Vexatione et flagellis eruditus, 504. Tutes in servitutem redactus, et bello extrema perpessus, X. In Egypto afflictus. 521. Insipiens, legi inobediens, con tentiosus, 383. Saul sibi regem petendo graviter peces. vit, 455. Arais subactus, in Babylonem ac Medo. o! im ductus est, 462. Servitute liberatus, 469. Israelite Baal adorant, 221. Cyro dimittente in Judxam redierunt, 252. Vectigalium ac servitutis oneribus mo lestiisque liberati, 232. Desidiæ se trad derunt. 272 Hierosolyme muros instaurant, 252. Templum reædem care nituntur, 252. In neomenia tuha canere jussi, 231 Vitulos adorabaut aureos, 241 Levi negotio subjuga. bantur, 232. In captivitate abducebantur, 252 Regious suam postliminio habitarunt, 232. Invicti et insuperabɔi les hostibus, 252. Moabitas olim vicerunt, 264. Mosbi tis funditus deleti, 264. Divinorum mandatorum discj plina multimodis instituti, 263 In Patrum suorum erra rem pertracti, 26%. Legem Dei reputerunt, et mandata cjus servare noluerunt, 266. Adversum Amorrhæos, lie væos, Gergesæos Pherezacos, et Jebusras puguarunt. 270. Dira et intoleranda servitute liberati, 275 legn eruditi, 275. Arrogantes et Dei contemptores, 277. Pro phetas aspernabautur, et legem in postremis habebant, 275. Mundanis involuti negotiis, 278. Tantummodo fluva el caduca persequebantur, 278. Dei verbo refuxie bant, et ad virtutem invitantibus repugnabant, 278. Tus pibus quæstibus addicti, 293. In pecunia multa facienda animo et cogitatione occupati, 295. Contra Aaron jusur rexerunt, 509. Fecerunt vitulum in solitudine, 25. Astrorum cultui dediti, 293. Fecerunt sibl dens aurens, 309. Morem habebant, bello ingruente a Damasca et sy. ris auxilium petere, 322. Israelitæ lingua largissimi, 847. Insolenter præ se omnes gentes reliquas despicie bant, 317. Ex radice Abrahami prodierunt, 347. Ex Ægypto in terrain promissionis deportati, 347. In socor diam prolapsi, 347. In Idumæam finitimam descenderunt, 353. Idumain ferro ignique vastarunt, 556. Templum construunt, et sanctam civitatem instaurant, 558. Ex tota Judæa in Babylonem traducti, 562. Montes et colles pe tentes, ibi mysteriis fungebantur, 418. Dæmonibus saeri ficia sub quercu et picea offerebant, 445. Existimabant et credebant, se divina ira superiores, et quovis beilo victores futuros, si vicinarum gentium auxiliis, prluci pumque conspirationibus et promissis adjuvarentur, 45º. In Mose quidem, sed in mari et nube baptizabantur, Italyrium, mons Galilææ nobilissimus, forarum aviure que venatu longe ditissimus, 83. Jacob torrens, 131. Jacob nomen in Israel mutaium, 103. Jacob vocantur Judas et Benyamin, procreati e steminate Jacob, 151. Ephraim, 3016. Jacob jactatus est cum Deo quasi cum homine, 151. Hoinə candidus et sing
PG 72:960» ἐκ τοῦ γίνεσθαι πεφυκότος δέχεται τὴν ὁμοίωσιν, σε Σημανῷ γὰρ, φησίν, αὐτοῖς, καὶ εἰσδέξομαι αυτ τούς.» Εγήγερται γὰρ σημεῖον ἡμῖν μέγα καὶ ἐπι φανὲς ὁ τοῦ Σωτῆρος σταυρός, δι' οὗ καὶ γεγόναμεν δεκτοὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Καὶ μὴν καὶ ἐκλελυτρώμεθα, καὶ εἰς πληθὺν ἀμέτρητον ἐξεδράμομεν οι περ πιστευκότες. Ἐπειδὴ δὲ προσέθηκεν, ὅτι «Καὶ στερώ αὐτοὺς ἐν λαοῖς, καὶ οἱ μακρὰν ἀπ' αὐτῶν ήξουσι, καὶ μνησθήσονταί μου, ο πάλιν ἐκεῖνό φαμεν, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ· πολὺ γὰρ ἔχει τὸ εἰκὸς ὁ λόγος. Κατ εσπάρησαν γὰρ ὥσπερ ἐν πολλοῖς ἔθνεσι καὶ ἐν ἀπάσῃ δὲ χώρᾳ καὶ πόλει οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ καὶ τῶν θείων Εὐαγγελίων κήρυκες, καὶ τοὺς ἀπο τάτω γεγονότας Θεοῦ διὰ τὴν μεσολαβήσασαν ἁμαρ τίαν τε καὶ πλάνην μνησθῆναι τε αὐτοῦ, καὶ εἰς νοῦν ἐλεῖν παρεσκεύασαν τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα καὶ γε νεσιουργόν, καίτοι πάλαι τῇ κτίσει τὸ σέβας ἀν άπτοντας, ταύτητοι καὶ τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειότητος ἐκπεφοιτηκότας. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς δι' αὐτοῦ κεκλημένοις εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ προσεφώνει, λέγων· «Νυνὶ δὲ ὑμεῖς, οἱ ποτε ὄντες μακράν, ἐγενήθητε ἐγγύς.» Ηξουσι δὴ οὖν μνησθέντες τοῦ Θεοῦ. Καίτοι τοιοῦτον ἡμῖν ὁ μακάριος προς φήτης Ιερεμίας υπαινίττεται, λέγων ὡς πρός γε τὸν Ἰσραήλ. Οι μακρόθεν, μνήσθητε τοῦ Κυρίου, καὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναβήτω ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν.» Εξ δὲ δὴ μνησεῖεν ὅλως τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ, τότε δή, τότε καὶ πνευματικῆς ευρωστίας βαδιοῦνται πρὸς τοῦτο, ὥστε καὶ τέκνων αὐτοὺς γενέσθαι πατέρας, καὶ τοῖς εἰς εὐσέβειαν λόγοις ἐκθρέψαι τὰ ἴδια τέκνα, καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ σεμνύνεσθαι. Γράφει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς δι' αὐτοῦ τεθραμμένοις, καὶ εἰς ἄνδρα τέλειον ἀναβεβηκόσι, καὶ εἰς μέτρον ἡλικίας ἤκουσι τῆς ἐν Χριστῷ, ποτέ μέν, ο Χαρὰ καὶ καύχησιν ἢν ἔχω ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· 1 -- Στέφανος καύχημα δὲ τέκνων, πατέρες αὐτῶν.» στέφανός μου· ο ποτὲ δὲ πάλιν, «Νὴ τὴν ἡμετέραν γάρ γερόντων τέκνα τέκνων, κατὰ τὸ γεγραμμένον Καὶ ἀποστρέψω αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ ἐξ Ασσυρίων εἰσδέξομαι αὐτοὺς, καὶ εἰς τὴν Γαλααδίτιν, καὶ εἰς τὸν Λίβανον εἰσάξω αὐτοὺς, καὶ οὐ μὴ ὑπολειφθῇ ἐξ αὐτῶν οὐδείς. ΟΓ'. Ὅτε τὴν Ἰουδαίαν εἷλε μὲν κατὰ κράτος δ Ναβουχοδονόσωρ, ἐμπέπρητο δὲ καὶ ὁ θεῖος νεώς αὐτά τε τὰ Ἱεροσόλυμα, τότε καὶ ἅπας τεταλαιπώρηκεν ὁ Ἰσραήλ. Οἱ μὲν γὰρ εἰς Ασσυρίους καὶ Μήδους αιχμάλωτοι γεγονότες ἀπεκομίζοντο· οἱ δὲ τῆς ἐκείνων ὠμότητος έξω γεγονότες, καὶ διαφυγεῖν ισχύσαντες, δεδιότες καὶ παραιτούμενοι τὸ ἐναλῶναι τοῖς ἴσοις, αὐτόμολοί τε πρὸς Αἰγυπτίους ᾔεσαν, καὶ τῆς ὑπ' ἐκείνοις θητείας τὸν ἀβούλητον μὲν, πλὴν ἐξ ἀνάγκης ἐπερριμμένον ὑποδεδραμήκασι ζυγόνο Οὐκοῦν ἐπειδήπερ συναγείρειν αὐτοὺς πανταχόθεν ἐπηγγέλλετο, διαμέμνηται καὶ τόπων εἰς οἷς καὶ ἀπεκομίσθησαν· οἱ μὲν, αἰχμάλωτοι γεγονότες, ὡς ἔφην, οἱ δὲ ἀφορήτοις δείμασι πρὸς τὰ παρὰ γνώμην αὐτοῖς συνωθούμενοι. διαμνησθεῖεν οι βουν. Ἐπειδὴ δὲ τῆς πνευματικής ερμηνείας μεταποιεῖσθαι πρέπει τοῖς ὅτι μάλιστα φιλοθεωτάτοις καὶ πνευματικοῖς, φαμέν, ὅτι τῆς τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν χώρας, ήτοι χειρὸς ἐξέλκειν αὐτοὺς ἐπαγγέλλεται, καὶ παντὸς μὲν δείματος ἐλευθεροῦν· αἰχμαλώτους δὲ ὄντας, καὶ οἷον ὑφ᾽ ἑτέρους κειμένους, μονονουχι καὶ ἀναμορφοῦν εἰς ἐλευθερίαν. Ἢ καὶ καθ᾿ ἕτερον τρόπον, σκοτισμοῦ καὶ συγχύσεως ἀπαλλαγήσεσθαι φησιν· Αίγυπτος μὲν γὰρ σκοτισμός, Βαβυλὼν δὲ σύγχυσις ἑρμηνεύεται. Αδιαφορεῖ δὲ πλειστάκις ὁ λόγος, Ασσυρίους τε καὶ Βαβυλωνίους εἰς ἔθνος καταλογιζόμενος ἐν, διά τοι τὸ ὑφ᾽ ἑνὶ κεῖσθαι σκήπτρῳ, καὶ μίαν ἐπ' αὐτοὺς τετάχθαι τὴν βασι λείαν. Λελυτρωμένους δὴ οὖν ἐκ τῆς τῶν πλεονεκτούντων χειρός, εἰσκομιεῖν ἐπαγγέλλεται εἰς τε τὴν Γαλααδίτιν (μοίρα δὲ αὕτη τῆς Ἰουδαίων γῆς ἡ παμφορωτάτη καὶ εὔκαρπος) καὶ μὴν καὶ εἰς τὸν Λίβανον, καὶ τοῦτο δρος εὐξυλόν τε καὶ μέγα της Ἰουδαίων τε καὶ Φοινίκων γῆς ἐν μεθορίοις κείμενον. Σημαίνεται δὲ δι' ἀμφοῖν ἐκεῖνο, οἶμαι που. Απαλλάξας γὰρ ἡμᾶς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρι στὸς ὡς ἐξ Αἰγύπτου καὶ Ἀσσυρίων, τουτέστι, τῆς τῶν αἰχμαλωτισάντων πλεονεξίας, πονηροὶ δὲ οὗτοι καὶ ἀκάθαρτοι δαίμονες, εἰσκεκόμικεν ο!άπερ εἰς γῆν εὔξυλόν τε καὶ λιπαρωτάτην τὴν Ἐκκλησίαν, ἐν ᾗ πολὺς μὲν λίαν ὁ τῶν εὐδοκιμούντων καρπὸς, οὐκ εὐαρίθμητοι δὲ τῶν ἁγίων κεφαλαὶ, ὑψοῦ τε ᾑρμέναι δι' ἀρετὴν, καὶ οἷον ἐν τάξει κέδρου ανατεθηλυίαι καὶ περὶ αὐτῶν λέγοιτο, καὶ σφόδρα εἰκότως, τὸ διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ, πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεόν· «Α' κέδροι τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύτευσας.» Θεοῦ γὰρ γεώργιον τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους ὠνόμαζε σαφῶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος. Καὶ διελεύσονται ἐν θαλάσσῃ στενῇ, καὶ πα τάξουσιν ἐν θαλάσσῃ κύματα, καὶ ξηρανθήσεται πάντα τὰ βάθη τῶν ποταμῶν, καὶ ἀφαιρεθήσεται πᾶσα ὕβρις Ασσυρίων, καὶ σκῆπτρον Αἰγύπτου περιαιρεθήσεται, καὶ κατισχύσω αὐτοὺς ἐν Κυ ρίῳ θεῷ αὐτῶν, καὶ ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ κατα καυχήσονται, λέγει Κύριος. ΟΔ'. Ὡς ἐξ ὁμοιότητος τῶν τοῖς ἀρχαιοτέροις δε δωγημένων τοῖς εἰς Χριστὸν πιστεύουσι τῆς ἐπικουρίας ἡ ὑπόσχεσις. Ωσπερ γὰρ τὴν Ἐρυθράν διεβιβάσθη θάλασσαν ὁ Ἰσραήλ, τῶν ἐν αὐτῇ κατευμεγε θέσας κυμάτων, επάγη γὰρ ὡσεὶ τεῖχος τὰ ὕδατα, Θεοῦ τὸ χρῆμα παραδόξως περαίνοντος, καὶ ὥσπερ ποδὶ διεβίβασαν τὸν Ἰορδάνην· οὕτω, φησίν, οἱ διὰ Μωσέως κεκλημένοι πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ ταῖς τῶν ἁγίων ἀποστόλων μυσταγωγίαις ἀνασεσωσμένοι, διαπεραιώσονται μὲν οἷά τινα θάλασσαν ἀγρίως κατακυμαίνουσαν τοῦ παρόντος βίου τὸν κλύ δωνα, καὶ τύρβης έξω γεγονότες κοσμικῆς, σχολαίοι λατρεύουσι τῷ κατὰ φύσιν ὄντι Θεῷ. Διαδήσονται δὲ καὶ πειρασμούς, οἷά τινας ποταμούς ἐπικλύζοντας, ὡς ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ χαίροντας λέγειν·. Εἰ μὴ ὅτι Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν, εἰπάτω δὴ Ισραήλ, εἰ μὴ ὅτι ἀνατεθήλας, Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν, ἐν τῷ ἐπαναστῆναι ἀνθρώπους ἐφ' ἡμᾶς, ἄρα ζῶντας ἂν κατέπιον ἡμᾶς. Ἐν τῷ ὄρ 108, γισθῆναι τὸν θυμὸν αὐτῶν ἐφ' ἡμᾶς, ἄρα τὸ ὕδωρ ἂν κατεπόντισεν ἡμᾶς. Χείμαῤῥον διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν, ".» Άρα διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν τὸ ὕδωρ τὸ ἀνυπόστατον.» "Ωσπερ δέ, φησιν, αἰχμάλωτος γεγονώς ὁ Ἰσραήλ, καὶ εἰς Ασσυρίους τε καὶ Μήδους ἀπενηνεγμένος, διέδρα τὰς ἐκείνων ὕβρεις ὗτοι πλεονεξίας, ἀεὶ προσκειμένων καὶ πολεμεῖν εἰωθέτων αὐτοῖς· κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, φησίν, οι λελυτρωμένοι διὰ Χρι στοῦ, κρείττους ἔσονται τῶν ἐχθρῶν, ὁρατῶν δηλον ότι καὶ ἀοράτων, οι μονονουχί καὶ κατεδιάζοντα πρὸς ἀβούλητον δουλείαν αὐτοὺς, καὶ οἷον αἰχμαλώτους γεγονότας τῆς ἐξ ιδίας σκαιότητας συνείχον δεσμοῖς. ᾿Αλλὰ καὶ τούτων ἔσονται κρείττους, ὕβρεις τε τὰς παρ' ἐκείνων διαφεύξονται καὶ πλεονεξίας, Θεοῦ κατισχύοντος, ἐφ᾽ ᾧ καὶ καυχήσονται. Μέγα γὰρ φρονοῦμεν ἐπὶ Χριστῷ, καὶ αὐτὸν ἰσχὺν πεποιήμεθα, καὶ ἐπ' αὐτῷ τεθαῤῥήκαμεν, καὶ τῆς ἑαυτῶν ‹ ζωῆς ὅλας ἔχομεν τὰς ἐλπίδας. Οὐ γὰρ πρέσβυς, οὐκ άγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς· καὶ τ φησιν ὁ μακάριος Ψαλμωδός, «Ο Θεὸς ἡμῶν κατα φυγή, καὶ δύναμις, βοηθὸς ἐν θλίψεσι ταῖς εὑρούσεις ἡμᾶς σφόδρα. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Διάνοιξον, ὁ Λίβανος, τὰς θύρας του, κατα φαγέτω πῦρ τὰς κέδρους σου. Ολολυξάτω πίν τυς, διότι πέπτωκε κέδρος, ὅτι μεγάλως μεγι στάνες ταλαιπώρησαν. Ολολύξατε, δρύες τῆς Βασανίτιδος, ὅτι κατεσπάσθη ὁ δρυμὸς ὁ σύμ φυτος. ΟΕ. Μεθίστησι νῦν ἐφ' ἑτέρων τινὰ νοημάτων ὁδὸν τῶν λεγομένων τὴν δήλωσιν. Αποχρῶσαν δὲ τὴν ἀφήγησιν εὖ μάλα πεποιημένος τὴν περί γε τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως τῆς ἐν Χριστῷ διὰ πίστεως, την ἐσομένην ἐπ' αὐτῷ δυσπείθειαν τῶν ἐξ Ἰσραὴλ κατά τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως δηλονότι καιρόν, προαφηγεῖται σαφῶς, καὶ ὅτι ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας κατ εμπρησθῆναι δεῖ τὸν ναὸν αὐτὸν, καὶ μέντοι τὰ Ἱε ροσόλυμα, προσαλῶναι δὲ καὶ αὐτὰς τοῦ Ἰσραὴλ τάς πόλεις, καὶ συνδιολεῖσθαι τοῖς ἐνοικοῦσιν αὐτάς. Πέ πρακται δὲ ταῦτα διά χειρὸς τῶν Ῥωμαίων, στρατο ηγούντων κατὰ καιρὸν Ουεσπασιανοῦ τε καὶ Τίτου. Καὶ περιττόν, ὡς ἔοικεν, ἀφηγεῖσθαι λεπτῶς ἕκαστα τῶν συμβεβηκότων ταῖς τῶν Ἰουδαίων πόλεσιν, ήτοι δήμοις, τῆς εἰς Χριστὸν ἕνεκα παροινίας· ἐξὸν τοῖς ἐθέλουσι τοῖς Ιωσήπου συγγράμμασιν ἐντυχεῖν, ἀνα μαθεῖν τε σαφῶς, ἅπερ ἂν ἔλοιντο λεπτώς. Μετακο μίνε: δὴ οὖν τὸν λόγον ἐπὶ τοὺς ἐξ αἵματος Ισραήλ. Καὶ Λιβάνῳ μὲν παρεικάζει την Ιουδαίαν, διὰ ποίαν αἰτίαν; Εὔξυλον μὲν γὰρ ὄρος ὁ Λίβανος, καὶ δρυ μοῖς ἀμφιλαφέσι κατάκομον. Πολυανθρωποτάτη δὲ καὶ ἡ τῶν Ἰουδαίων χώρα, καὶ ἀριθμοῦ κρείττονα τὴν τῶν ἐνοικούντων ἔχουσα πληθύν, καὶ οἷον κέ δρους ή πίτυς εὐμηκεστάτας, τοὺς τῶν ἄλλων περιφανεστέρους, ἱερέας τέ φημι καὶ τοὺς ἐκ φυλής Ἰούδα κατὰ καιροὺς βασιλεύοντας, οἱ καὶ τῆς ἡγε μονίας αὐχήμασιν ὑπερανεστηκότες, γνώριμοι τε ἦσαν τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν χώραν, ὑψοῦ τε ᾑρμένην ἔσχον τὴν δόξαν. Ἐπειδὴ δὲ δεδυσσεβήκασιν εἰς Χρι στόν ο Ηραν γὰρ τὴν κλεῖδα τῆς γνώσεως, καὶ οὔτε αὐτοὶ εἰσῆλθον, οὔτε τοὺς εἰσερχομένους ἀφῆκαν εἰσελθεῖν,» καὶ τελευταῖον ἐσταύρωσαν, καίτοι καὶ ἐπεγνωκότες ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· ταύτῃτοι δικαίως ἄρδην ἀπολώλασιν οἴκοις τε ὁμοῦ καὶ πό λεσι, καὶ φιλτάτοις. Οὐκοῦν αἰνιγματωδῶς Λίβανον μὲν, ὡς ἔφην, τὴν Ἰουδαίαν ἀποκαλεῖ, δένδροις δὲ τοῖς εὐμηκεστάτοις παρεικάζει τοὺς ἐν αὐτῇ προβ χοντας, ὡς τῶν ἄλλων ὑπερῃρμένους καὶ πολὺ λίαν ὑπερφέροντας, ὅτι δὲ ἔμελλεν ἀλῶναί τε ῥᾳδίως, καὶ ὡς ἀπώλετο πόλις εἰσχεόμενον μὲν παραδέξασθαι τὸν τῶν Ῥωμαίων στρατὸν, δαπανηθῆναι τε οὕτως, ὡσε ανεὶ καὶ δρυμὸς ἐπενεχθείσης φλογός, κατασημαίνει, λέγων· ι Διάνοιξον, ὁ Λίβανος, τὰς θύρας σου, καὶ καταφαγέτω πῦρ τὰς κέδρους σου. Ολολυξάτω πίτυς, διότι πέπτωκε κέδρος.» Καὶ γέγονε μὲν ἐκ μεταφορᾶς ὁ λόγος. Ονομάσας γὰρ Λίβανον, ἤγουν ὄρει τὴν τῶν Ἰουδαίων χώραν ἀπεικάσας, ἀναγκαίως πίτυΐ τε καὶ δρυσὶ παρεικάζει τοὺς ἐν αὐτῇ. Ὅτι δὲ περὶ ἀν θρώπων ὁ λόγος, ἀταλαίπωρον ἰδεῖν. Εφη γὰρ εὐ θύς, ὅτι μεγάλως μεγιστάνες ταλαιπώρησαν. Καὶ τὶς ἂν νοοῖτο τῆς ταλαιπωρίας ὁ τρόπος, παρέδειξεν εἰπὼν, πῆ μὲν, ὅτι • Ολολυξάτω πίτυς, διότι πέπτωχε κέδρος.» Καταδρούσης γὰρ τῆς Ῥωμαίων χειρὸς τὰς ἐν τῇ Ἰουδαία πόλεις, συνέβαινε καθ᾿ ἡμέραν τοὺς ἐν αὐταῖς ἁλίσκεσθαι λαμπρούς. Οἱ δὲ μήπω τοῦτο πεπονθότες, κατωλοφύροντο τοὺς ἑαλωκότας, καὶ τὸν ἐπὶ γέ σφισιν αὐτοῖς εἰσεδέχοντο θρήνον, άθυμοι δε ἦταν καὶ περιδεεῖς, ὡς αὐτίκα δὴ μάλα τοῦτο αὐτὸ πεισόμενοι καὶ αὐτοί. Τοῦτο οἶμαι δηλοῦν τὸ, ο Ολα λυξάτω πίτας, ὅτι πέπτωκε κέδρος, ο Δρύας γε μήν Βασανίτιδος τάχα που τοὺς ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἀποκαλεῖ. Βασανίτις μὲν γὰρ χωρίον ἐστὶν ἐν τῇ Ἰου δαίας, εξγειόν τε καὶ παμφορώτατον, καὶ ὑψηλὰ λίαν ἐκτρέφον τὰ δένδρα. Ἐπειδὴ δὲ τῶν ἄλλων ἦσαν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις αμείνους, ἱερέας δέ φημι καὶ τοὺς τῶν λαῶν ἡγουμένους, Βασανίτιδος αὐτοὺς ἀπεκάλεσε δμύας, οἱ δὴ καὶ τεθρηνήκασιν εικότως, διά του τὸ κατασπασθῆναι τὸν δρυμὸν τὸν σύμφυτον. Ἐμάνθα τον γὰρ ὅτι τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν χώραν οἷά τις δρυμός ἡ πληθύς δεδαπάνηται, οἷον πελέκεσιν ἐκκοπτομένη τοῖς τῶν πολεμούντων ἀγρίαις ἐμβολαῖς. Σύμφυτον δὲ δρυμόν, δν δὴ καὶ κατεσπάσθαι φησίν, οὐδὲν ἧττον νοήσει; καὶ αὐτὴν τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις πληθύν λιμῷ τε γὰρ καὶ πολέμῳ διολώλασιν, ἐπολολυζόντων αὐτ τοῖς τῶν τῆς Βατανίτιδος δρυών, τουτέστι, τῶν ἡγουμένων. Φωνή θρηνούντων ποιμένων, ότι τεταλαιπώρηκεν ή μεγαλοσύνη αὐτῶν. Φωνή ὠρυομένων λεόντων, ότι τεταλαιπώρηκε το φρύαγμα Ιορ δάνου. Οτ. Εμφανεστέραν τούτοις ὧν ἔφην ἀρτίως ποιεῖ και την δήλωσιν. Οὐ γὰρ ἔτι πίτυν ἢ δρῶν ὀνομάζει, ἀπημφιεσμένως δὲ τοὺς τῶν Ἰουδαϊκών ταγμάτων σημαίνει καθηγητές, οἷς καὶ ὀλοφύρεσθαί φησι, καὶ στην φωνὰς ἀντένας, κατοιμάζοντας, ότι τεταλαιπώρηκεν ή μεγαλοσύνη αὐτῶν. Γεγόνασι γὰρ οικτροί, Ο σε δείγμασι, καὶ κατεῤῥιμμένοι, ἐλεεινοί τε καὶ ἀτιμώτατοι, και το πάλαι περιφανεστέραν έχοντες δόξαν. Επειδή γὰρ ἀνεδείχθησαν οἱ διὰ Χριστοῦ ποιμένες, τους ἐστιν, οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, τεταλαιπώρηκεν εἰκί τως ἡ τῶν ψευδοποιμένων μεγαλοσύνη. Ητιᾶτο μέν γὰρ αὐτοὺς ὁ τῆς ἀγέλης Δεσπότης, διὰ προφητῶν ἁγίων οὕτω λέγων· β οἱ ποιμένες οι διασκορπίζοντες καὶ ἀπολλύντες τὰ πρόβατα τῆς νομῆς αὐ τῶν. Καὶ πάλιν· ο Ὅτι οἱ ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐζήτησαν· διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομή, καὶ διεσκορπίσθη.» Ἐπηγγέλλετο δὲ τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι τοὺς γνησίους ἀναδείξειν ποιμένας, οὕτω πάλιν εἰπών· «Καὶ εἰσάξω ὑμᾶς εἰς Σιών, καὶ δώσω ὑμῖν ποιμένας κατὰ τὴν καρδίαν μου, καὶ ποιμανοῦσιν ὑμᾶς ποιμαίνοντες μετ' ἐπι στήμης.» Τίνες δὲ οὗτοι; Οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, καὶ οἱ τῶν Ἐκκλησιῶν κατὰ καιροὺς ἡγούμενοι, κ τὸν τῆς ἀληθείας ὀρθοτομούντες λόγον, καὶ εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν τελούντων εἰς ὄνησιν τὴν πνευματικήν, αποκομίζειν εἰδότες τὰ ὑπὸ χεῖρα θρέμματα. Οὐκοῦν τεθρηνήκασιν οἱ ψευδοποίμενες, ότι τεταλαιπώρηκεν ή μεγαλοσύνη αὐτῶν· σημαίνει δὲ τοῦτο καὶ καθ' ἕτερον τρόπον ἡμῖν, ἐπιφέρων· «Φωνὴ ὠρυομένων λεόντων, ὅτι τεταλαιπώρηκε τὸ φρύαγμα τοῦ Ἰορδάνου.» Ωρυγμὸς μὲν γάρ ἐστι κυρίως ἡ τῶν λεόντων φωνὴ, ἣν ἂν ποιοῖντο, κλαίοντες ἐπὶ λιμῷ τε καὶ ἀσιτία. Δέχεται δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ λεόντων ἡ θεία Γραφή. Κατεφωρῶντο τοίνυν οἱ τῶν ᾿Ιουδαϊκῶν προεστηκότες ταγμάτων ὡς λέοντες ὠρυόμενοι, πει νῶντές τε καὶ κλαίοντες, διά τοι τὸ μὴ ἔχειν τὰς ἐκ τῶν λαῶν καρποφορίας, δεκάτας, ἀπαρχάς, εὐχαριστήρια. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς ἀγέλης ἐκπεπτώκασιν, οὐκ ἔτι τοῖς ἐξ αὐτῆς κατηυφραίνοντο τόκοις. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο καὶ ὡς ἐν τάξει λεόντων κατ ωρύεσθαι τοῦ Χριστοῦ τοὺς Γραμματεῖς τε καὶ Φα ρισαίους (κατεκεκράγεισαν γὰρ αὐτοῦ, καὶ τὰς ἐκ φθόνου καὶ βασκανίας καὶ ἀκράτου μανίας κατηφίεσαν φωνάς, Σαμαρείτην λέγοντες, μέθυσον ἀποχα λοῦντες καὶ ἐκ πορνείας γεγεννημένον, καὶ, ο Αίρε, αίρε, σταύρου αὐτὸν,» [βοῶντες), τὰ εἰκότα φρε νήσει καὶ οὗτος. Πλὴν εἰ καὶ ἐπωρύοντο, τεταλαιπα ρήκασιν οὐ μετρίως, ο Ότι τεταλαιπώρηκε το φρύαγμα τοῦ Ἰορδάνου.» Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν, έρω πάλιν. Παραῤῥεῖ μὲν ὁ Ἰορδάνης τὴν Ἱεριχώ, πλεῖστο: δὲ ὅσοι περὶ αὐτὸν οἱ λέοντες, καταβρυχόμενοί τε δεινῶς, καὶ ἀφόρητον τοῖς ἐνοικοῦσιν ἐνιέντες τὸ δεῖμα. Τοιοῦτοι δὲ ἦσαν τους τρόπους εξ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι, τῶν ἀγελαίων κατα βρυχόμενοι, καὶ τοῖς ἐκ τῆς ἐξουσίας καταπτοούντες δείμασι τοὺς ἀσθενεστέρους. • Αλλά τεταλαιπώρηκεν ὁ τῶν λεόντων φόβος.» Τοῦτο δὲ εἶναί φησι τὸ φρύαγμα τοῦ Ἰορδάνου. • Καὶ φρύαγμα μὲν Εστιν ἡ ἵππων τε καὶ ἡμιόνων διὰ μυκτήρων ἠχὴ καθισμένη τε καὶ ἀγρίῳ φυσήματι συνεκπίπτουσα λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ μεγαλοφρονεῖν. Εφη γοῦν ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ περὶ τῶν εἰς Χριστὸν πεπαρῳνηκότων· «Ἵνα τί εφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν καινά;» Οταν οὖν φρύαγμα, τοῦ Ἰορδάνου λέγη, νοήσεις τὸ φρόνημα, καὶ οὐχὶ πάντως τοῦ ποταμοῦ, ἀλλὰ τῶν περὶ αὐτὸν λεόντων· ἀπὸ γὰρ τόπων ἔρθε ὅτι τὰ ἐν αὐτοῖς σημαίνεται. Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ Ποιμαίνετε τὰ πρόβατα τῆς σφαγῆς, ὁ οἱ κτησάμενοι κατά έσφαζον, καὶ οὐ μετεμέλοντο, καὶ οἱ πωλοῦντες αὐτὰ, ἔλεγον· Εὐλογητός Κύριος, καὶ πεπλουτήκαμεν, καὶ οἱ ποιμένες αὐτῶν οὐκ ἔπασχον οὐ δὲν ἐπ' αὐτοῖς. ΟΖ. Πρὸς αὐτοὺς ὁ λόγος τους θρηνοῦντας ποιο μένας, καὶ ἐν τάξει λεόντων ὠρυομένους, οἷς καὶ ἐφίησιν ἔτι τὰ τῆς σφαγῆς κατανέμειν πρόβατα, καίτοι κατημελημένως λίαν, ὡς πιπρασκομένοις τε καὶ σφαζομένοις μηδ' ὅσον εἰπεῖν ἐπαλγῆσαι βραχύ. Ὥσπερ γὰρ οἱ τῶν ποιμένων ἀνεπιεικέστεροι, καὶ πρὸς μόνα βλέποντες τά σφισι καθ᾿ ἡδονὴν, μικρά φροντίζοντες κομιδῇ τοῦ τῆς ἀγέλης Δεσπότου, τὰ μὲν σφάζουσιν ἀνηλεώς, τὰς θηρῶν ἐφόδους ἀπο μιμούμενοι, ἃ δὲ καὶ πιπράσκουσιν, οὐδὲν, ὡς ἔφην, ἐπαλγοῦντες ὅλως, ἐπιγαννύμενοι δὲ τοῖς τῶν λημμά των εκτοπωτάτοις, καὶ φιλοκερδίας τῆς οὕτως αι σχρᾶς ἡττώμενοι· κατὰ τὸν ἴσον, οἶμαι, τρόπον καὶ οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἡγούμενοι δήμων, τῶν ὑπ' αὐτοῖς ποιμνίων ἠφειδηκότες ἀλοῖεν ἂν, καὶ ἀδρύνοντες μὲν τὸν ἑαυτῶν πλοῦτον, κατευρύνοντες δὲ ὥσπερ ἀπλή στην χειρί τα βαλάντια. Καὶ γοῦν ἔφασκεν ὁ Σωτὴρ, τοιούτους ὄντας ἐλέγχων· «Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματείς καὶ Φαρισαίοι ὑποκριταί, ὅτι ἀποδεκατοῦσε τὸ ἡδύοσμον, καὶ τὸ ἄνηθον, καὶ τὸ κύμινον, καὶ ἀφο ήκατε τὰ βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν, καὶ τὰ ἔλεος, καὶ τὴν πίστιν.» Ισχνολογοῦντες γὰρ οὕτως, ὡς καὶ μέχρι τῶν εὐτελεστάτων τοῖς μὴ προσάγουσι τὰς δεκάτας κατὰ νόμον ἐπιτιμᾶν, τῶν βαρυτέρων, ἤτοι τῶν ἀναγκαιοτέρων καὶ λυσιτελῶν ὅτι μάλιστα θεσπισμάτων οὐδένα παντελῶς ἐποιοῦντο λόγον. Ὅτι δὲ ἦσαν ποιμένες οὐκ ἀγαθοὶ, μᾶλλον δὲ πρὸς μόνα βλέποντες κέρδη, σαφηνιεῖ λέγων καὶ διὰ φωνῆς Ἰεζεχιήλ· εβ οἱ ποιμένες Ισραήλ, μὴ βάσκουσιν οἱ ποιμένες ἑαυτού;; Οὐ τὰ πρόβατα βόσκουσιν οἱ ποι μένες; Ἰδοὺ τὸ γάλα κατεσθίετε, καὶ τὰ ἔρια περιο βάλλεσθε, καὶ τὸ παχὺ σφάζετε, καὶ τὰ πρόβατά μου οὐ βόσκετε. - Καταδόσκετε τοίνυν, φησί, τὰ πρόβατα της σφαγής, τουτέστιν, ἢ τὰ ὅσον οὐδέπω τεθνηξόμενα τῇ Ῥωμαίων χειρί· ήγουν & ὑμεῖς αὐτοὶ σφάζετε, καίτοι τάξιν ἐπέχοντες τῶν ποιμένων. Οὐ γάρ που πάρεστιν ὁ καιρὸς, καθ' δν ἥξουσιν εἰς σφαγήν. Μετὰ γάρ τοι τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν τοῖς τῶν Ῥωμαίων ξίφεσιν ἡ τῶν Ἰουδαίων πληθύς δεδαπάνηται, καίτοι λίαν ἐπ' αὐτοῖς ἀνεξικακήσαντος τοῦ Θεοῦ. Ὅτι δὲ τῶν ποιμένων γεγόνασι κλῆρος οἱ ὑπὸ χεῖρα λαοί, κατέδειξεν εἰπών· ι οἱ κτησάμενοι κατέσφαζον, καὶ οὐ κατεμέλοντο.» το Ο 11 157. ν, "Ωσπερ γὰρ δεσποτικὸν ὄντα τὸν νοητὸν ἀμπελῶνα, ο φημὶ δὴ τὸν Ἰσραήλ, ἤτοι τὸν ἄνθρωπον τοῦ Ἰούδα, τὸ νεόφυτον, τὸ ἠγαπημένον, ίδιον ἐποιήσαντο κλί ρον· οὕτω καὶ τὰ ποίμνια μονονουχί κατεκτήσαντο, δρεπόμενοι μὲν τοὺς ἑαυτῶν καρπούς, καὶ ἀεί πως ἐν πλεονασμοῖς τὸν ἑαυτῶν ποιοῦντες κλῆρον, ἀνιέντες δὲ τοῖς ἐθέλουσιν διαρπαγήν. Οὐκοῦν οἱ μὲν κτησάμενοι κατέσφαζον· οἱ δὲ πωλοῦντες ἔλεγον Ευλογητός Κύριος, καὶ πεπλουτήκαμεν.» Νοηθείεν δ᾽ ἂν καὶ οὗτοι κριταί, τὴν ἐν τοῖς κρίμασιν ὀρθό. τητα καπηλεύοντες, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ ἐῤῥῶσθαι φράσαντες τῷ διὰ Μωσέως νόμῳ, καίτοι λέγοντα σαφῶς· «Οὐ λήψῃ πρόσωπον ἐν κρίσει, ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστιν.» Ην γὰρ αὐτοῖς ἡδύ τε καὶ φίλων τὸ καταπωλεῖν τοῖς ἐθέλουσι τὴν ἐφ' ἑκάστῳ πράγ ματι κρίσιν. Καὶ τοῦτο πάλιν ἡμῖν ἐναργὲς ἔσται διὰ φωνῆς ἁγίων. Εφη μὲν γάρ τις τῶν ἁγίων προς φητῶν περὶ τῆς Ἱερουσαλήμ· «Οἱ ἡγούμενοι αὐτῆς μετά δώρων έκρινον.» Ο δέ γε θεσπέσιος '16 κούμ μονονουχί κατακέκραγε Θεοῦ, λέγων· «Εως τίνος, Κύριε, κεκράξομαι, καὶ οὐ μὴ εἰσακούσῃ βοήσομαι πρὸς σὲ ἀδικούμενος, καὶ οὐ σώσεις; Ἵνα τί μοι ἔδειξας κόπους καὶ πόνους, ἐπιβλέπειν ταλαιπωρίαν καὶ ἀσέβειαν; Εξεναντίας μου γέγονε χρί σις, καὶ ὁ κριτὴς λαμβάνει. Διὰ τοῦτο διεσκέδασται νόμος, καὶ οὐ διεξάγεται εἰς τέλος κρίμα, ὅτι ὁ ἀσεβὴς καταδυναστεύει τὸν δίκαιον. Ενεκεν τούτου ἐξελεύσεται τὸ κρίμα διεστραμμένον. Οὐκοῦν οἱ ἐξ ἀδίκων λημμάτων συναγείροντες πλοῦτον, καὶ παρ ευθύνοντες μὲν τὸ δίκαιον, καταπωλοῦντες δὲ ὥσπερ τὰ; ἐφ' ἑκάστῳ πράγματι κρίσεις, εἶεν ἂν οἱ κριταί, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, αὐτοί· καί φασιν· «Εὐλογητὸς Κύριος, καὶ πεπλουτήκαμεν.» Ανούστατοι δὲ καὶ παραβολώτατοι καὶ τοῦτο λέγοντες ἐξελέγχοιντο ἂν εἰκότως. Ὡς γὰρ Θεοῦ διδόντος ἐξ ἀδικῶν συλλέγειν, καὶ ἐξ αἱμάτων πλουτεῖν, εὐλογεῖν ὑποπλάτο γνήσιοι φύλακες, ὀρθὴν ἐφ' ἑκάστῳ πράγματι καὶ μώμος, εἰ μὴ πράττοιτο πρὸς ἡμῶν τὰ τονται. Αλλ' ἦν ἄμεινον ἐκεῖνο λέγειν, τὸ κρίνειν ὀρθῶς ἐκτετιμηκότες· «Εὐλογητός Κύριος· ο λαμ προὶ γὰρ ἀναδεδείγμεθα, καὶ τῶν θείων θεσπισμάτων τὴν ψῆφον ἐκφέροντες. Απάτη δὴ οὖν ἡ χρηστολογία ἐφ' οἷς ἂν ἡσθείη θεός. ΟΗ'. Διὰ τοῦτο οὐ φείσομαι οὐκ ἔτι ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, λέγει Κύριος. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ παραδίδωμι τοὺς ἀνθρώπους, ἕκαστον εἰς χεῖρας τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἕκαστον εἰς χεῖρας βα σιλέως αὐτοῦ. Καὶ κατακόψουσι τὴν γῆν, καὶ οὐ μὴ ἐξέλωμαι ἐκ χειρὸς αὐτῶν, καὶ ποιμανῶ τὰ πρόβατα τῆς σφαγῆς εἰς τὴν Χανανίτιν, Απειλεῖ τοῖς ποιμνίοις ὄλεθρόν τε ὁμοῦ (1)..... ὅτι καίτοι μετὸν αὐτοῖς τὴν τοῦ πάντων ἀρχιποίμενος, φημὶ δὴ Χριστοῦ, χεῖρά τε ὑποδραμεῖν καὶ ὑπ' αὐτῷ γενέσθαι, μᾶλλον προσκεχωρήκασιν ἀμαθῶς τοῖς κατασφάζουσί τε καὶ καταπωλοῦσιν αὐτούς. Γέγονε μὲν γὰρ ἄνθρωπος ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ δὴ καὶ ἔφασκεν ἐναργώς, τήν τε ἐκείνων σκαιότητα καταδεικνύς, καὶ τῆς ἐφ' ἡμῖν οἰκονομίας τὸ γνήσιον· «Εγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός.» Ἰουδαῖοι *.» δὲ οἱ τάλανες, καίτοι τῶν μισθωτών ποιμένων κατα οῆσαι δέον, τοῦτο μὲν οὐ δεδράκασι, τὴν δὲ ἀγαθὸν ποιμένα, τὸν ἀντάλλαγμα τῆς ἀπάντων ζωῆς τὴν ἑαυτοῦ τιθέντα ψυχήν, κατά μυρίους ὅσους λελυπήκασι τρόπους, καταλεύοντες, ονειδίζοντες, καὶ τὸ τελευταῖον, ἀπύλωτον ἐπ' αὐτῷ διανοίγοντες στόμα. Κατακεκράγασι γὰρ ὁμοῦ τοῖς ἰδίοις καθηγηταῖς, 78,» λέγοντες τῷ Πιλάτῳ· Αίρε, αἷρε, σταύρου αὐτὸν,ο καὶ αὐτὸ δὲ τὸ δίκαιον αἷμα ταῖς σφῶν αὐτῶν ἐπο. ην λήκασι κεφαλαῖς. Εφασκον γὰρ πάλιν·. Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν. ι Διὰ τοῦτο τοίνυν, φησίν, οὐκέτι φείσομαι ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν. Οὐ γὰρ ἔτι φειδοῦς ἠξίωνται παρά Θεοῦ· δέδονται δὲ μᾶλλον ἕκαστος εἰς χεῖρας τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ εἰς χεῖρας βασιλέως, ήγουν ἄρ χοντος αὐτοῦ. Ἐσταυρώκασι μὲν γὰρ τὸν Ἐμμα. νουήλ, καὶ γεγόνασι Κυριοκτόνοι, ἔμπλε τε πάσης ἀνοσιότητος. Πλὴν ἐκάλει Θεὸς εἰς μετάγνωσιν, καὶ οὐκ εὐθὺς ἐπετίθει τὰ ἐξ ὀργῆς. Τριακοστοῦ δὲ ἤδη παρωχηκότος ἔτους, μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος σταυρόν, ἀπεφοίτησε μὲν εἰρήνη τῆς Ἰουδαίων χώρας, πόλε μοι δὲ ἦσαν πανταχοῦ πόλεως ἐπὶ πόλιν ιούσης, καὶ τῶν ἐν ἑκάστῃ τεμνομένων εἰς διαφοράς, καὶ μαχο μένων ἀλλήλοις, ὡς ἐν ἴσῳ φαίνεσθαι κακῷ τὰ παρὰ σφῶν αὐτῶν τοῖς ἐκ τοῦ πολέμου συμβεβηκόσι. Κεκρατήκασι γὰρ τῆς Ἰουδαίων χώρας οἱ ἀνδρειότατοι τῶν Ρωμαίων στρατηγοί, καὶ αὐτοῖς ἀνδράσι κατεμπιπρῶντες πόλεις, τοῖς τῆς δουλείας αὐτὴν ὑπέθεσαν ζυγοῖς. Οἱ δέ γε διαφυγεῖν ἰσχύσαντες, τὰς › τῶν ἐθνῶν κατωκήκασι χώρας, 8 καὶ μέχρι νῦν ἔστιν ἰδεῖν. Καὶ τοῦτο οἶμαι δηλοῦν, ὅταν λέγῃ· «Ποιμανῶ τὰ πρόβατα τῆς σφαγῆς εἰς τὴν Χανανίτιν, τουτέστιν, 781 εἰς τὴν Χαναναίων χώραν τε καὶ γῆν. Χαναναῖοι δὲ τὰ ἔθνη, παρ' οἷς τὰ πρόβατα τῆς σφαγῆς καὶ εἰς δεῦρό πως ἔτι παρὰ Θεοῦ ποιμαίνονται, ήγουν δο κοῦσε ποιμαίνεσθαι. Τηροῦσι γὰρ ἔτι τόν τινα κατὰ νόμον, καὶ οὐχ ὁλοτρόπως τῶν ἀρχαίων κατημεληκότας ἐθῶν κατίδοι τις ἄν. Καὶ γοῦν περιτέμνονται την ".» σάρκα, καὶ σαββατίζουσι, καὶ ἕτερα ἅττα πρὸς τούτοις καὶ φροντίδος ἀξιοῦσι καὶ λόγου. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ διὰ φωνῆς προφήτου παρὰ Θεοῦ λελεγμένον· ι Καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς ἁγίασμα μικρὸν ἐν ταῖς χώραις, οὗ ἐὰν εἰσέλθωσιν ἐκεῖ.» Τοὺς δέ γε ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἰουδαίαν, καὶ μέντοι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐμφυλίους πολέμους, καὶ τοὺς ἐν ἑκάστῃ πόλει, σαφῶς ἀναγέγραφεν ὁ τὰς Ἰουδαίων τραγῳδῶν συμφοράς, Ιώσηπος οὗτος ἦν, ἀνὴρ ἐλλόγιμος καὶ σοφός. Καὶ λήψομαι ἐμαυτῷ δύο ῥάβδους, τὴν μὲν μίαν εκάλεσα Κάλλος, καὶ τὴν ἑτέραν εκάλεσα Σχοίνισμα, καὶ ποιμανῶ τὰ πρόβατα. ΟΘ'. Κατά πολλοὺς ἡμῖν τρόπους παρὰ ταῖς θεο πνεύστους Γραφαῖς ἡ ῥάβδος νοεῖται. Ποτὲ μὲν γὰρ σημαίνει τὴν βασιλείαν, ὡς ὅταν λέγηται τῷ Χριστῷ Ράβδος εὐθύτητος, ή ράβδος τῆς βασιλείας σου.» Ποτὲ δὲ ἰσχύν, ὡς ἔν γε τῷ φάναι· «Ράβδον δυνά μεως ἐξαποστελεῖ σοι Κύριος ἐκ Σιών.» Εκλαμβά γεται δὲ καὶ παιδεία, καὶ ἐπιστήμη ἔσθ' ὅτε ποιμαν
COMMENTARIUS IN ZACHARIAM FROPHETAΜ. 1 Cor. 17, 15. Isa. vII, 18. ** Isa. xxx, 17. PATROL. GR. LXXII LXXI. Eorum, qui vinum biberunt mens ɛemper quasi inconcinna et abson: cst, curisque salutem dicit. Nec enim quidquam tristificum admittit, sed laxatur quodammodo, et omnibus sollicitudinibus dominatur. Si igitur fuerint, inquit, ut bellatores Ephraim, tunc, tunc auimi ipsorum gaudio perfudentur, et ut illustres probatique futurorum bonorum spe lætabuntur, et eximiæ vitæ suæ imitatores ex se natos filios suos, spirituales puta, habebunt. Talis erat et divinus Paulus, per se vocalis ita scribens ac dicens: «Eisi decem millia pedagogorum babeatis in Christo, sed non multos patres. In Christo enim Jesu per Evangelium ego vos genui '., Nascituri igitur ex illis dilii e videbunt et lælabu tur. › Nam progeniti in meditationibus rerum Christi, et virtute mysterii percepta, et largitionibus Spiritus illuminati, feliciter habebunt, et quæ est in Christo Salvatore, jucunditatem haurient, ipsumque gaudium, 751 et delectationem, et exsultationem onimæ atque cordis sibi facient. Potest et hoc ma∙ nifestum esse indicium, eos statuisse Deum vita et moribus diligere. Qui enim rebus mundanis animum suum applicant, et ad inbouesta se abjiciunt, gaudent in ipsis, et ea sibi materiam oblectamenti deligunt, lætanturque in voluptatibus carnis, et aliis presentis vite deliciis assueti, divinas res in postre mis numerant. Qui autem ex toto corde ipsum quærunt, et contemplationibus de ipso saginantur, et mentis oculum dilatant, voluptatibus quæ in ipso et solo sunt, perfruentur. VERS. 8, 9. Significabo eos, et suscipiam eos, quia redimam eos, et multiplicabuntur, sicut erunt multi. Et seminabo cos in populis, et qui de longe, recordabuntur mei, et enutrient filios suos, et convertentur. LAXH. Meminit rursum charitatis in Judæos, et insuper collecturum eos dispersos, et ex omnibus terris congregaturum in Judæam promittit, ut nemo plane desideretur. Modum autem hujus futuræ congregationis deinceps ostendit. Aiunt enim mellarios signa quædam edere, aut sibilare, aut alia nescio quæ solere, et ita examina ad alvearia deserta revocare. Tale quidpiam et per Isaiam dictum est. Ait enim: «Et erit in die illa, sibilabit Dominus muscis, quæ dominantur parti Aluminis Egypti, et api quæ est in regione Assyriorum Alii aiunt et belli tempore, si milites dissipari contingat, dum aut fugientes insequuntur, aut ipsi insequentes fugiunt, tolli ex edito loco signum a ducibus, quod intuentes congregantur, et eodem se recipiunt. Demonstrat simile quidam et quod apud prophetam Isaiam exstat. Et erit sicut malus Μavis super montemn, et quasi signum ferens super collem “. › Ex eo igitur quod fieri assolet, similitudinem trahit. Ait enim: «Siguillcalio cis, et susciΟ piam eos.» Excitatum est enim uobis signum anagnum et insigne, crux Salvatoris, per quod etiam accepti evasimus Deo et Patri. Præterea redempti sumus, et in multitudinem immensam excrevimus, qui credidimus. Quía vero adjecit, ‹ Et seminabo tos in populis, et longe distantes ab illis venient, et recordabuntur mei,» rursum illud dicimus, nec id a scopo aberrantes, multumn enim probabilitatis habet. 752 Quasi disseminati sunt in multis gentibus et in omni regione atque urbe divini discipuli et Evangelii præcones, effeceruntque ut remotissimi a Deo, propter interpositam peccatum et errorem, recordarentur ipsius, et universorum Salvatorem ac procreatorem, quamvis aliquando creaturam pro numine coluissent, et ideo amicitia Dei excidissent, animo complecterentur. Itaque divinus Paulus per ipsum vocatos in agnitionem Christi alloquens, Nune autem vos, inquit, qui aliquando procul, facti estis prope ".» Venient igitur memores Dei. Non dissimile quiddam nobis beatus propheta Jeromias insinuat, velut Israelem alloquens: e Qui procul estis recordamini Domini, et Jerusalem ascenelat in cor vestrum ". Quod si omnino ejus, qui rst natura Deus, memores fuerint, tunc, tunc ad spirituale robur tantos progressus habebant, ut et filios generent, et sermonibus pietatis suos liberos enutriant, et in hoc ipso glorientur. Scribit et bestus Paulus per ipsum educatis, et in virum perfeclum atque in ætatem plenitudinis Christi adduclis 4, jam quidem, [Gaudium et corona mea jam, ‹ Per vestram gloriationem quam habeo Christo Jesu **:» — ‹ Corona enim senum filii filiorum, ut scriptam est: gloria autem filiorum 'patres ipsorum. › in Vers. 10. Et convertam eos de terra Ægypti, et de Assyriis suscipiam illos, et in Galaaditin, et in Lim banum introducam eos, el non retinquetur ex eis xllus. LXXIII. Quando Nabuchodonosor Judæam armis subjugavit, sacratissimumque templum, et ipsa urbs flierosolyma conflagravit, tunc et universus Israel est afflictatus ". Alii siquidem in Assyrios et Medos captivi sunt abdueti: alii, qui eorum crudelitatem evadere et effugere potuerunt, timentes, et paribus implicari ærumuis horrentes, ultro se ad Ægyptios contulerunt, servitutisque apud eos jugum necessitate compulsi subierunt. Itaque postquam eos congregaturum undique pollicitus est, meminit et locorum in quos abducti sunt: alii captivi facti, ut dixi; alți intolerandis terroribus ad ea quæ nolebant exsequenda adacti. ** Ephes. 11, 13. 47 Jerein. LI, 50. * Ephes. iv, 45. » V Reg. xxv, 8 seqq. *VII, 6. Lego » Philipp. 1, 1. ** Rom. xv, 17. 753 Quia vero spiritualem interpretationem Dei amantissimos et spirituales capessere æquam est, dicimus eum promittere se de regione, sive manu hostium inaspectabilium eos erepturum, et omni formidine soluturum: captivos autem et velut aliis subjacentes quasi in libertatem transformaturHi, Aut etiam secundum aliam intelligentiam, tenebris et confusione liberatuın iri dicit: Ægyptum eninı tenebras, Babylonem confusionem reddunt. Sæpissime autem sine discrimine Assyrii et Babylonii pro una gente usurpantur, quod uni sceptro subditi et sub uno regno essent. Liberatos igitur de manu dominantium, et in Galaaditin (pars fuit Judæar, fructuum omnis generis feracissima) et insuper in Libanum introducturum spondet; et hic mens est ingens et speciosis refertas arboribus, in couluibus Judæorum ac Phoenicum sitas. Per utrumque porro ittud, opinor, significatur. Cum nos Dominus noster Jesus Christus tanquam ex Ægypto et Assyriis liberasset, hoc est, ex potestate eorum quorum captivi eranius, puta malignorum et imnendorum dæmonum, ceu in terram nemorosam et opimissi mam, in Ecclesiam introduxit, in qua uberrimi spectatorum hominum fructus et innumerabilia capita sanctorum, per virtutem in fastigio locatorum, et instar cedrorum in altum efflorescentium, de quibus verissimno illud Davidis ad Deum universrum protuleris: «Cedri Libani quas plantasti 5. Dei enim agriculturam in fide justificatos expresse etiam divinus Paulus nominavit ". Vens. 11, 12. Εt pertransibunt in mar angusto, et percutient in mari fluctus, et siccabuntur omnia profunda furiorum, et auferetur omnis superbia Assyriorum, et sceptrum Ægypti tolletur, et coufortabo eos in Domino Den ipsorum, el in nomine ejus gloriabantur, dicè Dominus. LXXIV. Juxta ea quæ donata sunt veteribus, similitudine quadam auxilium in Christum credentības promittitur. Quemadmodum enim traductus est per mare Rubrum Israel, et fluctibus ejus imperavit, instarque muri aquæ riguerunt, Deo i mirabiliter egente "; et sicut 754 sicco pede Jordanem transierunt: ita, inquit, per Hosen vocati ad agnitionem Christi, et sanctorum apoιοapostolorum sacris institutionibus salutem consecuti, quasi mare quoddam turbinibus et procellis agitatun), præsentis vitæ fluctus transmittént, et tumulta munduno expediti, vacui servient ei qui est natura Deus. Transibant item tentationes veluti quosdam Nuvios inundantes, ut hoc ipso gandentes dicant Nisi quia Dominus erat in nobis, dicat nune Israel; nisi quia Dominus erat in nobis, dumn in * Jogue iii, t seqq. ** Psal. cm, 16. • f Cor. 111, 9.» Exod. xiv, 15 seqq. Eral quod non respondebat participio præcedenti. éi S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHHEP. surgerent homines contra nos, forsitan vivos de glutissent nos. Dum irasceretur furor eorum in forsitan aqua absorbuisset nos. Torrentem pertransivit anima nostra, forsitan pertransisset anima nostra aquam intolerabilem Quemadmo dum porro, inquit, captivus factus Israel, atque ad Assyrios et Medos abductus, illorum insolentiam sive dominatum efugit, qui eum premere semper armisque lacessere consueverant: eodem modo liberati per Christum prævalebunt inimicis sub aspectum venientibus et non venicibus, et qui ad servitutem nolentes adigebant, et ut captivos vinou lis e stulta eorum voluntate sumptis coercebant. Sed et his prævalebunt, eorumque superbiam et dominationem effugient, Deo confortante, in quo el gloriabuntur. Placemus enim nobis in Christo, et ipsum robur nostrum ducimus, et ipso nitimur, et totam vitæ nostræ spein in eo deſigimus. Non enim legatus, non angelus, sed ipse Dominus salvavit nos”; et-ut dicit beatus Psalmicen, Deus noster refugium et virtus, auxiliator in tribulationibus quæ invenerunt nos nimis”... CAP. XI. VERS. 1, 2. Aperi, Libane, portas tuas, et con edat ignis cedros tuas. Ululet pinus, quia cecidit cedrus, quia vehementer miseri facti sunt optimates. Ululate, quercus Basanitidis, quia succisus est saltus consilus. LXXV. Dictorum significationem nunc ad alios quosdam sensus accommodat. Nam cum quod satis est, et aptissime narrasset de vocatione gentium in Christo per fidem, futuram super eo incredulitatem Israelitarum, 755 tempore quo homo inter nos fuit videlicet, luculenter praenuntiat, et hac de causa incendendum templum ipsum, atque etiai llierosolymam, et insuper subigendas ipsas urbes Israel, et cum ipsis iucolis perituras. Hæc autem per manus Romanorum patrata sunt, aliquando in Judæam Vespasiano et Tito arma moventibus. Et esi,ut apparet,supervacaneum minutatim singula percensere, qua Judorum urbibus, sive populis, pro pter debacchationem in Christum evenerunt, cuin volentibus Josephi historian legere liceat, et inde quæ libuerit singula accurate cognoscere. Transit igitur ad eos qui erant de sanguine Israel. Et Libano quidem comparat Judaam: quamobrem? Est enim Libanu mons decoris arboribus et silvis densissimis conspicuus. Judæorum autem regio populosissima, et innumerabilibus incolis frequentis sima, et quasi cedros aut pinus procerissimas, et aliis magis visendas, sacerdotes, inquam, et suis temporibus ex tribu Juda regnantes, et qui princigatus ornamentis eminentes, tota provincia noti 1 Psal. cxxi, 1-5. ** Hebr. 11, 16. "Psal. xLv, 4. quam autem Christum impie habuerunt: «Tulerurt enim clavem scientia, et neque ipsi introierum, neque ingredi volentes permiserunt *,» et tandem crucifixerunt, quamvis scirent ipsum hæredem esse "; idcirco jure funditus cum domibus, et urbibus, et uxoribus atque liberis interierunt. Quare sub ænigmate Libani nomine Judaan, ut dixi, nuncupat: cum arboribus antem celsissimis primores et proceres ejus confert, ut cæteris sublimiores et perquam eminentes. Periturain autem urbem facile, ut etiam periit, infundentem se suscipiendo Romanorum exercitum, atque ita instar silvæ injecta flamma consumendam significat cum dicit «Aperi, Libanc, portas tuas, et come.lat ignis cedros luas. Ululet pinus, quia cecidit cedrus. Metaphoricus est sermo. Nam cum Libanum appellasset, sive monti Judæorum regionem comparasset, necessario pinui et quercubus ejus incolas similes facit. Du hominibus autem verba ſleri, nihil negotii est videre. Mox enim ait, magnates majorem in modum factos esse miseros. lloc genus miseriæ ostendit aliquo modo, subjiciens: «Ululet pinus, quia cecidit cedrus. › Exercita enim Romano 756 urbes Judææ devastante, quotidie earum principes cives capiebantur. Quibus autem ea calamitas nondum eveuerat, captos et semetipsos lamentis et lacrymis prosequebantur, erantque in mœrore et metu magno, ut brevissimo post tempore idem et ipsi perpessuri. Hoc sibi velle opinor, «Blulet pinus, quia cecidi cedrus. Quercus autem Basauitidis Hierosolymitanos forsitan vocat. Basanitis enim est regiuncula in Judza, ubere glel., et fertiliseiina, el admodum altas educens arbores. Et quoniam Hierosolymis reliquis erant nobiliores, sacerdotes, inquam, et populi rectores, Basanitidis quercus cou nominavit, qui sane propter consitum saltum succisum non immerito ejularunt. Cognoscebant siquidem inultitudinem per totam regionein haud secuis quam saltum absumptam esse, bostium immani irruptione veluti securibus excisam. Consitum autem saltum, quem et succisain dicit, nihilominus et ipsum vulgus llierosolymitanum intellige, quod ſame et bello periit, ululantibus super ipso quercubes Basanitidis, hoc est, primoribus. erant, sublimique gloria forebant, continens. ** Luc. 11, 52, 61 Matth. xx1, 33 segg Vers. 3. Vox ejulantium pastorum, quoniam misera facla est magnificentia eorum. Vox rugientium leonum, quoniam miser factus est fremitus Fordanis. LXXVI. His verbis luculentius ea quæ disi explanat. Non enim amplius pinum aut quercum nuncupat, sed nude Judaicorum ordinum principes ac duces significat, quos el ejulare, et tanquam roces emittere, ac lamentari propter alietam ipsorum magnificentiam testatur. Facti sunt enim miserabiles et abjecti, miserique et despicatissimi, quamvis olim honoribus circumfluerent. Postquam enim apparuerunt pastores per Christum, hoc est divini discipuli, merito falsorum pastorum magnificentia redacta est ad miseriam. Accusabat enim eos gregis Dominus per prophetas sanctos, ita loquens: pastores dispergentes et disperdentes oves pascua eorum ".. Et iterum: • Quia pastores stulte egerunt, et Dominum non quæsierunt, propter hoc non intellexit omnis grex, et dispersus est". Promittit autem credentibus in ipsum germanos pastores daturum, sic rursuin 757 dicens: Et inducam vos in Sion, et dabo vobis pastores secundum cor meum, el pasceul vos pasto res cum scienția “. › Quínam isti? Divini discipuli, et Ecclesiarum suis quique temporius praesides alque rectores, recte tractantes verbum veritatis", › et qui sciant subjectum sibi gregem að quamvis utilitatem spiritualem deducere. Itaque lainentati sunt falsi pastores, quia in miseriam vertis eorum magnificentia, id quod nobis et alio nodle significat, adjungens: e Vox rugientium leonum, quia miser factus est fremitus Jordanis. Vere enim rugitus est leonum vox, quam edunt, propter famem, et quia cibo carent plorantes. Et de leonibus etiam divina Scriptura sic loquitur. Comperti sunt igitur Judaicorum ordinum principes ut leones rugientes, esurientes et plorantes, quod non haberent a populis oblationes, decimas, primitias, dona grati animi. Postquam enim gregem amiserunt, de cætero fenore, quod ex eo capiebant, recreati non sunt. Quod si quis censeat, etiam instar leonum rugiisse contra Christum Scribas et Phariseos (clamnabant enim in ipsum, et voces ex odio et invidia, et mera insania jaciebant, Samaritanum ", et ebriosum, et ex fornicatione natum “affirmantes, et ‹ Tolle, tolle, crucifige,, dicentes), verisimiliter sentiet eliam hic. Verumtamen quamvis super eo rugitus dederint, facti sunt miseri non mediocriter, «Quia miser factus est fremitus Jordanis. › Quod quid sibi velit, dicam quoque. Praeterluit Jordanis Hierichunten, circum quem magna vis leonum horrendum in modum rugientium, et accolas incredibili terrore concutientium. Tales erant moribus Scribæ et Pharisæi, contra plebeios et gregarios rugientes, et tenuiores potentiæ suæ terriculis consternantes. ‹ Verum miser factus est leonum terror.» Hoc est quod ait, fremitus Jordanis.» Ac fremitus quidem est ex equorum et mulorum naribus cum feroci spiritu emissus sonilus; sed etiam in iis dicitur qui de se praeclare sentiunt. Hinc divinus David de iis qui 6 Jerem. xxi, 4. * Jerem. x, 21. x), 19. 6R Joall. 315, Jerem. 111, Ed. Aub., documentis. EDIT. * Il Tim. 11, 15. ** Joan. viti, 48. of Malh. in Christumn sunt debacchati: Qnare fremuerint » Psal. it, 1. Matthi, SS, gentes, et populi meditati sunt inamia?, Quando igitur dicit fremitum Jordanis, intellige spiritus, non utique Auminis, sed leonum qui juxta inveniuntur: a locis enim nonnunquam quæ in is sunt significantur. 758 VERS. 4, 5. Hæc dicit Dominus omnipotens: Pascite oves occisionis, quas qui possederunt, interficiebant, et non agebant penitentiam, et qui tendebant eas, dicebant: Benedictus Dominus, et divites facti sumus, el pastores earum non patiebantur quidquam super cis. LXXVII. Ad eosdem pastores lamentantes et instar leonum rugientes sermo dirigitur, quibus adhuc periuiuit pascere oves occisionis, tametsi negligentissime, ut qui venditis et occisis illis nec ad momoulum temporis quidem dolerent. Quemadinodum enim pastores imiquiores, el solas voluptates suas speciantes, et gregis Dominum nec hili pendentes, alias oves crudeliter mactant, ferarum impetus imitantes, alias vendunt, nihil penitus, ut dixi, earum vicem dolentes, sed improbissimis quæstibus gaudentes, et cupiditati adeo turpis lucri succumnbentes: codem modo et populi Judaiei gubernatores greges suos male curasse videas, et exaggerasso suas divitias, et velut inexplebili manu marsupia ingerenlo dilatasse. Quocirea aiebat Salvator, tales reprehendeus: «Ve vobis, Scribe et Pliarisei hy " pocrite, quia decimatis mentam, et anellum, et cyminum, et graviora legis omittitis, judicium et misericordiam, et Gdem 70.» Tam exacti enim, et minutim rationes subducentes, ut etiam rerum vilissimarum decimas secundum legis præscriptum non offerentes increparent, graviorum sive magis necessariorum et utilissimorum mandatorum Dei nullam omnino curam suscipiebant. Fuisse autem pastores non bonos, sed tantum lucra sua sectantes, declarat etiam per Ezechielen, bis verbis.: pa stores Israel, num pascunt pastores semetipsos? Noune pastores pascere solent oves? Ecce lac comeditis, et lanis operimini, et quod crassum est occiditis, et oves meas non pascitis ".» Inquit ergo ● Pascite over occisionis, › hoc est, aut mox Romanorum manu morituras, aut quas ipsimet occiditis, quamvis pastorum ordine et loco sitis. Nondum enim adest tempus quo jugulabuntur. Post adventum namque Salvatoris, et diuturnaın Dei erga illos tolerantiam, Romanorum gladiis Judæorum multitudo consumpta est. Pastorum autem sortem factam quibus præerant populos ita docet: 759 ‹ Quas qui possederunt, interficiebant, et non agebant pœnitentiam. › Sicut enim Dominicam mente aspectabilem vineam, Israeiem, iuquam, sive hominem Juda, recens plantatan s et dilectam, suam sortem fecerunt: ita et greges quodammodo possederunt, 23. * Ezech. xxxiv, 2, 5. aleccrpentes eorum fructus, et rem suam semper amplificantes, volentibusque rapinam permittentes. Ergo qui possederunt occidebant: vendentes autem dicebant: Benedictus Dominus, et divites facti sumus.» Possunt hi intelligi judices, judiciorum integritatem cauponantes, et quasi valere jubentes legem Mosis, quamvis aperte dicat: «Non accipies personam in judicio, quia judicium Dei est " Jucundum euim et amicum erat illis vendere in unaquaque causa judicium iis qui emere vellent. Id quod etiam ex vocibus sanctorum planum fiet. Ait enim quidam sanctorum prophetarum de Jerusalem: «Duces ejus cum muneribus judicabant *,» Divinus alltem Habacuc propemodam vociferatur contra Deum Usquequo, Domnine, clamabo, et non exaudies? vociferabor ad te vim patieus, et non salvabis? Quare ostendisti mihi labores et dolores, videre miseriaın et impietatem? Ex adverso mei factum est judicium, et judex accipit. Propterea dissipata est lex, et non deducitur in finem judicium, quia impius opprimit justum. Propter hoc egredietur judicium perversum”. › Quamobrem ex injustis quæstibus divitias congregantes, et justitiam pervertentes, et judicia in qualibet causa pretio adlicentes, ese possunt judices ipsi, ut modo dixi, qui dicunt: «Benedictus Dominus, et divites facti sumus. › In quo ut amentissimi et audacissimi reprehendi queant. Finguoς enim se benedicere Deo, perinde ac si ipsius concessu liceat ex iniquitatibus colligere, et e sanguinibus ditescere. Atqui ex vero officio judicia exercentes illud præstabat dicere: ‹ Benedictus Dominus, › illustrati divinorumque mandatorum sinceri observatores comperti sumus, justam in quavis causa sententiam pronuntiantes. Est igitur dolus et dedecus speciosus sermo, nisi faciamus quæ placeant Deo. VERS. 6, 7. Propter hoc non parcam ultra super habitantes terram, dicit Dominus. Et ecce ego trado homines, unumquenique in manus proximi sui, et unumquemque in manus 760 regis ejus. Et concident terram, el non eruam de manu eorum, el pascam ores occisionis in Chananitide. LXXVIII. Minatur gregibus exitium simul... quia quamvis liceret eis sub summi universorum pastoris, Christi puta, tutelam confugere et sub ipso esse, maluerunt tamen in fidem occidentium et vendentium inscite sese tradere. Induit enim hominem unigenitum Dei Verbum: ac præterea non obscure dixit, tum eorum inscitiam, tum suam in suscepta pro nobis oeconomia germanitatem ostendens:. Ego Deut. 1, * Mich. tis, 11. 16 Habac. 1, 1-4. Etiam hoc loco parum, aut nihil desideratur ad sententiam. Interpres. sum pastor bonus Infelices autem Judai mere cenarios ut debmerunt non accusarunt: contra, num pastorem, qui animam suam pro oviunt vita posuit ", mitte modis violarent, lapidantes, brautes, et postremo impendens os adversus ipsum aperientes. Simul enim cum primoribus suis apnd Pilatum alte clamarunt: Tolle, wolle, crucifige enm et ipsum sacrum sanguinem in capita sua hauserunt. Sic enim rursun aiebant: ‹ Sanguis ejns super nos, et super filios nostros. Idcirco inην quit: Propter hoc non parcam ultra super tantes terram. Non enim amplius venia dignati sunt a Deo, sed traditi potius unusquisque in manus proximi sui, et in manus regis sive principis sui. Sustulerunt enim in crucem Emmanuelem, et fcctores Domini, ac pleni omni impietate evaserunt. Niilominus Deus ad poenitentiam eos vocavit, nec illico supplicio est persecutus. Tricesimmo autem ammo jam elapso post actum in crucem Salvatorem, pax Judaeam deseruit, bellis flagrantem undique, dum urbs urbem invadit, dum cives ubique in contraria studia scinduntar, et bellis intestinis dimicant, ut invicem damni tantum, quantum ab hostibus exterτῶν nis acciperent. Subjugarunt enim Judæorum regioμένων nem Romanorum duces fortissimi, et incolis cum urbibus incendio deditis, servitutis eam jugo subje cerunt. Ast quibus fugæ se obtulit occasio, gentium provincias incoluerunt, quod et hodie videmus. que hoc, opinor, vult, cum dicit: Pascam oves occisionis in Chananitide, id est in Chananæorum regione ac terra. Chananæi gens est, apud quam oves occisionis ad hunc usque diem a Deo pascunτὰ tur, aut videntur saitem pasci. Adhuc enim nonnulla secundnin legem servant, nec priscos ritus ad un cernuntur abjecisse. Itaque carnem cumcidunt, et Sabbatum agunt, et alia insuper cor·li habent. Et hoc erat nempe a Deo per prophetam dictum: «Et ero illis in sanctificationem parvam in regionibus quo ingredientur illuc Civilia autem hella per totam Judam, et in urbe qualibet cue commemoravit Josephus, vir eloquens et erudiἦν tus, qui Judzorum calamitates tragice descripsit. ** Juan, x, 11. es feal. c15, 2. 17 ibi 1. 15. ** Joan. xix, vocavi Et assumam mihi duas virgas, unam Decorem, et alteram vocavi Funiculum, et pascam oves. LXXIX. In divinis Scripturis variam notionemi habet vocabulum virga. Aliquando enim regnum significat, ut cum Christo dicitur: Virga directionis virga regni tui "., Aliquando robur seu vires, ut ibi: ‹ Virgam virtutis emittet Dominus ex Sion ". Exponitur item nonnunquan iustitutio, et scientia pastoritia. Itaque rursum voce prophetæ Filio dici81 Psal. XLIV, 7. ** Matth. xxvit, 23. 8º Ezech. x1,16.
col. 961–962page 6 of 10
faco, 197. Iniquissime Irsus, 168. Ab incunabulis habilis ac dexter, 168. Fratrem in utero materno supplantavit, 168. Dilectus a Deo, 168. In laboribus prevaluit in Deum. 163. 1.uctatus cum angelo. 163. Increpuit filios ob cædem Sichimitarum, 69. Habitat in Bethet, ibique facit altare Deo, 169 Deos alienos et inaures abscondit sub terebentho. 169. Benedictus a Deo, 169. Laborum aman tissimus, 131. In domum Dei ascendentibus man fat mun dari et vestes mutare, 131. Manet salvus in memoria Dei, 131 Sapiens, 172. Servivit Laban mercenarij loco, 177 Domo Laban discedit, 239. Fratrem complexus et osculatus, 25. Patriarcha, 317. Deo ab utero, el adhuc ma eruis inclusus visceribus electus et dilectus, 317. Ja cob, ejus po teri nominantur, 31%. Scalam a terra usque in celum pertingentem, et angelos per eamdem ascen dentes et descendentes vidit, 34%, 370. Jarim sonat defensorem sive u torein, 92, +IB. Jehus i contra Israelem congregati. 26 Pugnanti bus adversum eos Israelitis consumpti 270. Jechonias rex Israel in Samaria, vas mutile, 120. Quin tus ab Ezechia rege, 133. Jen rex Israel occidit Achab, et liberos ejus, et Je zabel, 7. Ejus filii reges usque ad quartam generationem, 7. Ab Eisæo propheta in regem unctus, 8. Cadaver Achab in vineam Naboth abjecit, 8. Septuaginta filios Achab neri dedit, 8 Statuas Baal combussit, delubra di rait, sacerdotes jugu'avit. 8. In pec atis Jeroboam aibu Jare epr hensus. 8 Tandem etiam vitulos a oravit, Is. Filii ejās patrem impietate æquarunt, 19. Juste occidit pseudosacerdotes, 83. Detraxit item Baal ipsum, et sta Luas ejus exussit, 97. Je,un um sacri cium vere sacratissimum, 200. Domi num mansuefarit, iram sedat, pœnam tollit, 219. Jeremias propheta in utero sanctificatus, 11. Propheta Un gentibus datus, 11 Juventutem prætendens, exorare Deum nitebatur, 11. Juvenis ad vaticinandi officium vo catus, 13. Divino mandato in Egyptum descendit. 42. Dissua fet sacrificia idolorum, 119. "Prænuntiat Babylo nem capiendam, 163 Deo mandante, vincula, seu cate nas ligneas circumponebat collo suo, 175. Ad fordam belli spectaculum animo et cogitatione abreptus, 210. Sedecia vinctus, et in lacum missus, 563. Prohibetur orare pro populo indigno misericordia, 311. Bellum urbi Hierosolymitane prædixit, 415. Magnam Judeorum mul titudinem prostratum videt, prophetico spectaculo, 4:5. Jerobaal Gedeonis cognomen, 134. Idem sonat quod ulciscatur se Baal, 131. Jeroboam servus Salomonis, de monte et tribn Ephraim, 4. Rex constitutus in Samaria, 4. Duos vitulos aureos fabricatus es', 4, 103 199, 149, 178, 328, 36%. Jeroboami duo reges Israel, 4. Moribus et impietate similes, 4, 230, 326, 361. Jeroboam primus, apostaviæ inventor, 121. De testabilis, 182. Peccatum velut coloratum et contectum in animum recepit, 186. Opinionem prudentiæ habebat, 186. Ne sceptro privaretur, vitulos aureos excogitavit, 186 erobo im tilius Nabat, depo-uit vitulum aureum in Bethel, 217, 255. Israe i is auctor limit, ut vitulos aureos adorarent, 167. Jeroboam filius Joas, alius a prim ›, 250. Imprbus et transgressor, 230. Restituit Damascum, 251. Auctus est ditionibus multis, 21. Vicit alienigenas, 251. Syriam invasit et armis devicit, 255. Jeroboam vitulis immorandis festum diem dedicationis celebrat, 281. Con stituit sini sacerdotes excelsorum, 285. Abjecit Levitas, ne sacerdotin Domini fungerentur, 286. Jeroboam alter restituit terminum Israel ab introitu Emath, usque ad mare solitudinis, 365. Filius Joas, 365. Bellum cuni alie nigenis gessit, et urbes Judææ ereptas recuperavit, 565. Regnavit in Samaria, 391. Jerusalem nova quæ est Ecclesia Dei viventis, 235. Sancta, 211. Institutorum optimorum studiosa, 241. nemine fa i'e expugnabitur, 241. Non amplius alienige nis pervia, 212. Cœlestis, quæ mente concipitur, 213. Jesse oriundus ex Bethleem. 433. Jesus tilius Jose dech, summus sacerdos, 5, 29, 123. Mutatione vestium comitonata ei p ceata esse significavit Deus per angelum, cumqu judicem futurum, si preceptis ipsius obtempera ret, 123. Jesus Nave Christi ty pus, 47. Filios Israel per Jordanem traduxit, terrainque promissionis iisdem distri buit, 102 In militie ducem assumptus, 432. Terram promiss'onis sort to distribuit, 450. Gentium regiones in ditiouem redegit, 471. Quinque reges in speluuca con clusit, et spelunca saxum adinovit, 471. Jezabel conjux regis Achab, 18. Jehu cum marito et filiis necata, 18: Prophetarum persecutrix et justorum insidiatris, 21. Perversis moliti nibus justo cædem ma chinata, 21. Typus Synagoge, 21. Jezrael oppidum Samarie, 19. Jezrae! Iatine sonat, semen Dri, 20, 22, 24, 56. Jeziae! thius primogeni tas Osee prophete, 20, 23. Jezrael typus Christi, 24. Joachaz filius Jehu rex Israel, 18. Idololatra, e vita los adorans, 18. Joachaz filius Josiæ regis unctus in re gem, 282. Vix trimestre regnavit, 282. Vinctus a Pha raone Nechao, 283. Joacin Josia genitus, Hierosolymis regnavit, 282 V1 ginti quinque annorum erat cum regnare coepisset, 285. Undecim annis regnavit in Jerusalem, 283. Factus est servus Nabuchodonosor tribus annis, 283 Rursum rebel lavit contra Nabuchodonosor, 253. Fecit malum coram Domino, juxta omnia quæ fecerant patres ejus. 283. Joannes Baptista quo non surrexit major, 212. Joas rex Juda, 250. Joas filius Joachaz rex Israel im probus, 29. Joatham filius Azariæ regis Jerusalem, 8. Post exres sum patris ungitur in regem, 8 Moritur, 8. Joathan, idem, rex Hierosolymæ, 391. Vir pius, 187. Job exstinctis filiis comam detondit, 336. Joel propheta vaticinatus, Ozia, Joathan, Achaz et Ezechia regibus, 197. Eodem sæculo quo Abdias vatici natus, 354. Jonas propheta Amathi filius, 364 Oriundus ex Geth in Copher, 364. Plurima orarula edidit Judorum tribu bus, 364. Prædicavit Ninivitis, 363. Adambrat quodam modo Salvatoris nostri co omiæ mysterium, 563. Fu. gere a facie Dei conatus est, 366. ceto absurplus, red ditus est die tertio. 356. Cepit do'orem non modicum, ubi Deus Ninivitarum misertus est, 366. Non temere ad Ninivitas mi-sus, 368. Joppe oppidum Palestine maritimum, 369. Rerum vietui necessariarum ex Judiva precipue ad urbes orien tales vela dentibus emporium, 36). Joram rex Israt 1, 263, Misit ad Josaphat regem Juda nuntium, 263. Ascendit contra Moab ad prælium, 267 Josaphat rex Juda, 265 Ascendit contra Moan ad præ liuin, 263. Joseph appellatur Israel, Ephraim, et Samaritani, Josias rex tribu Juda sive David, occidit pseudosacer dotes super altare, 83. Pharaone Nechao tributarius factus, 200. Filius Amon, 281. Vir sapiens et solers, Dri que amantissimus, 281 Inito regno, idolorum delubra destruxit: a taria evertit, Juros succidit, 281. Currum sulis combussit, 281 Sacerd tes excelsorum in Bethel mactavit, 281. Ossa hominum super a'tare vitulorum in cendit, 281. Ariolos expulit, et qui in ventre dæmonem interrogantibus responsa dantem hab bant. 281. Bonus erat, et cum Deo sincere agebat, 281. Mauum temere conseruit, 282. In prælio occubuit, 282. Domum Hiero solymam a suis reportatus est, 282. Ra us contra se arıça sumpsisse Egyptium, temere cum exercitu occurrit. 293, Josue successor Mosis, tribuum Is aeliticarum dux, Judæa agro comparaty, 208 Finis ac terminus Israeli tarum corporeus, 258 Vastata. 461. Judæi sub Christum redacti, vineis similes, 21. Incre duli, comparantur muieri, 23 Non universi bello a Romanis illato absumpti. 26 Ad omnes ventos juxta Seri pluram dispersi, 26, 28, Frumento et vino, id est mystica benedictione, spoliati. 40 Beliuis, reptili us, volueribus et piscibus comparantur, 68. Eorum regio ad austrum latam et immensam habet solitudinem, 189. Eorum cala mitates quatuor insigniores, a Salmanasare, Nabuchodo nosore, Antiocho, et Romanis, 200. Oderunt Christi ora cula, 211. Extremis mundi temporibus ad Dominum reverientur, 213. Infelices, confictis in Christum calum niis, 327. Invidiæ flammis pectora succensi, 327. Famem verbi Dei senserunt, 359. Accep'a a Cyro libertate, in Judæam remigrarunt et templum construxerunt, 550. Be lo ab Antiocho et Adriano lacessiti, 550. In Persiam ac Mediam captivi abierunt, 355. Urbem et templum reædificare studuerunt, 355. Gentium populis se admi scere, ut stolidum quiddam, et ab usu et consuetudine ipsorum quam remotissimum, ignominia notant, 375. Excæcati, 419. liis Judas et Benjamin Hierosolymis remanse unt, deficientibus, 4. Sacrificabant in temp'o, 4 Sacrificabant idolis, 4. Judas, hoc est, qui colebant Hierosolymam, 7, 22, 24. Judas servatus est mirabi iter, 21. Judæ filii, Christi filii, 25. Judas in Deo confidit, ab ipso et per ipsum servatus, 161. Ad iram Deum provocat, 164. Urbes suas instauratis mrnibus communit, 161 Judas reddi tur, confessio 245. Judas tulit omnia sanctificata, et omne aurum in thesauris inventum, et misit Azae i, 230. Judas legibus eruditus, 261. Judas duæ tribus in Jerusa. lem, 269, 272. Judex locum Dei p'ane obtinet, 26. Juncus semper aquam amat, nec virere desinėt, 213.
PG 72:962γὰρ εἶναί φαμεν νοητόν Ἰουδαῖον, τὸν ἔχοντα περι τομὴν ἐν καρδίᾳ, τὴν διὰ τοῦ πνεύματος, καὶ οὐχὶ δὴ πάντως τὴν ἐν σαρκὶ διὰ γράμματος· οὕτω καὶ Ιπ ραὴλ νοεῖσθαι φαίη τις ἂν, οὐχὶ πάντως τὸν ἐξ αἵ ματος Ισραήλ, ἐκεῖνον δὲ μᾶλλον, ὃς ἔχει νοῦν ὁρῶντα Θεόν. Τοιοῦτοι δὲ πάντως οἱ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χρι στὸν κεκλημένοι πρὸς ἁγιασμόν, εγνωκότες τε δι' αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. Θεοπτίας γὰρ οὑτοσὶ τρόπος ἀτρεκὴς καὶ ἐξαίρετος. λαμβάνεται τοίνυν ὁ λόγος ἐπὶ τὸν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένον Ισραήλ. Οτι δέ ἐστι παναλκὴς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ὁ τὰ ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ποιούμενος προανάρρησιν, ἀπο φαίνει, λέγων·· Ἐκτείνων οὐρανὸν, καὶ θεμελιῶν γῆν, καὶ πλάσσων πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ. Ο Δέχεται γάρ, φησίν, ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ τὸ λήμμα τοῦ λόγου Θεὸς ὁ πάντα ισχύων, οι Καὶ ἐκτείνων μὲν ὡσεὶ δέῤῥιν τὸν οὐρανὸν, ο κατὰ τὴν τοῦ ψάλλοντος φωνὴν, ἑδραιοτάτην δὲ οὕτως ἀποφήνας τὴν γῆν, ὡς ἀεί τε καὶ διαπαντὸς ἀκλονήτως ἔχειν, καίτοι τεθεμελιωμένην ἐπὶ θαλασσῶν. Εφη γὰρ οὕτως ἡ Θεόπνευστος Γραφής. Καὶ πλάσσων πνεῦμα ἀν θρώπου ἐν αὐτῷ.» 'Ο δὲ δὴ οὕτω μεγάλων δημιουργὸς καὶ τεχνίτης, πῶς οὐκ ἀνιδρωτι, καὶ μάλα εύ κόλως τὸ αὐτῷ δοκοῦν ἀποπερανεί; Πλάσσεται δὲ πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ, οὐκ εἰς ἀρχὰς τοῦ εἶναι καλούμενον, εἰ καὶ γέγονε δι' αὐτοῦ, ἀλλ᾽ οἷον μετα μορφούμενον, ἐξ ἀσθενείας εἰς δύναμιν, ἐξ ἀνανδρίας εἰς ὑπομονὴν, καὶ ἀπαξαπλῶς, ἐκ τῶν αἰσχιόνων εἰς τὰ ἀμείνω μεταστοιχειούμενον νοητῶς. Ψάλλει δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ «Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεὸς, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς εγκάτοις μου.» Καὶ οὐ δή που φαίη τις ἂν, εἴπερ νοῦν ἔχει, καρδίαν ἢ πνεῦμα βούλεσθαι λαβεῖν, ὡς σὐκ ἔχοντα τὴν ἀρχὴν· οιηθείη δ' ἂν μᾶλλον ἐν αὐτῷ κτίζεσθαι παρακαλεῖν καρδίαν καθαράν, καὶ πνεῦμα εὐθές. Καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ μεταπλασμός. Εθος δὲ τοῖς ἁγίοις προφήταις, εἰ δὴ μέλλοιεν οὐκ εὐκαταφρονήτων πραγμάτων ποιεῖσθαι προαφήγησιν, πανσθενῆ τε καὶ ἀλκιμώτατον προαναφαίνειν πειράσθαι τὸν ὅλων Θεὸν, ἵνα πανταχόθεν ὁ λόγος αὐτοῖς ἔχῃ τὸ βέβαιον εἰς πίστιν, κἂν εἰ λέγοιεν τῶν ἐλπίδων ἐπέκεινα, καὶ ὅσον ἥκει εἰπεῖν εἰς ἔννοιαν τὴν ἐν ἡμῖν, ἔξω τοῦ λόγου καὶ ἀπιστούμενα. Ιδού εγώ τίθημι την Ιερουσαλήμ ὡς πρόθυρα, σαλευόμενα πᾶσι τοῖς λαοῖς κύκλῳ, καὶ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἔσται περιοχὴ ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, θήσομαι την Ἱερουσαλὴμ λίθον καταπατούμενον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι. Πᾶς ὁ καταπατῶν αὐτὴν ἐμπαίζων εμπαίξεται, καὶ συναχθήσονται ἐπ' αὐτὴν πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς. ΠΖ'. Ἐν τοῖς ἤδη προαπηγγελμένοις ὁ κατὰ γῆς Ἰουδαίας πόλεμος διὰ τῆς Ῥωμαίων ἐσόμενος στρα τις είρητο σαφῶς. Καὶ γοῦν ἔφασκε «Φωνὴ θρησ νούντων ποιμένων, ὅτι τεταλαιπώρηκεν ἡ μεγα λοσύνη αὐτῶν.» Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν·. Διὰ τοῦτο οὐ φείσομαι ἔτι ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, λέγει Κύριος. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ παραδίδωμι τοὺς ἀνθρώπους, ἕκαστον εἰς χεῖρας τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ εἰς χεῖρας βασιλέως αὐτοῦ. Καὶ κατακόψουσι τὴν γῆν, καὶ οὐ μὴ ἐξέλωμαι ἐκ χειρὸς αὐτῶν.» Εν δέ γε τοῖς προ κειμένοις, τοὺς κατὰ τῆς Ἐκκλησίες γεγονότας διωγμούς προαφηγείται σαφῶς. Πεπολεμήκασι γὰρ τοῖς πιστεύσασιν εἰς Χριστὸν, πρὸ μὲν τῶν ἄλλων ἁπάντων οἱ τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς ἡγούμενος, παραγγέλλοντες μὲν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις μὴ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ, μαστίζοντες δὲ καὶ ἐν συνεδρίοις αὐτούς, λιθοβολεῖσθαι δὲ καὶ ἑτέρως παρα σκευάζοντες, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἀνοσιωτάτων ὁρῶντες καὶ λέγοντες; Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐν ταῖς τῶν ἐθνῶν χώραις ἐκπεφοίτηκεν ὁ λόγος, ὁ περὶ Χριστού, καὶ τῶν εὐαγγελικών κηρυγμάτων κατήκοοι γεγόνασιν οἱ ἐν αὐταῖς, πάλιν γεγόνασιν έτεροι διωγμοί δια τῶν κατὰ καιροὺς βεβασιλευκότων, οἱ τῆς βεβήλω καὶ βδελυρᾶς εἰδωλολατρείας μεταποιείσθαι σπουδές ζοντες, καὶ διαβολικῆς ἀνοσιότητος υπουργοί γεγονότες, ἀπεκτόνασι τοὺς ἁγίους εἰς τοὺς ἐπὶ τοῖς μαρ τυρίοις καλοῦντες ἀγῶνας. Εδοξε δέ πως ἡ ἐκκλησίᾳ, καὶ πάσχειν· εὐκόλως, ἐπαμύνοντος οὐδενὸς, εοικέναι τε προθύροις σεσαλευμένοις, καὶ πίπτουσιν, ἢ καὶ λίθῳ καταπατουμένῳ. Καίτοι γὰρ Ισχύων ὁ τῶν ὅλων Σωτὴρ καὶ πάντα πόλεμον κατευνάσαι ῥᾳδίως, μᾶλλον δὲ καὶ ἀποστῆσαι παντελῶς τῶν σε δομένων αὐτὸν, καὶ ἀμείνους ἀποφῆναι παντὸς πειρασμοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐχθρῶν κατευμεγεθοῦντας χειρὸς, ἐφῆκεν οἰκονομικῶς καταλαμπρύνεσθαι διά παθημάτων, ἵνα σύμμορφοι γεγονότες αὐτῷ, συνδο ξασθεῖέν τε καὶ συμβασιλεύσειαν. «Εἰ γὰρ συμπάσχομεν, καὶ συμβασιλεύσομεν αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ εἰ κοινωνοὶ τῶν παθημάτων ἐσμεν, ἀλλὰ καὶ τῆς δόξης ἐσόμεθα. — Ἰδοὺ τοίνυν, φησί, τίθημε τὴν Ἱερουσαλήμ, ὡς πρόθυρα σαλευόμενα.» Εἰ δὲ δὴ τοῦτο γένοιτο, καταχθείη περὶ αὐτὴν ἡ περιοχή, τουτέστιν, ή παρὰ πάντων πολιορκία· καὶ ὅταν εἶναι δόξειεν ὡς λίθος καταπατούμενος, τότε πᾶς ὁ ἐμπαίζων ἐμπαίζεται. Πέπρακται δὲ τοῦτο, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ἐν τοῖς κατὰ καιροὺς διωγμοῖς. Ἐπεφύοντο γὰρ τοῖς ἁγίοις, κατὰ πολλοὺς αἰκίζοντες τρόπους, καὶ τάχα που καὶ ἀποθνήσκουσιν ἐπιμειδιώντες οι τάλανες. Οὐ γὰρ ἔδεσαν, κατὰ τὸ εἰκὸς, τὸ ἐκ τοῦ παθεῖν εὐκλες, καὶ ὅτι πρὸς εὐθυμίας αὐτοῖς τῆς διηνεκούς ἔσται δὴ πάντως ὁ πόνος. "Αθρει δὲ ὅπως οὐ τῆς τῶν ἐθνῶν ἰσχύος ἔργον εἶναί φησι, τὸ κατα πατηθήσεσθαι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ βου λῆς. Ἐφίεται γὰρ, ὡς ἔφην, διὰ παθημάτων τελειοῦσθαι τοὺς ἰδίους προσκυνητάς.. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἐγὼ τίθημι τὴν Ἱερουσαλήμ ὡς πρόθυρα σαλευόμενο πᾶσι τοῖς λαοῖς κύκλῳ.» Τούτῳ παραπλήσιον ἐκεῖνο, εἶμαι, ἔστι τὸ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς εἰρημένου ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν δεδομένον σοι ἄνωθεν. η Φαίη ἂν εἰδ Ἐκκλησία, τῷ διώκοντι κόσμῳ·· Οὐκ εἶχες κατ' πρὸς Πιλάτον· ι Οὐκ εἶχες οὐδεμίαν ἐξουσίαν κατ' κότως ή νοητή πάλιν Ἱερουσαλήμ, τουτέστιν ἡ ἐμοῦ ἐξουσίαν οὐδεμίαν, εἰ μὴ ἦν δεδομένον σοι ἄνωθεν.» σευομένων. Επιτ. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, πατάξω πάντα ἵππον ἐν ἐκστάσει, καὶ τὸν ἀναβάτην αὐτοῦ ἐν παραφρονήσει· ἐπὶ δὲ τὸν οἶκον Ἰούδα διανοίξω τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ πάντας τοὺς ἵππους τῶν λαῶν πατάξω ἐν ἀπο τυφλώσει. γὰρ ταῖς ἀποστροφαῖς ὁ θυμὸς, καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ ΠΕΙ. "Οτι καὶ πάντα κατευνάσει πόλεμον, καὶ ἀπρά στους ἀποφανεῖ τὰς τῶν διωκόντων ἐφόδους, δίδωσι νοεῖν, ἵππον καὶ ἀναβάτην πατάξειν εἰπὼν ἐν ἐκστάσει τε καὶ παραφρονήσει, καὶ μὴν καὶ ἀποτυφλώσει. Εστι δὲ, οἶμαι, ταυτὸν τὸ παθεῖν τὴν ἔκστασιν, καὶ τὸ ὑπομεῖναι τὴν παραφρόνησιν. Τὸ γὰρ ἔξω γενέσθαι φρενός, ἔκστασις ἂν νοοῖτο, καὶ μάλα εἰκότως. Οὗ δὴ γεγονότος, καὶ τοῖς φονῶσι συμβεβηκότος, περιέσται που πάντως τοῖς ἁγίοις εἰπεῖν περὶ τῶν σφισι μετ μαχημένων· «Οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν ἀνόητοι.» Καὶ μὴν καί· «Οὗτοι ἐν ἅρμασι, καὶ οὗτοι ἐν ἵπποις, ἡμεῖς δὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου Θεοῦ ἡμῶν μεγαλυνθησόμεθα. Αὐτοὶ συνεποδίσθησαν, καὶ ἔπεσον· ἡμεῖς δὲ ἀνέστη μεν, καὶ ἀνωρθώθημεν.» Παραφρονήσειε δ' ἂν καὶ ἑτέρως, ὁ ταῖς τῶν ἁγίων ἀνεξικακίαις ἀνοσίως ἐπισ πηδῶν, καὶ ἀδόκητον ὑπομενεῖ τὴν ἔκστασιν, ήτοι τὸ θαῦμα, τεθεαμένος ὅτι νικῶσιν ἐν συμφοραῖς, καὶ φανοῦνται πεσόντες, καὶ ὅτε ἡττῆσθαι δοκεῖεν, τότε δὴ μάλιστα κρατοῦσι μειζόνως· εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ἔν γε δὴ μάλιστα τῷ παθεῖν αὐτοὺς ὁρῶνται εὐκλεεῖς, καὶ τῷ μεγέθει τῶν πόνων συμπαρομαρτοῦσαν ἔχουσι τὴν ἄνωθεν χάριν. Εἶτα πῶς οὐκ ἂν και ταπλήξειαν τοὺς μεμαχημένους οἱ μακάριοι μάρτυ μεῖ, καὶ αὐτὸν νικῶντες τὸν Σατανᾶν, καὶ πονηροῖς μὲν, καὶ ἀκαθάρτοις ἐπιτιμῶντες πνεύματι, πολὺ δὲ τὸ θαῦμα τῆς ἐνούσης εὐκλείας αὐτοῖς ἐνιέντες ἔσθε ὅτε καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀνηρηκόσιν; Οὐκοῦν ἱππότην τε ἅμα καὶ ἵππον πατάξειν ἐπαγγέλλεται· ἵνα νοῶμεν τὰς τῶν πολεμίων φάλαγγας, ταῖς τῶν ἁγίων ἐπιει κείσις ἀντιτεταγμένας. Ἐπὶ δὲ τὸν οἶκον Ἰούδα ἀνοί ξειν ἔφη τοὺς ὀφθαλμούς. Καὶ Ἰούδαν μὲν ἐν τούτοις τὸν ἐκ ρίζης Ιεσσαί, καὶ τῆς Ἰούδα φυλῆς πεφηνότα Χριστὸν ὀνομάζει, οἶκον δὲ αὐτοῦ τὴν Ἐκκλησίαν, ἤτοι τῶν ἐν πίστει δεδικαιωμένων τὴν ἁγίαν πληθύν. Τὴν δέ γε τῶν ὀφθαλμῶν διάνοιξιν ἐκεῖνο οἶμαι δη λοῦν, ὅτι πολὺ λίαν ἀμφιλαφῆ, καὶ οἷον ὅλῳ βλέμματι κατασκέψεται, σημεῖον δ' ἂν γένοιτο τοῦτο σχο φὲς τῆς ἐπ' αὐτῆς εὐμενείας, καὶ μέν τοι φειδούς, καὶ ἀγάπης. Γέγραπται γὰρ ὅτι «Οφθαλμοί Κυρίου η ἐπὶ δικαίους.» Καὶ οὓς ἂν ἐπιβλέψεις, τούτους δὴ πάντως τρισμακαρίους ἀποδείκνυσιν, εἴπερ ἔστινεἰπεῖν οὐ διεψευσμένως, ὡς κολάζει μὲν ταῖς ἀπο στροφαῖς τὴν ὑβριστήν τε καὶ ἀλιτήριον, κατευφραίνει γε μὴν ταῖς ἐπισκέψεσι τὸν εὐσεβῆ, καὶ φιλάρετον. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀπο στροφής ζημίαν, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἐπιστρέψεως κέρδος Εμφανές καθιστάς, ποτὲ μὲν ἔφασκε·. Μὴ ἀπο στρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπ' ἐμοῦ, καὶ μὴ ἐκε κλίνῃς ἐν ὀργῇ ἀπὸ τοῦ δούλου σου, ποτὲ δὲ δὴ αὖ·. Ἐπίβλεψον ἐπ᾿ ἐμὲ, καὶ ἐλέησόν με.. Εύεται συμβαίνοντας τῷ γε μὴν ἐπιβλέψαι τὸ χρῆναι λαβεῖν τὸν ἔλεον. Αχιν, Β' Καὶ ἐροῦσιν χιλίαρχοι Ιούδα πάντες ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν· Ευρήσομεν ἑαυτοῖς τοὺς κατοικοῦντας ἐν Ἱερουσαλήμ, ἐν Κυρίῳ παντοκράτορ Θεῷ αὐτῶν. ΠΘ'. Χιλιάρχους μὲν Ἰούδα τοὺς ἁγίους ἀποστόλους κατωνομάσθαι φαμέν, τους οἷον ἐν τάξει τῇ τῶν στρατηγῶν κεχειροτονημένους παρὰ Χριστοῦ, καὶ καθηγεῖσθαι λαχόντας τοῦ Ἰούδα, τουτέστι τῶν κεκλημένων εἰς ἐξομολόγησίν τε καὶ αἶνον· αἶνος γὰρ ὁ Ἰούδας ἑρμηνεύεται. Εἶεν δ' ἂν οὗτοι πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, οἷς καὶ τὸ χρῆναι δοξολογεῖν τὸν Ἐμμανουήλ ὁ θεσπέσιος Μελῳδὸς ἐπιτάττει λέγων ἐν πνεύματι Εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν Θεὸν ἡμῶν, καὶ ἀκουτίσασθε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. ὁ Ἰούδας τοίνυν ἐν τούτοις οἱ διὰ πίστεως κεκλημένοι προς αἴνεσίν τε καὶ ἐξομολόγησιν· χιλίαρχοι γε μὴν οἱ ἐπ' αὐτοῖς τεταγμένοι, ταξίαρχοί τε καὶ ἡγεμόνες, οἱ θεσπέσιοι μαθηταί. Εστι γοῦν ἰδεῖν οἷά τισι στρατιώταις, τοῖς τοῦ Σωτῆρος προσκυνηταίς διακεκραγότας τε καὶ λέ γοντας· ι Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν θώρακα τῆς δια καιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, ἐπὶ πᾶσιν ἀναλαβόντες τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι. Χιλίαρχοι δὴ οὖν, καὶ μάλα εἰκότως, οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, ο Οἱ καὶ ἐροῦσι, φησίν, ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν· Εὑρήσομεν ἑαυτοῖς τοὺς κατοικοῦντας ἐν Ίε ρουσαλήμ.» Ἐπεθύμουν μὲν γὰρ οἱ θεσπέσιοι με θηταὶ τὴν ἁγίαν ὄντως Ἱερουσαλήμ, τουτέστι, την Ἐκκλησίαν μεμεστωμένην ὁρᾶσθαι προσκυνητῶν, καὶ οἷά τινα πόλιν περιφανῆ πληθύν τῶν ἐνοικούντων αὐτὴν εὖ μάλα κατασεμνύνεσθαι. Καὶ γοῦν διεκήρυττον τὴν πίστιν, ευαγγελιζόμενοι τὸν Ἰησοῦν, ση μείοις τε καὶ τέρασιν ἐπισφραγίζοντες τοὺς ἑαυτῶν λόγους. Πλὴν οὐκ ἔπειθον· μεμένηκε γὰρ σκληρός τε καὶ ἀκαμπὴς, καὶ οἷον ἵππος ἐξήνιος. Ταύτη τοι λοι πὸν ἐζήτουν ἑαυτοῖς τοὺς κατοικοῦντας τὴν ἁγίαν πόλιν ι ἐν Κυρίῳ παντοκράτορι Θεῷ αὐτῶν, ο των τέστι ἐν Χριστῷ. Καὶ δὴ καὶ ἑτράποντο πρὸς τὰ ἔθνη, τοῖς Ἰουδαίων δήμοις ἐπιφωνήσαντες· ο Υμίν ἦν ἀναγκαῖον πρῶτον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἀπωθεῖσθε αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀξίους κρίνετε ἑαυτοὺς τῆς αἰωνίου ζωῆς, Ιδου στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη· οὕτω γὰρ ἡμῖν ἐντέταλται ὁ Θεός, ο Ἐκεῖθεν ἐζήτησαν τοὺς τῆς Ἐκκλησίας πολίτας, ἧς καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ διαμέμνηται, λέγων· «Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ.» Ζητήσαντες δὲ πεπλουτήκασι, συνεκόμισαν τε πληθὺν τὴν ἀριθμοῦ κρείττονα. Καὶ δὴ καί φασι τῇ ἁγίᾳ πόλει ο Πλά τυνον τὸν τόπον τῆς σκηνής σου, καὶ τῶν αὐλαιῶν σου. Πῆξιν, μή φείση. Μάκρυνον τα σχοινίσματα σου, καὶ τοὺς πασσάλους σου, κατίσχυσον ἔτι εἰς τὰ δεξιὰ, καὶ εἰς τὰ ἀριστερὰ ἐκπέτασον.» 'Η δὲ τῷ πλήθες τῶν κατοικούντων αὐτὴν ἐπιγάννυται, μόνον δὲ οὐχὶ καταθαυμάζουσα τῶν ἰδίων τέκνων τὴν ὁμήγυριν, φησίν· «Ἐγὼ δὲ ἄτεχνος, καὶ χήρα· τούτους δὲ τίς ἐγέννησέ μοι; οὗτοι δέ μοι ποῦ ἦσαν; ο Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ θήσομαι τοὺς χιλιάρχους Ἰούδα ὡς δαλὸν πυρὸς ἐν ξύλοις, καὶ ὡς λαμ πάδα πυρὸς ἐν καλάμῃ, καταγάγονται ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ ευωνύμων πάντας τοὺς λαούς κυκλόθεν. 4. Χιλιάρχους μὲν Ιούδα, καθάπερ ήδη προείπον, τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, ἢ καὶ ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν ἡγουμένους ἀποκαλεῖ. κατευμεγεθήσειν τε οὕτω τῆς τῶν ἐθνῶν καρδίας τὸν παρ' αὐτῶν ἔφη λόγον, ήγουν την μυσταγωγίαν, ὡς δοχεῖν δαλὸν μὲν ξύλοις ἐμπεπτωκέναι, λαμπάδα με μὴν εἰς καλάμην τὴν εὐκατάπρηστον. • καταφάγονται γάρ, φησί, πάντας τοὺς λαοὺς ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων κυκλόθεν,» τουτέστιν οὗπερ ἂν ἰέναι βούλωνται, πάντη τε καὶ πάντως ἐκεῖ δυνήσονται, καλοῦντες εἰς αἴσθησιν, και, οἷον πυρὶ τῷ θείῳ καὶ νοητῷ, καταθάλποντες τοὺς ἀπεψυγμένους. Εφη τι τοιοῦτον ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ πρὸς τὸν μακάριον προφήτην Ιερεμίαν· «Ἰδοὺ δέδωκα τους λόγους μου εἰς τὸ στόμα σου πῦρ, καὶ τὸν λαὸν τοῦτον ξύλα, καὶ καταφάγεται αὐτοὺς, ἡ ἀντὶ τοῦ, Καλέσει προς απ. σθησιν, καὶ ἀπεψυγμένους εἰς ἁμαρτίαν, θερμούς δὴ πάλιν ἀποτελέσει τῷ πνεύματι. 'Απέψυκται μὲν γὰρ ἡ τῶν πλανωμένων καρδία, καὶ νεκρὸν ἔχουσι τὸν νοῦν, προσκυνοῦντες τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτί σαντα Θεόν, λίθοις τε καὶ ξύλοις ανατιθέντες τὸ σέβας. Αλλ' οι γε τοιοίδε ζέοντες, ὡς ἔφην, ἀποτελοῦνται τῷ πνεύματι, θερμοὶ πρὸς δικαιοσύνην, καὶ καθά φησιν.ό θεσπέσιος Ιωάννης, ο Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ πυρὶ τῷ νοητῷ βαπτίζονται, ο καθάπερ τινὰ συρφετόν δαπαναν εἰωθότι, τὴν ταῖς ἡμετέραις ψυ χαῖς ἐνιζήσασαν ἁμαρτίαν, καὶ τοὺς τῆς φιλοσαρκίας ἐκτήκοντι ρύπους. Εἴρηται γοῦν καὶ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου· «Εχεις ἄνθρακας πυρός, κάθησαι ἐπ' αὐτ τους, οὗτοι ἔσονταί σοι βοηθεί.» Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ φησι·. Καὶ ἀπεστάλη πρός με ἐν τῶν Σεραφίμ, καὶ ἐν τῇ χειρὶ εἶχεν ἄνθρακα πυρός, ἐν τῇ λαβίδι ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ἥψατο τοῦ στόματός μου, καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ τοῦτο ἥψατο τῶν χειλέων του, καὶ ἀφελεῖ τὰς ἀνομίας σου, καὶ τὰς ἁμαρτίας σου πυρὶ καθαριεί, ο ἄνθρακα που, κατά γε τὸ εἰκὸς, τὸν θεῖόν τε καὶ ἱερώτατον, καὶ ἁμαρ τίας εκτήκοντα Χριστὸν εἶναι λέγων. Οὐκοῦν γεγό κασι μὲν ὡς δαλὸς πυρὸς εἰς καλάμην οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, καὶ κατέφαγον μὲν τὰ ἔθνη κυκλόθεν. Πλήν οὐ δαπανώντες εἰς ὄλεθρον, καταφλέγοντες δὲ μᾶλ λον τῆς ἐν αὐτοῖς ψευδωνύμου γνώσεως τα μικρά τε καὶ βέβηλα δόγματα, καὶ τῆς ἀρχαίας ἀπάτης τὸν βύπον ἐκτήκοντες, αποψύχεσθαί τε οὐκ ἐῶντες ἔτι τῶν ἅπαξ πεπιστευκότων τὸν νοῦν πρὸς ἀνοήτους εἰκαιοβουλίας, ὡς ἐπί γέ σφισιν αὐτοῖς ἀνασκιρτῶν. τας λέγειν πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα Χριστόν ο πεπυρωμένον τὸ λόγιόν σου σφόδρα, καὶ ὁ δοῦλός σου ἠγάπησεν αὐτό. ο Ότι γάρ ἐστι θερμός, και τομώ τατος ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, σαφές ἂν γένοιτο, πρὸς 12 ρεμίαν λέγοντος αὐτοῦ·. Οἱ λόγοι μου ὡς πῦρ φλέγον, λέγει Κύριος, καὶ ὡς πέλυξ κόπτων πέτραν. Εχει γάρ, καὶ μάλα ἐπιτηδείως, ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος εἴς γε τὸ δύνασθαι καὶ ἀπεψυγμένον ἐν ἁμαρτίαις, ἀναζωπυρῆσαι· καὶ οἱονεί πως ἀπεσκληκότα, και πεπιλημένον διαπτύξαι ῥᾳδίως. Καὶ γάρ ἐστι ο ζῶν τε καὶ ἐνεργὴς, καὶ τομώτατος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, διικνούμενός τε μέχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ σώματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων, καὶ ἐννοιῶν καρδίας.» Είρηται δέ που καὶ διὰ φωνῆς προφητῶν πρὸς τὸν ἀπηνῆ καὶ άτεγκτον Ἰουδαῖον·. Τετμήθητε τῷ Θεῷ ὑμῶν, ἄνδρες Ιούδα, ο ο τι. Α. Καὶ κατοικήσει Ἱερουσαλὴμ ἔτι καθ' ἑαυτὴν, καὶ σώσει Κύριος τὰ σκηνώματα Ἰούδα, καθώς ἀπ' ἀρχῆς, ὅπως μὴ μεγαλύνηται καύχημα οίκου Δαβίδ, καὶ ἐπάρσεις τῶν κατοικούντων Ἱερουσαλὴμ ἐπὶ τὸν Ἰούδα. ΙΑ'. Οὐκ ἀεὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἐν θορύβοις γενέσθαι φησίν, οὔτε μὴν ἀτελευτήτους ὑπομεῖναι τοὺς δια γμούς· ἀλλ' ηρεμήσειν τε κατὰ καιροὺς, καὶ κατοικήσειν καθ' ἑαυτὴν, τουτέστι καταμόνας, οὐκ ἐνα οχλοῦντός τινος, οὐ θλίψιν ἐπάγοντος, οὐκ ἐνιέντος δεῖμα, οὐ τὰς τῶν πειρασμῶν δυσθυμίας επισωρεύον τος· «Σώσει γὰρ Κύριος τὰ σκηνώματα Ιούδα, και θὼς ἀπ' ἀρχῆς.» Υπερασπιεῖται οὕτω τῶν ἰδίων Ἐκκλησιῶν, ἤτοι τῶν ἑαυτοῦ σκηνωμάτων, ὡς ἴσην αὐτοῖς ἀπονέμειν φροντίδα τῇ πάλαι δεδωρημένη λυτρουμένῳ ἐξ Αἰγύπτου τῷ Ἰσραήλ. Ἐξήγαγε γὰρ τὸν Ἰσραὴλ. ἐξ οἴκου δουλείας, καὶ ἐκ καμίνου σε δηρᾶς, καθὰ γέγραπται,» καὶ ἐξ ἀφορήτου πλεονεξίας ὁ τῶν ὅλων Θεός, ο ἐν χειρὶ κραταιά, καὶ ἐν βραχίονι ὑψηλῷ, ὅτε τοὺς διώκοντας ο κατεπόντισεν ἐν Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ, πόντων ἐκάλυψεν αὐτοὺς, καὶ ἔδυσαν ὡσεὶ μόλιβδος ἐν ὕδατι σφοδρῷ, καὶ δι εβιβάσθησαν μὲν οἱ λελυτρωμένοι.» Στύλος δὲ αὐτῶν ἡγεῖτο πυρὸς τὴν νύκτα, καταδεικνύων τὴν ὁδὸν, ἐπεκρέματο δὲ καὶ ἐν ἡμέρᾳ νεφέλη. Εἶτα τὸν ἐξ οὐ ρανοῦ κατεδηδόκασιν ἄρτον, καὶ διέφυγον ἐν τῇ ἐρήμῳ τὰ τῶν ὄφεων δήγματα. Κρείττους ἦσαν ἐχ θρῶν, διεβιβάσθησαν τὸν Ἰορδάνην, περιετμήθησαν μαχαίραις πετρίναις, ἦλθον εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Ταῦτα χαριεῖται Χριστὸς τοῖς ζητοῦσι τὰ σκη νώματα αὐτοῦ, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν· οὕτω καὶ αὐτοὺς ἀνασώσει, δουλείας μὲν ἀπαλλάξας τῆς ὑπὸ τῷ διαβόλῳ φημί, καὶ δαιμονιώδους πλεονεξίας ἐξελών, διαβιβάσας δὲ ὥσπερ διὰ θαλάσσης τῶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ περισπασμῶν, καὶ τύρβης εἰκαίας, στύλον δὲ, καὶ ἑδραίωμα λαμπρὸν ἑαυτὸν αὐτοῖς ἀναθεὶς, φωτίζονται τοὺς ἐν σκότει, καὶ οἷα νεφέλην ταῖς νοηταῖς κατάρδοντα δρόσοις· γεγονὼς δὲ αὐτοῖς καὶ ἄρτος ζωῆς ἁπρα κτά τε καὶ ἀδρανῆ τὰ τῶν νοητῶν ὄφεων ἀποδείξας δήγματα, καὶ διαβιβάσας τὸν Ἰορδάνην, καὶ τῇ διὰ πνεύματος περιτομῇ καθαρούς ἀποφαίνων, εἰσκομίζων δὲ καὶ εἰς βασιλείαν, οὐρανῶν. Ταῦτα χαρεῖται τοῖς ἰδίοις προσκυνηταῖς, διασώσει τε αὐτοὺς κατὰ τοιούσδε τινὰς τρόπους, ο ὅπως μὴ μεγαλύνηται καύχημα οίκου Δαβίδ, ν τουτέστιν, οἱ τῶν Ἰουδαίων ἡγούμενοι· μήτε μὴν ἐπάρσεις εἶεν ήγουν επάρσεως ἀφορμαὶ τοῖς κατοικοῦσιν Ἱερουσαλήμ τὴν αἰσθη τὴν, καὶ ἐπίγειον κατὰ τοῦ Ἰούδα. Εφρόνουν μὲν το γὰρ μεγάλα, καὶ κατωφρύοντο λίαν τῶν πεπιστευκότων εἰς Χριστὸν, καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Ἐμμανουὴλ, ἄνω τε καὶ κάτω τὰ διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαίοις δεδωρημένα προτείνοντες, καὶ τὴν τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐχνεμηθεῖσαν φειδώ προϊσχόμενοι. Καὶ γοῦν ἔφασκον, ποτὲ μέν· «Τί οὖν ποιεῖς σὺ σημεῖον, ἵνα ίδωμεν, καὶ πιστεύσωμεν; τί σὺ ἐργάζῃ; Οἱ Πατέρες ἡμῶν ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθώς έστι γεγραμμένον, Αρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς φαγεῖν· ο ποτὲ δὲ δή· «Ἡμεῖς οἴδαμεν ὅτι Μωσεί λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστί. ο Τερατο ουργήσει δὴ οὖν, φησὶν, ἡμῖν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, εἰ καὶ μὴ ἐμφανῶς, καθάπερ ἀμέλει καὶ τότε, ἀλλ᾽ οὖν νοητῶς, οὕτω τε ἡμᾶς ἀνασώσει τοὺς ἐν τοῖς ἰδίοις σκηνώμασιν, ἵνα μὴ μέγα φρονῶσι καθ' ἡμῶν Ἰου δαῖοι, ήγουν οι παρ' αὐτοῖς ἡγούμενοι. Ταυτὸ γὰρ οἶμαι δηλοῦν τὸ καύχημα τοῦ οἴκου Δαβίδ.» Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ὑπερασπιεῖ Κύ ριος ὑπὲρ τῶν κατοικούντων Ἱερουσαλήμ. Και ἔσται ὁ ἀσθενῶν ἐν αὐτοῖς ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ὡς οἶκος Δαβίδ, ὁ δὲ οἶκος Δαβίδ, ὡς οἶκος Θεοῦ, ὡς ἄγγελος Κυρίου ἐνώπιον αὐτῶν. ΙΒ. ι Οπλῳ μὲν ἡμᾶς εὐδοκίας ἐστεφάνωσεν δ Θεὸς καὶ Πατήρ. ο Δέδωκε γὰρ ἡμῖν τὸν ἴδιον Υἱόν, προασπιστὴν, καὶ πρόμαχον, δι' οὗ καὶ σεσώσμεθα, παντὸς μὲν εὐκόλως διεκδύνοντες πειρασμοῦ, πολέ μου δὲ τοῦ παρ' ἐχθρῶν, καὶ τῆς τῶν διωκόντων σκαιότητος κατευμεγεθεῖν εἰωθότες. 'Αλλ' ἔν γε τοῖς προκειμένοις δηλοῦται μέν τι τοιοῦτον, πλὴν ἀσαφεία πολλῇ κατεσκιασμένον τὸν λόγον ἴδοι τις ἄν. Εφη μὲν γὰρ ὑπερασπιεῖν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τῶν κατοικούντων Ἱερουσαλήμ, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον τῶν παροι χούντων αὐτήν. Καὶ νοεῖται μὲν ὁμολογουμένως Ιε ρουσαλήμ ἐν τούτοις ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ. Παροικεῖ δὲ αὐτὴν ὁ μὴ λίαν ἀσφαλής, σεσαλευμένος δὲ ὥσπερ καὶ εὐπάροιστος κομιδῇ, πρὸς τὸ μὴ ἔχον ὀρθῶς, ἢ καὶ ἄλλως ράθυμος εἰς φιλομάθειαν. Κατοικεῖ δὲ αὖ ὁ βεβηκώς, καὶ ἐρηρεισμένος εἰς ἀγάπην τὴν ἐπὶ Χριστῷ, καὶ ταῖς ἐκ τῶν θείων μαθημάτων ὠφελείαις ἀεὶ προσκείμενος, ὥστε δύνασθαι λέγειν διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ·. Ως γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου! ὑπὲρ μέλι, καὶ κηρίον τῷ στόματί μου. Υπερασπιεί τοίνυν, φησί, τῶν κατοικούντων, καὶ ἔσται ὁ ἀσθενῶν ἐν αὐτοῖς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ὡς οἶκος Δαβίδ. ο Καὶ οἶκον μὲν τοῦ Δαβὶδ ἐν τούτοις, τοὺς παρὰ Ἰουδαίοις έντιμωτάτους ὠνομάσθαι φαμέν ᾿Απὸ γὰρ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἐξ Ἰεσσαὶ, καὶ Δαβὶδ ἐβασίλευον κατὰ καιροὺς ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις. Ασθε νοῦντα δέ φησιν ἐκ τῶν κατοικούντων τὴν ἁγίαν πόλιν, τὴν νοητὴν Ἱερουσαλήμ, ἥτις ἐστὶν ἡ Ἐκ κλησία, τάχα που τὸν ἔτι κατηχούμενον, ὅς οὔπω βεβάπτισται, νοσεῖ δὲ ὥσπερ ἔτι τῷ τῆς ἁμαρτίας φορτίων κατηχθεσμένος, καὶ τῶν ἀρχαίων αῤῥωστη. μάτων, ήγουν παθῶν οὐκ ἀπήλλακται. Αλλά και οὕτως ἔχων, ὅτι δὴ μόνον πεπίστευκε, καὶ τῆς νομι κῆς ἀπέστη σκιᾶς, καὶ διανένευκεν ὅλως ἐπὶ τὸ ἑλέ σθαι πληροῦν τὴν ἐν πνεύματι πολιτείαν, καὶ τῆς ειο ο ἐν Χριστῷ ζωῆς τὰ αὐχήματα, ο Εσται, φησίν, ὡς ὁ οἶκος Δαβίδ, ν τουτέστι κατ' οὐδὲν ἐλάττων εἰς σύνεσιν τοῦ σοφοῦ τε καὶ ἐντιμοτάτου παρά γε τοῖς Ἰουδαίοις. Ὑπαινίττεταί τι τοιοῦτον καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος, τοῖς Ἰουδαίων δήμοις προσλαλῶν. Εφη γὰρ οὕτως·. "Οταν γὰρ ἔθνη τὰ μὴ νόμον ἔχοντα φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιῇ, οὗτοι νόμον μὴ ἔχοντες ἑαυτοῖς εἰσι νόμος, οἵτινες ἐκδείκνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν.» Καὶ πάλιν·. Πε ριτομὴ μὲν γὰρ ὠφελεῖ, ἐὰν νόμον πράσσῃς· ἐὰν δὲ παραβάτης νόμου ᾖς, ἡ περιτομή σου ἀκροβυστία γέγονεν. Ἐὰν οὖν ἡ ἀκροβυστία τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου φυλάσσῃ, οὐχ ἡ ἀκροβυστία αὐτοῦ εἰς περιτομὴν λογισθήσεται; καὶ κρινεῖ ἡ ἐκ φύσεως άκρο Ευστία τὸν νόμου τελοῦσα, τὸν διὰ γράμματος, καὶ περιτομῆς παραβάτην νόμου; Οὐ γὰρ ὁ ἐν τῷ φα νερῷ Ἰουδαῖος, οὐδὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκί περι τομή, ἀλλ᾽ ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος, καὶ περιτομὴ καρ δίας ἐν πνεύματι, οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ. ο Πῶς οὐκ ἀμείνων, κατ' ἀρετὴν ἡττώμενος τῶν νομομαθῶν, καὶ ἐντιμοτάτων παρὰ Ἰουδαίοις, κἂν εἰ ἔχοι τυχὸν ἀσθενείας λείψανον, ὡς οὔπω βεβαπτισμένος; Τῷ γὰρ ὑγιαίνοντι μέρει τῆς ἑαυτοῦ καρδίας, τουτέστι τῇ πίστες, διοίσει πάντως τοῦ τὴν πίστιν οὐ προσιεμένου. Εἰ δὲ δὴ τῶν ἐκ τοῦ οἴκου Δαβίδ, τουτέστι τῶν παρ' αυτο τοῖς λαμπρῶν, καὶ ἐντιμοτάτων παραδέξαιτό τις τὴν πίστιν, καὶ εἰς σύνεσιν εὖ μάλα τὸ Χριστού μυτ στήριον αὐτῷ γένοιτο, προσκυνητὸς οὗτος ἔσται, καὶ οἶκος Θεοῦ, καὶ ὡς ἄγγελος Κυρίου ενώπιον αὐτῶν. • Τοιοῦτόν τι καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ εὑρίσκεται λέγων· ἔφη γὰρ, ὅτι ο Πᾶς Γραμματεὺς μαθητευθείς ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπιν οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά.» Ο γὰρ ἔχων ήδη τεθησαυρισμέ γῆν ἐν ἑαυτῷ τὴν τοῦ νόμου γνῶσιν, εἰ προσλάβοι τὴν εὐαγγελικήν, πλούσιος ἔσται τις εἰς σύνεσιν, καινά τε καὶ παλαιὰ θεωρήματα, καθάπερ ἐξ ἀπο θηκῶν,τοῖς φιλομαθέσι παρατιθείς· ὁποῖες τις εν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ποτὲ μὲν νομικαῖς ἀποδείξεσι τὸν περὶ Χριστοῦ λόγον ἐμπεδοῦν ἐπιχειρῶν· ποτὲ δὲ καὶ ταῖς ὑπὲρ νόμον μυσταγωγίαις συνελαύνων. τρόπον τινὰ τοὺς ἀκροωμένους εἰς γε τὸ ἐλέσθαι τῇ εἰς αὐτὸν πίστει κατασεμνύνεσθαι. Ποτὲ μὲν γὰρ ἔφασκε «Λέγετέ μοι, οἱ ὑπὸ νόμον θέλοντες εἶναι, τὸν νόμον ἀκούετε; Γέγραπται γάρ, ότι Αβραάμ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης, καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας δι' ἐπαγγελίας, ἅτινὰ ἐστιν ἀλληγορούμενα. Αὗται γάρ εἰσι δύο διαθήκαι, μία μὲν ἀπ' ὄρους Σινᾶ, εἰς δουλείαν γεννώσα, ἥτις ἐστὶν ᾿Αγαρ τὸ γὰρ Αγαρ, δρος ἐστὶν ἐν τῇ ᾿Αραβία, συστοιχεί δὲ τῇ νῦν Ἱερουσαλήμ δουλεύει γὰρ μετὰ τῶν τέτ κνων αὐτῆς. Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλήμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν.» Ποτὲ δὲ καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ, ο ὓς ἂν ἀπαύγασμα τῆς δόξης, και χαρακτηρ οι ΟΙ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τὰ πάντα τῷ ῥή ματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, δι' ἑαυτοῦ καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, εκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλοσύνης ἐν ὑψηλοῖς.» Συνιεῖς οὖν... παλαιοῖς τε ἅμα καὶ νέοις παιδεύμασι τὰς τῶν παι δαγωγουμένων ὀνίησι ψυχάς. «Εσται τοίνυν, φη σὶν, ὁ οἶκος Δαβίδ, ὡς ἄγγελος Κυρίου ενώπιον αὐτῶν.» Καὶ ἔσται, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ζητήσω του ἐξᾶραι πάντα τὰ ἔθνη, τὰ ἐπερχόμενα ἐπὶ Ιε ρουσαλήμ, καὶ ἐκχῶ ἐπὶ τὸν οἶκον Δαβίδ, καὶ ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας Ἱερουσαλήμ πνεύμα χάριτος, καὶ οἰκτιρμοῦ, καὶ ἐπιβλέψονται προς με. Ε.Γ. Σκοπός ἐστί μοι, φησὶν, ἐξᾶραι μὲν τὰ ἔθνη τὰ μεμαχημένα τῇ ἁγίᾳ πόλει, τουτέστι τῇ Ἐκκλη- 5 σίμ· χάριτί γε μὴν καὶ οἰκτιρμοῖς περιβαλεῖν τὸν οἶκον Ἰούδα, καὶ τοὺς κατοικοῦντας Ἱερουσαλήμ, τουτέστι τοὺς τῆς Ἐκκλησίας πολίτας, καὶ ἐν τοῖς αἰνεῖν ὀφείλουσι κατατεταγμένους· εἶεν δ' ἂν οὗτοι πάλιν οἱ προσκυνοῦντες Χριστῷ, καὶ τοῖς εὐαγγελι τοῖς θεσπίσμασιν ἔπεσθαι ᾑρημένοι, τὴν εὐκλεῖ τε καὶ ἀνεπίπληκτον κατορθοῦντες ζωήν. Οτι γὰρ ἔμελλον ἀῤῥωστῆσαι τὸ ἄναλκι πάντη τε καὶ πάντως οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροί, σαφηνιεῖ λέγων καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ·. Σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οικοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. • Ἰδοὺ ὧδε πύλας τους διώκειν αὐτὴν ἐθέλοντας, φησίν, οἷον ολέθρους ὄντας, καὶ φθόρους, καὶ εἰς πέταυρον ᾅδου κατακομίζειν εἰωθότας τοὺς προσκειμένους αὐτοῖς. Ατονήσουσι δὴ οὖν, μᾶλλον δὲ καὶ ἐξαρθήσονται οἱ πεπολεμηκότες αὐτῇ, καὶ οἰχήσονται πρὸς ἀπώλειαν. • Πολλαὶ μὲν γὰρ ὁμολογουμένως τῶν δικαίων αἱ θλίψεις· ἀλλ' ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος.» Καὶ ἔστιν ἀληθὲς, ότι ο πάντες οἱ θέλοντες ζήν εὐσεβῶς ἐν Χριστῷ, διωχθήσονται.» Πλὴν ἀνόνητα καὶ ἀδρανῇ τῶν ἐπι βουλευόντων τὰ σκέμματα, καὶ αὐτὰ δὲ τὰ ἐγχειρή κατα τίθησιν ὁ Χριστός, ὃς δέδωκεν ι ἡμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω ὄφεων, καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ.» Παραθαῤῥύνει τε λέγων Θλίψιν ἔχετε ἐν τῷ κόσμῳ, ἀλλὰ θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον.» Οὐκοῦν ἐξαίρονται μὲν οἱ Οὐκοῦν ἐξαίρονται μὲν οἱ τῆς Ἐκκλησίας κατεξανιστάμενοι κατὰ καιροὺς, ἐπὶ δέ γε τοὺς αὐτοῦ, τουτέστι τοὺς πιστεύσαντας, έκ χεῖται πλουσίως «Πνεῦμα χάριτος καὶ οἰκτιρμοῦ.» Στεφανοῖ γὰρ ἡμᾶς τοῖς ἄνωθεν ἀγαθοῖς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, καὶ πνευματικῶν ἐμπίπλησε χαρισμάτων, ἵνα τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν πρὸς αὐτὸν ἀνατείναντες, ἐπ' αὐτῷ πᾶσαν ἔχοιμεν ἐλπίδα. Τοῦτο γὰρ, οἶμαι, ἔστι τὸ, ο Επιβλέψονται πρός με. ο Διαχεί μενοι δὲ οὕτω, γαννύμεθα μὲν ἐφ' ἑαυτοῖς, φαμὲν δὲ δὴ δοξολογοῦντες Θεόν·. Ευλόγει, ή ψυχή μου, τὸν Κύριον, τὸν εὐλατεύοντα πάσας τὰς ἀνομίας σου, τὸν ἰώμενον πάσας τὰς νόσους σου, τὸν λυτρούμενον ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν σου, τὸν στεφανοῦντά σε ἐν ἑλέει καὶ οἰκτιρμοῖς, τὸν ἐμπιπλῶντα ἐν ἀγαθοῖς τὴν ἐπιθυμίαν σου. οι ΣΤΙ..
per spiritum, et minime eam quæ est in carne secundum litteram: ita et Israelem intelligi dixerit quispiam, non utique qui est de sanguine Israel, sed illum potius qui habet mentem videntem Deum. Tales citra controversiam sunt per fidem in Christum vocati ad sanctificationem, quique per ipsum et in ipso Patrem cognoverunt. Hic enim modus divina visionis verus et eximius est. Interpretanda igitur sunt hæc verba de Israele, de quo jam dišimus. Fortissimum autem esse Deum universorum, qui nobis sequentia prædicit, demonstrat, dicens Extendens celum, et fundans terram, et formans spiritum hominis in ipso.» Accipit enim, inquit, super Israel assumptionem verbi Deus qui potest omnia, e et extendens coelum sicut pellem ",, juxta vocem Psalmistæ, firmissimam autem reddens terram ut semper et undequaque sit immobilis, quamvis fundata super maria. Quomodo ait divinitus inspirata Scriptura: «Et fingens spiritum hominis in ipso.» Adeo enim magnarum rerum conditor el opifex, quomodo non citra sudorem et facillime quod voluerit conficiet? Fingitur autem spiritus hominis in ipsa, non' ad initium essentiæ suæ vocatus, quamvis per ipsum factus sit: 773 sed quasi transformatus, ex imbecillitate ad virtuten, ex ignavia ad patientiam, et absolute, ex turpioribus ad lronestiora, secundum quod intelligitur, reformatus. Psallit et divinus David: ‹ Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis 4.» Neque dicet quispiam mentis conpos iilum velle cor et spiritum adipisci, quasi prorsus non habeat: sed putabit potius rogare, ut in ipso cor munduin et spiritus rectus creatur. Atque hæc est transformatio. Consueverunt autem sancti prophetæ non vulgaria prædicturi, prius conari, at Deum universorum viribus valentissimum et robustissimum ostendant, quo eorum oratio ex omni parte stabilem fidem consequatur, quamvis spe majora et, si rem cogitatione humana metiamur, captum nostrum excedentia et incredibilia dicant. bilem Judæum, habentem circumcisionem in corde «Psal. crit, 3. s Psal. L, 12. *³ Zachar. x1, 3. VERS. 2, 3. Ecce ego pono Jerusalem sicut vesti… bula, quæ moventur omnibus populis in circuitu: et in Judæa eril obsidio super Jerusalem. Et erit in die illa, ponam Jerusalem lapidem conculcatum cunctis gentibus. Omnis calcans eam, illudens illudet, et congregabuntur super eam omnes gentes terræ. LXXXVH. În prædictionibus antegressis bellum Judææ a Romano exercitu inferendum dilucide memoratur. Dicebat igitur supra: Vox lamentantium pastorum, quoniam misera facta est magnificentia ipsorum '.. Εt paulo post: • Propter hoc non parcam super habitantes terram, dicit Dominus. Et ecce ego trado homines, unumquemque in manus proximi sui, et in manus regis cjus. Et concident terram, et non eruam de manu eorun “.. In verbis autem modo illatis institutas contra Ecclesiam persecutiones liquido vaticinatur. Vexarunt enim credentes in Christum præ aliis omnibus principes Synagogæ Judæorum, denuntiantes sanctis apostolis me loquerentur in nomine Christi"; flagellantes quoque illos in conciliis ", et præterea lapidari curantes, et quid non tandem sceleratissimum in eos dicentes ac facientes? Postquam aulem per gentium quoque regiones sermo de Christo percrebuit, et indigenae evangelicis prædicationibus obtemperarunt, 774, rursum aliæ persecutiones excitata sunt per cos, qui successione regnaverunt, et impuram ac detestandam idololatriam vindicare conantes, diabolicæque impietatis ministri facti, sanctos ad martyrica certamina vocantes interemerunt. Visa est autem Ecclesia opportuna injuriis, nemine defendente, et similis vestibulis agitatis et labentibus, aut etiam lapidi conculcato. Etenim Salvator communis, cum facile posset bellum omne sedare, imo et ab ipsum honorantibus removere, cosque ab omni tentatione immunes hostiumque viribus superiores præstare, sua divina providentia per casus et ærumnas illustrari permisit, ut sibi conformes redditi, una glorificarentur et conregnarent. «Si enim compatimur, et conregnabimus illi, ut scriptum est **, et si socii passionum sumus, etiam gloriæ erimus» Ait ergo: < Ecce ego pono Jerusalem ut vestibula commota.» Quod si fiat, cingetur, hoc est obsidebitur ab omnibus: et cum videbitur esse ut lapis conculcatus, tunc omnis illudens illudet. Conligit hoc, sicut paulo ante dicebam, singulorum temporum persecutionibus. Adorti sunt enim sanctos multis modis eos cruciantes, et morientibus forte etiam insultantes miseri. Nesciebant enim profecto quanta ex afflictionibus proveniret gloria, et dolorem illis perpetuam animi hilaritatem pariturum. Perpende porro, quomodo non dicat, opus esse gentium potentiæ, Ecclesiæ conculcationem, sed suæ voluntatis et consilii. Cupit enim, ut dixi, adoratores suos rebus adversis perfici et consuinmari. Ait namque: ‹ Ego pono Jerusalem ut vestibula commota omnibus populis in circuitu.» Haud diversum illud est, opinor, quod a Salvatore ad Pilatum dicitur: «Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper › Sic merito etiam dicat quam animus intuetur Jerusalem, ið est Ecclesia, persequenti mundo: • Non haberes potestatemi contra me ullam, nisi datum esset tibi desuper. › Zach. x1, 6. 42. * 11 Cor. 1, 7. 45 Ael. 18, 17, 46 Act. xv, 22. 80 Joan. xix, 11. sf Acl. x1, 18. 48 Rom. vult, 17; 11 Tim. 11, 11, Sic corrigendum monet Cotelerius (Monum. Eccl. Gr. II, 603) pro vulg. VERS. S. Fr die illa, dicit Dominus omnipotens, percutiam ómiteṁ equum in stupore, et ascensorem ejus in amentia*: super domum autem Juda aperiam oculos meos, et omnes equos populorum percutiam in cacitate. 775 LXXXVIII.Composituruin omife.belligi, hostilesque incursus persecutorum inefficaces etañes. redditurum monet, dum dicit, equum et ascenso rem percussurum in stupore et amentia et cæcitate insuper. Est autem, ut arbitror, idem, stuporein pati et amentem esse. Nam discessio a mente nonmale stupor intelligi queat. Quod cum factum fuerit, et in cæde grassantibus contigerit, licebit om. nino sanctis dicere de oppugnatoribus suis': ‹ Inimici nostri insipientes ".» Atque etiam illa: e li in curribus, et hi in equis, nos autem in nomine Dei nostri magnificabimur. Ipsi infirmati sunt et ceciderunt; nos autem. surreximus et erecti sumus Alio item modo desipuerit sanctorum tolerantiæ insultans impie et in improvisum stuporem, sive admirationem incidet, cum viderit eos calamitatibus nullis cedere et coronari cadentes, ac tum maxime vincere, et majores reportare victorias, cum victi potuissent apparere: siquidem certum est eos potissimum in patiendo inclytos conspici, et magnitudini laborum comiten habere cœlestem gratiam. Deinde, quinam oppugnatores suos non obstupefaciant beati martyres, qui ipsum quoque Satanam pessumdant, malignosque et immundos spiritus increpant, et nonnunquam magna gloriæ suæ admiratione ipsos etiam interfectores suos afficiunt? Quare equitem simul et equum percussuram se promittit, ut hostium phalangas sanctorum virtuti adversantes intelligamus. Super domum autem Juda aperturum se oculos ait. Judam hoc loco de radice Jesse et tribu Juda Christum exsistentem nominat, domum autem ejus Ecclesiam, sive in Christo justificatorum sanctam'multitudinem. Aperiri autem oculos illud sibi velle existinio, quod amplissime et toto velut aspectu respiciet, quod suæ erga illum benevolentiæ, ac præterea indulgentiæ et charitatis indubitatum erit indicium. Scriptum est enim Ocuti Domini super justos".. Εt quos respexerit, eos plane beatissimus efficit; quandoquidem non false dici potest, cum aversionibus suis superbum et peccatorem punire, visitationibus autem pium et virtutis studiosum exhilarare. Quare divinus item David, et ex aversione damnum, et ex conversione commodum 776 manifestans, aliquando dlicebat: < Ne avertas faciem tuam a me, et ne declines in ira a servo tuo ";» aliquando rursum Respice in me, et miserere mei.» Aversionen namque ira, et quæ ab irato infliguntur pœnæ, respectum autem adeptio misericordiæ comitatur. ** Psal. xxvi, 2. ** Psal. xix, 8, 9. * Psal. xxxm, 16. us Psal. xxvi, 9. • Psal, 16. VERS. 5. Εt dicent tribuni Juda omnes in cordibus suis: Inveniemus nobis habitantes Jerusalem, in Domino omnipotente Deo corinn. LXXXIX. Chiliarchas, seu tribunos Juda sanctos apostolos.appellatos asseveramus, delectos tanquam duces Cristo, et principatum in Judam adeptos, hoc rat; in eos qui ad confitendum et laudandum vocati sunt: Judas enim laus redditur: qui ex gentibus utique fuerint, quibus et divinus cantor mandet, uti Emmanuelem celebrent, dicens in spiritu: ‹ Benedicite, gentes, Deum nostrum, et auditam facite vocem laudis ejus ".» Judas igitur lioc loco sunt per fdem ad laudationem et confessiouem vocati: tribuni vero ipsis constituti, centuriones et duces, divini discipuli. Observare est ergo eos Salvaloris adoratoribus velut quibusdam militibus acclam mantes et dicentes: «State igitur succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam justitiæ, et calceati pedes in præparationem Evangelii pacis, in omnibus sumentes scutum fidei, in quo poteritis omnia tela nequissimi ignita exstinguere.. Sunt ergo divini discipuli tribuni, et convenientissime, c Qui et dicent, inquit, in cordibus suis: Inveniemus nobis ipsis habitantes in Jerusalem. › Desiderabant enim sancti discipuli vere sanctam Jerusalem, id est, Ecclesiam, repletam cerni adoratoribus, et veluti urbem quamdam incolarum frequentia insignem meritissime gloriari. Quocirca promulgabant fidem, evangelizantes Jesum, signisque et prodigiis dicta sua confirmantes. Verumtamen non persuadebant. Obdurabat enim populus inflexibilis, et velut equus indomitus freną recusabat. Idcirco deinceps sanctæ civitatis habitatores in ‹ Domiņo omnipotente Deo ipsorum, hoc est, in Christo, sibi quærebant. Quin et ad gentes convertebantur, Judzorum populo occinentes: 777. Vobis oportebat primume loqui verbum Dei. Quoniam autem repellitis illud, et indignos vos judicatis vita æterna, ecce conver timur ad gentes: sic enim nobis mandavit Deus ".» Inde cives Ecclesiæ conquisierunt, cujus et divinus David meminit, inquiens: c Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei "., lis quæsitis, propter numerum multitudinemque innumerabilem ditati sunt. Quin et aiunt sancta civitati: • Dilata locum tentorii tui, et tabernaculorum tuorum. Fige, ne parcas. Protende funiculos tuos et clavos tuos, conforta adhuc in dextris, et in sinistra extende ". › Illa vero multitudine incolarum suorum exsultat, et quasi admirans suorum filiorum frequentiam, ait: «Ego autem sine filiis, et vidua; istos vero quis genuit 1 mihi? isti autem ubi mihi erant *1? › VERS. 6. In die illa ponant tribunos Juda sicul 8. 57 Ephes. vi, 14-18. 38 Act. xi, 16, 47. se Psal. Lxv, 31 Isa. XLIX. 21. ** Psal. Lxvxvi, 5. 6º Isa. Liv, 2, 3. torrem ignis in lignis, et sicut lampadem ignis in stipula, et devorabunt a dextris et a sinistris omnes populos per circuitum. XC. Tribunos Juda, ut ante docui, sanctos aposlolos, aut etiam omnes simpliciter sanctarum Eclesiarum præpositos nominat. Adeo autem sermonem, sive sacram doctrinam ipsorum mentibus imperatoram affirmat, ut torris in ligna, aut fax in stipulam quæ facillime iguem concipit, incidisse videatur. Devorabunt enim, inquit, omnes populos a dextris, et a sinistris in circuitu, hoc est, quocunque ire voluerint, illic omnimodis valebunt, vocantes ad agnitionem, et tanquam igni divino et intellectuali frigidos calefacientes. Dixit quiddam ejusmodi totius naturæ Deus etiam beato prophetæ Jeremiæ Ecce dedi verba mea in os tuum ignem, el pupulum istum ligna, et devorabit eos » pro, vocabit ad agnitionem, et frigefactos in peccatum iterum spiritu calefaciet. Alget enim errantium cor, et mortuam habent mentem, creaturam potius quam creatorem Deum adorantes ", lapidibusque et lignis divinum cultum tribuentes. Sed tales, ut dixi, ferventes spiritu efficiuntur *, calentes ad justitiam, et, ut inquit divinus Joannes, Spiritu sancto, et igne spirituali baptizantur,, 778 qui ceu quisquilias quasdam animabus nostris insidens peccatum consumere, et sordes carnalitatis exurere solet. Dictum est igitur et ab Isaia: «Habes carbones ignis, sede super eos, hi erunt tibi in adjutorium ". Quin idem de se ipso:. Εt missus est ad me unus de Seraphim, et in manu habebat carbonem ignis, quein forcipe tulit de altari, et tetigit os meum, et dixit: Ecce tetigit hoc labia tua, et auferet iniquitates tuas, et peccata tua igni mundabit 07, › carbonem, ut verisimile est, divinum, et sacratissimum, et peccata consumentem ignem Christum esse dicens. Quamobrem divini discipuli ut torris ignis in stipula fuerunt, et gentes quidem in circuitu devo rarunt; verumtamen non penitus perdiderunt, sed potius falsæ in ipsis scientia detestanda et impura dogmata incenderunt, veterisque fallaciæ sordes absumpserunt, et animos eorum qui semel crediderant, ad insipientiam et temeritaten frigefieri anplius passi non sunt, ut in se ipsis exsultantes, universorum Salvatori Christo dicerent: «Ignitum eloquium tuum vehementer, et servus tuus dilexit illud 8., Esse enim fervidum et ad secandum acutissimum Dei verbum, planum fit ex eo quod Jeremiæ dicit:. Verba nea sicut ignis comburens, et sicut securis incidens petram ". › Est enim perquam idoneus Dei serino ut possit et quod frigefactum est in peccato reaccendere, et quæ velut in duruerunt et coarctata sunt non difficile explicare. Est namque vivus et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, perveniens usque ad divisionem ** Jerem. 1, 9. 63 Rom. 1, 25. Rom. I, II. ** Psal, cxvm, 110. 69 Jerem. xsil, 20. us Math. 1:1, 11. ** Imo, Ezech. v, 7 Isa. Vi, animæ et spiritus, medullarum quoque, et compa gum, et discretor cogitationum et intentionum cordis 7. › Dictum est item voce prophetarum immitibus et contumacibus Judæis Circumcidimini Deo vestro, viri Juda ", VERS 7. Et habitabit Jerusalem adhuc in semetipsam, et salvabit Dominus tabernacula Juda sicut a principio, ut non magnificetur gloriatio David, el elationes habitantium Jerusalem super Judam. XCI. Non semper Ecclesiam tumultibus exagitatum iri,nec sine fine persecutiones passuram vaticinatur sed quieturam aliquando, et habitaturam in semetipsa, seu in loco suo, hoc est, sejunctam, 779 et solam, turbante nemine, non tribulationem excitante, non terrorem immittente, non tentationum moerores accumulante: Salvabit enim Dominus tabernacula Juda, sicut a principio. Ecclesias suas, sive tabernacula sua ita proteget, ut æque magnam gratiam in eas conferat, quam in Israelem contulit, quem ex Ægypto liberavit. Eduxit enim illum ‹ e domo servitutis, et e fornace ferrea,» sicut scriptum est " ', el e dominatu intolerabill universorum Deus, in manu forti et in brachio excel80 › quando persecutores ejus demersit in mari Rubro, ponto cooperuit eos, et descenderunt sicut plumbum in aqua vehementi, et transierunt liberati 8. Columna autem ignis eos noctu præcedens viam signabat, et per diem nubes supra caput dux impendebat *.. Deinde panem de colo comederunt w et in solitudine morsus serpentum evaserunt 14. Vicerunt inimicos, transierunt Jordanem, circumcisi sunt, venerunt in terram pronissionis. Hæc donabit Christus quærentibus tabernacula, hoc est, Ecclesiam: sic et ipsis salutem restituet, diabolica servitute exemptīs, et damoniaca dominatione liberatis, et per distractiones hujus vitæ et turbas inanes velut per mare traductis; columnam quoque et firmamentum illustre seipsum illis in alto proponet, illuminantem versantes in tenebris, et instar nubis roribus quos animo cernimus, irrigantem; factus item illis panis vitæ serpentiumque sub intelligentiam cadentium morsus imbecilles et irritos faciens, traducens per Jordaneın, et circumcisione spiritus puros reddens, et in regnum cœlorum introducens. Hæc suis adoratoribus largietur, salvabitque eos talibus modis, ut non magnificetur gloriatio domus David, est, Judæorum principes: nec elationes sint, seu elationis occasio contra Judam, habitantibus Jerusalem, quanı sensus percipit, et terrestrem. Efferebant quippe se, et superbia tumebant contra credentes in Christum, ipsumque Emmanuelem, per hoc 70 flebr. iv, 12. 7. Jerem. 1, 4. Deut. 1V, ** Εxod. 15. 76 Num. XXI, 6 9. 20. Deut. v. 15. 7ª Exod. xv, 2-J. 17 Josue!!!, 11.17. 18 Josue v, 2-8. "Exod. x, Mosen veteribus nunifice collata toties jactantes, p * Joan. vi, 30. et tributam patribus ipsorum indulgentiam obtendentes. Quare dicebant, nunc quidem:. Quod igitur signum tu facis, ut videamus, et credamus? quid operaris? Patres nostri comederunt manna in deserto, sicut scriptum est, Panem de 780 coelo dedit eis manducare " ;: nunc vero: • Nos scimus quia Mosi locutus est Deus, hunc autem nescinus unde sit s. Inquit igitur: faciet vobis mirabilia universorum Deus, etsi non manifeste, quomodo videlicet. olim, sed tamen quæ intellectus videat, et sic vos salvabit qui estis in ejus tahernaculis, ne glorientur contra vos Judæi, sive qui eorum gubernacula tenent. Idem namque opinor significare ‹ gloriationem domus David. › VERS. 8. Et erit in die illa, proteget Dominus super incolentes Jerusalem. Et erit qui infirmatur in eis illa die ut domus David, domus autem David, ut domus Dei, ut angelus Domini in conspectu eorum. XCII. Armis bonæ voluntatis suæ coronavit eos Deus et Pater 81. Dedit enim nobis Filium suum defensore: et antesignanum, per quem et salvati sumus, ex omni tentatione facile emergentes, et a bello quovis hostili, et a persequentium fuvore semper invicti. Et verbis quidem propositis tale quiddam indicatur, quæ tamen multa ob scuritate involuta videas. Ait enim, universorum Deum protecturum incolentes Jerusalem, at nous potius accolentes eam. Et Jerusalem quidem hoe loco sine controversia Ecclesia Christi intelligitur. Accolit autem illam non valde tulus et securus, sed quasi agitatus fluctibus, et vehementer mobilis ad malum, aut alioqui iners ad discendum. Incolit fixus et firmatus in charitate erga Christum, et utilitatibus ex doctrina divina promanantibus semper deditus, ut dicere possit cum Davide Quam dulcia faucibus meis cloquia tua! super mel et favum ori meo **.» Inquit ergo: ‹ Proteget incolentes, et erit infirmatus inter ipsos in die illa sicut domus David.» Domum David hic apud Judzos honoratissimos vocari asserimus. De tribu enim Judla ex Jesse et Davide progeniti, aliquando Hierosolymis regnarunt. Infirmatum autem ex incolentibus sanctam civitatem, intellectualem Jerusalem, quæ est Ecclesia, fortassis adhuc catechumenum dicit, qui sacro fonte nondum ablutus, et quodammodo adhuc peccati onere gravatus agrolat, veteribusque morbis sive turbidis animi morionibus necdum vacat. Sed quamvis in hoc statu versans, quoniam tamen credidit duntaxat, 781 et ab umbra legis recessit, et penitus ad vitae spiritualis institutum excolendum, et vitæ in Chriειο decus declinavit, Erit, inquit, ut domus David, hoc est, nulli apud Judacos sapienti et se Joan. 1x, 29. 81 Psal, v, 13. "Psal. cxviii, 103. spectatissimo intelligentia cedet. Εjusmodi quiddam et sapientissimus Paulus, populos Judæorum alloquens, insinuat. Sic enim ait:. Cum enim gentes quæ legem non babent, naturaliter ea quæ legis sunt faciunt, legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis ®.» Εt iterum: c Circumcisio quidem prodest, si legem observes: si autem prævaricator legis sis, circumcisio tua præputium facta est. Si igitur præputium justitias legis custodiat, nonne præputium illius in circumcisionem reputabitur? et judicabit, id quod ex natura est præputium, legem consummans, eum qui per litteram et circumcisionem prævaricator legis est? Non enim qui in manifesto Jularus est, neque quæ in manifesto, in carne, circumcisio est: sed qui in abscondito Julæus est, et circumcisio cordis in spiritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo ".» [Qui igitur circumcisionem in carne ut obsoletam averšalus spiritualem potius amabit, et Judæum qui in occulto cst,circumferet, cujus laus est non ex hominibus, sed ex Deo, (1)] quomodo non praestat, cum virtute legis doctos, et qui inter Judæos præcipum suut existimationis, superaverit, quamvis fortasse infirmitatis reliquias, ut nondum baptizatus, habeat? Parte enim cordis sui sana, hoc est fide, differet utique ab eo, qui fidem repudiat. Quod si quispiam de domo David, hoc est, de illustribus et honoratissimnis apud ipsos fidem susceperit, et mysterium Christi rectissime intellexerit, hic erit venerandus, ‹ et domus Dei, et ut angelus Domini in conspectu eorum. Simile quiddam et Salvatorem dixisse notum est; ait enim: Omnis scriba doctus in regno calorum similis est homini patrifanilias qui profert de thesauro suo nova et vetera 88. › Qui enim cognitionem legis in seipso ut thesaurum collectum babet, si evangelicam adjunxerit, dives quidam intelligentia erit, nova et vetera thcorenata, seu res consideratione dignas discendi studiosis tanquam ex apothecis, seu repositoriis proponens: qualis erat divinus Paulus, moulo ex lege petitis probationibus sermonem de Christo confrmare enitens, modo etiam doctrina arcana supra legem audientes ad voluntatemn in ejus fide gloriandi compellens. Aliquando siquidem dicebat:. Dicite mibi, qui sub lege esse vultis: Legem non auditis? 782 Scriptum est enim, quoniam Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera per repromissionem, quæ sunt per allegoriam dicta. Hæc enim sunt duo testamenta, unum quidem a monte Sina, in servitutem generans, quæ est Agar; Agar enim mons est in Arabia, qui conjunctus est ei quæ nunc est Jerusalem, et servit cum filiis suis. Quæ autem sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra ".» Aliquando autem et de Filio, *³ Rom. 11, 14, 15. Ibid. 25-29. Quæ uncinis inclusa sunt, desunt in Græco. Evit. so Matth. xut, 52. 16 Gaslal. 19, 21-26. Qui cum sit splendor gloriæ, et Ogura substantiæ ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ, per se ipsum purgationem peccatorum nostrorum faciens, sedit in dextera throni majestatis in excelsis ", Intelligis ergo...... veteribus simul et novis. doctrinis institutorum animis commodet. Erit igitur, inquit, domus Davidl, ut angelus Domini in conspectu eorum.» VERS. 9, 10. Εt erit in die illa, quaram auferre omnes gentes, quæ veniunt contra Jerusalem, et effundam super domum David, et super habitantes Jerusalem spiritum gratiæ et misericordiæ, et aspicient ad me. XCIII. Consilium meum est, inquit, auferre, delere gentes, quæ civitatem sanctan, puta Ecclesiam, oppugnaverunt: gratia autem et miserationibus comprehendere domum Juda, et habitantes Jerusalem, hoc est, Ecclesiæ cives, et eos, qui ad laudandum constituti sunt: qui rursum accipi possunt adorantes Christum, et submissi oraculis evangelicis, laudabilem nullique culpæ affinem vitam excolentes. Imbecilles enim fore omnino veritatis inimicos, demonstrat ipse Salvator cum dicit: ‹ Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferi non prævalebunt adversus eam *.» Ecce hic conantes eam persequi portas vocal, veluti pestes, et exitia, et ipsis adhærentes ad pedicas inferorum deducere solitos. Torpebunt igitur, imo tollentur qui bellum ei moverint, et in perniciem ibunt. Muite enim, quod yemo nescit, sunt tribulationes justorum: sed de his omnibus liberabit eos Dominus “. > Et verum ost, ‹ omnes qui pie volent vivere in Christo, persecutiones passuros "., Cæterum inutiles et invalidas insidiantium cogitationes et ausus ipsos Christus facit, qui dedit nobis potestatem calcandi 783 supra serpentes et scorpiones, el supra omnem virtutem inimici "., Et confirmat nos cum ait: «In mundo pressuram habebitis, sed confidite, quia ego vici mundum ".» Tollentur itaque e medio qui aliquando in Ecclesiam insurgunt: saper ipsos auten, hoc est, super credentes, ubertin ‹ spiritus gratiæ et miserationis effunditur. Ornat. enim uos bonis cœlestibus Deus et Pater, et spiritualibus donis cumulat, ut mentis oculum ad ipsumı tollentes, omnem in eo fiduciam collocemus. Id enim est, opinor, quod dicit, «Aspicient ad me. Quo quidem modo affecti, lætamur in sinu, et laudantes Dominum dicimus: «Benedic, anima men, Dominum, qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas, qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in misericordia et miserationibus, qui replet in bonis desiderium tuum”. › 17 llebr. 33.» Psal. cu, 1-5. 3. 88 Matth. xvi, 18. 89 Psal. xxxIII, 20. ** [{ Tim. 1, 12. Luc. *, 19. •s doau.
col. 963–964page 7 of 10
Quamvis in cuspidem exeat, etiam sic bene habet, 244. Juniperus arbor densa et frondosa, 193. Contignatio quædam manufacta videtur, 195. Nec solaribus radiis penetrabilis, nec imbrium defluxibus pervia, 195. Justitia liberal a morte, 173, 287, 303. Justi, eliɔra aliis prodessc, el percantes ab impen deute supp icio liberare possunt. 27. Justus unus pro tola civitate orans no· despicitur, 27. Justis sua virtus decori et ornamento est, 35. Juvenes, boc est, prudentia eminentiores, et intelle etuali robore præditi, 272. Lac infantibus opportunissimum, 242. Lachis, urbs regiĤ Juda, viciua et confinis Philisthiim, 403. Idolis dedita, 403. In extremis finibus Judes sita, Lacrymæ in magna quoque lætitia profundi solent, Lætæ res lubric☞, 183. Laisa terra a tribu Dan considerata et «ccupata, 133. Latrunculorum curtus Judæam depopulantur, 283. 1.a trunculi Chaldæi, et Tyrii, et Moabitæ, et filiorum Am mon, contra Samariam, 283. Lazarus, mortuus in vitam revocatus, 241. Leo percu it inobedientem, 14. Bestia valida, el im perterrita cujus occursus periculosus, 93. Leo rugiet, et quis non timebit, 95, 252. Leo esuriens montes, saltus et nemora contentins pervagatur, 277. Horribiliter et ab sone ragiendo prædam invadit, 277. Catulis escam ap portat exsilientibus, et cum clamore prædam apprehen sam dilaniantibus, 277. Contra bestias clamare consue vit, 277. Non prius insílit, et ex ira prædam devorat, nisi minas præmiserit, 277. Bestiarum fortissimus, 279. Lepra morbus infandus et insanabilis, 252. Leprosi ejiciebantur extra castra, 7. Levi et Simeon fratres dolum struunt, 104. Levitæ relinquebant tabernacula habitationis suæ, 286. Abjecti a Jeroboam et posteris ejus, ne sacerdotio Do mini fungerentur, 286. Lex pædagogus ad Christum, 43. Dulcis amanti Deum animæ, 43. Umbra et figura, 52. Ad nos cum Deo per fecte ac pure copulandos vim satis magnam non habet, 82, 53. Perfecta simul et imperfecta, 60. Dictata per an gelos, 90. Finis ac terminus Israelitarum spiritualis, 258. Lex in umbra erat, plane tamen veritatis dogmala continebat, 272. Dei el justitiæ dispensator et pædago gus ad justitiam, 301. Sancta et justa, et bona, 301. Per Mosen lata, 301. Ad beneplacitum Dei perficiendum dux et magistra, 501. Typus et adumbratio, 315. Antiquis olim acerba et intolerabilis, 347. Dulcis, et quasi ad po tum aptissima evasit, 347. Libya sinus et recessus maritimos expositos seu pa tentes habet, 3/8. Lignum a Deo Mosi ostensum, ut illud in aquam ama ram immitteret, imago et typus fuit pretiosæ crucis, Linguæ in signum datæ non fidelibus, sed inßdelibus, Locustæ vitium stirpes, earum bumorem exsugentes, brevi arefaciunt, 204. Famem invehunt, 214. Hostium cuncis comparantur, 215. Carent rege, 216. Ordinatim ano velut sígno dato in expeditionem exeunt, 216. Serie quadam et quasi per acies volant, 216. Vicission officiose prosequuntur et assectantur, ac si sorores essent, 216. Dentibus bellum gerunt, 210. Dum apta esui perdunt, fame interficiunt, 210. In ædes et urbes ingredientur, 210. Per fenestras irruunt, et populos conturbant, 217. Ipsum coelum concutere videntur, 217. 1.ot cum uxore et filiabus servatus, 27. Luciferi effigies artificiose facta, 310. Lucifer ante solis radios exoriens, et principium diei incolis afferens, 510. Adoratus, 510. Luctus super mortuis suscipitur, 252. Lunæ filius Apis Ægyptiis creditus, 87, 545. Lana in sanguinem conversa visa, 230. Lycophron, unus eorum, quos Græci ut eximios admi rantur, 376. Macedo vir sancto Paulo in somnis videtur, 229. Machabæorum præclara et admiratione prosequenda certamina, 201. Machmas urbs Arcadum florentissima, 130. Madianit inclementes domini, 134. Eorum principe; Orch, et Zeb, et Zebee, et Salmana, 154 Magistri sapientes et Dei amantes, ad id quod rectum est, ostendunt iter, 267. Malachias propheta, 132. Manaa, dona, signum subjectionis 186. Manaim fiius Gaze de Thersa, rex Israel, 7. De man guine Jehu et filius ejns, 7. Occidit regem Sellum, 7. Falsorum deorum cultor, 7. Phul rege Assyrium pacem emit, 7, 92, 145. Vitulum aureum subtrasil et regi Assyriorum misit, 145. De tribu Ephraim, 145. Manahem, idem, regnavit in Samaria, 391. Manasses filius Ezechiae, regnavit Hierosolymis, 280. Patri moribus admodum dissimilis, et a pietate erga Deum remotissimus, 280. Homo perverſus, et ad quid is nefarium perpetrandum promptus, 280. Exsecrandus, et ido.orum cultor, demonumque imposturis mirifice ad dictus, 280. Altaria et fana Baal ædificavit, 280. Omnem militiam cœli adoravit, 280. Per ignem filios' suas tra duxit, 281. Collegit augures, et quibus studium men tiendi, 281. Obiit, 281. Manipulus pro primitiis messis frumenti Deo conse crandus, 26. Manna, panis angelorum, 282. Cœlitus demissum, Mare Indicum, 222. Vicioum Palæstina, et ipsam Egyptum alluens, 212. Tiberiadis, 377. Maria soror Aaron Ægyptiis pereuntibus insultat, et cboros ducentibus præit, 446. Ecclesiam significat, 446. Matthæus ab ipsa avaritiæ officina excitatus, 231. Medici boni ægrotantibus acria et insuavia medica menta ministrant, ut doloris tolerantia morbum depel lat, 200. Medorum ad montes et fluvios transiatus Israel, 9, 24, 26, 186. Medi per bestias et volucres significati, 50. Me dorum plurimæ gentes numerantur, 145. Memphis urbs Arcadum munitissima, 129. Mendacium per se semper infirmum, 326. Michæas propheta Joathan, Achaz et Ezechia regnanti bus vaticinatus, 391. Futurum in civitatibus Samarim tumultum quodammodo aspicere videtur, 415. Michas idololatra in nionte Ephraim, 154. Levitam mercede conduxit, et cultorem fecit sculptilis, 1,4. Militia coli, stellæ, 131. Moabitæ contra Israelem congregati, 256. Finitimi Ju dææ populi, 258. Samariam et regnum Juda fuede lace rarunt, 249. Lot descendebant, 259. Non vulgariter scelerati, 263. Combusserunt ossa regis Idumæa, 263. Irati Israelitis a quibus olim victi essent, 264. Igue reli quias absumentes et neque ossibus parcentes, 264. Israe litis funditus a se deletis, etiam ipsorum aliquando so cium adjecerunt, 264. Insani, 310. Moloch sive Molchom, idolum Moabitarum, 310. Lapı dem habens pellucidum et eximium, in summa fronie. ad speciem Luciferi, 310. Sonat Latine, rex noster, Montes, discipuli Christi, et præ exteris Baptista, 145 Diversis stirpibus comantes, 352. Arboribus optime con. siti, 352. Morasthi urbs sen oppidulum Judææ, 592. Mors a Christo sublata, 189. Moses Israelem ab Egyptia servitute vindiratum in terram promissionis deportare jussus, 11. Ad obrandam missionem tergiversatur, et linguæ tarditatem obtendit, 12. Reprehensus a Deo, 12. Exorabat Deum cum Israeli tæ in deserto vitulum conflavissent, 71, 141. Vitulum comminuit, 142. Deum et bonum et patientem admira tur, 151. Persuasit opifici, ut reis ignosceret, 151.Carmea gratiarum actionis obtulit, 151. Misit nuntios ex des ad regem Edom, 260. Non delendum, 309. Hic est, qui fuit in Ecclesia in solitudine cum angelo, 310. Accepit verba vitæ, 310. Lignum a Deo ostensum in aquam ama ram immittere jussus, 347. Deo Israelem commendabat sub monte Sina, 363. Erat sequester seu mediator Del et hominum, 365. Ad typum Christi gerendam assum ptus est, 363. Confitebatur se tenui voce, et lingus tar diorem, 366. Respondebat illi Deus desuper propitiato rio, 593. Sapientissimus mediator et internuntius Del, 431. Deo datus Judæis pædagogus, 200. Mulieres infantes suos comederunt, 24. Mulier imbe cillitatis animique non viritis et fracti symbolum, 25. Muliercula adversantur Jeremiæ prophete, 42 Nutie. res Hebrææ maritos suos falsorum deorum nominibas appellabant, 50. Super infantibus rixantes, 200. Mulieres gravida serris dissectæ, 254. Resurrectionis nuntiatri ces, 338. Muliebre genus gratia et miseratione digma tum, 229. Pignus spiritus a Deo accepit, 229, Musica in luctu, importuna narratio, 720. Naboth vineam snam negat regi Achab, 18. Perverst
PG 72:964καὶ ἡγαπημένοι. Κατελογίσθησαν γὰρ ε εἰς ἔθνος ἅγιον, εἰς βασίλειον ιεράτευμα, καὶ εἰς λαὸν τὸν εἰς περιποίησιν, ἵνα τὰς ἀρετὰς ἐξαγγείλωσι τοῦ ἐκ σκύ τους αὐτοὺς καλέσαντος ἐπὶ τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς, ο ποτὲ δὲ ὄντες οὐ λαός, γεγόνασι λαός. Και ποτε μὲν ἤκουον· «Οταν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε προς με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν.» Νυνί δέ φησιν, ὅτι • Αὐτὸς ἐπικαλέσεται τὸ ὄνομά μου, καὶ ἐρῶ· Λαός μου οὗτός ἐστιν.» Οὐκοῦν ἴδιος γεγόνασι κλῆρος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, δέδονται δὲ τῷ Υἱῷ, συγκατάρχει γὰρ τῶν ὅλων ὁμοῦ τῷ γεγεννηκής τι, εὐμενῆ τε καὶ ἵλεω τὸν τῶν ὅλων ἔχουσι δημιουρ τὸν καὶ Δεσπότην. ΤΟΜΟΣ ΕΚΤΟΣ. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται τοῦ Κυρίου, καὶ διαμε γιοῦνται τὰ σκυλά σου ἐν σοί. Καὶ ἐπισυνάξω πάντα τὰ ἔθνη εἰς πόλεμον ἐπὶ ῾Ιερουσαλήμ, καὶ αλώσεται ἡ πόλις, καὶ διαρπαγήσονται αἱ οἰκίαι, καὶ αἱ γυναῖκες μολυνθήσονται, καὶ ἐξελεύσεται τὸ ἥμισυ τῆς πόλεως ἐν αἰχμαλωσία. ΡΒ'. Τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ σωτήριον πάθος καταμηνύων, ἔφασκεν ἐν τοῖς ὀπίσω βραχύ, ο Ρομφαία, ἐξ εγέρθης: ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, καὶ ἐπ' ἄνδρα πολίτην αὐτοῦ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Πάταξον τὸν ποιμένα καὶ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα.» Οτι δὲ πειναῖς ταῖς ἐσχάταις ἡ τῶν Ἰουδαίων πληθὺς ὑπενεχθήσεται, και μάλα εἰκότως, κεκυριοκτόνησε γὰρ ἡ πάντολμος, ἐδίδασκε προστιθείς· «Καὶ ἐπάξω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας, καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος, τὰ δύο μέρη ἐξολοθρευθήσεται καὶ ἐκλείψει, τὸ δὲ τρίτον διάξω διὰ πυρός, καὶ πυρώσω αὐτούς, ὡς πυροῦται τὸ ἀργύριον, καὶ δοκιμῶ αὐτούς, ὡς δοκιμάζεται τὸ χρυσίον.» Τίνα δὲ τρόπον τὰ τοιάδε νοοῖντο, καὶ οὐκ ἔξω τοῦ εἰκότος, κατά γε τὸ ἐφικτὸν ἡμῖν εἰρήκαμεν. Γέγραπται δὲ καὶ νῦν ὁ τῶν προκειμένων σκοπός, ὡς πρός γε τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀνοσιουργήσασαν ἀχαλίνως, καὶ τὸν τῆς ἁλώσεως ἡμῖν κατασημαίνει τρόπον. • Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἡμέρα τοῦ Κυρίου,» τουτέστιν, ἃς αὐτὸς ἐπάγει ψήφῳ δικαίᾳ, καὶ ὁσίῳ κρίματι. Καὶ γάρ ἐστιν ἀληθὲς, δ καὶ δι' ἑτέρου προφήτου φησίν ο Οὐκ ἔστι κακία ἐν πόλει, ἣν Κύριος οὐκ ἐποίησε. Οὐ γὰρ ἂν γένοιτό τι τῶν ὅλην κακοῦν ἰσχυόντων πόλιν, δ μὴ πράττεσθαί φαμεν ἐφιέντος αὐτοῦ, καὶ πλημμελημάτων δίκας ἐξαιτεῖν ἐθέλοντος τοὺς ἀσχέτοις ὁρμαῖς ἐπὶ τὰ φαῦλα διάττοντας. Οὐκοῦν αὐτοῦ φησιν εἶναι τὰς ἡμέρας, διὰ τὸ ἐπαγγέλλεσθαι κατ' ὀργὴν αὐτοῦ. Πεπαρῳνήκασι γὰρ φορητῶς οὐκέτι, ἀπεκτονότες μὲν τοὺς προφήτας, προσθέντες δὲ τούτοις καὶ τὸν Γιόν. Τί δὲ τὸ ἐσόμενον ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, σαφηνίζει λέγων· ι Καὶ διαμεριοῦνται τὰ σκυλά σου ἐν σοὶ (συναγηγερμένα δηλονότι πάντα τὰ ἔθνη ) καὶ διαρπάζονται μὲν οἰκίας, γύναια δὲ περιέλκοντες να πίοις ὁμοῦ. Τότε γὰρ, φησί, τὸ ἥμισυ τῆς πόλεως η ἐξελεύσεται ἐν αἰχμαλωσίᾳ. ο Φασί γάρ, ότι Ρωμαίοι τῶν τῆς σεμνότητος ἐκπιπτούσας ἐθῶν, καὶ ἐν δίψει τὰ τοιαῦτα πάθη, καὶ τοῖς ἅπαξ εαλωκόσι καὶ ἀνεπικουρήτοις παντελῶς πρέπουσαι συμφοραί. τὴν πόλιν ἑλόντες, καὶ πρὸς τὰς τῶν μαχομένων απ τοῖς ἀναισχυντίας ολιγωρήσαντες, αὐτόν τε ἐνέπρησαν τὸν νεὼν καὶ τὰς τοῦ ἄστεος οἰκίας· ἐφείσαντο δὲ προσπιπτόντων αὐτοῖς τῶν κατῳκηκότων τὴν ἄνω πόλιν καὶ τὸ ἱερόν. Θέα δὲ, ὅπως εἰς τοῦτο θάρσους ἀφίξεσθαί φησι τοὺς νενικηκότας, ὡς διαρπάσαντας τὰς οἰκίας, μὴ εὐθέως ἀποφοιτῆσαι ταῖς λείαις ὁμοῦ, καὶ σχολαῖον ποιήσασθαι τὸν διαμερισμὸν ἐν ταῖς ἑαυτῶν σκηναῖς ἀφιγμένους· ἀλλ᾽ ἐν αὐτῇ τοῦτο δράσαι τῇ ἀλούσῃ πόλει, ὅπερ οὐ γέγονεν ἂν, εἶπερ τις ἦν ὅλως τοῖς ἀθλίως πεπραχόσιν ἐπικουρῶν, καὶ τοῖς καταδροῦσι μαχόμενος. Μολυνθήσεσθαι δὲ τὰς γυναῖκάς φησιν, ἀβουλήτως ἑτέροις εφελκομένας, καὶ πολλάκις τῶν κατὰ νόμους συνεχηκότων. Πολέμου δὲ Οἱ δὲ κατάλοιποι τοῦ λαοῦ οὐ μὴ ἐξολοθρευθῶσιν ἐκ τῆς πόλεως Γ'. Τοῦτο, οἶμαι, ἔστιν ἕτερον οὐδὲν, ἢ ὅπερ ἔφην ἀρτίως, ὡς γέγονε τις φειδὴ τῶν κατοικούντων τὴν ἄνω πόλιν, καὶ σέσωσται μέρος τῶν Ἱεροσολύμων. Ανέκοπτον γὰρ οἱ Ρωμαίων στρατηγοὶ τοὺς τῶν μαχομένων θυμούς, εἰ δή πού τινας τεθέαν:ο κλαίοντάς τε καὶ ὑποπίπτοντας καὶ ἀμαχεὶ προστί πτοντας. Η τοίνυν καταλοίπους τοῦ λαοῦ αὐτοῦ τους ἐν τῷ σεσωσμένῳ τῆς πόλεως μέρει φησίν· ἡ τάχα που τοὺς πεπιστευκότας εἰς τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα Χριστὸν, περὶ ὧν καί φησιν, ὡς οὐκ ἂν ἐξολοθρευθεῖεν ἐκ τῆς πόλεως. Ἔσονται γὰρ ἀεὶ τῆς ἐκκλησίας πολῖται, κἂν εἰ τῆς ἐπιγείου καὶ ὠλοθρευμένης Ἱερουσαλὴμ ἐκπίπτοιεν, ἀλλ᾽ οὖν ἔχουσι τὴν ἄνω, περὶ ἧς καὶ ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος· «Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν. Εοικε δέ τι καὶ ὁ μακάριος Δαβὶδ υπαινίττεσθαι τοιοῦτον, ὧδέ πῃ λέγων· • Οὐ σαλευθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα ὁ κατοικῶν Ἱερουσαλήμ. ο Καὶ γάρ ἐστιν ἀκράδαντος ἡ Ἐκκλησία, καὶ ο πύλαι ᾅδου οὐ κατ-. ισχύσουσιν αὐτῆς,» κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Τὸν αὐτὸν γὰρ ἔχειν θεμέλιον πᾶσα πως ἀνάγκη καὶ τοὺς κατοικοῦντας αὐτὴν, καὶ λελογισμένους εἰς λαόν Θεοῦ, καὶ τοῖς γνησίοις συντεταγμένους. Καὶ ἐξελεύσεται Κύριος, καὶ παρατάξεται ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκείνοις, καθὼς ἡμέρα παρατάξεως αὐτοῦ ἐν ἡμέρᾳ πολέμου. Καὶ στήσονται οι πόλ δες αὐτοῦ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐπὶ τὸ ὄρος των Ελαιῶν, τὸ κατέναντι Ἱερουσαλὴμ ἐξ ἀνατολῶν. Καὶ σχισθήσεται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, τὸ ἥμισυ αὐτοῦ πρὸς ἀνατολὰς, καὶ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ πρὸς θάλασσαν, χάος μέγα σφόδρα. Καὶ κλινεῖ τὸ ἥμισυ τοῦ ὄρους πρὸς βοῤῥᾶν, καὶ τὸ ἥμισυ αύ τοῦ πρὸς νότον. Καὶ ἐμφραχθήσεται φάραγξ ἐρέων μου, καὶ ἐγκολληθήσεται φάραγξ ορέων ἕως 'Ασαήλ. Καὶ ἐμφραχθήσεται καθὼς ἐνεγράφη ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ συσσεισμοῦ, ἐν ημέραις Οζίου βασιλέως Ιούδα. ΡΔ'. Πεποίηται μὲν ὁ λόγος ὡς ἐπί τινες τῶν γενναιοτάτων στρατηγών, παραθήγοντος εἰς μάχην τοὺς συνασπίζοντας, καὶ ταῖς τῶν πολεμίων φάλαγξι, & κατεξανιστῶντος τὸ μάχιμον. Νοεῖταί γε μὴν ὡς ἐπὶ Θεοῦ, μονονουχί συμπαρόντος τε καὶ συμπαραταττομένου τοῖς ἔθνεσι τοῖς καταδηοῦσε τὴν Ἰουδαίων, πεπορθηκόσι δὲ καὶ αὐτὰ τὰ Ἱεροσόλυμα. Μεμνήμεθα δὲ, ὅτι καὶ ἐν παραβολαῖς εὐαγγελικαῖς τοιοῦτόν τί φησιν. Ὁ μὲν γὰρ βασιλεὺς τοὺς γάμους ἐπιτελῶν τῷ υἱῷ αὐτοῦ, πέπομφε τοὺς οἰκέ τας συναγείρειν τοὺς κεκλημένους. Οἱ δὲ τοὺς και λοῦντας ἀνοτίως περιυβρίσαντες καὶ ἀπεκτονότες, τελευταῖον ἐπ' αὐτοῖς διεχρήσαντο τὸν υἱόν. Εἶτα τί φησι τῆς παραβολῆς ὁ λόγος; «Ο δὲ βασιλεὺς ὡργία σθη, καὶ πέμψας τα στρατεύματα αὐτοῦ, ἀπώλεσε τοὺς φονεῖς ἐκείνους, καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ἐνέπρησεν. ο Εσται δὴ οὖν ἐν ἴσῳ, φησί, τοῖς ἐν ἡμέρᾳ παρατάξεως ἀντανισταμένοις γεννικῶς καὶ δαπανών σιν ἐχθροῖς. Απόδειξις δὲ τοῦτο τῆς εἰς λῆξιν ὀργῆς, καὶ νικημάτων τῶν ἀνωτάτω, καὶ ἰσοπαλῆ τὴν νίκην ἐπάγοντος τοῖς εἰς αὐτὸν πεπαρνηκόσιν. Ἀπεκτάνασι γὰρ, ὡς ἔφην, τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς. Ἐπειδὴ δὲ τὰ πέρα λόγου, καὶ θαύματος πρέποι ἂν αὐτῇ, καὶ μόνη δύνασθαι κατορθοῦν τῇ τῶν ὅλων βασιλίδι φύ σιν, ταύτῃ τοι φησὶν ὡς • Στήσονται μὲν οἱ πόδες αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι Χριστοῦ, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐπὶ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν.» Τὸ δὲ ῥήξεις υπομενεί τέσσαρας, δύο μὲν, εἰς δώ τε καὶ εἰς ἑσπέραν, ήγουν εἰς θάλασσαν (οὕτω γὰρ τὸν τῆς ἑσπέρας τόπον ἀποκαλεῖν ἔθος τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ )· τά γε μὴν ἕτερα δύο κατανεύοντά πως, τὸ μὲν εἰς ἄρκτον καὶ βοῤῥᾶν, τὸ δὲ εἰς κλίμα τὸ νότιον. Καταῤῥαγήσεσθαι δὲ καὶ αὐτὰς ἔφη τὰς κορυφὰς, ὡς τὰς μεταξὺ πληρῶσαι φάραγγας, ἀδοκήτως κατασεσεισμένας ἐς Ασαήλ· κώμη δὲ αὕτη πρὸς ἐσχατιαῖς, ὡς λόγος, τοῦ ὄρους κειμένη. Παρεικάζει γε μὴν τὸν ὧδε δια Κριθῆ σεισμὸν τῷ γεγενημένῳ κατὰ καιροὺς ἐπὶ υξίου, τοῦ καὶ Αζαρίου. Ἐπειδὴ γὰρ τοὺς τῆς βασιλείας διέπων θώκους ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων ἐκ τῆς Ἰίδα φυλῆς, τετόλμηκε παρανόμως τῶν τῆς ἱερωσύνης άψασθαι λειτουργιῶν, λελέπρωται μὲν εὐθὺς, Θεοῦ δὲ δὴ τότε τὴν ἐπὶ τούτοις ὀργὴν ἐμφαίνοντος, κατεδονήθη δεινῶς τῶν Ἰουδαίων ἡ χώρα, καὶ αὐτὰ δὲ τὰ Ἱεροσόλυμα. Καὶ δὴ καὶ φασι τὸ ὄρος τὸ Σιών τοσοῦτον ὑπου μεἶναι κλόνον, ὡς ῥαγῆναι μὲν εἰς δύο τμήματα, ἐμφραγῆναι δὲ ταῖς παρακειμέναις φάραγξι, τὰς κορυφάς. Εοικε δὲ διὰ τούτων ἡμῖν ὁ προφήτης τὸν σεισμὸν ὑποδηλοῦν, ὃν ἐν τῷ τιμίῳ σταυρῷ γεγενῆσθαι φασιν οἱ τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων ἱερουργοὶ. Πλατύτερον μὲν οὖν ἐν τούτοις ο προφήτης διαμέμνηται τοῦ συμβεβηκότος. Ο δέ γε σοφώτατος ἡμῖν Ματθαῖος ἐπιτεμνόμενος τὴν ἀφήγησιν οὕτω φησίν· «Ο δὲ Ἰησοῦς πάλιν κράξας φωνῇ μεγάλῃ, ἀφῆκε τὸ πνεῦμα. Καὶ ἰδοὺ τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο, ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω, καὶ ἡ γῆ ἐπείσθη, καὶ αἱ πέτραι εσχίσθησαν, καὶ τὰ μνη μεῖα ἀνεῴχθησαν, καὶ πολλὰ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ηγέρθη. • Ἐπειδὴ δὲ χρὴ τοῖς γεγονόσι ο Ει πιθανόν ἐφαρμόσαι λόγον, ἔοικεν υποδηλούν το καταλήγνυσθαι μὲν τὰς πέτρας, εμφράττεσθαι δὲ τὰς φάραγγας τήν τε τῶν Ἰουδαίων πώρωσιν καὶ τὴν τῶν τοῖς εἰδώλοις λελατρευκότων εἰς τὸ ἄμεινον μεταδρομήν. Οἱ μὲν γὰρ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτί σαντα προσκυνήσαντες, λιθίνην ὥσπερ ἐσχήκασι τὴν καρδίαν, σκληράν τε καὶ ἄτεγκτον, καὶ πέτραις ἐν ἴσῳ ταῖς καρπὸν ἐχούσαις οὐδένα. ᾿Αλλὰ τί περὶ αὐτῶν ἔφη Θεός, διὰ φωνῆς Ἰεζεχιήλ; «Καὶ ἐκ σπάσω τὴν καρδίαν αὐτῶν τὴν λιθίνην ἐκ τῆς σαρκός αὐτῶν, καὶ δώσω αὐτοῖς καρδίαν σαρκίνην τοῦ εἰδέ ναι αὐτοὺς ἐμέ.. Οὐκοῦν ἐσχίσθησαν αἱ τῶν πλα νωμένων καρδίαι, Θεοῦ διαπτύσσοντος, ἵνα τὸν τοῦ σωτηρίου κηρύγματος παραδέξοιντο λόγον. Και τι τοιοῦτον ὑποδηλοῖ διὰ φωνῆς Ἱερεμία, λέγων· ε Ούχ οἱ λόγοι μου ὡς πῦρ φλέγον, λέγει Κύριος, καὶ ὡς πέλυξ, κόπτων πέτραν; ο - ο Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνεργής, και τομώτατος.» Οὐκοῦν, ὡ; ἔφην, τῆς εἰς τὸ ἄμεινον μεταδρομῆς τῶν πεπλανημένων σημεῖον ἂν γένοιτο, καὶ μάλα σαφές, τὸ διεξ ῥῆχθαι τὰς πέτρας. Τό γε μὴν ἐμπεφράχθαι της φάραγγας, τὴν τῶν Ἰουδαίων πώρωσιν, ὡς ἔφη, ὑποδηλοί. Ερη γάρ τι τοιοῦτον καὶ ὁ θεσπέσιες Ησαΐας· «Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ συμφράξει Κύριος ἀπὸ τοῦ διώρυχος τοῦ ποταμοῦ ἕως Ῥινοκούρων, ο τουτέστιν, ἐμφραχθήσεται τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἰουδαίαν ὁ νοῦς, 4 Ἵνα βλέποντες μὴ βλέψωσι, καὶ ἀκούοντες μὴ ἀκούσωσι, μηδέ συνιῶσι.» Κάλυμμα γὰρ ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν κεῖται, ο καθὰ γέγραπται, ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει της Παλαιάς Διαθήκης. Τὸ δέ γε σεισθῆναι τὴν γῆν, ὑπεμφήνειεν ἄν, οἶμαί που, τὴν ἐξ ἑτέρου πράγματος εἰς ἕτερόν τι μετάστασιν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ ἀνακες κραγε λέγων·. Ο καθήμενος ἐπὶ τῶν Χερουβίμ, σαλευθήτω ἡ γῆ.» Καὶ οὐκέτι πού φαμεν ὡς κατα δονεῖσθαι σωματικῶς τε καὶ αἰσθητῶς παρακαλε! τὴν ὑπ' οὐρανόν· σύνηθες γὰρ τὸ χρῆμα, καὶ οὐδε μίαν ἡμῖν ποιοῦν τὴν ὄνησιν· ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον ἠξίουν γὰρ ὡς πνευματοφόροι, οἷαν μεθίστασθαι τὴν γῆν ἐκ τοῦ λατρεύειν εἰδώλοις ἐπὶ τὸ εἰδέναι λοιπὴν τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς ὄντα Θεόν, ἐκ τοῦ φρονεῖν τὰ σαρκὸς, ἐπὶ τὸ ζῆν ἐθέλειν πνευματικῶς, καὶ ἀπαξαπλῶς ἀπὸ τῶν ἐπιγείων εἰς τὰ ἐπουράνια. Εἰ δὲ δὴ καὶ αὐτὰ τῶν κεκοιμημένων ἀνεῴχθαι τὰ μνή ματα λέγει, φαμὲν ὅτι καὶ αὐτὸν ἔδει τὸν θάνατον ὁρᾶσθαι νενικημένον, ἀποθανόντος Χριστοῦ σαρκὶ δι' ἡμᾶς οἰκονομικῶς, • Ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύση. Καὶ ἤξει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι μετ αὐτοῦ. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐκ ἔσται φῶς, καὶ ψύχος, καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέραν, καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ, καὶ οὐχ ἡμέρα, καὶ οὐ νύξ, καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς. ΡΕ΄. Επιτροχάδην εἰπὼν τὰ ἐπί γε τῷ πάντων ἡμῶν Σωτῆρι Χριστῷ τῶν Ἰουδαίων ἀνοσιουργήματα, καὶ τῆς Ἰουδαίας τὴν ἅλωσιν, καὶ αὐτῶν δὲ τῶν Ἱεροσολύμων, ἐπ' αὐτὸ λοιπὸν ἔρχεται τοῦ π όντος αἰῶνος τὸ τέλος, καὶ ἀφηγείται χρησίμως την ἐξ οὐρανοῦ καταφοίτησιν τοῦ Ἐμμανουήλ. Κατα βήσεται γάρ μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἐν τῇ δέξη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατολή, εἽνα κρίνῃ τὴν οἰκουμένην τη σε 19. Τι δικαιοσύ γ' ν ὡς ὁ θεσπέσιος γράφε: Παῦλος, Τοὺς ἡ πάντας ἡμᾶς δεῖ φανερωθῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βή ματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ κατ' ἀξίαν πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον. Ηξει δὴ οὖν, ἥξει, φησί, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι μετ' αὐτοῦ, τουτέστιν, ἡ τῶν ἁγίων ἀγγέλων καθαρωτάτη πληθύς, δορυφοροῦσα πάντως, καὶ ὑπουργικὴν εἰσ φέρουσα την παράστασιν. Κύριος γάρ ἐστι τῶν ὅλων ὁ Ἐμμανουήλ, και δοξολογεῖται παρὰ τούτων ὡς Θεός, καὶ συγκατάρχων τῷ Γεγεννηκάτι. Εἰ δὲ δή τις λέγοι καὶ αὐτοὺς αὐτῷ συμπαραστήσεσθαι τοὺς ἁγίους ἁρπαγέντας ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ εἰς ἀέρα, μετά γε τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, καθά καὶ τῷ σοφωτάτῳ Παύλῳ δοκεῖ, τῆς τοῦ πρέποντος Θήρας ἀμοιρήσειεν ἂν οὐδαμῶς. Ἔφη γάρ τι τοιοῦτον ὁ θεσπέσιος Ησαΐας περὶ αὐτῶν· Ἐκεῖ ἔλαφοι συνήντησαν, καὶ εἶδον τὰ πρόσωπα ἀλλήλων. Αριθμῷ παρῆλθον, καὶ μία αὐτῶν οὐκ ἀπώλετο, ἑτέρα την ἑτέραν οὐκ ἐζήτησαν. "Οτι Κύριος ἐνετείλατο αὐταῖς, καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ συνήγαγεν αὐτούς.» Ψάλλει δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, τὴν ἐξ οὐρανῶν κατα φοίτησιν τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ προ αναφωνών·. Ὅτι οὐκ ἀπώσεται Κύριος τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ οὐκ ἐγκαταλείψει, ἕως οὗ δικαιοσύνη ἐπιστρέψῃ εἰς κρίσιν, καὶ ἐχόμενοι αὐτῆς πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ.» Δικαιοσύνην μὲν γὰρ ὀνομάζει Χριστὸν, ἐπιστρέψαι δέ φησιν εἰς κρίσιν αὐτόν. Ανελήφθη μὲν γὰρ πατήσας τὸν θάνα τον, καὶ ἀνέβη πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεόν. Αλλ' ἐπιτρέψει κατὰ καιροὺς εἰς κρίσιν, καὶ σὺν αὐτῷ πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, τουτέστιν, οἱ ἅγιος, καθάπερ ἔφην ἀρτίως. Ότι δὲ κατὰ τὸν τῆς συντελείας καιρὸν ἑτέρα τις ἔσται τῆς ὀρωμένης κτίσεως ἡ κατάστασις, καὶ μετοικήσεται καὶ αὐτὴ πρὸς τὸ ἄμεινον ἀνανεουμένη διὰ Χριστοῦ, πιστώσεται λέγων ὁ προφήτης· ὁ Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐκ ἔσται φῶς, καὶ ψύχος, καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέραν, καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστή τῷ Κυρίῳ.» Νυνὶ μὲν γὰρ ἡμέρα τε καὶ νὺξ διακέκριται, καὶ διέλαχον τούς καιρούς τοῖς τοῦ πεποιηκότος νεύμασι, καὶ ἀνίσχει μὲν τῆς ἡμέρας τὸ φῶς, εἶτα διαδέχεται νύξ. Επειδαν δὲ παραγένηται ὁ κριτής, πάντα μετασκευάζων κατά τὸ αὐτῷ δοκοῦν, ἑτέραν, ὡς ἔφην, ἡ κτίσις τὴν δια κόσμησιν δέξεται.. Οὐ γὰρ ἔτι φῶς ἔσται, καὶ ψύ χος, καὶ πάγος εἰς μίαν ἡμέραν.» Σημαίνει δὲ διά με του πάγους τε καὶ ψύχους τὴν νύκτα· λελόγισται γὰρ εἰς μίαν ἡμέραν τὸ νυχθήμερον· ὅμοιον ὡς εἰ λέγοι τυχόν· Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, καθ᾿ ὃν ἂν ἐξ οὐρανῶν ἀφιγμένος, μεταπλάττῃ τὰ πάντα, καὶ μετασκευάζη πρὸς τὸ ἄμεινον, ὡς δημιουργὸς δὲ, οὐκ ἔσται νύξ, οὐδὲ φῶς εἰς ἡμέραν. Τοιουτόν τί φησι καὶ ἡ μακάριος προφήτης Ησαΐας· «Οὐκ ἔσται σο ὁ ἥλιος εἰς φῶς τῆς ἡμέρας, οὐδὲ ἀνατολή σελήνης φωτιεῖ τὴν νύκτα· ἀλλ' ἔσται σοι Κύριος φῶς αἰών νον, καὶ ὁ Θεὸς δόξα σου.» Οτι δὲ ἀπρακτήσει κατά καιρούς καὶ αὐτὴ τῶν στοιχείων ή χρεία, πιστώσεται νυχθήμερον, λέγων αὐτὸς ὁ Χριστός· «Εὐθέως δὲ μετὰ τὴν θλίψου τῶν ἡμερῶν ἐκείνων, ὁ ἥλιος σκοτισθήσεται, καὶ ἡ σελήνη οὐ δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς. ο 'Αρκέσει γὰρ δ Χριστὸς εἰς φῶς ἡμῖν αἰώνιον, καὶ αὐτὸς ἔσται με κρὰ καὶ διηνεκής ἡμέρα. Τὴν δέ γε ἡμέραν ἐκείνην γνωστὴν εἶναί φησι τῷ Κυρίῳ. Μόνος γὰρ ο δεν δ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὴν τῆς συντελείας ἡμέραν. Έμπε δοῖ πρὸς τοῦτο ἡμᾶς καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς, οὕτω λέγων Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας εκείνης καὶ ὥρας οὐδεὶς οι δεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι ἐν οὐρανῷ, οὐδὲ ὁ Υἱός, εἰ μὴ δ Πατὴρ μόνος, ο Η μὲν γὰρ νοεῖται καθ' ἡμᾶς ἄνο θρωπος, οὐκ ἂν εἰδείη τὰ ἐν τῷ Πατρί. Η δέ ἐστι φύσει Θεὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνὼς, οἶδέ που πάντως καὶ τὴν ἐσχάτην ἡμέραν, κἂν εἰ λέγοι μὴ εἰδέναι διά τὸ ἀνθρώπινον. Διερμηνεύων δὲ ἡμῖν ὁ προφήτης, καὶ σαφέστερον καθιστὰς ὅπερ ἔφη, προσεπάγει τούτοις· Καὶ οὐχ ἡμέρα, καὶ οὐ νὺξ ἔσται, ἀλλὰ 801 πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς,» τουτέστιν, ἐν καιρῷ νυκτός, φῶς ἔσται πάλιν τὸ διὰ Χριστοῦ καταστρά ψαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν, ἀνηρημένου παντελώς του σκότους, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ὀφθαλμοῖς οὐκ ἐπιπολάζοντος ἔτι. Ἔχει δὲ τὸν οἰκεῖον λόγον τὸ, καὶ αὐτὴν οἴεσθαι κτίσιν ἐπὶ τὰ ἀμείνω μεταρρυθμίζεσθαι, καὶ ἀξιόχρεως μὲν τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητής, ήξειν τὴν ἡμέραν Κυρίου ὡς κλέπτην λέγων, οὐρανοὺς δὲ δει ζηδὸν παρελεύσεσθαι, στοιχεῖα δὲ καυσούμενα λυθή “., σεσθαι, γῆν δὲ, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ἔργα κατακαυθήσεσθαι πάντα, οὐρανοὺς δὲ καινοὺς ἡμᾶς, καὶ καινὴν γῆν κατὰ τὰ ἐπαγγέλματα αὐτοῦ προσδοκᾷν. Πλήν καὶ ἐξ ἀναγκαίων εἰς τοῦτο βαδιούμεθα λογισμῶν. Εἰ γὰρ ἔσται πάντως ἐν καινότητι ζωῆς τα καθ' ἡμᾶς, καινῆς ἡμῖν δεῖ καὶ κτίσεως. Ὡς γὰρ ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος, «Ελευθερωθήσεται καὶ αὐτὴ κατὰ καιροὺς ἡ κτίσις ἀπὸ τῆς δουλείας εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ.» Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐξελεύσεται ὕδωρ ζων ἐξ Ιερουσαλήμ, τὸ ἥμισυ αὐτοῦ εἰς τὴν θάλασσαν τὴν πρώτην, καὶ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ εἰς τήν θάλασσαν τὴν ἐσχάτην, καὶ ἐν θέρει, καὶ ἐν ἔαρι ἔσται οὕτως. Καὶ ἔσται Κύριος εἰς βασιλέα ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. ΡϚ'. Εξηγείται πάλιν ἡμῖν αἰνιγματωδῶς, ὅτι δη πλείστη τε ὅση, καὶ ἀμφιλαφὴς ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χύσις τοῖς ἁγίοις ἐκνεμηθήσεται, κατ' ἐκεῖνο μάλιστα τοῦ καιροῦ, καθ' ὃν ἂν εἰς ἁγίαν τε και ἀείδρυτον ἀνακομισθεῖεν ζωὴν, τὴν ὡς ἐν αἰῶνι, φημί, τῷ μέλλοντι. Νυνὶ μὲν γὰρ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνος τάξει τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος πεπλουτήκαμεν. Μετὰ δέ γε τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, ἀνῃρημένης εἰς ἅπαν τῆς ἁμαρ τίας, οὐκ ἐν ἀῤῥαβῶνος ἔτι τάξει τε καὶ μέτρῳ τὸ θεῖον ἐν ἡμῖν ἔσται Πνεῦμα, πλουσίως δὲ καὶ ἀμφιλαφῶς, ὡς ἔφην, καὶ ἤδη τελείως τοῖς διὰ Χριστοῦ χαρίσμασιν ἐντρυφήσομεν. ὕδωρ δὴ οὖν ζῶν ὀνομάζει τὸ Πνεῦμα, «Ο καὶ ἐκ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ ἐξελεύσεται, φησίν. Ἐπειδὴ γὰρ κατοικεῖν ἐν οὐρα νοῖς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἡ θεόπνευστος Εφη Γραφή, εἰ καὶ ἔστι πανταχοῦ καὶ πεπλήρωκε τα πάντα, ταύτῃτοι φησὶ καὶ ἐξ οὐρανοῦ τὸ ζωοποιὸν ἐξελεύσεται Πνεῦμα. Ὅτι δὲ ὕδασι παρεικάζειν ἔθος τοῖς ἱεροῖς Γράμμασι τὸ Πνεῦμα τὸ θεῖον, αὐτὸς πιστώσεται λά σε ο σεν ὁ τούτου δοτήρ, τουτέστιν, ὁ Υἱός· «Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοι λίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζωῆς.. Καὶ τοῦτο διερ μηνεύων ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, και καθιστάς ἐναργές, «Τοῦτο δὲ εἶπε, φησί, περὶ τοῦ Πνεύματος, οἱ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν.» Ἐπειδὴ γὰρ τὸ Πνεῦμά ἐστι ζωοποιόν, ὕδατι ταύτῃτοι τῶν σωμάτων ζωοποιῷ παρεικάζεται, και μάλα ὀρθῶς. Οτι δὲ τοῖς τῆς ἁγίας ἠξιωμένοι ζωῆς παρα τέθειται πλουσίως τὸ χρῆμα μεταλαχεῖν τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος χορηγίας, καὶ οἷάπερ ὑδάτων ἐμφορεῖσθαι ζωοποιῶν, ὑπεμφαίνει λέγων, ὅτι τοῦ ὕδατος, τοῦ προσδοκωμένου κατὰ καιροὺς ἐξ Ἱερουσαλήμ ἐξελεύσεσθαι, τὸ μὲν ἥμισυ βαδιεῖται πρὸς θάλασσαν τὴν πρώτην, τὸ δὲ ἥμισυ πρὸς τὴν θάλασσαν τὴν ἐσχάτην. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστι; Θαλάσσαις τε καὶ ἔδασιν ἐξομοιοί πολλάκις ἡ θεία Γραφὴ πολλὰ τῶν ἀνθρώπων ἔθνη, καὶ τὴν ἀριθμοῦ κρείττονα πληθύν. Καὶ οὕτω πού φησι δι᾿ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν, Ότι ἐνεπλήσθη ἡ σύμπασα γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύ μιον, ὡς ὕδωρ πολύ κατακαλύψαι θαλάσσας.» Εφη δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Δανιήλ, τὰ ἐν ἐσχάτοις και ροῖς συμβησόμενα τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην προαναφωνῶν· «Εγώ Δανιὴλ ἐθεώρουν, καὶ ἰδοὺ οἱ τέσσαρες άνεμοι τοῦ οὐρανοῦ προσέβαλον εἰς τὴν θάλασσαν τὴν μεγάλην, καὶ τέσσαρα θηρία μεγάλα ἀνέβαινον ἐκ τῆς θαλάσσης, διαφέροντα ἀλλήλων.» Σαφέστερον δὲ τοῦτο αὐτὸ καθιστὰς ὁ μακάριος Δαβὶδ ἀναμέλπει, λέγων· «Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ μεγάλη καὶ εὐσύχωρος, ἐκεῖ ἑρπετὰ, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, ζῶα μικρά μετά μεγάλων. Ἐκεῖ πλοῖα διαπορεύονται, δράκων οὗτος ὃν ἔπλασας ἐμπαίζειν αὐτῷ.» Ποῖον γὰρ εἶναι φαμεν ἐν τῇ αἰσθητῇ θαλάσσῃ τὸν δρά γοντα πεπλασμένον εἰς τὸ ἐμπαίζεσθαι παρὰ τοῦ πάντων κρατοῦντος Θεοῦ; Ἔθος δὴ οὖν τοῖς ἱεροῖς Γράμμασι καὶ πάντα τὸν κόσμον θαλάσσαις ἐξομοιοῦν, καὶ πολλὴν ἀνθρώπων ἔσθ' ὅτε πληθύν. Ότι τοίνυν ίσῳ μέτρα διανεμηθήσεται παρὰ Θεοῦ ἡ τοῦ Πνεύ ματος χάρις τοῖς τε ἐξ Ισραήλ πιστεύσασι, καὶ τοῖς ἐξ ἐθνῶν, ὑπεμφαίνει λέγων περὶ τοῦ ὕδατος τοῦ ζωοποιοῦ, ὡς ἐξελεύσεται τὸ ἥμισυ μὲν εἰς τὴν θά λασσαν τὴν πρώτην, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ εἰς τὴν θά λασσαν τὴν ἐσχάτην. Θάλασσαν δὲ πρώτην ονομάτ ζει τὸν Ἰσραήλ· ἐσχάτην δὲ τὴν τῶν μετ' ἐκείνους πεπιστευκότων πληθύν, τουτέστι τὰ ἔθνη. Καὶ οὔτι που φαμεν, ὡς μεμέρισται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ:» ἀτελὲς ἐν ἑκατέροις ἔσται, διά τοι τὸ ἥμισυ λέγεσθαι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· οἰησόμεθα δὲ μᾶλλον, ἐκεῖνο βού λεσθαι τὸν προφήτην υποδηλοῦν, ὡς ἐν ἰσότητι τῆς χάριτος ἡ διανομή τούτοις τε κακείνοις ἐκνεμηθήσε της. Τὸ γὰρ ήμισυ καὶ ἥμισυ, τῆς ἱσοστάθμου φιλοτιμίας καὶ τῆς ἰσότητος ἔσται σημαντικόν. "Οτι δὲ διηνεκής ή χάρις, καὶ κατὰ πάντα καιρὸν ἡ μέθ εξῆς, ἀταλαίπωρον ἰδεῖν, ἀπὸ τοῦ φάναι πάλιν, Ότι καὶ ἐν θέρει, καὶ ἐν ἔχρι ἔσται οὕτως. Ο Ιστέον δέ, ὅτι ἀντὶ τοῦ, ἐν ἔαρι, τὸ ἐν χειμώνι μετὰ τῶν Εβραίων ἡ ἔκδοσις. Ἔσται δὴ οὖν, φησί, το θ. χύσις, ἐν χειμῶν τε καὶ ἐν θέρει, τουτέστι, κατά πάντα καιρόν. Λυπεῖ δὲ οὐδὲν καὶ ἀντὶ τοῦ χειμώνες τὸ ἔαρ εἰπεῖν, κατὰ τὴν τῶν Ἑβδομήκοντα γραφήνα κεῖται γὰρ ὡς ἐν μεταιχμίῳ χειμώνός τε καὶ θέρους ὥστε κἂν εἴτις αὐτὸ τοῖς τοῦ χειμῶνος ἀπονέμῃ και ροῖς, τὸν τοῦ εἰκότος, ἢ καὶ ὀρθῶς ἔχοντος, οὐκ ἀδι κήσει λόγον. Εἰ δὲ δή τις βούλοιτο καὶ καθ' ἔτερον συνιέναι τρόπον τὸ περὶ τοῦ νοητοῦ λεγόμενον ὕδα τος, ὡς «ἐξελεύσεται τὸ ἥμισυ αὐτοῦ εἰς τὴν θάλασσαν την πρώτην, καὶ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ εἰς τὴν θάλασσαν τὴν ἐσχάτην, καὶ ἐν θέρει, καὶ ἐν ἔαρι, ἔσται οὕτω, ο τοιαύτην τινὰ τοῦ προκειμένου περίνοιαν εἰσδέξεται· Θάλασσαν μὲν γὰρ ὄνομάζει πρώτην, την κατὰ τὰ αὐτὰ, καὶ ὡσαύτως ἡ τῶν νοητῶν ὑδάτων πρὸς ἠὼ τάχα που κειμένην, τὴν ἐπέκεινά φημι τερμάτων τῆς ὅλης γῆς, ἐσχάτην γε μὴν τὴν πρὸς › αὐταῖς ταῖς ἑσπέρας ἐσχατιαῖς. Πρόσωπον γὰρ οἱονείπως, καὶ ἀρχὴν ὁρίζεται τῆς οἰκουμένης τὴν ἀνατολὴν· θέρος δὲ, οἶμαι που, τὰ θερμά, καὶ νότια της οἰκουμένης ἀποκαλεῖ μέρη, ἔαρ δὲ πάλιν τὰ βόρεια τε καὶ ψυχρά. Οὕτω γὰρ ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ τὰ τέσ σαρα τῆς ὑπ᾽ οὐρανὸν κλίματα σημῆναι θέλων, ἀνεφώνει πρὸς Θεόν· ι Θέρος, καὶ ἔαρ σὺ ἔπλασας αὐτά.» Καὶ πάλιν, «Τὸν βοῤῥᾶν, καὶ τὴν θάλασσαν σὺ ἔκτισας.» Ἐξελεύσεται δὴ οὖν, φημί, τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν ἐν ἰσότητι, καὶ ἐσομοιρούσῃ χάριτι εἰς τε τὴν θάλασσαν την πρώτην, καὶ μέν τοι καὶ εἰς τὴν ἐσχάτην, τουτέστιν, εἰς ἕω τε καὶ δύσιν, καὶ ἐν θέρει, καὶ ἐν ἔαρι, τουτέστι πάλιν, εἰς τὸν νότον τε καὶ εἰς βοῤῥᾶν. Ἐμπλησθήσεται γὰρ ἡ ὑπ᾽ οὐρανὸν τῶν διὰ Χριστοῦ χαρισμάτων, έναπομενεῖ δὲ πάντως τοῖς λαβοῦσιν ἡ δωρεά. Τότε δή, τότε ο ἔσται Κύριος εἰς βασιλέα ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. ο Ὑπ᾿ αὐτῷ γὰρ ἐσή. μεθα μόνῳ, καὶ αὐτὸς κατάρξει τῶν ὅλων κατηργημένων εἰς ἅπαν τῶν κοσμοκρατόρων τοῦ αἰῶνο τούτου, καὶ ἁπάσης ἀρχῆς πονηράς τε θριαμβευμένης, καὶ τῆς καθ' ἡμῶν πλεονεξίας, ἐκβεβλημένων αὐτοῦ τε τοῦ Σατανᾶ καὶ τῶν σὺν αὐτῷ δυνάμεων πονηρῶν. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται Κύριος εἰς, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἕν, κυκλῶν τὴν γῆν, καὶ τὴν ἔρημον ἀπὸ Γαβὰ ἕως Ῥεμνών κατὰ νότον Ἱερουσαλήμ. Ραμὰ δὲ ἐπὶ τόπου μενεῖ, ἀπὸ τῆς πύλης Βενιαμὶν ἕως τοῦ τόπου τῆς πύλης τῆς πρώτ της, ἕως τῆς πύλης τῶν γωνιῶν, καὶ ἕως τοῦ πύργου Αναμουήλ. Εως τῶν ὑπολογίων τοῦ βασιλέως κατοικήσουσιν ἐν αὐτῇ, καὶ ἀνάθεμα οὐκ ἔσται ἔτι, καὶ κατοικήσει Ἱερουσαλήμ πε ποιθότως. ΡΖ΄. Ασαφὴς ἀεί πώς ἐστι τῶν ἁγίων προφητῶν ὁ λόγος, καὶ τοῦτο, οἶμαι, σοφῶς διοικουμένου Θεοῦ, ἵνα μὴ προκέοιτο τὰ ἅγια τοῖς κυσίν μήτε μὴν παρά τοῖς συῶν ποσὶν ἀτημελῶς ἐῤῥιμμένος, ὁ πολύτιμος ἀληθῶς περιυβρίζοιτο μαργαρίτης. Πλὴν ἀποκαλύπτει Χριστὸς ἐν πνεύματι τοῖς ἀξίοις τὴν γνῶσιν, καὶ τὰς τοῦ μέλλοντος αἰῶνος δυνάμεις καθίστησιν εναργείς. ᾿Ανατυποῦται δὲ ὡς ἐπίπαν ἔν γε τοῖς αἰσθητοῖς τὰ κεκρυμμένα και νοητά, καὶ οἱονεὶ σῶμα τῶν ἀφανεστέρων τὰ ἐμφανή γίνεται. Εφη τοίνυν, ὅτι ο Κατ ἐκείνην τὴν ἡμέραν, ο ήγουν τὸν καιρὸν, μετατεθειμένων τῶν καθ' ἡμᾶς εἰς καινότητα ζωῆς, ἀνέστο χειωμένης δὲ καὶ αὐτῆς τῆς κτίσεως εἰς τὸ ἄμεινον ή πρὶν, Εσται Κύριος εἷς, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐν, κυκλοῦν πᾶσαν τὴν γῆν. Ην μὲν γὰρ ἀεὶ, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται Κύριος εἷς, ἡ φύσει τε καὶ ἀληθῶς τῶν ὅλων Θεός, καὶ παρενεγκὼν εἰς τὰ εἶναι τὰ οὐκ ὄντα ποτέ. Ἐπειδὴ δὲ πεπλάνηκε τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν ὁ τῆς ἁμαρ• που τίας εὑρετής, τουτέστιν ὁ Σατανᾶς, εἰς ψευδῆ, καὶ βέβηλον λατρείαν οἱ δείλαιοι παρακεκομίσμεθα, καὶ διετελοῦμεν ἐν κόσμῳ τυφλοὶ καὶ μωροί, κυρίους ὀνομάζοντες τοὺς πεπλανηκότας, καὶ τὸ τῆς θεότητος ὄνομα τοῖς ἀκαθάρτοις δαίμοσιν ἐπιφημίζοντες ἀμα θῶς. Πλὴν παρωχηκότος, καὶ εἰς πέραν ἤδη ήκοντος τοῦ παρόντος αἰῶνος, τότε δή, τότε καὶ φρενοβλαβείας ἁπάσης ἐξ ἡμῶν ἐξῃρημένης, τεθειμένων δὲ ἤδη τῶν ἐχθρῶν ὑπὸ πόδας Χριστοῦ, Κύριος εἷς ἔσται λοιπὸν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, οὐδενὸς ἀπ' αὐτοῦ τὴν τῆς κυ μιότητος ἁρπάζοντος δόξαν. Κύριος δὲ καὶ ἑτέρως εἷς ἔσται Χριστὸς, ἀπρακτούσης μὲν πάσης ἐπιγείου βασιλείας, καὶ αὐτῷ δὴ καὶ μόνῳ τὸ κατὰ πάντων κράτος ἀνατιθείσης τῆς ὑπ᾽ οὐρανόν. Εφη δέ τι τοιοῦτον καὶ ὁ σοφώτατος Δανιήλ. Αφηγούμενος γὰρ τοὺς τῶν δράσεων τρόπους, φησίν· «"Ον τρόπον εἶδες ὅτι ἀπὸ ὄρους ἐτμήθη λίθος ἄνευ χειρὸς, καὶ ἐλέπτυνε τὸν ὄστρακον, τὸν σίδηρον, τὸν χαλκόν, τὸν ἄργυρον, τὸν χρυσόν. Ο Θεὸς ὁ μέγας ἐγνώρισε τῷ βασιλεῖ, ἃ δεῖ γενέσθαι μετὰ ταῦτα, καὶ ἀληθινὸν τὸ ἐνύπνιον, καὶ πιστὴ ἡ σύγκρισις αὐτοῦ. Οὐκοῦν εἷς ἔσται καὶ μόνος, καὶ πληρώσει τῆς ἑαυτοῦ δόξης τὴν ἁγίαν πόλιν, τουτέστι την νοητήν Ἱερουσαλήμ, ἧς τὸ εξ ρος καὶ μῆκος ὡς ἐν τύπῳ πάλιν τῇ ἐπιγείῳ δείκνυσιν Ἱερουσαλήμ. Ρεμμὼν δὲ δὴ πέτρα τίς ἐστι, κατὰ τὴν νοτίαν ἔρημον. Οὐκοῦν τὸ μὲν εὗρος τῆς Ἱερουσαλὴμ, ἀπὸ Γαβὰ ἕως Ρεμμών. Ορίζεται δὲ καὶ τὸ μῆκος οὕτω λέγων·. ᾿Απὸ τῆς πύλης Βενιαμίν ἕως τῆς πύλης τῆς πρώτης ἕως τῶν πυλῶν τῶν γωνιῶν, καὶ ἕως τοῦ πύργου Αναμεήλ, ἕως τῶν ὑποληνίων τοῦ βασιλέως.» Πύλη δὲ πρώτη, καὶ μὴν καὶ πύλη γωνιῶν οὕτω τινὲς ἦσαν κατὰ Ἱερουσαλήμ ώνο μασμέναι· καὶ πύργος δὲ ἦν Αναμεήλ καλούμενος, μεθ᾽ ἐν εὐθὺς καὶ τὰ ὑπολήνια τοῦ βασιλέως· τόποι δὲ οὗτοι τῆς Ἱερουσαλὴμ τὸ μῆκος ὡς ἐν τύπῳ και τα σημαίνοντες. "Ωσπερ γὰρ ἐκέλευε τῷ μακαρίῳ προφήτη Ιεζεχιήλ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἀναμετρεῖν και λάμῳ τὸν οἶκον, τῇδέ τε κἀκεῖ διάττοντα, ὑπεμφαίνων, ὅτι πολλαὶ μοναὶ παρὰ τῷ Θεῷ, μυρία τε ὅσα τῶν ἁγίων ἐνδιαιτήματα· οὕτω μοι κἀνθάδε δοκεῖδιὰ τόπων ὑπεμφαίνειν εὗρός τε καὶ μῆκος, καὶ και ταγράφειν ἡμῖν τὴν νοητὴν Ἱερουσαλήμ, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν Χριστοῦ, πρὸς ἦν καὶ ὁ θεσπέσιος Ησαΐας ἀνεφώνει, λέγων·. Πλάτυνον τὸν τόπον τῆς σκηνῆς σου, καὶ τῶν αὐλαιῶν σου, πῆξον, μή φείσῃ, μάκρυνον τὰ σχοινίσματά σου, καὶ τοὺς πασσάλους σου κατίσχυσον ἔτι, εἰς τὰ δεξιὰ καὶ εἰς τὰ ἀριστερὰ ἐκπέτασον, ο Κατευρυνθεῖσαν δὴ οὖν τὴν ἁγίαν πό λιν, καὶ εἰς μῆκος τὸ ταύτῃ πρέπον ἐκτεινομένην, κατοικήσουσιν οἱ ἅγιοι, καὶ οὐκ ἔσται, φησίν, ἀνά θεμα ἔτι, ο τουτέστι, κατ' οὐδένα τρόπον ἀλλοτριωθής σεται Θεοῦ· βεβαίαν γὰρ αὐτῇ χαριεῖται τὴν ἀγάπησιν, καὶ οὐκ ἂν ἐκπέσοιεν ἔτι πρὸς τὸ προσκρούειν Θεῷ, ἀνῃρημένης, ὡς ἔφην, τῆς ἁμαρτίας εἰς τὸ παντελὲς, καὶ τοῦ πειράζοντος Σατανᾶ. Οὐ γὰρ ἔσται ἐκεῖ λέων, οὐδὲ τῶν θηρίων τῶν πονηρῶν οὐδὲν οὐ μὴ
pulus sanctus, regale sacerdotium, populus acquisi 3: 1 Petr. 11, 9. 37 Osee 11, 24. 18 15.1. 1, 43. tionis, ut virtutes annuntiarent ejus, qui de tenebris ipsos vocavit in admirabile lumen suum *, › et cuin aliquando non essent populus, facti sunt populus s. Et aliquando audiebant: «Cum extenderitis manus vestras ad me, avertam oculos meos a vobis et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam VOS At nunc dicit: Ipse invocabit nomen meum, et dicam: Populus meus hic est.. Quocirca hæreditas peculiaris Dei et Patris facti sunt, et dati sunt Filio, imperat enim omnibus una cum Patre, et benevolum et propitium universorum opificem ac Dominum habentibus. TOMUS SEXTUS. CAP. XIV. VERS. 1, 2. Ecce dies Domini veniunt, et divident spolia tua in te. Et congregabo omnes gentes in pralium super Jerusalem, et capietur civitas, et diripientur domus, et mulieres polluentur, et egredietur media pars civitatis in captivitatem. CII. Salutiferam in cruce mortem indicans paulo ante dicebat, «Rhonrphea, consurge super pasterem meum, 795 et super virum civem ejus, dicit Dominus omnipotens. Percute pastorem et dispergentur oves". Extremis autem suppliciis subjeclum iri Judæos, idque justissime, quoniam per summam audaciam Dominum occiderunt, docebat, cum adderet: Et inducam manum meam super pastores, et erit in die illa, dicit Dominus, duæ partes peribunt, et deficient, tertiam autem traducanı per ignem, et uram eos sicut uritur argentum, et probabo eos, ut probatur aurum • Que, quomodo probabiliter intelligenda essent, pro virili nostra exposuimus. Nunc quoque verba ista ad Jerusalem spectant, quæ insano impetu in scelus ruerit, et captivitatis modum nobis declarant. Ait enim: ‹ Ecce dies Domini, hoc est, quos ille æqua sententia et justo judicio inducit. Verum est namque quod et per alium prophetam dicit: «Non est malum in civitate, quod Dominus non fecit. Nihil enim est ex iis, quæ universam civitatem exagitare queant, quod non liceat dicere, illo immittente, el impotenter in scelera præcipitantes pœnis multare volente, feri ac perpetrari. Quamobrem illius sit esse dies, quod ea denuntientur, quæ ab ejus ira exspectanda sint. Fuerunt enim contumeliosi intoleraudum in moðum, cain occisis prophetis etiam Filii necem adjecerunt. Quid porro diebus illis futurum sit, aperit his verbis: Et divident spolia tua in te (congregatam videlicet omnes gentes), et diripient domos, mulieres cum infantibus violenter rapient. Tunc, inquit, media pars civitatis egredirtur m captivitatem. › Ferunt enim Romanos, capta urbe resistentium sibi impudentia neglecta, et ipsman » Malach. x:n, 7. ** Ibid 8,9. Amor it. 6. templum et aedes incendisse; suppliciter autem sibi 4 procumbentibus iis, qui superiorem civitatem, locum sacrum habitabant, pepercisse. Vide porro quomodo eo audaciæ victores processuros dicat, ut direptis domibus non illico cum præda discedant, et in tentoriis paulatim eam dividant, sed id ipsum in ipsa urbe capta faciant, quod factum non fuisset, si ullus miseris subsidio veniens, ferro grassantibus restitisset. Połłuendas autem mulieres affirmat, per vim ab aliis raptatas, et turpiter constupratas in conspectu eorum quibuscum sæpius conjugalia secreta legitime miscuerant. 796 Sed hac belli sunt incommoda, et calamitates semel captis omnique auxilio penitus destitutis non alienæ. At reliqui populi mei non peribunt de ciriτὴν tale. CHI. Hne, opinor, alíud non est quam quo dixi modo, parsum esse habitantibus superiorem civitatem, partemque Hierosolymæ incolumem mansisse. Duces quippe Romani militem suum compescebant, si quos fentes seseque submittentes, et projectis arixis in genua cadere videbant. Aut igitur reliquos populi sui servatam urbis partem nomival: aut fortassis 'qui in Christum communem om »ium Salvatorem credidissent, de quibus et dicit, non esse perituros de civitate. Erunt enim semper Ecclesiæ cives, et quamvis terrenam et deletam Jerusalem amiserint, tamen supernam habent, de qua et divinus Paulus: • Quæ sursum est Jerusaban, libera est, quæ est mater nostra ",» Cujus modi et beatus David insinuare videtur sic loquens ◆ Non commovebitur in æternum,qui babitat Jerusatem “. › Inconcussa enim manet Ecclesia, et, juxta vocem Salvatoris, portæ inferi non prævalebunt adversus eam: ipsum quippe pro fundamento babet. Necesse est igitur omninņo ut etiam inconcus si et immobiles sint, qui eam inhabitant, et in popu̟lo ejus reputantur, et legitimis ejus accensenG Vers. 3-5. Ęt egredietur Dominus, et præliabitur in gentibus illis, sicut dies conflictus ejus in die belti. Et stabunt pedes ejus in die illa super montem olivarum, quæ est e regione Jerusalem ad orientem. E: scindetur mons olivarum, media pars ejus ad orientem, et quedia vars illius ad mare, voragine magną valde. Ęt inclinabit media pars montis ad equilonem, et media pars ejus ad austrum. Et obtu rabitur vallis moulium meorum, et adjungetur vallis monium usque ad Asael. Et obturabitur sicut obturulu est in diebus terræ motus, in diebus Oziæ regis dude. CLV. Tanquam de duce aliquo generosissimo Inquitur, milites suos ad pugnam concitante, et in Galat. s Psal. cxxiv, 1. ** Matth. xvi, 18. hostium phalangas exercitum exsuschante. pienda sunt autem ut de Deo, tantum non præsente, et simul in acie stante cum gentibus Judæam pervastantibus, 797 ipsamque Hierosolymam evertentiDus. sapientissimus breviter ita narrat: c Jesus autem Meminimus porro etiam in parabolis evangelicis tale quiddam exstare. Rex enim filio nuptias. faciens, misit servos suos ut invitatos congregarent. Ast illi cum vocantes impie et injuriosissime acceptos occidissent,novissime etiam filium peremerunt. Quid deinde parabola? • Rex autem iratus est, et missis exercitibus suis perdidit homicidas illos, et civitatem illorum succendit. Perinde igitur erit, inquit, ut cum in die conflictus generose in hostes. usque ad internecionem insurgitur. Que demonstra tio est ire extremæ, et victoriæ caelestis, et iis a quibus probrose est habitus, paria cum triumphu. remet ientis. Interfecerunt enim, ut dixi, auctorem vitae 4. Quoniam vero ipsam et solam omnium. reginam naturam decet oinnem orationis facultatem. et admirationem superantia præclare efficer‹ posse, ideo dicit: • Stabunt pedes ejus, Christi utique, ‹ in die illa super montem olivaram. › Qui quatuor rupturas patietur, duas quidem partes orientem et occasum versus, sive ad mare (sic eniu divinitus inspirata Scriptura partem occidentalen) appellare consuevit), alias duas tendentes, unam ad arctum et aquilonem, alteram ad austrum. Ipsa quoque cacumina diruptum iri ait, ut medias valles impleant, improviso concussa usque ad Asael, qui, ut & fertur, vicus est in extremo recessu montis situs. Comparat autem hunc gravem terreniotum ili, qui temporibus Ozim sive Azariæ comnigit. Postquam enim ierosolymis in throno regni collocatus, ut etribu Juda progenitus, ministerium sacerdotate improbe ausus capessere, lepra fcellatus est, Deo hane ob causam se iratum prodente, horribiliter Judæo. rum regio, atque etiam ipsa llierosolyma contremuit. Aiunt item ipsam quoque Sion ita quassatam, ut in duas partes dirumperetur, et valles adjacentes jugis ejus opplerentur. Per hujuscemodi terræmotus propheta nobis videtur illum insinuare,, quem in veneranda crucifixione factum evangelicarum prædicationum sacri ministri commemorant. In his igitur eum casum fusius exponit. Mattheus. Matth. xxII, 2 iterum clamans voce magun, emisit spiritum. velum templi scissum est a summo usque deorsum, 798 et terra mota est, et petra scissue sunt, et monumenta aperta sunt, et multa corpora sanctorum qui dormierant surrexerunt 4. › Et quoniam his quæ contigerunt probabilem rationein aptare opor-. tet, petras diruptas et valles obturatas esse videtur, quodammodo significare Judzorum occationem. et idololatrarum ad salutaria festinationem. Hi cuim cum creaturæ potius servirent quam Creatori *, velut lapideum cor durumque et inflexibile, ot in *6 Act. m 15. " || Paral. xxvı, 16-21. seqq. * Matth. xxvii, 50-52. **Rom. 1, 25. woren petrarum nullos fructus afferentium habe bant. Sed enim quid de ipsis Deus per Ezechielem ait? Et auferam cor lapideum de carne eorum, et dabo ipsis cur carneum, ut cognoscant me 50. Scissa sunt igitur corda errantium, Deo expandente, ut salutiferæ prædicationis sermonem exciperent. Simile quiddam subiudicat per Jeremiam: «Nonne verba mea sicut ignis comburens, dicit Dominus, et sicut securis incideus petram si?, Vivus est enim sermo Dei, et efficax, et ad penetrandum acutissimus **. › Quocirca discissas esse petras, argumentum clarum contentionis ad statum sanctiorem eorum qui erraverunt esse potest, ut dixi. Obturatag autem esse valles, Jud.vorum cæcitatem insinuat, ut docui. Ejusmodi enim quiddam reperitur apud divinum Isaiam:. Et erit in die illa, concludet Dominus a fossa Dumiņus usque ad Rhinocera; id est, obturabitur omnium per Judæam mens, Ut videntes non videant, et audientes non audiant, neque intelligant "> - • Velumen enim super cor eorum positum est, sicut scriptum est, in lectione Veteris Testamenti "*. Tremuisse autem terram, ex alia re in aliam transitionem, ut puto, significaverit. Ilinc divinus David exclamavit sedes super Cherubim, moveatur terra*. › Nec volumnus eum terrarum orbem sua mole corporea, el ut sentiatur moveri et concuti jubere: est siquidem res usitata, nec nobis quidquam utilitatis affert, sed illud potius postulasse eos, ut spiritu repletos, quasi transferri terram ex cultu idolorum ad cognoscendum imposterum eum qui est natură et vere ( Deus et ex sensu carnis ad voluntatem vivendi spiritualiter, et, ut summatim dicam, a terrenis ad cœlestia. Quod iusuper monumenta eorum qui dormierant aperta fuisse dicit, dicimus ipsam quoque mortem Christo 799 in carne pro nobis dispensatorie mortuo superatam videri, Et ut vivorum et mortuorum dominetur $7. Qui VERS. 6, 7. Et veniet Dominus Deus, et omnes sancti cum eo. In illa die non erit lux, sed frigus, et ylacies erit una die, et dies illa nota Domino, et non dies neque nox, et ad vesperam erit lux. CV. Postquam cursim nefanda et impia Judarorum in Christum omnium nostrum Salvatorem commissa, et Judæa, adeoque Hierosolymorum expugnationem recensuit, deinceps ad præsentis sæculi finem progreditur, utiliterque Emmanuelis de cœlo descensum memorat. Descendet enim rum sanctis angelis in gloria Dei et Patris, e ut judicet orbem in justitia 83,,, quoniam, ut divinus Paulus ** Ezech, x1, 49. 81 Jerent, XAHI, 29). {{.br. e. Psal, EXMX, 7, 37 liom. ais, 9. 18+ 15 d. 18, 8. Isa. xxvit, 12 * Luc. vult, 10. * 11 Cor. scribit, • Omnes nos manifestari oportet ante tri bunal Christi, ut recipiat unusquisque prout gessit, sive bonum sive malum ".>-
col. 965–966page 8 of 10
PG 72:965ἀναβῇ ἐπ' αὐτὴν, οὐδ' οὐ μὴ εὑρεθῇ ἐκεῖ. Κατική σουσι γὰρ πεποιθέτως.» Ἐπειδὴ δὲ τέθειται μεταξύ, Ῥαμὰ δὲ ἐπὶ τόπου μενεί, ο πάλιν ἐκεῖνό φαμεν, τὰς τῶν προκειμένων εννοίας, ὡς ἔνι, διερμηνεύοντες. Ραμά πολίχνη τίς ἐστιν, ήτοι κώμη, κλῆρος δὲ τοῖς ἐκ φυλῆς ᾿Ασήρ. Καὶ ἑτέρα πρὸς ταύτῃ τῶν ἐκ φυλῆς Νεφθαλείμ διαμέμνηται δὲ καὶ προφήτης ἅγιος ἢ τούτων μιᾶς, ήγουν ἑτέρας Ραμά. Εφη γάρ, ὅτι ἡ φωνὴ ἐν Ῥαμὰ ἠκούσθη, θρήνος καὶ κλαυθμός καὶ ὀδυρμός πολύς. Ραχήλ ἀποκλειομένη ἐπὶ τοῖς υἱοῖς αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσί.» Τοῦτο πεπράχθαι φαμὲν κατὰ τὴν Βηθλεέμ, Ηρώδου προστεταχότος τὰ ἐν αὐτῇ φονεύεσθαι βρέφη. Ραμὰ τοίνυν όνομάζει τὴν Ἱερουσαλήμ, διάτοι τὸ ἐν αὐτῇ πολὺν γενέσθαι ἐπὶ τῇ ἁλώσει θρῆνον· εἰσκε κόμικς γὰρ αὐτὴν ὁ προφήτης Ιερεμίας μονονουχί δακρύουσάν τε καὶ τοῖς ἰδίοις ἀπολωλόσιν ἐποιμώ ζουσαν τέκνοις. Εφη γάρ, ότι ο Κλαίουσα ἔκλαιε νυκτί, καὶ τὰ δάκρυα αὐτῆς ἐπὶ τῶν σιαγόνων απ τῆς.» Καὶ τίς ἦν ὁ θρῆνος; «Παρθένοι μου, καὶ νεανίσκοι μου ἐπορεύθησαν ἐν αἰχμαλωσίᾳ, ἐν φιλα φαίᾳ, καὶ ἐν λιμῷ ἀπέκτεινας, ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς σου ἐμαγείρευσας, οὐκ ἐφείσω.» Εἰ δὲ δή τις βούλοιτο καπὶ τῆς νοητῆς Ἱερουσαλήμ, τουτέστι, τῆς Ἐκ κλησίας τεθεῖσθαι τὴν κλήσιν, Ραμά τε αὐτὴν εν μάσθαι νυνί, φαμὲν ὅτι καὶ μάλα ὀρθῶς ὁ λόγος ἔχει. Πολλοὶ γὰρ οἱ κλαίοντες ἐν ἐκκλησίαις, καὶ τὴν κατὰ Θεὸν ἔχοντες λύπην, ήτις ο μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμεταμέλητον κατεργάζεται.» ἀποδέχεται τοὺς τοιούτους καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός, οὕτω λέγων· ι Μακάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσου ται.» Καὶ πάλιν ο Μακάριοι οἱ κλαίοντες νῦν, ὅτι αὐτοὶ γελάσονται.» Οὐκοῦν κἂν εἰ λέγοιτο Ραμά διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ἡ Ἐκκλησία, φορέσει καὶ οὕτω τὸ πιθανὸν ὁ λόγος. Πλὴν ἐπὶ τόπου φησί μενεῖ, τουτέστιν, οὐ σαλευθήσεται. Ερήρεισται γὰρ, ὡς ἔφην, καὶ ἔστιν ἀκλόνητος ή Εκκλησία Χρισ στοῦ. Καὶ αὕτη ἔσται ἡ πτῶσις, ἣν κόψει Κύριος πάντας τοὺς λαούς, ὅσοι ἐπεστράτευσαν ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τακήσονται αι σάρκες αὐτῶν, ἑστηκότων αὐτῶν ἐπὶ τοὺς πόδας αὐτῶν, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν ῥνήσονται ἐκ τῶν ὁπῶν αὐτῶν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν τακήσεται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. ΡΗ. «Θλίψιν ἕξετε ἐν τῷ κόσμῳ, ο τοῖς εἰς αὐ τὸν πιστεύσασι προσεφώνησεν ὁ Χριστός. Πλην εξο θαρσεστέρους ἀποτελεῖ, χρησίμως ἐνεγκών·. Αλλά θαρσείτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον.» Δέδωκε γὰρ ἡμῖν «πατεῖν ἐπάνω ἔφεων, καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. > Τίνες δὲ οἱ σκορ πίοι, καὶ τίνες οἱ ὄφεις; "Η δηλονότι τὰ μυσαρά καὶ μιαιφόνα τάγματα τῶν ἁλιτηρίων δαιμόνων, καὶ τῶν διωκόντων ἁγίους, οἳ καὶ γεγόνασιν ὑπουργοὶ τῆς ἀκράτου μανίας τῶν ἐν κόσμῳ πνευμάτων, & καὶ τότε τὸ σύμπαν περινοστεί, πολυτρόπως τοῖς ἁγίοις ἐπιβουλεύοντα, καίτοι τε θριαμβευμένα διὰ Χριστού, προσηλώσαντος τῷ ἰδίῳ σταυρῷ τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον, ἵνα τῆς ἐκείνων ἡμᾶς ἀπαλλάξῃ πλεονεξία;; Οὐκοῦν ἐπειδὴ κατοικήσειν ἔφη πεποιθότως τὴν ο σε Τμ. ρουσαλήμ, ἥτις ἐστὶν Ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος, ἦν δὲ δὴ τοῦτο, καὶ μάλα ὀρθῶς, ἀποπερανθήσεσθαι προσδοκἂν ἀναιρουμένων ἐχθρῶν, καὶ τῶν εἰωθότων διώκειν αὐτὴν ἀνατετραμμένων, ἀναγκαίαν ποιεῖται καὶ τούτων ἡμῖν τὴν ἀφήγησιν. «Αὕτη γὰρ ἔσται, φησὶν, ἡ πτῶσις, ἣν κάψει Κύριος πάντας τοὺς λαούς, ὅσοι ἐπιστράτευσαν ἐπὶ Ἱερουσαλήμ αι σάρκες αυτ τῶν κατατακήσονται, ἐκρυήσονται δὲ καὶ οἱ ὀφθαλμοί, συντηκομένης καὶ γλώττης.» Ὁ μὲν γὰρ κοινὸς οὗτος, καὶ ἐκ τῆς φύσεως θάνατος τήκει μὲν τὰς ἁπάντων σάρκας, καὶ ἀποκείρει ὀφθαλμούς, καὶ γλώσσας· πάνδεινον δὲ, καὶ τῆς εἰς λῆξιν ηκούσης συμφορᾶς εἴη ἂν εἰκότως τὸ ζώντων, καὶ ἑστώτων ἔτι ταχῆναι μὲν σάρκας, καὶ ἀποῤῥεῖν ὀφθαλμούς, κολάζεσθαι δὲ καὶ γλώττας. Εν δὲ δὴ σφόδρα τὰ τοιάδε συμβήσεσθαί φησι τοῖς θεομισῆ καὶ ἐπάρατον ἐπιτηδεύσασι ζωήν. Εισπραχθήσονται γὰρ δίκας, οὐχ ὑπέρ γε μόνον τῶν εἰς ἁγίους αὐτοῖς πεπλημμελημένων ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἧς ἐσχήκασιν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ φι λυσαρκίας· ἢ καὶ γέγονεν αὐτοῖς αἰτία τοῦ μήτε προσ έκεσθαι τὴν πίστιν, μήτε μὴν ἐλέσθαι ζήν εὐσεβῶς, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας ἀγαπῆσαι τὴν δόξαν. Γεγόνασι μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, ἀπονενευκότες ατόπως εἰς ἐκτόπους ἡδονάς· ἐσχήκασι δὲ καὶ ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ὀρωμένων ἐπιθυμίαν, μονονουχί χανδὸν ἐκπίνοντες. Ηκόνησαν δὲ καὶ γλῶτταν κατά Χριστοῦ, καὶ τῶν ἱερῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων ἀνοσίαν πεποίην καὶ τὴν κατάῤῥησιν. Εἰκότως δὴ οὖν εἰς σάρκας τε καὶ ὀφθαλμούς, καὶ γλώττας τὴν δίκην ἐσχήκασιν. Ὥσπερ γὰρ ἡ τὸ ὕδωρ τοῦ ἐλεγμοῦ πίνουσα γυνή, καὶ ψευσαμένη τὸν ὅρκον, εἰς μηρὸν ἐκολάζετο, περὶ εν γίνονται καὶ τὰ ἐκ τῆς πορνείας ἐγκλήματα, Προσθήσεται γάρ, φησὶ, καὶ διαπεσεῖται ὁ μηρὸς αὐτῆς· κ κατὰ τὸν ἴσον, οἶμαι, τρόπον καὶ τοῖς τὴν καὶ γλώσσας ἡ κόλασις· φιλοσαρκία γὰρ αὐτοῖς, ἐγκλήματα, καὶ ἀπαιδεύτου γλώττης φωναί. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔκστασις Κυ ρίου μεγάλη ἐπ' αὐτούς. Καὶ ἐπιλήψεται ἕκαστος τῆς χειρὸς τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ συμπλακήσεται ἡ χεὶρ αὐτοῦ πρὸς χεῖρα τοῦ πλησίον αὐ τοῦ. Καὶ ὁ Ἰούδας παρατάξεται ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ σινάξει τὴν ἰσχὺν πάντων τῶν λαῶν κυ κλόθεν χρυσίον, καὶ ἀργύριον, καὶ ἱματισμὸν εἰς πλῆθος σφόδρα. ΡΘ'. Εκστασιν ἐν τούτοις τὸν φόβον, ήγουν τὴν κατάπληξιν όνομάζει πάλιν. Κατ' ἐκεῖνο δὴ οὖν, φησί, τοῦ καιροῦ, καθ᾿ ὃν ἂν ἀλλήλους ἀθροίσειαν οἱ τῆς Ἐκκλησίας ἐχθροί, ταῖς οὕτω δειναῖς ὑποπίπτοντας δίκαις, καταπλαγήσονται μὲν τοῖς δείμασιν, ἀφέντες δὲ οὕτω λοιπὸν τὸ διώκειν ἀποτολμᾷν τὴν ἁγίαν πόλιν, οἰχήσονται μὲν φυγάδες, καὶ τὰς παρ' ἀλλήλων ἐπιζητοῦντες ἀνονήτως ἐπικουρίας, οικτροί τε ἔσονται, καὶ κατεῤῥιμμένοι, καὶ ὑπὸ πόδας ἁγίων. Ο δέ γε Ἰούδας, φησί, τουτέστιν, οἱ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν δεδικαιωμένοι, καὶ τὸν νοητὸν περι φέροντες Ἰουδαῖον, καὶ τὴν ἐν Πνεύματι τῷ ἁγίῳ περιτομὴν πλουτήσαντες, παρατάξονται ἐν Ἱερου ἁγίαν διώκουσι πόλιν, εἰς σάρκας τε καὶ ὀφθαλμούς, ἡδυπάθειά τε πρὸς τούτοις, καὶ δι᾿ ὀμμάτων τὰ Επ σαλήμ, τουτέστι, καταστρατεύσονται τῶν ἐχθρῶν, κατανεανιεύσονται τῶν ἀνθεστηκότων, συμπατούντες ὡς σκορπίους, «Ἐπὶ ἀσπίδα, καὶ βασιλίσκον ἐπι βαίνοντες, λέοντές τε καὶ δράκοντος» εἰς ἅπαν ἡρεση δηκότες. Έσονται δὲ λαμπροί, καὶ ἀξιοθαύμαστο:, τὸν ἐκ τῶν τοιούτων κατορθωμάτων συλλέγοντες πλοῦτον ὡς χρυσίον, καὶ ἀργύριον, καὶ ἱματισμών. Ὅτι γὰρ οὐκ ἔν γε τοῖς αἰσθητοῖς τῆς προφητείας δ νοῦς, πῶς ἂν ἐνδοιάσειέ τις; Πλοῦτος γὰρ ἁγίων, οὐχ ὁ φθαρτὸς καὶ ἐπίγειος, ἀλλ' ὁ νοητὸς καὶ ἐπο ράνιος καὶ διηνεκής, ὃν συναγείρουσι ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς οἱ διδάσκοντές τε καὶ καθ' ἑτέρους τρόπους εὐδοκιμοῦντες ἐν Ἐκκλησίᾳ. Διαρπάζουσι γὰρ ὥσπερ τὴν ἰσχὺν πάντων τῶν λαῶν, προσάγοντες διὰ πιο στεως τῷ Χριστῷ τὰ ἐξαίρετα τῶν ἐθνῶν. Οὕτω γὰρ ἔφη καὶ αὐτὸς διηρπακέναι τὰ σκεύη τοῦ ἰσχυροῦ. Εἰ δὲ δή τις λέγοι τὸν Ἰούδαν συνάγειν τὴν ἰσχύν πάντων τῶν λαῶν κυκλόθεν χρυσίον, καὶ ἀργύριον, καὶ ἱματισμὸν, ἵνα νοῶμεν ὅτι καὶ τὴν ἐν κόσμῳ, του φίαν συλλέγοντες καταλαμπρύνονται δι' αὐτῆ;, τοῖς τῆς εὐσεβείας επαγωνιζόμενοι δόγμασιν, ἔχοι ἂν ὁ νοῦς τὸν εἰκότα λόγον. Εσκύλευσαν γάρ ποτε τους Αἰγυπτίους αἱ σοφαὶ γυναῖκες τῶν ἐξ Ἰσραήλ, άρτ σάμεναι παρὰ γείτονος καὶ συσκήνου αὐτῶν σκεύη χρυσᾶ, καὶ ἀργυρᾶ, καὶ ἱματισμόν. Οὐκοῦν ὡς ἕν γε τοῖς αἰσθητοῖς καὶ ὡς ἐν ὕλαις ταῖς ὁρωμέναις, ή τῶν εἰς νοῦν ἀγαθῶν λαμπρότης σημαίνεται. Διδα σκάλων δὲ μάλιστα πλοῦτος οἱ μαθηταί. Καὶ τοῖ ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς δι' αὐτοῦ σεσωσμένοις, καὶ πεπιστευκόσι προσεφώνει λέγων· «Νὴ τὴν ὑμετέραν καύχησιν, ἀδελφοί, ἢν ἔχω ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» στέ φανόν τε καὶ χαρὰν αὐτοὺς ἰδίαν ονομάζει πάλιν. Ει Καὶ αὕτη ἔσται ἡ πτῶσις τῶν ἵππων, καὶ τῶν ημιόνων, καὶ τῶν καμήλων, καὶ τῶν ἔνων, καὶ πάντων τῶν κτηνῶν τῶν ὄντων ἐν ταῖς παρεμβολαῖς ἐκείναις κατὰ τὴν πτώσιν ταύτην. ΡΙ'. Ορισάμενος ἤδη της τιμωρίας τους τρόπους. οὓς πάντη τε καὶ πάντως ὑπομενοῦσι κατὰ καιροὺς οἱ τῆς ἁγίας πόλεως κατεστρατευκότες γεγονότες το διώκται, καὶ ὑβρισταί, βδελυρος, καὶ φιλεγκλήμονες, καὶ λαλοῦντες ἀδικίαν κατὰ Θεοῦ, «ἐπαίροντές το εἰς ὕψος τὸ κέρας,» κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φω νὴν, ἐπάγει χρησίμως, ο Ὅτι αὐτὴ ἔσται ἡ πτώσις τῶν ἵππων, καὶ τῶν ἡμιόνων, καὶ τῶν καμήλων, καὶ τῶν ὄνων, καὶ πάντων τῶν κτηνῶν. ὁ ᾿Απὸ δέ γε τῶν ὑποζυγίων τοὺς αὐτοῖς ἐποχουμένους ὑποδηλοῖ. Ἐπ εφύοντο γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ αὐτοῖς δὲ τοῖς Ιερο σολύμοις οἱ ἀπωτάτω τε καὶ τὰ περίοικα τῶν ἐθνῶν οἱ μὲν ἵπποις ἔποχοι, Βαβυλώνιοι τε καὶ Σύροι, καὶ μὴν καὶ τὰ Αίγυπτίων ἔθνη· οἱ δὲ καμήλους τε καὶ ὄνους, καὶ ὀρεῖ; ὑποζεύξαντες, οἷον Μωαβίται, καὶ οἱ τῆς ἐρήμου μονάδες, ὧν καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας διαμέμνηται, λέγων· «Ἐν τῇ θλίψει καὶ τῇ στενοχωρία λέων καὶ σκύμνος λέοντος, ἐκεῖθεν καὶ ἀστί δες καὶ ἔκγονα ἀσπίδων πετομένων, οἱ ἔφερον ἐπ' όνων καὶ καμήλων τὸν πλοῦτον αὐτῶν.» Τεθεάσθαι δὲ καὶ ἑτέρωθι φησιν ἀναβάτην ἔνου, καὶ ἀναβάτην καμήλου. Γράφει δὴ οὖν τοὺς τῆς ἀληθείας ἐχθρούς ὡς ἐν τύπω τοῖς ἔθνεσι, τοῖς ἀεὶ πεπολεμηκέσι τὴν ἐπίγειον Ἱερουσαλήμ, ἵνα ἐξ αὐτῶν νοῦμεν τοὺς καθ' ἡμῶν ὁρατούς τε καὶ ἀοράτους ἐχθροὺς, πρὸς οὓς ἡμῖν ἡ μάχη. Εἰ δὲ δὴ βούλοιτό τις καὶ εἰς τύπον ἀναφέρειν τῶν τῆς Ἐκκλησίας ἐχθρῶν τὰ τῶν κτη νῶν ἰδιώματα, τὸ ἀδικοῦν οὐδὲν ἐκεῖνο φάναι τε νοεἶν ὡς οἱ μὲν ἐφάνησαν ὁρμηται καὶ θρασεῖς, ὡς ἵπποι τυχόν· περιθείη δ' ἄν τις αὐτοῖς, καὶ μάλα εἰκότως, τὸ φιλήδονόν τε καὶ θηλυμανέ;· οἱ δὲ ἡμιόνων δίκην ἄγριοί τε καὶ ἀπηνεῖς (ἀγριωτέρας δὲ αὐτὰς καὶ τοῖς Ελλήνων ποιηταῖς ὀνομάζειν ἔθος)· οἱ δὲ καμήλοις κατά γε τὴν ἕξιν προσεοικότες, τουτέστιν, ἄνισοί τε καὶ ἀλαζόνες ὑψοῦ τε ᾑρμένην ἐξ ἀποπληξίας τὴν διάνοιαν ἔχοντες· οἱ δὲ ὄνων διενεγκόντες οὐδὲν, τὴν ἀπασῶν ἐσχάτην νενοσήκασιν ἀλογίαν· νωθής γὰρ ἡ δύος καὶ βραδεία πρὸς αἴσθησιν, καὶ τῆς ἐσχάτης ἀλογίας εἰκών. Σημειωτέον δὲ, ὅτι τοὺς τῇ Ἐκκλησία πεπολεμηκότας οὐδενὶ μὲν ἐξομοιοί τῶν ἡμέρων τε καὶ καθαρῶν ζώων, οἷον προβάτῳ, φημὶ, καὶ βοί, παρεικάζει δὲ μᾶλλον τοῖς βδελυροῖς τε καὶ ἀνημέροις; & καὶ ταῖς τοῦ νόμου φωναῖς ὡς βέβηλά τε καὶ ἀκάθαρτα κατεδικάζετο. Καὶ ἔσται, ὅσοι ἂν καταλειφθῶσιν ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν τῶν ἐλθόντων πρὸς Ιερουσαλήμ, καὶ ἀναβήσονται κατ' ἐνιαυτὸν τοῦ προσκυνῆσαι τῷ βασιλεῖ Κυρίῳ παντοκράτορι Θεῷ, καὶ τοῦ βορ τάζειν τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας. Καὶ ἔσται, ὅσοι ἂν μὴ ἀναβῶσιν ἐκ πασῶν φυλῶν τῆς γῆς εἰς Ἱερουσαλὴμ τοῦ προσκυνῆσαι τῷ βασιλεῖ Κυρίῳ παντοκράτορι Θεῷ, καὶ οὗτοι ἐκείνοις προστεθήσονται. ΡΙΑ'. Τοὺς ταῖς Ἐκκλησίαις πεπολεμηκότας, καὶ κατὰ τῆς ἁγίας Ιερουσαλήμ υψηλήν τε καὶ ἀλαζόνα τὴν ὀργὴν ἀνατείναντας, ταῖς αὐτοῖς πρεπούσαις δίκαις ἐνολισθήσειν εἰπὼν, τὴν τῶν μετ' ἐκείνους πε φιλελειμμένων προαγορεύει προσκύνησιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν ἐν Χριστῷ διὰ πίστεως. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ τῶν ἐθνῶν προσδοκία, ἡ κατὰ τὴν τοῦ πατριάρχου φωνήν. Τέθειται δὲ καὶ εἰς φῶς ἐθνῶν, καὶ εἰς δια θήκην γένους, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, καὶ ἐξάγειν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθε ημένους ἐν σκότει. Ὅτι τοίνυν τὴν τῆς εἰδωλολατρείας ἀγέντες ἀχλὺν καὶ τῆς τοῦ διαβόλου, καὶ σκαιότητος τὰ δεσμὰ διαρρήξαντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, πρὸς τὸ τῆς ἀληθείας ήξουσι φῶς, καὶ τὸν τοῦ Σωτῆρος ὑποδραμοῦνται ζυγόν, σαφηνιεῖ, λέγων, ὡς οἱ κατάλοιποι τῶν κεκολασμένων, ἤτοι τῶν ταῖς Ἐκκλησίαις μετ μαχημένων (ἀριθμοῦ δὲ οὗτοι κρείττονες), ἀναδήσονται κατ' ἐνιαυτὸν τοῦ προσκυνῆσαι τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι Θεῷ, καὶ τοῦ ἑορτάζειν τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας. Ὁ μὲν γὰρ διὰ Μωσέως προσο ετάττετο νόμος, ἐπιτελεῖσθαι τὴν ἑορτὴν τῆς σκηνοπηγίας τῇ πεντεκαιδεκάτῃ τοῦ ἑβδόμου μηνός, Συναγηγερμένης εἰς ἀποθήκας τῆς ἐξ ἀγρῶν εὐκαρπίας. Ἐξόδιον δὲ ταύτῃτο: τὴν ἑορτὴν ὀνομάζει, ὡς ἤδη τῶν ἔργων τῶν ἐν ἀγροῖς ἐκκεχωρηκότων ἐς πέρας. Εκέλευε δὲ λαμβάνειν κάλλυντρα φοινίκων, καὶ καρ Εξόδιον, Ιτέας, καὶ ἄγνου κλάδους, πίνειν τε ὕδωρ ἐκ χει μάρρου, καὶ ἐπ' αὐτοῖς κατευφραίνεσθαι. Καὶ πρός φασιν μὲν ὁ νόμος ἐποιεῖτο τῆς ἑορτῆς, τὸ ἐν σκηναίς κατοικῆσαι τὸν Ἰσραήλ, τῆς Αἰγυπτίων πλεονεξίας εξηρημένον. "Ην δὲ ἄρα τὸ χρῆμα μυστηρίου τύπος τοῦ κατὰ Χριστόν. Εξῃρήμεθα γὰρ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τῆς τοῦ διαβόλου πλεονεξίας, κεκλήμεθά τε, ὡς ἔφην, εἰς ἐλευθερίαν διὰ Χριστοῦ, καὶ ὑπ' αὐτῷ γεγόναμεν τῷ τῶν ὅλων βασιλεῖ καὶ ζωῇ, τῆς τῶν πάλαι κρατ τούντων σκαιότητος ἀλογήσαντες. Εορτάζομεν δὲ τὴν ἀληθῆ τῆς Σκηνοπηγίας ἑορτὴν, τουτέστι, την ἡμέραν τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτε τὰ πάνο των ἐν αὐτῷ μονονουχί πέπηκται σώματα, καίτοι λελυμένα τῇ φθορᾷ, καὶ θανάτῳ κεκρατημένα. Αύτ τὸν ὡραῖον ξύλου, καὶ κλάδους ξύλου δασεῖς, καὶ γάρ ἐστιν ἡ ἀνάστασις, αὐτὸς ἡ ζωή, πρωτόλειον ὥσπερ ἐκ νεκρῶν, «καὶ ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων· ο ὁ νοητῆς ἡμᾶς εὐκαρπίας κατεμπιπλῶν, καὶ οἷον τοὺς ἐξ ἀγρῶν συλλεγέντας πόνους ἐνσωρεύειν ἀπο θήκαις ταῖς ἄνω παρασκευάζων. Αὐτὸς ἡμῖν ἀπο δώσει τὴν ἐν παραδείσῳ δίαιταν καὶ τρυφήν, δῆλον ". δὲ ὅτι πνευματικήν, νενικηκόσι τὴν ἁμαρτίαν, εὐωδιάζουσι νοητῶς, ὡραῖον καὶ ἀξιέραστον τὸν τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας ἔχουσι καρπὸν, ἁγνῶς καὶ ὁσίως πεπολιτευμένοις. Σημεῖον δ᾽ ἂν γένοιτο καὶ τοῦδε λοιπὸν, τὸ κάλλυντα φοινίκων καὶ ὡραῖον ξύλου καρπὸν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις συνδήσαντας ἔχειν. Αὐτός ἐστιν ὁ χειμάρρους τῆς τρυφῆς ὂν πεπόπικεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Αὐτὸς ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς. καὶ ὁ τῆς εἰρήνης ποταμὸς, ὁ ἐκκεκλικώς εἰς ἡμᾶς «τοὺς ἐξ ἐθνῶν κεκλημένους. Είρηται δὲ περὶ τούτων ** ἡμῖν ἰσχνῶς ἐν ἑτέροις. Οὐκοῦν οἱ ἀναβαίνοντες προσκυνῆσαι τῷ Θεῷ παντοκράτορι, καὶ τελέσαι τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας, οἱ διὰ πίστεώς εἰσιν ἐν Χριστῷ δεδικαιωμένοι. ᾿Απειλεῖ δὲ τοῖς μὴ ἀναβαίνουσιν ὄλεθρον, ποινάς τε τὰς ἴτας αἷς ὑποστεῖεν οἱ διώκταί τε καὶ ὑβρισταί. Ἐν ἴσῃ γὰρ μοίρᾳ κείσονται τοῖς ἐχθροῖς οἱ μὴ ἀγαπᾷν ᾑρημένοι. Καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἔστιν, ὅ καὶ αὐτὸς ἔφη Χριστός·. Ὁ μὴ ὢν μετ' ἐμοῦ, κατ' ἐμοῦ ἐστι, καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ᾿ ἐμοῦ, σκορπίζει.» Ἐὰν δὲ φυλή Αιγύπτου μὴ ἀναθῇ, μηδὲ ἔλθῃ ἐκεῖ, καὶ ἐπὶ τούτοις ἔσται ἡ πτώσις, ἢν παι τάξει Κύριος πάντα τὰ ἔθνη, ὅσα ἂν μὴ ἀναξ, τοῦ ἑορτάσαι τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας. ΡΙΒ'. Ὡς ἐξ ἑνὸς ἔθνους, τῶν Αἰγυπτίων φημί, τοὺς εἰς ἄκρον ήκοντας πλάνης, ἐκτόπως τε ἄγαν εξω δωλολατρεῖν ἑλομένους, καταδηλοί, οἷς ἔσται δεινὴ καὶ ἀδιάφυκτος δίκη, καὶ ὀλέθρου πρόξενος τὸ μὴ ἐλέσθαι τιμᾷν τῆς διὰ τοῦ Χριστοῦ σωτηρίας τὴν ἀξιόληπτον χάριν. Μόνον γὰρ οὐχὶ φονευταὶ τῶν Ιδίων γεγονότες ψυχῶν ἁλοῖεν ἂν εἴπερ ἐστὶν ἀληθές, ὡς μετὸν αὐτοῖς ἐπιδράξασθαι τῆς αἰωνίου ζωῆς, καὶ προκειμένους εἰς μέθεξιν τοῖς ἑλεῖν ἐθέλουσι τῆς ἄνωθεν ἡμερότητος, καὶ μὴν καὶ ἀποφορτίσασθαι τὰς ἁμαρτίας, ταῖς ἑαυτῶν ἐντεθείκασι πλάναις, καὶ ἀναπόνιπτον ἐσχήκασι τὴν ἐκ τοῦ πλανάσθαι κ[η]λίδα καὶ τῆς πλημμελείας τον μολυσμόν, διατετελέκασι τε καὶ ἐν πλάνῃ· καίτοι τοῦ θείου φωτὸς τὰ πάντα περιαστράπτοντος, καὶ καλοῦντος εἰς ἀνάβλεψιν τοὺς ἐν ἀγλύῖ καὶ σκότει. Φαίην δ' ἂν καὶ περὶ ἑκάστου: « τῶν τοιούτων· «Ἀγαθὸν ὑπὲρ αὐτὸν τὸ ἔκτρωμα. Ὅτι ἐν ματαιότητι ἦλθε, καὶ ἐν σκότει πορεύεται, καὶ ἐν σκότει ὄνομα αὐτοῦ κατακαλυφθήσεται.» – Καλὸν γὰρ αὐτῷ εἰ μὴ ἐγεν[ν]ήθη,» κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. "Οτι δὲ οὐ κατὰ μόνων τῶν Αἰγυ πτίων ὁ λόγος, ἥξει δὲ καὶ κατὰ πάντων τῶν ἐθνῶν, & πάντη τε καὶ πάντως κολασθήσονται, τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας ἠφειδηκότα, καὶ τὴν ἐπ' αὐτῷ πανήγυριν οὐ τετιμηκότα, πιστώσεται, λέγων Αὕτη ἐστὶν ἡ ἁμαρτία Αιγύπτου, καὶ ἡ ἁμαρ τία πάντων τῶν ἐθνῶν, ἴσα ἂν μὴ ἀναβῇ, τοῦ ἑορτάσαι τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας. ΡΙΓ. Πρὸ μὲν γὰρ τῆς τοῦ Συντῆρος ἐπιδημίας τάχα πως ἦν ἔτι καὶ ἀπὸ μέρους εὔμορφος τῶν ἐθνῶν ἡ παραίτησις, παρ' οὐδενὸς κεκλῆσθαι λεγόντων διεκήρυξε γὰρ αὐτοῖς οὐδείς. Τοιγάρτοι καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν εὐαγγελικαῖς ἡμῖν παραβολαῖς αὐτὸ τοῦτο δει κνύων, τοὺς ἐργάτας ἔφη τοὺς περὶ τὴν ἐνδεκάτην κεκλημένους εἰπεῖν τὸ, ο Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο.» Ἐπειδὴ δὲ λοιπὸν ἐπέλαμψεν ὁ Χριστὸς, ἔδησε τὸν Ισχυρόν, ἐξείλετο τῆς ἐκείνου δυστροπίας τοὺς ὑπ' αὐτῷ κειμένους, δεδικαίωκε τῇ πίστει τοὺς προσιόντας αὐτῷ, τέθεικε τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ τῆς ἀπάν των ζωῆς· οὐδένα λοιπὸν ἀποχρώντως πρὸς παραίτησιν εύρήσουσι λόγον, οἱ τὴν οὕτω σεπτὴν οὐ προστ ηκάμενοι χάριν. Αληθεύει δὴ οὖν, καὶ περὶ αὐτῶν εἰ λέγοι τῶν ἐθνῶν ὁ Χριστός· «Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλά λησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν.» Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται τὸ ἐπὶ τὸν χαλινὸν τοῦ ἵππου ἅγιον τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι. ΡΙΔ'. Ὡς παντὸς ἤδη πολέμου κατηυγασμένου, καὶ μάχης ἀνηρημένης, καὶ σεσοβημένων ἐχθρῶν, καὶ ἀλήκτου λοιπὸν εἰρήνης τὴν ἁγίαν στεφανούσης πό λιν, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπακτήσειν δη φησὶ τοῦ πολέμου τὰ σκεύη, φάλαρά τε καὶ ἐπιχάλινα. Τίνος γὰρ ὅπως ὁ ἱπποκράτης τοιούτου ἕξει χρείαν, ἀριστεύειν εἰδὼς ἐν μάχῃ, εἰ μηδεὶς ὅλως ὁ ἀντεξάγων ἐστίν; Οὐκοῦν ἱερὰ, φησὶν, ἔσται σκεύη καὶ ἀναθήματα τῷ Θεῷ, τὰ τοῖς τοῦ πολέμου χρή σιμα. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτός ἐστι τῆς εἰρήνης ὁ βραβευ τὴς, αὐτῷ δὴ δικαίως καὶ ἀνακείσεται περιττά τε ήδη καὶ ἀπρακτοῦντα λοιπὸν τοῦ πολέμου τὰ σκεύη. Ωστ περ γὰρ ὁ μακάριος προφήτης Ησαΐας ἔφη περί τίνων, ότι ο Συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐκ ἄρῃ ἔθνος ἐπ' ἔθνους μάχαιραν,» καὶ οὐ μὴ μάθωσιν ἔτι πολεμεῖν, τῶν τῆς εἰρήνης καιρῶν μονονουχὶ καὶ ἀναπειθόντων αὐτοὺς τῇ τῆς γεωπονίας χρεία χαρί ζεσθαι τὰ πολεμικά, καὶ εἰς ἑτέρας δὲ ὥσπερ μετα τρέχειν σπονδές, τῆς τῶν τακτικῶν μελέτης ἠφειδηκότας· οὕτω καὶ ὁ θεσπέσιος Ζαχαρίας, ὡς ἀλή στου λοιπὸν εἰρήνης δοθείσης παρὰ Θεοῦ, τὰ τοῖς μαχομένοις χρήσιμα σκεύη μεταπλασθήσεσθαί φησιν εἰς ἀνάθημα τῷ Θεῷ. Αργήσει γὰρ πάντως τὸ μά Χ, χιμον, οὐχ ἵππων πεφροντικός, οὐ χαλινῶν, ἡ φαλάρων, μετανεῖον δὲ μᾶλλον εἰς γε τὸ ἐλέσθαι δεῖν τοῖς εἰς ἀρετὴν καὶ θεοσέβειαν διαπρέπειν σπουδάσμασι. Ει ΟΙ Δοκεῖ δέ τιτι καθ' ἕτερον ἐκπεπεράνθαι τρόπον τῆς προφητείας τὴν δύναμιν. Φασὶ γὰρ ὅτι εἴρηται μὲν κατὰ καιροὺς τὸ τοῦ σταυροῦ ξύλον, ἐμπεπαρμένους ἔτι τοὺς ἤλους ἔχον· ὧν ἕνα λαβὼν ὁ εὐσεβῆς Κωνσταντίνος, ἐπὶ χαλινὸν γενέσθαι τῷ ἵππῳ τῷ ἰδίῳ παρεσκεύασεν, εὐλογεῖσθαι παρά Θεοῦ καὶ διὰ τούτου πεπιστευκώς. Οὐκ ἀπέθανον δὲ τὸ χρῆμα φαίη τις ἄν, εἴπερ ὧδε ἔχει, καὶ οὐκ ἔξω λόγου πρέποντος νοοῖτ' ἂν εἰκότως, τὸ καὶ ἐν μνήμῃ γενέσθαι τῇ παρά Θεῷ, καὶ ἐν προῤῥήσει τετιμῆσθαι προφητικῇ βασιλέα τὸν εὐσεβέστατον. Πλείστων γὰρ ὅσων ἐποιήσατο μνήμην καὶ προαναφώνησιν κατὰ καιροὺς τῶν ἁγίων προφητῶν ὁ λόγος, καθάπερ ἀμέλει καὶ Ἰωσίου καὶ ἑτέρων τινῶν. Ἔσθ᾽ ὅτε δὲ καὶ ἡ τῶν καιρῶν ἡμε ρότης καὶ εὐσέβεια διὰ τῶν ἐν αὐτοῖς κρατούντων σημαίνεται. Οὐδὲν ἄρα τὸ ἀπεικός, εἰ διαμέμνηται καὶ νῦν ὁ προφήτης Ζαχαρίας άξιολογωτάτου πράγω ματος, καὶ θεοφιλούς βασιλέως, ἀληθοῦς τε καὶ εὐ σεβοῦς, καὶ καιρῶν ἀνακειμένων τῇ εἰς Χριστὸν ἀγάπῃ. Τὸ γὰρ δὴ καὶ βασιλέων ἵπποις ἐμπρέπειν τὸν ἦλον ἀπὸ τοῦ τιμίου ληφθέντα σταυροῦ, τί ἔτε ρον ἡμῖν ὑπεμφήνειεν ἂν, ἢ πλείστην ὅσην καὶ ἀξ ἀγαστον ἀληθῶς τῶν κρατούντων εὐσέβειαν; Καὶ ἔσονται οἱ λέβητες οἱ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Κυ ρίου ὡς φιάλαι πρὸ προσώπου τοῦ θυσιαστηρίου. ΡΙΕ'. Λέβητες ἦσαν ἐν τῇ ἁγίᾳ σκηνῇ καὶ ἐν τῷ μετὰ ταῦτα κατεσκευασμένω ναῷ, ἐν οἷς τὰ τῶν θυσιῶν ἤψετο κρέα, δαπανώντων αὐτὰ τῶν ἱερέων ἐν τόπῳ ἁγίῳ, καὶ τοῦτο τοῦ νόμου τελεῖσθαι προστεταχότος, ὡς ἂν μὴ ἔξω που τῶν ἱερῶν ἐκκομίζοιντο χώρων τὰ ἡγιασμένα. Ἐπειδὴ δὲ τῶν ἀρχαίων ἐκεί νων ἐθῶν ἀποπεπαυμένων, εἰς ἕτερον ἡμῖν λατρείας τρόπον μετακεχώρηκε τὰ μυστήρια, καὶ μηλοσφαγίαις μὲν οὐκέτι καὶ λιβανωτοῖς, θυσίαις δὲ μᾶλλον ταῖς ἀναιμάκτοις τὸν τῶν ὅλων καταγεραίρειν Θεόν [] διὰ πίστεως δεδιδάγμεθα, καὶ αὐτὸν νοητῶς ἱερουργοῦντες ἐν Ἐκκλησίαις τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα Χριστόν ἀντὶ τῶν λεβήτων ἑτέροις κεχρήμεθα σκεύεσιν ἱεροῖς, & δὴ καὶ φιάλας ἐνθάδε φησὶν ὁ προφήτης. Σκεύη δὲ ταῦτα τοῖς πίνουσι χρειωδέστατα, καὶ συνήσει πάν τως ὁ σοφὸς ἀκροατής του σημαινομένου την δύναμιν, κἂν εἰ ἀμυδρότερόν πως ἢ χρὴ ὁ παρ' ἡμῶν πε ποίηται λόγος, διά τοι τὸ δεῖν περιεσταλμένως ποιεί Ο σθαι τὴν τῶν κεκρυμμένων ἀφήγησιν. Οὐκοῦν τότε μὲν ἦσαν οἱ λέβητες· γυνὶ δὲ < φιάλαι πρὸ προσώπου τοῦ θυσιαστηρίου. Καὶ ἔσται πᾶς λέβης ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐν τῷ Ἰούδᾳ ἅγιος τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι. Καὶ ήξουσι πάντες οἱ θυσιάζοντες, καὶ λήψονται ἐξ αὐτῶν, καὶ ἐψήσουσιν ἐν αὐτοῖς ΡΙΓ'. Λέβητας ἀποκαλεῖ, τοῖς ἀρχαίοις ονόματι χρησάμενος ἔτι, τὰ σκεύη τὰ μυστικά, & καὶ ἔστιν ἅγια, σεπτά τε καὶ τίμια καὶ αὐτοῖς τοῖς ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ, ήγουν τῇ Ἐκκλησία, δῆλον δὲ ἔτι τοῖς Θείοις ἱερουργούς, καὶ παρ' αὐτῷ δὲ τῷ Ἰούδη, τουτέστι πάλιν, τοῖς τὴν ἐν πνεύματι λαχοῦσι περι τομήν· εἶεν δ' ἂν οὗτοι πάλιν οἱ πεπιστευκότες. Παρ' οὐδενὸς γὰρ ὅλως εἰς κοινὴν λαμβάνεται χρείαν τοῦ ἁγίου θυσιαστηρίου τὰ σκεύη, ἀλλ' ἔστιν, ὡς ἔφην, ἅγια, καὶ εἰς δόξαν Θεοῦ τετηρημένα, καὶ μόναις ταῖς χρείαις ὑπηρετεῖν εἰωθότα τῆς ἁγίας τραπέζης, δι' αὐτῶν τε καὶ ἐν αὐτοῖς αἱ τῶν προσ αγόντων τελοῦνται θυσίαι, οὐχ ἑκάστου φέροντος ἴδιον σκεῦος, ἁπάντων δὲ μόνοις τοῖς ἱεροῖς κεχρημένων. «Πᾶς γὰρ λέβης ἅγιος ἔσται, φησί, τῷ Κυ ρίῳ.» Οὐκοῦν διαλέγεται μὲν ὁ προφήτης ὡς ἐπὶ θυσιῶν ἔτι τῶν κατὰ νόμον, λέβητας τε καὶ ἔψουσιν ὀνομάζει· νοήσομεν δὲ πρέποντως ἡμεῖς τοῖς διὰ Χριστοῦ καιροῖς. Οἰκονομικῶς δέ φαμεν ἀσυμφανῆ γενέσθαι, καὶ οὐ πᾶσιν ἁπλῶς ἐκκείμενον τῶν ἁγίων προφητῶν τὸν λόγον, ἵνα μὴ βάλ[λ]ηται πρὸς αὐτῶν τοῖς κυσί, μήτε μὴν τοῖς βεβήλοις καὶ βδελυρωτάτοις δ μόνοις πρέπων ἁγίοις ἐκκαλύπτεται λόγος. Καὶ οὐκ ἔσται Χαναναῖος οὐκ ἔτι ἐν οἴκῳ Κυ ρίου παντοκράτορος ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. ΡΙΖ'. Σαθρόν τε καὶ εὐδιάκλαστον τῶν ἀρχαιοτέρων τὸν νοῦν κατίδο: τις ἂν, καὶ ταλαίπωρον κομιδή. Λελύτρωνται μὲν ἐξ Αἰγύπτου διὰ Μωσέως οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ τῆς ἀφορήτου δουλείας ἀπεσείοντο τὸν ζυγόν, πλείστων τε ὅσων καὶ ἀξιαγάστων ἐπ' αὐτοῖς τετελεσμένων σημείων, ἐξῄεσαν μόλις· διεβιβάσθησαν δὲ καὶ διὰ θαλάσσης αὐτῆς, κατεδηδόκασί τε τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ὕδωρ ἐκ πέτρας ἀδοκήτως ἐκκομισθὲν ἐν τῇ ἐρήμῳ πεπώκασι, Τί οὖν οἱ τάλα νες; Με μοσχοποιήκασιν ἀπόντος Μωσέως, καὶ ὡς ὁ προφήτης φησίν, ο 'Ανέλαβον τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ, καὶ τὸ ἄστρον τοῦ Θεοῦ αὐτῶν Ρεφάν, τοὺς τύπους οὓς πεποιήκασι προσκυνεῖν αὐτοῖς.» Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν διολώλασι. • Πέπτωκε γὰρ τὰ κύλα αὐτῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο καθὰ γέγραπται. Ἐπειδὴ δὲ διέβησαν τὸν Ἰορδάνην οἱ μετ' αὐτοὺς, στρατηγοῦντος Ἰησοῦ, πάλιν τοῦ χρόνου προβαίνοντος, γεγονότες ὑπὸ κριτάς, λελατρεύκασι τοῖς εἰδώλοις. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν καιροῖς τῶν ἁγίων προφητῶν τεθύκασι ταῖς δα μάλεσι ταῖς χρυσαῖς, ἃς πεποίηκεν αὐτοῖς ὁ ἐπάρατος Ιεροβοάμ. Καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τεμένη τε καὶ βωμοὺς ἀνιστάντες, οὐδὲν ἧττον προσκεκυνήκασι τῷ Βιάλ, τῷ Χαμώς, τῇ Αστάρτη, τῷ Βεελφεγώρ. Καὶ τὸ τούτων ἐπέκεινα τῶν κακῶν, οὐ γὰρ δὴ τὴν ἀγε λαίαν καὶ συρφετώδη πληθυν μόνην ἐν τούτοις γε νέσθαι φαμέν, ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἱερέων Εκκεκλικότας πολλούς εύρήσομεν. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε διὰ τοῦ προφήτου ὁ Θεός· «Οἱ ἱερεῖς οὐκ εἶπαν· Ποῦ ἐστι Κύριος; καὶ οἱ ἀντεχόμενοι νόμου οὐκ ἠπίσταντό με, καὶ οἱ ποιμένες ἡσέβουν εἰς ἐμὲ, καὶ οἱ προφῆται προεφήτευον τῇ Βαάλ, καὶ ὀπίσω ἀνωφελοῦς ἐπορεύθησαν.» Τεθέαται δὲ καὶ ὁ προ φήτης Ἰεζεχιήλ ὡς εἴκοσι καὶ πέντε ἄνδρας ἐκ τῶν πρεσβυτέρων Ισραήλ, τὰ ὀπίσθια μόνον ἔχοντας πρὸς τὸν ναὸν Κυρίου, καὶ τὰ πρόσωπα αὐτῶν ἀπο έναντι, προσκυνοῦντάς τε κατὰ ἀνατολὰς τῷ ἡλίων. Καὶ πλεῖστα μὲν ἐν τούτοις ἐπισωρεύειν ἕτερα χαλε τὸν οὐδὲν· ἀρκέσειν δὲ οἶμαι καὶ ταῦτα πως ἔλεγχον τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἀφιλομαθίας. Οὐκοῦν σεσάλευτο μὲν τῶν ἀρχαιοτέρων ὁ νοῦς, καὶ ἦν παρά φορος κομιδή. Τοιγάρτοι καὶ περὶ αὐτῶν ἔφη θεός Ηγάπησαν κινεῖν πόδας αὐτῶν, καὶ οὐκ ἐφείσαντο, καὶ ὁ Θεὸς οὐκ ηὐδόκησεν ἐν αὐτοῖς. Παρεκομίζοντα γὰρ εὐκόλως εἰς ἀτόπους εἰδωλολατρείας, καὶ γεγονότες ἐξ αἵματος Ισραήλ, τοὺς ἀλλογενείς Χαναναίους ζηλοῦν ἐσπούδαζον. Ἐπειδὴ δὲ καθ' ἡμᾶς γέγονε δ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ δικαιώσας τῇ πίστει, «τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατεσφράγισε τοὺς τῇ παρ' αὐτοῦ ".» προσιόντας χάριτι· γέγονεν ἡμῖν ἑδραῖος ὁ νοῦς, ἀσφαλής τε καὶ ἀκατάσειστος, καὶ πεπηγώς εἰς εὐα σέβειαν. ᾿Αναπείσει γὰρ οὐδεὶς τοὺς ἡγιασμένους. ἕτερον τιμῆσαι Θεὸν παρὰ τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς, ἂν ἐγνώκαμεν Θεὸν ἐν Χριστῷ. Παρέδειξε γὰρ ἡμῖν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, λέγων. Ο εωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα.» Οὐκοῦν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, φησί, τουτέστι, κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ, οὐκ ἔσται Χαναναίος, τουτέστιν, ἀλλογενὴς καὶ εἰδωλολάτρητα ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου παντοκράτορος. Βρηρείσμεθα γάρ, ὡς ἔφην, ἐν πίστει, καὶ τοῖς εἰς ἀσφάλειαν αὐχήμασι κατεστέμμεθα διὰ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα, σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Σιν, ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΜΑΛΑΧΙΑΝ. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Α. Καὶ περὶ τῆς τοῦ Μαλαχίου προφητείας ὀλίγα προειπεῖν ἀναγκαῖον, διὰ τὸ τῶν ἐντευξομένων εὐμαθὲς, καὶ πῶς ἂν εἰδεῖεν ἕκαστα τῶν παρ' αὐτοῦ κειμένων. Πεπερασμένων σιντρον τῶν τῆς αἰγ
oppidulum est, sive vicus, sors contribulium Aser. • est alia insuper Rama Nephthalimitarum. Igitur sanctus propheta aut harum unius aut alterius Rama meminit. Ait namque: «Vox in Rama audita est, lamentatio, et fetus, el gemitus. Rachel plorans super filiis suis, et noluit consolari, quia non sunt lloc actum esse in Bethleem constat, Herode jubente infantes in ea repertos occidi **, Rama ergo vocat Jerusalem, quod in ipsa jam capta multa fuerit lamentatio, quam propheta Jeremias quasi lacrymautem, et super fliis perditis ejulantem introduxit. Ait enim: c Ploraus plorabat in nocte, et lacrymæ ejus in maxillis ejus *.» Et quid plorabat? ‹ Virgines meæ et juvenes mei abierunt in captivitatem, in gladio et in fame occidisti, in die iræ luæ coxisti, non pepercisti ".» Ac si quis elian de spirituali Jerusalem, id est, Ecclesia vocem Rama nunc positam esse senserit, nos id valde probamus. Multi enim sunt flentes in ecclesiis, 806 et tristes secundum Deum, quæ quidem tristitia • ponitentiam in salutem stabilem operatur ".» Commendat tales etiam ipse Christus: ‹ Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur 85.» Et iterum ‹ Beati qui nunc fletis, quia ridebitis *.» Quainobrem, quamvis Rama a propheta dicatur Ecclesia, etiam sic verisimilitudo servabitur. Verumtamen in loco mansuram ait, hoe est, non agitatum iri. Firmata enim, ut dixi, et immobilis est Ecclesia Christi. VERS. 12. Et hæc erit ruina qua percutiet Dominus omnes populos, quicunque militaverunt contra Jerusalem. Tabescent carnes eorum, stantium super pedes suos, et oculi eorum defluent de furaminibus eorum, et lingua eorum tabescet in ore ipsorum. CVIII. Pressuram in hoc mundo habebitis 87, › in se credentibus Christus prædixit. Verumtamen ad fiduciam eos erigit, utiliter subjungens: ‹ Sed confidite, ego vici mundum.. Dedit enim nobis ⚫ calcare super serpentes et scorpiones, et supra omnem virtutem inimici. Sed qui sunt scorpiones, et quinam serpentes? Num videlicet detestandæ et cruenta pestiferorum damonum, et sanctos persequentium cohortes, quæ etiam ministre fuerunt summæ insaniæ spirituum in hoc mundo, qui et hoc universum circumeant, sanctis multifariam insidiantes, quamvis per Christum triumphați, qui cruci suæ chirographum contra nos affixit ", ut nos illorum dominatu liberaret? Quare quoniam Jerusalem, quæ est Ecclesia Dei viventis ", confidenter habitaΚαὶ 30 Jerein. xxxi, 15. 81 Matth. 11, 16-18. " Thren. 1, 2. se Luc. vi, 21. s? Joan. xvΙ, 33. 83 lbid. 18; 11. 21. es fl Corsa 10. es Matiz fluid. 89 Luc. x. 19. 36 Coloss, 11, 14. - 1 101, 15. turam dixit, licebatque jure opifino hoc confectum G ** Num. v, 21. "Rom. 11, 29. iri sperare sublatis hostibus, et eversis iis qui eam persequi consueverant, necessario et hæc nobis narrat. Inquit enim: Haec erit ruina qua percutiet Dominus omnes populos, quicunque militaverunt contra Jerusalem: carnes eorum tabescent, et oculi eorum defluent, simul tabescente lingua.» Committe nis enim ista, et naturalis mors omnium quidem carnes tabefacit, et oculis atque linguis spoliat, acerbissimum autem et calamitosissimum non immerito fuerit, viventium et stantium adhuc carnes tabescere; et excidere oculos, et puniri linguas. Talia autem Deo exosam et exsecrandam vitam consectatis eventura admodum probe dicit. 307 Reposcentur enim pœnas, non solum eorum quæ in sanctos commiserunt, sed etiam studii rerum carnalium, quo in học mundo flagrarunt: quæ item illis causa fuit cur neque fidem admitterent, neque pietatem colere, et gloriam vitæ in Christo diligere vellent. Declinaverunt enim, ut dixi, al absurdus voluptates, et quæcunque videbant, ore hiante quodammodo appetebant ac deglutiebant. Acuerunt enim linguas contra Christum, et sacra Ecclesiæ dogmata impie carpserunt. Jure igitur in carne, et oculis, et linguis pœnam susceperunt. Quemadmodum enim aquam redargutionis bibens mulier, et pejerans in femore puniebatur, ubi et crimen fornicationis committitur; ait siquidem: ‹ Rumpetur et decidet femur ejus",» eodem, opinor, modo et sanctain civitatem persequentibus in carne, et oculis, et linguis supplicium irrogabitur, penes quos amorem carnis et voluptatis, et insuper oculorum delicta, et linguæ intemperantis voces videre est. VERS. 15, 14. Et erit in die illa exstasis Domini magna super eos. Et apprehendet unusquisque manum proximi sui, et implicabitur manus ejus ad manum proximi sui. Et Judas pugnabit in Jerusalem, et congregabit robur omnium populorum per circuitum, aurum et argentum, et restem in multitudinem valde. CIX. Exstasim hoc loco timorem, sive stupore:n rursum appellat. Illo tempore igitur, inquit, quo se mutuo aggregabunt Ecclesiæ hostes tam gravibus penis irretitos, obstupescent illi quidem terroribus, relicta autem de cætero audacia persequendi sanetam civitatem, recedent exsules, et frustra inter se auxilia poscent, miserabilesque erunt, et abjecti, et sanctorum pedibus subjecti. Judas autem, inquit, hoc est, per fidem in Christum justificati, et Judæum quem mente intuemur, circumferentes, et circumcisione spirituali divites ", pugnabunt in Jerusalem, hoc est, oppugnabunt hostes, et adversariis virtute prævalebant, conculcantes eos ut scorpiones, 4 super aspidem ac basiliscum ambulantes, leonemque & et draconen ** • prorsus contemnentes. Erunt autem illustres et admirabiles, 808 ex istiusmodi præclaris facinoribus thesaurum ut aurum, el argentum, el vestei pretiosam colligentes. Quod enim prophetiæ sententia non sit in iis quæ sensum corporis tangunt, certum est. Divitiæ namque sanctorum non sunt interitui obuoxiæ et terrena; sed quæ intelliguntur tantum, et cœlestes ac sempiternæ, quas animabus suis congregant qui docent, et aliis rationibus in Ecclesia clarescunt. Diripiunt enim quodammodo robur omnium populorum, per fidem ad Christum gentes præcipuas adducentes. Sic enim et ipse dixit se diripuisse vasa fortis". Quod si quis dicat Judam congregare robur omnium populorum in circuitu, aurum, argentum, vestem, ut intelligamus etiam mundanam sapientiam colligen tes, claritatem nominis adipisci, dum per ipsam dogmata pietatis tuentur ac defendunt, verisimilia sentiet. Spoliaverunt enim olin Ægyptios mulieres sapientes Israelitides, a vicinis et contubernalibus suis vasa aurea et argentea, et vestem mutualæ”. Itaque ut in iis quæ foris sentiuntur, et ut in rebus sub aspectum venientibus splendor bonorum ad animum pertinentium exprimitur. Primariæ autem magistrorum divitiæ sunt discipuli. Proinde divinus Paulus per ipsum salvatos et fidem amplexatos ita alloquebatur: «Per gloriationem vestram, fratres, quam habeo in Christo Jesu º7; › et rursum coronanı et gaudium suum eos nominat VERS. 15. hæc erit ruina equorum, et mulorum, et camelorum, et asinorum, et omnium jumentorum quæ sunt in castris illis juxta ruinam hanc. CX. Postquam modos jam vindictæ descripsit, quibus suis temporibus oppugnatores sanctae civita tis, persecutoresque, et contumeliosi, et exsecrandi, et scelerati, et loquentes iniquitatem contra Deum, ‹ et tollentes in altum cornu, › juxta Psalmistam”, omnino subjicientur, addit utiliter: «Quoniam hæc erit ruina equorum, et mulorum, et camelorum, et asinorum, et omnium jumentorum.» subjugalibus aulem animantibus que iis velluntur significat. Adoriebantur enim Judæos, et ipsam Hierosolymam gentes disjunctissima et vicinæ; quarum aliæ equis vehebantur, Babylonii et Syri, quin et Ægyptii, aliae camelos, et asinos, et mulos domabant, ut Moabitæ el nomades in solitudine, quorum et propheta 809 Isaias mentionem facit:. In tribulatione el angustia leo et catulus leonis, inde et aspides et genimina aspidum volantium, qui ferebant super asinos et camelos divitias suas ‘. › Visum et alibi ait a se ascensorem asini, et ascensorem cameli *. Describit igitur veritatis inimicos ut in figura in gentibus, ss Pral. xc, 19 'sal. LXXIV, 6. 98 Luc. x1, 21, 22. Isa. XXX, 6. ** Exod. in, 21 22; x1, 2. s Rom. xv. 17. ** Philipp. 15, 1. Isa. XXI, que terrenæ Jerusalem iufestæ semper fuerunt, ut ex ipsis aspectabileɛ et non aspectabiles hostes nostros perspiciamus, cum quibus nobis certamen est At si cui placuerit jumentorum proprietates ad Ecclesiæ hostes, tanquam in typo, referre, licebit jurė affirmare sic intelligendas. Alii siquidem importuni et audaces, ut equi forte, quibus convenientissime et studium voluptatis, et insanus amor in feminas tribuatar: alii agrestes et savi; instar mulorum, quos et Græcorum poetis agrestes vocare mos est alii camelis affectu similes fuerunt, hoc est, illaquales, et arrogantes, et elatam ex amentia mentem habentes: alíf, nihil ab asinis differentes, extrema rationis inopia laborarunt; segnis enim et tardus est asinus ad sensum, et extremi stuporis imago. Animadvertendum Ecclesiae oppugnatores nulli mansuetorum et mundorum animantium comparari, ut ori, inquam; et lovi: sed abominaudis potius et immitibus, quæ et a lege ut profana et impura damnata sunt. καρVERS. Et erit, quicunque derelicti fuerint de cunctis gentibus, qui venerunt contra Jerusalem; et ascendent per annos singulos ut adorent regem Dvó minum omnipotentem Deum, et ut celebrent festumi Tubernaculorum. Et erit, qui non ascenderint ex om¿ nibus tribubus terræ in Jerusalem ut adorent regem Dominum omnipotentem Deum, el isti illis appo nentur. CXÌ. Ecclésiarum oppugnatores; et qui contra sanctam Jerusalem supercilium superbe sustulerunt, ponas condignas luituros cum dixisset, post illos relictorum adorátionem prænuntiat, illam scilicet quæ ft per Christum in fidem. Ipse enim est ‹ exspectatio gentium,» juxta patriarchæ vocem ³. Positus est quoque in lumen gentium; et in testamentum generis *, ut aperiat oculos cæcorum*, et vinctos a vinculis, et a domo 810 carceris sedentes in tenebris liberet. Idololatriæ igitur relicta caligiue, diabolique et stoliditatis vinculis diruptis, de gentibus ad veritatis lunen venturos et sub Salvatoris jugum successtiros declarat, dicens, reliquos de punitis, sive Ecclesia oppugnatoribus (innume rabiles autem isti); ascensuros in annos singulos ad adorandum Dominum omnipotentem Deum, et ad celebrandum festum Tabernaculorum. Lex enim per Mosen mandavit peragi festum Scenopegia decima quinta die mensis septimi, collectis in horrea agrorum proventibus. Quare festum Egressionis. πominat, quod opera rustica jam finem acceperint. Jussit autem accipere spatulas palmarum, et fruclum ligni pulchrum, et ramos arboris deusus, et sa lices, et gui ramos, bibereque aquam de torrente, et in lis lætari. Et causam quidem festi lex faciebat; quod Israel in tentoriis labitassel, Ægyptiorum do3 Gen. ais, 10. * Luc. 11, 52. ³ Isa. xxxv, 5. * Isa. xlm, 7. PATROL, GR. LXXH. g S. CYRILLI ALI XANDRINI ARCHIEP. minatu liberatus '. Quae res typus quidam erat my sterii in Christo. Erepti enim sumus nos quoque e diaboli servitute, et vocati, ut dixi, in libertatem per Christum, et facti sub universorum rege et vita, veterum dominorum immanitate contempta. Celebramus autem verum Scenopegia festum hoc est diem resurrectionis Christi, quando omnia in ipso corpora quasi fixa et compacta sunt, quamvis corruptione dissoluta et a morte occupata. Ipse enim est resurrectio, ipse vita ', velut primitia ex mortuis, ‹ et primitiæ dormientium ",› qui nos fertilitate quæ intelligentia cognoscitur, replet, et quasi ex agris collectos labores in superna horrea accumulare facit. Ipse nobis in paradiso victum et delicias dabit, spirituales nimirum, victoribus peccati, secundum intellectum bene olentibus, specio-τὸς sumque et ainabilem evangelicæ vitæ fructum bentibus, caste et sancte conversatis. Signum hujus esse possit, quod spatulas palmarum et pulchrum ligni fructum simul cum aliis colligata habebant. Ipse est torrens deliciarum, quo potavit nos Deus et Pater Ipse est fons vitæ, et fluvius pacis, qui ad nos ex gentibus vocatos declinavit”, de quo alibi ex quisitius disseruimus. Ergo ascendentes ad adoran Jum Deum omnipotentem,811 et peragendum festum Scenopegiæ, sunt qui per fidem in Christo justificati sunt. Minatur porro non ascendentibus perniciem pœ masque pares iis quas daturi sint persecutores et tumeliosi. Eodem quippe loco ducentur quo hostes, qui diligere noluerint. Et hoc, opinor, est quod et ipse Christus dixit: «Qui non est mecum, contra wre est, et qui non colligit mecum, dispergit VERS. 18. Si autem tribus Ægypti non ascenderit, neque venerit illuc, et super hos erit ruina, qua percuties Dominus omnes gentes, quæcunque non usconderint, ut colebrent solemnitatem Scenopegiæ. CXII. Ex una gente, Egyptiorum inquam, in sumino errore versantes, et improbissime idola colentes indicat, quibus grave, et inevitabile, et exitiale supplicium continget, ex eo quod salutis per Christum acceptabilem gratiain aspernati sunt. Tantum enim non interfectores suarum animarum deprehendi possint, siquidem verum est quod cum cis liceret apprehendere vitam æternam, et proposita esset apprehendere volentibus superna benignilas, et exonerare se peccatis, suis indulserunt erroribus, nec maculam inde contraclan, nec peccati inquinamentum eluerunt: sed in errore perseverarunt, quamvis divinum lumen omnia collu. straret, et in caligine atque tenebris degentes ad aspiciendum hortaretur. De singulis horum quoque * Levit. xxit. 59-45. Galat. iv, 31. * Joan. xi, 25. 11 Cor. xv, 20. "Psal. xxxv, 9. ss Luc. x1, 25. ¹ª Isa. LXVI, 12. dixerim: «Bonum super illum abortivus. Quoniam * Ecule. vi, 3, 4. 16 Matth. xxvj, 24. 10 Matth. xv, 22. * Isa. 11, 4. in vanitate venit, et in tenebris pergit, et in lenebris nomen ejus operietur 14.» - Bonum enim ei si natus non fuisset, o fuxta vocem Salvatoris 18. Nou de solis autem Ægyptiis hoc dictum, sed Omnibus gentibus futurum, quæ ob cmtemptunι salutis per Christum severissime punientur, et celebritatem ejus non honorarunt, testificatur, dicens VERS. 19. Hoc erit peccatum Egypti, et hoc pec catum omnium gentium, quæcunque non ascenderint celebrare festivitatem Scenopegia. CXII. Ante Salvatoris enim adventum, forté adhuc ex parte speciosa erat gentium excusatio, dicentiun se a nemine vocatas: nemo enim illis praedicarat. Quare et Salvator in parabolis evange licis hoc ipsum nobis ostendens, operarios circa undecimam horam vocatos 812'dixisse ait, quia Nemo nos conduxit". › Postquam autem Christus illuxit, alligavit fortem ", illius perversitati sub ipso positos ademit, fide ad ipsum accedentes justificavit, animam suam pro omnium vita posuit so nulla de cætero sufficientem excusationem inves nient, qui tam venerabilem gratiam non admiserunt. Vera igitur Christus etiam de gentibus diceret: • Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo 19 VERS. 20. In die illa erit, quoa super frenum equi sanctum Domino omnipotenti. CXIV. Ut omni belto jam sopito, et pugna sublala, et hostibus repressis, et perpetua pace sanclam civitatem, hoc est Ecclesiam, decorante, otiosa deinceps fore ait instrumenta bellica, phaleras, et frenorum ornatum. Quis enim tandem usus horam equiti in prælio fortiter dimicare sueto, si nullus omnino adversarius? Quamobrem sancta erunt, inquit, Instrumenta et anathemata Deo ad bellum requisita. Quoniam enim ipse pacis est arbiter, ipsi quoque supervacanea jam, et de catero otiosa belli instrumenta jure consecrabuntur. Nam ut beatus Isaias de quibusdam dixit: «Concident gladios suos in aratra, et lanceas suas in falces, et non tollet gens contra gentem gladium, et non discent amplius bellare", temporibus pacistantum non impellentibus eos ad bellica necessitali rusticationis condonanda, et veluti ad alia fœdera currendi, militaribus studiis posthabitis; sic et divinus Zacharias, ut perenni deinceps pace donata a Deo, bele lantibus idonea instrumenta in anathema Deo transformatum iri narrat. Penitus enim militia desinet, nec equorum, nec frenorum, aut phaleraruin cura geretur, et ad studia potius quibus in virtute et pietate excellatur. inclinabunt animi. 17 Matth. xis, 29. 1^1 Joan. 11, 16.. Joade Videtur autem nonnullis alio modo vis prophetiæ ▲ finem consecuta. Aiunt enim crucis signum olim cam clavis adhuc infixis inventum esse, quorum uno accepto, pius Constantinus curavit ut is equo suo in frenum insereretur, credens se etiam per hunc a Deo benedictionem consecuturum. Non incredibile quis dixerit istud, si ita est, nec decoro alienum merito 313 intelligatur, in memoria Dco fuisse, et eum prophetica prædicatione honorasse imperatorem religiosissimum. Plurimorum enim meminerunt, et de iis vaticinati sunt sancti propheta, sicut nimirum de Josia ", et quibusdam aliis. Aliquando et temporum tranquillitas, et pietas per eos qui in ipsis rerum potiuntur significatur. Nihil ergo vero absimile, si et nunc propheta Zacharias rei imprimis memorands, Deoque chari, et veri ac pii imperatoris, et temporum charitati in Christum dedicatorum memiuit. Nam et imperatorum equos decorari clavo a pretiosa cruce sumpto, quid aliud nobis quam maximam et revera admiratione dignan imperatorum pietatem declaraverit? Et erunt lebetes in domo Domini sicut phialæ ante faciem allaris. CXV. Lebetes eraut in sacro tabernaculo, et in. templo post illud exstructo, in quibus sacrificiorum carnes coquebantur, absumentibus eas sacerdotibus in loco sancto, lege id fieri imperante, ne sanctifcata extra sancta loca efferrentur. Postquam autem veteribus illis ritibus desitis, mysteria nobis ad aliam divini cultus rationem transierunt, nec amplius ovium mactationibus, et thure, sed sacrificiis potius incruentis universorum Deum, ipsumque universorum Salvatorem Christum, sacrificiis quæ intelliguntur, in Ecclesiis quomodo veneremur docti suinus, pro lebetibus aliis vasis utimur, quas et phialas propheta hoc loco dicit. Hæc porro vasa bibentibus commodissima: et intelliget plane sapiens auditor quid significetur, tametsi obscurius quam oportet id a nobis dictum sit, quoniam in absconditis narrandis breviores esse debemus. Ergo tunc quidem erant lebetes: nunc autem phialæ ante faciem altaris. › VERS. 21. erit omnis iebes in Jerusalem, et in Juda sanctus Domino omnipotenti. Et venient om nes immolantes, et sument ex ipsis, et coquent in eis. CXVI. Lebetas vocat, veteribus adhuc nominibus usus, vasa mystica, quæ et sancta sunt, veneranda, et pretiosa etiam ipsis qui in Jerusalem, id est in Ecclesia sunt, utique divinis sacerdotibus et miniΟΙ "Ul Reg. xiii, 2 seqq stris. Εt rursum apud ipsum Juda, id est, spiritus lem circumcisionem sortitos, qui item 814 cre dentes esse possunt. nullo enim prorsus ad communem usum saeri altaris vasa adhibentur, sed sunt, ut dixi, sancta, et ad Dei gloriam servata, et solis usibus sacræ mensæ ministrare solita: per ipsaque et in ipsis offerentium sacrificia consum mantar, non unoquoque suum vas afferente, sed omnibus solis sacris utentibus. c Omnis enim lebe sanctus erit Domino, inquit. Itaque disserit quidem propheta ut de sacrificiis adhuc legalibus, lebelas autem, et coquent dicit, quod nos convenienter temporibus Christi intelligenus. (Econo mice porro sanctorum prophetarum sermonein obscurum, et non simpliciter omnibus planum, dicim mus, ne projiciant eum canibus *, neque profanis et detestandis reveletur verbum, quod solos sanctos decet. Et non erit ultra Chananæus in domo Domini omnipotentis in die illa. CXVII. Infirmam, et fragilem veterum mentem, et miseram valde videre queas. Liberati sunt enim ex Ægypto per Moseu Israelitæ, et intolerabile servitutis jngum excusserunt, longeque plurimis et admirabilibus signis in se editis tandem exierunt, transieruntque per mare ipsum, comederunt panem de cœlo, et aquam de petra inexspectato eductanı in solitudine biberunt". Quid igitur miseri? Mose absente, vitulum conflarunt”, et ut propheta habet Susceperunt tabernaculum Moloch, et sidus Dei ipsorum Rhempla, fguras quas fecerunt adorare cas *,» Sed illi quidem perierunt.. Ceciderunt enim membra eorum in deserto, sicut scriptum est”. Ast ubi posteri eorum Jordanem transierunt, duce Josue, deinde procedente tempore sub judicibus fuerunt, servierunt idolis. Sed et temporibus sanctorum prophetarum sacrificaverunt vitulis aureis, quos eis fecit maledictus Jeroboam". Et insuper delubra, et aras erigentes, nihilominus Baal, Chamos, Astarten, Beelphegor adorabant. Εt quod malis istis pejus, non plebeium et ignobile vulgus tantum in bis fuisse dicimus, sed ex ipso quoque sacerdotum ordine multos deflexisse constat. Quare et per prophetam dicebat Deus: «Sacerdotes non dixerunt: Ubi est Dominus? et profitentes legem non agnoscebant me, et 815 pastores impie agebant in me, et propheta prophetabant Baal, et post inutile abierunt”. › Vidit etiam propheta Ezechiel circiter viginti quinque viros de senioribus Israel terga tantum obvertentes templo Domini, et vultus avertentes, ac solem versus orientem adorantes s. Et hujuscemodi plurima accumulare nihil est negotii. Suffecerint autem, opinor, et. hæc ad eorum ruditatem convincendam. Ergo fucluabat niens veterum, et delirabat magnopere. Quocirca et do ** Matth. vi, 6. "Exod. xiv, 1 seqq.; xvi, 1 seqq.; Num. xx, 1-13. "Exod. xXXII, 1 seng. 28 Amos 14 Hebr. II, 17. * 111 Reg. 1, 29-33. ss Jerem. 11, 8. s Czech. vult, 16.
PG 72:966μαλωσίας καιρῶν, ἀνεκομίζετο μὲν ἐκ τῆς Βαβυλῶνος Ει Αη ἀπαγγέλλειν, εἰς τὴν Ἰουδαίων ὁ Ἰσραήλ, καὶ εἰς τὴν ἁγίαν αὖθις ἀφίκετο πόλιν, τὸ τῆς δουλείας ζυγὸν ἀποφορτισάμενος. Καὶ δὴ ὁ θεῖος ἐγήγερται ναός, ἐφεστηκότων τοῖς ἔργοις Ζοροβάβελ τε καὶ τοῦ Σαλαθιήλ, ὃς ἦν ἐκ φυλῆς Ἰούδα, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ, τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου. Προεφήτευον δὲ κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας λελυτρωμένοις ᾿Αγγαίός τε καὶ Ζαχαρίας, Εσδρα τε καὶ Νεεμίου συνόντων αὐτοῖς τῶν ἱερουργών. Σύγχρονος δὲ τοῖς μνημονευθεῖσιν ἁγίοις προφήταις, ἡ ὀλίγον βραχὺ μετ᾿ ἐκεί νους, καὶ ὁ θεσπέσιος γέγονε Μαλαχίας, ὃς δὴ καλεῖται καὶ "Αγγελος· διερμηνεύεται γὰρ ὧδε Μαλαχίας. Οὐ παραδεκτέον τούς τινων περὶ αὐτοῦ λόγους, οἱ μάτην ἐῤῥαψῳδήκασιν, ἄγγελον μὲν τὴν φύσιν οιόμενοι το καὶ λέγοντες, σεσωματώσθαί γε μὴν κατὰ βούλησιν Θεοῦ, καὶ ἐν προφήτου τάξει γενέσθαι τοῖς ἐξ ἴσο ραήλ. Είρηται γὰρ ἄγγελος, ὡς ἔφην, μάλιστα μὲν καὶ τοῦ ὀνόματος ταύτην ἔχοντος ἐφ' ἑαυτῷ τὴν έρ μηνείαν· εἶτα ὅτι τοὺς ἄνωθεν καὶ παρὰ Θεοῦ λόγους ἀπαγγέλλων τοῖς ἐξ Ἰσραήλ, καλοῖτ' ἂν οὐκ ἀπιθάνως καὶ ἄγγελος. Καὶ γοῦν αὐτὸς ὁ προφήτης Μαλαχίας ἐν τοῖς ἐφεξῆς περὶ παντὸς ἱερέως φησίν, ὅτι ο Χείλη ἱερέως φυλάξεται γνῶσιν, καὶ νόμον ἐκζητήσουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ, διότι ἄγγελος Κυρίου παντοκρά σορός ἐστι.: Περὶ δέ γε τοῦ Ἐμμανουὴλ ὁ προφή της Ησαΐας, ο Καὶ θελήσουσι, φησίν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι, ὅτι παιδίον ἐγεννήθη, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς Αγγελος, ο Ορᾷς ὅτι τὸ ἀπαγγέλλειν ἑτέροις τὰ @ τῆς ἀνωτάτης φύσεως, ὀνομάζεσθαι καὶ ἀγγέλους παρασκευάζει τινὰς, καίτοι κατὰ φύσιν οὐκ ὄντας ἀγγέλους; Ανθρωποι μὲν γὰρ, οἱ τὸν θεῖον διερμηνεύοντες νόμον, τουτέστιν οἱ ἱερεῖς· Θεὸς δὲ, καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, ὁ Υἱός. "Ανθρωπος δὴ οὖν καθ' ἡμᾶς ὁ προφήτης Μαλαχίας. Σύμπας δὲ ὥσπερ αὐτῷ τῆς προφητείας ὁ σκοπὸς εἰς δύο ταῦτα συντείνεται. Εγηγερμένου γὰρ τοῦ θείου ναού, καιροῦ καλοῦντος εἰ; ἱερουργίαν τοὺς προεστηκότας λαοῦ, ἤτοι τοὺς ἐξ Ἰσραήλ, πληροῦν, εἰ ἔλοιντο, τὰς κατὰ νόμον εύ χάς, εκέχρηντο μὲν ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολαῖς, οὐ μὴν ἀμωμήτως καὶ ἐπιεικῶς. Προσεκόμιζον μὲν γὰρ εἰς θυσίαν οἱ λαοὶ τὰ συνήθη, πλὴν οὐ σφόδρα περ φροντισμένως, οκνηρῶς δὲ μᾶλλον καὶ κατημελημένως. Τὰ γὰρ αἰσχίονα τῶν ἐν ποιμνίοις, ἄρρωστά τε καὶ ἀδόκιμα προσῆγον τῷ θυσιαστηρίῳ. προσεδέχοντο δὲ οἱ ἱερεῖς, οὐκέτι μωμοσκοπούντες κατὰ τὸν νόμον, μὴ χωλόν, ἢ ὠτότμητον, ἢ κολοβόῤῥινον, ή κολοβόκερκον, ἢ ψωραριῶν, ἡ λειχήνας ἔχον, ή μόνορχες· ἀπόβλητα γὰρ ἐποιεῖτο ταῦτα ὁ νόμος, μέρις δὲ ἦν τὸ χρῆμα, καὶ ἕτερον οὐδέν. Κατημέλουν δὲ καὶ ἑτέρως οἱ ἱερεῖς καὶ τῶν ὑπὸ χεῖρα λαῶν, εὐχὶ τὰ ἐκ νόμων ὀρθῶς εἰσηγούμενοι, καὶ παιδαγωγοῦντες εἰς τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν, ἀλλ' εἰς ἐκτόπους Εξιτηλίας απονεύειν ἐῶντες, καὶ τῆς εὐθείας έξω φέρεσθαι τρίβου. Καὶ εἶ; μὲν οὗτος τῆς ἐπιπλήξεως τρόπος· ἕτερος δὲ πρὸς τούτῳ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, ἐπ' Ει αἰτίαις τοιαύταις. Οἱ μὲν γὰρ ἐῤῥῶσθαι φράσαντες ματα, τῆς ἁμαρτίας ἀνῃρημένης, καὶ εἰς καινότητα ζωῆς ἀναμορφουμένων τῶν ἐπὶ γῆς. Καινὴ γὰρ κτίσις τὰ ἐν Χριστῷ, τῶν ἀρχαίων παρωχηκότων, κατὰ τὸ γεγραμμένον. ταῖς εἰς γυναῖκας φιλοστοργίαις, εἶτα βιβλίον απο στάσεως ῥιπτοῦντες αὐταῖς, καὶ ἐπ' οὐδενὶ τῶν ἀτός πων ἔσθ' ὅτε κατεγνωσμέναις, συνεπλέκοντο μέν ἑτέραις, φοντό τε ὅτι κατ᾽ οὐδένα τρόπον λυποῦσε Θεόν, κἂν εἰ ἔλοιντο τοῦτο δράν. Ετεροι δὲ ταῖς τῶν ἀλλοφύλων ἐπεμαίνοντο θυγατράτι, καίτοι διακεκρι γότος τοῦ νόμου σαφῶς·. Την θυγατέρα σου οὐ δώσεις τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ τὴν θυγατερα αὐτοῦ οὐ λήψῃ τῷ υἱῷ σου. Απιστήσει γὰρ τὸν υἱόν σου ἀπ' ἐμοῦ, καὶ πορευθεὶς λατρεύσει θεοῖς ἑτέροις.» Γέ. γονε δὲ μικρὸς περὶ τούτου λόγος καὶ ἐν τοῖς τοῦ Εσδρα βιβλίοις. Ὅθεν τινὲς αὐτὸν ὑπολαμβάνουσια εἶναι τὸν Μαλαχίαν, ἔχει δὲ οὐχ οὕτως τὸ ἀληθές. Καὶ τὰ μὲν τῆς ἐπιπλήξεως ἐν τούτοις· ἐν δέ γε τῷ τέλει τῆς προφητείας τὸν περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναδείξεως ποιεῖται λόγον, ἅτε δὴ μελλούσης τὸ τηνικάδε καθαρά τε καὶ ἀναίμακτος θυσία προσ κομίζεσθαι τῷ θεῷ, καταλήγειν δὲ τὰ πάντων ἐγκλής Όροι. χχιν, 1 Δ. ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. ΚΕΦΑΛ. Α'. Λήμμα λόγου Κυρίου ἐπὶ τὸν ᾿Ισραήλ εν χειρί ἀγγέλου αὐτοῦ. Β'. Λημμά φησι τοῦ λόγου, τῆς παρὰ Θεοῦ προφητείας οἱονεὶ τὴν λῆψιν. Ἐδέχοντο γὰρ οἱ μακάριοι προφῆται διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῶν ἐσομένων τὴν γνῶσιν, τάς τε συμβουλὰς καὶ μὴν καὶ τὰς ἐπι πλήξεις ἐποιοῦντο πρός τινας, οὐκ ἐξ ιδίας αὐτοὶ καρδίας, οὓς ἂν ἔλοιντο τυχὸν ἀνασπώντες λόγους, η ψευδοσποῦντες κατά τινας, διερμηνεύοντες δὲ τὰ παρὰ Θεοῦ, καὶ τοὺς ἄνωθεν τοῖς ἄλλοις καθαρῶς τε καὶ ἀμωμήτως διαπορθμεύοντες λόγους. Οὐκοῦν τῆς προφητείας τὴν λῆψιν γενέσθαι φησὶ παρὰ Κυρίου. Ὑπεμφαίνει δὲ διὰ τούτων, ὡς οὔτε προαγόρευσιν ἔχει τινὰ τῆς προφητείας ὁ λόγος, μοχθηροῦ τε καὶ ἀνιαροῦ πράγματος ὡς συμβησομένου τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, οὔτε μὴν ἐπαίνους ὡς βεβιωκόσιν ὀρθῶς· ἐπίπληξιν δὲ μᾶλλον ἐπί τε ἱερέας καὶ λαούς. Τὸ δὲ, ε ἐν χειρὶ ἀγγέλου αὐτοῦ,» τοιῶσδε νοήσεις· διαχειρίζοντος ώσπερ, ήγουν ἐκπράττοντος, τὴν τῆς προφητείας διακονίας τοῦ ἐπίκλην ᾿Αγγέλου, τὸ λήμμα γέγονεν ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ. Είρηται δὲ Αγγελος ὁ Μαλαχίας δι' αιτίας ἂς ἤδη προείπον. Θέσθε δὴ ἐπὶ τὰς καρδίας ὑμῶν. Ηγάπησα ὑμᾶς, λέγει Κύριος. Γ'. Οὐ πάρεργον ποιεῖσθαι προστάττει τῶν ῥηθη σομένων τὴν ἀκρήν· ἐσπουδασμένως δὲ μᾶλλον, καὶ ἐν πλείστῃ προσοχῇ καὶ κατανοήσει. Διακείσθαι γὰρ ὧδε προσήκει τοὺς θείων μέλλοντας ἀκροᾶσθαι λέγων ὧν ἔσται πλείστη τε ὅση καὶ μάλα ἀμφιλαφής ή ὄνησις, ὅταν εἰς αὐτὸν εἰσχέωνται τὸν νοῦν. Ψάλλει γάρ που καί φησιν ὁ θεσπέσιος Δαβίδ·· Ἐν τῇ καρδία μου έκρυψα τὰ λόγιά του, ὅπως ἂν μὴ ἁμαρτω σοι. ο Έστι γάρ, ἔστιν ἀκούοντά τινα μηδὲ ἀκοῦσαι δοκεῖν, εἰ μὴ ἅπτοιντο μὲν διανοίας οἱ λόγοι, ἀπο στάντες δὲ ὥσπερ τῆς τοῦ λέγοντος γλώττης, εἶτα μόνην προσαράξαντες τὴν τοῦ ἀκούοντος ἀκοὴν, εἰ καίοις ἐν ἴσῳ καταλογισθεῖεν καὶ κρυπτοῖς. Τοιοῦτοι τινες ἦσαν περὶ ὧν ἔφη τις τῶν ἁγίων προφητῶν Ἰδοὺ λαὸς μωρὸς, καὶ ἀκάρδιος, ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσιν· ὦτα αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἀκούουσι.» Παρεγγυά τοιγαροῦν ἀναγκαίως ὁ προφήτης, λέγων Θέσθε δὴ ἐπὶ τὰς καρδίας ὑμῶν· τουτέστιν, εἰς νοῦν ἔσω καὶ καρδίαν τοὺς θείους εναποτιθέμενοι λόγους, καὶ τῶν ἄνωθεν χρησμῳδημάτων συνέντες τὴν δύναμιν, συναινέσατε πάντως· οὓς ἠγάπησα μὲν ὑμᾶς, λέγει Κύριος, ο ἠξίωσά τε ἁπάσης ήμε ρότητος, καὶ φειδούς, καὶ τῆς τοῖς ἀγαπωμένοις πρεπούσης φιλοτιμίας. Τοῦτο δὲ αὖ εὖ μάλα κατ ονειδίζοντος μὲν, ὡς πονηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν ἀπέδοσαν αὐτῷ, καίτοι δέον, ὡς ἀγάπης ἠξιωμένους, ἀντευφραίνειν ταῖς ἐπιεικείαις καὶ ταῖς εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀνδανόντων αὐτῷ σπουδαῖς τε καὶ προθυμίαις. Εἰ γάρ ἐστι τῶν ἀτόπων, τὸ μὴ βούλεσθαι τοῖς καθ' ἡμᾶς ἀποδιδόναι τὰς ὀφειλὰς, τίς ἂν γένοιτο λόγος ἐπὶ Θεοῦ τοῦ πάντα ἡμῖν πλουσίως διανέμοντος τὰ πρὸς εὐθυ μίαν, εἰ μὴ βούλοιτό τις ἀντιτίκειν αὐτῷ τῶν δεδω φημένων τὰς ἀμοιβάς; εἰ καὶ ὅτι μάλιστα πρέποι ἂν ἐκείνη λέγειν τοῖς γε ἀληθῶς ἀρτίφροσι· «Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκε μας; ν Καὶ εἴπατε· Ἐν είνι ἠγάπησας ἡμᾶς; Οὐκ ἀδελφὸς ἦν Ησαυ τοῦ Ἰακώβ, λέγει Κύριος, καὶ αγάπησα τὸν Ἰακώβ, τὸν δὲ Ἡσαῦ ἐμίσησα; καὶ ἔταξα τὰ ὅρια αὐτοῦ εἰς ἀφανισμὸν, καὶ τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ εἰς δώματα ἐρήμου. Δ΄. Επλήττοντο μὲν Ἰουδαῖοι κατὰ καιροὺς τοῖς ἐκ θείας ὀργῆς συμβαίνουσι, πολυτρόπως δεδυσσεβηκότες. Απώθοντο γὰρ εἰς αἰχμαλωσίας, καταδῃωθείσης αὐτοῖς τῆς χώρας, οἴκων τε ἠρημωμένων, καὶ ὁμοῦ τῶν θείων ναῶν κατεμπρησθέντων τῶν Ἱεροσολύμων. Προφάσει δὲ τοῦ τὰ τοιάδε παθεῖν αὐτοὺς, τὸ ἀποφοιτἦν ἐλέσθαι [φησὶ] τῆς γνησιότητος τῆς πρὸς Θεὸν, καὶ ὀλίγου παντελῶς ἀξιῶται λόγου τὴν εἰς νόμον αἰδώ. Επειδή τοίνυν ἀγαπῆσαι λέγοντος αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ, καὶ σφόδρα γε ἦν εἰκὸς τῶν τῆς αἰχμαλωσίας διαμεμνῆσθαι κακῶν, φάναι τε οὕτω τυχὸν τὸ, «Ἐν τίνι ἠγάπησας ἡμᾶς;» οἰκονομικώτατος λίαν ὁ τῶν ὅλων Θεός, παριππεύει μὲν τὰ διὰ μέσου συμβήματα, καὶ τὴν ἐπ' αὐτοῖς παρατρέχει διήγησιν, ἀνακομίζει γε μὴν τὴν τῆς ἀγάπης ἀπόδειξιν ἐπὶ τὴν τοῦ γένους ἀρχήν, φημὶ δὴ τὸν Ἰακώβ, ἐν ἀγαπῆσαι μὲν ἰσχυ ρίζεται, κατεστυγημένον δὲ πεποιῆσθαι τὸν Ἡσαῦ, καίτοι τοῖς φύσεως νόμοις εἰς ἀδελφότητα τῷ τετι μημένες συνδούμενον. Ως γὰρ ὁ θεσπέσιος γράφει Παύλος, «Μήπω γεννηθέντων, μηδὲ πραξάντων τι ἀγαθὸν, ἢ φαύλον, ο ἀπόλεκτον ἐποιεῖτο τὸν Ἰακώβ, ἐξ οὗ τὸ τῶν Ἰουδαίων ἀνεφύη γένος· ἐκβέβληκε δὲ τὴν Ἡσαν, καὶ οὐ δήπου φαμὲν κατὰ πρόκλησιν (ού γὰρ ἄδικο; ὁ Θεός, οὔτε μὴν ἄνισον ἢ ἑτεραλκὲς τὸ ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ἐπὶ τῆς γῆς διεξάγει κρίμα )· προ Ως εγνωκώς δὲ ὡς Θεὸς τὰ παρ' ἀμφοίν εσόμενα καὶ τὴν ἑκάστου τρόπον, ἀγάπης ἠξίου τὴν ἀμείνω τι και ἱερώτερον· καθάπερ αμέλει καὶ τὸν μακάριον Ιερε μίαν πρὶν ἐν κοιλίᾳ διαπλάσαι φησὶν ἐγνωκέναι, ἁγιάσαι τε πρὶν ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας. Είδει γάρ, δς προφήτην ἐσόμενον, καὶ ἐπιτηδείως ἔχοντα προ ἀποστολὴν, τὴν ἐπὶ τὸ δεῖν τῶν ἐσομένων ποιεῖσθαι τὴν προαγόρευσιν. Οὕτω δὲ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους ἡγιᾶσθαί φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος. «Ούς γὰρ ἔγνω, καὶ προώρισεν, ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Τούτους καλέσαι τε καὶ ἁγιάσαι λέγεται. Οὐκοῦν κατὰ πρόγνωσιν ἠξίωται μὲν ἀγάπης ὁ Ἰακώβ, με μίσηται δὲ δικαίως ὁ Ἡσας. Ὦ τοίνυν, φησί, Ισραήλ. Ηγάπησα μὲν ὑμᾶς.» Ψευδομυθήσαμε γὰρ ἂν οὐδαμῶς, εἰ τοῦτο λέγοιμι πρὸς ὑμᾶς· εἴσεσθε δέ μᾶλλον, ὡς ἔστιν ὀρθός τε καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος, εἰς τὴν τοῦ γένους ἀρχὴν ἀναφέροντες τῆς ἀγάπης τὸν τρό που. Αμφω μὲν γὰρ ἤστην ἐξ Ἰσαάκ· ἀλλ' ἦν ἀγαθὸς τους τρόπους καὶ φιλόθεος ὁ Ἰακώβ, ὅ γε μὴν ἔτερος σκληρὸς, καὶ δυσάντητος, καὶ ἕτοιμος εἰς βεβήλωσιν. Ταύτητοι προσνένευκα τῷ Ἰακώβ, καὶ τὸν μὲν ἔχνε μηθέντα τῷ Ησαῦ κατηφάνισα κλήρον, Εδωκά τε αὐτὸν εἰς ἐρήμωσιν· συγκεκρότημα δὲ τῇ παρ' ἐμαυ τοῦ φειδοῖ τὸν τοῦ Ἰακώβ, τουτέστιν ὑμᾶς, ήγουν τὴν χώραν, ἣν κατῳκήκατε. Ιστέον δὲ, ὅτι ἑρμηνεύεται μὲν δρῦς, σκληρὸς δὲ καὶ ἀκαμπής, καὶ τοῖς ἐκ δρυὸς ξύλοις ὀλίγον παραχωρῶν ὁ Ἡσαν. Απεμπ λήσας δὲ καὶ τὰ πρωτοτόκια βρώσεως ένεκεν μιας, ὠνόμασται δὴ καὶ Εδώμ, ὅ ἐστι γήινος. Ταύτητος καὶ Ἰδουμαίαν κεκλῆσθαί φησι τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, τῶν ἐξ Ησαῦ γεγονότων την χώραν, ἣν εχειρώσαντο κατὰ καιροὺς Ἰουδαῖοι, ἄβατόν τε καὶ ἀοίκητον ἀπο έφηναν παντελῶς. Καὶ τί ἂν βούλοιτο δηλοῦν τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ τῆς προφητείας ὁ νοῦς; Ἐκεῖνο, οἶμαί που τὸν μὲν γὰρ Ἰακὼς ἀγαπῆσαί φησι, καὶ οὐχ ἑτέρου χάριν, ἢ ὅτι γέγονεν ἀνὴρ < ἄπλαστος, οἰκῶν οἰκίαν· ο μεμισηκέναι δὲ τὸν Ἡσαῦ· γέγονε γὰρ γήϊνός τε καὶ βέβηλος, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν. Ην οὖν ἀναγκαῖον εἰδέναι τοὺς Ἰουδαίους, ὡς οὐκ ἂν συνέβη παθεῖν αὐτοὺς τὴν ἐρήμωσιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἐνεγκούσης πρὸς τοὺς ἀλλοφύλους ἀποδρομὴν, εἰ ἐμεμίμηντο τὸν Ἰακώβ. Ἐπειδὴ δὲ ζηλωταὶ καὶ ὁμότροποι γεγόνασι τῷ Ησαν, καὶ τῆς ἐκείνου σκαιότητος ιόντες κατ' ίχνος κατεφωρῶντο, λοιπὸν δέδονται τοῖς ἐχθροῖς. Εἰ δὲ δή τις βούλοιτο καὶ πνευματικὴν τοῖς εἰρη μένοις ἐφαρμόσαι την θεωρίαν, διανοείσθω σαφώς, ὡς ὁ μὲν Ἰακὼβ ἑρμηνεύεται πτερνιστής· τύπος δ' ἂν εἴη παντὸς τοῦ πτερνίζοντος ἁμαρτίας. Ἡσαῦ δὲ, ὡς ἔφην, δρᾶς, καὶ μέντοι γήινος ὁ Ἐδώμ· τύπος δ' ἂν εἴη καὶ οὗτος παντὸς τοῦ μόνα φρονοῦντος ἐπὶ τῆς γῆς. Αγαπᾷ τοίνυν ὁ Θεὸς τὸν πτερνιστι Ἰακώβ, μεμίσηκε δὲ τὸν Ἡσαῦ τὸν ἀκαμπή κ σκληρόν, ἤτοι τὸν ᾿Εδώμ, τουτέστι, τὸν τοῖς γηίνοις προσνενευκότα, καὶ τῶν πνευματικῶν ἀγαθῶν τὰ πρόσκαιρά τε καὶ ἀπολλύμενα φληνάφως ἀνθῃρημένον. Τῶν οὕτω ζῆν ειωθότων ἀφανιεῖ τὸν κλῆρον δ φιλάρετος ἡμῶν Θεός. Οὐ γάρ τοι βέβαια τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, οὔτε μὴν ἀκλόνητον ἔχει τὴν στάσιν. Ὅτι δὲ πεσείται πάντως, ὡς ἐν τύπῳ σαφηνιεῖ τῶν Ἰδου μαίων ὁ κλῆρος εἰσάπαν ἠρημωμένος. 'Αλλ' όγε Θεῷ προσκείμενος, ἀσφαλῆ καὶ ἐρηρεισμένην ἔξει τὴν **. › ἐλπίδα, καὶ τῷ τῶν ἀγαθῶν δοτῆρι Θεῷ προσφωνήσει λέγων· «Ἐν ταῖς χερσί σου οἱ κλῆροί μου.» Διότι ἐρεῖ· Ἡ Ιδουμαία κατέστραπται, καὶ ἐπι στρέψωμεν, καὶ ἀνοικοδομήσωμεν τὰς ἐρήμους. Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Αὐτοὶ οἰκοδομήσουσι, καὶ ἐγὼ καταστρέψω· καὶ ἐπικληθήσεται αὐτοῖς ὅρια ἀνομίας, καὶ λαὸς ἐφ' δν παρα τέτακται Κύριος ἕως αἰῶνος. Ε΄. Δυσχερής μὲν λίαν ἡ τῆς λέξεως συνθήκη, πλὴν οὐκ ἄτοπος τῶν προκειμένων ὁ νοῦς. Δέδωκα μὲν γὰρ ἐγώ, φησὶν, τοῦ Ἡσαῦ κληρονομίαν εἰς ἀφανισμὸν καὶ εἰς ἐρήμωσιν, ὑμῶν τῶν ἐξ Ἰακὼβ ἐκπεπορθηκότων. Ερεῖ δὲ ἴσως ὁ Ἰδουμαίος· Εἰ καὶ κατέστραπται παντελῶς, καὶ εἰς λῆξιν ἥκει κακῶν Αν κατῳκήκαμεν χώραν, ἀλλ᾽ οὖν ἐπιστρέψαντες ἐγεροῦμεν μὲν τὰς ἡρημωμένας πόλεις τε καὶ κώ. μας, κατοικήσομεν δὲ αὐτὰς οι διασεσωσμένοι. Τι οὖν; Πρὸς ταῦτα, φησί, τάδε λέγει Κύριος· «Αὐτοὶ οικοδομήσουσι, καὶ ἐγὼ καταστρέψω.» Κεκλήσεται δὲ πάντως ἡ Ἰδουμαία, ύρια ἀνομίας, ο ὡς διὰ πλείστην ὅσην ἁμαρτίαν κατεστραμμένη, 4 καὶ λαὸς ἐφ' ὅν παρατέτακται Κύριος ἕως αἰῶνος.» Ὁ μὲν οὖν τοῦ γράμματος νοῦς οὐχ ἕτερος, οἶμαι, τις παρά τοῦτόν ἐστι. Προσθείην δ' ἂν, ὅτι τῶν τὸ σαρκικὸν καὶ γήϊνον ἐχόντων φρόνημα (γήινος γάρ, ὡς ἔφην, ὁ Ιδουμαῖος ἑρμηνεύεται) πάντη τε καὶ πάντως ὁ κλη ρος πεσεῖται, Θεοῦ καταστρέφοντος. Οὐ γὰρ ἔχει τὸ βέβαιον τὰ ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ πρακτέα, οὕτων μὴν διηνεκῇ τὴν μέθεξιν· παριππεύει γὰρ τοὺς ἔχοντας πρόσκαιρος εὐθυμία, καὶ ἐν ἴσῳ σκιᾶς μετατάττεται, ἢ θανάτῳ σβεσθέντος τινὸς, ήγουν ἀδοχή του συμφορᾶς ἐπενηνεγμένης. 'Αλλ' εἰ καί τις ἔλοιτο τῶν Ἰδουμαίων τὸν ἑαυτοῦ κλῆρον οἰκοδομεῖν, ἢ πλοῦτον συλλέγων τὸν ἐξ ἀδι κίας, ἢ τοῖς διακένοις δοξαμίοις ἐντρυφῶν, ἡ δυνα στείαις ταῖς κατὰ τὸν βίον ἐναβρύνεσθαι θέλων, αὐτὸν εὑρήσει τὸν τῶν ὅλων Θεὸν μονονουχί καὶ ἀνθεστηκότα καὶ μαχόμενον. Ὡς γὰρ ὁ θεσπέσιος γέγραφε μαθητής, «Εἴ τις θέλει εἶναι φίλος τοῦ κόσμου, ἐχθρὸς τοῦ Θεοῦ καθίσταται.» Οὔπω παύσεται γὰρ, ὡς ἔφην, τῶν τὰ γήινα φρονεῖν ᾐρημένων, ἀλλ' οὐδὲ τῆς πρὸς αὐτοὺς καταλήξει μάχης. Μισεῖ γὰρ ἀεὶ τὸν ἀλιτήριον, καὶ ἀπόπεμπτον ποιεῖται τὸν φιλαμαρτήμονα. Καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ ὑμῶν ὄψονται, καὶ ὑμεῖς ἐρεῖτε· Ἐμεγαλύνθη Κύριος ὑπεράνω τῶν ὀρίων του Ισραήλ. Γ. Οταν, φησί, τὴν τῶν πραγμάτων κατωρθώ σητε φύσιν, μονονουχὶ δὲ καὶ ἀναμύοντι τῷ κατίδητε σαφῶς ἅπερ ἔφην ἀρτίως, τότε δή πάντως ἐρεῖτε συγκατανεύοντες, ὅτι δεδόξασται καὶ ἐμεγαλύνθη θεὸς ἐν τοῖς ὁρίοις τοῦ Ἰσραήλ. Οἱ μὲν γὰρ ἐξ Ια κώς γεγονότες, τουτέστιν Ἰουδαῖοι, προσκεκρουκότες, ὡς ἔφην, διὰ πλείστην ἀσέβειαν ἔξοικοί τε γε οι Ει γόνασιν, καὶ αἰχμάλωτοι, καὶ ἁλώσιμοι τοῖς ἐχθροῖς. Ἐπειδὴ δὲ πεπραχότας ἀθλίως, καὶ ἀποχρώντως χει κολασμένους, κατηλέησεν ὁ Θεός, ἀνεκομίσθησαν εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, ἀνενεγκόντων αὐτοῖς ἐπὶ τὸ ἔμεινα τῶν πραγμάτων. Καὶ γέγονε μὲν ἐν εὐπαθείᾳ ἡ χώ ρα, κατῳκήκασι δὲ τὰς πόλεις, ἀνεδείμαντο τὸν ναὸν, ἀνετείχισαν τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ γεγόνασι πάλιν ἐν τοῖς παρ' ἐλπίδα καὶ κατ' εὐχήν. Ἡ δέ γε τῶν Ἰδα. μαίων ἠρήμωται χώρα, και μεμένηκεν ἐν κακοίς, οὐκ ἀνασφήλασα περὶ τὸ ἄμεινον. Οὐκοῦν δεδόξασται Θεὸς ἐν τοῖς ὁρίοις Ισραήλ. Ιστέον δὲ, ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἐσώτατον νοῦν, καν εἰ ἐν προσκρούσει γένοιντό τινες τῶν εἰδότων θεόν, κἂν εἰ παιδεύοιντο δι' ἁμαρτίαν, ἀλλ᾽ οὖν οὐκ εἶτε ἀπαν αὐτοὺς ἀπολέσθαι συμβαίνει· κατοικτείρει δὲ Θεός παιδεύσας ἀρκούντως, καὶ ἀνακομίζει πάλιν εἰς εὐθυμίαν. Τοῖς δέ γε τὸ γήίνον ἀγαπῶσι φρόνημα, καὶ εἰς μόνα βλέπουσι τὰ σαρκός, μάχεται διηνεκώς, καὶ τῆς ἐπ' αὐτοῖς ὀργῆς παρατενεῖ τοὺς χρόνους. Κληθήσεται γάρ, φησὶν, αὐτοῖς ὅρια ἀνομίας, καὶ λαὸς ἐφ' ὅν παρατέταται Κύριος έως αιώνας. Υὣς δοξάζει πατέρα, καὶ δοῦλος τὸν κύριον αὐτοῦ. Καὶ εἰ πατήρ είμι εγώ, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου; καὶ εἰ κύριός εἰμι ἐγώ, ποῦ ἐστιν ὁ φόβος μου; λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Ζ΄. Εξω τοῦ καθήκοντος ιόντας λόγου, καὶ ὧν ἥκιστα χρῆν ἀφειδεῖν ᾑρημένους, ἀποφαίνει πανταχή. Τοῖς μὲν γὰρ ἐπιεικέσι τῶν υἱῶν πρέπει ἂν, καὶ μάλα εἰκότως, τὸ μεταποιεῖσθαι σφόδρα τῆς τοῦ φύσ σαντος δόξης, ἵνα καὶ εὐκλεεστάτου πατρὸς ὀνομάζωνται τέκνα. Εἰ δὲ δή τις εἴη καὶ οἰκέτης γνήσιος, περιφανή που πάντως καὶ διαβόητον τὸν οἰκεῖον εἶ ξεται γενέσθαι δεσπότην, οὐκ ἄσημον εἶναι καὶ πα πατημένον. Μεθέξει γὰρ οὕτω καὶ αὐτὸς τῆς ἔν γε τούτοις εὐημερίας, καὶ καύχημα τὸ χρῆμα ποιήσεται, καὶ θυμηδίας τῆς ἀνωτάτης λογιεῖται πρόφασιν. Ὑμεῖς δὲ, φησὶν, ὡς πατέρα με δοξάζειν ὀφείλοντες δεδιέναι δὲ καὶ ὡς δεσπότην, κατ' ἄμφω τοῦ πρέ ποντος οὐ μετρίως διημαρτήκατε· ἁλώσεσθε δὲ μήτε ὡς πατρὶ τὴν δόξαν, μήτε μὴν ὡς δεσπότῃ τὸν φόβον ἀνάπτοντες. Ποῦ γὰρ ἡ δόξα μου; ποῦ δὲ ὁ φόβος, εἰ μηδὲν τῶν εἰς δόξαν δρώντων τὴν ἐμὴν ἀνέχεσθε δρᾷν, μήτε μὴν τὸ κολάζεσθαι δεδιότες, τοῖς δεσπότου εἴχετε νόμοις; Ἔφη τι τοιοῦτον καὶ διὰ φωνής Ησαίου· Ακουε, οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, ἡ γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν· Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ ὕψωσα· αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν.» Χρή τοίνυν ἡμᾶς τὰ εἰς δόξαν Θεοῦ ζητεῖν, καὶ μὴν καὶ ἐπείγεσθαι κατορθοῦν, τὸ γε γραμμένον εἰδότας· «Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, καὶ ὁ ἐξουθενῶν με, ἀτιμωθήσεται. ο Δοξάσεται δὲ πρὸς ἡμῶν ὁ Πατὴρ ὁ τῶν ὅλων Θεός, οὐχὶ τὸ αὐτοῖς ἡμῖν ἡδύ τε καὶ φίλον ἀποπεραίνειν ἐσπουδακότων, ἀνατεθεικότων δὲ μᾶλλον αὐτῷ τὸν νοῦν, καὶ τοῖς αὐτοῦ νεύμασιν ἑπομένων πανταχοῦ. Φοβηθησόμεθα δὲ καὶ ὡς Κύριον, τὴν εἰς φαυλότητα ῥοπὴν ἀνακόπτοντες αἰδοῖ τοῦ προσκρούειν αὐτῷ, καὶ τὸν ἐπὶ τοῦ θείου βήματος εὐνοοῦντες ἔλεγχον. «Τούς γὰρ πάντας ἡμᾶς δεῖ φανερωθήναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ἃ ἔπραξεν, είτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον.» Ὑμεῖς οἱ ἱερεῖς, οἱ φαυλίζοντες τὸ ὄνομά μου. Καὶ εἴπατε· Εν τίνι ἐφαυλίσαμεν τὸ ὄνομά σου; Προσάγοντες πρὸς τὸ θυσιαστήριόν μου ἄρτους Ηλισγημένους. Καὶ εἴπατε· Εν τίνι ἡλισγήσα μεν αὐτούς; Εν τῷ λέγειν ὑμᾶς· Τράπεζα Κυρίου ηλισγημένη ἐστὶ, καὶ τὰ ἐπιτιθέμενα βρώματα ἐξουδενωμένα. Η΄. Ἐπαιτιᾶται σφόδρα τῶν Ἰουδαίων τὸ ῥαθυ μεν, οἷς καὶ ὁ νόμος ἐπιφωνεῖ τὸ, «Εὐλαβεῖς ποιεῖτε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, ο Εψεται γὰρ ὡς ἐπίπαν ταῖς τῶν ἡγουμένων ἐπιεικείαις ἡ ὑπὸ χεῖρα πληθύς, ἀδικεῖται δὲ οὐ μετρίως, ὅταν ἴδῃ κατημεληκότας τῆς πρὸς Θεὸν αἰδοῦς. Συγκαθίσταται γὰρ εὐθὺς καὶ συναῤῥωστεῖ τὸ ῥᾴθυμον εἰς εὐλάβειαν, καὶ τῇ τῶν καθηγητῶν ὑπτιώσει συμπλάττεται. Οτι δέ ἐστιν ἀληθῆς ὁ λόγος, πιστώσεται λέγων ὁ τῶν ὅλων Θεός, ότι ο Οἱ ποιμένες ήφρονεύσαντο, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομή, καὶ διεσκορπίσθησαν. ὁ Οὐκοῦν ὡς ἐπίπαν οἱ τῶν θείων θυσιαστηρίων ἱερουργοί πρόφασις εὑρίσκονται τοῖς ἄλλοις εὐδοκίμου ζωῆς μὲν, εἴπερ ἔλοιντο διαβιοῦν ὀρθῶς, καὶ καθ' εν προσήκει τρόπον τὸ σέβας ἀν άπτειν· αἰσχρῶν δὲ καὶ βδελυρῶν ἐπιτηδευμάτων, εἰ πρό γε τῶν ἄλλων οὗτοι τὰ τοιάδε τῶν κακῶν εὐτ ρίσκοντο κατηῤῥωστη κότες. Ταύτητοι καὶ ὁ θεσπέσιος Πέτρος τοῖ; τελοῦσι διδασκάλοις ἐπεφώνει σοφῶ;, ὅτι προσήκεν αὐτούς τύπους γενέσθαι τοῖς ποιμνίοις. Ὑμεῖς ἐστε τοίνυν, φησί, οἱ τοῖς τῆς ἱερωσύνης αυχήμασι διαπρέποντες, οἱ φαυλίζοντε; τὸ ὄνομά μου. Καὶ εἰ βούλεσθε μαθεῖν τοῦ φαυλισμοῦ τὸν τρόπον, ἀκούσεσθε διακεκραγότος· Ἐν τῷ προσφέρειν ὑμᾶς εἰς τὸ θυσιαστήριόν μου άρτους Ηλισγημένους. Εἰ δὲ δὴ λέγοιντο καὶ πρὸς τοῦτο πάλιν· «Τίνα δὴ τρό τον Ελισγήσαμέν αὐτούς;» ἐρῶ πρὸς ὑμᾶς· Ὡς οἴεσθε μὲν ἴσως, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτοῖς βοᾶτε πρά γμασιν, ὅτι ο Τράπεζα Κυρίου ἐξουδενωμένη ἐστίν. ο Ἐπειδὴ δὲ ἕκαστα τῶν εἰρημένων αναμηρύσασθαι χρή, καὶ διερμηνεύσαι σαφώς, φέρε λέγωμεν, τί ποτε άμα βούλεται δηλοῦν ὁ ἄρτος ὁ ἡλισγημένος. ἠλισγημένον μὲν οὖν τὸν μεμολυσμένον, ήγουν τὸν ἀκάθαρ τον ονομάζει. Εἰδέναι δὲ ἀναγκαῖον, ὅτι κατά γε τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν ἐπὶ ταῖ, τελουμέναις θυσίαι; καὶ ἄρτοι προσεκομίζοντο· πλὴν ἄζυμοί τε καὶ καθαροί μένην δὲ τὴν τῆς αἰνέσεως θυσίαν ἐπ' ἄρτοις ζυμί ταις τελεῖσθαι προστέταχε. Καὶ τίς ὁ περὶ τούτων μυστικό; ἂν γένοιτο λόγος, ἀποχρώντως ἐν ἑτέροις εἰρήκαμεν· ἀφηγήσομαι δὲ νῦν καὶ ἐν ἐπιδρομῇ, ὡς ἂν μὴ δοκοίην ὀκνηρὸς εἶναί τις ἔν γε τοῖς οὕτω λυσιτελεστάτοις. Οὐκοῦν ὁ μὲν ἄζυμος άρτος σημείων ἂν γένοιτο ζωῆς τῆς ἀζύμου καὶ καθαράς. Οὕτω καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς ἐν πίστει δεδικαιωμένοις επιστέλλει, λέγων· ο Ὥστε ἑορτάζωμεν μὴ ἐν ζύμη παλαιά, μηδὲ ἐν ζύμῃ κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλ' ἐν αζύμοις εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας.» Καὶ πάλιν Εκκαθάρατε οὖν τὴν παλαιὰν ζύμην, ἵνα ἦτε νέου φύραμα, καθώς ἐστε άζυμοι.. Παρεγγυᾷ δὲ Χριστὸς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, οὕτω λέγων·. Προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης των Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων.» Οὐκοῦν καθαρᾶς καὶ ἡγιασμένης καὶ ἀζύμου ζωῆς σημεῖον ὁ ἄρτος. Προσεκόμιζον τοίνυν ἀνθ' ἑαυτῶν ὡς ἐν τύποις ἔτι καὶ σκιαῖς οἱ προσάγοντες άρτους τε ἀζύμους καὶ ἄζυμα κατὰ τὸν νόμον. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τοὺς ἔτι κατηχουμένους, καὶ οὔπω τὴν ἁμαρτίαν ἐκνενιμμένους διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, οὐκ ἐκπέμπομεν τῶν Ἐκκλησιῶν δοξολογοῦντες Θεόν, ποιούμεθα δὲ μᾶλλον κοινωνούς, τὴν τῆς αινέσεως πληροῦντες θυσίαν· ταύτῃτοί φησι καὶ δ νόμος, ἐπ' ἄρτοις ζυμίτοις χρῆναι ὁρᾶν αὐτὴν, ἄρτον ζυμίτην λέγων αἰνιγματωδῶς τὸν οὔπω κεκαθαρμέν νον, ὡς ἔφην, διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, έχοντα δὲ ὥσπερ τινὰ ζύμην ἐν ἑαυτῷ τὰ τῆς ἀρχαίας φαυλότητος λείψανα. «Ὑμεῖς οὖν, φησίν, οἱ ἱερεῖς, οἱ φαν λίζοντες τὸ ὄνομά μου, ο διὰ τὸ προσφέρειν εἰς τὸ θυσιαστήριόν μου άρτους Ηλισγημένους. Χρὴ τοιγαρ οὖν φροντίδα ποιεῖσθαι τοὺς τὴν θείαν ἔχοντας Ιερω σύνην, μὴ ἄρα τι δρῷτο τοιοῦτον ἐν Ἐκκλησίᾳ· εἰ δέναι τε, ὅτι ἡ μὲν ἀκριβὴς ἐπιτήρησις εύφρανεί Θεόν, καταλυπήσει δὲ λίαν τὸ ῥαθυμεῖν ἐλέσθαι τῶν οὕτω σεπτῶν. Ὅτι οὐκ ἀζήμιον τὸ χρῆμα τοῖς ὑπτιουμένοις πως, οὐ ταλαίπωρον ἰδεῖν, ἀκουόντων ἐκείνων· «Ὑμεῖς οἱ ἱερεῖς, οἱ φαυλίζοντες τὸ ὄνομά μου. ο Φαύλισμα γὰρ ὥσπερ εἰς Θεὸν τῶν ἱερέων τὸ ῥᾴθυμον, καὶ εἰς τὴν αὐτῷ πρέπουσάν τε καὶ ὀφειλε μένην δόξαν ἀναφέρεται τὸ πλημμέλημα. τιουμένοις πως, Διότι ἐὰν προσαγάγητε τυφλὸν εἰς θυσίας, οὐ κακόν; καὶ ἐὰν προσαγάγητε χωλὸν ἢ ἄρρωστον. οὐ κακόν; Προσάγαγε δὴ αὐτὸ τῷ ἡγουμένῳ σου, εἰ προσδέξεταί σε, εἰ λήψεται πρόσωπόν σου, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Θ. Μωμοσκοπεῖν τοῦ νόμου τὰ ἱερεῖα προστάττοντος, καὶ ἀπόβλητον μὲν ποιεῖσθαι τὰ ἔμπηρα, καθιεροῦν δὲ τὰ ἄμωμα, προσεκόμιζον τῷ θυσιαστηρίῳ κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ πάντα χύδην καὶ ἀδια κρίτως, καὶ τῆς μὲν πρεπούσης δόξης τῷ Θεῷ ὀλίγος ἦν παντελῶς ὁ λόγος· φροντὶς ἐὲ λίαν ἐσπουδασμένη. τὸ πλεῖστα ὅσα συναγείρειν θύματα, καὶ κριῶν ἀφθε νίαν οἴκοι τε ἔχειν, καὶ ἐν αὐτῇ που τάχα τῇ ἁγία σκηνή. Αρ' οὖν, ὦ τοῦ νόμου φύλακες, εἰ προσάγε τις τυφλὸν εἰς θυσίαν, οὐ κακὸν τὸ θύμα; εἰ δὲ δὴ καὶ χωλὸν ἢ ἄῤῥωστον, τὸν τῆς ἐμπηρίας διαφεύξεται μῶμον; Οὐ γὰρ δὴ καὶ τὰ τοιάδε λογιεῖσθε κακά, καὶ πρὸς θυσίαν οὐκ ἐπιτήδεια; Αλλ' είπερ οἴεσθε κατὰ σφᾶς οὐχ ὧδε ἔχειν, ἀποφερέτω τις αὐτά ξένιον, καὶ ἐν δώρου τάξει τῶν καθηγητῶν ἐνί. Αλλ οὐκ ἂν προσδέξαιτο, φησί, οὐδ' ἂν τὸ τοῦ προσκομίζοντος πρόσωπον αἰδεσθεὶς, οἱστὸν τὸ χρῆμα ποιή σα::ο, χαλεπανεῖ δὲ λίαν ὡς ὑβρισμένος. Ἔστι τοίνυν τῶν ἄγαν ἐκτοπωτάτων, Θεῷ προσφέρειν ἀποτολμήν, & μηδ' ἂν εἷς τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἔλοιτο λαβείν. Πολύ τοῦτο παρ' ἡμῖν τὸ πλημμέλημα· εἰ γάρ τι μέλλοιμεν προσκομίζειν Θεῷ, ὡς ἂν ἔχοιμεν τὰ αἰσχίω, καὶ δεύ τερα ζητούμεν οἱ τάλανες, οὐκ ἐννοοῦντες, ὅτι καὶ Καῖν ουσίαν οὐκ ἐποιεῖτο δεκτὴν, ὅτι προσεκόμιζε Λ μὲν οὐκ ὀρθῶς, ἑαυτῷ μὲν τὰ πρῶτα καὶ ἐξαίρετα τετηρηκώς, τιμὰν δὲ νομίσας τοῖς δευτέροις Θεόν. Αλλ' οὐ προσέσχεν αὐτοῦ ταῖς θυσίαις ὁ τῶν ὅλων Θεός. Οὐ γὰρ λογιεῖται τιμὴν τῶν προσφερόντων τὸ (άθυμον. Απαράδεκτά γε μὴν ὁ νόμος εἰς θυσίαν ἐποιεῖτο τὰ τυφλὰ τῶν θρεμμάτων, καὶ μὴν τὰ χωλά τε καὶ ἄρρωστα, τοῦ μὲν τυφλοῦ σημαίνοντος αἰνιγματωδῶς τοὺς τον θεῖον οὐκ ἔχοντας φωτισμὸν ἐν καρδίαις τοῦ δὲ χωλοῦ, τοὺς οὐκ εἰδότας ὀρθοποδεῖν ἐν ἀγαθοεργίαις· τοῦ γε μὴν ἀρρώστου, τοὺς μὴ λίαν εὐσθενῶς, ἐκλύτως δὲ ὥσπερ καὶ κατημελημένος τὴν ὑπὸ Θεοῦ πληροῦντας δουλείαν. Ἔφη δέ που καὶ διὰ φω νῆς προφήτου· ὁ Οὐαὶ οἱ ποιοῦντες τὸ ἔργον Κυρίου η ἀμελῶς.» Χρὴ τοιγαροῦν ἡμᾶς πεφωτισμένον μὲν ἔχειν τὸν νοῦν, ἐρθοποδοῦντα δὲ καὶ ἰσχύοντα. Τότε γὰρ ἐσόμεθα δεκτοί τε καὶ ἱεροὶ παρὰ τῷ φιλαρέτῳ Θεῷ. Καὶ νῦν ἐξιλάσκεσθε τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ ὑμῶν, καὶ δεήθητε αὐτοῦ. Ἐν χερσὶν ὑμῶν γέγονε ταῦτα· εἰ λήψομαι ἐξ ὑμῶν πρόσωπα ὑμῶν, λέγο γει Κύριος παντοκράτωρ. 1. Καλεῖ πρὸς μετάγνωσιν τους ήσεβηκότας, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς πεπαρνημένοις ὀργὴν προσαποσείεσθαι δεῖν εὖ μάλα φησί, ταῖς εἰς τὰ ἀμείνω μεταβολαΐς. Καὶ γάρ ἐστιν ἀγαθὸς, «Καὶ ἀνορθῶν τοὺς κατερ φαγμένους, καὶ ἰώμενος τὸ συντετριμμένον, καὶ ἐπι στρέφων τὸ πεπλανημένον. ο Λέγων δὲ τὸ «ἐξιλάσκεσθε τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ ὑμῶν, ἡ ὑπεμφαίνειεν ἄν, καὶ μάλα εἰκότως, ὡς ἀποστρέφεται Θεὸς τοὺς προσκρούειν αὐτῷ μὴ παραιτουμένους, καὶ ὅτι τῶν μὴ ζητούντων τὴν δόξαν αὐτοῦ τοὺς ἰδίους ὥσπερ ὀφθαλμοὺς ἀποφέρει, μήτε φειδούς, ἡ ἀγάπης, μήτε μὴν ἐποπτείας ἀξιῶν. «Οφθαλμὸς γὰρ Κυρίου ἐπὶ δικαίους, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἔφη δὲ καὶ πρός τινας τῶν αλιτηρίων διὰ φωνῆς Ἠσαΐου· «Οταν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε πρός με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν. Καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν· αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις.» Χρή τοιγαροῦν ἐξιλάσκεσθαι τοὺς ἡμαρ τηκότα;, εἰ δή πως ἄρα μεταστρέψειεν ἐφ' ἑαυτοῖς τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐκ τῆς ἀποστροφῆς ἐσό μενα ἀποκρούσαιντο βλάβη. Καθορίζει γὰρ τῶν ἱερουργῶν τὸ πλημμέλημα, καὶ ἀναιρεῖ τὴν ἄρνησιν. Οὐ γὰρ ἂν ψευδοεπήσῃ, λέγων· «Ἐν χερσὶν ὑμῶν γέγονε ταῦτα. ο Μονονουχί γάρ, φησί, ἑτέρων ἡμαρ σηκότων, ὑμεῖς σεσιγήκατε, ἀλλ᾽ οἷον αὐτόχειρες ὑμεῖς αὐτοὶ γεγόνατε τῶν εἰς ἐμὲ δεδυσσεβημένων, καὶ τῆς ὑμῶν ῥαθυμίας εἶεν ἂν τὰ ἐγκλήματα μεταλα Ετῦντος οὐδενός. Πλὴν εἰ καί τινες ἐκδεδίασι τυχὸν τὰ[ν] ποιεῖσθαι πρὸς ὑμᾶς τοὺς περὶ τούτων ελέγχους, αλλ' οὖν οὐκ ἔσομαι καὶ αὐτὸς καθὰ καὶ εἷς ἐξ ὑμῶν, οὐδ' ἂν λάβοιμι πρόσωπον τῶν ἡσεβηκότων. Ομοιο τούτου τὸ διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ· «Ὑπέλαβες ἀνομίαν ΠΟΙ ν ο
8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHHEP. ipsis aiebat Deus: • Dilexerunt movere pedles suos, et non, pepercerunt, et Deo non complacuit in eis". Facile enim in tetras idololatrias abduce bantur, et cum essent oriundi e sanguine Israel, alienigenas Chananæos imitari conabantur. Post quam autem unigenitum Dei Verbum nostri simile factum est ", et justificatos fide " sancto Spiritu ad se accedentes obsignavit ejus gratia, mens nobis stabilis, inconcussa el Grpala in pietate evasit. Nec enim quisquam persuadebit sanctificatis alium colere Deum præter eum qui natura et vero est Deus, quem Deum in Christo cognovimus. Ostendit enim nobis in seipso Patrem, dicens: «Qui vidit me, vidit et Patremn Itaque in die illa, inquit, boc est in illo tempore, non erit Chananæus, id est, alienigena et idololatra in domo Domini omnipop tentis. Stabiliti enim sumus, ut dixi, in fide, et securitatis ornamentis per Christum cohonestati, per quem et cum quo Deo et Patri gloria, cum sancto Spíritu in omnein æternitatem. Amen. * Jerem, xiv, 10. * Philip. 11, 6, 7. ss Rom. v, 1. as Joan. ALEXANDRIA ARCHIEPISCOPI IN MALACHIAM PROPHETAM COMMENTARIUS, CONTINENS TOMOS II. PROCEMIUM. 816 I. De Walachia quoque vaticiniis pauca * præfanda sunt ad docendos lectores, et ostenden dum quomodo singula quæ dicuntur intelligant, Itaque transmissis temporibus captivitatis, e lone in Julæam remigravit Israel, et in civitatem sanctam venit, jugo servitutis exoneratus. Divinum quoque templum jam stabat, Zorobabele, Salathielis filio, ex tribu Juda oriundo, et Jesu, filio Joseder. sacerdote magno præfectis oporum. Illo tempore captivitate liberalis Aggeus et Zacharias vatici nati fuerant, cum Esdras et Neemias sacerdotes viverent. Quo eodem, aut pauło post memoratos prophetas sanctos, divinus quoque Malachias viril, qui et Angelus vocatur: sic enim Malachiæ nomen rechitur. Explodendum est autem quorundam de ipso nec audiendum commentum, qui crediderun, temereque 817 fabulati sunt, eum natura angohun fuisse, sed voluntate Dei corporis formam habitumque assumpsisse, et Israelitis prophetiæ 1s officium praestitisse. Dictus est namque Angelus in prinis quidem, quod ejus nomen, ut dixi, hanc notionem haberet; deinde quod eum coelestes et a Deo inspiratos sermones Israeli nuliarit, non inseite etiam angelus vocari possit. Itaque ipse prepheta Małachias in contextu de quolibet sacerdote ait: «Labia sacerdotis custodient scientiam, et legen requirent. ex ore ejus, quoniam angelus Domini omnipotentis est "., De Emmanuele autem propheta Isaias: volent si fuerint igne coinbusti, quia puer natus est nobis; filius datus est nubis, et vocabitur nomen ejus magni consilii Αηgelus ". Vides quemadmodum κumtiare quæ illius supremæ naturæ sunt, quibusdam eliam angelorum nomen conciliet, quamvis natura angeli non sint? Homines enim sunt, qui divinam legem explanant, nempe sacerdotes: Deus autem, et ex Deo secundum naturam Filins. Homo igitur, nostrum similis, propheta Malachias. Cujus vaticinii scopus universus ad duo hæc refertur quodammodo. Constructo enim jam divino templo, cum tempus populi præpositos, sive eos qui erant de sanguine Levi, ad sacrificia vocaret, atque etiam ipsis Israelitis preces et vola secundum legem, si liberet, obeunda quodammodo suggereret, servabant ¡lli quidem mandata Mosis, non tamen citra culpam et ut ratio flagitabat. Nam populus consueta ad altaris sacrificium offerebat, verum non magna cura adhibita, sed perfunctorie et negligenter. De teriora quippe gregis, et morbida, et rejectanea al » Al Mach. 11, 7. 33 Isa. ix, 5, 6. as Levit. xall, aram offerebant. Sacerdotes porro suscipiebant, non amplius maculas, ut lex jubebat, id est, num claudum, aut aure scissa, aut naso mutilum, aut cauda amputata, aut scabiosum, aut impetigines, aut unuin testiculum haberent, considerantes: rejiciebat enim ista lex, nec aliud quam dedecora erant *. Alia item ratione sacerdotes etiam subj‹ ctum sibi populum negligebant, cum legem prave explicarent, nec ad Dei voluntatem exsequendam probe homines erudirent sed a recta semita ad ineptias et fatuitates defectere sinerent. hoc quidem objurgationis genus unum est. Alterum ad 21 seq. Israelitas pertinet, ob causas hujuscemodi. Alii namque amorem in uxores valere jubentes, 818 libellumque - repudii illis", et nonnunquam nibil mali commeritis, objicientes, akis copulabantur, nec se ullo modo Deum hoc facto offendere opinabantur. Alii in alienigenarum filias insaniebant, quamvis lex apertis verbis proclamasset: Filiain suam non dakis filio ejus, et filiam ejus non accipies filio tuo. Seducet enim filium tuum a me, et abiens serviet diis alienis **.» De hoc in libris Esdræ multa disseruntur. Unde quilam ipsum esse Malachiam arbitrantur, quod secus est. Et in his quidem nonnulla vituperationem contiment: in flue autem prophetiæ de ostensione Salvatoris nostri verba Munt, quando scilicet munda et incruenta hostia Deo offeretur: quæ sublato peccato omnium crimina desinere faciat, mortalibus in novitatem vitæ reformatis. Nova enim creatura erunt, quæ in Christo sunt, ubi vetera transierint, ut scriptum est 59. CAP. I. VERS. 1. Assumpt overbi Domini super Israel in manu angeli ejus. II. Assumptionem verbi nominat prophetiæ a Deo inspiratæ velut susceptionem. Suscipiebant enim beati prophetæ per Spiritum cognitionem futurorum, et quosdam consilio instruebant, atque eliam objurgabant, non e cordibus suis quos forte vellent sermones depromentes, aut in quosdamn falsa dictitantes: sed quæ a Deo didicissent profeṛentes, et supernos sermones aliis sincere citraque reprehensionem apportantes, Itaque prophetiam a Domino susceptam, sive assumptam dicit. Subostendit autem per hæc, nec prædictionem aliquam calamitosæ aut molestæ rei alicujus quæ Israelitis eventura sit, neque laudes, quasi vitam ex virtute vixissent, ista prophetia contineri, sed sacerdotum et populi increpationem potius. Illud, ‹ in manu angeli ejus, o sic intelliges, velut per manus administrante, sive peragente prophetiæ ministerium eo, cui cognomentum Angelus, assumptio facta est super Israel. Angelus autem Malachias propter causas a me ante allatas nuncupatus est. 819 VERS. 2. Ponite super corda vestra. Dilexi vos, dicit Dominus. III. Non oscitanter quæ dicenda erunt audire jubet, sed studiose potius et attentione animadversioneque singulari. Sic enim affectos esse condecet qui divinos sermones sunt auscultaturi, quorum uberrima et amplissima futura sit utilitas, cum in animum infusi fuerint. Psallit enim alicubi, et ait divinus David: In corde meo abscondi eloquia {ua, ut non peccem tibi v. Licet enim, licet 1 seqq. 38 Dent. VII, 3, 10 Psal. csvill, 11. tetigerint a lingua enim loquentis avolantia, et solas audientes aures verberantia vanis merito ac non prolatis similia jndicentur. Hujus generis erant nonnulli,de quibus quidam sanctorum prophetarum Ecce populus stultus, et sine corde: oculi eis, et non vident, aures eis, et non audiunt “. • Hortari iraque prophetam necesse fuit: c Ponite super corda vestra, › hoc est, intra animum el cor divina verba reponentes, supernorumque oraculorum vim intelligentes, assentiamini plane: ‹ Quoniam dilexi vos, dicit Dominus, › omuique mansuetudine et indulgentia, et cura sedula, quæ dilectis adhiberi solet, dignatus sum. Hoc autem rursum meritissimo illis exprobrat, quod sibi pro bonis mala dientem putare non audivisse, nisi mentem verba tribuerint, eum, ut charitate dignati, vicissim euan * Jerem, v, 21. "Psal cxy, 12. IV Reg. xxv, p probitate, et studio, alacritateque ad omnia ipsi accepta delectare deberent. Si enim absurdum est naturæ nostræ consortibus præstare nolle quod debeas, quid super Deo respondebimus, qui nobis omnia ad jucunditatem pertinentia abundanter subministrat, si dona donis non rependerimus? siquidem sana mente revera præditos maxime decet illud dicere: «Quid retribuam Domino, pro omnibus quæ retribuit mihi “?» VERS. 3. Εt dixistis: In quo dilexisti nos? Nonne Esau erat frater Jacob? dicit Dominus, et dilexi Jacob, el Esau odio habui? Et posui terminos ejus in desolationem, et hæreditatem ejus in domos solitudinis. IV. Percutiebantur aliquando Judæi ab infenso Deo, cum multis se impietatibus obstrinxissent. Vastata enim eorum terra, captivi abigebantur, domibus exinanitis, et Hierosolymis una cum divino templo cremnatis. 820 Quod autem ista perpessi fuissent, inde legitima erga Deum deserendi, et reverentiam legis parvi omnino pendendi occasionem arripiebant. Quia igitur dicente Deo, se illos dilexisse, et valde quidem credibile erat eos miseriarum captivitatis denuo meinores, ita fortasse dicturos, In quo dilexisti nos?» prudentissimo consilio universorum Deus quæ acciderant prætermittit, eorumque narrationem relinquit, dilectionisque demonstrationem ad generis eorum principium, Jacob nimiruin, revocal, quem se dilexisse confirmat, odisse autem Esau, quantumvis ei qui diligebatur natura legibus, ut frater, devinctus esset. Etenim ut divinus Paulus scribit: c Cum nondum nati fuissent, neque aliquid boui egissent, aut mali *,» Jacob elegit, a quo Judæoruin gens originem duxit: abjecit autem Esau, non quod ab eo provocatus esset (non est enim injustus Deus, nec iniquam, aut ancipitem, sou variabilem fert sententiam in unumquemque mortalem); sed cum tanquam Deus amborum futnras actiones et utriusque mores prænosset, melio * Rom. 15. 11. seri. rem et sanctiorem complexus est; ut, exempli cau sa, etiam heatum Jeremiam priusquam eutin formaret in utero, novisse se dicit, et sanctificasse, antequam de vulva exiret **.. Sciebat utique, sciebat cum prophetam futurum, et ad futura praenuntianda legatum idoneum. Sic et nos ipsos in fide justincatos sanctificari divinus Paulus asserit Quos enim præscivit, illos et prædestinavit Deus et Pater conformes fieri imagini Filii sui “. › Eosdem vocasse et sanctificasse ibidem dicitur. Itaque secundum præscientiam dignus dilectione habetur Jacob, et meretur odium Esau. Inquit igitur, o Israel, ‹ Dilexi vos.» Nec nentiar ulio modo, si ita vobis dicam: nam ut me recta et vera loqui cognoscalis, ad principium generis modum dilectionis reducite. Ambo enim sali Isaaci erant editi: verum Jacol vita bonus, et amans Dei; alter præfractus, et intractabilis, et ad piacula non imparatus. Quapropter inclinavi in Jacob, et hæreditatem Esau attributam vastavi, ipsamque in desolationem dedi. Heredilatem vero Jacob collegi indulgentia mea, lioc est vos, sive regionem quam incolitis. Sciendum porro Esau vocabulum exponi Latine quercus: 821 fiuiς enum durus, et inflexibilis instar duræ quercus. Qui autem propter unam escam vendidit primitiva sua, appellatus est item Edem, quod sonat terrenus. Unde et regionem posterorum Esau Idumæam nominatam saera Scriptura testatur 4, quam subaetam aliquando Judzi desolatam et desertam penitus reddiderunt. Quid autem prophetia Israelitis iudicat? Illud, opinor: Jacob se dilexisse ait, nec alia de causa, nisi quia erat vir e simplex, habitans domum:: odisse autem Esati, erat enim, juxta beatumn Paulumn *, lerrenus et profanus. Quam obrem Judæos intelligere oportebat non fuisse passuros desolationem, nec e patria ad alienigenas migrationen, si Jacob imitandum sibi proposuissent. Quoniam autem Esau mores exprimere, et per vestigia stultitiæ illius incedere maluerunt, hostibus postea traditi sunt. Quod si quis dicta spiritualiter considerare vult, certo sciat Jacob reddi supplantator, ac proinde cujuslibet peccatum supplantantistypus esse possit. Esau antem quercus, ut dixi, et Edoin terrenus, qui et ipse cujusvis sola terrena cogitantis typum et imaginem gerit. Diligit ergo supplantatorem Jacob, Esau autem pertinacem et asperum, sive Edom, hoc est, terrenis affixum, et qui temporanea ac pereuntia spiritualibus bonis stulte anteposuit, odio prosequitur. Ita solitorum vivere lærelitatem dissipabit Deus noster, qui virtutem diligit. Non enim firmitatem nec statum inconcussum habent res terrena. Casuras autem penitus, tanquam in figura Idumæorum hæreditas desolata prorsus declarabit. 40 Jeren. 1, 5. is Rom. vui, 99. * Gen. xxxvi, 45. «Gen. AVF, 49 llebr. x11, 10. COMMENTARIUS IN MALACHHAM PROPHETAM.. Ast qui Deo adhaeret, spe certa et Orma sustentabiμαίων tur, et bonorum largitori aeclamabit: «In manu tua sortes meæ Psal. xxx, Jar. 17, G Vers. 4. Quia dicet, Idumæa subversa est, el reverlamur, el reædificemus deserta. Hæc dicit Dominus omnipotens: Ipsi adificabunt, et ego destruam; et vocabuntur eis termini iniquitatis, et populus super quem extensus est Dominus usque in ælernum. V. Perdidicilis est verborum contextus, sive connexio: verumtamen sententia subjecta non inconveniens. Inquit enim, Dedi quidem 822 ego hæreditatem Esau in desolationem, in solitudinem, a vobis ex Jacob propagatis devastatam. Sed Idumæi dfcent fortasse Etsi regio quam habitavimus prorsus in vastitudinem redacta, et extremis afflictata est malis, nibilominus reversi desolatas urbes vicosque instaurabimus, et qui salutem retinuimus, eas incolenus. Quid igitur? Ad hac, inquit, ista dicit Dominus: ‹ Ipsi ædificabunt, et ego destruam. › Et Idumæa omnino vocabitur Termini impietatis, utpote peccatis plurimis depravata, e et populus super quem extensus est Dominus usque in æternum.» Litteræ igitur sensus, ut arbitror, prater hunc nullus est. Libet apponere, carnalia et terrena cogitantium (terrenus enim, ut dixi, sonat nomen Idumæus) hæreditas, Deo subvertente, cadet penitus. Nam quæ in hoc mundo aclitantur, Girnitudine carent, neque usum sui perpetuum præbent, quoniam temporanea latitia præterit, unbræ similis. aut morte e medio tollente aut improvisa calamitate interveniente. Sed etsi quis Idumæorum sub intelligentiam cadentium hæreditatem suam ædificare voluerit, divitias ex iniquitate congregans, aut in gloriolis inanibus delicias sibi constituens, aut potentia in hac vita efferri volens, universorum Deum ipsum tantum non obsistentein coutraque pugnantem inveniet. Nam ut divinus discipulus scriptum reliquit, ‹ Qui voluerit esse amicus sæculi hujus, inimicus Dei constituitur ". Nondum enim quiescet, ut dixi, ab his qui terrena sapiunt, nec iis adversari desistet. Semper enim flagitiosum odit, et cupidius peccanican rejicit. VERS. 5. oculi vestri videbunt, et vos dis celis: Magnificatus est Dominus super terminos Is ruel. Vl. Quando, inquit, rem pro natura sua recte præstiteritis, et tantum non apertis animi oculis videritis perspicue quæ modo dixi, tunc omnino annuentes, glorificatum et magnificatum esse Deum in finibus Israel fatebimini. Ex Jacob enim proseminati, Judaei nempe, cum Deum offendissent, ut dixi, extorres, et captivi, et inimicis expugnabiles propter summam impietatem facti sunt. Ubi vero miseriis exercitos, et pro dignitate punitos Deus miseratus est, redierunt, et res eorum in melius, atque in antiquum statum restituta sunt. 823 El benefactum deinceps regioni, urbes de integro incoluerunt, templum condiderunt, Hierosolymam moenibus conmunierunt, et quae magis optabant, quam spera bant, iis denuo sunt perfruiti. Idumæa autem ut vastal: est, ita permansit, nec ad conditionem feliciorem erecta est. Itaque glorificatus est Deus in terminis Israel. Sciendum porro, etiam secundum reconditissimum sensum, quamvis quidam Deum agnoscentes ipsum offenderint, ac propter peccatum pœnas dederint, tamen non funditus perituros; nam Deus, ubi quantum satis est in eos animadverterit, miseretur, et ad prosperum statum eos reducit. Terrenum autem affectum diligentibus, et ad sola quæ carnis sunt respicientibus, adversatur semper, et iræ suæ super illos tempus producit: e Vocabuntur enim, inquit, illis termini impietatis, et populus super quem extensus est Dominus in æternam. › VERS. 6. Filius glorificat patrem, et servus dominum suum. Et si pater sum ego, ubi est gloria mea? et si dominus sum ego, ubi est timor meus? dicit Dominus omnipotens. VII. Limitem rationis egressos contempsisse quæ minime oportebat, ostendit ubique. Frugi enim filiis conveniebat, et quidem jure admodum ac merito,ut patris sui gloriam procurandam serio susciperent, quo Ita inclyti patris filii vocarentur. Jam si quis fidelis, seu germanus sit minister, etiam dominum suum celebrem fieri, et non obscurum, et velut pedibus protritum manere, magnopere optabit. Nam sic ipse quoque partem felicitatis, quæ in his est, feret, et quod sibi ornamento sit faciet, et eam sumniæ voluptatis occasionem sibi ducet. Vos autem, inquit, cum me ut patrem honorare, atque ut dominum timere deberetis, in ambobus non parum ab officio descivistis, et inveniemini nec ut patri honorem, nec ut domino timorem impertientes. Ubi enim est honor meus? ubi timor, si nihil ad gloriam meam pertinens facere sustinetis, neque pœnam a domino metuentes, ejus jussa capessitis? Istiusmodi quipe piam per Isaiam quoque dicit: c Audi, cuplum, et auribus percipe, terra, quia Dominus locutus est Filios genui et exaltavi, ipsi autem spreverunt ne". Quærenda igitur a nobis, quæ Deo sunt hoorifica, et ad opera sancta incumbendum, cum riamus scriptumn esse: «Vivo ego, dicit Dominus, (via glorificantes me glorificabo, 824 et qui conmmit me, contemnetur "» Glorificabitur autem a obis Pater universorum Deus, si non quod nobis jucundum et amicum est, agere studuerimus, sed illi potius mentem nostram dedicaverimus et in omnibus ad ejus nutum nos conformaverimus. Tiuebimus vero ut Dominum, si propensionem ad improbi39 Isa. 1, 2. *³ | Reg. 11, 30. tatem, pudore quodam illius offendendi resciderimus, accusationemque apud divinum tribunal nobiscum volutaverimus. Omnes enim nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque prout gessit in corpore suo, sive bona, sive mala ". VERS. 7. Vos sacerdotes, qui despicilis nomen meum. Et dixistis: In quo despeximus nomen tuum? Offerentes ad altare meum panes pollutos. Et dixistis In quo polluimus eos? In eo quod dicitis: Mersa Domini polluta est, el superpositæ esca sunt despecim. VIII. Expostulat vehementer cum sacerdotibus ob socordiam, quibus et lex acclamat illud, e Religiosos facite filios Israel. › Subjecta enim multitudo pene in omnibus principum bona exempla sequitur, nec mediocre detrimentum accipit, cum eos reverentiam erga Deum posthabere cernit. Statim enim eodent redigitur, et desidia in cultu divino simul languet, et ad magistrorum supinam negligentiam fingitur. Vera me dicere ex verbis Dei universorum patet Pastores stulta egerunt, et Dominum non exquisiverunt. Propter hoc non intellexit omnis grex, et diss'pati sunt ", › Itaque in omnibuş fere, qui að divina altaria sacrificant cæteris ad vitam probatam incitamento sunt, si ex virtute vivere, et Deum modo quo convenit colere voluerint: ad nefanda autem et detestabilia studia duces, si præ aliis hujusmodi malis male habere conspiciantur. Hinc et divinus Petrus magistros sapienter admonuit, convenire, eos formam gregis fieri to. Vos igitur estis, inquit propheta, qui sacerdotii dignitate conspicui, qui despicitis nomen meum. Et si modum despectionis audire vultis, audietis clamantem: elu eo quod offertis ad altare meum panes pollutos. › Quod si objiciant, ‹In quo polluimus eos?, dicam vobis Quia putatis forte, vel potius ipsis rebus testamini, 825 mensam Domini despectam esse. Quoniam autem singula dictorum recolligere, et perspicue declarare oportet, age dicamus, quid sibi pauis pollutus velit. Pollutum itaque contaminatum sive immundum nominat. Sciendum porro, ex voluntate legislatoris in sacrificiis quæ peragebantur etiam panes offerri solitos, sed azymnos et puros: solum autem sacrilicium laudis in fermentalis peragi jussit 67. De quibus quod mystice disseri possit, alibi satis docuimus, quæ nunc strictim repetam, ne in rebus longe utilissimis tædio captus videar. Panis ergo azymus, seu non fermentatus, signum esse queat vite non fermentatæ ac puræ. Atque ita etiam divinus Paulus in llde justificatis scribit: e laque cpulemur non in fermento veteri, neque in fertento malitiæ et nequitiæ, sed in azymis sinceritatis et veritatis *.» Et iterum: ‹ Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi”, s Hortatur item Christus sanctos apostolos his verbis: e Cavete a fermento Phariseorum et Saddu 11 Cor. v, of Jerem. x, SGI Petr. V, * Psal. SLIS, 23. 65 1 Cor. v, 8. * ibi.l. 7. cæorum Pura igitur et sanctificata et azyme vita: hoc genus panis est symbolum.Oferebant igitur pro se, ut in typis adhuc et umbris, qui secundum legem panes azymos el azyma offerebant. Quoniam autemi catechumenos, et ita per sacrum baptista nondum a peccato purgatos Ecclesiis non ejicimus cum Deum glorifcamus: quin eos potius in consummando sacrificio laudis socios adsciscimus, ideo lex in fermentato illam, glorificationem puta, faciendam inquit, sicut dixi: veteris nequitiæ reliquias, quasi quoddam fermentum in se habentem significans, panem fermentatum per ænigma nondum baptismale purgatum. • Vos igitur sacerdotes estis, inquit, qui despicitis nomen meum, › dum ad altare meum panes pollutos offertis. Curandum ergo sacerdotio ornatis, ne quid tale in Ecclesia committatur, et tenendum accuratam observationem Deo gratam et jucundam accidere; contra, socordiam in rebus tam venerandis magnam illi creare molestiam; nec id supine negligentes impune ferent. Εt quomodo non miserabile est istud videre? cum illi audiant Vos sacerdotes estis, qui despicitis nomen 826 meum. › Est enim quidam contemptus Dei sacerdotum segnities, et peccatum illud gloriæ ipsi tribuende ac debitæ adversatur. VERS. 8. Quia si offeratis cacum in sacrificium, noune malum? Et si offeratis claudum, aut lan. quidum, nonne malum? Offer illud duci tuo, si suscipiet te, si accipiet faciem tuam, dicit Dominus omnipotens. IX. Cum lex mandaret "victimarum vitia considerare, et mutilas seu membris captas repudiare, ex omni parte integras sacrificare, illi eo tempore citra delectum, et nullo discrimine, cuncta offerebant, et glorie Deo digne ratio omnino exigua ducebatur: ut autem quam plurimas victimas congregarent, et copiam arietum domi, ac fortasse in ipso tabernaculo haberent, in eo plurimum operæ ac studii consumebatur. An igitur, o præclari legum custodes, si quis cæcum ad sacrificium obtulerit, hoc sacrificium vitiosum non est? Quod si claudum, aut languidum, nun se a crimine mutilatæ victimæ tueri poterit? An non istiusmodi mala et ad sacrificium inepta censebitis? Sin aliter apud animos vestros statuitis, age quispiam pro xenio, et in loco muneris uni suorum gubernatorum offerat. Atqui non suscipiet, inquit, nec offerentis faciem reveritus illud offerendum fuisse judicabit, vehementerque, ut injuria lacessitus, irascetur. Est ilaque a ratione prorsus alienissimum, Deo audere offerre quæ nec nostrum aliquis dignaretur accipere. Magnum hoc nobis peccatum est, si oblaturi Deo, quæramus miseri quod fœdius, ant vilius est: non 60 Matth. xvi, G. es Lerit. xxis, 21 seq. G p
col. 967–968page 9 of 10
Amicitia et dilectione Dei dignati, et sancti, 276. Utiles sunt et subserviunt ad verba tantum, 278. Hunc a Deo honorem consecuti sunt, ut noriol omnia quæ ipsi facere ¡¡buerit, 279. Fratrum vicem nimiopere dolentes, acriore aliquando objurgatione utuntur, 297. Mordent ex chari tate, 297. 'rridentur, 306. Fallaciis implicitos ad sanita tem vocant, 327. Ad finem pracipue verborum suorum meminerunt Dei, 355 Ut audientes perinde secum affi ciantur, vision m vi declaranda consequi nituntur, 311. Medicis comparati, 391. Consueverunt spenùmero vi dere, quo pacio ohm evenient, quæ ab ipsis prænuntian tur, 413. Prophetæ de assali sunt, imo pericula áð erunt, 420. Ira ceterala eoruin quos erudiebant nonnunquam in se i ritata, varie necati sunt, 42. Homines ad pietatem el agnitionem venturi temporis erudierunt, 420. Prudentia decet imperantes, 186. Prudentia carnis mors, 228. Pseudoprophetæ Baal ab Elia et Jesu occisi, 97. Quinarium, quod imperfectum est, 60. Qui decim numerus septem et octo continens, 60. Quiuque justi Sodomitas servassent, 27.. Raasson Syriæ et Damasci rex, 256. Hierosolymam exercitum adduxit, 256. Judæ civitates depopulatus, 256. rege Assyriorum interfectus, 256, 458. Raba, significat major et amp.ior, 322. Rabbath metropo regionis Ammoniticæ, 262. Confla gratura, et cum clamore peritura 262. Rabsaces Hierosolymis insultat, 9. Adversus Dei g'o riam deblaterat, 24. Hierosolymam obsidet, 151. Deum conviciis proscindit, 323. Arrogans, 324. Sennacherib e Lacuis Hierosolymam missus, 336. Tanto mœrore Hie roso ymitanos consternavit, ut mox se perituros ex spectarent, 336. Arrogantiae et maledicentis penas dedit, 392. Muito cum equitatu venit Hierosolymam, 403, 432. Ræphan, quod redditur obtenebratio aut excaca tic, 310. Basin Syrie rex, 285. Regem Juda oppugnat, 285. Tegatphalasar Assyrio occisus, 185. Hierosolymam ar mis ad rtus, 391. Rex Damasci, 457. Socius Phacee filii Romeliæ regis Samariæ, 457. Rationale judicii ex humerali catenis aureis suspensum in pectus summi sacerdotis dependebat, 62. Regem qui sacram dignitatem invaserat, punivit Deus, 7. Regeneratio per sacrum baptisma adoptionis fil´orum Dei conciliatrix, 29. Reliquia Israel gentibus permistæ, 26. Reptilia terræ, hostes Judæorum, 50. Improbissimos significant, 66, 67. Resurrectio Christi de Judæis triumphat, 22. Resur rectio mortuorum diversa, proborum et improborum, 30. Resurrectio Christi die octavo contigit, 60. Revelatio facta prophetis non lingua et verbis more nostro coustabat, 10. Fiebat instar luminis mentem et cor ilustrantis, 10. Appellatur a prophetis angelus „oquens in itis, 10. Rhasis rex Assyrie Phacee filium Romeliæ armi; juvat, 8. Teglatphalasar rege Assyriorum interucitur, 8. Rhemuan mons in Armenia, in extremis recessibus Per sarum silus, 288. Roboami regis jugum excussum, 148. Susaci Ægypti rege victus, 200. Romani exercitus Judæam devastarunt, 24. Non uni versam Judæorum nationem absumpserunt, 26. Romano rum duces illustrissimi, quidquid sol aspicit, sub ditio nem redegerunt, 51. Israelitis bellum fecerunt, 201, 208. Instar locustæ Israelem in Christum sceleratum depasti, 215 Una cum urbe et divino templo omnia incendio miscentes, 337, 342. Eorum principatus imperiumque ciarissimum orbem terrarum subegit, 428. Rotæ plaustri triturantes, 253. Volvuntur circum axes, Ruben, paterno cubili vio'ato, magnopere offendit, Rubigo vocatur clades belli et desolatio, 87. Urit et quasi in cineres redigit agrorum fruges, 206. Sacci amictus, deliciarum et otii depositio, 209. Sac cus et calvitium, habitus lugentium, 536. Sacerdotes semper Christi meminerint, et per Spiri tum in se babitantem circumiferant, 62. Peccata populi comedunt electum genus, 206. Præfecti obeundæ fitur giæ sacra, 206. Vitam suam Deo consecrant, 206. Etiam cæteris commodant de obsecrationum laboribus, 209. Sa cerdotes de familia Levi non sustinuerunt servire id lis, 86. religione Samaritanorum refugientes, Hieroso¡ymum sunt reversi, &ť. Sacrificium dicebatur accipi, cum Deo offerebatur, 12. Sacrincium aliud est holocaustum, aliud salutaris appe ri.io, 307. Salmana Madianitarum dux, 151, 155. Matrem cum Aliis alisit, 155 Salmanasar rex Assyriorum Samariam vasta!, 9. Iszar litas ad montes et fluvios Medorum transtu it, 9, 2. -6, 113 Regem Israel Osee capit, 113, 186. Pe it a reve Isr..el Manan, 186. Samariam toto triennio obsedit, 186. Israelem in montana Persarum et Medorum demi_rare coegit, 185, 200. Non totam Samariam, sed partem quam dam subegit, et cum captivis in regnum suum se recept, Salomon, dum non vult of endere mulieres, Deom af fendit, 2. Erant et uxores principes septingentæ, el con cubine trecente, 3. Amore mulierum victus, quamvis sapientissimus, 4. Delubrum Astarte construit, 78. Aras et fana mulierum alienigenarum numinibus condi dit, 148, 178. Hastas et clypeos aur os fecit, 200. Viribus præpotens fuit, et copiis valuit, 256 Vicinas gentes ita subjugavit, ut etiam urbes apud eas complures ædities– verit, 256. Edificavit Thedmor in deserto, 257. Hieroso lymis templum illud augustum meditaus, centum quin quaginta millia lapicidarum, et operarum, proselytorum que delegit, 426. Salus per Christum promittitur 47. Samaria a Salmanasăre toto triennio obsessa, 186 Re gio montosa, 283. Tola periit domo qualibet ennquas sata, 286. Vastata, 336, 538. Descrts ab ange is, "397, Draconi et sirenibus comparata, 399. Filia Ephraim, 458. Olei ferax, 412. Samarita Israel et Ephraim dicti, 5. Tuma Deo, tum ab Hierosolymis defecerunt, 5. Eorum regio a bestüis tantum et reptilibus incolitur, 43. Fame moriuntur, 43, Łorum tellus ferax olei, 167. Quod fecerunt Judæ et Benjamin, idem a Babyloniis perpessi, 458. Samaritani insigniores ædes sibi splendidas ac sum ptuosissimas ædificarunt, 287. Vanescentibus voluptati bus sese farciebant, 287. Cuti curandæ deditissimi, 157. Opprimunt pauperes, 287. Jugi impatientes, 287 Domus Joseph et Israel appellantur, 299. Enormia et neutiquam dissimulanda peccata perpetrarunt, 303. Pro inimici du cunt optimorum consiliorum auctores, 303. Convicia ja ctabant in sanctos prophetas, 305. Plaudunt inter concer tus musicos, 316. Unguentis excellenti compositione unguntur, 316. Samuel propheta occidit manu sua Agag, 13. Prænun tiat Sauli, regno pulsum iri, 13. Urgetur a filiis Israel, ut constituat super eos regem, 183, 431, 432. Sancti sunt quidem mansuetissimi, verumtamen cum boc etiam acres et bellatores, 241. Servant urbes, et regiones clade impendente liberant, 518. Iram Dei quan tumvis ferventem, vitæ claritudine retundentes sea br betantes, 518. Sanctiúrare, Deo consecrare, 238. Sanctificati, id est, volum sanctificationis super se habentos, 272. Sanguis Christi vindicatus ex toto Israel, 23. Sarepta Sidoniorum urbs, 362. Satanas crudelissima et violentissima bellna, 53. Ejes vasa a Salvatore direpta, 61. Ab aquilone veniena, 1. Fri gefaciens, 222. Fetet, 223. Importanus tyrannus, 255. In persona Assur accusatus, 245. In terra versantes ra puit ac devoravit atrocius quam immanes bellum solent, 285. Fallacia architectus, 226. Mendacii inventor, 420. Saul rex non leviter Deum offendit, 13. Venia dignum censuit, quem divina auctoritas damnaverat, 13. Regno pulsus, acerbas contumacia ponas persolvit, 13. Primos rex ab irato Deo designatus, 185. Scenopegia dies sanctus et festus, 102 Festum taber naculorum, 174. Decimo quinto die mensis septimi cele bratum, 174. Schornia, loci nomen in Moab, 417. Scriptura divinitus inspirata, 212. Etiam brutis ani mantibus nonnunquam rationem eflingit, 212 Magnis idolo atris catervas dæmonum similes fcil, 244. Fluens tum spirituale, et fons intellectualiter irrigans, Dž. Ve ritatis annuntiat lumen, 313. Credentium mentes ad om nia laude digna exsuscitans, 315. Seboim, urbs Sodomitica, quam ignis eœlo lapsus as sumpsit, 163. Sedecias Hieremiam nunc vinciebat, nunc in lacusa mittebat, luto ibi demersum exstinguere volens, 505. Segor Egyptiorum rex, 113, 186. Seir regio Idumæorum, 353. Fjus indigenæ hirsuti,
PG 72:968εὖ μάλα τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαοῖς τὸ ἀμυδρῶς ἔτὴν ὅτε 839 χρησμιμούμενον. Απαγγέλλει γὰρ οὐ τὸ οἰκεῖον θέλημα, οὔτε μὴν τοὺς ἀπὸ γνώσεως ἰδίας Ερεύγεται λόγους, ὑπηρετεῖ δὲ μᾶλλον Δεσποτικοῖς θεσπίσμασι. Φαίην δ' ἄν, ὅτι καὶ ἀληθὲς ἐν τούτοις τὸ εἰρημένον ἐν βίβλῳ Παραμιῶν· ο Θησαυρὸς ἐπιθυμητὸς ἀνα παύσεται ἐπὶ στόματος σοφοῦ, ἄφρονες δὲ ἄνδρες καταπίονται αὐτόν.» Πρὸς ἐπαίνου δ' ἂν γένοιτο τοῖς ἀπαγγέλλουσί τι παρὰ Θεοῦ, τὸ μηδὲν οἷς ἀκη κασι προστιθέναι πλεῖον, μήτε μὴν ὑφαίρεσίν τινα ποιεῖσθαι τολμᾷν, τοῦτό τοι μικροῦ παντελῶς ἀξιοῦντες λόγου. Τὰ τῶν Φαρισαίων ἀνόσια στίφη λήρου εἰς τοῦτο κατώλισθον ἀμαθῶς, ὡς διδάσκειν μὲν διδασκαλίας, ἐντάλματα ἀνθρώπων, καὶ διὰ δέ γε τὴν σφῶν παράδοσιν τὰς θείας ἀκυροῦν ἐντολάς. Τοιαῦτα γὰρ γέγονεν ἐπ' αὐτοῖς παρὰ Χριστοῦ τὰ ἐγκλήματα. Ασφαλὴς οὖν ὁ νόμος· ἔφη γάρ που περὶ τῶν θείων λογίων, τὸ ἐπ' αὐτῶν οὐκέτι προσθεῖναι, καὶ ἀπ' αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν. Φυλάξεται τοίνυν τῶν ἱε ρέων τὰ χείλη τὴν τοῦ νόμου γνῶσιν, καὶ αὐτὸν ἀπαγγέλλει προστιθεὶς οὐδέν. Ταύτῃ τοι καὶ ἄγγελος γνομάζεται Κυρίου παντοκράτορος, καίτοι τὴν φύσιν ἄνθρωπος ὤν, ὅτι τῷ Θεῷ δοκοῦν ἀπαγγέλλει σαφῶς, καὶ νόμον ἔχει τῆς γλώττης τὸ κίνημα. Ὑμεῖς δὲ ἐξεκλίνατε ἐκ τῆς ὁδοῦ, καὶ ἠσθενήσατε πολλοὺς ἐν νόμῳ, διεφθείρατε τὴν διαθήκην τοῦ Λευί, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. ΚΙ. 'Αντιπαρεξάγει τρόπον τινὰ ταῖς τῶν εὐδοκία μων ἐπιεικείαις τὰ τῶν ῥᾳθύμων ἐγκλήματα, καὶ ταῖς τῶν ἀμεινόνων ἀντιπαραθέσεσιν ἐλέγχει τὸ φαύλον. Ωσπερ γὰρ τὸ φῶς ἐν σκότει φαίνει, τελεῖται δὲ ἐν ἀσθενείαις ἡ δύναμις·: οὕτω καὶ τῆς ἀρετῆς τὸ κάλλος ἐκφανεστέραν ἔχει τὴν εἰδέαν εἰ δὴ παρακέοιτό τις φαυλότης ἢ ἁμαρτία. Οὐκοῦν διεβίωσαν μέν τινες ἱεροπρεπῶς, ἐν εἰρήνῃ κατευθύνοντες ἑαυτούς τε καὶ ἑτέρους, καὶ ἦσαν μετὰ Θεοῦ, καὶ πολλοὺς ἐπέστρεψαν ἀπὸ ἀδικίας. Πεφορήκασι γὰρ ἐν χερσὶ γνῶσιν, καὶ ἀκριβεῖς γεγόνασι τῶν θείων νόμων ἑρμηνευταί. Οἱ δὲ δὴ μετ᾿ ἐκείνους, καὶ πρὸς οὓς ὁ λόγος, ἐκκεκλίκασιν ἐκ τῆς ὁδοῦ, παρ. ώλισθον γὰρ τοῦ εἰκότος, σφᾶς τε αὐτοὺς καὶ ἑτέρους οὐ μετρίως ἡδικήκασι, καὶ πολλοὺς ἡσθένησαν ἐν νόμῳ, τουτέστιν, ἀσθενεῖς καὶ ἀδρανεστάτους ἀπο τετελέκασι περί γε τὸ δεῖν ἐλέσθαι βιοῦν ἐννόμως. Εἰ γὰρ ἔξω τοῦ πρέποντος οἴχεται τὸ ἡγούμενον, πῶς ἦν εἰκὸς μὴ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως συναποφοιτῆσαι τὸ ὑπήκοον, καὶ τοῖς προύχουσι συγκατολισθεῖν τὸ ἐν μοίρᾳ τῇ καταδεεστέρᾳ, καὶ ὡς ἐν συν έχει μειονεκτούμενον; "Ωσπερ γὰρ ἔννομός τε καὶ ὅσιο; ἱερεὺς μιμητὰς ἐργάζεται τῶν ἰδίων κατορθωμάτων τοὺς ὑπὸ χεῖρα λαούς· οὕτω καὶ τὸ ἐναντίον. Εἰ γὰρ αὐτοὶ διεφθάρκασι τὴν διάθεσιν τοῦ Λευί, πῶς ἦν εἰκὸς τοὺς παρ' αὐτῶν μεμυσταγωγημένους σεπτὴν ἡγεῖσθαι τὸν νόμον; Καὶ ἐγὼ δέδωκα ὑμᾶς ἐξουδενωμένους εἰς πάντα τὰ ἔθνη, ἀνθ' ων ὑμεῖς οὐκ ἐφυλάξασθε τὰς ὁδούς μου, ἀλλ' ἐλαμβάνετε πρόσωπα ἐν νόμῳ. ΚΔ'. Ἐπὶ τὰς τῶν πατέρων ἄνεισιν ἁμαρτίας, ὑπομιμνήσκει δὲ καὶ αὐτοὺς τῶν ἀρχαιοτέρων αἰτιαμάτων. Καὶ ἐπείπερ ἦσαν οὐκ ἀσφαλεῖς περὶ τὴν τοῦ νόμου τήρησιν, ταύτῃ τοι δεδόσθαι φησὶν αὐτοὺς τοῖς ἀποκομίσασιν εἰς αἰχμαλωσίαν οἰκτμούς, καὶ κατεῤῥιμμένους, καὶ φειδοῦς ἀπάσης ἐκπεπτωκότας. Τί γὰρ τῶν ἀνιαρῶν οὐ συνέβη παθεῖν αὐτοὺς, ἡ ποίαις οἱ τάλανες οὐ κεκοινωνήκασι συμφοραῖς; Αλλ' εἰ βούλοισθε, φησί, ἀναμαθεῖν τὰς αἰτίας τῆς ἐφ' ὑμῶν γεγενημένης ὀργῆς, ἀκούσεσθε λέγοντος «Ανθ' ὧν ὑμεῖς οὐκ ἐφυλάξασθε τὰς ὁδούς μου, ἀλλ' ἐλαμβάνετε πρόσωπα ἐν νόμῳ. Τοῦτο, οἶμαι, ἔστι τὸ διαφθεῖραι τὴν διαθήκην τοῦ Λευί, τὸ μὴ τηρεῖν ἐλέσθαι τῆς ἐν νόμῳ ζωῆς τὴν ὁδὸν, ἐκτοπωτάτας δὲ λίαν καὶ τὰς ἐφ' ἑκάστῳ πράγματι ποιεῖσθαι κρίσεις, καίτοι Θεοῦ λέγοντος ἐναργώς· « λήψη πρόσωπον ἐν κρίσει, κατὰ τὸν μικρὸν καὶ τὸν μέγαν οὐ κρινεῖς.» Δι' ὧν δέ φησιν ὡς ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας δέδονται τοῖς ἐχθροῖς καὶ γεγόνασιν ἀπερ ῥιμμένοι, διὰ τούτων αὐτῶν εὐφυᾷ ποιεῖται τὴν ἀπειλὴν, ὡς εἰ μὴ ἔλοιντο βιοῦν ὀρθῶς, οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς ἀπόσχοιτο τοῦ κολάζειν αὐτούς. Εψεται δὲ τοῖς ὑβρίζουσι τὸν νόμον ἡ τοῖς τοῦτο δρᾷν εἰωθόσι πρέπουσά τε καὶ ἁρμοδιωτάτη δίκη. Οὐχὶ πατὴρ εἰς πάντων ὑμῶν; Οὐχὶ Θεὸς εἰς ἔκτισεν ὑμᾶς; Τί ὅτι ἐγκατελίπετε ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, τοῦ βεβηλώσαι τὴν διαθήκην τῶν πατέρων ὑμῶν; Εγκατελείφθη Ἰούδας, καὶ βδέλυγμα ἐγένετο ἐν τῷ Ἰσραὴλ καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ. ΚΕ'. Αρχόμενοι τῆς εἰς τὸν προφήτην συγγραφῆς, ἐλέγομεν ὅτι, μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος καὶ ἐκ γῆς Ασσυρίων ἐπάνοδον, ὀλίγα τῆς νομικής φροντίσαντες ἐντολῆς, οἱ ἐξ Ισραήλ ταῖς ἀλλογενέσιν συν επλέκοντο γυναιξί. Καὶ πρὸς τοῦτο ἐξιτήλοις αὐτοῖς προέβη τὸ δρώμενον, ὡς καὶ αὐτοὺς τοῖς ἄλλοι; συναποφέρεσθαι τοὺς ἱερατεύοντας, καὶ τὰς μὲν ἤδη συνῳχισμένας αἳ καὶ ἦταν ἐξ αἵματος Ἰσραήλ, ἀτιμοτάτας ἡγεῖσθαι, καὶ ἀποπέμπεσθαι τῶν ἑστιῶν, εἰσοικίζεσθαι δὲ μᾶλλον τὰς ἀλλογενείς Αμμανίτιδας καὶ Ιδουμαίας· καὶ πολλή τις ἐντεῦθεν ἡ τοῦ Ἰσραὴλ βεβήλωσις ἦν. Οὐ γὰρ κατέληγον ἐκεῖναι τῶν πα τρῴων ἐθῶν, ἀλλ' ἐλάτρευον μὲν εἰδώλοις ἔτι, προς εκύνουν δὲ καὶ τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἦν που ἀνάγκη τους ταῖς οὕτω τὴν φρένα κατεφθαρμένεις συνῳχηκότας συγκαταμιαίνεσθαι καὶ προσκρούειν Θεῷ. Πολὺς δέ γε λίαν ὁ ἐπί γε τουτοισὶ γέγονε λόγος ἐν τοῖς Εσδρα βιβλίοις. Καταιτιᾶται τοίνυν αὐτοὺς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ὡς γύναια μὲν ἀτιμάζοντας τὰς ἐξ αἵματος Ἰσραὴλ ήγουν τοῦ Ἰούδα, προσκειμένους δὲ ἀνοσίως ταῖς τῶν ἀλλοφύλων θυγατράσι, καίτοι του νόμου τὴν σύνοδον ἀποφάσκοντος. Αλλ' οἱ τῶν οὕτω σεπτῶν οὐκ οἶδ' ὅπως ὀλιγωρήσαντες, ἢ ταῖς τῶν γυναίων ὥραις πρὸς ἀσελγεῖς ἡδονὰς συνηρπάζοντο, ἢ τάχα που ταῖς ἐκ τῶν ἀλλοφύλων φιλίαις ὑποτρέχειν ήθελον, ἵνα μὴ μάχοιντο πρὸς αὐτοὺς ὡς δη γνωρίμους, καὶ τὴν ἐκ γάμων ἔχοντας ἀγχιστείαν. Τοῦτο δὲ καὶ ἕτερον οὐδὲν ἢ ταῖς ὀλιγοπιστίαις καθε υδρίσαι Θεόν, ὡς τῆς ἐκείνων χειρὸς ἐξελέσθαι μὴ δυνάμενον, ήγουν ἀποφῆναι κρείττονας τῆς ἐξ ἀλλοφύλων πλεονεξίας. Ελύπει δὴ οὖν κατὰ πάντα τρόπον τὸ χρῆμα Θεόν. Ταύτη τοι καὶ τῆς ἐμφύτου φιλοστοργίας άλογοῦντας βλέπων, φησί· «Οὐχὶ Θεὸς εἷς ἔκτισεν ὑμᾶς; Οὐχὶ πατὴρ εἷς πάντων ὑμῶν; Τί ὅτι ἐγκατελίπετε ἕκαστος τὸν ἀδελφὴν αὐτοῦ;» Εἷς μὲν γὰρ ὁ πάντων ἐστὶ Δημιουργός, καὶ ἑνὸς οἱ πάντες Δεσπότου, βουλομένου συνδεῖσθαι τὸ ποιηθὲν εἰς ἔνωσιν καὶ ὁμοψυχίαν τοῖς τῆς ἀγάπης δεσμοῖς Εἰ μὲν γὰρ ἦσαν δύο θεοὶ καὶ κύριοι, ἢ καὶ πλείους ἔτι, τὸ ἀπεικὸς οὐδὲν ταῖς τῶν ποιησάντων γνώμαις συγκαταμερίζεσθαι τὰ ποιήματα, καὶ τὴν πρὸς ἄλληλα στάσιν εὐαφόρμως εἰσδέχεσθαι, κατά γε τὸ τοῖς κρατοῦσι δοκοῦν. Ἐπειδὴ δὲ εἷς ἐστιν ὁ διὰ πάντων καὶ ἐν πᾶσι καὶ ἐπὶ πάντας Θεός, ποία τις ἂν γένοιτο τῆς διχονοίας πρόφασις, Καὶ ἐπειδὴ πρὸς τούτῳ καὶ εἷς ὁ πάντων τῶν Ἰουδαίων ἐστὶ κατὰ σάρκα πατὴρ, τουτέστι, ὁ θεσπέσιος ᾿Αβραάμ, τί τὸ ἀναπεῖθον τὴν τῆς φιλίας εἰσδέχεσθαι νόσον; Η πῶς οὐκ ἀκόλουθον τοῖς ἐξ αἵματος ἐγγὺς ὡς ἐν ὀφλήματος τάξει κατατίθεσθαι τὴν ἀγάπην; Πῶς δὲ οὐ μανίας ἐγγὺς τὸ ταῖς τῶν ἀλλοφύλων ἐπιμαίνεσθαι θυγατράσι, τὰς οἴκοι τε καὶ ἐκ γένους ἀτιμάζοντας, ἵνα βεβηλώσῃς αὐτὴν διάθεσιν αὐτῶν τῶν πατέρων; Τετηρήκασι γὰρ ἐκεῖνοι τὰ τοῖς θείοις νόμοις διηγορευμένα περὶ γυναικῶν ἐθνείων. Ἤκουον γάρ «Την θυγατέρα σου οὐ δώσεις τῷ υἱῷ αὐτοῦ· καὶ τὴν θυ γατέρα αὐτοῦ οὐ λήψῃ τῷ υἱῷ σου. Αποστήσει γὰρ τὸν υἱόν σου ἀπ᾿ ἐμοῦ, καὶ πορευθεὶς λατρεύσει θεοῖς ἑτέροις.» Οἱ δὲ παρ᾽ οὐδὲν ποιησάμενοι τὸ χρησμώδημα, πεπατήκασι τὸν νόμον, και, τό γε ἦχον εἰς αὐτοὺς, ἀδρανῆ καὶ βέβηλον ἀποτετελέκασι τὴν διαθήκην, λυποῦντες ταῖς παραβάσεσι τῶν νόμων τὸν ἄριστον. Κατατεθηπὼς δὲ ὥσπερ τὸ δρώμενον, καὶ ἀδικωτάτῳ μίσει πλεονεκτούμενον βλέπων τὸ ἐξ αἴ ματος Ἰούδα τῶν γυναίων ἔθνος, ἐπάγει καί φησι Εγκατελείφθη Ἰούδας,» καὶ ἐν τοῖς κατοικοῦσιν Ιερουσαλήμ, "Ω, φησί, παραδόξου πράγματος! οὐκ Ασσυρίοις, οὐ Πέρσαις, οὐκ Έλαμίταις, οὐ τοῖς ἐκ γειτόνων ἐχθροῖς, ἀλλ' αὐτῷ τῷ Ἰσραήλ, καὶ τοῖς κατοικοῦσι τὴν Ιερουσαλήμ βδελυρός τε καὶ κατο ηχθημένος γέγονεν ὁ Ἰούδας, τουτέστιν, τὸ ἐξ Ἰούδα γένος καὶ ἡ τῶν ἀγχιστέρων γυναίων ἀθλία πληθύς. Ιστέον δὲ ὅτι Ἰσραὴλ μὲν ὀνομάζει τὰς δέκα φυλας αἱ κατῳκήκασιν ἐν τῇ Σαμαρείᾳ, πρὸ τῶν τῆς αἰχμ αλωσίας καιρῶν, ὃς καὶ πρῶτον ἀπῴκισεν ὁ Σαλμανασὰρ εἰς Ασσυρίους καὶ Μήδους. Τοὺς δέ γε κατ οικούντας Ἱερουσαλὴμ ἐκείνους εἶναί φησι οὓς εἷλεν ὁ Ναβουχοδονόσορ, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τελευταίας αἰχμαλωσίας, κατεμπρήσας τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν θεῖον ἐμπρήσας ναόν, οὓς καὶ ἀπεκόμισεν εἰς Βαβυλῶνα. Αἰτιᾶται, μᾶλλον δὲ οὐ μετρίαν αὐτῶν ποιεῖται τὴν καταβοὴν ὅτι δή, μεθέντες τὰς ἐξ Ἰούδα γυναῖκας, εἰσεδέχοντο παρανόμως τὰς ἐκ τῶν ἀλλοφύλων, καίτοι, καθάπερ ἤδη προείπον, τῶν πατρῴων ἐθῶν ἀπρὶς ἐχομένας, καὶ τοῖς τῆς εἰδωλολατρείας βορβόροις ἐγκυλινδουμένας ἔτι. Παραφυλακτίον δὲ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς τοῖς ἐν Χριστῷ δεδικαιωμένοις, καὶ διά τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως την β τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαχούσι μέθεξιν, τὸ ἐπει μίσγεσθαί τισιν, οἵπερ ἂν εἶεν διεστραμμένοι τὸν νοῦν βέβηλοί τε τας φρένας, καὶ τὴν πίστιν ἔχοντες οὐκ ὀρθήν. Αλλογενείς γὰρ οὗτοι καὶ βαρβαρόφωνοι καὶ λαλοῦντες διεστραμμένα. Οἷς εἰ ἐπιμίσγοιτή τις, πάντη τε καὶ πάντως καταμιανθήσεται. Γέ γραπται γάρ ο Ὁ ἀπτόμενος πίστης μολυνθή σε ται.» Εξὸν οὖν ἄρα καρποφορεῖν νοητῶς ἐν Έχο κλησίαις Χριστοῦ, τίς γὰρ ἂν γένοιτο λόγος του θέλειν ἑτέρως οιονεί πως συνάπτεσθαι καὶ κοινωνεῖν βεβήλοις συναγωγαῖς καὶ καταθήγειν ἐφ' ἑαυτοῖς τὸν τῶν ὅλων Θεόν; Διότι ἐβεβήλωσεν Ἰούδας τὰ ἅγια Κυρίου, καὶ οἷς ἠγάπησε, καὶ ἐπετήδευσεν εἰς θεοὺς ἀλλο τρίους. Εξολοθρεύσει Κύριος τὸν ἄνθρωπον τὸν ποιοῦντα ταῦτα, ἕως καὶ ταπεινωθῇ ἐκ σκηνωμάτων Ιακώβ, καὶ ἐκ προσαγόντων θυσίαν τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι, Κα'. Μεμισῆσθαί φησι τὸν Ἰούδαν, οὐ παρ' ετέ ρου του τῶν ἀλλογενῶν, ἀλλὰ παρ' αὐτοῦ τοῦ Ἰούδα, βεβηλώσαντος τὸν νόμον, διά γε τοῦ προσκεκλίσθαι φιλεῖν γυναῖκας ὀθνείας, καὶ τὰ ἐκείνων ελέσθαι ζη τεῖν, ἀγαπῆσαί τε τὴν ἀπόστασιν τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῖς τῶν εἰδώλων προσκεῖσθαι λατρείαις. Απ εκομίζοντο γάρ, ὡς ἔφην, πρὸς τοῦτό τινες ταῖς πα ρανόμως συνηρμοσμέναις επόμενοι, καὶ τοῖς ἐκείνων θελήμασι πάντα σείοντες κάλων. Καθάπερ ἀμέλει καὶ ἐν Σεντείν, συνήπτοντο μὲν ταῖς Μαδιανιτών ήτοι Μωαβιτῶν γυναιξὶν οἱ ἐξ Αἰγύπτου λελυτρωμέν νοι. Κατώλισθον δὲ κατὰ βραχὺ ληρίας εἰς τοῦτο καὶ ἀνοσίας φρενός, ὥστε καὶ τελεσθῆναι τῷ Βεελφεγὼρ. Ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας οἱ τάλανες διολώλασιν. Ἐπαρᾶται δὴ οὖν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τὸν ποιοῦντα ταῦτα καὶ τῶν οὕτως ἐκτόπων ἐγχειρημάτων ἀνοσίω; επιτηδευτήν· καὶ εἴπερ τις εἴη τελῶν ἐν λαοἶ;, ἕως ἂν ἐλοθρευθῇ ἐκ σκηνωμάτων Ισραήλ, τουτέστιν, ἕως ἂν ὁλοτελῶς ἀπόλλοιτο καὶ τὴν τοῦ γεγενήσθαι μνήμην ζημιούμενος. Εἰ δή τις εἴη τῶν τεταγμένων εἰς ἱερουργείαν, ἕως ἂν ταπεινωθῇ ἐκ προσαγόντων θυσίαν τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι, τουτέστι, ἄχρις ἂν ἀπόλοιτο καὶ τῶν ἱερατικῶν ἐκπέμπατο καταλόγων. Συγκατώλισθον γὰρ τοῖς ἄλλοις καὶ τῶν ἱερέων τινές, ὡς ἔφην, εἰς τὰ λαῶν ἐγκλήματα, καὶ γυναίων ὀθνείων Ο ἡττῶντο, τῶν θείων χρησμῳδημάτων εἰσάπαν ἡφει δημότες. Οὐκοῦν εἰ ἐπάρατος ὁ παροτρύνων Θεὸν καὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ θεσπίσμασιν ἀντεξάγειν ἐπιχειρῶν τὰς ἐν κόσμῳ τρυφάς, μή παραιτώμεθα τὴν ἀρετὴν, καὶ λόγος μὲν ἐκείνων γενέσθω μηδείς, ἐπειγώμεθα δὲ μᾶλλον τοῖς εἰς εὐπείθειαν αὐχήμασι τὰς ἑαυτῶν καταφαιδρύνειν ψυχάς. Απακτήσει γὰρ οὕτω ἐξ ἀρᾶς, καὶ τοῖς ἐξ ἰδίας ἡμερότητος ἀγαθοῖς ὁ τῶν ἔλων ἡμᾶς καταπιανεῖ Δεσπότης. δάκρυσι τὸ θυσιαστήριον Κυρίου, καὶ κλαυθμό, Καὶ ταῦτα ὁ ἐμίσουν ἐποιεῖτε. Ἑκαλύπτετε καὶ στεναγμῷ ἐκ κόπων. Ετι ἄξιον ἐπιβλέψαι εἰς θυσίαν, ἢ λαβεῖν δεκτὸν ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; ΚΖ'. Πλείστοι μὲν ἦσαν κατὰ τὸν νόμον τῶν θυ σιῶν οἱ τρόποι. Δὲ μὲν γὰρ προσεκομίζοντο κατ' εὐχὴν ἐκούσιον, αἱ δὲ ἦταν χαριστήριον, καὶ μὴν καὶ ὁ περὶ ἁμαρτίας. Δεκάται δὲ αὖ, καὶ ἀπαρχαί, καὶ τοῦ διδράχμου δασμός, ὡς ἐκ νομικῶν ἐνταλ. μάτων τοῖς τῶν ἱερέων προσεφέροντο λόγοις. Προσ άγοντες τοίνυν εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ τὰ ἑκούσια, παρ εκόμιζον, ὡς ἔφην, τὰ χωλὰ καὶ τυφλὰ καὶ ἁρπά γματα, τὰ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας αειλογοῦντες κακά, ἄνω τε καὶ κάτω τὴν δῄωσιν ὀνομάζοντες καὶ τὴν ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἐπενηνεγμένην πτωχείαν, καίτοι τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπ ἀνοδον ἀσυγκρίτῳ μὲν αὐτοὺς ἡμερότητι κατευφραί. νοντος, ἀπονέμοντος δὲ πλουσίως τὰ οἷς εἰκὸς ἦν οὐ μετρίως ἐντρυφάν. Προσεκόμιζον τοίνυν κατηφείς καὶ δεδακρυμένοι, μονονουχὶ τοῖς θύμασιν ἐποιμών ζοντας, λέγοντές τε τοῖς ἱερουργοῖς· Ταῦτά ἐστιν ἐκ κόπων, τουτέστιν, οὐκ ἀμογητί, προσπεπορισμένα δὲ μόλις ὡς ἐξ ἱδρῶτος καὶ πόνου. Εἶτα, πῶς ἔτι, φησί, ἄξιον ἐπιβλέψαι εἰς θυσίαν, ἢ πῶς ἂν ἔτι ποιήσαι με παραδεκτὸν τὸ ἀπὸ γνώμης οὐκ ἀγαθῆς; Θύειν γὰρ ἀκόλουθον ἱλαρῶς, ἑορτάζοντας καὶ εὐω φραινομένους. Καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἔστι τὸ διὰ τῆς τοῦ Παύλου φωνῆς ὀρθῶς εἰρημένον, τοῖς συναγείρουσι τὰς διακονίας· «Μὴ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης· ἱλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾷ Κύριος.» Οὐκοῦν εἰ θύοιμεν ἱλα ρῶς, ἐποπτεύσει τε καὶ παραδέξεται καὶ ἐπαινέσει Θεός, παραδεξάμενος δὲ τιμήσει καὶ εὐλογήσει. Είναι δε φησι τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν τὸ καὶ ἑτέραν τοῖς προκειμένοις ἐφαρμόσαι διάνοιαν. Ἐπάρατον μὲν γὰρ ἐποιεῖτο,· καὶ μάλα δικαίως, ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τὸν βεβηλοῦντα τῶν πατέρων τὴν διάθεσιν, διὰ δέ γε τοῦ δεῖν ὀθνείαις συνάπτεσθαι γυναιξίν, ἐξ ωθηθεισῶν τῶν ἐκ γένους, καὶ ἐπ' οὐδεμια πολλάκις αἰτία κατεγνωσμένων. Ητιᾶτο δὲ πρὸς τούτοις τῶν ἱερέων τινάς, ὡς λαμβάνοντας πρόσωπον ἐν νόμῳ. Καὶ δὴ καὶ ἔφασκεν· • Εξολοθρεύσει Κύριος τὸν ἄνθρωπον τὸν ποιοῦντα ταῦτα, ἕως καὶ ταπεινωθῇ ἐκ σκηνωμάτων Ἰσραὴλ καὶ ἐκ προσαγόντων θυσίαν τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι.» Εἶσα τούτοις προσέθηκεν εὐθύς· ο Ἐκαλύπτετε δάκρυσι τὸ θυσιαστήριον Κυ ρίου, καὶ κλαυθμῷ, καὶ στεναγμῷ ἐκ κόπων. Τὸ δὲ, ἐκαλύπτετε, νοητέον ἀντὶ τοῦ Πληροῦσθαι παρ εσκευάζεσθε θρήνων καὶ οἰμωγῆς τὸ θεῖον θυσιαστήριον. Γύναιά τε γὰρ παραλόγως ἐξεωσμένα, καὶ οι κρίσιν ἄδικον τὴν παρ' ὑμῶν τῶν ἱερέων ἐκτόπως ὑπομεμενηκότες περιίσταντο τὸ θυσιαστήριον, τοὺς τῆς ἀδικίας ἀνοιμώζοντες τρόπους καὶ ἐκ κόπων τῶν αὐτοῖς ἐπενηνεγμένων δακρυῤῥοοῦντες ἀσχέτως. Εἶτα πῶς ἄξιον ἐπιβλέψαι, φησὶν, εἰς θυσίαν, ἢ λαβεῖν δεκτὸν ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; Ωσπερ γάρ ἐστιν ἀλη θὲς τὸ ἐν βίβλῳ Παροιμιων γεγραμμένον, Οὐχ ἀγναὶ οἶμαι δὲ τῶν, φησί, εὐχαὶ ἀπὸ μισθώματος εταίρας· οὕτως οὐκ ἂν λα γισθείη καθαρός τε καὶ ἀμώμητος ἱερεύς, εἰ τοῖς θείοις θεσπίσμασιν μονονουχί καὶ ἐῤῥῶσθαι φράσας καὶ τὸν πρέποντα ταῖς ἱερουργίαις πατήσας θεσμόν, ὡς κατ' οὐδένα τρόπον προσκεκρουκώς προσάγοι τὴ θύμα. Φοβερὸν οὖν ἄρα τὸ ἀνίπτοις ὥσπερ ἄρα χερο σὶν ἱερουργεῖν τῷ Θεῷ. Χρῆναι γὰρ ἔγωγέ φημι παντί σοφῆς ἅπτεσθαι λειτουργίας. Εξω γὰρ ὁ τοιόσδε καὶ σθένει κεκαθαρμένους, κατά γε τὸ ἐφικτόν, τῆς οὕτω ἁπάσης αἰτίας, καὶ τῶν ἐξ ὀργῆς εὑρίσκεται κινημάτων. Ει Ει Καὶ εἴπατε· Ἕνεκεν τίνος ὁ Κύριος διεμαρτύρατο αναμέσον σου καὶ ἀναμέσον γυναικές νεότητός σου ἣν ἐγκατέλιπες; Καὶ αὕτη και νωνός σου καὶ γυνή διαθήκης σου, καὶ οὐκ ἄλλως ἐποίησε, καὶ ὑπόλειμμα πνεύματος απ τοῦ. Καὶ εἴπατε· Τί ἄλλο ἡ σπέρμα ζητεῖ ὁ Θεός; ΚΗ'. Επαιτιωμένου Θεοῦ τὰ τοιάδε συχνῶς, καὶ ἀναπείθοντος μὲν ἀγαπᾶν τὰς ἐκ γένους, ἀπογον δὲ τῶν ἀλλοτρίων καὶ ἀπονοσφίζεσθαι γάμων οὓς καὶ αὐτὸς ὁ θεῖος ἀπεκήρυξε νόμος, ἀσυνετοῦντες ἔφα σκον· «Τί ἄλλο ἢ σπέρμα ζητεῖ ὁ Θεός;» Εἴρηται, φησί, διὰ τῆς Μωσέως ἐντολῆς· «Οὐκ ἔσται ἄγονος οὐδὲ στεῖρα ἐν υἱοῖς Ἰσραήλ, Έφη δέ που καὶ πρὸς Αβραὰμ ὁ τῶν ὅλων Θεός· «Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου, ὡσεὶ τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ τῷ πλήθει.» Οὐκοῦν ὁ θεῖος, φησί, σκοπὸς εἰς πληθὺν ὁρᾷ καὶ παιδογονίαν, ἵνα καὶ εἰς πέρας ἄγοιτο τὸ πρέπον αὐτῇ τῆς πρὸς Ἀβραὰμ ἐπαγγελίας ή χάρις. Αλλ' εί οὖν ἐξ ἀλλοτρίων, εἴτε ἐξ ὁμογενῶν τοῦτο πράττοιτο πρὸς ὑμῶν, ἀδιαφορεῖ τῷ Θεῷ, διεξάγεται γὰρ εἰς πέρας τὸ ἐπηγγελμένον. «Εἴπατε τοίνυν, φησίν Ενεκεν τίνος ὁ Κύριος διεμαρτύρατο ἀνὰ μέσον σοῦ καὶ ἀνὰ μέσον γυναικός νεότητός σου, ἣν ἐγκατέλε πες;» 'Αλλ' εἴπερ ἔλοισθε τοῦτο λέγειν τό, ἔνεκεν ει νος διεμαρτύρατο, καὶ προστέταγε μὴ δεῖν ἀποπέμπεσθαι τὴν συνῳκισμένην, ἐρῶ πρὸς τοῦτο καγώ Εννόησον ο Ότι αὕτη κοινωνός του καὶ γυνή διαθή της σου,» τουτέστιν, ὁμόσαρκός σοι καὶ κατὰ νόμον συνῳκισμένη, καὶ οὐκ ἄλλως αὐτήν δεδημιούργησε Θεός. Ἔστι δὲ, οἶμαι, καὶ ι ὑπόλειμμα πνεύματος αὐτοῦ, καὶ μονονουχί συγκέκραταί πως ὁ ἀνὴρ σαρκικῶς τε καὶ ψυχικῶς τῇ κατὰ νόμον λατρεία συνηρμοσμένῃ. Καὶ ὥσπερ ἐν γεγόνασι σῶμα, οὕτω τρόπον τινὰ καὶ μία ψυχή, συνδεούσης αὐτοὺς ἀγά πης, καὶ νόμου θείου συλλέγοντος εἰς ὁμοψυχίαν. Ὑπόλειμμα τοίνυν πνεύματος τοῦ ἀνδρὸς τὴν γυ ναῖκα καλεῖ καὶ οἱονεὶ μέρος τῆς αὐτοῦ ψυχῆς, διά τε τὴν ἔνωσιν τὴν ὡς ἕν γε, φημί, τῇ κατὰ τὴν ἀγάπην ὁμοψυχία. Μὴ τοίνυν πέρα τοῦ δέοντος ιόντες λόγου καταιτιᾶσθε Θεὸν, ὡς τάχα που καὶ ἀδίκως ἐπιπλήττοντος τοῖς ἀποπέμπουσι τῆς ἑστίας γυναίκε νεότητος, καὶ διαθήκης καὶ πνεύματος κοινωνὸν, καὶ ἑνωθεῖσαν σαρκικῶς. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τὸν σοφώτατον Παῦλον, κεκινημένον ἐντεῦθεν, ἐπιστεῖλαι τοῖς πεπι στευκόσιν εἰς Χριστόν· ο Δέδεσαι γυναικί; μή ζήτει λύσιν.» Εφη δέ που καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ· ο "Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, παρεκτός λόγου παρ νείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι καὶ ὁ ἀπολελυμένην τη, 17. ὑμῶν τὸ καταλείψαι γυναῖκα τὴν ἐκ νεότητος. Τοῦτο γαμήσας, μοιχάται.. Ερομένοις δὲ τοῖς Σαδδουκαίων ".» φιλοζητηταῖς· ο Ανθ᾽ ὅτου Μωσῆς ἐνετείλατο δοῦναι βιβλίον ἀποστασίου καὶ ἀπαλλάττεσθαι γυναικός;» ἔφη πάλιν· ο Ντι Μωσῆς μὲν πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐνετείλατο· ἀπ' ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὔτ τως· ὁ γὰρ πλάσας, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτ τούς. Ο οὖν Θεός συνέζευξεν, άνθρωπος μή χωρι ζέτω.» — «Καὶ φυλάξασθε ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ἐγκαταλίπητε. Τοῦ νόμου δὲ σαφῶς καὶ ἀνα φανδόν διηγορευκότος ἐξεῖναι τοῖς ἐθέλουσι προσρίπτειν ταῖς συνηρμοσμέναις βιβλίον ἀποστασίου καὶ ἀνεγκλήτως ἀπαλλάττεσθαι τῆς συνωκισμένης, ἐδόκει πως ἀντιφέρεσθαι τοῖς πάλαι τεθεσπισμένοις διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς, ἄγοντος ὑπὸ δίκην καὶ πα ρανομίας έγκλημα καταγράφοντος τοῦ τολμῶντος προσάγειν καὶ ἀπονοσφίζεσθαι γυναικός. οἰκονομικώτατα τοίνυν διὰ τῶν προσκειμένων οὔτε ἄπρακτον ἀποφαίνει τὴν ἀρχαίαν ἐντολὴν, οὔτε μὴν ἀνοσίων ἐγχειρημάτων αὐτὴν ποιεῖσθαι πρόφασιν ἐπιτρέπει τισίν. Οὐ γὰρ ἐπειδήπερ, φησίν, ἐφῆκεν ὁ νόμος δια δοσθαι τὸ βιβλίον, διὰ τοῦτο καὶ ἀνεύθυνοι διδόντες ὑμεῖς, ἵνα ταῖς ἀλλοφύλοις προσκέοισθε γυναιξίν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ ἔξεστιν ἀποστῆναι γυναίου, καὶ νομικαῖς τοῦτο πράττεσθαι ψήφοις, φυλάξασθε ε ἐν πνεύματι γὰρ ἄμεινον, καὶ ἐφῆκεν ὁ νόμος τοῖς ἐθέλουσι τὴν ἀπόστασιν. Αλλ' ἐάν μισήσας ἐξαποστείλῃς, λέγει Κύριος ὁ Θεὸς Ισραήλ. ΚΘ. Τουτέστιν, εἰ πιθανὴν καὶ εὐάφορμον ποιούμενος τὴν ἀποπομπὴν τῷ βιβλίῳ προσγράψας, ὅτι μεμίσηκας τε και ἀπεστείλω. Καὶ καλύψει ἀσέβεια ἐπὶ τὰ ἐνθυμήματά σου, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ φυλάξεσθε ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ἐγκαταλίπητε. Λ'. Τουτέστιν, εἰ περιγένοιτο τῶν σῶν ἐνθυμημάτων ἀσεβὴς καὶ βέβηλος ἡ δορὰ, καὶ πρόφασις μὲν εἰκαία τὸ μισῆσαί ἐστιν, εὑρίσκῃ δὲ τῆς ἑτέρων ὥρας ἡττώμενος καὶ γυναίοις τοῖς ὀθνείοις προσκεῖο σθαι θέλων, ο φύλαξαι, μὴ ἐγκαταλίπης,» ἢ ἐπάρατος ἔσῃ πάντη τε καὶ πάντως. Ἔφη γάρ· «"Οτι ἐξολοθρεύσει Κύριος τὸν ἄνθρωπον τὸν ποιοῦντα ταῦτα, ἕως καὶ ταπεινωθῇ ἐκ σκηνωμάτων Ισραήλ, ἐκ προσαγόντων θυσίαν Κυρίῳ παντοκράτορι, ο Καὶ ταυτὶ μὲν ὅσον εἰς ἐμφανῆ τε καὶ πρόχειρον λόγον. Παραφυλακτέον δὲ καὶ τοῖς διὰ πίστεως κεκλημένας εἰς ἁγιασμόν, μὴ ἄρα πως ἀπενεχθεῖεν ὡς πρὸς γυναῖκας ἀπηχθημένας Θεῷ καὶ ἀλλογενεῖς εἰς τὰς βεβήλους αἱρέσεις. Απόχρη γὰρ αὐτοῖς, εἰς καρποφορίαν πνευματικὴν, τῶν τῆς Ἐκκλησίας διδασκάλων ή καθαρά καὶ ἀμώμητος παιδαγωγία μονονουχί καὶ τέκνων αὐτοὺς εὐγενῶν ἀποφαίνειν πατέρας, τίχτοντας νοητῶς ἐξ ἀγαθῆς καρδίας τὰ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης αὐχήματα. ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ. Οι παροξύνοντες τὸν Θεὸν ἐν τοῖς λόγοις ὑμῶν, καὶ εἴπατε· Ἐν τίνι παρωξύναμεν αὐτόν; η Ἐν τῷ λέγειν ὑμᾶς· Πᾶς ποιῶν πονηρόν, καλόγ Ει ἐνώπιον Κυρίου, καὶ ἐν αὐτοῖς αὐτὸς εὐδόκησε, καὶ ποὺ ἔστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης; ΛΑ'. Φθάσας ἔφην, ὡς οὐ καθ᾽ ἕνα τρόπον, κατά πολλοὺς δὲ μᾶλλλον, ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἐπὶ τοὺς ἐξ αἵματος τοῦ Λευὶ κατεπικραίνετο. Καὶ ταῖς τῶν 16 ρουργῶν ἀθυμίαις ἐπισκήπτων, ἔφασκε· ι Καὶ εἰσε εφέρετε τὰ ἁρπάγματα, καὶ τὰ χωλὰ, καὶ τὰ ἐν οχλούμενα.» Προσεπῆγεν δὲ τούτοις· ι Καὶ ἐλαμβάνετε πρόσωπον ἐν νόμῳ.» Τιμῶντες γάρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, καὶ δι' αἰδοῦς ἀκαίρου ποιούμενοι τῶν προσ ιόντων τινάς, κατεδίκαζον μὲν οὐχ ὁσίως τῶν ἀσθε νεστέρων, καὶ πλεονεξίας ἐπῆγόν τισιν, οὐ τὰ δίκαια κρίνοντες, κατά γε τὸν νόμον, ἀλλ' ετεραλκὴ καὶ ἄνισον τὴν ψῆφον ἐκφέροντες· ἡ τάχα που καὶ διαρ πάζοντες τοὺς οὐδαμόθεν αὐτοῖς προσήκοντας κλή ρους· ἐφηδόμενοι δὲ καὶ δωροδοκίαις, καὶ ταῖς τῆς ἱερωσύνης τιμαῖς κατακεχρημένοι, καὶ τῶν ὑπὸ χεῖρα κατεπαιρόμενοι. Ταύτην ἔχοντες τοῦ βίου τὴν ἀγω γὴν τὴν οὕτω δυσκλεᾶ καὶ ἐκνομωτάτην, καταθεώμενοι τινες τῶν τὰς ἀδικίας ὑπομεμενηκότων, μου νονουχὶ κατεθήπεσαν. Οὐ γὰρ ἦν τις ἐπ' αὐτοῖς ἐπί πληξις παρὰ Θεοῦ καὶ τὰ ἐξ ὀργῆς, ἔσθ' ὅτε συμ βαίνοντα τοῖς εἰωθόσι καταφρονεῖν· ἦσαν δὲ μᾶλλον ἐν εὐπαθείᾳ καὶ τρυφαῖς. Πρὸς δὲ τὰ τοιαῦτα δε δυσφορηκότες, καὶ τὴν ἀσύγκριτον ἡμερότητα τοῦ Θεοῦ τάχα που λοιπὸν εἰς νοῦν ἔχειν οὐκ ἀνεχόμενοι, μονονουχὶ καὶ κατακεκράγασιν ἐκ μικροψυχίας λέγοντες· ι Πᾶς ποιῶν πονηρόν, καλὸν ἐνώπιον αυ τοῦ, καὶ ἐν αὐτοῖς αὐτὸς ηὐδόκησε, η τουτέστι, τάχα που καὶ ἀγαθὸς ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ Θεοῦ ἡ τῶν πονη τῶν ἐργάτης· ἐφήδεται δὲ τοῖς οὕτως αἰσχρῶς δια βιοῦν ᾑρημένοις. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο, φησίν, ἀληθὲς, Ποῦ ἔστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης;» Έδει γάρ, ἔδει τῆς δικαιοσύνης τὸν πρύτανιν μὴ τοσοῦτον ἀνεξικακῆσαι πλεονεκτοῦσι ἱερουργοῖς, καὶ καταμιαίνουσι τὸ θυσιαστήριον, ἄδικά τε καὶ ἀνόσια καὶ τὰ ἔξω νόμου δρᾶν ὅτι μάλιστα διεσπουδακόσι. Καὶ ταυτὶ μὲν εἶεν ἂν τῆς ἐπισυμβάσης αὐτοῖς μικρού χίας ἐγκλήματα. Ιστέον δὲ ὅτι, κατά γε τὴν τῶν προκειμένων δύναμιν, παροτρύνουσι τὸν Θεὸν οἱ ταῖς οὕτως ἀπαιδεύτοις κεχρημένοι φωναῖς. Μονονουχί γάρ καὶ ἐπιτιμᾷν ἐγνώκασιν ἀνεξικακοῦντι Θεῷ περιμένοντι τε καὶ μάλα χρηστῶς τῶν πεπλανημένων τὴν επιστροφήν, τῶν εἰς ἁμαρτίαν ὠλισθηκότων, τὴν εἰς Οὐκοῦν προσκρούσουσι μὲν πάντη καὶ πάντως οἱ ταῖς γλῶτταν ανέντες, ἔνοχοι δὲ πλημμελείας εἷον ἂν οἱ τῆς τὰ ἀμείνω μεταδρομήν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς ὀκνοῦσί τε καὶ ἀναδυομένοις ἔτι την μεταγνωσιν ἐπετίμα, λέγων· «Εἰ τοῦ πλούτου τῆς χρηστότητος αὐτοῦ καὶ τῆς ἀνοχῆς καὶ τῆς μακροθυμίας καταφρονεῖς, ἀγνοῶν ὅτι τὸ χρηστὸν τοῦ Θεοῦ εἰς μετάνοιαν σε ἄγει; κατὰ δὲ τὴν σκληρότητά σου καὶ ἀμετανόη τον καρδίαν, θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρα ὀργῆς καὶ ἀποκαλύψεως καὶ δικαιοκρισίας τοῦ Θεοῦ. οὕτω ψυχραῖς ἡττώμενοι καὶ ἀχάλινον ἐπὶ Θεῷ τὴν ἀρρωστίας αὐτοῖς διδόντες τὰς ἀφορμάς. Χρὴ δὴ οὖν ἄρα διαζήν ἁγίως καὶ ὀρθοποδεῖν ἐν Ἐκκλησίᾳ τοὺς ἀπολέκτους ἱερουργούς ήτοι τους κεκλημένους εἰς ἱερωσύνην. Ἔσονται γὰρ οὕτως εἰς ὑποτύπωσιν εὐκοσμίας καὶ ἁπάσης ἀρετῆς τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαοῖς, οἱ καὶ τὸν τῶν ὅλων καταγεραίρουσι Θεόν, τῆς τῶν ἱερέων πολιτείας τὸ λαμπρὸν καὶ ἐξαίρετον καταθεώμενοι κάλλος. Καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶ τὸ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς ὀρθῶς εἰρημένον Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, όπως ἴδωσι τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ο Ὥσπερ γὰρ σκανδαλίζονται λαοί, ζῆν ἐλομένων ἐκτόπως τῶν ἱε ρέων· οὕτω πλείστην τε όσην καὶ λίαν ἀμφιλαφή κερδανοῦσε τὴν ὄνησιν, εἰ δή που θεάσαιντο πληροῦντας τὸ ἀγαθόν, καὶ διαζῇν ἡγουμένους ὡς ἀνδάνει Θεῷ. ΚΕΦΑΛ. Γ. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ ἄγγελόν μου, καὶ ἐπι βλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου. Καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν ἑαυτοῦ Κύριος, δν ὑμεῖς ζη τεῖτε, καὶ ὁ ᾿Αγγελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέ άστε. ΑΒ. Εὐαφόρμως λίαν ἐπὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον ὁ τῆς προκειμένης ἡμῖν προφητείας μεταπε φαίτηκε λόγος. Γέγονε γὰρ ἡμῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Ἐμμανουήλ ο δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις,» καὶ ῥύπου παντὸς ἀποκάθαρσις, καὶ ἁμαρτιῶν ἀπόθεσις, καὶ τῶν αἰσχιόνων ἀποβολή, καὶ ὁδὸς εἰς τὰ ἀμείνω καὶ πρεπωδέστερα, καὶ θύρα τις ὥσπερ καὶ εἰσβολὴ πρὸς ζωὴν αἰώνιον, πᾶσά το δι' αὐτοῦ γέγονεν ἐπανόρθωσις, καὶ πλεονεξίας ἀνα τροπή, καὶ δικαιοσύνης εὕρεσις. Καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τεθαυμασμένων δι᾿ αὐτοῦ πεπλουτήκαμεν; ε Ἰδοὺ τοίνυν, φησί, ἀποστελῶ τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπι βλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου.. Εοικε δὲ διὰ τούτων τὴν τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ ποιεῖσθαι προ αναφώνησιν. Εφη γάρ που καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός Οὗτός ἐστι περὶ οὗ γέγραπται·. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀπο στελῶ τὸν ἀγγελόν μου προ προσώπου σου, ὃς κατα σκευάσει τὴν ὁδόν σου Εμπροσθέν σου.» Οὕτως ἡμῖν αὐτὸν καὶ ὁ θεσπέσιος Ησαΐας ἐσήμηνε, λέγων Φωνή βοώντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν.» Οὗ δὴ γεγονότος, φησί, καὶ πρὸς βραχὺ δεδραμηκότος τοῦ ἀγγέλλειν τὰ τοιάδε προστεταγμέ του, ο Εξαίφνης ἥξει, φησί, εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγγελος τῆς διαθή πης, ὃν ὑμεῖς θέλετε. Διισχυρίζεται δὲ καὶ ὁ μακά γιος Ιωάννης, λέγων τοῖς ἐρχομένοις ἐπὶ τὸ τῆς μετανοίας βάπτισμα·. Εγώ βαπτίζω ὑμᾶς ἐν βδατι· ὀπίσω μου ἔρχεται ἀνὴρ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα κύψας λύσω τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ ἐκεῖνος ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. ο Συνίης οὖν, όπως κατόπιν εὐθὺς καὶ μονονουχὶ κατὰ πόδας του προαγγέλλοντος ἐβάδιζεν ὁ Χριστὸς, ἑαυτὸν ἀφανῆ καθιστάς τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἰουδαίαν, καὶ οἷον ἐξαίφνης καὶ ἀδοκήτως ἐπιφαινόμενος. Αγγελόν
est: «Nolite putare, inquit, quia veni solvere legem aut prophetas: non veni solvere, sed implere. Amen dico vobis, donec transeat cœlum et terra, isla unum aut unus apex non præteribit a lege, donee omnia Sant'. › In pace dirigens ambulavit mecum el mullos avertit ab iniquitate. XXI. Pacem agitare cum Deo quidnam aliud intelligi possit a nobis et ab aliis, si qui 838 sunt divinarum Scripturarum intelligentes, quam velle cogitare et facere quæ ille vult, et nulla in re ipsum & προςoffendere: sed contendere potius mores conimenda tione et gloria dignos colere, vitamque degere suspiciendam et cum legibus omnium maxime consentientem? Ita quoque nos alloquitur Paulus ✓ Justificati ergo ex Ade, pacem habeamus ad Deum. Sic sane eum qui est natura et vere Dominus agnitum honoramus. Quod si creaturæ quoque divinos honores impendimus, impuro et detestabili peccato cogitationibus nostris dominante, Domino resistimus, et velut aciem adversus ipsum ad pugnam instruimus; duram cervicem contra exTendentes, et pertinaciam rebellionemque exercentes. Idem confirmat Salvatoris discipulus his verbis Nescitis quia amicitia hujus mundi inimica est Deo? Et qui vult amicus esse hujus sæculi, inimicus Dei constituitur*., Quod si ad universorum Dominum per fidem et peccati ejectionem nos converteri mus, nihil se objiciet, nec quidquam nos ejus amicitia prohibebit, cui agglutinabimur quodammodo in G omni genere bonitatis, et recta via gradiemur, et per speciosam semitam ambulabimus, nos ipsos et alios ad eam dirigentes. In his autem contendere occupari prae aliis sanctos sacerdotes decet, de quibus verissime dici queat • In pace dirigens ambulavit mecum, et multos convertit ab iniquitate. › Subditi enim plerumque præpositorum suorum, Lonos mores per eadem vestigia sequuntur: et qui incedunt directa via salvant multos, nec difficulter eo permovent, ut vita petulante et exsecrabili moribusque improbis nuntium remittentes, meliora et suspicienda quæque apud Deum et homines laus comitetur, consectari naliut. VERS. 7. Quoniam labia sacerdolis custodient seientium, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini omnipotentis est. XXII. Quonam modo multos converterit, atque ambulaverit dirigens in pace cum Deo, exponit, aitque eum gestasse in labiis sive in lingua omnium ad bene vivendum requisitorum notitiam, fuisseque institutorem insipientium, et magistrum infantium, et volentibus legis scita discere, verum et ab onini errore remotissimum præceptorem, non alio divinorum oraculorum sensum detorquentem, neque doceniem ‹ doctrinas, mandata hominum ": › sed tanquam angelum Dei, subjectis sibi populis obscu Matth, v, 17, 18. • Rom, v, 1. * Jac, iv, 4. 10 +1. 13; Mat It sv, 9. riora interdum divinarum Scripturarum dilu cidantem. Non enim suam voluntatem nuntiat, nec suæ cognitionis ac scientiæ sermones eructat: sed potius Dominicis oraculis inservit. Dixerim porro etiam in his verum reperiri quod in libro Proverbiorum exstat: Thesaurus desiderabilis requiescet in ore sapientis: stulti autem viri devorabunt illum ". Nam illud ad laudem Dei nomine quidpiam nontiantium pertinet, quod nihil auditis apponunt, nec aliquid subtrahere audent, quod scilicet id omnino parvi æstiment. Pharisæorum impia turba eo imperitiæ devenit, ut doceret doctrinas, mandata hominum, et propter suam traditionem Dei mandatum irritum faceret s". In hoc enim crimen Christus illos vocavit. Tuta est igitur lex, quæ quodam loco de divinis oraculis sauxit, non addendum, nec auferendum". Custodient igitur labia sacerdotis scientiam 1** legis, quam annuntians nihil adlit. Idcirco et angelus Dei omnipotentis appellatus est, quamvis naturam humanam gerat, quoniam voluntatem Dei perspicue nuntiat, et legem sermonis hortatricem habet. Vers. 8. Vos autem declinastis a via, et infirmos fecistis multos in lege, corrupislis testamentum Levi, dicit Dominus omnipotens. XXIII. Laudatorum probitati inertium crimina tanquam in acie adversa statuit, meliorumque oppositione malos coarguit. Sicut enim lux in tenebris apparet magis, e et virtus in infirmitate perficiLur: › ita virtutis elegantia, si qua nequitia aut peceatum fuerit e regione collatum, splendidior apparet. Quare quidam, ut sacerdotibus decoruin est, vitain transierunt, in pace semetipsos aliosque dirigentes, et erant cum Deo, et multos ab iniquitate converterunt. Portabant enim scientiam in manibus, divinasque leges fideliter interpretabantur. Illorum autem successores, ad quos etiam est sermo, de via deflexerunt, ac de eo quod consentaneum erat delapsi, ibi semetipsis aliisque non mediocriter nocuerunt, et non paucos in lege infirmarunt, hoc est, imbecilles et languidissimos ad vitam legibus consonam reddiderunt. Nam si qui præsunt a decoro transversim abeant, quomodo credibile est qui subΚΙ. sunt, non nodis omnibus simul ituros, et qui sorte 19 Matth. xv, 6-5. " Prov, xx1, 20. Aubertus, Evõetav. Edit. 18 Deut. 1V, 840 inferiores sunt, et intelligentia minus valent, cum eminentioribus una lapsuros? Quemadmodum enim sacerdos legum observans et sanctus populum sibi subjectum suorum recte factorum imitatorem elicit, ita contra. Si enim ipsi corrumpebant tesla mentum Levi, quomodo ab iis in sacris institutos legcm venerabilem ducere erat verisimile? VERS. 9. Et ego dedi vos contemptibiles in omnes Malach. 11, 7. > ft Cor. xu, 9. gentes, pro eo quod vos non custodivistis vias meas, sed accipiebatis personam in lege. XXIV. Ad patrum peccata redit, ipsosque vetustiorum criminum admonet. Εt quoniam in lege custodienda constantes non erant, ideo traditos affirmat illis a quibus in captivitatem sunt abducti, miseri, et abjecti, et omni indulgentia exclusi. Quid enim incommodorum passi non sunt, et quas calamitates infelices illi non exantlarunt? Cæterum, si nosse vultis, inquit, causas ob quas iratus est vobis, audietis dicentem: ‹ Quia vos non custodivistis vias meas, sed accipiebatis personam in lege. lloc est, opinor, corrupisse testamentum Levi, viam vitæ secundum legem tenere noluisse, et in unoquoque negotio iniquissime judicasse: tametsi Deus aperte dicat: < Non accipies personam in judicio, secudum parvum aut magnum non judicabis " ▸ Per quas autein culpas hostibus traditos et abjectos esse dicit, per easdem apposite nuinatur, nisi rationes vivendi rectius iustituerint, se illorum supplicio non temperaturum. Insolenter enim in legem peccantes idonea et congruentissima pœna sequetur. VERS. 10. Nonne pater unus omnium vestrum? Nonne Deus unus creavit vos? Quare reliquistis unusquisque fratrem suum, ut pollueretis testamentum patrum vestrorum? Derelictus est Judas, et abominatio factus est in Israel et in Jerusalem. XXV. Cum inciperemus in prophetam commentariuin conscribere, dicebamus, post reditum eBa bylone ab Assyria, Israelitas, parvipendentes legen, extraneis uxoribus se implicuisse. Quæ res amentibus illis eo usque procedebat, ut cum aliis simul sacerdotes eodem ruerent, et jam ductas 841 ipsas quoque e sanguine Israel pro despectissimis haberent, domoque ejicerent, et in earum locum peregrinas introducerent Ammonitidas et Idumæas, ex quo Israel magnopere contaminabatur. Non enim illæ patrios mores deserebant, sed etiammum idola venerabantur, et militiam caeli adorabant, el cogebantur pene qui cum feminis adeo mente corruptis habitarent, simul inquinari et Deum offendere. De his in libris Esdræ multa scribuntur 1. Accusat igitur eos universorum Deus, ut uxores Israelitidas sive Judaas aspernantes, sceleste autem alienigena. rum filiabus adhærescentes, cum tamen hujusmodi conjunctionen lex interdiceret. Verum illi, tam venerandum mandatum nescio quo modo flocci facientes, aut mulierum specie ad voluptates lascivas abripiebantur;aut fortasse alienorum amicitias, ne in ipsos bellarent tanquain jam socios et propter nuptias affinitate conjunctos, bac ratione captare moliebantur. Quod aliud nihil erat quam file titubaute injuriosius agere cuin Deo, quasi qui eos de illoΟὐχὶ 15 Deut. 1, 17. ** 1. Esdr. x, 2 seqq; II Esdr. xi, 3 et 23 seqq.; III Esdr. ix, 9 sing. rum manu eripere, seu potentia alienigenarum periores reddere nequiret. Omnimodis igitur Deo ista res dolebat. Unde eos ingeneratum amorem contemnere cernens, ait: «Nonne unus Deus creavil vos? Nonne Pater unus omnium? Quid est quod unusquisque reliquistis fratrem suun?, Unus est enim universorum opifex, et omnes unius estis Domini, qui quod condidit ad unionem et concordiam vinculis charitatis colligare vult. Etenim si essent duo dii ac domini, aut etiam plures, alienum nibil foret res conditas juxta conditorum voluntates dividi ac secerni, et levi occasione sibi invicem adversari, prout dominis ipsis liberet. Quoniam autem unus est per omnia et in omnibus et super omnia Deus ", quæ tandem esse queat dissensionis occasio? Et quoniam insuper unus est omnium Judorum pater secundum carnem, divinus nempe Abraham, quid est quod amicitiam labefactet? Aut quomodo consequens non est consanguineis amorem ut debitum persolvere? Quomodo autem non pene furiosum, domesticis et ex eodem genere prognatis conjugibus despectis, super exterorum filiabus iusanire,ut testamentum ipsum patrum 842 profanes? Illis enim divinis legibus de peregrinis uxoribus interdicta servarunt. Audiebant enim: Filiam tusin non dabis filio ejus et filiam ipsius non accipies filio tuo. Seducet enim filium tuum a me, et abiens serviet diis alienis 18., Ast hi oraculum nihili facientes legem conculcarunt, et quantum in ipsis fuit testamentum infirmarunt, et profanum reddiderunt, eum qui optimus est legum violatione contristantes. Obstupefactus autem propemodum tali facto, et odio iniquissimo genus mulierum Judaicarum oppressum cernens, hæc addit: Derelictus est Judas, s et apud habitantes Jerusalem, o rem, inquit, inopinatam! non apud Assyrios, non Persas, non Elamitas, non vicinos hostes, sed in ipso Israel et habitantibus Jerusalem abominabilis et odiosus factus est, id est, genus ex Juda et mulierum propinquiorum infelix multitudo. Scire autem licet Israelem vocari decem tribus quæ, ante tempora captivitatis, Samariam incolebant, quas et primus in Assyrios et Medos Salmanasar transtulit ". Habitantes vero Jerusalem illos nominat quos Nabuchodonosor, tempore postreme captivitatis, subjugavit, Ilierosolyma et ipso divino templo incensis, quos et in Babylonem abduxit ". Accusat igitur, imo vero non leviter eos insectatur quod, dimissis ex Juda uxoribus, ex alienigenis prognatas nefarie asciverant, quamvis paternis suis moribus, ut ante dixi, tenaciter adhærentes, et in cœno idololatriæ adhuc sese volutantes. Cavendum autem et nobis ipsis in Christo justifi1 Ephics. 1, 6. 18 Dent, vit, 3, 4. "IV Rog. xvmt, 9 seqq. 20 IV Reg. xxv, 9 seqq. catis et, per fidem in ipsum, sancti Spiritus commu nionein consecutis "t, ne commisceamur quibusdam sensu perversis, et mente profanis, et a fide germana alienis. Hi enim sunt alienigenæ et lingua barbari, et perversa loquuntur. Cum quibus qui commercium habuerit, foedissime polluetur. Scriptum est enim Qui tetigerit picem inquinabitur ab ea ". Cum ergo liceat fructum ferre spiritualiter in Ecclesiis Christi, quæ ratio fuerit velle aliter velut copulari, et communicare profanis synagogis, et universorum Deum adversus se exasperare? 843 Vens. 11, 12. Quia contaminavit Judas sancta Domini, et quibus dilexit, et studuit in deos alienos. Disperdet Dominus hominem qui facit hæc, donec humilietur ex tabernaculis Jacob, el ext his qui offerunt sacrificium Domino omnipotenti. XXVI. Odiosum factum ait Judam, non ab alio alienigenarum, sed ab ipso Juda, qui profanarit legem, et declinaverit ad amandas mulieres peregri, nas, et ad iisdem gratificandumn in omnibus, anaveritque defectionem a Deo, et se cultibus idolorura devoverit. Adducti sunt enim eo quidam, ut dixi, sequentes quas sibi injusto matrimonio sociaverant, et earum voluntati per omnia obsecundantes. Sicut nimirum etiam in Settim, jungebantur Madianitarum sive Moabitarum filiabus qui ex Ægypto liberi exibant; qui paulo post eo delirationis et impietatis abierunt, ut etiam initiarentur Beelphegor. Prop!er istud crimen miseri perierunt. Itaque universorum Deus bæc facientem et operum adeo illicitorum impie studiosum exsecratur; et si quidem fuerit de populo, donec exterminetur a tabernaculis Israel, hoc est, donec funditus pereal, et ne exstitisse quidem amplius sciatur. Si quis autem de ordine sacerdotum fuerit, donec humilietur ex his qui offerunt saerificium Domino omnipotenti, id est, donec pereal et e catalogo sacerdotum expungatur. Una enim sacerdotes quidam, ut dixi, cum aliis eodem se piaculo quo populus obstrinxerunt, mulierumque peregrinaruin amori succumbentes, oracula divina prorsus vilipenderunt. Quocirca si maledictus est qui Deum irritat mundanasque delicias ejus jussis præferre non reformidat, ne virtutem aspernemur; sel, illis omnino contemptis, annitamur potius ornamentis obedientiæ animas nostras illustrare. Sic enim a maledicto im munes ac liberos ex mansuetudine sua bonis nos universorum Dominus saginabit. VERS. 15. Εt hac qua oderam faciebatis. Operiebatis lacrymis altare Domini, et planctu et gemitu * Eveli, xut, 1. " * 1 Cor. st, 11; 1 Cor. iv, 13. 2ª Nim, xxx, 1 scqq COMMENTARIUS IN MALACHIAM PROPIIETAM. ex laboribus. Adhuc dignum respicere in sacrificium, "II Cor. 15,7. "Ime Deut. xxIII, 18. aut suscipere acceptabile de manibus vestris? \ 844 XXVII. Modi seu genera sacrificiorum a lege præscripta erant plurima. Alia quippe offerebantur ex voto voluntario, alia ad gratiarum actionem spectabant, alia pro peccato. Erant item decim, et primitia, et didrachmi tribulum, quæ ra tione sacerdotum mandato legis offerebantur. Qui ergo voluntarie Deo offerebant, adducebant, ut dixi, clauda et cæca et ex deprædatione recuperata, perpetuo mala in quibus fuissent et vastitatem indeque illatam sibi egestatem suam crepantes, tameisi onnipotens Deus post reditum e Babylone incomparabili eos benignitate exhilarasset, et abundanter donavisset quibus eos non mediocriter oblectatum ir consentaneum erat. Offerebant igitur mæsti et flentes, tantum non super victimis lamentantes, et sacrificis hæc dicentes: Hæc sunt de laboribus et ærumuis nostris, boc est, non sine labore, et vix cum sudore acquisita. Deinde, quomodo, inquit, par est respicere ad sacrificium, aut quomodo ratum habeam quod a bona mente non. proficiscitur? Decet enim sacrificare animo hilari, festum diem agentes et laetantes. Εt hoc, opinor, est, quod bene Paulus conferentibus in ministerium: ‹ Non ex tristitia, aut ex necessitate: hilarem enim datorem diligit Deus ".» Quare,si sacrifcemus bilariter, respiciet, et suscipiet, et laudabit Deus, et susceptum honorabit ac benedicet. Puto autem ad fructum conducturum magnopere, si ex verbis propositis alium sensum eliciamus. Maledieit universorum Deus, et quidem æquissime, profanantem patrum testamen tum, propter adbibitas in conjugium extraneas feminas, expulsis quæ erant ejusdem gentis, et saepe nulla de causa condemnatis. Præterea sacerdotes quosdam iusimulat, ut accipientes personam in lege. Quare etiam dicebat: Disperdet Dominus hominem facientem hæc, donec humilietur ex tabernaculis Israel, et ex offerentibus sacrificium Domino omnipotenti. o liis statim subjecit: • Operiebatis lacry mis altare meum, et planctu et gemitu ex laboribus.» Operiebatis intellige, Faciebatis ut impleretur divinum altare fletu et lamentis. Mulieres namque contra legem expulsæ, et qui sacerdotum vestrorum iniquum judicium pertulerant, circumstabant altare, quas pertulerant injurias deplorantes et ob illatas vexationes immodice lacrymantes. 845 Jam quo pacto dignum est, inquit, respicere ad sacrificium, aut accipere acceptabile de manibus vestris? Sicut enim verum est quod in libro Proverbiorum legitur, Non sunt casta vota de mercedibus meretricis * sic non censebitur mundus et culpa vacans sacerdos, si dicat divinis Scripturis se quodammodo corroboratum ac stabilitum esse, et lege sacrificioLege etc. omisso inculcato a librario. rum conculcata, quasi Deo nullo a se scelere olen- λαso sacrificet. Timoris plenum est igitur, quasi illotis manibus sacrificare Deo. Puto enim ego totis viribus, quantum consequi possunt, purgatis tam sapiens ministerium peragendum. Talis enim extra omne crimen invenitur, nec iram divinaın merebitur. VERS. 14, 15. Εt dixistis: Propter quid Dominus testificatus est inter le et inter uxorem adolescentiæ tuæ quani reliquisti? Et hæc particeps tua el uxor testamenti tui, et non aliter fecit, et reliquiæ spiritus tui. Et dixistis: Quid aliud quam semen- quærit Deus? XXVIII. Deo ista sæpius reprehendente, et ad sui generis diligendas, atque ad contracta cum alienigenis matrimonia que et ipsa divina lex damnat cissuenda impellente, stulte occurrebant; • Quid aliud quam semen quærit Deus **?, Dictum est, inquit, per mandatum Mosis: Non erit infecunda, nec sterilis in Israel "., El ad Abraham alicubi dicit universorum Deus: ‹Multiplicans multiplicabo semen tuum, sicut stellas cœli multitudine". Quocirca divinum consilium, inquit," ad multitudinem et liberorum procreationem respicit, ut ipsa Abrahamo factæ promissionis gratia finem congruentem adipiscatur. Sed sive ex alienis, sive ex cognatis hoc a nobis præstetur, Deo perinde est; finem enim promissa consequuntur. • Dixistis igitur, inquit: Qua de causa Dominus testificatus est inter te et uxorem adolescentiæ tuæ quam reliquisti? › At si hoc libuerit dicere, quare Dominus testificatus sit, et jusserit nullo modo dimittere cui colabitatis, respondebo et ego ad hoc: Cogita, Quoniam ipsa est particeps seu socia tua, et uxor testamenti seu foederis tui, hoc est, una caro tecum s, et juxta legem contubernalis, et non aliter fabricatus est eam Deus. Est porro, ut arbitror, etiam c reliquiæ spiritus ejus, et propemodumn corpore et anima vir commiscetur cum ea quam ipsi legis religio copulavit. 846 quemadmodumn unum corpus fiunt, sic aliquo modo etiam una aniina, amore mutuo illos colligante, et divina lege in concordiam devinciente. Reliquias itaque spiritus viri uxorem vocat, et quasi dimidium ejus animæ propter unionem, scilicet quæ concordia charitatis velut unum eficit. Ne igitur plus quam ratio patitur Deum culpatote, ut qui uxorem adolescentiæ sum, foederis ac spiritus participem, et carne sibi unitam domo removentes, fortasse iniquius objurget. Existimo autem ego sapientissimum Paulum, hinc permotum, mandasse iis qui in Christum crediderant: ‹ Alligatus es uxori? noli quærere solutionem ".» alicubi Salvator: • Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam niccbari: et qui dimissam duxerit, mæ. ** Exod. xx11, 26. Exod. xxxiv, 16. * Gen. xrr, 10. * Gen. 11, 23, 24. 30 | Cor. sis Quid ergo mandavit Moses dare libellum repudii et dimittere uxorem? respondit: Moses propter duritiam cordis vestri hoc permisit; ab initio autem non erat sic; Creator enim masculun et feminam fecit eos. Quod igitur Deus conjunxit, homo ne separel 8. Custolite illas in spiritu vestro, et ne relinquite. Cæterum, cum lex aperte et manifeste sancial licere volentibus objectare libellum repudii, citraque reprehensionem uxores dimittere, videtur quasi antiquo oraculo repugnare vox prophetæ, pœnæ subjicientis et iniquitatis crimen impingentis audenti ducere uxorem et separari. Providentissime igitur his verbis ostendit propheta maudatum vetus won esse quiddam otiosum, nec sinere ut hanc sibi occa sionem scelerate faciendi quidam accipiant. Non enim, inquit, quoniam permisit vobis lex clare libcllum repudii, ideo extra culpam estis, qui idcirco datis ut cum alienis copulemini. Sed quamvis ab uxore discedere liceat, idque lege approbante, cavete lamen ‹ in spiritu vestro relinquere uxorem adolescentiæ vestræ. › Hoc enim. præstat, etiamsi lex divortium volentibus indulserit. chatur Interrogantibus autem Sadducais » Matth. v, VER. 16. Sed si odio habens dimiseris, dicit Dom minus Deus Israel. XXIX. Hoc est, si probabilem faciens et justa occasione natam dimissionem indicans ascripseris, te Codisse, et ita dimittere. ** Matth. xix, 7, 8; Marc. x, 2, 9. VERS. 16. 847 Et operiet impietas super cogitationes tuas, dicit Dominus omnipotens, el custodite in spiritu vestro, et ne derelinqualis. XXX. Hoc est, si cogitationes tuas obvolvit impia et profana pellis, et odium in illam falso præ texitur, inveniaris autem aliarum pulchritudine subactus, et velle mulierculis peregrinis alligari, custodi, ne derelinquas, aut prorsus maledictus eris. Dixit enimn: • Quia disperdet Dominus hominem qui facit hæc, donec humilietur ex tabernaculis Israel, ex offerentibus sacrificium Domino omnipotenti.» Et hoc quidem quod ad planam et obviam explanationem attinet. Cavendum autem et per fidem vocatis in sanctifcationem, ne forte velut ad feminas Deo odiosas et alienigenas in profanas hæreses auferantur. Potest enim illos, præter spiritualem fertilitatem, Ecclesiæ magistrorum sincera et inculpata institutio tantum non aliorum quoque nobilium patres reddere, ex corde bono divinæ charitatis decora socundum intellectum generantes. TOMUS POSTERIOR. VERS. 17. Qui provocastis Deum in sermonibus vestris, et dixistis: In quo protocavimus eum? eo quod dicitis: Omnis qui facit malum, bonum in conspectu Domini, et in ipsis ipsi complacui, et abi est Deus justitiæ? XXXI. Supra annotavi, non uno, sed nultis modis universorum Deum contra posteros Levi exacerbatum esse. Et sacerdotum imbelles animas ca stigans, aiebat: «Et inferebatis quæ rapta erant, et clauda, et debilia 38.. addebat his: c El accipiebatis personamn in lege "., Honorantes enim, ut credibile est, et intempestive reverentes quosdam sese convenientes, tenuiores scelerate condemnabant, et premebant quosdam, non ex præscripto legis justa judicantes s, sed in partem potentiorem et iniquam sententiam proferentes: aut forte etiam diripientes hereditates neutiquam ad se attinentes gaudentes autem super domis et ea accipientes, et sacerdotii honoribus abutentes, et supra subjectos se efferentes. Hunc in modum vitam degentes adeo infamem et legibus adversissimam, 848 videntes quidam injuriam passi, tantum non attoniti mirabantur. Nec enim reprehendebantur a Deo, nec puniebantur, ut solent aliquando contemptores; quin potius rebus secundis utebantur, et vivebant cum voluptate. Idcirco agre ferentes, immensamque Dei benignitatem forte amplius cogitare nolentes, propemodum etiam ex desperatione clamabant ‹ Omnis qui facit malum, borum in conspectu Domini, et in ipsis ipsi complacuit;» hoc est, forsitan et perpetrator materum bonus est in conspectu Domini; et super adeo inhoneste viventibus lalatur. Nam si hoc verum non est, inquit, ‹ Ubi est Deus justitiae?. Οportebat enim, oportebat justitia dispensatorem non adeo tolerantem esse in sacerdotibus avaris, et altare polluentibus, et iniqua ac scelerata et legi pugnautia committere summo sludio conantibus. Et hæc quidem crimina fuerint desperationis ipsorum incessentis animos. Sciendum autem, juxta propositum verborum sensuin, irritare Deum, qui adeo imperitis vocibus utuntur. Ferme enim et increpare statuunt tolerantem Deum, qui errantium conversionem benignissime et eorum qui in peccatum prolapsi sunt, ad salutaria recursum exspectat. Divinus itaque Paulus super torpentibus et a poenitentia refugientibus dolcus Num divitias bonitatis ejus et patientia et lon ganimitatis contemnis, ignorans quia benignitas Dei ad poenitentiam te ducit? Secundum duritiam autem et impoenitens cor tuum, thesaurizas tibi ipsi iram in die iræ et revelationis et justi judicii Dei ". Itaque etiam atque etiam vehementerque Deum offendunt qui adeo inanibus dant manus et lingua effrenata ipsi convitiantur, et peccato tenebuntur qui morbi occasiones ipsis dederunt. Vivendum igitur saucte et recta via incedendum » Malach. 1, 13. * Malach. 11, 9. ss Deut. 1, 16. ** Roin. 11, 4,
col. 969–970page 10 of 10
PG 72:969γε μὴν ὠνομάσθαί φαμεν τὸν θεσπέσιον Βαπτιστὴν οὐ διά γε τὴν φύσιν (γεγένηται γὰρ ἐκ γυναικὸς καὶ ἦν ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς), ἀλλ' ὅτι τὴν τοῦ τὰ τοιάδε διακηρύττειν καὶ ἀπαγγέλλειν ἡμῖν ἐγκεχείρισται λειτουργίαν. Οὐκοῦν ἀπὸ τοῦ πράγματος ή κλήσις, καὶ οὐκ οὐσίας ἀγγέλων ἔσται σημαντική. Ήξειν γε μὴν εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ φησι, ἢ ὅτι γέγονε σάρξ δ Λόγος, καὶ κατῴκησε καθάπερ ἐν ναῷ τῷ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου πανάγνῳ σώματι· ήγουν ἀνθρώπας τελείῳ, τῷ ἐκ ψυχῆς, λέγω, καὶ σώματος ἀμέσως τι καὶ οἰκονομικῶς ἡνῶσθαι πεπιστευμένῳ· ἢ ναὸν ἁπλῶς ὀνομάζει τὴν οἷον ἱερὰν καὶ ἀνακειμένην αὐτῷ πόλιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν Ἱερουσαλήμ ήγουν ὡς ἐν τύπῳ τῷ πρὸς ἐκείνην τὴν Ἐκκλησίαν. Εποιεῖτο τῆς ἑαυτοῦ παρουσίας την ανάρρησιν πολυτρόπως τερατουργῶν, Κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασι λείας, καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν με λακίαν ἐν τῷ λαῷ, ο καθὰ γέγραπται. Ηξει τοίνυν ὁ Κύριος, φησί, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, λέγοντες ἐκ μια κροψυχίας· «Ποῦ ἔστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης; Ἤξει δὲ διδάσκων τὰ ὑπὲρ νόμον καὶ τὰ ἐπέκεινα σκιᾶς καὶ τύπων. Εσται γὰρ διαθήκης ἄγγελος, τῆς πάλαι προηγγελμένης διὰ φωνῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρός Εφη γάρ που πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωτέα Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ἐκ τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν ὥσπερ σὲ; καὶ θήσω τους λόγους μου εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς κατὰ πάντα ὅσα ἐντελ μαι αὐτῷ.» "Οτι δὲ Καινῆς Διαθήκης ἄγγελος ἦν ὁ Χριστός, σαφηνιεῖ λέγων καὶ ὁ μακάριος Ησαΐας περὶ αὐτοῦ· • Οτι πᾶσαν στολὴν ἐπισυνηγμένην δύλῳ, καὶ ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσι, καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγενήθησαν πυρίκαυστοι. Ότι και δίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἀρχὴ ἐγενήθη ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς "Αγγελος, ο δῆλον δὲ ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν· ο 'Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αυτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω.» Ο γὰρ ἦν ἀνθρώπινος τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος ἀλλ' ὡς ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρίς δι' Υἱοῦ τοῦ κατὰ φύσιν γέγονε πρὸς ἡμᾶς. Λόγος γάρ ἐστι τοῦ γεγεννηκότος αὐτὸν, καὶ πιστώσεται λέγων διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ· • Εξηρεύξατο ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν, ο ΧΧΧΙΙΙ. σε Ἰδοὺ ἔρχεται, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ εἰς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; Η εἰς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; ΑΓ'. Ομοιον τούτῳ καὶ μάλα προσεοικός, τὸ διὰ φωνῆ; Ησαΐας· «Ἰσχύσατε, χείρες ανειμέναι καὶ γόνατα παραλελυμένα. Παρακαλέσατε, οἱ ὀλιγόψυχος τῇ διανοίᾳ, ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε. Καὶ αὖθ᾽ ἑτέρα Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν μετὰ κυρίας. ο ὺς γὰρ αὐτὸν δὴ μαλα παρεσόμενον, μᾶλλον δὲ καὶ ἤδη παρόντα δεικνύς, ἀποφαίνεται σαφῶς ὅτι καὶ ὁ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ τῆς ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ καιρὸς οὐκ εἰς ἀνάλη σιν ἔσται μακράν. Ὅτι δὲ τῆς οἰκονομίας ή δύναμις οὐκ εὐκαταφρόνητος ἔσται τισίν, οὐδ' ἂν γένοιτο τοῖς ἀπειθοῦσιν οἰστή, διδάσκει λέγων Καλ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἢ εἰς όπου στήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ;» Καὶ εἴσοδον μὲν ὀνομάζει τὴν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ μετὰ σαρκὸς εἰσ βολὴν τοῦ Μονογενοῦς· ὀπτασίαν δὲ, τὴν οἷον ἐμφάν νειαν. "Αόρατος γὰρ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, ὡς Θεός, γέγονεν εμφανής, τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ἀναλαβών. Προανακέκραγε δὲ τοῦτο σαφῶς καὶ ὁ Μελῳδὸς, ἐν πνεύματι λέγων· Ὁ Θεὸς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. -Γέγονε γὰρ σὰρξ ὁ Λόγος, καθά φησιν ὁ θεσπέσιος Ιωάννης, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν,» καὶ ἐν δούλου γέγονε μορφή. Καὶ τοῖς μὲν ἡγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ φορτικός μὲν οὐδαμῶς· γέγονε δὲ μᾶλλον ἔπιός τε καὶ πρᾶος, καὶ ζωῆς τῆς εἰς αἰῶνα δοτήρ. Εφη δέ που περί αὐτοῦ καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ·. Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Οὐκ ἐρίσει, οὐδὲ κραυγάσει, οὐδὲ ἀκουσθήσεται ἔξω ἡ φωνὴ αὐτοῦ. Κάλαμον συντεθλασμένον οὐ κατεάξει, καὶ λίνον τυφόμενων οὐ σβέσει· ἀλλ᾽ εἰς ἀλήθειαν ἐξοίσει κρίσιν. • Πλήν τοῖς ἀτιμάζουσι τὴν δι' αὐτοῦ σωτηρίαν, καὶ τὴν διὰ πίστεως καθαίρεσιν οὐ προσιεμένοις συνέβη παθεῖν τὰ πάντα αίσχιστα τῶν κακῶν. Διολώλασι γὰρ οἱ τάλανες. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε ταῖς Ἰουδαίων ἀγές λαις· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε. ο Εφη δέ που καὶ ὁ Ἰωάννης· «Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ.» Προσεφώνει δὲ καὶ αὐτοῖς τοῖς ἐξ Ἰσραήλ·. Ηδη δὲ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δένδρων κεῖται. Πᾶν οὖν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται.» Οὐκοῦν τοῖς μὲν ἀπειθοῦσιν ἀφόρητος καὶ οὐ λίαν οἱστὸς τῆς τε εἰσόδου καὶ τῆς ὀπτασίας αὐτοῦ γέγονεν ὁ καιρός. Ἠλέγχοντο γάρ, ὡς αὐτοὶ τὰς σφῶν διολλύντες ψυχάς, καὶ ταῖς ἑαυτῶν ἁμαρτίαις ἐντεθνηξόμενοι, διά τοι τὸ μὴ ἐλέσθαι φρονεῖν ὀρθῶς προσήκασθαί τε εἰς νοῦν καὶ καρδίαν τὴν διὰ πίστεως κάθαρσιν. • Τίς τοίνυν ὑπομενεί, φησίν, ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; Η τίς ὑπο στήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ;» Τουτέστι, τίς δὴ ἄρα τοσοῦτον ἔσται δεινός τε καὶ ἀπηνής, ὡς ἐν καιρῷ καὶ ἡμέρᾳ τῆς εἰς κόσμον εἰσβολῆς αὐτοῦ (δῆλον δὲ ὅτι τῆς μετὰ σαρκός, δι' ἧς ἂν γένοιτο καὶ ἀπτὸς, ήγουν ὁρατὸς ὑποστῆναί τε καὶ ἀθραύστως ἔχειν; Κολασθήσεται οὖν πάντη τε καὶ πάντως, καὶ πικρὰς τῆς ἀπονοίας ἀποτιεῖ δίκας. Διότι αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πῦρ χωνευτηρίου καὶ ὡς πύα πλυνόντων. Καθιεῖται χωνεύων καὶ καθαρίζων, ὡς τὸ ἀργύριον καὶ ὡς τὸ χρυσίον, καὶ καθαρίσει τοὺς υἱοὺς Λευί, καὶ χεεῖ αὐτοὺς ὥσπερ τὸ χρυσίον καὶ τὸ ἀργύριον. ΑΔ'. Πεποίηται μὲν ἐν τούτοις ὡς ἐξ ὁμοιότητος τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων ὁ λόγος, ἀπόῤῥητον δὲ μυστηρίου δήλωσιν εἰσκομίσειεν ἂν τοῖς νουνεχεστέροις. Αργύρου μὲν γὰρ καὶ χρυσίου ποιοῦνται δοκι μασίαν οἱ ταῦτα σοφοί, πυρὶ κατατήκοντες πᾶν ὅσον ἐν αὐτοῖς ἐστι κίβδηλόν τε καὶ ἀκαλλέστερον. Πῦρ δὲ τὸ θεῖον καὶ οὐρανόθεν, τουτέστι, ἡ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις, καθ᾽ ἣν ἂν γένοιτο καὶ ζῶντας ἡ ἡμᾶς ἀποτελεῖσθαι τῷ Πνεύματι, ὅταν εἰς νοῦν καθ (κοιτο καὶ καρδίαν, ενιέντος Χριστοῦ, τότε δή, τότε πάντα μὲν τὸν ἐξ ἁμαρτίας διασμήχει ρύπον, καὶ τὸν ἐκ τῶν ἤδη προε πταισμένων δαπανᾷ μολυσμόν. κεκαθαρμένους τε οὕτω καὶ δοκιμωτάτους τοὺς ἔχοντας ἀποτελεῖ, καὶ μονονουχί μεταχαλκεύει νοητῶς πρὸς καινοτάτην ζωήν, καὶ σκεύη λοιπὸν ἀποφαίνει λαμ πρὰ καὶ ἡγιασμένα καὶ εἰς τιμὴν κατεσκευασμένα οἰκίᾳ τε τῇ μεγάλῃ χρήσιμα, τουτέστιν τῇ ἐκκλησίᾳ. Τούτο δὴ τὸ θεῖόν τε καὶ νοητόν κατεσήμανε παρ ὁ θεσπέσιος Ιωάννης, λέγων·. Εγώ βαπτίζω ὑμᾶς ἐν ὕδατι. Οπίσω μου ἔρχεται ἀνὴρ, οὗ οὐκ εἰμί ἱκανὸς ἵνα κύψας λύσω τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ. Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί.» Μεμνήμεθα δὲ καὶ αὐτοῦ λέγοντος τοῦ Χρι στοῦ·. Πῦρ ἦλθον βάλλειν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω, εἰ ἤδη ἀνήφθη;» Οὐκοῦν, ἐπείπερ οἱ ἐξ αἵματος τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ τῆς τῶν Λευϊτῶν ἀκαθαρσίας, ήγουν αξι κίας, οὐ μετρίαν ἐποιοῦντο τὴν καταβολήν, μᾶλλον δὲ δι' ἐκείνους παροτρύνοντες διετέλουν τὸν τῶν ὅλων Θεόν, παλίμφημά τε λαλοῦντές τινα καὶ ἀποτολμῶντες λέγειν· ε Πᾶς ποιῶν πονηρόν, καλὸν ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτοῖς αὐτὸς εὐδόκησε, καὶ ποῦ ἔστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης; η προαγορεύει χρησίμως ὅτι κατὰ καιροὺς ἐπιλάμψει Χριστός, ὁ πᾶσαν ἡμῖν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ μέσου τιθείς, καὶ πανάγνους ἀπο τελῶν τοὺς ἰδίους ἱερουργούς, καὶ οἷον χρυσὸν ἢ ἄργυρον ἐν πυρὶ δοκιμάζων αὐτοὺς, ήτοι δοκίμου; ἀποτελῶν καὶ λελαμπρυσμένους. Τοιοῦτοι γὰρ ὡς ἐπίπαν τῆς Ἐκκλησίας οἱ λειτουργοί, οἷς ἂν ἁρμό σειε, καὶ μάλα εἰκότως, ἐκεῖνο εἰπεῖν τὸ διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ, ὅτι ο Εδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεὸς, ἐπύρωσας ἡμᾶς ὡς πυροῦται τὸ ἀργύριον. ο Φόρημα μὲν γὰρ τοῖς ἐξ ᾿Ααρών ἢ κατὰ νόμον στολή. Τοῖς γε μὴν ἀπολέκτοις ἐν Χριστῷ καὶ τεταγμένοις εἰς α ρουργίαν ἄμφιόν ἐστι λαμπρόν, ἱεροπρεπές τε καὶ ἅγιον,αὐτὸς ὁ Χριστός. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε διὰ τῆς τοῦ ψάλλοντος λύρας ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας· «Τοὺς ἱερεῖς αὐτῆς ἐνδύσω σω τηρίαν, καὶ οἱ ὅσιοι αὐτῆς ἀγαλλιάσει ἀγαλλιάσονται.» Σωτηρία γὰρ αὐτὸς ὁ Χριστὸς τῶν ἁγίων με ρουργῶν, ἄμφιον τὸ ἀξιάγαστον, μᾶλλον δὲ καὶ πρέπον τῶν πεπιστευκότων. • Οσοι γάρ, φησὶν, εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Καὶ ἔσονται τῷ Κυρίῳ προσάγοντες θυσίαν ἐν δικαιοσύνῃ. Καὶ ἀρέσει τῷ Κυρίῳ θυσία Ἰούδα, καὶ ῾Ιερουσαλὴμ καθὼς αἱ ἡμέρα τοῦ αἰῶνος καὶ καθὼς τὰ ἔτη τὰ ἔμπροσθεν. ΛΕ". ᾿Ανακείσονται, φησί, τῷ θεῷ· τοῦτο γὰρ οἶμαι τὸ, ο Εσονται τῷ Κυρίῳ προσάγοντες.» Ανε κεισόμεθα δὲ τῷ Θεῷ, ζῶντες μὲν ἑαυτοῖς οὐκέτι, προσκείμενοι δὲ ὁλοτρόπως καὶ τῇ εἰς αὐτὸν ἀγάπην καὶ παντὶ δὴ σθένει κατορθοῦν ᾑρημένοι τὰ τοῖς θείοις αὐτοῦ δοκοῦντα νεύμασιν. Έφη τι τοιοῦται καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος περὶ τοῦ πάντων ἡμῶν Σ τῆρος Χριστοῦ·. Εἷς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ἵνα οι ζώντες μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ σε πι, αὐτῶν ἀποθανόντι καὶ ἐγερθέντι. Καταγράφων δὲ ἡμῖν ὥσπερ τῆς ἑαυτοῦ πολιτείας τὸ κάλλος, καὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τὴν δύναμιν ἐμφανῆ καθ ιστάς, ἔφη πάλιν· • Χριστῷ συνεσταύρωμαι. Ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. Ο δὲ νῦν ζῶ ἐν σαρκὶ, ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ Υἱοῦ Θεοῦ, τοῦ ἀγαπήσαντος με καὶ παραδόντος ἑαυτὸν ὑπὲρ ἐμοῦ. Οὐκ ἀθετῶ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ. - Ἔσονται δὴ οὖν, φησί, προσάγοντες τῷ Κυρίῳ, ο τουτέστι, τοῖς αὐτοῦ θελή μασι ἀνακείσονται, οὐ τὰ ἐπίγεια φρονοῦντες, οὐ τοὺς ἐκ τῆς ἀδικίας ἀγαπῶντες μολυσμούς, οὐ πλεονεξίαν τὴν κατά τινων τιμᾷν ᾑρημένοι, προσάγοντες δὲ μᾶλλον θυσίας δικαιοσύνης. Καί μοι δοκεῖ σοφῶς δὴ λίαν ὁ Παῦλος εἰπεῖν· «Μετατιθεμένης γὰρ τῆς Ιερωσύνης, ἐξ ἀνάγκης καὶ νόμου μετάθεσις γίνεται. ο Προτίεμεν γὰρ οἱ ἐν Χριστῷ κεκλημένοι ιερουργίας, & δι' αἱμάτων μὲν οὐκέτι καὶ καπνῶν, οὔτε μὴν ἀμνούς ἢ ἐρίφους προσκομίζομεν τῷ Θεῷ, πληροῦμεν δὲ μᾶλλον ἐν Ἐκκλησίᾳ τὴν ἐν Χριστῷ νοουμένην θυ σίαν, τὴν ἁγίαν καὶ πνευματικὴν, καὶ αὐτὸν προθέντες εἰς ἁγιασμὸν καὶ μέντοι καὶ εἰς μετάληψιν τῆς εἰ; αἰῶνα ζωής, καθάπερ ἐξαίρετόν τι θυμίαμα τὰς ἐξ ἔργων ἀγαθῶν προσκομίζομεν εὐωδίας. Καὶ θύοντες αὐτῷ τὴν δικαιοσύνην, ὅτι καὶ ἐσόμεθα δεκτοί τε θαρσήκαμεν. Γέγραπται γάρ, ὅτι «Τίμα τὸν Κύριον ἀπὸ σῶν δικαίων πόνων, καὶ ἀπάρχου αὐτῷ ἀπὸ τῶν καρπῶν δικαιοσύνης. • Εὐαρεστεῖται γὰρ οὐχ ἑτέ ραις, οἶμαι, θυσίαις πλὴν ὅτι τοιαύταις ὁ τῶν ὅλων Θεός. Εφη τοίνυν περὶ τῶν ἐν Χριστῷ κεκλημένων εἰς ἱερουργίαν, ὡς ἀμείνους ἔσονται τῶν πρώτων, οὐ μηλοσφαγούντες κατ' ἐκείνους, οὔτε μην βεβηλοῦντες τὸ θυσιαστήριον διὰ τὸ προσάγειν ἄρτους ἠλισγημένους· ἀλλ' ὡς ἐν τάξει θυμιαμάτων προσκομίζοντες τῷ Θεῷ τὴν δικαιοσύνην καὶ τῆς εὐαγγελικής πολι τείας τὴν νοητήν εὐκοσμίαν. Εὐπαράδεκτον δὲ οὕτως ἐπιτελέσουσι τὴν λατρείαν, ὡς κατὰ μηδένα τρόπον ἀπωθεῖν αὐτὴν τῶν πρεπουσῶν θυσιῶν ταῖς ἡμέραις τοῦ αἰῶνος, τουτέστιν, τῇ ζωῇ τῶν ἐν οὐρανοῖς ἁγίων πνευμάτων, οι διηνεκεῖς καὶ μακρὰς τρίβουσι ἡμέρας, ήτοι χρόνους. Περισσοῦσθαι δὲ καὶ τοὺς χρόνους τοὺς ἔμπροσθεν, τουτέστι, τὰς τῶν ἁγίων λατρείας, απ κατὰ χρόνους γεγόνασι τοὺς ἔμπροσθεν. Γέγονε γὰρ ἐν ὑπακοῇ τοῖς ἀρχαιοτέροις εὐδοκίμησις. Οὕτως Αβραάμ προσεκόμιζε τὸν υἱὸν τῷ Θεῷ, ο Καὶ ἐλα γίσθη αὐτῷ ἡ πίστις εἰς δικαιοσύνην, ο καὶ φίλος ἐκλήθη Θεοῦ. Οὕτω καὶ Νῶς κατεσκεύασε την κι φωτὸν εἰς σωτηρίαν τοῦ οἴκου αὐτοῦ, καθώς γέγραπται, ο Οὐκοῦν ἀρέσει, φησίν, ἡ θυσία τοῦ Ἰούδα, ο τουτέστι, τοῦ λαοῦ τὴν ἐν καρδίᾳ καὶ ἐν πνεύματι περιτομήν περιφέροντος, καὶ μέντοι τῆς Ἱερουσαλήμ την νοητής, τουτέστι τῆς Ἐκκλησίας· καθὼς καὶ ἡ τῶν ἐχόντων τὰς ἡμέρας τοῦ αἰῶνος, καὶ ἡ τῶν κατὰ τοὺς ἔμπροσθεν χρόνους γεγονότων ἁγίων, οι γεγόνασι εὐάρεστοι δι᾿ ὑπακοῆς καὶ πίστεως. ἀπαριθμεῖται δὲ καὶ τούτους ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ, πίστει λέγων δικαιοῦσθαι πολλούς Καὶ προσάξω πρὸς ὑμᾶς ἐν κρίσει, καὶ ἔσομαι το το το μάρτυς ταχὺς ἐπὶ τὰς φαρμακούς, καὶ ἐπὶ τὰς μοιχαλίδας, καὶ ἐπὶ τοὺς ἐμνύοντας τῷ ὀνόματί μου ἐπὶ ψεύδει, καὶ ἐπὶ τοὺς ἀποστεροῦντας μια σθὸν μισθωτοῦ, καὶ τοὺς καταδυναστεύοντας χήραν, καὶ τοὺς κονδυλίζοντας ὀρφανούς, καὶ τοὺς ἐκκλίνοντας κρίσιν προσηλύτου, καὶ τοὺς μὴ φοβουμένους με, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Αφ. Κατὰ σκοπὸν τῶν πραγμάτων πρόεισι δ πάλιν καὶ ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ λόγος. Ἔφασκον μὲν γὰρ ἐμαθαίνοντες οἱ ἐξ Ισραήλ· ο Πᾶς ποιῶν πονηρόν, και καλὸν ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτοῖς αὐτὸς ηὐδόκησε. Καὶ ποῦ ἔστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης;» Καὶ τίς ἡ πρόφασις τῆς οὕτω δεινῆς αθυροστομίας, εἴρηται μὲν ἤδη πλὴν εἰρήσεται πάλιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀφυλάκτως τινὲς τῶν ἱερουργῶν, καὶ μέντοι τῶν ἄλ λων, οι διαφανέστεροι τε ἦσαν καὶ ταῖς ἀνωτάταις τιμαῖς ἐμπρέποντες, ἐπὶ πάντα τρόπον σκαιότητας καὶ ἐγχειρημάτων ᾔεσαν, ἐφαίνετο δὲ πέρα μέτρου Θεὸς ἀνεξικακήσας αὐτοῖς (ἔστι γὰρ ἀγαθὸς, χρη στῆς, καὶ ἐπιεικής, καὶ φιλάνθρωπος), ταύτῃ του τινὲς τοὺς ἐξ ἀκράτου μικροψυχίας ἠρεύγοντο λόγους. Αλλ' ὅτι μὲν ἔσται κατὰ καιροὺς μεταφοίτησις εἰς τὸ ἄμεινον τῶν τεταγμένων εἰς ἱερουργίαν, μετα πλάττοντος αὐτοὺς εἰς καινότητα ζωής τοῦ Χριστοῦ, καὶ μετατιθέντος εἰς εὐκοσμίαν καὶ εἰς εὐκλεᾶ πολι τείαν καὶ ζωὴν, διαμεμήνυκεν ἐναργώς. Ὅτι δὲ τοὺς τῆς φαυλότητος ἐπιτηδευτὰς οὐκ ἂν ἀποδέξοιτο τότε, οὐδ᾽ ἂν ἀξιώσειεν ἐπαίνων τε καὶ λόγου, κρινεῖ δὲ μᾶλλον αὐτοὺς, καὶ τῶν ἐκτόπως βεβιωμένων ἐξαιτήσει δίκας, διατρανοί λέγων· ι Καὶ προσάξω προς ὑμᾶς ἐν κρίσει, ο τουτέστιν, ὡς κριτής προσενεχθής σομαι, «καὶ ἔσομαι μάρτυς ταχύς, ο αυτόμολος δη λονότι καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς κεκλημένος. Καταψηφιούμαι γὰρ τῶν πονηρῶν τὴν δίκην. Καὶ τὸ μὲν ἐπ' αὐτοῖς ἐξοίσω τὸ κρῖμα, οὐχ ἑτέρου τινὸς τὰ ἐν αὐτοῖς ἐγκατ λύπτοντος, ἀλλ᾽ εἰδὼς, ὡς Θεός, ἐμφανή τε καὶ κει κρυμμένα, καὶ διὰ τοῦ συνειδότος καταμαρτυρῶν ἑκάστου τῶν ἡμαρτηκότων. Ἔφη δέ που καὶ ὁ θεσπί σιος Παῦλος, παραστήσεσθαι κατὰ καιροὺς τῷ κριτή τοὺς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν, μεταξὺ ἀλλήλων ο τῶν λο γισμῶν κατηγορούντων, ἢ καὶ ἀπολογουμένων ἐν ἡμέρᾳ ᾗ κρινεῖ ὁ Θεὸς τὰ κρυπτὰ τῶν ἀνθρώπων, κατὰ τὸ Εὐαγγέλιόν μου, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αθρει δὲ ὅπως τούς τε τὰ κρυπτὰ καὶ ἐμφανῆ περ πλημμεληκότας παρενεχθήσεσθαί φησιν εἰς κρίσιν. Πρώτας μὲν γὰρ ὀνομάζει φαρμακοὺς καὶ μοιχαλίδας, εἶτα τοὺς ὀμνύοντας ἐπὶ ψεύδει. Κεκρυμμένα δὲ ταῦτα καὶ λεληθότως δρώμενα. Τίς γὰρ ἂν ὅλως γοητεύσειεν ἐμφανῶς; ἢ πῶς ἂν ἔλοιτο μοιχαλίς ὁρᾶσθαι πρός τινος; Εν σπουδῇ δὲ, οἶμαι, τὸ λαβεῖν καὶ τοῖς ψευδορκεῖν ᾑρημένοις. Ἀσυνετοῦντας δὲ τοὺς τοιούτους ἀπελέγχει λέγων ὁ μακάριος Δαβίδ ο Σύν ετε δή, ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί, ποτέ φρονήσατε. Ο φυτεύσας τὸ οὖς, οὐχὶ ἀκούει; ἢ ὁ πλάσας ὀφθαλμόν, οὐχὶ κατανοεῖ; ο "Απο τον γὰρ τῷ Θεῷ παντελῶς οὐδὲν, οἶδε δὲ μόνος τὰ κεκρυμμένα καὶ τὰ ἐμφανῆ τῶν κακῶν· ἀλλ' ἐκεῖνα μὲν τὰ λεληθότως ΤΗ καὶ ὡς ἐν σκότει δρώμενα. Προσεπάγει γε μὴν αὐ τοῖς καὶ τὰ ἐμφανῆ, τὸ ἀποστερήσαι, φημί, μισθὸν μισθωτού, πλεονεξίαν τε καὶ καταδυναστείαν, ἣν ἂν ποιοιντό τινες κατὰ τῶν ἀσθενεστέρων, χηρῶν δὴ, λέγω, καὶ ὀρφανών. Προστίθησι δὲ τούτοις καὶ τοὺς διαστρέφοντας τὰ ὀρθὰ τῶν κριμάτων, καὶ τοὺς μὴ φοβουμένους αὐτόν. Οὗτοι δ᾽ ἂν εἶεν καὶ οἱ καθ᾽ ἔτε ρόν τινα τρόπον παρά γε τοὺς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημέν τους λυποῦντες Θεόν. Εσομαι τοίνυν, φησί, κριτής, και μάρτυς, ταχύς, καὶ αὐτόμολος ἐπὶ φαρμακούς. καὶ μοιχαλίδας, καὶ τοὺς τῶν ἑτέρων κακῶν ἐπιτηδευτάς. Εἰκὸς δὲ δὴ τοιάδε κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τολ. μᾶσθαι παρά τισι, καὶ ἐπ' αὐτοῖς γενέσθαι κατὰ Θεοῦ τὴν τῶν πολλῶν γλωσσαλγίαν. Δεῖ δὴ οὖν ἄρα παντί σθένει παραιτεῖσθαι τὰ πη νηρά, καὶ τοῖς ἀμείνοσιν ἐπιτρέχειν, καὶ ἀποπεραίνειν ἐπείγεσθαι τὰ δι᾽ ὧν ἂν γένοιτό τις ἐπαίνου παντὸς καὶ ἐπιεικείας ἔμπλεως. Αμοιρήσει γὰρ οὕτω καὶ τῶν ἐκ θείας ὀργῆς ἐπαισθησομένων τοῖς ειωθόσι πλημμελεῖν. Ἔσται δὲ ἔσω καὶ γερῶν καὶ δόξης, ὧν ἂν ἐπιδοίη Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Διότι εγώ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, καὶ οὐκ ἀλλοιοῦμαι. Καὶ ὑμεῖς, οἱ υἱοὶ Ἰακώβ, οὐκ ἀπὸ έχεσθε ἀπὸ τῶν ἀδικῶν τῶν πατέρων ὑμῶν. Ἐξ εκλίνατε νόμιμα μου, καὶ οὐκ ἐφυλάξασθε. ΔΖ'. Εξίστησι πάλιν αὐτοὺς ἀνοσίων ἐννοιῶν καὶ προσέτι ρημάτων. Τὸ γὰρ οἴεσθαί πως η μετατετράφθαι τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἀπό γε τοῦ θέλειν τὰ ἀγαθὰ πρὸς τὸ ἐναντίον, καὶ ἀγαπᾶν μὲν οὐκέτι τὴν δικαιοσύνην, ἀποδέχεσθαι δὲ τοὺς τῆς φαυλότητος ἐραστὰς, πῶς οὐκ ἀμαθές, μᾶλλον δὲ ἀπηχὲς καὶ ἀνόσιον παντελῶς καὶ τῆς ἀνωτάτω δυσσεβείας μετ μεστωμένον; Οταν τοίνυν ὑπὸ κρίσιν ἴδητε καλουμένους, φησί, τάς τε παρ' ὑμῖν φαρμακοίς, ήγουν επαρκούς (γύναια δὲ πάντως ψιθυρά τε καὶ βωμολόχα ταυτί), καὶ τοὺς τῶν ἑτέρων κακῶν ἐπιτηδευτάς, τότε, φησίν, ἐπιγνώσεσθε διὰ πραγμάτων αὐτῶν ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὁ πάλαι τε καὶ νῦν ἀγαθός τε ἐμοῦ καὶ φιλάρετος. Οὐ γὰρ οἶδα τροπὴν ἢ ἀλ λοίωσιν. Αλλ' ἐγὼ μὲν εἰμὶ διαπαντὸς καὶ ἀμεταστάτως τοῦθ᾽ ὅπερ εἰμί· ὑμεῖς δὲ, φησί, καίτοι γεγο νότες ἐξ Ἰακώβ, ἀνδρὸς φιλοθέου καὶ ἀγαθοῦ, καὶ με μισηκότος ἀεὶ τὸ ἐξήνιον, καὶ Θεῷ δουλεύοντος, οὐ τῶν ἐκείνου τρόπων γεγόνατε ζηλωταί· μιμεῖσθε δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ὑμᾶς πατέρων τὸ ἀπειθὲς καὶ δυσ άγωγον. Οἱ καὶ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας ἀπῴχοντο μὲν αἰχμάλωτοι, τὴν ἐνεγκοῦσαν ἀφέντες, δεδουλεύκασι δὲ τοῖς ᾑρηκόσιν ἐχθροῖς. Ἐξεκλίνατε δὲ καὶ ὑμεῖς οἱ ἐκ τῶν ἐμῶν νομίμων, καὶ οὐκ ἐφυλάξασθε.» Οὐκοῦν ὁ μὲν θεὸς ἄτρεπτος ἀεὶ, καὶ οἱονεὶ πεπηγὼς εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ ἀκράδαντος εἰς δικαιοσύνην· οἱ δὲ γεγόνασι, μονονουχὶ τὸ ἄτρεπτον ἐν καρδίᾳ τετηρηκότες, καὶ τῆς τῶν πατέρων ἀνοσιότητος ἄριστοι μι μηταί. Τοῦτό που Χριστός ευρίσκεται λέγων. Ταλανίζει μὲν γὰρ εἰκότως τὸ ἀπαίδευτον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων εργαστήριον. Έφη δὲ οὕτως·· Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι οι κοδομείτε τους τάφους τῶν προφητῶν, καὶ κοσμείτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων, καὶ λέγετε· Εἰ ἦμεν ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν πατέρων ἡμῶν, οὐκ ἂν ἤμεθα κοινωνοί αὐτῶν ἐν τῷ αἵματι τῶν προφητῶν. Ὥστε μαρτυρεῖτε αὐτοῖς, ὅτι υἱοὶ ἐστε τῶν φονευσάντων τους Ει προφήτας. Καὶ ὑμεῖς πληρώσατε τὸ μέτρον τῶν παι τέρων ὑμῶν.» Οὐκοῦν ἀναγκαῖον ἡμᾶς, είπερ εσμέν ἀληθῶς ἀρτίφρονες καὶ ἐν νῷ καθήκοντι, ζηλοῦν ὅτι μάλιστα τοὺς τῶν προγόνων δοκιμωτάτους, ἀπο σείεσθαι δὲ τῶν μὴ ἀγαθῶν τὴν μίμησιν. Ἡ εἰ μὴ τοῦτο δρᾷν ἕλοιτό τις, ἔποιτό γε μὴν ἁπλῶς καὶ ἀβασανίστως τοῖς ἐν χρόνῳ προειληφύσιν, ἔσται δὴ πάντως προσεοικὼς τῶν Ἑλλήνων παισὶν, οὓς εἴπερ τις καταμωμήσαιτο ὅτι, μεθέντες τῆς ἀληθείας τὴν γνῶσιν καὶ τὸν φύσει Θεὸν καταλελοιπότες, προσκυνοῦσι λίθοις, τὴν τῶν ἰδίων πατέρων αειλογοῦσι συνήθειαν. Επιστρέψατε πρός με, καὶ ἐπιστραφήσομαι πρὸς ὑμᾶς, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ εξο πατε· Ἐν τίνι ἐπιστρέψομεν; Μήτι πτερνιεῖ ἄν θρωπος Θεόν; Διότι ὑμεῖς πτερνίζετέ με. Καὶ ἐρεῖτε· Ἐν τίνι ἐπτερνισαμέν σε; "Οτι τὰ ἐπι δέκατα καὶ ἀπαρχαὶ μεθ' ὑμῶν εἰσιν. Καὶ ἀπο βλέποντες ὑμεῖς ἀποβλέπετε, καὶ ἐμὲ ὑμεῖς πτερνίζετε. Τὸ ἔτος συνετελέσθη, καὶ εἰσηνέγκατε πάντα τὰ ἐκφόρια εἰς τοὺς θησαυρούς, καὶ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτῶν ἡ διαρπαγὴ αὐτῶν. ΛΗ'. ᾿Αποστήσας εὖ μάλα τῆς καθ' ἑαυτῶν γλωσσαλγίας καὶ ταῖς καθηκούσαις ἀπολογίαις ἐκδυσωπήσας ὡς ἔνι, καλεῖ πρὸς μετάγνωσιν τοὺς ἡμαρτηκότας, τὴν συνήθη πάλιν αὐτοῖς χαριεῖσθαι λέγων, και μάλα προθύμως. Ὥσπερ γὰρ τοῖς ἐκτόπως θέλουσι βιοῦν τὰς αὐτοῖς πρεπούσας ἐπιφέρει ποινάς· οὕτως ἀνόπιν ὥσπερ ἰοῦσι, καὶ μὴν παραιτουμένοις τὸ ἔτε πλημμελεῖν, ὡς ἀληθῶς ἐπιγάννυται πανταχοῦ, τὴν ἀπόγνωσιν ὡς ὀλέθρου πρόξενον ἀποκείρων. "Οθεν ἰδεῖν ἔστιν ὡς δεινά τινα τῷ βίῳ τὴν νόσον εἰσφέρουσι, οἱ τὴν τῆς μετανοίας κιβδηλεύοντες χάριν, καὶ σφίσιν αὐτοῖς ἐπιφημίζοντες ἀληθῶς τὸ τῆς καθαρότητος όνομα. Καίτοι πῶς οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν, ὅτι τὸ οἴεσθαί τε καὶ χρῆναι καθαροὺς ἀκαθαρσίας αὐτοῖς τῆς ἐσχά τῆς ἐπίκλημα φέρει Γέγραπται γάρ, ότι ο Λέγε σὺ τὰς ἀνομίας σου πρῶτος, ἵνα δικαιωθῇς.» Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν Δαβίδ, ὅτι «Τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω, καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστε διαπαντός, ο - ο Καθαρὸς γὰρ οὐδεὶς ἀπὸ ῥύπου. κατὰ τὸ γεγραμμένον. Δεῖ δὴ οὖν τοῖς οὕτως ἡμφω στηκότι τὸ ἄναλκι τῶν ἐκ μετανοίας ἀγαθῶν καὶ τῆς 5 κωθεν ἡμερότητος, διανιπτούσης εὖ μάλα τὸν με μο λυσμένον, καὶ δικαιούσης τὸν ἀσεβή. Καλεί τοιγαρούν εἰς μετάγνωσιν ἐξ ἡμερότητος τοὺς ἡμαρτηκότας. Ἐρομένοις δὲ αὖ καὶ ἀναμαθεῖν ἐθέλουσι τῆς πλημ μελείας τὴν τρόπον, «Εἰ πτερνιεί, φησίν, ἄνθρωπος Οθεν ἰδεῖν ἔστιν, ὡς δεινήν τινα τῷ βίῳ τὴν νόσον εἰσφέρουσι οἱ τὴν τῆς μετανοίας κιβδηλεύοντες χάριν, καὶ σφίσιν αὐτοῖς ἐπιφημίζοντες οὐκ ἀληθῶς τὸ τῆς καθαρότητος ὄνομα· καὶ τοὶ πῶς οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν ὅτι τὸ οἴεσθαί τε καὶ χρηματισθῆναι κατρούς, ἀκαθαρσίας αὐτοῖς τῆς ἐσχάτης ἐπίκλημα φέρει ? Δεινήν δεινά, οὐκ ἀληθῶς μια ἀληθῶς, οι χρηματισθῆναι στο χρῆναι. Θεόν, διότι ὑμεῖς πτερνίζετέ με Τὸ δὲ πτερνίζειν ἐπὶ τὸ συναρπάζειν, ἢ φενακίζειν, οἴεσθαί τε λαθεῖν ψευδομένους τυχόν, ἢ καί τι ὁρῶντάς τινα τῶν ἐκτο πωτάτων. Καὶ γοῦν ἐνεκότει μὲν ὁ Ἡσαῦ τῷ Ἰακώβ, τοῦ δὲ φθονεῖν τὴν πρόφασιν ἐξηγούμενος ἔφασκενα Επτέρνισε γάρ με ήδη δεύτερον τοῦτο, τά τε προ τοτόκιά μου είληφε, καὶ νῦν εἴληφε καὶ τὴν εὐλογίαν μου.» "Αρ' οὖν περιέσται, φησί, ἄνθρωπος Θεοῦ, ήγουν συναρπάσει τὸν πάντα εἰδότα; Τί τοίνυν ὑμεῖς ἐμὲ πτερνίζετε; Χρῆναι δὲ ὑπολαμβάνω πρὸς ἀκριβῆ διασάφησιν τῶν προκειμένων ἡμῖν ἐννοιῶν ἅττα καὶ νῦν εἰπεῖν, ἃ καὶ ἐν τοῖς τοῦ Εσδρα γέγραπται Βι ϋλίοις. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπανῆκον εἰς τὴν Ἰουδαίαν τὴν Βαβυλωνίων ἀφέντες γῆν οἱ ἐξ Ἱερουσαλήμ, κατ ῳκήκασι μὲν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις. Ἐγήγερται δὲ καὶ ὁ θεῖος ναός, καὶ ἦν ἐν κόσμῳ λοιπὸν τὰ τῶν ἱερέων τάγματα, ᾠδοι, καὶ ἱεροψάλται, καὶ οἱ τοῖς πυλῶσιν ἐφεστηκότες. Εἶτα τί τὸ μετὰ τοῦτο; Ράθυμοι γεγό νασιν οἱ λελυτρωμένοι περί γε τὸ δεῖν τῶν θείων ἀνα τέχεσθαι θεσπισμάτων. Οὐ γὰρ τετηρήκασι τὸν νόμον, λελόγισται δὲ παρ' οὐδὲν αὐτοῖς τῆς ἀρχαίας ἐντολῆς ἡ παράβασις, καὶ παρεκόμιζον μὲν εἰς θυσίαν μόλις καὶ ὀκνηρῶς τὰ τυφλά, καὶ ἀρπάγματα, καὶ χωλά, καὶ τὰ ἐνοχλούμενα. Εἶτα κείραντες ἐν ἀγροῖς, ἐν ὥρα, τὸν ἄσταχυν καὶ μὴν καὶ τὰ ἕτερα τῶν σπερ μάτων, ἀποτρυγῶντες δὲ καὶ ἀμπέλους, καὶ τοὺς τῆς Ελαίας καρποὺς ἐκθλίβοντες, οὐ δεκάτας προσήγον, οὐ τὰς κατὰ νόμον ἀπαρχὰς, ἵνα ἔχοντα τὴν αὑτὸ άρκειαν τὰ τῶν ἱερέων τάγματα, προσιζήσειαν μὲν ἀπερισπάστως ταῖς εἰς Θεὸν λατρείαις, προσμένωσι δὲ ταῖς ἐκ νόμου τεταγμέναις αὐτοῖς λειτουργίαις. Οὐδενὸς τοιγαροῦν προσκεκομισμένου, κατεσκευάσθησαν οἱ τῶν θείων θυσιαστηρίων ἱερουργοί, Ερημός τε οὕτως ἀπομεμένηκεν ὁ λαός, οὐ θυσίας τελουμέ της, οὐχ ἑτέρου τινὸς δρωμένου τῶν εἰς δόξαν τε λούντων Θεοῦ. Κατεφθείρετο δὴ οὖν ἅπαντα λοιπὸν τὰ ἐν ἀγροῖς, λιμῷ τε κατεπιέζοντο, καὶ δὴ καὶ εἰς τοῦτο κατώλισθον ἀνάγκης τε καὶ ἀπορίας, ὡς καὶ αὐτὰ βούλεσθαι τοῖς ἔχουσι τροφὰς ἀπεμπωλῆσαι τὰ τέκνα, μέχρις ἂν Εσδρας εἰς αἴσθησιν κεκλημένος τῆς θείας ὀργῆς, ἐπέσκηψε περί τούτων τοῖς ἡγου μένοις τοῦ Ἰσραήλ. Προσεκόμισαν τε οὕτω μόλις δεκάτας καὶ ἀπαρχὰς, καὶ λοιπὸν εἰσέδραμον ἱερουργοὶ, ἔστησάν τε τὰ συνήθη δρῶντες ἐν τῷ ναῷ. Διά τί τοίνυν, φησίν, ὑμεῖς ἐμὲ πτερνίζετε; Έτος συνετελέσθη, συνήχθησαν οἱ καρποί, καὶ παρ' ὑμῖν ἔτι τὰ ἐπιδέκατα, καὶ αἱ κατὰ νόμους ἀπαρχαί. Καὶ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ἔσται, φησίν, ἡ διαρπαγὴ αὐτοῦ·, ὅμοιον ὡς εἰ λέγοι· Συνεκομίσασθε μὲν ἐξ ἀγρῶν ἐν τοῖς οἴκοις τοὺς καρποὺς, τάχα που καὶ οἴεσθε σώζεσθαί τε ὑμῖν αὐτοὺς καὶ εὖ κεῖσθαι λίαν ἐν αὐταῖς ταῖς οἰκίαις. ᾿Αφανισθήσονται, καὶ οὐδὲν διαρπαγής διοίσει τὸ χρῆμα. Καταπιεσθήσεσθε γὰρ λιμῷ, καίτοι συνενεγκόντες, φησί, ἐν ἱδρῶτι μόλις τὰ Εἰσόμεθα οὖν κἀντεῦθεν ἡμεῖς ὡς ἐν μεγάλαις αἰτίαις κείσεται τὸ μὴ προσάγειν Θεῷ τὰ εὐχαριστήρια καὶ ἐν ἂν χαρίσαιτο τὴν ἀρκοῦσαν ἀπονέμειν χώραν εἰς δόξαν αὐτοῦ. Ἀλλ' εἰ μὲν τοῦτο δρῴημεν, πάντη τε καὶ πάντως εὐλογήσει καὶ ἀμφιλαφῶς χαριζεται τὰ ἀγαθά. Εἰ δὲ δὴ τὴν χεῖρα συστείλαν οι εὑρημένα. τες, μόναις ταῖς ἑαυτῶν τρυφαῖς τὸ δοθεν τηρήσομεν, Ει ΧΧΧΙΧ. οὔτ᾽ ἂν ἐπιδοίημεν προθύμως τοῖς ἄλλοις εἰς μέθεξιν τὰ παρὰ Θεοῦ δωρήματα. Επιστρέψατε δὴ ἐν τούτῳ, λέγει Κύριος παν τοκράτωρ. Ἐὰν μὴ ἀνοίξω ὑμῖν τοὺς καταῤῥάκτας τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐκχεῶ τὴν εὐλογίαν μου ὑμῖν, ἕως τοῦ ἱκανωθῆναι. Καὶ διαστελῶ ὑμῖν εἰς βρῶσιν. Καὶ οὐ μὴ διαφθαρῶ ὑμῖν τὸν καρ πὸν τῆς γῆς, καὶ οὐ μὴ ἀσθενήσῃ ὑμῶν ἡ ἄμ πελος ἡ ἐν τῷ ἀγρῷ, λέγει Κύριος παντοκράτ τωρ. Καὶ μακαριούσιν ὑμᾶς πάντα τὰ ἔθνη, διότι ἔσεσθε ὑμεῖς γῆ θελητή, λέγει Κύριος παν τοκράτωρ. ΑΘ΄. Πάλιν ἀνίησιν ἐγκλημάτων, καὶ ἀπαλλάττει μὲν αὐτοὺς ἀπάσης αιτίας, ὑπισχνείται δὲ καὶ ἀμνης σικάκως χαριεῖσθαι τὰ κατ' εὐχὴν, καὶ ταῖς ἐπέκεινα λόγου κατευφραίνειν φιλοτιμίαις. Βούλεται δὲ διὰ πείρας αὐτοὺς καὶ πραγμάτων ἀναμαθεῖν, ὡς ἔσται πάντως αὐτοῖς τὸ καρποφορεῖν ὀνησιφόρον. Καὶ, εἰ τοῦτο δρᾷν ἔλοιντο, καταδώσειν ἐπαγγέλλεται καὶ τὴν τῶν ὑετῶν ἄφθονον χορηγίαν, ἀμφιλαφῆ δὲ νείμαι τὴν εὐλογίαν, ὡς ἔχειν, αὐτοὺς τῶν ἐδωδίμων ἄφθο νον τὴν αὐτάρκειαν, καὶ ἀπαξαπλῶς τῶν ἐκ γῆς ἀγαθῶν τὴν ἀποχρῶσαν μέθεξιν. ι Διαστελῶ γὰρ, φησὶν, ὑμῖν εἰς βρῶσιν.. Τὸ δὲ διαστελώ νοήσεις 4 Αφοριῶ, ήγουν ὅτι τῶν ἐκ γῆς φυομένων ἔκαστον ίδιον ἔχει καιρόν, καθ' δν ἢ γίνεται τυχὸν ἢ πεπαίνεται. Οτι δὲ βλάβης ἁπάσης ἀμείνων ἔσται τῆς γῆς ὁ καρπός, πολύβοτρυς δὲ, καὶ εὐοινοτάτη λίαν ἡ ἐν ἀγροῖς ἄμπελος, ὑπισχνείται σαφῶς, ὡς εἰς πέρας ἐνηνεγμένων, μακαρίους τέ φησιν ἔσεσθαι λοιπόν, καὶ οἷά τινα γῆν θελητὴν ὀνομάζεσθαι, τουτέστι, τὴν ἀξιέραστον διά τε τὴν εὐκαρπίαν, καὶ ὅτι γονιμωτάτη. Οὐκοῦν εἴ τις ἔχει σπλάγχνα οικτιρμῶν, τοιούτῳ δὴ πάντως περιτεύξεται τῷ Θεῷ, καὶ ἀποσωρεύσει μὲν ἐν οὐρανοῖς, φάγεται δὲ τοὺς καρποὺς τῶν ἰδίων πόνων, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Καὶ οὐκ ἔσται κατ' ἐκεῖνον τὸν ἀπηνῆ τε καὶ ἀνούστατον πλούσιον, ὃν τὴν χώραν ἐμπεφορηκέναι φησὶν ὁ Σωτὴρ ἐν παρα βολαῖς εὐαγγελικαῖς. Ὁ μὲν γὰρ ἔφασκε ο Τί ποιήσω; Καθελώ μου τὰς ἀποθήκας, καὶ μείζονας οἰκοδομήσω, καὶ ἐρῶ τῇ ψυχῇ μου· Ψυχή, ἔχεις ἀγαθο κείμενα εἰς ἔτη πολλὰ, φάγε, πίε, εὐφραίνου.» Σχε ο πτομένῳ δὲ τὰ τοιαῦτα καὶ ἀμαθαίνοντι, Θεὸς Αφρον, φησί, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ· ὁ δὲ ἡτοίμασας, τίνι ἔσται; ο Οὐκοῦν, ὡς ἔφην, εὐλογίας ἔμπλεως ὁ κοινωνικός. Ο τοιοῦτος ἕξει καὶ νοητούς υετούς κατάροντας την καρδίαν καὶ ἱκανῶς κατευφραίνοντας, καὶ τοὺς τῆς εὐσεβείας ἐκδώσει καρπούς. ἄλλοτε ἄλλως καὶ οἱονείπως διεσταλμένους, τοῦτο μὲν ἀγάπῃ, τοῦτο δὲ χρησ στότητι καὶ φιλαλληλία, ἀνδρείᾳ τε καὶ ὑπομονή διαπρέπων· ἔσται δὲ οἷά τίς εὐκαρπος καὶ γονιμωτ τάτη γῆ, λαμπρός τε καὶ διαβόητος καὶ τρισμακάριος ἀληθῶς. «Αἱρετὸν γὰρ ὄνομα καλὸν ἢ πλούτος πολύς, ο καθώς γέγραπται.
In Ecclesia electis sacerdotibus sive ad sacerdotium vocatis. Sic enim subditis exemplo erunt et forma honestatis omnisque virtutis, qui et universorum Deo gratulantur, cum illustre et singulare decus corum vilæ contemplantur. Et hoc est, ut puto, quod voce Salvatoris probe dictum legimus: e Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est ".. Quemadmodum enim 849 scandalizatur populus, cum sacerdotes parum innocenter vivunt, ita emolumentum longe maximum et amplam utilitatem consequitur, si bonitatis officio fungentes videt, et existimantes ita vivendum ut Deo placet. CAP. III. VERS. 1. Ecce ego millo angelum meum, et speculabitur viam ante faciem meam. Et statim veniet ad templum suum Dominus, quem vos quaritis, et Angelus testamenti, quem vos vultis. Quo XXXII. Perapposite ad Christi mysterium verba ista prophetica transierunt. Factus est enim nobis a Deo et Patre Emmanuel justitia, et sanctificatio et redemptio ***, et omnis immunditiæ emundatio, peccatorumque depositio, et inhonestorum abjectio, et ad meliora ac decentiora quædam via, et ad æternam vitam ceu janua et ingressus, et per ipsum correcta sunt omnia, et eversus diaboli dominatus, et inventa justitia. Quibus enim mirabilibus per ipsum locupletati non sumas? Ait ergo ‹ Ecce ego mittam angelum meum, et speculabitur viam ante faciem meam. Quibus verbis sanctum Baptistam videtur prænuntiare. Nam et Christus ipse alicubi Hic est de quo scriptum est: Ecce ego mittam angelom meum ante faciem tuam, ut præparet viam (uam ante te "¸ › De eodem divinus Isaias: c Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semnitas Dei nostri s. facto, inquit, et cum paululum cucurrerit qui ad ista nuntianda constitutus est: Statim veniet ad tenplum suum Dominus, quem vos quæritis, et Angelus testamenti, quem vos vultis. › Confirmat idem et beatus Joannes, ad baptismum pœnitentiæ accipiendum confluentes sic compellans: Ego baptizo vos in aqua, post me autem veniet vir, cujus non sum dignus ut procumbens solvam corrigiam ejus calceamenti ille vos baptizabit in Spiritu sancto et igni *.» Perspicis igitur quomodo post statim et tantum non e vestigio Christus prænuntium secutus sit, se ipsum hactenus latentem sistens Judæis universis, 850 et quasi repentino ac de improviso apparens. Angelum autem nominatum sacrosanetum Baptistam dicimus, non propter naturam quidem, ex muliere enim natus homo proinde ut nos fuit, sed quoniam illi talia nobis praedicandi nun sr Matth. v, 16. 97. 1 Cor. 1, 30. " Matth. x1, 10. "Isa, xt., 3. Matth. ur, 3. PATROL. GR. LXXIL ** Matth. 111, 11. tiandique munus est impositum. Αb oficio igitur vocabulum inditur, nec naturam angelorum signif. cat. Venturum porro ad templum suum dicit, aut quia Verbum caro factum est, et tanquam in templo quod e castissimo sanctæ Virginis corpore susceperat, habitavit: aut in homine perfecto, qui ex corpore, inquam, et anima immediate et divina providentia coagmentatus esse creditus est; aut templum simpliciter nominat Jerusalem, utpote sanctam et sibi dedicatam civitatem; aut Ecclesiam velut in typo suo. Cæterum adventum seu præsentiam suam compluribus mirandis operibus promulgavit, ‹ Prædicans Evangelium regni, sanans omnes morbos et omnem languorem in populo, › ut scriptum est. Veniet igitur Dominus, inquit, quem vos queritis, ex pusillanimitate dicentes Ubi est Deus justitiæ?, Veniet autem ac docebit quæ supra legem et supra unibras ac typos sunt. Erit quippe Angelus testamenti, quod olim voce Dei et Patris prænuntiatum est. Quodam enim loco sacrorum doctorem Mosen sic alloquitur: c Prem phetam illis suscitabo de fratribus ipsorum sicut te, et ponam verba mea in ore ejus, et loquetur eis secundum omnia quæ præcepero ei*., Esse autem Christum Novi Testamenti Angelum, testatur et Isaias hunc in modum de illo loquens: «Quia omnem stolam congregatam dolo, et vestimentum cum commutatione restituent, et volent, si fuerint igne combusti, quia puer natus est nobis, et filius datus est nobis, cujus imperium factum est super humerum ejus, et vocatur nomen ejus Angelus magni consilii * sine dubio Dei et Patris. Proinde etiam dicebat: meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi præcepit quid dicam et quid loquar ". › Non enim erat humanus sermo Salvatoris, sed tanquam a Deo et Patre per Filium naturalem ad nos fiebat. Verbum enim est ejus qui genuit ipsum; et fidem fariet per Davidem, ‹ Eructavit cor meum verbum, bonum **. › VERS. 2. Ecce venit, dicit Dominus omnipotens, et quis sustinebit diem introitus ejus? Aut quis subsistet in visione ejus? 851 Huic simile et admodum aliue est quod legitur apud Isaiam: «Confortamini, mamus remissa et genua dissoluta. Consolamini, pusillanimes mente, confortamini, ne timeatis *7. Et rursun alibi: ‹ Ecce Deus noster cum dominatione “,, Nam ut plane ipsis adfuturum, imo jam præsentem ostendens, clarissimis verbis promuntiat tempus adventus ejus in mundum hunc non diu dilatum iri. Virtutem autem œconomiæ ejus quibusdam non fore despicabilem, nec incredulis tolerabilem, docel ita: «Et quis sustinebit diem introitus ejus? Aut quis subsistet in visione ejus? › Introitum appellat Unigeniti in hunc mundum cum carne ingressum es Matth. 1, 23. ** Deut. xviii, Joan. 1, 14. 47 Isa. xxxv, 34. ** Isa. *L, 10. 18. * Isa. tx, 5, 6. " Joan. xii, 49. "Psal. zliv, 2. visionem autem velut apparitionem. Nam cum cunduin naturam sit inaspectabilis, ut Deus, nostri similitudine assumpta, aspectabilis evasit. Hoc item perspicue Modulator ante proclamavit, in spiritu dicens: Deus manifeste veniet, Deus noster, et noa silebit “., Nam, ut ait divinus Joannes, ‹ Verbum caro factum est, et habitavit in nobis 50, 5 et factum est in forma servi ". Ac diligentibus quidem manifestationem ejus minime onerosus; quinimo clemens et mansuetus fuit, el vitam æternam illis impertivit. De quo item Deus et Pater alicubi Ecce Filius meus dilectus, in quo complacui. Non contendet, neque clamabit, neque audietur foris vox ejus. Arundinem quassatam non confringet, et linum fumigans non exstinguet; sed in veritatem educet judicium s... At enim salutem per ipsum adipiscendam aspernantibus, purgationemque per fidem rejicientibus, omnium malorum fœdissima perpeti contigit. Perierunt enim miseri. Quare etiam Judæorum turbis dicebat: ‹ Amen dico vobis, nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris *.» Et alicubi Joannes: «Qui credit in Filium, non judicatur; qui autem non credit, jamn judicatus est, quia non credidit iu nomine unigeniti Filii Dei ".» Dixit Israelitis quoque: e Jam securis ad radicem arborum posita est. Omnis enim arbor quæ non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur *. › Incredulis ergo tempus introitus et visionis ejus intolerabile et parum ferendum accidit. Reprehendebantur enim, utpote qui ipsi suas animas perderent, et in peccatis suis morituri, quia bene sapere, et in animum atque cor purgationem per fidem admittere detrectarent. 852 ‹ Quis igitur sustinebit, inquit, diem adventus ejus? Aut quis sustinebit in visione ejus? › Hoc est, quis adeo durus et immitis, ut tempore et die ejus in mundum ingressus (cum carne videlicet, per quam et tangi seu videri possit) subsistere infracto animo queat? Punietur itaque omnimodis, et acerbas vocordie suæ penas luel. 63 Pial. SLIT, 3. Juan. 111, 18. se Joan. 1, 14. 31 Philipp. 11, 7. * Matth. 111, 10. Vrns. 3. Quia ipse ingredietur quasi ignis conflatorii et quasi herba lavantium. Sedebit conflans et emundans, sicut argentum et sicut aurum: el emundabit filios Levi, et effundet eos sicut aurum et argenian. XXXIV. Ex similitudine rerum nostrarum sermo rabitur, et arcaui cujusdam mysterii significationem complectitur, si quis dicta prudenter excutere norit. Argentum enim et aurum probant seu examinant rerum istarum periti artifices, igne colliquefacientes et consumentes quidquid in ipsis adulterinuin et sordidum est. Divinus autem et cœlestis ignis, hoc est, gratia per Spiritum sanctum, qua »ª Isa. xlii, 1-3; Matth. x11, 18. *³ Joan. v111, 24. possimnus etiam viventes nos in spiritu consummari, si, Christo immittente, in mentem atque cor penetret, tune, nimirum, tunc omnem peccati scoriam ex præteritis lapsibus contractam deterit. Atque ita purgatos etiam probatissimos reddit, et tantum non spirituali quodam modo aliter ad novitatem vitæ fabricat, et vasa deinceps insignia et sanctificata et in honorem comparata et magnæ domui, hoc est Ecclesiae, utilia eficit ".» Hinc scilicet divinum et sub intelligentiam cadentem ignem sanctus Joannes significavit, cum diceret:. Ego baptizo vos in aqua. Post me veniet vir, cujus non sum dignus ut procumbens solvam corrigiam calceamenti ejus. Ipse. vos baptizabit in Spiritu sancto et igni ". Meminimus et Christum dicere: «Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur, ltaque, queniam Israelitæ Levitarum immunditiam sive iniquitatem non leve-fundamentum ponebant, imo per illos universorum Deum irritare non desinebant, conlumeliose loquentes et dicere non verentes: «Omnis qui facit malum, bonum coram illo, et in illis ipse sibi complacuit, et ubi est Deus justitia *?. prædicit utiliter quodam tempore affulsurum Christum, qui peccatum omne nostrum e medio tollit, 853 et sacerdotes suos purissimos reddit, eosque ut aurum aut argentum in igne probat, sive probatos et illustres reddit. Tales enim Ecclesiæ sacerdotes universi debent esse, quibus liceat jure optimo usurpare illud Davidicum: «Probasti nos, Deus; igne nos examimasti ut examinari solet argentum ".› Filiis quidem Aaron gestamen erat stola legibus præscripta. Selectis autem in Christo et sacerdotio destinatis, indumentum splendidum, sacerdotale et sanctum, Christus ipse. Quamobrem et per lyran Psallentis Deus et Pater de Ecclesia ex gentibus aiebat Sacerdotes ejus induam salutem, et sancti ejus exsultatione exsultabunt "., Sanctorum enim sacerdotum salus et indumentum adımirabile Christus est; imo decens amictus omnium Odelium. Quicuuque enim, inquit, iu Christo baptizali estis, Christum induistis *. › Vers. 4. Et erunt Domino´ offerentes sacrificium in justitia. Et placebit Domino sacrificium Juda, et Jerusalem sicut dies sæculi et sicut anni priores. XXXV. Consecrabuntur, inquit, Deo: hoc enim pulo sibi velle, «Erunt Deo offerentes.» Consecralimur Deo, si amplius nobis non vivamus, et modis omnibus charitatem erga illum excolamus, tolisquo viribus probe præstare cupiamus quæ ille vult. Tale quid etiam divinus Paulus de oinnium nostrum Salvatore Christo: «Unus enim pro omuibus mortous est, at et qui vivunt jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit "., Suæ Romn. 15, 21, 22. 87 Matth. 101, 41. 50 Luc. 49. * Malach. 11, 17. " Zachar, x11, 9. "Psal. LXI, 10. 6 Levit. xvi, 32. 6 Psal. cxxxi, 18. os Galat. 111, 27. 11 Cor. v, 15. COMMENTARIUS IN MALACIIIAM PROPHETAM. autem conversationis bonitalem, et vim ac virtutem mysterii Christi quodammodo nobis describens,. rursum inquit: «Christo confixus sum cruci. Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus. Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me et tradidit semetipsum pro me. Non abjicio gratiam Dei "., Ait igitur, Erunt Deo offerentes, her est ejus voluntati consecrabuntur. Non terrena sapientes; non ex iniquitate inquinamenta diligentes, non quibusdam præcellere affectantes, sed sacrifcia potius justitia offerentes. Ac mihi quidem sapientissime Paulus dixisse videtur Translato enim sacerdotio, necessario et legis translatio fit “. Nam qui in Christo vocati sumug, quamvis sacrificium per sanguinem et fumum non admittamus, 854 nec agnos aut hircos offeramus, tamen in Ecclesia sacrificio, quod in Christo intelligitur, sancto et spirituali fungimur, et ipsum nobis ad sanctificationem et ad participationem vitæ æternæ proponentes, velut præstans quoddam tbymiama bonorum operum fragrantias offerimus. Et justitiam ei sacrificantes, nos acceptos fore confdimus. Scriptum est enim: Honora Dominum da tuis justis laboribus, et primitias da ei de tuis fructibus justitiæ ". › In nullis enim, opinor, aliis quam in istis sacrificiis universorum Deus acquiescit. Quare de his qui in Christo ad sacerdotium vocati sunt, meliores fore ait prioribus; non oves mactantes ut illi, nec altare contaminantes oblatione panum pollulorum; sed ut pro thymiamatis sive incensis Deo justitiam et evangelicæ conversationis, quæ intelligi magis quam oculis cerni potest, moderationem offerentes. Qua quidem ratione cultum acceptabilem efficient, ut nullo modo distet a sacrificiis quæ decent dies sæculi, hoc est, a vita cœlestium sanctorumque spirituum, qui perpetuos et longos dies sive tempora degunt. Reditura item tempora quæ fuerint ante illos, hoc est, cultus ac religionem a sanctis olim Deo exhibitam. Priscorum enim gloria et celebritas fuit in obedientia. Sic Abrahamı obtulit filium Deo, Et reputata est ei fides ad justitiam vo, et amicus Dei appellatus est. Sic et Noe arcam fabricavit ad salutem domus suæ, ut Litteris proditum est *. «Itaque placebit, inquit, sacrificium Juda, hoc est, populi in corde et spiritu circumcisionem circumferentis ''; quin et Jerusalem, quam mens intuctur, id est Ecclesiæ: sicut et sacrificium possidentium dies sæculi, et sanctorum qui superioribus ætalibus in vita fuerunt, qui per obedientiam et fidem Deo placuerunt. Enumerat eos quoque divinus Paulus in Epistola ad Hebræos, fide multos justificatos esse testificans”. VERS. 5. Et accedam ad vos in judicio, el ero ** Galat. 11, 19,21. * Gell. 6, seqq. 67 Philipp. ", 19. 19 Rom. ii. 99. Helir. vii. 12. Hebr. xi. 1, 40. Prov. 111, 9. Gen. xv, Galal. III, festis velox super venefcis, et super adulteras, et super f eos qui jurant in nomine meo in mendacio, et super eos qui privant mercede mercenarium, et qui opprimunt per potentias viduam, et qui pugno percutiunt pupillos, et qui pervertunt judicium advena, 855 et qui non timent me, dicit Dominus omnipotens. XXXVI. Et hæc convenienter scopo rerum dicuntur. Sic enim loquebantur ignorantes Israelitæ Onnis qui facit maluin, bonum est coram ipso, et in ipsis ipse complacuit sibi. Et ubi est Deus justitiæ "?» Quæ occasio hujus verbi tam protervi fuerit, jam explicavimus: nihilominus denuo explicabimus. Cum sacerdotes quidam et qui claritudine honorum fastigiis supra alios eminebant, licentius ad omne genus perversitatis et audaciæ sese darent, et videretur Deus plus æquo erga iflos patiens (est enim bonus, clemnens, et lenis, et benignus), ideo quidam summe desperationis verba effutiebant. Cæterum aliquando sacerdotes fore integriores, transmutante eos Christo in novitatem vitæ, et ad disciplinam honestam et ad mores vitamque laudabilem transferente, dilucide commemorat, Asseclas autem nequitiæ tunc non recepturum, nec laudibus dignaturum, aut eorum rationem habiturum: quin judicaturum potius, et vite perperam actæ pœnas exacturum, declarat cum dicit: «Et accedam ad vos in judicio, hoc est, judex accedam, «Et ero testis velox, sponte mea et a nemine advocatus. Improbos enim ad supplicia sententia mea condemnabo. Et judicium super ipsis proferam, non alio quopiam eorum vitia detegente sed sciens illa, ut Deus, manifesta et occulta, et hinc cuilibet scelerum suorum testis. Paulus quoque scribit aliquando manifestatum iri ante tribunal judicis mortales per orbem univer508 7, invicem c cogitationibus accusantibus, aut etiam defendentibus, in die qua judicabit Deus occulta hominum, secundum Evangelium, per Jesui Christum. Perpende quomodo quique occulte, quique manifeste peccaverunt, in judiciumn adduclum iri testatur. Primum quidem veneficas el adulteras nominat. Deinde jurantes in mendacio seu perjuros. Ista occulta sunt et clam perpetrata. Quis enim tandem palam veneficia exerceat? aut quomodo adulterium committens aspici ab aliquo sustimeat? Existimo autem etiam pejerantes conari latere. Tales ut stultos reprehendit beatus David lutelligite, insipientes in populo, et stulti, aliquandlo sapite. 856 Qui plantavit aurem, non audit? aut qui finxit oculum, non considerat???, Nihil est enimv omnino quod Deus non videat, et solus occulta et aperta peccata videt: sed illa quidem clandestine et quasi in tenebris designata. Adjungit deinde illis manifesta quoque, privare, inquam, operarium mercede; avaritiam et tyrannidem, quam quidem adversus imbecilliores, viduas puta et orphanos, 1: Psal. xcm, 8, 9. " Malach. 11, 17. 78 II Cor. v, 10. ** Rom. 11, 13, 16. COMMENTARIUS IN MALACHIAN PROPHETAM. dicia, et non timentes eum. Tales erunt qui etiam alio modo quain nunc ostendimus Deum violant. Ait ergo: Ero judex, et testis velox, et voluntarius super veneficas et libidinosas, peccatorumque aliorum studiosos. Probabile est sane hujusmodi flagilia quosdam illa ælale ausos suscipere, et propter ipsos multos Deo maledixisse. adbiberent. His addit etiam pervertentes roota Quocirca opus est omni contentione refugere a pravis operibus, et ad proba festinare, et euiti ea præstare per quæ quis omni et bonitate et laude cumuletur. Sic enim evadet supplicia quæ a Deo irato peccatoribns infliguntur. Capiet autem gloriam et præmia quibus Deus se diligentes muneratur. VERS. 6. Quoniam ego Dominus Deus vesler, et non mutor. Et vos, filii Jacob, non abstinebatis ab iniquitatibus patrum vestrorum. Declinastis a legitimis meis, et non custodistis. XXX VII. Denuo ipsos ab impiis cogitationibus et verbis detorquet. Nam existimare esse immutatum universorum Deum a voluntate boni in contrarium, nec de cætero diligere justitiam, favereque consectatoribus improbitatis, quomodo non imperitiæ, imo absurditati, et summo sceleri, et extremæ impietati ascribendum est? Quando igitur, inquit, ad' judicium vocari videritis venedicas, seu incantatrices vestras (sunt autem mulierculæ istæ garrulæ et assentatrices), et aliis lagitiis alixos, tunc rebus ¡psis cognoscetis quia ego sum Dominus Deus vester, et olim et nunc bonus simul et bonorum ac virtutis amans. Nescio enim mutationem aut vicissitudinem. Ego enim semper et citra mutabilitatem sum quod sum: vos autem, inquit, quamvis ex Jacob progenerati, homine pio et bono, et qui semper contumaciam odit ac Deo servivit, 857 illius mores exprimere non enixe studuistis; sed patrum vestrorum inobedientiam et pertinaciam imitari mavultis. Qui et hac de causa captivi patriæ finibus excesserunt, et hostibus a quibus erant subjugati, servitutem servierunt. «Declinastis porro et vos a legitimis meis, et ea non custodistis. Itaque Deus quidem et immutabilis semper, et velut in bono fixus ac Grmatus et inconcussus in justitia: illi contra tantum non immutabilitatem in corde servarunt, et patrum scelera strenuissime sunt secuti. Hoc Christus quodam loco dixit. Merito namque Scribarum et Pharisæorum stultam operam in ædificando lamentatur. Sic autem ait: ‹ Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia ædificatis sepulcra prophetarum, et ornatis monumenta justorum, et dicitis: Si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus soci¡ eorum in sanguine prophetarum. Itaque testimonio estis vobismetipsis quia alii estis corum qui prophetas occiderunt. Εt vos implete mensuram patrum vestrorum 78.79 Quamobrem necesse est nos, si vere sanam inentem gerinius, et quod ratio postulat sentimus, majorum probatissimorum exempla nobis ad imitakdum ante oculos ponere, et improborum repudiare. Aut si quis istud facere recusat, simpliciterque et citra inquisitionem majores sequitur, similis plane erit Græcis, quos si quis reprehenderit quod, relicta veritatis cognitione, et eo qui est natura Deus «leserto, lapides adorent, semper suorum patruin consuetudinem in ore habent. VERS. 7-9. Revertimini ad me, et revertar ad vos, dicit Dominus omnipotens. Et dixistis: In quo revertemur? Non supplantabit homo Deum? Quia vos supplantatis me. dicitis: In quo supplantavimus te? Quia te decimæ et primitiæ nobiscum sunt. Et respicientes vos respicitis, et me vos supplantatis. Annus impletus est, et intulistis omnes fructus in thesauros, in domibus eorum rapina eorum. XXXVIII. Postquam eos a maledictis in se, pront dignum erat, coercuit, defensioneque congruenti in contrarium flexit, reos ad pœnitentiam vocat, consueta illis beneficia promptissime redditurum pollicens. Sicut enim vitam fagitiosam exigentibus pro delictorum ratione supplicium importat: ita 858 super iis qui velut retro pellem referunt a pec cato, et in posterum quoque ab ea re abhorrent, lætatur revera ubique, et desperationem exitii causam præcidit. Unde advertere possis quam noxium morbum in vitam invehant, qui pœnitentiæ gratiam adulterant, et sibiipsis vere puritatis nomen ascribunt. Praestabat certe cogitare opinionem de sua puritate, qua carent,extremæ impuritatis crimen illis parere. Scriptum est enim: • Die tu primus iniquitates tuas, ut justificeris 8°.» Psallit et divinus David Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper 81. > - Nemo enim mundus est a sorde, ut scriptum est". Quare hujusmodi imbecillitate ægrotis pœnitentiæ bonis et superna mansuetudine opus est, quæ contaminatum perfecte abluat, impiumque sanctificet. Ex benignitate igitur peccatores ad pœnitentiam invitat. Interrogantibus autem vicissim, et discere cupientibus quonam modo deliquissent: Num supplantabit homo Deum, inquit, quia vos supplantalis 78-79 Matth. xxm, 29, 32. 60 ]8a. XLII, es Psal. L. S. Cyrilli præclare contra Catharos disserentis comm. in Malach. n. 38, verba ut clara sint atque etiam sana, ad hunc fere modum constituantur et legantur es Job 19, 4. Hoc est: Unde cernere est illos gravem morbum in vitam invehere qui | œnitentiæ gratiam_ndulterant, et sibiipsis falso puritatis nomen ascribunt quanquam quo modo non erat melius cogitare quod putare se et rocare puros, crimen illis infert extrema impuritatis? posui pro CUTE Rius, Monum. Eccl. Gr. 11, 607. me?, Supplantare est diripere, aut decipere, et arbi trarı fallaciam posse deceptos latere forsitan, quamvis quispiam insolentissima quædam commiserit. Itaque irascebatur Esau Jacob, et invidiæ occasionein enarrans dicebat: ‹ Supplantavit enim me altera vice. Primogenita mea ante tulit, et nunc subripuit benedictionem meam. › Num igitur homo erit superior Deo, inquit, aut diripiet omnia scientem? Quid ergo vos me supplantatis? Existimo autem ad pleniorem declarationem proposita sententia quedam nunc quoque afferenda in medium, quæ in Libris Esdræ scripta exstant. Babylone in Judæam Hierosolymitæ reversi Hierosolymam habitarunt. Edificatum est divinum templum, et florebant deinceps sacerdotum ordines, cantores, psaltae et janitores. Quid postea? Servitute liberati in divinis oraculis To * Gen. xxvII, 36.» Il Esdr. xi, 15 seqq. quendis inertes evaserunt. Nec enim legem servabant, et vetus mandatum per ludum transgrediebantur, et ad sacrificium egre cunctanterque caca, rapla et debilia ministrabant. Deinde, suo tempore, in agris segetes aliaque legumina dementes, et uvas colligentes, et oleum exprimentes, nec decimas, nec, secundum legem, primitias persolvebant, 859 sacerdotum ordines quod satis esset haberent, cultumque divinum citra solitudinem distractionemque celebrarent, atque in ministeriis lege institutis assiduo versarentur. Nullo igitur horum oblato, divinorum altarium ministri sacri delusi sunt, et populus ita destitutus mansit, cum nec sacra peragerentur, nec aliud quidpiam ad Dei gloriam præstaretur. Hinc omnia in agris moriebantur, et fames saviebat; quin eo necessitatis et inopiæ redigebantur, ut ipsos quoque liberos alimenta habentibus vendere nou refugerent, donec Esdras, divina ira perspecta, super his principes Israel objurgavit. Atque ita demum, quanquam vix, decimæ et primnitiæ oblatæ, et ex eo sacerdotes in templum regressi stare, et consueta munera obire cœperunt 88. Inquit ergo, e Quare vos me supplantatis?, Annus consummatus est, fructus collecti, et apud vos adhuc sunt decimæ et primitiæ legibus debitæ. Et in domo eorum erit, inquit, rapina eorum;, ac si dicat Comportastis quidem in domos vestras fructus, et arbitramini forsitan vobis eos salvos el tuto in ædibus repositos fore. Evanescent, et a rapinis nihil different. Affligemini enim fame, tametsi inventa cum sudore collegistis. Discemus hinc etiam nos magni criminis loco ducendum non offerre Deo quibus gratitudinem nostram ostendimus, et agrum quem ille victui ferendo suflicientem donaverit, ad gloriam Dei referre. Quod si faciamus, omnimnolis benedicet et afatim bona largietur. Sin autem, manum contrahentes, nostro 33 11 str. v, 1 seqq.
PG 72:970Εβαρύνετε ἐπ' ἐμὲ τοὺς λόγους ὑμῶν, λέγει Κύριος, καὶ εἴπατε· Εν τίνι κατελαλήσαμεν κατὰ σοῦ; Εἶπατε· Μάταιος ὁ δουλεύων Θεῷ, καὶ τί πλέον, ὅτι ἐφυλάξαμεν τὰ φυλάγματα αὐτοῦ, καὶ διότι ἐπορεύθημεν ἱκέται πρὸ προσ ώπου Κυρίου παντοκράτορος; Καὶ νῦν ἡμεῖς ματ καρίζομεν ἀλλοτρίους, καὶ ἀνοικοδομοῦντα πάν τες ποιοῦντες ἄνομα, καὶ ἀντέστησαν τῷ Θεῷ, καὶ ἐσώθησαν. Ταῦτα κατελάλησαν οι φοβούμενοι τὸν Κύριον, ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτ τοῦ. Καὶ προσέσχε Κύριος, καὶ εἰσήκουσε. Μ'. Οτε τινὰς τῶν γνωρίμων ὠλισθηκότας εἰς ἁμαρτίαν ἐπανορθοῦν ἐθέλῃ Θεός, παρακομίζει μὲν εἰς μέσον τὰ διεπταισμένα, διελέγχει δὲ σαφῶς, καὶ οἷον πλήττει μομφαῖς, ἵνα τοῖς ἰδίοις ἐπερυθριῶντες πλημμελήμασιν ἔχοιντό τε μεταφοιτᾷν ἐπὶ τὰ ἀμείνω και χρησιμώτερα, σωθεῖέν τε οὕτω, τὸν παρ' αὐτοῦ ζητήσαντες ἔλεον. Αἰτιᾶται τοίνυν καὶ ἐφ' ἑτέρῳ τινὶ τοὺς ἐξ Ισραήλ, καὶ κοινὴν ὥσπερ τινὰ καὶ τοῖς μετ' αὐτοὺς ἐξυφαίνει τὴν ἐπίπληξιν, τὸ χρῆμα εἰδὼς ἐπωφελές ἅπασι καὶ σωτήριον. Οσα γὰρ τοῖς πρὸ ἡμῶν συμβέβηκε τυπικῶς, ταῦτα γέγραπται πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν, καθά φησιν ὁ σοφώτατος Παῦλος. Αἰτιᾶται τοίνυν τοὺς ἀθυροστομοῦντας αὐτ τοὺς καὶ παλιμφήμοις ρήμασι καταλαλεῖν ᾑρημένους. Εβαρύνατε γάρ, φησίν, ἐπ᾿ ἐμὲ τοὺς λόγους ὁμῶν. • Καὶ ποῖος ἦν ἄρα τῆς καταλαλιᾶς ὁ τρόπος; Είπατε, φησι· Μάταιος ὁ δουλεύων Θεῷ, καὶ ὅτι περιστὴν οὐδὲν ἐν τῷ βούλεσθαι τηρεῖν τὰ φυλά γματα αὐτοῦ, τουτέστι τὰ διὰ νόμου θεσπίσματα. Εἰκαῖόν ἐστι πρὸς τούτῳ, φατέ, καὶ τὸ ἱκετεύειν αὐτὸν, τουτέστι τὰς ὑπὲρ ὧν ἂν ἔλοισθε προσάγειν λετάς. Καὶ ἀληθὴς μὲν πάντως ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, εἰ ταυτί τε λέγοι, καὶ καταιτιῷτο τοὺς ἐξ Ἰσραήλ. Τί δὲ δὴ τοῖς πεφλυαρηκόσιν ἡ τῆς ἁμαρτίας πρόφασις, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Μυρία μὲν γὰρ κατεβόσκετο γένη ἀλλ' ἐκ πάντων ἂν τὸ ἐξ Ἰσραὴλ ἐπελέξατο ὁ Θεὸς, ὠνόμασται δὲ μερίς, καὶ σχοίνισμα, καὶ κλῆρος αὐτ τοῦ. Οικειωσάμενος δὲ πεπαιδαγώγηκε νόμον, ὠφέ λησε διά προφητῶν. Καὶ τί πρὸς ταῦτα πέπραχον ὁ ἀπόπληκτος Ἰσραήλ; Προσκεκύνηκε τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, λελάτρευκεν εἰδώλοις, ἔφη τοῖς γλυπτοῖς Ὑμεῖς ἐστε θεοὶ ἡμῶν. ᾿Αγανακτήσας εἰκότως ἐπὶ τοῖ; οὕτω δεινοῖς ἀνοσιουργήμασιν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, επαίδευε πολυτρόπως, καλῶν εἰς μετάγνωσιν λιμοῖς, ἀνεμοφθορίαις, καρπῶν ἐνδείαις, ἀκρίσι, καὶ βρού χα), ἱκτέρῳ, καὶ κάμπαις. Οὔπω γὰρ πλήττειν ἤθελε χειρὶ στερεά, μονονουχί τε καὶ μετασοβεῖν τοῖς δα! μασι καὶ συμμέτροις ἔτι κινήμασιν ἐπὶ τὸ δρᾷν Ελέσθαι τὸ ὠφελοῦν, καὶ τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς ἀγαπητας Θεόν. Ἐπειδὴ δὲ οὐδεὶς ἦν αὐτοῖς οὐδὲ τοῦ συμμέτρου πλήττεσθαι λόγος, ἀπῴχοντο δὲ ἀχα λίνως εἰς πᾶν εἶδος ἀκαθαρσίας, ἔπεμψεν εἰς αἰχμ αλωσίαν, καὶ ὑπὸ χεῖρα πεσεῖν παρεσκεύασε την δεί μασι. χνη, 16. συμμέτρως να σὺν μέτρω, Βαβυλωνίαν. Ἐπειδὴ δὲ κέκληνται πάλιν εἰς τὴν Ει Ἰουδαίαν, Θεοῦ κατοικτείροντος, ἀνετείχισαν τε την πόλιν, καὶ ἀνεδείμαντο τὸν ναὸν, πάλιν ετράποντο πρὸς τὸ ῥᾴθυμον, οὐ πληροῦντες εὐχὰς, οὐχ ἑπόμενοι τοῖς διὰ νόμου θεσπίσματι, προσάγοντες δεκάτας ἀπαρχάς· ἀλλ᾽ ὀκνηροί, καὶ μόλις ἐπὶ τὸ θύειν ἐρ χόμενοι, καὶ κατασφάξαντες τὰ χωλὰ, τὰ τυφλά, καὶ τὰ ἐνοχλούμενα, καὶ ταῦτα ὁρῶντας εκτόπως οὐδὲν ἧττον ἐπαίδευε Θεὸς λιμῷ τε καὶ ἀκαρπίᾳ. Οἱ δὲ, καίτοι δέον, εἴπερ ἦσαν ἀγαθοὶ καὶ τῶν συμφερόν των ἐπιστήμονες, ταῖς εἰς τὸ ἄμεινον ἀναδρομαίς θεραπεύειν λελυπημένον τὸν τῶν ὅλων Θεὸν, ἀσύνετον ἐποιοῦντο τὴν καταβοήν. Ἐπειδὴ γὰρ εώρων τὰ περίοικα τῶν ἐθνῶν καὶ τὸν Θεὸν οὐκ εἰδότα, προσκυνοῦντα δὲ μᾶλλον τοῖς γλυπτοῖς, καὶ τὴν ἐσχάτην νοσοῦντα πλάνησιν, ἐν εὐπαθείαις ὄντα καὶ τρυφαῖς, ἔφασκον ἀσυνέτως·. Μάταιος ὁ δουλεύων Θεῷ. Καὶ τί πλεῖον ὅτι ἐφυλάξαμεν τὰ φυλάγματα αὐτοῦ;» Ἡμεῖς γὰρ, φησίν, οἱ νομοφύλακες ἐν ἀπορίαις ἐσμὲν καὶ πληγαῖς. Ἀχήμεθα δὲ καὶ αἰχμάλωτοι, καίτοι προσπίπτοντες ἀεὶ καὶ ἱκέται γινόμενοι τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι. Οἱ δὲ τῶν τοιούτων ὁρῶντες οὐδὲν, οὐ πληγὴν ἔχουσιν, οὐ πόνον. Οὐκοῦν μακα ρίζομεν ἀλλοτρίους. ι Καὶ ἀνοικοδομούντες ποιοῦντες ἄνομα, ἀντέστησαν Θεῷ, καὶ ἐσώθησαν.» Αντι πράττουσι γὰρ κατὰ ἀλήθειαν τῇ τοῦ Θεοῦ δόξῃ κατὰ πολλούς τρόπους οι πλανώμενοι, καὶ τοῖς χων νευταῖς προσάγοντες τὰς θυσίας, ο Καὶ τῷ ξύλῳ λέ γοντες· Θεός μου εἶ σὺ, καὶ τῷ λίθῳ· Σὺ ἐγέννησάς με. - Ταῦτα, φησί, κατελάλησαν οἱ φοβούμενοι τὸν Κύριον.» Δυσφημίας δὲ πάντως τὸ ἔγκλημα, καὶ τῶν ἐσχάτων ἀρρωστημάτων ἀπόδειξις ἐναργής. Νοσούσης γὰρ διανοίας οἱ λόγοι, καὶ μεθύοντος νοῦ θεοστυγὲς ἀπόβρασμα τὸ φάναι τι κατὰ Θεοῦ. Ὅτι δὲ τῶν τοιούτων ἐπακροᾶται λόγων οἷον οὐ παρέργως, ἀλλ' ἐν σπουδή, πεπληροφόρηκεν εἰπών· «Καλ προσέσχε Κύριος, καὶ εἰσήκουσεν. - Ότι πνεῦμα Κυρίου πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, καὶ τὸ συνέχον τὰ πάντα γνῶσιν ἔχει φωνῆς.» Εἰ δὲ δή που τις γένοιτο κατὰ τῆς θείας αὐτοῦ δόξης λόγος, οὗτος ἔσται βαρὺς καὶ οἷον ἀφόρητος, καίτοι λίαν ἀνεξικακεῖν εἰωθότι. Ταύτῃ τοι καὶ ἔφασκεν· ι Εβαρύνετε ἐπ' ἐμὲ τοὺς λόγους ὑμῶν.» Δεῖ δὴ οὖν ἔτι, κἂν μεν ἐν πόνοις, χρησίμως ἡμᾶς παιδεύοντος τοῦ Θεοῦ, μὲ λίαν ἀκηδιᾷν, μήτε μὴν οἴεσθαι τὸν οὕτω φιλάρεται ἀφειδῆσαι τῶν ἀγαθῶν· περιεργάζεσθαι δὲ μᾶλλον τὰ ἐφ᾽ οἷς προσκεκρουκαμεν, ἐκμειλίσσεσθαί τε οὕτω, καὶ τὸν ἔλεον αἰτεῖν. Εἰ δὲ δὴ καί τινες τῶν φιλαμαρτημόνων ἐν εὐπαθείαις εἶεν κοσμικαῖς, την τῶν προσκαίρων ἀπόλαυσιν ἔχοντες, ἀπονέμειν ἀκόλουθον ταῖς ἀποῤῥήτοις οἰκονομίαις τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἀνεξικακίας τοὺς λόγους. λέγει Καὶ ἔγραψε βιβλίον μνημοσύνου ἐνώπιον αυτ τοῦ τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον, καὶ εὐλαβουμένοις τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Καὶ ἔσονταί μοι, Κύριος παντοκράτωρ, εἰς ἡμέραν, ἣν ἐγὼ ποιῶ εἰς περιποίησιν, καὶ αἱρετιῷ αὐτοὺς, δν τρόπον αἱρετίζει άνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὴν δου λεύοντα αὐτῷ. ΜΑ'. Κατακερτομούντων αὐτὸν τῶν ἐξ Ισραήλ, καὶ ἀνόσια κατ' αὐτοῦ πεφλυαρηκότων προσέσχε μὲν καὶ εἰσήκουσεν. Εἶτα δέον τοῖς ἡμαρτημένοις τὴν πρέπουσαν ἐπαρτῆσαι δίκην, καὶ τοὺς τῆς ἀθυροστομίας πράττεσθαι λόγους, πάρεισι μὲν ὡς Θεὸς ἀμνησικάκως καὶ τοῦτο. Γράφει δὲ βιβλίον μνημοσύνου τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν, περὶ ὤν, οἶμαι που, καὶ αὐτὸς ἔφασκεν ὁ Δαβὶδ πρὸς τὸν γράφοντα βιβλίον· «Καὶ ἐπὶ τὸ βιβλίον σου πάντες γραφήσονται. Εὑρήσομεν δὲ αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῖς ἁγίοις λέγοντα μαθηταῖς· Μὴ χαίρετε ὅτι τὰ δαιμόνια ὑποτάσσεται ὑμῖν· χαίρετε δὲ μᾶλλον ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγράφησαν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ο Επαρᾶται δὲ σφόδρα εἰκότως ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, τοῖς Ἰουδαίων δήμοις ἀπεκτονόσι Χριστόν, οὕτω λέ γων· • Εξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν.· Γράφεται τοίνυν τὸ τοῦ μνημοσύνου βιβλίου τοῖς φοβουμένοις Θεόν, οὺς καὶ οἰκείου; ἔσεσθαί φησιν ἑαυτῷ καὶ γνωριμω πάτους κατά γε τὸν τῆς περιποιήσεως καιρὸν, ὅτε καθιεῖται μὲν ὁ Χριστὸς ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, δορυφορούντων ἀγγέλων· «Καὶ στήσει τὰ μὲν πρόσ βατα ἐκ δεξιῶν, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων, καὶ ἐρεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι λείαν ἀπὸ καταβολής κόσμου.» Τότε γὰρ αὐτοὺς αἱρετιεῖ, τουτέστιν αἱρετοὺς ποιήσεται, παραχωρών οὐδὲν εἰς φιλοστοργίαν τοῖς καθ' ἡμᾶς πατράσιν, οἱ τοῖς ἰδίοις ἐπιγάνονται τέκνοις, ὅταν εἶεν μάλιστα σοφὰ καὶ εὐήνια, καὶ διὰ πλείστης αἰδοῦς ποιοῦνται τοὺς φύσαντας. Καὶ ἐπιστραφήσεσθε, καὶ ὄψεσθε ἀνὰ μέσον δικαίου, καὶ ἀνὰ μέσον ἀνόμου, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ δουλεύοντος τῷ Θεῷ, καὶ τοῦ μὴ δου λεύοντος. ΜΒ. Τότε δή, τότε, φησί, τῆς οὕτω λαθραίας είν καιομυθίας ἀποπαυσάμενοι, καὶ τὴν ἀκρατῆ καὶ ἀπαίδευτον ἀνακόπτοντες γλῶσσαν, διαλοιδορήσεσθε μὲν οὐκ ἔτι τῷ φιλαρέτῳ Θεῷ, μονονουχὶ δὲ τὴν μέθην ἀποπεμψάμενοι, καὶ οἷον ἐπιστρέφοντες ἐκ πλάνης, εὖ μάλα καταθρήσετε τότε καὶ ὅσον ἐστὶ τὸ μεταξύ δικαίου καὶ ἀνόμου, τοῦ δουλεύοντος Θεῷ καὶ τοῦ μὴ δουλεύοντος. Οἱ μὲν γὰρ ἄνομοί τε καὶ ἐξω ήνιοι, καὶ τὸν τῆς ὑπ' αὐτῷ δουλείας ἀποσειόμενοι ζυγόν οιχήσονται πρὸς ἀπώλειαν καὶ εἰς ἀτελεύτητον κόλασιν. • Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμός τῶν ὀδόντων, ο καθὰ γέγραπται. Οἱ δὲ ἀγαθοὶ καὶ φιλόθεοι, καὶ τῶν θείων νόμων επιστήμονες, καὶ ἀπάσης ἀρετῆς ἐπιμεληται, λαμπροί, καὶ ἡγιασμένοι, τὸν τῆς ἀφθαρσίας ἀναδήσονται στέφανον, καὶ ἐν ταῖς ἄνω γεγονότες μοναῖς, συνδιαιτήσονται μὲν ἁγίοις ἀγγέλοις, κοινωνοὶ δὲ τῆς δόξης ἀποφανέντες Χριστοῦ, τοῖς εἰς μακραίωνα βίον ἐντρυφήσουσι ἀγαθοῖς, «"Α ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πλὴν εὐημερούντας βλέποντες ἐν τῷ τῷ βίῳ τοὺς τῆς φαυλότητος ἐραστές, γεγόνασι μεν ἐν λογισμοῖς τῶν ἁγίων τινὲς, οὐχ ἡγνόησαν δὲ ὅτι τὸ τοῦ βίου πέρας ἕξουσιν εἰς ἀπώλειαν. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Ιερεμίας οὕτω πώς φησι· ο Δίκαιος εἶ, Κύριε, ὅτι ἀπολογήσομαι πρὸς σέ, πλήν κρίμα λα λήσω πρὸς σέ. Τί ὅτι ὁδὸς ἀσεβῶν εὐοδοῦται; Εύν θήνησαν ἅπαντες οἱ ἀθετοῦντες ἀθετήματα; ἐφύτευσας αὐτούς, καὶ ἐῤῥιζώθησαν· ἐτεκνοποίησαν, καὶ ἐποίησαν καρπόν. Ἐγγὺς εἶ σὺ τοῦ στόματος αὐτῶν, καὶ πόῤῥω ἀπὸ τῶν νεφρῶν αὐτῶν. Καὶ σύ, Κύριε, γινώσκεις με, εδοκίμασας τὴν καρδίαν μου ἐναντίον σου.» Εἶτα πάλιν φησί· «Αγνισον αὐτοὺς εἰς ἡμέ ραν σφαγῆς αὐτῶν. Ἕως πότε πενθήσει ἡ γῆ;, Ορᾷς ὅπως ἐμπέπτωκεν εἰς λογισμῶν δυσχέρειαν, οὐκ ἠγνόηκε δὲ τῶν δυσσεβούντων τὸ πέρας. «Πᾶτα σάρξ χόρτος καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπων, ὡς ἄνθος χόρτου [ς],» κατὰ τὸ γεγραμμένον. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Διότι ἰδοὺ ἡμέρα έρχεται καιομένη ως κλίβανος, καὶ φλέξει αὐτοὺς, καὶ ἔσονται πάντες οι ἀλλογενεῖς, καὶ πάντες οἱ ποιοῦντες ἄνομα και λάμη, καὶ ἀνάψει αὐτοὺς ἡμέρα ἡ ἐρχομένη, λέ γει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ οὐ μὴ ὑπολειφθή ἐξ αὐτῶν ῥίζα οὐδὲ κλῆμα. ΜΓ'. Ἐν πυρὶ γὰρ ἔσεσθαι τὴν τῆς κρίσεως ἡμέραν ἐννοεῖν ἀκόλουθον, «Εν ᾖ οἱ οὐρανοὶ μὲν ῥοιζηδόν παρελεύσονται, στοιχεῖα δὲ καυσούμενα λυθήσονται, γῆ δὲ καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ἔργα κατακαήσεται πάντα. Καινοὺς δὲ οὐρανούς, καὶ καινὴν γῆν κατὰ τὰ ἐπαγγέλματα αὐτοῦ προσδοκώμεν·. ἔφη γὰρ ὧδέ τις τῶν ἁγίων μαθητῶν. Ηξει τοίνυν, φησίν, ὡς κλίβανος ἡ ἡμέρα Κυρίου, καὶ καταφλέξει μὲν ἅπαντας τοὺς ἀλλογενεῖς, προσθήσει δὲ τούτοις καὶ τοὺς ποιοῦντας τὰ ἄνομα· μία γὰρ ἔσται τοῖς κατ' ἀμφοῖν ἡ δίκη. Αθρει δὲ οὕτως ἀστειότητα. Νυνί διαμέμνηται τῶν ἀλλογενῶν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτοὺς εμακάριζον, λέγοντες· «Καὶ νῦν ἡμεῖς μακαρίζομεν ἀλλοτρίους, καὶ ἀνοικοδομούνται ποιοῦντες ἄνομα, καὶ ἀντέστησαν Θεῷ, καὶ ἐσώθησαν,» ταύτῃ κατα φλεχθήσεσθαί φησιν αὐτούς, ὡς τῇ τοῦ Θεοῦ δόξῃ πεπολεμηκότας, καὶ προσκυνεῖν ἑλομένους τὴν κτίσ σιν παρὰ τὸν κτίσαντα. Λογιούμεθα καὶ ἑτέρως ἀλλογενεῖς ὀνομάζεσθαι τοὺς εἰδωλολάτρας, καὶ τοὺς καθ᾿ ἕτερόν τινα τρότον ηλλοτριωμένους τοῦ ἱεροῦ τε καὶ ἀπολέκτου γένους, οἷόν τί φημι τοὺς αἱρετικοὺς, περὶ ὧν ἂν λέγοιτο, καὶ μάλα εἰκότως·· Ἐξ ἡμῶν ἐξῆλθον, ἀλλ' οὐκ ἦσαν ἐξ ἡμῶν. Εἰ γὰρ ἦσαν ἐξ ἡμῶν, μετ μενήκεσαν ἂν μεθ᾿ ἡμῶν.» Οὗτοι τὴν θείαν εὐγένειαν ἀποβεβληκότες, ἀπονοσφιζόμενοί τε τοῦ ἱεροῦ καὶ ἀπολέκτου γένους τοῦ γεγονότος εις περιποίησιν (διὰ πίστεως δὲ δηλονότι τῆς ἐν Χριστῷ), πυρὸς ἔσονται τοῦ παμφάγου τροφή. Εν ἴσῃ δὲ μοίρα κεί σονται παρὰ Θεῷ καὶ οἱ ποιοῦντες ἄνομα, κἂν εἰ ἐγκρίνοιντο τυχὸν τοῖς πεπιστευκόσι καὶ ἐξειλεγμένης, καὶ τὸν φύσει δὲ καὶ ἀληθῶς εἰδόσι Θεόν. Οὐ γὰρ ἀπόχρη τοῦτο αὐτοῖς πρὸς ἀπόνιψιν ἁμαρτίας, ". › εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ο ἡ πίστις χωρὶς ἔργων νεα κρά ἐστι.» Δικαιοὶ μὲν γὰρ ἡ πίστις ἡ εἰς Χριστὸν, καὶ τῆς τῶν προσπταισμένων ἀπαλλάττει κηλίδας. Εἰ δὲ δή τις μετὰ τοῦτο ῥᾴθυμός τε καὶ ἀναπεπτω κς ευρίσκοιτο πρός τε τὰ σαρκὸς καὶ τὰ τοῦ κόσμου πάθη, νενέκρωσεν οἰωνεί πως ἐν ἑαυτῷ τὴν πίστιν, προστιθεὶς μὲν οὐδὲν τῶν ἐπαινουμένων, παλινδρομήσεις δὲ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρχαίαν τοῦ βίου σκαιότητα. Περὶ τῶν τοιούτων φησὶ καὶ ὁ θεσπέσιος μαθητής· «Κρείσσον γὰρ ἦν αὐτοῖς μὴ ἐπεγνωκέναι τὴν ὁδὸν τῆς δικαιοσύνης, ἢ ἐπιγνοῦσιν εἰς τὰ ὀπίσω “. › 866 ἀνακάμψαι ἀπὸ τῆς παραδοθείσης αὐτοῖς ἁγίας ἐνα τολής. Συμβέβηκεν γὰρ αὐτοῖς τὸ τῆς ἀληθοῦς Παρ οιμίας· «Κύων ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐξέραμα, καὶ ὡς λουσαμένη εἰς κύλισμα βορβόρου. Οὐκοῦν ἐν ἴπερ τοῖς ἀλλογενέσι καὶ οἱ ποιοῦντες ἄνομα, οἳ καὶ ἔσονται καλάμη, καταφλεχθήσονται δὲ οὕτως ώσανεί .. κἀκείνη πυρὸς ἐπενηνεγμένου. Συνάγεται γὰρ ὁ σἶτος › εἰς ἀποθήκην, καθὰ καὶ ὁ Σωτήρ φησι περὶ τῶν ἁγίων θεριστῶν· τὸ δὲ ἄχυρον κατακαίεται πυρί ἀσβέστῳ. ι Καὶ οὐ μὴ ὑπολειφθῇ αὐτοῖς ῥίζα, οὐδὲ κλῆμα, τουτέστιν, οὐδεμίαν ἕξουσιν ἐλπίδα τοῦ καὶ αὖθις ἀναφυῆναι πρὸς ζωήν, ζωήν δέ φημι την ἀξιέραστήν τε καὶ ὡς ἐν δόξῃ τῇ παρὰ Θεῷ, τὴν ὡς ἐν ἁγιασμῷ καὶ μακαριότητι νοουμένην. Ρίζης μὲν γὰρ οὐκ εἰσάπαν εκκεκομμένης, οὔτε μὴν κλήματος εἷον ἐκ βάθους ἐξῃρημένου, σώζεταί τις ἐλπὶς τοῦ καὶ ἀναφύναι πάλιν· Εστι γὰρ δένδρῳ ἐλπὶς, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἐὰν γὰρ ἐκκοπῇ, πάλιν ἐπανθήσει, καὶ ἡ ῥάδαμνος δὲ αὐτῆς οὐ μὴ ἐκλ[ε]ίπῃ. Εἰ δὲ δὴ κάτωθεν καὶ ἐξ αὐτῆς ῥίζης εἰσάπαν άνα μοχλεύοιτο, καὶ ἀγρίαν τῶν κλημάτων υπομένοι τομήν, συνδιολεῖται πάντως αὐτῷ καὶ ἐλπὶς ἅπασα τὰ καὶ εἰσαὖθις ἀναφθῆναι δύνασθαι πρὸς ζωήν. 18. > Οὐκοῦν ὡς ἐξ ὁμοιότητος τῆς τῶν φυτῶν ἐξῃρῆσθαί τοῦτο σαφῶς ὁ θεσπέσιος Ησαΐας ἐπαγγέλλει, πῦρ αὐτῶν οὐ σβεσθήσεται, καὶ ἔσονται εἰς ὅρασιν φησιν ἅπασαν τῶν φιλαμαρτημόνων ἐλπίδα. Καὶ λέγων·. Ο σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτήσει, καὶ τὸ πάσῃ σαρκί.» Καὶ ἀνατελεῖ ὑμῖν τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά του Ήλιος δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέ ρυξιν αὐτοῦ. Καὶ ἐξελεύσεσθε καὶ σκιρτήσετε ὡς μοσχάρια ἐκ δεσμῶν ἀνειμένα. Καὶ καταπατήσετε ἀνόμους, διότι ἔσονται σποδός ὑποκάτω τῶν ποδῶν ὑμῶν, ἐν τῇ ἡμέρᾳ, ᾗ ἐγώ ποιώ, λέ γει Κύριος παντοκράτωρ. ΜΔ'. Επέλαμψε μὲν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ λόγος τοῖς ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς ὁμοίωσιν ὑποδύς, ο Γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ο ἐν ἀχλύϊ δὲ ὄντας καὶ σκότῳ, καθάπερ τις ἥλιος ταῖς οἰκείαις περιαστράπτων μαρμαρυγαίς, καὶ τὴν τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας ἀκτῖνα λαμπρὰν ταῖς τῶν πιστευόντων ψυχαῖς ἐνιεὶς, καθαροὺς ἀπέφηνε, καὶ σοφούς, καὶ ἀπάσης ἀγαθουργίας ἐπιστήμονας. Έδειξε δὲ ἡμῖν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, καὶ διὰ τῆς καὶ σεσοφισμένους, ἔμπλεών τε τὸν νοῦν τῆς περὶ αὐτοῦ γνώσεως ἔχοντας. Πλὴν καὶ εἰς τοῦτο φαιδρότητος παρενηνεγμένοι, ο πεπλουτισμένοι τε, καθά φησιν ὁ μακάριος Παῦλος, ἐν παντὶ λόγῳ, καὶ ἐν πάσῃ γνώσει, καὶ ἐν πάσῃ σοφίᾳ, βλέπομεν ἄρτι ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι, καὶ γινώσκομεν ἐκ μέρους. Ηξει δὲ κατὰ καιροὺς τὸ τέλειον, ο καὶ ἐν πληρο στάτῃ λοιπὸν ἐσόμεθα γνώσει Χριστοῦ, πάλιν ἡμῖν ἐξ οὐρανῶν ἐπιλάμψαντος, ο καὶ καταργοῦντος μὲν τὸ ἐκ μέρους,» καὶ τὴν ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι γνῶσιν, καταλάμποντος δὲ ὥσπερ τοῖς τελειωτέρας, καὶ θείου τινὸς καὶ ἀποῤῥήτου φωτὸς ἀναπιμπλάντο; τὸν νοῦν, καὶ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χύσει κατα φαιδρύνοντος. Εφη μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος Παύλος & ἀποῤῥήτου μυσταγωγίας ευτυχεστάτους απέφηνε . Είτε δὲ προφητείαι καταργηθήσονται, καὶ γνώσει; η παύσονται.» Φαμὲν δὲ οὐκ ἀπὸ τοῦ γινώσκειν ἐκ μέρους ἐπὶ τὸ μηδόλως εἰδέναι τι βαδιούμεθα, πολλού γε καὶ δεῖ. Ἐπεὶ τίνα τρόπον ὁ τῆς μελλούσης ἐλπί δος καιρὸς οὐ πρὸς ζημίας ἔσται τοῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς, εἰ χρὴ πάντως καὶ ὧν ἂν ἔχοιμεν ἀπολισθεῖν οὐ τὰ ἀμείνω κερδαίνοντας, οὐκ ἐπί τι τῶν ὑπερ κειμένων ιέντας τὸν νοῦν· ἀπεμπωλοῦντας δὲ μᾶλλον καὶ τὸ ἤδη πεπορισμένον οὐκ ἀταλαιπώρως ἔσθ' ὅτε; Καταργηθήσονται καὶ προφητείαι, πεπαύσεται δὲ καὶ γνῶσις, ἐπεισκρινομένης δηλονότι ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς τῆς ἄγαν ὑπερκειμένης. Ωσπερ γὰρ εἴ τις ἑνὸς ἐν οἴκῳ φαίνοντος λύχνου, καὶ μετρίαν ἐν τοῖς αὐτὸν ὁρῶσιν ἱέντος αὐγὴν, εἰσκομίσειε λαμπάδα, πᾶσά πως ἀνάγκη μονονουχὶ καὶ ἀπρακτεῖν τὸ ἐκεί νου φῶς τὴν τῇ τοῦ μείζονος ἀμετρίᾳ παραχωρούν καὶ ὥσπερ ἡλίου τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν καταυγάζοντος, ἀδρανής ἤδη πως ἡ τῶν ἀστέρων ἀπολέλειπται λαμπρότης· οὕτω φαιδροτέρας ἡμῖν εἰσκεκομισμένης γνώσεως καταργηθήσεται πως η μείων. Εφη δε που καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις·. Ταῦτα ἐν παροιμίαις λελάληκα ὑμῖν. Ερχεται ὥρα, ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμίαις λαλήσω πρὸς ὑμᾶς· ἀλλ' ἐν παρότ σίᾳ περὶ τοῦ Πατρὸς ἀναγγελῶ ὑμῖν.» Οὐκοῦν τοῖ; ἁγίοις, οἳ καὶ σφόδρα πεφόβηνται τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἁπάσης ἀρετῆς ἐπιμεληταὶ γεγόνασιν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ Χριστὸς ἀναλάμψει, καθάπερ τις δικαιοσύνης ήλιος τῆς τελειοτάτης γνώσεως τὰς αὐγὰς ἐνιεῖς, καὶ ἁπάσης αὐτοὺς ἀπαλλάττων ψυχικής αρρωστίας, καὶ θλίψεως τῆς ἀρχαίας ὡς ἀπωτάτω τιθείς. Τοῦτο γάρ ἐστι τό· ε Ιασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ· οἷον ὡς ἐπ᾽ ἀετοῦ καὶ νεοττῶν εἰρημένον, κατ' ἐκεῖνό που πάντως, τὸ διὰ τοῦ πανσόφου Μω σέως λελεγμένον περὶ Θεοῦ, καὶ τῶν ἐξ Αἰγύπτου λελυτρωμένων· «ὡς ἀετὸς σκεπάσει νοσσιάν ἑαυτοῦ διεῖς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ, ἐδέξατο αὐτούς.» Έσται τοίνυν, φησί, ο καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. ὁ Ἐν μὲν γὰρ τῷ αἰῶνι τούτῳ δεινά πώς ἐστιν ἐν ἡμῖν τῆς σαρκὸς τὰ σκιρτήματα - καταθήγει γὰρ τὸν ΧΑΣΙ, εντεχνεστάτους ευτεχνοτάτους, νοῦν εἰς ἐκτόπους ἡδονὰς, ἀγριαίνει δὲ ἐν τοῖς μέλε σιν ὑμῶν τῆς ἁμαρτίας ὁ νόμος, ἢ καὶ νικᾶται τυχὸν διὰ τῆς τῶν ἁγίων ἐπιεικείας επαμύνοντος τοῦ Χρι στοῦ. Καταμεθύει δέ πως ὁ νοῦς, καὶ καθ' ἕτερον τρόπον πειραζόμενος ὑπὸ παθῶν· ἀλαζονείαί τε γὰρ ἐπισκήπτουσι, καὶ φιλοδοξίαι κοσμικαί, ὀργαὶ, καὶ φιλοκέρδειαι, καὶ τὰ ἕτερα τῶν κακῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὸν ἀρραβῶνα τοῦ Πνεύματος διὰ Χριστοῦ πεπλουτήκα μεν, εἰθίσμεθά τε κατευμεγεθεῖν τῶν παθῶν, πλὴν ἱδρῶτος οὐ δίχα, κατὰ δέ γε τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα πλήρη τῆς θεογνωσίας ἔχοντες τὴν αὐγὴν, καὶ τὴν τελειοτάτην τῆς δωρεᾶς τοῦ ἁγίου πλουτούντες Πνεύματος, ἀποδυσάμενοί τε τήν φθορὰν καὶ τὰ τῆς σαρκὸς πάθη, Θεῷ λατρεύομεν όλοτρόπως, οὐ μερι ζόμενοι πρὸς ἁμαρτίαν, οὔτε μὴν ὑπό τοῦ τῶν πάλαι παθῶν ἐνοχλούμενοι, ἀλλ' ἐν ἴσῃ τάξει τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις τὸν καθαρὸν καὶ ἀπήμονα βιοῦντες βίον. Γέγραπται γὰρ περὶ τῶν ἁγίων, ὅτι ἐπιλήσονται τὴν θλίψιν αὐτῶν, καὶ οὐκ ἀναβῇ αὐτῶν ἐπὶ τὴν καρδίαν. Εσται δέ, φησί, καὶ εὐφροσύνη αιώνιος ὑπὲρ χει φαλῆς αὐτῶν, αἴνεσις, καὶ εὐφροσύνη, καὶ ἀγαλλίαμα καταλήψεται αὐτοὺς, ἀπέδρα οδύνη, λύπη, καὶ στε ναγμός.» Ταύτῃ τοι φησὶν ὁ προφήτης, ἤτοι Θεὸς ὁ τούτων ἐργάτης καὶ δοτήρ, ὅτι «Ἐξελεύσεσθε, καὶ σκιρτήσεσθε ὡς μοσχάρια ἐκ δεσμῶν ἀνειμένα. ατε περ γὰρ τὰ μοσχάρια τὰ ὑπότιτθα δεσμῶν ἀνιέμενα κατασκαίρουσι τῶν ἀγρῶν, ἐν εὐανθεῖ τῇ πόᾳ ἀπο πηδῶντά τε καὶ διαμυκώμενα· οὕτω κατὰ καιροὺς οἱ ἅγιοι μονονουχί δεσμῶν ἀνειμένοι τῆς ἐν τῷδε τῷ βίῳ βλέψεως, φροντίδος, ἱδρῶτός τε καὶ πόνων, εἰς τὴν τοῖς ὁσίοις πρέπουσαν εὐθυμίαν ἐκβήσονται, πατοῦντες ἀνόμους, οὐ μαχομένους ἔτι καὶ ἀνθεστηκότας, πεσόντας δὲ ἤδη καὶ νενικημένους, καὶ οἷον ὑπὸ πόδας κειμένους, τῷ καὶ ἀνῃρῆσθαι παντελῶς τὸν παρ' αὐτῶν πόλεμον. «Οὐ γὰρ ἔσται ἐκεῖ λέων, οὐδὲ κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἔσται δὲ μᾶλλον ὁδὸς καθαρά, καὶ ἁπάσης κηλίδος ἀπηλλαγμένη κατ' ἐκεῖνο μάλιστα τοῦ Και ιδού εγώ ἀποστελῶ ὑμῖν Ηλίαν τὸν Θεσβίτην, πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ, ὅς ἀποκαταστήσει καρ δίαν πατρὸς πρὸς υἱὸν, καὶ καρδίαν ἀνθρώπου πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω ΜΕ. Απόδειξις ημερότητος καὶ ἀνεξικακίας Θεοῦ, τὸ καὶ Ἠλίαν ἡμῖν τὸν Θεσβίτην προαναλά ψαι κατά καιρούς, ὅτι παρέσται λοιπὸν ὁ κριτής, τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην προαγγέλλοντα. Κατα βήσεται γὰρ κριτὴς ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, δορυφορούντων ἀγγέλων, ο Καὶ καθιεῖται μὲν ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, κρίνων τὴν οἰκουμένην ἐν δια καιοσύνῃ, ἀποδώσει δὲ πάντως ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ. • Ἐπειδὴ δὲ ἐν πλείσταις ἐσμὲν ἁμαρτίαις, προβαδίζει χρησίμως ὁ θεσπέσιος προφήτης, εἰς ὁμοψυχίαν ἄγων τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ἵνα δὴ σύμπαντες εἰς ἑνότητα τὴν διὰ πίστεως συνηγμένοι, καὶ τῶν εἰς φαυλότητα σπουδασμάτων ἀποπαυσάμενοι, πληρούν ἔλοιντο τὸ ἀγαθόν, οὕτω τε σωθείεν καταφοιτήσαντος τοῦ κριτοῦ. Φθάσας μὲν οὖν ὁ μακάριος Βαπτιστής Ο τῶν θηρίων τῶν πονηρῶν οὐδὲν μὴ ἀναθῇ ἐκεῖ, ὁδὸς ἁγία κληθήσεται.» Απόλεμος γὰρ καὶ καιροῦ τῶν ἁγίων ἔσται ζωή. τὴν γῆν ἄρδην. Ει Β. xνι, Ἰωάννης προῆλθεν ι ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ηλίου.» Αλλ' ὥσπερ αὐτὸς διεκήρυττε λέγων Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ο οὕτω καὶ ὁ θεσπέσιος Ἠλίας ἐγγὺς ὄντα διακηρύξει τότε, καὶ ὅσον οὐδέπω παρεσόμενον, ο ἵνα κρίνῃ τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνη.» Καὶ νῦν μὲν ἴσως διχονοοῦσί τινες, καὶ με μέρισται μὲν πατὴρ πρὸς υἱὸν, υἱὸς δὲ ὡς πρὸς πο τέρα. Ὁ μὲν γὰρ πεπίστευκεν εἰς Χριστὸν, ὁ δὲ τοῖς ἀποστόλοις ἐστὶν ἐναρίθμιος, ἕτεροι δὲ διεστήκασι τῆς ἀλλήλων ἀγάπης, διεσχισμένοι πρὸς ἔχθραν καὶ ἀκαταλήκτους ὀργὰς καὶ τὰς ἐφ' ὅτῳοῦν τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων φιλονεικίας. Αποκαταστήσει γε μὴν ὁ προφήτης, καὶ εἰς μίαν συνάγων πίστιν πάλαι διῃρημένους, ι καὶ ἀποκαθιστὰς ἄνθρωπον πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἔλθω, φησὶ, καὶ πατάξω τὴν τὴν ἄρδην, ο τουτέστιν ὁλοτρόπως καὶ παντελῶς. Ορᾷς οὖν ἄρα τὴν ἡμερότητα τοῦ πάντων Δεσπότου. Προαναπείθει τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ μονονουχί δια μαρτύρεται διὰ τῆς Ἠλίου φωνῆς, ὅτι παρέσται κριτής, ἵνα ταῖς εἰς τὸ ἄμεινον μεταδρομαῖς τὸν οἰκεῖον ἐπανορθοῦντες βίον οἱ τὸ τηνικάδε ζώντες ἐπὶ τῆς γῆς, μὴ πικρῷ περιτύχοιεν δικαστῇ, πέμποντι πρὸς φλόγα, ο καὶ εἰς τὸ σκότος τὰ ἐξώτερον. Ακούσειαν δὲ μᾶλλον·. Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ βασιλείαν ἀπὸ καταβολής κόσμου. Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν Ο Μνήσθητε νόμου Μωσῆ τοῦ δούλου μου, καθ ότι ενετειλάμην αὐτῷ ἐν Χωρήβ πρὸς πάντα τὸν Ισραὴλ προστάγματα καὶ δικαιώματα. ΜϚ'. ᾿Αναπείθει πάλιν ἐννοεῖν τοὺς ἐντευξομένους τοῖς τοῦ προφήτου λόγοις ὅτι μὴ καινὸν ἢ ἀσύνηθες τὸ ἐπὶ Χριστῷ γέγονε κήρυγμα, μήτε μὴν μένεις ταῖς Μαλαχίου φωναῖς πρααπηγγελμένον· ἀλλὰ γὰρ ἄνωθέν τε καὶ ἐξ ἀρχῆς. καὶ ἐκ πρώτων, ἵνα οὕτως εἴπωμεν, χρόνων, καθ' οὓς κέκληται προς θεογνωσίαν ὁ Ἰσραήλ, ὅτε τοὺς ἐν Χωρήβ κεχρησμώδηκε νόμους. Καταβέβηκε μὲν γὰρ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἐν εἴδει πυρὸς ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, ἐφαίνοντο δὲ καπνοὶ μὲν, καὶ φλόγες ὑψοῦ τε διάττουσαι, καὶ πολὺ τοῖς θεωμένοις εμποιοῦσαι τὸ δεῖμα. Σκύτος δὲ ἦν, καὶ γνόφος, καὶ θύελλα, καὶ φωνὴ τῆς σάλπιγγος, ἠχούσης μέγε. Τότε δή, τότε περίφοβοι γεγονότες υἱοὶ Ἰσραήλ προσθεσαν λέγοντες τῳ μεσίτῃ καὶ παιδαγωγῷ σῆς οὗτος ἦν)· • Λάλει σὺ πρὸς ἡμᾶς, καὶ μὴ λα λείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ἵνα μὴ ἀποθάνωμεν.» Καλ δὴ πρὸς ταῦτα Θεός· • Ορθῶς, φησί, πάντα όσα ἐλάλησαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ἐκ τῶν ἀδελ φῶν αὐτῶν ὥσπερ σέ, καὶ θήσω τους λόγους μου εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς κατὰ πάντα όσα ἐντέλωμαι αὐτῷ.» Ορᾷς ὅπως ἐκ μακρῶν τῶν ἄνωθεν χρόνων προανεφώνει Χριστὸν τὸ Γράμμα το ἱερόν; ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὰς εἰ δὴ βούλοιτό τις τὰς τοῦ νόμου βασανίζειν σκιάς, Χριστὸν εὑρήσει γραφόμενον, καὶ τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον. Καὶ γοῦν ἔφασκεν 1020 δαίοις· «Εἰ ἐπιστεύετε Μωσῇ, ἐπιστεύετε ἂν καὶ ἐμοί· περὶ ἐμοῦ γὰρ ἐκεῖνος ἔγραψε. ο Πλήρωμα γὰρ νόμου καὶ προφητῶν ὁ Χριστός· δι' οὗ, καὶ μεθ' οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα, σὺν τῷ παναγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.
tantummodo genio accepta reservabimus, nec ala criter aliis Dei dona communicaverimus. VERS. 10-12. Revertimini porro in hoc, dicit Dominus omnipotens. Si non aperiam vobis calaraclas celi, et effundam vobis benedictionem meam, donec suficial. Εt dividam vobis in cibum. Et non disperdam vobis fructum terræ vestræ, el non infirmabitur vestra vinea in agro, dicit Dominus omnipotens. beatos dicent vos omnes gentes, quia eritis mihi vos terra desiderabilis, dicit Dominus omnipotens. 860 Iterum criinina remittit, et cus omui culpa absolvit, promittitqué, contritis oblivione injuriis, optata donaturum, et eos supra quam dici possit munificentia sua recreaturum. Vult autem illos ipsa experientia et rebus discere fertilitatem utilitatis plenissimam. Et, si hoc facere non recusent, pluviarum abundantiam et benedictionem largam spondet, at esculentorum satis et plusquam satis habeant, omninoque frugum terræ quanturn velint percipiant. ‹ Dividam enim, inquit, in cibum vobis. Verbum Dividam interpretare, aut Separabo; aut quia quæ e terra gignuntur, unuinquodque suum tempus habet quo vel crescit vel maturescit. Nihil porro detrimenti passurum terræ fructum, magnam item fore uvarum copiam, et vineam in agris luculentissimam, ut ad maturitatein perductis omnibus, pollicetur, et posthac beatus ait fore, ac velut terram desiderabilem fominatum iri, hoc est, amore dignam, propter fructuum ubertatem et ſecunditatein. Qui igitur habet viscera misericordiæ, talem plane experietur Deum, et cumulabit in coelis, fructusque laborum suorum manducabit, ut scriptum est. Nec illum immitem et amentissimum divitein imitabitur, quem in parabola evangelica Salvator villam suam implevisse narrat. Ille enim aiebat: «Quid faciatn? Destruam horrea mea, et majora faciam, et dicam animæ meæ: Anima, habes multa bona reposita in annos plurimos, comede, Libe, laetare. Cogitanti autem talia et ignoranti futura, Deus: e Stulte, inquit, hac nocte repetent a te animam tuam: quæ autem parasti, cujus erunt?, Quamobrem, ut dicebain, benedictione plenus est sua communicans. Talis etiam spirituales imbres cor ejus irrigantes et affatim exhilarantes accipiet, pietatisque fructus producet, alias aliter et velut divisim, partim charitate, partim benignitate et humanitate reciproca, fortitudineque et patientia excellens: eritque sicut terra beata frugibus et fecundissima, clarusque et celebris, et revera longe beatissimus. Melius est enim nomen bonum quam divitiæ multa, ut scriptum est 8 * Psal. cxxvit, 2. of Luc. sul, 17-19. 6 Ibid. 20. » Prov. xxit, 1. VERS. 13-15. Ingravabalis super me verba vestra, dicit Dominus, et dixistis: In quo oblocuri sumus contra te? Dixistis: Vanus qui seruit Deo, et quid amplius, 861 quia custodirimus mandata ejus, et quia ambulavimus supplices ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatos dicimus alienos, el exadificantur omnes qui faciunt iniqua et restiterunt Deo, el salvi facti sunt. Hæc oblocuti sunt qui timent Dominum, unusquisque ad proximum suum. Εt attendit Dominus, et audivit. manu valida ferire voluit, sed quodammodo XL. Quando quosdam notos et amicos in peccatum prolapsus corrigere vult Deus, in medium adlo ducit admissa, et aperte redarguit, et expostulando quodammodo ferit, ut delictis suis erubescentes ad meliora et utiliora transire velint, et ita ejus misericordia exquisita, salutem obtineant, Accusat igitur et propter aliud Israelitas, et velut communem quamdam posteris quoque ipsorum increpationem contexit, cum sciret id commodum et salutare futu rum omnibus. Quæcunque enim antiquis illis in figura contigerunt, ad nostram correptionem scripta sunt, sicut et sapientissimus Paulus ait *. Incusat ergo eos et lingua incontinentes et verbis maledictis deditos. Inquit enim: «Ingravastis super me verba vestra. Quo autem modo illi obtrectarunt? Dixistis, inquit: c Vanus est qui servit Deo, et nihil facere lucri qui vult obtemperare mandatis ejus, hoc est, præceptis per legem divinitus traditis. Ad hæc inane est, dixistis, supplicare illi, id est, preces offerre pro quibus libuerit. Est sane veracissimus universorum Deus, dum hæc dicit, et sic accusat Israelem. Quam autem blaterantes peccati sui excusationem prætendant, videndum est. Mille gentes regebat Deus: sed ex omnibus umam elegit, quæ vocala est pars, et funiculus, et hereditas ejus ". Eam sibi vindicatam lege instituit, per prophetas eidem consułnit. Quid autem ad hæc insanus Israel? Adoravit militiam cœli, servivit idolis, dixit sculptilibus: Vos estis dii nostri”. Ast universorum Deus super tam nefariis sceleribus non immerito indignatus, multis modis in eos vindicabat, et ad pœnitentiam vocabat fame, corruptione aeris, fructuum penuria, locustis, et bracho, ictero et eruca. Nondum enim eos ** II Cor. x, 41. ** Deut. xxx11, 9. • 1 Reg. Corruptam puto vocem: forte legendumn Cotelerius Μonum. Eccl. Gr. 11, 562) legit lamentis, et ira temperata, adlliue ad persequenda ipsis conducibilia, atque ad verum et natura Deum diligendum adigere. 862 Quia vero mediocres plagas contemnebant, et impotenter in omne genus Impuritatis ruebant, eos in captivitatem misit, ma nibusque Babyloniorum obtulit. Postquam autem, Deo miserante, in Judæam sunt revocati, et urbem reædifcarunt, templumque excitarunt, denuo ad ignaviam revoluti, vota non impleverunt, nec legi quia vero nulla erat apud eos ratio, quod vel mediocres plagas acciperenba in decimis et primitiis offerendis paruerunt, sed pigri, et vix ad sacrificium venientes, clauda, cœca et debilia mactabant; et cum hæc insolenter facerent, Bibilominus Deus fame et sterilitate eos ulciscebatur. Qui, tametsi deberent, siquidem essent boni, et quæ sibi conducerent non ignorarent, mutatis in melius consiliis, Deum a se offensum colere ac venerari, imprudenter de illo conquerebantur. Cum enim viderent gentes vicinas et Deum nescientes sculptilia potius adorare, et gravissimo errore laborare, nihilominus tamen voluptariam vitam agitare, stulte dicebant: c Vanus est, qui servit Deo. quid emolumenti percepimus, quia mandata ejus custodivinus?» Nos enim legi obsequentes, sterilitatem et incommoda patimur. Discessimus etiam in captivitatem, tametsi assidue Domino omnipo. tenti supplices advolveremur. Contra, qui borum nihil faciunt, non plagas sentiunt, non miserias. Quamnobrem beatos numeramus alienos. Et reædificantes qui faciunt iniqua restiterunt Deo et salvati sunt, › Repugnant enim profecto gloriæ Dei multipliciter qui errant, et conflatilibus sacrificant, Et ligno dicunt: Deus meus es tu, et lapidi: Tu genuisti me Haec oblocuit sunt, inquit, qui timent Dominum. Habet autem accusatio nibil præter maledictum. morbumque pestiferum evidenter demonstrat. Est enim ægrotæ mentis, et auin.i ebrii Deo invisum rejectamentum contra Deum quidquam loqui. Se autem tales sermones non obiter, sed studiose auc scultare afirmate pronuntiat: «Εt attendit Domimus, et audivit. Quia Spiritus Domini replevit orbem terrarum, et hoc quod continet omnia, scientiam liabet vocis., Quod si quid adversus divinam ejus gloriam dictum fuerit, id erit grave et prope intolerandum illi, quamvis tolerantissimus injuriarum esse soleat. Quocirca dicit: «Ingravabatis super ine verba vestra. › Officium ergo nostrum est, quamvis laboribus et miseriis conflictemur, Deo nos ad utilitatem nostram corripiente, non usque adeo animo concilere, 863 nec putare virtutis tam amantem aspernari bonos, sed potius sollicite inquirere in quo apud Deum offenderimus, et ita eum mitigare, et misericordiam flagitare. Quod si etiam peccatores aliqui in voluptatibus mundanis ætatem habeant, temporaneis bonis fruantur, rationes patientiæ ipsius erga illos ad arcanam providentiam referre æquum est. Vens. 16, 17. Εt scripsit librum monumenti in conspectu suo his qui timent Dominum, et qui reverentur nomen ejus. Et erunt mihi, dicit Dominus omnipotens, in diem quam ego facio in acquisitionem, et eligam eos sicut eligit homo filium suum servientem sibi. ** Jerem. 11, 27.” Sap. 1, 7. XLI. Israelitas sese criminantes, et impie blaterantes attendit et audivit Deus. Deinde cum in reos pœnam æqualem constituere oporteret, et verboruni petulantium rationem reposcere, hoc ctiam injuriae ut Deus inɔmemor prætermittit. Scribit autem librum monumenti timentibus ipsum, de quibus, ni fallor, et ipse David scribenti librum hunc: ‹ Et in libro tuo Dunes scribentur.» Dixit etiam ipse met Domiuns noster Christus discipulis suis: «Nolite gaudere quia damonia subjiciuntur vobis: gaudele autem potius quia nomina vestra scripta sunt in colis 9., Male precatur quoque, et quidem justissime, divinus David Judæorum populis Christi interfectoribus his verbis: «Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur.. Scribitur ergo liber monumenti tinentibus Dominum, quos item sibi domesticos et familiarissimos tempore acquisitionis fore affirmat, quando scilicet sedebit Christus super thronum gloriæ sux, stipantibus angelis: «Et statuet oves a dextris, lædos autein a sinistris, et dicet his qui a dextris erunt: Venite, benedicti Patris mei, percipite reguum quod vobis paratum est a constitutione mundi". Tunc enim eos eliget, hoc est electos faciet, philostorgia et amore illo singulari nihil cedens patribus nostris, qui super filiis exsultant, cuin sunt quam sapientissimi et morigeri: et quorum satu progenerati sunt, summa observantia prosequuntur. eos Vers. 18. Et convertimini, et videbitis quid sit inter justum el injustum, et inter 864 servientem Deo, et non servientem ei. XLil. Tunc, tunc, inquit, ab ista clandestina vaniloquentia desinentes, et incontinentem ac stultam linguam compescentes, Deo bonitatis amanti non amplius obloquemini, et propemodum ebrietate repudiata, et quasi pede ab errore revocato, intuebimini clarissime quod et quantum inter justum et injustum sit discrimen, inter servientem Deo et nou servientem.Improbi enim,et rebelles, et jugum ejus rejectantes,in perditionem et extrema supplicia amand buntur. ‹ Ibi erit fletus et stridor dentium» juxta Scripturam». Boni contra et Dei amantes, divinarunique legum gnari, virtutibusque dediti, splendidi, et sanctificati, immortalitatis corona induentur, et in supernas mansiones recepti ', cum angelis fruentur evo sempiterno, et participes facti gloriæ Christi, in longa sæcula suaviter carpent bona, • quæ nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, ut scriptum est. Verumtanen cernentes in hac vita homines improbitati amicos, rebus secundis beatos ac florentes, cogitatione distracti » Psal. cxxxvını, 16. 96 Luc. 1, 20.» Psal. lxviii, 29. "Matth. xxv, 53, 31. • Matth. viii, 12. ' Juan xiv, 2. ' 1 Cor. 11, 9. S. CYRILLI ALEXANDRIN! ARCHİEP. fuerunt sanctorum nonnulli, quamvis non nescirent vitam illorum in exitium desituram. Proinde ita sanctus Jeremias: Justus es, Domine, quia respondebo ad te verumtamen judicium loquar ad te. Quid est quod via impiorum prosperatur? Abundaveruns omnes prævaricatione prævaricantes? Plantasti eos et radicem egerunt: filios generaverunt, et fecerunt fructum. Prope es ty ori eorum, et longe a reuibus eorum. Et tu, Domine, cognoscis me, probasti cor meun cor: m te. Et rursum: ‹ Sanctifica eos ad diem occisionis eorum. Quousque lugebit terra*. › Cernis quomodo in cogitationes perplexas inciderit, cum tamen finem impiorum haud ignoraret. ‹ Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus, ut flos feni,» sicut scriptum est *. CAP. IV. VERS. 1. Quia ecce dies venit ardens sicut clibanua et comburet eos, et erunt omnes alienigena, et universi qui faciunt iniqua, slipula; et succendel eos dies veniens, dicit Dominus omnipotens, et non relinquetur de eis radix neque germen. 865 XLIII. Diem judicii in igne futurum repatare secum consentaneum est, in quo cœli magno impetu transient, elementa vero calore solventur, terra autein et quæ in ipsa sunt opera exurentur omnia. Novos vero cœlos, et novam terram secundum promissa ipsius exspectamus *; › sic enim quidam sanctorum discipulorum dixit. Inquit ergo, Veniet ut clibanus dies Domini, et omnes quidem alienigenas comburet, nihilominus etiam facientes iniqua assumet; unum enim et illi et hi supplicium subibunt. Vide autem hic festivitatem. Nunc meminit alienigenarum. Postquam enim eus Dealos prædicarunt, dicentes: e El nunc nos healos dicimus alienos, et reædilicantur omnes qui faciunt iniqua, Deo restiterunt, et salvi facti sunt, hic eos combustum iri autumat, ut qui gloriam Dei oppugnarerint, et creaturam quam Creatorein adorare maluerint'.> Ratiocinabimur et aliter, alienigenas appellatos esse idololatras, et alio quodain modo alienatos a sacra et electa gente: hæreticos, inquam, de quibus appositissimne dicitur: «Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis, mausissent utique nobiscum 8. › Hi namque, divina nobilitate adjecta, et a gente sancta atque electa separati quæ facta est in acquisitionem' (per fidem utique in Christum ), cibus erunt ignis omnia devorantis. Eodem loco apud Deum erunt qui faciunt iniqua, tametsi admisti fuerint fortasse credentibus et electis, et eum qui natura ac veritate Deus est, cognoverint. Non enim hoc illis ad ablutionem peccatorum sufficit * Jerem. xu, 1, 2. • Ibid. 3, 4. • Isa. XL, 6. 'I Petr. II, 9. 11 Petr. ut, 10. • Rom. 1, 25. * 1 Joan. ut, 19. COMMENTARIUS IN MALACHIAN PROPHETAM. siquidem verum illud: Fidem siue operibus morγὰρ tuam esse Justificat enim fides in Christum præteritorumque peccatorum maculam abstergit. At si quis post hæc socors exstiterit, et in ea quæ carnis et mundi sunt, reciderit, is in seipso fidem quasi occidit, dum nihil laudabilium factorum ei adjungit, sed ad veterem potius vitæ pravitatem recurrit. De talibus divinus item discipulus: e lius enim erat illis non cognovisse viam justitiæ, quam post agnitam retro converti ab eo quod ditum est illis sancto mandato. Contigit enim illis illud veri Proverbii: Canis reversus ad vomitum, et sus lota in volutabro luti Quare qui iniqua faciunt ejusdem farinæ sunt cum alienigenis, qui etiam erunt stipula, et perinde comburentur ut illa igne injecto comburitur. Triticum enim congreὡς gatur in horreum, quemadmodum Salvator sanctis messoribus ait: Palea vero camburitur, igne stinguibili Nec relinquetur ipsis radix neque germen. Hoc est, nullam spem ad vitam renascendi habebunt; loquor autem de ea vita, quæ expetenda est, et ad gloriam Dei dirigitur, et in sanctificatione ac beatitudine intelligitur. Radice enim non prorsus excisa, nec germine velut ab imo evulso, spes nascendi manet. Est enim spes arbori, › ut scriptum est. Si enim amputata fuerit, reflorescet, el gerἐν meu ejus non deficiet. Quod si ab imo et ab ipsa radice penitus emeta fuerit, germinibus quoque crudeliter amputatis, una omnino etiam spes omnis cum ipsa peribit posse ad vitam in posterum repulκατὰ Julare. Ex similitudine igitur stirpium spem omneṛp jis qui peccandi delectatione ducuntur, ademptain sutumat. Id quod perspicue Isaias divinus nuntiat, cum dicit: Vermis eorum nou morietur, et ignis eorum non exstinguetur, et erunt in visionem omni carni G p 10 Jac. 11, 20. Isa. 1.xvi. 24. tt Galat.!!, 10 Joan. 1, 14. VERS. 2, 3. Εt orietur vobis timentibus nomen neunt Sol justitiæ, et sanitas in alis ejus. Et egrediemini, et salietis sicut vituli de vinculis relaxati. Et conculcabitis iniquos, quia erunt cinis sub pedibus vestris, in die qua ego facio, dicit Dominus omnipotens. XLIV. Illuxit sane unigenitum Dei Verbum hunc mundum incolentibus, et similitudine nostri suscepta, «Verbum caro factum est, et babitavit in nobis “, › et in caligine ac tenebris positos, velut sol quidam propriis splendoribus circumfulgens, et veræ cognitionis Dei clarum radium credentium animabus immittens, puros, sapientes, omniumque bonorum operum scientes reddidit. Ostendit autem nobis in semet Patrem. Derque arcanam myslago13 11 Petr. 11, ts Matth. 111, 12, 14 Daniel IV, giam felicissimos ac sapientes, mentemque ejus cognitione plenam habentes effecit. Veruin etiam ad hunc splendorem adducti, ‹ Et divites facti, juxta verbum beati Pauli, in omni sermone, et in omni scientia, el in omni sapientia ", videmus Dunc in speculo et in ænigmate, et cognoscimus ex parte ". 867 Veniet autem aliquando quod perfectum est ", › et tum plenissime Christum cognoscemus, cum iterum de cœlo nobis illucebit, et evacuabit quod ex parte est ", et cognitionem in speculo et ænigmate, et tanquain perfectiores illuminabit, et divina quadam atque ineffabili luce mentem replebit, et Spiritus sancti effusione exhilarabit. Ait enim divinus Paulus: ‹ Sive prophetiæ evacuabuntur, et scientiae cessabunt st. Non putamus autem nos a cognitione ex parte ad nihil prorsus sciendum. processuros, multum abest. Alioqui quomodo futuræ spei tempus sanctorum animabus non detrimentosum erit, si penitus etiam quæ habemus amittere oportebit, non meliora acquirendo, mon ad quiddam sublimius mentem extollendo, sed vendendo potius etiam jam et non citra defatigationem aliquando acquisita? Evacuabuntur autem et prophetiæ, et cessabit scientia, cum nimirum animabus nostris ila superexcellens se insinuaverit. Quemadmodum enim si quis una in domo lucente lucerna, et modicum ipsam intuentibus lumen fundente lampadem intulerit, necesse erit omnino lumen illud prius tantum non otiosum ac nullum esse, cedens videlicet immensitati majoris: et sicut sole mundum illustrante imbecillus stellarum fulgor relinquitur, sic lucidiore nobis scientia apportata, minor aliquando evacuabitur. Ait et Christus sanctis apostolis: «Haec in proverbiis locutus sum vobis. Venit hora, quando non jam in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis”. › Quamobrem sanctis qui nomen Dei eximie timuerunt, et adhuc corporum inclusi compagibus in omai genere virtutis sedulo elaborarunt, instar solis cujusdam justitiae Christus illucebit, perfectissime scientiæ radios immittens, et quacunque animæ imbecillitate ac languore eos levans, et a pristina tribulatione longissime disjungens. Hoc enim est quod ait: «Sanitas est in alis, seu pennis ejus: › quasi de aquilis et pullis earum loqueretur, juxta illud sine dubio, quod per Mosen sapientissimum de Deo, et de liberalis ab Ægypto prolatum est: «Sicut aquila cooperiet nidum suum. Expandens alas suas suscepit eos • Erit igitur, inquit, c sanitas in pennis ejus. › In hoc enim sæculo exsultantes in nobis carnis motus magnopere sentimus, qui mentem ad inconcessas 868 voluptates exsuscitant, et sævit in membris nostris peccati lex ", quamvis Christo adjuvante sanctorum moderatione interdum " I Cor. 1, 5. 11 Cor. xut, 12. " Ibid. 10. " Ibid. "Ibid. 8. ss Joull. xvi, 25. 33 Deut. 11. * Rom. vi, 93. Cotelerius (Monum. Eccl. Gr. 11, 619) conjicit vel doctissimos, EDIT. COMMENTARIUS IN MALAGINIAM PROPHETAM. vincatur. Inebriatur autem quodammodo mens, et XLV. Argumentum mansuetudinis et tolerantiæ Dei, quod Elias Thesbites quoque nobis prius oli alio modo a passionibus irritata: irruunt enim arrogantiæ, et amor vanæ ac mundanæ gloriæ, ira, lucri aviditas, et aliæ demum pestes. Postquami autem pignore Spiritus per Christum ditati sumus", domitas habere cupiditates, quamvis haud citra sudorem, consuevimus, et secundum sæculum futurum plena luce divinæ cognitionis præditi, perfectione doni Spiritus sancti divites sumus, et corruplionen passionesque carnis exuimus, Deo servinus omnimodis, non divisi propter peccatum, neque a veteribus passionibus agitati, sed instar sanctorum angelorum purain et innocentem vitam ducimus. Scriptum est enim de sanctis, quod obliviscentur tribulationis suæ et non ascendet in cor eorum. Erit autem, inquit, lætitia sempiterna super capita eorum, laus, et lætitia, et exsultatio comprehendet eos, fugiet dolor, tristitia, et gemitus s.» Idcirco ait propheta, sive Deus horum effector atque dator: «Egrediemini, et salietis sicut vituli teneri vinculis soluti. › Sicut namque vituli adhuc subrumi, seu lactentes, vinculis demptis per agros exsiliunt, et in herba virenti subsultant et mugiunt; ita olim sancti hujus vita tribulationis, curarum, sudoris, laborum quasi viuculis exsoluti, in jucunditatem sanctis congruentem ingredientur, et iniquos, non jam pugnantes et resistentes, sed prostratos, et victos, et tanquam sub pedibus jacentes conculcabunt, quod etiam belli materia et metus omnis ab ipsis ablatus sit.. Non enim erit ibi leo, neque ulla malarum bestiarum ascendet illic, ut scriptum est; sed erit potius via pura, et via sancta vocabitur 27. › Exsors enim pugnæ, et omnis maculæ pura illo potissimum tem) pore sanctorum vita erit. ** | Cor. 1. 5. 96 Isa. xxxv, 10. * ibid. 8, 9. 27; Rom. 11, 6. * Luc. 1, 17. PATROL. GR. LXXII. VERS. 5, 6. Ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, antequam veniat dies Domini magnus et illustris, qui restituet cor patris ad filium, el cor hominis ad proximum suum, ne veniam, et percutiam terram penitus. affulsurus est, qui omnibus 869 mortalibus affuturum judicem prænuntiet. Descendet enim judex in gloria Dei et Patris, comitantibus angelis, sedebit in sede majestatis suæ “, judicans orbem terrarum in justitia”, et reddet plane unicuique secundum opera sua › Quoniam autem multis peccatis obstricti sumus, utiliter præcedit divinus propheta, homiues per terras in concordiam reducens, ut omines in unitatem fidei congregati et a perversorum operum studiis quiescentes, quod bonum est, efficere velint, atque ita veniente judice salventur. Prius igitur venit beatus Baptista Joannes c iu spiritu et virtute Eliæ.. Sed quemadmodum ** Matth. xxv, 31.» Psal. 1x, so Matth. ipse prædicabat: «Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri ";, ita et divinus Elias vicinum jam tunc prædicabit, et jam jam affuturum, «ut judicet orbem in justitia.» Ac nunc quidem fortasse dissident quidam, et divisus est pater in filium, filius autem in patrem suum ". Hic enim credidit in Christum, ille in apostolis numeratur; alii dissident charitate mutua, divisi propter odium, et perpetuas iras, et contentiones super quocunque mundi negotio. Restituet autem propheta, et olim discrepantes ad unam ſidem revocans, ‹ el convertens hominem ad proximum suum, ne veniam, inquit, et percutiam terram penitus, hoc est, omni ratione et omnimodis. Vides igitur lenitatem Do. mini omnium. Prius auctor est mortalibus, et propemodum protestatur per vocem Eliæe, se judicem venturum, ut conversi ad meliora et vitam suam emendantes qui tunc vixerint in terris, in rigidum judicem ne incidant, a quo in flammas tenebras exteriores mittantur ";, audiant autem potius: e Venite, benedicti Patris mei, percipite paratum vobis regnum a constitutione mundi *. › et in VERS. 4. Mementote legis Mesi servi mei, sicut præcepi ei in Horeb ad omnem Israel præcepta et judicia. XLVI. Rursum suadet prophetæ sermones legentibus uti cogitent, non novam aut inconsuetam super Christo prædicationem esse factam, neque a solo Malachia prænuntiatam, sed ab antiquis et primis temporibus, ut ita dicam, quibus ad Dei notitiam Israel vocatus est, quando leges in Oreb divinitus 370 latae sunt. Descendit enim universorum Deus in specie ignis super montem Sina, apparuitque fumus, et flammæ in sublini micantes, et aspicientibus multum terrorem incutientes. Erant item tenebræ, et caligo, et procella, et sonitus tuba ingens. Tunc, tunc perculsi timore filii Israel, accedebant dicebantque mediatori et institutori, Mosi videlicet Loquere, lu, nobis, et non loquatur nobis Dominus, ue moriamur &, Ad quæ Deus: c Bene, inquit, " omnia quæcunque locuti sunt. Excitabo illis prophetam de fratribus ipsorumn, sicut te, et dabo verbum meum in ore ejus, et loquetur eis secunduin omnia quæ mandavero ei ". › Vides quomodo jam a vetustissimis temporibus Christum sacra Scriptura prænuntiavit? Sed et si quis unbras ipsas legis examinare voluerit, Christum in iis et mysterium ejus scriptum deprehendet. Itaque dicebat Judæis Si crederetis Mosi, crederetis forsitan et mihi de me enim ille scripsit ". Plenitudo enim legis et prophetarum Christus, per quein, et cum quo Deo ‹ Patri gloria, cum sanctissimo Spiritu in omnem ææternitatem. Amen. (M ss Isa. XL, 3; Matth. ris, 13. ss Matth. x, 35. * Matth. xx11, 3. * Matth. xxv,54. xix, 18. seqq. **Exod. xx, 19. " Deut. xvisi, 17, 18. * Juan. Y,
Continue reading PG 72: Index Rerum et Verborum quae in Cyrilli Commentariis in Matthaeum et i →≣ entire volume