Diplomatic text · scholarios OCR-floor (facsimile pageview; Greek->para, Latin->secondary) — PG column chips mark the printed columns.
col. 971–972page 1 of 2
tem distat, 235. Locus nudus et equitationi aptus, 233. Locus extremi judici¡ non futurus, 254. Vallis judicii, certamini locus, 240. Vasa aurea, et argentea, et electa Dei, fide exornatı, et operum gloria inaurati, 237. Vaticinaturi furere se simulabant, et quasi Phœbwo numine affiatos fingebant, 131. Verbum Dei omnia quodammodo pervadit, 218. Dura atque aspera nullo negotio confringit, 218. Non potest reverti vacuum, seu effectu carere, 323. Animam ad vir tutis desiderium pascit ac nutrit, 339. Vespasianus et Titus, victores, divinæque in Judæos iræ morem gerentes, 416. Vinacea seu uvæ passæ diis alienis oblatæ, 59. Vinea Christi, hæreditas electa, 21, 22, 100. Vinea læ titiæ symbolum, 45. Vinum typus lætitiæ, 65. Ebrietatis nota, 61. Vinum quod lætificat cor hominis, 128, 152, 153, 195, 211. Virgæ duæ incantate, agente diabolo procidunt, 75. Virgines quædam in idolorum delubris degentes, 339. Virtutes cum vinea, ficubus, et arboribus conferendæ, Vilis alba, quam locustarum dentes altigerint, 204. Vituli aurel duo in Dan et Galgala, 5. Vituli in Dan et Bethel, 17, 80. Adorati, 109. Vitulus ex ære auroque commistus, 146. Conspicuum ac velut commune omnium iJolum, 509. Artificiam humanæ manus, et impiorum ausnum inventa, 327. Volatilia, qui exsecranda superbia laborant, et alia an pere consueverunt, 67. Volucres coeli, hostes Judeorum, 30. Vulpes foveas babent, 231. Vulpes immundi spiritus, Zacharias qui el Azarias filius Jeroboam, 7. Israelis regnuta tenuit mensibus sex, 7. Domesticis suis traditus est jugulandus, 7. Zacharias propheta, 232. Vaticinari cœpit eodem anno quo Aggæus, 232. Quarto etiam Darii anno functus est prophetiæ munere, 232. Prædixit adventum Christi Hie rosolymam in asina, ejusque proditionis pretium, 233. Josedeco prædixit fore ut filium procrearet, qui Deo in templo sacerdos serviret, et Salathieli ut generaret Zo robabelem, 232. Senex admodum mortuus est in Judas, sepultusque ad Aggæum prophetam, 232. Zambri rex Israel, pater Achabi, 435. Ambulavit in viis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel, 435. Zorobabel filius Salathiel, dux et princeps de tribs Juda, 5, 29, 123. Cum comitibus suis ædificat templum Domini, 234. In supplemento, Cyrilli commentaria in Matthæum et in Lucam complectente, reperiuntor. Abraham, figura duorum populorum qul in Christum crediderunt, 1. Ambitionis objurgatio, 243, 244, 281, 550. Amen jurisjurandi vice fungitur, 581. Sic diserte in com mentario Eusebii ad Luc. x11, 56. Angeli custodes hominum, præsertim in tentationibus, Angeli famulabantur Verbo incarnato, 438. Angelorum impeccantia beneficio Dei, 128. Angelorum multitudo maxima, 299, 403. Angelus Synagoga Judæorum custos, 313. Anima, quia non præterit, proprie substantia est, 263. Anni acceptabilis miram fecit explanationem Cyrillus, 158, adn. Apollinarius notatur, 2. Apostoli et discipuli Domini jam baptizati fuerant ante hujus passionem, 414. Apostolorum nomina cum suts si gnificatibus, 192, 193. Apostolorum in prædicando liber tas, 27. Apostolos xu tantum, et xui, Paulum admittit Ec clesia, 190. "AROOTONETIC (Luc. x1, 53) quid significet, 286. Archangelus credendus est, qui fuit pastoribus nua lius, 128. Ariani arguuntur, 187, 205, 248, 251, 379, 424. Ariani et Nestoriani, 290. Áprozov pro ápsov (Luc. xiv, 15), 331. "Apzi Xplore Taupés 127, 433. Respicit Cyrillus ad celebrem lectionem psalmi xcv, 10. Dominus regnavit a ligno. Malo itaque interpretationem vocabuli de principulus, ut scripsi secundo loco, quam initium, ut priore. Baptism necessitas et utilitas, 412. Baptismus non sine detrimento differtur, 149. Baptismus typis in lege figuratus, 278. Baptista non ignorabat incarnatum Verbum, 208, 210. Baptista prænuntiasse inferis Christi adventum non vide tur Cyrillo, 209. Baptizari Spiritu sancto et igne quid sit, 116, 307. Barbari (ut in monumentis videmus) calceari soliti, Battologia quid, 12. Beneficos (Luc. xx11, 25) nonnisi adulanter a subditis vocatos principes, ait Cyrillus, 418. Blasphemia in Spiritum sanctum fit simul contra totam divinam naturam, 291. Brachium in cantico Mariano denotat Christum 117. Butyri nomine lac virgineum cur appellet Isaias, 126. Cælibatus laus, 403. Camelus (Matth. xix, 24; Luc. xvi, 25) non animal in telligitur, sed navium crassus rudens, 67, 380. Castitatis votum inviolabile, ideoque non sine multa consideratione faciendum, 527. Catechumenis mysteria non pandebantur, 303. Charitas in Deum sine charitate erga proximum non consistit, 257. Christi divinitas, 115, 119, 125, 126, 128, 134, 183, 136, 415, 420, 435. Christi genealogia, seu potins cognatio, fragmento quod inscribitur Cyrillo, 98. Christi mansur tudo, 188. Christi missio et unctio intelligitur de bomine, 157. Christi passio voluntaria, 162, 383, 421, 425, 427. Christi resuscitati corpus habuit, non Christi verba et actio (Luc. xx, 19) exemplar et formals nobis sunt conficiendæ Eucharistiæ, 414. Christo quomode voluntaria et involuntaria mors fuerit, 427. Quomodo di citur ignorasse, 84. Judæ proditionem manifestat ut cor rigat, 92. Christus stator verus, 65. Christo voluntaria fuerunt physicæ necessitates atque passiones, 151. Chr slus absque ulla indigna passione, 123. Christos agi a Spiritu de que dictus pro versari in eremo, videtur Cyrillo, 150. Christus cicatrices resurgens cor retinuerit, 173. Christus corpori suo vigoris divini efficaciam ad mira cula patranda communicabat, 166, 167, 208. Christus cur animalia sacrificiis apta vendi in templo retuerit, 596. Christus eremiticæ vitæ exemplo suo suasor, 150. Chri stus filius unus est cum unita sibi carne, 145, 170, IZL Christus mittit Spiritum sanctum facultate non accepia sed propria et substantiali, 144. Christus Spiritum sanctum, qua homo erat, accepit, 145, 148. Circumcisio et baptismus, 130 seq. Circumcisionis tres typicæ significationes, 131. Confiteri pro laudare, 248. Cornu pro potentia aut regno, 119. Cyrilli deperditus commentarius in Matthæum mema ratur, 189, 216, 379, 410. Cyrillus de ofectione su pe
PG 72:972γὰρ αὐτὸς, ὡς ἤδη προείπον, βασιλεύς τε ἅμα καὶ ο ἀρχιερεὺς, ὡς διὰ δυοῖν εἰς ἕνα γραφόμενος τὸν Ἐμ μανουήλ. Πλήν οὐκ ἄμισθος ὁ πόνος τοῖς στεφανοῦσι Χριστὸν, ἀλλ᾽ εἰς ἀτελεύτητον αὐτοῖς δραμείται μνή μην ἡ καρποφορία. Οτι δὲ ἀτρεκῆς ὁ λόγος, έμπεδον προστεθείς· «Ὁ δὲ στέφανος ἔσται τοῖς ὑπομένουσι, καὶ τοῖς χρησίμοις αὐτῆς, καὶ τοῖς ἐπεγνωκόσιν αὐ τὴν, καὶ εἰς χάριτα τοῖς υἱοῖς Σοφονίου, καὶ εἰς ψαλ μὲν ἐν οἴκῳ Κυρίου.» Εσται γὰρ εἰς χάριν τοῖς ἀνατεθεικόσι τὰ προσκεκομισμένα, γενήσονται δὲ καὶ δοξολογίας πρόφασις. Ἡ γὰρ τῶν ἡγουμένων εὐσέ βεια, τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ὁδὸς τοῖς ἑτέροις γίνεται. Στεφανουμένου δὲ πρὸς ἡμῶν τοῦ Χριστοῦ, τότε καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν ἀγέλη δραμείται πρὸς ἐπίγνωσιν αὐτοῦ, καὶ οἱ μακρὰν ὄντες διὰ τὴν πλάνησιν, κεκλήσονται διὰ πίστεως, ο Καὶ οἰκοδομήσουσιν ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. «Τίνα δὲ οἰκοδομήσουσιν; ἑαυτοὺς δηλονότι συναρμολογοῦντες τοῖς ἁγίοις, καὶ συντιθέντες ἐν πιο στει πρὸς ἕνωσιν τοῖς ἐξ Ισραήλ, ὄντος ἀκρογωνιαίου Χριστοῦ, καὶ συνείροντος εἰς ομοψυχίαν δι' ἑαυτοῦ τὰ πάλαι διῃρημένα. «Εκτισε γὰρ τοὺς δύο λαούς εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ποιῶν εἰρήνην, καὶ ἀποκαταλλάσσων ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ τὰ πάντα πρὸς τὸν Πατέρα. Εν εἰς πέρας ἐκβεβηκότων, έπιψηφιούμεθα τοῖς ἁγίοις προφήταις τὸ ἀτρεκὲς, ἔγνωκότες σαφῶς, ὡς ἦν Θεὸς ἐν αὐτοῖς ὁ λαλῶν καὶ προαναφωνών ἡμῖν τὸ Χριστοῦ μυστήριον. Ει ΚΕΦΑΛ. Ζ. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ τετάρτῳ ἔτει, ἐπὶ Δαρείου τοῦ βασιλέως, ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς Ζαχα ρίαν τετράδι τοῦ μηνὸς τοῦ ἐννάτου, ὅς ἐστι Χασλεῦ. Καὶ ἐξαπέστειλεν εἰς Βαιθήλ Σαρασὰρ, καὶ Αρσεβὲς ὁ βασιλεὺς, καὶ οἱ ἄνδρες αὐτοῦ ἐξιλάσασθαι τὸν Κύριον, λέγων πρὸς τοὺς ἱερεῖς τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου παντοκράτορος, καὶ πρὸς τοὺς προφήτας, λέγων· Εισελήλυθεν ὧδε ἐν τῷ μηνὶ τῷ πέμπτῳ τὸ ἁγίασμα, καθότι ἐποίησαν ἤδη ἱκανὰ ἔτη. ΛΔ'. Μετὰ τὴν τῶν δράσεων ἀπόδειξιν έτεροι παρά Θεοῦ γεγόνασι λόγοι, μικροῦ μεταξύ διιππεύσαντος χρόνου. Πρὸ μὲν γὰρ τῶν δράσεων γέγραπται, ότι Ἐν τῇ τετράδι καὶ εἰκάδι τοῦ ἐνδεκάτου μηνός, οὗτός ἐστιν ὁ μὴν ὁ Σαβάτ, ἐν τῷ δευτέρῳ ἔτε: Δε ρείου, ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς Ζαχαρίαν τὸν τοῦ Βαραχίου, υἱὸν ᾿Αδδὼ τοῦ προφήτου, λέγων.· Ἐν δὲ γε τοῖς προκειμένοις ἡμῖν θεωρήμασιν έτερος μετ' ἐκεῖνον ὁρίζεται χρόνος. Ἐν γὰρ τῷ τετάρτῳ ἔτει τῇ τετράδι τοῦ μηνὸς τοῦ ἐννάτου, ὅς ἐστι Χασλεῦ, κατά τὴν Ἑβραίων φωνὴν δηλονότι, μεταπεφοίτηκε τῷ προφήτῃ τῆς θεοπτίας ο τρόπος. Τις δὲ ἡ πρόφασις, ἡ τῆς ἱστορίας ἀφήγησις εὖ μάλα σαφηνεί. Συνείεν γὰρ οὐχ ἑτέρως τινὲς πλὴν ὅτι κατὰ τουτονὶ τὸν τρό πον τῶν προκειμένων τὸν νοῦν. Τίνες γὰρ ὅλως, ὅ τι Σαρασὰρ καὶ 'Αρσεσέρ ὁ βασιλεὺς, καὶ οἱ ἄνδρες οἱ μετ' αὐτοῦ, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἀναμαθεῖν· τί τε τὸ ἁγίασμα τὸ ἐν τῷ πέμπτῳ μηνί καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ τῆς ἐρωτήσεως τρόπος, όποι ποτὲ βλέπει, καὶ τὶς ἂν γένοιτο τῶν ἐρομένων σ σκοπός; Βασιλεύοντος τοίνυν Ωσης τοῦ υἱοῦ Ἡλὰ τῶν δέκ φυλῶν τῶν ἐν τῇ Σαμαρείᾳ, καὶ πολὺ διανενευκότος εἰς ἀπόστασιν (λελάτρευσε γὰρ εἰδώλοις), παροξύνεται Θεὸς ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ. Είτα κατεστράτευσε της χώρας ὁ Σαλμανασὰρ βασιλεύς Ασσυρίων, εἷλε τὴν Σαμά ρειαν, καὶ ἀπῴκησε μὲν τὸν Ἰσραήλ, παρεσκεύασε δέ τινας τῶν ἐκ τῆς Χαλδαίων χώρας κατοικῆσαι τὴν γῆν, ἵνα δὴ ἡ ἐνοιτο Περσῶν, ὡς ἐκεῖθεν ἔχουσα λοι τὸν τοὺς οἰκήτορας. Έχεις τὴν ἱστορίαν ἐν τῇ τετάρτη τῶν Βασιλειῶν. Γέγραπται γάρ οὕτως· «Ἐν ἔτσι δωδεκάτῳ 'Αχας βασιλέως Ἰούδα, ἐβασίλευσεν ὡσης υἱὸς Ηλᾶ ἐν Σαμαρείᾳ ἐπὶ Ἰσραὴλ ἐννέα ἔτη. Καὶ ἐποίησε τὸ πονηρὸν ἐν ὀφθαλμοῖς Κυρίου, πλὴν οὐχ ὡς οἱ βασιλεῖ; Ισραήλ, οἱ ἦσαν ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Επ' αὐτῷ ἀνέβη Σαλμανασαρ βασιλεύς Ασσυρίων, καὶ ἐγενήθη αὐτῷ Ωσηέ δοῦλος.» Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν Καὶ ἀπῳκίσθη Ἰσραὴλ εἰς Ασσυρίους ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης. Καὶ ἤγαγε βασιλεὺς ᾿Ασσυρίων ἐκ Βαβυλῶνος τὸν ἐκ Χουθὰ ἀπὸ ᾿Αῖα, καὶ ἀπὸ Διμάθ, καὶ Σε πταρουαΐμ, καὶ κατῳκίσθησαν ἐν ταῖς πόλεσι Σαμαρείας, ἀντὶ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, καὶ ἐκληρονόμησαν τὴν Σαμάρειαν.» Οὗτοι δὴ οὖν, οἱ κλῆρον ἑλόν τες τὸν Σαμαρειτῶν, καὶ κατωκηκότες τὴν γῆν, καὶ τέκνων τάχα που γεγόνασι πατέρες, καὶ τοῖς Ἰου δαίων έθνεσι προσνενεύκασι, τὰς τῶν λεόντων ἐφε όδους καταρρωδήσαντες, καὶ αὐτῶν γεγόνασι Σαρα σὰρ καὶ Αρβεσέρ, ὃς καὶ ὠνόμασται βασιλεύς, διά τοι τὸ καθηγεῖσθαι τὸ τηνικάδε τῶν ἐν Σαμαρείᾳ κατοικισθέντων ἐκ τῆς Περσῶν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ πάλιν τὰ εἰκότα λέγωμεν. Οὐκοῦν πρὶν ἀλῶναι τὴν Ιουδαίαν παρὰ τοῦ βουχοδονόσορ, ὁ μακάριος προφήτης Ἰωὴλ ἀνακές κραγε τὸ συμβησόμενον. Καὶ δὴ καὶ πενθεῖν τοῖς ἱερεῦσι παρεκελεύετο, καὶ προσέτι καὶ τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαοῖς, καὶ ὅσον οὐδέπω τῆς μὲν Ἱερουσαλὴμ ὑπὸ πόδας ἐσομένης ἐχθρῶν, κατεμπρησθησομένου δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ θείου ναοῦ. Ἔφη δὲ οὕτως· • περιζώσασθε, καὶ κόπτεσθε, οἱ ἱερεῖς· θρηνεῖτε, οἱ λει τουργούντες θυσιαστηρίῳ, εἰσέλθετε, ὑπνώσατε ἐν σάκκοις, λειτουργοῦντε; θεῷ, ὅτι ἀπέσχηκεν ἐξ οἴκου Θεοῦ ὑμῶν θυσία καὶ σπονδή. Αγιάσατε νηστείαν, κηρύξατε θεραπείαν, συναγάγετε πρεσβύτας, πάντας κατοικοῦντας γῆν, εἰς οἶκον Θεοῦ ὑμῶν, καὶ κράξατε πρὸς Κύριον ἐκτενῶς· Οἴμοι εἰς ἡμέραν!. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ προφήτης. Τίνα δὲ δὴ τρόπον διεπεραίνετο τα προηγγελμένα, σαφηνιώ πάλιν, αὐτὸ παρα θεὶς τὸ Γράμμα τὸ ἱερόν. Γέγραπται δὲ οὕτως ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασιλειῶν·· Ἐν τῷ μηνὶ τῷ πέμπτῳ, τῇ ἑβδόμῃ τοῦ μηνός, οὗτος ἐνιαυτὸς ἐνα νεακαιδέκατος τῷ Ναβουχοδονόσορ βασιλεί Βαβυλῶνος, ἦλθε Ναβουζαρδἂν ὁ ἀρχιμάγειρος, ἑστὼς ἐνα ώπιον βασιλέως Βαβυλῶνος εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐνέπρησε τὸν οἶκον Κυρίου, καὶ τὸν οἶκον τοῦ βασι λέως, καὶ πάντας τοὺς οἴκους Ἱερουσαλήμ.» Είτα πεχειροτόνηκεν ἐπὶ τὸν περιλειφθέντα δῆμον ἐξ ἴσο ραὴλ τὸν Γοδολίαν, ἐν μηνὶ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν ὑπελθών ἐχειρώσατο καὶ ἀπέκτεινεν Ισμαήλ υἱὸς Ναθανίου, υἱοῦ Ελισάβα, ἐκ τοῦ σπέρματος τῶν βασιλέων τῶν ἀνδρῶν. Περὶ δέ γε τοῦ ἁγιάσματος, φέρε δὴ ἐν τῷ πέμπτῳ μηνὶ, καὶ ἐν ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμη όλων και μὲν τὰ Ἱεροσόλυμα, κατεμπρησθῆναι δὲ τὸν ναόν, προσαποθανεῖν δὲ καὶ τὸν Γοδολίαν ἐν τῷ εβδόμῳ μηνί, τάχα που πρὸς ἀνάμνησιν τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς, οἱ κατάλοιποι τῶν Ἰουδαίων ἐνηνεγμένοι τετυπώκασιν ἐξ ἁπάσης τῆς περιοικίδος ἐν μηνὶ τῷ πέμπτῳ ἐν τῇ ἑβδόμῃ τοῦ μηνὸς ἀνα βαίνειν ἅπαντας εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ἁγιάσαι μὲν νηστείαν, κομμὸν δὲ τίθεσθαι καθάπερ ἐπὶ νεκρῷ καὶ ἐποιμώζειν κειμένῳ τρόπον τινὰ τῷ ναῷ, τῇ τε πόλει κατεμπρησθείσῃ τὸ ἐκ τῆς ὑστεροβουλίας δά κρυον ἐπιχεῖν. “βοντο δὲ ὅτι λατρείας αὐτοῖς τῆς ἀρεσκούσης Θεῷ τρόπος οὗτος πάνσοφος εξηύρηται. Αλλ' ἐπράττετο μὲν, ἔτι [τοῦ] Ἰσραὴλ ἀπὸ τὸν τῆς γέγραπται γὰρ ὠδί. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ συμβέβηκεν αἰχμαλωσίας κειμένου ζυγόν, οὐδεμιᾶς δὲ φροντίδας τοῦ θείου τετυχηκότος ναοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἐπανῆλθον, τὴν Περσῶν ἀφέντες καὶ Μήδων, καὶ κατῳκήκασι τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ εἶτα τὸν θεῖον ἀνεδείμαντο νεών, ἐδόκει πως τὸ ἔθος αὐτοῖς οὐκ ἐν καιρῷ καὶ λόγῳ πράττεσθαι λοιπόν. "Εδει γὰρ μᾶλλον ὡς ἀπό γε τῶν γεγενημένων μεταχωρῆσαι πρὸς εὐθυμίαν, καὶ πλη ροῦν ἑορτάς, καὶ χαριστηρίους ἀνάπτειν ᾠδας τῷ κεκληκότι πρὸς ἐλευθερίαν αὐτούς. Ενδοιάζοντες δὴ οὖν οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος, Σαρασάρ τε καὶ ᾿Αρσεβέρ, πέμπουσί τινας έρησομένους τοὺς ἱερεῖς, καὶ τοὺς προφήτας· «Εισελήλυθεν ὧδε τὸ ἁγίασμα ἐν τῷ μηνὶ τῷ πέμπτῳ, καθότι εποίησαν ἤδη ἱκανὰ ἔτην ο τουτέστιν, εἰ συνδεδραμήκασιν οἱ πενθεῖν ειωθότες ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις, καὶ εἰ παρεδέξαντο την συν ήθειαν αὐτοὶ, τὴν ὡς ἐν τρόπῳ γεγενημένην ἁγιάσματ τος, καίτοι καὶ ἐγηγερμένου τοῦ θείου ναοῦ, καὶ λε λυμένης τῆς αἰχμαλωσίας. Ἡγίασαν γὰρ, ὡς ἔφην, νηστείαν καθὰ δεδράκασιν ἐκ πολλῶν ἐτῶν. Δἰχμα αλώτου γὰρ ὄντος τοῦ Ἰσραήλ, διατετελέκασι καὶ αὐτοὶ τὸν τοῦ πένθους τηρούντες καιρὸν, καὶ ἁγιά ζοντες τὴν νηστείαν, καθάπερ ήδη προεἶπον. Οὐκοῦν ἐνδοιαζόντων ἡ ἐρώτησις, πότερον χρὴ πληροῦν ὅτι τὸ ἁγίασμα, καὶ πένθος, καὶ μετά γε τὴν ἔγερσιν τοῦ ναοῦ· ἤγουν ἀποσχέσθαι λοιπὸν, τῆς τοῦ πένθους αἰσ τίας ἐκποδὼν οίχομένης. Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου τῶν δυνάμεων πρὸς ἐμέ, λέγων· Εἶπον πρὸς ἅπαντα λαὸν τῆς γῆς, καὶ πρὸς τοὺς ἱερεῖς, λέγων· Ἐὰν νηστεύσητε, καὶ κόψησθε ἐν ταῖς πέμπταις, ἢ ἐν ταῖς ἑξδό μαις, καὶ ἰδού, ἑβδομήκοντα έτη, μὴ νηστείαν γενηστεύκατέ μοι; Καὶ ἐὰν φάγητε, ή πίητε, οὐχ ὑμεῖς ἐσθίετε, καὶ ὑμεῖς πίνετε; Οὐχ οὗτοι οι λόγοι, οὓς ἐλάλησε Κύριος ἐν χερσὶ τῶν προφητῶν τῶν ἔμπροσθεν; Ὅτε ἦν Ἱερουσαλὴμ κατοικουμένη. καὶ εὐθηνοῦσα, καὶ αἱ πόλεις κυκλόθεν αὐτῆς, καὶ ἡ ὀρεινὴ, καὶ ἡ πεδινή κατακεῖτο. ΛΕ'. "Ηροντό τινες, ώς ήδη προείπον, περὶ τοῦ επίκλην ἁγιάσματος, τούς τε ἱερέας καὶ τοὺς προ φήτας, κατὰ δὲ τὸ εἰκὸς, προσαγοχότων της λιτάς, καὶ ὅτι προσήκοι τοῖς τὰ τοιάδε ψιλοπευστεῖν ᾑρη μένοις ἀποκρίνεσθαι σαφώς διεσπουδακότων, εἶτά τις ὁ λόγος ὁ παρὰ Θεοῦ, βραχύς τε καὶ οὐ μακρός, καὶ οὐδὲν ἔχων τὸ περισκεπές· ἀλλ᾽ ἵν' οὕτως εἴπωμεν, η τυπέω, γυμνός, καὶ εὐαπάλλακτος τὴν τοῦ συμφέροντος γνώσιν. Τί γὰρ δὴ τὸ χρῆμα, φησὶν, εἰ καὶ νενηστεύο κατε τυχὸν ἐν ταῖς πέμπταις καὶ ἐν ταῖς ἑβδόμαις; ἢ ποία τις ὅλως κατόρθωσις ἀρετῆς, τὸ ἐπολολύζειν ἀμαθῶς ξύλοις τε καὶ λίθοις ἐμπεπρησμένοις; Τίνα δὲ τρόπον τοῖς παρ' ὑμῶν δρωμένοις ἐφήδοιτ᾽ ἂν ὁ Θεὸς, ὅτε τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν πεπραχότες οὐ δὲν, οἴεσθε κατὰ σφᾶς τὰ πάντα ἄριστα κατορθοῦν; Εἰ γὰρ τῆς τοιαύτης δεδέημαι νηστείας, καὶ ἐπαινεῖν ἄξιον νομικὸν γυναικοπρεπῆ, διὰ ποίαν αἰτίαν ἑβδο μηκοστὸν ἔτος διατετελε[ύ]κατε, φησίν, οὐ νενηστευ κότες; Διατρίβοντες γὰρ ἔτι παρὰ τοῖς Βαβυλωνίοις, οὐ νηστείαν τετελέκασι δημοτελῆ, ἀλλ' οὐδέτερόν τι κατὰ τὸν νόμον τὸν Μωσέως ἀποπεραίνειν ἐσπουδακότες ἀλοῖεν ἄν. Εἶτα πῶς ἡλέησα, φησί, καὶ τῆς τῶν κρατούντων χειρὸς ἐξειλόμην, καὶ πιεῖν, οὐκ ἐμοὶ μᾶλλον ἢ ἑαυτοῖς χαρίζεσθε τὸ χρῆμα. Οὐκοῦν τοῦ νηστεύοντος εἰκῆ, καὶ ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν χρησίμων καὶ τὸ δάκρυον ἀνωφελές, καὶ ἄμισθος ὁ ἱδρώς. Οὐχ οὗτοι οἱ λόγοι εἰσὶ τῶν προφητῶν τῶν ἔμπροσθεν, ὅτε ἦν Ἱερουσαλήμ κατοικουμένη, καὶ εὐθηνοῦσα, περιεχομένη[ισ. περιχεομένη] τε τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ ἀπημάντοις ἔτι ταῖς ἰδίαις ἐπαυχοῦσα πόλεσι, ταῖς τε ἐν τῇ ὀρεινῇ καὶ τῇ πεδινῇ; Εφη μὲν γὰρ ὁ προφήτης Ἰωήλ, ὅτι δεῖ πρεσβυτέρους θρηνεῖν, ἱερέας τε καὶ λαούς, καὶ πρός γε δὴ τούτοις καὶ ἁγιάσαι νηστείαν. Καὶ ὁ τῆς παραινέσεως σκοπὸς ἐκάλει πρὸς μετάγνωσιν. υπ γὰρ περιμένειν ἤθελε τῶν συμβεβηκότων τὴν πεῖραν, ἵνα καὶ ἐμπρησθέντα καταθρηνῆτε τὸν ναὸν, ἀλλ᾽ ἵνα πρὸ πείρας, ὡς ἔφην, κομμοῖς τε καὶ θρήνοις ἐκμειλισσόμενοι τὸν Θεὸν, ἔξω γένησθε τῶν κακῶν. Οὐκοῦν οὐχ οὗτοί εἰσιν οἱ λόγοι τῶν προφητῶν τῶν ἔμπροσθεν; οὓς ἡγνοηκότες ὑμεῖς εἰκῇ κατοιμώζετε, καὶ λίθοις κειμένοις τὸ ἐξ ἀμαθείας δάκρυον ἐπιστά ζεσθε. Καίτοι δέον ἐπανορθοῦν τῆς ἑαυτῶν πολιτείας οι τὴν ὁδὸν, καὶ τὴν εὐκλεῖ καὶ ἀμώμητον ιέναι τρίβον, κατορθοῦν εὖ μάλα δὲ ἐγνωκότας τὸ τῷ νομο θέσῃ δοκοῦν. Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς Ζαχαρίαν, λέγων· Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Κρίμα δίκαιον κρίνετε, καὶ ἔλεος, καὶ οἰκτιρμὸν ποιεῖτε ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ καὶ χήραν, καὶ ἐρ φανόν, καὶ προσήλυτον, καὶ πένητα μὴ καταδυναστεύετε, καὶ κακίαν ἕκαστος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ μὴ μνησικακείτω ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. ΑΓ. Κατακιβδηλεύσας τὸ πένθος, ὡς ἄχρηστον καὶ ἀνωφελὲς, καὶ τὸν εἰκαῖον αὐτῶν ἱδρῶτα δια χλευάσας, ἀποκομίζει πρὸς τὸ ὅτι μάλιστα τελοῦν εἰς ὄνησιν, καὶ τῆς ἀνδανούσης αὐτῷ πολιτείας σαφή τε καὶ ἐναργῆ καταστήσας τὴν ὁδὸν, καταλευκαίνει γε ὥσπερ αὐτοῦ τε τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν τὸν νοῦν. Ἐφήδεται γὰρ ὁ νομοθέτης ὀρθῷ τε καὶ ἀμωμήτῳ κρίματι, εκτετίμηται δὲ καὶ λίαν ἐσπου βασμένως Ελεόν τε καὶ φιλαλληλίαν, καὶ ἐπαινεῖν ἀξιοῖ τὴν εἰς ὀρφανοὺς ἀγάπησιν, καὶ φειδὼ τὴν ἐπὶ γυναίοις χηρία κατηχθεσμένοις. Αποσείεται γε μὴν Ει Ει ὡς βέβηλον τὴν πλεονεξίαν, καὶ ἤπερ ἂν γένηται κατὰ τῶν ἀσθενεστέρων συντριβή. Βούλεται δὲ εἶναι τοὺς ταῦτα φρονεῖν ᾑρημένους χρηστους καὶ ἀμνησικάκους. Εφη δέ που καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός· ο Αφετε, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν.» Καὶ μὴν καὶ προσευχομένους ἐδίδαξε λέγειν· «Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν. ο 'Ανίης. μὲν γὰρ ἐγκλήματα τοῖς ἀνιεῖσιν ἑτέροις ὁ φιλοικτίρο μων Θεός, ο Οδοὶ δὲ μνησικάκων εἰς θάνατον, ο κατὰ τὸ ἐν βίβλῳ Παροιμιών γεγραμμένον. Καὶ ἠπείθησαν τοῦ προσέχειν, καὶ ἔδωκαν νῶτον παραφρονοῦντα, καὶ τὰ ὦτα αὐτῶν ἐβά ρυναν τοῦ μὴ ἀκούειν, καὶ τὴν καὶ δίαν ἔταξαν ἀπειθῆ τοῦ μὴ ἀκοῦσαι τοῦ νόμου μου, καὶ ἐπὶ τοὺς λόγους, οὓς ἐξαπέσταλκε Κύριος παντοκράτωρ ἐν πνεύματι αὐτοῦ, ἐν χερσὶ τῶν προ φητῶν τῶν ἔμπροσθεν. Καὶ ἐγένετο ὀργὴ μεγάλη παρὰ Κυρίου παντοκράτορος. Καὶ ἔσται, δν τρόπον εἶπε. Καὶ οὐκ εἰσήκουσαν αὐτοῦ. Οὕτως και πράξονται, καὶ οὐ μὴ εἰσακούσω αὐτῶν, λέγει Κύ ριος παντοκράτωρ, καὶ ἐκβαλῶ αὐτοὺς εἰς πάντα τὰ ἔθνη, ἃ οὐκ ἔγνωσαν, καὶ ἡ γῆ ἀφανισθήσεται κατόπισθεν αὐτῶν ἐκ διοδεύοντος καὶ ἐξ ἀναστρέφοντος. Καὶ ἔταξαν γῆν ἐκλεκτὴν εἰς ἀφανισμένο ΛΖ΄. Πεπληροφόρηκε διὰ τούτων, ὅτι παραθήγοντες οὐ διαλελοίπασι κατὰ σφῶν τὸν τῶν ὅλων κριτήν. Ἐξὸν γὰρ αὐτοὺς τοῖς τῶν ἁγίων προφητών κατα πείθεσθαι λόγοις, καὶ τὸ ἀντιφέρεσθαι γενικῶς τοῖς τοῦ νομοθέτου θελήματι, ρίπτοντας ὡς ἀπωτάτω, την εὐκλεὴ καὶ ἐννομωτάτην ἀνθελέσθαι ζωὴν, καὶ τὴν ἀμώμητον ἰέναι τρίβον, σκληροί γεγόνασι, καὶ ἐν οὐδενὶ τεθείκασι λόγῳ τὸν παιδευτήν, ἀκαμπῆ τε καὶ ἄτεγκτον ἐσχήκασι τὴν καρδίαν. Κατέληξαν γὰρ οὐδαμῶς τοὺς θείους ἐκτόπως ὑβρίζοντες λόγους, καὶ τοῖς τούτων διακομισταῖς, οἱ τὸ τῆς προφητείας ἐχείριζον χρῆμα, δεινῶς τε καὶ ἀνοσίως ἐπιπλήττοντες, καίτοι λαλοῦντας ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. Εἰς τοῦτο δὲ ἤδη κατώλισθον ἀγριότητος καὶ ἀνουθετήτου η ρίας, ὡς μὴ ἐλέσθαι μετανοεῖν ἄχρις ἂν αὐτοῖς εἰς πεῖραν ἐξέβη τὰ προηγγελμένα, καὶ ὑποπεπτώκασι τοῖς ἐκ θείας ὀργῆς ἐπενηνεγμένοις. Εἰ δὲ δὴ λόγος Θεὸς ἐν τούτοις, ὅτι • Εκκαλῶ αὐτοὺς εἰς πάντα τὰ ἔθνη, ἀφανισθήσεται δὲ καὶ ἡ γῆ ἐκ διοδεύοντος καὶ ἀναστρέφοντος, ο ὡς ἐν προαγορεύσει προφητική τα τοιάδε πάλιν εἰρῆσθαι νοήσομεν. Ἐκβέβληνται μὲν γὰρ εἰς Πέρσας καὶ Μήδους, καὶ ἤδη πεπε!ρανται τῆς αἰχμαλωσίας, ἠρήμωται δὲ καὶ ἡ γῆ, καὶ ἡ πα σῶν ἀρίστη χώρα ο τέτακται, καθά φησιν ὁ λόγος, εἰς ἀφανισμόν, ο οὐκ ἔχουσα διοδεύοντας, ήγουν ἀναστρεφομένους. Οἱ μὲν γὰρ δεδαπάνηνται τῷ που λέμῳ· οἱ δὲ τῷ τῆς δουλείας κατηχθεσμένοι ζυγῷ, δεδραμήκασιν εἰς αἰχμαλωσίαν. Οὐκοῦν ὡς ἐν προ αγορεύσει καὶ τάδε τοῖς ἄλλοις συνειρῆσθαι νοήσομεν. Ὅτι δὲ τὸ τοῖς θείοις λόγοις ἀπειθεῖν ἐπιζήμιον, μᾶλλον δὲ καὶ ὀλέθρου πρόξενον, καὶ ἐξ αὐτῶν ἄν τις Και τῶν τοῖς ἀρχαίοις συμβεβηκότων· καὶ οὐ μακρῶν ἄν τις δέοιτο λόγων πρὸς ἀπόδειξιν, ἀλλ' ἐστι τὰ χρήμα παντί τω σαφές, τῷ γε εἰδότι ἅπαξ τὰ ἐκ τῆς εὐπειθείας ἀγαθά. ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. ΚΕΦΑΛ. Η'. Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου παντοκράτορος πρὸς μέ, λέγων· Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ Εζήλωσα τὴν ῾Ιερουσαλὴμ καὶ τὴν Σιών ζῆλον μέγαν, καὶ θυμῷ μεγάλῳ ἐζήλωσα αὐτήν. ΛΗ'. Τὸ ἀπειθὲς καὶ ἐξήνιον τῶν ἀρχαιοτέρων, καὶ ἐξ αὐτῶν σφισι συμβεβηκότων ἀποχρώντως δια βεβληκώς, καὶ ὅτι γένοιτο πάντων αὐτοῖς τῶν κακῶν πρόξενον ἀποφήνας, μεταβιβάζει τὸν λόγον ἐπὶ τὰ ἐξ ἡμερότητος ἀγαθὰ, καὶ πειρᾶται λοιπὸν τοὺς τῆς εὐημερίας αὐτοῖς ἐπαγγέλλεσθαι καιρούς, καὶ τοῖς κατ᾿ εὐχὴν ἀγαθοῖς καταπιαίνειν πλουσίως, ὡς ἤδη μὲν δίκας εκτετικότας, ὧν ἀνοσίως πεταρωνήκασιν, ἐκνενιμμένους δὲ ὥσπερ τῆς ἀρχαίας φαυλότητος τὰ ἐγκλήματα διά τοι τοῦ κεκολάσθα: παρ' ἐχθροῖς, καὶ τὸν τῆς δουλείας ἀναπλῆναι ζυγόν. Κατακέκραγε δὲ ὥσπερ τῆς τῶν Βαβυλωνίων ὠμότητας, οι πέρα παν τὸς ἰόντες θράσους, δεδράκασιν εἰς αὐτοὺς, ἃ μηδὲ αὐτὸς ὁ θεῖος ἤθελε θυμός. Εφη γὰρ ἐναργώς, ὅτι Ἐγὼ μὲν ὠργίσθην ὀλίγα, αὐτοὶ δὲ συνεπέθεντο εἰς κακά. ο - ο Εζήλωχα δὴ οὖν τὴν Ἱερουσαλήμ, ο τουτέστι, τὸν ὑπὲρ αὐτῆς εἰσδέδεγμαι ζῆλον, καὶ θυμῷ μεγάλῳ ἐζήλωσα αὐτήν· ὅμοιον ὡς εἰ λέγοι Συμβήσεται τοῖς Βαβυλωνίοις ἐξ ἀντιστρόφου παθών ὧν δεδράκασιν απηνέστερα, καὶ τοῖς οὕτω πεπορθης κόσιν ἐποίσω τὰ ἐξ ὀργῆς. Τοῦτο πεπλήρωκεν ὁ Χριστός. Λελυπημένος γὰρ ἐφ' ἡμῖν τοῖς ἀθλίως ἀπολωλόσι, καὶ οἷον ζηλώσας τὴν Ἐκκλησίαν, τῶν αὐτῶν μὲν τῶν δαιμονίων τὰ στίφη, τὴν δέ γε τῆς ἐκείνων ἀπονοίας ἐπιστάτην τῆς καθ' ἡμᾶς ἐκβέβληκε τυραννίδος, ἐλευθέραν τῆς ἐκείνου σκαιότητος ἀποφήνας λοιπὸν τῶν προσκυνούντων αὐτῷ τὴν ὁμήγυριν. Τάδε λέγει Κύριος· Ἐπιστρέψω ἐπὶ Σιών, καὶ κατασκηνώσω ἐν μέσῳ Ιερουσαλήμ, καὶ κληθή. σεται Ιερουσαλὴμ πόλις ἀληθινὴ, καὶ τὸ ὄρος Κυρίου παντοκράτορος ὄρος ἅγιον. ΑΘ. Πληροί μὲν τὰ πάντα Θεὸς, καὶ τῆς ἀποῤῥή της φύσεως αὐτοῦ τὰ πάντα μεστά. Πλὴν ἀποφοιτῶν ἔσθ' ὅτε λέγεται τῶν ἡμαρτηκότων, οὐ ταῖς κατὰ τόπιν διαστάσεσι χωριζόμενος (εἴηθες γὰρ τὸ ὧδε νοεῖν), ἀλλὰ τῷ μηκέτι θέλειν προσκεῖσθαι, καὶ φει τοὺς καὶ ἀγάπης ἀξιοῦν. Τοιοῦτον δὲ εἶναι φαμεν καὶ αὐτὸν τῆς ὀργῆς τρόπον. Οὐκοῦν ἐτράπετο μὲν εἰς ψευδολατρείας ὁ Ἰσραὴλ, καὶ ἐκπεπόρνευκεν ἡ Ιερουσαλήμ. Απεφοίτησε δὲ ὥσπερ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ τοῖς ἐξ ἀποστροφῆς ὑπέθηκε κακοῖς. Ἐπειδὴ δὲ κατοικτείρει λοιπόν, τὸ Ἐπιστρέψω φησί, τουτέστιν, ἀποπεπαύσομαι τῆς ὀργῆς, ἐπισκοπῆς ἀξίαν ἀπὸ φανῶ, καὶ οἶκον ἐμὸν ποιήσομαι πάλιν. Ωσπερ δὲ ἀποστραφέντος αὐτοῦ, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον, τουτέστιν, ὁ ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις νεώς οὐκέτι σεπτός τις εἶναι εχει παρά γε τοῖς ὁρῶσιν ἐμπεπρησμένον· οὕτω τη πάλιν έγηγερμένου, καὶ ἐν αὐτῷ κατοικεῖν ἑλο μένου Θεοῦ, τὸ ἐπ' αὐτῷ πάλιν ἀνανεωθήσεται σε Ει σας, ἀληθινὴ δὲ πόλις κληθήσεται ἡ Ἱερουσαλήμ, οὐκέτι καθὰ καὶ πάλαι τοῖς χειροκμήτοις θεοῖς καὶ τοῖς ψευδωνύμοις ινδάλμασι προσκομίζουσα τὰς λα τρείας· ἀλλὰ τὸν ἕνα καὶ φύσει καὶ ἀληθινὸν Θεὸν θεραπεύουσα ταῖς ἐπιεικείαις, διὰ τοῦ ζῆν ἐννόμως ἐλέσθαι λοιπὸν, καὶ ταῖς εἰς πᾶν ὁτιοῦν εὐπειθείαις. Περιθείης δ' ἂν εἰκότως τὰς τοιάσδε φωνὰς τῷ δε ἡμᾶς καθ' ἡμᾶς γεγονότι Λόγῳ, ὃς ὑπάρχων ἐν μορ φῇ τοῦ γεγεννηκότος, καὶ ἐν ἰσότητι κατὰ πᾶν, ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών, καὶ γέν γονεν ἄνθρωπος, καὶ ἐπτώχευσε δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτωχείᾳ πλουτήσωμεν.» Οὐκοῦν ὁ πάλαι διά τε τὴν ἐν 'Αδάμ παράβασιν, ε καὶ τὸ ἐγκεῖσθαι τὴν διάνοιαν τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τὰ πονηρὰ ἐκ νεότητος,» δικαίως ἀποστραφείς, επέστρεψε πρὸς ἡμᾶς ὡς ἐξ ἐμφύτου λοιπὸν ἡμερότητος, καὶ κατῴκηκε τρεύουσα· παραδεξαμένη δὲ μᾶλλον τὴν ἀλήθειαν, ἢ ἐστι Χριστὸς, καὶ τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ πλη ροῦσα προσκύνησιν. κουροτρόφον, τὴν Ἐκκλησίαν, πόλιν τε καὶ ἐνδιαίτημα σεπτὸν ἐποιήσατο τοὺς ἡγιασμένους. Εφη γάρ που περι αἱρετῆς, δῆλον δὲ ὅτι τῆς Ἐκκλησίας·. Ωδε κατ οικήσω, ὅτι ᾑρετισάμην αυτήν.» Ψάλλει δὲ καὶ ὁ μακάριος Δαβίδ· «Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περί σου, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ. • Ταύτην ἡμῖν κατεμήνυσε καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας, λέγων· ο Εσται ἐν ταῖς ἐσχάται; ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων, καὶ ὑψωθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτὸν πάντα τὰ ἔθνη.» Περίοπτος γὰρ ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ, καὶ οἷάπερ ἐν ὄρει κειμένη, τοῖς ἀπανταχοῦ γνωρίζεται. Κέκληται δὲ καὶ ἀληθινή, ἥκιστα μὲν τύποις ἢ σκιαῖς λα Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Έτι καθήσονται πρεσβύτεροι καὶ πρεσβύτεροι ἐν ταῖς πλατείαις Ιερουσαλήμ, ἕκαστος την ράβδον αυτ τοῦ ἔχων ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, ἀπὸ πλήθους ημε ρῶν. Καὶ αἱ πλατεῖαι τῆς πόλεως πλησθήσονται παιδαρίων καὶ κορασίων παιζόντων ἐν ταῖς πλατείαις αὐτῆς. Μ'. Δαπανήσαντος τοῦ πολέμου τὸ τῶν Ἰουδαίων έθνος, συμβέβηκεν ἀναγκαίως κενὰς τῶν κατωκηκά των τὰς παρ' αὐτοῖς γενέσθαι πόλεις, οίκους τε χατ εῤῥιμμένους ὁρᾶν, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς κατασκευασμά των τὰ κάλλη. Αλλ' ιδού, τροπωθέντων αὐτοῖς ἐχθρῶν, κἂν μακρὰν εἰρήνην χαριεῖσθαι κατεπαγγέλλεται, ἢν, καὶ μάλα ὀρθῶς, Ελλήνων παῖδες ὀνομάζουσι κουροτρόφον. Τοὺς μὲν γὰρ τικτομένους ανακομίζει πρὸς ἥβην, τοῖς δὲ ἤδη γεγονόσι νέες ἁπλοῖ τρόπον τινὰ τὴν εἰς γῆρας ὁδὸν, καταδροῦντας οὐδενὸς, οὐ πολέμου συντρίβοντος, οὐ δαπανώσης μά χης. Ὑποτοπητέον δὴ οὖν, καὶ μάλα ὀρθῶς, ὡς ἐν εἰρήνῃ τὰς πόλεις, κἂν εὐρεῖαί τε εἶεν καὶ μακραί, στενὰς ἀποφαίνεσθαι, καὶ ἡττῆσθαι τῷ πλήθει τῶν κατῳκηκότων. Τοιοῦτόν τινα οὖν ὠδίνει πάλιν ἡμῖν τὸ προκείμενον. Εφη γὰρ ὅτι καθεδούνται πρεσβύτεροι καὶ πρεσβύτερα: ἐν ταῖς πλατείαις Ἱερουσαλὴμ, μάθδοις μόλις τὸ ἐκ τοῦ γήρως αναλκι μετρίως καιρός. παραμυθούμενοι, καὶ βακτηρίαν ἔχοντες χειραγωγόν. Επαινος δὲ τὸ χρῆμά ἐστι καιρῶν, καὶ βαθείας είν ρήνης, ἀνακομιζούσης μὲν ἐφ' ήδην τα βρέφη, περι πούσης δὲ καὶ εἰς γῆρας τοὺς ἤδη τελοῦντας ἐν ἀν δράσι, καὶ τὸν τῆς ζωῆς ἅπαντα χρόνον ἀμαγεί παραθέ[ο]ντας. Εἰ δὲ δὴ μέλλοιεν ὀρχεῖσθαι μὲν ἐν έπει μειράκια, κόριά τε χορεύειν ἐν μέσαις πλα τείαις, ἔχοι ἂν καὶ τοῦτο σαφῆ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ μηδεμίαν αὐτῶν φροντίδα κατηρῆσθαι πικράν· οὐ γὰρ ἂν ἠνέσχοντο παιζόντων τινῶν, εἰ κατηφείας ἦν ὁ Γέγονε δὴ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς εἰρήνη Χριστός, ὃς καὶ πάντα συντρίψας πόλεμον, μεστὴν ἀπέφηνε ἁγίων τὴν Ἐκκλησίαν. Καὶ πολλοὶ μὲν τὰς φρένας ἐν αὐτῇ, μυρίοι τε ὅσοι καὶ ἐξαίρετοι, οἷς καὶ ὁ σοφὸς Ιωάν νῆς ἐπιστέλλει, λέγων: «Γράφω ὑμῖν, Πατέρες, ὅτι ἐγνώκατε τὸν ἀπ' ἀρχῆς.» Παίδες δὲ ὥσπερ ἄνησος καὶ κύρια μικρὰ τῶν ἄρτι πεπιστευκότων ή νηπιω τάτη πληθύς, μονονουχὶ τοῖς πνευματικοῖς σκιρτήμασι τὴν ἁγίαν ὄντως κατακαλλύνουσα πόλιν, τους ἐστι, τὴν Ἐκκλησίαν. Οἷς καὶ τὸ λέγειν ἁρμόσειεν ἄν· «Δεῦτε ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν.» Εἰ δὲ δὴ λέγοιντο καὶ ἐπερείδεσθαι ράβδῳ τυχὸν οἱ πρεσβύται, νοήσεις ὅτι μικροὺς καὶ μεγάλους υποστηρίζει Χριστός, ἡ ῥάβδος ἡ ἐξ Ἰεσσαὶ καὶ τῆς δυνάμεως ώνομασμένη, ἣν ἐκ τῆς ἄνω Σιών πέπομφεν ἡμῖν ὁ Θεὸς καὶ Πα τὴρ, ὡς χαίροντας ἡμᾶς ἐπὶ τούτῳ λέγειν· ι Η ράβδος σου καὶ ἡ βακτηρία σου αὗται με παρεκάλεσαν.» Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Εἰ ἀδυνατήσει ἐνώπιον τῶν καταλοίπων τοῦ λαοῦ τούτου ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις, μὴ καὶ ἐνώπιόν μου ἀδυνατήσει; λέγει Κύριος παντοκράτωρ. ΜΑ'. Τὰ μεγάλα καὶ ὑπερφερῆ τῶν πραγμάτων δέχεται πως ἐφ' ἑαυτοῖς τὸ ἀπιστεῖσθαι φιλεῖν, καὶ οὐκ ἀθαύμαστον ἔχει τὴν εἰς πέρας διεκδρομήν. Καὶ γοῦν ἡ Σάββα διαγελῇ μὲν ἐξ ἀπιστίας τὴν ἐπί γε τῷ Ἰσαὰκ ὑπόσχεσιν, εἰς γῆρας ὁρῶσα, καὶ τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος νόμοις ἀντιθεῖσα τὸ ἀμήχανον. Πλὴν ἐκτέτοις παρ' ἐλπίδα, βάσιμον αὐτῇ τὸ χρῆμα τι θέντος Θεοῦ. "Ην οὖν ἄρα καὶ σφόδρα εἰκὸς κατα δονεῖσθαι ταῖς διψυχίαις τοὺς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας λελυτρωμένους, καὶ οὐ σφόδρα θαῤῥεῖν, ὡς εἰς τοσαύ την αὐτοῖς εὐημερίαν βαδιεῖται τὰ πράγματα, ὡς ἀνάμεστον μὲν γενέσθαι τὴν Ἱερουσαλήμ τῶν γεγηρακότων, καὶ πάντων ὁρᾶσθαι χοροὺς ἐν αὐτῇ καὶ κορασίων ὀρχήματα, καὶ τὰ ἐκ βαθείας εἰρήνης ὑπάρξειν ἀγαθά. Κατεθεῶντο γὰρ τείχη κατεῤῥιμο μένα, οἰκίας έμπεπρησμένας, ἁπάσας δὲ τὰς ἐν κύ κλῳ πόλεις θηρίων αγρίων ενδιαιτήματα, διά τοι τὸ κεκενώσθαι παντελῶς τῶν κατοικούντων αὐτὰς, καὶ ἀγροὺς μὲν τοὺς πάλαι παμφόρους τε καὶ εὐανθεῖς ἀκανθῶν ὑπάρχειν μεστούς, οὐδὲν ἔχοντας τῶν ὡρί μων, διπλωλὸς δὲ εἰς ἅπαν τῶν ἀγροίκων τὸ γένος. ἣν οὖν ἐντεῦθεν, ὡς ἔφην, ἀπιστεῖν εἰκὸς, ὡς εἰς πέρας αὐτοῖς ἐκβήσεται τὰ ἐπηγγελμένα. Ταύτη του Θεός διψυχεῖν οὐκ ἐξ· θαρσεῖν δὲ κελεύει, καὶ ἐμπε τ τοῦ λαοῦ τούτου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, μὴ καὶ ἐνώπιόν μου ἀδυνατήσει;: Ο γάρ ἐστιν ἡμῖν ἀμήχανον, εὐκατόρθωτον δηλαδὴ τῷ πάντα ἰσχύοντι Θεῷ. Εστι γὰρ αὐτὸς ὁ τῶν δυνάμεων Κύριος, θελή σει πληρῶν καὶ τὰ λίαν ὑπερφυή, καὶ εἰς πέρας ἄγων ἀμελλητί τὸ δοκοῦν. Ἔφη δέ που προς του δαίους ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, τὰ ἐκ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας προαναφωνῶν κατορθώματα·. ΕΚ δετε, οἱ καταφρονηταὶ, καὶ ἐπιβλέψατε, καὶ θαυμάσατε, ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, 8 οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται ὑμῖν. ο Ὅσον μὲν γὰρ ἥκει εἰς λόγους τοὺς ἐν ἡμῖν, ὑπὲρ θαῦμα καὶ λόγον καὶ αὐτὸ τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως μυστήριον· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τὰ ἐντεῦθεν ἡμῖν δοί, λέγων· Εἰ ἀδυνατήσει ἐνώπιον τῶν καταλοίπων ἐκβεβηκότα κατορθώματα. Πῶς γὰρ οὐκ ἀπιστίας ἐγγὺς τὸν ἐκ Θεοῦ φύντα Λόγον ἐνωθῆναι σαρκί, καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου γενέσθαι μορφῇ, καὶ ὑπομεῖναι σταυρόν, ὕβρεις τε καὶ αἰκίας ὑπενεγκεῖν, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀβελτηρίας τὰς παροινίας; Η πῶς οὐκ ἄν τις ὑπεραγάσαιτο τῆς οἰκονομίας τὴν ἔκβασιν, ὅπου καθῄρηται μὲν ἡ ἁμαρτία, κατήργηται δὲ καὶ ὁ θάνατος, καὶ ἀπελήλαται φθορά, καὶ ὁ πάλαι δρα πέτης ἄνθρωπος τῇ τῆς υἱοθεσίας χάριτι κατηγλαϊσμένος ὁρᾶται λοιπόν; Οὐκοῦν λεγέτω Χριστὸς ἐπί γε τούτοις αὐτοῖς· «Εἰ ἀδυνατήσει ἐνώπιον τῶν και ταλοίπων τοῦ λαοῦ τούτου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, μὴ καὶ ἐνώπιόν μου ἀδυνατήσει;» Λεῖα γὰρ πάντα αὐτῷ καὶ ἱππήλατα, καί τι τῶν ἀναγκαίων ἐθέλοντι κατοροῦν, εἴη ἄν, οἶμαι, τὸ ἀντιστατοῦν οὐδέν. Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Ἰδοὺ ἐγὼ ἀνασώζω τὸν λαόν μου ἀπὸ γῆς ἀνατολῶν, καὶ ἀπὸ τῆς δυσμῶν, καὶ εἰσάξω αὐτοὺς, καὶ κατα σκηνώσω ἐν μέσῳ Ιερουσαλήμ, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν, κἀγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν, ἐν ἀλη θείᾳ καὶ δικαιοσύνη. ΜΒ'. Σέσωκε μὲν καὶ πάλαι Θεὸς τοὺς ἐξ αἵματος Ἰσραὴλ, κατεσκεδασμένους τῷ πολέμῳ συναγείρων εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ κατοικήσας ἐν αὐτοῖς, διά γε τοῦ καὶ τὸν θεῖον ἐγεῖραι ναὸν, καὶ ἐφεῖναι πάλιν απο τοῖς ταῖς κατὰ νόμον θυσίαις καταμειλίσσεσθαί τε καὶ ἀποπεραίνειν εὐχὰς, καὶ ἀποπληρούν ἑορτάς. Πλὴν τὸ ἀνασώζειν τὸν ἴδιον φάναι λαὸν ἐξ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν, πρέπει ἂν εἰκότως τῷ Έμμα νουήλ, ὃς πᾶσαν ἐκάλεσε τὴν ὑπ' οὐρανὸν, σαγηνεύο σας διὰ τῆς πίστεως τοὺς ἐκ περάτων τῆς γῆς, καὶ πᾶσαν ἐθνῶν ἀγέλην συναγηγερκὼς εἰς τὴν ἁγίαν ἀληθῶς καὶ διαβόητον πόλιν, ἥτις ἐστιν ὁ Ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος, ο ἡ ἐπουράνιος Ἱερουσαλήμ. Ότι δε καὶ ἐσκήνωσεν ἐν μέσῳ αὐτῆς, πῶς ἔστιν ἀμφιβαλεῖν; Γέγονε γὰρ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη» μετὰ σαρκός. Καὶ τοῦτο ἡμῖν δι' ἑτέρου προφήτου Θεὸς προανερώνει, λέγων· ο θά σει, Σιών, μὴ παρείσθωσαν αἱ χεῖρες του. Κύριο; ὁ Θεὸς δυνατὸς ἐν σοὶ σώσε: σε, ἐπάξει ἐπὶ σὲ εὐφρα σύνην, καὶ καινιεῖ σε ἐν τῇ ἀγαπήσει αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ σύνεστιν ἡμῖν· οὐ γὰρ ἀφῆκεν ἡμᾶς ὀργανούς, πέπεμψε δὲ ἡμῖν ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ τὸν Παράκλητον, και σύνεστι δι' αὐτοῦ τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν, καὶ πληροφορήσει, λέγων· «Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.» Γέ γους τοίνυν αὐτοῦ λαός οἵ ποτε οὐ λαοὶ, καὶ οἱ τῶν λίθων προσκυνηταί, τὴν ἀρχαίαν καὶ βέβηλον κατα μυσαττόμενοι πλάνησιν, Θεὸν αὐτὸν ἐπεγραψάμεθα, καὶ τοῦτον «ἐν ἀληθείᾳ καὶ δικαιοσύνῃ.» Οὐ γὰρ ἐν ἴσῳ τοῖς τοῦ γράμματος φίλοις, τύποις καὶ σκιαῖς προσκείμεθα, παραδεξάμενοι δὲ μᾶλλον εἰς νοῦν καὶ καρδίαν τὴν τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων λαμπρότητα, τὴν ἀληθῆ τελοῦμεν λατρείαν, καὶ τῆς ἀν δανούσης αὐτῷ δικαιοσύνης ἀπρὶς ἐχόμενοι, τὴν ἐν πνεύματι πληροῦμεν προσκύνησιν. • Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεός, ο καθά φησιν αὐτὸς ὁ Υἱός, ο καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προς κυνεῖν Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Κατισχυέτωσαν αἱ χεῖρες ὑμῶν τῶν ἀκουόντων ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις τους λόγους τούτους ἐκ στόματος τῶν προφητῶν, ἀφ' ἧς ἡμέρας τεθεμελίωται ὁ οἶκος Κυρίου παντοκράτορος, καὶ ὁ ναὸς ἀφ' εν ᾠκοδόμηται. ΜΓ. Υπισχνεῖται μὲν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τὰ ὑπὲρ ἐλπίδα, πολλάκις, ψευδομυθεῖ δὲ οὐδαμῶς, ἀλλ' ἰδίᾳ δυνάμει καὶ ἀποῤῥήτοις τισὶν ενεργείαις ἀποπεραίνει κατά καιρούς, ἅπερ ἂν βού λειτο, καὶ λίαν ἀκονιτί. Πρέποι δ' ἂν ἡμᾶς οὐκ ἀσθε ναῦντας τῇ πίστει, πάντη τε καὶ πάντως ἐπιμαρτυρεῖν αὐτῷ, τὸ πάντα δύνασθαι διαπεραίνειν εὐκόλως· ἀνα ἐρίζεσθαι δὲ πρὸς ἔργα δι' ὧν ἐσόμεθα λαμπροί, καὶ τὴν εὐκλεὴ τῆς ἐπιεικείας ἀποκερδανοῦμεν στέφανον, καταπείθεσθαί τε τοῖς παρ' αὐτοῦ λόγοις, καὶ πολ ηγούς ποιεῖσθαι σπουδάζειν τοὺς, οἴπερ ἂν εἶεν κατά καιροὺς τῶν θείων ἡμῖν θεσπισμάτων ἀπλανέστατοι διακομισταί. Κατεπηγγέλλετο δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν τὰ ἐκ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀγαθά, καὶ ὅσον μὲν ἥκει εἰς ἀνθρωπίνας ἐννοίας, ἀπιστίαν, ὡς ἔφην, οὐ μακρὰν τὸν λό γον ἐτίθει, τῶν χαρισμάτων τὸ μέγεθος ἀφηγούμενος. Ἀλλ᾽ ἐν πίστει πεποιήμεθα καὶ τὰ ὑπὲρ ἔννοιαν, ταῖς τῆς εὐσεβείας ὑφηγηταῖς εὐαφῆ τρόπον τινὰ καὶ εξήκον τὸν τῆς διανοίας δεδωκότες αυχένα. Καιρός δὲ ὁ πρέπων ταῖς τῶν ἀγαθῶν χορηγίαις, καὶ τῇ παρ' ἡμῶν αὐτῶν ὑποταγῇ τῆς Ἐκκλησίας ἡ ἀνάδειξις. Θέα γὰρ ὅπως καὶ τὰ πρὸς ἡμῶν προσέταττεν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς κατισχύειν, καὶ ἔργα πληροῦν, καὶ τοῖς τῶν προφητῶν κατατίθεσθαι λόγοις, «ἀφ᾽ ἧς ἡμέρας τεθεμελίωται ὁ οἶκος Κυρίου παντοκράτορος, καὶ ὁ ναὸς ἀφ' οὗ ᾠκοδόμηται.» Διότι πρὸ τῶν ἡμερῶν τούτων ὁ μισθὸς ἀν Ορώπων οὐκ ἔσται εἰς ὄνησιν, καὶ ὁ μισθὸς τῶν κτηνῶν οὐχ ὑπάρξει, καὶ τῷ ἐκπορευομένῳ καὶ τῷ εἰσπορευομένῳ οὐκ ἔσται εἰρήνη ἀπὸ τῆς αλίψεως. Καὶ ἐξαποστελῶ πάντας τοὺς ἀνθρώπους, ἕκαστιν πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ. ΜΔ'. Ἡ τῶν Ἑβραίων ἔκδοσις οὐχ ὡς ἐπὶ μέλο λοντος καιροῦ ποιεῖται τοὺς λόγους, χρόνον δὲ τίθησι την παρωχηκότα. • Πρὸ γὰρ τῶν ἡμερῶν ἐκείνων, » Ει, • φησὶν, ὁ μισθὸς τῶν ἀνθρώπων οὐκ ἦν εἰς ὄνησιν, › καὶ ὁ μισθὸς τῶν κτηνῶν οὐχ ὑπῆρχε. ο Καὶ πάλιν, Τῷ ἐκπορευομένῳ καὶ τῷ εἰσπορευομένῳ οὐκ ἦν εἰρήνη. Εχει δὲ καὶ σφόδρα τὸ εἰκὸς ὁ λόγος, καὶ τὸ ἀληθὲς ἐν τούτοις παρίστησι τῶν διηγημάτων ἡ δύναμις. Βούλεται γάρ τι τοιοῦτον ὑποδηλοῦν. Ηκου μὲν γὰρ ἐκ Βαβυλῶνος εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν οἱ ἐξ Ἰσραήλ· ἀλλ' οὐκ ἦν αὐτοῖς ἁγίασμα τῷ τόπῳ, και τασεσεισμένου τοῦ πάλαι ναοῦ· οὐκ ἦν θυσία καὶ σπονδή, μὴ ἑστῶτος θυσιαστηρίου. Εἶτα προτρεπεν ὁ τῶν ὅλων Θεός, τῶν οὕτως αὐτοῖς ἀναγκαίων προύργιαιτάτην θέσθαι φροντίδα, καὶ ἀναδείμασθαι μὲν τὸν ναὸν, ἀνορθῶσαι δὲ καὶ τὸ θεῖον ἐν αὐτῷ θυσιαστήριον, ὡς ἂν ἔχοιεν ἀποπεραίνειν εὖ μάλα τὰ νενομισμένα, καὶ καταμειλίσσεσθαι τὸν τῶν ὅλων Θεόν. Οἱ δὲ ποικίλως διανεβάλ[λ]οντο, ποτὲ μὲν χρη μάτων πλαττόμενοι σπάνιν, ποτὲ δὲ τῶν κωλυόντων οἰκοδομεῖν δυστροπίας πραματιζόμενοι. Εἶτα προς κρούοντες πρὸς τοῦτο Θεῷ, συχναῖς καὶ ἀλλεπαλλήλοις ἐπαίοντο πληγαῖς, ἀκαρπίαις δὴ λέγω, καὶ ἀνεμοφθορίαις, καὶ τῶν ὁμόρων ἐθνῶν ἐφόδοις καὶ καταδρομαῖς. Ἐπίκλημα δὲ αὐτοῖς ἐποιεῖτο ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τὸ ῥᾴθυμον, οὕτω λέγων διὰ φωνής Αγ γαίου τοῦ προφήτου· Ο λαὸς οὗτος λέγουσιν· Οὐχ *., ήκει ὁ καιρὸς τοῦ οἰκοδομῆσαι τὸν οἶκον Κυρίου Εἰ καιρὸς μὲν ὑμῖν ἐστι τοῦ οἰκεῖν ἐν οἴκοις κοιλοστάθμοις, ὁ δὲ οἶκος Κυρίῳ οὐκ ᾠκοδόμηται. Αναπεπτωκότες γάρ, ὡς ἔφην, εἰς ῥαθυμίας, ταῖς τῶν ἀναγκαίων ἐνδείαις κατεπαίοντο συνεχῶς καὶ πολέμοις τοῖς γείτοσιν. Ἐπειδὴ δὲ ἀνεγηγέρκασι τον ναόν, πέπαυται τὰ ἐξ ὀργῆς, πάντα δὲ ἦν ἅλις αὐτ τοῖς, καὶ πολὺ τῆς εὐημερίας παρέκειτο πλάτος. Ταύτῃ τοι φησί· Πρὸ τῶν ἡμερῶν τούτων, ο τους ἐστι, πρὶν ἀναστῆναι τὸν ναὸν, «ὁ μισθὸς τῶν ἀνθρώ των οὐκ ἦν εἰς ὄνησιν, καὶ ὁ μισθὸς τῶν κτηνῶν οὐχ ὑπῆρχεν. ο "Αμισθοι γὰρ οἱ γηπόνοι, καὶ οὐδὲν ὅλως συναγηγερκότες, ὁμοῦ τοῖς συγκεκμηκόσι βουσίν ἀπηλλάττοντο τῶν ἀγρῶν. Αλλ' οὐδὲ τοῖς ἐκπορεύο μένεις ἢ τοῖς εἰσπορευομένοις ἦν εἰρήνη. ο Βέσπα ρευομένους δὲ καὶ ἐκπορευομένους τοὺς ἐκ πόλεως εἰς πόλιν ιόντας ἔσθ' ὅτε φησίν, ἢ τὰ ἐμπορικόν ἔχοντας ἐπιτήδευμα, ήγουν καὶ ἑτέρων ἕνεκα πραγμάτων. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐκείνοις εἰρήνη, φησί, τῶν ἐμ όρων ἐθνῶν ἐκλελυπηκότων, ὡς ἔφην, ἔτι τὸν Ἰσραὴλ, καὶ ἑκάστου βλέποντος ὡς ἕνα τῶν ὅτι μάλι στα ἐχθρῶν τὸν ἐγγὺς ἐξ αἵματος, ἢ καὶ ἀδελφὸν, ἢ καὶ γείτονα. * Αίβ. 1, 6, 4, Ἱστέον δὲ, ὅτι πρὶν ἐνανθρωπήσει τον μονογενῆ, καὶ ἀναδειχθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, οὐδεὶς ἦν τοῖς ἀνθρώποις μισθός, οὔτε μὴν τοῖς κτήνεσιν. Ο τε γὰρ ἐν τῷδε τῷ βίῳ λογικώτεροι, καὶ συνέσεως ἔχοντες δόξαν, οἱ δὴ καὶ ἄνθρωποι νομισθεῖον ἂν, ἀκερδῆ καὶ ἄχρηστον τὴν ἐν τοῖς λόγοις είχον σπου δὴν, οὔτε συγγράφοντε; τι τῶν ἀναγκαίων, ούτε μὴν νοεῖν ἢ λαλεῖν ἑτέροις δυνάμενοι. Ομοίως δὲ καὶ οἱ τὸν ἀγελαῖον καὶ κτηνώδη τρίβοντες βίον ἄμισθοι διετέλουν· οὐ γὰρ ἦν ἐργάσασθαί τι τῶν επαινουμένων παρὰ Θεῷ. Αλλ' οὐδὲ ἦν ὅλως ἐπὶ τῆς εἰρήνη, τῆς τῶν δαιμονίων ἀγέλης διακυκώσης τὰ πάντα, καὶ θορύβου μεστὴν ἀποφαινούσης τὴν γῆν. ὡς εἶναι τὰ πάντων πράγματα και μέντοι τὰς διανοίας ὡς ἐν δονήσει καὶ σάλῳ, καὶ τὸ βεβηκός οὐκ ἔχειν. Καὶ νῦν οὐ κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν εγώ ποιήσω τοῖς καταλοίποις τοῦ λαοῦ τούτου, λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ἀλλ᾽ ἢ δείξω εἰρήνην. Ἡ ἄμπελος δώσει τὸν καρπὸν αὐτῆς, καὶ ἡ γῆ δώσει τὰ γεννήματα αὐτῆς, καὶ ὁ οὐρανὸς δώσει τὴν δρόσον αὐτοῦ, καὶ κατακληρονομήσω τοῖς καταλοίποις τοῦ λαοῦ μου τούτου ταῦτα πάντα. ΜΕ. Συμμεθίστησι ταῖς ὀργαῖς καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν συμβαίνοντα, καὶ ἀποδραμεῖσθαί φησιν ὁμοῦ τοῖς τῶν πλημμελημάτων καιροῖς τὰς δίκας. Πεπαυμένης γὰρ τῆς ἁμαρτίας, μᾶλλον δὲ ἤδη ποινὰς τὰς ὑπὲρ αὐτῆς ἐκτετικότος τοῦ Ἰσραὴλ, καταλήξειν ἔφη τὰς συμφοράς, καὶ μάλα εἰκότως, καὶ ἀπρακτήσειν ἔτι τὴν τῶν ἀνιαρῶν ἔφοδον. Βεβούλευται γὰρ ἐπ' αὐτοῖς οὐκ ἀδελφὰ τοῖς πρώτοις, ἀλλ᾽ ὅσα βλέπει πρὸς ἡμερότητα. Ταῦτα δὲ ἦν εἰρήνης ἐπίδοσις, καὶ ἀμφιλαφὴς τῶν ἡδίστων αὐτοῖς χορηγία, ὡς εὔβοτρυν μὲν ὁρᾶσθαι τὴν ἄμπελον, βαθὺ δὲ κομῶσι ληΐοις τὴν ἀρόσιμον γῆν τοὺς τῶν γηπόνων ἱδρῶτας ἀμεί δεσθαι, οὐρανοῦ δηλονότι μονονουχὶ καὶ συνθέοντος, καὶ δρόσοις καταπιαίνοντος ἀγροὺς καὶ τὰ ἐν αὐτ τοῖς. Εψεται γὰρ πάντως τοῖς τοῦ Δεσπότου νεύ μασιν οὐρανός τε καὶ γῆ, καὶ ἀπαξαπλῶς ἡ κτίσις. Κλῆροι δὲ ταῦτα τῷ Ἰσραήλ, Θεοῦ κατευρύνοντος τὴν εὐημερίαν, καὶ παντὸς ἀναροῦ ἀπαλλάττοντος. Αρμόσειε δ' ἂν ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος τῷ πάντων ἡμῶν Σωτῆρι Χριστῷ. Πρὸ μὲν γὰρ τῶν τῆς ἐπι δημίας καιρῶν ἐβαδίζομεν ἕκαστος κατὰ τὸ αὐτῷ δοκούν, κτηνώδη καὶ ἀλογώτατον διαβιοῦντες βίον, καὶ ταῖς τῶν δαιμονίων ἀπάταις συνεζευγμένοι. Ἐπεὶ δὲ πεπτωκότας μονονουχί, και κατεῤῥιμμένους εἰς γῆν, καὶ ὑπὸ πόδας ὄντας ἐχθρῶν ᾤκτειρεν ὁ Πατήρ, οὐκέτι ι πεποίηκεν ἡμῖν κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν. ὁ Οὐ γὰρ περιεῖδεν ἔτι πλεονεκτουμένους, καὶ ὑπὸ τυράννῳ πράττοντας ὠμῷ, πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν αἰσχίστων ἡμᾶς ἀποφέροντι· δέδωκε δὲ μᾶλλον ἡμῖν τὴν ἐξ οὐρανῶν εἰρήνην τουτέστι Χριστόν, ὃς καὶ ἁπάσης ἡμῖν τῆς εὐκαρπίας τῆς νοητῆς δεδώρηται χορηγίαν. Εμπεπλήσμεθα γάρ σίτου τε καὶ οἴνου, καὶ δεδώρηκεν ἡμῖν ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή, τουτέστι, Χριστὸς, τὸν ἑαυτῆς καρπόν, τὸν εὐφραίνοντα καρδίαν ἀνθρώπου, κατὰ τὸ γεη γραμμένον. Αὐτὸς δὲ ὑπάρχει καὶ ὁ κόκκος τοῦ σε του, καὶ τὸ δράγμα τὸ ἱερόν· αὐτὸς ἡμῖν ἀπεφάνθη ζωή, ἀπέδειξε δὲ καὶ εὐανθεστάτους, ταῖς ἐξ οὐρανοῦ καταπιαίνων δρόσοις. δῆλον δὲ ὅτι ταῖς νοηταῖς καὶ διὰ τοῦ πνεύματος, ὧν καὶ ἡ θεσπέσιος Δαβὶδ δια μέμνηται, λέγων· «Ως δρόσος Αερμών ή καταβα! κουτα ἐπὶ τὰ ὄρη Σιών. • Ταῦτα δὲ ἡμῖν ἐν κλήρου μοίρα παρὰ Θεοῦ, καὶ μερὶς ἀγαθὴ, ἐπείτοι γεγόναμεν Ἰσραήλ, τουτέστι, νοῦς ὁρῶν Θεόν· τεθεάμεθα γὰρ ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα. Καὶ ἔσται δν τρόπον ἦτε ἐν κατάρᾳ ἐν τοῖς Εθνεσιν, ὁ οἶκος Ἰούδα καὶ οἶκος Ισραήλ, οἴσως διασώσω ὑμᾶς, καὶ ἔσεσθε ἐν εὐλογίᾳ. Θαρσείτε Ει καὶ κατισχύετε ἐν ταῖς χερσὶν ὑμῶν. ΜϚ'. Αἰχμάλωτοι γεγονότες οἱ ἐξ Ισραήλ, και ταῖς τῶν ἑλόντων πλεονεξίαις ἐνειλημμένοι, κεχρηματίκασι καὶ ἐπάρατοι, φασκόντων τινῶν, κατά γε τὸ εἰκός· Οὕτω μὴ γενοίμην ὡς ὁ Ἰσραήλ. Ἐπειδὴ δὲ σέσωκέ τε αὐτοὺς ὁ φιλοικτίρμων Θεὸς, καὶ ἐν τοῖς ἀρχαίοις γεγόνασιν ἀγαθοῖς, συναποβεβλήκασι ταῖς συμφοραῖς καὶ τὸ δοκεῖν εἶναι κατηραμένοι. Ηὐλόγηνται γὰρ, καὶ οὐδὲν ἧττον γεγόνασι ζηλωτοί καθὰ καὶ πάλαι, Θεοῦ κατευφραίνοντος τοῖς ἄνωθεν ἀγαθοῖς, καὶ ἁπάσης αὐτοῖς εὐθυμίας ἁπλοῦντος την μέθεξιν. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἀληθὲς ἄν ὁρᾶται πάλιν. "Ημεν γὰρ ἐπάρατοι, ταῖς τῶν δαι μονίων ἀγέλαις ὑπεζευγμένοι, καὶ πρὸς πᾶν εἶδος φαυλότητος διὰ τῆς ἐκείνων δυστροπίας κατενηνεγμένοι. Ἐπειδὴ δὲ Θεὸν ἐγνώκαμεν τὸν τῶν ὅλων δημιουργόν, καὶ ἐγνώσθημεν τῷ Χριστῷ, τότε δὴν τότε καὶ ἀναμέλπειν ἐφ' ἑαυτοῖς δεδιδάγμεθα·. Εύ λογημένοι ἡμεῖς τῷ Κυρίῳ τῷ ποιήσαντι τὸν οὐρα νὰν καὶ τὴν γῆν.» Ἐπειδὴ δὲ εἰς τοῦτο κεκλήμεθα τιμῆς τε καὶ δόξης, φιλεργεῖν ἀναγκαῖον, καὶ κατ ανδρίζεσθαι τῶν παθῶν, καὶ στυγητὴν ποιεῖσθαι τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τοῖς εὐαγγελικοῖς ἐμπρέπειν νόμοις. καὶ ἐπείγεσθαι κατορθοῦν τὸ ἀρέσκον τῷ Θεῷ. 'Ακηκόαμεν γὰρ ἐπιφωνοῦντο; ἡμῖν· «Θαρσείτε και κατισχύετε ἐν ταῖς χερσὶν ὑμῶν. Ἐσχήκαμεν δὲ παρά Χριστοῦ τὸ χρῆναι θαρτεῖν· νενίκηκε γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὸν κόσμον, καὶ πεπάτηκεν ἐχθρούς, και θανάτου κρείττονα τὸν οἰκεῖον ἔδειξε ναὸν, καὶ τὰ τῆς ἀνομίας ἐνέφραξε στόμα, ἵνα καὶ ἡμεῖς δι' αὐτὸν ἐν τούτοις εὐδοκιμῶμεν. Νενίκηκε γὰρ, ὡς ἔφην, οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν τοῖς ἐσθενηκόσι, τὰ ἐκ τοῦ νικῆσαι κατορθῶν ἀγαθά. Διότι τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· "Ον τρό που διενοήθην τοῦ κακῶσαι ὑμᾶς, ἐν τῷ παροργίσαι με τοὺς πατέρας ὑμῶν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ οὐ μετενόησα· οὕτω παρατέταγμαι καὶ διανενόημαι ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις, τοῦ καλῶς ποιῆσαι τὴν ῾Ιερουσαλὴμ καὶ τὸν οἶκον Ιούδα. Θαρσεῖτε. ΜΖ'. "Οτι ταῖς θείαις βουλαῖς τὸ ἀντιστατοῦν οὐ δὲν, κἀκ τῶνδε δὴ πάλιν ἐφίησι νοεῖν. Ο γὰρ ἂν βουλεύσαιτο Θεὸς, καὶ ἔλοιτο πληροῦν, τοῦτα δὴ πάντως ἐκβήσεται. Οὕτω που καὶ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου φησί, τῆς αὐτοῦ φύσεως τὸ παναλκὲς ἀποφαίνων Καὶ εἶπα· ι Πᾶτά μου ἡ βουλὴ στήσεται, καὶ πάντα όσα βεβούλευμαι ποιήσω.» Οὐκοῦν ἐξ ὧν συνέβη παθεῖν αὐτοὺς ἐπενηνεγμένης τῆς θείας ἐρ γῆς, ἐκ τούτων αὐτῶν συνιέναι, καὶ μάλα σαρώς, ἔστιν, ὅτι καὶ ἡ τῆς εὐθυμίας αὐτοῖς κατευρύνεται τρίβος ἐθέλοντός γε αὐτοῦ καὶ ἐφιέντος εὐημερεῖν, μᾶλλον δὲ καὶ ὀρέγοντος φιλανθρωπία τὸ ἐν παντὶ χρῆναι γενέσθαι καλῷ. Ωσπερ γάρ, φησί, κακοῦν ὑμᾶς ἐθέλοντα διὰ πολλὴν ἁμαρτίαν ἀπεῖρξεν οὐδέν οὕτω καὶ χρηστὰ βουλευομένῳ, καὶ κατοικτείρειν Γ. ἐθέλοντι πεπονθότας ἀρκούντως οὐδὲν ἔστα: τὸ ἐμποδών. «Παρατέταγμαι γὰρ εν ποιῆσαι τὴν Ἱε ρουσαλὴμ καὶ τὸν οἶκον Ἰούδα. • Εμφαντική δὲ λίαν ἡ λέξις. Οὐ γὰρ ἔφη μόνον, ὅτι Βεβούλευμαι καὶ διανενόημαι τυχὸν, ἀλλ᾽ εἰς τοῦτο προῆλθον γνώμης καὶ τῆς ἐφ' ὑμῖν ἡμερότητος, ὥστε καὶ παρατέταγμαι· τοῦτο δέ ἐστι σκέψεως εντόνου μή φυσις ἐναργής. Κατασφραγίζει δὲ τὴν ὑπόσχεσιν εἰς ἀλήθειαν, τὸ ο θαρσείτε η προστιθείς. ς Οὕτω καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ τῆς πίστεως κεκλημέν νους εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἀσφαλίζεται Χριστός. Ὥσπερ γὰρ πρὸ τῆς κλήσεως πρὸς πᾶν εἶδος φαν λότητος κατωλισθηκότας, παραδέδωκε μὲν εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ἐκάκωσε δὲ δι' ἀκαθαρσίαν· οὕτω καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις διενοήθη τε καὶ παρατέτακται, καθά φησιν αὐτὸς, εἰς γε τὸ εὖ ποιῆσαι τὴν Ἐκ κλησίαν καὶ τὸν οἶκον Ἰούδα, τουτέστιν, ἡμᾶς τοὺς ἐξομολογουμένους αὐτῷ, εὐφημίαις καταγεραίροντας ὡς Δεσπότην, ὡς Σωτῆρα καὶ Λυτρωτήν· αἴνεσις γὰρ ὁ Ἰούδας έρμηνεύεται. Οἶκος δὲ Ἰούδα καὶ ἑτέρως νοοῖτ' ἂν ἡ Ἐκκλησία. Κεχρημάτικε γὰρ οἶκος Χριστοῦ, ὅς ἀνατέταλκεν ἐξ Ἰούδα, κέκληται δὲ οὕτω καὶ παρὰ τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ. Καὶ γοῦν ὁ πατριάρχης Ιακώβ οὕτως αὐτοῦ διαμέμνηται, λέγων· «Ιούδα, σὲ αἰνέσαιαν οἱ ἀδελφοί σου.» Καὶ πάλιν· ο Ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης.. ᾿Ανέβη γὰρ ὁ Χριστὸς ἐκ ρίζης Ἰεσσαὶ, καὶ καθάπερ ἀπὸ βλαστοῦ τῆς ἁγίας Παρθένου, βακτηρία καὶ ῥάβδος δυνάμεως, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Ἡμῖν οὖν ἄρα καὶ τὸ ο θαρσείτε, λέγεται, καὶ μάλα εἰκότως. «Οπλῳ γὰρ εὐδοκίας ο ἐστεφάνωσεν ὁ Πατήρ τῇ διὰ Χριστοῦ σωτηρία καὶ χάριτι. Οὗτοι οι λόγοι οὓς ποιήσετε. Λαλεῖτε ἀλήθειαν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ κρῖμα εἰρηνικόν κρίνετε ἐν ταῖς πύλαις ὑμῶν, καὶ ἔκα στὸς τὴν κακίαν τοῦ πλησίον αὐτοῦ μὴ λυγίζε σθε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, καὶ ὅρκον ψευδῆ μὴ ἀγαπᾶτε· διότι ταῦτα πάντα ἐμίσησα, λέγει Κύ γιος παντοκράτωρ ΜΗ. Οὐκ ἀπειθεῖν ἑλομένοις καὶ εἰς ἐξίτηλον πολιτείαν ἀποφοιτάν, Αγαπηκόσι δὲ μᾶλλον τὴν εὐ θεῖαν διαστείχειν ὁδὸν, καὶ τὴν εὐαγῶς ᾑρημένοις, ἐπαγγέλλεται Θεὸς τὰ ἐκ τῆς ἰδίας ἡμερότητος ἐπι δώσειν ἀγαθὰ, καὶ μὴν καὶ παρατετάχθαι πρὸς τὸ χρῆναι λοιπὸν εὖ ποιεῖν αὐτούς. Ηκιστα μὲν γὰρ ψευδοεπεῖς ὁρᾶσθαι προστέταχε, ποιεῖσθαι δὲ μᾶλλον ἐν ἀτρεκείᾳ τοὺς λόγους, ὀρθότητα δὲ τὴν ἐπὶ τοῖς κρέμασιν ἀγαπᾶν, καὶ τὴν ἐφ' ἑκάστῳ πράγματι ῆρον εὐθῆ τε καὶ ἀνεπίπληκτον πάντη τε καὶ πάντως ἐκφέρειν, οὐ λημμάτων αἰσχρῶν ἡττωμένους, οὐκ εἰς κέρδη βλέποντας αἰσχρά, καὶ χρημάτων ἕνεκα τὴν τοῦ δικαίου προδιδόντας χάριν, ἀλλ' εἰς μόνον ὁρῶντας τὸ ἀνδάνον Θεῷ· ἀνιέντας δὲ καὶ ἀδελφοῖς, εἰ δή πού τι παραπταίσειαν ἢ ὁρῶντες, ή λέγοντες, καὶ προσέτι τούτοις παρωθουμένους εξ μάλα το ψευδορκεῖν· μεμισηκέναι γὰρ διισχυρίζεται τὰ τοιάδι τῶν κακῶν. "Αθρει δὲ όπως οὐδὲν ἐπιτάττει ὁρᾷν τῶν ἐν σκιαῖς ἢ τύποις. Οὐ γάρ τοι χρῆναι βουθυτεῖν, οὐδὲ μὴν λε και κάνῳ τιμήν ἐντέλλεται, ἀλλ' οἷον ἰσχνήν τινα, τετορνευμένην, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ εὐαγγελικὴν ἐπι ασκῆσαι βούλεται ζωήν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ βραχὺς ἡμέν ἐν τούτοις περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας πεποίηται λόγος, ταύτῃ τοι καὶ ἀναγκαίως ἐντολή συνεισάγεται τὰ δι' αὐτοῦ λαλοῦσα θεσπίσματα. Ει γὰρ δὴ προσήκει τοῖς θείοις ἡμᾶς ἑπομένους λόγους λαλεῖν τὴν ἀλήθειαν, τα Χριστοῦ πάντως διαλεξέμεθα Χριστὸς γάρ ἐστιν ἡ ἀλήθεια. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώ τατος Πέτρος έτοιμοτάτους ἡμᾶς γενέσθαι προστέταχε πρὸς ἀπολογίαν ο παντὶ τῷ ἐρωτῶντι ἡμᾶς λόγον περὶ τῆς οὔσης ἐν ἡμῖν ἐλπίδος.» Εἰ δὲ δὴ τὸ Χριστοῦ λαλεῖν εἰθισμένοι, καὶ αὐτὸν ἔχοντες ἐπὶ γλώσσης ἀεὶ, καὶ νοῦ, καὶ καρδίας, μελέτην πεποιημένοι, δίκαιοί που πάντως εἶεν ἄν, καὶ τῇ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ὀρθότητι διαπρέποντες, εἰρηνικοί τε καὶ πρᾶσι, καὶ πρός γε τούτῳ καὶ ἀνεξίκακοι, καὶ ψευ Διαμέμνηνται γὰρ λέγοντος αὐτοῦ· «Εστω δὲ ὑμῶν ορχεῖν οὐκ εἰδότες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὀμνύντερ ὅλως. ὁ λόγος τὸ Ναι, ναι, καὶ τὸ Ου, ο. ο η Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου παντοκράτορος πρὸς με, λέγων· Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Νηστεία ή τετράς, καὶ νηστεία ή πέμπτη, καὶ νηστεία ἡ ἑβδόμη, καὶ νηστεία ή δεκάτη ἔσονται τῷ οἴκῳ Ἰούδα εἰς χαράν, καὶ εὐφροσύνην, καὶ εἰς ἑορτὰς ἀγαθάς, καὶ εὐφρανθήσεσθε, καὶ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν εἰρήνην ἀγαπήσατε. ΜΘ'. 'Αναγκαῖον οἶμαι τοῖς φιλομαθέσι προαρ ηγήσασθαι πάλιν τῶν ἐνθάδε λεγομένων νηστειῶν τὰς αἰτίας, καὶ ποία ἡ τετράς, τίς δὲ ἡ πέμπτη, καὶ αἱ τούτων ἐφεξῆς ἑβδόμη τε καὶ δεκάτη. Προσεποίσο μὲν γὰρ οὕτως ἐπὶ καιροῦ καὶ ἐν κόσμῳ λοιπὸν τῶν προστεταγμένων τὴν δύναμιν. Οὐκοῦν μετὰ τὸ ἁλω καὶ τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ κατεμπρησθῆναι τὸν ναόν,. αποκομισθῆναι δὲ ὁμοῦ τοῖς ἱεροῖς σκεύεσιν αἰχμα άλωτον τὸν Ἰσραὴλ, οι σεσωσμένοι τε καὶ παρέλει φθέντες κατὰ τὴν Ἰουδαίαν, τὰς ἡμέρας, ἐν οἷς τὰ τοιάδε παθεῖν συμβέβηκεν ἀποφράδας ἡγοῦντο καὶ στυγητὰς, καὶ δὴ κατὰ πληθὺν συνθέοντες, κομμόν ἐποιοῦντο καὶ θρήνον, ἀσιτοῦντες ὡς ἐν νηστείαις. Τίνα δὲ δὴ τὰ συμβεβηκότα καὶ ἐν ἑκάστῃ τῶν ἀρ τίως ἡμῖν εἰρημένων ἡμερῶν, φέρε λέγωμεν. Εφη τοίνυν ὁ μακάριος Ἱερεμίας· «Καὶ ἐγένετο ἐν τῷο ἔτει τῷ ἐννάτῳ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι Σεδεκίου, ἐν τῷ μηνὶ τῷ δεκάτῳ, δεκάτῃ τοῦ μηνός ἦλθε Ναβουχοδονόσωρ βασιλεύς Βαβυλῶνος, καὶ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, καὶ περιεχαρά χωσαν αὐτὴν, καὶ περιῳκοδόμησαν αὐτὴν τετραπόδοις λίθοις κύκλῳ, καὶ ἦλθεν ἡ πόλις εἰς συνοχήν, ἕως ἐνδεκάτου ἔτους τῷ βασιλεῖ Σεδεκίᾳ, ἐν μηνὶ τῷ τετάρτῳ, ἐννάτῃ τοῦ μηνός. Καὶ ἐστερεώθη ὁ λιμός ἐν τῇ πόλει, καὶ οὐκ ἦταν ἄρτοι τῷ λαῷ τῆς γῆς, καὶ διεκόπη ἡ πόλις, καὶ πάντες οἱ ἄνδρες οἱ πολε μισταὶ ἐξῆλθον νυκτὸς κατὰ τὴν ὁδὸν τῆς πόλεως ἀναμέσον τοῦ τείχους καὶ τοῦ προτειχίσματος, δ ἦν κατὰ τὸν κῆπον τοῦ βασιλέως.» Εἶτα δὴ μέσον τα εσθεὶς τῶν Σεδεκίου παίδων τὴν σφαγὴν, αὐτοῦ δὲ την τύφλωσιν, ἔφη πάλιν·. Εν μηνὶ τῷ πέμπτῳ, δεκάτῃ τοῦ μηνὸς ἦλθε Ναβουζαρδαν ὁ ἀρχιμάγειρος, ὁ ἑστηκώς κατὰ πρόσωπον τοῦ βασιλέως Βαβυλῶνος εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐνέπρησε τὸν οἶκον Κυρίου, καὶ τὸν οἶκον βασιλέως, καὶ πάσας τὰς οἰκίας τῆς πό λεως, καὶ πᾶσαν οἰκίαν μεγάλην ἐνέπρησεν ἐν πυρὶ, καὶ πᾶν τεῖχος Ἱερουσαλήμ κύκλῳ καθεῖλεν ἡ δύνα μις τῶν Χαλδαίων ἡ μετὰ τοῦ ἀρχιμαγείρου.» Ακούεις ὅπως ἐν τῷ δεκάτῳ ἔτει πεπολιόρκηκεν ὁ Ναβουχοδονόσωρ τὴν Ἱερουσαλήμ, εἶτα τῷ τετάρτῳ μηνὶ τοῦ δεκάτου έτους διακεκόφθαι φησὶ τὴν πόλιν ἐν δὲ τῷ πέμπτῳ μηνὶ καὶ αὐτὸν ἐμπεπρῆσθαι τὸν ναὸν καὶ ἅπασαν δὲ τὴν πόλιν διισχυρίζεται παρὰ τοῦ ἀρχιμαγείρου. Αποφράδας δὴ οὖν τὴν τετάρτην, καὶ τὴν πέμπτην, καὶ τὴν δεκάτην ἡμέραν ἐποιοῦντο, δι' ἃς εἶπον αἰτίας. Τίς δὲ καὶ ἡ ἑβδόμη, πάλιν εἰπεῖν ἀναγκαῖον. Ἐπειδὴ γὰρ εἶχε τὴν Ιε ρουσαλὴμ ὁ ἀρχιμάγειρος, κεχειροτόνηκε τὸν Γοδολίαν εἰς καθηγητὴν τοῖς καταλοίποις τῶν Ἰουδαίων ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις· εἶτα τοῦτο δεδρακὼς ἀπῆλθεν εἰς Βαβυλώνα. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο οὕτω πεπράχθαι μεμαθήκασιν οἱ περισωθέντες ἐξ Ἰουδαίων, συν έδραμον ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις, καὶ ἦσαν ἐν ἐλπίσι του κατοικεῖν ἐπὶ τὴν γῆν. Αλλ' ἐν τῷ μηνὶ τῷ ἑβδόμῳ, καθὰ γέγραπται, τὸν Γοδολίαν ἀνεῖλεν ὁ Ισμαήλ· καὶ διεσπάρη πᾶς ὁ λαὸς τότε, καὶ ἀπ ἔδραμον εἰς τὴν Αἰγυπτίων, καὶ διολώλασιν ἐκεῖ. Στυγητὴν οὖν ἐποιοῦντο καὶ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν μήνα, ταύτης ἕνεκεν τῆς αἰτίας. Ηδε μὲν οὖν τῶν νηστειῶν ἡ πρόφασις. Ἐπειδὴ δὲ ἀκόλουθον ἦν, πεπαυμένων τῶν ἐξ ὀργῆς, καὶ ἀνακομισθέντος τοῦ Ἰσραὴλ εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ τῶν σκυθρωπών παρεληλακότων, μή νηστεύειν ἔτι καὶ κόπτεσθαι, μεταπλάττεσθαι κελεύει τὸ πένθος εἰς εὐθυμίαν, ήδεσθαί τε μᾶλλον ἐφ᾽ οἷς ἔχουσι λαβόντες παρὰ Θεοῦ, ήγουν διὰ μνήμης ἔχειν τὰ ἐφ᾽ οἷς τε τιμώρηνται κατά καιρούς, πλημμελοῦντες ἀφυλάκτως, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκτόπων ἀναίδην ὠλισθηκότες Δέδρακε τοῦτο καὶ εἰς ἡμᾶς ὁ Χριστός. Έστρεψε γὰρ ο ἡμῖν τὸν κοπετὸν εἰς χαράν, διέρρηξε τὸν σάκκον καὶ περιέζωσεν εὐφροσύνην, ο κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνήν. Επαιτιώμεθα δὲ οὐδαμῶς, ὅτι Θεὸν οὐκ εἰδότες ποτέ, καὶ προσκυνοῦντες τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, πεπτώκαμεν ὑπὸ πόδας ἐχθρῶν, καὶ εἰς νοῦν ἀδόκιμον παρεδόθημεν· εὐχαριστοῦμεν δὲ μᾶλλον ἐφ᾽ οἷς Αλεήμεθα, καὶ σεσώσμεθα, ε καὶ ἐκ χειρὸς ἐχθρῶν λελυτρώμεθα, ο καὶ τὴν ἁγίαν οἰκοῦμεν πόλιν, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν, ἠξιώμεθά τε λοιπὸν εὐχαῖς καὶ θυσίαις ταῖς πνευματικαῖς καταγεραίρειν αὐτὸν, ἀγαπῶμεν δὲ καὶ ὡς εἰρήνην, καὶ ἀλήθειαν, καὶ θυμηδίας τῆς ἀνωτάτω πρόφασιν το χρήμα καταλογίζεσθαι παρὰ τῆς θείας δεδιδάγμεθα Γραφής. «Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν·, αὐτός, ὡς ἔφην, ἡ ἀλήθεια· δι' αὐτόν ἐσμεν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθαῖς, καὶ ἐν τῷ κατευφραίνεσθαι δεῖν, κατηφείας ἀπάσης ἐξῃρημένης Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Ἔτι ἥξουσι λαοὶ πολλοὶ, καὶ κατοικοῦντες πόλεις πολλὰς, καὶ συνελεύσονται κατοικοῦντες πέντε πόλεις β. εἰς μίαν πόλιν, λέγοντες· Πορευθώμεν δεηθῆναι τὰ νενομισμένα, πάντη τε καὶ πάντως εὑρίσκομεν, γὰρ αὐτός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν,» κατὰ τὰς Γραφάς. τοῦ προσώπου Κυρίου καὶ ἐκζητῆσαι τὸ πρόσ ωπον Κυρίου παντοκράτορος. Πορεύσομαι καγω, καὶ ἤξουσι λαοὶ πολλοὶ, καὶ ἔθνη πολλὰ ἐκζητῆσαι τὸ πρόσωπον Κυρίου παντοκράτορος ἐν 13 ρουσαλήμ, καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι τὸ πρόσωπον Κυρίου. Ν. Μεταπλάττοντος τοῦ Χριστοῦ τὸ πένθος ἡμῶν εἰς χαρὰν, καὶ εἰς ἑορτὴν, καὶ εἰς εὐφροσύνας ἁγια θὰς, καὶ μεθιστῶντος εἰς θυμηδίαν τοὺς ὀδυρμού οὐ καθ᾿ ἕνα λοιπόν, φησί, τῶν καλουμένων εἰς σωτη ρίαν ἡ ἐν πίστει πρόσοδος, καὶ ἡ πρὸς Θεὸν οἰκείωσις δι' ἁγιασμοῦ· ἀλλ᾽ αἱ μὲν πόλεις ἀλλήλας εἰς τοῦτο παροτρυνοῦσι λοιπόν, ἥξει δὲ κατὰ πληθύν πάντα τὰ ἔθνη, τοῖς εἰς τοῦτο φθάσασιν ἐπιφωνούν των ἀεὶ τῶν δευτέρων τό, «Πορεύσομαι καγώ. Γέ γραπται γάρ, ὅτι ο Σίδηρος σίδηρον ὀξύνει, ἀνὴρ δὲ παροξύνει πρόσωπον ἑτέρου. ο Παράκλησις γὰρ ἀεί πως ἑτέροις εἰς τὸ χρῆναι πληροῦν τὸ ἀγαθόν, ή τι νων εὑρίσκεται προθυμία. Τίς δὲ δὴ ταῖς πόλεσιν, ἤτοι τοῖς ἔθνεσιν, ὁ σκοπός; τὸ ἐξιλάσασθαί τε καὶ ἐκε ζητῆσαι τὸ πρόσωπον Κυρίου, τουτέστι, Χριστόν, ὅς ἐστιν εἰκὼν ἀπαράλλακτος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, καθά γέν γραπται, καὶ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, ο περὶ οὗ φησι καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ· «Τὸ πρόσωπόν σου ἐπίφανον ἐπὶ τὸν δοῦλόν σου. ο 'Απέλαμψε γὰρ ἡ εἰρήνη, καὶ τὸ πρόσωπον, ὡς ἔφην, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· αὐτὸν ἔχοντες εὐμενῆ καὶ ἵλεων, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας διαχρουσόμεθα βλάβην «δικαιούμενοι διὰ πίστεως, οὐκ ἐξ ἔργων δικαιοσύνης ὧν ἐποιήσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ κατὰ πολὺ αὐτοῦ ἔλεος. • Φιλοικτίρμων γάρ ἐστι καὶ ἀγαθὸς, καὶ ἀφίησιν ἐγκλήματα τοῖς προσιούσιν αὐτῷ. Αὐτὸν ἐκζητοῦντες διὰ τοῦ χρῆναι πληρούν καὶ δι' αὐτοῦ κολλώμεθα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· ο Καὶ Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐπιλήψονται δέκα ἄνδρες ἐκ πασῶν τῶν γλωσσῶν τῶν ἐθνῶν, καὶ ἐπιλήψονται τοῦ κρασπέδου ἀνδρὶς Ἰουδαίου, λέγοντες Πορευσόμεθα μετὰ σοῦ, διότι ἀκηκόαμεν ὅτι ὁ θεὶς μεθ' ὑμῶν· ἐστιν. ΝΑ'. Τίνα δὴ τρόπον ἢ κατὰ πόλεις τε ὁμοῦ καὶ ἔθνη γενήσεται πρόσοδος τῶν ἐπιζητούντων τὸ πρόσ ωπον Κυρίου, διατρανοί πάλιν. «Εσται γάρ, φησίν, ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, ο τουτέστι, κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, ὅτε ἐπιλήψονται δέκα ἄνδρες ἑνὸς Ιουδαίου, λέγοντες. Πορευσόμεθα μετὰ σοῦ. ο Διὰ μὲν οὖν τῶν δέκα τὸν τέλειον τῶν προσιόντων νοήσεις ἀρι θμόν· τελειότητος γὰρ σύμβολον ὁ δέκατος ἐστιν ἀριθμός. Οτι δὲ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις οἱ ἐξ ἐθνῶν κολλώμενοι τὴν αὐτὴν ὥσπερ ἐκείνοις βαδίζειν ἐδεν ἐπεχείρουν δικαιούμενοι διὰ πίστεως τῆς ἐν Χριστῷ, καθίστησιν εναργές, καὶ τὸ σχήμα λέγων, ὡς ἐξ εἰκόνος διαπεπλασμένον εὖ μάλα. Οἱ γὰρ μικροὶ τῶν παίδων ἐν τοῖς ἰδίοις πατράσιν ἔλαντό ποτε κατax σε λουθεῖν, ἐπιδραξάμενοι του κρασπέδου, οἷον ἐπικου. ρούμενοι ταῖς ἀφαῖς, καὶ τῶν ἐσθημάτων ἀπαρτώμε ναι ἀπλανή τε καὶ ἀσφαλῆ ποιοῦνται τὴν βάδισιν. Κατὰ τὸν ἴσον, οἶμαι, τρόπον καὶ οἱ τῇ κτίσει λελατρευκότες παρὰ τὴν τῶν ὅλων Δημιουργόν, πατέρας γνησίους ἐπιγραφόμενοι τοὺς τῶν εὐαγγελικῶν δογ μάτων εἰσηγητὰς, καὶ συναπτόμενοι δι' όμοψυχίας, Επονταί τε αὐτοῖς, νηπιάζοντες ἔτι τὰς γνώμας, καὶ εἰς τὴν ὁμοίαν ίενται τρίβον, ζηλωταί που πάντως ἀναδεικνύμενοι τῆς αὐτῶν πολιτείας, καὶ ταῖς ἀεὶ πρὸς τὸ ἄμεινον ἐπιδόσεσιν «εἰς ἄνδρα τέλειον άνα σαίνοντες, καὶ εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ.» Επονται δὲ διὰ ποίαν αἰτίαν; Πε πληροφόρηνται γάρ, ὅτι ὁ Θεὸς μετ' αὐτῶν ἐστι, τουτέστιν, ὁ Ἐμμανουήλ· ἑρμηνεύεται γάρ, «Ο Θεός μεθ' ἡμῶν. ο Ὅτι δὲ οὐ μόνων ἔσται τῶν ἐξ β αίματος Ἰσραὴλ ἡ τὸ τηνικάδε κλῆσις, ἁπάντων δὲ μᾶλλον τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐθνῶν, δια μεμήνυκεν εἰπὼν, ὡς ἐκ πασῶν ἔσονται τῶν γλωσ τῶν οἱ ἐπιδραττόμενοι τοῦ κρασπέδου. Πότε δὲ κέ κληνται τὰ ἔθνη πρὸς ἐπίγνωσιν ἀληθείας, καὶ πότε βεβούληνται ἐκζητῆσαι τὸ πρόσωπον Κυρίου, ἐξιλάσασθαι τε αὐτὸν, καὶ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις τὴν αὐτ τὴν ὥσπερ διαστείχειν ὁδὸν, εἰ μὴ ὅτε γέγονε καθ' ἡμᾶς ὁ Μονογενής; ὅς ἐστι ε προσδοκία ἐθνῶν·» πρὸς ὅν καὶ ὁ θεσπέσιος ἀναμέλπει Δαβίδ· «Πάντα τὰ ἔθνη ὅσα ἐποίησας ήξουσι καὶ προσκυνήσουσιν ἐνώπιόν σου, Κύριε. ο Σέσωσται γὰρ δι' αὐτοῦ καὶ αὐτὴ τῶν ἐθνῶν ἡ πληθύς. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Λήμμα λόγου Κυρίου ἐν γῇ Ἀδράχ, καὶ Δαμα σκοῦ ἀνάπαυσις αὐτοῦ, διότι Κύριος ἐφορᾷ ἀν θρώπους, καὶ πάσας φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. Καὶ Ἡμὰθ ἐν τοῖς ὀρίοις αὐτῆς. ΝΒ'. Οὐκ ἄτραχὺ μὲν τὸ προκείμενον, δυσέφικτος δὲ κομιδῇ καὶ αὐτὴ τῶν λέξεων ἡ συνθήκη. Πλὴν ὡς ἔνι λελέξεται πρὸς ἡμῶν. Τά γε μὴν ἐφ᾽ οἷς εἰρῆσθαι ταῦτα νομιοῦμεν, εἰκότως προαγορεύειν ἀνάγκη· νοη θείη γὰρ ἂν ὧδὲ τε καὶ μόλις τῆς προφητείας ὁ νοῦς. Ὅτε τοίνυν τῶν τῆς αἰχμαλωσίας δεσμῶν ἀνείθη τε καὶ ἀπήλλακται κατὰ καιροὺς ὁ Ἰσραήλ, ἧκόν τε λοιπὸν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, καὶ ἀνατειχίζειν ἐπεχείρουν τὴν Ἱερουσαλήμ, τότε δή, τότε τὰ περίοικα τῶν ἐθνῶν, οἵ τε τὴν Σαμάρειαν οἰκοῦντες, καὶ οἱ τὰς τῆς Παλαιστίνης, καὶ μὴν καὶ Φοινίκης νεμόμενοι πόλεις, κατεδάκνοντο φθόνῳ, ὁμοῦ δὲ καὶ ἐδεδίεσαν, μὴ ἄρα δὴ πάλιν ἀνενεγκόντων αὐτοῖς τῶν πραγμάτωνεἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, καὶ εἰς πληθὺν ἀμέτρητον ἐκτεινομένου τοῦ γένους, εἶτα πόλιν ἔχοντες τὴν οὕτω δυσάλωτον καὶ εὐπυργοτάτην, καταστρατεύοιντο πάλιν αὐτῶν, καὶ ἄμαχόν τινα, καθὰ καὶ πάλαι, κατεξαναστήσειαν αὐτῶν τὴν χεῖρα, ταύτῃ τοι τειχίζειν ἐθέλοντας διαχω λύειν ήθελον, πικρούς αρτύοντες λόγους, καὶ μὴν καὶ ἐφόδους λῃστρικὰς ἱστάντες αὐτοῖς. Ηκον δὲ εἰς τοῦτο βασκανίας καὶ φθόνου, ὥστε καὶ γεγράφασι τῷ Περσῶν βασιλεύοντι τὸ τηνικάδε τὰ ἐν τῷ Εσδρα κείμενα. Εχει δὲ οὕτως· «Βασιλεί 'Αρταξέρξη και ρίψ. οἱ παῖδές σου· Ράθυμος ὁ τὰ πραττόμενα γρά φων, καὶ Σεμέλιος ὁ γραμματεύς, καὶ οἱ ἐπίλοιποι τῆς βουλῆς αὐτῶν, καὶ κριταὶ οἱ ἐν τῇ Κοίλῃ Συρία καὶ Φοινίκῃ. Γινώσκειν σε δεί, βασιλεῦ, ὅτι Ιουδαίοι οἱ εἰς Βαβυλῶνα ἀναχθέντες, ἐληλύθασιν εἰς τὴν ἡμετέραν, καὶ τήν τε πόλιν τὴν ἀποστάτιν καὶ που νηρὰν οἰκοδομοῦσι, καὶ τὰς ἀγορὰς ἐπισκευάζουσι ταύτης, καὶ τὰ τείχη, καὶ τὸν ναὸν ἀνεγείρουσιν. Ἴσθι μέντοι γε, τούτων γενομένων, οὔτε φόρους απ τοὺς τελεῖν ὑπομενοῦντας, οὔτε δὲ ὑπακούειν ἐθελή σοντας· ἀλλὰ καὶ βασιλεῦσιν ἀντιστήσονται, καὶ ἄρ χειν μᾶλλον, ἢ ὑπακούειν ἐθελήσουσιν. Ενεργουμένων οὖν τῶν περὶ τὸν ναὸν καὶ σπουδαζομένων, καλῶς έχειν ἔδοξεν ἡμῖν γράψαι σοι, βασιλεῦ, καὶ μὴ περι ιδεῖν τὸ τοιοῦτον.» Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἐπλωκότι τῷ Ἰσραὴλ καὶ παθόντι τὴν αἰχμαλωσίαν ἐπετώθαζον οὐ μετρίως, ἀνασεσωσμένων δὲ μόλις, καὶ δεσμών ἀνεμένων πάλιν οὐδὲν ἧττον ἐπέθρωσκον, μυρίοις τε ὅσοις αὐτὸν ἐνίεσαν πόνοις, πολυτρόπως επεσεν λεύοντες, καὶ οὔτε τὸν θεῖον ἐγείρειν ἐῶντες ναὸν, οὔτε μὴν τειχίζειν τὴν πόλιν, παρωξύνετο Θεὸς ἐπ' αὐτοῖς ἀναγκαίως, καὶ παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς χεῖρας Ἰσραήλ. Πεπαυμένων γὰρ τῶν ἔργων, ἐγηγερμένον τε τοῦ ναοῦ, πάσας αὐτῶν τὰς πόλεις καταδηώσαντες εἷλόν τε ὑπὸ χεῖρα τοὺς ἐν αὐταῖς, καὶ χρημάτων γεγόνασιν ἀναριθμήτων δεσπόται. «Λήμμα τοίνυν λόγος Κυρίου, φησίν, ἐν γῇ Αδραν καὶ Δαμασκού τουτέστιν, Ὁ ἐν χερσὶν ἡμῖν λόγος ὁ παρὰ Θεοῦ, κατά τε τῆς γῆς ᾿Αδρὰχ καὶ τῆς Δαμασκοῦ γενήσεται, καὶ μέντοι καὶ Ἡμάθ, ἥτις ἐστὶν ἐν τοῖς ὁρίοις αὐτ τῆς, δῆλον δὲ ὅτι τῆς Δαμασκοῦ. Γῆ δὲ Ἀδράχ, χώρα που πάντως ἐστὶ κατὰ τὴν ἑψαν κειμένη, ἧς γείτων ἥ τε Ημαθ, ἥτις ἐστὶν Επιφάνεια τῆς Ἀντιοχέων προσωτέρα βραχὺ, καὶ ἡ Δαμασκός, ἢ ἐστι Φοινίκων τε καὶ Παλαιστίνης μητρόπολις. Υποκείσονται δὲ δηλονότι σὺν ταῖς μητροπόλεσι καὶ πόλεις αἱ ὑπ' αὐταῖς. Διατί τοίνυν κατ' αὐτῶν τὸ λήμμα; Οτι δὴ ἐν αὐταῖς γέγονεν ἀνάπαυσις αὐτοῦ, τουτέστι, το πάντων κρατοῦντος Θεοῦ. Ἀναπέπαυται δὲ, ὅτι δεν θέαται τετιμωρημένας. Οὐ γὰρ ἂν σεσίγηκεν ὁ πάντα ἐφορῶν, φειδοῦς τε καὶ ἐπισκέψεως ἀξιῶν τὸ ἀπό λεκτον γένος, τουτέστι, τὸν Ἰσραήλ. Ἐφορα γὰρ ἄγ θρώπους ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ τὴν ἑκάστου τρίβον κατασκέπτεται, καὶ τοῖς μὲν ἀδικοῦσιν ἐπιφέρει τὰ ἐξ ὀργῆς, ἐκρύεται δὲ τοὺς ἀδικουμένους. Μεμνῆσθαι δὲ ἀναγκαῖον, ὅτι καὶ ἐν τοῖς προλαβοῦσι τὴν περὶ τῶν τεσσάρων ἁρμάτων εἰσκομίσας λόγον καὶ τὰς τῶν ἱππέων ἰδέας, προστέθεικε πάλιν· «Ἰδοὺ οἱ ἐκε πορευόμενοι ἐπὶ γῆν βοῤῥᾶ, ἀνέπαυσαν τὸν θυμόν μου ἐν γῇ βοῤῥᾷ.» Αναπαύεται δὲ ὥσπερ ὁ μισοπόνηρος τοῦ Δεσπότου θυμὸς, ἐκτετικότων τὰς δίκας τῶν αὐτῷ προσκεκρουκότων διὰ πλείστην ὅσην καὶ ἀχάλινον ἁμαρτίαν. Τύρος καὶ Σιδών, διότι ἐφρόνησαν σφόδρα, καὶ ᾠκοδόμησε Τύρος ὀχυρώματα ἑαυτῇ, ἐθησα ρισεν ἀργύριον ὡς χοῦν, καὶ συνήγαγε χρυσίον ὡς πηλὸν ὁδῶν. Διὰ τοῦτο κληρονομήσει Κύριες αὐτὴν, καὶ κατάξει εἰς θάλασσαν δύναμιν αὐτῆς, καὶ αὐτὴ ἐν πυρὶ καταναλωθήσεται. ΝΓ'. Επιτρέχει τῷ λόγῳ συμβεβηκότα ταῖς πό λεσι, καθ' ὧν γεγενησθαι διισχυρίσατο τὸ λήμμα Κυρίου. "Αρχεται δὲ ἀπό τε τῆς Τύρου καὶ τῆς Σε δῶνος, αἱ δὴ μάλιστα τῶν ἄλλων διαφερόντως τετί εί μηντο, προέχουσαι μὲν ἰσχύϊ, καὶ πλούτῳ, καὶ ταῖς ἀνδρίαις τῶν κατῳκηκότων, ἔχουσαι δὲ ὥσπερ ὑπὸ χεῖρα τὰς ἄλλας, καὶ τῶν ὁμόρων υπερκείμεναι. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ, φησὶν, ὑψηλὴν ἀνασπῶσι την ἐφρὺν Σιδών τε καὶ Τύρος, οἴονται δὲ εἶναι δεινοί τε καὶ ἄθραυστοι, καὶ τεθαρσήκασι μὲν ἐπ' ὀχυρώμασι, τουτέστι τειχῶν περιβολαῖς, ήγουν καὶ ἑτέροις πράγ μασι, δι' ὧν ἂν εὖ ἔχοι καὶ σώζοιτο πόλις, πεφρονήκασι δὲ καὶ ἐπὶ πλούτω μέγα, ταύτῃ τοι μαθήσονται διὰ πείρας αὐτῆς, ὅτι Κύριος κληρονομήσει αὐτήν. Πεπορθηκότων γὰρ αὐτὴν τῶν ἐξ Ισραήλ, ήγουν Ουεσπασιανοῦ καὶ Τίτου, κληρονομηθήσεσθαί φησιν αὐτὴν παρὰ Θεοῦ. Καὶ γὰρ ἦν αὐτὸς ὁ παραδιδούς, καὶ ὑπὸ χεῖρα τιθεὶς τῶν ᾑρηκότων αὐτήν. Ρωμαίοι γὰρ τοῖς ἰδίοις ὑποφέροντες σκήπτροις τὴν σύμπασαν γῆν, τοῖς μὲν εἴκουσιν ἀμαχεὶ προοί τε ἦσαν καὶ προσηνεῖς· τοῖς γε μὴν ἀντεξάγειν ἐθέλουσιν ἐπ εφύοντο καὶ αὐτοὶ δριμεῖς τε καὶ ἄμαχοι. καταπρησθήσεσθαι δὴ οὖν φησιν αυτήν κατεσπασμένων ἐν θαλάσσῃ τῶν ὀχυρωμάτων, καὶ διηρπασμένου τοῦ πλούτου, εἰ καὶ ἦν ὡς χοῦς τὸ χρυσίον, καὶ ὡς πηλὸς ὁδῶν τὸ ἀργύριον αὐτῆς. Ἔμποροι γὰρ γεγόνασι δει νοί, καὶ φιλοκερδέστατοι λίαν, οἱ τῆς Τύρου οἰκήτορες, καὶ περί γε τούτου πλατὺς καὶ μακρὸς πεποίηται λόγος ἐν τοῖς Ἰεζεχιήλ τοῦ προφήτου συγγράμμασιν. Οὐδὲν οὖν ἄρα τοὺς Θεῷ προσκρούοντας ὀνήσει ποτέ τοὺς ἐπιτωθάζοντας ἁγίοις, εἰ δή πού τι συμβαίη παθεῖν αὐτοὺς, πλατὺ δὲ γελῶντας εἰ δοκιμάζοι Θεὸς τῶν ἰδίων τὴν πίστιν. Ἀπονήσει γὰρ αὐτῶν πᾶν ὀχύ ρωμα, τουτέστι, πᾶσα περιβολή, καὶ πᾶς ἀσφαλείας τρόπος· οὐδὲν δὲ ὅλως ὁ πλοῦτος ὀνήσει, ἔσται δὲ μᾶλλον οὗτος τοῖς εἰωθόσι καταδῃοῦν τῆς εἰς τοῦτο προθυμίας Ολκός. Ιδοι δ' ἄν τις καὶ νῦν τοὺς Ἑλλήνων παῖδας μέγα μὲν φρονοῦντας ἐπὶ σοφίᾳ κοσμικῇ, καὶ ὥσπερ ἐπὶ ὀχυρώμασι, ταῖς ἐκ πολυπλόκων συλλογισμῶν ἀπά ταις, μόνον δὲ οὐχὶ τὴν ἰδίαν πλάνησιν, τῇ τῆς εὐω γλωττίας δυνάμει διατειχίζοντας, καὶ καταπλουτοῦντας λίαν, τὸ ὡς ἐν λέξει λαμπρὸν ὡς ἄργυρον, καὶ ὡς ἐν τάξει χρυσοῦ τὸ ἐν νοήμασι τίμιον. Πλὴν καὶ οὕτως ἔχοντας κεκληρονόμηκεν ὁ Χριστός. Καθῄρηται μὲν γὰρ τὰ ὀχυρώματα, τουτέστι, πεπτώκασι τὰ ἐξ ἀπάτης εὑρέματα, διήρπασται δὲ καὶ τὸ χρυσίον, καὶ τὸ ἀργύριον. Οἱ γάρ τοι κατὰ καιροὺς τῶν Ἐκκλησιῶν προεστηκότες, ἄνδρες ἐλλόγιμοι, καὶ σοφοί, τῆς ἐκείνων ευγλωττίας την δύναμιν εἰς ἑαυτοὺς ἁρπά σαντες, ἱερὸν ἀνάθημα πεποίηνται τῷ Θεῷ τοῖς τῆς πίστεως ἐπαγωνιζόμενοι λόγοις, καὶ τῆς παρ' ἐκείνοις ἀπάτης πλείστην τε ἔσην, καὶ ἀληθῆ ποιούμενοι την κατάῤῥησιν. Πεπράχασι τοιοῦτον καὶ οἱ ἐξ Ἰσραήλ. Χρησάμενοι γὰρ παρὰ τῶν Αἰγυπτίων σκεύη χρυσά καὶ ἀργυρᾶ, καὶ σκυλεύσαντες τοὺς πλεονεκτήσαντας, προσήγαγον ταῦτα κατὰ τὴν ἔρημον τῷ παναγίῳ Θεῷ κατασκευαζομένης τῆς ἁγίας σκηνῆς, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς σκευῶν ἱερῶν. Οὐκοῦν οἱ διὰ σοφίας κοσμικῆς καὶ λόγου φαιδρότητος οἰκοδομοῦντες τὴν Ἐκκλησίαν, διαρπάζουσί τε τοὺς Ελλήνων παῖδας, καὶ οἱονεὶ τὸ χρυσίον αὐτῶν, καὶ τὸ ἀργύριον ἐκ πολλῆς ἄγαν ἐπιεικείας καταπλουτήσαντες, κλῆρον αὐτὸν ποιοῦνται Θεοῦ, τὰ εἰς δόξαν αὐτοῦ λαλοῦντες ἑτέροις, καὶ τὰ μὲν ἐκείνων οχυρώματα καταστρέφοντες, οἰκοδομούν. τες δὲ νοητῶς τὴν ἁγίαν πόλιν, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν. τῶν ἠδικηκότων τὸν Ἰσραήλ, οἳ καὶ ἦσαν ὅμοροι, καὶ πρός γε τὸν ἐν γράμμασι λόγον, εἰρήσεται πάλιν. "Οψεται Ασκάλων, καὶ φοβηθήσεται· καὶ Γά ζα, καὶ ὀδυνηθήσεται σφόδρα· καὶ ᾿Ακκαρών, ὅτι ᾐσχύνθη ἀπὸ τῆς ἐλπίδος αὐτῆς. Καὶ ἀπο λεῖται βασιλεὺς ἐκ Γάζης, καὶ 'Ασκάλων οὐ μὴ κατοικηθῇ. Καὶ κατοικήσουσιν αλλογενεῖς ἐ Αζώτῳ, καὶ καθελῷ ὕβριν ἀλλοφύλων. ΝΔ'. Ὅτε πολέμου καὶ μάχης εμβολή κατανέμεται χώραν, εὐθαρσέστεραί πώς εἰσι, καὶ ἐν ἐλπίσιν ἔσθ' ὅτε χρησταῖς, αἱ κατ' αὐτὴν πόλεις. Οίονται γάρ, ὅτι περιέσονται τῶν ἐχθρῶν ἢ τῷ πλήθει τῶν ἐνοι κούντων αὐταῖς, ἢ τειχῶν ὀχυρότητι, καὶ ταῖς τῶν τακτικών επιστήμαις. Εἰ δὲ δὴ γένοιτο τῶν παρά σφισιν ἁλῶναι μίαν, ἤπερ ἂν λέγοιτο δυνατωτάτη, τότε δή, τότε πᾶσα μὲν ὀκλάζει πρὸς δέος, ἀποσείεται δὲ τὴν ἐλπίδα, τὴν τοῦ φυγεῖν δύνασθαι φημί, καὶ ὡς πεσοῦσα θρηνεί. Αλούσης δὴ οὖν τῆς οὕτω διαφανοῦς, καὶ ἀλκιμωτάτης, καὶ πλούτῳ κομώσης, ο Φο βηθήσεται μὲν, φησίν, ἡ Ασκάλων, καὶ ὠδυνηθήσε ται Γάζα, καὶ μὴν καὶ ᾿Ακκαρών.» Πόλεις δὲ αὗται τῶν Παλαιστινῶν. Οδυνηθήσεται δέ, ε ὅτι ᾐσχύνθη ἀπὸ τῆς ἐλπίδος αὐτῆς. ο φοντο μεν γάρ, ὅτι καὶ αὐταῖς ἰσχύσει πρὸς ἐπικουρίαν ή Τυρίων ἰσχύς. Ἐπειδὴ δὲ κειμένην τεθέανται, ταύτῃ τοι λοιπόν ἀπωλισθήκασι τῆς ἐλπίδος. Καὶ ὁ μὲν Γάζης ἡγού μενος οιχήσεται, φησίν, ἀπολωλώς δηλονότι. Κατος κήσουσι δὲ ἀλλογενεῖς ἐν Αζώτῳ, δεδαπανημένων, κατὰ τὸ εἰκὸς, τῷ πολέμῳ τῶν αὐθιγενῶν. Επιλέγει δὲ τούτοις, ὅτι «Καθελῶ τοὺς ἀλλοφύλους, τοὺς Παλαιστινούς, οὓς ὀνομάζει συνήθως. Ηχος δ' ἂν, εἴ γέ τω δοκεῖ, καὶ καθ᾿ ἑτέρων ἐθνῶν ὁ λόγος τῆς Ἰουδαίων γείτονες. ᾿Αλλὰ ταυτὶ μὲν ἡμῖν, ὡς οι ήτοι Εἰδέναι δὲ ἀναγκαῖον, ὅτι διωκομένης, ὡς ἔφην, ἔσθ' ὅτε τῆς Ἐκκλησίας, συνεπιφύονται τα δεινῶς, καὶ ἐπιμειδιῶσιν οἱ ἐχθροὶ, τάχα που λέγοντας τον Εύγε, είγε, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πλὴν ἐπαμύνει Χριστὸς, καὶ ἅπασαν μὲν αὐτῶν συνθραύσει δύναμιν, τὸν ἴδιον ἐγείρων ναόν, ἐπιφέρων δὲ τοῖς ἐπιβουλεύουσι τὰ ἐξ ἀκράτου θυμοῦ, καὶ ὥσπερ τινὰς πόλεις τὰς τῶν αἱρέσεων κατασείων συναγωγάς, καὶ πρὸς ταύταις ἔτι τὰ εἰδωλολατρῶν ἀνόσια στίφη. Καὶ ἐξαρῶ τὸ αἷμα αὐτῶν ἐκ στόματος αὐτῶν, καὶ τὰ βδελύγματα αὐτῶν ἐκ μέσου ὀδόντων απ τῶν. Καὶ ὑπολειφθήσονται καὶ οὗτοι τῷ Θεῷ ἡμῶν, καὶ ἔσονται ὡς χιλίαρχος ἐν Ἰούδα, καὶ Ακκαρών ὡς Ἰεβουσαίος. ΝΕ'. Κατεδηδόκασι μὲν καὶ οὗτοι τὸν Ἰσραὴλ, καὶ οἷά τινες θῆρες μονονουχί καὶ αἵματι πεφυρμένον εἶχον τὸ στόμα. Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν εἰδωλολάτραι, καὶ ταῖς τῶν ματαίων θεραπείαις προσκείμενοι, ἀεί τους ἐπὶ γλώττης, ήγουν ἐπ' ὀδόντων εἶχον τῶν ἰδίων βδελυγμάτων τὰς κλήσεις, ἄνω τε καὶ κάτω θεοὺς ὀνομάζοντες τὰ χειρόκμητα, καὶ λίθοις ἀψύχοις κατὰ τὸν προφήτην λέγοντες· ο Θεός μου εἶ σύ, καὶ οὐ ἐγέννησάς με, ο 'Αλλ' ἐκτετίκασι μὲν τὴν αὐτοῖς προσήκουσάν τε καὶ ἀποχρῶσαν δίκην, πεπλημμεληκότες ἀγρίως εἰς τὸν Ἰσραήλ. Πλὴν οὐκ εἰς ἅπαν διο λώλασι, προαθροῦντος Θεοῦ τὴν ἐσομένην αὐτῶν ἐκ στόματος αὐτῶν, τουτέστιν, εἰ καὶ οἷά τινες θῆρες μονονουχί κατερρόφησαν τὸν Ἰσραήλ, ἀλλ᾽ ἤξει και ρός, καθ᾽ ἂν ἔσονται καθαροὶ, καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις αἰτίας ἀπηλλαγμένοι. Δικαιωθήσονται γὰρ ἐν πίστει καὶ αὐτοὶ, καὶ τὸν ἐκ τῆς ἀρχαίας φαυλότητος ἀπο λούσονται μολυσμόν. Ἐξαρῶ δὲ καὶ τὰ ὀνόματα τῶν βδελυγμάτων αὐτῶν ἐκ μέσου ὀδόντων αὐτ τῶν· ο διαμεμνήσονται γὰρ οὐκέτι τῶν ψευδωνύμων θεῶν, οὔτε μὴν ὀνομάσουσιν αὐτούς. • ὑπολειφθήσονται δὲ καὶ αὐτοὶ τῷ Θεῷ ἡμῶν, ο καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτὸς ὁ Ἰσραήλ σέτωσται μὲν γὰρ καὶ αὐτοῦ τὸ κατάλειμμα, καίτοι δεδυσσεβηκότος εἰς αὐτὸν τὸν Εμμανουήλ. Ἐπειδὴ δὲ κεκλημένη τῶν ἐθνῶν ἡ πληθὺς τοῖς ἐξ αἵματος Ἰσραὴλ πιστεύσασι συνήφθη πνευματικῶς, Χριστοῦ συνδοῦντος εἰς ἕνωσιν, «Αὐτ τὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφό τερα ἕν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, κτίσας τε τοὺς δύο λαοὺς εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ποιῶν εἰρήνην, καὶ ἀποκαταλλάσσων τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ Πνεύματι πρὸς τὸν Πατέρα, ο ταύτῃ του φησὶν ὅτι ἔσονται ὡς χιλίαρχος ἐν Ἰούδα, τουτέστιν εἰς τοῦτο προβήσονται γνησιότητος, τῆς ὡς ἐν πίστει τε καὶ ἐπιεικείᾳ, φημί, ὥστε καὶ ἐξ αὐτῶν ἀρχηγούς γενέσθαι τοῦ Ἰούδα. Εσται δὲ καὶ ὁ ᾿Ακκαρών, τουτ ἐστιν, ὁ ἀλλογενής, ὁ ἐκ τῆς Φυλιστιεὶμ, ὡς ὁ Με βουσαίος, τουτέστιν ὡς αὐτὸς ὁ κάτοικος τῶν Ἱερο σολύμων λαός. Εκαλεῖτο γὰρ ἡ Ἱερουσαλήμ Ιεβοῦς ἐν ἀρχαῖς· οὐκοῦν Ιεβουσαῖος ὁ Ἱεροσολυμίτης ἐνθάδε νοεῖται. Πολλοὶ δὲ χιλίαρχοι, τουτέστιν ἡγεμόνες, καὶ προεστηκότες λαῶν καὶ ἐξ ἐθνῶν γε γόνασι, καὶ σύνεισιν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Τὸ δὲ ἐν Ἰούδα νοήσεις ἐπὶ τοὺς αἰνεῖν ειωθότας, τους ἐστιν ἡμᾶς τοὺς ἐν πίστει κεκλημένους, οἳ στεφα σῦν εἰθίσμεθα ταῖς ἀκαταλήκτοις δοξολογίαις τὸν κεκληκότα Χριστόν. Καὶ ὑποστήσομαι τῷ οἴκῳ μου ἀνάστημα, τοῦ μὴ διαπορεύεσθαι, μηδὲ ἀνακάμπτειν, καὶ οὐ μὴ ἐπέλθῃ ἐπ' αὐτοὺς οὐκέτι ἐξελαύνων, διότι νῦν δωράκασι ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς μου. Ν. Ἰδοὺ δὲ σαφῶς ἀνάστημά τε καὶ τεῖχος ὀνομάζει Χριστόν, δι' οὗ καὶ ἐμπεπυργώμεθα, κατ' εὐδοκίαν δὲ δηλονότι, καὶ θέλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρός. Οἶκος γὰρ νοητὸς, καὶ οἰκοδομὴ Θεοῦ, κατὰ τὴν του Παύλου φωνήν, ἡμεῖς που πάντως ἐσμέν, οἱ πεπιστευκότες, εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ἐν ταῖς καρ δίαις ἡμῶν διὰ τοῦ πνεύματος κατοικεῖ, καὶ τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ἐναυλίζεται. Εφη γὰρ αὐτὸς διὰ προφήτου φωνῆς· «"Οτι κατοικήσω ἐν αὐτοῖς, καὶ εμπεριπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν Θεὸς, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι λαός. ᾿Ανάστημα δὴ οὖν τὸ ἐγηγερμένον διὰ βουλῆς τοῦ Πατρὸς τῇ Ἐκκλησίᾳ Χριστός, ἵνα μηκέτι, καθὰ καὶ πάλιν, διοδεύσωσί τινες, καὶ ἀνακάμ Ει πτωσιν, ἐν ἡμῖν ἄνω τε καὶ κάτω περιιόντες, καὶ οἷά τινα κεχερσωμένην πατοῦντες ὁδὸν, καὶ βλάβης ἁπάσης ἀναπιμπλάντες ἡμετέρας καρδίας. Εφη μὲν γάρ που περὶ τῶν ἐξ Ισραήλ, ὃς ἦν ἀρχαῖος ἀμπελών τῷ κτησαμένῳ ότι ο 'Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς διαρπαγὴν, καὶ καθελῶ τὸν τοίχον απ τοῦ, καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα.· Ἡμῖν δὲ τοῖς ἐπεγνωκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ, τοῖχος ἐγήγερται, καὶ φραγμὸς αὐτὸς ὁ Ἐμμανουὴλ, ἀρρήκτῳ δυνάμει περιβάλλων, καὶ ἀποσοβῶν τῶν ἡμετέρων διανοιών τοὺς ἀκαθάρτους δαίμονας, καὶ τοῖς ἐκείνων οὐκ ἀφιεὶς ὑπεστρῶσθαι ποσί. Τοιγάρτοι καὶ ὁ προφήτης "., πρὸς αὐτὸν, ο Καὶ κληθήσῃ, φησὶν, οἰκοδόμος φραγμῶν καὶ τὰς τρίβους τὰς ἀνὰ μέσον παύσεις. 735 Ὥσπερ γὰρ οἱ περιφράττειν ειωθότες ἀμπελῶνες χεχερσωμένους, τὰς διὰ μέσου παύουσι τρίβους, οὐκ ἐῶντες ὑπὸ τοῖς τῶν ἄνω τε καὶ κάτω παριόντων πατεῖσθαι ποσίν· οὕτω καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἑαυτὸν ἡμῖν τεῖχος οἷάπερ ἄρρηκτον περι θεὶς, καὶ ἀγγελικαῖς δυνάμεσι περιφράττων ἔξω τοῦ πατεῖσθαι γενέσθαι παρεσκεύασεν. Εφη δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι οὐκέτι οὐ μὴ ἔλθῃ ἐπ' αὐτοὺς ἐξελαύνος Πάλαι μὲν γὰρ ἦμεν αἰχμάλωτοι, καὶ εὐπαρακάμι στοι κομιδῇ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκτόπων ιόντες εὐκόλως, ἄγοντός τε ἡμᾶς καὶ φέροντος τοῦ Σατανᾶ, καὶ ἐκ τούτων εἰς ἐκεῖνα μονονουχί καὶ ἐλαύνοντος. Αλλ' ἔπαυσε καὶ τοῦτο Χριστός. Οὐ γὰρ ἤξει καθ' ἡμῶν ὁ λεηλατῶν· οὐκ ἐμβάλῃ καθὰ καὶ πρώην εἰς γε τῷ αὐτῷ δοκοῦν. Πεπήγμεθα γὰρ ἐν Χριστῷ, ἀσφαλῆ τε καὶ ἱδρυμένην ἐσχήκαμεν τὴν καρδίαν, οὐκέτι κατασειόμενοι πρὸς ἃ μὴ προσῆκεν· οὐκ ἐμβαίνοντες 1, εἰς πολυθείαν, οὐκ ἐξελαυνόμενοι προς πλάνησιν ἀλλ᾽ οἷον ἐμβεβηκότες ἐν πίστει τε καὶ ἀγάπῃ τῇ εἰς Θεόν, ὡς χαίροντας ἐπὶ τούτῳ λέγειν· ι Καὶ ἔστησεν διὰ πέτραν τοὺς πόδας μου. Λέγων δὲ, Ότι ναν «ἑώρακα ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς μου, ο ἐπισκοπῆς ὄντα καιρὸν κατέδειξεν ἐναργῶς τὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας. Επεσκέψατο γὰρ ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ύψους, ο καὶ ᾗ φησιν ὁ Δαβίδ, ο Κύριος ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπέβλεψεν, ο καίτοι πάλαι διὰ τὴν ἐν ἡμῖν ἁμαρτίαν οὐ θεραπείας ἀξιῶν οὐ φειδοῦς ἡ ἀγά πης, οὐχ ἑτέρου τινὸς τῶν τοιούτων όλως ο άλλο οἷονεί πως ἀπεστραμμένος. Ταύτη τοι καὶ τεταράγμεθα, καὶ μαρτυρεῖ λέγων ὁ μακάριος Δαβίδ ο Απο στρέψαντός σου τὸ πρόσωπον, ταραχθήσονται, καὶ ? εἰς τὸν χοῦν αὐτῶν ἐπιστρέψουσιν.· Ἐπειδὴ δὲ νῦν, τουτέστι κατὰ τὸν τῆς ἐπιδημίας καιρὸν ἑωράκαμεν ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, σεσώσμεθά τε καὶ ἠλεήμεθα, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἐπέκεινα λόγον, καὶ ἀξιαγάστων ἀληθῶς κεκερδήκαμεν; ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύ γατερ Ιερουσαλήμ. Ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου Ερ χεταί σοι δίκαιος, καὶ σώζων, αὐτὸς πρᾶος, καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον, καὶ πῶλον νέον. ήγησαμένῳ, ΝΖ. 'Αναφανδόν ἐν τούτοις διακηρύττει λοιπόν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν ἀνάδειξιν, ὡς οὐδὲν ὅλως ὁρᾶσθαι τὸ ἀνιᾷν. Χαίρειν μὲν γὰρ προστέταχεν ἀναγκαίως τῇ νοητῇ Σιών, ἅτε δὴ καὶ πάσης ἡμῶν κατηφείας ἐξῃρημένης; Ποῦ γὰρ ὅτι τὸ κατηφές, καὶ ἐπὶ τίσιν ἂν γένοιτο πρὸς ἡμῶν τὸ κατοιμώζειν ὅμως, ἀπεληλαμένης τῆς ἁμαρτίας, καὶ τοῦ θανάτου πεπατημένου, κεκλημένης τε τῆς ἀνθρώπου φύσεως εἰς ἐλεύθερον ἀξίωμα, καὶ τῇ τῆς υἱοθεσίας κατεστεμμένης χάριτι, καὶ τοῖς ἄνωθεν, καὶ ἐξ οὐρανοῦ χαρ ρίσμασι κατηγλαϊσμένης; Επιτήρει δὲ, ὅτι τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν εὐαγγελιζόμενος, εὐθὺς θυγατέρα τὴν Σιὼν ἀποκαλεῖ. Σφόδρα δὴ οὖν χρῆναι χαίρειν αὐτὴν εὖ μάλα προστέταχεν, ἀνακηρύττειν τε παρεγγυά τῇ Ἱερουσαλήμ, ώς ήδη παρέσται, καὶ ἀναδειχθήσεται μετὰ σαρκὸς ὁ βασιλεὺς αὐτῆς, δί καιος, καὶ σώζων. Δεδικαίωσε γὰρ ἡμᾶς ἐν πίστει Χριστὸς, καὶ τὴν τῆς σωτηρίας κατευρύνει τρίβον τοῖς προσιούσιν αὐτῷ. Ἔστι δὲ πρὸς τούτοις καὶ πράος, οὐ νομικὴν προσφέρων ἀποτομίαν, οὐδὲ θα νάτῳ τιμωρούμενος τοὺς παραβαίνοντας ἐντολὴν, σώζων δὲ μᾶλλον ἐξ ἡμερότητος, καὶ ἀνιστὰς τοὺς ελισθηκότας. Ανέγνωμεν δὲ ὅτι «Τὸ γράμμα ἀπο κτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεί, ο Γράμμα μὲν γὰρ ὁ κολαστής ἐστιν νόμος, ἡ σκιά, καὶ ὁ τύπος· πνεῦμα δὲ ζωοποιοῦν ἐστιν ὁ Χριστὸς, ἐν πνεύματι γὰρ καὶ ἀληθείᾳ δεδιδαγμεθα προσκυνεῖν διὰ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως. Ότι δὲ καὶ ἐπιβέβηκεν ἐπὶ πῶλον νέον, οὕτω τε εἰσέφρησεν ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις, οὐ μα προς πρὸς πληροφορίαν δεήσει λόγου. Απόχρη γὰρ εἰς πίστιν ἡμῖν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής γεγραφώς τὰ τοιάδε. Επεκάθητο μὲν γὰρ τῷ πώλῳ Χριστός, εἴπετό γε μὴν ἡ τεκοῦσα· καὶ σημεῖον ἡμῖν ἀναγ καιοτάτου πράγματος το δρώμενον ἦν. ἐπανεπαύσατο γὰρ ὁ Χριστὸς τῷ νέῳ λαῷ, τουτέστι τῷ κεκλημένῳ πρὸς ἐπίγνωσιν ἀληθείας τῷ εἰδωλολατροῦντι ποτε. Οἷα γάρ τις ἦν πῶλος, οὔπω δεδαμασμένος, οὔτε μὴν εἰδὼς βαδίζειν ὀρθῶς· οὐ γάρ που τῷ θείῳ παπαιδαγώγητο νόμῳ. Αλλ' ὁ πάντας ἄγων εἰς εὐτεχνίαν πνευματικήν, προϋπέθηκε μὲν ἑαυτῷ τὸν πῶλον. Εψεται δὲ ὅτι κατὰ καιροὺς καὶ ἡ τῶν Ἰου δαίων Συναγωγή, διὰ τῆς ἀπομένης ὄνου δέδωκε νοεῖν, καίτοιγε ἐν χρόνῳ τῷ κατὰ τὴν κλῆσιν τὸ πρεσβύτερον ἔχουσα· προεισκέκλητο γὰρ διὰ Μωσέως καὶ προφητῶν. Ἐπειδὴ δὲ προσκέκρουσε τῷ σώζοντι βασιλεῖ (οὐ γάρ τοι προσήκατο τὴν πίστιν), ταύτῃ του δικαίως τοῦ πώλου κατόπιν ἔρχεται μόλις, καὶ γέ γονεν εἰς οὐράν, τουτέστι παρακολούθημα, καὶ ὀπίσω τῶν ἐξ ἐθνῶν, καὶ ἡ πρώτη γέγονεν ἐσχάτη. "Αθρει δὲ, ὅπως εἰς ἐσχάτην ἀλογίαν ἀποκομισθεῖσαν ἔδειξε τὴν ἀνθρώπου φύσιν, «ὁ νεφρούς εἰδὼς καὶ καρδίας. Ονῳ γὰρ παρεικάζεται τῇ λίαν ἀλογωτάτῃ καὶ ἡ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγή, καὶ αὐτὴ δὲ τῶν ἐθνῶν ἡ πλη θύς. Οἱ μὲν γὰρ ελατρευότες τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα Θεόν· οἱ δὲ τὸν παιδαγωγὸν ἀτιμάζοντες νόμον, ἔξω νοῦ καὶ φρενός γεγόνασιν ἀγαθῆς, καὶ οι Οι πρὸς πᾶν εἶδος φαυλότητος απονενευκότες, ο Παρασυνεβλήθησαν γὰρ τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοίωνται αὐτοῖς,» κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνήν. Ονος δὲ καὶ ἑτέρως ἀκαθαρσίας σύμβολον· ἀντερον γὰρ τὸ ζῶον, καὶ τὴν ἐκ νόμου κατάῤῥησιν ἔχον. Τοιοῦτοι δὲ πάντως οἱ πλανώμενοι και φιλαμαρτή μήνες. Καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραίμ, καὶ ίππον ἐξ Ιερουσαλήμ, καὶ ἐξολοθρευθήσεται τόξον πολεμικὸν, καὶ πλῆθος, καὶ εἰρήνην ἐξ ἐθνῶν, καὶ κατάρξει υδάτων από θαλάσσης ἕως θαλάσσης, καὶ ἀπὸ ποταμῶν ἕως διεκδο λῶν τῆς. ΝΗ'. "Οτι γενόμενος άνθρωπος ὁ Μονογενής, τοῖς τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν ὑποφέρειν ἔμελλε ποσὶν ἀρ χάς τε καὶ ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ κόσμου τούτου, τουτέστι τὰ βδελυρὰ τῶν δαιμονίων στίφη, πάντα τε αὐτοῖς ὑποτάσσειν ἐχθρὸν ὁρατόν τε καὶ ἀόρατον, καὶ πάντα συντρίβειν πόλεμον, καὶ τοῖς ἐξ εἰρήνης κατευφραίνειν ἀγαθοῖς, αἰνιγματωδώς ἡμῖν ὁ προφητικὸς ὑποφαίνει λόγος. Κεσαν μὲν γὰρ κατά καιρούς κατὰ τῶν Ἱεροσολύμων οἱ Βαβυλώνιοι, καὶ μὴν καὶ ἕτεροί τινες τῶν ὁμέρων ἐθνῶν ἵπποις τε καὶ ἅρμασιν ἐποχούμενοι, καὶ βάλλοντες τόξοις, κατὰ τὸ γεγραμμένον, κατεχειροῦντό τε ούτω, και πικροῖς ἐνίεσαν πόνοις. Ἀπὸ γοῦν τοῦ συμβαίνειν εἰωθότος, τῶν ἐπὶ Χριστοῦ κατορθωμάτων τὴν λαμ πρότητα δηλοί. Ο γάρ του σώζων, φησὶν, ὁ δίκαιός τε καὶ πραότατος βασιλεὺς, ἀφίξεται μὲν, καὶ οὐκ εἰς μακράν. Πλὴν οὐ πολλῷ πλήθει τῶν ὑπασπιστών, οὐ δορυφόρους, οὐ μυρίους ἔχων τοὺς εἰδότας τὰ τακτικά. Επασκήσας τε οὕτως ἐν ἔθει τὸ μέτριον, ὥστε καὶ μόλις ἐπιβῆναι τοῦ πώλου. Πλὴν ἔσται τοσοῦτος εἰς ἀρετὴν, ὀνήσει τα οὕτω τοὺς ἐπ' αὐτῷ πεποιθότας, ὡς περιελεῖν μὲν ἄρματα ἐξ Εφραίμ, ἀποστῆσαι δὲ καὶ ἵππων ἐξ Ἱερουσαλήμ, ἐξολοθρεύ σα: δὲ καὶ τόξον πολεμικὸν, καὶ εἰρήνην ἁπλῶσαι βαθεῖαν, τὴν ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν. Ἐφραίμ δέ φησι τὰς ἐν τῇ Σαμαρεία δέκα φυλάς, Ἱερουσαλὴμ δὲ τοὺς ἐν αὐτῇ κατοικήσαντας, Ιούδας δὲ οὗτοι καὶ Βενιαμὶν. Οὐκοῦν ἀσφαλείας ὑπόθεσιν, καὶ εἰρήνης ἡμῖν ὁ προφητικὸς εἰσκομίζει λόγος. Οὐ γὰρ ἂν γένοιτο, φησίν, εὐκατάδρομος τοῖς ἐθέλουσι κακοῦν ἡ ἁγία πόλις, κατευρυνεῖ δὲ οὕτω τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν ὁ σώζων αὐτὴν, ὡς ὅλης κατάρξαι τῆς Ἰουδαίας, ἀπὸ θαλάσσης ἕως ποταμῶν. Αὗται γάρ εἰσιν αἱ διεκδο λαὶ τῆς γῆς, τουτέστι τὰ πέρατα. Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, ὡς περὶ ἀμπέλου λέγων τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς· «Εξέτεινε τὰ κλήματα αυτ τῆς ἕως θαλάσσης, καὶ ἕως ποταμῶν τὰς παρα φυάδας αὐτῆς.» Τερματίζεται γὰρ ἡ τῶν Ἰουδαίων θαλάσσῃ τε, καὶ χώρᾳ τῇ πρὸς νότον, καὶ Ινδική, καὶ τῇ καλουμένῃ Μέσῃ τῶν ποταμῶν. Ἀλλ' οὐκ ἐν τούτοις τοῖς ὅροις ἡ Χριστοῦ βασιλεία, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ερπει δὲ ὁ λόγος ὡς ἐκ μερικού παραδείγματος ἐπὶ τὸ καθόλου, καὶ γενικώτατον. Βεβασίλευκε γὰρ οὐ τῆς Ἰουδαίας μόνης, ἁπάσης δὲ μᾶλλον τῆς ὑπ' οὐρανὸν, καὶ ἀπὸ περάτων εἰς πέρατα τὰ τῆς ἐξουσίας αὐτοῦ κατευρύνεται. νι, Καὶ σὺ ἐν αἵματι διαθήκης ἐξαπέστειλας δεσμίους σου, ἐκ λάκκου οὐκ ἔχοντος ὕδωρο Καθήσεσθε ἐν ὀχυρώμασι δέσμιοι τῆς συναγε γῆς, καὶ ἀντὶ μιᾶς ἡμέρας παροικεσίας του διπλᾶ ἀνταποδώσω σοι. ριο ΝΘ'. Μέτεισιν ὁ λόγος ἐπ' αὐτὸν ἤδη δίκαιόν τε καὶ σώζοντα βασιλέα, καὶ μέν τοι καὶ πρᾶον, τουτ ἐστι Χριστὸν, καὶ τὰ λαμπρά, καὶ ἀξιάγαστα τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ κατορθώματα καθίστησιν εναργή. Κεκένωσε γὰρ ἑαυτὸν ν ἑκών, γενόμενος ἄνθρωπος, ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος. «Υπέμεινε δὲ καὶ σταυρόν, αἰσχύνης καταφρονήσας, ο καὶ τέθεικε τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντάλλαγμα, κατεκτήσατο τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν ἐν αίματι διαθήκης αιωνίου, ἧς ἦν τύπος τὸ διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐπιῤῥανθέν. Λαβών γάρ, φησί, Μωσῆς τὸ αἷμα αυτό τε τό βιβλίον, καὶ πάντα τὸν λαὸν ἐῤῥάντισε, λέγων· Τοῦτο τὸ αἷμα τῆς διαθήκης ἧς διέθετο πρὸς ὑμᾶς ὁ Θεός. ο ᾿Αλλ' ἐκεῖνα μὲν τύποι, καὶ τῆς ἀληθείας μόρφωσις ἦν. Αὐτὴ δὲ λοιπὸν ἡ ἀλήθεια Χριστὸς, ὁ πάντας ἡμᾶς ἀγοράσας ἐν αἵματι διαθήκης. • ἐκλελυτρώμεθα γὰρ, ὡς ὁ αὐτοῦ φησι μαθητής, οὐ φθαρτοῖς ἀργυρίῳ ἢ χρυσίῳ, ἀλλὰ τιμίῳ αἵματι ὡς ἀμνοῦ ἀμώμου, καὶ ἀσπίλου Χριστοῦ. • Σὺ τοίνυν, φησίν, ὦ δικαιότατε καὶ πραότατε βασιλεῦ, ἐν αἵματι δια θήκης τοὺς σοὺς γεγονότας δεσμίους (τουτέστιν οὓς δεσμοῖς ἀγάπης κατέσφιγξας, καὶ ταῖς σαῖς ζεύγλαις ὑπενεγκεῖν, καὶ καταδῆσαι σαφῶς τὴν τῆς διανοίας πέπεικας αὐχένα) ἐξαπέστειλας, τουτέστιν ἐξεκόμιο σας, ήγουν ἐξήγαγες, ἢ ἀνῆκας ι ἐκ λάκκου οὐκ ἔχοντος ὕδωρ.» Σημαίνειν δὲ διὰ τούτου φαμὲν αὐτ τὸν ἢ τὸν ᾄδην, τὸν οὐκ ἔχοντα ζωὴν, ἐκδεξόμεθα γὰρ εἰς τύπον ζωῆς τὸ ὕδωρ, ήγουν ᾅδην καταλογιούμεθα, “ καὶ μάλα ὀρθῶς, τὴν ἐπί γε τοῖς ψευδωνύμοις θεοῖς ἀπάτην. Βόθρος γὰρ ἀληθῶς τὸ χρῆμά ἐστιν, εἰς ὃν εἴπερ τις ὅλως κατολισθήσει, ζωῆς ἀμοιρήσει τῆς εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα. "Οτι δὲ κεκένωκε τὸν ᾅδην ἀπο θανὼν ὁ Χριστὸς, καὶ ἀνῆκε τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι τὰς κάτω πύλας, παντί που σαφές. Ἔφη δέ που καὶ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς διὰ φωνῆς Ἱερεμίου περὶ τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, καταλελειπότων μὲν αὐτὸν, τραπομένων δὲ φληνάφως εἰς ἀπάτην εἰδωλομανῆ· «Εξέστη ὁ οὐ ρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέ γει Κύριος· ὅτι δύο, καὶ πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου. Εμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυ νήσονται ὕδωρ συνέχειν. ο Ωσπερ γάρ ἐστι πηγή ζωῆς, καὶ πηγὴ ζωοποιὸς ἡ ὀρθή τε καὶ ἀπλανής περὶ Θεοῦ γνῶσις· οὕτως ἄνυδροι, καὶ οἱονεὶ λάκκοι συντετριμμένοι νοηθεῖεν ἂν τὰ τῆς εἰδωλολατρείας ἀθύρματα, καὶ ἡ περὶ αὐτοῦ πλάνησις. Εἶτα πρὸς αὐτοὺς διαλέγεται τους δεσμίους, καὶ εἰς ἐλπίδας αὐτοὺς ἀγαθὰς παραθήγει, λέγων·. Καθήσεσθε ἐν ὀχυρώματι δέσμιοι τῆς συναγωγῆς.» Καὶ ὀχύρωμα μὲν, καθάπερ ἐγᾦμαι, τὴν Ἐκκλησίαν ἀποκαλεῖ ὡς τετειχισμένην ἐν Χριστῷ, καὶ ἀκλονήτως ἔχουσαν. Κάθησιν δέ φησι τὸ οἷον ἱδρυμένον ἐν πίστει. Γέ.. γραπται γὰρ περὶ Θεοῦ·. Ὅτι σὺ καθήμενος εἰς τὸν ΧΧΥΗ, 10, αἰῶνα, ο τουτέστιν ιδρυμένην ἔχων καὶ ἀκατάσει στον φύσιν. Ἔσεσθε δὴ οὖν ἐν ἀσφαλείς, φησί, τὸ βεβηκός έχοντες εἰς πίστιν, ὦ δέσμιοι τῆς ἐμῆς συναγωγής εἶεν δ' ἂν οὗτοι τῶν ἐν Χριστῷ δεδικαιωμένων ἡ ἁγία πληθύς. Ὅτι δὲ οὐκ ἄμισθον ἔχουσι τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς ἀρίστοις ὑπομονὴν, καὶ μὴν τὸ ἐρηρεισμένον εἰς ἀγάπησιν τὴν ἐπὶ Θεῷ, κατασημαίνει, λέγων Καὶ ἀντὶ μιᾶς ἡμέρας παροικίας σου, διπλᾶ ἀντ αποδώσω σο:. ο Καί τι τοιοῦτον ἐστὶν δ βούλεται λέ γειν. Πάροικοι μὲν γὰρ ἐπὶ γῆς, καὶ παρεπίδημος πάντες εἰσὶν οἱ ἅγιοι, βραχὺς δὲ λίαν ὁ ἐν σώματο βίος ἀνθρώπου παντός, κἂν εἴ τις αὐτὸν ὀλίγον ὄντας παντελῶς, ὡς τάχα που καὶ ἡμέρᾳ παρεικάζεσθαι μια. Οὐκοῦν ἀντὶ μιᾶς ἡμέρας τῆς παροικίας σου. φησί, τουτέστιν ἀντὶ βραχέος τε καὶ συνεσταλμένου χρόνου τῆς ἐν σώματι ζωῆς διπλᾶς τε καὶ ἐν πλειν ασμῷ τὰς ἀμοιβὰς ἀποδώσω. Έφη δέ που καὶ ὁ Χριστός, ὅτι «Μέτρον καλόν, πεπιεσμένων, καὶ σεσαλευμένον, καὶ ὑπερεκχυνόμενον δώσουσιν εἰς τὸν κόλπον ὑμῶν.» Οὐ γάρ που τὰς ἰσοστάθμους ὧν ἂν δράσαιμεν προσδοκῶμεν ἀμοιβὰς, ἀλλ᾽ ἐν προσθήκῃ πολλῇ, πλουσιόδωρος γὰρ ὁ διδούς. Ο ο Ο Διότι ενέτεινά σε ἐμαυτῷ, Ιούδα, ὡς τόξον, έπλησα τὸν Εφραίμ. Ε. Τίνα δὴ τρόπον κληθήσεταί τε καὶ εἰσελάσει διὰ τῆς πίστεως ἡ ἐξ ἐθνῶν ἀγέλη, ταλαιπωρήσει δὲ καὶ ὁ πάλαι τρυφῶν, τουτέστιν ὁ Σατανᾶς, τῶν ἐκ πλεονεξίας αὐτῷ πεπορισμένων προσκυνητῶν ἐξ ωθούμενος, διατρανοῖ πάλιν ἐν τούτοις. Ποιεῖται γε μὴν τὸν λόγον, ὡς πρὸς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, ἤτοι τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ διδασκάλους, οἱ καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν ἐκπεριθέοντες χώραν, εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας εκάλουν τε καὶ σεσαγηνεύκασι τοὺς ἐν αὐτῇ. Ἰούδα, τοίνυν φησίν, ενέτεινά σε έμαυτῷ τόξον, ο τουτέστι διὰ σοῦ τοξεύσω τοὺς ὑπεναντίους· καὶ ο σὲ δὲ, ὦ Ἐφραίμ, ἔπλησα. • Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν, ἐρῶ πάλιν. Ὅτε γὰρ τῆς τοξείας οἱ ἐπιστήμονες νευρὰν μὲν μαζῷ, τοῦ δὲ τόξου τὸν σίδηρον ἄγουσιν ἐγγὺς, τότε πλῆσαι τὸ τόξον λέγονται, βάλλουσι καὶ διιπτάμενον τὸν ἰν, ἤτοι τὸ βέλος. Ἔστι τοίνυν αὐτὸ διαφόρως πεφαμένον. Τόξον σε πεποίημαι, φησίν, ὦ Ἰούδα, ἔπλησα δὲ καί σε, ὦ Εφραίμ. Ἰού δας δὲ καὶ Ἐφραὶμ ἅπαν ἐστὶ τὸ γένος τὸ ἐξ 16 ραήλ. Οὐκοῦν τόξον ὥσπερ τι πεποίηται τοὺς ἐξ Ἰουδαίων πεπιστευκότας πρὸ τῶν ἄλλων, και γνώμης εἰς τοῦτο προεληλυθότας, ὡς ἔθνη παιδαγωγεῖν, καὶ τῶν πλανωμένων ἀποσοβεῖν τὰς τῶν δαιμόνων ἁγέ λας, καταπαίειν τε τὸν Σατανᾶν, καὶ ἀπαξαπλῶς τοὺς τοῖς θείοις δόγμασιν ἀντεξάγοντας, καὶ τοὺς ταῖς δι' αὐτῶν μαχομένους μυσταγωγίαις. Οὕτω πού φησι καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα καὶ Θεόν· «Τὰ βέλη σου ήκονημένα, δυνατέ· λαοὶ ὑποκάτω σου πεσοῦνται· ἐν καρδίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως, ο Πλήττουσι μὲν γὰρ τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἰς καρδίαν ἔσω, καὶ νεφρούς τὰ τοῦ δυνατοῦ βέλη, τουτέστι Χριστοῦ. Βέλη δὲ αὐτοῦ πάλιν οἱ μυσταγωγοί, τοὺς δέ γε πεπλανημένους, καὶ τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς Θεὸν οὐκ εἰδότας. Πλήτ τουσιν οὐκ εἰς θάνατον, ἀλλ᾽ εἰς ἀγάπην αὐτοὺς ἀπο φέροντες τὴν ἐν Χριστῷ, ἵνα καὶ ὑποκάτω τ πτοιεν αὐτοῦ. Οποία τις ἐστὶν ἐν τῷ Ασματι τῶν ᾀσμάτων γραφομένη νύμφη, λέγουσα σαφῶς, ὅτι Τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ εἰμι.» Οτι δὲ γεγόνασιν άλ κιμώτατοι, καὶ εὐσθενεῖς οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, πιο στώσεται λέγων περὶ αὐτῶν ὁ σοφὸς Ψαλμῳδὸς ἐν πνεύματι· «Ωσεί βέλη ἐν χειρὶ δυνατοῦ, οὕτως οἱ υἱοὶ τῶν ἐκτετιναγμένων.» Εκτετιναγμένους μὲν γὰρ τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ ἀποκαλεῖ, ὡς τῆς θείας χάρι τος ἐκπεπτωκότας διά το: τὸ ἐμπαροινῆσαι Χριστῷ. Οι γε μὴν αὐτῶν υἱοί, βέλη γεγόνασιν ὡς ἐκ χειρὸς δυνατοῦ πεμπόμενα. Έφη δέ που καὶ ὁ ᾿Αμβακούμ ὡς πρὸς αὐτὸν δὴ πάλιν τὸν Ἐμμανουὴλ περὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων· ο Βολίδες σου πορεύσονται εἰς φέγγος ἀστραπῆς ὅπλων σου. Καὶ ἐπεγερῶ τὰ τέκνα σου Σιὼν ἐπὶ τὰ τέκνα των Ελλήνων, καὶ ψηλαφήσω σε ὡς ῥομφαίαν μαχητοῦ. ΞΑ'. Ἰδοὺ δή, σαφῶς τοὺς ἐξ Ἰουδαίων μυσταγωγοὺς τόξον ἴδιον ὀνομάζει. Ποια γὰρ τὰ τέκνα τῆς Σιὼν τὰ κατὰ τῶν Ἑλληνικῶν κατεξιστάμενα τέκνων, εἰ μὴ οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ, καὶ οἱ τῶν Ἐκκλησιῶν κατὰ καιροὺς ἡγούμενοι, ο καὶ τῆς ἀληθείας όρθο τομοῦντες τὸν λόγον; ο Σιών γὰρ ἡ νοητή, πῶς ἂν Στέρα νοοῖτο παρὰ τὴν Ἐκκλησίαν; Καταθλοῦσι δὲ τῶν τέκνων τῶν Ἑλληνικῶν, καὶ καταστρατεύονται τῶν πεπλανημένων, Θεοῦ τεθεικότος αὐτοὺς ὡς βομ φαίαν μαχητοῦ. Οὕτω καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος τὸν ἐν Χριστῷ νοούμενον στρατιώτην κατακαλλύνων δρα ται. ο θώρακα μὲν γὰρ τὸν τῆς ἐν Χριστῷ δικαιοσύνης ο περιτίθησιν αὐτῷ· καὶ μὴν καὶ ο τὴν τοῦ σωτηρίου περικεφαλαίαν.» Εἶτα δίδωσι • τὴν μά χαιραν τοῦ πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ.» Ταύτῃ δὴ οὖν τῇ μαχαίρᾳ κατὰ τῶν Ἑλληνικῶν κεχρημένοι τέκνων, ἀποκείρουσι μὲν τὴν ἐν αὐτοῖς βλαστοῦσαν ἀπάτην, καὶ τὸν τομώτατον τοῦ Θεοῦ λόγον ἐπιφέροντες αὐτοῖς, ο ὅς ἐστι ζῶν τε καὶ ἐνεργής, ο τὸ πονηρὸν καὶ ἀκάθαρτον εκκόπτουσι πνεῦμα, ἵνα δύο ναιντο λοιπὸν νῷ καθαρῷ τε καὶ ἐλευθέρῳ, καὶ τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας παραδέξασθαι λόγον. Καὶ ἔσται Κύριος ἐπ' αὐτούς, ὀφθήσεται, καὶ ἐξελεύσεται ὡς ἀστραπὴ βολὶς αὐτοῦ. ΣΒ. Ὅτι καὶ συνέσται Κύριος ὁ Θεὸς αὐτοῖς, καὶ συνασπιεί, καταδώσει τε τοὺς ἀνθεστηκότας διὰ τούτων ὑποδηλοί. ο Εσται γάρ, φησί, Κύριος ἐπ' αὐτοὺς, ὁ δῆλον δὲ ὅτι τοὺς ἀνθίστασθαι με μελέτη κότας τοῖς ἱερουργοῦσι τὸ Εὐαγγέλιον αὐτοῦ. Ἐκά στη δὲ βολίς μυσταγωγός, ἢ ἀπόστολος· βέλει γὰρ ἤτοι βολίδι παρεικάζει πάλιν αὐτοὺς Θεοῦ πέμπον τοῦ, ὡς ἀστραπὴ δὲ δραμεῖται, φησί, δῆλον δὲ ὅτι καταυγάζουσα, καὶ τοῖς ἁπάντων ὀφθαλμοῖς ἀμογητὶ προσπίπτουσα. Γεγόνασι δὲ οὕτω λαμπροὶ καὶ οἱ θεσ πέσιοι μαθηταί, καὶ τῶν τοῦ Σωτῆρος Ευαγγελίων κήρυκες, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, λαῶν ἡγούμενοι, καὶ προεστηκότες Εκκλησιῶν, ὡς ἀγνοῆσαι μηδένα τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἀρετῆς τὴν φαιδρότητα. Καὶ τοῦτο αὐτὸ δηλῶν, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ·. Οὐδεὶς λύχνον ἅψας, καλύπτει αὐτὸν σκεύει, ἢ ὑποκάτω κλίνης τί θησιν, ἀλλ' ἐπὶ λυχνίας, ἵνα οἱ ἐκπορευόμενοι βλέ τῶν δαιμονίων πλεονεξίας ἀπηλλαγμένῳ, τὸν τῆς πίπτοιεν, πωσι τὸ φῶς. Καὶ πάλιν ἑτέρωθι· Οὕτω λαμ ψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ὁ Καὶ Κύριος παντοκράτωρ ἐν σάλπιγγι σαλπιεί, καὶ πορεύσεται ἐν σάλῳ ἀπειλῆς αὐτοῦ. Κύριος παντοκράτωρ ὑπερασπιεῖ αὐτῶν, καὶ καταναλώσουσιν αὐτοὺς, καὶ καταχώσουσι ἐν λίθοις σφενδόνης, καὶ ἐκπίονται τὸ αἷμα αὐτῶν ὡς οἶνον, καὶ πλήσουσι ὡς φιάλας θυσιαστήριον. Καὶ σώσει αὐτοὺς Κύριος ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ὡς πρόβατα λαὸν αὐτοῦ. ΕΓ'. Συνασπιστήν, ὡς ἔφην, καὶ σύνοπλον αὐτοῖς παρίστησιν εναργῶς ὁ λόγος, τὸν τῶν ὅλων Θεὸν, πα ραταττόμενον οὕτω, καὶ συναθλεῖν ᾑρημένον, ὡς ἤδη δοκεῖν καὶ ἐξηρτῆσθαι πολεμικῶς, καὶ οἷον χωρείν μᾶλλον, καὶ τῇ κατ' ἐχθρῶν ὅλῃ χρῆσθαι δυνάμει, καὶ τῆς ἐνούσης εὐσθενείας αὐτοῖς. καταστρατεύεσθαι γε μὴν εὖ μάλα φησίν, οὐχὶ τῶν διὰ πίστεως εἰς δικαίωσιν σαγηνευομένων, ἀλλὰ τῶν ἀθλίως ἀνθ εστηκότων τῷ θείῳ κηρύγματι, οὓς καὶ ὁ Παῦλος κατεσήμηνε, λέγων· ο Θύρα γάρ μοι ἀνέψγε με γάλη καὶ ἐναργὴς, καὶ οἱ ἀντικείμενοι πολλοί.» Σαλο πιεῖ τοίνυν ὁ Κύριος, φησὶν, ἐν σάλπιγγι. Δελάληκε γὰρ ὁ Κύριος τὸ κήρυγμα τὸ εὐαγγελικὸν, εἰς πᾶσαν διάττον τὴν ὑπ' οὐρανὸν, ἐξάκουστον γὰρ τοῖς ἁπανταχοῦ τὸ μυστήριον· ἦν μὲν γὰρ ἰσχνόφωνος, καὶ βραδύγλωσσος ὁ Μωσῆς, τοιγάρτοι καὶ μόλις ηκούετο κατά μένην τὴν Ἰουδαίαν. "Ηκιστά γε μὴν ἐν τούτοις ἐστὶν δ περὶ Χριστοῦ λόγος. Αναπεφώνησε γὰρ οἷά τις σάλο πιγξ λαμπρά, καὶ εὐηχεστάτη, καὶ ταῖς ἁπάντων ἀκοαῖς ἡχὴν ἐνιεῖσα τὴν διαπρύσιον. • Βαδιεῖται δὲ ὥσπερ ἐν σάλῳ ἀπειλῆς αὐτοῦ,» καὶ ὑπερασπιεῖται οὕτω τῶν ἑαυτοῦ δορυφόρων, ὡς οἷον ὑπὸ πυρὸς δαπα νᾶσθαι τοὺς ἀνθισταμένους, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ Σφενδάνης λίθοις αὐτοὺς καταχώσουσι καταπαίοντες γενν κῶς. Ἐκπίονται δὲ καὶ τὸ αἷμα αὐτῶν, τουτέστιν οἷς τινες θῆρες ἐπιθρώσκοντες περιέσονται ῥᾳδίως, καὶ νεκροὺς ἀποφανοῦσι. Προσκομιοῦσι δὲ τῷ τῶν περ πτωκότων αἵματι φιάλας πεπληρωμένας, καθάπερ τινὰ σπονδὴν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον. Εὐωδία γὰρ τῷ Θεῷ, καὶ θυσία δεκτὴ τῶν οὐκ ἐώντων σώζεσθαι τους που πλανημένους ὁ θάνατος. Εἰ γὰρ τῶν σωμάτων τους φονευτὰς οὐκ ἄξιον ἐλεεῖσθαι, ὑποφέρεσθαι δὲ μᾶλλον η ταῖς δίκαις, τὰ ἴσα παθόντας, τί ἄν τις λέγοι περί τῶν οἱ ψυχῶν ὀλετῆρες γεγόνασι καὶ φθορεῖς. Εἶεν δ᾽ ἂν οὗτοι πάλιν οἱ Ελλήνων λογάδες, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ σοφίας ἡμμένοι τὴν δόξαν, οἱ ἄνω τε καὶ κάτω θεοὺς καὶ θεὸς ὀνομάζοντες, καὶ τῇ κτίσει παρὰ τὸν ποιητὴν ἀναπείθοντες προσκυνεῖν, καὶ ἑκάστῳ τῶν στοιχείων τὴν θεῷ πρέπουσαν ἀνατιθέντες δόξαν, καίτοι πεπλανήκασι τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν, καὶ οὐχὶ δὴ μόνον κατά γε τὸν χρόνον τῆς ἐν σώματι ζωῆς· ἀλλὰ καὶ εἰς χρόνους τοὺς ἐφεξῆς. Μύριος γὰρ ὅσοι κατὰ καιροὺς διολώλασι τῆς ἐκείνων ψευδοεπείας ἡττώμενοι, καὶ ψυχροῖς καὶ γραώδεσι μυθαρίοις προσεσχηκότες. Ανήρηνται δὴ οὖν οἱ τοιοίδε λοιπόν. Οίχεται γὰρ τῆς ἐκείνων συγγραφῆς ἡ βεβή λωσις, ἀπρακτοῦσιν οἱ μῦθοι, καὶ οἷον ἐκπέπεται τὸ αἷμα αὐτῶν. Τοῖς γὰρ τῆς ἀληθείας δόγματι καθάπερ τισὶ λίθοις τοῖς ἐκ σφενδόνης καταπαιόμενοι καταχώννυνται, καὶ γέγονεν, ὡς ἔφην, εὐωδία Θεῷ τῆς ἐκείνων αθυροστομίας ἡ ἀπώλεια, ο Καὶ σέσωκε Κύ ριος ὡς πρόβατα τὸν λαὸν αὐτοῦ. ὁ Ἐπειδὴ γὰρ ἐστι τῶν ὅλων αὐτὸς ποιητής, λαὸς αὐτοῦ λέγοιντο ἂν εἰκό τως καὶ οἱ πάλαι πλανώμενοι, οὓς ὡς ἀγέλην ἀπεληλαμένην ὑπὸ λῃστῶν σέσωκεν ὁ Κύριος, τους ψευδοποιμένας ἐκβαλών, καὶ ὑπὸ χεῖρα τιθεὶς ἰδίαν τὸ ἀνθρώπινον γένος. Ἔστι γὰρ αὐτὸς ὁ ποιμὴν ὁ και λὸς, ὁ τιθεὶς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν προβάτων. Διότι λίθοι ἅγιοι κυλίονται ἐπὶ τῆς γῆς αὐτοῦ. "Οτι εἴ τι ἀγαθὸν αὐτοῦ, καὶ εἴ τι καλὸν παρ' αὐτοῦ, σῖτος νεανίσκοις, καὶ οἶνος εὐωδιάζων εἰς παρθένους. ΕΔ'. Λίθους μὲν ἁγίους τοὺς ἐν τῇ γῇ τοῦ Θεοῦ κυλιομένους τοὺς ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις κατά καιρούς ἁγίους, οἵπερ ἂν γένοιντο μυσταγωγοὶ καὶ διδάσκαλοι κατωνομάσθαι φαμέν. Σύμμορφοι γὰρ γεγόνασι «τῷ λιθῳ τῷ ἐκλεκτῷ, καὶ ἀκρογωνιαίῳ, καὶ ἐντίμῳ, τῷ τεθειμένῳ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἰς τὰ θεμέλια Σιών.» Εἰ δὲ λίθος ὁ θεμέλιος, οἱ συναρμολογούμενοι τε καὶ συμβιβαζόμενοι, καὶ εἰς ναὸν ἅγιον ἀνιστάμενοι τῷ Θεῷ, λίθοι καὶ αὐτοὶ πιθανῶς ὀνομάζονται. Κυλιεσθαί γε μὴν αὐτοὺς εὖ μάλα φησί, τὸ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἁγίων οιονεί πως εύστροφον, καὶ γοργόν, διὰ τούτου σημαίνων. Οἱ γάρ τοι περιφερεῖς, ήγουν σφαιροειδεῖς τῶν λίθων, όκνου παντός εἰσιν ἀμείνους, καὶ τῶν ἄλλων εἰς κίνησιν ἑτοιμότεροι, εἴ τις ἔλοιτο κινεῖν· εὐάγωγος δὲ λίαν εἰς τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν τῶν ἁγίων ὁ νοῦς. Οὕτως οὖν ἡμῖν ἐχόντων τῶν λίθων, πρέποι ἂν ἡμᾶς διακεῖσθαι καὶ ἀραρότως. Οτι εἴ τι ἀγαθόν, αὐτοῦ, καὶ εἴ τι καλὸν, παρ' αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ πάντα ἡμῖν τὰ πρὸς εὐσέβειαν διανέμοντος Θεοῦ. Ποῖα δὲ ταῦτα ἐστί; «Σίτος νεανίσκοις, καὶ οἶνος εὐωδιάζων εἰς παρθένους.» Τοῖς μὲν γὰρ ἀνα δριζομένοις, καὶ νεανικῷ φρονήματι πρὸς τὸ αὐτῷ δοκοῦν ἀπονενευκόσι, καὶ πληροῦν ἑλομένοις τὸ ἀγλ δόν, δοθήσεται παρ' αὐτοῦ καὶ ἔτι μείζων ἰσχὺς, ὡς ἐν σίτῳ νοουμένη. Στηρίζει γὰρ ἄρτος καρδίαν ἀνθρώπου.» Τοῖς γε μὴν ἤδη διηγνισμένοις, καὶ ἀμόλυντον ἔχουσι τὸν νοῦν, οἱ καὶ σεμναῖς καὶ ἁγίαις παρθένοις παρεικάζοιντο ἂν εἰκότως, οἶνος δοθήσεται νοητός, ἡ περὶ Θεοῦ δηλονότι σαφής το καὶ ἀκιβδήλευτος γνώσις, «ή κατευφραίνουσα καρ δίαν ἀνθρώπου.» Οὐκοῦν νεανίσκοι τε καὶ παρθένοι, οἱ κατά γε τοὺς ἀρτίως ἡμῖν ἀποδοθέντας λόγους, εἰς εὐρεῖαν τε καὶ ἀμφιλαφή μέθεξιν τῶν ἄνωθεν ἀγαθῶν κεκλήσονταί τε εἰκότως, καὶ ἀκούσονται Θεοῦ λέ γοντος· κ Φάγετε, καὶ πίετε, καὶ μεθύσθητε οἱ πλη σίον. ο Πλησίον γάρ οἱ τοιοίδε Θεοῦ· καὶ οὐ σχέσεσι το πικαῖς· ληρία γὰρ τοῦτο νοεῖν, ἢ φρονῆσαι· παρα στήματι δὲ διανοίας τῷ λίαν ἀλκιμωτάτῳ, καὶ τῇ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀρίστων ἐφέσει, καὶ ἀγαπητὴ εἰς αὐτόν. Ὥσπερ γὰρ ἐξίστησιν ἡμᾶς, καὶ οἷον η ἀποφέρει μακρὰν ἡ φαυλότης· οὕτω Θεῷ παρίστησιν ἡ ἀρετὴ, τὸ διιστῶν ἡμᾶς, καὶ μεσολαβοῦν ἐκ μέσσου γενέσθαι παρασκευάζουσα, φημὶ δὴ τὴν ἁμαρ τίαν. ΚΕΦΑΛ. Γ. Αἰτεῖσθε παρὰ Κυρίου ὑετὸν καθ' ώρων, πρώτ μον, καὶ ὄψιμον. ΞΕ'. Ωσπερ γὰρ οὔτε σίτος ἐν ἀγροῖς γένοιτ' ἂν πόνου δίχα, οὔτ᾽ ἂν εὔβοτρύς τε καὶ εὔοινος ἀμπε λών· οὕτω καὶ ἐν ἡμῖν οὐκ ἂν γένοιτό τις ευκαρπία πνευματική, μὴ οὐχὶ Θεοῦ καθιέντος ὑετοῦ δίκην εἰς νοῦν, καὶ καρδίαν τῶν ἑαυτοῦ λογίων τὴν ἀποκάλυψιν, καὶ γνῶσιν ἡμῖν οἱονείπερ ἐνστάζοντος τοῦ τε Αρο χαίου καὶ Νέου Γράμματος, τουτέστι τοῦ νομικοῦ καὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ· ὑετοὶ γὰρ οἱ τοιοίδε πρώϊμός τε καὶ ὄψιμος εἶεν ἄν. Ὅτι δὲ οὐκ ἀσυντελὴς εἰς ὄνησιν ἡ τοῦ νόμου γνῶσις, καὶ θεωρία πνευματική, παιδαγωγεῖ δὲ μᾶλλον ἡμᾶς διὰ τύπου, καὶ σκιᾶς ἐπὶ τὸ Χριστοῦ μυστήριον, πιστώσεται λέγων αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τοῖς Ἰουδαίων δήμοις· «Μὴ δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα· ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωσης, εἰς ὃν ὑμεῖς ἡλπίκατε. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσεί, ἐπι στεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Έφη δέ που καὶ περὶ τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, ὡς ἐκ νομικῆς παιδεύσεως καλουμένων ἐπὶ τὴν εὐαγ γελικήν· «Διὰ τοῦτο πᾶς γραμματεὺς μαθητευθείς ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά.» Οὐκοῦν αὐτοῦντες παρὰ Θεοῦ τὴν τε νομικὴν καὶ εὐαγγελικὴν ἐπιστήμην ἀξίους τε τοῦ λαβεῖν ἑαυτοὺς παραστήσαντες, ληψόμεθα πάντως, καὶ τοὺς εἰς νοῦν ἔσω πληρώσομεν θησαυρούς, τα λαιά τε καὶ νέα συλλέγοντες, πλείστης τε ὅσης πνευ ματικῆς εὐκαρπίας ἀναμεστοῦντες τὸν νοῦν. Κύριος ἐποίησε φαντασίας, καὶ ὑετὸν χειμερινὸν δώσει αὐτοῖς, ἑκάστῳ βοτάνην ἐν ἀγρῷ. Διότι οἱ ἀποφθεγγόμενοι ἐλάλησαν κάπους, και οἱ μάντεις δράσεις ψευδεῖς, καὶ τὰ ἐνύπνια ψευ δῆ ἐλάλουν, μάταια παρεκάλουν. Διὰ τοῦτο ἐξη ράνθησαν ὡς οὐκ ἔχοντες ὑετὸν, καὶ ἐκακώθησαν ὡς πρόβατα, διότι οὐκ ἦν ἴασις. ΕϚ'. Ὠδίνει τινὰ κεκρυμμένην ἔννοιαν τὸ προκείμενον, ἣν ἀναγκαῖον, οἶμαι που, προδιατρανοῦσθαι σαφῶς, συνεῖεν γὰρ οὕτω τῶν τοῦ προφήτου φημε των τὸν σκοπὸν οἱ φιλεπιστήμονες. Ην μὲν γὰρ λόγος αὐτῷ περὶ τῶν ἁγίων, οὓς καὶ λίθους ἁγίους ὠνόμαζε, σἶτόν τε αὐτοῖς ὅτι μάλιστα πρέπειν έφα σκεν, ὡς ἀνδριζομένοις, ήγουν νεανίσκοις, καὶ μὴν καὶ οἶνον εὐωδιάζοντα, διά τοι τὸ εἶναι παρθένους, τουτέστιν ἀγνούς τε καὶ ἀβεβήλους. Οἱ γὰρ τοῦ Χριστοῦ Ἰησοῦ, τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παι θήμασι, καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις, ο καθά φησιν ὁ θεστος σιος Παῦλος. Αἰτεῖν δὲ αὐτοῖς προστέταχε καὶ ὑπτών πρώϊμον καὶ ὄψιμον· εἶτα μεταξὺ τῆς περὶ τῶν πλα νωμένων παρεμβαλούσης μνήμης, τὴν αἰτίαν ὥσπερ ἀποδίδωσιν ἐν τούτοις, τοῦ μήτε σίτον, μήτε μήν οἶνον ἔχειν αὐτὰς, ἀλλ' οὐδὲ ὐετοῖς κατάρδεσθαι τοῖς Ει νοητοῖς, ὡς ἐντεῦθεν αὐτοὺς μὴ ἔχειν ἐν ἀγρῷ βοτά την. Καὶ ὁ μὲν λόγος ὡς ἐπὶ πραγμάτων ἐκπεποίηται τῶν αἰσθητῶν· ἡ γε μὴν ἐν αὐτοῖς θεωρία λεπτή τε ἄγαν ἐστὶ, καὶ πολὺ λίαν ἔχουσα τὸ εἰλικρινές. Θεοῦ γάρ, φησί, ποιοῦντος φαντασίας, τουτέστιν ἀστραπάς, καὶ ὑετὸν τῇ γῇ τὸν χειμερινόν χέοντος, ὅς ἐστι χρήσιμος, καὶ μὴν καὶ ἑκάστῳ, τῶν ἐν ἀγροῖς δηλονότι, διδόντος βοτάνην, πεπλανήκασιν ἐκείνους οι ἀποφθεγγόμενοι, τουτέστιν, οἱ ψευδοεπεῖς τε καὶ ψευδηγόροι, καὶ μαντείας λέγοντες τὰς ἀπό γε τῆς σφῶν καρδίας. Οὗτοι λελαλήκασι κόπους, τουτέστιν οὐ τὰ εἰς ἀνάπαυσιν τοῖς πιστεύουσιν αὐτοῖς, ἀλλὰ δι' ὧν ἀνάγκη καμεῖν, Θεῷ προσκρούοντας, καὶ παρ ορωμένους. Οἱ δέ γε μάντεις καὶ τὰ ἐνύπνια ψευδῆ ἐλάλουν, εὐηχοῦντες αὐτοῖς δηλονότι τὰ καταθύμια, καὶ χρησταῖς μὲν ἐλπίσι καταπιαίνοντες, φάσκοντες δὲ ἀληθὲς οὐδέν· ἀλλ' εἰς ἀπάτην καὶ πλάνησιν ἀπο φέροντες, ἥκιστα μὲν καταδεικνύοντές σφισι τὸν τῶν πνευματικῶν δοτήρα καὶ χορηγόν· ἀναπείθοντες δὲ μᾶλλον αἰτεῖν τὴν εὐημερίαν παρὰ τῶν ψευδωνύμων θεῶν. «Ταύτη τοι, φησίν, ἐξηράνθησαν, ὡς οὐκ ἔχον τες ὐετὸν, καὶ ἐκακώθησαν ὡς πρόβατα.» Οὐ γὰρ ἦν βοτάνη, ο οὐκ ἦν ἴασις.» Οὐ γὰρ ἦν αὐτοῖς ὁ και ταδεσμῶν τὸ συντετριμμένον, ὁ ἀνιστῶν τὸ κατερ βαγμένον, ὁ ἀνακτώμενος τὸ κεκακωμένον. προσεκτέον δὴ οὖν, οὐχὶ τοῖς ἀποφθεγγομένοις τὰ μάταια, ψευδοεπέσι τε καὶ βωμολόχοις, καὶ ἐνυπνιασταῖς· Θεῷ δὲ μᾶλλον τῷ εἰς νοῦν ἡμῖν ἑναστράπτοντι τῆς ἀλη θοῦς θεογνωσίας τὸ φῶς, καὶ νοητούς υετούς καταχέοντι, τὰς διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρακλήσεις, λέγω, καὶ βοτάνην ἀναφύοντι τοῖς ἐν ἀγρῷ, τουτέστι πάλιν, εὐανθεστάτην ὥσπερ ἡμᾶς κατανέμοντι πόαν, τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς τὴν ἀμώμητον γνῶσιν. Ανθρωπος μὲν γὰρ ἐν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκε, παρ ρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. ο 'Αλλ' εἰ ἔλοι πως εἰς νοῦν τῶν θείων λο γίων τὴν γνῶσιν, καὶ τροφῆς μετάσχοι τῆς πνευματικῆς, τότε δή, τότε τὴν νωθείαν ἀποβαλών, ἐν τιμῇ τὴν ἀνθρώπῳ πρέπουσαν ἀναλαβὼν φρένα. Ἐπὶ τοὺς ποιμένας παρωξύνθη ό θυμός μου, καὶ ἐπὶ τοὺς ἀμνοὺς ἐπισκέψομαι. ΣΖ'. Ποιμένας ἐν τούτοις, καθάπερ ἐγᾦμαι, τοὺς ψευδοπροφήτας καὶ ψευδομάντεις ἀποκαλεῖ, καὶ τοὺς τῆς ἀπάτης καθηγητάς, όλεθρόν τε καὶ πάγην γε γονότας τοῖς, οἱ τῆς ἀληθοῦς περὶ Θεοῦ δόξης ἡμαρ τηκότες, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν τιμὴν, καὶ λατρείαν ἀνατεθείκασι τῇ κτίσει, καὶ προσεκύνησαν τοῖς ἔρ γοις τῶν ἰδίων χειρῶν, καθὰ γέγραπται. Οὐκ ἀπίθανον δὲ τοῖς ψευδομάντεσι καὶ τοὺς τῶν Ελλήνων συνάψαι λογάδας, οἱ δὴ σοφοί δοκοῦντες ἄγαν, ταῖς ἑαυτῶν εὐγλωττίαις τοὺς αὐτοῖς προσκειμένους πεπλανήκασι, καὶ ὥσπερ τινὲς ποιμένες οὐκ ἀγαθοὶ κατεβόσκησαν ἐν ἀκάνθαις, καὶ εἰς πολλὴν αχρειότητα σαθρῶν ἐννοιῶν. Τί γὰρ παρ' ἐκείνοις η πάλιν ἔσται, λογισμῷ τῷ σώφρονι διοικούμενος, καὶ ἀναβαλών. Επιτ. γένοιτο, καὶ τὰ ἐκ θείας ὀργῆς, καὶ μάλα αἰσίως. Ὠλόθρευσαν γὰρ οὐχὶ δὴ μόνον τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς, ἀλλὰ πρὸς ταύταις καὶ τὰς ἑτέρων πεπλανήκασιν, ὡς ἔφην, τῷ τῆς λέξεως κόμπω μονονουχί καταχρυσοῦντες τὸ ψεῦδος καὶ τὴν τοῦ λόγου χρείαν δαπανώντες εἰς φενακισμούς. Επισκέπτεται γε μὴν τοὺς ἀμνούς, οικτείρων δηλονότι, καὶ μετατιθεὶς ἐξ ἀπάτης εἰς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, καὶ ἐκ τοῦ περιπλανᾶσθαι μετασοβῶν εἰς εὐθεῖαν ἐδόν. Ωσπερ γὰρ ἦν ἀκόλουθον, τοῖς ἠδικηκόσιν αὐτοὺς τὴν τοῖς ἀδικήμασι πρέπουσαν ἐπαρτῆσαι δίκην· οὕτω δὴ πάλιν θεοπρεποῦς ἡμερότητος, καὶ ψήφου δικαίας ἀμοιρήσειεν ἂν οὐδαμῶς, τὸ ἐπὶ τοῖς πεπονθόσι φιλάνθρωπον κρίμα. "Εδει γὰρ, ἔδει σώζεσθαι τοὺς ἡδικημένους, Λ τὸ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ὠφελοῦν Κατὰ τούτων ἂν αμνησικακοῦντος Θεοῦ, καὶ ποινῆς ἀπαλλάττοντος iρεο ο Ει τοὺς ταῖς ἐκείνων πλεονεξίαις τάχα που καὶ ἀβουλήτως ὑπενηνεγμένους. Καὶ ἐπισκέψεται Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ τὸν οἶκον Ιούδα, καὶ τάξει αὐτοὺς ὡς ἵππον εὐπρεπῆ αὐτοῦ ἐν πολέμῳ, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐπέβλεψε, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἔταξε τὸ τόξον ἐν πνεύματι θυμοῦ, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐξελεύσεται πᾶς ὁ ἐξελαύνων ἐν τῷ αὐτῷ. Καὶ ἔσονται ὡς μαχηταὶ πατοῦντες πηλὸν ἐν ταῖς ὁδοῖς ἐν πολέμῳ, καὶ παρατάξονται, διότι Κύριος μετ' αὐτῶν. ΣΗ'. Τίνα δὴ τρόπον ἐποίσει μὲν τοῖς ποιμέσι τὰ ἐξ ὀργῆς, ἐπισκέψεται δὲ καὶ ἀνασώσει τοὺς ἀμνούς, καθίστησιν ἐναργές. Αναδείξας γὰρ ἐξ Ἰουδαίων τοὺς τῆς οἰκουμένης, μυσταγωγούς, τοὺς ἁγίους ἀπο στόλους καὶ εὐαγγελιστὰς, κατηγωνίσατο μὲν δι' αυ τῶν τοὺς Ἑλλήνων σοφοὺς, ἐξείλετο δὲ τοὺς ἀμνούς, τῆς ἐκείνων αθυροστομίας, καὶ τῶν τῆς ἀπάτης βρό χων ἀπαλλάξας, μετέστησαν εἰς θεογνωσίαν τὴν ἀληθῆ καὶ ἀμώμητον. ι Επισκέψεται τοίνυν, φησί, τὸ ποίμνιον αὐτοῦ τὸν οἶκον Ἰούδα.» Ποιήσεται αὐτὸν οἷον ἵππον εὐπρεπῆ καὶ πολεμικώτατον, ἐφ' ᾧ νοητῶς μονονουχὶ καὶ ἐποχούμενος, τῆς Ἑλλήνων, ὡς ἔφην, καταστρατεύσεται γλώττης, καὶ τῆς ἐνού σῆς αὐτοῖς σοφίας καταγράψει τὸ ἀκαλλὲς καὶ ἀν όνητον. Ὅτι γὰρ ἐν ταῖς Ελλήνων διασποραῖς οἱ θε σπέσιοι γεγόνασι μαθηταὶ οἷά τινες ἵπποι, μονονουχί καταχρεμετίζοντες τῆς παρ' αὐτοῖς ἀθυροστομίας, καὶ θεοστυγοῦς ἀπάτης, πῶς ἂν ἐνδοιάσειέ τις; Χριστοῦ λέγοντος περὶ τοῦ μακαρίου Παύλου πρὸς ᾿Ανανίαν Πορεύου, ὅτι σκεῦος ἐκλογῆς μοι ἐστιν οὗτος, τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου ἐνώπιον ἐθνῶν τε καὶ βασι λέων καὶ υἱῶν Ἰσραήλ. ο Έφη δέ που καὶ ὁ Ἀμβακοὺμ ὡς πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν Ὅτι ἐπιβήσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους σου, καὶ ἡ ἱππασία σου, σωτηρία.» Οὐκοῦν «τάξει αὐτὸν, φησίν, &; ἵππον εὐπρεπῆ ἐν πολέμῳ, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐπέβλεψεν. Ομοιον ὡς εἰ λέγοι Κατεσκέψατο μὲν ὡς Θεὸς τοὺς ἐπιτηδείους εἰς διακονίαν τῶν εὐαγγελικών κηρυγμά των, ἀπολέκτους γε μὴν ἐποιήσατο τοὺς ἐξ Ἰούδα, καὶ ἐξ αὐτῶν ἔταξεν. Είλετο γὰρ αὐτοὺς τῶν ἰδίων PROPΜΕΤΑΜ. Ἐξ αὐτοῦ δὲ πάλιν < ἐξελεύσεται καὶ ἐξελαύνων ἐν λεηλατοῦντά τε καὶ αἰχμαλωτίζοντα. θελημάτων ὑπηρέτας γενέσθαι, καὶ ὑπουργούς, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ χάριτος οἱονεὶ μεσίτας, καὶ διακόνους. Ετι δέ φησιν, ἐξ αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα τὸ ἐν θυμῷ τεινόμενον τόξον κατὰ τῶν ὑπεναντίων. τῷ αὐτῷ.» Ἐξελαύνοντα δὲ, ὥς γε οἶμαι, φησὶ τὸν Δεδράκασι δὲ τοῦτο οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, τοὺς ἐξ Ἑλλήνων ἁρπάζοντες, καὶ τῷ μεγάλῳ προσκομίζον τις βασιλεῖ, φημὶ δὴ Χριστῷ, ἵνα ὑπ' αὐτῷ τε είεν, καὶ τὰ αὐτοῦ φρονεῖν ἔλοιντο, τῆς τοῦ διαβόλου πλεονεξίας ὀψὲ, καὶ μόλις ἀποσεισάμενοι τὸν ζυγόν. Κατ ηνδρίσαντο δὲ οὕτω τῶν παρ' Ελλησι σοφῶν οἱ θεο σπέσιοι μαθηταί, ὡς ἤδη πως δοκεῖν πηλὸν ταῖς τριόδοις διεῤῥιμμένον συμπατεῖν. Καὶ γὰρ ἦν Κύριος μετ' αὐτῶν, «Ὁ ποιῶν μεγάλα, καὶ ἀνεξιχνίαστα, Ενδοξά τε καὶ ἐξαίσια, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός.» Επ εφώνει δέ που καὶ ὁ Χριστὸς, τοῖς πιστεύσασιν εἰς αὐ τόν· ο Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν πατεῖν ἐπάνω ἔφεων, καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ.» Ιστέον δὲ ὅτι πνευματικὴν μὲν ἡμεῖς ἐξυφαίνοντες θεωρίαν, τὰ τοιαῦτά φαμεν. Ἰουδαίοις γε μὴν οὐχ ὧδε ἔχειν τὸ χρῆμα δοκεῖ, δέ χονται δὲ μᾶλλον ἱστορικῶς, καὶ φασιν, ὅτι μετὰ τὸν τῆς αἰχμαλωσίας καιρὸν πεπολέμηκεν αὐτοῖς, ὁ ἐπί κλην Επιφανής ᾿Αντίοχος πλείστην τε ὅσην συναγαγὼν ἐκ τῆς Ἑλλήνων χώρας τῶν μαχομένων τὴν ἄθροισιν, καὶ μὴν καὶ ταῖς παρ' ἑτέρων ἐπικουρίαις ὠφρυωμένος. Ἀλλ᾿ ὡς αὐτοί φασι, νενίκηκεν δ Ἰσραὴλ, καὶ τῆς ἐκείνου σκαιότητος τὴν ἀμείνω δό ξαν ἀπηνέγκατο. Τότε γὰρ συμβέβηκε καὶ τοὺς ἐκ Μακκαβαίων μεμαρτυρηκότας τὸν τῆς εὐδοκιμήσεως ἀναδήσασθαι στέφανον. Παρακομίζουσι δὲ τῶν αὐτοῖς δοκούντων εἰς ἀπόδειξιν τά τε ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένα, καὶ τὰ ὀλίγῳ κατόπιν, ἔχουσι δὲ οὕτως· «Διότι ἐν ἐτεινά σε ἐμαυτῷ, Ἰούδα, ὡς τόξον, έπλησα τὸν Ἐφραίμ, καὶ ἐπεγερῶ τὰ τέκνα σου, Σιών, ἐπὶ τὰ τέκνα τῶν Ἑλλήνων, καὶ ψηλαφήσω σε ώς ῥομφαίαν μαχητοῦ, καὶ ἔσται Κύριος ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἐξελεύσε καὶ ὡς ἀστραπὴ βολὶς αὐτοῦ. Καὶ Κύριος παντοκράτ τωρ ἐν σάλπιγγι σαλπιεῖ, καὶ πορεύσεται ἐν σάλῳ αὐτῶν.» Καὶ καταισχυνθήσονται ἀναβάται ἵππων, καὶ κατισχύσω τὸν οἶκον Ἰούδα, καὶ τὸν οἶκον Ιω σὴφ σώσω, καὶ κατοικιῶ αὐτοὺς, ὅτι ἠγάπηκα η αὐτούς. ΕΘ. Φασὶ δὴ πάλιν οἱ τοῖς Ἰουδαϊκοῖς συναγορεύοντες διηγήμασιν, ὅτι συγκεκροτημένης τῆς πρὸς Έλληνας μάχης, οἱ μὲν ἐκείνων ἱππεῖς διολώλασι, κεκρατήκασί γε μὴν οἱ ἐξ αἵματος Ισραήλ, ώς και τοιχῆσαι τὴν χώραν αὐτοὺς, δῆλον δὲ ὅτι τὴν Ἰου δαίαν, παντὸς ἐλευθέρους δείματος, καὶ οὐδενὸς τὸ παράπαν ἀποικισθέντος, ήγουν αἰχμαλώτου γεγενημένον. Ἡμεῖς δὲ τοῖς πρώτοις συμβαίνουσάν τε καὶ ἀδελφὴν ποιεῖσθαι σπουδάζοντες τὴν τῶν νοημάτων ἀπόδοσιν, ἀναβάτας ἵππων τοὺς κατῃσχυμμένους οὐχ ἑτέρους εἶναί φαμεν, ἢ τοὺς τῶν Ἑλληνικῶν δογμά των προεστηκότας, καὶ ἀπάτης τῆς θεομισοῦς ὑπερ αθλεῖν ειωθότας, ὧν κατεῤῥαγμένων κεκράτηκεν ὁ ἀπειλῆς αὐτοῦ. Κύριος παντοκράτωρ ὑπερασπιεῖ Ει Ἰούδας, σέσωσται δὲ καὶ ὁ οἶκος Ἰωσήφ. Καταση χρῆμα θαύματος ὁ μακάριος Δαβίδ, οὕτω λέγων πρὸς κοῦντες ἐν τῷ οἴκῳ σου, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων μαίνεται δὲ διὰ τούτων τὸ ἐξ Ισραήλ αἷμά τε καὶ γένος, ήγουν ἡ τῶν ἐν Χριστῷ δεδικαιωμένων πλη θύς, τὸν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν περιφέροντες Ἰουδαῖον, καὶ περιτομὴν λαχόντες τὴν ἐν πνεύματι, καὶ νοῦν ἔχοντες ὁρῶντα Θεόν· ἑρμηνεύεται γὰρ οὕτως ὁ Ισραήλ. Ἐπειδὴ δὲ ἠγάπηνται παρὰ Θεοῦ, ταύτη τοι καὶ κατῳκίσθησαν, τουτέστιν ἐρηρεισμένην ἐσχή κασι τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς ἀρίστοις διαμονήν. γέγραπται γάρ, ὅτι ο Κύριος κατοικίζει μονοτρόπους ἐν οἴκῳ. Εφη δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Ησαΐας περὶ τοῦ ἐξαίρετον ἀσκοῦντος βίον·. Πορευόμενος ἐν δικαιοσύνη, μισῶν ἀνομίαν καὶ ἀδικίαν, καὶ τὰς χεῖρας απεχόμενος ἀπὸ δώρων. Βαρύνων τὰ ὦτα, ἵνα μὴ ἀκούσῃ κρίσιν αἵματος, καὶ μύων τοὺς ὀφθαλμούς, ἵνα μὴ ἴδῃ ἀδικίαν, οὗτος οἰκήσει ἐν ὑψηλῷ σπηλαίῳ πέτρας ὀχυρᾶς.» Οὐκ ἀπίθανον δὲ καὶ οἶκον δεδό σθαι λέγειν παρὰ Θεοῦ τοῖς ἁγίοις τὴν Ἐκκλησίαν, ἤγουν τὰς ἄνω μονάς· καὶ δὴ καὶ παντὸς ἀξιοῖ τὸ τὸν ὅλων Σωτῆρα καὶ Θεόν· ο Μακάριοι οἱ κατοι. αινέσουσί σε. Καὶ ἔσται δν τρόπον οὐκ ἀπεστρεψάμην αυ τοὺς, διότι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς αὐτῶν, καὶ ἐπ ακούσομαι αὐτῶν, καὶ ἔσονται ὡς μαχηταὶ τοῦ Εφραίμ. Ο'. Κατησχυμμένων τῶν παρ' Ἕλλησι καὶ σοφῶν, οἱ καὶ ἱππεῖς ὠνομάσθησαν, κατισχύσειν ἐπαγγέλλεται, καὶ κατοικίσειν τοὺς ἐλεημένους, ἐπιφέρων, Ότι ἠγάπηκα αὐτούς.» Καὶ τί κερδανοῦσιν ἐκ τοῦ ἠγαπῆσθαι παρὰ Θεοῦ, διερμηνεύεται πάλιν, Ωσπερ, φησίν, ὅτε οὐκ ἀπεστρεψάμην αὐτούς.» Οὐ γὰρ περιεῖδον εἰς ἅπαν, ἐπεσκεψάμην δὲ κεκινδυνευκότας, διότι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς αὐτῶν, τουτέστι ποιήσομαι δεκτὰς τὰς παρ' αὐτῶν λιτὰς, καὶ ἔσονται ὡς μαχηταὶ τοῦ Ἐφραίμ. • "Ομοιον ὡς εἰ λέγοι πά λιν· οἱ ποτε διὰ νοῦ καὶ φρενὸς ἀσθένειαν οἰονεί παρειμένοι τε καὶ κείμενοι, ἰσχύος εἰς τοῦτο ἤδη τῆς πνευματικῆς ἐνεχθήσονται ὡς ἤδη πως ἐν ἴσῳ τετάχο θαι δοκεῖν τοῖς ἐξ Ἐφραὶμ ηὐδοκιμηκόσι, τουτέστι τοῖς ἐξ Ἰουδαίων ἀποστόλοις τε καὶ εὐαγγελισταίς. Μαχηταὶ γὰρ οἱ τοιοίδε γεγόνασι νοητοί, καταθλοῦντες ἐχθρῶν, βάλλοντες τοὺς ὑπεναντίους, καὶ νικῶν. τες μὲν «ἀρχὰς, δυνάμεις τε καὶ κυριότητας, καὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, ο κρατοῦντες δὲ ἀμαχεὶ τῶν ἀνθεστηκότων τοῖς ὁσίοις κηρύγμασι. Γεγόνασε δὲ καὶ ἐκ τῆς τῶν ἐθνῶν πληθύος κεκλημένοι διά πίστεως εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ, ἄνδρες Άγιοι καὶ πνευματοφόροι, καὶ ὡς μαχηταὶ τοῦ Ἐφραίμ. Μπ χηταὶ γὰρ γεγόνασι· κατὰ γὰρ τὸ ἐγχωροῦν τὴν τῶν ἀποστόλων πολιτείαν, καὶ τὴν ἐκείνων ιχνηλατούντες ἀρετὴν κατηνδρίσαντο καὶ αὐτοὶ, κατὰ τῶν τῆς ἀλη θείας ἐχθρῶν, καὶ παθῶν, καὶ ἁμαρτίας. Καὶ χαρήσεται ἡ καρδία αὐτῶν ὡς ἐν οίνω, καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν ὄψονται, καὶ εὐφρανθήσονται, καὶ χαριεῖται ἡ καρδία αὐτῶν ἐπὶ τῷ Κυρίῳ. (Α'. Τῶν οἶνον ἐκπεπωκότων ἐκμελῆς ἀεί πώς ἐστιν ὁ νοῦς, καὶ φροντίδος καταφρονητής. Προσίε. ται γὰρ οὐχὶ τὸ καταλυπεῖν εἰωθὸς, ἀνεῖται δὲ ὥσ περ, καὶ μερίμνης ἁπάσης κατευμεγεθεῖ. Εἰ τοίνυν γένοιντο, φησίν, ὡς μαχηταὶ τοῦ Ἐφραίμ, τότε δή, τότε καὶ τὴν ἐπί γέ σφισιν αὐτοῖς εἰσδέξονται θυμ. ηδίαν, ὡς δὲ λαμπροὶ καὶ εὐδόκιμοι τῇ τῶν ἐσομένων ἀγαθῶν ἐλπίδι κατευφρανθήσονται, καὶ τῆς ἐξαι ρέτου πολιτείας ἕξουσι μιμητὰς, τοὺς ἐξ αὐτῶν γε γονότας υἱοὺς, πνευματικούς δηλονότι. Τοιοῦτος ἦν καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, τοῖς δι' αὐτοῦ κεκλημένοις ἐπιστέλλων τε καὶ λέγων· «Κἂν μυρίους παιδαγω τοὺς ἔχητε ἐν Χριστῷ, ἀλλ' οὐ πολλούς πατέρας. Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα.» Οὐκοῦν τὰ ἐξ αὐτῶν ἐσόμενα τέκνα δίνονται καὶ εὐφρανθήσονται.» Γεγονότα γὰρ ἐν θεωρίαις ταῖς ἐπὶ Χριστῷ, καὶ τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν έχμεμαθηκότα, καὶ ταῖς τοῦ Πνεύματος χορηγίαις πεφωτισμένα, πράξουσι δεξιῶς, καὶ τὴν ἐπ' αὐτῷ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ θυμηδίαν εἰσδέξονται, καὶ αὐτὸν ποιήσονται χαράν τε καὶ τέρψιν, καὶ ἀγαλ. λίασιν ψυχῆς καὶ καρδίας. Γένοιτο δ' ἂν καὶ τοῦτο σαφὴς ἀπόδειξις τοῦ ζῆν ἐλέσθαι θεοφιλῶς. Οἱ μὲν γὰρ τοῖς ἐν κόσμῳ πράγμασι τῆς ἑαυτῶν διανοίας ἀπονέμοντες τὴν ῥοπὴν, καὶ νενευκότες εἰς τὰ αἰσχίω, χαίρουσιν ἐπ' αὐτοῖς, καὶ θυμηδίαν ποιοῦνται τὸ χρήμα, καὶ γεγήθασιν ἐπὶ σαρκὸς ἡδοναῖς, καὶ ταῖς ἑτέραις τοῦ παρόντος βίου τρυφαῖς ἐνσπαταλᾷν εἰωθότες, ὀλίγου παντελῶς ἀξιοῦσι λόγου τὰ παρὰ Θεῷ. Οἱ δὲ ἐξ ὅλης καρδίας ζητοῦντες αὐτὸν, καὶ ταῖς ἐπ' αὐτῷ θεωρίαις καταπιαινόμενοι, καὶ τῆς διανοίας παραδέξονται θυμηδίας. Σημανῶ αὐτοῖς, καὶ εἰσδέξομαι αυτούς, διότι α λυτρώσομαι αυτούς, καὶ πληθυνθήσονται καθότι ἦσαν πολλοί. Καὶ στερῶ αὐτοὺς ἐν λαοῖς, καὶ οι μακράν μνησθήσονταί μου, καὶ ἐκθρέψουσι τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ ἐπιστρέψουσι. ΟΕ. Διαμέμνηται πάλιν τῆς Ἰουδαίων ἀγάπης, καὶ δὴ καὶ ὑπισχνείται συλλέγειν αὐτοὺς κατεσκεδασμένους, καὶ ἐξ ἁπάσης γῆς συναγείρειν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ὡς ἀπονοσφίζεσθαι παντελῶς οὐδένα. Καὶ είνα τρόπον ἡ ἄθροισις ἔσται, κατασημαίνει πάλιν. Τοὺς μὲν γὰρ μελιττοκόμους φασί σημείά τινα ποιεῖν, ή συρίζοντας, ήγουν ἕτερ ἅττα ὁρᾷν ειωθότας, οὕτω σε συλλέγειν τὰ τῶν μελιττῶν ἔθνη, τῶν σίμβλων ἀποφοιτήσαντα. Εἴρηται δέ τι τοιοῦτον καὶ διὰ φωνῆς Ισαίου. • Καὶ ἔσται γὰρ, φησὶν, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, συριεί Κύριος μυίαις, οι κυριεύουσι μέρος ποταμού Αἰγύπτου, καὶ τῇ μελίσσῃ, ἤ ἐστιν ἐν χώρᾳ Ασσ ρίων.» Ετεροι δέ φασι, καὶ τοῖς τοῦ πολέμου και ροῖς, εἰ δὴ συμβαίνει διασκίδνασθαί πως τοὺς μαχη τάς, ἡ διώκοντας ή διωκομένους, αίρεσθαί τι σημείον ὑψοῦ παρὰ τῶν στρατηγῶν, εἰς δ καὶ ἀφορῶντες, συναθροίζονται τε καὶ εἰς τὸν αὐτὸν ἀνόπιν ἴενται χώρον. Υποφαίνει δέ τι τοιοῦτον καὶ τὸ παρὰ τῷ προφήτῃ κείμενον Ησαΐς· ι Καὶ ἔσται ὡς ἱστὸς ἐπ' ἔρους, καὶ ὡς σημεῖον φέρων ἐπὶ βουνού.» Οὐκοῦν τὸν ὀφθαλμὸν εὐρύνοντες, τὰς ἐπ' αὐτῷ καὶ μόνιμ Ο » ἐκ τοῦ γίνεσθαι πεφυκότος δέχεται τὴν ὁμοίωσιν, σε Σημανῷ γὰρ, φησίν, αὐτοῖς, καὶ εἰσδέξομαι αυτ τούς.» Εγήγερται γὰρ σημεῖον ἡμῖν μέγα καὶ ἐπι φανὲς ὁ τοῦ Σωτῆρος σταυρός, δι' οὗ καὶ γεγόναμεν δεκτοὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Καὶ μὴν καὶ ἐκλελυτρώμεθα, καὶ εἰς πληθὺν ἀμέτρητον ἐξεδράμομεν οι περ πιστευκότες. Ἐπειδὴ δὲ προσέθηκεν, ὅτι «Καὶ στερώ αὐτοὺς ἐν λαοῖς, καὶ οἱ μακρὰν ἀπ' αὐτῶν ήξουσι, καὶ μνησθήσονταί μου, ο πάλιν ἐκεῖνό φαμεν, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ· πολὺ γὰρ ἔχει τὸ εἰκὸς ὁ λόγος. Κατ εσπάρησαν γὰρ ὥσπερ ἐν πολλοῖς ἔθνεσι καὶ ἐν ἀπάσῃ δὲ χώρᾳ καὶ πόλει οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ καὶ τῶν θείων Εὐαγγελίων κήρυκες, καὶ τοὺς ἀπο τάτω γεγονότας Θεοῦ διὰ τὴν μεσολαβήσασαν ἁμαρ τίαν τε καὶ πλάνην μνησθῆναι τε αὐτοῦ, καὶ εἰς νοῦν ἐλεῖν παρεσκεύασαν τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα καὶ γε νεσιουργόν, καίτοι πάλαι τῇ κτίσει τὸ σέβας ἀν άπτοντας, ταύτητοι καὶ τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειότητος ἐκπεφοιτηκότας. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς δι' αὐτοῦ κεκλημένοις εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ προσεφώνει, λέγων· «Νυνὶ δὲ ὑμεῖς, οἱ ποτε ὄντες μακράν, ἐγενήθητε ἐγγύς.» Ηξουσι δὴ οὖν μνησθέντες τοῦ Θεοῦ. Καίτοι τοιοῦτον ἡμῖν ὁ μακάριος προς φήτης Ιερεμίας υπαινίττεται, λέγων ὡς πρός γε τὸν Ἰσραήλ. Οι μακρόθεν, μνήσθητε τοῦ Κυρίου, καὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναβήτω ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν.» Εξ δὲ δὴ μνησεῖεν ὅλως τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ, τότε δή, τότε καὶ πνευματικῆς ευρωστίας βαδιοῦνται πρὸς τοῦτο, ὥστε καὶ τέκνων αὐτοὺς γενέσθαι πατέρας, καὶ τοῖς εἰς εὐσέβειαν λόγοις ἐκθρέψαι τὰ ἴδια τέκνα, καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ σεμνύνεσθαι. Γράφει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς δι' αὐτοῦ τεθραμμένοις, καὶ εἰς ἄνδρα τέλειον ἀναβεβηκόσι, καὶ εἰς μέτρον ἡλικίας ἤκουσι τῆς ἐν Χριστῷ, ποτέ μέν, ο Χαρὰ καὶ καύχησιν ἢν ἔχω ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· 1 -- Στέφανος καύχημα δὲ τέκνων, πατέρες αὐτῶν.» στέφανός μου· ο ποτὲ δὲ πάλιν, «Νὴ τὴν ἡμετέραν γάρ γερόντων τέκνα τέκνων, κατὰ τὸ γεγραμμένον Καὶ ἀποστρέψω αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ ἐξ Ασσυρίων εἰσδέξομαι αὐτοὺς, καὶ εἰς τὴν Γαλααδίτιν, καὶ εἰς τὸν Λίβανον εἰσάξω αὐτοὺς, καὶ οὐ μὴ ὑπολειφθῇ ἐξ αὐτῶν οὐδείς. ΟΓ'. Ὅτε τὴν Ἰουδαίαν εἷλε μὲν κατὰ κράτος δ Ναβουχοδονόσωρ, ἐμπέπρητο δὲ καὶ ὁ θεῖος νεώς αὐτά τε τὰ Ἱεροσόλυμα, τότε καὶ ἅπας τεταλαιπώρηκεν ὁ Ἰσραήλ. Οἱ μὲν γὰρ εἰς Ασσυρίους καὶ Μήδους αιχμάλωτοι γεγονότες ἀπεκομίζοντο· οἱ δὲ τῆς ἐκείνων ὠμότητος έξω γεγονότες, καὶ διαφυγεῖν ισχύσαντες, δεδιότες καὶ παραιτούμενοι τὸ ἐναλῶναι τοῖς ἴσοις, αὐτόμολοί τε πρὸς Αἰγυπτίους ᾔεσαν, καὶ τῆς ὑπ' ἐκείνοις θητείας τὸν ἀβούλητον μὲν, πλὴν ἐξ ἀνάγκης ἐπερριμμένον ὑποδεδραμήκασι ζυγόνο Οὐκοῦν ἐπειδήπερ συναγείρειν αὐτοὺς πανταχόθεν ἐπηγγέλλετο, διαμέμνηται καὶ τόπων εἰς οἷς καὶ ἀπεκομίσθησαν· οἱ μὲν, αἰχμάλωτοι γεγονότες, ὡς ἔφην, οἱ δὲ ἀφορήτοις δείμασι πρὸς τὰ παρὰ γνώμην αὐτοῖς συνωθούμενοι. διαμνησθεῖεν οι βουν. Ἐπειδὴ δὲ τῆς πνευματικής ερμηνείας μεταποιεῖσθαι πρέπει τοῖς ὅτι μάλιστα φιλοθεωτάτοις καὶ πνευματικοῖς, φαμέν, ὅτι τῆς τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν χώρας, ήτοι χειρὸς ἐξέλκειν αὐτοὺς ἐπαγγέλλεται, καὶ παντὸς μὲν δείματος ἐλευθεροῦν· αἰχμαλώτους δὲ ὄντας, καὶ οἷον ὑφ᾽ ἑτέρους κειμένους, μονονουχι καὶ ἀναμορφοῦν εἰς ἐλευθερίαν. Ἢ καὶ καθ᾿ ἕτερον τρόπον, σκοτισμοῦ καὶ συγχύσεως ἀπαλλαγήσεσθαι φησιν· Αίγυπτος μὲν γὰρ σκοτισμός, Βαβυλὼν δὲ σύγχυσις ἑρμηνεύεται. Αδιαφορεῖ δὲ πλειστάκις ὁ λόγος, Ασσυρίους τε καὶ Βαβυλωνίους εἰς ἔθνος καταλογιζόμενος ἐν, διά τοι τὸ ὑφ᾽ ἑνὶ κεῖσθαι σκήπτρῳ, καὶ μίαν ἐπ' αὐτοὺς τετάχθαι τὴν βασι λείαν. Λελυτρωμένους δὴ οὖν ἐκ τῆς τῶν πλεονεκτούντων χειρός, εἰσκομιεῖν ἐπαγγέλλεται εἰς τε τὴν Γαλααδίτιν (μοίρα δὲ αὕτη τῆς Ἰουδαίων γῆς ἡ παμφορωτάτη καὶ εὔκαρπος) καὶ μὴν καὶ εἰς τὸν Λίβανον, καὶ τοῦτο δρος εὐξυλόν τε καὶ μέγα της Ἰουδαίων τε καὶ Φοινίκων γῆς ἐν μεθορίοις κείμενον. Σημαίνεται δὲ δι' ἀμφοῖν ἐκεῖνο, οἶμαι που. Απαλλάξας γὰρ ἡμᾶς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρι στὸς ὡς ἐξ Αἰγύπτου καὶ Ἀσσυρίων, τουτέστι, τῆς τῶν αἰχμαλωτισάντων πλεονεξίας, πονηροὶ δὲ οὗτοι καὶ ἀκάθαρτοι δαίμονες, εἰσκεκόμικεν ο!άπερ εἰς γῆν εὔξυλόν τε καὶ λιπαρωτάτην τὴν Ἐκκλησίαν, ἐν ᾗ πολὺς μὲν λίαν ὁ τῶν εὐδοκιμούντων καρπὸς, οὐκ εὐαρίθμητοι δὲ τῶν ἁγίων κεφαλαὶ, ὑψοῦ τε ᾑρμέναι δι' ἀρετὴν, καὶ οἷον ἐν τάξει κέδρου ανατεθηλυίαι καὶ περὶ αὐτῶν λέγοιτο, καὶ σφόδρα εἰκότως, τὸ διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ, πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεόν· «Α' κέδροι τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύτευσας.» Θεοῦ γὰρ γεώργιον τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους ὠνόμαζε σαφῶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος. Καὶ διελεύσονται ἐν θαλάσσῃ στενῇ, καὶ πα τάξουσιν ἐν θαλάσσῃ κύματα, καὶ ξηρανθήσεται πάντα τὰ βάθη τῶν ποταμῶν, καὶ ἀφαιρεθήσεται πᾶσα ὕβρις Ασσυρίων, καὶ σκῆπτρον Αἰγύπτου περιαιρεθήσεται, καὶ κατισχύσω αὐτοὺς ἐν Κυ ρίῳ θεῷ αὐτῶν, καὶ ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ κατα καυχήσονται, λέγει Κύριος. ΟΔ'. Ὡς ἐξ ὁμοιότητος τῶν τοῖς ἀρχαιοτέροις δε δωγημένων τοῖς εἰς Χριστὸν πιστεύουσι τῆς ἐπικουρίας ἡ ὑπόσχεσις. Ωσπερ γὰρ τὴν Ἐρυθράν διεβιβάσθη θάλασσαν ὁ Ἰσραήλ, τῶν ἐν αὐτῇ κατευμεγε θέσας κυμάτων, επάγη γὰρ ὡσεὶ τεῖχος τὰ ὕδατα, Θεοῦ τὸ χρῆμα παραδόξως περαίνοντος, καὶ ὥσπερ ποδὶ διεβίβασαν τὸν Ἰορδάνην· οὕτω, φησίν, οἱ διὰ Μωσέως κεκλημένοι πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ ταῖς τῶν ἁγίων ἀποστόλων μυσταγωγίαις ἀνασεσωσμένοι, διαπεραιώσονται μὲν οἷά τινα θάλασσαν ἀγρίως κατακυμαίνουσαν τοῦ παρόντος βίου τὸν κλύ δωνα, καὶ τύρβης έξω γεγονότες κοσμικῆς, σχολαίοι λατρεύουσι τῷ κατὰ φύσιν ὄντι Θεῷ. Διαδήσονται δὲ καὶ πειρασμούς, οἷά τινας ποταμούς ἐπικλύζοντας, ὡς ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ χαίροντας λέγειν·. Εἰ μὴ ὅτι Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν, εἰπάτω δὴ Ισραήλ, εἰ μὴ ὅτι ἀνατεθήλας, Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν, ἐν τῷ ἐπαναστῆναι ἀνθρώπους ἐφ' ἡμᾶς, ἄρα ζῶντας ἂν κατέπιον ἡμᾶς. Ἐν τῷ ὄρ 108, γισθῆναι τὸν θυμὸν αὐτῶν ἐφ' ἡμᾶς, ἄρα τὸ ὕδωρ ἂν κατεπόντισεν ἡμᾶς. Χείμαῤῥον διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν, ".» Άρα διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν τὸ ὕδωρ τὸ ἀνυπόστατον.» "Ωσπερ δέ, φησιν, αἰχμάλωτος γεγονώς ὁ Ἰσραήλ, καὶ εἰς Ασσυρίους τε καὶ Μήδους ἀπενηνεγμένος, διέδρα τὰς ἐκείνων ὕβρεις ὗτοι πλεονεξίας, ἀεὶ προσκειμένων καὶ πολεμεῖν εἰωθέτων αὐτοῖς· κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, φησίν, οι λελυτρωμένοι διὰ Χρι στοῦ, κρείττους ἔσονται τῶν ἐχθρῶν, ὁρατῶν δηλον ότι καὶ ἀοράτων, οι μονονουχί καὶ κατεδιάζοντα πρὸς ἀβούλητον δουλείαν αὐτοὺς, καὶ οἷον αἰχμαλώτους γεγονότας τῆς ἐξ ιδίας σκαιότητας συνείχον δεσμοῖς. ᾿Αλλὰ καὶ τούτων ἔσονται κρείττους, ὕβρεις τε τὰς παρ' ἐκείνων διαφεύξονται καὶ πλεονεξίας, Θεοῦ κατισχύοντος, ἐφ᾽ ᾧ καὶ καυχήσονται. Μέγα γὰρ φρονοῦμεν ἐπὶ Χριστῷ, καὶ αὐτὸν ἰσχὺν πεποιήμεθα, καὶ ἐπ' αὐτῷ τεθαῤῥήκαμεν, καὶ τῆς ἑαυτῶν ‹ ζωῆς ὅλας ἔχομεν τὰς ἐλπίδας. Οὐ γὰρ πρέσβυς, οὐκ άγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς· καὶ τ φησιν ὁ μακάριος Ψαλμωδός, «Ο Θεὸς ἡμῶν κατα φυγή, καὶ δύναμις, βοηθὸς ἐν θλίψεσι ταῖς εὑρούσεις ἡμᾶς σφόδρα. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Διάνοιξον, ὁ Λίβανος, τὰς θύρας του, κατα φαγέτω πῦρ τὰς κέδρους σου. Ολολυξάτω πίν τυς, διότι πέπτωκε κέδρος, ὅτι μεγάλως μεγι στάνες ταλαιπώρησαν. Ολολύξατε, δρύες τῆς Βασανίτιδος, ὅτι κατεσπάσθη ὁ δρυμὸς ὁ σύμ φυτος. ΟΕ. Μεθίστησι νῦν ἐφ' ἑτέρων τινὰ νοημάτων ὁδὸν τῶν λεγομένων τὴν δήλωσιν. Αποχρῶσαν δὲ τὴν ἀφήγησιν εὖ μάλα πεποιημένος τὴν περί γε τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως τῆς ἐν Χριστῷ διὰ πίστεως, την ἐσομένην ἐπ' αὐτῷ δυσπείθειαν τῶν ἐξ Ἰσραὴλ κατά τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως δηλονότι καιρόν, προαφηγεῖται σαφῶς, καὶ ὅτι ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας κατ εμπρησθῆναι δεῖ τὸν ναὸν αὐτὸν, καὶ μέντοι τὰ Ἱε ροσόλυμα, προσαλῶναι δὲ καὶ αὐτὰς τοῦ Ἰσραὴλ τάς πόλεις, καὶ συνδιολεῖσθαι τοῖς ἐνοικοῦσιν αὐτάς. Πέ πρακται δὲ ταῦτα διά χειρὸς τῶν Ῥωμαίων, στρατο ηγούντων κατὰ καιρὸν Ουεσπασιανοῦ τε καὶ Τίτου. Καὶ περιττόν, ὡς ἔοικεν, ἀφηγεῖσθαι λεπτῶς ἕκαστα τῶν συμβεβηκότων ταῖς τῶν Ἰουδαίων πόλεσιν, ήτοι δήμοις, τῆς εἰς Χριστὸν ἕνεκα παροινίας· ἐξὸν τοῖς ἐθέλουσι τοῖς Ιωσήπου συγγράμμασιν ἐντυχεῖν, ἀνα μαθεῖν τε σαφῶς, ἅπερ ἂν ἔλοιντο λεπτώς. Μετακο μίνε: δὴ οὖν τὸν λόγον ἐπὶ τοὺς ἐξ αἵματος Ισραήλ. Καὶ Λιβάνῳ μὲν παρεικάζει την Ιουδαίαν, διὰ ποίαν αἰτίαν; Εὔξυλον μὲν γὰρ ὄρος ὁ Λίβανος, καὶ δρυ μοῖς ἀμφιλαφέσι κατάκομον. Πολυανθρωποτάτη δὲ καὶ ἡ τῶν Ἰουδαίων χώρα, καὶ ἀριθμοῦ κρείττονα τὴν τῶν ἐνοικούντων ἔχουσα πληθύν, καὶ οἷον κέ δρους ή πίτυς εὐμηκεστάτας, τοὺς τῶν ἄλλων περιφανεστέρους, ἱερέας τέ φημι καὶ τοὺς ἐκ φυλής Ἰούδα κατὰ καιροὺς βασιλεύοντας, οἱ καὶ τῆς ἡγε μονίας αὐχήμασιν ὑπερανεστηκότες, γνώριμοι τε ἦσαν τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν χώραν, ὑψοῦ τε ᾑρμένην ἔσχον τὴν δόξαν. Ἐπειδὴ δὲ δεδυσσεβήκασιν εἰς Χρι στόν ο Ηραν γὰρ τὴν κλεῖδα τῆς γνώσεως, καὶ οὔτε αὐτοὶ εἰσῆλθον, οὔτε τοὺς εἰσερχομένους ἀφῆκαν εἰσελθεῖν,» καὶ τελευταῖον ἐσταύρωσαν, καίτοι καὶ ἐπεγνωκότες ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· ταύτῃτοι δικαίως ἄρδην ἀπολώλασιν οἴκοις τε ὁμοῦ καὶ πό λεσι, καὶ φιλτάτοις. Οὐκοῦν αἰνιγματωδῶς Λίβανον μὲν, ὡς ἔφην, τὴν Ἰουδαίαν ἀποκαλεῖ, δένδροις δὲ τοῖς εὐμηκεστάτοις παρεικάζει τοὺς ἐν αὐτῇ προβ χοντας, ὡς τῶν ἄλλων ὑπερῃρμένους καὶ πολὺ λίαν ὑπερφέροντας, ὅτι δὲ ἔμελλεν ἀλῶναί τε ῥᾳδίως, καὶ ὡς ἀπώλετο πόλις εἰσχεόμενον μὲν παραδέξασθαι τὸν τῶν Ῥωμαίων στρατὸν, δαπανηθῆναι τε οὕτως, ὡσε ανεὶ καὶ δρυμὸς ἐπενεχθείσης φλογός, κατασημαίνει, λέγων· ι Διάνοιξον, ὁ Λίβανος, τὰς θύρας σου, καὶ καταφαγέτω πῦρ τὰς κέδρους σου. Ολολυξάτω πίτυς, διότι πέπτωκε κέδρος.» Καὶ γέγονε μὲν ἐκ μεταφορᾶς ὁ λόγος. Ονομάσας γὰρ Λίβανον, ἤγουν ὄρει τὴν τῶν Ἰουδαίων χώραν ἀπεικάσας, ἀναγκαίως πίτυΐ τε καὶ δρυσὶ παρεικάζει τοὺς ἐν αὐτῇ. Ὅτι δὲ περὶ ἀν θρώπων ὁ λόγος, ἀταλαίπωρον ἰδεῖν. Εφη γὰρ εὐ θύς, ὅτι μεγάλως μεγιστάνες ταλαιπώρησαν. Καὶ τὶς ἂν νοοῖτο τῆς ταλαιπωρίας ὁ τρόπος, παρέδειξεν εἰπὼν, πῆ μὲν, ὅτι • Ολολυξάτω πίτυς, διότι πέπτωχε κέδρος.» Καταδρούσης γὰρ τῆς Ῥωμαίων χειρὸς τὰς ἐν τῇ Ἰουδαία πόλεις, συνέβαινε καθ᾿ ἡμέραν τοὺς ἐν αὐταῖς ἁλίσκεσθαι λαμπρούς. Οἱ δὲ μήπω τοῦτο πεπονθότες, κατωλοφύροντο τοὺς ἑαλωκότας, καὶ τὸν ἐπὶ γέ σφισιν αὐτοῖς εἰσεδέχοντο θρήνον, άθυμοι δε ἦταν καὶ περιδεεῖς, ὡς αὐτίκα δὴ μάλα τοῦτο αὐτὸ πεισόμενοι καὶ αὐτοί. Τοῦτο οἶμαι δηλοῦν τὸ, ο Ολα λυξάτω πίτας, ὅτι πέπτωκε κέδρος, ο Δρύας γε μήν Βασανίτιδος τάχα που τοὺς ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἀποκαλεῖ. Βασανίτις μὲν γὰρ χωρίον ἐστὶν ἐν τῇ Ἰου δαίας, εξγειόν τε καὶ παμφορώτατον, καὶ ὑψηλὰ λίαν ἐκτρέφον τὰ δένδρα. Ἐπειδὴ δὲ τῶν ἄλλων ἦσαν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις αμείνους, ἱερέας δέ φημι καὶ τοὺς τῶν λαῶν ἡγουμένους, Βασανίτιδος αὐτοὺς ἀπεκάλεσε δμύας, οἱ δὴ καὶ τεθρηνήκασιν εικότως, διά του τὸ κατασπασθῆναι τὸν δρυμὸν τὸν σύμφυτον. Ἐμάνθα τον γὰρ ὅτι τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν χώραν οἷά τις δρυμός ἡ πληθύς δεδαπάνηται, οἷον πελέκεσιν ἐκκοπτομένη τοῖς τῶν πολεμούντων ἀγρίαις ἐμβολαῖς. Σύμφυτον δὲ δρυμόν, δν δὴ καὶ κατεσπάσθαι φησίν, οὐδὲν ἧττον νοήσει; καὶ αὐτὴν τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις πληθύν λιμῷ τε γὰρ καὶ πολέμῳ διολώλασιν, ἐπολολυζόντων αὐτ τοῖς τῶν τῆς Βατανίτιδος δρυών, τουτέστι, τῶν ἡγουμένων. Φωνή θρηνούντων ποιμένων, ότι τεταλαιπώρηκεν ή μεγαλοσύνη αὐτῶν. Φωνή ὠρυομένων λεόντων, ότι τεταλαιπώρηκε το φρύαγμα Ιορ δάνου. Οτ. Εμφανεστέραν τούτοις ὧν ἔφην ἀρτίως ποιεῖ και την δήλωσιν. Οὐ γὰρ ἔτι πίτυν ἢ δρῶν ὀνομάζει, ἀπημφιεσμένως δὲ τοὺς τῶν Ἰουδαϊκών ταγμάτων σημαίνει καθηγητές, οἷς καὶ ὀλοφύρεσθαί φησι, καὶ στην φωνὰς ἀντένας, κατοιμάζοντας, ότι τεταλαιπώρηκεν ή μεγαλοσύνη αὐτῶν. Γεγόνασι γὰρ οικτροί, Ο σε δείγμασι, καὶ κατεῤῥιμμένοι, ἐλεεινοί τε καὶ ἀτιμώτατοι, και το πάλαι περιφανεστέραν έχοντες δόξαν. Επειδή γὰρ ἀνεδείχθησαν οἱ διὰ Χριστοῦ ποιμένες, τους ἐστιν, οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, τεταλαιπώρηκεν εἰκί τως ἡ τῶν ψευδοποιμένων μεγαλοσύνη. Ητιᾶτο μέν γὰρ αὐτοὺς ὁ τῆς ἀγέλης Δεσπότης, διὰ προφητῶν ἁγίων οὕτω λέγων· β οἱ ποιμένες οι διασκορπίζοντες καὶ ἀπολλύντες τὰ πρόβατα τῆς νομῆς αὐ τῶν. Καὶ πάλιν· ο Ὅτι οἱ ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐζήτησαν· διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομή, καὶ διεσκορπίσθη.» Ἐπηγγέλλετο δὲ τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι τοὺς γνησίους ἀναδείξειν ποιμένας, οὕτω πάλιν εἰπών· «Καὶ εἰσάξω ὑμᾶς εἰς Σιών, καὶ δώσω ὑμῖν ποιμένας κατὰ τὴν καρδίαν μου, καὶ ποιμανοῦσιν ὑμᾶς ποιμαίνοντες μετ' ἐπι στήμης.» Τίνες δὲ οὗτοι; Οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, καὶ οἱ τῶν Ἐκκλησιῶν κατὰ καιροὺς ἡγούμενοι, κ τὸν τῆς ἀληθείας ὀρθοτομούντες λόγον, καὶ εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν τελούντων εἰς ὄνησιν τὴν πνευματικήν, αποκομίζειν εἰδότες τὰ ὑπὸ χεῖρα θρέμματα. Οὐκοῦν τεθρηνήκασιν οἱ ψευδοποίμενες, ότι τεταλαιπώρηκεν ή μεγαλοσύνη αὐτῶν· σημαίνει δὲ τοῦτο καὶ καθ' ἕτερον τρόπον ἡμῖν, ἐπιφέρων· «Φωνὴ ὠρυομένων λεόντων, ὅτι τεταλαιπώρηκε τὸ φρύαγμα τοῦ Ἰορδάνου.» Ωρυγμὸς μὲν γάρ ἐστι κυρίως ἡ τῶν λεόντων φωνὴ, ἣν ἂν ποιοῖντο, κλαίοντες ἐπὶ λιμῷ τε καὶ ἀσιτία. Δέχεται δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ λεόντων ἡ θεία Γραφή. Κατεφωρῶντο τοίνυν οἱ τῶν ᾿Ιουδαϊκῶν προεστηκότες ταγμάτων ὡς λέοντες ὠρυόμενοι, πει νῶντές τε καὶ κλαίοντες, διά τοι τὸ μὴ ἔχειν τὰς ἐκ τῶν λαῶν καρποφορίας, δεκάτας, ἀπαρχάς, εὐχαριστήρια. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς ἀγέλης ἐκπεπτώκασιν, οὐκ ἔτι τοῖς ἐξ αὐτῆς κατηυφραίνοντο τόκοις. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο καὶ ὡς ἐν τάξει λεόντων κατ ωρύεσθαι τοῦ Χριστοῦ τοὺς Γραμματεῖς τε καὶ Φα ρισαίους (κατεκεκράγεισαν γὰρ αὐτοῦ, καὶ τὰς ἐκ φθόνου καὶ βασκανίας καὶ ἀκράτου μανίας κατηφίεσαν φωνάς, Σαμαρείτην λέγοντες, μέθυσον ἀποχα λοῦντες καὶ ἐκ πορνείας γεγεννημένον, καὶ, ο Αίρε, αίρε, σταύρου αὐτὸν,» [βοῶντες), τὰ εἰκότα φρε νήσει καὶ οὗτος. Πλὴν εἰ καὶ ἐπωρύοντο, τεταλαιπα ρήκασιν οὐ μετρίως, ο Ότι τεταλαιπώρηκε το φρύαγμα τοῦ Ἰορδάνου.» Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν, έρω πάλιν. Παραῤῥεῖ μὲν ὁ Ἰορδάνης τὴν Ἱεριχώ, πλεῖστο: δὲ ὅσοι περὶ αὐτὸν οἱ λέοντες, καταβρυχόμενοί τε δεινῶς, καὶ ἀφόρητον τοῖς ἐνοικοῦσιν ἐνιέντες τὸ δεῖμα. Τοιοῦτοι δὲ ἦσαν τους τρόπους εξ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι, τῶν ἀγελαίων κατα βρυχόμενοι, καὶ τοῖς ἐκ τῆς ἐξουσίας καταπτοούντες δείμασι τοὺς ἀσθενεστέρους. • Αλλά τεταλαιπώρηκεν ὁ τῶν λεόντων φόβος.» Τοῦτο δὲ εἶναί φησι τὸ φρύαγμα τοῦ Ἰορδάνου. • Καὶ φρύαγμα μὲν Εστιν ἡ ἵππων τε καὶ ἡμιόνων διὰ μυκτήρων ἠχὴ καθισμένη τε καὶ ἀγρίῳ φυσήματι συνεκπίπτουσα λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ μεγαλοφρονεῖν. Εφη γοῦν ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ περὶ τῶν εἰς Χριστὸν πεπαρῳνηκότων· «Ἵνα τί εφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν καινά;» Οταν οὖν φρύαγμα, τοῦ Ἰορδάνου λέγη, νοήσεις τὸ φρόνημα, καὶ οὐχὶ πάντως τοῦ ποταμοῦ, ἀλλὰ τῶν περὶ αὐτὸν λεόντων· ἀπὸ γὰρ τόπων ἔρθε ὅτι τὰ ἐν αὐτοῖς σημαίνεται. Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ Ποιμαίνετε τὰ πρόβατα τῆς σφαγῆς, ὁ οἱ κτησάμενοι κατά έσφαζον, καὶ οὐ μετεμέλοντο, καὶ οἱ πωλοῦντες αὐτὰ, ἔλεγον· Εὐλογητός Κύριος, καὶ πεπλουτήκαμεν, καὶ οἱ ποιμένες αὐτῶν οὐκ ἔπασχον οὐ δὲν ἐπ' αὐτοῖς. ΟΖ. Πρὸς αὐτοὺς ὁ λόγος τους θρηνοῦντας ποιο μένας, καὶ ἐν τάξει λεόντων ὠρυομένους, οἷς καὶ ἐφίησιν ἔτι τὰ τῆς σφαγῆς κατανέμειν πρόβατα, καίτοι κατημελημένως λίαν, ὡς πιπρασκομένοις τε καὶ σφαζομένοις μηδ' ὅσον εἰπεῖν ἐπαλγῆσαι βραχύ. Ὥσπερ γὰρ οἱ τῶν ποιμένων ἀνεπιεικέστεροι, καὶ πρὸς μόνα βλέποντες τά σφισι καθ᾿ ἡδονὴν, μικρά φροντίζοντες κομιδῇ τοῦ τῆς ἀγέλης Δεσπότου, τὰ μὲν σφάζουσιν ἀνηλεώς, τὰς θηρῶν ἐφόδους ἀπο μιμούμενοι, ἃ δὲ καὶ πιπράσκουσιν, οὐδὲν, ὡς ἔφην, ἐπαλγοῦντες ὅλως, ἐπιγαννύμενοι δὲ τοῖς τῶν λημμά των εκτοπωτάτοις, καὶ φιλοκερδίας τῆς οὕτως αι σχρᾶς ἡττώμενοι· κατὰ τὸν ἴσον, οἶμαι, τρόπον καὶ οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἡγούμενοι δήμων, τῶν ὑπ' αὐτοῖς ποιμνίων ἠφειδηκότες ἀλοῖεν ἂν, καὶ ἀδρύνοντες μὲν τὸν ἑαυτῶν πλοῦτον, κατευρύνοντες δὲ ὥσπερ ἀπλή στην χειρί τα βαλάντια. Καὶ γοῦν ἔφασκεν ὁ Σωτὴρ, τοιούτους ὄντας ἐλέγχων· «Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματείς καὶ Φαρισαίοι ὑποκριταί, ὅτι ἀποδεκατοῦσε τὸ ἡδύοσμον, καὶ τὸ ἄνηθον, καὶ τὸ κύμινον, καὶ ἀφο ήκατε τὰ βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν, καὶ τὰ ἔλεος, καὶ τὴν πίστιν.» Ισχνολογοῦντες γὰρ οὕτως, ὡς καὶ μέχρι τῶν εὐτελεστάτων τοῖς μὴ προσάγουσι τὰς δεκάτας κατὰ νόμον ἐπιτιμᾶν, τῶν βαρυτέρων, ἤτοι τῶν ἀναγκαιοτέρων καὶ λυσιτελῶν ὅτι μάλιστα θεσπισμάτων οὐδένα παντελῶς ἐποιοῦντο λόγον. Ὅτι δὲ ἦσαν ποιμένες οὐκ ἀγαθοὶ, μᾶλλον δὲ πρὸς μόνα βλέποντες κέρδη, σαφηνιεῖ λέγων καὶ διὰ φωνῆς Ἰεζεχιήλ· εβ οἱ ποιμένες Ισραήλ, μὴ βάσκουσιν οἱ ποιμένες ἑαυτού;; Οὐ τὰ πρόβατα βόσκουσιν οἱ ποι μένες; Ἰδοὺ τὸ γάλα κατεσθίετε, καὶ τὰ ἔρια περιο βάλλεσθε, καὶ τὸ παχὺ σφάζετε, καὶ τὰ πρόβατά μου οὐ βόσκετε. - Καταδόσκετε τοίνυν, φησί, τὰ πρόβατα της σφαγής, τουτέστιν, ἢ τὰ ὅσον οὐδέπω τεθνηξόμενα τῇ Ῥωμαίων χειρί· ήγουν & ὑμεῖς αὐτοὶ σφάζετε, καίτοι τάξιν ἐπέχοντες τῶν ποιμένων. Οὐ γάρ που πάρεστιν ὁ καιρὸς, καθ' δν ἥξουσιν εἰς σφαγήν. Μετὰ γάρ τοι τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν τοῖς τῶν Ῥωμαίων ξίφεσιν ἡ τῶν Ἰουδαίων πληθύς δεδαπάνηται, καίτοι λίαν ἐπ' αὐτοῖς ἀνεξικακήσαντος τοῦ Θεοῦ. Ὅτι δὲ τῶν ποιμένων γεγόνασι κλῆρος οἱ ὑπὸ χεῖρα λαοί, κατέδειξεν εἰπών· ι οἱ κτησάμενοι κατέσφαζον, καὶ οὐ κατεμέλοντο.» το Ο 11 157. ν, "Ωσπερ γὰρ δεσποτικὸν ὄντα τὸν νοητὸν ἀμπελῶνα, ο φημὶ δὴ τὸν Ἰσραήλ, ἤτοι τὸν ἄνθρωπον τοῦ Ἰούδα, τὸ νεόφυτον, τὸ ἠγαπημένον, ίδιον ἐποιήσαντο κλί ρον· οὕτω καὶ τὰ ποίμνια μονονουχί κατεκτήσαντο, δρεπόμενοι μὲν τοὺς ἑαυτῶν καρπούς, καὶ ἀεί πως ἐν πλεονασμοῖς τὸν ἑαυτῶν ποιοῦντες κλῆρον, ἀνιέντες δὲ τοῖς ἐθέλουσιν διαρπαγήν. Οὐκοῦν οἱ μὲν κτησάμενοι κατέσφαζον· οἱ δὲ πωλοῦντες ἔλεγον Ευλογητός Κύριος, καὶ πεπλουτήκαμεν.» Νοηθείεν δ᾽ ἂν καὶ οὗτοι κριταί, τὴν ἐν τοῖς κρίμασιν ὀρθό. τητα καπηλεύοντες, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ ἐῤῥῶσθαι φράσαντες τῷ διὰ Μωσέως νόμῳ, καίτοι λέγοντα σαφῶς· «Οὐ λήψῃ πρόσωπον ἐν κρίσει, ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστιν.» Ην γὰρ αὐτοῖς ἡδύ τε καὶ φίλων τὸ καταπωλεῖν τοῖς ἐθέλουσι τὴν ἐφ' ἑκάστῳ πράγ ματι κρίσιν. Καὶ τοῦτο πάλιν ἡμῖν ἐναργὲς ἔσται διὰ φωνῆς ἁγίων. Εφη μὲν γάρ τις τῶν ἁγίων προς φητῶν περὶ τῆς Ἱερουσαλήμ· «Οἱ ἡγούμενοι αὐτῆς μετά δώρων έκρινον.» Ο δέ γε θεσπέσιος '16 κούμ μονονουχί κατακέκραγε Θεοῦ, λέγων· «Εως τίνος, Κύριε, κεκράξομαι, καὶ οὐ μὴ εἰσακούσῃ βοήσομαι πρὸς σὲ ἀδικούμενος, καὶ οὐ σώσεις; Ἵνα τί μοι ἔδειξας κόπους καὶ πόνους, ἐπιβλέπειν ταλαιπωρίαν καὶ ἀσέβειαν; Εξεναντίας μου γέγονε χρί σις, καὶ ὁ κριτὴς λαμβάνει. Διὰ τοῦτο διεσκέδασται νόμος, καὶ οὐ διεξάγεται εἰς τέλος κρίμα, ὅτι ὁ ἀσεβὴς καταδυναστεύει τὸν δίκαιον. Ενεκεν τούτου ἐξελεύσεται τὸ κρίμα διεστραμμένον. Οὐκοῦν οἱ ἐξ ἀδίκων λημμάτων συναγείροντες πλοῦτον, καὶ παρ ευθύνοντες μὲν τὸ δίκαιον, καταπωλοῦντες δὲ ὥσπερ τὰ; ἐφ' ἑκάστῳ πράγματι κρίσεις, εἶεν ἂν οἱ κριταί, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, αὐτοί· καί φασιν· «Εὐλογητὸς Κύριος, καὶ πεπλουτήκαμεν.» Ανούστατοι δὲ καὶ παραβολώτατοι καὶ τοῦτο λέγοντες ἐξελέγχοιντο ἂν εἰκότως. Ὡς γὰρ Θεοῦ διδόντος ἐξ ἀδικῶν συλλέγειν, καὶ ἐξ αἱμάτων πλουτεῖν, εὐλογεῖν ὑποπλάτο γνήσιοι φύλακες, ὀρθὴν ἐφ' ἑκάστῳ πράγματι καὶ μώμος, εἰ μὴ πράττοιτο πρὸς ἡμῶν τὰ τονται. Αλλ' ἦν ἄμεινον ἐκεῖνο λέγειν, τὸ κρίνειν ὀρθῶς ἐκτετιμηκότες· «Εὐλογητός Κύριος· ο λαμ προὶ γὰρ ἀναδεδείγμεθα, καὶ τῶν θείων θεσπισμάτων τὴν ψῆφον ἐκφέροντες. Απάτη δὴ οὖν ἡ χρηστολογία ἐφ' οἷς ἂν ἡσθείη θεός. ΟΗ'. Διὰ τοῦτο οὐ φείσομαι οὐκ ἔτι ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, λέγει Κύριος. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ παραδίδωμι τοὺς ἀνθρώπους, ἕκαστον εἰς χεῖρας τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἕκαστον εἰς χεῖρας βα σιλέως αὐτοῦ. Καὶ κατακόψουσι τὴν γῆν, καὶ οὐ μὴ ἐξέλωμαι ἐκ χειρὸς αὐτῶν, καὶ ποιμανῶ τὰ πρόβατα τῆς σφαγῆς εἰς τὴν Χανανίτιν, Απειλεῖ τοῖς ποιμνίοις ὄλεθρόν τε ὁμοῦ (1)..... ὅτι καίτοι μετὸν αὐτοῖς τὴν τοῦ πάντων ἀρχιποίμενος, φημὶ δὴ Χριστοῦ, χεῖρά τε ὑποδραμεῖν καὶ ὑπ' αὐτῷ γενέσθαι, μᾶλλον προσκεχωρήκασιν ἀμαθῶς τοῖς κατασφάζουσί τε καὶ καταπωλοῦσιν αὐτούς. Γέγονε μὲν γὰρ ἄνθρωπος ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ δὴ καὶ ἔφασκεν ἐναργώς, τήν τε ἐκείνων σκαιότητα καταδεικνύς, καὶ τῆς ἐφ' ἡμῖν οἰκονομίας τὸ γνήσιον· «Εγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός.» Ἰουδαῖοι *.» δὲ οἱ τάλανες, καίτοι τῶν μισθωτών ποιμένων κατα οῆσαι δέον, τοῦτο μὲν οὐ δεδράκασι, τὴν δὲ ἀγαθὸν ποιμένα, τὸν ἀντάλλαγμα τῆς ἀπάντων ζωῆς τὴν ἑαυτοῦ τιθέντα ψυχήν, κατά μυρίους ὅσους λελυπήκασι τρόπους, καταλεύοντες, ονειδίζοντες, καὶ τὸ τελευταῖον, ἀπύλωτον ἐπ' αὐτῷ διανοίγοντες στόμα. Κατακεκράγασι γὰρ ὁμοῦ τοῖς ἰδίοις καθηγηταῖς, 78,» λέγοντες τῷ Πιλάτῳ· Αίρε, αἷρε, σταύρου αὐτὸν,ο καὶ αὐτὸ δὲ τὸ δίκαιον αἷμα ταῖς σφῶν αὐτῶν ἐπο. ην λήκασι κεφαλαῖς. Εφασκον γὰρ πάλιν·. Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν. ι Διὰ τοῦτο τοίνυν, φησίν, οὐκέτι φείσομαι ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν. Οὐ γὰρ ἔτι φειδοῦς ἠξίωνται παρά Θεοῦ· δέδονται δὲ μᾶλλον ἕκαστος εἰς χεῖρας τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ εἰς χεῖρας βασιλέως, ήγουν ἄρ χοντος αὐτοῦ. Ἐσταυρώκασι μὲν γὰρ τὸν Ἐμμα. νουήλ, καὶ γεγόνασι Κυριοκτόνοι, ἔμπλε τε πάσης ἀνοσιότητος. Πλὴν ἐκάλει Θεὸς εἰς μετάγνωσιν, καὶ οὐκ εὐθὺς ἐπετίθει τὰ ἐξ ὀργῆς. Τριακοστοῦ δὲ ἤδη παρωχηκότος ἔτους, μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος σταυρόν, ἀπεφοίτησε μὲν εἰρήνη τῆς Ἰουδαίων χώρας, πόλε μοι δὲ ἦσαν πανταχοῦ πόλεως ἐπὶ πόλιν ιούσης, καὶ τῶν ἐν ἑκάστῃ τεμνομένων εἰς διαφοράς, καὶ μαχο μένων ἀλλήλοις, ὡς ἐν ἴσῳ φαίνεσθαι κακῷ τὰ παρὰ σφῶν αὐτῶν τοῖς ἐκ τοῦ πολέμου συμβεβηκόσι. Κεκρατήκασι γὰρ τῆς Ἰουδαίων χώρας οἱ ἀνδρειότατοι τῶν Ρωμαίων στρατηγοί, καὶ αὐτοῖς ἀνδράσι κατεμπιπρῶντες πόλεις, τοῖς τῆς δουλείας αὐτὴν ὑπέθεσαν ζυγοῖς. Οἱ δέ γε διαφυγεῖν ἰσχύσαντες, τὰς › τῶν ἐθνῶν κατωκήκασι χώρας, 8 καὶ μέχρι νῦν ἔστιν ἰδεῖν. Καὶ τοῦτο οἶμαι δηλοῦν, ὅταν λέγῃ· «Ποιμανῶ τὰ πρόβατα τῆς σφαγῆς εἰς τὴν Χανανίτιν, τουτέστιν, 781 εἰς τὴν Χαναναίων χώραν τε καὶ γῆν. Χαναναῖοι δὲ τὰ ἔθνη, παρ' οἷς τὰ πρόβατα τῆς σφαγῆς καὶ εἰς δεῦρό πως ἔτι παρὰ Θεοῦ ποιμαίνονται, ήγουν δο κοῦσε ποιμαίνεσθαι. Τηροῦσι γὰρ ἔτι τόν τινα κατὰ νόμον, καὶ οὐχ ὁλοτρόπως τῶν ἀρχαίων κατημεληκότας ἐθῶν κατίδοι τις ἄν. Καὶ γοῦν περιτέμνονται την ".» σάρκα, καὶ σαββατίζουσι, καὶ ἕτερα ἅττα πρὸς τούτοις καὶ φροντίδος ἀξιοῦσι καὶ λόγου. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ διὰ φωνῆς προφήτου παρὰ Θεοῦ λελεγμένον· ι Καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς ἁγίασμα μικρὸν ἐν ταῖς χώραις, οὗ ἐὰν εἰσέλθωσιν ἐκεῖ.» Τοὺς δέ γε ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἰουδαίαν, καὶ μέντοι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐμφυλίους πολέμους, καὶ τοὺς ἐν ἑκάστῃ πόλει, σαφῶς ἀναγέγραφεν ὁ τὰς Ἰουδαίων τραγῳδῶν συμφοράς, Ιώσηπος οὗτος ἦν, ἀνὴρ ἐλλόγιμος καὶ σοφός. Καὶ λήψομαι ἐμαυτῷ δύο ῥάβδους, τὴν μὲν μίαν εκάλεσα Κάλλος, καὶ τὴν ἑτέραν εκάλεσα Σχοίνισμα, καὶ ποιμανῶ τὰ πρόβατα. ΟΘ'. Κατά πολλοὺς ἡμῖν τρόπους παρὰ ταῖς θεο πνεύστους Γραφαῖς ἡ ῥάβδος νοεῖται. Ποτὲ μὲν γὰρ σημαίνει τὴν βασιλείαν, ὡς ὅταν λέγηται τῷ Χριστῷ Ράβδος εὐθύτητος, ή ράβδος τῆς βασιλείας σου.» Ποτὲ δὲ ἰσχύν, ὡς ἔν γε τῷ φάναι· «Ράβδον δυνά μεως ἐξαποστελεῖ σοι Κύριος ἐκ Σιών.» Εκλαμβά γεται δὲ καὶ παιδεία, καὶ ἐπιστήμη ἔσθ' ὅτε ποιμαν
ex materia peritura lebant. Atquæ a nobis plectunζοντο gloriam ejus, glorian quasi Unigeniti a Patre, Lur imponunturque, terrenum nihil habent: quin potius ex gloria Deo digna compositæ sunt. Etenim loco auri dogmatum de ipso veram certamque intelligentiam, argenti autem ex bonis operibus nitorem animo aspectabilem offerimus. Est aliter corona et gloria Christi salvatorum ab ipso salus. Salvata est enim non una gens, quemadmodum scilicet olim per Mosen Israel, sed quidquid etiam gentium sub cœlo est: hoc quippe Christuin decebat. Jam nunc vide, quomodo ab utilibus ejus, et his qui cognoverunt eam ad coronam efficiendam necessaria conferantur. Principes enim populi, et in magistratibus hujusmodi a Deo locati, et quibus antique captivitatis nostrae ratio nota est, quique utiles sunt liberalis ut duces, et magistri ad admonendum et deducendum rectissimo itinere ad vitam legibus congruentissimam, ipsi dona pro omnibus offerunt, infirmitates imbecillium per se explentes. Impositis autem coronis super caput Jesu, de Zorobabele illi dicitur: ‹ Ecce vir, Oriens nomen illi, et subter eum exorietur.»Vidit Jesum coronatum ut sacerdotem, et rursus eumdem præcellentem, et in gloria regali videt, at in Zorobabel. 707 Intellige igitur ipsum esse Orientem, loc est, germen, de quo divinus Isaias: ‹ Exorietur virga de radice Jesse, et fos de radice ejus ascendet s › Regerminavimus enim nos subter eum. Radix quippe fuit Christus humana natura, sive per fidem vocatorum altera, non secundum primam humanitatem, Adamum videlicet, sęd citra comparationem præstantior: regerminavimus siquidem non amplius in corruptionem et mortem propter maledictionem, sed in vitam et incorruptionem, radicem habentes vilain, hoc est, Christum. Et sicut ipse est vitis, nos autem palmites, agnati illi per communionem in Spiritu: ita et virga, et germen ipse, sive productio et oriens, nos autem super ipso germinavimus, et refloruimus in incorruptionem et vitam, ut dixi. Ipse ædificavit domnum Donini. Est porro et omni virtute plenus, hoc est, gloria Deo maxime couveniente. • Operuit enim coelos virtus ejus, et laudas ejus plena est terra,» ut habet propheta Habacuc **¸ Scribit item alicubi sapiens Joannes: Vidimus ** lan, xı, i, "Joan. xv, 5. se flabac.!!!, 3. num gratiæ et veritatis ". › Sedit super throno, regnavit ut Deus, et assidet Deo Patri, et simul imperat omnibus. Zorobabel autem et Jesum inter se ut ad unitatem conjunctos aptissime significare Christum posse, ostendit quod addit tanquam de Zorobabel: «Et erit sacerdos a dextris ejus, › hoc est, in honore et gloria. Et consilium pacificum erit inter utrumque. › Est enim ipse, ut jam docui, rex simul et summus sacerdos, ut per duos pro uno Emmanuele numeratus. Verumtamen non carebit mercede labor Christum coronantium: sed fructus inde perceptus creabit eis memoriam sempiternam. ** Joan. 1, 14. Vera porro se dicere coufirmat, cum adjungit Corona autem erit exspectantibus, et utilibus ejus, et qui cognoverunt eam, et in gratiam filiis Sophoniæ, mia, et in psalmum in domo Domini. Erit enim in gratianı iis qui consecraverint oblata, et erunt illa occasio laudum divinarum. Principum enim pie tas cæteris via charitatis erga Deum efficitur. Coromalo autem a nobis Christo, tunc etiam gentium multitudo ad agnitionem ejus properabit, et qui procul sunt propter errorem, per fidem vocabuntur,‹et galilicabunt in domo Domini. Quanam difca bunt? Seipsos videlicet, cooptantes sanctis, et componentes 708 in fide ad unitatem cum iis qui sunt ex Israel, Christo summo augulari lapide", el connectente in concordiam per se, quæ olim disjuncta fuerant. Condidit enim duos populos in unNUM HOvum hominem, faciens pacem, et reconcilians in corpore suo Patri omnia ". › Quæ cum evenerint jam, sanctis prophetis suffragium veritatis dabimus, manifeste cognoscentes, Deum locutum esse in ipsis, et mysterium Christi nobis prænuntiasse. CAP. VII. VERS. 1-3. factum est in quarto anno, sub Dario rege, factus est sermo Domini ad Zuchariam quarta mensis moni, qui est Chusleu. Εt misit in Bethel Sarasar, et Arseber rex et viri ejus, ut propitiarent Dominum, loquens ad sacerdotes qui in domo Domini omnipotentis, et ad prophetas, dicens: Ingressa est huc in quinto mense sanctifcalio, juxta quod fecerunt jam pluribus annis. XXXIV. Post ostensionem visionum verba alia a Dev facia sunt, brevi tempore interlapso. Ante visiones enim scriptumn est: c in quarta et vices! ma undecimi mensis, qui est mensis Sabat, anno secundo Darii, factum est verbum Domini ad Zachariam filiumn Barachiæ, flium Addo prophets, dicens". In adductis autem theorematis aliud tempus post illud exprimitur. In quarto eniin anno, quarta mensis noni, qui est Chasleu, voce Hebraica videlicet, prophetæ qn.edam divina visio oblata est. Occasionem narratio historiæ etiam atque etiam declarabit. Non enim aliter quidam, nisi hoc modo propositorum verborum sententiam concipient.Omnino enim quinaın fuerint Sarasar, et Arseber rex, et comites ejus, ante alia dicendum est. Præterea quid sanctificatio in quinto mense: item interre gationis modus quonam respiciat, et quod sit interrogantium consilium. Regnante igitur Osee filio Ela super decem tribus *ª Ephes. 11, 20. 8 ibid. 15, 16. Zach. lis, 700 irascitur Deus Israeli. Deinde Salmaneo sar Assyriorum rex provinciam armis invadit, Samariam occupat, Israelem migrare cogit, et quosdam de regione Chaldæorum vicissim incolas inmittit, ut Persarum propria fieret, siquidem inde incolas deinceps haberet. Historiam habes libro quarto Regum in hæc verba: ● In anno duodecimo Achaz regis Juda regnavit Osee filius Ela in Samaria super Israel novem auris. Εt fecit malum in conspectu Domini, verumtamen non sicut reges Israel, qui fuerunt ante eum. Sub eo ascendit Salınanasar rex Assyriorum, et factus est ei Osee servus *.» Et infra: Et translatus est Israel in Assyrios usque iu diem hane. Et adduxit rex Assyriorum de Bullylane Echata ab Aia, et ab Fiat, et Sepharvaim, et collocati sunt in urbibus Samarine pro filiis Israel, et possederunt Samariam”, › Hi sunt igitur, qui Samaritarum sortem regionemve insederunt, et incoluerunt, ae liberos forte genuerunt, et ad Jud:rorun mures seu ritus iuchiuarunt, leonum incursus formidantes, e querain numero fuerunt Sarasar, et Arbeser, qui et rex nominatus est, quod dux eorum, ac princeps esset, qui in Stmariam ex Persis habitatum commigrarunt. Et bæc quidem de viris. De sanctificatione vero age nunc verisimilia dicamus. in Samaria, insigni desertore, servivit enim ideεἰς Na G Itaque antequam Judæa a Nabuchodonosore subigeretur, beatus propheta Joel quoſt futurum erat proclamavit. Quin etiam sacerdotes, et insuper subjectum ipsis populum, quasi mox Jerusalem sub pedibus hostium futura, ipse quoque divino templo inflammato, ad luctumn hortatus est. Sic autem ait: «Accingimini, et plangite, sacerdotes, lamentamini, qui ministratis altari, ingredimini, dormite in saccis, ministrantes Deo, quia defecit de domo Dei vestri sacrificium et libatio. Sanctificate jejunium, prædicate curationem, congregate seniores, omines habitantes terram in domum Dei vestri, et clamate ad Dominum vehementer: Heu mihi in diem **!» Et hæc quidem propheta. Quonam autem mode prædicta conügerint, jam docebo, verbis sacre Scriptura recitatis. Sic enim exstat in quarto Regum: e la niense quinto 710 septima mensis, anno decimo nono regis Nabuchodonosor venit Nabuzardan princeps coquorum, stans corain rege Babylonis, Hierosolymam, et succendit domum Domini, et domum regis, et omnes domus Jerusalem *. › Deinde reliquiis populi Israelis Godoliam præposuit mense septimo, quem insiliis aggressus cepit, et obtruncavit Ismael, filius Nathaniæ, filli Elisaba, semine regio oriundus: in hanc enim sententiam scriptum legimus. Itaque postquam contigit in meuse quinto die septima Hierosolymam capi, templum succendi, et insuper occidi Godolia na *¹ IV Reg. xvi, 1-3.” ibid. 23, 21. "Joel 1, 13, 15.» IV Reg. xxviit, 8. S. CYRILLA ALEXANDRINI ARCHIEP. mense septimo, qui remanserant Judaei, fortassis – in memoriam dictorum a propheta Jeremia regressi, statuerunt, ut ex omnibus locis Anitimis quinti mensis die septimo omnes Hierosolyram ascenderent, et jejunium sanctifcarent, et planctum susciperent, quasi super mortuo, et quodammodo super cadavere templi ejularent, et super urbe cremata ex posterioribus consiliis profectas lacrymas effunderent. Existimabant autem se modum hunc Dei colendi ipsi gratum sapientissime invenisse. Porro degebat adbuc Israel sub jugo impositæ servitutis, nec de divino templo quisquam erat sollicitus. Ast ubi ex Persis et Medis reverterunt, et sanctam civitatem de integro habitarunt, et divinum templum repararunt, visum est, quod solebat, non jam in tempore, nec cum ratione feri. Magis enim tanquam a præteritis ad hilaritatem transire, et celebrare dies festos, et hymnis libertatis auctori gratias agere conveniebat. Dubitantes igitur de quibus sermo est, Sarazar, et Arseber, mittunt quosdam interrogatum sacerdotes et prophetas Ingressa est huc sanctifcatio in mense quinto, sicut fecerunt jam anuis multis, › hoc est, num, qui Hierosolymis habitaut, cum ipsis lugeant, consuetudinemque in forma sanctificationis usitatam recipiant, eliam excitato templo, et soluta captivitate. Sanctificabant enim jejunium, ut dixi, sicut fecerant inde ab annis multis. Captivo enim Israele tempus luctus et ipsi constanter servabant, jejunium sanctificantes, ut jam prius diximus. Est ergo dubitantium interrogatio, utrum adhuc præslanda sit sanctificatio et luctus, quamvis templo reædificalo: 711 aut certe abstinendum in posterum, causa luctus remota scilicet. Værs. 4-7. Et factus est sermo Domini virtutum ad me, dicens: Dic omni populo terræ, et ad sacerdoles, dicens: Si jejunuveritis, aut planxeritis in quintis, aut in septimis, et ecce septuaginta anni, nunquid jejunium jejunastis mihi? Et si comederitis, ant biberitis, nonne vos comeditis, et vos bibilis? nonne ista verba sunt, qua locuius est Dominus in manibus prophetarum, qui ante fuerunt? quando erat Jerusalem habitata, et abundans, et civitates ejus in circuitu, et montana, el campestris habitata est. XXXV. Quærebant quidam, ut jam docui, de ea quæ vocatur sauctificatio, a sacerdotibus et prophetis, qui, ut credibile fit, cum preces obtulissent, et quid talia cupide sciscitantibus liquido responderent, apud se diligenter cogitassent, secutum est verbum a Deo, breve, ac minime longum, nihilque continens involutum: sed ut ita dicamus, nudum, Vos corrupta, ut apparet: aut expone decretum fecerunt, et obsignarunt, et in quo facile utilitatem deprehendas. Quid enimn magnum est, inquit, etiamsi jejunastis forte quintis et septimis, aut quod virtutis officium super liguis et lapidibus exustis ululare? Quonam autem modo Deus factis vestris delectetur, quando nihil conducibile cum feceritis, optima quæque legitime fecisse statuilis? Nam si bujusmodi jejunium requiro, et feminis dignum institutum laudabile est, quid est quod per septuaginta annos non jejunastis? Etenim apud Babylonios degentes; publice non jejunabant, neque illos quidpiam aliud ex lege Mosis studiose exsequentes vidisses. Deinde misertus sum, inquit, et de manu dominantium vos eripui, et comeditis ac bibitis, non mihi potius quanı vobis "gratificantes. Quare frustra et inutiliter jejunantis etiam lacryus inanes sunt, sudor mercede caret. Nonne isti sermones sunt prophetarum priorum, quando habitabatur Jerusalem; et abu dabat, et circumduebat bonis, et de suis urbibus eum montanis tum campestribus adhuc salvis et incolumibus lalabatur? Ait enim propheta Joel *, lamentandumn senioribus, sacerdotibus et populo, et præterea sanctificandum jejunium. 712 HortaLionis scopus erat vocare all penitentiam. Nou enim exspectare eos volebat, dum ipsa malorum experientia docerentur, ut ita templum crematum defeatis, inquit, sed ut ante experientiam, ut dixi, ejulalibus lamentisque Deum mitigantes, mala evadalis. Quamobrem, nonne isti sunt sermones, inquit, prophetarum priorum? quorum ignari vos frustra ejulatis, et lapides humi jacentes non sine stultitia lacrymis perfunditis. Atqui oportebat mores suos corrigere, et laudabili semita citra cujusquam reprehensionem ambulare, voluntati legislatoris probe et omnibus numeris parere cupientes. Joel 1, 13 seqq. VERS. 8-10. Et factus est sermo Domini ad Zachariam, dicens: Hæc dicit Dominus omnipotens Judicium justum judicate, el misericordiam et miserationem facite unusquisque erga fratrem suum, et viduam, el pupillum, et advenam, et pauperem ne opprimatis, et malitiæ unusquisque fratris sui ne memineritis in cordibus vestris. XXXVI. Rejecto luctu ut iufructuoso et inutili, et inani eorum labore irriso, ad summam eos utilitatem deducit, et vitæ sibi acceptæ via perspicue manifesteque munita, tam legis ipsius quam prophetarum sensum quadantenus declarat. Lætatur enim legislator recto et inculpabili judicio, misericordiam vero et mutuum gratificandi inserviendique studium in primis honorat, et dilectionein in orphanos, lenitatemque erga mulieres viduitatis onus sustinentes laudandam censet. Avaritiam autem et infirmiorum oppressionen ut profanam Desunt quærlain voces: sensus tamen est plerus. PATROL. GR/ LXXII. repellit. Vult autem sic affectos esse benignos, et injuriarum immemores. Ait porro et Christus alicubi: c Dimittite, et dimittetur vobis. Quin et orantes dicere docuit: Dimitte nobis debita nosira, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris 3, Dinuittit enim peccata dimittentibus aliis misericors Deus: • Viæ autem eorum qui injuriarum memiserunt, ad mortem tendunt, o ut in libro Prover biorum est legere”. VERS. 11-14. non paruerunt ut altenderent, et dederunt dorsum contemnens, et aures suas aggravarunt ne audirent, et cor suum posuerunt inobediens, ne audirent tegem meam, el sermones quos misil 713 Dominus omnipotens in spiritu suo, in manibus prophetarum priorum. Εt facta est ira ma gra a Domino omnipotente. Et erit sicut dixit. Εt non audierunt eum. Sic clamabunt, et non exaudiam eos, dicit Dominus omnipotens, et ejiciam eos ad omnes gentes quas non cognoverunt, et terra desolabitur post eos a perambulante et reverlente. posuerunt terram electam in desolationem. XXXVII. Testificatur, eos non destitisse contra se irritare universorum judicem. Nam cum liceret sanctorum prophetarum sermonibus obtemperare, et jussa legislatoris generose complecti, ipsi vitam laude dignam legibusque per omnia consonam, el iter virtutis rectum velis remisque fugientes, præfacti fuerunt, et verba quibus erudiebantur focci G pendentes, corde inflexibili ac pene ferreo fuerunt. Neutiquam enim desierunt Dei verbum convitiis prosciudere, et illud apportantes, propheiarumque oficio fungentes acerbe et impie objurgarc, quamvis in Spiritu sancto loquerentur. Eo autem jain feritatis et deliratiouis omnem admonitionem repudiantis processerant, ut pœnitere nollent, donec praenuntiata mala sentirent: et ita in supplicia a Deo irato illis injuncta inciderunt. Jam cum Deus hic dicit: «Ejiciam eos ad omnes gentes, et desolabitur terra a perambulante et revertente, › ceu prophetica prædictione prolata hæc intelligasnus. Ejecti sunt enim ad Persas et Medos, et jam experti sunt captivitatem, et desolata terra, el regio optima omnium e posita, ut contextus habet, in desolationem,» perambulantes, seu revertentes nullos habens. Alios enim bellum consumpserat; alii cum servitutis jugo in captivitatem abierant. Quocirca et hac, ut alia, prædictorum loco accipiemus. Verbis autem divinis non obedire detrimentosum, imo perniciosum esse, etiain ex casibus antiquorum videre licet, nec multis ad id probandum opus est, cum res cuilibet manifesta sit, qui semel promptæ obedientiæ bona cognoverit. * Luc. vi, 37. 98 Matth. vi, 12. 97 Prov, XI, 28. G 8 Zachar. 1, 14. 714 CAP. VIII. VERS. 1, 2. factum est verbum Domini omnipotentis ad me, dicens: Hæc dicit Dominus omnipolens: Zelavi Jerusalem et Sion selo magno, et ira magna aelavi eam. XXXVIII. Postquam inobedientiam et contuma ciam antiquorum, et mala inde profecta satis est insectatus, omniumque miseriarum ipsis causam esse ostendit, orationem ad bona placabilitatis transfert, et studet deinceps felicia tempora illis promittere, oplatorunque bonorum copia cos inpinguare, ut qui jam ponas impiorum facinor dederint, perque hostiles clades et toleratum servitutis jugum veteris nequitiæ scelera quasi cluerint. Exclamat autem aliquo modo contra crudelitatem Babyloniorum, qui omnis audaciæ fines egressi, designaverint in eos quæ neque ipse Deus iratus voluerit. Dixit enlun supra aperte:: Ego quidem iratus sum parum, ipsi autem superimpositi sunt in mala, › ‹ Zelavi igitur Jerusalem 28, › học est, super ipsa suscepi zelum, et indignatione magna zelavi ipsam; ac si dicat: Continget Babyloniis vicissim pati, et quidem in/maniora quam perpctrarunt, et vastatoribus tautis iralus malum dabo. Hoc implevit Christus. Dolens enim super nobis misere perditis, et velut relatus Ecclesiam, ipsorum dæmonum turmas corumque dementiæ præsidem ab imperio in nos depulit, cum ipsum adorantium multitudinem de cætero ab ejus immanitate asseruit. VERS. 5. Hac dioit Dominus: Revertar ad Sion, et habitabo in medio Jerusalem, et vocabitur Jeru salem civitas vera, et mons Domini omnipotentis mous sanctus XXXIX. Implet omnia Deus, et natura ejus inelabili referta sunt omnia. Verumtamen nonnuquam discedere dicitur a peccatoribus, non loci intervallis ab iis separatus, quod putare stultum esset, sed in eo quod esse cum illis, veniaque et amore dignari eos recusat. Talem quoque ipsamı iræ rationem esse dicimus. 715 Conversus est igitur ad falsos deos colendos Israel, et fornicata est Jerusalein. Recessit autem quodammodo universorum Deus, et quæ aversionem ejus sequuntur, subjecit eam malis. Quoniam vero in posterum mi seretur, Revertar, inquit, hoc est, quiescam ab ira, inspectione cam dignabor, et domum meam rursus faciam. Quemadmodum autem eo averso sanctus, hoc est, templum Hierosolymis non adplius venerandum videbatur iis qui illud incensum intuebantur; ita denuo eodem excitato, ct in ipso habitare instituente Deo, veneratio ejusdem reno itt vata est; vera autem civitas vocabitur Jerusalem, non jam, ut olim, diis manu fabricatis et simulacris Deum mentientibus cultum divinum tribuens, sed unum, et natura et verum Deum omni genere bonitatis colens, ut in futurum legibus convenienter vivere velit, et ad omnia facilo obediens. Dei Accommodabis porro non inepte hujusmodi voces ei qui propter nos ut unus ex nobis factus est, Filius, qui cum in forma Patris esset, et æqualis ei per omnia, e seipsum exinanivit, forma servi accepta, et factus est homo, et egenus propter nos, 11 nos illius inopia divites essemus ". › Ergo qui olim propter transgressionem in Adam, e et quia incunbit cogitatio hominis ad mala ab adolescentia sua ', › juste aversus est, ad nos denuo, ut ex naturali mansuetudine reversus est, et Ecclesiam habitavit, civi tatemque et habitaculum sanctum sanctificatos effecit. Ait enim alicubi de electa, Ecclesia ulique llic habitabo, quoniam elegi eam '.. Psallit et beatus David: «Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei s. Hanc nobis item propheta Isaias indicavit: «Erit in novissimis diebus manifestus mons Domini, et domus Dei in summitate montium, et elevabitur super colles, et venient ad eum onines gentes‘. Conspicua est enim Ecclesia Christi, et velut in monte posita patet omnibus. Vocata est deinde etiam vera, neutiquam typis et umbris serviens, sed veritatem complexa potius, quæ est Christus, et adorationem in spiritu ac veritate usurpans”. VERS. 4, 5. Hæc dicit Dominus omnipotens: Adhuc sedebunt seniores et anus in plateis Jerusalem, unusquisque virgam sive scipionem suum habens in manu sua, præ multitudine 716 dierum. Et plateæ civitatis replebuntur puerulis et puellis ludentibus in vlaleis ejus. XL. Judæorum gente, bello absumpta, urbes eorum ab incolis vacuas, et domos cum elegantibus earum structuris et operibus dirutas conspici oportebat. Verum ecce reversis ab hostibus quamvis diuturnam pacem daturum se pollicetur, quam Græci accommodatissime puerorum nutricem, appellarunt. Nalos quippe ad pubertalem perducit, et juventam ingressis viam ad senectutem velut sternit, ncmine vastante, non bello alterente, non pugna devorante. Existimandum igitur, et meritissimo, in pace urbes tametsi latas et longas, tamen augustas visum iri, et minores quam incolarum pro multitudine. Talem senteutiam præterea ex dictis elicimus. Ait enim sessuros in plateis Jerusalem seniores et anus, virgas quibus mediocriter imbecillam senectutem consolentur, et baculum pro manuductore habentes. Quæ res laudatio est temporum, et longæ pacis, perducentis ad juventatis annos infantes, et Philipp. 1i. 9; If Cor. VIII, 9. * Gen. viii, 21. *Psal. cxxx1, 14. 'Psal. LXXXVI, 3. * Juanl. IV, 25,21. ♦ Isa. 11, 2. duerunt, et omne tempus vitæ immunes militia transmittunt. Quod si etiam saltent in urbe adolescentuli, puellæque choros ducant in medio platearum, ostendere et binc dilucide licebit, nulla cos cura graviore angi: non enim quemquam ludere paterentur, si tristitiæ tempus essel. millentis ad senectutem, qui jam virilem togam in Factus est igitur et nobis ipsis pax Christus*, qui et omne bellum contrivit, et Ecclesiam sanctis implerit. Et prudentia quidem præstantes, et electi in ea innumerabiles inveniuntur, quibus et sapiens Joannes scribit in hunc modum: ‹ Scribo vobis, patres, quoniam cognovistis eum qui ab initio est. Velut impuberes autem pueri et puellæ parvulæ sunt recens fidem complexorum infantissima multitudo, propemodum spiritualibus saltationibus sanctam civitatem, puta Ecclesiam, revera condecorantes. Quis bus apposite dicas: «Venite, exsullemus Domino, jubilemus Deo salutari nostro ".» Et quamvis dicantur senes forte baculo se sustentare, intellige parvos et magnos a Christo sustentatum iri, qui virga Jesse " et virtutis ut est nominatus, quan ex superna Sion nobis emisit Deus et Pater, ut idcirco gaudentes dicamus: • Virga tua et baculus tuus ipsa mne consolata sunt 19, 717 VERS. 6. Hæc dicit Dominus omnipotens Si impossibile erit coram reliquiis populi hujus in diebus illis, numquid et coram me impossibile erit? dicit Dominus omnipotens. XLI. Res magnæ et eminentes prope incredibiles videri solent, nec sine admiratione ad finem suuni decurrunt. Quare Sara ut incredula ridet promissa de concipiendo Isaac, senectuten respiciens, et humanæ naturæ legibus impossibilitatem opponens 1, Verumtamen peperit praeter spem, cum ei Deus negotium expeditum et quasi meabile reddidisset. Erat igitur vehementer conveniens, captivitate liberatos ancipiti cogitatione distrahi, nec ita multum confidere, res ipsorum adeo felices ac beatas fore, ut repleretur Jerusalem senibus, et chori puerorum puellarunque saltationes in ea cernerentur, et Fples, 11, 14. fsul. xxi, 4. 7 Osec, 11, 18. 13 Gen. xiit, 10. 1 Juan. II, turnæ pacis commoda exsisterent. Contemplabantur enim muros excisos, domus concrematas, et omnes urbes circumcirca ferarum immanium cubilia, quod incolis omnino viduatæ essent, et agros quondamı fertilissimos et florentissimos spinarum refertos, nihil habentes maturum, et agrestium seu rusticorum genus deletumn penitus. Hinc igitur, ut dixi, de promissis ad rem ipsam couferendis ambigere haud absurdum erat. Quod Deus non sinit, sed confldendum hortatur, et confirmat eos hunc in modum Si impossibile erit coram reliquiis populi Imjus in diebus illis, nunquid et coram me impossibile erit?, 1 Psal. Ct, Psal. vory, 1, 2. 1* [sa. x1, 1. Quod enim vobis est impossibile, Deo ut omnipotenti est factu facile. Ipse enim est Dominus virtutum, voluntate efficiens quæ naturæ metas longe excedunt, et citra moram placita sua ad exitum pervehit. Ait porro alicubi Judæis Deus et Pater, res præclaras ex adventu Salvatoris nostri orituras prænuntians: «Videte, contemptores, et resipiscite, el admiramini, quia opus ego operor in diebus vestris, quod non credletis, si quis narraverit vobis ".» Quad enim ad scrmonem nostrum attinet, omnem admirationem sermonemque incarnationis mysterium superat: similiter inde ad nos profecta beneficia. Quomodo enim non fide propemodum caret, Verbum ex Deo natum unitum esse corpori, et suscepisse formam servi 18, et sustinuisse crucem contumeliasque el verbera, el vesana Judzorum opprobria pertulisse? Aut quomodo quis non summopere ad „miretur 718 œconomiæ exitum, quando destructum est peccatum, destructa mors, profligata corruptio, et homo olim fugitivus gratia adoptionis filiorum deinceps illustratus cernitur? Itaque dicat Christus propter hæc ipsa: «Si impossibile erit coram reliquiis populi hujus in diebus illis, numquid et coram me impossibile erit?» Omnia enim illi levia et plana sunt: et volenti quidpiam eximium facere, nibil, opinor, obnitetur. VERS. 7, 8. Hæc dicit Dominus omnipotens: Ecce ego denuo salvo populum meum de terra orientis, et de terra occidentis, et adducam eos, et habitabo in medio Jerusalem, et erunt mihi in populum, et ego ero ejs in Deum in veritate et justitia. XLII. Salvavit quidem et olim Deus progeniem Israel, bello dispersos llierosolymam congregans, et habitans inter illos, dum templum divinum instaurari, rursum sacrificiis sese placari, et precibus coli, et festis diebus agendis honorari permittit. Cæterum quod dicit se rursum salvare populum suum es oriente et occidente, quadrabit in Emmanuelcm, qui totum sub cœlo mundum vocavit, cum per fidem ceu verriculo a mundi finibus usque homines conclusit, et universam gentium multitudinem in vere sqnctam et fama inclytam civitatem, quæ est ‹ Ecclesia Dei viventis ", et coelestis Jerusalem, congregavit. Habitasse autem illum in medio ejus quis dubitet? Factus est siquidem similis nostri, ‹ et cum hominibus conversatus est › in carne, Id quod per aljum prophetam Deus prænuntiavit, ‹ Confide, nop dissolvantur manus tuæ. Dominus Deus tuus potens in te salvabit te, adducet super te lætitiam, et innoyabit te in charitate sua “. › Quin et nobiscum est: non enim reliquit nos orphanos 10; pro se autem misit Paracletum, et per ipsum adest diligentibus se, quod testatur illis verbis: ‹ Ecce ego vobiş "Ilabac. 1, 5; Act. xiii, 41. ** Philipp. 11, 6, 7. " Sophon. mi, 16, 17. ** Joan. xiv, 18. ** Hebr. x, 2. 17 | Tim. 111, 15. ** Baruch 1, 38. COMMENTARIUS IN ZACHARIAM PROPIIETAM. saeculi ".» Factus est igitur populus ejus, qui aliquando non populus ": et qui lapides adorare solebamus, veterein et impurum errorem detestantes, ipsum nobis Denm ascivimus, et hunc in veritate cumn sum omnibus diebus, usque adl consummationem et justitia. › Non enim sicut quibus littera cordi est, typis et umbris adhæremus: quin potius admissa iu animum evangelicarum prædicationum claritate. 719 verum cultum exhibemus, et quam ille probat justitie affixi, adorationem in spiritu præstamus. Spiritus enim est Deus, ut ipse Filius dixit et adorantes eum, in spiritu et veritate oportet adorare 3.3 VERS. 9. Hæc dicit Dominus omnipotens: Confor. tentur manus vestræ, qui auditis in diebus istis sermones hos ex ore prophetarum, ex qua die fundala est domus Domini omnipotentis, et templum ex quo @difcatum est. XLIII. Diligentibus se universorum Deus crebro omni spe majora promittit, nec fallit ullo modo, sed virtute sua et inexplicabilibus quibusdam efficientiis præstat suis temporibus, et facillime quæ voluerit. Decet autem nos in fide non labantes testimonium dare, eum efficere omnia nullo negotio posse et viros nos præbere ad opera per quæ claritudinem consequemur, et probitatis coronam gloriusam acquiremus; obtemperare demum ejus sermonibus, et studere duces sequi illos qui per tempora nobis divina oracula nulla erroris suspicione apportant et explanant. Promisit autem Dominus noster Jesus Christus per sanctos prophetas bona ex incarnatione promanatura, et quod ad cogitationes quidem humanas attinet, incredibilem orationem attulit, ut dixi paulo ante, cum magnitudinem beneficiorum exponerem. Verum fidei mandavimus quæ in cogitationem nostram non cadebant, pietatis ducibus cervicem mentis nostræ quodammodo contrectabilem et habenis facile parentem subjicientes. Tempus autem bonorum largitioni et obedientiae nostræ opportunum, est Ecclesia proposita. Vide enim quomodo et quæ oflicii nostri sunt, universorum Deus confortare jubet, et opera obire, et prophetarum dictis assentiri, a die quo fandata est domus. Domini omnipotentis, et ex quo templum ædificatum est. ▸ VERS. 10. Quia ante dies illos merces hominum non erit in lucrum, et merces jumentorum non subsistet, et egredienti et ingredienti non erit pax præ tribulaLione. Et emittam omnes homines, unumquemque ad proximum suum. XLIV. Hebræa editio non habet verbumi futuri temporis, sed præteriti Ait enim, e Ante dies illos merces 720 hominum non erat in lucrum, et merces ** Matth. xxviii, 20. 11 Osec 11. 21. 9 Jan 18, jumentorum non erat.» Ingredienti et egre dienti non erat pax. Est autem valde con sentanea oratio, cujus veritatem narrationis auctoritas confirmat. Tale enini quiddam significare vult. Venerunt Babylone in sanctum civitatem Israelitæ, sed in loco non erat eis sanctificatio, templo pridem diruto: non erat sacrificium et libatio, altari verso. Deinde hortatus est eos universorum Dens ut ante omnia ipsis tam necessariorum curam preci puam gererent, templumque de integro construerent, divinumque in eo altare rursus erigerent, ut Tegibus instituta decentissime peragere, et universorum 1)::um conciliare possent, Ast illi variis de causis differebant, nunc pecuniæ fingentes inopiam, nunc ædificare prohibentium perversitatem prætexentes. Et cum insuper Deum offenderent, crebris et alia χρηpost aliam plagis feriebantur, sterilitatibus, inquam, cœli corruptionibus, et vicinorum populorum vicinorum populorum προςimpressionibus et incursionibus. Criminis au- loco universorum Deus illis inertiam objicit, ita per prophetam Aggrum loquens: Populus hic dicit: Non venit tempus ædificandi domum Domini. Si tempus quidem vobis est habitare in domibus concavis, domus autem Domini ista non ædificata est Cum enim, ut dixi, In socordiam et negligen siam maxime conducibilium præcipitassent, crebris κοιλοegestatibus et bellis a vicinis multabantur. Postquam autem templum reædificarunt, supplicia desierunt, et suppetebant illis omnia, utebanturque rebus secundissimis. Idcirco ait: Ante dies istos, o hoc cst, priusquam erigeretur templum, merces hominum non erat ad lucrum, et merces jumentorum non erat.» Agricole enim sine mercede, et nullis plane fructi bus collectis, cum bobus una delassatis ab agro discedebant.. Sed neque ingredientibus aut egrc dientibus pax erat. Ingredientes et egredientes de urbe in urbem aliquando, aut mercatura facienda, aut alius negotii causa proficiscentes nominat. laque nec illis pas, inquit, a Anitiinis populis qui vexabant, ut dixi, Israel, et quilibet consanguineuni seu Įratrem seu vicinum ut hostem capitalem intuebatur, Sciendum vero, priusquam hominis naturam Dei [1 Filius susciperet, et Ecclesia constitueretur, nullam fuisse mercedem hominibus, neque 721 jumentis. Nam in hac vita ratione excellentes, et prudentia opinione insignes,et qui homines numerari possent,infructuosam et inutilem operam in discipulis ponebant,et neque singulare quippiam litteris consignabant, neque aliis aut intelligendo, aut loquendo prodesse poterant. Similiter qui vulgari et pecudum more vitam ducebant, absque mercede permanebant nequibant enim quidquam Deo probatum agere. Sedl veque erat omnino par in terra, grege demonum omnia permiscente et mundum tumultu implente, ut res atque adeo nientes omnium velut quassarentur et fluctibus pulsarentur, nec firmitudinis qui-lquəm haberent. VERS. 11, 12. Εt nunc non juxta dies qui ante fuerunt ego faciam reliquiis populi hujus, dicit Domi nus omnipotens: sed monstrabo pacem, Vinea dabit fructum suum, et terra dabit germina sua, et calum dabit rorem suum, el possidere faciam reliqnias populi mei omnia hac. XLV. Cum ira etiam inde provenientia sulmovet, et ait, cum temporibus peccanti simul poenas recessuras. Facto enim fine peccandi, imo Israele jam plagis propter peccatum punito, desituras promittit calamitates, juste admodum, et in posterum nihil triste in eos incursuram: decrevisse enim in illos priorum dissimilia, ex media nimirum mansuetudine. Hæc erant, pacis incrementum, et rerum ipsis jucundissimarum larga suppeditatio, ut vinea lotris frequens cerneretur, arva densis segetilms colonorum sudoribus responderem, cele utpote quasi concurrente, et roribus rura, et ruris opes ad pinguituinem nutriente. Plane enim Domini nullus cœlum et terra, et generatim creatura omnis sequitur. Hae fuerunt sortes Israel, Deo felicitatem dilaLaute, et omni molestia liberante. Sermo hic Christo Salvatori omnium nostrum aptabitur. Nam ante tempora adventus ejus ambulabamus unusquisque juxta arbitrium suum, vitam pecudum et a ratione alienissimam viventes, et 128monuni fraudibus irretiti”. Ast ubi collapses quodanimodo, et prostratos, et sub inimicorum pedibus jacentes miseratus est Pater, non amplius ‹ fecit nobis secundum dies priores. 722 Non enim passus est nos ultra subjagari, et sub crudeli tyranwo degentes, ad quidvis indignissimum abduci; sed pacem de cœlo impertivit, hoc est Christum, qui et omnis fertilitatis quæ mente comprehenditur ubertatem nobis largitus est. Repleti enim sumus fruhoc et dedit nobis vera vitis ", mento et vino est, Christus fructum suum lætificantem cor bominis, sicut scriptum est ". Ipse est et grauum frumenti ", et sacer manipulus; ipse factus est nobis vita *, reddiditque furentissimos cœlesti rore incbrians, intelligibili, inquam, et spirituali, cujus et divinus David meminit: • Sicut ros Merinon, qui descendit super montes Sion ³1.ª³¸‚flæc nobis a Den sors et pars bona contigit, postquam facti sumus Israel, hoc est, mens Deum videns: in Filio enim Patrem vidimus”. » Eplies. 11, 2, 3. ** Joan. 11, 25. F. 26 Joel it, 19. Psil. CAASI, 3. VERS. 13. Et erit sicut eratis in maledictione inter gentes, domus Juda et domus Israel, sic salvabo vos, Joan. XV, 1. ** Psal. cit, 15; ** Joan. xiv, 9. Eccl. at, 20.» Joan. xu, 24, 25. et eritis in benedictione. Confdite et confortamini in manibus vestris.. XLVI. In captivitatem ducti Israelitæ, et victorum iniqua imperia perferentes, etiam maledicti sunt vocati, dicentibus quibusdam, quod a vero non abhorret, Ne mihi contingat quod Israeli. Ubi autein eos salvavit misericors Deus, et in pristina bona sunt restituti, cum calamitatibus opinionem quoque maledictorum habere desierunt. Benedicti sunt enim, et æque ut olim beati fuerunt, Deo supernis bonis eos oblectante, et totius securitatis velut campos ipsis pandente. Quod in nobis ipsis verum conspicitur. Eramus enim maledicti, gregibus demonum subditi, et ad omne genus improbitatis illorum scelere devolutis. Ast ubi Deum universorum opificem cognovimus, et a Christo cogniti sumus, tunc, tunc cantare intra nosmetipsos didicimus: «Benedicti nos a Domino, qui fecit cœlum et terram *.» Quoniam autem ad Lantum honorem et gloriam vocati sumus, bonis operibus operam dare nos necesse est, et affectiones vitiosas viriliter debellare, et peccatum exsecrari, et in evangelicis legibus servandis excellere, et ad id quod Deo gratum est rite efficiendum incumbere. Audivimus enim acclamantem nobis, 723 Culfdlite et confortamiui in manibus vestris.» Adepti porro sumus a Christo, ut confidere debeamus: vicit enim pro nobis mundum”, et conculcavit hostes, et templum suum a norte invictum ostendit, et iniquitatis os obturavit, ut et nos įn his clarescamus””. Vicit enim, ut dixi, non sibi, sed nobis inirnis, quibus bona victoriæ suæ comparavit. VERS. 14, 15. Quia hæc dicit Dominus omnipo tens: Sicut cogitavi ut affligerem vos, cum provocassent ad iram me patres vestri, dicit Dominus omnipolens, et non me penituit; sic paratus sum, et cogitavi in diebus istis, ut benefaciam Jerusalem et domui Juda. Confidite. XLVII. Divinis consiliis nihil posse obsistere, rursum etiam ex his liquet. Quod enim Deus decrcverit, et voluerit facere, id profecto prorsus eveniet. Sic enim per Isaiam loquitur, natura sua vires potentissimas demonstrans: c dixi: Omne consilium meum stabit, et omnia quæcunque cogitavi faciam ". Quocirca ex iis quæ ipsos divina ira sæviente perpeti `contigit, ex his ipsis, inquam, apertissime licet intelligere, eliam lætitiæ viam eis dilatari, volente Deo et felicitatem indulgente,imo ex benignitate sua cupiente potius ut omnibus bonis redundent. Quemadmodum enim, inquit, volentem vos alligere propter multa percata vestra nihil cohibuit: ita et bona cogitanti et satis aflictos misericordia prosequi volenti nihil ** Petr. 11, 12 11. 30 Psal. Coil, 36 Joan, XM, 55. * Peal. cul, 2 sein. 35 Isa, XLV1, 10, COMMENTARIUS IN ZACHARIAM PROPHETAN. erit impedimento. Paratus sum enim benefacere Rom. 1, 28 seq. sef Timoth. 1, 8. Jerusalem et domui Juda. › Magna est in voce einphasis. Non enim tantum ait, puta, Deliberavi et cogitavi, sed en processi voluntatis et mansuetudinis erga vos, ut et me paraverim, seu instruxerim, quæ est intenta commentationis minime dubia significatio. Obsignat autem promissionis veritatem, adjiciendo, c Confilite. Sic et nos ipsos per fidem vocatos in agnitionem veritatis securos reddit Christus. Sicut enim ante vocationem in omne genus vitiorum delapsos in reprobum sensum tradidit ", et propter immunditiam dire multavit: sic et in diebus istis cogitavit et instructus est, ut ait ipse, ut benefaciat Ecclesiæ et domui Juda, hoc est, nobis, qui confitemurei, ut Dominum, et Salvatorem, et Liberatorem laudibus venerantes 1724 siquidem voci Juda notio laudis subjecta est. Aliter item Ecclesia domus Juda queat intelligi. Appellata est enim domus Christi, qui ex Juda ortus est, quo etiam nomine a divinitus inspirata Scriptura nuncupatur. Itaque patriarcha Jacob his verbis ejus meminit: «Juda, te laudent fratres tui v. Et rursum: ‹ Ex germine, fili mi, ascendisti *¹. › Ascendit enim Christus ex radice Jesse ", et velut e germine sanctæ Virginis, baculus et virga virtutis, juxta prophetæ vocem ". Nobis igitur etiam Confi«lite a dicitur, et aquissime. • Sculo enim bonæ voluntatis, salute et gratia per Christum Pater coronavit nos VERS. 16, 17. Isti sunt sermones quos facietis. Loquimini veritatem unusquisque ad proximum suum, et judicium pacificum judicate in portis vestris, et unusquisque malum contra amicum suum ne cogitetis in cordibus vestris, et juramentum mendax ne diligite: quia hæc omnia odi, dicit Dominus omnipotens. XLVIII. Quibus cordi est non detrectare imperiam nec vitæ genus vanum persequi, sed recto itinere ingredi et sancte vivere malunt, iis Deus mansuetudinis suæ bona daturum, atque etiam instructum se fore ad iis deinceps benefaciendum pollicetur. Mandavit enim minine falsiloquos videri, sed verus potius sermones edere, et judiciorum integritatem diligere, et de unaquaque rei sententiam sinceram nullique vituperationi aliuen penitus, citra turpis lucri cupiditatem pronuntiare, non turpem quæstum spectantes *, el pecuniarum causa Dei gratiam prodentes, sed solum Dei beneplacitum intuentes condonantes item fratribus, si quid illì cos aut verbo aut facto læserint, et præter ista studiose perjurium fugitantes: ochisse enim se mala hujuscemoli affirmat. so Gell. XLIX, st ibil. 9. * Psal. ctx, 2.» Psal, v, 13. Perpende perro quomodo milil typicum aut umbratile facere jubeat. Non enim imperat immolare loves, nec incendere thura, sed veluti gracilem quamdam et tornatilem, et tantum non evangelicam vitam eos exercere postulat. Quoniam enim in his pauca nobis de Salvatoris adventu indicata sunt, dcirco et mandatum induci necesse fuit, quo∙l divina ejus jussa loquerctur. Si enim decet nos divina verba sequentes loqui veritatem, 725 quæ Christi sunt omnino disseremus: Christus enim est veritas*. leo et sapientissimus Petrus paratissimos nos esse præcepit ad respondendum ‹ cuivis rationem nos poscenti de ea quæ in nobis est spe“. › Quod si quæ Christi sunt loqui assueverint, et eum in lingua semper babucrint, et animo et corde meditati fuerint, justi plane crunt, et excellentes, pacificique et mites, et insu per patientes, et pejerare nescientes, quin penitus nec jurantes. Meminerunt enim illud dicere: Sit _autem sermo vester: Est, est, et, Non, non 48. Vers. 18, 19. Et factus est sermo Domini omnipotentis ad me, dicens: Hæc dicit Dominus omnipolens: Jejunium quartum, et jejunium quintum, et je. junium septimum, et jejunium decimum erunt domui Juda in gaudium, et in lælitiam, et in festivitates bonas, et lætabimini, et veritatem el pacem diligile XLIX. Necessarium duco discendi cupidis rursum prius exponere causas jejuniorum, de quibus hoc loco dicitur,et quod sit quartum,quodnam quintum, et reliqua, septimum scilicet, et decimum. Sic cnim opportune et apte quæ sit mandatorum vis deinde enucleando, adjungenus. Igitur capla sancta civitate, el exusto templo, et Isracle simul cum vasis sacris in captivitatem abducto ", qui salvi restabant in Judea, lies quibus hæc pati contigisset odiosos et exsecrabiles habebant, factisque cœtibas planctus lamentationesque suscipiebant, cibo se ut in jejuniis abstinentes. Quæ autem unoquoque dierum a nobis modo dictorum evenerint, age exponamus. Ait ergo beatus Jeremias: «Et factum est in anno nono regni ejus, Sedecine utique, in mense decimo, decima mensís venit Nabuchodonosor rex Babylonis, et onnis exercitus ejus contra Jerusalem, et circumvallarunt eam, et adificaverunt circum eam lapidibus quadris, et venit civitas in angustias usque ad undecimum annum regis Sedeciæ, in mense quarto, nona die mensis. Et invaluit fames in civitate, et nou erant panes populo terræ; et dirupta est civitas, et omnes viri bellatores egressi sunt nocte via urbis inter muros 726 et antemurale, quod erat versus hortum regis s. › Postea cæde liberorum Sedeciæ el exoculatione ejus intersita, ita pergit: «In mense quinto, decima mensis venit Nabuzardan princeps coquorum, qui slabat ante faciem regis BabyJonis, in Jerusalem, et succendit domum Domini, eť + Joan. sis, 6. 67 || Petr. II, ** Matth V, » ¡V Reg. xxv, 9. 30 Jerem. Lu, 4-7. domum magnam combussit ignl, et omnem martııı Jerusalem in circuitu evertit exercitus Chaldæorum, qui erat cum principe coquorum 6. Andis quo paclo mense decimo anni noni › anno decimo Nabuchodonosor llierosolymam obsederit; deinde quarto mense anni undecini diruptam esse civilaTem. În mense autem quinto etiam ipsum templum et totam urbemna principe coquorum inflammatam narrat. Airos igitur, seu nefastos quartum, et quintum, et decimum dies propter causas a me dictas numerabant. Quæ autem septima fuerit, præterea dicendum est. Postquam enim princeps coquorum Jerusalem evertit, Godoliam principem Judæis, qui Hierosolyinis remanserant, creavit: quo facto domum regis, et omnes domos urbis, et omneni bylonem repetivit. Quod ubi cognoverunt superstites ** Jerem. LII, 12-14. "Jerem. XL. 8-17; LI, 1, Rom. 1, 25 seqq. 60 Luc. 1, 74. 60 Ephes. 11, 14. Judai, Hierosolyman cum spe ibiden babitandi confluxerunt. Sed mense septimo Geduliam occidit Ismael; et dissipatus est oninis populus tunc, cowfugitque in Ægyptum, ubi periit. Hanc ob causam et septimum diem et ipsum mensem abominati sunt. Atque hæc est jejuniorum occasio. Et quoniam consequens erat, eessantibus plagis, et Israele Hierosolymain reverso, et tristibus finitis ultra non jejunare et plangeré, luctum mutare lætitia et gaudere potius jubet de bonis a Deo acceptis, sive meminisse, ob quæ olim puniti fuerint, cum liberrime sceleribus se commacularent, et ad quidvis nefarium nullo pudore ruerent. Fecit hoc etiam nobis Christus. Convertit enim ‹ plauctum nostrum in gaudium, conscidit saccum nostrum, et circumdedit nos lætitia, › ut Psaltes canit ss. Nec conquerimur ulla ex parte, quod cum aliquando Deum ignorantes, el creaturam potins quam Creatorein adorantes sub pedes hostium nostrorum redacti, et in sensum reprobumi traditi sumaus: quin gratias aginius, 727 quod misericor diam et salutem consecuti, et de manu inimicorum liberati "* sanctam civitatem, hoc est Ecclesiam incolimus, et digni sumus habiti qui deinceps votis et sacrificiis spiritualibus ipsum veneremur; et charum habemnus, et eam rem pacem, et veriltem, et summæ jucunditatis occasionem reputare a divina Scriptura docti sumus. ‹ Ipse enim est pax nostra s: s ipse, ut dixi, veritas er: propter ipsum bene speramus, et omni mœstitudine profligata triumphamus. VERS. 20-22. Ηac dicit Dominus omnipotens: Adkuc venient populi multi, et habitantes civitates mullas, et congregabuntur habitantes quinque civitates seqq.; IV Reg. xxv, er dual. xv, segg. ss Psal. XXIX, in unam civitatem, dicentes: Eamus ut deprecemur faciem Domini, et quæramus faciem Domini omnipotentis. Vadam et ego, et venient populi multi et gentes multæ, ut quærant faciem Domini omnipotentis in Jerusalem, et ut propilient faciem Domini. L. Convertente Christo luctum nostram in gaudium, et in diem festum, et in lætitias bonas, et transferente in jucunditatem lamenta, non jam de vocatis ad salutem singuli in ſide accedent, et cum Deo per sanctificationem conjungentur, sed civitates inter se ad hoc deinceps hortabuntur, venientque catervatim omnes gentes, prioribus semper acclamantibus qui posteriores sunt, ‹ Vadam et ego. › Scriptum est enim: ‹ Ferrum ferrum acuit, vir autem acuit faciem alterius ". Semper enim aliorum alacritas aliis ad bona consectanda stimulus invenitur. Quis est vero urbibus, sive gentibus fnis propositus? propitiare et exquirere faciem Domini, hoc est Christum, qui est imago simillima Dei et Patris ", ‹ et figura substantiæ ejus, et splendor gloriæ ", de quo et divinus David: ‹ Faciem tuam illumina super servum tunı “., Illuminavit enim pax et facies, ut dixi, Dei et Patris, ipsum habentes benevolum ac propitium; et peccati noxas repellemus ‹ justificati per fidem: non ex operibus justitiæ quæ fecimus nós, sed secundum magnam miserieordiam suam “., Misericors enim et bonus est, el ad se accedentibus peccata dimittit ". 728 Ipsum exquirentes servandis legum saucitis omnino invenimus, et per ipsum Deo ac Patri adhæremus ‹ Ipse enim est pax postra › quod Scripturæ testantor VERS. 23. Hec dicit Dominus omnipotens: In dicbus illis apprehendent decem viri eas emuibus linguis gentium; et apprehendent fimbriam unius hominis Judai, dicentes: 1bimus tecum, quia audivimus quod Deus vobiscum est. Ll. Quonam modo per urbes et gentes accessuri sint quaerentes faciem Domini, rursum declarat. In quit enim, ‹ Erit in diebus illis, hoc est illo tempore, quando ‹ apprehendent decem viri unum Judum, dicentes: Ibimus tecun: Per denarium perfectum accedentium numerum intellige: perfectiouis enim symbolum est hic numerus.Quod autem sanctis apostolis ex gentibus adlıærentes canidem cum illis viaın ambulare instituerint, justificati per Gdem in Christo ", manifeste ostendit, ipsam formam, seu gestum, ut ex imagine accuratissime ellietam proferens. Parvi euim pueri nonnunquam patrem sequi gestientes, comprehensa ora vestis ejus, illis tactibus velut adjuti, et a veste pendentes, ci ** Prov. xxvu, 47. Ephes. 11, 14. es Juel » II Cor. iv, 4. 60 [l: br. 1, 5. Rom. v, 1. * Psal. cxvi, 445. "Tit. 11, 5-7. COMMENTARIUS IN ZACHARIAN PROPHETAM. tra errorem periculumque gradiuntur. Eudem mo do, opinor, et qui rebus conditis servierunt potius quam universorum Conditori, pro germanis patribus cooptantes evangelicorum dogmatum explanatores, et per concordiam illis colligali, sequuntur cos, infantes adhuc judiciis, et simili via incedunt, eorum vitæ imitatores manifesti, et perpetuis ad meliora incrementis in virum perfectum, et in mensuram ætatis plenitudinis Christi “• evadentes. Quamobrem autem sequuntur? Certo enim credunt Deum, hoc est Emmanuelem cum illis esse: redditur enin Nobiscum Deus.»Vocationem porro illam non tantum filiorum Israel, sed omnium per orbem gentium fore, docet cum ait, ex omnibus fore linguis qui apprehendent Gmbriam. Quando autem cala sunt gentes ad agnitionem veritatis, et quando Ephes, ix, Gen. xLis, voluerunt exquirere faciem Domini, et eum propitiare, et cum sanctis apostolis quasi eadem via ingredi, 729 nisi quando nostram naturam iuduit Unigenitus? qui est e exspectatio gentium ";» cui cantat etiam divinus David: Omnes gentes quascunque fecisti, venient et adorabunt coram te, Do. mine “. › Per ipsum enim et ipsa gentium multitudo salvata est. CAP. IX. VERS. 1, 2. Assumptio verbi Domini in terra Adrach, et Damasci requies ejus, quia Dominus respicit homines, et omnes tribus Israel. Et Emath in finibus ejus. LII. Locus salebrosus, et verborum ista series difficilis ad intelligendum. Verumtamen, quantum in nobis est, eam enodabimus. Porro explicandum prius de quibus ista dicta merito existimemus. Sic enim, et vix tamen vaticinii sensus liquebit. Quando igitur captivitatis vinculis emissus liberatus est olim Israel, et ita in Judæam revenit, et Jerusalem instaurare occepit, tunc, tunc viciuse gentes, Sama rita, et Palastini, et Phoenices, invidia ardentes, timentesque simul ne, rebus illorum ad pristinam incolumitatem revocatis, et genere in immensum suclo, cum urbem baberent expugnatu difcilem ac munitissimam, deinde ipsos bello lacesserent, et iuvictum, ut olim, contra se exercitum adducerent, his de causis muros ædificare aggressos impedire com nati sunt, verba amarulenta jactantes, et populationibus in eos grassantes. Eo autem obtrectationis et invidis prodierunt, ut regi Persarum per id tempus scriberent, quæ ab Esdra recitantur his verbis propemodum: • Regi Artaxerxi domino, servi ejus, Ralliymus actorum scriba, et Semelius scriba, ct reliqui de consilio, et judices in Caelesyria et Pho nice. Nosse Le convenit, rex, Judacos Babylonem tra ductus venisse in proviuciain nostraui, et urbem 46 Psal. LXXXY, S. CYRILIA ALEXANDRINI ARCHIEP. hanc perfidam et improbam de integro condere, et o fora ejus parare, et mœnia ac templum excitare. Persuasum sit tibi, si ita pergant, nec tributa pensitaturos, nec parituros, sed in reges calcitraturos, et ad imperandum quam ad obediendum promptiores futuros. 730 Dum ergo illi in constructione templi laborant et enituntur, placuit nobis scribere ail te, rex, et rem tanti momenti non negligere 6. Itaque cum captum et servientem Israelem non mediocriter derisissent, liberatoque tandem et vinculis absoluto rursum nihilominus insultarent,et innumeris eum molestiis divexarent, multis modis insidiantes, et neque divinum templum instaurare, neque mœnibus urbem cingere sinentes, necesse fuit Deum ipsis irasci, et eos in manus Israelis tradere. Finitis enim operibus, et templo condito, omnibus eorum urbibus devastatis, captivos earum incolas fecerunt, atque opes immensas collegerunt. Ait igitur: c As sumptio verbum Domini in terra Adrach, at Damasci, lioc est, qui in manibus nobis est sermo a Deo, contra terram Adrach, et Damasci fiet, quin et Emath, quæ est iu finibus ejus, Damasci videlicet. Terra autem Adrach regio utique est Orientis, eui finitima est Emath ‹ quæ est Epiphania, paulo supra Antiochiam, et Damaseus, quæ est Phœnicum et Palæstinæ metropolis. Subjicientur autem et metropules, et quæ ipsis subjecta sunt urbes. Quare igitur assumptio contra illas? Quia et in ipsis ſuit requies ejus, hoc est, omnium dominantis Dei. Requievit porro, quia punitas vidit. Non enim tacuisset qui intuetur omnia, veniaque et visitatione dignatur electum genus, Israelem scilicet. Intuetur enim homines universorum Deus, et uniuscujusque viam considerat, et injuriam facientes ulciscitur, pœnas iratus infligit, injuriam autem passos salval *. Tenendum autem memoria, eum etiam supra de quatuor eurribus loquentem, et equitum speciem describentem addidisse deinde: ‹ Ecce qui egrediun tür super terram aquilonis requiescere fecerunt iram meam in terra aquilonis. › Requiescit autem quodammodo inimica malis ira Domini, cum, qui eum plurima et edrenale peccando offendlerunt, poenas lucrint. VERS. 3, 4. Tyrus et Sidon, quoniam sapientes fuerunt nimis, et ædificavit Tyrus munitiones sibi, thesaurisarii argentum quasi pulverem, et congregavit aurum ut lutum viarum. Propterea possidebit Dominus eam, et percutiet in mari fortitudinem ejus, et ipsa in igne consumelur. 731 Lill. Consentiunt cum verbis eventa urbium, contra quas assumptionem Domini factam affirmavit, Incipit autem a Tyro et Sidone, quæ præ 61 Esdr. Iv, 9, 16. "Prov. v, 21; Job xxxt, 4 sqq. celeris erant honoratissimæ, præstantes viribus, ct divitiis, et incolarum fortitudine, et alias quasi in potestate habentes, et confinibus superiores. Quoniam igitur, inquit, supercilium tollunt Tyrus et Sidon, arbitranturque se potentes et inconcussas, et spem reponunt in munitionibus, hoc est in muris quibus ambiuntur, sive in rebus aliis quibus floreat et salva sit civitas, de divitiarum etiam copia sibi plaudunt, idcirco ipsa experientia discent quod Dominus possidebiteam. Expugnatam enin ab Israelitis, aut Vespasiano et Tito, possessum iri a Domino inquit. Ipse enim erat qui tradidit et in manus occupantium dedit. Romani namque totum orbem in ditionem suam redigentes, ultro se dedentibus clementes et benignos, resistentibus acres, et invictos sese præbebant. Ipsam igitur condagraturam dicit, detractis in mare munitionibus, et distractis divitiis ejus, quamvis aurum ejus sit ut pulvis, et ut lutum platearum argentum ejus. Eraut siquidem mercatores periti, et lucri appetentissimi Tyri incolæ, de quo copiose admodum Ezechiel propheta. Nihil igitur unquam proficient Deum offendentes et sanctos criminantes, et effuse irridentes, si quid Dco suorum fidem probanti Illos perpeti contigerit. In utile euim evadet omne eorum munimentum, hoc est, omne quo circumdantur ac sepiuntur, et præsidium quodvis, et divitiæe nihil commodi afferent, quin potius populatoribus addent animos. G * Exod. 111, 21, 22. PATROL, GA. LXXII. Atque adeo nunc quoque videas Graecos ob mundanam sapientiam efferri, et velut in propugnaculis in multifariis syllogisinorum fallaciis, et propemodum errorem suum facundiæ vi tanquam muro sepientes, ac mirum in modum locupletes dictione splendida ut argente, et sensis animi præclaris ut auro. Verumtamen etiam sic comparatos possedit Christus. Destructæ sunt enim munitiones, hoc est ceciderunt inventa fallacia, direptum est aurum et argentum. Qui enim suis quique temporibus 732 Ecclesiis praefuerunt, viri eloquentes et sapientes, eorum eloquentiae facultatem ad se derivatam, sacrum Deo anathema fecerunt, pro fidei doctrina decertantes, et imposturam ipsorum uberrime verissimeque refutantes. Hoc ellam fecerunt Israelite". Mutuati enim ab Ægyptiis vasa aurea et argentea, et spoliatis iniquis dominis, ea in solitudine Deo sanctissimo obtulerunt, fabricato inde tabernaculo, et vasis sacris ad usum ejus. Ergo qui per sapientiam mundanam, et sermonis splendorem Ecclesiam adificantes Græcos diripiunt, et quasi auro eorum et argento æquissime ditescunt, faciunt ea possessionem Domino,ad gloriam ejus spectantia aliis loquentes, et illorum quidem munitionem evertentes, et quæ intelligitur sanctam civitatem, nempe Ecclesiam Edifcantes. VERS. 5, 6. Videbit Ascalon, et timebit: et Gaza, et dolebit nimis; et Accaron, quia confusa est a spe sua. Et peribit rex de Gaza, et Ascalon non habitabitur. Et alienigenæ habitabunt in Azoto, et destruaṁ superbiam alienigenarum. LIV. Bello, et præliis regionem invadentibus, fidentiores et bona spe erectiores sunt aliquando urbes ejus. Credunt enim de hostibus aut multitudine incolentium, aut firmitate mœnium, et scientia militari victoriam relaturos. Quod si quæpiam de ipsis capiatur, quæ potentissima dici poterat, tunc sane, tunc qualibet timori succumbit, et spem abjicit, effugiendi, inquam,et ut prostrata jam lamentatur. Ca pta igitur adeo conspicua, et validissima, et divinis referta: «Timebit, inquit, Ascalon, et Gaza dolebit, atque etiam Accaron.» Urbes sunt Palæstinorum. Dolebit autem, quia confusa est a spe sua.» Putabant enim Tyriorum vires sibi quoque ad auxilium satis fore. Sed postquam eversas viderunt, de spe deciderunt. Et Gazæ quidem princeps evanescet inquit, utpote disperditus. Habitabunt autem alienigenæ in Azoto, bello consumptis, ut consentaneum est indigenis. Addit his, Destruam alienigenas, › sive Palæstinos, quos, ut consuevit, alienigenas appellat. Possint, si cui placebit, et ad alias gentes quæ vexarunt Israelem, hæc verba transferri, 733 confnes, et Judeorum vicinas. Caeterum hæc a nobis iterum ut litteræ accommodata dicta sualo. Sciendum autem, ut dixi, nonnunquam Ecclesia persecutionem patiente, invadi eam horribiliter, et irrideri ab hostibus, clamantibus forte, Euge, enge, ut scriptum est ". Verumtamen succurrens Christus, omnem eorum potentiam confringet, templum suum excitans, et insidiatoribus iratissimus supplicia imponens, et ceu quasdam urbes, hæresum synagogas, et insuper idololatrarum greges impios huno aligens. VERS. 7. El auferam sanguinem eorum de ore illorum, et abominationes eorum de medio dentium eorum. Et relinquentur et isti Deo nostro, et erunt ut tribunus in Juda, et Accaron sicut Jebuscus. LV. Etiam isti Israelem devorarunt, et instar ſerarum ora quasi sanguine poluta habuerunt. Quia vero idololatræ, et superstitionibus dediti erant, propemodum semper In lingua, sive in dentibus suarum abominationum implorationes ferebant, ubique sursum et deorsum quod dicitur, manufacta deos vocitantés, et lapidibus sensu vacantibus dicentes: «Deus meus es tu, et tu genuisti me 10. Ceterum cum ita immaniter adversus Israelen se 18 Panl. SASS, 16. 73 Jerem. 11, 27. pœnarum eidem dederunt. Verumtamen non ad unum perierunt, cessationem lanienæ ab ore ipsorum Deo praevidente: hoc est, tanetsi ut bellum Israelem propemodum deglutiverunt, veniet tamen tempus, quo puri et in his ab omni culpa liberi erunt. Justificabuntur enim in fide ipsi quoque, et iniquitatum priscarum sortes eluent. Auferet autem et nomina • abominationum ipsorum, et de medio dentium ipsorum: > nec enim amplius falserum deorum mentionem inferent, nec nominabunt eos. Relinquentur porro et isti Deo nostro, sicut nimirum et ipse Israel: nam et ejus reliquiæe salvatæ sunt, quantumvis erga ipsum Emmanuelem scelerati exstiterint. Qua vero vocata ex gentibus nukitudo de sanguine Israel prognatis, et credentibus spiritualiter copulata est, Christo eos in unitatem copulante, Ipse enim est pax nostra, qni fecit utraque unum, et qui medium parietem dissolvit, et duos populos in unum novum hominem condidit, faciens pacem, et reconcilians ambos 734 in uno Spirit ad Patrem *,, idcirco inquit, futuros ut tribunum in Juda, hoc est ad tantam fidei bonitatisque sinceritatem processuros, ut ex ipsis etiam principes Juda evadant. Erit item et Αccaron, hoc est alienigena, et Philistaeus ut debu seus, hoc est ut ipse incola Hierosolymorum populus. Olim siquidem Jerusalem Jebus dicebatur; quare Jebusæi nomine hoc loco Hierosolymita intelligitur. Mulli autem tribuni, hoc est duces et moderatores populorum etiam ex gentibus fuerunt, el sunt simul per universum orbem. Ast nomine Juda cos qui laudare consueverunt accipies, nempe nos in fide vocatos, qui perennibus hymnis Christum a quo vocati sumus, celebrare gessissent, quas debuerunt, et quantum.salis fuit VERS. 8. substituam domui meæ erectionem, ne pertrauseat, nec revertatur, et non supervenial super eos ultra abigens, quia viderunt in oculis meis. LVI. En Christum perspicue erectionem et murum nominat, per quem et in altum exsurgimus, juxta boneplacitum et voluntatem Dei et Patris. Domus euim sub intelligentiam cadens, et ædificatio Dei, secundum Pauli vocem nos sumus plane qui credidimus: siquidem verum est, eum in cordibus nostris per spiritum habitare ", et in his qui diligunt ipsun commorari ". Ait enim ipse per prophetam: «Quoniam inhabitabo in illis, et inambulabo inter illos, et ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi populus Erectio igitur voluntate Patris Ecclesiæ excitata Christus est, ne ultra, sicut quondam, pertranseant quidam, et revertantur, in28 1 Cor. 111, 76 9. * Ephes. 111, 17. 77 Joan. XIV, 23. ** Levit, xxvı, 11, 13. * Ephes. ", 14.16. Desiileratur vocabulum accusandi casu, quod expressimus Latine. Interpres. ter uos sursum et deorsum circumeuntes, et velut desertam viam calcantes, et corda nostra oinnibas noxiis implentes. Ait enim alicubi de Israelitis, quæ erat vetus vinea possessori suo: Auferam maceriam ejus, et erit in direptionen; et destruam murum ejus, et erit in conculcationem. At nobis qui eum in carne apparuisse cognovimus, murus, et sepes ipse Emmanuel excitatus est, virtute ineffabili circumdans nos, et ab animis nostris abigens immundos dæmonas, nec pedibus illorum nos substerni sustinens. Quare et propheta ad illum Et vocaberis ædificator maceriarum, et semitas quæ in medio sunt quiescere facies Quemad modum enim qui vineas incultas sepibus munire solent, vias per medium tollunt, nec com meantium pedibus illas teri patiuntur: ita et Do minus noster Jesus Christus seipsum nobis ceu murum solidissimum circumdans, et angelicis copiis nos circumvallans, eficit, ut calcari jam non pos simus. Dixit insuper, non superventurum ipsis ut tra abigentem. Olim enim captivi tenebamur, et ad quidvis nefarium facillime ducebamur, euntes proin pte, agente ferenteque nos Satana, et ex his in illa tantum non impellente. Verum et istud sustu lit Christus. Non enim veniet contra nos depræda tor: non irruet, sicut prius, ut ipsi libet. Fixi enim sumus in Christo, tutumque et firmatum habemus cor, non amplius ad ea quæ non conveniebant de jecti, non cultum multorum deorum ingredientes, non ad errorem abacti: sed quasi in fidem et cha ritateni erga Deum ingressi, ut ideo lætabundi di canus: e Et statuit supra petram pedes meos Cum porro dicit, Quia nunc vidi oculis meis, clare ostendit tempus adventus Salvatoris tempus visitationis esse. Visitavit enim nos Oriens ex al to”;ɔ et, ut inquit David, «Dominus e cœlo super terram prospexit es,, quanquam olim propter pec catum quo obstringebamur, non curatione, non ve nia, nou dilectione, non alio quopiam simili nos dignaretur, sed aversaretur. Quare etiam contnr Dati sumus, quod et beatus David testatur: Aver- ἀγάtente te faciem tuam turbabuntur, et in pulverem snum revertentur s. Quoniam autem nunc, hoc est tempore adventus vidimus oculis ejus, salu tem, et misericordiam, et quid non tandem omni sermone majus et admirabile consecuti sumus? VERS. 9. Gaude vehementer, filia Sion, prædica, filia Jerusalem. Ecce rex tuus venit tibi justus, et saltans, ipse mansuetus, et ascendens super subjugalem, et pullum novum. 19 Isa. V, ** Isa. Lvill, 12. ■¹ Psal. xxxix, 3. ss L.uc. 1, 78. ** Psal. xlii, 3. * Psal, ciui, 29. lta legendum conjicio, pro uisi malis interpretari Domino suo. e. Rom. vuus, 5 es Galat. ut, 16. 87 || Cor. XV, LVII. Manifeste his verbis Salvatoris nostri præsentiam deinceps promulgat, ut tristitiæ relictas locus omnino nullus videatur. Jubet enim Sionem quæ intelligitur gaudere serio, veluti omui nerore nostro dissipato. Cur enim adhuc mœreamus, aut quid rerum nostrarum tandem deploremus, peccato depuiso, conculcata morte, et humana natura ad libertatem et 736 dignitatem vocata, et gratia adoptionis filiorum e condecorata, supernisque ac cœlestibus charismatis illustrata? Observa porro, eum Salvatoris nostri adventum evangeli – zantem, statim Sion fliam nominare. Quare justissime ipsam majorem in modum gaudere jubet, et annuntiare Jerusalem hortatur, jam adfuturum, et in carne appariturum regem suum, justum et Salvalorem. Justifcavit enim nos in fde Christus ", et ad se accedentibus semitam salutis dilatat. Est insuper mansuetus, non legalem afferens severitatem, nec mandatum viulantes capite puniens: sed ex mansuetudine potius, et lapsos erigens. Legimus autem, ‹ Littera occidit, spiritus vivificat "., Littera euim est lex punitrix, et umbra et ſigura spiritus vividicans est Christus 88: in spiritu enim et veritate per evangelicam institutionem docti suinus adorare”. Ascendisse autem pullum novumn, et ita ingressum Ilierosolymam, ad firmam probationem verbis multis non est opus. Sufficit enim nobis divinus evangelista, apud quem istud scriptum est. Insedit quippe pullo Christus sequente ejus matre: quæ res nobis quiddam maxime singulare indicavit. Quievit enim Christus super novo populo, hoc est ad agnitionem veritatis vocato, qui aliquando idola venerabatur. Instar pulli quippe erat, nondum domitus, necque recta sciens ingredi, utpote divina lege nondum institutus. Sed qui omnes ad spiritualen scientiam deducit, sibi pullum destinavit. Secuturam autem aliquando Synagogam, per asinam sequentem nos docet, quamvis tempore vocationis antecedat: per Mosen enim et prophetas vocata est. Quia vero in regem Salvatorem peccavit (non enim fidem admisit), idcirco pullum sequitur, et facta est in caudam, hoc est sequela, et post genies, et quæ fuit prima, evasit ultima. Animadverte porro, quomodo ad extremam dementiam defexisse osten dat humanam naturam, qui cognoscit renes et corda "., Asino enimn, animanti a ratione sejunctis simæ et Judæorum. Synagoga, et gentium populus comparantur. Hæ namque creaturæ potius quam creatori Deo servierunt”: illi legem pædagoguin ** seu institutorem aspernantes, bonam mentem amiserunt, 737 et in omne genus scelerum declinarunt. Comparati enim sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis ",, ut Psalles ait. Est alioqui et immunditiæ symbolum asinus: profanum quippe animal et damnatum a lege”. Tales omnino sunt errore vagantes, et libenter in peccatis sese volutantes. 45. * 1 Cor. xv, 45. Joan. IV, 24. * Matth. Axl, 1 seqq. Psal. tu, 10. es Rom. 1, 10. Gall. 111, 2.1. 25 Psal, ALVIU, 21. • Exod. xii, 13. Vans. 10. Εt disperdel quadrigas ex Ephraim, et equum de Jerusalem, et disperdet arcum bellicum, et multitudinem, et pacem ex gentibus, et dominabitur aquarum a mari usque ad mare, et a fuminibus usque ad exitus terræ. LVIII. Unigenitum hominem natum, diligentium se pedibus subjecturum «principatus, et potestates, et mundi rectores ",» hoc est detestabiles demo niorum turbas, et subditarum ipsis ones inimicos quique cernuntur, quique non cernuntur, et contriturum omne bellum, e bonis pacis eos exhilaraturom, sub tegumento verborum propheticus sermo nobis demonstral. Invaserunt enim aliquando Babylonii Hierosolymitas, atque etiam nonnullæ gentes Ânitimæ equis, et curribus, et arcubus eos sunt adortæ, ut legimus ", atque ita subjugatos acerbe vexarunt. Ab eventu igitur Christi præclariorum operam splendorem ostendit, cum ait: Qui salval, jnstus, et mansuetissimus rex veniet quidem, nec multo post hæc tempora. Verumtamen non magna cum multitudine satellitum, non stipatores, non unille rerum militarium gnaros secum habens. Adeo autem in moderatione animi exercitatus, ut etiam vix pullum asinarium ascendat”. Ast virtute tantus erit tantumque proderit in se confidentibus, ut auferat currus Ephraim, et equum abstrahat ab Jerusalem, disperdat etiam areum bellicum, et summam pacem in longum per omnes gentes extendat. Ephraim nominat decem tribus in Samaria; Jerusalem incolas ejus, Judam scilicet et Benjamin. Argumentum igitur securitatis et pacis propheticus sermo nobis proponit. Non enim facile incursabitur, inquit, ci vitas sancta ab iis qui eam affligere conantur, adeoque difatabit regnum suum Salvator ejus, ut imperet toti Judææ, a mari usque ad Numina. Hi enim sunt exitus terræ, hoc est fines et termini. Psallit quodam loco et divinus David 738 de Synagoga Judzorum ut de vite loquens:. Extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad flumina propagines ejus”.› Definitur enim tellus Judæorum mari, et regione ad austrum, et Indica, et quæ dicitur Media faminum. Verum se intra istos Gines regnum Christi minime continebit. Progreditur autem oratio ut ab exemplo porticulari ad universum et p generalissimum. Non enim in Judea sola, sed in toto orbe regnabit, et a finibus ad fines potestas ejus propagala est. Vers. 11, 12. Et tu in sanguine testamenti emisiti vinctos tuos de lucu won habente aquam. Sedebitis in munitione vincti congregationis, et » Ephes. 12. 97 Psal. XIX, 8. ** Matth. xxt, 1 scqq. * Psal LNA/S, 12. pro una die peregrinationis tue duplicia reddam libi. LIX. Transit nunc oratio ad ipsum justum, et Salvatorem, atque etiam mansuetum regem, id est Christum, et illustria atque admiranda adventus ejus opera declarat. Exinanivit enim semetipsum, libens, homo factum unigenitum Dei Verbum. ‹ Sustinuit crucem, confusione contempta * › et pro omnium vita animam suam commutavit, Deo et Patri mundum in sanguine testamenti æterni acquisivit, cujus typus fuit sanguis per Mosen sapientissimum veteribus aspersus. Inquit enim: «Acce Moses sanguine et libro ipso, aspersit omnem populum, dicens: Hic est sanguis testamenti, quodl disposuit ad vos Deus '., Sed illa quidem typi, et veritatis simulacrum fuerunt: successit ipsa veritas Christus, qui omnes nos in sanguine testamenti mercatus est.‹ Redempti enim sumus non corruptibilibus auro vel argento, ut discipulus ejusdem ait, sed pretioso sanguine tanquam agni immaculati, et incontaminati Christi '., Tu igitur, inquit, justissime et mansuetissime rex, in sanguine testamenti vinctos tuos (hoc est, quos vinculis charitatis constrinxisti, quibusque persuasisti, uti mentis cervicem jugo tuo submitterent, et palam illigarent) emisisti, hoc est extulisti, sive eduxisti, sive dimisisti ex lacu non habente aquam.» Quibus verbis aut infernum, ubi non est vita, significari dicimus; aquam enim pro symbolo vitæ accipiamus licet; aut certe infernum convenientissime alsorum deorum fallaciam interpretabimur.739 Vere enim fovea est, in quam si quis penitus deciderit, vita futura ac sempiterna carebit, Evacuasse autem infernum Christum mortuum, et spiritibus in custodia detentis aperuisse portas inferas, neminem latet. Inquit et alicubi universorum Deus per Jeremiam de Israelitis desertoribus suis, et ad fallaciam insani deoram cultus stulte conversis: Obstupuit caelum super hoc, et inborruit plurimum vehementer, dicit Dominus: quia duo mala fecit populus meus. Me dereliquerunt fontem aquæ viventis, et foderunt sibi lacus contritos, qui non poterunt aquam continere '.. Quemadmodum eniun fons vitæ, et fons vivificans est recta et erroris expers Dei cognitio ita velut lacus inaquosi, et contriti idololatriæ dicra, et aberrationes ab ipsa possunt intelligi. Deinde ipsos vinctos compellans, ad spem bonam eos erigit:. Sedebitis in munitione vincti congregationis.» Munitionem, ut mihi videtur Ecclesian appellal, ut munitam in Christo, et inconcussam. Sessionem dicit in ſide quamdam stabilitatem. Scriptum est enim de Deo: «Quoniam tu sedens in sæcula *, hoc est stabilem et inconcussam naturam liabens. Eritis igitur securi, inquit, firmitatem fidei habentes, ó vincti congregationis meæ, quæ est in Christo justificatorum sancta multitudo. Non autem caritu * Philipp. 11, 7. • Hebr. st, 2. • Exod. xxiv, 8. 1 Petr. 1, 18. • Jerem. 1:. 13. • Psal. ram mercede eorum in omnibus rebus arduis pa tientiam et stabilitatem in dilectione Dei, signif. cal, cum adjungit: «Εt pro una die peregrinationis tuæ duplicia reddam tibl. Quod dicere vult, tale est. Peregrini enim, et advena sunt omnes sancti, et brevis est valde cujusque hominis vita in corpo re, ut idcirco eam propter suminam brevitatem cum uno die comparare fortasse possis. Itaque pro uno die peregrinationis tuæ, inquit, hoc est pro brevi, et modico tempore hujus vitæ, quam in corpore degis, dupliciter, et affatim te remunerabo. Ait et alicubi Christus: ‹ Mensuram bonam et confertam, et coagitatam et superefluentem dabunt in sinum vestram '., Hant enim æqualia actionibus nostris præmia exspectamus: sed cum magno auctario, cum dator sit munificus. VERS. 13. Quoniam telendi te mihi, Juda, ut arcum, implevi Ephraim. 740 LX. Quonam modo vocanda sit, et per fidem ingressura gentium multitudo, miser contra futurus, qui olim triumphabat, hoc est Satanas, spoliatus adoraturus, quos cupidissime acquisierat, adhuc declarat. Alloquitur autem quasi sanctos apostolos, sive magistros ex Israel, qui et gentium regiones percursantes, ad agnitionem veritatis iadigenas vocarunt, et reli suo concluserunt. Ail ergo: Juda, intendi te mihi arcum, hoc est per te jaculis tangam adversarios: et ‹ Te, o Ephraim, implevi.. Quod quid sit, dicam quoque. Cum enim sagittarii ferratum arcum curvantes, nervum ad pectus addunt, tunc arcum implere dicuntur, et sagittam volantem, sive telum jaciunt. Est igitur idem diverse dictum. Arcum te feci, inquit, o Juda; implevi etiam te, Ephraim. Judas porro et Ephraim universum genus Israeliticum complectuntur. Itaque ante alios ex Judais credentes velut arcum fecit, eo animi provectos, ut gentes instituerent, et a seductis damonum greges abigerent, ferirentque Satanam, et universe divinis decretis adversantes, et doctrina sacra inde proficiscenti repugnantes. Sic alicubi et divinus David ad universorum Deum et Salvatorein: • Sagittæ tuæ saJulis acula, o potens, populi sub te cadent, in corde inimicorum regis 8., Feriunt enim inimicos Dei et Patris in cor, et renes intus sagittæ potentis ', hoc est Christi, Rursum sagittæ ejus sunt qui docent errantes, et natura et vere Deum nescientes. Feriunt autem, non ad mortem, sed ad charitatem in Christo eos deducent, ut et sub ipso feriant. Qualis est quæ in Canticis canticorum sponsa describitur, dicens expresse: ‹ Vulnerata charitatis cgo sum.. Evasisse autem fortissimos ac validissimos divinos discipulos, testificatur de ipsis in spiritu loquens sapiens Psalmographus: • Sicut " Luc. vi, 38. "Psal. xliv, 6. Psal. cxix, 4. 1º Capt. v, 7. sagitta in manu potentis, ita alii excussorum. Excussos enim oriundos de Israele nominat, ut qui Dei gratia propter debacchationes in Christum exciderint. Quorum filij tamen sagittæ fuerunt, ut de manu polentis emissæ. Ait et Habacuc quasi ad ipsum Emmanuelem de sanctis apostolis: Jacula tua ibunt in luce coruscationis armorum tuorum ".. 741 Et suscitabo filios tuos, Sion, super filios Græcorum, et allreciabo te quasi gladium pugnatoris. LXI. En doctores sacros ex Judæis liquido arcum suum vocat. Quinam enim filii Sion insurgentes contra filios Græcorum, nisi divini discipuli, et Ecclesiarum suis quique temporibus præsides, El recte tractantes verbum Dei 's?, Nan Sion quæ animo videtur, quomodo alia præter Ecclesiam intelligatur? Oppugnant autem filios Græcorum, et bello lacessunt errore seductos, Deo illis utente ut gladio bellatoris. Sic et divinus Paulus militem Christi ornare cernitur. • Thorace enim justitia t, in Christo illum induit: præterea galea salutis 15.» Insuper dat ei e gladium spiritus, quod est verbum Dei ".. Hoc igitur gladio contra Græcos usi, pullulantem in illis falsam doctrinam amputant, et Dei sermonem maxime ‹ panetrabilem, vivum et efficacem ", illis adhibentes, nequam et immundum spiritum exscindunt, ut de cætero mente pura et libera, et a dæmonum servitute expedita, veræ cognitionis Dei sermonem suscipere queant. VERS. 14. Εt erit Dominus super eos, apparebit, el egredietur sicut fulgur sagitta ejus. LXII. Docet Dominum Deum illis adfuturum, unaque pugnaturum, et resistentes eversurum. Ait enim Erit Dominus super eos, › utique super eos, qui ministris Evangelii ipsius objicere sese constituerunt. Quælibet autern sagitta est institutor, sive apostolus. Telo enim, sive sagittae a Deo emissæ rursum eos comparat; addit, cursuram ut fulgur, illuminantem videlicet, et omnium oculis citra nixum allabentem. Evaserunt autem adeo clari ac fulgentes, tum divini discipuli, tum præcones Evangelii Salvatoris, et qui eos secuti sunt populorum rectores et præsides Ecclesiarum, ut claritudinem virtutis eorum nene ignoraverit. Atque hoc ipsum significans aiebat Salvator: Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio, aut sub lecto, sed super candelabrum, ut ingredientes lumen videants.» Et iterum: • Sic luceat lux vestra 19 ibid. 18 ibid. 17. * Ephes. 1, 14. #1 Psal. cxxvi, 4. ss labar. ult. 11. 13 [1 Timoth. I, 15. 17 Hebr. iv, 12. ** Matth. v, 15. Lege cadanl. COTELER Monum. Eccl. Gr 111, 562. coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et λαμglorificent Patrem vestrum qui in cœlis est ".. 742 VERS. 15, 16. Et Dominus omnipotens in tuba elanget; et ibit in commotione minarum suarum. Dominus omnipotens protegit eos, et consument eos, et obruent eos in lapidibus fundæ, et ebibent sanguinem eorum sicut vinum, et implebunt ut phialas altare. Et salvabit eos Dominus in die illa sicut oves populum suum. LXIII. Commilitonem et armorum socium, ut dixi, claris verbis ipsis adjungit universorum Deum, adeo instructum, et simul certare cupidum, ut jam hostiliter ingruere, imo pedem conferre, et quidquid in se est virium in hostes, et in ipsorum robur effundere videatur. Rectissime porro inquit, bellum facturum non iis qui per fidem ad justificationem tanquam sagena capti sunt: sed divinæ prædicationi infeliciter obnitentibus, quos et Paulus notavit, cum dixit: c Ostium enim mihi magnum, et evidens apertum est, et adversarii multi 19*. Canet igitur, inquit, tuba Dominus. Locutus est enim Dominus prædicationem evangelicam, quæ omnes terras pervasit, quando audiri potest ab omnibus mysterium: erat enim tenui voce, et lingua tardus Moses, quare etiam vix per solam Judæam exaudiebatur 20. At sermo de Christo talibus terminis nequaquam continetur. Nam ut buccina egregia et sonantissima, omnium auribus ubique insonuit. lbit autem ceu in commotione minarum suarumn,, et sic proteget satellites suos, ut adversarii quasi ab igne consumantur, et tantum non etiam fundæ lapidibus eos universe verberantes obruent. «Ebibent item sanguinem eorum, hoc est, veluti quædam belluæ insilientes, facile superabunt et occident eos. Ad hæc offerent phialas sanguine occumbentium plenas, ut libationem aliquam ad altare. Est enim suavis odor Deo, et acceptabile sacrificium, errantes salvari prohibentium interitus. Si enim interfectores corporum misericordiam non merentur, sed pari potius supplicio multandi sunt, quid de corruptoribus et jugulatoribus animarum dicemus? Quales haberi quoque possunt præstantes inter Græcos, et mundanæ sapientiæ gloriam consecuti, quibus crebro in ore sunt dii deæque, et qui ad creaturam magis quam ad 743 Creatorem colendum sollicitant, et cuilibet elemento Deo debitum honorem consecrant. Atqui mundum, non solum quandiu ipsi vivebant, sed etiam ad tempora consequentia seduxerunt. Multa enim millia diversis mtatibus illorum mendaciis persuasi, et frigidis atque anilibus fabellis auscultantes perierunt. Sublati sunt itaque e medio in posterum tales. Eva * Matth. 16. 19' I Cor. xvi, 9. 10 Exod. IV, 10. nescit enim scriptorum illorum vanitas, fabulae nihil agunt, et sanguis eorum quodammodo epotus est. Veritatis quippe dogmatis veluti quibusdam lapidibus e funda percussi obruuntur, et tanquam suavis odor Deum aflavit exstincta eorum loquacitas: «Et salvavit Dominus ut oves populum suum. › Quoniam enim ipse est conditor omnium, merito ilem populus ejus dicentur, qui olim erraverunt; quos ut gregem a latronibus abactum Christus salvavit, falsis pastoribus ejectis, et genere humano in tutelam suai recepto. Ipse enim est pastor bonus, qui ponit animam suam pro ovibus suis***. Vers. 16,17. Quia lapides sancti volvuntur super terram ejus. Quia si quid bonum illius, et si quid bonum ab eo, frumentum juvenibus, et vinum boni odoris ad virgines. LXIV. Lapides sanctos qui in terra ejus volvuntur, quibusque temporibus Ecclesiaruin sancios, qui mystagogorum magistrorumque officio fungi possint, nominatos esse, affirmamus. Conformes enim sunt e lapidi electo, et summo angulari, et pretioso, posito a Deo et Patre in fundamenta Sion ". Quod si fundamentum lapis, coaplati, et coagmentati, et in templum sanctum Dominoerecti, etiam ipsi non inepte lapides nominantur. Volvi autem illos appositissime dicit, ut ad quidvis sanclorum agilitatem celeritatemque declaret. Lapides enim orbiculares, seu rotundi, citra ullam difficultatem mobilissimi sunt, si quis eos impellere vo luerit: sic animus sanctorum ad omnia Deo grata obeunda est versatilia. Quoniam igitur lapides ita se habent, docet nos congruenter animatos esse. Quia si quid bonum ejus est, et si quid honestum, ab ipso est, nempe a Deo omnia nobis ad pietatem largiente. Quae sunt autem ista? «Frumentum juvenibus, 744 et vinum odoratum ad virgines. › Viros enim se præbentibus, et animose ejus beneplacitum curantibus, et virtuti servire cupientibus, dabitur ab eo majus adhuc robur, quod in frumento intelligitur: ‹ Panis siquidem cor hominis confirmat ". › Purgatis vero, et animum gerentibus incontaminatum, qui et venerabilibus et sanetis virginibus comparari jure queant, vinum dabiη tur, quod intelligentia patet, Dei nimirum plena et germana cognitio, ‹ lætificans cor hominis ". › Quocirca adolescentes et virgines, juxta rationes modo a nobis explicatas, ad amplam et copiosam bonorum supernorum communionein merito vocabuntur, audientque Deum «licentem: «Comedite, et bibite, et inebriamnini, propinqui ".» Hi enim sunt propinqui Dei: non affectione secundum locum: quod sine ineptia intelligi aut cogitari non potest; sel animi præsentia longe robustissimna, et desiderio al quidvis optimum, et charitate erga illum. Quomodo euin deturbat nos, et quasi longius abducit inprobitas: sic virtus nos Deo sistit, id quod nos Bu Joan. x. 15, 15. 11 [za xxxm, 16. "Psal. cm, 15. * Eccli. st, 20. ss Cant. 5, 1. disjungit, et intercedit, peccatum, inquam. e medio removeus. CAP. X. Vens. 1 Petite a Domino pluviam in horas, matutinam, et serotinam. LXV. Quemadmodum enim neque frumentum in agris citra laborem provenerit, neque vinea multum ac bonum vinum protulerit: ita et in nobis nulla exsistere poterit fertilitas spiritualis, nisi Dens instar pluviæ eloquiorum suorum revelationem in animos et corda nostra demiserit, notitiamque nobis Veteris ac Novi Testamenti, hoc est legalis et evangelici, quasi instillaverit: hæ namque ma. tutina et serotina pluviæ fuerint. Non esse autem infructuosam cognitionem et commentationem spiritualem legis, quin eam erudire nos per figuras et umbras ad mysterium Christi, probat Salvator, Judais ipse loquens: • Ne putetis me accusaturum vos apud Patrem: est qui accusat vos Moses vester, in quem vos sperastis. Si eniin crederetis Mosi, crederetis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit ".» Ait et alicubi de Scribis et Plarisis, ut ex legali institutione ad 745 meliorem, hoc est evangelicam vocatis: ‹ Ideo omnis scriba doctus in regno cœlorum similis est homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera ".» Petentes igitur a Deo legalem et evangelicam scientiam, et nos dignos exhibentes qui obtineamus, utique accipiemus, et in animum thesauros congeremus, vetera et nova colligentes, et mentem ubertate maxima cumulantes. VERS. 2. Dominus fecit phantasias, et pluviam hibernam dabit eis, unicuique herbam in agro. Quoniam loquentes locuti sunt labores, et divini visiones falsas, et insomnia falsa loquebantur, vane consolabantur. Ideo exaruerunt ut non habentes pluviam, et afflicti sunt sicut oves, quia non eral sanatio. LXVI. Occulta quadam sententia hic locus prægnans est, quam prius a me perspicue declarandam existimo: sic enim consilium et scopum pro phetæ in verbis recitatis studiosi percipient. Erat enim illi sermo de sanctis, quos et lapides sanctos nominabat ", iisque frumentum imprimis convenire affirmabat, ut viriliter agentibus, sive juvenibus, atque etiam vinum beneolens, quod essent virgines, id est,casti et incontaminati. Qui enim sunt Christi Jesu, carnem suam crucifixerunt cum vitiis, et concupiscentiis, ut divinus Paulus scribit ". Præcepit autem ipsis petere pluviam matutinam et serotinam; deinde errantium mentione interjecta, velut causain adducit, cur nec frumentum, nec vinum habeant ipsi, nec pluviis, quæ intellectu perspiciuntur, irri » Joan. v, 45, 46. 2ª Matth. xiii, 52. 17 Zachar. ix, 10. 10 Galat. V, gentur, ut inde in agris herbam non habeant. G verba quidem tanquam de rebus sensum tangentibus Gunt, sed quam continent theoriam, subtilis est admodum, et purissima. Iuquit enim, Deo facicule plantasias, hoc est fulgura, et pluviam hibernam terris utilem effundente, et cuique, agrestium videlicet, herbanı suppeditante, seduxerunt eos, qui loquuntur, hoc est fulsiloqui, et mendares, et vaticinia de corde suo proferentes. Ifi locuti sunt labores, hoc est non ad requiem credentium illis; sed per quæ cogerentur versari in miseria, ut Denm offendentes, et ab en despecti. 746 Porro arioli etiam somnia falsa loquebantur, mulcentes eorum aures videlicet rebus jucundis, et bona spe pascentes, mihil tamen verum dicentes: sed in fraudem et errorem abripientes, minimeque spiritualium datorem et suppeditatorem illis ostendentes; quin persuadentes, uti felicitatem potius a diis commentitiis exposcerent. • Ideo, inquit, exaruerunt, ut non habentes pluviam, et afflicti sunt, ut oves. › Non enim erat herba, «non erat sanatio.» Neque enim erat inter eos qui alligaret quod contritum, qui erigeret quod confractum, qui recrearet quod afflictum erat”. Attendendum igitur, non loquentibus vana, mendacibusque et assentatoribus et somniatoribus, sed Deo potius, lumine veræ cognitionis divinæ in animum coruscanti, et pluvias intellectiles, Spiritus sancti consolationes, inquam, demittenti et herbanı agrestibus producenti, quod est, velut in viridissima herba, in cognitione nulli reprehensioni obnoxia, ac divinitus inspirals Scriptura nos pascenti. ‹ lomo enim cum in honore esset, non intellexit comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis.. Sed si notitiam divinorum eloquiorum in pectus admiserit, et de alimento spirituali participaverit, tum demum spurius esse desiuens, prudenti ratione gubernatus, et cogitationibus homine, dignis susceptis, rursum in honore erit. Værs. 3. Super pastores concitatus est furor meus, el super agnos visitabo. LXVII. Pastores hoc loco, ut arbitror, pseudoprophetae et falsos vates, et magistros erroris appellat, pestemque et laqueum iis, qui vera de Deo opinione relicta, honorem et cultumn ipsi proprium creaturæ dedicarunt, et opera manuum suarum adoraverunt, sicut scriptum est ". Nec alienum est falsis vatibus etiam Græcos quosdam quasi majorum gentium adjungere, qui cum sapientissimi numerarentur, eloquentia sua ipsis adhærentes seduxerunt, et ut pastores non boni în spinis, et in multa vanitate cogitationum inutilium paverunt. Quid enim apud illos ad cogn:i » Ezech. x181v, 4. *º Psal. xlviii, 13. " Psal. cs!!!, 4 seqq. Aubertus, tionem veritatis conducit? Hi dignissimi sunt qui a Deo puniantur. Non enim tantummodo suas animas perdiderunt, sed insuper aliorum in errorem induxerunt, ut dixi, verborum ampullis mendacium quasi inaurantes, 747 et oratione ad deceptionem abutentes. Visitat autem agnos, miseratus videlicet, et ex fallacia ad agnitionem veritatis transferens, et ex vagis erroribus in viam rectam impellens. Sicut enim res poscebat, ut injuriosis in eos pro magnitudine injuriarum supplicia irrogarentur; ita rursum cum divina mansuetudine, et justo judicio, conjunctissimum erit, benignam in eos qui talia passi sunt ferre sententiam. Oportebat enim, oportebat, inquam, salvari inique tractatos, Deo se ab eis antea læsum obliviscente, et pastorum fraudibus magie, ac prater voluntatem subactos pena live raute. VERS. 4, 5. Et visitabit Dominus Deus omnipotens gregem suum domum Juda, et ponet eos ut equum decorum suum in pralio, et ex ipso respexit,et ex posuit arcum in spiritu furoris. Et ex ipso egredietur omnis abactor in idipsum, et erunt quasi bellatoret conculcantes lutum inviis in bello, et bellabunt, quia Dominus cum eis. LX VIII. Quonam modo pastores male multaturus sit, visitaturusque et recuperaturus agnos, clare ostendit. Productis enim ex Judais mundi doctoribus sanctis apostolis et evangelistis, per eos Græciæ sapientes debellavit, et ab eorum garrulitate agnos eripuit, fallaciæque laqueis extricatos, in veram, et nulli culpæ affinem Dei cognitionem transtulit. Ait ergo: • Visitabit gregem suum domum Juda.» Faciet autein eum velut equum decorum, et bellicosissimum, quo quasi spiritualiter vectus, Græcorum linguam, ut dixi, oppugnabit eorumque sapientiæ defornitatem, et omnis fructus vacuitatem patefaciet. Quin enim per Græcorum dispersiones divini discipuli tanquam equi quidam fuerint, adversus eorum loquacitateın, et Deo exosam fallaciam tantum non binnientes, quis dubitet? cum Christus de beato Paulo dicat ad Ananiam, Vade, quoniam vas electionis mihi est iste, ut portet nomen meum coram gentibus, et regibus, et filiis Israel "., Habacuc quasi Dominum nostruni Jesum Christum alloquens Quoniam ascendel super equos tuos, et equitatio tua salus › Inquit igitur: «Ponet ipsum, ut equum decorum in bello, et ex ipso respexit *. › Proinde ac si dicat: 748 Consideravit non quidem ut Deus ad ministerium prædicationis evangelicæ idoneos, elegit autem de tribu Juda, et ex ipsis prædicatores constituit. Voluit enim eos suæ voluntatis ininistros, et adjutores, et gratiæ ab ipso donandæ velut mediatores et dispensatores fieri. Præterea ex ipso, inquit, hoc est Juda in furore intentus est arcus 23 Acl. 1x, 15. ss [fabac. 111, 8. COMMENTARIUS IN ZACHARIAM abactor in idipsum. Abactorem, puto, appellat prædatorem et captivos ducentem. contra adversarios. Ex ipso insuper 4 egredietur et » Jo! v. 9. 38 Luc. x, 19. 30 11 Machi. vi, 7. Fecerunt hoc sancti discipuli,de Græcis rapientes, quos magno regi, Christo, inquam, obtulerunt, ut sub ipso essent, et quæ ejus sunt sapere vellent, diabolicæ servitutis jugo sero, et vix tandem excusso. Adeo autem contra Græcorum sapientes strenue divini discipuli se gesserunt, ut jam quodammodo lutum in triviis jacens conculcare viderentur. Etenim Dominus erat cum ipsis, ‹ Qui facit magna, et inscrutabilia, gloriosa, et ingentia, quorum non est numerus ". Compellat et Christus alicubi credentes in se: Ecce dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones, et supra omnem virtutem inimici "., Sciendum porro, nos, spiritualem interpretationem contexentes hæc dicere. At Judæis diversum placet, qui hæc historice potius accipiunt, affirmantque, post tempus captivitatis hostiliter eos invasisse Antiochum cognomento Epiphanem cum copiis e Græcia infinitis, et ab aliis gentibus auxiliaria contracta nianu, unde supercilium tollebat. Sed ut ipsi confitentur, vicit Israel, et de illius immanitate gloriam, sibi comparavit. Tunc enim contigit Machabæos martyrio virtutem. confessos, celebritatis corona redimiri ". Ad probationem sententia suæ modo et paulo supra a nobis dicta producunt, quae hunc in modum habent: • Quoniam tetendi mili te, Juda, ut arcum implevi Ephraim, et excitabo filios tuos Sion super filios Græcorum, et contrectabo te ut gladiam bellatoris. Et erit Dominus super eos, et egredietur ut fulgur jaculum ejas. Et Dominus omnipotens tuba cauet, et ibit in commotione minarum ejus. Dominus omnipotens proteget eos VERS. 6. confundentur ascensores equorum, 749 et confortabo domum Juda, et domum Joseph salvabo, et habitare faciam eos, quia deleri eos. LXIX. Asseverant rursum Judaicis narrationibus patrocinantes, pugna cum Græcis inita, illorum equites periisse, vicisse Israelitas, ut regionen suan, Judæam nempe, habitarent omni terrore vacui, nemine omnino abducto, seu captivo facto. At nos prioribus convenientem, et germanam explicationem sensuum afferre studentes, ascensores equorum confusos non alios esse contendimus quam Græcorum dogmatum præsides, et seductionis Deo exosæ propugnatores, quibus prostratis vicit Judas, et salvata est quoque domus Joseph. Significatur autem per hæc Israeliticus sanguis, et genus, sive justificatorumn in Christo multitudo, in animo et 8 Z char. 13, 15, corde Judaeam circumferentium, et circumcisionem & Κατασηsortitorum in spiritu, et mentem gerentium, quæ videt Deum s, hoc enim Latine sonat Israel. Quia vero dilecti sunt a Deo, ideo et in habitatione col locati, hoc est firmam in omnibus felicitatibus permansionem adepti sunt. Scriptum est enim: e Dominus habitare facit unanimes in domo ". ‹ Ait et alicubi divinus Isaias de eo qui vitam agit virtute singularem Ambulans in justitia qui odit iniquitatein et injustitiam, et manus abstinens a muneribus. Obturans aures, ut non audiat judicium sanguinis, et claudens oculos, ut non videat iniquitatem hic habitabit in excelsa spelunca petræ fortis "º. › Probabiliter etiam dicemus, domum dalam a Deo sanctis Ecclesiam, sive supernas mansiones; quam rem omni admiratione dignam censet et beatus David, sic universorum Salvatorem alloquens: ‹ Beati qui habitant in domo tua, in sæcula sæculorum laudabunt te ". VERS. 7. Et erant quemadmodum quando non abjeceram eos, quia ego Dominus Deus eorum, et exaudiam eos, et erunt quasi pugnatores Ephraim. LXX. Confusis Grecia sapientibus, qui et equites appellati sunt, confortaturum sese promittit, el habitatione donaturum misericordia gavisos, addens, ‹ Quia dilexi eos.» Et quid emolumenti ex eo percepturi sint, quod a Deo dilecti sint, sequentibus explanat: 750 • Sicut, inquit, cum non abjeceram eos. Non enim eos penitus neglexi, sed visitavi, etiam periculis conflictantes, Quia ego Dominus Deus ipsorum, hoc est eorum supplices preces exaudiam, ‹ et erunt ut pugnatores Ephraim.» Ac si rursum dicat, aliquando per animi et mentis imbecillitatem velut dissoluti et jacentes ev jam fortitudinis spiritualis progredientur, ut de cætero Ephraimitis, quorum nomen in laude est, æquales videantur, hoc est de genere Judæoruin apostolis, et evangelistis. Hi enim bellatores fuerunt, intelligentiæ non sensui patentes, oppugnantes ininicus, ferientes adversarios, et vincentes e principalus, potestates, et dominationes, et spiritalia nequitiæ “, › et sacræ prædicationis adversarios citra pugnam superantes. Fuerunt item ex gentium populis vocati per fidem ad agnitionem Christi viri sancti, et spiritu Dei pleni, et tanquam bellatores Ephraim. Bellatores enim fuerunt: pro viribus nanque apostolorum vivendi genus, illorumque virtuLemn iisdem vestigiis incedendo emulantes, ipsi quoque intrepide contra veritatis inimicos, contraque vitia et peccata decertarunt. Et lætabitur cor eorum quasi in vino, et filii eorum videbunt, et læ’tabuntur, et gaudebit cor eorum in Domino. * Rom. 1, 25 seqq. so Psal. cxi, 9. ** Isa. xxxılı, 15, 16. +1 Psal. LxxxIII, 5. * Ephes. vi, 12. COMMENTARIUS IN ZACHARIAM FROPHETAΜ. 1 Cor. 17, 15. Isa. vII, 18. ** Isa. xxx, 17. PATROL. GR. LXXII LXXI. Eorum, qui vinum biberunt mens ɛemper quasi inconcinna et abson: cst, curisque salutem dicit. Nec enim quidquam tristificum admittit, sed laxatur quodammodo, et omnibus sollicitudinibus dominatur. Si igitur fuerint, inquit, ut bellatores Ephraim, tunc, tunc auimi ipsorum gaudio perfudentur, et ut illustres probatique futurorum bonorum spe lætabuntur, et eximiæ vitæ suæ imitatores ex se natos filios suos, spirituales puta, habebunt. Talis erat et divinus Paulus, per se vocalis ita scribens ac dicens: «Eisi decem millia pedagogorum babeatis in Christo, sed non multos patres. In Christo enim Jesu per Evangelium ego vos genui '., Nascituri igitur ex illis dilii e videbunt et lælabu tur. › Nam progeniti in meditationibus rerum Christi, et virtute mysterii percepta, et largitionibus Spiritus illuminati, feliciter habebunt, et quæ est in Christo Salvatore, jucunditatem haurient, ipsumque gaudium, 751 et delectationem, et exsultationem onimæ atque cordis sibi facient. Potest et hoc ma∙ nifestum esse indicium, eos statuisse Deum vita et moribus diligere. Qui enim rebus mundanis animum suum applicant, et ad inbouesta se abjiciunt, gaudent in ipsis, et ea sibi materiam oblectamenti deligunt, lætanturque in voluptatibus carnis, et aliis presentis vite deliciis assueti, divinas res in postre mis numerant. Qui autem ex toto corde ipsum quærunt, et contemplationibus de ipso saginantur, et mentis oculum dilatant, voluptatibus quæ in ipso et solo sunt, perfruentur. VERS. 8, 9. Significabo eos, et suscipiam eos, quia redimam eos, et multiplicabuntur, sicut erunt multi. Et seminabo cos in populis, et qui de longe, recordabuntur mei, et enutrient filios suos, et convertentur. LAXH. Meminit rursum charitatis in Judæos, et insuper collecturum eos dispersos, et ex omnibus terris congregaturum in Judæam promittit, ut nemo plane desideretur. Modum autem hujus futuræ congregationis deinceps ostendit. Aiunt enim mellarios signa quædam edere, aut sibilare, aut alia nescio quæ solere, et ita examina ad alvearia deserta revocare. Tale quidpiam et per Isaiam dictum est. Ait enim: «Et erit in die illa, sibilabit Dominus muscis, quæ dominantur parti Aluminis Egypti, et api quæ est in regione Assyriorum Alii aiunt et belli tempore, si milites dissipari contingat, dum aut fugientes insequuntur, aut ipsi insequentes fugiunt, tolli ex edito loco signum a ducibus, quod intuentes congregantur, et eodem se recipiunt. Demonstrat simile quidam et quod apud prophetam Isaiam exstat. Et erit sicut malus Μavis super montemn, et quasi signum ferens super collem “. › Ex eo igitur quod fieri assolet, similitudinem trahit. Ait enim: «Siguillcalio cis, et susciΟ piam eos.» Excitatum est enim uobis signum anagnum et insigne, crux Salvatoris, per quod etiam accepti evasimus Deo et Patri. Præterea redempti sumus, et in multitudinem immensam excrevimus, qui credidimus. Quía vero adjecit, ‹ Et seminabo tos in populis, et longe distantes ab illis venient, et recordabuntur mei,» rursum illud dicimus, nec id a scopo aberrantes, multumn enim probabilitatis habet. 752 Quasi disseminati sunt in multis gentibus et in omni regione atque urbe divini discipuli et Evangelii præcones, effeceruntque ut remotissimi a Deo, propter interpositam peccatum et errorem, recordarentur ipsius, et universorum Salvatorem ac procreatorem, quamvis aliquando creaturam pro numine coluissent, et ideo amicitia Dei excidissent, animo complecterentur. Itaque divinus Paulus per ipsum vocatos in agnitionem Christi alloquens, Nune autem vos, inquit, qui aliquando procul, facti estis prope ".» Venient igitur memores Dei. Non dissimile quiddam nobis beatus propheta Jeromias insinuat, velut Israelem alloquens: e Qui procul estis recordamini Domini, et Jerusalem ascenelat in cor vestrum ". Quod si omnino ejus, qui rst natura Deus, memores fuerint, tunc, tunc ad spirituale robur tantos progressus habebant, ut et filios generent, et sermonibus pietatis suos liberos enutriant, et in hoc ipso glorientur. Scribit et bestus Paulus per ipsum educatis, et in virum perfeclum atque in ætatem plenitudinis Christi adduclis 4, jam quidem, [Gaudium et corona mea jam, ‹ Per vestram gloriationem quam habeo Christo Jesu **:» — ‹ Corona enim senum filii filiorum, ut scriptam est: gloria autem filiorum 'patres ipsorum. › in Vers. 10. Et convertam eos de terra Ægypti, et de Assyriis suscipiam illos, et in Galaaditin, et in Lim banum introducam eos, el non retinquetur ex eis xllus. LXXIII. Quando Nabuchodonosor Judæam armis subjugavit, sacratissimumque templum, et ipsa urbs flierosolyma conflagravit, tunc et universus Israel est afflictatus ". Alii siquidem in Assyrios et Medos captivi sunt abdueti: alii, qui eorum crudelitatem evadere et effugere potuerunt, timentes, et paribus implicari ærumuis horrentes, ultro se ad Ægyptios contulerunt, servitutisque apud eos jugum necessitate compulsi subierunt. Itaque postquam eos congregaturum undique pollicitus est, meminit et locorum in quos abducti sunt: alii captivi facti, ut dixi; alți intolerandis terroribus ad ea quæ nolebant exsequenda adacti. ** Ephes. 11, 13. 47 Jerein. LI, 50. * Ephes. iv, 45. » V Reg. xxv, 8 seqq. *VII, 6. Lego » Philipp. 1, 1. ** Rom. xv, 17. 753 Quia vero spiritualem interpretationem Dei amantissimos et spirituales capessere æquam est, dicimus eum promittere se de regione, sive manu hostium inaspectabilium eos erepturum, et omni formidine soluturum: captivos autem et velut aliis subjacentes quasi in libertatem transformaturHi, Aut etiam secundum aliam intelligentiam, tenebris et confusione liberatuın iri dicit: Ægyptum eninı tenebras, Babylonem confusionem reddunt. Sæpissime autem sine discrimine Assyrii et Babylonii pro una gente usurpantur, quod uni sceptro subditi et sub uno regno essent. Liberatos igitur de manu dominantium, et in Galaaditin (pars fuit Judæar, fructuum omnis generis feracissima) et insuper in Libanum introducturum spondet; et hic mens est ingens et speciosis refertas arboribus, in couluibus Judæorum ac Phoenicum sitas. Per utrumque porro ittud, opinor, significatur. Cum nos Dominus noster Jesus Christus tanquam ex Ægypto et Assyriis liberasset, hoc est, ex potestate eorum quorum captivi eranius, puta malignorum et imnendorum dæmonum, ceu in terram nemorosam et opimissi mam, in Ecclesiam introduxit, in qua uberrimi spectatorum hominum fructus et innumerabilia capita sanctorum, per virtutem in fastigio locatorum, et instar cedrorum in altum efflorescentium, de quibus verissimno illud Davidis ad Deum universrum protuleris: «Cedri Libani quas plantasti 5. Dei enim agriculturam in fide justificatos expresse etiam divinus Paulus nominavit ". Vens. 11, 12. Εt pertransibunt in mar angusto, et percutient in mari fluctus, et siccabuntur omnia profunda furiorum, et auferetur omnis superbia Assyriorum, et sceptrum Ægypti tolletur, et coufortabo eos in Domino Den ipsorum, el in nomine ejus gloriabantur, dicè Dominus. LXXIV. Juxta ea quæ donata sunt veteribus, similitudine quadam auxilium in Christum credentības promittitur. Quemadmodum enim traductus est per mare Rubrum Israel, et fluctibus ejus imperavit, instarque muri aquæ riguerunt, Deo i mirabiliter egente "; et sicut 754 sicco pede Jordanem transierunt: ita, inquit, per Hosen vocati ad agnitionem Christi, et sanctorum apoιοapostolorum sacris institutionibus salutem consecuti, quasi mare quoddam turbinibus et procellis agitatun), præsentis vitæ fluctus transmittént, et tumulta munduno expediti, vacui servient ei qui est natura Deus. Transibant item tentationes veluti quosdam Nuvios inundantes, ut hoc ipso gandentes dicant Nisi quia Dominus erat in nobis, dicat nune Israel; nisi quia Dominus erat in nobis, dumn in * Jogue iii, t seqq. ** Psal. cm, 16. • f Cor. 111, 9.» Exod. xiv, 15 seqq. Eral quod non respondebat participio præcedenti. éi S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHHEP. surgerent homines contra nos, forsitan vivos de glutissent nos. Dum irasceretur furor eorum in forsitan aqua absorbuisset nos. Torrentem pertransivit anima nostra, forsitan pertransisset anima nostra aquam intolerabilem Quemadmo dum porro, inquit, captivus factus Israel, atque ad Assyrios et Medos abductus, illorum insolentiam sive dominatum efugit, qui eum premere semper armisque lacessere consueverant: eodem modo liberati per Christum prævalebunt inimicis sub aspectum venientibus et non venicibus, et qui ad servitutem nolentes adigebant, et ut captivos vinou lis e stulta eorum voluntate sumptis coercebant. Sed et his prævalebunt, eorumque superbiam et dominationem effugient, Deo confortante, in quo el gloriabuntur. Placemus enim nobis in Christo, et ipsum robur nostrum ducimus, et ipso nitimur, et totam vitæ nostræ spein in eo deſigimus. Non enim legatus, non angelus, sed ipse Dominus salvavit nos”; et-ut dicit beatus Psalmicen, Deus noster refugium et virtus, auxiliator in tribulationibus quæ invenerunt nos nimis”... CAP. XI. VERS. 1, 2. Aperi, Libane, portas tuas, et con edat ignis cedros tuas. Ululet pinus, quia cecidit cedrus, quia vehementer miseri facti sunt optimates. Ululate, quercus Basanitidis, quia succisus est saltus consilus. LXXV. Dictorum significationem nunc ad alios quosdam sensus accommodat. Nam cum quod satis est, et aptissime narrasset de vocatione gentium in Christo per fidem, futuram super eo incredulitatem Israelitarum, 755 tempore quo homo inter nos fuit videlicet, luculenter praenuntiat, et hac de causa incendendum templum ipsum, atque etiai llierosolymam, et insuper subigendas ipsas urbes Israel, et cum ipsis iucolis perituras. Hæc autem per manus Romanorum patrata sunt, aliquando in Judæam Vespasiano et Tito arma moventibus. Et esi,ut apparet,supervacaneum minutatim singula percensere, qua Judorum urbibus, sive populis, pro pter debacchationem in Christum evenerunt, cuin volentibus Josephi historian legere liceat, et inde quæ libuerit singula accurate cognoscere. Transit igitur ad eos qui erant de sanguine Israel. Et Libano quidem comparat Judaam: quamobrem? Est enim Libanu mons decoris arboribus et silvis densissimis conspicuus. Judæorum autem regio populosissima, et innumerabilibus incolis frequentis sima, et quasi cedros aut pinus procerissimas, et aliis magis visendas, sacerdotes, inquam, et suis temporibus ex tribu Juda regnantes, et qui princigatus ornamentis eminentes, tota provincia noti 1 Psal. cxxi, 1-5. ** Hebr. 11, 16. "Psal. xLv, 4. quam autem Christum impie habuerunt: «Tulerurt enim clavem scientia, et neque ipsi introierum, neque ingredi volentes permiserunt *,» et tandem crucifixerunt, quamvis scirent ipsum hæredem esse "; idcirco jure funditus cum domibus, et urbibus, et uxoribus atque liberis interierunt. Quare sub ænigmate Libani nomine Judaan, ut dixi, nuncupat: cum arboribus antem celsissimis primores et proceres ejus confert, ut cæteris sublimiores et perquam eminentes. Periturain autem urbem facile, ut etiam periit, infundentem se suscipiendo Romanorum exercitum, atque ita instar silvæ injecta flamma consumendam significat cum dicit «Aperi, Libanc, portas tuas, et come.lat ignis cedros luas. Ululet pinus, quia cecidit cedrus. Metaphoricus est sermo. Nam cum Libanum appellasset, sive monti Judæorum regionem comparasset, necessario pinui et quercubus ejus incolas similes facit. Du hominibus autem verba ſleri, nihil negotii est videre. Mox enim ait, magnates majorem in modum factos esse miseros. lloc genus miseriæ ostendit aliquo modo, subjiciens: «Ululet pinus, quia cecidit cedrus. › Exercita enim Romano 756 urbes Judææ devastante, quotidie earum principes cives capiebantur. Quibus autem ea calamitas nondum eveuerat, captos et semetipsos lamentis et lacrymis prosequebantur, erantque in mœrore et metu magno, ut brevissimo post tempore idem et ipsi perpessuri. Hoc sibi velle opinor, «Blulet pinus, quia cecidi cedrus. Quercus autem Basauitidis Hierosolymitanos forsitan vocat. Basanitis enim est regiuncula in Judza, ubere glel., et fertiliseiina, el admodum altas educens arbores. Et quoniam Hierosolymis reliquis erant nobiliores, sacerdotes, inquam, et populi rectores, Basanitidis quercus cou nominavit, qui sane propter consitum saltum succisum non immerito ejularunt. Cognoscebant siquidem inultitudinem per totam regionein haud secuis quam saltum absumptam esse, bostium immani irruptione veluti securibus excisam. Consitum autem saltum, quem et succisain dicit, nihilominus et ipsum vulgus llierosolymitanum intellige, quod ſame et bello periit, ululantibus super ipso quercubes Basanitidis, hoc est, primoribus. erant, sublimique gloria forebant, continens. ** Luc. 11, 52, 61 Matth. xx1, 33 segg Vers. 3. Vox ejulantium pastorum, quoniam misera facla est magnificentia eorum. Vox rugientium leonum, quoniam miser factus est fremitus Fordanis. LXXVI. His verbis luculentius ea quæ disi explanat. Non enim amplius pinum aut quercum nuncupat, sed nude Judaicorum ordinum principes ac duces significat, quos el ejulare, et tanquam roces emittere, ac lamentari propter alietam ipsorum magnificentiam testatur. Facti sunt enim miserabiles et abjecti, miserique et despicatissimi, quamvis olim honoribus circumfluerent. Postquam enim apparuerunt pastores per Christum, hoc est divini discipuli, merito falsorum pastorum magnificentia redacta est ad miseriam. Accusabat enim eos gregis Dominus per prophetas sanctos, ita loquens: pastores dispergentes et disperdentes oves pascua eorum ".. Et iterum: • Quia pastores stulte egerunt, et Dominum non quæsierunt, propter hoc non intellexit omnis grex, et dispersus est". Promittit autem credentibus in ipsum germanos pastores daturum, sic rursuin 757 dicens: Et inducam vos in Sion, et dabo vobis pastores secundum cor meum, el pasceul vos pasto res cum scienția “. › Quínam isti? Divini discipuli, et Ecclesiarum suis quique temporius praesides alque rectores, recte tractantes verbum veritatis", › et qui sciant subjectum sibi gregem að quamvis utilitatem spiritualem deducere. Itaque lainentati sunt falsi pastores, quia in miseriam vertis eorum magnificentia, id quod nobis et alio nodle significat, adjungens: e Vox rugientium leonum, quia miser factus est fremitus Jordanis. Vere enim rugitus est leonum vox, quam edunt, propter famem, et quia cibo carent plorantes. Et de leonibus etiam divina Scriptura sic loquitur. Comperti sunt igitur Judaicorum ordinum principes ut leones rugientes, esurientes et plorantes, quod non haberent a populis oblationes, decimas, primitias, dona grati animi. Postquam enim gregem amiserunt, de cætero fenore, quod ex eo capiebant, recreati non sunt. Quod si quis censeat, etiam instar leonum rugiisse contra Christum Scribas et Phariseos (clamnabant enim in ipsum, et voces ex odio et invidia, et mera insania jaciebant, Samaritanum ", et ebriosum, et ex fornicatione natum “affirmantes, et ‹ Tolle, tolle, crucifige,, dicentes), verisimiliter sentiet eliam hic. Verumtamen quamvis super eo rugitus dederint, facti sunt miseri non mediocriter, «Quia miser factus est fremitus Jordanis. › Quod quid sibi velit, dicam quoque. Praeterluit Jordanis Hierichunten, circum quem magna vis leonum horrendum in modum rugientium, et accolas incredibili terrore concutientium. Tales erant moribus Scribæ et Pharisæi, contra plebeios et gregarios rugientes, et tenuiores potentiæ suæ terriculis consternantes. ‹ Verum miser factus est leonum terror.» Hoc est quod ait, fremitus Jordanis.» Ac fremitus quidem est ex equorum et mulorum naribus cum feroci spiritu emissus sonilus; sed etiam in iis dicitur qui de se praeclare sentiunt. Hinc divinus David de iis qui 6 Jerem. xxi, 4. * Jerem. x, 21. x), 19. 6R Joall. 315, Jerem. 111, Ed. Aub., documentis. EDIT. * Il Tim. 11, 15. ** Joan. viti, 48. of Malh. in Christumn sunt debacchati: Qnare fremuerint » Psal. it, 1. Matthi, SS, gentes, et populi meditati sunt inamia?, Quando igitur dicit fremitum Jordanis, intellige spiritus, non utique Auminis, sed leonum qui juxta inveniuntur: a locis enim nonnunquam quæ in is sunt significantur. 758 VERS. 4, 5. Hæc dicit Dominus omnipotens: Pascite oves occisionis, quas qui possederunt, interficiebant, et non agebant penitentiam, et qui tendebant eas, dicebant: Benedictus Dominus, et divites facti sumus, el pastores earum non patiebantur quidquam super cis. LXXVII. Ad eosdem pastores lamentantes et instar leonum rugientes sermo dirigitur, quibus adhuc periuiuit pascere oves occisionis, tametsi negligentissime, ut qui venditis et occisis illis nec ad momoulum temporis quidem dolerent. Quemadinodum enim pastores imiquiores, el solas voluptates suas speciantes, et gregis Dominum nec hili pendentes, alias oves crudeliter mactant, ferarum impetus imitantes, alias vendunt, nihil penitus, ut dixi, earum vicem dolentes, sed improbissimis quæstibus gaudentes, et cupiditati adeo turpis lucri succumnbentes: codem modo et populi Judaiei gubernatores greges suos male curasse videas, et exaggerasso suas divitias, et velut inexplebili manu marsupia ingerenlo dilatasse. Quocirea aiebat Salvator, tales reprehendeus: «Ve vobis, Scribe et Pliarisei hy " pocrite, quia decimatis mentam, et anellum, et cyminum, et graviora legis omittitis, judicium et misericordiam, et Gdem 70.» Tam exacti enim, et minutim rationes subducentes, ut etiam rerum vilissimarum decimas secundum legis præscriptum non offerentes increparent, graviorum sive magis necessariorum et utilissimorum mandatorum Dei nullam omnino curam suscipiebant. Fuisse autem pastores non bonos, sed tantum lucra sua sectantes, declarat etiam per Ezechielen, bis verbis.: pa stores Israel, num pascunt pastores semetipsos? Noune pastores pascere solent oves? Ecce lac comeditis, et lanis operimini, et quod crassum est occiditis, et oves meas non pascitis ".» Inquit ergo ● Pascite over occisionis, › hoc est, aut mox Romanorum manu morituras, aut quas ipsimet occiditis, quamvis pastorum ordine et loco sitis. Nondum enim adest tempus quo jugulabuntur. Post adventum namque Salvatoris, et diuturnaın Dei erga illos tolerantiam, Romanorum gladiis Judæorum multitudo consumpta est. Pastorum autem sortem factam quibus præerant populos ita docet: 759 ‹ Quas qui possederunt, interficiebant, et non agebant pœnitentiam. › Sicut enim Dominicam mente aspectabilem vineam, Israeiem, iuquam, sive hominem Juda, recens plantatan s et dilectam, suam sortem fecerunt: ita et greges quodammodo possederunt, 23. * Ezech. xxxiv, 2, 5. aleccrpentes eorum fructus, et rem suam semper amplificantes, volentibusque rapinam permittentes. Ergo qui possederunt occidebant: vendentes autem dicebant: Benedictus Dominus, et divites facti sumus.» Possunt hi intelligi judices, judiciorum integritatem cauponantes, et quasi valere jubentes legem Mosis, quamvis aperte dicat: «Non accipies personam in judicio, quia judicium Dei est " Jucundum euim et amicum erat illis vendere in unaquaque causa judicium iis qui emere vellent. Id quod etiam ex vocibus sanctorum planum fiet. Ait enim quidam sanctorum prophetarum de Jerusalem: «Duces ejus cum muneribus judicabant *,» Divinus alltem Habacuc propemodam vociferatur contra Deum Usquequo, Domnine, clamabo, et non exaudies? vociferabor ad te vim patieus, et non salvabis? Quare ostendisti mihi labores et dolores, videre miseriaın et impietatem? Ex adverso mei factum est judicium, et judex accipit. Propterea dissipata est lex, et non deducitur in finem judicium, quia impius opprimit justum. Propter hoc egredietur judicium perversum”. › Quamobrem ex injustis quæstibus divitias congregantes, et justitiam pervertentes, et judicia in qualibet causa pretio adlicentes, ese possunt judices ipsi, ut modo dixi, qui dicunt: «Benedictus Dominus, et divites facti sumus. › In quo ut amentissimi et audacissimi reprehendi queant. Finguoς enim se benedicere Deo, perinde ac si ipsius concessu liceat ex iniquitatibus colligere, et e sanguinibus ditescere. Atqui ex vero officio judicia exercentes illud præstabat dicere: ‹ Benedictus Dominus, › illustrati divinorumque mandatorum sinceri observatores comperti sumus, justam in quavis causa sententiam pronuntiantes. Est igitur dolus et dedecus speciosus sermo, nisi faciamus quæ placeant Deo. VERS. 6, 7. Propter hoc non parcam ultra super habitantes terram, dicit Dominus. Et ecce ego trado homines, unumquenique in manus proximi sui, et unumquemque in manus 760 regis ejus. Et concident terram, el non eruam de manu eorum, el pascam ores occisionis in Chananitide. LXXVIII. Minatur gregibus exitium simul... quia quamvis liceret eis sub summi universorum pastoris, Christi puta, tutelam confugere et sub ipso esse, maluerunt tamen in fidem occidentium et vendentium inscite sese tradere. Induit enim hominem unigenitum Dei Verbum: ac præterea non obscure dixit, tum eorum inscitiam, tum suam in suscepta pro nobis oeconomia germanitatem ostendens:. Ego Deut. 1, * Mich. tis, 11. 16 Habac. 1, 1-4. Etiam hoc loco parum, aut nihil desideratur ad sententiam. Interpres. sum pastor bonus Infelices autem Judai mere cenarios ut debmerunt non accusarunt: contra, num pastorem, qui animam suam pro oviunt vita posuit ", mitte modis violarent, lapidantes, brautes, et postremo impendens os adversus ipsum aperientes. Simul enim cum primoribus suis apnd Pilatum alte clamarunt: Tolle, wolle, crucifige enm et ipsum sacrum sanguinem in capita sua hauserunt. Sic enim rursun aiebant: ‹ Sanguis ejns super nos, et super filios nostros. Idcirco inην quit: Propter hoc non parcam ultra super tantes terram. Non enim amplius venia dignati sunt a Deo, sed traditi potius unusquisque in manus proximi sui, et in manus regis sive principis sui. Sustulerunt enim in crucem Emmanuelem, et fcctores Domini, ac pleni omni impietate evaserunt. Niilominus Deus ad poenitentiam eos vocavit, nec illico supplicio est persecutus. Tricesimmo autem ammo jam elapso post actum in crucem Salvatorem, pax Judaeam deseruit, bellis flagrantem undique, dum urbs urbem invadit, dum cives ubique in contraria studia scinduntar, et bellis intestinis dimicant, ut invicem damni tantum, quantum ab hostibus exterτῶν nis acciperent. Subjugarunt enim Judæorum regioμένων nem Romanorum duces fortissimi, et incolis cum urbibus incendio deditis, servitutis eam jugo subje cerunt. Ast quibus fugæ se obtulit occasio, gentium provincias incoluerunt, quod et hodie videmus. que hoc, opinor, vult, cum dicit: Pascam oves occisionis in Chananitide, id est in Chananæorum regione ac terra. Chananæi gens est, apud quam oves occisionis ad hunc usque diem a Deo pascunτὰ tur, aut videntur saitem pasci. Adhuc enim nonnulla secundnin legem servant, nec priscos ritus ad un cernuntur abjecisse. Itaque carnem cumcidunt, et Sabbatum agunt, et alia insuper cor·li habent. Et hoc erat nempe a Deo per prophetam dictum: «Et ero illis in sanctificationem parvam in regionibus quo ingredientur illuc Civilia autem hella per totam Judam, et in urbe qualibet cue commemoravit Josephus, vir eloquens et erudiἦν tus, qui Judzorum calamitates tragice descripsit. ** Juan, x, 11. es feal. c15, 2. 17 ibi 1. 15. ** Joan. xix, vocavi Et assumam mihi duas virgas, unam Decorem, et alteram vocavi Funiculum, et pascam oves. LXXIX. In divinis Scripturis variam notionemi habet vocabulum virga. Aliquando enim regnum significat, ut cum Christo dicitur: Virga directionis virga regni tui "., Aliquando robur seu vires, ut ibi: ‹ Virgam virtutis emittet Dominus ex Sion ". Exponitur item nonnunquan iustitutio, et scientia pastoritia. Itaque rursum voce prophetæ Filio dici81 Psal. XLIV, 7. ** Matth. xxvit, 23. 8º Ezech. x1,16.
col. 973–974page 2 of 2
PG 72:973τική. Εἴρηται γοῦν πάλιν διὰ φωνῆς προφήτου προς τὸν Υἱόν· «Ποίμαινε λαόν σου ἐν ῥάβδῳ.» ᾿Αλλ' εν οἱ γε τοῖς προειρημένοις σημαίνουσιν οι ράβδοι τρόπους ἡμῖν ποιμενικῆς ἐπιστήμης, καὶ διττὸν παιδεύσεως εἶδος, κατά γε τὸ ἀμωμήτως ἔχειν δοκοῦν. Δέχεται δὲ τὰς ῥάβδους ε ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ τὴν ψυχὴν αὐτ τοῦ θεὶς ὑπὲρ τῶν προβάτων, τουτέστι, Χριστός, ἵνα ἐν αὐταῖς καταποιμάνῃ τὰ ἴδια πρόβατα. Πάλαι μὲν γὰρ (τουτέστι, καὶ πρὸ τῶν τῆς ἐνανθρωπήσεως χρόνων) Θεὸς ὢν, καὶ νομοθέτης, ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος κατέβοσκε τὸν Ἰσραήλ, οιονεί ράβδω μια χρώμενος, τῇ κατὰ νόμον παιδείᾳ. Εφη γάρ που δια προφήτου φωνῆς πρὸς αὐτόν· «Ἐγὼ ἐποίμαινόν σε ἐν τῇ ἐρήμῳ.» Ἐπειδὴ δὲ γέγονε καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπος, δύο δέχεται ῥάβδους. Κατανέμει γὰρ ὥσπερ τοὺς ἰδίους προσκυνητές, τοὺς διὰ πίστεως δηλονότι δεδικαιωμένους, καὶ ἡγιασμένους ἐν πνεύματι, νομι κοῖς τε ἅμα καὶ εὐαγγελικοῖς θεσπίσμασιν, οὐ βουθυτεῖν ἀναπείθων, οὔτε μὴν ταῖς κατὰ νόμον προς αγωγαίς προσκείσθαι διδάσκων· ποιεῖσθαι δὲ μᾶλλον προστεταχὼς τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τὴν δύναμιν εἰς ἀναιμάκτου θυσίας τρόπον. Μετατέθειται γὰρ ἡ σκιὰ πρὸς ἀλήθειαν, καὶ μετακεχάρακται τὰ ἐν τύποις εἰς ἀστειότητα πολιτείας τῆς ἐν Χριστῷ τε καὶ εὐαγγελικής. Ονόματα δὲ καὶ ταῖς ῥάβδοις, τῇ μὲν μιᾷ Κάλλος, ἥτις ἐστὶ Διαθήκη Νέα, καλὴ καὶ ἀξιοθαύμαστος, ἦν αὐτὸς λελάληκεν ὁ Υἱός, «Ωραίος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων ο ή γε μήν ἑτέρα Σχοίνισμα, τουτέστι μερὶς, ἵνα νοῶμεν τὸν νόμον, τὸ ἀφορισθέν τῷ Θεῷ σχοίνισμα παιδαγωγείν ειωθότα. Γέγραπται γάρ· «Ὅτε διεμέριζεν Υψιστος ἔθνη, ὡς διέσπειρεν υἱοὺς Ἀδάμ, έστησεν όρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ, καὶ ἐγενήθη μερὶς Κυρίου λαὸς αὐτοῦ Ἰακώβ, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ.» Ταύταις δὴ οὖν ταῖς δυσὶ ῥάβδοις ὁ μέγας ἀρχιποίμην κατανεμήσειν ἐπαγγέλλεται τὰ αὐτοῦ πρόβατα, καὶ ἀτρικής ὁ λόγος. Συν εκόμισε γὰρ εἰς μίαν αὐλὴν τούς τε ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ μέντοι τοὺς ἐξ ἐθνῶν, νομικήν τε ἅμα καὶ εὐαγγε Λόγος λικὴν παίδευσιν αὐτοῖς παρατιθεὶς εἰς τροφὴν, καὶ οἷά τινα πόαν πνευματικὴν χορηγῶν εἰς μέθεξιν, καὶ καταπιαίνων πλουσίως. Καὶ ἐξαρῶ τοὺς τρεῖς ποιμένας ἐν μηνὶ ἐνὶ καὶ βαρυνθήσεται ἡ ψυχή μου ἐπ' αὐτούς. Καὶ γὰρ αἱ ψυχαὶ αὐτῶν ἐπωρύοντο ἐπ' ἐμέ. Και εἶπα· Οὐ ποιμανῶ ὑμᾶς. Τὸ ἀποθνήσκον ἀπο θνησκέτω, καὶ τὸ ἐκλεῖπον ἐκλιπανέτω, καὶ τὰ κατάλοιπα κατεσθιέτωσαν, ἕκαστος τὰς σάρκας τοῦ πλησίον αὐτοῦ. Π'. Αναδειχθέντος γὰρ ἤδη τοῦ ἀληθινοῦ τε καὶ ἀγαθοῦ ποιμένος, ἦν δήπου καὶ μάλα εἰκὸς, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀναγκαῖον, ἐκ μέσου γενέσθαι λοιπόν τους μισθωτούς και ψευδοποίμενας, τουτέστι, τοὺς τῶν Ἰουδαίων κατά νόμου καθηγητάς· ὧν οἱ μὲν κατέσφαζον τὰ πρόβατα, καὶ οὐ μετεμέλοντο· οἱ δὲ δὴ πωλοῦντες αὐτὰ ἔλεγον· ὁ Εὐλογητός Κύριος, καὶ πεπλουτήκαμεν.» Εἶτα τί δή ποτε καὶ φαίη τις ἂν ποιμένας αὐτοὺς ὀνομάζει τρεῖς, τίνα δὲ τρόπον εξαίρονται, καθά φησιν, ἐν μηνὶ ἐνὶ, φέρε δὴ λέγω μεν, τὰ ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων παρατιθέντες εἰς πίστιν. Οἶμαι δὴ οὖν, ὅτι τρεῖς ὀνομάζει ποιμένας, τούς τε κατά νόμον ἱερατεύοντας, καὶ τοὺς τεταγμέ τους κριτὰς τοῦ λαοῦ· καὶ προσέτι τούτοις τοὺς γραμματοεισαγωγείς, ἤτοι τοὺς νομικούς· κατέβοσκον γὰρ οὗτοι τὸν Ἰσραήλ. Καὶ οἱ μὲν ἱερωσύνης ἔχοντες δόξαν, ἐκ μόνης ἦσαν τῆς φυλῆς Λευί, καὶ περὶ αὐτῶν ἔφη Μαλαχίας· «Χείλη ἱερέως φυλάξει και κρίσιν, καὶ νόμον ἐκζητήσουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ.» Οἱ δὲ δὴ λαχόντες τοῦ κρίνειν τὴν ἐξουσίαν, ἀπόλεκτοι μὲν καὶ αὐτοὶ, πλὴν ἐκ πάσης ἀνεδείκνυντο φυλῆς. Κατὰ τὸν ἴσον δὲ, οἶμαι, τρόπον καὶ οἱ γραμματοεισαγωγείς, ήγουν, καθάπερ ἔφην ἀρτίω;, οἱ νομικοί, τοῖς εἰς τὸ κρίνειν τεταγμένοις ἀεὶ προστ εδρεύοντες, καὶ τὰ τοῦ νόμου γράμματα παρακομίζοντες εἰς ἀπόδειξιν τὴν ἐφ' ἑκάστῳ πράγματι. Οτι μὲν οὖν, ὡς ἔφην, τῶν θείων μυστηρίων οἱ ἱερουργοί ἐκ μόνης ἦσαν τῆς τοῦ Λευῒ φυλῆς, οὐδενὸς ἂν δέοιτο πρὸς ἀπόδειξιν λόγου. Ὅτι δὲ ἐκ πάσης φυλῆς ἀπό λεκτοι οι κρίνοντες, ὡς νομομαθεῖς, ἐλαμβάνοντο, πληροφορήσει λέγων ο μακάριος Μωσῆς ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ: ο Κριτής καὶ γραμματοεισαγωγείς καταστήσεις ἑαυτῷ ἐν πάσαις ταῖς πόλεσί σου, αἷς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι κατὰ φυλάς, καὶ κρινοῦσι τὸν λαὸν κρίσιν δικαίαν. Οὐκ ἐκκλινοῦσι κρίσιν, οὐκ ἐπιγνώσονται πρόσωπον, οὐδὲ λήψονται· τὰ γὰρ δῶρα ἐκτυφλοῦσιν ὀφθαλμούς σοφῶν, καὶ ἐξαίρει λόγους δικαίων.» Τρεῖς οὖν ἄρα ποιμένες, ἱερεῖς τε καὶ κριταὶ καὶ τῶν νομικών γραμμάτων ἐπιστήμονες, τουτέστιν οἱ νομικοί. Εὑρήσομεν δὲ καὶ αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν ταλανίζοντα διηρημένως Φαρισαίους τε καὶ Γραμματεῖς καὶ νομικούς. Ἔφασκε γάρ·. Οὐαὶ ὑμῖν. Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι.» Ταῦτα δὲ λέγοντι προσηπήντα τις αὐτῷ τῶν νομικῶν, λέγων· ο Διδά σκαλε, ταῦτα λέγων καὶ ἡμᾶς ὑβρίζεις. Ὁ δὲ εἶπε, φησί· Καὶ ὑμῖν τοῖς νομικοῖς οὐαὶ, ὅτι φορτίζετε τοῖς ἀνθρώποις φορτία δυσβάστακτα, καὶ αὐτοὶ ἑνὶ τῶν δακτύλων ὑμῶν οὐ προσψαύετε αὐτοῖς.» Οίδα μὲν οὖν ὅτι καὶ οἱ βασιλεύοντες κατὰ καιροὺς ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς τάξιν ἀπεπλήρουν ποιμένων τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαοῖς. Ἐπειδὴ δὲ γεννηθέντος Χριστοῦ τὸ τῶν βασιλέων ἐκλελοίπει γένος, ήγουν ἐκβέβλητο τῆς ἡγεμονίας (Αρχον γὰρ τῆς Ἰουδαίας τηνικάδε Ηρώδης τε Αντιπάτρου παῖς Ασκαλωνίτης, καὶ Πόντιος Πιλάτος), σεσιγήκαμεν ἀναγκαίως τους ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς. Ὅτι γὰρ ἐκλελοίπεισαν γεννηθέντος Χριστοῦ, πληροφορήσει τὸ γεγραμμένον· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μη ρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ, καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἀφικτο, καὶ γεγέννητο λοιπὸν ἡ τῶν ἐθνῶν προσδοκία, τουτ ἐστι Χριστός, «ἐκλέλοιπεν ἀναγκαίως ἄρχων ἐξ Ἰούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ.» Τρεῖς δὲ οὖν, ὡς ἔφην, ποιμένες, ἱερεῖς τε καὶ κριταί, καὶ οι οι οι νομοδιδάσκαλοι, οι και μεμενήκασιν ἐν ταῖς ἰδίαις εἰ ταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα την εχθρῶν αὐτῆς. Εγενήθη ή κληρονομία διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν. ο ἀρχαῖς, ήγουν τάξει τε καὶ τόπῳ, καὶ μέχρι καιρῶν τῶν τῆς ἐπιδημίας. Οὗτοι ἐξαίρονται, καὶ μάλα δια καίως, ἐν μηνὶ τῷ ἐνί. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπεκτόνασι τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς, ταύτητοι καὶ ἀποκείρονται, καὶ ὡς ἐν μηνὶ τῷ ἑνὶ, καθ᾽ ἂν τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομεμένηκε σφαγὴν ὁ Ἐμμανουήλ. Εἰ γὰρ καὶ μεμενα κασι διοικοῦντες ἔτι τὸν Ἰσραὴλ καὶ μετὰ τὴν τοῦ Σωτήρος σταυρόν, ἀνεξικακοῦντος καὶ ἐποικτείρον.. τος αὐτοὺς τοῦ πάντων κρατοῦντος Θεοῦ, καὶ καλοῦντος εἰς μετάγνωσιν· ἀλλ' ὅσον ἥκει εἰπεῖν εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ ψήφον γεγενημένην παρὰ Θεοῦ, ἐξηρῆσθαί φαμεν αὐτοὺς κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, καθ᾽ ὅν, ὡς ἔφην, σταυρῷ παραδεδώκασι τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα καὶ Λυτρωτήν. Εξῄρηνται τοιγαροῦν ἐν μηνὶ τῷ ἐνί. Καὶ τὰ μὲν τῶν ποιμένων ἐν τούτοις. Τὸ δέ γε ἐπ' αὐτοῖς τοῖς θρέμμασι κρίμα, το, «Οι ποιμανῶ ὑμᾶς, καὶ τὸ, Εἴπερ ἔλοιντο κατεσθίειν τε καὶ καταδάχνειν ἄλληλα. Καὶ γὰρ ἁπάσης δίχα φειδοῖς αὐτά τα άλο ληλα κατεδηδόκασι, καὶ τοῖς διαρπάζειν ἐθέλουσιν ἕτοιμοτάτη δέδονται θήρα. Έφη δὲ δὴ, καὶ μάλα είν κότως, περὶ τῶν τριῶν· ποιμένων, τῶν καὶ ἐξῃρημένων ἐν μηνὶ ἑνὶ ὅτι ο Βαρυνθήσεται ἡ ψυχή μου ἐπι αὐτούς,» τουτέστι, βαρείαν αὐτοῖς ἐποίσω τὴν δίκην, ὅτι ι Καὶ αἱ ψυχαὶ αὐτῶν ἐπωρύοντο ἐπ' ἐμέ. ο Θηρών γὰρ ἀγρίων διαφέροντες οὐδὲν, ἐπεπήδων τε πλει στάκις Χριστῷ, καὶ τελευτώντες Πελάτῳ προσήγον, λέγοντες· «Αίρε, αίρε, σταύρου αὐτόν.» Μέμνηται δὲ τούτου καὶ διὰ φωνῆς Ἱερεμίου, λέγων· «Εγκα ἔδωκα τὴν ἡγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρα; ἐν δρυμῷ, ἔδωκεν ἐπ' ἐμὲ τὴν φωνὴν αὐτῆς, κληρονομίαν μου, μου ἐμοί, ὡς λέων Καὶ λήψομαι τὴν ῥάβδον μου τὴν καλὴν, καὶ ἀποῤῥίψω αὐτὴν, τοῦ διασκεδάσαι την διαθήκην μου, ήν διεθέμην πρὸς πάντας τοὺς λαούς τῆς γῆς. Καὶ διασκεδασθήσεται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ γνώσονται οἱ Χαναναῖοι, τὰ πρόβατα τὰ φυλασσόμενα μοι, διότι λόγος Κυρίου ἐστί. ΠΑ'. Ράβδον μὲν ὀνομάζει καλὴν τὴν διὰ τῆς εὐαγγελικῆς μυσταγωγίας παίδευσιν, τὴν ἐξαίρετον ἐν ὠραϊσμῷ, δῆλον δὲ ὅτι τῷ νοητῷ. Τὸ δὲ δὴ καὶ ἀποῤῥίψαι, καὶ διασκευάσαι λέγειν αὐτήν, ὑπερφής νειεν ἂν, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐχ ὅτι καὶ ἀποπέμψεται, και σκορπιεῖ, παραλύων αὐτὴν, ήγουν ὡς ἄχρηστον ἀφανίζων, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Φαίην δ' ἂν μᾶλλον ἐκεῖνο χρῆναι νοεῖν. Οἱ ποιμένες ἔσθ' ὅτε, εἰ δή που θεάσαιντο τῶν προβάτων τινὰ τῆς ἀγέλης ἀποσκιρτήσαντα, γεγονότα τε τῶν ἄλλων ὡς ἀποτάτω, τότε δὴ πάντως ἐπ' αὐτὰ τὴν ῥάβδον ιέντες, μεταπηδοῦσιν εὐθὺς εἴς γε τὸ ἐλέσθαι δεῖν συναγελάζεσθαι τοῖς ἄλλοις. Τετήρηκε τοίνυν τῆς προφητείας ὁ λόγος τῇ τῶν ποιμνίων ἐπιστήμῃ τὸ εἰωθός, ἀποῤῥιφήσεσθαι τὴν ῥάβδον λέγων, δῆλον δὲ ὅτι τοῖς ἔθνεσιν. Αὐτοὶ γὰρ ἦσαν ε οἱ μακράν.» Πλήν γεγόνασιν ἐγγὺς διὰ τῆς πίστεως. Αποῤῥιφήσεσθαι δέ φησιν οὕτω τὴν ῥάβδον, ὡς ἀνὰ πᾶσαν αὐτὴν σκεδασθῆναι τὴν γῆν, ήγουν διανεμηθῆναι, καὶ ἐσκορπέσθαι δοκεῖν πανταχή τὸν περὶ Χριστοῦ λόγον, ἤτοι τὸ κήρυγμα τὸ εὐαγγελικὸν. • Σχεδασθήσεται γάρ, φησὶν, ἐν τῇ ἡμέρα ἐκείνῃ,» τουτέστι, κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, καθ᾽ ὅν ἂν πατήσας τοῦ θανάτου τὸ κράτος ἀναβιῴη Χριστός, εἴπῃ τε τοῖς ἀποστόλοις·. Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Τότε γὰρ ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑπ' οὐρανὸν ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διαπεφοίτηκε λόγος· καὶ ἀτρεκὲς εἰπεῖν περὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων· «Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Ὅτι δὲ οὐκ ἀνόνητον τοῖς ἔθνεσι τὸ ἀποῤῥιφῆναι τε καὶ διασκεδασθῆναι ἀνὰ τὴν γῆν, ήγουν διανεμηθῆναι καὶ ἐν ταῖς αὐτῶν χώραις τὴν βάβδον τὴν καλὴν, ήτοι τὴν Διαθήκην, ἣν οὐκέτι πρὸς μόνον τὴν Ἰσραὴλ, διέθετο δὲ μᾶλλον πρὸς πάντα τὰ ἔθνη, καταθρήσαιμεν ἂν, καὶ λίαν ἀμογητί, τὸν τῆς προφητείας συνιέντες λόγον·. Γνώσονται γάρ, φησίν, τί Χαναναίοι τὰ φυλασσόμενα, διότι λόγος Κυρίου ἐστί, ο Χαναναίους μὲν γὰρ τὰ ἔθνη φησί. Νοηθείεν δ᾽ ἂν οὗτοι πρόβατα τὰ φυλασσόμενα τῷ Χριστῷ. Τε τήρηνται γάρ αὐτῷ· καὶ γάρ ἐστιν αὐτὸς ἡ τῶν Εθνῶν προσδοκία. ὁ Ἐπειδὴ δὲ κατεσκεδάσθη καὶ ἐν ταῖς αὐτῶν χώραις ἡ πρὸς πάντας διαθήκη, πεπι στεύκασιν ε ὅτι λόγος Κυρίου ἐστί. Διατιθέμεθα γάρ οἱ ἐξ ἐθνῶν κεκλημένοι διὰ τῆς πίστεως, ὅτι Κύριος ῶν, καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος τε καὶ ὑπάρχων ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, αὐτὸς ἡμᾶς δι' ἑαυτοῦ τοὺς θείους τε καὶ εὐαγγελικούς προσπεφώνηκε λόγους. Ταύτητοι προσκεκυνήκαμεν αὐτῷ, καὶ αὐτῷ λατρεύομεν, τὴν ἀρχαίαν ἐκείνην καὶ ἀκλε μεθέντες ἀπάτην, καὶ τὴν πολύθεον ἕξιν μεταδεδιδαγ μένοι. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ πρὸς αὐτὸν ὑμνούμενον· «Πάντα τὰ ἔθνη ὅσα ἐποίησας, έξουσι, καὶ προσκυνήσουσιν ἐνώπιόν σου, Κύριε. - Ἐν γὰρ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γόνυ κάμψει, ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλώσσα ἐξομολογήσεται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. ο Καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτούς· Εἰ καλὸν ἐνώπιον ὑμῶν ἐστι, δότε στήσαντες τὸν μισθόν μου, ἢ ἀπείπα. σθε. Καὶ ἔστησαν τον μισθόν μου τριάκοντα άρ γυροῦς. Καὶ εἶπε Κύριος πρός με· Κάθες αὐτοὺς εἰς τὸ χωνευτήριον, καὶ σκέψομαι εἰ δόκιμόν ἐστι, δν τρόπον ἐδοκιμάσθην ὑπὲρ αὐτῶν. Καὶ ἔλαβον τοὺς τριάκοντα ἀργυροῦς, καὶ ἐνέβαλον αὐτοὺς εἰς τὸν οἶκον Κυρίου εἰς τὸ χωνευτήριον. ΠΒ. Διὰ τῶν εὐαγγελικῶν θεσπισμάτων, ἤτοι διὰ τῆς ῥάβδου τῆς καλῆς, τουτέστι τῆς ἐξαιρέτου παι δείας, τῆς μετά σαρκὸς οἰκονομίας τοῦ Μονογενούς πεπαιδεύμεθα τὸ μυστήριον. Ακηκόαμεν γὰρ καὶ πεπιστεύκαμεν, ὅτι Θεὸς ὤν, ὡς ἔφην, ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρός Λόγος, γέγονε σάρξ, ι καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ο καθίκετό τε ἐν δούλου μορφῇ, υπάρχων ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ γεγεννηκότος, ο γέγονεν ύπο ήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ· καὶ πλού σις ῶν, ἐπτώχευσε δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτωχείᾳ πλουτήσωμεν.» Εξείλετο γὰρ ἡμᾶς τῶν τοῦ θανάτου δεσμῶν, ἀπήλλαξεν ἁμαρτίας, υἱοὺς ἀπέφηνε Θεοῦ· καὶ τί γὰρ οὐχὶ δεδώρηται τῶν ἀγαθῶν; Ἐγνώκαμεν δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι καὶ τιμῆς ἠγοράσμεθα, «οὐ φθαρτοῖς, ἀργυρίω, ἡ χρυσίῳ· ἀλλὰ τι μίῳ αἵματι ὡς ἀμνοῦ, καὶ ἀσπίλου Χριστοῦ·, οὕτω τε λοιπὸν αὐτῷ τὴν οἰκείαν ἐπωφλήσαμεν ζωήν, ο Ελ γὰρ εἰς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ἄρα οἱ πάντες ἀπὸ ἔθανον αὐτῷ,» καὶ ζῆν ὀφείλομεν ἑαυτοῖς μὲν οὐχ έτι, κατά γε τὸν εἰκόνα καὶ ὀρθῶς ἔχοντα λόγον, μᾶλλον δὲ τῷ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντι, καὶ ἐγερ θέντι, ο Ταύτητοί φησιν· «Εἰ καλὸν ἐνώπιον ὑμῶν,ο δῆλον δὲ τὸ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας μυστήριον, εἰ σέσωσθε δι' αὐτοῦ, καὶ πεπράχατε δεξιῶς, ἐγνώ κατε δέ με Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν, καὶ τὸν ὑπὲρ τῆς πάντων ζωῆς ἀνατλάντα θάνατον, ο Δότε στήσαντες, ο τουτέστιν, ὁρίσαντες, ε τὸν μισθόν μου, ἢ ἐπείπασθε. ο Πλὴν εὐγνώμονες οἱ ἐξ ἐθνῶν. Έστησαν γὰρ τὸν μια σθὸν παρισούμενον μὲν οὐδαμῶς· ἐοικότα δέ πω; οἷς ἐσχήκαμεν παρ' αὐτοῦ. Ὥσπερ γὰρ ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν, οὕτω καὶ ἡμεῖς τεθείκαμεν τὰς ψυχὰς ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν γνησιότητος καὶ ἀγάπης· πρέποι δ' ἂν λέγειν τοῖς ἁγίοις μάρτυσι·. Τις ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Θλίψις, ή στενοχωρία, ἢ λιμός, ή διωγμός, ἢ γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μαχαίρᾳ; ο Νενίκηκε γὰρ οὐδὲν τῶν ἁγίων τὴν εὐψυχίαν. Οὐκοῦν ἡ τῶν παρὰ Χριστοῦ εἰς ἡμᾶς ὁμοιότης υπο φαίνεται πως διὰ τοῦ δεδόσθαι λέγειν εἰς μισθόν αὐτοῦ τριάκοντα ἀργυρίους. Ὁ μὲν γὰρ προδότης, καὶ βδελυρώτατος ἀληθῶς, καὶ θεομισῆς Ἰούδας, τριάκοντα δηνάρια λαβών, προΐδωκε τοις φονῶσι Χριστόν, καὶ τὸν τῆς σωτηρίας ἡμῶν καταπέπρακεν ἀρχηγὸν τοῖς ἀλιτηρίοις. Προσεκομίσθησαν δὲ παρὰ τῶν ἐθνῶν εἰς μισθὸν αὐτοῦ τριάκοντα αργύριοι, οι καὶ καθίενται Θεοῦ προστάττοντος εἰς τὸ χωνευτής ριον, εὖ μάλα δοκιμαζόμενοι, καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἐδοκιμάσθη ὑπὲρ ἡμῶν. Ἔσται γὰρ ἡμῶν οὐκ ἀζήτητος ἡ πίστις παρά γε τῷ πάντα εἰδότι θεί οὔτε μὴν ἀδασάνιστος ὁ βίος· ἀλλ' ᾗ φησιν ὁ μακά ριος Παῦλος, ο Εκάστου τὸ ἔργον ὁποῖόν ἐστι, τὸ πῦρ δοκιμάσει.» Γέγραπται δὲ καὶ περὶ Χριστοῦ, ὅτι Εξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ, ὃν ὑμεῖς ζητείτε, καὶ ὁ ἄγγελος τῆς διαθήκης, ἂν ὑμεῖς θέλετε. Ἰδού ἔρχεται, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ τίς ὑπομενεί ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; Η τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; Διότι αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πρ χωνευτηρίου, ὡς πόα πλυνόντων, καὶ καθιεῖται χω νεύων, καὶ καθαρίζων ὡς τὸ ἀργύριον, καὶ ὡς τὸ χρυσίον. › Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, ὡς ἐκ προσώπου παντὸς τοῦ πιστεύσαντος εἰς Χριστὸν, καὶ ζῆν ἐθέλοντος εὐαγγελικῶς·. Δοκίμασόν με, Κύριε, καὶ πείρασόν με, πύρωσαν τους νεφρούς μου καὶ τὴν καρδίαν μου. • Πλὴν ὅτι τὸ χωνευτήριον ἐν οἴκῳ Κυρίου, φησὶν ὁ προφήτης. Δοκιμάζει γὰρ ἡ Εκκλησία Χριστοῦ τὸν ἑκάστου τρόπον, καὶ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης τὸ γνήσιον, καὶ διακρίσεις ἔχουσα πνευμάτων, οἶδεν ἀκριβῶς, τις μὲν ἁγίῳ Πνεύματι ο λαλεῖ, Κύριον ὀνομάζων Ἰησοῦν· τίς δὲ δὴ καὶ ἐν Βεελζεβούλ, ἀνάθεμα λέγων αὐτόν· καὶ τίνες μὲν οἱ 17. ἀληθινοί προσκυνηταί, τίνες δὲ αὖ οἱ ὡς ἐνδύμασι προβάτων πρὸς ἡμᾶς ἐρχόμενοι λύκοι. Καὶ ἀπέρριψα την ῥάβδον τὴν δευτέραν, τὸ Σχοίνισμα, τοῦ διασκεδάσαι τὴν διαθήκην ἀνα μέσον τοῦ Ἰούδα, καὶ ἀναμέσον τοῦ Ἰσραήλ. Ει Νο Ει ΠΓ. Ράβδους ἔφη δύο λήψεσθαι Χριστόν, οὕτω τε κατανεμήσειν ἐν αὐταῖς τὰ οἰκεῖα πρόβατα, δῆλον δὲ ὅτι τῶν διὰ πίστεως κεκλημένων τὴν ἁγίαν πληθύν. Καὶ ῥάβδον μὲν εἶναι τὴν καλὴν ἐλέγομεν τὴν παι δείαν, ἤτοι τὸ κήρυγμα τὸ εὐαγγελικόν, τήν γε μήν ἑτέραν τὴν Παλαιὰν Διαθήκην, τουτέστι, τὴν τῷ Ἰσραὴλ δοθεῖσαν εἰς βοήθειαν, κατὰ τὴν τοῦ προφή του φωνήν. ι Νόμον γάρ, φησίν, εἰς βοήθειαν δέδω κεν.» Οτι τοίνυν οὐχὶ δὴ μόνοις τοῖς εὐαγγελικοῖς παιδεύμασιν ἡ τῶν ἐθνῶν ἔμελλε παιδαγωγεῖσθαι πληθύς, ἀλλὰ γὰρ καὶ αὐταῖς ταῖς πάλαι τε καὶ διὰ Μωσέως δοθείσαις ἐντολαῖς, μεταπλαττομένης δηλον ότι τῆς ἐν νόμῳ σκιᾶς εἰς ἀλήθειαν, καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἡμῖν καθίστησιν ἐναργές. Καὶ ὥσπερ ἀποῤῥιφῆναι καὶ σκεδασθῆναι τὴν καλὴν ἔφη ῥάβδον (διεσπάρη γὰρ ὥσπερ ἐν ταῖς τῶν Χαναναίων χώραις ἡ εὐαγγελικὴ παίδευσις, περιενεχθεῖσα δηλονότι διὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων), οὕτω καὶ ἡ ἑτέρα ῥάβδος, ήτοι παίδευσις, τουτέστι, τὸ Σχοίνισμα, ήγουν ὁ νόμος, ὁ ἐν τάξει διαθήκης παρὰ Θεοῦ τεθεὶς ἀναμέσον τοῦ Ἰούδα, καὶ ἀναμέσον τοῦ Ἰσραήλ, τουτέστι, παντὸς τοῦ γένους τοῦ ἐξ Ἰσραήλ· Ἰούδαν μὲν γὰρ ὀνομάζει τὰς ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις δύο φυλάς, αὐτήν τε τὴν Ἰούδα φημὶ καὶ Βενιαμίν, Ἰσραὴλ δὲ τὰς ἑτέρας δέκα, τὰς ἐν τῇ Σαμαρεία διακειμένας ὁμοῦ τῷ Ἱερο βοάμ. Δέδοται δὴ οὖν τοῖς ἐκ Χαναὰμ καὶ ὁ νόμος, μυσταγωγούμενος γάρ, ὡς ἔφην, νομικοῖς τε καὶ εὐαγγελικοῖς θεσπίσμασι. Ταύτητοι καὶ ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· «Μη νομίσητε, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον. Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι. Λέγω γὰρ ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς, καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα εν, ή μια κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, έως ἂν πάντα γένηται. • Πληροῖ γὰρ τὸν νόμον διδάσκων τὰ ὑπὲρ νόμον, καὶ οὐκ ἔξω νόμου τιθεὶς τὸν παιδαγωγούμενον, ὡς ἔν γε τῷ φάναι τυχόν·. Ηκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ φονεύσεις· ὃς δ᾿ ἂν φονεύσῃ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν Ὅτι πᾶς ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔν-D οχος ἔσται τῇ κρίσει.» Καὶ πάλιν·. Ηκούσατε ὅτι εμέθη· Οὐ μοιχεύσεις. Εγώ δὲ λέγω ὑμῖν ὅτι πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμήσαι, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.» Αποπεραίνεται γὰρ ε), ο Ου φονεύσεις, ο ὡς ἔν γε τῷ παραιτεῖσθαι τὴν ὀργὴν, ἡ ρίζα τέ ἐστι τοῦ φόνου καὶ γένεσις. Τὸ δὲ μηδ' όλως εἰσδέχεσθαι τὰς ἐπιθυμίας, ήγουν κολάζειν τὰς ἡδονὰς, συναναιρεῖται που πάντως τῆς μοιχείας Ο τρόπος, καθάπερ ἀμέλει καὶ ῥίζαις συναπομαραίνεσθαί φαμεν τὰ ἐξ αὐτῶν βλαστήματα, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἀνάσχοιεν ὅλως. Καὶ εἶπε Κύριος πρός με· ἔτι λάβε σεαυτῷ σκεύη ποιμενικὰ ποιμένες ἀπείρου, διότι ιδού Εγώ εξεγείρω ποιμένα ἄπειρον ἐπὶ τὴν γῆν. Το ἐκλιμπάνον οὐ μὴ ἐπισκέψηται, καὶ τὸ διεσκορπισμένον οὐ μὴ ζητήσῃ, καὶ τὸ συντετριμμένον οὐ μὴ ἰάσηται, καὶ τὸ ὁλόκληρον οὐ μὴ κατευθύν νῃ, καὶ τὰ κρέα τῶν ἐκλεκτῶν καταφάγεται, καὶ τοὺς ἀστραγάλους αὐτῶν ἐκστρέψει. ΠΔ'. Τοῦ ἀγαθοῦ ποιμένος, σοφοῦ τε καὶ ἐπιστήμονος, τουτέστι Χριστοῦ, τὰς δύο μάσδους απορ ψαντός τε καὶ διασκεδάσαντος ἐν ταῖς τῶν Χαναναίων χώραις, κατὰ τοὺς ἤδη προαποδεδομένους τρόπους, οἱ μὲν ἐγνώκασιν ὅτι Λόγος Κυρίου ἐστί. πεπιστεύκασι γὰρ, ὡς ἔφην, ὅτι Θεὸς ὢν ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀποῤῥήτως γεγεννημένος λόγος, ἐπειδὴ γέγονε καθ' ἡμᾶς, κεχρημάτικέ τε τῶν ὅλων ἀρχιποίμην, προ θηκεν αὐτοῖς εἰς μυσταγωγίαν καὶ εἰς εἴδησι· ἀκριβῆ τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸν μυστηρίου τήν τε εὐαγγελικήν παί δευσιν καὶ φωταγωγίαν, καὶ μέντοι τὴν νομικήν. Ταύτας γὰρ εἶναι τὰς δύο ῥάβδους ἐλέγομεν, δι' ὧν ἡμᾶς καταποιμαίνει Χριστὸς κ ἐν νομῇ ἀγαθῇ, καὶ ἐν τόπῳ πίονι, ο καθὰ γέγραπται. Ἀλλ᾿ οὐ συνέντες Ἰουδαῖοι τὸ μυστήριον, ηγνοηκότες δὲ καὶ τὴν ῥάβδον τὴν καλὴν, τουτέστι, τὸ κήρυγμα τὸ εὐαγγελικόν, καὶ προσέτι τούτοις τὴν ἑτέραν ἀτιμάσαντες ῥάβδον, ᾧ ὄνομα Σχοίνισμα, τουτέστι τὸν διὰ Μωσέως νόμον, οὐ προσήκαντο μὲν τὴν πίστιν, ἡγνοήκασι δὲ τὸν διὰ νόμου καὶ προφητῶν προηγορευμένον, καὶ τοῦτο αυτ τοῖς ἔφασκεν ἐναργῶς αὐτὸς ὁ Σωτήρ· «Μὴ δοκεῖτε, ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα. Εστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωσῆς, εἰς ὃν ὑμεῖς ἡλπίκατε Εί γὰρ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γάρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου γράμμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς ῥήμασι πιστεύσετε; ν Εστι τοίνυν οὐδαμόθεν ἀμφίλογον, ὡς οὔτε τοῖς Μω σέως πεπιστεύκασι γράμμασιν, οὔτε μὴν τοῖς τοῦ Σωτῆρος ρήμασιν. Ἐπειδὴ δὲ τῆς ἀληθείας τὴν γνῶν σιν οὐ παρεδέξαντο, «Ταύτητοι, φησὶν ὁ σοφώτατος Παῦλος, πέμψει αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἐνέργειαν πλάνης, εἰς τὸ πιστεῦσαι αὐτοὺς τῷ ψεύδει. • Ενέργειαν δὲ τῆς «πλάνης τὸν ᾿Αντίχριστον εἶναί φησιν, ᾧ προστεθέντες αι Ἰουδαῖοι κατακριθήσονται, καὶ πιστώσεται λέγων αὐτοῖς ὁ Σωτὴρ, ἀπειθεῖν ᾑρημένοις· «Ἐγὼ ἐλήλυθε ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐ λαμβάνετέ μετ ἐὰν ἄλλος ἔλθῃ ἐν τῷ ὀνόματι τῷ ἰδίῳ, ἐκεῖνον λέ ψεσθε. ο Ότι τοίνυν Ἰουδαῖοι μέλλουσι κατά καιρούς πεφηνότα τὸν τῆς ἀνομίας υἱὸν ἀμελλητί παραδέχεσθαι, ε τὸν ἀντικείμενον καὶ ὑπεραιρόμενον ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεόν, ἢ σέβασμα, ὥστε αὐτὸν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ καθίσαι, ἀποδεικνύντα ἑαυτὸν ὅτι ἐστὶ Θεὸς, τὸν οὐκ εἰδότα καλῶς ποιμαίνειν καὶ ἐπ στημόνως, προανατυποῦσθαι κελεύει τῷ προφήτη Θεός, οὕτω λέγων· ἔτι λαβε σεαυτῷ σκεύη ποιμεν νικὰ ποιμένος ἀπείρου.» Οἱ μὲν γὰρ τῶν ποιμένων ἐπιεικέστεροι, καὶ τῶν ἐν χερσὶ σπουδασμάτων ἐπι στήμονες, ἰσχνὰς ἔχουσι τὰς ῥάβδους, ἵνα εἰ γένοιτο καὶ παίειν καιρός, μὴ συνθραύηται τὸ τυπτόμενον, Εἰ δὲ δή τις εἴη τῶν οὐκ εἰδότων τὸ χρῆμα, καὶ ποιμενικῆς ἐπιστήμης ὡς ἀπωτάτω κείμενος. άδμο τέροις αὐτὰ συντρίβει ροπάλοις. Καὶ ταῦτα οίμαι, PROPΜΕΤΑΜ. ἔστι τὰ σκεύη τὰ ποιμενικὰ τοῦ ἀπείρου ποιμένος.:. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ καιροὺς ἔμελλεν ὁ τῆς ἀνομίας υἱὸς τὴν βασιλίδα τιμήν περικείμενος, δοκεῖν ἐν τάξει ποιμένος ἀναδειχθήσεσθαι τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, φειδούς ‹ γε μὴν οὐδεμιᾶς ἀξιοῦν τοὺς ὑπὸ χεῖρα λαούς, ἢ καὶ» τοὺς ἔξω χειρός, ταύτῃ του φησίν· ο Ἰδοὺ ἐγὼ ἐγερῶ ποιμένα ἐπὶ τὴν γῆν. Τὸ ἐκλιμπάνον οὐ μὴ ἐπισκέψηται. ο Ομοιον ὡς εἰ λέγοι· Τὸ ὀλισθῆσαν εἰς ὀλιγοπι «› στίαν, οὐκ ἂν ἐπιῤῥώσεις ταῖς μυσταγωγίαις. «Τὸ δὲ ἐσκορπισμένον, οὐ μὴ ζητήσῃ.» Τὸ ἐκπεφοιτηκός, φησί, τῆς εὐθείας ὁδοῦ, καὶ τὴς ἀγέλης ἀποσκιρτᾷν ειωθός, οὐ μὴ ζητήσῃ, τουτέστιν οὐκ ἂν μεταθείη πρὸς τὸ ἄμεινόν τε καὶ ἔχον ὀρθῶς. «Τὸ συντετριμμένον οὐ [μὴ] ἰάσηται. Συντρίβεται δέ τις, ἢ πονηρᾶς ἡδονῆς ἡττώμενος, καὶ οἷον οὐ φέρων τῆς φιλοσαρκίας τὸ βάρος· ήγουν ταῖς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν ἀπάταις συνηρπασμένος, καὶ ὑγιὰ τὸν νοῦν οὐκ ἔχων εἴς γε τὸ χρῆναι πιστεύειν ὀρθῶς. Τοῦτον πάλιν ὁ ἀγαθὸ; ᾶται ποιμήν. Ο γε μὴν ἄπειρος, «Τὸ ὁλό κληρον οὐ μὴ κατευθύνῃ, καὶ τὰ κρέα τῶν ἐκλεκτῶν καταφάγεται, καὶ τοὺς ἀστραγάλους αὐτῶν ἐκστρέ ‹ ψει.» Πολεμήσει γὰρ τοῖς ἁγίοις ὁ τῆς ἀνομίας υἱὸς, καὶ ἀχάλινον αὐτοῖς ἐπαφεὶς τὴν ὀργὴν, μονονουχί καὶ χρεωνομήσει, καὶ καταφάγεται θηρὸς ἀγρίου δίν ";» κην. Εκστρέψει δὲ καὶ τοὺς ἀστραγάλους, ἵνα μή τις ἔχοι τὸ ὀρθοποδεῖν δύνασθαι. Καταβιάσεται γὰρ • ".. προσκυνεῖν αὐτῷ, καταπλήττων τοῖς θαύμασιν «Εχει γὰρ τὴν παρουσίαν κατ' ἐνέργειαν τοῦ Σατα-”. να, καὶ ἐν Βεελζεβούλ ποιήσει τέρατα, ὥστε πλανῆσαι, εἰ δυνατὸν, καὶ τοὺς ἐκλεκτούς,» καὶ ᾗ φησιν ὁ Σωτήρ, • Οὐκ ἂν ἐσώθη πᾶσα σὰρξ, ο μαινομένης κατὰ πάντων τῆς ἐκείνου πλεονεξίας. «Διὰ δὲ τοὺς ἐκλεκτούς κολοβωθήσονται αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι.» — «Ανελεῖ γὰρ αὐτὸν ὁ Κύριος τῷ πνεύματι, καὶ και ταργήσει τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς παρουσίας αὐτοῦ.» Ο οἱ ποιμαίνοντες τὰ μάταια, καὶ οἱ καταλε. Ο λοιπότες τὰ πρόβατα, μάχαιρα ἐπὶ τοῦ βραχίονος αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τὸν ὀφθαλμὸν τὸν δεξιὸν αὐτοῦ. Ο βραχίων αὐτοῦ ξηραινόμενος ξηρανθήσεται, καὶ ὁ ὀφθαλμὸς ὁ δεξιὸς αὐτοῦ ἐκτυφλούμενος ἐκτυφλωθήσεται. ΠΕ΄. Γεγονότος ἅπαξ τοῦ λόγου περὶ ποιμένος ἀπείρου, μονονουχὶ καὶ ἐπιστυγνάζει λοιπὸν τοῖς μὴ ἀγαθοῖς ποιμέσι, καὶ γενικώτατόν τινα τρόπον χρή ται τῷ λόγῳ, τὰ τοῖς ὧδε γνώμης έχουσι συμβησόμενα προαναφωνῶν. "Αθρει γὰρ ὡς ἤδη τὰς τῆς ῥαθυ μίας ἀποτιννύουσι δίκας τάχα που καὶ συναλγεί δι' ἔμφυτην ἡμερότητα, καὶ καταιτιᾶται μὲν, ὅτι ποιμένες γεγόνασι τῶν ματαίων, τουτέστι τῶν προσκαίρων ἐπιμεληταί, βάθυμοι δὲ οὕτως, ὡς ἐπιγάννυσθαι τοῖς προβάτοις ἀθλίως διολωλόσιν. Οἱ μὲν γὰρ πωλοῦντες Ελεγον • Ευλογητός Κύριος, καὶ πεπλουτήκαμεν. ο Οἱ δὲ κατέσφαζόν τε καὶ οὐκ ἔπασχον οὐδὲν ἐπ' αὐτ τοῖς τοῦ γὰρ χρῆναι ποιμαίνειν ὀρθῶς, οὐδεὶς ἦν παρ' αὐτοῖς λόγος. Τοιοῦτοι δὲ ἦσαν οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταί, κλείοντές τε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καθά φησιν ὁ Χριστός, ο Καὶ μήτε αὐτοὶ εἰσερχόμεν νας, μήτε μὴν ἑτέρους ἀφιέντες εἰσελθεῖν· ἀλλὰ περι άγοντες μὲν τὴν θάλασσαν καὶ τὴν ξηράν, ἵνα ποιή χχιν, Ο ο σωσι ἕνα προσήλυτον, εἰ δὲ δὴ γένοιτο, ποιοῦντες αὐτὸν υἱὸν γεέννης διπλώτερον ἑαυτῶν.» Τί δὴ οὖν ἄρα τοῖς οὕτω πονηροῖς ποιμέσι συμβήσεται; ο Μάν χαιρα, φησὶν, ἐπὶ τοῦ βραχίονος αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τὸν ὀφθαλμὸν τὸν δεξιὸν αὐτοῦ.» Λαμβάνεται δὲ ὁ βρα γίων εἰς δύναμίν τε καὶ τύπον τῆς πνευματικής ἐνεργείας. Καὶ γοῦν τῶν σφαζομένων ζώων ἐν τῇ ἁγίᾳ σκηνῇ ἀπόλεκτον τῷ θείῳ θυσιαστηρίῳ μέρος, ὁ βραχίων ἦν, καὶ ἱερὸν ἀνάθημα τῷ Θεῷ, ὑπεμφαίνοντος, οἶμαι, του λόγου δι' αἰνίγματος, ὅτι τῷ Θεῷ τὴν ἰδίαν ἀναθετέον ἰσχὺν τὴν σωματικήν τε καὶ πνευματικήν. "Οτι δὲ ὁ βραχίων κατασημαίνει τὴν δύναμιν, πιστώσεταί τις τῶν ἁγίων, τῷ τῶν ὅλων Θεῷ προσπεφωνηκώς ο Μεγέθει βραχίονος σου ἀπολιθωθήτωσαν.» Ο δέ γε ὀφθαλμὸς ἐκ νοῦ τύπου λαμβάνεται. Πείσεται δὴ οὖν ὁ μὴ ποιμαίνων ὀρθῶς βραχίονός τε καὶ ὀφθαλμοῦ τὴν πήρωσιν, τουτέστιν, Έρημος ἔσται σωματικῆς καὶ πνευματικῆς ἰσχύος. Οὐ γὰρ δυνήσεταί τι κατορθώσαι τῶν ἀγαθῶν μὴ ἐνισχύοντος Θεοῦ· κατασκοτισθήσεται δὲ καὶ τὸν νοῦν, ἀμέτοχος τοῦ θείου φωτὸς ὑπάρχων τε καὶ νοούμενος. Οὐ γὰρ δυνήσεται λέγειν ἐκ παῤῥησίας «Οτι σὺ φωτιεῖς λύχνον μου, Κύριε ὁ Θεός μου, φωτιεῖς τὸ σκότος μου.» Δεξιὸς δὲ ὁ βραχίων ὁ τῇ μαχαίρα τεμνόμενος, καὶ μὴν καὶ ὀφθαλμὸς ὁ τι φλούμενος. Δεξιὸν γὰρ οὐδὲν παρὰ τοῖς Ἰουδαίων δήμοις, οὐ πρᾶξις ἀγαθή. Ὡς γὰρ ὁ Παῦλός φησιν, ο Αχρι σήμερον ἡνίκα ἂν ἀναγινώσκηται Μωσής, κάλυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν κεῖται.» Ψάλλει δέ που καὶ ὁ Δαβὶδ περὶ αὐ τῶν· ι Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν.» Σκαιὰ δὴ οὖν ἅπαντα τὰ παρ' αὐτοῖς, κἂν νόημα, κάν τρόπον εἴπῃς, κἂν ἕτερόν τι τῶν προσ εἶναι πεπιστευμένων. Τῶν μὲν γὰρ ἀριστερῶν ἡ ἀφαίρεσις ὀνήσειεν ἂν οἶδ' ὅτι τοὺς ὑπομένοντας. Αποβολὴ γὰρ σκαιότητος αἰτίας τε καὶ μώμου π τὸς ἀπαλλάξειεν ἂν αὐτούς. Αδικήσεις δ' ἂν αὐ μετρίως ἡ τῶν δεξιῶν ἀπόδειξις. Αποφέρει γὰρ πάντως εἰς τὰ αἰσχίω, καὶ βδελυρώτατα. Αλλ' Ἰου δαίοις πρέποι ἄν, καὶ μάλα εἰκότως, τὸ ἐν στερήσει πένεσθαι τῶν δεξιῶν· ἡμῖν δὲ τοῖς ἐν Χριστῷ τὴν ἀποβολὴν γενέσθαι σκαιότητος, καὶ τοῖς δεξιοῖς ἐναβρύνεσθαι. ΤΟΜΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ'. Λήμμα λόγου Κυρίου ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ. Λέγει Κύριος, ἐκτείνων οὐρανὸν, καὶ θεμελιῶν γῆν, καὶ πλάσσων πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ. ΠϚ'. Αποχρῶσαν εὖ μάλα ποιησάμενος την ἀφήγησιν τὴν ἐπί γε τῷ ἀγαθῷ ποιμένι, τουτέστε Χριστῷ, καὶ μέν τοι τὴν ἐπὶ τῷ ἀπείρῳ τε καὶ ὠμοτάτῳ, καὶ κρεωνομοῦντι τὰ πρόβατα, τοῦτον ἐξ εἶναί φαμεν τὸν ᾿Αντίχριστον, διαμέμνηται χρησίμως καὶ τῶν ἐσομένων κατὰ καιροὺς διωγμών, κατά γε τοῦ Ἰσραήλ, καὶ οὐχὶ δὴ πάντως τοῦ κατὰ σάρκα. μᾶλλον δὲ τοῦ νοητοῦ, καὶ τῆς ἁγίας ὄντως Ἱερουσαλὴμ, ἥτις ἐστὶν • Ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος.» Ὥσπερ Τίκης. γὰρ εἶναί φαμεν νοητόν Ἰουδαῖον, τὸν ἔχοντα περι τομὴν ἐν καρδίᾳ, τὴν διὰ τοῦ πνεύματος, καὶ οὐχὶ δὴ πάντως τὴν ἐν σαρκὶ διὰ γράμματος· οὕτω καὶ Ιπ ραὴλ νοεῖσθαι φαίη τις ἂν, οὐχὶ πάντως τὸν ἐξ αἵ ματος Ισραήλ, ἐκεῖνον δὲ μᾶλλον, ὃς ἔχει νοῦν ὁρῶντα Θεόν. Τοιοῦτοι δὲ πάντως οἱ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χρι στὸν κεκλημένοι πρὸς ἁγιασμόν, εγνωκότες τε δι' αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. Θεοπτίας γὰρ οὑτοσὶ τρόπος ἀτρεκὴς καὶ ἐξαίρετος. λαμβάνεται τοίνυν ὁ λόγος ἐπὶ τὸν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένον Ισραήλ. Οτι δέ ἐστι παναλκὴς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ὁ τὰ ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ποιούμενος προανάρρησιν, ἀπο φαίνει, λέγων·· Ἐκτείνων οὐρανὸν, καὶ θεμελιῶν γῆν, καὶ πλάσσων πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ. Ο Δέχεται γάρ, φησίν, ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ τὸ λήμμα τοῦ λόγου Θεὸς ὁ πάντα ισχύων, οι Καὶ ἐκτείνων μὲν ὡσεὶ δέῤῥιν τὸν οὐρανὸν, ο κατὰ τὴν τοῦ ψάλλοντος φωνὴν, ἑδραιοτάτην δὲ οὕτως ἀποφήνας τὴν γῆν, ὡς ἀεί τε καὶ διαπαντὸς ἀκλονήτως ἔχειν, καίτοι τεθεμελιωμένην ἐπὶ θαλασσῶν. Εφη γὰρ οὕτως ἡ Θεόπνευστος Γραφής. Καὶ πλάσσων πνεῦμα ἀν θρώπου ἐν αὐτῷ.» 'Ο δὲ δὴ οὕτω μεγάλων δημιουργὸς καὶ τεχνίτης, πῶς οὐκ ἀνιδρωτι, καὶ μάλα εύ κόλως τὸ αὐτῷ δοκοῦν ἀποπερανεί; Πλάσσεται δὲ πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ, οὐκ εἰς ἀρχὰς τοῦ εἶναι καλούμενον, εἰ καὶ γέγονε δι' αὐτοῦ, ἀλλ᾽ οἷον μετα μορφούμενον, ἐξ ἀσθενείας εἰς δύναμιν, ἐξ ἀνανδρίας εἰς ὑπομονὴν, καὶ ἀπαξαπλῶς, ἐκ τῶν αἰσχιόνων εἰς τὰ ἀμείνω μεταστοιχειούμενον νοητῶς. Ψάλλει δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ «Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεὸς, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς εγκάτοις μου.» Καὶ οὐ δή που φαίη τις ἂν, εἴπερ νοῦν ἔχει, καρδίαν ἢ πνεῦμα βούλεσθαι λαβεῖν, ὡς σὐκ ἔχοντα τὴν ἀρχὴν· οιηθείη δ' ἂν μᾶλλον ἐν αὐτῷ κτίζεσθαι παρακαλεῖν καρδίαν καθαράν, καὶ πνεῦμα εὐθές. Καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ μεταπλασμός. Εθος δὲ τοῖς ἁγίοις προφήταις, εἰ δὴ μέλλοιεν οὐκ εὐκαταφρονήτων πραγμάτων ποιεῖσθαι προαφήγησιν, πανσθενῆ τε καὶ ἀλκιμώτατον προαναφαίνειν πειράσθαι τὸν ὅλων Θεὸν, ἵνα πανταχόθεν ὁ λόγος αὐτοῖς ἔχῃ τὸ βέβαιον εἰς πίστιν, κἂν εἰ λέγοιεν τῶν ἐλπίδων ἐπέκεινα, καὶ ὅσον ἥκει εἰπεῖν εἰς ἔννοιαν τὴν ἐν ἡμῖν, ἔξω τοῦ λόγου καὶ ἀπιστούμενα. Ιδού εγώ τίθημι την Ιερουσαλήμ ὡς πρόθυρα, σαλευόμενα πᾶσι τοῖς λαοῖς κύκλῳ, καὶ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἔσται περιοχὴ ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, θήσομαι την Ἱερουσαλὴμ λίθον καταπατούμενον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι. Πᾶς ὁ καταπατῶν αὐτὴν ἐμπαίζων εμπαίξεται, καὶ συναχθήσονται ἐπ' αὐτὴν πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς. ΠΖ'. Ἐν τοῖς ἤδη προαπηγγελμένοις ὁ κατὰ γῆς Ἰουδαίας πόλεμος διὰ τῆς Ῥωμαίων ἐσόμενος στρα τις είρητο σαφῶς. Καὶ γοῦν ἔφασκε «Φωνὴ θρησ νούντων ποιμένων, ὅτι τεταλαιπώρηκεν ἡ μεγα λοσύνη αὐτῶν.» Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν·. Διὰ τοῦτο οὐ φείσομαι ἔτι ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, λέγει Κύριος. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ παραδίδωμι τοὺς ἀνθρώπους, ἕκαστον εἰς χεῖρας τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ εἰς χεῖρας βασιλέως αὐτοῦ. Καὶ κατακόψουσι τὴν γῆν, καὶ οὐ μὴ ἐξέλωμαι ἐκ χειρὸς αὐτῶν.» Εν δέ γε τοῖς προ κειμένοις, τοὺς κατὰ τῆς Ἐκκλησίες γεγονότας διωγμούς προαφηγείται σαφῶς. Πεπολεμήκασι γὰρ τοῖς πιστεύσασιν εἰς Χριστὸν, πρὸ μὲν τῶν ἄλλων ἁπάντων οἱ τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς ἡγούμενος, παραγγέλλοντες μὲν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις μὴ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ, μαστίζοντες δὲ καὶ ἐν συνεδρίοις αὐτούς, λιθοβολεῖσθαι δὲ καὶ ἑτέρως παρα σκευάζοντες, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἀνοσιωτάτων ὁρῶντες καὶ λέγοντες; Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐν ταῖς τῶν ἐθνῶν χώραις ἐκπεφοίτηκεν ὁ λόγος, ὁ περὶ Χριστού, καὶ τῶν εὐαγγελικών κηρυγμάτων κατήκοοι γεγόνασιν οἱ ἐν αὐταῖς, πάλιν γεγόνασιν έτεροι διωγμοί δια τῶν κατὰ καιροὺς βεβασιλευκότων, οἱ τῆς βεβήλω καὶ βδελυρᾶς εἰδωλολατρείας μεταποιείσθαι σπουδές ζοντες, καὶ διαβολικῆς ἀνοσιότητος υπουργοί γεγονότες, ἀπεκτόνασι τοὺς ἁγίους εἰς τοὺς ἐπὶ τοῖς μαρ τυρίοις καλοῦντες ἀγῶνας. Εδοξε δέ πως ἡ ἐκκλησίᾳ, καὶ πάσχειν· εὐκόλως, ἐπαμύνοντος οὐδενὸς, εοικέναι τε προθύροις σεσαλευμένοις, καὶ πίπτουσιν, ἢ καὶ λίθῳ καταπατουμένῳ. Καίτοι γὰρ Ισχύων ὁ τῶν ὅλων Σωτὴρ καὶ πάντα πόλεμον κατευνάσαι ῥᾳδίως, μᾶλλον δὲ καὶ ἀποστῆσαι παντελῶς τῶν σε δομένων αὐτὸν, καὶ ἀμείνους ἀποφῆναι παντὸς πειρασμοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐχθρῶν κατευμεγεθοῦντας χειρὸς, ἐφῆκεν οἰκονομικῶς καταλαμπρύνεσθαι διά παθημάτων, ἵνα σύμμορφοι γεγονότες αὐτῷ, συνδο ξασθεῖέν τε καὶ συμβασιλεύσειαν. «Εἰ γὰρ συμπάσχομεν, καὶ συμβασιλεύσομεν αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ εἰ κοινωνοὶ τῶν παθημάτων ἐσμεν, ἀλλὰ καὶ τῆς δόξης ἐσόμεθα. — Ἰδοὺ τοίνυν, φησί, τίθημε τὴν Ἱερουσαλήμ, ὡς πρόθυρα σαλευόμενα.» Εἰ δὲ δὴ τοῦτο γένοιτο, καταχθείη περὶ αὐτὴν ἡ περιοχή, τουτέστιν, ή παρὰ πάντων πολιορκία· καὶ ὅταν εἶναι δόξειεν ὡς λίθος καταπατούμενος, τότε πᾶς ὁ ἐμπαίζων ἐμπαίζεται. Πέπρακται δὲ τοῦτο, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ἐν τοῖς κατὰ καιροὺς διωγμοῖς. Ἐπεφύοντο γὰρ τοῖς ἁγίοις, κατὰ πολλοὺς αἰκίζοντες τρόπους, καὶ τάχα που καὶ ἀποθνήσκουσιν ἐπιμειδιώντες οι τάλανες. Οὐ γὰρ ἔδεσαν, κατὰ τὸ εἰκὸς, τὸ ἐκ τοῦ παθεῖν εὐκλες, καὶ ὅτι πρὸς εὐθυμίας αὐτοῖς τῆς διηνεκούς ἔσται δὴ πάντως ὁ πόνος. "Αθρει δὲ ὅπως οὐ τῆς τῶν ἐθνῶν ἰσχύος ἔργον εἶναί φησι, τὸ κατα πατηθήσεσθαι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ βου λῆς. Ἐφίεται γὰρ, ὡς ἔφην, διὰ παθημάτων τελειοῦσθαι τοὺς ἰδίους προσκυνητάς.. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἐγὼ τίθημι τὴν Ἱερουσαλήμ ὡς πρόθυρα σαλευόμενο πᾶσι τοῖς λαοῖς κύκλῳ.» Τούτῳ παραπλήσιον ἐκεῖνο, εἶμαι, ἔστι τὸ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς εἰρημένου ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν δεδομένον σοι ἄνωθεν. η Φαίη ἂν εἰδ Ἐκκλησία, τῷ διώκοντι κόσμῳ·· Οὐκ εἶχες κατ' πρὸς Πιλάτον· ι Οὐκ εἶχες οὐδεμίαν ἐξουσίαν κατ' κότως ή νοητή πάλιν Ἱερουσαλήμ, τουτέστιν ἡ ἐμοῦ ἐξουσίαν οὐδεμίαν, εἰ μὴ ἦν δεδομένον σοι ἄνωθεν.» σευομένων. Επιτ. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, πατάξω πάντα ἵππον ἐν ἐκστάσει, καὶ τὸν ἀναβάτην αὐτοῦ ἐν παραφρονήσει· ἐπὶ δὲ τὸν οἶκον Ἰούδα διανοίξω τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ πάντας τοὺς ἵππους τῶν λαῶν πατάξω ἐν ἀπο τυφλώσει. γὰρ ταῖς ἀποστροφαῖς ὁ θυμὸς, καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ ΠΕΙ. "Οτι καὶ πάντα κατευνάσει πόλεμον, καὶ ἀπρά στους ἀποφανεῖ τὰς τῶν διωκόντων ἐφόδους, δίδωσι νοεῖν, ἵππον καὶ ἀναβάτην πατάξειν εἰπὼν ἐν ἐκστάσει τε καὶ παραφρονήσει, καὶ μὴν καὶ ἀποτυφλώσει. Εστι δὲ, οἶμαι, ταυτὸν τὸ παθεῖν τὴν ἔκστασιν, καὶ τὸ ὑπομεῖναι τὴν παραφρόνησιν. Τὸ γὰρ ἔξω γενέσθαι φρενός, ἔκστασις ἂν νοοῖτο, καὶ μάλα εἰκότως. Οὗ δὴ γεγονότος, καὶ τοῖς φονῶσι συμβεβηκότος, περιέσται που πάντως τοῖς ἁγίοις εἰπεῖν περὶ τῶν σφισι μετ μαχημένων· «Οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν ἀνόητοι.» Καὶ μὴν καί· «Οὗτοι ἐν ἅρμασι, καὶ οὗτοι ἐν ἵπποις, ἡμεῖς δὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου Θεοῦ ἡμῶν μεγαλυνθησόμεθα. Αὐτοὶ συνεποδίσθησαν, καὶ ἔπεσον· ἡμεῖς δὲ ἀνέστη μεν, καὶ ἀνωρθώθημεν.» Παραφρονήσειε δ' ἂν καὶ ἑτέρως, ὁ ταῖς τῶν ἁγίων ἀνεξικακίαις ἀνοσίως ἐπισ πηδῶν, καὶ ἀδόκητον ὑπομενεῖ τὴν ἔκστασιν, ήτοι τὸ θαῦμα, τεθεαμένος ὅτι νικῶσιν ἐν συμφοραῖς, καὶ φανοῦνται πεσόντες, καὶ ὅτε ἡττῆσθαι δοκεῖεν, τότε δὴ μάλιστα κρατοῦσι μειζόνως· εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ἔν γε δὴ μάλιστα τῷ παθεῖν αὐτοὺς ὁρῶνται εὐκλεεῖς, καὶ τῷ μεγέθει τῶν πόνων συμπαρομαρτοῦσαν ἔχουσι τὴν ἄνωθεν χάριν. Εἶτα πῶς οὐκ ἂν και ταπλήξειαν τοὺς μεμαχημένους οἱ μακάριοι μάρτυ μεῖ, καὶ αὐτὸν νικῶντες τὸν Σατανᾶν, καὶ πονηροῖς μὲν, καὶ ἀκαθάρτοις ἐπιτιμῶντες πνεύματι, πολὺ δὲ τὸ θαῦμα τῆς ἐνούσης εὐκλείας αὐτοῖς ἐνιέντες ἔσθε ὅτε καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀνηρηκόσιν; Οὐκοῦν ἱππότην τε ἅμα καὶ ἵππον πατάξειν ἐπαγγέλλεται· ἵνα νοῶμεν τὰς τῶν πολεμίων φάλαγγας, ταῖς τῶν ἁγίων ἐπιει κείσις ἀντιτεταγμένας. Ἐπὶ δὲ τὸν οἶκον Ἰούδα ἀνοί ξειν ἔφη τοὺς ὀφθαλμούς. Καὶ Ἰούδαν μὲν ἐν τούτοις τὸν ἐκ ρίζης Ιεσσαί, καὶ τῆς Ἰούδα φυλῆς πεφηνότα Χριστὸν ὀνομάζει, οἶκον δὲ αὐτοῦ τὴν Ἐκκλησίαν, ἤτοι τῶν ἐν πίστει δεδικαιωμένων τὴν ἁγίαν πληθύν. Τὴν δέ γε τῶν ὀφθαλμῶν διάνοιξιν ἐκεῖνο οἶμαι δη λοῦν, ὅτι πολὺ λίαν ἀμφιλαφῆ, καὶ οἷον ὅλῳ βλέμματι κατασκέψεται, σημεῖον δ' ἂν γένοιτο τοῦτο σχο φὲς τῆς ἐπ' αὐτῆς εὐμενείας, καὶ μέν τοι φειδούς, καὶ ἀγάπης. Γέγραπται γὰρ ὅτι «Οφθαλμοί Κυρίου η ἐπὶ δικαίους.» Καὶ οὓς ἂν ἐπιβλέψεις, τούτους δὴ πάντως τρισμακαρίους ἀποδείκνυσιν, εἴπερ ἔστινεἰπεῖν οὐ διεψευσμένως, ὡς κολάζει μὲν ταῖς ἀπο στροφαῖς τὴν ὑβριστήν τε καὶ ἀλιτήριον, κατευφραίνει γε μὴν ταῖς ἐπισκέψεσι τὸν εὐσεβῆ, καὶ φιλάρετον. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀπο στροφής ζημίαν, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἐπιστρέψεως κέρδος Εμφανές καθιστάς, ποτὲ μὲν ἔφασκε·. Μὴ ἀπο στρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπ' ἐμοῦ, καὶ μὴ ἐκε κλίνῃς ἐν ὀργῇ ἀπὸ τοῦ δούλου σου, ποτὲ δὲ δὴ αὖ·. Ἐπίβλεψον ἐπ᾿ ἐμὲ, καὶ ἐλέησόν με.. Εύεται συμβαίνοντας τῷ γε μὴν ἐπιβλέψαι τὸ χρῆναι λαβεῖν τὸν ἔλεον. Αχιν, Β' Καὶ ἐροῦσιν χιλίαρχοι Ιούδα πάντες ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν· Ευρήσομεν ἑαυτοῖς τοὺς κατοικοῦντας ἐν Ἱερουσαλήμ, ἐν Κυρίῳ παντοκράτορ Θεῷ αὐτῶν. ΠΘ'. Χιλιάρχους μὲν Ἰούδα τοὺς ἁγίους ἀποστόλους κατωνομάσθαι φαμέν, τους οἷον ἐν τάξει τῇ τῶν στρατηγῶν κεχειροτονημένους παρὰ Χριστοῦ, καὶ καθηγεῖσθαι λαχόντας τοῦ Ἰούδα, τουτέστι τῶν κεκλημένων εἰς ἐξομολόγησίν τε καὶ αἶνον· αἶνος γὰρ ὁ Ἰούδας ἑρμηνεύεται. Εἶεν δ' ἂν οὗτοι πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, οἷς καὶ τὸ χρῆναι δοξολογεῖν τὸν Ἐμμανουήλ ὁ θεσπέσιος Μελῳδὸς ἐπιτάττει λέγων ἐν πνεύματι Εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν Θεὸν ἡμῶν, καὶ ἀκουτίσασθε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. ὁ Ἰούδας τοίνυν ἐν τούτοις οἱ διὰ πίστεως κεκλημένοι προς αἴνεσίν τε καὶ ἐξομολόγησιν· χιλίαρχοι γε μὴν οἱ ἐπ' αὐτοῖς τεταγμένοι, ταξίαρχοί τε καὶ ἡγεμόνες, οἱ θεσπέσιοι μαθηταί. Εστι γοῦν ἰδεῖν οἷά τισι στρατιώταις, τοῖς τοῦ Σωτῆρος προσκυνηταίς διακεκραγότας τε καὶ λέ γοντας· ι Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν θώρακα τῆς δια καιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, ἐπὶ πᾶσιν ἀναλαβόντες τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι. Χιλίαρχοι δὴ οὖν, καὶ μάλα εἰκότως, οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, ο Οἱ καὶ ἐροῦσι, φησίν, ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν· Εὑρήσομεν ἑαυτοῖς τοὺς κατοικοῦντας ἐν Ίε ρουσαλήμ.» Ἐπεθύμουν μὲν γὰρ οἱ θεσπέσιοι με θηταὶ τὴν ἁγίαν ὄντως Ἱερουσαλήμ, τουτέστι, την Ἐκκλησίαν μεμεστωμένην ὁρᾶσθαι προσκυνητῶν, καὶ οἷά τινα πόλιν περιφανῆ πληθύν τῶν ἐνοικούντων αὐτὴν εὖ μάλα κατασεμνύνεσθαι. Καὶ γοῦν διεκήρυττον τὴν πίστιν, ευαγγελιζόμενοι τὸν Ἰησοῦν, ση μείοις τε καὶ τέρασιν ἐπισφραγίζοντες τοὺς ἑαυτῶν λόγους. Πλὴν οὐκ ἔπειθον· μεμένηκε γὰρ σκληρός τε καὶ ἀκαμπὴς, καὶ οἷον ἵππος ἐξήνιος. Ταύτη τοι λοι πὸν ἐζήτουν ἑαυτοῖς τοὺς κατοικοῦντας τὴν ἁγίαν πόλιν ι ἐν Κυρίῳ παντοκράτορι Θεῷ αὐτῶν, ο των τέστι ἐν Χριστῷ. Καὶ δὴ καὶ ἑτράποντο πρὸς τὰ ἔθνη, τοῖς Ἰουδαίων δήμοις ἐπιφωνήσαντες· ο Υμίν ἦν ἀναγκαῖον πρῶτον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἀπωθεῖσθε αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀξίους κρίνετε ἑαυτοὺς τῆς αἰωνίου ζωῆς, Ιδου στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη· οὕτω γὰρ ἡμῖν ἐντέταλται ὁ Θεός, ο Ἐκεῖθεν ἐζήτησαν τοὺς τῆς Ἐκκλησίας πολίτας, ἧς καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ διαμέμνηται, λέγων· «Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ.» Ζητήσαντες δὲ πεπλουτήκασι, συνεκόμισαν τε πληθὺν τὴν ἀριθμοῦ κρείττονα. Καὶ δὴ καί φασι τῇ ἁγίᾳ πόλει ο Πλά τυνον τὸν τόπον τῆς σκηνής σου, καὶ τῶν αὐλαιῶν σου. Πῆξιν, μή φείση. Μάκρυνον τα σχοινίσματα σου, καὶ τοὺς πασσάλους σου, κατίσχυσον ἔτι εἰς τὰ δεξιὰ, καὶ εἰς τὰ ἀριστερὰ ἐκπέτασον.» 'Η δὲ τῷ πλήθες τῶν κατοικούντων αὐτὴν ἐπιγάννυται, μόνον δὲ οὐχὶ καταθαυμάζουσα τῶν ἰδίων τέκνων τὴν ὁμήγυριν, φησίν· «Ἐγὼ δὲ ἄτεχνος, καὶ χήρα· τούτους δὲ τίς ἐγέννησέ μοι; οὗτοι δέ μοι ποῦ ἦσαν; ο Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ θήσομαι τοὺς χιλιάρχους Ἰούδα ὡς δαλὸν πυρὸς ἐν ξύλοις, καὶ ὡς λαμ πάδα πυρὸς ἐν καλάμῃ, καταγάγονται ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ ευωνύμων πάντας τοὺς λαούς κυκλόθεν. 4. Χιλιάρχους μὲν Ιούδα, καθάπερ ήδη προείπον, τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, ἢ καὶ ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν ἡγουμένους ἀποκαλεῖ. κατευμεγεθήσειν τε οὕτω τῆς τῶν ἐθνῶν καρδίας τὸν παρ' αὐτῶν ἔφη λόγον, ήγουν την μυσταγωγίαν, ὡς δοχεῖν δαλὸν μὲν ξύλοις ἐμπεπτωκέναι, λαμπάδα με μὴν εἰς καλάμην τὴν εὐκατάπρηστον. • καταφάγονται γάρ, φησί, πάντας τοὺς λαοὺς ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων κυκλόθεν,» τουτέστιν οὗπερ ἂν ἰέναι βούλωνται, πάντη τε καὶ πάντως ἐκεῖ δυνήσονται, καλοῦντες εἰς αἴσθησιν, και, οἷον πυρὶ τῷ θείῳ καὶ νοητῷ, καταθάλποντες τοὺς ἀπεψυγμένους. Εφη τι τοιοῦτον ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ πρὸς τὸν μακάριον προφήτην Ιερεμίαν· «Ἰδοὺ δέδωκα τους λόγους μου εἰς τὸ στόμα σου πῦρ, καὶ τὸν λαὸν τοῦτον ξύλα, καὶ καταφάγεται αὐτοὺς, ἡ ἀντὶ τοῦ, Καλέσει προς απ. σθησιν, καὶ ἀπεψυγμένους εἰς ἁμαρτίαν, θερμούς δὴ πάλιν ἀποτελέσει τῷ πνεύματι. 'Απέψυκται μὲν γὰρ ἡ τῶν πλανωμένων καρδία, καὶ νεκρὸν ἔχουσι τὸν νοῦν, προσκυνοῦντες τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτί σαντα Θεόν, λίθοις τε καὶ ξύλοις ανατιθέντες τὸ σέβας. Αλλ' οι γε τοιοίδε ζέοντες, ὡς ἔφην, ἀποτελοῦνται τῷ πνεύματι, θερμοὶ πρὸς δικαιοσύνην, καὶ καθά φησιν.ό θεσπέσιος Ιωάννης, ο Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ πυρὶ τῷ νοητῷ βαπτίζονται, ο καθάπερ τινὰ συρφετόν δαπαναν εἰωθότι, τὴν ταῖς ἡμετέραις ψυ χαῖς ἐνιζήσασαν ἁμαρτίαν, καὶ τοὺς τῆς φιλοσαρκίας ἐκτήκοντι ρύπους. Εἴρηται γοῦν καὶ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου· «Εχεις ἄνθρακας πυρός, κάθησαι ἐπ' αὐτ τους, οὗτοι ἔσονταί σοι βοηθεί.» Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ φησι·. Καὶ ἀπεστάλη πρός με ἐν τῶν Σεραφίμ, καὶ ἐν τῇ χειρὶ εἶχεν ἄνθρακα πυρός, ἐν τῇ λαβίδι ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ἥψατο τοῦ στόματός μου, καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ τοῦτο ἥψατο τῶν χειλέων του, καὶ ἀφελεῖ τὰς ἀνομίας σου, καὶ τὰς ἁμαρτίας σου πυρὶ καθαριεί, ο ἄνθρακα που, κατά γε τὸ εἰκὸς, τὸν θεῖόν τε καὶ ἱερώτατον, καὶ ἁμαρ τίας εκτήκοντα Χριστὸν εἶναι λέγων. Οὐκοῦν γεγό κασι μὲν ὡς δαλὸς πυρὸς εἰς καλάμην οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, καὶ κατέφαγον μὲν τὰ ἔθνη κυκλόθεν. Πλήν οὐ δαπανώντες εἰς ὄλεθρον, καταφλέγοντες δὲ μᾶλ λον τῆς ἐν αὐτοῖς ψευδωνύμου γνώσεως τα μικρά τε καὶ βέβηλα δόγματα, καὶ τῆς ἀρχαίας ἀπάτης τὸν βύπον ἐκτήκοντες, αποψύχεσθαί τε οὐκ ἐῶντες ἔτι τῶν ἅπαξ πεπιστευκότων τὸν νοῦν πρὸς ἀνοήτους εἰκαιοβουλίας, ὡς ἐπί γέ σφισιν αὐτοῖς ἀνασκιρτῶν. τας λέγειν πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα Χριστόν ο πεπυρωμένον τὸ λόγιόν σου σφόδρα, καὶ ὁ δοῦλός σου ἠγάπησεν αὐτό. ο Ότι γάρ ἐστι θερμός, και τομώ τατος ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, σαφές ἂν γένοιτο, πρὸς 12 ρεμίαν λέγοντος αὐτοῦ·. Οἱ λόγοι μου ὡς πῦρ φλέγον, λέγει Κύριος, καὶ ὡς πέλυξ κόπτων πέτραν. Εχει γάρ, καὶ μάλα ἐπιτηδείως, ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος εἴς γε τὸ δύνασθαι καὶ ἀπεψυγμένον ἐν ἁμαρτίαις, ἀναζωπυρῆσαι· καὶ οἱονεί πως ἀπεσκληκότα, και πεπιλημένον διαπτύξαι ῥᾳδίως. Καὶ γάρ ἐστι ο ζῶν τε καὶ ἐνεργὴς, καὶ τομώτατος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, διικνούμενός τε μέχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ σώματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων, καὶ ἐννοιῶν καρδίας.» Είρηται δέ που καὶ διὰ φωνῆς προφητῶν πρὸς τὸν ἀπηνῆ καὶ άτεγκτον Ἰουδαῖον·. Τετμήθητε τῷ Θεῷ ὑμῶν, ἄνδρες Ιούδα, ο ο τι. Α. Καὶ κατοικήσει Ἱερουσαλὴμ ἔτι καθ' ἑαυτὴν, καὶ σώσει Κύριος τὰ σκηνώματα Ἰούδα, καθώς ἀπ' ἀρχῆς, ὅπως μὴ μεγαλύνηται καύχημα οίκου Δαβίδ, καὶ ἐπάρσεις τῶν κατοικούντων Ἱερουσαλὴμ ἐπὶ τὸν Ἰούδα. ΙΑ'. Οὐκ ἀεὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἐν θορύβοις γενέσθαι φησίν, οὔτε μὴν ἀτελευτήτους ὑπομεῖναι τοὺς δια γμούς· ἀλλ' ηρεμήσειν τε κατὰ καιροὺς, καὶ κατοικήσειν καθ' ἑαυτὴν, τουτέστι καταμόνας, οὐκ ἐνα οχλοῦντός τινος, οὐ θλίψιν ἐπάγοντος, οὐκ ἐνιέντος δεῖμα, οὐ τὰς τῶν πειρασμῶν δυσθυμίας επισωρεύον τος· «Σώσει γὰρ Κύριος τὰ σκηνώματα Ιούδα, και θὼς ἀπ' ἀρχῆς.» Υπερασπιεῖται οὕτω τῶν ἰδίων Ἐκκλησιῶν, ἤτοι τῶν ἑαυτοῦ σκηνωμάτων, ὡς ἴσην αὐτοῖς ἀπονέμειν φροντίδα τῇ πάλαι δεδωρημένη λυτρουμένῳ ἐξ Αἰγύπτου τῷ Ἰσραήλ. Ἐξήγαγε γὰρ τὸν Ἰσραὴλ. ἐξ οἴκου δουλείας, καὶ ἐκ καμίνου σε δηρᾶς, καθὰ γέγραπται,» καὶ ἐξ ἀφορήτου πλεονεξίας ὁ τῶν ὅλων Θεός, ο ἐν χειρὶ κραταιά, καὶ ἐν βραχίονι ὑψηλῷ, ὅτε τοὺς διώκοντας ο κατεπόντισεν ἐν Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ, πόντων ἐκάλυψεν αὐτοὺς, καὶ ἔδυσαν ὡσεὶ μόλιβδος ἐν ὕδατι σφοδρῷ, καὶ δι εβιβάσθησαν μὲν οἱ λελυτρωμένοι.» Στύλος δὲ αὐτῶν ἡγεῖτο πυρὸς τὴν νύκτα, καταδεικνύων τὴν ὁδὸν, ἐπεκρέματο δὲ καὶ ἐν ἡμέρᾳ νεφέλη. Εἶτα τὸν ἐξ οὐ ρανοῦ κατεδηδόκασιν ἄρτον, καὶ διέφυγον ἐν τῇ ἐρήμῳ τὰ τῶν ὄφεων δήγματα. Κρείττους ἦσαν ἐχ θρῶν, διεβιβάσθησαν τὸν Ἰορδάνην, περιετμήθησαν μαχαίραις πετρίναις, ἦλθον εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Ταῦτα χαριεῖται Χριστὸς τοῖς ζητοῦσι τὰ σκη νώματα αὐτοῦ, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν· οὕτω καὶ αὐτοὺς ἀνασώσει, δουλείας μὲν ἀπαλλάξας τῆς ὑπὸ τῷ διαβόλῳ φημί, καὶ δαιμονιώδους πλεονεξίας ἐξελών, διαβιβάσας δὲ ὥσπερ διὰ θαλάσσης τῶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ περισπασμῶν, καὶ τύρβης εἰκαίας, στύλον δὲ, καὶ ἑδραίωμα λαμπρὸν ἑαυτὸν αὐτοῖς ἀναθεὶς, φωτίζονται τοὺς ἐν σκότει, καὶ οἷα νεφέλην ταῖς νοηταῖς κατάρδοντα δρόσοις· γεγονὼς δὲ αὐτοῖς καὶ ἄρτος ζωῆς ἁπρα κτά τε καὶ ἀδρανῆ τὰ τῶν νοητῶν ὄφεων ἀποδείξας δήγματα, καὶ διαβιβάσας τὸν Ἰορδάνην, καὶ τῇ διὰ πνεύματος περιτομῇ καθαρούς ἀποφαίνων, εἰσκομίζων δὲ καὶ εἰς βασιλείαν, οὐρανῶν. Ταῦτα χαρεῖται τοῖς ἰδίοις προσκυνηταῖς, διασώσει τε αὐτοὺς κατὰ τοιούσδε τινὰς τρόπους, ο ὅπως μὴ μεγαλύνηται καύχημα οίκου Δαβίδ, ν τουτέστιν, οἱ τῶν Ἰουδαίων ἡγούμενοι· μήτε μὴν ἐπάρσεις εἶεν ήγουν επάρσεως ἀφορμαὶ τοῖς κατοικοῦσιν Ἱερουσαλήμ τὴν αἰσθη τὴν, καὶ ἐπίγειον κατὰ τοῦ Ἰούδα. Εφρόνουν μὲν το γὰρ μεγάλα, καὶ κατωφρύοντο λίαν τῶν πεπιστευκότων εἰς Χριστὸν, καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Ἐμμανουὴλ, ἄνω τε καὶ κάτω τὰ διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαίοις δεδωρημένα προτείνοντες, καὶ τὴν τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐχνεμηθεῖσαν φειδώ προϊσχόμενοι. Καὶ γοῦν ἔφασκον, ποτὲ μέν· «Τί οὖν ποιεῖς σὺ σημεῖον, ἵνα ίδωμεν, καὶ πιστεύσωμεν; τί σὺ ἐργάζῃ; Οἱ Πατέρες ἡμῶν ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθώς έστι γεγραμμένον, Αρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς φαγεῖν· ο ποτὲ δὲ δή· «Ἡμεῖς οἴδαμεν ὅτι Μωσεί λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστί. ο Τερατο ουργήσει δὴ οὖν, φησὶν, ἡμῖν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, εἰ καὶ μὴ ἐμφανῶς, καθάπερ ἀμέλει καὶ τότε, ἀλλ᾽ οὖν νοητῶς, οὕτω τε ἡμᾶς ἀνασώσει τοὺς ἐν τοῖς ἰδίοις σκηνώμασιν, ἵνα μὴ μέγα φρονῶσι καθ' ἡμῶν Ἰου δαῖοι, ήγουν οι παρ' αὐτοῖς ἡγούμενοι. Ταυτὸ γὰρ οἶμαι δηλοῦν τὸ καύχημα τοῦ οἴκου Δαβίδ.» Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ὑπερασπιεῖ Κύ ριος ὑπὲρ τῶν κατοικούντων Ἱερουσαλήμ. Και ἔσται ὁ ἀσθενῶν ἐν αὐτοῖς ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ὡς οἶκος Δαβίδ, ὁ δὲ οἶκος Δαβίδ, ὡς οἶκος Θεοῦ, ὡς ἄγγελος Κυρίου ἐνώπιον αὐτῶν. ΙΒ. ι Οπλῳ μὲν ἡμᾶς εὐδοκίας ἐστεφάνωσεν δ Θεὸς καὶ Πατήρ. ο Δέδωκε γὰρ ἡμῖν τὸν ἴδιον Υἱόν, προασπιστὴν, καὶ πρόμαχον, δι' οὗ καὶ σεσώσμεθα, παντὸς μὲν εὐκόλως διεκδύνοντες πειρασμοῦ, πολέ μου δὲ τοῦ παρ' ἐχθρῶν, καὶ τῆς τῶν διωκόντων σκαιότητος κατευμεγεθεῖν εἰωθότες. 'Αλλ' ἔν γε τοῖς προκειμένοις δηλοῦται μέν τι τοιοῦτον, πλὴν ἀσαφεία πολλῇ κατεσκιασμένον τὸν λόγον ἴδοι τις ἄν. Εφη μὲν γὰρ ὑπερασπιεῖν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τῶν κατοικούντων Ἱερουσαλήμ, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον τῶν παροι χούντων αὐτήν. Καὶ νοεῖται μὲν ὁμολογουμένως Ιε ρουσαλήμ ἐν τούτοις ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ. Παροικεῖ δὲ αὐτὴν ὁ μὴ λίαν ἀσφαλής, σεσαλευμένος δὲ ὥσπερ καὶ εὐπάροιστος κομιδῇ, πρὸς τὸ μὴ ἔχον ὀρθῶς, ἢ καὶ ἄλλως ράθυμος εἰς φιλομάθειαν. Κατοικεῖ δὲ αὖ ὁ βεβηκώς, καὶ ἐρηρεισμένος εἰς ἀγάπην τὴν ἐπὶ Χριστῷ, καὶ ταῖς ἐκ τῶν θείων μαθημάτων ὠφελείαις ἀεὶ προσκείμενος, ὥστε δύνασθαι λέγειν διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ·. Ως γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου! ὑπὲρ μέλι, καὶ κηρίον τῷ στόματί μου. Υπερασπιεί τοίνυν, φησί, τῶν κατοικούντων, καὶ ἔσται ὁ ἀσθενῶν ἐν αὐτοῖς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ὡς οἶκος Δαβίδ. ο Καὶ οἶκον μὲν τοῦ Δαβὶδ ἐν τούτοις, τοὺς παρὰ Ἰουδαίοις έντιμωτάτους ὠνομάσθαι φαμέν ᾿Απὸ γὰρ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἐξ Ἰεσσαὶ, καὶ Δαβὶδ ἐβασίλευον κατὰ καιροὺς ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις. Ασθε νοῦντα δέ φησιν ἐκ τῶν κατοικούντων τὴν ἁγίαν πόλιν, τὴν νοητὴν Ἱερουσαλήμ, ἥτις ἐστὶν ἡ Ἐκ κλησία, τάχα που τὸν ἔτι κατηχούμενον, ὅς οὔπω βεβάπτισται, νοσεῖ δὲ ὥσπερ ἔτι τῷ τῆς ἁμαρτίας φορτίων κατηχθεσμένος, καὶ τῶν ἀρχαίων αῤῥωστη. μάτων, ήγουν παθῶν οὐκ ἀπήλλακται. Αλλά και οὕτως ἔχων, ὅτι δὴ μόνον πεπίστευκε, καὶ τῆς νομι κῆς ἀπέστη σκιᾶς, καὶ διανένευκεν ὅλως ἐπὶ τὸ ἑλέ σθαι πληροῦν τὴν ἐν πνεύματι πολιτείαν, καὶ τῆς ειο ο ἐν Χριστῷ ζωῆς τὰ αὐχήματα, ο Εσται, φησίν, ὡς ὁ οἶκος Δαβίδ, ν τουτέστι κατ' οὐδὲν ἐλάττων εἰς σύνεσιν τοῦ σοφοῦ τε καὶ ἐντιμοτάτου παρά γε τοῖς Ἰουδαίοις. Ὑπαινίττεταί τι τοιοῦτον καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος, τοῖς Ἰουδαίων δήμοις προσλαλῶν. Εφη γὰρ οὕτως·. "Οταν γὰρ ἔθνη τὰ μὴ νόμον ἔχοντα φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιῇ, οὗτοι νόμον μὴ ἔχοντες ἑαυτοῖς εἰσι νόμος, οἵτινες ἐκδείκνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν.» Καὶ πάλιν·. Πε ριτομὴ μὲν γὰρ ὠφελεῖ, ἐὰν νόμον πράσσῃς· ἐὰν δὲ παραβάτης νόμου ᾖς, ἡ περιτομή σου ἀκροβυστία γέγονεν. Ἐὰν οὖν ἡ ἀκροβυστία τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου φυλάσσῃ, οὐχ ἡ ἀκροβυστία αὐτοῦ εἰς περιτομὴν λογισθήσεται; καὶ κρινεῖ ἡ ἐκ φύσεως άκρο Ευστία τὸν νόμου τελοῦσα, τὸν διὰ γράμματος, καὶ περιτομῆς παραβάτην νόμου; Οὐ γὰρ ὁ ἐν τῷ φα νερῷ Ἰουδαῖος, οὐδὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκί περι τομή, ἀλλ᾽ ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος, καὶ περιτομὴ καρ δίας ἐν πνεύματι, οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ. ο Πῶς οὐκ ἀμείνων, κατ' ἀρετὴν ἡττώμενος τῶν νομομαθῶν, καὶ ἐντιμοτάτων παρὰ Ἰουδαίοις, κἂν εἰ ἔχοι τυχὸν ἀσθενείας λείψανον, ὡς οὔπω βεβαπτισμένος; Τῷ γὰρ ὑγιαίνοντι μέρει τῆς ἑαυτοῦ καρδίας, τουτέστι τῇ πίστες, διοίσει πάντως τοῦ τὴν πίστιν οὐ προσιεμένου. Εἰ δὲ δὴ τῶν ἐκ τοῦ οἴκου Δαβίδ, τουτέστι τῶν παρ' αυτο τοῖς λαμπρῶν, καὶ ἐντιμοτάτων παραδέξαιτό τις τὴν πίστιν, καὶ εἰς σύνεσιν εὖ μάλα τὸ Χριστού μυτ στήριον αὐτῷ γένοιτο, προσκυνητὸς οὗτος ἔσται, καὶ οἶκος Θεοῦ, καὶ ὡς ἄγγελος Κυρίου ενώπιον αὐτῶν. • Τοιοῦτόν τι καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ εὑρίσκεται λέγων· ἔφη γὰρ, ὅτι ο Πᾶς Γραμματεὺς μαθητευθείς ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπιν οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά.» Ο γὰρ ἔχων ήδη τεθησαυρισμέ γῆν ἐν ἑαυτῷ τὴν τοῦ νόμου γνῶσιν, εἰ προσλάβοι τὴν εὐαγγελικήν, πλούσιος ἔσται τις εἰς σύνεσιν, καινά τε καὶ παλαιὰ θεωρήματα, καθάπερ ἐξ ἀπο θηκῶν,τοῖς φιλομαθέσι παρατιθείς· ὁποῖες τις εν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ποτὲ μὲν νομικαῖς ἀποδείξεσι τὸν περὶ Χριστοῦ λόγον ἐμπεδοῦν ἐπιχειρῶν· ποτὲ δὲ καὶ ταῖς ὑπὲρ νόμον μυσταγωγίαις συνελαύνων. τρόπον τινὰ τοὺς ἀκροωμένους εἰς γε τὸ ἐλέσθαι τῇ εἰς αὐτὸν πίστει κατασεμνύνεσθαι. Ποτὲ μὲν γὰρ ἔφασκε «Λέγετέ μοι, οἱ ὑπὸ νόμον θέλοντες εἶναι, τὸν νόμον ἀκούετε; Γέγραπται γάρ, ότι Αβραάμ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης, καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας δι' ἐπαγγελίας, ἅτινὰ ἐστιν ἀλληγορούμενα. Αὗται γάρ εἰσι δύο διαθήκαι, μία μὲν ἀπ' ὄρους Σινᾶ, εἰς δουλείαν γεννώσα, ἥτις ἐστὶν ᾿Αγαρ τὸ γὰρ Αγαρ, δρος ἐστὶν ἐν τῇ ᾿Αραβία, συστοιχεί δὲ τῇ νῦν Ἱερουσαλήμ δουλεύει γὰρ μετὰ τῶν τέτ κνων αὐτῆς. Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλήμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν.» Ποτὲ δὲ καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ, ο ὓς ἂν ἀπαύγασμα τῆς δόξης, και χαρακτηρ οι ΟΙ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τὰ πάντα τῷ ῥή ματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, δι' ἑαυτοῦ καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, εκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλοσύνης ἐν ὑψηλοῖς.» Συνιεῖς οὖν... παλαιοῖς τε ἅμα καὶ νέοις παιδεύμασι τὰς τῶν παι δαγωγουμένων ὀνίησι ψυχάς. «Εσται τοίνυν, φη σὶν, ὁ οἶκος Δαβίδ, ὡς ἄγγελος Κυρίου ενώπιον αὐτῶν.» Καὶ ἔσται, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ζητήσω του ἐξᾶραι πάντα τὰ ἔθνη, τὰ ἐπερχόμενα ἐπὶ Ιε ρουσαλήμ, καὶ ἐκχῶ ἐπὶ τὸν οἶκον Δαβίδ, καὶ ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας Ἱερουσαλήμ πνεύμα χάριτος, καὶ οἰκτιρμοῦ, καὶ ἐπιβλέψονται προς με. Ε.Γ. Σκοπός ἐστί μοι, φησὶν, ἐξᾶραι μὲν τὰ ἔθνη τὰ μεμαχημένα τῇ ἁγίᾳ πόλει, τουτέστι τῇ Ἐκκλη- 5 σίμ· χάριτί γε μὴν καὶ οἰκτιρμοῖς περιβαλεῖν τὸν οἶκον Ἰούδα, καὶ τοὺς κατοικοῦντας Ἱερουσαλήμ, τουτέστι τοὺς τῆς Ἐκκλησίας πολίτας, καὶ ἐν τοῖς αἰνεῖν ὀφείλουσι κατατεταγμένους· εἶεν δ' ἂν οὗτοι πάλιν οἱ προσκυνοῦντες Χριστῷ, καὶ τοῖς εὐαγγελι τοῖς θεσπίσμασιν ἔπεσθαι ᾑρημένοι, τὴν εὐκλεῖ τε καὶ ἀνεπίπληκτον κατορθοῦντες ζωήν. Οτι γὰρ ἔμελλον ἀῤῥωστῆσαι τὸ ἄναλκι πάντη τε καὶ πάντως οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροί, σαφηνιεῖ λέγων καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ·. Σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οικοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. • Ἰδοὺ ὧδε πύλας τους διώκειν αὐτὴν ἐθέλοντας, φησίν, οἷον ολέθρους ὄντας, καὶ φθόρους, καὶ εἰς πέταυρον ᾅδου κατακομίζειν εἰωθότας τοὺς προσκειμένους αὐτοῖς. Ατονήσουσι δὴ οὖν, μᾶλλον δὲ καὶ ἐξαρθήσονται οἱ πεπολεμηκότες αὐτῇ, καὶ οἰχήσονται πρὸς ἀπώλειαν. • Πολλαὶ μὲν γὰρ ὁμολογουμένως τῶν δικαίων αἱ θλίψεις· ἀλλ' ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος.» Καὶ ἔστιν ἀληθὲς, ότι ο πάντες οἱ θέλοντες ζήν εὐσεβῶς ἐν Χριστῷ, διωχθήσονται.» Πλὴν ἀνόνητα καὶ ἀδρανῇ τῶν ἐπι βουλευόντων τὰ σκέμματα, καὶ αὐτὰ δὲ τὰ ἐγχειρή κατα τίθησιν ὁ Χριστός, ὃς δέδωκεν ι ἡμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω ὄφεων, καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ.» Παραθαῤῥύνει τε λέγων Θλίψιν ἔχετε ἐν τῷ κόσμῳ, ἀλλὰ θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον.» Οὐκοῦν ἐξαίρονται μὲν οἱ Οὐκοῦν ἐξαίρονται μὲν οἱ τῆς Ἐκκλησίας κατεξανιστάμενοι κατὰ καιροὺς, ἐπὶ δέ γε τοὺς αὐτοῦ, τουτέστι τοὺς πιστεύσαντας, έκ χεῖται πλουσίως «Πνεῦμα χάριτος καὶ οἰκτιρμοῦ.» Στεφανοῖ γὰρ ἡμᾶς τοῖς ἄνωθεν ἀγαθοῖς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, καὶ πνευματικῶν ἐμπίπλησε χαρισμάτων, ἵνα τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν πρὸς αὐτὸν ἀνατείναντες, ἐπ' αὐτῷ πᾶσαν ἔχοιμεν ἐλπίδα. Τοῦτο γὰρ, οἶμαι, ἔστι τὸ, ο Επιβλέψονται πρός με. ο Διαχεί μενοι δὲ οὕτω, γαννύμεθα μὲν ἐφ' ἑαυτοῖς, φαμὲν δὲ δὴ δοξολογοῦντες Θεόν·. Ευλόγει, ή ψυχή μου, τὸν Κύριον, τὸν εὐλατεύοντα πάσας τὰς ἀνομίας σου, τὸν ἰώμενον πάσας τὰς νόσους σου, τὸν λυτρούμενον ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν σου, τὸν στεφανοῦντά σε ἐν ἑλέει καὶ οἰκτιρμοῖς, τὸν ἐμπιπλῶντα ἐν ἀγαθοῖς τὴν ἐπιθυμίαν σου. οι ΣΤΙ.. Εἰς ὃν κατωρχήσακτο, καὶ κόψεται ἐφ' ἑαυ τοῖς κοπετὸν ὡς ἐπ' ἀγαπητῷ, καὶ ὀδυνηθήσον. ται ὀδύνην ὡς ἐπὶ πρωτοτόκῳ. [Δ'. Ἡ Ἑβραίων ἔκδοσις ἀρχὴν ποιεῖται τοῦ παρ ὄντος κεφαλαίου τὸ, ο Καὶ ἐπιβλέψονται προς μεν πλὴν οὐ συμβαίνει τῇ τῶν Ἑβδομήκοντα παραδόσει τε καὶ ἑρμηνεία. Ἑβραῖοι μὲν γὰρ δίνονται φασι, ἀντὶ τοῦ, ο κατωρχήσαντο, εἰς ὃν ἐξεκέντησαν. Διένυξαν γὰρ οἱ Πιλάτου στρατιῶται τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται. Οὐκοῦν παραθήσομεν εἰκό τως τῷ προσώπῳ Χριστοῦ τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον. Πλήν ἐκεῖνό φαμεν βούλεσθαι δηλοῦν, ι Καὶ κόψονται ἐφ' ἑαυτοῖς κοπετόν, ὡσεὶ ἐπ' ἀγαπητῷ, καὶ ἐδυνηθή σονται ὀδύνην, ὡς ἐπὶ πρωτοτόκῳ.» Προσηλώσαντες μὲν γὰρ τῷ ξύλῳ τὸν θεῖον ναόν, περιεστήκασιν οἱ σταυρώσαντες, ἀνοσίως ἐπιτωθάζοντες. Οἱ μὲν γὰρ ἔφασκον· «Ο καταλύων τὸν ναὸν, καὶ ἐν τρισίν ἡμέραις οἰκοδομῶν, σῶσον σεαυτόν.» Ετεροι δὲ αὖ Αλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι. Επειδή δὲ θεὶς ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ἰδίαν ψυχήν, ἐκήρυξε καὶ τοῖς ἐν ᾅδου πνεύμασιν, ἀνεβίω τε αὖ, σεισμού γενομένου, παρὰ τὸ μνημεῖον οἱ προσεδρεύοντες ἐθαύμαζον, λέ γοντες· «Αληθῶς Υἱὸς Θεοῦ ἦν οὗτος· ο πολλὴ δὲ παρά πολλοῖς ἡ μετάγνωσις ἦν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ 'Ρωμαίων αὐτοῖς ἐπέσκηψε πόλεμος, καταδωμένης αὐτοῖς τῆς χώρας, καὶ πόλεων ἐμπιμπραμένων, καὶ οἴκων έρησ μουμένων, πολιορκουμένης τε ἤδη καὶ αὐτῆς τῆς Ἱε ρουσαλήμ, καὶ λιμού κατατήκοντος ἔνδοθεν, ἐκαλοῦντά τινες εἰς συναίσθησιν μόλις τῶν ἐπὶ Χριστῷ τολμημέ των, ᾔδεσάν τε λοιπὸν, τοῦ κακοῦσθαι τὰς αἰτίας, καὶ ὅτι πρόφασις αὐτοῖς τοῦ παθεῖν τὰ ἐπ' αὐτῷ γέγονε δυσσεβήματα. Οὐκοῦν ἐπειδὴ ο κατωρήσαντο, κόψονται ἐφ' ἑαυτοῖς κοπετόν, ὡσεὶ ἐπ' ἀγαπητῷ, καὶ ἐδυνη θήσονται οδύνην ὡς ἐπὶ πρωτοτόκῳ.» Καὶ γὰρ ἀε! πως ἄσχετον μὲν καταχεῖται δάκρυον τοῖς γεγεννηκόσιν, ἐφ' υἱῷ πρωτοτόκῳ κειμένῳ, καὶ ἀγαπητῷ, καμ μοὶ δὲ καὶ θρήνοι καταίρειν εἰς τέλος οὐκ ἀνεχόμενοι, μακρὰ δὲ δὴ πάντως, καὶ οἷον διηνεκής ἐδύνη, δριμείαις τισὶ καὶ ἀφορήτοις προσβολαῖς ψυχές κατατήκουσά. Οτι δὲ ἔμελλον εἰς πεῖραν ἐλθεῖν Ἰουδαῖον τῶν τοιῶνδε κακῶν, προμεμήνυκεν ὁ Χριστός, ταῖς κλαιούσαις ἐπ' αὐτῷ γυναιξὶν ἐπιτιμῶν τε καὶ λέ γων· ο θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, μὴ κλαίετε ἐπ' ἐμὲ, κλαίετε δὲ ἐφ' ὑμᾶς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ὑμῶν.» Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ μεγαλυνθήσεται ὁ κοι πετὺς ἐν Ἱερουσαλήμ, ὡς κοπετὶς βοῶνος ἐν πεδίῳ ἐκκοπτομένου. Καὶ κόψεται ἡ γῆ κατὰ τυ λὰς φυλάς. Φυλὴ καθ' ἑαυτὴν, καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καθ' ἑαυτάς. Φυλὴ οἴκου Δαβὶδ καθ' ἑαυ τὴν, καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καθ' ἑαυτάς. Φυλή οἴκου Νάθαν καθ' ἑαυτὴν, καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καθ' ἑαυτάς. Φυλὴ οἴκου Λευὶ καθ' ἑαυτὴν, καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καθ' ἑαυτάς. Φυλὴ Συμεών καθ' ἑαυτὴν, καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καθ' ἑαυ τάς. Πᾶσαι αἱ φυλαὶ αἱ ὑπολελειμμέναι, φυλή καθ' ἑαυτὴν, καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καθ' ἑαυτάς. . Ε'. Καταδουμένης ἁπάσης τῆς Ἰουδαίας κατὰ Λ καιροὺς ὑπὸ τῆς Ῥωμαίων στρατιᾶς, καὶ αὐτῆς δὲ πολιορκουμένης τῆς Ἱερουσαλήμ, τοιοῦτον ἔσεσθαι τητι παρὰ τῶν ἐν αὐτῇ τὸν κοπετόν, ὁποῖον ἂν πωλήσαιτο γηπόνος ῥοῶνος ἐκκοπτομένου. Εὐανθὲς μὲν γὰρ τὸ φυτόν, καὶ συχνοὺς ἐκ ρίζης ἀνίησι κλῶ νας ὀρθούς, καὶ εὐμηκεστάτους, εἰ δὲ δὴ καὶ αὐτοῖς ἐξωραΐζοιτο τοῖς καρποῖς, τότε δὴ μάλιστα καὶ ἐν πολλῷ κεῖται θαύματι. Χρήμα γὰρ ἀξιέραστον, ἡ ροιά, φυσικῷ διαπρέπουσα κάλλει τῶν ὀρπήκων ἀπηρτημένη, καὶ τοῖς ἔσω κόκκοις συμπεφοινιγμένον ἔχουσα τῶν ἐλύστρων τὸ εἶδος. Πάνδεινον δὲ, ὡς ἔφην, καὶ ἀνιαρόν, ὁμοῦ τοῖς καρποῖς ἀποκείρεσθαι τὸ φυτόν. Αλλ' ἦν τι τοιοῦτον ἰδεῖν τοῖς Ἰουδαίοις συμβαῖνον. Οσον μὲν γὰρ ἤχει εἰς τὰς ἐκ νόμου τις μᾶς, ῥοιαῖς ἐγκάρποις παρεικάζοιντο ἂν εἰκότως, οι προύχοντες ἐν αὐτοῖς· οἱ μὲν γὰρ ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς, τοὺς τῆς βασιλείας διέποντες θρόνους εἰς λῆξιν εὐκλείας τέθειντο παρ' αὐτοῖς. Οἱ δὲ ἐκ φυλῆς Λευὶ τοῖς τῆς ἱερωσύνης αὐχήμασιν εὖ μάλα κατ εστεμμένοι, λαμπροί τε ἦσαν καὶ διαβόητοι. Τί δ' ἂν λέγοιμι κριτάς τε καὶ νομικούς, καὶ τοὺς ταῖς ἑτέραις τιμαῖς κατηγλαϊσμένους; Επειδὴ δὲ πε παρανήκασιν εἰς Χριστὸν, δέδονται τοῖς ἐχθροῖς, καὶ καταδῃούντων αὐτοῖς τὴν χώραν Ουεσπασιανοῦ τε καὶ Τίτου, πολιορκουμένης τε τῆς Ἱερουσαλήμ, καὶ πάντας τοὺς ἐν αὐτῇ λιμοῦ καταφθίνοντος, θρήνου τε καὶ κοπετοῦ τὰ πάντα πεπλήρωται. Μαρτυρεῖ δὲ καὶ Ιώσηπος. Τὰ γὰρ τῆς Αλώσεως βιβλία συντιθείς, ἔφη που περὶ τῶν Ἱεροσολύμων αὐταῖς λέξεσιν ὧδε Κομμοὶ δὲ ἦσαν ἀνὰ τὴν πόλιν πανταχῆ, οἰμωγὴ δὲ διαπρύσιος, καὶ θρῆνος ἐγκέλευστος. Ωσπερ δὲ Λία βανον, καὶ δρυμὸν αὐτὴν ὠνόμαζε, λέγων· «διάνοιξον, ὁ Λίβανος, τὰς θύρας σου, καὶ καταφαγέτω πῦρ τὰς κέδρους σου. Ολολυξάτω πίτυς, ὅτι πέπτωκε κέδρος, ὅτι μεγάλως μεγιστάνες ἐταλαιπώρησαν. Ολολύξατε, δρύες τῆς Βασανίτιδος, ὅτι κατεσπάσθη ὁ δρυμὸς ὁ σύμφυτος· › οὕτω καὶ βοῶνα κοπτόμενον ονομάζει. Πιστώσεται δὲ τὸν λόγον καὶ ἡ θεσπέσιος Ματθαῖος, τοῖς Ἰουδαίων δήμοις προσπεφωνηκώς Ηδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δένδρων κεῖται. Πᾶν οὖν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν, ἐκκόπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται, καὶ καίεται. Εσται τοίνυν οὕτω, φησί, μέγας ὁ ἐν αὐτῇ κοπετός, οἷος ἂν γένοιτο ῥοῶνος, ἐκτεθηλότος αὐτῷ δηλονότι τοῦ καρποῦ, καὶ ἀδοκήτως ἐκκοπτομένου, ο Κόψεται δὲ ἡ γῆ κατὰ φυλάς φυλάς, καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καθ' ἑαυτάς.» Καὶ οὔτε πού φαμεν ἐκεῖνο βούλεσθαι δηλοῦν τὸν μακάριον προφήτην, ὡς ἑστήκοι μὲν ἀνὰ μέρος τὸ ἄρσεν ἐν ἑκάστῃ φυλῇ, ἀνὰ μέρος δὲ αὖ τὸ θῆλυ, καὶ ποιήσονται τὸν κοπετόν· περιττὸν γὰρ, ὡς ἔοικε, τὸ χρῆμα, καὶ εἰκαιόβουλον. Διδάσκει δὲ μᾶλλον ὡς ἐκάστη φυλὴ κατὰ τῶν ἐν αὐτῇ γυ ναικῶν ἰδίαν ἕξει τινὰ τοῦ θρήνου τὴν ἀφορμήν. Ταύτῃ τοι φησὶν ὅτι «Φυλὴ οἴκου Δαβὶδ καθ᾿ ἑαυτήν, καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καθ᾿ ἑαυτάς.» Καὶ δὴ φέρε λέγωμεν, ὡς ἔνι, τὸν ἑκάστης πόνον. Οἱ μὲν γὰρ ἐκ φυλῆς Δαβίδ, ἤτοι τοῦ Ἰούδα, τῆς βασιλείας ἐκχος. πέντες, κατοιμώζουσιν ἀσχέτως, ὡς τῆς οὕτω περι φανοῦς εὐκλείας ἀποστερούμενοι. Οἱ γε μὴν ἐκ τῆς τοῦ Λευί, τῶν ἐκ τῆς ἱερωσύνης ἐξωθούμενοι γερών, ὁμοῦ γυναιξὶ ποιήσονται τὸν κομμόν. Οἱ δὲ ἐκ φυλής τοῦ Νάθαν, προφήτης δὲ οὗτος ἦν, καὶ οὐχὶ πάντως ἀληθῆς, κόψονται πάλιν· οὐ γὰρ ἦν αὐτοῖς ἔτι προ φητεύειν ἄδικα, καὶ λαλεῖν τὰ ἀπὸ καρδίας, καὶ τοῖς ἀσυνέτοις καταπωλεῖν ὡς παρὰ Θεοῦ τοὺς ἰδίους λό γους, καὶ τὰς ἐντεῦθεν συλλέγειν αἰσχροκερδείας. Εχει δὲ ἡ παράδοσις, ὅτι τοὺς κριτὰς Ἰουδαῖοι τους καθισταμένους κατὰ καιροὺς ἐκ τῆς Συμεὼν ἐδέχοντα φυλῆς, ἅτε δὴ συνετωτάτους καὶ νομομαθείς ἄνδρας ἐχούσης, καὶ πολὺ τῶν ἄλλων προφερεστέρους εἰς γε τὸ ζῆν ἐλέσθαι ἐννόμως. Διὰ τοῦτό φησιν ὅτι Φυλὴ «Συμεών κόψεται καθ' ἑαυτήν. Ιδιος δέ τις καὶ τού τοις ὁ θρῆνος. Οὐ γὰρ ἔκρινον ὀρθῶς, οὔτε μὴν τοῖς δ θείοις είχοντες νόμοις, τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν ἀποπεραίνειν ἐσπούδαζον, ἦσαν δὲ μᾶλλον φιλοκερδείς, καὶ εὐιωνότατοι, καὶ ᾗ φησιν ὁ προφήτης, «Οι κριταὶ αὐτῆς ὡς λύκοι τῆς ᾿Αραβίας. Συνοδύρεσθαι δὲ ταύ ταις ἀναγκαῖόν πως ἦν καὶ τὰς ἑτέρας φυλὰς, ἅτε δὴ τῶν ἡδίστων αὐταῖς ἐθῶν τε καὶ τόπων ἐκπεμπομένας, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτοῦ θανάτου ἐπηρτημένου ταῖς σφῶν κεφαλαῖς φθάνοντος δὲ ὥσπερ τῶν πολε μίων τὸ ξίφος καὶ αὐτοῦ τοῦ λιμού. Ο ΚΕΦΑΛ. ΙΓ. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται πᾶς τόπος διανοιγόμενος ἐν τῷ οἴκῳ Δαβίδ, καὶ τοῖς κατοικούσιν Ἱερουσαλήμ, καὶ εἰς τὴν μετακίνησιν, καὶ εἰς τὸν ῥαντισμόν. 44. Επιτρέχει τῷ λόγῳ τὰ μετὰ τοῦτο πάλιν ἐσόμενα τοῖς ἡγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Χρι στοῦ. Οἱ μὲν γὰρ ταῖς ἀπειθείαις ἐξυβρικότες, ἐν πολιορκίαις ἔσονται, φησὶ, καὶ ἐπί γε τοῖς σφῶν αὐ τῶν κατοιμώξουσι κακοῖς. Ἐν δέ γε τῇ νοητῇ καὶ ἁγίᾳ κατὰ τὸ ἀληθὲς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐν τῷ οἴκῳ Δαβίδ, τουτέστι τῇ Ἐκκλησίᾳ, τοῦ πεφηνότος ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρκα Χριστού, ο Πᾶς τόπος ἔσται διανοιγόμενος, τουτέστι, πολλή τις ευρω χωρία, καὶ οἷον ἀνειμένη δίαιτα τριπόθητος καὶ ἀπονωτάτη. Ιστέον δὲ ὅτι τὸ ῥητὸν Ἑβραῖοι πάλιν ἐτέ ρως ἐκδεδώκασιν. Ἀντὶ γὰρ του, ο Εσται πᾶς τόπος διανοιγόμενος, ο πᾶσαν ἔσεσθαι πηγὴν ἀναβρύουσαν ἔφησαν αὐτοί. Καὶ εἰκός γε σφόδρα, καὶ τῆς ἑρμη νείας τῶν Ἑβδομήκοντα τὸν σκοπὸν εἰς τοῦτο αὐτὸ συντείνεσθαι, κἂν εἰ ἑτέρως ἔχοι τῆς τῶν ῥημάτων προφορᾶς ὁ τρόπος, ἵνα τι τοιοῦτον ᾖ τὸ δηλούμενον. Η μὲν γὰρ ἀπειθής, καὶ ἐξήνιος Ἱερουσαλήμ, ἡ πονηρά τε καὶ ἀποστάτις, «Ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους προς αὐτὴν, ο τὰς τοῖς ἰδίοις τολμήμασιν ἀναλόγως ἐχού σας ἀποτιεῖ δίκας. Εκκοπήσεται γὰρ ῥοῶνος δίκην. Τοῖς γε μὴν οἰκοῦσι τὴν νοητὴν Ἱερουσαλήμ, ήτοι τὸν οἶκον Ἰούδα, τουτέστι Χριστοῦ, ἔσται πᾶς τό πος διανοιγόμενος,» ήγουν ἐν παντὶ τόπῳ πηγή, το τῆς καθάρσεως ὕδωρ ἀναβρύουσα, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ὡς εἶναι χρήσιμον τοῖς πεπι στευκόσι, ο καὶ εἰς τὴν μετακίνησιν, καὶ εἰς τὸν βαντισμόν.» Καὶ τίς ἡ μετακίνησις; Ἰουδαίων μὲν ἐκ νομικῆς ἀγωγῆς εἰς πολιτείαν τὴν ἐπὶ Χριστῷ ἀπὸ σκιᾶς εἰς ἀλήθειαν, ἐκ τύπου καὶ γράμματος, εἰς λατρείαν πνευματικήν. "Ελλησι δὲ μετακίνησις τίς ἔσται; Ἐξ ἀπιστίας ἤκουσιν ἐπὶ τὸ πιστεῦσαι Χριστῷ· ἐξ ἀμαθείας τῆς πρώτης, εἰς ἐπίγνωσιν ἀκραιφνῆ τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ὄντος Θεοῦ· ἀπὸ σκό. τους εἰς φωτισμόν. Μετακίνησις δὲ κοινή, παντὶ πρέπουσα τῷ κεκλημένῳ διὰ τῆς πίστεως, Ἰουδαίῳ τε καὶ Ἕλληνι, ἀπὸ τοῦ φρονεῖν τὰ σαρκὸς, ἐπὶ τὸ ἐλέσθαι ζῇν ὁσίως, καὶ καθαρῶς, καὶ περιπατεῖν ἐν πνεύματι, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν. ἐκ τοῦ τιμᾷν τὰ ἐν κόσμῳ εἰς τὸ ἀγαπῆσαι τὰ ὑπερο κόσμια. Ὅτι δὲ τὸ θεῖον καὶ ἱερὸν δεχόμενοι βάπτισμα ραντιζόμεθα τῷ αἵματι Χριστοῦ πρὸς ἀποκάθαρσιν ἁμαρτίας, πῶς ἂν ἐνδοιάσειέ τις; Οὐκοῦν ἡ ὁδὸς ἡ εἰς μετακίνησιν καὶ εἰς ῥαντισμὸν τοῖς ἐν τῷ οἴκῳ Ἰούδα, τὸ σωτήριον βάπτισμα, ἤτοι πᾶς τόπος καὶ ἀναβρύουσα τὸ τῆς καθάρσεως ύδωρ. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος Σαβαώθ, ἐξολοθρεύσω τὰ ὀνόματα τῶν εἰδώλων ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ οὐκέτι ἔσται αὐτῶν μνεία. Καὶ τοὺς ψευδοπροφήτας, καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἀκάθαρτον ἐξαρῶ ἀπὸ τῆς γῆς. ΚΖ'. Πάντα πρὸς τὸ ἄμεινον μετακεχώρηκεν ἐν Χριστῷ, καὶ καινὴ κτίσις τὰ ἐν Χριστῷ, τῆς ἀρχαίας σαθρότητος ἀποβαλόντα τὸν μῶμον. 'Ατρεχῆ δὲ ὄντα τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον κατίδοι τις ἂν ἐξ αὐτῶν, εἰ βούλοιτο, τῶν πραγμάτων. Πρὸ μὲν γὰρ τῶν τῆς ἐπιδημίας ο καιρῶν, οὔπω καθ' ἡμᾶς γεγονότος του Μονογενούς, οὔτε μὴν τῷ θείῳ φωτὶ τὰ πάντα περιαστράπτοντος, ἀχλὺς ἦν ἔτι, καὶ σκότος ἐν ταῖς τῶν ἐθνῶν καρ δίαις. Ελάτρευον γὰρ εἰδώλοις, καὶ δυσβουλίας εἰς τοῦτο κατώλισθον, ὡς ξύλοις, καὶ λίθοις ἀναθεῖναι τὸ σέβας, καὶ τοῖς ἀκαθάρτοις δαίμοσι τὰς Θεῷ πρε πούσας ἀνάπτειν τιμάς. Καὶ ταυτὶ μὲν τῆς τῶν πλε νωμένων ἀβελτηρίας τὰ ἐγκλήματα. Παρὰ δέ γε τῷ Ἰσραήλ, ὃς καὶ ἀπόδεκτος, καὶ μερὶς Κυρίου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, σχοίνισμά τε κληρονομίας αὐτοῦ, τοσαύτη τις ἦν ἠθῶν τε καὶ τρόπων ἐξιτηλία, ὡς ὀλίγου μὲν ἀξιοῦσθαι λόγου, καίτοι πρὸς ἐπικουρίαν αὐτοῖς δοθέντα τὸν νόμον, καὶ οὐκ ἀνικάνως ἔχοντα πρὸς παιδαγωγίαν τὴν ἐπί γε τῷ χρῆναι βιοῦν ὄρο θῶς, ἀπονεῦσαι δὲ μᾶλλον πρὸς τὸ δεῖν ἀβούλοις ταῖς τῶν ἐθνῶν ἀποκομίζεσθαι πλάναις, καὶ ταῖς τῶν ἐμένων δεισιδαιμονίαις στοιχεῖν. Προσέκειντο μὲν γὰρ, καὶ λίαν ἐκτόπως, τοῖς τῶν ψευδωνύμων προ φητῶν μαντεύμασιν. Οἱ μὲν γὰρ τῶν εἰδώλων θεραπευτὰ!, τοῖς βεβήλοις τεμένεσι προσιζήσαντες, χρησ σμολόγοι τε ἦσαν, καὶ ψευδοεπεῖς· οἱ δὲ καὶ τὸ, «Ζῇ Κύριος,» ἐπὶ γλώττης ἔχοντες, καὶ εὐσεβεῖν ὑπου πλαττόμενοι, καὶ οἷον προβάτου δορᾷ τὸν λύκον ἐπι σκιάζοντες, τὸ τῆς προφητείας ὄνομά σφισιν αὐτοῖς περιτιθέντες οι τάλανες, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ δόξαν ἀνοσίως ἁρπάζοντες, ἀπηρεύγοντο τὸ δοκοῦν, καὶ τοὺς τῆς αὐτῶν καρδίας λογισμούς, θείαν ἔφασκον διανοιγόμενος, ήγουν πᾶσα πηγή κατευρυνομένη τε είναι βουλήν. Περὶ τῶν τὰ τοιάδε τολμαν ειωθότων καὶ ὁ προφήτης ἔφασκεν Ιερεμίας, πρὸς τὸν τῶν ὅλων κατεξουσιάζοντα Θεόν. Ο ων, Κύριε, ἰδοὺ οἱ προφῆται αὐτῶν προφητεύουσι, καὶ λέγουσιν· Οὐκ άψεσθε μάχαιραν, καὶ λιμὸς οὐκ ἔσται ἐν ὑμῖν, ὅτι ἀλήθειαν καὶ εἰρήνην δώσω ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ.» Καὶ πρός γε ταῦτα Θεός· «Ψευδὴ οἱ προφῆται προφητεύουσιν ἐν τῷ ὀνόματί μου. Οὐκ ἀπέστειλα αὐτοὺς, καὶ οὐκ ἐνετειλάμην αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἐλάλησα πρὸς αὐτοὺς, καὶ ὁράσεις ψευδεῖς, καὶ μαντείας, καὶ οἰωνίσματα, καὶ προαιρέσεις καρδίας αὐτῶν, αὐτοὶ ἐλάλησαν πρὸς αὐτοὺς, καὶ αὐτοὶ προεφήτευον.» Ψευδοεπεῖς γὰρ ἦσαν, ὡς ἔφην, καὶ λημματίων αἰσχρῶν ἡττώμενοι, προσελάλουν τοῖς ἀκρου μένοις τὰ ἀπὸ καρδίας αὐτῶν, καθὰ γέγραπται, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου. Εἶτα δέον ἐπὶ τούτοις ἀγανακτεῖν Ἰουδαίους, ἐκ τῶν ἐναντίων ἐποιοῦντο σεπτοὺς, καὶ τιμαῖς ταῖς ἀνωτάτω στεφανοῦν ἐσπούδαζον. Ἐπεὶ δὲ λοιπὸν ἐπέφανεν ἡμῖν ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ᾤχετο μὲν εἰς ἅπαν, καὶ ὠλόθρευτο παν τελῶς τὰ ψυχρὰ καὶ μειρακιώδη τῆς εἰδωλολατρείας ἀθύρματα, συνεξῄρηται δὲ αὐτῇ καὶ τὸ ἔκτοπόν τε καὶ δυσσεβὲς ἐπιτήδευμα τῶν ψευδοπροφητών, οι πονηροῦ καὶ ἀκαθάρτου πνεύματος ἔμπλεφ ἦσαν, καὶ τοῖς τῶν εἰδώλων θεραπευταῖς ἀδελφὴν καὶ γείτονα νοσοῦντες τὴν πλάνησιν καταφωραθεῖεν ἂν, καὶ μέλα ὀρθῶς. Εἷς γὰρ ἀμφοῖν τῆς δυσσεβείας ὁ ἐπιστάτης, τουτέστιν ὁ Σατανᾶς. • Εξαρῶ τοίνυν, φησίν, ἀπὸ τῆς γῆς τὰ ὀνόματα τῶν εἰδώλων, καὶ οὐκ ἔσται αὐτῶν μνεία ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ο τουτέστι, κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν καθ᾿ ὃν ἂν τὸ θεῖον καὶ ἐπουράνιον λάμψη φῶς, καὶ ἐν ταῖς τῶν πλανωμένων καρ δίαις ὁ νοητὸς εωσφόρος ἀνατείλῃ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, διαυγάσῃ δὲ ἡμέρα, τῆς πάλαι νυκτὸς ἀπεληλαμένης,καὶ τῶν ἐν αὐτῇ δρωμένων· ἵνα, τῆς ἀρχαίας ἀκαθαρσίας ἐξῃρημένης, οἱ ἀθληταὶ καὶ ἅγιοι προσ κυνηταὶ φαίνοιντο λοιπὸν τῆς εὐαγούς πολιτείας ἀνημμένοι τὰ αὐχήματα, καὶ τὴν ἐν Χριστῷ τιμῶντες ζωήν. Καὶ ἔσται, ἐὰν προφητεύσῃ ἄνθρωπος ἔτι, καὶ ἐρεῖ πρὸς αὐτὸν ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ οἱ γεννήσαντες αὐτόν· Οὐ ζήσῃ, ὅτι ψευδῆ ἐλάλησας ἐν ὀνόματι Κυρίου, καὶ συμποδιοῦσιν αὐτὸν ὁ πατὴρ αὐτοῦ καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ οἱ γεννήσαντες αὐτὸν ἐν τῷ προφητεύειν αὐτόν. Η'. Τοσαύτη τις ἔσται περὶ τὸ θεῖον αἰδὼς τῶν τηνικάδε, φησί, φροντιοῦσι δὲ οὕτω τῆς εἰς ἄκρον ἐπιεικείας καὶ ἀξιαγάστου ζωῆς, ὥστε καὶ γονέας αὐτοὺς ἰδίοις ἐπιθήγεσθαι τέκνοις ζηλούν, τὸ τοὺς ψευδοεπεῖς προφητεύειν ἀποπλαττομένους, καὶ ἀποφθέγξοιντό τὰ τῶν ἀπὸ καρδίας, ὡς Θεοῦ λελαληκότος. • Συμποδιοῦσι γὰρ αὐτόν, ο φησί, τουτέστι, καταδεσμεύσουσιν ὡς ἔκφρονά τε καὶ μεμηνότα, μελλήσαντες δὲ οὐδὲν, καθοριοῦσιν αὐτοῦ τὸν θάνα τον, εἰ ἔμμονόν τε καὶ ἀναιδὴ τὴν ἐπὶ τῷδε ποιοῖτο νόσον. Απόχρη γὰρ αὐτοῖς εἰς τὸ δεῖν ἅπασαν τοῦ παιδός καθορίσαι δίκην τόδε, ὅτι ψευδή λελάληκεν ἐν ὀνόματι Κυρίου. Αθρει δὲ ὥσπερ ἐστὶν ἀληθῆς ὁ λό γος, καὶ τὸ βέβαιον εἰς πίστιν ἡ προαναφώνησις έχει. Τίς γὰρ τῶν καθ' ἡμᾶς διακαρτερήσειεν ἂν ἐν τῷ νῦν καιρῷ προφητεύοντός τινος; ἢ πῶς οὐκ ἐξ-? εστηκότα λογιεῖται μὲν τὸν τοιοῦτον εὐθὺς, ὧδε τε ἔχοντα γνώμης πῶς οὐκ ἂν ποιήσαιτο στυγητών; Παῖος δὲ πατὴρ ἀνεπίπληκτον εάσει τέκνον, εἰ τοῖς οὕτω δεινοῖ; ἐναλοίη πλημμελήμασιν; Απόδειξις οὖν ἄρα, και μάλα σαφής γένοιτο ἂν, οἶμαι, τουτὶ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας, ὅτε πολύ πρὸς τὸ ἄμεινον ἡ τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων μετακεχώρηκε φύσις, Θεοῦ μεταπλάττοντος εἰς τὸ αὐτῷ δοκοῦν καὶ εἰς τὸ εὖ ἔχον ἢ πρίν. Καὶ γοῦν τὰ πάλαι τιμώμενα καὶ παρὰ πολ λεῖς ἀξιάγαστα, νῦν εἰσι στυγητά καὶ ἐπάρατα καὶ τοῖς ἐπιεικέσιν οὐκ ἀνεκτὰ καὶ τοῦ κολάζεσθαι δεῖν οὐκ ἡμοιρηκότα. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καταισχυνθή συνται οἱ προφῆται ἕκαστος ἐκ τῆς ὁράσεως αὐτ τοῦ ἐν τῷ προφητεύειν αὐτὸν, καὶ ἐνδύσονται δέρριν τριχίνην, ἀνθ' ὧν ἐψεύσαντο, καὶ ἐρεῖ Οὐκ εἰμὶ προφήτης ἐγώ, διότι άνθρωπος ἐργαζόμενος τὴν γῆν ἐγώ εἰμι, ὅτι ἄνθρωπος ἐγέννησε για ἐκ νεότητός μου. Καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτόν· Τί αἱ πληγαὶ αὗται ἀναμέσον τῶν χειρῶν σου; Καὶ ἐρεῖ· “Ας ἐπλήγην ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἀγαπητού μου. ιθ'. Ὅτι καὶ ποινῆς καὶ δίκης ἄξια τέθεινται παρ' ἡμῖν τὰ πάλαι τεθαυμασμένα, καὶ ἐκ τῆς τῶν προσ κειμένων ἐννοίας ἀταλαίπωρον ἰδεῖν. Προεφήτευον μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, ἐν τῷ Ἰσραὴλ οἱ ψευδοεπεῖς τε καὶ φένακες, καὶ πλανᾶν ειωθότες ἕνεκεν ο δρακός κριθῆς καὶ κλάσματος ἄρτου, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Εἶτα τοιαῦτα τολμῶσιν ἐκείνοις ἐπέπληττε μὲν οὐδεὶς, οὐδ' ἀπείργειν ἤθελεν ὡς δυσσεθεῖν ᾑρημένους, ἐπαίνοις δὲ μᾶλλον αὐτοὺς, καὶ ταῖς ἀνωτάτω τιμαῖς στεφανοῦν ἠξίουν οἱ τάλανες. Ταύτῃ τοι κακεί και πρὸς τὸ χεῖρον ᾔεσαν, τρεφομένης ὥσπερ αὐτοῖς τῆς νόσου διὰ τῆς τῶν τεθαυμακότων αὐτοὺς ἐλα φείας. Ἐν δὲ τῷ νῦν καιρῷ καταισχυνθήσεσθαί φησιν αὐτούς, οὐ παραδεχθείσης δηλονότι τῆς ψευδοπροφητείας, ἐπιτετιμημένης δὲ μᾶλλον, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν τὰ τοιάδε τολμαν ειωθότων τάς τῆς ἀπονοίας ἐξαι του μένων δίκας, ὡς ἐλεγχθέντας εὐθὺς καὶ ἀποσχέσθαι τοῦ κακοῦ, καὶ δέρειν ἐνδύσασθαι τριχίνην, ἀνθ' ὧν ἐψεύσαντο, τουτέστι, πενθεῖν ἐπὶ τῷ κακῷ καὶ ἐπὶ τῇ πλημμελείς κατολοφύρεσθαι, μεταγινώσκοντας ὅτι λογισμῶν εἰς τοῦτο κατώλισθον ἀμαθίας, ὡς ψευδοεπῆσαι κατά Θεοῦ, ἐρυθριῶντας δὲ ὅλως οὐδὲν, ὁμολογήσαί τε τὴν ἁμαρτίαν, καὶ συγγνώμην ἐξαιτῆσαι, λέγοντας σαφῶς·. Οὐκ εἰμὶ προφήτης ἐγώ, ὅτι ἄνθρωπος ἐγέννησέ με, ἐκ νεότητός μου,» τουτέστιν, ὅτι ἀνθρώπου γέγονα τέκνον. Ασθενής δὲ λίαν ἡ φύσ σις καὶ εὐπάροιστος κομιδῇ πρὸς τὸ μὴ ἔχον ὀρθῶς καὶ ἑτοιμοτρεπής εἰς ἁμαρτίαν. Εἶεν δ' ἂν αἱ το:πίδε μετανοούντων φωναί. Εἰ δὲ δὴ βουλοίμην αὐτὸν ἔρε σθαι, φησί, τί τὸ χρῆμα τῶν ἐν χερσὶν ὁρωμένων τραυμάτων ήτοι πληγῶν; ἀποκρινεῖται πάλιν, ὅτι «Ας ἐπλήγην ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἀγαπητού μου,» συμ ποδισάντων αὐτὸν δηλονότι πατρὸς καὶ μητρὸς, καὶ τὰ τῆς προπετείας ἐξῃτηκότων δίκς. Οἶκος γὰρ ἀγαπητοῦ, ἑκάστῳ τῶν καθ' ἡμᾶς, ὁ τῶν γεγεννηκότ των. "Ορα τοίνυν ὅση τίς ἐστιν ἡ τῶν πάλαι καὶ νῦν πραγμάτων διαφορά. Εθαυμάζοντο μὲν γὰρ οἱ παρ' ἐκείνοις ψευδοπροφῆται, καὶ ἦσαν ἐν δόξῃ καὶ ὑπο λήψει χρηστῇ, καὶ ταῦτα ὁρῶντες οὐδὲ μετεμέλοντα. Κατὰ δέ γε τὸν ἐνεστηκότα καιρὸν, εἰ δή τινες ἔλοιντο ταῖς ἐκείνων μαντείαις κατακολουθεῖν, ἐπιτιμῶντα καὶ καταισχύνονται, καὶ ταῖς τῶν γεγεννηκότων κα 791 λάζονται ψήφοις, μεταγινώσκουσιν ὡς ἡμαρτηκότες, πενθοῦσι καὶ κλαίουσι, τὴν τῆς ἀνθρωπείας φύσεως ὁμολογοῦντες ἀσθένειαν καὶ τὸ εὐόλισθον εἰς ἁμαρτίαν. Ανῄρηται γὰρ τὸ πνεῦμα τὸ ἀκάθαρτον ἀπὸ τῆς γῆς τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δυνάμει τε καὶ ἐξουσίᾳ. Ρομφαία, ἐξεγέρθητι ἐπὶ τὸν ποιμένα μου καὶ ἐπ' ἄνδρα πολίτην αὐτοῦ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσεται τὰ πρόβατα, καὶ ἐπάξω την χειρά μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας. Ρ. Δέδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν τὸν ἴδιον Υἱὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἐφείς οἰκονομικῶς, καίτοι Θεὸν ὄντα καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἀποῤῥήτως γεγεννημένον, καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή καθικέσθαι, καὶ ἄνθρωπον γε νέσθαι καθ' ἡμᾶς, καὶ ἀνατλῆναι σταυρόν, ἵνα σώση τὸν κόσμον, καὶ ἀποστήσῃ τῆς κατὰ πάντων πλευν εξίας τὸν Σατανᾶν, καθέλῃ δὲ καὶ τὴν βέβηλον εἰσω λολατρείαν, καὶ καταργήσῃ μαντείαν, ψευδοπροφήτας τε καὶ τοὺς ἐκ καρδίας φενακισμούς, ἐξάρῃ δὲ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἀκάθαρτον ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ πρός γε δὴ τούτοις, ἵνα καταστήσηται τὴν ὑπ' οὐρανὸν, με τατιθεὶς εἰς θεογνωσίαν τοὺς πεπλανημένους, ἀναπείθων ελέσθαι τὴν εὐσεβὴ καὶ εὐσχήμονα πολιτείαν καὶ πᾶν εἶδος ἀρετῆς ὁρᾶσθαι τετιμηκότας. Ταύτης οὖν ἕνεκα τῆς αἰτίας τὸν ἐπὶ ξύλου θάνατον, καίτοι πολύ λίαν ἔχοντα τὸ δυσκλες, ὑπέμεινεν, αἰσχύνης κατα φρονήσας, οὕτω καὶ αὐτῷ δοκοῦν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Καίτοι τοιοῦτον ἡμῖν ὑποφαίνει λέγων αὐτὸς ὁ Υἱ; Ότι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, Τοῦτο δέ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, ἵνα πάν 8 δέδωκέ μοι μὴ ἀπολέσω ἐξ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀναστήσω αὐτὸ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ.» Καὶ ὥσπερ ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος, «Διὰ τοῦτο Χριστὸς ἀπέθανε καὶ ἀνέζησεν, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύση. Η που ", Τέθεικε τοίνυν ἐκὼν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ψυχὴν, μόνον δὲ ιι, οὐχὶ καὶ παραδόντος αὐτὸν ὡς ἄνθρωπον ἰδίῳ νεύματι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ οἷον ἐφιέντος, ὡς ἔφην, αἵματι τῷ ἰδίῳ τὴν ἁπάντων πρίασθαι ζωήν. Καὶ γοῦν ὁ. Σωτήρ, οἰηθέντος Πιλάτου κατεξουσιάζειν αὐτοῦ, προσυπήντα λέγων· «Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν ού δεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σο: δεδομένον ἄνωθεν. ο Προαφηγησάμενος τοίνυν διὰ τῆς τοῦ προφήτου φω νῆς ὡς πλείστη τις ἔσται τῶν ἀνθρωπίνων πραγμα των ἐπὶ τὸ ἄμεινον καταδρομή, παθόντος αὐτοῦ τὸν ἐν σαρκὶ θάνατον, μονονουχί καὶ ἐπισπεύδει τοῦ και ροῦ τὴν ἀνάδειξιν, καθ' δν ἔσται ταῦτα, καὶ ἐνεργεῖο σθαι προστέταχε τὸ ἐπὶ τῷ πάθει μυστήριον, αὐτῇ τη ρομφαία παρεγγυῶν τε καὶ λέγων·· Εξεγέρθητι & ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, καὶ ἐπ' ἄνδρα πολίτην αὐτοῦ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ ῥομφαίαν μὲν ἐν τούτοις καταδηλοῦσθαί φαμεν ὡς ἐν εἴδει μαχαίρας τὸν πειρασμόν, ἢ καὶ αὐτὸ τὸ πάθος, τὸ ἐκ τῆς Ἰου δαίων ἀπονοίας ἐπενηνεγμένον τῷ Εμμανουήλ. Έοικε. γέρ συνιέναι τε οὕτω καὶ μὴν καὶ εἰπεῖν ὁ δίκαιος 23. Συμεών, ὅτε προσεκόμιζεν οκταήμερον τὸν Ἰησοῦν ἡ ἁγία Θεοτόκος. «Καὶ σοῦ αὐτῆς τὴν ψυχὴν διελεύσεται ρομφαία. ο Μένον γὰρ οὐχὶ ῥομφαία κατεσφάζετο, ‹ σταυρούμενον ὁρῶσα τὸν ἐξ αὐτῆς γεννηθέντα κατά γε την σάρκα φημί. «Ο τοίνυν ῥομφαία, εξεγέρθητι, φησίν, ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, ν τουτέστιν, ἐξηγείσθω λοιπὸν τὸ σωτήριον πάθος, καὶ ὁ τῆς τῶν ἀγαθῶν ἀναδείξεως ἡκέτω καιρός. Ἔστι μὲν γὰρ ἐφ' ἡμᾶς ἀρχιποίμην ὁ Χριστὸς, καὶ ὑπ' αὐτῷ ἐσμεν πάντες οἱ πεπιστευκότες, πλὴν οὐκ ἔξω χειρὸς τῆς τοῦ Θεοῦ “¸ καὶ Πατρός. Κατάρχει γὰρ ἡμῶν ἐν Υἱῷ, δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ σεσώσμεθα, καὶ δι' αὐτοῦ ἐσχήκαμεν τὴν προσαγωγήν. Καὶ γοῦν ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· «Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούει, κἀγὼ γινώ σκω αὐτὰ, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι, κἀγὼ ζωὴν αἰώνιον δίδωμι αὐτοῖς, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου. Ο Πα τήρ μου ὃς δέδωκέ μοι, μείζων πάντων ἐστὶ, καὶ οὐδεὶς δύναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός μου. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ μου ἓν ἐσμεν. Ιδιος οὖν ἄρα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ποιμὴν ὁ Υἱὸς, οὐκ ἀλλό τρια κατανέμων θρέμματα, τὰ ἑαυτοῦ δὲ μᾶλλον καὶ ** τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἰδίων αὐτοῦ νεουμένων τῶν μισθωτῶν ποιμένων, οἱ κατέσφαζον μὲν τὰ πρόβατα, φειδοῦς ἁπάσης ἐξῃρημένης. Ελεγον δὲ καὶ πωλοῦντες αὐτά Ευλογητός Κύριος, καὶ πεπλουτήκαμεν.» Πολίται δὲ, ήγουν οἰκεῖοι καὶ γνώριμοι τοῦ ἀγαθοῦ ποιμένος, « οἱ ὑπ' αὐτῷ τεταγμένοι, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων οι θεσπέσιοι μαθηταί, οἱ καὶ παταχθέντος τοῦ ποιμένος κατεσκίδναντο καὶ πεφεύγασιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἦκον τῶν Ἰουδαίων οἱ ὑπηρέται, καὶ σὺν αὐτοῖς ὁ προδότης ὁμοῦ τῇ σπείρα συλληψόμενοι τὸν Ἰησοῦν, Πάντες ἀφέντες αὐτόν, ἔφυγον· ο ἔφη γάρ οὕτω τὸ Γράμμα τὸ εὐαγγελικόν. Ὅτι δὲ δοὺς ὑπὲρ ἡμῶν εἰς θάνατον τὸν ἴδιον Υἱὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ πατάξαι πως αὐτὸν ".» λέγεται, τῷ γε ὅλως ἐφεῖναι παθεῖν, πιστώσεται λέ γων αὐτὸς ὁ Υἱός, διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς περὶ 793 τῶν εἰς αὐτὸν ἀνόσια δεδρακότων, δῆλον δὲ ὅτι τῶν Ἰουδαίων· ο Ότι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτοὶ κατεδίωξαν, καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσέθηκαν. ο Εκούσιον μὲν οὖν, ὡς ἔρην, ἐποιεῖτο τὸ πάθος, ἵνα τὸ ἐκ τοῦ παθεῖν αὐτὸν διαφανήται κατόρθωμα. Ότι δὲ τοῖς ἐσταυρωκόσιν ολέθρου πρόξενον ἔσται το χρῆμα, καὶ τοῖς ἐκ θείας ὀργῆς ὑποπετοῦνται κακοίς, οἱ τῆς τοιάσδε βουλῆς καὶ τῶν ἐγχειρημάτων ἐξάρ χοντες (οὗτοι δὲ ἦσαν οἱ λαῶν ἡγούμενοι), διατρανοί λέγων· ο Καὶ ἐπάξω τὴν χεῖρα μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας. • Διεφθάρκασι γὰρ τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ, κατά τὴν τοῦ προφήτου φωνή, «Εδωκαν μερίδα αὐτοῦ ΕΧΤΗ, 27. ἐπιθυμητὴν εἰς ἔρημον ἄβατον. Εγενήθη εἰς ἀφανε σμὸν ἀπωλείας. Επάγει γε μὴν τὴν χεῖρα Θεὸς τοῖς ποιμέσιν, οιονεί καταπαύουσαν τὴν ῥομφαίαν καὶ τὰς τῆς ἀνοσιότητος ἐξαιτοῦσαν δίκας, οὐχ ὅτι μόνον αὐτο. πεπαρῳνήκασιν εἰς Χριστὸν, ἀλλ' ὅτι πρὸς τούτοι 8., καὶ τοῖς ἄλλοις γεγόνασιν ἀρχὴ καὶ ὁδὸς τῆς εἰς Χρισ στὸν ἀσχέτου μανίας. Ως γάρ φησιν ὁ μακάριος Ματ θαῖος ὁ εὐαγγελιστής, Πιλάτου τοῖς Ἰουδαίοις προτε Θεικότος Χριστόν τε καὶ Βαραββάν, καὶ τὸ, Τίνα θέλετε ἐκ τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν, προσπεφωνηκότος, οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι «ἔπεισαν τοὺς ὄχλους ἵνα αἰτήσωνται τὸν Βαραββάν, τὸν δὲ Ἰησοῦν ἀπολέσωσιν.» Ανέπειθον δὲ πρὸς τούτοις βοᾷν «Σταύρωσον, σταύρωσον αὐτόν. ὁ Οὐκοῦν ἀληθὲς τὸ διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς εἰρημένον, ὅτι «Οἱ ποιμένες ήφρονεύσαντο, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομὴ, καὶ διεσκορπίσθησαν.» "Ωσπερ γὰρ ἡ νήψις τῶν ἀγαθῶν ποιμένων ονίνησι τὴν ἀγέλην· οὕτω καταφθείρει τὸ ῥᾴθυμον, καὶ τοῖς τῶν ποιμένων ἴγνεσι τὸ ὑπὸ χεῖρα πάντως ἀκολοι θεῖ. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐν πάσῃ τῇ τὴν λέγει Κύριος, τὰ δύο μέρη αὐτῆς ἐξολοθρευθήσεται, καὶ ἐκλείψει, τὸ δὲ τρίτον ὑπολειφθήσεται ἐν αὐτῇ. Καὶ διάξω τὸ τρίτον διὰ πυρὸς, καὶ πυρώσω αὐτούς, ὡς πυροῦται τὸ ἀργύριον, καὶ δοκιμῶ αὐτοὺς, ὡς δοκιμάζεται τὸ χρυσίον. Αὐτὸς ἐπικαλέσεται τὸ ὄνομά μου, κἀγὼ ἐπακούσομαι αὐτῷ, καὶ ἐρῶ· Λαός μου οὗτός ἐστι, καὶ αὐτὸς ἐρεῖ· Κύριος ὁ Θεός μου ΡΑ'. Ἐπενεχθείσης τῆς θείας χειρὸς τοῖς ἀνοσίοις ψευδοποιμέσιν, οἳ τὸν ἀμπελῶνα κατεφθάρκασι τὸν βασιλικόν, οὐδὲ αὐτοὺς ἔσεσθαί φησιν ἔξω ποινῆς καὶ δίκης τοὺς τοῖς ἀνοσίοις αὐτῶν σκέμμασιν ἀδουλό τατα συνδεδραμηκότας, δῆλον δὲ ὅτι τοὺς τῶν Ἰου δαίων δήμους καὶ τὴν ἀγελαίαν τῶν ὑπὸ χεῖρα πληθύν. Δεδαπάνηνται γὰρ τῷ πολέμῳ, καὶ διολώλασιν ὁμοῦ τοῖς κατοίκοις αἱ πόλεις, πανολεθρίᾳ καταπολλύμεναι, μόλις δὲ σέσωνται τὸ κατάλειμμα, ὡς ἐν τρίτῃ μοίρα τοῦ παντὸς νοούμενον πλήθους. Πλέθρευται γὰρ οὐκ εἰς ἅπαν ὁ Ἰσραὴλ, Θεοῦ κατοικτείροντας διὰ τοὺς πατέρας. Τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ μακάριος Ησαΐας φησί Καὶ εἰ μὴ Κύριος Σαβαώθ ἐγκατέλιπεν ἡμῖν σπέρ μα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθημεν, καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ὠμοιώθημεν.» Πλὴν τὸ τρίτον, ήγουν τὸ κατάλειμμα. τουτέστι, τοὺς ἐξ αἵματος Ισραήλ πιστεύσαντας, διάξειν φησὶ διὰ πυρὸς, καὶ πυροῦν αὐτοὺς ὡς ἀρ γύριον καὶ χρυσίον. Οὐ γὰρ ἔξω πόνου τῶν ἁγίων ή ζωή· ἀληθὲς δὲ ὅτι «οἱ θέλοντες ζῆν εὐσεβῶς ἐν Χριστῷ, διωχθήσονται.» Δοκιμώτατοι δὲ γεγόνασιν οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ, καὶ ὅσοι γεγόνασιν αὐτοῖς συν εργάται κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καὶ συμπεπονήκασιν ἱερουργοῦσιν εἰς τὰ ἔθνη τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ. Κέκληνται γὰρ εἰς πεῖραν πολλῶν θλίψεών τε καὶ διωγμῶν, καὶ μονονουχί πεπύρωνται, δοκιμαζόμενος διὰ πειρασμῶν, ὡς δύνασθαι λέγειν ἐκ παῤῥησίας «Ότι ἐδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεὸς, ἐπύρωσας ἡμᾶς ὡς πυροῦται τὸ ἀργύριον.: Τίς οὖν ἡ ἐντεῦθεν ὄνησις ἢ ποῖος ἔσται μισθὸς τοῖς ὧδε πεπονηκόσι καὶ δεδοκιμασμένοις· Οἰκεῖοι γεγόνασι τοῦ Θεοῦ, γνώριμοι τε καὶ ἡγαπημένοι. Κατελογίσθησαν γὰρ ε εἰς ἔθνος ἅγιον, εἰς βασίλειον ιεράτευμα, καὶ εἰς λαὸν τὸν εἰς περιποίησιν, ἵνα τὰς ἀρετὰς ἐξαγγείλωσι τοῦ ἐκ σκύ τους αὐτοὺς καλέσαντος ἐπὶ τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς, ο ποτὲ δὲ ὄντες οὐ λαός, γεγόνασι λαός. Και ποτε μὲν ἤκουον· «Οταν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε προς με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν.» Νυνί δέ φησιν, ὅτι • Αὐτὸς ἐπικαλέσεται τὸ ὄνομά μου, καὶ ἐρῶ· Λαός μου οὗτός ἐστιν.» Οὐκοῦν ἴδιος γεγόνασι κλῆρος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, δέδονται δὲ τῷ Υἱῷ, συγκατάρχει γὰρ τῶν ὅλων ὁμοῦ τῷ γεγεννηκής τι, εὐμενῆ τε καὶ ἵλεω τὸν τῶν ὅλων ἔχουσι δημιουρ τὸν καὶ Δεσπότην. ΤΟΜΟΣ ΕΚΤΟΣ. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται τοῦ Κυρίου, καὶ διαμε γιοῦνται τὰ σκυλά σου ἐν σοί. Καὶ ἐπισυνάξω πάντα τὰ ἔθνη εἰς πόλεμον ἐπὶ ῾Ιερουσαλήμ, καὶ αλώσεται ἡ πόλις, καὶ διαρπαγήσονται αἱ οἰκίαι, καὶ αἱ γυναῖκες μολυνθήσονται, καὶ ἐξελεύσεται τὸ ἥμισυ τῆς πόλεως ἐν αἰχμαλωσία. ΡΒ'. Τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ σωτήριον πάθος καταμηνύων, ἔφασκεν ἐν τοῖς ὀπίσω βραχύ, ο Ρομφαία, ἐξ εγέρθης: ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, καὶ ἐπ' ἄνδρα πολίτην αὐτοῦ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Πάταξον τὸν ποιμένα καὶ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα.» Οτι δὲ πειναῖς ταῖς ἐσχάταις ἡ τῶν Ἰουδαίων πληθὺς ὑπενεχθήσεται, και μάλα εἰκότως, κεκυριοκτόνησε γὰρ ἡ πάντολμος, ἐδίδασκε προστιθείς· «Καὶ ἐπάξω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας, καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος, τὰ δύο μέρη ἐξολοθρευθήσεται καὶ ἐκλείψει, τὸ δὲ τρίτον διάξω διὰ πυρός, καὶ πυρώσω αὐτούς, ὡς πυροῦται τὸ ἀργύριον, καὶ δοκιμῶ αὐτούς, ὡς δοκιμάζεται τὸ χρυσίον.» Τίνα δὲ τρόπον τὰ τοιάδε νοοῖντο, καὶ οὐκ ἔξω τοῦ εἰκότος, κατά γε τὸ ἐφικτὸν ἡμῖν εἰρήκαμεν. Γέγραπται δὲ καὶ νῦν ὁ τῶν προκειμένων σκοπός, ὡς πρός γε τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀνοσιουργήσασαν ἀχαλίνως, καὶ τὸν τῆς ἁλώσεως ἡμῖν κατασημαίνει τρόπον. • Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἡμέρα τοῦ Κυρίου,» τουτέστιν, ἃς αὐτὸς ἐπάγει ψήφῳ δικαίᾳ, καὶ ὁσίῳ κρίματι. Καὶ γάρ ἐστιν ἀληθὲς, δ καὶ δι' ἑτέρου προφήτου φησίν ο Οὐκ ἔστι κακία ἐν πόλει, ἣν Κύριος οὐκ ἐποίησε. Οὐ γὰρ ἂν γένοιτό τι τῶν ὅλην κακοῦν ἰσχυόντων πόλιν, δ μὴ πράττεσθαί φαμεν ἐφιέντος αὐτοῦ, καὶ πλημμελημάτων δίκας ἐξαιτεῖν ἐθέλοντος τοὺς ἀσχέτοις ὁρμαῖς ἐπὶ τὰ φαῦλα διάττοντας. Οὐκοῦν αὐτοῦ φησιν εἶναι τὰς ἡμέρας, διὰ τὸ ἐπαγγέλλεσθαι κατ' ὀργὴν αὐτοῦ. Πεπαρῳνήκασι γὰρ φορητῶς οὐκέτι, ἀπεκτονότες μὲν τοὺς προφήτας, προσθέντες δὲ τούτοις καὶ τὸν Γιόν. Τί δὲ τὸ ἐσόμενον ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, σαφηνίζει λέγων· ι Καὶ διαμεριοῦνται τὰ σκυλά σου ἐν σοὶ (συναγηγερμένα δηλονότι πάντα τὰ ἔθνη ) καὶ διαρπάζονται μὲν οἰκίας, γύναια δὲ περιέλκοντες να πίοις ὁμοῦ. Τότε γὰρ, φησί, τὸ ἥμισυ τῆς πόλεως η ἐξελεύσεται ἐν αἰχμαλωσίᾳ. ο Φασί γάρ, ότι Ρωμαίοι τῶν τῆς σεμνότητος ἐκπιπτούσας ἐθῶν, καὶ ἐν δίψει τὰ τοιαῦτα πάθη, καὶ τοῖς ἅπαξ εαλωκόσι καὶ ἀνεπικουρήτοις παντελῶς πρέπουσαι συμφοραί. τὴν πόλιν ἑλόντες, καὶ πρὸς τὰς τῶν μαχομένων απ τοῖς ἀναισχυντίας ολιγωρήσαντες, αὐτόν τε ἐνέπρησαν τὸν νεὼν καὶ τὰς τοῦ ἄστεος οἰκίας· ἐφείσαντο δὲ προσπιπτόντων αὐτοῖς τῶν κατῳκηκότων τὴν ἄνω πόλιν καὶ τὸ ἱερόν. Θέα δὲ, ὅπως εἰς τοῦτο θάρσους ἀφίξεσθαί φησι τοὺς νενικηκότας, ὡς διαρπάσαντας τὰς οἰκίας, μὴ εὐθέως ἀποφοιτῆσαι ταῖς λείαις ὁμοῦ, καὶ σχολαῖον ποιήσασθαι τὸν διαμερισμὸν ἐν ταῖς ἑαυτῶν σκηναῖς ἀφιγμένους· ἀλλ᾽ ἐν αὐτῇ τοῦτο δράσαι τῇ ἀλούσῃ πόλει, ὅπερ οὐ γέγονεν ἂν, εἶπερ τις ἦν ὅλως τοῖς ἀθλίως πεπραχόσιν ἐπικουρῶν, καὶ τοῖς καταδροῦσι μαχόμενος. Μολυνθήσεσθαι δὲ τὰς γυναῖκάς φησιν, ἀβουλήτως ἑτέροις εφελκομένας, καὶ πολλάκις τῶν κατὰ νόμους συνεχηκότων. Πολέμου δὲ Οἱ δὲ κατάλοιποι τοῦ λαοῦ οὐ μὴ ἐξολοθρευθῶσιν ἐκ τῆς πόλεως Γ'. Τοῦτο, οἶμαι, ἔστιν ἕτερον οὐδὲν, ἢ ὅπερ ἔφην ἀρτίως, ὡς γέγονε τις φειδὴ τῶν κατοικούντων τὴν ἄνω πόλιν, καὶ σέσωσται μέρος τῶν Ἱεροσολύμων. Ανέκοπτον γὰρ οἱ Ρωμαίων στρατηγοὶ τοὺς τῶν μαχομένων θυμούς, εἰ δή πού τινας τεθέαν:ο κλαίοντάς τε καὶ ὑποπίπτοντας καὶ ἀμαχεὶ προστί πτοντας. Η τοίνυν καταλοίπους τοῦ λαοῦ αὐτοῦ τους ἐν τῷ σεσωσμένῳ τῆς πόλεως μέρει φησίν· ἡ τάχα που τοὺς πεπιστευκότας εἰς τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα Χριστὸν, περὶ ὧν καί φησιν, ὡς οὐκ ἂν ἐξολοθρευθεῖεν ἐκ τῆς πόλεως. Ἔσονται γὰρ ἀεὶ τῆς ἐκκλησίας πολῖται, κἂν εἰ τῆς ἐπιγείου καὶ ὠλοθρευμένης Ἱερουσαλὴμ ἐκπίπτοιεν, ἀλλ᾽ οὖν ἔχουσι τὴν ἄνω, περὶ ἧς καὶ ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος· «Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν. Εοικε δέ τι καὶ ὁ μακάριος Δαβὶδ υπαινίττεσθαι τοιοῦτον, ὧδέ πῃ λέγων· • Οὐ σαλευθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα ὁ κατοικῶν Ἱερουσαλήμ. ο Καὶ γάρ ἐστιν ἀκράδαντος ἡ Ἐκκλησία, καὶ ο πύλαι ᾅδου οὐ κατ-. ισχύσουσιν αὐτῆς,» κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Τὸν αὐτὸν γὰρ ἔχειν θεμέλιον πᾶσα πως ἀνάγκη καὶ τοὺς κατοικοῦντας αὐτὴν, καὶ λελογισμένους εἰς λαόν Θεοῦ, καὶ τοῖς γνησίοις συντεταγμένους. Καὶ ἐξελεύσεται Κύριος, καὶ παρατάξεται ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκείνοις, καθὼς ἡμέρα παρατάξεως αὐτοῦ ἐν ἡμέρᾳ πολέμου. Καὶ στήσονται οι πόλ δες αὐτοῦ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐπὶ τὸ ὄρος των Ελαιῶν, τὸ κατέναντι Ἱερουσαλὴμ ἐξ ἀνατολῶν. Καὶ σχισθήσεται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, τὸ ἥμισυ αὐτοῦ πρὸς ἀνατολὰς, καὶ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ πρὸς θάλασσαν, χάος μέγα σφόδρα. Καὶ κλινεῖ τὸ ἥμισυ τοῦ ὄρους πρὸς βοῤῥᾶν, καὶ τὸ ἥμισυ αύ τοῦ πρὸς νότον. Καὶ ἐμφραχθήσεται φάραγξ ἐρέων μου, καὶ ἐγκολληθήσεται φάραγξ ορέων ἕως 'Ασαήλ. Καὶ ἐμφραχθήσεται καθὼς ἐνεγράφη ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ συσσεισμοῦ, ἐν ημέραις Οζίου βασιλέως Ιούδα. ΡΔ'. Πεποίηται μὲν ὁ λόγος ὡς ἐπί τινες τῶν γενναιοτάτων στρατηγών, παραθήγοντος εἰς μάχην τοὺς συνασπίζοντας, καὶ ταῖς τῶν πολεμίων φάλαγξι, & κατεξανιστῶντος τὸ μάχιμον. Νοεῖταί γε μὴν ὡς ἐπὶ Θεοῦ, μονονουχί συμπαρόντος τε καὶ συμπαραταττομένου τοῖς ἔθνεσι τοῖς καταδηοῦσε τὴν Ἰουδαίων, πεπορθηκόσι δὲ καὶ αὐτὰ τὰ Ἱεροσόλυμα. Μεμνήμεθα δὲ, ὅτι καὶ ἐν παραβολαῖς εὐαγγελικαῖς τοιοῦτόν τί φησιν. Ὁ μὲν γὰρ βασιλεὺς τοὺς γάμους ἐπιτελῶν τῷ υἱῷ αὐτοῦ, πέπομφε τοὺς οἰκέ τας συναγείρειν τοὺς κεκλημένους. Οἱ δὲ τοὺς και λοῦντας ἀνοτίως περιυβρίσαντες καὶ ἀπεκτονότες, τελευταῖον ἐπ' αὐτοῖς διεχρήσαντο τὸν υἱόν. Εἶτα τί φησι τῆς παραβολῆς ὁ λόγος; «Ο δὲ βασιλεὺς ὡργία σθη, καὶ πέμψας τα στρατεύματα αὐτοῦ, ἀπώλεσε τοὺς φονεῖς ἐκείνους, καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ἐνέπρησεν. ο Εσται δὴ οὖν ἐν ἴσῳ, φησί, τοῖς ἐν ἡμέρᾳ παρατάξεως ἀντανισταμένοις γεννικῶς καὶ δαπανών σιν ἐχθροῖς. Απόδειξις δὲ τοῦτο τῆς εἰς λῆξιν ὀργῆς, καὶ νικημάτων τῶν ἀνωτάτω, καὶ ἰσοπαλῆ τὴν νίκην ἐπάγοντος τοῖς εἰς αὐτὸν πεπαρνηκόσιν. Ἀπεκτάνασι γὰρ, ὡς ἔφην, τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς. Ἐπειδὴ δὲ τὰ πέρα λόγου, καὶ θαύματος πρέποι ἂν αὐτῇ, καὶ μόνη δύνασθαι κατορθοῦν τῇ τῶν ὅλων βασιλίδι φύ σιν, ταύτῃ τοι φησὶν ὡς • Στήσονται μὲν οἱ πόδες αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι Χριστοῦ, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐπὶ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν.» Τὸ δὲ ῥήξεις υπομενεί τέσσαρας, δύο μὲν, εἰς δώ τε καὶ εἰς ἑσπέραν, ήγουν εἰς θάλασσαν (οὕτω γὰρ τὸν τῆς ἑσπέρας τόπον ἀποκαλεῖν ἔθος τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ )· τά γε μὴν ἕτερα δύο κατανεύοντά πως, τὸ μὲν εἰς ἄρκτον καὶ βοῤῥᾶν, τὸ δὲ εἰς κλίμα τὸ νότιον. Καταῤῥαγήσεσθαι δὲ καὶ αὐτὰς ἔφη τὰς κορυφὰς, ὡς τὰς μεταξὺ πληρῶσαι φάραγγας, ἀδοκήτως κατασεσεισμένας ἐς Ασαήλ· κώμη δὲ αὕτη πρὸς ἐσχατιαῖς, ὡς λόγος, τοῦ ὄρους κειμένη. Παρεικάζει γε μὴν τὸν ὧδε δια Κριθῆ σεισμὸν τῷ γεγενημένῳ κατὰ καιροὺς ἐπὶ υξίου, τοῦ καὶ Αζαρίου. Ἐπειδὴ γὰρ τοὺς τῆς βασιλείας διέπων θώκους ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων ἐκ τῆς Ἰίδα φυλῆς, τετόλμηκε παρανόμως τῶν τῆς ἱερωσύνης άψασθαι λειτουργιῶν, λελέπρωται μὲν εὐθὺς, Θεοῦ δὲ δὴ τότε τὴν ἐπὶ τούτοις ὀργὴν ἐμφαίνοντος, κατεδονήθη δεινῶς τῶν Ἰουδαίων ἡ χώρα, καὶ αὐτὰ δὲ τὰ Ἱεροσόλυμα. Καὶ δὴ καὶ φασι τὸ ὄρος τὸ Σιών τοσοῦτον ὑπου μεἶναι κλόνον, ὡς ῥαγῆναι μὲν εἰς δύο τμήματα, ἐμφραγῆναι δὲ ταῖς παρακειμέναις φάραγξι, τὰς κορυφάς. Εοικε δὲ διὰ τούτων ἡμῖν ὁ προφήτης τὸν σεισμὸν ὑποδηλοῦν, ὃν ἐν τῷ τιμίῳ σταυρῷ γεγενῆσθαι φασιν οἱ τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων ἱερουργοὶ. Πλατύτερον μὲν οὖν ἐν τούτοις ο προφήτης διαμέμνηται τοῦ συμβεβηκότος. Ο δέ γε σοφώτατος ἡμῖν Ματθαῖος ἐπιτεμνόμενος τὴν ἀφήγησιν οὕτω φησίν· «Ο δὲ Ἰησοῦς πάλιν κράξας φωνῇ μεγάλῃ, ἀφῆκε τὸ πνεῦμα. Καὶ ἰδοὺ τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο, ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω, καὶ ἡ γῆ ἐπείσθη, καὶ αἱ πέτραι εσχίσθησαν, καὶ τὰ μνη μεῖα ἀνεῴχθησαν, καὶ πολλὰ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ηγέρθη. • Ἐπειδὴ δὲ χρὴ τοῖς γεγονόσι ο Ει πιθανόν ἐφαρμόσαι λόγον, ἔοικεν υποδηλούν το καταλήγνυσθαι μὲν τὰς πέτρας, εμφράττεσθαι δὲ τὰς φάραγγας τήν τε τῶν Ἰουδαίων πώρωσιν καὶ τὴν τῶν τοῖς εἰδώλοις λελατρευκότων εἰς τὸ ἄμεινον μεταδρομήν. Οἱ μὲν γὰρ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτί σαντα προσκυνήσαντες, λιθίνην ὥσπερ ἐσχήκασι τὴν καρδίαν, σκληράν τε καὶ ἄτεγκτον, καὶ πέτραις ἐν ἴσῳ ταῖς καρπὸν ἐχούσαις οὐδένα. ᾿Αλλὰ τί περὶ αὐτῶν ἔφη Θεός, διὰ φωνῆς Ἰεζεχιήλ; «Καὶ ἐκ σπάσω τὴν καρδίαν αὐτῶν τὴν λιθίνην ἐκ τῆς σαρκός αὐτῶν, καὶ δώσω αὐτοῖς καρδίαν σαρκίνην τοῦ εἰδέ ναι αὐτοὺς ἐμέ.. Οὐκοῦν ἐσχίσθησαν αἱ τῶν πλα νωμένων καρδίαι, Θεοῦ διαπτύσσοντος, ἵνα τὸν τοῦ σωτηρίου κηρύγματος παραδέξοιντο λόγον. Και τι τοιοῦτον ὑποδηλοῖ διὰ φωνῆς Ἱερεμία, λέγων· ε Ούχ οἱ λόγοι μου ὡς πῦρ φλέγον, λέγει Κύριος, καὶ ὡς πέλυξ, κόπτων πέτραν; ο - ο Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνεργής, και τομώτατος.» Οὐκοῦν, ὡ; ἔφην, τῆς εἰς τὸ ἄμεινον μεταδρομῆς τῶν πεπλανημένων σημεῖον ἂν γένοιτο, καὶ μάλα σαφές, τὸ διεξ ῥῆχθαι τὰς πέτρας. Τό γε μὴν ἐμπεφράχθαι της φάραγγας, τὴν τῶν Ἰουδαίων πώρωσιν, ὡς ἔφη, ὑποδηλοί. Ερη γάρ τι τοιοῦτον καὶ ὁ θεσπέσιες Ησαΐας· «Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ συμφράξει Κύριος ἀπὸ τοῦ διώρυχος τοῦ ποταμοῦ ἕως Ῥινοκούρων, ο τουτέστιν, ἐμφραχθήσεται τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἰουδαίαν ὁ νοῦς, 4 Ἵνα βλέποντες μὴ βλέψωσι, καὶ ἀκούοντες μὴ ἀκούσωσι, μηδέ συνιῶσι.» Κάλυμμα γὰρ ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν κεῖται, ο καθὰ γέγραπται, ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει της Παλαιάς Διαθήκης. Τὸ δέ γε σεισθῆναι τὴν γῆν, ὑπεμφήνειεν ἄν, οἶμαί που, τὴν ἐξ ἑτέρου πράγματος εἰς ἕτερόν τι μετάστασιν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ ἀνακες κραγε λέγων·. Ο καθήμενος ἐπὶ τῶν Χερουβίμ, σαλευθήτω ἡ γῆ.» Καὶ οὐκέτι πού φαμεν ὡς κατα δονεῖσθαι σωματικῶς τε καὶ αἰσθητῶς παρακαλε! τὴν ὑπ' οὐρανόν· σύνηθες γὰρ τὸ χρῆμα, καὶ οὐδε μίαν ἡμῖν ποιοῦν τὴν ὄνησιν· ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον ἠξίουν γὰρ ὡς πνευματοφόροι, οἷαν μεθίστασθαι τὴν γῆν ἐκ τοῦ λατρεύειν εἰδώλοις ἐπὶ τὸ εἰδέναι λοιπὴν τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς ὄντα Θεόν, ἐκ τοῦ φρονεῖν τὰ σαρκὸς, ἐπὶ τὸ ζῆν ἐθέλειν πνευματικῶς, καὶ ἀπαξαπλῶς ἀπὸ τῶν ἐπιγείων εἰς τὰ ἐπουράνια. Εἰ δὲ δὴ καὶ αὐτὰ τῶν κεκοιμημένων ἀνεῴχθαι τὰ μνή ματα λέγει, φαμὲν ὅτι καὶ αὐτὸν ἔδει τὸν θάνατον ὁρᾶσθαι νενικημένον, ἀποθανόντος Χριστοῦ σαρκὶ δι' ἡμᾶς οἰκονομικῶς, • Ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύση. Καὶ ἤξει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι μετ αὐτοῦ. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐκ ἔσται φῶς, καὶ ψύχος, καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέραν, καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ, καὶ οὐχ ἡμέρα, καὶ οὐ νύξ, καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς. ΡΕ΄. Επιτροχάδην εἰπὼν τὰ ἐπί γε τῷ πάντων ἡμῶν Σωτῆρι Χριστῷ τῶν Ἰουδαίων ἀνοσιουργήματα, καὶ τῆς Ἰουδαίας τὴν ἅλωσιν, καὶ αὐτῶν δὲ τῶν Ἱεροσολύμων, ἐπ' αὐτὸ λοιπὸν ἔρχεται τοῦ π όντος αἰῶνος τὸ τέλος, καὶ ἀφηγείται χρησίμως την ἐξ οὐρανοῦ καταφοίτησιν τοῦ Ἐμμανουήλ. Κατα βήσεται γάρ μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἐν τῇ δέξη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατολή, εἽνα κρίνῃ τὴν οἰκουμένην τη σε 19. Τι δικαιοσύ γ' ν ὡς ὁ θεσπέσιος γράφε: Παῦλος, Τοὺς ἡ πάντας ἡμᾶς δεῖ φανερωθῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βή ματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ κατ' ἀξίαν πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον. Ηξει δὴ οὖν, ἥξει, φησί, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι μετ' αὐτοῦ, τουτέστιν, ἡ τῶν ἁγίων ἀγγέλων καθαρωτάτη πληθύς, δορυφοροῦσα πάντως, καὶ ὑπουργικὴν εἰσ φέρουσα την παράστασιν. Κύριος γάρ ἐστι τῶν ὅλων ὁ Ἐμμανουήλ, και δοξολογεῖται παρὰ τούτων ὡς Θεός, καὶ συγκατάρχων τῷ Γεγεννηκάτι. Εἰ δὲ δή τις λέγοι καὶ αὐτοὺς αὐτῷ συμπαραστήσεσθαι τοὺς ἁγίους ἁρπαγέντας ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ εἰς ἀέρα, μετά γε τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, καθά καὶ τῷ σοφωτάτῳ Παύλῳ δοκεῖ, τῆς τοῦ πρέποντος Θήρας ἀμοιρήσειεν ἂν οὐδαμῶς. Ἔφη γάρ τι τοιοῦτον ὁ θεσπέσιος Ησαΐας περὶ αὐτῶν· Ἐκεῖ ἔλαφοι συνήντησαν, καὶ εἶδον τὰ πρόσωπα ἀλλήλων. Αριθμῷ παρῆλθον, καὶ μία αὐτῶν οὐκ ἀπώλετο, ἑτέρα την ἑτέραν οὐκ ἐζήτησαν. "Οτι Κύριος ἐνετείλατο αὐταῖς, καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ συνήγαγεν αὐτούς.» Ψάλλει δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, τὴν ἐξ οὐρανῶν κατα φοίτησιν τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ προ αναφωνών·. Ὅτι οὐκ ἀπώσεται Κύριος τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ οὐκ ἐγκαταλείψει, ἕως οὗ δικαιοσύνη ἐπιστρέψῃ εἰς κρίσιν, καὶ ἐχόμενοι αὐτῆς πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ.» Δικαιοσύνην μὲν γὰρ ὀνομάζει Χριστὸν, ἐπιστρέψαι δέ φησιν εἰς κρίσιν αὐτόν. Ανελήφθη μὲν γὰρ πατήσας τὸν θάνα τον, καὶ ἀνέβη πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεόν. Αλλ' ἐπιτρέψει κατὰ καιροὺς εἰς κρίσιν, καὶ σὺν αὐτῷ πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, τουτέστιν, οἱ ἅγιος, καθάπερ ἔφην ἀρτίως. Ότι δὲ κατὰ τὸν τῆς συντελείας καιρὸν ἑτέρα τις ἔσται τῆς ὀρωμένης κτίσεως ἡ κατάστασις, καὶ μετοικήσεται καὶ αὐτὴ πρὸς τὸ ἄμεινον ἀνανεουμένη διὰ Χριστοῦ, πιστώσεται λέγων ὁ προφήτης· ὁ Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐκ ἔσται φῶς, καὶ ψύχος, καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέραν, καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστή τῷ Κυρίῳ.» Νυνὶ μὲν γὰρ ἡμέρα τε καὶ νὺξ διακέκριται, καὶ διέλαχον τούς καιρούς τοῖς τοῦ πεποιηκότος νεύμασι, καὶ ἀνίσχει μὲν τῆς ἡμέρας τὸ φῶς, εἶτα διαδέχεται νύξ. Επειδαν δὲ παραγένηται ὁ κριτής, πάντα μετασκευάζων κατά τὸ αὐτῷ δοκοῦν, ἑτέραν, ὡς ἔφην, ἡ κτίσις τὴν δια κόσμησιν δέξεται.. Οὐ γὰρ ἔτι φῶς ἔσται, καὶ ψύ χος, καὶ πάγος εἰς μίαν ἡμέραν.» Σημαίνει δὲ διά με του πάγους τε καὶ ψύχους τὴν νύκτα· λελόγισται γὰρ εἰς μίαν ἡμέραν τὸ νυχθήμερον· ὅμοιον ὡς εἰ λέγοι τυχόν· Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, καθ᾿ ὃν ἂν ἐξ οὐρανῶν ἀφιγμένος, μεταπλάττῃ τὰ πάντα, καὶ μετασκευάζη πρὸς τὸ ἄμεινον, ὡς δημιουργὸς δὲ, οὐκ ἔσται νύξ, οὐδὲ φῶς εἰς ἡμέραν. Τοιουτόν τί φησι καὶ ἡ μακάριος προφήτης Ησαΐας· «Οὐκ ἔσται σο ὁ ἥλιος εἰς φῶς τῆς ἡμέρας, οὐδὲ ἀνατολή σελήνης φωτιεῖ τὴν νύκτα· ἀλλ' ἔσται σοι Κύριος φῶς αἰών νον, καὶ ὁ Θεὸς δόξα σου.» Οτι δὲ ἀπρακτήσει κατά καιρούς καὶ αὐτὴ τῶν στοιχείων ή χρεία, πιστώσεται νυχθήμερον, λέγων αὐτὸς ὁ Χριστός· «Εὐθέως δὲ μετὰ τὴν θλίψου τῶν ἡμερῶν ἐκείνων, ὁ ἥλιος σκοτισθήσεται, καὶ ἡ σελήνη οὐ δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς. ο 'Αρκέσει γὰρ δ Χριστὸς εἰς φῶς ἡμῖν αἰώνιον, καὶ αὐτὸς ἔσται με κρὰ καὶ διηνεκής ἡμέρα. Τὴν δέ γε ἡμέραν ἐκείνην γνωστὴν εἶναί φησι τῷ Κυρίῳ. Μόνος γὰρ ο δεν δ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὴν τῆς συντελείας ἡμέραν. Έμπε δοῖ πρὸς τοῦτο ἡμᾶς καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς, οὕτω λέγων Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας εκείνης καὶ ὥρας οὐδεὶς οι δεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι ἐν οὐρανῷ, οὐδὲ ὁ Υἱός, εἰ μὴ δ Πατὴρ μόνος, ο Η μὲν γὰρ νοεῖται καθ' ἡμᾶς ἄνο θρωπος, οὐκ ἂν εἰδείη τὰ ἐν τῷ Πατρί. Η δέ ἐστι φύσει Θεὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνὼς, οἶδέ που πάντως καὶ τὴν ἐσχάτην ἡμέραν, κἂν εἰ λέγοι μὴ εἰδέναι διά τὸ ἀνθρώπινον. Διερμηνεύων δὲ ἡμῖν ὁ προφήτης, καὶ σαφέστερον καθιστὰς ὅπερ ἔφη, προσεπάγει τούτοις· Καὶ οὐχ ἡμέρα, καὶ οὐ νὺξ ἔσται, ἀλλὰ 801 πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς,» τουτέστιν, ἐν καιρῷ νυκτός, φῶς ἔσται πάλιν τὸ διὰ Χριστοῦ καταστρά ψαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν, ἀνηρημένου παντελώς του σκότους, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ὀφθαλμοῖς οὐκ ἐπιπολάζοντος ἔτι. Ἔχει δὲ τὸν οἰκεῖον λόγον τὸ, καὶ αὐτὴν οἴεσθαι κτίσιν ἐπὶ τὰ ἀμείνω μεταρρυθμίζεσθαι, καὶ ἀξιόχρεως μὲν τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητής, ήξειν τὴν ἡμέραν Κυρίου ὡς κλέπτην λέγων, οὐρανοὺς δὲ δει ζηδὸν παρελεύσεσθαι, στοιχεῖα δὲ καυσούμενα λυθή “., σεσθαι, γῆν δὲ, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ἔργα κατακαυθήσεσθαι πάντα, οὐρανοὺς δὲ καινοὺς ἡμᾶς, καὶ καινὴν γῆν κατὰ τὰ ἐπαγγέλματα αὐτοῦ προσδοκᾷν. Πλήν καὶ ἐξ ἀναγκαίων εἰς τοῦτο βαδιούμεθα λογισμῶν. Εἰ γὰρ ἔσται πάντως ἐν καινότητι ζωῆς τα καθ' ἡμᾶς, καινῆς ἡμῖν δεῖ καὶ κτίσεως. Ὡς γὰρ ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος, «Ελευθερωθήσεται καὶ αὐτὴ κατὰ καιροὺς ἡ κτίσις ἀπὸ τῆς δουλείας εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ.» Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐξελεύσεται ὕδωρ ζων ἐξ Ιερουσαλήμ, τὸ ἥμισυ αὐτοῦ εἰς τὴν θάλασσαν τὴν πρώτην, καὶ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ εἰς τήν θάλασσαν τὴν ἐσχάτην, καὶ ἐν θέρει, καὶ ἐν ἔαρι ἔσται οὕτως. Καὶ ἔσται Κύριος εἰς βασιλέα ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. ΡϚ'. Εξηγείται πάλιν ἡμῖν αἰνιγματωδῶς, ὅτι δη πλείστη τε ὅση, καὶ ἀμφιλαφὴς ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χύσις τοῖς ἁγίοις ἐκνεμηθήσεται, κατ' ἐκεῖνο μάλιστα τοῦ καιροῦ, καθ' ὃν ἂν εἰς ἁγίαν τε και ἀείδρυτον ἀνακομισθεῖεν ζωὴν, τὴν ὡς ἐν αἰῶνι, φημί, τῷ μέλλοντι. Νυνὶ μὲν γὰρ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνος τάξει τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος πεπλουτήκαμεν. Μετὰ δέ γε τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, ἀνῃρημένης εἰς ἅπαν τῆς ἁμαρ τίας, οὐκ ἐν ἀῤῥαβῶνος ἔτι τάξει τε καὶ μέτρῳ τὸ θεῖον ἐν ἡμῖν ἔσται Πνεῦμα, πλουσίως δὲ καὶ ἀμφιλαφῶς, ὡς ἔφην, καὶ ἤδη τελείως τοῖς διὰ Χριστοῦ χαρίσμασιν ἐντρυφήσομεν. ὕδωρ δὴ οὖν ζῶν ὀνομάζει τὸ Πνεῦμα, «Ο καὶ ἐκ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ ἐξελεύσεται, φησίν. Ἐπειδὴ γὰρ κατοικεῖν ἐν οὐρα νοῖς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἡ θεόπνευστος Εφη Γραφή, εἰ καὶ ἔστι πανταχοῦ καὶ πεπλήρωκε τα πάντα, ταύτῃτοι φησὶ καὶ ἐξ οὐρανοῦ τὸ ζωοποιὸν ἐξελεύσεται Πνεῦμα. Ὅτι δὲ ὕδασι παρεικάζειν ἔθος τοῖς ἱεροῖς Γράμμασι τὸ Πνεῦμα τὸ θεῖον, αὐτὸς πιστώσεται λά σε ο σεν ὁ τούτου δοτήρ, τουτέστιν, ὁ Υἱός· «Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοι λίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζωῆς.. Καὶ τοῦτο διερ μηνεύων ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, και καθιστάς ἐναργές, «Τοῦτο δὲ εἶπε, φησί, περὶ τοῦ Πνεύματος, οἱ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν.» Ἐπειδὴ γὰρ τὸ Πνεῦμά ἐστι ζωοποιόν, ὕδατι ταύτῃτοι τῶν σωμάτων ζωοποιῷ παρεικάζεται, και μάλα ὀρθῶς. Οτι δὲ τοῖς τῆς ἁγίας ἠξιωμένοι ζωῆς παρα τέθειται πλουσίως τὸ χρῆμα μεταλαχεῖν τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος χορηγίας, καὶ οἷάπερ ὑδάτων ἐμφορεῖσθαι ζωοποιῶν, ὑπεμφαίνει λέγων, ὅτι τοῦ ὕδατος, τοῦ προσδοκωμένου κατὰ καιροὺς ἐξ Ἱερουσαλήμ ἐξελεύσεσθαι, τὸ μὲν ἥμισυ βαδιεῖται πρὸς θάλασσαν τὴν πρώτην, τὸ δὲ ἥμισυ πρὸς τὴν θάλασσαν τὴν ἐσχάτην. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστι; Θαλάσσαις τε καὶ ἔδασιν ἐξομοιοί πολλάκις ἡ θεία Γραφὴ πολλὰ τῶν ἀνθρώπων ἔθνη, καὶ τὴν ἀριθμοῦ κρείττονα πληθύν. Καὶ οὕτω πού φησι δι᾿ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν, Ότι ἐνεπλήσθη ἡ σύμπασα γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύ μιον, ὡς ὕδωρ πολύ κατακαλύψαι θαλάσσας.» Εφη δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Δανιήλ, τὰ ἐν ἐσχάτοις και ροῖς συμβησόμενα τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην προαναφωνῶν· «Εγώ Δανιὴλ ἐθεώρουν, καὶ ἰδοὺ οἱ τέσσαρες άνεμοι τοῦ οὐρανοῦ προσέβαλον εἰς τὴν θάλασσαν τὴν μεγάλην, καὶ τέσσαρα θηρία μεγάλα ἀνέβαινον ἐκ τῆς θαλάσσης, διαφέροντα ἀλλήλων.» Σαφέστερον δὲ τοῦτο αὐτὸ καθιστὰς ὁ μακάριος Δαβὶδ ἀναμέλπει, λέγων· «Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ μεγάλη καὶ εὐσύχωρος, ἐκεῖ ἑρπετὰ, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, ζῶα μικρά μετά μεγάλων. Ἐκεῖ πλοῖα διαπορεύονται, δράκων οὗτος ὃν ἔπλασας ἐμπαίζειν αὐτῷ.» Ποῖον γὰρ εἶναι φαμεν ἐν τῇ αἰσθητῇ θαλάσσῃ τὸν δρά γοντα πεπλασμένον εἰς τὸ ἐμπαίζεσθαι παρὰ τοῦ πάντων κρατοῦντος Θεοῦ; Ἔθος δὴ οὖν τοῖς ἱεροῖς Γράμμασι καὶ πάντα τὸν κόσμον θαλάσσαις ἐξομοιοῦν, καὶ πολλὴν ἀνθρώπων ἔσθ' ὅτε πληθύν. Ότι τοίνυν ίσῳ μέτρα διανεμηθήσεται παρὰ Θεοῦ ἡ τοῦ Πνεύ ματος χάρις τοῖς τε ἐξ Ισραήλ πιστεύσασι, καὶ τοῖς ἐξ ἐθνῶν, ὑπεμφαίνει λέγων περὶ τοῦ ὕδατος τοῦ ζωοποιοῦ, ὡς ἐξελεύσεται τὸ ἥμισυ μὲν εἰς τὴν θά λασσαν τὴν πρώτην, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ εἰς τὴν θά λασσαν τὴν ἐσχάτην. Θάλασσαν δὲ πρώτην ονομάτ ζει τὸν Ἰσραήλ· ἐσχάτην δὲ τὴν τῶν μετ' ἐκείνους πεπιστευκότων πληθύν, τουτέστι τὰ ἔθνη. Καὶ οὔτι που φαμεν, ὡς μεμέρισται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ:» ἀτελὲς ἐν ἑκατέροις ἔσται, διά τοι τὸ ἥμισυ λέγεσθαι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· οἰησόμεθα δὲ μᾶλλον, ἐκεῖνο βού λεσθαι τὸν προφήτην υποδηλοῦν, ὡς ἐν ἰσότητι τῆς χάριτος ἡ διανομή τούτοις τε κακείνοις ἐκνεμηθήσε της. Τὸ γὰρ ήμισυ καὶ ἥμισυ, τῆς ἱσοστάθμου φιλοτιμίας καὶ τῆς ἰσότητος ἔσται σημαντικόν. "Οτι δὲ διηνεκής ή χάρις, καὶ κατὰ πάντα καιρὸν ἡ μέθ εξῆς, ἀταλαίπωρον ἰδεῖν, ἀπὸ τοῦ φάναι πάλιν, Ότι καὶ ἐν θέρει, καὶ ἐν ἔχρι ἔσται οὕτως. Ο Ιστέον δέ, ὅτι ἀντὶ τοῦ, ἐν ἔαρι, τὸ ἐν χειμώνι μετὰ τῶν Εβραίων ἡ ἔκδοσις. Ἔσται δὴ οὖν, φησί, το θ. χύσις, ἐν χειμῶν τε καὶ ἐν θέρει, τουτέστι, κατά πάντα καιρόν. Λυπεῖ δὲ οὐδὲν καὶ ἀντὶ τοῦ χειμώνες τὸ ἔαρ εἰπεῖν, κατὰ τὴν τῶν Ἑβδομήκοντα γραφήνα κεῖται γὰρ ὡς ἐν μεταιχμίῳ χειμώνός τε καὶ θέρους ὥστε κἂν εἴτις αὐτὸ τοῖς τοῦ χειμῶνος ἀπονέμῃ και ροῖς, τὸν τοῦ εἰκότος, ἢ καὶ ὀρθῶς ἔχοντος, οὐκ ἀδι κήσει λόγον. Εἰ δὲ δή τις βούλοιτο καὶ καθ' ἔτερον συνιέναι τρόπον τὸ περὶ τοῦ νοητοῦ λεγόμενον ὕδα τος, ὡς «ἐξελεύσεται τὸ ἥμισυ αὐτοῦ εἰς τὴν θάλασσαν την πρώτην, καὶ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ εἰς τὴν θάλασσαν τὴν ἐσχάτην, καὶ ἐν θέρει, καὶ ἐν ἔαρι, ἔσται οὕτω, ο τοιαύτην τινὰ τοῦ προκειμένου περίνοιαν εἰσδέξεται· Θάλασσαν μὲν γὰρ ὄνομάζει πρώτην, την κατὰ τὰ αὐτὰ, καὶ ὡσαύτως ἡ τῶν νοητῶν ὑδάτων πρὸς ἠὼ τάχα που κειμένην, τὴν ἐπέκεινά φημι τερμάτων τῆς ὅλης γῆς, ἐσχάτην γε μὴν τὴν πρὸς › αὐταῖς ταῖς ἑσπέρας ἐσχατιαῖς. Πρόσωπον γὰρ οἱονείπως, καὶ ἀρχὴν ὁρίζεται τῆς οἰκουμένης τὴν ἀνατολὴν· θέρος δὲ, οἶμαι που, τὰ θερμά, καὶ νότια της οἰκουμένης ἀποκαλεῖ μέρη, ἔαρ δὲ πάλιν τὰ βόρεια τε καὶ ψυχρά. Οὕτω γὰρ ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ τὰ τέσ σαρα τῆς ὑπ᾽ οὐρανὸν κλίματα σημῆναι θέλων, ἀνεφώνει πρὸς Θεόν· ι Θέρος, καὶ ἔαρ σὺ ἔπλασας αὐτά.» Καὶ πάλιν, «Τὸν βοῤῥᾶν, καὶ τὴν θάλασσαν σὺ ἔκτισας.» Ἐξελεύσεται δὴ οὖν, φημί, τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν ἐν ἰσότητι, καὶ ἐσομοιρούσῃ χάριτι εἰς τε τὴν θάλασσαν την πρώτην, καὶ μέν τοι καὶ εἰς τὴν ἐσχάτην, τουτέστιν, εἰς ἕω τε καὶ δύσιν, καὶ ἐν θέρει, καὶ ἐν ἔαρι, τουτέστι πάλιν, εἰς τὸν νότον τε καὶ εἰς βοῤῥᾶν. Ἐμπλησθήσεται γὰρ ἡ ὑπ᾽ οὐρανὸν τῶν διὰ Χριστοῦ χαρισμάτων, έναπομενεῖ δὲ πάντως τοῖς λαβοῦσιν ἡ δωρεά. Τότε δή, τότε ο ἔσται Κύριος εἰς βασιλέα ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. ο Ὑπ᾿ αὐτῷ γὰρ ἐσή. μεθα μόνῳ, καὶ αὐτὸς κατάρξει τῶν ὅλων κατηργημένων εἰς ἅπαν τῶν κοσμοκρατόρων τοῦ αἰῶνο τούτου, καὶ ἁπάσης ἀρχῆς πονηράς τε θριαμβευμένης, καὶ τῆς καθ' ἡμῶν πλεονεξίας, ἐκβεβλημένων αὐτοῦ τε τοῦ Σατανᾶ καὶ τῶν σὺν αὐτῷ δυνάμεων πονηρῶν. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται Κύριος εἰς, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἕν, κυκλῶν τὴν γῆν, καὶ τὴν ἔρημον ἀπὸ Γαβὰ ἕως Ῥεμνών κατὰ νότον Ἱερουσαλήμ. Ραμὰ δὲ ἐπὶ τόπου μενεῖ, ἀπὸ τῆς πύλης Βενιαμὶν ἕως τοῦ τόπου τῆς πύλης τῆς πρώτ της, ἕως τῆς πύλης τῶν γωνιῶν, καὶ ἕως τοῦ πύργου Αναμουήλ. Εως τῶν ὑπολογίων τοῦ βασιλέως κατοικήσουσιν ἐν αὐτῇ, καὶ ἀνάθεμα οὐκ ἔσται ἔτι, καὶ κατοικήσει Ἱερουσαλήμ πε ποιθότως. ΡΖ΄. Ασαφὴς ἀεί πώς ἐστι τῶν ἁγίων προφητῶν ὁ λόγος, καὶ τοῦτο, οἶμαι, σοφῶς διοικουμένου Θεοῦ, ἵνα μὴ προκέοιτο τὰ ἅγια τοῖς κυσίν μήτε μὴν παρά τοῖς συῶν ποσὶν ἀτημελῶς ἐῤῥιμμένος, ὁ πολύτιμος ἀληθῶς περιυβρίζοιτο μαργαρίτης. Πλὴν ἀποκαλύπτει Χριστὸς ἐν πνεύματι τοῖς ἀξίοις τὴν γνῶσιν, καὶ τὰς τοῦ μέλλοντος αἰῶνος δυνάμεις καθίστησιν εναργείς. ᾿Ανατυποῦται δὲ ὡς ἐπίπαν ἔν γε τοῖς αἰσθητοῖς τὰ κεκρυμμένα και νοητά, καὶ οἱονεὶ σῶμα τῶν ἀφανεστέρων τὰ ἐμφανή γίνεται. Εφη τοίνυν, ὅτι ο Κατ ἐκείνην τὴν ἡμέραν, ο ήγουν τὸν καιρὸν, μετατεθειμένων τῶν καθ' ἡμᾶς εἰς καινότητα ζωῆς, ἀνέστο χειωμένης δὲ καὶ αὐτῆς τῆς κτίσεως εἰς τὸ ἄμεινον ή πρὶν, Εσται Κύριος εἷς, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐν, κυκλοῦν πᾶσαν τὴν γῆν. Ην μὲν γὰρ ἀεὶ, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται Κύριος εἷς, ἡ φύσει τε καὶ ἀληθῶς τῶν ὅλων Θεός, καὶ παρενεγκὼν εἰς τὰ εἶναι τὰ οὐκ ὄντα ποτέ. Ἐπειδὴ δὲ πεπλάνηκε τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν ὁ τῆς ἁμαρ• που τίας εὑρετής, τουτέστιν ὁ Σατανᾶς, εἰς ψευδῆ, καὶ βέβηλον λατρείαν οἱ δείλαιοι παρακεκομίσμεθα, καὶ διετελοῦμεν ἐν κόσμῳ τυφλοὶ καὶ μωροί, κυρίους ὀνομάζοντες τοὺς πεπλανηκότας, καὶ τὸ τῆς θεότητος ὄνομα τοῖς ἀκαθάρτοις δαίμοσιν ἐπιφημίζοντες ἀμα θῶς. Πλὴν παρωχηκότος, καὶ εἰς πέραν ἤδη ήκοντος τοῦ παρόντος αἰῶνος, τότε δή, τότε καὶ φρενοβλαβείας ἁπάσης ἐξ ἡμῶν ἐξῃρημένης, τεθειμένων δὲ ἤδη τῶν ἐχθρῶν ὑπὸ πόδας Χριστοῦ, Κύριος εἷς ἔσται λοιπὸν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, οὐδενὸς ἀπ' αὐτοῦ τὴν τῆς κυ μιότητος ἁρπάζοντος δόξαν. Κύριος δὲ καὶ ἑτέρως εἷς ἔσται Χριστὸς, ἀπρακτούσης μὲν πάσης ἐπιγείου βασιλείας, καὶ αὐτῷ δὴ καὶ μόνῳ τὸ κατὰ πάντων κράτος ἀνατιθείσης τῆς ὑπ᾽ οὐρανόν. Εφη δέ τι τοιοῦτον καὶ ὁ σοφώτατος Δανιήλ. Αφηγούμενος γὰρ τοὺς τῶν δράσεων τρόπους, φησίν· «"Ον τρόπον εἶδες ὅτι ἀπὸ ὄρους ἐτμήθη λίθος ἄνευ χειρὸς, καὶ ἐλέπτυνε τὸν ὄστρακον, τὸν σίδηρον, τὸν χαλκόν, τὸν ἄργυρον, τὸν χρυσόν. Ο Θεὸς ὁ μέγας ἐγνώρισε τῷ βασιλεῖ, ἃ δεῖ γενέσθαι μετὰ ταῦτα, καὶ ἀληθινὸν τὸ ἐνύπνιον, καὶ πιστὴ ἡ σύγκρισις αὐτοῦ. Οὐκοῦν εἷς ἔσται καὶ μόνος, καὶ πληρώσει τῆς ἑαυτοῦ δόξης τὴν ἁγίαν πόλιν, τουτέστι την νοητήν Ἱερουσαλήμ, ἧς τὸ εξ ρος καὶ μῆκος ὡς ἐν τύπῳ πάλιν τῇ ἐπιγείῳ δείκνυσιν Ἱερουσαλήμ. Ρεμμὼν δὲ δὴ πέτρα τίς ἐστι, κατὰ τὴν νοτίαν ἔρημον. Οὐκοῦν τὸ μὲν εὗρος τῆς Ἱερουσαλὴμ, ἀπὸ Γαβὰ ἕως Ρεμμών. Ορίζεται δὲ καὶ τὸ μῆκος οὕτω λέγων·. ᾿Απὸ τῆς πύλης Βενιαμίν ἕως τῆς πύλης τῆς πρώτης ἕως τῶν πυλῶν τῶν γωνιῶν, καὶ ἕως τοῦ πύργου Αναμεήλ, ἕως τῶν ὑποληνίων τοῦ βασιλέως.» Πύλη δὲ πρώτη, καὶ μὴν καὶ πύλη γωνιῶν οὕτω τινὲς ἦσαν κατὰ Ἱερουσαλήμ ώνο μασμέναι· καὶ πύργος δὲ ἦν Αναμεήλ καλούμενος, μεθ᾽ ἐν εὐθὺς καὶ τὰ ὑπολήνια τοῦ βασιλέως· τόποι δὲ οὗτοι τῆς Ἱερουσαλὴμ τὸ μῆκος ὡς ἐν τύπῳ και τα σημαίνοντες. "Ωσπερ γὰρ ἐκέλευε τῷ μακαρίῳ προφήτη Ιεζεχιήλ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἀναμετρεῖν και λάμῳ τὸν οἶκον, τῇδέ τε κἀκεῖ διάττοντα, ὑπεμφαίνων, ὅτι πολλαὶ μοναὶ παρὰ τῷ Θεῷ, μυρία τε ὅσα τῶν ἁγίων ἐνδιαιτήματα· οὕτω μοι κἀνθάδε δοκεῖδιὰ τόπων ὑπεμφαίνειν εὗρός τε καὶ μῆκος, καὶ και ταγράφειν ἡμῖν τὴν νοητὴν Ἱερουσαλήμ, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν Χριστοῦ, πρὸς ἦν καὶ ὁ θεσπέσιος Ησαΐας ἀνεφώνει, λέγων·. Πλάτυνον τὸν τόπον τῆς σκηνῆς σου, καὶ τῶν αὐλαιῶν σου, πῆξον, μή φείσῃ, μάκρυνον τὰ σχοινίσματά σου, καὶ τοὺς πασσάλους σου κατίσχυσον ἔτι, εἰς τὰ δεξιὰ καὶ εἰς τὰ ἀριστερὰ ἐκπέτασον, ο Κατευρυνθεῖσαν δὴ οὖν τὴν ἁγίαν πό λιν, καὶ εἰς μῆκος τὸ ταύτῃ πρέπον ἐκτεινομένην, κατοικήσουσιν οἱ ἅγιοι, καὶ οὐκ ἔσται, φησίν, ἀνά θεμα ἔτι, ο τουτέστι, κατ' οὐδένα τρόπον ἀλλοτριωθής σεται Θεοῦ· βεβαίαν γὰρ αὐτῇ χαριεῖται τὴν ἀγάπησιν, καὶ οὐκ ἂν ἐκπέσοιεν ἔτι πρὸς τὸ προσκρούειν Θεῷ, ἀνῃρημένης, ὡς ἔφην, τῆς ἁμαρτίας εἰς τὸ παντελὲς, καὶ τοῦ πειράζοντος Σατανᾶ. Οὐ γὰρ ἔσται ἐκεῖ λέων, οὐδὲ τῶν θηρίων τῶν πονηρῶν οὐδὲν οὐ μὴ ἀναβῇ ἐπ' αὐτὴν, οὐδ' οὐ μὴ εὑρεθῇ ἐκεῖ. Κατική σουσι γὰρ πεποιθέτως.» Ἐπειδὴ δὲ τέθειται μεταξύ, Ῥαμὰ δὲ ἐπὶ τόπου μενεί, ο πάλιν ἐκεῖνό φαμεν, τὰς τῶν προκειμένων εννοίας, ὡς ἔνι, διερμηνεύοντες. Ραμά πολίχνη τίς ἐστιν, ήτοι κώμη, κλῆρος δὲ τοῖς ἐκ φυλῆς ᾿Ασήρ. Καὶ ἑτέρα πρὸς ταύτῃ τῶν ἐκ φυλῆς Νεφθαλείμ διαμέμνηται δὲ καὶ προφήτης ἅγιος ἢ τούτων μιᾶς, ήγουν ἑτέρας Ραμά. Εφη γάρ, ὅτι ἡ φωνὴ ἐν Ῥαμὰ ἠκούσθη, θρήνος καὶ κλαυθμός καὶ ὀδυρμός πολύς. Ραχήλ ἀποκλειομένη ἐπὶ τοῖς υἱοῖς αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσί.» Τοῦτο πεπράχθαι φαμὲν κατὰ τὴν Βηθλεέμ, Ηρώδου προστεταχότος τὰ ἐν αὐτῇ φονεύεσθαι βρέφη. Ραμὰ τοίνυν όνομάζει τὴν Ἱερουσαλήμ, διάτοι τὸ ἐν αὐτῇ πολὺν γενέσθαι ἐπὶ τῇ ἁλώσει θρῆνον· εἰσκε κόμικς γὰρ αὐτὴν ὁ προφήτης Ιερεμίας μονονουχί δακρύουσάν τε καὶ τοῖς ἰδίοις ἀπολωλόσιν ἐποιμώ ζουσαν τέκνοις. Εφη γάρ, ότι ο Κλαίουσα ἔκλαιε νυκτί, καὶ τὰ δάκρυα αὐτῆς ἐπὶ τῶν σιαγόνων απ τῆς.» Καὶ τίς ἦν ὁ θρῆνος; «Παρθένοι μου, καὶ νεανίσκοι μου ἐπορεύθησαν ἐν αἰχμαλωσίᾳ, ἐν φιλα φαίᾳ, καὶ ἐν λιμῷ ἀπέκτεινας, ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς σου ἐμαγείρευσας, οὐκ ἐφείσω.» Εἰ δὲ δή τις βούλοιτο καπὶ τῆς νοητῆς Ἱερουσαλήμ, τουτέστι, τῆς Ἐκ κλησίας τεθεῖσθαι τὴν κλήσιν, Ραμά τε αὐτὴν εν μάσθαι νυνί, φαμὲν ὅτι καὶ μάλα ὀρθῶς ὁ λόγος ἔχει. Πολλοὶ γὰρ οἱ κλαίοντες ἐν ἐκκλησίαις, καὶ τὴν κατὰ Θεὸν ἔχοντες λύπην, ήτις ο μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμεταμέλητον κατεργάζεται.» ἀποδέχεται τοὺς τοιούτους καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός, οὕτω λέγων· ι Μακάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσου ται.» Καὶ πάλιν ο Μακάριοι οἱ κλαίοντες νῦν, ὅτι αὐτοὶ γελάσονται.» Οὐκοῦν κἂν εἰ λέγοιτο Ραμά διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ἡ Ἐκκλησία, φορέσει καὶ οὕτω τὸ πιθανὸν ὁ λόγος. Πλὴν ἐπὶ τόπου φησί μενεῖ, τουτέστιν, οὐ σαλευθήσεται. Ερήρεισται γὰρ, ὡς ἔφην, καὶ ἔστιν ἀκλόνητος ή Εκκλησία Χρισ στοῦ. Καὶ αὕτη ἔσται ἡ πτῶσις, ἣν κόψει Κύριος πάντας τοὺς λαούς, ὅσοι ἐπεστράτευσαν ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τακήσονται αι σάρκες αὐτῶν, ἑστηκότων αὐτῶν ἐπὶ τοὺς πόδας αὐτῶν, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν ῥνήσονται ἐκ τῶν ὁπῶν αὐτῶν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν τακήσεται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. ΡΗ. «Θλίψιν ἕξετε ἐν τῷ κόσμῳ, ο τοῖς εἰς αὐ τὸν πιστεύσασι προσεφώνησεν ὁ Χριστός. Πλην εξο θαρσεστέρους ἀποτελεῖ, χρησίμως ἐνεγκών·. Αλλά θαρσείτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον.» Δέδωκε γὰρ ἡμῖν «πατεῖν ἐπάνω ἔφεων, καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. > Τίνες δὲ οἱ σκορ πίοι, καὶ τίνες οἱ ὄφεις; "Η δηλονότι τὰ μυσαρά καὶ μιαιφόνα τάγματα τῶν ἁλιτηρίων δαιμόνων, καὶ τῶν διωκόντων ἁγίους, οἳ καὶ γεγόνασιν ὑπουργοὶ τῆς ἀκράτου μανίας τῶν ἐν κόσμῳ πνευμάτων, & καὶ τότε τὸ σύμπαν περινοστεί, πολυτρόπως τοῖς ἁγίοις ἐπιβουλεύοντα, καίτοι τε θριαμβευμένα διὰ Χριστού, προσηλώσαντος τῷ ἰδίῳ σταυρῷ τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον, ἵνα τῆς ἐκείνων ἡμᾶς ἀπαλλάξῃ πλεονεξία;; Οὐκοῦν ἐπειδὴ κατοικήσειν ἔφη πεποιθότως τὴν ο σε Τμ. ρουσαλήμ, ἥτις ἐστὶν Ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος, ἦν δὲ δὴ τοῦτο, καὶ μάλα ὀρθῶς, ἀποπερανθήσεσθαι προσδοκἂν ἀναιρουμένων ἐχθρῶν, καὶ τῶν εἰωθότων διώκειν αὐτὴν ἀνατετραμμένων, ἀναγκαίαν ποιεῖται καὶ τούτων ἡμῖν τὴν ἀφήγησιν. «Αὕτη γὰρ ἔσται, φησὶν, ἡ πτῶσις, ἣν κάψει Κύριος πάντας τοὺς λαούς, ὅσοι ἐπιστράτευσαν ἐπὶ Ἱερουσαλήμ αι σάρκες αυτ τῶν κατατακήσονται, ἐκρυήσονται δὲ καὶ οἱ ὀφθαλμοί, συντηκομένης καὶ γλώττης.» Ὁ μὲν γὰρ κοινὸς οὗτος, καὶ ἐκ τῆς φύσεως θάνατος τήκει μὲν τὰς ἁπάντων σάρκας, καὶ ἀποκείρει ὀφθαλμούς, καὶ γλώσσας· πάνδεινον δὲ, καὶ τῆς εἰς λῆξιν ηκούσης συμφορᾶς εἴη ἂν εἰκότως τὸ ζώντων, καὶ ἑστώτων ἔτι ταχῆναι μὲν σάρκας, καὶ ἀποῤῥεῖν ὀφθαλμούς, κολάζεσθαι δὲ καὶ γλώττας. Εν δὲ δὴ σφόδρα τὰ τοιάδε συμβήσεσθαί φησι τοῖς θεομισῆ καὶ ἐπάρατον ἐπιτηδεύσασι ζωήν. Εισπραχθήσονται γὰρ δίκας, οὐχ ὑπέρ γε μόνον τῶν εἰς ἁγίους αὐτοῖς πεπλημμελημένων ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἧς ἐσχήκασιν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ φι λυσαρκίας· ἢ καὶ γέγονεν αὐτοῖς αἰτία τοῦ μήτε προσ έκεσθαι τὴν πίστιν, μήτε μὴν ἐλέσθαι ζήν εὐσεβῶς, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας ἀγαπῆσαι τὴν δόξαν. Γεγόνασι μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, ἀπονενευκότες ατόπως εἰς ἐκτόπους ἡδονάς· ἐσχήκασι δὲ καὶ ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ὀρωμένων ἐπιθυμίαν, μονονουχί χανδὸν ἐκπίνοντες. Ηκόνησαν δὲ καὶ γλῶτταν κατά Χριστοῦ, καὶ τῶν ἱερῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων ἀνοσίαν πεποίην καὶ τὴν κατάῤῥησιν. Εἰκότως δὴ οὖν εἰς σάρκας τε καὶ ὀφθαλμούς, καὶ γλώττας τὴν δίκην ἐσχήκασιν. Ὥσπερ γὰρ ἡ τὸ ὕδωρ τοῦ ἐλεγμοῦ πίνουσα γυνή, καὶ ψευσαμένη τὸν ὅρκον, εἰς μηρὸν ἐκολάζετο, περὶ εν γίνονται καὶ τὰ ἐκ τῆς πορνείας ἐγκλήματα, Προσθήσεται γάρ, φησὶ, καὶ διαπεσεῖται ὁ μηρὸς αὐτῆς· κ κατὰ τὸν ἴσον, οἶμαι, τρόπον καὶ τοῖς τὴν καὶ γλώσσας ἡ κόλασις· φιλοσαρκία γὰρ αὐτοῖς, ἐγκλήματα, καὶ ἀπαιδεύτου γλώττης φωναί. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔκστασις Κυ ρίου μεγάλη ἐπ' αὐτούς. Καὶ ἐπιλήψεται ἕκαστος τῆς χειρὸς τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ συμπλακήσεται ἡ χεὶρ αὐτοῦ πρὸς χεῖρα τοῦ πλησίον αὐ τοῦ. Καὶ ὁ Ἰούδας παρατάξεται ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ σινάξει τὴν ἰσχὺν πάντων τῶν λαῶν κυ κλόθεν χρυσίον, καὶ ἀργύριον, καὶ ἱματισμὸν εἰς πλῆθος σφόδρα. ΡΘ'. Εκστασιν ἐν τούτοις τὸν φόβον, ήγουν τὴν κατάπληξιν όνομάζει πάλιν. Κατ' ἐκεῖνο δὴ οὖν, φησί, τοῦ καιροῦ, καθ᾿ ὃν ἂν ἀλλήλους ἀθροίσειαν οἱ τῆς Ἐκκλησίας ἐχθροί, ταῖς οὕτω δειναῖς ὑποπίπτοντας δίκαις, καταπλαγήσονται μὲν τοῖς δείμασιν, ἀφέντες δὲ οὕτω λοιπὸν τὸ διώκειν ἀποτολμᾷν τὴν ἁγίαν πόλιν, οἰχήσονται μὲν φυγάδες, καὶ τὰς παρ' ἀλλήλων ἐπιζητοῦντες ἀνονήτως ἐπικουρίας, οικτροί τε ἔσονται, καὶ κατεῤῥιμμένοι, καὶ ὑπὸ πόδας ἁγίων. Ο δέ γε Ἰούδας, φησί, τουτέστιν, οἱ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν δεδικαιωμένοι, καὶ τὸν νοητὸν περι φέροντες Ἰουδαῖον, καὶ τὴν ἐν Πνεύματι τῷ ἁγίῳ περιτομὴν πλουτήσαντες, παρατάξονται ἐν Ἱερου ἁγίαν διώκουσι πόλιν, εἰς σάρκας τε καὶ ὀφθαλμούς, ἡδυπάθειά τε πρὸς τούτοις, καὶ δι᾿ ὀμμάτων τὰ Επ σαλήμ, τουτέστι, καταστρατεύσονται τῶν ἐχθρῶν, κατανεανιεύσονται τῶν ἀνθεστηκότων, συμπατούντες ὡς σκορπίους, «Ἐπὶ ἀσπίδα, καὶ βασιλίσκον ἐπι βαίνοντες, λέοντές τε καὶ δράκοντος» εἰς ἅπαν ἡρεση δηκότες. Έσονται δὲ λαμπροί, καὶ ἀξιοθαύμαστο:, τὸν ἐκ τῶν τοιούτων κατορθωμάτων συλλέγοντες πλοῦτον ὡς χρυσίον, καὶ ἀργύριον, καὶ ἱματισμών. Ὅτι γὰρ οὐκ ἔν γε τοῖς αἰσθητοῖς τῆς προφητείας δ νοῦς, πῶς ἂν ἐνδοιάσειέ τις; Πλοῦτος γὰρ ἁγίων, οὐχ ὁ φθαρτὸς καὶ ἐπίγειος, ἀλλ' ὁ νοητὸς καὶ ἐπο ράνιος καὶ διηνεκής, ὃν συναγείρουσι ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς οἱ διδάσκοντές τε καὶ καθ' ἑτέρους τρόπους εὐδοκιμοῦντες ἐν Ἐκκλησίᾳ. Διαρπάζουσι γὰρ ὥσπερ τὴν ἰσχὺν πάντων τῶν λαῶν, προσάγοντες διὰ πιο στεως τῷ Χριστῷ τὰ ἐξαίρετα τῶν ἐθνῶν. Οὕτω γὰρ ἔφη καὶ αὐτὸς διηρπακέναι τὰ σκεύη τοῦ ἰσχυροῦ. Εἰ δὲ δή τις λέγοι τὸν Ἰούδαν συνάγειν τὴν ἰσχύν πάντων τῶν λαῶν κυκλόθεν χρυσίον, καὶ ἀργύριον, καὶ ἱματισμὸν, ἵνα νοῶμεν ὅτι καὶ τὴν ἐν κόσμῳ, του φίαν συλλέγοντες καταλαμπρύνονται δι' αὐτῆ;, τοῖς τῆς εὐσεβείας επαγωνιζόμενοι δόγμασιν, ἔχοι ἂν ὁ νοῦς τὸν εἰκότα λόγον. Εσκύλευσαν γάρ ποτε τους Αἰγυπτίους αἱ σοφαὶ γυναῖκες τῶν ἐξ Ἰσραήλ, άρτ σάμεναι παρὰ γείτονος καὶ συσκήνου αὐτῶν σκεύη χρυσᾶ, καὶ ἀργυρᾶ, καὶ ἱματισμόν. Οὐκοῦν ὡς ἕν γε τοῖς αἰσθητοῖς καὶ ὡς ἐν ὕλαις ταῖς ὁρωμέναις, ή τῶν εἰς νοῦν ἀγαθῶν λαμπρότης σημαίνεται. Διδα σκάλων δὲ μάλιστα πλοῦτος οἱ μαθηταί. Καὶ τοῖ ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς δι' αὐτοῦ σεσωσμένοις, καὶ πεπιστευκόσι προσεφώνει λέγων· «Νὴ τὴν ὑμετέραν καύχησιν, ἀδελφοί, ἢν ἔχω ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» στέ φανόν τε καὶ χαρὰν αὐτοὺς ἰδίαν ονομάζει πάλιν. Ει Καὶ αὕτη ἔσται ἡ πτῶσις τῶν ἵππων, καὶ τῶν ημιόνων, καὶ τῶν καμήλων, καὶ τῶν ἔνων, καὶ πάντων τῶν κτηνῶν τῶν ὄντων ἐν ταῖς παρεμβολαῖς ἐκείναις κατὰ τὴν πτώσιν ταύτην. ΡΙ'. Ορισάμενος ἤδη της τιμωρίας τους τρόπους. οὓς πάντη τε καὶ πάντως ὑπομενοῦσι κατὰ καιροὺς οἱ τῆς ἁγίας πόλεως κατεστρατευκότες γεγονότες το διώκται, καὶ ὑβρισταί, βδελυρος, καὶ φιλεγκλήμονες, καὶ λαλοῦντες ἀδικίαν κατὰ Θεοῦ, «ἐπαίροντές το εἰς ὕψος τὸ κέρας,» κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φω νὴν, ἐπάγει χρησίμως, ο Ὅτι αὐτὴ ἔσται ἡ πτώσις τῶν ἵππων, καὶ τῶν ἡμιόνων, καὶ τῶν καμήλων, καὶ τῶν ὄνων, καὶ πάντων τῶν κτηνῶν. ὁ ᾿Απὸ δέ γε τῶν ὑποζυγίων τοὺς αὐτοῖς ἐποχουμένους ὑποδηλοῖ. Ἐπ εφύοντο γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ αὐτοῖς δὲ τοῖς Ιερο σολύμοις οἱ ἀπωτάτω τε καὶ τὰ περίοικα τῶν ἐθνῶν οἱ μὲν ἵπποις ἔποχοι, Βαβυλώνιοι τε καὶ Σύροι, καὶ μὴν καὶ τὰ Αίγυπτίων ἔθνη· οἱ δὲ καμήλους τε καὶ ὄνους, καὶ ὀρεῖ; ὑποζεύξαντες, οἷον Μωαβίται, καὶ οἱ τῆς ἐρήμου μονάδες, ὧν καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας διαμέμνηται, λέγων· «Ἐν τῇ θλίψει καὶ τῇ στενοχωρία λέων καὶ σκύμνος λέοντος, ἐκεῖθεν καὶ ἀστί δες καὶ ἔκγονα ἀσπίδων πετομένων, οἱ ἔφερον ἐπ' όνων καὶ καμήλων τὸν πλοῦτον αὐτῶν.» Τεθεάσθαι δὲ καὶ ἑτέρωθι φησιν ἀναβάτην ἔνου, καὶ ἀναβάτην καμήλου. Γράφει δὴ οὖν τοὺς τῆς ἀληθείας ἐχθρούς ὡς ἐν τύπω τοῖς ἔθνεσι, τοῖς ἀεὶ πεπολεμηκέσι τὴν ἐπίγειον Ἱερουσαλήμ, ἵνα ἐξ αὐτῶν νοῦμεν τοὺς καθ' ἡμῶν ὁρατούς τε καὶ ἀοράτους ἐχθροὺς, πρὸς οὓς ἡμῖν ἡ μάχη. Εἰ δὲ δὴ βούλοιτό τις καὶ εἰς τύπον ἀναφέρειν τῶν τῆς Ἐκκλησίας ἐχθρῶν τὰ τῶν κτη νῶν ἰδιώματα, τὸ ἀδικοῦν οὐδὲν ἐκεῖνο φάναι τε νοεἶν ὡς οἱ μὲν ἐφάνησαν ὁρμηται καὶ θρασεῖς, ὡς ἵπποι τυχόν· περιθείη δ' ἄν τις αὐτοῖς, καὶ μάλα εἰκότως, τὸ φιλήδονόν τε καὶ θηλυμανέ;· οἱ δὲ ἡμιόνων δίκην ἄγριοί τε καὶ ἀπηνεῖς (ἀγριωτέρας δὲ αὐτὰς καὶ τοῖς Ελλήνων ποιηταῖς ὀνομάζειν ἔθος)· οἱ δὲ καμήλοις κατά γε τὴν ἕξιν προσεοικότες, τουτέστιν, ἄνισοί τε καὶ ἀλαζόνες ὑψοῦ τε ᾑρμένην ἐξ ἀποπληξίας τὴν διάνοιαν ἔχοντες· οἱ δὲ ὄνων διενεγκόντες οὐδὲν, τὴν ἀπασῶν ἐσχάτην νενοσήκασιν ἀλογίαν· νωθής γὰρ ἡ δύος καὶ βραδεία πρὸς αἴσθησιν, καὶ τῆς ἐσχάτης ἀλογίας εἰκών. Σημειωτέον δὲ, ὅτι τοὺς τῇ Ἐκκλησία πεπολεμηκότας οὐδενὶ μὲν ἐξομοιοί τῶν ἡμέρων τε καὶ καθαρῶν ζώων, οἷον προβάτῳ, φημὶ, καὶ βοί, παρεικάζει δὲ μᾶλλον τοῖς βδελυροῖς τε καὶ ἀνημέροις; & καὶ ταῖς τοῦ νόμου φωναῖς ὡς βέβηλά τε καὶ ἀκάθαρτα κατεδικάζετο. Καὶ ἔσται, ὅσοι ἂν καταλειφθῶσιν ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν τῶν ἐλθόντων πρὸς Ιερουσαλήμ, καὶ ἀναβήσονται κατ' ἐνιαυτὸν τοῦ προσκυνῆσαι τῷ βασιλεῖ Κυρίῳ παντοκράτορι Θεῷ, καὶ τοῦ βορ τάζειν τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας. Καὶ ἔσται, ὅσοι ἂν μὴ ἀναβῶσιν ἐκ πασῶν φυλῶν τῆς γῆς εἰς Ἱερουσαλὴμ τοῦ προσκυνῆσαι τῷ βασιλεῖ Κυρίῳ παντοκράτορι Θεῷ, καὶ οὗτοι ἐκείνοις προστεθήσονται. ΡΙΑ'. Τοὺς ταῖς Ἐκκλησίαις πεπολεμηκότας, καὶ κατὰ τῆς ἁγίας Ιερουσαλήμ υψηλήν τε καὶ ἀλαζόνα τὴν ὀργὴν ἀνατείναντας, ταῖς αὐτοῖς πρεπούσαις δίκαις ἐνολισθήσειν εἰπὼν, τὴν τῶν μετ' ἐκείνους πε φιλελειμμένων προαγορεύει προσκύνησιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν ἐν Χριστῷ διὰ πίστεως. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ τῶν ἐθνῶν προσδοκία, ἡ κατὰ τὴν τοῦ πατριάρχου φωνήν. Τέθειται δὲ καὶ εἰς φῶς ἐθνῶν, καὶ εἰς δια θήκην γένους, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, καὶ ἐξάγειν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθε ημένους ἐν σκότει. Ὅτι τοίνυν τὴν τῆς εἰδωλολατρείας ἀγέντες ἀχλὺν καὶ τῆς τοῦ διαβόλου, καὶ σκαιότητος τὰ δεσμὰ διαρρήξαντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, πρὸς τὸ τῆς ἀληθείας ήξουσι φῶς, καὶ τὸν τοῦ Σωτῆρος ὑποδραμοῦνται ζυγόν, σαφηνιεῖ, λέγων, ὡς οἱ κατάλοιποι τῶν κεκολασμένων, ἤτοι τῶν ταῖς Ἐκκλησίαις μετ μαχημένων (ἀριθμοῦ δὲ οὗτοι κρείττονες), ἀναδήσονται κατ' ἐνιαυτὸν τοῦ προσκυνῆσαι τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι Θεῷ, καὶ τοῦ ἑορτάζειν τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας. Ὁ μὲν γὰρ διὰ Μωσέως προσο ετάττετο νόμος, ἐπιτελεῖσθαι τὴν ἑορτὴν τῆς σκηνοπηγίας τῇ πεντεκαιδεκάτῃ τοῦ ἑβδόμου μηνός, Συναγηγερμένης εἰς ἀποθήκας τῆς ἐξ ἀγρῶν εὐκαρπίας. Ἐξόδιον δὲ ταύτῃτο: τὴν ἑορτὴν ὀνομάζει, ὡς ἤδη τῶν ἔργων τῶν ἐν ἀγροῖς ἐκκεχωρηκότων ἐς πέρας. Εκέλευε δὲ λαμβάνειν κάλλυντρα φοινίκων, καὶ καρ Εξόδιον, Ιτέας, καὶ ἄγνου κλάδους, πίνειν τε ὕδωρ ἐκ χει μάρρου, καὶ ἐπ' αὐτοῖς κατευφραίνεσθαι. Καὶ πρός φασιν μὲν ὁ νόμος ἐποιεῖτο τῆς ἑορτῆς, τὸ ἐν σκηναίς κατοικῆσαι τὸν Ἰσραήλ, τῆς Αἰγυπτίων πλεονεξίας εξηρημένον. "Ην δὲ ἄρα τὸ χρῆμα μυστηρίου τύπος τοῦ κατὰ Χριστόν. Εξῃρήμεθα γὰρ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τῆς τοῦ διαβόλου πλεονεξίας, κεκλήμεθά τε, ὡς ἔφην, εἰς ἐλευθερίαν διὰ Χριστοῦ, καὶ ὑπ' αὐτῷ γεγόναμεν τῷ τῶν ὅλων βασιλεῖ καὶ ζωῇ, τῆς τῶν πάλαι κρατ τούντων σκαιότητος ἀλογήσαντες. Εορτάζομεν δὲ τὴν ἀληθῆ τῆς Σκηνοπηγίας ἑορτὴν, τουτέστι, την ἡμέραν τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτε τὰ πάνο των ἐν αὐτῷ μονονουχί πέπηκται σώματα, καίτοι λελυμένα τῇ φθορᾷ, καὶ θανάτῳ κεκρατημένα. Αύτ τὸν ὡραῖον ξύλου, καὶ κλάδους ξύλου δασεῖς, καὶ γάρ ἐστιν ἡ ἀνάστασις, αὐτὸς ἡ ζωή, πρωτόλειον ὥσπερ ἐκ νεκρῶν, «καὶ ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων· ο ὁ νοητῆς ἡμᾶς εὐκαρπίας κατεμπιπλῶν, καὶ οἷον τοὺς ἐξ ἀγρῶν συλλεγέντας πόνους ἐνσωρεύειν ἀπο θήκαις ταῖς ἄνω παρασκευάζων. Αὐτὸς ἡμῖν ἀπο δώσει τὴν ἐν παραδείσῳ δίαιταν καὶ τρυφήν, δῆλον ". δὲ ὅτι πνευματικήν, νενικηκόσι τὴν ἁμαρτίαν, εὐωδιάζουσι νοητῶς, ὡραῖον καὶ ἀξιέραστον τὸν τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας ἔχουσι καρπὸν, ἁγνῶς καὶ ὁσίως πεπολιτευμένοις. Σημεῖον δ᾽ ἂν γένοιτο καὶ τοῦδε λοιπὸν, τὸ κάλλυντα φοινίκων καὶ ὡραῖον ξύλου καρπὸν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις συνδήσαντας ἔχειν. Αὐτός ἐστιν ὁ χειμάρρους τῆς τρυφῆς ὂν πεπόπικεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Αὐτὸς ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς. καὶ ὁ τῆς εἰρήνης ποταμὸς, ὁ ἐκκεκλικώς εἰς ἡμᾶς «τοὺς ἐξ ἐθνῶν κεκλημένους. Είρηται δὲ περὶ τούτων ** ἡμῖν ἰσχνῶς ἐν ἑτέροις. Οὐκοῦν οἱ ἀναβαίνοντες προσκυνῆσαι τῷ Θεῷ παντοκράτορι, καὶ τελέσαι τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας, οἱ διὰ πίστεώς εἰσιν ἐν Χριστῷ δεδικαιωμένοι. ᾿Απειλεῖ δὲ τοῖς μὴ ἀναβαίνουσιν ὄλεθρον, ποινάς τε τὰς ἴτας αἷς ὑποστεῖεν οἱ διώκταί τε καὶ ὑβρισταί. Ἐν ἴσῃ γὰρ μοίρᾳ κείσονται τοῖς ἐχθροῖς οἱ μὴ ἀγαπᾷν ᾑρημένοι. Καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἔστιν, ὅ καὶ αὐτὸς ἔφη Χριστός·. Ὁ μὴ ὢν μετ' ἐμοῦ, κατ' ἐμοῦ ἐστι, καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ᾿ ἐμοῦ, σκορπίζει.» Ἐὰν δὲ φυλή Αιγύπτου μὴ ἀναθῇ, μηδὲ ἔλθῃ ἐκεῖ, καὶ ἐπὶ τούτοις ἔσται ἡ πτώσις, ἢν παι τάξει Κύριος πάντα τὰ ἔθνη, ὅσα ἂν μὴ ἀναξ, τοῦ ἑορτάσαι τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας. ΡΙΒ'. Ὡς ἐξ ἑνὸς ἔθνους, τῶν Αἰγυπτίων φημί, τοὺς εἰς ἄκρον ήκοντας πλάνης, ἐκτόπως τε ἄγαν εξω δωλολατρεῖν ἑλομένους, καταδηλοί, οἷς ἔσται δεινὴ καὶ ἀδιάφυκτος δίκη, καὶ ὀλέθρου πρόξενος τὸ μὴ ἐλέσθαι τιμᾷν τῆς διὰ τοῦ Χριστοῦ σωτηρίας τὴν ἀξιόληπτον χάριν. Μόνον γὰρ οὐχὶ φονευταὶ τῶν Ιδίων γεγονότες ψυχῶν ἁλοῖεν ἂν εἴπερ ἐστὶν ἀληθές, ὡς μετὸν αὐτοῖς ἐπιδράξασθαι τῆς αἰωνίου ζωῆς, καὶ προκειμένους εἰς μέθεξιν τοῖς ἑλεῖν ἐθέλουσι τῆς ἄνωθεν ἡμερότητος, καὶ μὴν καὶ ἀποφορτίσασθαι τὰς ἁμαρτίας, ταῖς ἑαυτῶν ἐντεθείκασι πλάναις, καὶ ἀναπόνιπτον ἐσχήκασι τὴν ἐκ τοῦ πλανάσθαι κ[η]λίδα καὶ τῆς πλημμελείας τον μολυσμόν, διατετελέκασι τε καὶ ἐν πλάνῃ· καίτοι τοῦ θείου φωτὸς τὰ πάντα περιαστράπτοντος, καὶ καλοῦντος εἰς ἀνάβλεψιν τοὺς ἐν ἀγλύῖ καὶ σκότει. Φαίην δ' ἂν καὶ περὶ ἑκάστου: « τῶν τοιούτων· «Ἀγαθὸν ὑπὲρ αὐτὸν τὸ ἔκτρωμα. Ὅτι ἐν ματαιότητι ἦλθε, καὶ ἐν σκότει πορεύεται, καὶ ἐν σκότει ὄνομα αὐτοῦ κατακαλυφθήσεται.» – Καλὸν γὰρ αὐτῷ εἰ μὴ ἐγεν[ν]ήθη,» κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. "Οτι δὲ οὐ κατὰ μόνων τῶν Αἰγυ πτίων ὁ λόγος, ἥξει δὲ καὶ κατὰ πάντων τῶν ἐθνῶν, & πάντη τε καὶ πάντως κολασθήσονται, τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας ἠφειδηκότα, καὶ τὴν ἐπ' αὐτῷ πανήγυριν οὐ τετιμηκότα, πιστώσεται, λέγων Αὕτη ἐστὶν ἡ ἁμαρτία Αιγύπτου, καὶ ἡ ἁμαρ τία πάντων τῶν ἐθνῶν, ἴσα ἂν μὴ ἀναβῇ, τοῦ ἑορτάσαι τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας. ΡΙΓ. Πρὸ μὲν γὰρ τῆς τοῦ Συντῆρος ἐπιδημίας τάχα πως ἦν ἔτι καὶ ἀπὸ μέρους εὔμορφος τῶν ἐθνῶν ἡ παραίτησις, παρ' οὐδενὸς κεκλῆσθαι λεγόντων διεκήρυξε γὰρ αὐτοῖς οὐδείς. Τοιγάρτοι καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν εὐαγγελικαῖς ἡμῖν παραβολαῖς αὐτὸ τοῦτο δει κνύων, τοὺς ἐργάτας ἔφη τοὺς περὶ τὴν ἐνδεκάτην κεκλημένους εἰπεῖν τὸ, ο Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο.» Ἐπειδὴ δὲ λοιπὸν ἐπέλαμψεν ὁ Χριστὸς, ἔδησε τὸν Ισχυρόν, ἐξείλετο τῆς ἐκείνου δυστροπίας τοὺς ὑπ' αὐτῷ κειμένους, δεδικαίωκε τῇ πίστει τοὺς προσιόντας αὐτῷ, τέθεικε τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ τῆς ἀπάν των ζωῆς· οὐδένα λοιπὸν ἀποχρώντως πρὸς παραίτησιν εύρήσουσι λόγον, οἱ τὴν οὕτω σεπτὴν οὐ προστ ηκάμενοι χάριν. Αληθεύει δὴ οὖν, καὶ περὶ αὐτῶν εἰ λέγοι τῶν ἐθνῶν ὁ Χριστός· «Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλά λησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν.» Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται τὸ ἐπὶ τὸν χαλινὸν τοῦ ἵππου ἅγιον τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι. ΡΙΔ'. Ὡς παντὸς ἤδη πολέμου κατηυγασμένου, καὶ μάχης ἀνηρημένης, καὶ σεσοβημένων ἐχθρῶν, καὶ ἀλήκτου λοιπὸν εἰρήνης τὴν ἁγίαν στεφανούσης πό λιν, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπακτήσειν δη φησὶ τοῦ πολέμου τὰ σκεύη, φάλαρά τε καὶ ἐπιχάλινα. Τίνος γὰρ ὅπως ὁ ἱπποκράτης τοιούτου ἕξει χρείαν, ἀριστεύειν εἰδὼς ἐν μάχῃ, εἰ μηδεὶς ὅλως ὁ ἀντεξάγων ἐστίν; Οὐκοῦν ἱερὰ, φησὶν, ἔσται σκεύη καὶ ἀναθήματα τῷ Θεῷ, τὰ τοῖς τοῦ πολέμου χρή σιμα. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτός ἐστι τῆς εἰρήνης ὁ βραβευ τὴς, αὐτῷ δὴ δικαίως καὶ ἀνακείσεται περιττά τε ήδη καὶ ἀπρακτοῦντα λοιπὸν τοῦ πολέμου τὰ σκεύη. Ωστ περ γὰρ ὁ μακάριος προφήτης Ησαΐας ἔφη περί τίνων, ότι ο Συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐκ ἄρῃ ἔθνος ἐπ' ἔθνους μάχαιραν,» καὶ οὐ μὴ μάθωσιν ἔτι πολεμεῖν, τῶν τῆς εἰρήνης καιρῶν μονονουχὶ καὶ ἀναπειθόντων αὐτοὺς τῇ τῆς γεωπονίας χρεία χαρί ζεσθαι τὰ πολεμικά, καὶ εἰς ἑτέρας δὲ ὥσπερ μετα τρέχειν σπονδές, τῆς τῶν τακτικῶν μελέτης ἠφειδηκότας· οὕτω καὶ ὁ θεσπέσιος Ζαχαρίας, ὡς ἀλή στου λοιπὸν εἰρήνης δοθείσης παρὰ Θεοῦ, τὰ τοῖς μαχομένοις χρήσιμα σκεύη μεταπλασθήσεσθαί φησιν εἰς ἀνάθημα τῷ Θεῷ. Αργήσει γὰρ πάντως τὸ μά Χ, χιμον, οὐχ ἵππων πεφροντικός, οὐ χαλινῶν, ἡ φαλάρων, μετανεῖον δὲ μᾶλλον εἰς γε τὸ ἐλέσθαι δεῖν τοῖς εἰς ἀρετὴν καὶ θεοσέβειαν διαπρέπειν σπουδάσμασι. Ει ΟΙ Δοκεῖ δέ τιτι καθ' ἕτερον ἐκπεπεράνθαι τρόπον τῆς προφητείας τὴν δύναμιν. Φασὶ γὰρ ὅτι εἴρηται μὲν κατὰ καιροὺς τὸ τοῦ σταυροῦ ξύλον, ἐμπεπαρμένους ἔτι τοὺς ἤλους ἔχον· ὧν ἕνα λαβὼν ὁ εὐσεβῆς Κωνσταντίνος, ἐπὶ χαλινὸν γενέσθαι τῷ ἵππῳ τῷ ἰδίῳ παρεσκεύασεν, εὐλογεῖσθαι παρά Θεοῦ καὶ διὰ τούτου πεπιστευκώς. Οὐκ ἀπέθανον δὲ τὸ χρῆμα φαίη τις ἄν, εἴπερ ὧδε ἔχει, καὶ οὐκ ἔξω λόγου πρέποντος νοοῖτ' ἂν εἰκότως, τὸ καὶ ἐν μνήμῃ γενέσθαι τῇ παρά Θεῷ, καὶ ἐν προῤῥήσει τετιμῆσθαι προφητικῇ βασιλέα τὸν εὐσεβέστατον. Πλείστων γὰρ ὅσων ἐποιήσατο μνήμην καὶ προαναφώνησιν κατὰ καιροὺς τῶν ἁγίων προφητῶν ὁ λόγος, καθάπερ ἀμέλει καὶ Ἰωσίου καὶ ἑτέρων τινῶν. Ἔσθ᾽ ὅτε δὲ καὶ ἡ τῶν καιρῶν ἡμε ρότης καὶ εὐσέβεια διὰ τῶν ἐν αὐτοῖς κρατούντων σημαίνεται. Οὐδὲν ἄρα τὸ ἀπεικός, εἰ διαμέμνηται καὶ νῦν ὁ προφήτης Ζαχαρίας άξιολογωτάτου πράγω ματος, καὶ θεοφιλούς βασιλέως, ἀληθοῦς τε καὶ εὐ σεβοῦς, καὶ καιρῶν ἀνακειμένων τῇ εἰς Χριστὸν ἀγάπῃ. Τὸ γὰρ δὴ καὶ βασιλέων ἵπποις ἐμπρέπειν τὸν ἦλον ἀπὸ τοῦ τιμίου ληφθέντα σταυροῦ, τί ἔτε ρον ἡμῖν ὑπεμφήνειεν ἂν, ἢ πλείστην ὅσην καὶ ἀξ ἀγαστον ἀληθῶς τῶν κρατούντων εὐσέβειαν; Καὶ ἔσονται οἱ λέβητες οἱ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Κυ ρίου ὡς φιάλαι πρὸ προσώπου τοῦ θυσιαστηρίου. ΡΙΕ'. Λέβητες ἦσαν ἐν τῇ ἁγίᾳ σκηνῇ καὶ ἐν τῷ μετὰ ταῦτα κατεσκευασμένω ναῷ, ἐν οἷς τὰ τῶν θυσιῶν ἤψετο κρέα, δαπανώντων αὐτὰ τῶν ἱερέων ἐν τόπῳ ἁγίῳ, καὶ τοῦτο τοῦ νόμου τελεῖσθαι προστεταχότος, ὡς ἂν μὴ ἔξω που τῶν ἱερῶν ἐκκομίζοιντο χώρων τὰ ἡγιασμένα. Ἐπειδὴ δὲ τῶν ἀρχαίων ἐκεί νων ἐθῶν ἀποπεπαυμένων, εἰς ἕτερον ἡμῖν λατρείας τρόπον μετακεχώρηκε τὰ μυστήρια, καὶ μηλοσφαγίαις μὲν οὐκέτι καὶ λιβανωτοῖς, θυσίαις δὲ μᾶλλον ταῖς ἀναιμάκτοις τὸν τῶν ὅλων καταγεραίρειν Θεόν [] διὰ πίστεως δεδιδάγμεθα, καὶ αὐτὸν νοητῶς ἱερουργοῦντες ἐν Ἐκκλησίαις τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα Χριστόν ἀντὶ τῶν λεβήτων ἑτέροις κεχρήμεθα σκεύεσιν ἱεροῖς, & δὴ καὶ φιάλας ἐνθάδε φησὶν ὁ προφήτης. Σκεύη δὲ ταῦτα τοῖς πίνουσι χρειωδέστατα, καὶ συνήσει πάν τως ὁ σοφὸς ἀκροατής του σημαινομένου την δύναμιν, κἂν εἰ ἀμυδρότερόν πως ἢ χρὴ ὁ παρ' ἡμῶν πε ποίηται λόγος, διά τοι τὸ δεῖν περιεσταλμένως ποιεί Ο σθαι τὴν τῶν κεκρυμμένων ἀφήγησιν. Οὐκοῦν τότε μὲν ἦσαν οἱ λέβητες· γυνὶ δὲ < φιάλαι πρὸ προσώπου τοῦ θυσιαστηρίου. Καὶ ἔσται πᾶς λέβης ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐν τῷ Ἰούδᾳ ἅγιος τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι. Καὶ ήξουσι πάντες οἱ θυσιάζοντες, καὶ λήψονται ἐξ αὐτῶν, καὶ ἐψήσουσιν ἐν αὐτοῖς ΡΙΓ'. Λέβητας ἀποκαλεῖ, τοῖς ἀρχαίοις ονόματι χρησάμενος ἔτι, τὰ σκεύη τὰ μυστικά, & καὶ ἔστιν ἅγια, σεπτά τε καὶ τίμια καὶ αὐτοῖς τοῖς ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ, ήγουν τῇ Ἐκκλησία, δῆλον δὲ ἔτι τοῖς Θείοις ἱερουργούς, καὶ παρ' αὐτῷ δὲ τῷ Ἰούδη, τουτέστι πάλιν, τοῖς τὴν ἐν πνεύματι λαχοῦσι περι τομήν· εἶεν δ' ἂν οὗτοι πάλιν οἱ πεπιστευκότες. Παρ' οὐδενὸς γὰρ ὅλως εἰς κοινὴν λαμβάνεται χρείαν τοῦ ἁγίου θυσιαστηρίου τὰ σκεύη, ἀλλ' ἔστιν, ὡς ἔφην, ἅγια, καὶ εἰς δόξαν Θεοῦ τετηρημένα, καὶ μόναις ταῖς χρείαις ὑπηρετεῖν εἰωθότα τῆς ἁγίας τραπέζης, δι' αὐτῶν τε καὶ ἐν αὐτοῖς αἱ τῶν προσ αγόντων τελοῦνται θυσίαι, οὐχ ἑκάστου φέροντος ἴδιον σκεῦος, ἁπάντων δὲ μόνοις τοῖς ἱεροῖς κεχρημένων. «Πᾶς γὰρ λέβης ἅγιος ἔσται, φησί, τῷ Κυ ρίῳ.» Οὐκοῦν διαλέγεται μὲν ὁ προφήτης ὡς ἐπὶ θυσιῶν ἔτι τῶν κατὰ νόμον, λέβητας τε καὶ ἔψουσιν ὀνομάζει· νοήσομεν δὲ πρέποντως ἡμεῖς τοῖς διὰ Χριστοῦ καιροῖς. Οἰκονομικῶς δέ φαμεν ἀσυμφανῆ γενέσθαι, καὶ οὐ πᾶσιν ἁπλῶς ἐκκείμενον τῶν ἁγίων προφητῶν τὸν λόγον, ἵνα μὴ βάλ[λ]ηται πρὸς αὐτῶν τοῖς κυσί, μήτε μὴν τοῖς βεβήλοις καὶ βδελυρωτάτοις δ μόνοις πρέπων ἁγίοις ἐκκαλύπτεται λόγος. Καὶ οὐκ ἔσται Χαναναῖος οὐκ ἔτι ἐν οἴκῳ Κυ ρίου παντοκράτορος ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. ΡΙΖ'. Σαθρόν τε καὶ εὐδιάκλαστον τῶν ἀρχαιοτέρων τὸν νοῦν κατίδο: τις ἂν, καὶ ταλαίπωρον κομιδή. Λελύτρωνται μὲν ἐξ Αἰγύπτου διὰ Μωσέως οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ τῆς ἀφορήτου δουλείας ἀπεσείοντο τὸν ζυγόν, πλείστων τε ὅσων καὶ ἀξιαγάστων ἐπ' αὐτοῖς τετελεσμένων σημείων, ἐξῄεσαν μόλις· διεβιβάσθησαν δὲ καὶ διὰ θαλάσσης αὐτῆς, κατεδηδόκασί τε τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ὕδωρ ἐκ πέτρας ἀδοκήτως ἐκκομισθὲν ἐν τῇ ἐρήμῳ πεπώκασι, Τί οὖν οἱ τάλα νες; Με μοσχοποιήκασιν ἀπόντος Μωσέως, καὶ ὡς ὁ προφήτης φησίν, ο 'Ανέλαβον τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ, καὶ τὸ ἄστρον τοῦ Θεοῦ αὐτῶν Ρεφάν, τοὺς τύπους οὓς πεποιήκασι προσκυνεῖν αὐτοῖς.» Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν διολώλασι. • Πέπτωκε γὰρ τὰ κύλα αὐτῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο καθὰ γέγραπται. Ἐπειδὴ δὲ διέβησαν τὸν Ἰορδάνην οἱ μετ' αὐτοὺς, στρατηγοῦντος Ἰησοῦ, πάλιν τοῦ χρόνου προβαίνοντος, γεγονότες ὑπὸ κριτάς, λελατρεύκασι τοῖς εἰδώλοις. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν καιροῖς τῶν ἁγίων προφητῶν τεθύκασι ταῖς δα μάλεσι ταῖς χρυσαῖς, ἃς πεποίηκεν αὐτοῖς ὁ ἐπάρατος Ιεροβοάμ. Καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τεμένη τε καὶ βωμοὺς ἀνιστάντες, οὐδὲν ἧττον προσκεκυνήκασι τῷ Βιάλ, τῷ Χαμώς, τῇ Αστάρτη, τῷ Βεελφεγώρ. Καὶ τὸ τούτων ἐπέκεινα τῶν κακῶν, οὐ γὰρ δὴ τὴν ἀγε λαίαν καὶ συρφετώδη πληθυν μόνην ἐν τούτοις γε νέσθαι φαμέν, ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἱερέων Εκκεκλικότας πολλούς εύρήσομεν. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε διὰ τοῦ προφήτου ὁ Θεός· «Οἱ ἱερεῖς οὐκ εἶπαν· Ποῦ ἐστι Κύριος; καὶ οἱ ἀντεχόμενοι νόμου οὐκ ἠπίσταντό με, καὶ οἱ ποιμένες ἡσέβουν εἰς ἐμὲ, καὶ οἱ προφῆται προεφήτευον τῇ Βαάλ, καὶ ὀπίσω ἀνωφελοῦς ἐπορεύθησαν.» Τεθέαται δὲ καὶ ὁ προ φήτης Ἰεζεχιήλ ὡς εἴκοσι καὶ πέντε ἄνδρας ἐκ τῶν πρεσβυτέρων Ισραήλ, τὰ ὀπίσθια μόνον ἔχοντας πρὸς τὸν ναὸν Κυρίου, καὶ τὰ πρόσωπα αὐτῶν ἀπο έναντι, προσκυνοῦντάς τε κατὰ ἀνατολὰς τῷ ἡλίων. Καὶ πλεῖστα μὲν ἐν τούτοις ἐπισωρεύειν ἕτερα χαλε τὸν οὐδὲν· ἀρκέσειν δὲ οἶμαι καὶ ταῦτα πως ἔλεγχον τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἀφιλομαθίας. Οὐκοῦν σεσάλευτο μὲν τῶν ἀρχαιοτέρων ὁ νοῦς, καὶ ἦν παρά φορος κομιδή. Τοιγάρτοι καὶ περὶ αὐτῶν ἔφη θεός Ηγάπησαν κινεῖν πόδας αὐτῶν, καὶ οὐκ ἐφείσαντο, καὶ ὁ Θεὸς οὐκ ηὐδόκησεν ἐν αὐτοῖς. Παρεκομίζοντα γὰρ εὐκόλως εἰς ἀτόπους εἰδωλολατρείας, καὶ γεγονότες ἐξ αἵματος Ισραήλ, τοὺς ἀλλογενείς Χαναναίους ζηλοῦν ἐσπούδαζον. Ἐπειδὴ δὲ καθ' ἡμᾶς γέγονε δ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ δικαιώσας τῇ πίστει, «τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατεσφράγισε τοὺς τῇ παρ' αὐτοῦ ".» προσιόντας χάριτι· γέγονεν ἡμῖν ἑδραῖος ὁ νοῦς, ἀσφαλής τε καὶ ἀκατάσειστος, καὶ πεπηγώς εἰς εὐα σέβειαν. ᾿Αναπείσει γὰρ οὐδεὶς τοὺς ἡγιασμένους. ἕτερον τιμῆσαι Θεὸν παρὰ τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς, ἂν ἐγνώκαμεν Θεὸν ἐν Χριστῷ. Παρέδειξε γὰρ ἡμῖν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, λέγων. Ο εωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα.» Οὐκοῦν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, φησί, τουτέστι, κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ, οὐκ ἔσται Χαναναίος, τουτέστιν, ἀλλογενὴς καὶ εἰδωλολάτρητα ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου παντοκράτορος. Βρηρείσμεθα γάρ, ὡς ἔφην, ἐν πίστει, καὶ τοῖς εἰς ἀσφάλειαν αὐχήμασι κατεστέμμεθα διὰ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα, σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Σιν, ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΜΑΛΑΧΙΑΝ. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Α. Καὶ περὶ τῆς τοῦ Μαλαχίου προφητείας ὀλίγα προειπεῖν ἀναγκαῖον, διὰ τὸ τῶν ἐντευξομένων εὐμαθὲς, καὶ πῶς ἂν εἰδεῖεν ἕκαστα τῶν παρ' αὐτοῦ κειμένων. Πεπερασμένων σιντρον τῶν τῆς αἰγ
iur: Pasce populum tuum in virga ", Galerum In verbis recitatis, virgæ modos pastoralis seientia geminumque genus laudabilis institutionis signifcant. Assumit autem virgas • pastor bonus, qui ponit animam suam pro ovibus, id est Christus, ut in ipsis pascal oves suas. Olim enim (pata antequam hominis natura se vestiret), cum esset Deus et legislator, ex Deo Verbum pascebat Israelem, veluti una virga legali iustitutione utens. Sic enim per prophetam eum alicubi alloquitur: Ego pascebam te in solitudine 8., Ast postquam nostri similis factus est homo ", duas virgas assumpsit. Pascit enim, ut adoratores suos, per fidem nimirum justificatos et sanctificatos in spiritu lepalibus simul et evangelicis præceptis, non ad boves .mmolandos impellens, neque ut oblationibus secue dum legem studeamus nos docens, sed jubens potius, uti cultum in spiritu tanquam incruentum sacrificium celebremus. Conversa est enim et mulata umbra in veritatem: et quæ in figura Gebant, characterem, et formam eleganti: 762 Christian, et evangelicæ vitæ induerunt. Nomina præterea virgis sunt, uni quidem Decor quæ est Testamentum Novum, pulchrum et admiratione dignumn, quod ipse Filius locutus est, ‹ Speciosus præ filiis hominum 87; › alteri Funiculus, id est, pars, ut intelligamus legem solitam erudire separatum Deo funiculum. Scriptum est enim: Quando dividebat Altissimus gentes, ut dispergøret filios Adam, constituit terminos gentium juxta numerum angelorum Dei, et fuit pars Domini populus ejus Jacob, fuiculus haereditatis ejus Israel. Hisce igitur duabus virgis magnus pastorum princeps oves suas pasturum spondet; et vero spopondit. In unam quippe caulam qui ex Israel, et qui ex gentibus erant conduxit, et illis legalem evangelicamque doctrinam in nutrimentum apponit, et quasi quamdam spiritualem herbam fruendam suppeditat, et affatim eos sagiuat. VERS. 8, 9. Et auferam tres pastores in mense uno, el gravabitur anima mea super eos. Etenim animæ eorum rugiebant super me. Et dixi: Non pascam vos. Quod moritur moriatur, et quod deficit deficial, et reliqua devorent, unusquisque carnes prosimt sui. LXXX. Dante enim se jam in conspectum vero et bono pastore, æquissimum erat utique, imo et necessarium mercenarios o falsos pastores remo veri, hoc est, Judæorum secundum legem duces et magistros: quorum alii occidebaut oves, nec agehant penitentiam: alii eas vendentes dicebant: «Benedictus Dominus, et jam divites facti sumus, › Jam vero quos nomine trium pastorum appellet, et ns Mich. VII, 3. no Deut. ass, * Joan. x, 15. ** Osee a111, 5. " Philipp. 11, 7. 0,ce 87 Psal. XLIV, R ad fidem conciliandam locis e sacra Scriptura prolatis disseramus. Existimo igitur tres pastores nominari: et sacerdotio fungentes secundum legem, et julices populi constitutos, et praeter hos sacrarum Litterarum interpretes, aut legum peritos; bi siquidem Israelem pascebant. Et quidem qui sacerdotii honores gerebant, ex sola tribu Levi genus ducebant, ac de iis dictum est a Malachia: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus ".» Qui autem judicandi potestatem obtinebaut, ipsi quoque delecti, verum ex omni tribu creabantur. Ad eundem modum sacrarum Litterarum interpretes, sive, ut modo dixi, 763 legisperiti, qui judicibus semper assidentes, in unaquaque causa verba legis ad confirmationem adducebant. Ministros igitur sacros divinorum mysteriorum ex sola tribu Levi prodiisse, demonstrare nihi} attinet. Ex omnibus autem tribubus selectos fuisse judices, ut etiam legis gnaros, docebit plane Moses in Denteronomio, ita dicens filiis Israel:: Judices et magistros constitues tibi in omnibus urbibus tuis, quas Dominus Deus thus dat tibi per tribus, et judicabunt populuui judicium justum. Non declinabunt ju dicium justum, non cognoscent personam, nequc aecipient munera: nam sunera excæcant oculos sapientum, et tollunt verba justorum”. • Tres igitur pastores suut sacerdotes, et judices, et legum docli. quonam modo auferantur, ut dicit, mense uno, age ** Malach. 11, 7. ALIX,!!!. Palam porro est et Dominum nostrum Jesum Christum deplorasse distincte Pharisæos et Scribas et legisperitos. Sic namque ait: Væ vobis, Scribæ fharisæi ".» Haec dicentem quidam his verbis interpellavit: «Magister, hæc dicens etiam nobis injuriam facis. At ille ait, inquit: Εt vobis legisperitis væ, quia oneratis homines oneribus quæ por tare non possunt, et ipsi uno digito vestro non tangitis ea ".› Non me fugit etiam aliquando reges llierosolymis de tribu Juda subjecto populo pastorum munus præstitisse ". At postquam Christo nato,genus regum defecit, seu principatu ejectum est (regnabant enim tunc iu Julia Herodes Antipatri filius Ascalonita, et Pontius Pilatus), de tribu Juda reges nullos nominamus. Defecisse enim illos Christo in lucem edito, certum est e Scriptura. ‹ Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniant reposita ei, et ipse exspectatio genLium ". Quocirca postquam advenit, et nata est de cætero exspectatio gentium, id est Christus, ne-! cessario princeps ex Juda, et dux ex femoribus ejus defecit.» Tres itaque pastores, ut dixi, sunt sacerdotes, judices, legis doctores, qui et principatum suum, sive ordinem et locum usque ad tempora adventus Christi tenuerunt. Hi summo jure auſe * Deut. svi, 18, 19. Luc. x1, 45.” ¡bi∙l. 43, 46. "AV Reg. xxi, 33. Gen. et runtur, in mense uno. Quoniam enim auctorem vite interfecerunt, idcirco velut demetuntur, 764 quasi in mense uno, quo necem pro nobis Emmanuel sustinuit. Quamvis enim Israelem administrare perseverarunt etiam post Salvatorem in cruce suffxam, rerum omnium principe Deo illos tolerante, et miserante, et ad pœnitentiam invitante: tainen quod ad sententiam Dei super hoc prolatam attinet, coclem tempore quo universorum Salvatorem ac Liberatorem in crucem egerunt, ablatos esse asseveramus. Ablati sunt igitur in mense uno. Ac de pastoribus quidem hactenus. Judicium autem super ipso grege est: • Nun pascam vos: vel, Devorare ac mordere invicem si velint. Etenim nihil penitus parcendo, et ipse oves inter se devorarunt, et diripere volentibus in prælam paratissimam data sunt. Dicit porro, et sane optime de tribus pastoribus, et iisdem sublatis in mense uno: «Gravabitur anima mea super ipsos, hoc est, grave eis supplicium injungam, quoniam ‹ Et animæ eorum rugiebant super me. › Nihil euim ab immanibus belluis differemes, sapissime in Christum irruebant, tandemque Pilato emin fistebant, vociferantes: • Tolle, tolle, crucifige eum.. Hujus rei et per feremiam ita meminit Dereliqui donum meam, dimisi hereditatem meam, dedi dilectam animam meain in manus inimicorum ejus. Facta est mibi hæreditas est nili hereditas mea ut leo in silva, dedit contra me vocem suam, idcirco odi eam *7. › Vers. 10, 11. Et assumam virgam meam pulchram, et projiciam eam, ut dissipem testamentum meum quod disposui ad omnes populos terræ. Et dissipabitur in die illa, et agnoscent Chananæi, ores quæ observant me, quia verbum Domini est. LXXXI. Virgam pulchram vocat institutionem per mystagogiam evangelicam excellenter decoratam, juxta quod intelligitur, non oculis sentitur. Quod autem se projecturum eam, el testamentum dissipaturum autumat, verisimile est subindicare, non quod id dimissurus sit, et solutum dissipaturus, sive ut inutile oblitteraturus; neutiquam. Illud potius intelligendum dixerim. Pastores nonnunquam, si ſorte over quampiam a grege aberrasse, et ab aliis semotissimam conspexerint, tum omnino virgam, 765 sen pedum projicientes, eam ad alias aggregari compellunt. Propheta igitur pastoritiæ consuetudini convenienter locutus est, projectum iri virgam dicens, utique in gentes: illæ enim erant de quibus Apostolus, ‹ qui longe *. › Verumtamen fåcti sunt prope per fidem. Sic autem projiciendam dicit virgam, ut toto terrarum orbe dissipata, sive ut serino de Christo, seu prædicatio evangelica ubique distributa et diffusa videatur. Inquit enim ** Act. 11, 15. * Joan. xix, 45. or Jerem. xu, 7, ” Ephes. 11, 13. Dissipabitur in die illa, hoc est, illo tempore quo ἐποίηconculcate amortis imperio in vitam Christus redierit, mandaveritque apostolis: Euntes docete omines gentes, baptizantes eas in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti ".» Tunc enim totum sub sole mundum sernio Salvatoris nostri pervasit; et ut verum de sanetis apostolis dicamus: «In omnem terram exivit sonus eorum, et in omnes fines orbis terra verba eorum '., Non autem sine gentium fruetu, projectam et per terram dissipatam, sive per earum regiones distributam esse virgam pulchram sive Testamentum, quod non amplius ad solum Israel, sed ad onues gentes potius disposuit, nullo negotio ex intelligentia verborum prophetæ perspiciemus. Ait enim: ‹ Et cognoscent Chananæi oves quæ observant me, quia verbum Domini est.» Chananos enim vocat gentes. Atque hi possunt intelligi oves Christum observantes. Observarunt enim illum; etenim ipse est exspectatio gentium. Postquam autein dissipatum est etiam in eorum regionibus testamentum ad omnes, crediderunt quia verbum Domini est. Sensimus enim apud animos ex gentibus vocati per fidem, Dominum esse, et ex Den secunduin naturam natum, et unigenitum Dei Verbum ipsum per divinos el evangelicos sermones suos nos allocutum. Quare ipsum adoravimus, eique servimus, veteri illo et inglorio errore derelicto, et affectum ad multos deos colendos dedocti. Atque hoc est, quod ore Davidis illi canitur: «Omnes gentes quas fecisti venient, et adorabunt coram te, Domine.In nomine enim Jesu Christi omne genu fectetur, calestium, terrestrium et infernorum, et omnis liugua confitetur, quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris ", 766 VERS. 12, 13. Et dicam ad eos: Si bonum in conspectu vestro est, date statuentes mercedem meam, aut quiescite. Et statuerunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad me Depone eos in conflatorium, et videbo, si probatum est, sicut probatus sum super eis. Et accepi triginta argenteos, et misi eos in domum Domini, in confatorium. LXXXII. Per evangelica oracula, sive per virgam decoram, hoc est per eximiam institutionem, œconomiæ cum carne Unigeniti mysterium didicimus. Audivimus enim et credidimus, quod cum esset Deus, ut dixi, ex Deo Patte Verbum factus sit caro, e et habitaverit in nobis ",» veneritque in forma servi, qui est in forma et æqualitate Genitoris, ‹ et factus sit obediens usque ad mortem, mortem autem crucis '; et cum dives esset, factus sit egenus, ut nos ejus inopia ditaremur 7. Exemit enim nos e vinculis mortis, liberavit a peccato, filios Dei Psal. Lxxxv, 1. ** Matth. xxviii, 19, 20. ↑ Pɛal. xviit, 5. * Gen. xlix, 10. * Joan. 1, 14. * Philipp. 11, 6-8. 7 II Cor. viii, 9. * Philipp. 11, 10, 44. reddidit, et quid non bonorum tandem nobis dona an vit? Cognovimus præterea nos emplos esse, ‹ non corruptibilibus auro vel argento, sed pretioso sanguine quasi agni incontaminati et immaculati Christi ³, › atque ita deinde vitam nostram ei debere cœpimus. Si enim unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes illi mortui sunt, › et jam non nobis ipsis vivere debenus, si recte ratiocinamur, e sed ei qui pro nobis mortuus est, et resurrexit '. › Quare inquit: «Si bonum est in conspectu vestro,ɔ utique economiæ carnis mysterium, si per ipsum salvati estis, et bene vobis est, et cognovistis me Salvatorem ac Redemptorem, et pro omnium vita definientes mortuum, «Dale statuentes, luc est, mercedem meam, aut quiescite.» Verumtamen grati fuerunt qui ex genuibus conversi sunt. Statue runt enim mercedemn, nullo quidem modo æqualem, sed quad.ntenus æquam beneficiis ab eo acceptis. Quemadmodum enim ipse pro nobis mortaus est, ita et nos animas posuimus pro sinceritate et cha ritate erg. ipsum; possuntque dicere sancti inartyres: • Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an fanes, an persecutio, an nuditas, an periculen, am gladius 30 9, Niliil enim in sanctis animi fortitudinem vicit. Itaque Christi nobiscum similitudo quodammodo subindi catur, dum dicitur, datos esse in mercedem ejus triginta argenteos. Proditor enim, et vere omnium maxime easecrandus ac Deo exosus Judas, 767 triginta denariis acceptis, Christum homicidis tradidit, et auctorem salutis nostræ scelestis hominibus venumdedit ". Allati sunt autem a gentibus in mercedem ejus triginta argentei,qui etiam, Deo jabente, in conflatorium deponuntur, etiam atque etiam probandi, sicut et ipse Christus pro nobis probatus est. Non enim sine inquisitione apud Deum omnium scientem abibit fides nostra: neque citra examen vile, sed sicut est apud beatum Paulam:. Uinuscujusque opus quale sit, ignis probabit ". Scriptum est autem de Christo: «Quoniam statiın veniet in templum suum quem vos quæritis, et Angelus testamenti quem vos vultis. Ecce venit, dicit Dominus omnipotens, et quis sustinebit diem introitus ejus? Aut quis sustinebit in visione ejus? Quia ipse ingreditur quasi ignis conflatorii, ut herba lavantiam, et sedebit confaus et emundans ut argentum, et ut aurum '', Psallit et divinus David in persona cujusvis in Christum credentis, et Evangelio convenienter vivere cupientis: • Pruba ne, Domine, et leuta ne, ure reues meos et cor meuur s. Caterum conflatorium in domo Domini esse propheta dicit. Ecclesia enim Christi cujusque mores of sinceritatem dilectionis erga Christum explorat, et discretionem habeus spirituum 1, prohe movit, quis in Spirku sancto loquatur Dominum Jesum nominans, et quis in Beelzebul ipsum anathema dicat, et qui sint *} Petr. 1, 18, 19. 18 Malach.!!!, 1-3. 11 Cor. r, 14, 15. 1º Rom. viii, 35. “Matth. xxvi, 45. 13 1 Cor. 111, 1* Psal. xxv, 2. 30 1 Cor. x1, 10. veri adoratores ", et qui rursum lupi, in vestimentis orium ad nos venientes Et abjeci virgam meam secundam quæ appellatur Funiculus, ut dissiparem testamentum inter Judum et Israel. LXXXIII. Duas virgas Christum assumpturum narravit, atque ita in ipso oves suas pasturum, haud dubium quin per Adem vocatorum sanctam multitudinem. Et virgam quidem pulchram dicebamus esse doctrinam, seu prædicationem evangeli. cam: alteram Vetus Testamentum, nempe quod Israeli datum est in auxilium juxta prophetæ vocem. Inquit enim: ‹ Legem in adjutorium dedit ".› Igitur gemian multitudinem non tantum doctrina evangelica, sad ipsis etiam antiquis et a Mose traditis præceptis imbutum iri, umbra videlicet legis in veritatem transmutata, verbis propositis nobis declarat. 768 quo modo abjectam et dissipatam pukhram virgam dixit (quasi enim per Channarum regiones dispersa est institutio evangelica, circumlata nimirum per sanctos apostolos), its et altera virga, puta Funiculus, sive lex, loco testamenti a Deo constituta inter Judam et Israel, idest universum genus Israel: Judam enim duas Hierosolymis tribus, ipsam Juda, inquam, et Benjamin, Israel autem reliquas decem in Samaria com Jeroboam locatas appellat. Data est igitur Chananæis etiam lex: legalibus enim el evangelicis decretis informatus est. Quamobrem et Salvator aiebat lite putare, quoniam veni solvere legem. Non veni solvere, sed adimplere. Dico enim vobis, donec transeat cœlum et terra, jota unum, aut unus apex non præteribit a lege, donec omnia fiant 18.» Adimplet enim legem, docens quæ sunt supra legem, nee exciph a lege eum qui docetur, ut eum dicit, exempli cansa: ‹ Audistis quia dictum est antiquis Non occides: qui autem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobis: Omnis qui irascitur fratri suo sine causa, reus erit judicio”. • Mlterum Audistis quia dictum est: Non maclraberis. Ego autem dico vobis, quia omnis qui videt mulierem ad concupiscendum, jam machatus est eain in corde suo s. Impletur enim illud, Non occides, si fræ locum non relinquas, quæ cædis radix et mater est. Excludendo autem omnes cupiditates, seu castigando voluptates, prorsus etiam adulterii perpetrandi libido tollitur: sicut videlicet cum radicibus inde exsistentia germina marcere affirmamus, quæ potius nulla omnino enascuntur. 16 Juan. iv, 23. 17 Matth. vii, 45. 1ª Galat. 111, 24. VERS. 15, 16. Et dixit Dominus ad me: Adhuc sume tibi vasa pastoralia, pastoris imperiți, quin ecce ego suscito pastorem super terram. Deficiens non visitabit, et dispersum non requiret, et contritum non 19 Matth. v, 17, 18. "Ibid. 21, 22. ** Ibid. 27, 48. sanabil, et integrum non dirigel, et carnes electorum devorabit, et talos eorum perverlel. LXXXIV. Boni, sapientis peritique pastoris, hoc est Christi, virgas duas, quas projecit, et in regionibus Chananæorum dissipavit, eo modo quo supra a nobis explicatum est, 769 quidam cognoverunt Domini Verbum esse. Crediderunt enim, ut dixi, quod cum Deus esset, ex Deo Patre inenarrabili ratione genitum Verbum, postquam nostri simile natum est, et princeps pastorum appellatum”, ipsis ad mystagogiam et ad notitiam accuratam mysterii sui, evangelicam institutionem et illuminationem, legalemque etiam disciplinam proposueril. Has enim duas esse virgas dicebamus, quibus uos pascit Christus in pascuis bonis, et in loco pium gui, ut scriptum exstal ". Verum Judei non intelligentes mysterium, et ignorantes virgam pulchram, hoc est praedicationem evangelican, et insuper alteram virgam, cui nomen Funiculus, despectui habentes, legem per Musen datam scilicet, fidem repudiarunt, et per legem ac prophetas prænuntiatum nescierunt, id quod eis aperte Salvator ipse exprobravit: «Ne putetis quod ego accusaturus sim vos apud Patrem. Est qui accusat vos Moses, in quem vos speratis. Si enim crederetis Mosi, crederetis fortisan et mihi: de me enim ille scripsit. Si autem illius litteris non creditis, quomodo verbis meis credetis?» Nullam igitur dubitationem habet, eos neque litteris Mosaicis, neque verbis Salvatoris fidem adhibuisse. Quia vero cognitionem veritatis aspernati sunt, scriptum est a Paulo sapientissimo ● Ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio › Operationem erroris Antichristum esse dicit, cui addicti Judæi damnabuntur, et verax reperietur Salvator incredulis dicens: «Εgo veni in nomine Patris mei, et non accipitis me: si alius venerit in nomine sno, illum accipietis ". › Judæos igitur filium iniquitatis olim cum apparuerit ♦ citra cunctationem suscepturos, adversantein (el extollentem se supra omne quod dicitur Deus, aut qund colitur, ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se tanquam sit deus ", nescientem bene et docte pascere, figura quadam a propheta præmonstrari Deus jubet, his verbis: • Adhuc sume tibi vasa pastoralia pastoris imperiti.» Pastores enim mekores, et studiorum quæ tractant minime rudes, virgas habent graciles, cum fuerit etiam percutiendi tempus, quod percutitur non conteratur. Hujus rei imperitus, et artis pastoritiæ ignorantissimus, crassioribus baculis pecudes contundit. El bæc, opinor, 770 sunt vasa pastoralia imperiti pastoris. Quoniam vero aliquando filius iniquitatis regio præditus honore mortalibus pastoris loco habendus eral, nec parsurum quidquam populis tam subjectis,quam 281 Petr. V. Thess. 11, 4. 13 Ezech. xxxiv, 14. * Joan. v, 45-47. 35 11 Thess. 11, 10. 26 Juan. v, 43. COMMENTARIUS IN ZACHARIAM non subjectis, idcirco ait:. Ecce ego excitabo storem super terram. Quod defecit non visitabit. Perinde ac si dicat, quod prolapsum est in litatem fidei, doctrina sacra non confirmabit. Et quod dispersum est, non requiret.» Quod a recla via discessit, inquit, et a grege resilire solet, non requiret, hoc est, ad statum meliorem et probatum non revocabit. «Quod contritum est non sanabit. Conteritur autem quis, aut voluptate prava expugnaδὲ tus et quodammodo amoris rerum carnalium dus non sustinens, aut certe impiorum hæreticoειωθός, rum deceptionibus una abreptus et ad recte credenπρὸς dum sana mente destitutus. Talem rursus sanat pastor bonus. Imperitus autem quod integrum est non diriget, et carnes electorum devorabit, et talos eorum pervertet. Oppugnabit enim sanctos filius iniquitatis, et ira indomita eos invadens proεἴς pemodum dilaniabit, et instar truculentæ bestiæ vorabit. Pervertet etiam talos, ne quis recto passu ingredi queat. Coget enim se adorare miris bus obstupefactos. Cujus adventus secundum opeψει.» rationem Satanæ, et in Beelzebul edet portenta ut in errorem induceret, si fieri posset, etiam eleκαὶ clos et ut ait Salvator, non feret salva nis caro 30 › illius potentia contra omnes furente. Propter electos autem breviabuntur dies illi Interficiet enim illum Dominus spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui”. = [ Thess. 11, 10 Matth. 24. * Matth. xxm, 15. PATROL. GR. LXXII. VERS. 17. qui pascitis vana, et qui reliquistis oves, gladius super brachium ejus, et super oculum dexterum ejus. Brachium ejus siccatum siccabitur, et oculus dealer ejus excæcatus excccabitur. LXXXV. Suscepto semel sermone de pastore imperito, contristatur quasi jam super pastoribus non bonis, et admodum generatim loquitur, ita animo alfectis eventura prænuntians. Vide autem quenadmodum nunc pœnas inertiæ pendentes fortassis etiam commiseratur, propter insitam mansuetudinew: quanquam accusat eos, 771 quod pastores vanorum facti sint, hoc est, temporalium satagentes, adeo autem socordes, ut etiam super ovibus misere pereuntibus lætarentur. Alii namque vendentes eas dicebant: • Benedictus Dominus, et divites evasiss, Alii vero occidebant, nec quidquam commovebantur; nam ut recte pascerent, id sane non curabant. Tales porro erant doctores Judæorum, clandentes regnum cœlorum, sicut ait Christus ** mus et neque ipsi intrantes,nec alios intrare sinentes sed circumeuntes mare et aridam, ut faciant unum proselytum, qui cum factus fuerit, faciunt eum filium so Ibid. 22. 31 Ibid. 3 11 Thess. 11, 8. »³ Zacbar. xı, 5. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIHEP. gehennae duplum quam ipsi sunt. Quid igitur adeo improbis pastoribus eveniet? «Gladius, inquit, super brachium ipsius, et super oculum dexterum ejus. › Brachium pro viribus et typo efficientiæ spiritualis accipitur. Itaque de animalibus occisis in sacro tabernaculo selecta altari sancto pars brachium, seu armus erat, et sacrum donarium Deo, ostenlente Scriptura, ut existimo, sub quodan integumento, Deo proprias corporis et spiritus vires consecrari oportere. Brachium autem significare vires, testabitur quidam sanctorum, Deum universorum alloqnens: • Magnitudine brachii tui fiant ut lapides s.» Oculus autem mentis imago est. Patietur itaque qui non recte pascit brachii et oculi mutilationem, hoc est, et a corporeo et a spivituali robore deseretur. Non enim quidpiam boni præstare poterit, Deo illum non corroborante: et animo obscurabitur, qui divini luminis expers autest, aut censetur. Haud enim eum Gducia dicet: c Quoniam tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas V.) Dexterum autem brachium est quod gladio præciditur, et oculus dexter qui excæcatur. Nihil enim dexterum apud populum Judaeorum, non actio bona.... Etenim, ut est apud Paulum, Usque hodie quando legitur Moses, velamen super cor corum positum est sn Psallit et alicubi David de ipsis:: Obscurentur oculi eorum ne videant ". › Omnia igitur illorum sinistra, sive cogitata, sive mores dicas, sive aliud eorum quæ illis adesse credita sunt. Ac sinistrorum quidem ablationem conducere posse, eam sustinen. G tibus, non me latet, Nam abjectio stultitiæ omni culpa et probro eos liberaverit; 772 contra non mediocriter læserit dextrorum amissio: omnino enim ad inhonesta et maxime exsecrabilia deducit. Sed Judæos deceat, et perquam convenienter, spoliatos dextris paupertatem perferre: nos autem qui sumus in Christo, sinistra amittere, et dextris gloriari. TOMUS QUINTUS. CAP. XII. Vens. 1. Assumptio verbi Domini super Israel. Dixit Dominus extendens cœlum, et fundans terram, el fingens spiritum hominis in eo. LXXXVI, Postquam quod sufficiat commodissime disseruit de vero pastore, hoc est Christo, atque etiam de imperito, et crudelissimo, et carnifice ovium, quem Antichristum esse dicimus, utiliter etiam futurarum aliquando persecutionum contra Israclem, et neutiquam quidem Israelis secundum carnem, sed intelligibilis illius et vere sanctæ Jerusalem, quae est. Ecclesia Dei viventis 40» mentionem inducit. Sicut enim asserimus esse intelligi311, ” Matth. xxii, 15.” Exod. xv, 16. 7 Psal. xvii, 86 ] Cor. nt, 15. * Psal. LXVI, 24. " | per spiritum, et minime eam quæ est in carne secundum litteram: ita et Israelem intelligi dixerit quispiam, non utique qui est de sanguine Israel, sed illum potius qui habet mentem videntem Deum. Tales citra controversiam sunt per fidem in Christum vocati ad sanctificationem, quique per ipsum et in ipso Patrem cognoverunt. Hic enim modus divina visionis verus et eximius est. Interpretanda igitur sunt hæc verba de Israele, de quo jam dišimus. Fortissimum autem esse Deum universorum, qui nobis sequentia prædicit, demonstrat, dicens Extendens celum, et fundans terram, et formans spiritum hominis in ipso.» Accipit enim, inquit, super Israel assumptionem verbi Deus qui potest omnia, e et extendens coelum sicut pellem ",, juxta vocem Psalmistæ, firmissimam autem reddens terram ut semper et undequaque sit immobilis, quamvis fundata super maria. Quomodo ait divinitus inspirata Scriptura: «Et fingens spiritum hominis in ipso.» Adeo enim magnarum rerum conditor el opifex, quomodo non citra sudorem et facillime quod voluerit conficiet? Fingitur autem spiritus hominis in ipsa, non' ad initium essentiæ suæ vocatus, quamvis per ipsum factus sit: 773 sed quasi transformatus, ex imbecillitate ad virtuten, ex ignavia ad patientiam, et absolute, ex turpioribus ad lronestiora, secundum quod intelligitur, reformatus. Psallit et divinus David: ‹ Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis 4.» Neque dicet quispiam mentis conpos iilum velle cor et spiritum adipisci, quasi prorsus non habeat: sed putabit potius rogare, ut in ipso cor munduin et spiritus rectus creatur. Atque hæc est transformatio. Consueverunt autem sancti prophetæ non vulgaria prædicturi, prius conari, at Deum universorum viribus valentissimum et robustissimum ostendant, quo eorum oratio ex omni parte stabilem fidem consequatur, quamvis spe majora et, si rem cogitatione humana metiamur, captum nostrum excedentia et incredibilia dicant. bilem Judæum, habentem circumcisionem in corde «Psal. crit, 3. s Psal. L, 12. *³ Zachar. x1, 3. VERS. 2, 3. Ecce ego pono Jerusalem sicut vesti… bula, quæ moventur omnibus populis in circuitu: et in Judæa eril obsidio super Jerusalem. Et erit in die illa, ponam Jerusalem lapidem conculcatum cunctis gentibus. Omnis calcans eam, illudens illudet, et congregabuntur super eam omnes gentes terræ. LXXXVH. În prædictionibus antegressis bellum Judææ a Romano exercitu inferendum dilucide memoratur. Dicebat igitur supra: Vox lamentantium pastorum, quoniam misera facta est magnificentia ipsorum '.. Εt paulo post: • Propter hoc non parcam super habitantes terram, dicit Dominus. Et ecce ego trado homines, unumquemque in manus proximi sui, et in manus regis cjus. Et concident terram, et non eruam de manu eorun “.. In verbis autem modo illatis institutas contra Ecclesiam persecutiones liquido vaticinatur. Vexarunt enim credentes in Christum præ aliis omnibus principes Synagogæ Judæorum, denuntiantes sanctis apostolis me loquerentur in nomine Christi"; flagellantes quoque illos in conciliis ", et præterea lapidari curantes, et quid non tandem sceleratissimum in eos dicentes ac facientes? Postquam aulem per gentium quoque regiones sermo de Christo percrebuit, et indigenae evangelicis prædicationibus obtemperarunt, 774, rursum aliæ persecutiones excitata sunt per cos, qui successione regnaverunt, et impuram ac detestandam idololatriam vindicare conantes, diabolicæque impietatis ministri facti, sanctos ad martyrica certamina vocantes interemerunt. Visa est autem Ecclesia opportuna injuriis, nemine defendente, et similis vestibulis agitatis et labentibus, aut etiam lapidi conculcato. Etenim Salvator communis, cum facile posset bellum omne sedare, imo et ab ipsum honorantibus removere, cosque ab omni tentatione immunes hostiumque viribus superiores præstare, sua divina providentia per casus et ærumnas illustrari permisit, ut sibi conformes redditi, una glorificarentur et conregnarent. «Si enim compatimur, et conregnabimus illi, ut scriptum est **, et si socii passionum sumus, etiam gloriæ erimus» Ait ergo: < Ecce ego pono Jerusalem ut vestibula commota.» Quod si fiat, cingetur, hoc est obsidebitur ab omnibus: et cum videbitur esse ut lapis conculcatus, tunc omnis illudens illudet. Conligit hoc, sicut paulo ante dicebam, singulorum temporum persecutionibus. Adorti sunt enim sanctos multis modis eos cruciantes, et morientibus forte etiam insultantes miseri. Nesciebant enim profecto quanta ex afflictionibus proveniret gloria, et dolorem illis perpetuam animi hilaritatem pariturum. Perpende porro, quomodo non dicat, opus esse gentium potentiæ, Ecclesiæ conculcationem, sed suæ voluntatis et consilii. Cupit enim, ut dixi, adoratores suos rebus adversis perfici et consuinmari. Ait namque: ‹ Ego pono Jerusalem ut vestibula commota omnibus populis in circuitu.» Haud diversum illud est, opinor, quod a Salvatore ad Pilatum dicitur: «Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper › Sic merito etiam dicat quam animus intuetur Jerusalem, ið est Ecclesia, persequenti mundo: • Non haberes potestatemi contra me ullam, nisi datum esset tibi desuper. › Zach. x1, 6. 42. * 11 Cor. 1, 7. 45 Ael. 18, 17, 46 Act. xv, 22. 80 Joan. xix, 11. sf Acl. x1, 18. 48 Rom. vult, 17; 11 Tim. 11, 11, Sic corrigendum monet Cotelerius (Monum. Eccl. Gr. II, 603) pro vulg. VERS. S. Fr die illa, dicit Dominus omnipotens, percutiam ómiteṁ equum in stupore, et ascensorem ejus in amentia*: super domum autem Juda aperiam oculos meos, et omnes equos populorum percutiam in cacitate. 775 LXXXVIII.Composituruin omife.belligi, hostilesque incursus persecutorum inefficaces etañes. redditurum monet, dum dicit, equum et ascenso rem percussurum in stupore et amentia et cæcitate insuper. Est autem, ut arbitror, idem, stuporein pati et amentem esse. Nam discessio a mente nonmale stupor intelligi queat. Quod cum factum fuerit, et in cæde grassantibus contigerit, licebit om. nino sanctis dicere de oppugnatoribus suis': ‹ Inimici nostri insipientes ".» Atque etiam illa: e li in curribus, et hi in equis, nos autem in nomine Dei nostri magnificabimur. Ipsi infirmati sunt et ceciderunt; nos autem. surreximus et erecti sumus Alio item modo desipuerit sanctorum tolerantiæ insultans impie et in improvisum stuporem, sive admirationem incidet, cum viderit eos calamitatibus nullis cedere et coronari cadentes, ac tum maxime vincere, et majores reportare victorias, cum victi potuissent apparere: siquidem certum est eos potissimum in patiendo inclytos conspici, et magnitudini laborum comiten habere cœlestem gratiam. Deinde, quinam oppugnatores suos non obstupefaciant beati martyres, qui ipsum quoque Satanam pessumdant, malignosque et immundos spiritus increpant, et nonnunquam magna gloriæ suæ admiratione ipsos etiam interfectores suos afficiunt? Quare equitem simul et equum percussuram se promittit, ut hostium phalangas sanctorum virtuti adversantes intelligamus. Super domum autem Juda aperturum se oculos ait. Judam hoc loco de radice Jesse et tribu Juda Christum exsistentem nominat, domum autem ejus Ecclesiam, sive in Christo justificatorum sanctam'multitudinem. Aperiri autem oculos illud sibi velle existinio, quod amplissime et toto velut aspectu respiciet, quod suæ erga illum benevolentiæ, ac præterea indulgentiæ et charitatis indubitatum erit indicium. Scriptum est enim Ocuti Domini super justos".. Εt quos respexerit, eos plane beatissimus efficit; quandoquidem non false dici potest, cum aversionibus suis superbum et peccatorem punire, visitationibus autem pium et virtutis studiosum exhilarare. Quare divinus item David, et ex aversione damnum, et ex conversione commodum 776 manifestans, aliquando dlicebat: < Ne avertas faciem tuam a me, et ne declines in ira a servo tuo ";» aliquando rursum Respice in me, et miserere mei.» Aversionen namque ira, et quæ ab irato infliguntur pœnæ, respectum autem adeptio misericordiæ comitatur. ** Psal. xxvi, 2. ** Psal. xix, 8, 9. * Psal. xxxm, 16. us Psal. xxvi, 9. • Psal, 16. VERS. 5. Εt dicent tribuni Juda omnes in cordibus suis: Inveniemus nobis habitantes Jerusalem, in Domino omnipotente Deo corinn. LXXXIX. Chiliarchas, seu tribunos Juda sanctos apostolos.appellatos asseveramus, delectos tanquam duces Cristo, et principatum in Judam adeptos, hoc rat; in eos qui ad confitendum et laudandum vocati sunt: Judas enim laus redditur: qui ex gentibus utique fuerint, quibus et divinus cantor mandet, uti Emmanuelem celebrent, dicens in spiritu: ‹ Benedicite, gentes, Deum nostrum, et auditam facite vocem laudis ejus ".» Judas igitur lioc loco sunt per fdem ad laudationem et confessiouem vocati: tribuni vero ipsis constituti, centuriones et duces, divini discipuli. Observare est ergo eos Salvaloris adoratoribus velut quibusdam militibus acclam mantes et dicentes: «State igitur succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam justitiæ, et calceati pedes in præparationem Evangelii pacis, in omnibus sumentes scutum fidei, in quo poteritis omnia tela nequissimi ignita exstinguere.. Sunt ergo divini discipuli tribuni, et convenientissime, c Qui et dicent, inquit, in cordibus suis: Inveniemus nobis ipsis habitantes in Jerusalem. › Desiderabant enim sancti discipuli vere sanctam Jerusalem, id est, Ecclesiam, repletam cerni adoratoribus, et veluti urbem quamdam incolarum frequentia insignem meritissime gloriari. Quocirca promulgabant fidem, evangelizantes Jesum, signisque et prodigiis dicta sua confirmantes. Verumtamen non persuadebant. Obdurabat enim populus inflexibilis, et velut equus indomitus freną recusabat. Idcirco deinceps sanctæ civitatis habitatores in ‹ Domiņo omnipotente Deo ipsorum, hoc est, in Christo, sibi quærebant. Quin et ad gentes convertebantur, Judzorum populo occinentes: 777. Vobis oportebat primume loqui verbum Dei. Quoniam autem repellitis illud, et indignos vos judicatis vita æterna, ecce conver timur ad gentes: sic enim nobis mandavit Deus ".» Inde cives Ecclesiæ conquisierunt, cujus et divinus David meminit, inquiens: c Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei "., lis quæsitis, propter numerum multitudinemque innumerabilem ditati sunt. Quin et aiunt sancta civitati: • Dilata locum tentorii tui, et tabernaculorum tuorum. Fige, ne parcas. Protende funiculos tuos et clavos tuos, conforta adhuc in dextris, et in sinistra extende ". › Illa vero multitudine incolarum suorum exsultat, et quasi admirans suorum filiorum frequentiam, ait: «Ego autem sine filiis, et vidua; istos vero quis genuit 1 mihi? isti autem ubi mihi erant *1? › VERS. 6. In die illa ponant tribunos Juda sicul 8. 57 Ephes. vi, 14-18. 38 Act. xi, 16, 47. se Psal. Lxv, 31 Isa. XLIX. 21. ** Psal. Lxvxvi, 5. 6º Isa. Liv, 2, 3. torrem ignis in lignis, et sicut lampadem ignis in stipula, et devorabunt a dextris et a sinistris omnes populos per circuitum. XC. Tribunos Juda, ut ante docui, sanctos aposlolos, aut etiam omnes simpliciter sanctarum Eclesiarum præpositos nominat. Adeo autem sermonem, sive sacram doctrinam ipsorum mentibus imperatoram affirmat, ut torris in ligna, aut fax in stipulam quæ facillime iguem concipit, incidisse videatur. Devorabunt enim, inquit, omnes populos a dextris, et a sinistris in circuitu, hoc est, quocunque ire voluerint, illic omnimodis valebunt, vocantes ad agnitionem, et tanquam igni divino et intellectuali frigidos calefacientes. Dixit quiddam ejusmodi totius naturæ Deus etiam beato prophetæ Jeremiæ Ecce dedi verba mea in os tuum ignem, el pupulum istum ligna, et devorabit eos » pro, vocabit ad agnitionem, et frigefactos in peccatum iterum spiritu calefaciet. Alget enim errantium cor, et mortuam habent mentem, creaturam potius quam creatorem Deum adorantes ", lapidibusque et lignis divinum cultum tribuentes. Sed tales, ut dixi, ferventes spiritu efficiuntur *, calentes ad justitiam, et, ut inquit divinus Joannes, Spiritu sancto, et igne spirituali baptizantur,, 778 qui ceu quisquilias quasdam animabus nostris insidens peccatum consumere, et sordes carnalitatis exurere solet. Dictum est igitur et ab Isaia: «Habes carbones ignis, sede super eos, hi erunt tibi in adjutorium ". Quin idem de se ipso:. Εt missus est ad me unus de Seraphim, et in manu habebat carbonem ignis, quein forcipe tulit de altari, et tetigit os meum, et dixit: Ecce tetigit hoc labia tua, et auferet iniquitates tuas, et peccata tua igni mundabit 07, › carbonem, ut verisimile est, divinum, et sacratissimum, et peccata consumentem ignem Christum esse dicens. Quamobrem divini discipuli ut torris ignis in stipula fuerunt, et gentes quidem in circuitu devo rarunt; verumtamen non penitus perdiderunt, sed potius falsæ in ipsis scientia detestanda et impura dogmata incenderunt, veterisque fallaciæ sordes absumpserunt, et animos eorum qui semel crediderant, ad insipientiam et temeritaten frigefieri anplius passi non sunt, ut in se ipsis exsultantes, universorum Salvatori Christo dicerent: «Ignitum eloquium tuum vehementer, et servus tuus dilexit illud 8., Esse enim fervidum et ad secandum acutissimum Dei verbum, planum fit ex eo quod Jeremiæ dicit:. Verba nea sicut ignis comburens, et sicut securis incidens petram ". › Est enim perquam idoneus Dei serino ut possit et quod frigefactum est in peccato reaccendere, et quæ velut in duruerunt et coarctata sunt non difficile explicare. Est namque vivus et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, perveniens usque ad divisionem ** Jerem. 1, 9. 63 Rom. 1, 25. Rom. I, II. ** Psal, cxvm, 110. 69 Jerem. xsil, 20. us Math. 1:1, 11. ** Imo, Ezech. v, 7 Isa. Vi, animæ et spiritus, medullarum quoque, et compa gum, et discretor cogitationum et intentionum cordis 7. › Dictum est item voce prophetarum immitibus et contumacibus Judæis Circumcidimini Deo vestro, viri Juda ", VERS 7. Et habitabit Jerusalem adhuc in semetipsam, et salvabit Dominus tabernacula Juda sicut a principio, ut non magnificetur gloriatio David, el elationes habitantium Jerusalem super Judam. XCI. Non semper Ecclesiam tumultibus exagitatum iri,nec sine fine persecutiones passuram vaticinatur sed quieturam aliquando, et habitaturam in semetipsa, seu in loco suo, hoc est, sejunctam, 779 et solam, turbante nemine, non tribulationem excitante, non terrorem immittente, non tentationum moerores accumulante: Salvabit enim Dominus tabernacula Juda, sicut a principio. Ecclesias suas, sive tabernacula sua ita proteget, ut æque magnam gratiam in eas conferat, quam in Israelem contulit, quem ex Ægypto liberavit. Eduxit enim illum ‹ e domo servitutis, et e fornace ferrea,» sicut scriptum est " ', el e dominatu intolerabill universorum Deus, in manu forti et in brachio excel80 › quando persecutores ejus demersit in mari Rubro, ponto cooperuit eos, et descenderunt sicut plumbum in aqua vehementi, et transierunt liberati 8. Columna autem ignis eos noctu præcedens viam signabat, et per diem nubes supra caput dux impendebat *.. Deinde panem de colo comederunt w et in solitudine morsus serpentum evaserunt 14. Vicerunt inimicos, transierunt Jordanem, circumcisi sunt, venerunt in terram pronissionis. Hæc donabit Christus quærentibus tabernacula, hoc est, Ecclesiam: sic et ipsis salutem restituet, diabolica servitute exemptīs, et damoniaca dominatione liberatis, et per distractiones hujus vitæ et turbas inanes velut per mare traductis; columnam quoque et firmamentum illustre seipsum illis in alto proponet, illuminantem versantes in tenebris, et instar nubis roribus quos animo cernimus, irrigantem; factus item illis panis vitæ serpentiumque sub intelligentiam cadentium morsus imbecilles et irritos faciens, traducens per Jordaneın, et circumcisione spiritus puros reddens, et in regnum cœlorum introducens. Hæc suis adoratoribus largietur, salvabitque eos talibus modis, ut non magnificetur gloriatio domus David, est, Judæorum principes: nec elationes sint, seu elationis occasio contra Judam, habitantibus Jerusalem, quanı sensus percipit, et terrestrem. Efferebant quippe se, et superbia tumebant contra credentes in Christum, ipsumque Emmanuelem, per hoc 70 flebr. iv, 12. 7. Jerem. 1, 4. Deut. 1V, ** Εxod. 15. 76 Num. XXI, 6 9. 20. Deut. v. 15. 7ª Exod. xv, 2-J. 17 Josue!!!, 11.17. 18 Josue v, 2-8. "Exod. x, Mosen veteribus nunifice collata toties jactantes, p * Joan. vi, 30. et tributam patribus ipsorum indulgentiam obtendentes. Quare dicebant, nunc quidem:. Quod igitur signum tu facis, ut videamus, et credamus? quid operaris? Patres nostri comederunt manna in deserto, sicut scriptum est, Panem de 780 coelo dedit eis manducare " ;: nunc vero: • Nos scimus quia Mosi locutus est Deus, hunc autem nescinus unde sit s. Inquit igitur: faciet vobis mirabilia universorum Deus, etsi non manifeste, quomodo videlicet. olim, sed tamen quæ intellectus videat, et sic vos salvabit qui estis in ejus tahernaculis, ne glorientur contra vos Judæi, sive qui eorum gubernacula tenent. Idem namque opinor significare ‹ gloriationem domus David. › VERS. 8. Et erit in die illa, proteget Dominus super incolentes Jerusalem. Et erit qui infirmatur in eis illa die ut domus David, domus autem David, ut domus Dei, ut angelus Domini in conspectu eorum. XCII. Armis bonæ voluntatis suæ coronavit eos Deus et Pater 81. Dedit enim nobis Filium suum defensore: et antesignanum, per quem et salvati sumus, ex omni tentatione facile emergentes, et a bello quovis hostili, et a persequentium fuvore semper invicti. Et verbis quidem propositis tale quiddam indicatur, quæ tamen multa ob scuritate involuta videas. Ait enim, universorum Deum protecturum incolentes Jerusalem, at nous potius accolentes eam. Et Jerusalem quidem hoe loco sine controversia Ecclesia Christi intelligitur. Accolit autem illam non valde tulus et securus, sed quasi agitatus fluctibus, et vehementer mobilis ad malum, aut alioqui iners ad discendum. Incolit fixus et firmatus in charitate erga Christum, et utilitatibus ex doctrina divina promanantibus semper deditus, ut dicere possit cum Davide Quam dulcia faucibus meis cloquia tua! super mel et favum ori meo **.» Inquit ergo: ‹ Proteget incolentes, et erit infirmatus inter ipsos in die illa sicut domus David.» Domum David hic apud Judzos honoratissimos vocari asserimus. De tribu enim Judla ex Jesse et Davide progeniti, aliquando Hierosolymis regnarunt. Infirmatum autem ex incolentibus sanctam civitatem, intellectualem Jerusalem, quæ est Ecclesia, fortassis adhuc catechumenum dicit, qui sacro fonte nondum ablutus, et quodammodo adhuc peccati onere gravatus agrolat, veteribusque morbis sive turbidis animi morionibus necdum vacat. Sed quamvis in hoc statu versans, quoniam tamen credidit duntaxat, 781 et ab umbra legis recessit, et penitus ad vitae spiritualis institutum excolendum, et vitæ in Chriειο decus declinavit, Erit, inquit, ut domus David, hoc est, nulli apud Judacos sapienti et se Joan. 1x, 29. 81 Psal, v, 13. "Psal. cxviii, 103. spectatissimo intelligentia cedet. Εjusmodi quiddam et sapientissimus Paulus, populos Judæorum alloquens, insinuat. Sic enim ait:. Cum enim gentes quæ legem non babent, naturaliter ea quæ legis sunt faciunt, legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis ®.» Εt iterum: c Circumcisio quidem prodest, si legem observes: si autem prævaricator legis sis, circumcisio tua præputium facta est. Si igitur præputium justitias legis custodiat, nonne præputium illius in circumcisionem reputabitur? et judicabit, id quod ex natura est præputium, legem consummans, eum qui per litteram et circumcisionem prævaricator legis est? Non enim qui in manifesto Jularus est, neque quæ in manifesto, in carne, circumcisio est: sed qui in abscondito Julæus est, et circumcisio cordis in spiritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo ".» [Qui igitur circumcisionem in carne ut obsoletam averšalus spiritualem potius amabit, et Judæum qui in occulto cst,circumferet, cujus laus est non ex hominibus, sed ex Deo, (1)] quomodo non praestat, cum virtute legis doctos, et qui inter Judæos præcipum suut existimationis, superaverit, quamvis fortasse infirmitatis reliquias, ut nondum baptizatus, habeat? Parte enim cordis sui sana, hoc est fide, differet utique ab eo, qui fidem repudiat. Quod si quispiam de domo David, hoc est, de illustribus et honoratissimnis apud ipsos fidem susceperit, et mysterium Christi rectissime intellexerit, hic erit venerandus, ‹ et domus Dei, et ut angelus Domini in conspectu eorum. Simile quiddam et Salvatorem dixisse notum est; ait enim: Omnis scriba doctus in regno calorum similis est homini patrifanilias qui profert de thesauro suo nova et vetera 88. › Qui enim cognitionem legis in seipso ut thesaurum collectum babet, si evangelicam adjunxerit, dives quidam intelligentia erit, nova et vetera thcorenata, seu res consideratione dignas discendi studiosis tanquam ex apothecis, seu repositoriis proponens: qualis erat divinus Paulus, moulo ex lege petitis probationibus sermonem de Christo confrmare enitens, modo etiam doctrina arcana supra legem audientes ad voluntatemn in ejus fide gloriandi compellens. Aliquando siquidem dicebat:. Dicite mibi, qui sub lege esse vultis: Legem non auditis? 782 Scriptum est enim, quoniam Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera per repromissionem, quæ sunt per allegoriam dicta. Hæc enim sunt duo testamenta, unum quidem a monte Sina, in servitutem generans, quæ est Agar; Agar enim mons est in Arabia, qui conjunctus est ei quæ nunc est Jerusalem, et servit cum filiis suis. Quæ autem sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra ".» Aliquando autem et de Filio, *³ Rom. 11, 14, 15. Ibid. 25-29. Quæ uncinis inclusa sunt, desunt in Græco. Evit. so Matth. xut, 52. 16 Gaslal. 19, 21-26. Qui cum sit splendor gloriæ, et Ogura substantiæ ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ, per se ipsum purgationem peccatorum nostrorum faciens, sedit in dextera throni majestatis in excelsis ", Intelligis ergo...... veteribus simul et novis. doctrinis institutorum animis commodet. Erit igitur, inquit, domus Davidl, ut angelus Domini in conspectu eorum.» VERS. 9, 10. Εt erit in die illa, quaram auferre omnes gentes, quæ veniunt contra Jerusalem, et effundam super domum David, et super habitantes Jerusalem spiritum gratiæ et misericordiæ, et aspicient ad me. XCIII. Consilium meum est, inquit, auferre, delere gentes, quæ civitatem sanctan, puta Ecclesiam, oppugnaverunt: gratia autem et miserationibus comprehendere domum Juda, et habitantes Jerusalem, hoc est, Ecclesiæ cives, et eos, qui ad laudandum constituti sunt: qui rursum accipi possunt adorantes Christum, et submissi oraculis evangelicis, laudabilem nullique culpæ affinem vitam excolentes. Imbecilles enim fore omnino veritatis inimicos, demonstrat ipse Salvator cum dicit: ‹ Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferi non prævalebunt adversus eam *.» Ecce hic conantes eam persequi portas vocal, veluti pestes, et exitia, et ipsis adhærentes ad pedicas inferorum deducere solitos. Torpebunt igitur, imo tollentur qui bellum ei moverint, et in perniciem ibunt. Muite enim, quod yemo nescit, sunt tribulationes justorum: sed de his omnibus liberabit eos Dominus “. > Et verum ost, ‹ omnes qui pie volent vivere in Christo, persecutiones passuros "., Cæterum inutiles et invalidas insidiantium cogitationes et ausus ipsos Christus facit, qui dedit nobis potestatem calcandi 783 supra serpentes et scorpiones, el supra omnem virtutem inimici "., Et confirmat nos cum ait: «In mundo pressuram habebitis, sed confidite, quia ego vici mundum ".» Tollentur itaque e medio qui aliquando in Ecclesiam insurgunt: saper ipsos auten, hoc est, super credentes, ubertin ‹ spiritus gratiæ et miserationis effunditur. Ornat. enim uos bonis cœlestibus Deus et Pater, et spiritualibus donis cumulat, ut mentis oculum ad ipsumı tollentes, omnem in eo fiduciam collocemus. Id enim est, opinor, quod dicit, «Aspicient ad me. Quo quidem modo affecti, lætamur in sinu, et laudantes Dominum dicimus: «Benedic, anima men, Dominum, qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas, qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in misericordia et miserationibus, qui replet in bonis desiderium tuum”. › 17 llebr. 33.» Psal. cu, 1-5. 3. 88 Matth. xvi, 18. 89 Psal. xxxIII, 20. ** [{ Tim. 1, 12. Luc. *, 19. •s doau. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCINEP. In quem insultaverunt, et plangent super se planclum quasi super dilectum, el delebunt dolorem quasi super primogenitum. XCIV. Hebræorum editio initium præsentis contextus facit ab illis verbis, Et aspicient ad me: > porro cum LXX traditione et interpretatione non consentit. Nam pro insularunt habet illa, • videbunt in quem transfixerunt. › Transfixerunt quippe milites Pilati latus ejus, sicut legimus ". Quocirca hæc verba de persona Christi apte explicabimus, Atque etiam illa ad eum referenda ducimus, Et plangent super se planctum, sicut super dilectum, et dolebunt dolorem sicut super primogenitum). › Etenim cum divinum templum ligno affixissent, circumsteterunt crucifixores, scelerate conviciantes. Alii quippe dicebant: • Qui destruis templum Dei, et in tribus diebus reædificas illud, salva temetipsum s.» Rursum nonnulli: «Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere"., Ast ubi animam suam pro nobis posuit”, et spiritibus apud inferos prædicavit ", et revixit, terræ motu concusso monumento, qui assidebant mirabundi dixerunt, Vere Filius Dei erat iste M;, nec mediocri penitudine multi capiebantur. Postquam autem et Romani eos bello presserunt, regione devastata, et urbibus incensis, et domibus vacuefactis, jamque ipsa Hierosolyma obsessa et fame oppidanos conficiente, vix quidam suos 784 in Christum ausus nefarios agnoverunt, tandemque animadverterunt, quamobrem dira paterentur, et propter impie in eum commissa sese illa perpeti. Itaque quoniam ‹ insultaverunt, plangent super se planctum quasi super dilectum, et dolebunt dolorem, quasi super primogenitum.» Profusissimis namque lacryunis parentes primogeniti et dilecti mortem semper prosequuntur, nec plangendi et lamentandi invenire modum sustinent, es.que dolor longinquus plane, et quasi perennis, acriter et intolerabiliter vellicando animos inacerans. Judæis autem calamitates istiusmodi experturos Christus pradixit, mulieres super ipso flentes ita castigans: ‹ Filiæ Jerusalem, nolite flere super me, sed super vos ipsas, et filios vestros flete ¹. › VERS. 11-14. In die illa magnus erit planctus in Jerusalem, sicut planctus mali punicæ in campo succisæ. Et planget terra per tribus tribus. Tribus seorsum, el mulieres eorum seorsum. Tribus domus David seorsum, et mulieres eorum seorsum. Tribus domus Nathan seorsum, et mulieres eorum seɔrsum. Tribus domus Levi seorsum, et mulieres eorum seorsum. Tribus Simeon seorsum, et mulieres eorum seorsum. Omnes tribus reliquæ, tribus seor.um, el mulieres eorum seorsum. » Joan, 1x, 34.” Matth. xxv, 40. "Ibid. 42. "1Joan, m. 16. R 1 Petr. ut, 19. Luc. xault, 28. 99 Matth. xxvII, XCV. Ferro ignique deformata olim universa Jucaca a Romano exercitu, ipsaque Hierosolyma obsidione cincta, talem ab incolis planctum editum iri ait, qualem ederet agricola excisa malo punica. Est enim hoc genus arboris bellissimum, atque a radice in crebros, teretes ac patulos diffusum ramos exsurgit, ipsis quoque fructibus decoratum, inprimis est admirabile. Gratissima enim res malum punicum, naturali pulchritudine eximium, a ramo dependens, et cum granis intus rubentem habens corticem. Gravissimum autem et molestissimum, ut dicebam, simul cum fructibus arborem amputari. Ejusinodi quiddam Judais contigisse videre licet. Nam quod ad honores propter legem perceptos attinet, non immerito malis punicis comparentur, qui inter eus principem locum obtinuerunt. Siquidem de tribu et familia Juda oriundi, et regno præpositi in summa apud eos gloria fuerunt, Tribules autem Levi, 785 sacerdotii ornamentis congruentissime cohonestati, in claritate et celebritate vixerunt. Quid ego de judicibus, et legura peritis, et aliis honoribus illustralis dicam? At postquam in Christum debacchati sunt, hostibus traditi sunt, Vespasianoque ac Tito eorum provinciam depopulantibus, et llierosolymam obsidentibus, et fame incolas omnes enecante, lamento et planctu omnia redundarunt. Testatur et Josephus. Nam in libris De bello Judaico alicubi de Hierosolyma scribit in hæc verba: Urbe tola plangores, et gemitus, et lamenta dolore expressa late audiebantur. Et ut eam Libanum et saltum vocavit, cum diceret Aperi, Libane, portas tuas, et ignis comedat codros tuas. Ululet pimus, quia cecilit cedrus, quoniam magnates vehementer facti sunt miseri. Ululate, quercus Basanitidis, quoniam succisus est saltus consitus': › sic punc item malum pušicam excisam appellat. Testis accedit et divinus Matthæus, ubi populo Judæorum ita prænuntiatur ‹ Jam securis ad radicem arborum posita est. Omnis igitur arbor non ferens fructum bonum, exscinditur, et in ignem mittitur, et ardet ".» Inquit ergo, tantus exsistet in ea planctus, quanlus exarescente ejus fructu improviso, et ipsa excisa. Planget autem terra per tribus et tribus, et mulieres corum seorsum. Non pulamus salle * Zachar. xı, 1,2. Matth. 111, 10. beatum prophetam illud velle, in qualibet tribu seorsum mares a feminis staturos, et planctum daturos; hoc enim supervacaneum et inconsideratuum foret. Illud potius docet, unamquamque tribum cum feminis suis peculiarem lamentandi causam habituram. Idcirco inquit: • Tribus David seorsum, et mulieres eorum seorsum. › Jam vero quantum possumus cujuslibet afflictionem explanemus. Trilules enim e tribu David, sive Juda, e regno excisi, impotenter ejulant, ut tanto splendore spoliati. Levitæ vero, sacerdotii honore depulsi, una cum mulieribus planetui se dabunt. De familia au tem Nathan (hic erat propheta, nec omnino verax) similiter plangent: non enim licebit illis amplius vaticinari iniqua, et loqui de corde suo *, et sermones suos pro divinis venditare imprudentibus, indeque turpe lucrum colligere. Habet porro traditio, Judæos judices per tempora sua constitutos, de tribu Symeonis legisse, 786 utpote quæ floreret viris prudentissimis, et legum scientissimis, et in vita ad leges accommodata cæteris multo præstantioribus. Lamentabuntur autem bi quoque. Ilane ob causam dicit, tribum Symeon lamentaturam seorsum. Non enim sincere judicii munus exercebant, neque divinis legibus obsequentes, quæ Deo placerent, praestare conabantur, sed lucris potius inbiabant, levissimo pretio fidem suam addicentes, et ut ait propheta: «Judices eorum sicut lupi Arabiæ ".» Lamentari autem una etiam alias tribus oportebat, ut jucundissimis sibi ritibus et locis ejectas, imo et ipsa morte earum capitibus imminente, ipsaque fame instar hostilis gladii eas absumente. CAP. XIII. VERS. 1. In die illa erit omnis locus apertus in domo David, et habitantibus Jerusalem, et in transmulationem el aspersionem. XCVI. Post hoc adventum Christi diligentibus eventura percurrit. Qui enim in sua incredulitate insolentius se gesserunt, obsidebuntur, inquit, et in miseriis suis ejulabunt. Ast in ea, quam mente spectamus, et vere sancta Hierosolyma, et in domo David, hoc est, Loclesia, ubi ex semine Duvid secundum carnem Christus apparuerit, ‹ Omnis locus patebit, hoc est, muka erit latitudo, et quasi remissum et laxum, optatissimuinque et omni molestia solutissimum vivendi genus. Scias porro velim, in Hebræa editione sententiam hanc aliter exstare. Nam pro, ‹ Erit omnis locus apertus, › ait, fore ut omnis fons scaturiat. Et probabile est admodum, etiam LXX interpretationem eodem tendere, quamvis verba secus habeant, ut quiddam ejusmodi significetur. Incredula nempe et recalcitrans, perversa et apostatrix Jerusalem, occidit prophetas, et lapidat eos qui ad eam missi sunt', › condignas audacia sua pœnas persolvet. Exscindetur enim, ceu malus punica. Habitantibus autem Jerusalem quæ intelligentia conspicitur, sive domum Suda, id est, Christi, erit omnis locus »pertus, › sive in omni loco fons, purgationis aqua manans, utique sacri baptismatis, ad utilitatem credentium, c et in transmutationem 787 et in aspersionem. › Quænam ista transmutatio? Judæoruin ex institutione legali ad vitam in Christo, Jerem. xx111, 16. 8 quæ * Math, xxın, 37. Sophon. 111, 3. * Hebr. xii, 24. ab umbra ad veritatem, a typo et littera ad cultum spiritualem. Quænam autem Græcorum erit transmutatio? Ex incredulitate ad Christo credendum veniunt, et ex ignorantia maxima ad agnitionem puram veri Del; a tenebris ad illuminationem. Transmutatio autem communis, cuilibet per fidem vocato conveniens, Judæo et Græco, a sapiendo ea quæ carnis sunt ad sancte ac pure vivendi et in spíritu ambulandi consilium, uti beatus Paulus hortatur; ex admiratione eorum quæ in mundo sunt ad diligenda quæ supra mundum sunt. Divinum porro el sacrum baptisma suscipientes nos aspergi sanguine Cliristi ad expurgationem peccati, quis dubitet? Ergo via ad transmutationem el aspersionem domum Juda habitantibus salutare baptisma est, sive omnis locus apertus, sive omnis fons dilatatus, et purgationis seu expiationis aqua scaturiens. VERS. 2. Et erit in die illa, dicit Dominus Sabaoth, disperdam nomina idolorum de terra, et non erit ultra eorum memoria. Et pseudoprophetas, et spiritum immundum auferam de terra. XCVII. Omnia in statum meliorem migrarunt in Christo, et quæ in eo sunt nova creatura º, marcoris antiqui abjecto dedecore. Ac verborum quidem istorum veritatem ex ipsis quoque rebus quispiam perspexerit. Ante tempora enim adventus, quando nondum corpus ullum induerat Unigenitus, neque divino lumine omnia collustrabantur, adhuc caligo et tenebræ in cordibus gentium erant. Colebant enim simulacra, eoque stultitiæ descenderant ut ligna et lapides divinis cæremoniis afficerent, et immundis dæmonibus Deo congruentes honores impenderent. Et hæc quidem errantium vesaniæ crimina fuerunt. Αpud Israelei vero acceptum illumn, et partent Domini, sicut scriptum est 1, et funiculum hæreditatis ejus, tanta eral consuetudinum atque morum fatuitas, ut legem, quamvis ad auxilium sibi datam, nec ad institutionem vitæ in Christo probatse insufficientem parvipenderent, potiusque ad gentium errores sequendos stolide declinarent, finitimarumque superstitiones 788 amplecterentur. Falsorum enim prophetarum vaticiniis absurdissime inhærebant. Quorum alii idolorum ministri profanis templis assidentes, et oracula et mendacia loquebantur: alii, e Vivit Dominus» in lingua babentes, et pietatem simulantes et tanquəm ovilla pelle lupum contegentes, prophetarumque appellationem sibi ipsis arrogantes, miseri, et gloriam ejus nefarie rapientes, quod libebat eructabant, et sensa cordis sui divinum esse consilium autumabant. Super bujusmodi tam projecte audacibus etiam propheta Jeremias universorun Dominum Deum ita compellat: Qui es, Domine, ecce propheta pro Rom. viii, 4 seqq. 11 Cor. v, 17. 1* Deut. xxx11, 9. phetant, et dicunt: Non videbitis gladium, et fi mes non erit in vobis, quia veritatem et pacem dabo in terra, et in loco isto ".. Et ad hæc Deus Falsa prophetæ prophetant in nomine meo. Non misi eos, et non mandavi eis, et non sum loculus ad eos, et visiones mendaces, et divinationes, et auguria, et electiones cordis sui ipsi locuti sunt ad eos, et ipsi locuti sunt eis, et ipsi prophetabant 1. Mendaciloqui enim erant, ut dixi, et turpibus vieti quæsticulis, de corde suo audientibus loquebantur, ut scriptum est, e et non de ore Domini 18. Deinde cum Judæos istud iniquo animo ferre oportcret, illi contra eos venerabantur, et supremis honoribus exornare studebant. Postquam autem aliquandle unigenitum Dei Verbum nobis apparuit, inepta et puerilia idololatriæ ludicra prorsus evamuerunt et exstincta sunt, et sublatum cum ea nefarium quoque et impium pseudoprophetaruin studium qui maligno et immundo spiritu pleni erant, et cum idolorum cultoribus germano ac simili errore infecti verissime coargui potuissent. Unus quippe ambobus impietatis præses, nimirum Satanas. Ait igitur: Tollam de terra nomina idolorum, et non erit memoria illorum in die illa 1, hoc est, illo tempore, quo divinum et coeleste lumen splenduerit, et in errantium cordibus Lucifer, quem intelligentiæ oculo videmus, exortus fuerit, ut scriptum est, et diluxerit dies, antiqua nocte et quæ in ea fiebant repulsis, ut, veteri immunditia sublata, athletæ, et sancti adoratores de cætero conversationis sanctæ ornamentis instructi, vitam in Christo suspicere videantur. 789 VeRs. 3. Et erit, si prophetaverit homo ultra, et dicet ad eum pater et mater ejus qui genuerunt eum: Non vives, quoniam mendacium locutus es in nomine Domini, et compedient eum pater ejus et mater ejus qui genuerunt eum, cum prophetaret ipse. XCVIII. Tanta reverentia illius sæculi mortales numen prosequentur, inquit, adeoque de perfecta probitate et vita laudabili erunt solliciti, ut etiam parentes ipsi ad zelum et iramı adversum liberos exaculantur, quod cum falsa dicant, se prophetare ſingant, et de corde suo loquantur, quasi Deus ad ipsos verba fecisset. • Compedibus, inquit, implicabunt eum, › hoc est, ut amentem et insanum vincient, morasque tollentes, morti eum destinabunt, si in Iroc morbo fixe impudenterque manserit. Satis enim est illis ad quodvis supplicium in filium decernendum, quod falsa in nomine Domini locutus sit. Vide autem quam vere hoc dictum sit, et quam stabilem mereatur fidem prædictio. Quis enim nostrum toleraverit hodie sic prophetantem quemEzech. XIV, 13. 12 lbid. 14. 13 Jerem. xxi, 46. 1 lt fretr. 1, 49. turbatum station reputabit talem, et sic affectum quomodo non aversabiur? Quis autem pater filium teterrimorum maleficiorum compertum inobjurgatum relinquet? Potest igitur hoc, meo judicio, evidentissima esse demonstratio pietatis in Deum, quando rerum nostrarum natura multum ad meliora processit, Deo illam ad voluntatem suam declente, et in conditionem pristina meliorem transformante. Quare quæ olim erant in pretio et a multis suspiciebantur, nunc odiosa et exsecranda et bouis intoleranda ac supplicio obnoxia sunt. pium? aut quomodo non de mente ac sanitate de VERS. 4-6. Et erit in die illa, confundentur phetæ, unusquisque ex visione sua dum prophetaverit ipse, et induentur pelle cilicina, pro eo quod mentii » Ezech. x111, 19. PATHOL. GR. LXXII. sunt, et dicet: Non sum propheta ego, quia homo colens terram ego sum, quin homo genuit me a jurentute mea. Et dicam ad eum: Quid plage istæ in miedio manuum tuarum? Et dicet: Quibus percussus sum in domo dilecti mei. 790 XCIX. Poena et ultione digna a nobis astimata, quæ quondam magni ducebamus, etiam ex popositorum verborum sententia videre, nihil est negotii. Prophetabant enim, ut dixi, in Israel mendaces, plani et impostores, et propter ‹ pugillanı hordei frustulumque panis,» sicut scriptum est '*, seducere soliti. Quæ cum designarcnt, nemo erat qui eos reprehenderet aut tanquam impios coercere vellet: quinimo laudibus potius et amplissimis honoribus miseri dignabantur. Quare et illi deteriores evadebant, cum eorum morbum venerantium levitas aleret. Hoc autem tempore eos confusum iri dicit, repudiata nimirum pseudoprophetia, seu potius accusata, et penis anentiæ a tam impudentibus repetitis, ut correpti mox et scelere abstineant et pellem cilicinam induant, pro eo quod mentiti sint, hoc est, propter improbitatem sua lugeant et propter delictum lamententur, pœuitentes quod in cogitationes adeo insipientes devenerint, ut perfricta fronte contra Deum falsa proloquerentur, peccatumque suum confiteantur, et veniam poscant, dicentes aperte: «Non sum propheta ego, quia homo genuit me a juventute mea, hoc est, quia hominis natus sum filius. Infirma est autem natura vehementer et ad pravitatem facilli me detorquetur et ad peccatum nullo negotio Alectitur. Voces itaque pœnitentium hujuscemodi esse queunt. Quod si velim ipsum interrogare, inquit, Quid sunt quæ in manibus cernuntur vulnera scul plaga? respondebit rursum: • Quibus percussus sum in domo dilecti mei, vinculis eum scilicet patre et matre constringentibus et temeritatem plectentibus. Domus enim dilecti unicuique nostrum est domins parentum. Quamobrem quanta veteranı recentiumque rerum differentia sit, tecum reputa. Ferebantur enim in oculis falsi prophetæ, gloriaque et opinione bona florebant, nec eos talia agentes facti pœnitebat. Ast præsenti tempore, si qui eo rum sequi vaticinia voluerint, increpantur et con funduntur, et parentum calculis ad pœnam vocan tur, resipiscunt, ut qui peccarint, lugent, plorant, humana natura imbecillitatem proclivitatemque ad peccandumn confitentes. De terra enim spiri tus immundus Salvatoris nostri Jesu Christi virtute ^ potestateque sublatus est. Vers.7. Rhomphæa, consurge super pastorem meum et super virum civem ejus, dicit Dominus omnipotens. Fercule pastorem, et dispergentur oves, et inducam ∙manum meam super pastores. C. Deus et Pater proprium Filium suum pro nobis tradidit dispensatorie sinens, quamvis Deum el ex se naturaliter inexplicabili modo generatum, et in foruna servi venire, et hominem nobis similem fieri 11, et crucem sustinere, ut mundo salutem restitueret, et Satanæ in omnes dominatum erueret, et impuram idololatriam everteret et vaticinationem, pseudoprophetas et imposturas ex suo cuiusque corde profectas aboleret, auferret item spiritum immundum de terra, et mundum præterea constitueret formaretque, seductus ad divinitatis agnitionem transferens, eosque ad pias et honestas vitæ rationes et ad opinionein umnigenæ virtutis de se pra-bendam impelleus. Hanc ob causam mortem super ligno, quanquam ignominiosissimam, pertulit, confusione contempta, cum sic ipsi Deo et Patri videretur 1. Et tale quiddam nobis ipse Fil.us subostendit cum ait: ‹ Quia descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Ilæc est autem voluntas ejus qui misit me, ut omne quod dedit mihi non perdam ex eo, sed resuscitem illud in uovissimo die “. • Et ut divinus Paulus scribit: Propterea Christus mortuus est et revixit, ut mortuoruin et vivorum dominaretur M., Posuit igitur animam suam libens pro bis tantum non etiam eum ut hominem volunta Le sua Dev el Palre tradente, et velut permittente, ut dixi, illum sanguine suo omnium vitam emere. Itaque Servator, Pilato arbitrante se in ipsum habe re potestatem, occurrit ita: «Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper "., Postquam igitur ore prophetæ prænuntiavit rerum humanarum in melius commutationem fore maximam, ubi ille mortem in corpore pertule rit, quasi festinat tempus ostendere, quo hæc futura sint, et perpetrari passionis mysterium jubet, ipsam rhonplam adhortans, ac dicens: «Consurge super pastorem meum, et super virum civeni 792 ejus, . Rom. 32. * | Joan. 1', 16. 17 Philipp. 11, 6-8. se foam, sis, 11. ** Hebr. x11, 2 segz. " Joan. vi, 38, 39. ** Rom. xiv. 8. COMMENTARIUS IN ZACHARIAN PROPHETAM. dicit Dominus omnipotens. Riomphæam hoc loco ut in specie gladii tentationem significare dicimus, aut ipsos quoque cruciatus ex Judæorum vecordia Emmanueli adhibitos. Sic enim eos intelligere et appellare videtur justus ille Simeon, quando saneta Deipara octiduanum desunt obtulit.. Εt tam ipsius Et animam pertransibit rhomphæra, seu gladius Pene enim gladio occisa est, conspiciens in cruce suffixum ex se progenitum, secundum carnem quam. Ait ergo, O rhomphæa, consurge: super storem meum, hoc est, procedat deinceps salutaris passio, et veniat tempus quo sese bona ustendan'. Est enim princeps pastor noster Christus, et sub ipso sumus omnes qui credidimus: veruntamen non extra manum Dei et Patris. Imperat enitn nobis in Christo, perque ipsum, et in ipso salvati sumus et per ipsum accessum obtinuimus Proindle cebat Salvator: Oves meæ vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam æternam do eis, et non peribunt in æternum, nec rapiet eas quisquam de manu mea. Pater meus qui dedit mihi major omnibus est: el nemo potest pere de manibus Patris mei. Ego et Pater ununi mus **.› Proprius igitur Dei et Patris pastor et lius, non alienum gregem pascens, sed suum potius et Patris, cum mercenarii pastores non esse ejus proprii intelligantur, qui contra omnem misericorἄρα diam oves mactabant. Quin et eas vendentes dictitaτρια bant: Benedictus Dominus, et ditati sumus ** Cives autem, sive domestici, et noli boni pastoris, sunt ei subordinati, et ante alios divini discipuli, qui et percusso pastore dispersi sunt. l'ostquam enin Judæorum ministri advenerunt, et cum ipsis proδὲ, ditor cum cohorte Jesuin comprehensuri, «Omues relicto eo fugerant 17; sic enim est in Scriptura evangelica. Quod autem Deus et Pater dato pro bis Filio suo in mortem, percussisse ipsum niodo dicatur, dum eum sivit omnimodis pati, testifiὁμοῦ catur et ipse Filius per vocem Psaltæ, de nefanda in ipsum machinatis, Judais videlicet: Quoniam Le percussisti, ipsi persecuti sunt, et super dolorem vulτὸν nerum meorum addiderunt ".» Voluntarie igitur passus est, ut dixi, ut passionis virtus elucerel. Quam iis qui crucifixerunt exitiosam fure, et calamitates ex divina ira invehendas sensutos hujus Luc. 11, 35. * Ephes. 11, 18. *ª Joan. ×, 27, so Jerem. sus, 10, 11. consilii cœptorumque istorum architectos (qui erant primores populi) declarat: e Et inducam manur meain super pastores. › Corruperunt quippe vineam ejus, juxta vocem prophetz: «Dederunt parte ejus desiderabilem in solitudinem inviam. Facta est in dissipationem perditionis. Inducit porro ma. num Deus pastoribus velut compressuram rhon phæam et impietatis exacturam penas, quia non +0lum ipsi in Christum insaniverunt, sed quia insuper aliis horribilis in eum furoris auctores et duces fuerunt. Nam, ut est apud sanctum Matthæum evange ** Zachar. xi, 5.» Matth. xxvΙ, 56. oo Pral. listat, cum Pilatus Judeis Christum et Barabbam proposuisset, et utrum sibi ex duobus dimitti vel Tent, quæsivisset, principes sacerdotum et seniores ‹ persuaserunt populis ut Barabbam peterent, Jesum vero perderent. › Impulerunt eos nibilominus ut rent: Crucifige, crucifige eum Vera est igitur prophetæ vox: Pastores stulte egerunt, et Dominum exquisierunt. Propter hoc non intellexit omnis grex, et dispersi sunt "., Sicut enim vigilantia bo norium pastorum commodat gregi: sic inertia eum dem perdit, et per pastorum vestigia subditi om nino gradiuntur. VERS. 8, 9. Et erit in die illa in omni terra, dicit Dominus, dua partes ejus peribunt, et deficient, at tertia relinquetur in ea. Et traducam tertiam parÞem per ignem, et uram eos sicul uritur argentum, et probabo eos sicut probatur aurum. Ipse invocabil women meum, et ego exaudiam eum, et dicam Populus meus iste est: et ipse dicet: Dominus Deus sieus. Cl. Inducta manu divina pastoribusimpiis et meulacibus, qui viueam regiam corruperunt, nec ultionis pœnarumque expertes futuros dicit, qui illorum meditata inconsultissime adjuverunt, populum Judæorum utique et vulgus subditum. Bello enim disperierunt, et urbibus una cum idolis funditus deletis, vix reliquiae salvata sunt *, quæ tertia pars de tota multitudine intelligitur. 794 Non enim prorsus, seu universe Israel interiit, Deo propter patres miserante. Quod et beatus Isaias confirmat ● Et nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma fuissemus, et sicut Gomorrha similes essemus ".› Verumtamen, tertiam partem, seu reliquias, hoc est, credentes in sanguine et posteritate Israel, traducturum per ignem, et igne ut argentum et aurum sese exploraturum confirmat. Non enim caret molestiis ac laboribus sanctorum vila, et verum est, ‹ volentes pie vivere in Christo, persecutionem passuros» ". Probatissimi porro fuerunt divini discipuli, et quotquot illo tempore operum et amictionum socii iisdem fuerunt, Evangelium Christi per gentes sacro ministerio promulgantibus. Ad multas enim vexationes et persecutiones experiendas vocati sunt, et tantum non ignibus usti, dum per tentationes probarentur, ut cum fiducia possent exclamare: • Quoniam probasti nos, Deus; igne nos examinasti, sicut examinatur argentum **, › Quæ igitur hinc utilitas? aut quod præmium referent, qui sic alicui et probati sunt? Domestici, moti et dilecti Deo evaserunt. Numerati sunt enim 20 Matth. xxvii, 20-23. * Jerem. x, 21. * Isa. ×, 22; Rom. ix, 38 f'sul. 23, 19. 33 Isa. 1, 9. ** 11 Tim. 111, 12. pulus sanctus, regale sacerdotium, populus acquisi 3: 1 Petr. 11, 9. 37 Osee 11, 24. 18 15.1. 1, 43. tionis, ut virtutes annuntiarent ejus, qui de tenebris ipsos vocavit in admirabile lumen suum *, › et cuin aliquando non essent populus, facti sunt populus s. Et aliquando audiebant: «Cum extenderitis manus vestras ad me, avertam oculos meos a vobis et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam VOS At nunc dicit: Ipse invocabit nomen meum, et dicam: Populus meus hic est.. Quocirca hæreditas peculiaris Dei et Patris facti sunt, et dati sunt Filio, imperat enim omnibus una cum Patre, et benevolum et propitium universorum opificem ac Dominum habentibus. TOMUS SEXTUS. CAP. XIV. VERS. 1, 2. Ecce dies Domini veniunt, et divident spolia tua in te. Et congregabo omnes gentes in pralium super Jerusalem, et capietur civitas, et diripientur domus, et mulieres polluentur, et egredietur media pars civitatis in captivitatem. CII. Salutiferam in cruce mortem indicans paulo ante dicebat, «Rhonrphea, consurge super pasterem meum, 795 et super virum civem ejus, dicit Dominus omnipotens. Percute pastorem et dispergentur oves". Extremis autem suppliciis subjeclum iri Judæos, idque justissime, quoniam per summam audaciam Dominum occiderunt, docebat, cum adderet: Et inducam manum meam super pastores, et erit in die illa, dicit Dominus, duæ partes peribunt, et deficient, tertiam autem traducanı per ignem, et uram eos sicut uritur argentum, et probabo eos, ut probatur aurum • Que, quomodo probabiliter intelligenda essent, pro virili nostra exposuimus. Nunc quoque verba ista ad Jerusalem spectant, quæ insano impetu in scelus ruerit, et captivitatis modum nobis declarant. Ait enim: ‹ Ecce dies Domini, hoc est, quos ille æqua sententia et justo judicio inducit. Verum est namque quod et per alium prophetam dicit: «Non est malum in civitate, quod Dominus non fecit. Nihil enim est ex iis, quæ universam civitatem exagitare queant, quod non liceat dicere, illo immittente, el impotenter in scelera præcipitantes pœnis multare volente, feri ac perpetrari. Quamobrem illius sit esse dies, quod ea denuntientur, quæ ab ejus ira exspectanda sint. Fuerunt enim contumeliosi intoleraudum in moðum, cain occisis prophetis etiam Filii necem adjecerunt. Quid porro diebus illis futurum sit, aperit his verbis: Et divident spolia tua in te (congregatam videlicet omnes gentes), et diripient domos, mulieres cum infantibus violenter rapient. Tunc, inquit, media pars civitatis egredirtur m captivitatem. › Ferunt enim Romanos, capta urbe resistentium sibi impudentia neglecta, et ipsman » Malach. x:n, 7. ** Ibid 8,9. Amor it. 6. templum et aedes incendisse; suppliciter autem sibi 4 procumbentibus iis, qui superiorem civitatem, locum sacrum habitabant, pepercisse. Vide porro quomodo eo audaciæ victores processuros dicat, ut direptis domibus non illico cum præda discedant, et in tentoriis paulatim eam dividant, sed id ipsum in ipsa urbe capta faciant, quod factum non fuisset, si ullus miseris subsidio veniens, ferro grassantibus restitisset. Połłuendas autem mulieres affirmat, per vim ab aliis raptatas, et turpiter constupratas in conspectu eorum quibuscum sæpius conjugalia secreta legitime miscuerant. 796 Sed hac belli sunt incommoda, et calamitates semel captis omnique auxilio penitus destitutis non alienæ. At reliqui populi mei non peribunt de ciriτὴν tale. CHI. Hne, opinor, alíud non est quam quo dixi modo, parsum esse habitantibus superiorem civitatem, partemque Hierosolymæ incolumem mansisse. Duces quippe Romani militem suum compescebant, si quos fentes seseque submittentes, et projectis arixis in genua cadere videbant. Aut igitur reliquos populi sui servatam urbis partem nomival: aut fortassis 'qui in Christum communem om »ium Salvatorem credidissent, de quibus et dicit, non esse perituros de civitate. Erunt enim semper Ecclesiæ cives, et quamvis terrenam et deletam Jerusalem amiserint, tamen supernam habent, de qua et divinus Paulus: • Quæ sursum est Jerusaban, libera est, quæ est mater nostra ",» Cujus modi et beatus David insinuare videtur sic loquens ◆ Non commovebitur in æternum,qui babitat Jerusatem “. › Inconcussa enim manet Ecclesia, et, juxta vocem Salvatoris, portæ inferi non prævalebunt adversus eam: ipsum quippe pro fundamento babet. Necesse est igitur omninņo ut etiam inconcus si et immobiles sint, qui eam inhabitant, et in popu̟lo ejus reputantur, et legitimis ejus accensenG Vers. 3-5. Ęt egredietur Dominus, et præliabitur in gentibus illis, sicut dies conflictus ejus in die belti. Et stabunt pedes ejus in die illa super montem olivarum, quæ est e regione Jerusalem ad orientem. E: scindetur mons olivarum, media pars ejus ad orientem, et quedia vars illius ad mare, voragine magną valde. Ęt inclinabit media pars montis ad equilonem, et media pars ejus ad austrum. Et obtu rabitur vallis moulium meorum, et adjungetur vallis monium usque ad Asael. Et obturabitur sicut obturulu est in diebus terræ motus, in diebus Oziæ regis dude. CLV. Tanquam de duce aliquo generosissimo Inquitur, milites suos ad pugnam concitante, et in Galat. s Psal. cxxiv, 1. ** Matth. xvi, 18. hostium phalangas exercitum exsuschante. pienda sunt autem ut de Deo, tantum non præsente, et simul in acie stante cum gentibus Judæam pervastantibus, 797 ipsamque Hierosolymam evertentiDus. sapientissimus breviter ita narrat: c Jesus autem Meminimus porro etiam in parabolis evangelicis tale quiddam exstare. Rex enim filio nuptias. faciens, misit servos suos ut invitatos congregarent. Ast illi cum vocantes impie et injuriosissime acceptos occidissent,novissime etiam filium peremerunt. Quid deinde parabola? • Rex autem iratus est, et missis exercitibus suis perdidit homicidas illos, et civitatem illorum succendit. Perinde igitur erit, inquit, ut cum in die conflictus generose in hostes. usque ad internecionem insurgitur. Que demonstra tio est ire extremæ, et victoriæ caelestis, et iis a quibus probrose est habitus, paria cum triumphu. remet ientis. Interfecerunt enim, ut dixi, auctorem vitae 4. Quoniam vero ipsam et solam omnium. reginam naturam decet oinnem orationis facultatem. et admirationem superantia præclare efficer‹ posse, ideo dicit: • Stabunt pedes ejus, Christi utique, ‹ in die illa super montem olivaram. › Qui quatuor rupturas patietur, duas quidem partes orientem et occasum versus, sive ad mare (sic eniu divinitus inspirata Scriptura partem occidentalen) appellare consuevit), alias duas tendentes, unam ad arctum et aquilonem, alteram ad austrum. Ipsa quoque cacumina diruptum iri ait, ut medias valles impleant, improviso concussa usque ad Asael, qui, ut & fertur, vicus est in extremo recessu montis situs. Comparat autem hunc gravem terreniotum ili, qui temporibus Ozim sive Azariæ comnigit. Postquam enim ierosolymis in throno regni collocatus, ut etribu Juda progenitus, ministerium sacerdotate improbe ausus capessere, lepra fcellatus est, Deo hane ob causam se iratum prodente, horribiliter Judæo. rum regio, atque etiam ipsa llierosolyma contremuit. Aiunt item ipsam quoque Sion ita quassatam, ut in duas partes dirumperetur, et valles adjacentes jugis ejus opplerentur. Per hujuscemodi terræmotus propheta nobis videtur illum insinuare,, quem in veneranda crucifixione factum evangelicarum prædicationum sacri ministri commemorant. In his igitur eum casum fusius exponit. Mattheus. Matth. xxII, 2 iterum clamans voce magun, emisit spiritum. velum templi scissum est a summo usque deorsum, 798 et terra mota est, et petra scissue sunt, et monumenta aperta sunt, et multa corpora sanctorum qui dormierant surrexerunt 4. › Et quoniam his quæ contigerunt probabilem rationein aptare opor-. tet, petras diruptas et valles obturatas esse videtur, quodammodo significare Judzorum occationem. et idololatrarum ad salutaria festinationem. Hi cuim cum creaturæ potius servirent quam Creatori *, velut lapideum cor durumque et inflexibile, ot in *6 Act. m 15. " || Paral. xxvı, 16-21. seqq. * Matth. xxvii, 50-52. **Rom. 1, 25. woren petrarum nullos fructus afferentium habe bant. Sed enim quid de ipsis Deus per Ezechielem ait? Et auferam cor lapideum de carne eorum, et dabo ipsis cur carneum, ut cognoscant me 50. Scissa sunt igitur corda errantium, Deo expandente, ut salutiferæ prædicationis sermonem exciperent. Simile quiddam subiudicat per Jeremiam: «Nonne verba mea sicut ignis comburens, dicit Dominus, et sicut securis incideus petram si?, Vivus est enim sermo Dei, et efficax, et ad penetrandum acutissimus **. › Quocirca discissas esse petras, argumentum clarum contentionis ad statum sanctiorem eorum qui erraverunt esse potest, ut dixi. Obturatag autem esse valles, Jud.vorum cæcitatem insinuat, ut docui. Ejusmodi enim quiddam reperitur apud divinum Isaiam:. Et erit in die illa, concludet Dominus a fossa Dumiņus usque ad Rhinocera; id est, obturabitur omnium per Judæam mens, Ut videntes non videant, et audientes non audiant, neque intelligant "> - • Velumen enim super cor eorum positum est, sicut scriptum est, in lectione Veteris Testamenti "*. Tremuisse autem terram, ex alia re in aliam transitionem, ut puto, significaverit. Ilinc divinus David exclamavit sedes super Cherubim, moveatur terra*. › Nec volumnus eum terrarum orbem sua mole corporea, el ut sentiatur moveri et concuti jubere: est siquidem res usitata, nec nobis quidquam utilitatis affert, sed illud potius postulasse eos, ut spiritu repletos, quasi transferri terram ex cultu idolorum ad cognoscendum imposterum eum qui est natură et vere ( Deus et ex sensu carnis ad voluntatem vivendi spiritualiter, et, ut summatim dicam, a terrenis ad cœlestia. Quod iusuper monumenta eorum qui dormierant aperta fuisse dicit, dicimus ipsam quoque mortem Christo 799 in carne pro nobis dispensatorie mortuo superatam videri, Et ut vivorum et mortuorum dominetur $7. Qui VERS. 6, 7. Et veniet Dominus Deus, et omnes sancti cum eo. In illa die non erit lux, sed frigus, et ylacies erit una die, et dies illa nota Domino, et non dies neque nox, et ad vesperam erit lux. CV. Postquam cursim nefanda et impia Judarorum in Christum omnium nostrum Salvatorem commissa, et Judæa, adeoque Hierosolymorum expugnationem recensuit, deinceps ad præsentis sæculi finem progreditur, utiliterque Emmanuelis de cœlo descensum memorat. Descendet enim rum sanctis angelis in gloria Dei et Patris, e ut judicet orbem in justitia 83,,, quoniam, ut divinus Paulus ** Ezech, x1, 49. 81 Jerent, XAHI, 29). {{.br. e. Psal, EXMX, 7, 37 liom. ais, 9. 18+ 15 d. 18, 8. Isa. xxvit, 12 * Luc. vult, 10. * 11 Cor. scribit, • Omnes nos manifestari oportet ante tri bunal Christi, ut recipiat unusquisque prout gessit, sive bonum sive malum ".>-
PG 72:974μαλωσίας καιρῶν, ἀνεκομίζετο μὲν ἐκ τῆς Βαβυλῶνος Ει Αη ἀπαγγέλλειν, εἰς τὴν Ἰουδαίων ὁ Ἰσραήλ, καὶ εἰς τὴν ἁγίαν αὖθις ἀφίκετο πόλιν, τὸ τῆς δουλείας ζυγὸν ἀποφορτισάμενος. Καὶ δὴ ὁ θεῖος ἐγήγερται ναός, ἐφεστηκότων τοῖς ἔργοις Ζοροβάβελ τε καὶ τοῦ Σαλαθιήλ, ὃς ἦν ἐκ φυλῆς Ἰούδα, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ, τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου. Προεφήτευον δὲ κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας λελυτρωμένοις ᾿Αγγαίός τε καὶ Ζαχαρίας, Εσδρα τε καὶ Νεεμίου συνόντων αὐτοῖς τῶν ἱερουργών. Σύγχρονος δὲ τοῖς μνημονευθεῖσιν ἁγίοις προφήταις, ἡ ὀλίγον βραχὺ μετ᾿ ἐκεί νους, καὶ ὁ θεσπέσιος γέγονε Μαλαχίας, ὃς δὴ καλεῖται καὶ "Αγγελος· διερμηνεύεται γὰρ ὧδε Μαλαχίας. Οὐ παραδεκτέον τούς τινων περὶ αὐτοῦ λόγους, οἱ μάτην ἐῤῥαψῳδήκασιν, ἄγγελον μὲν τὴν φύσιν οιόμενοι το καὶ λέγοντες, σεσωματώσθαί γε μὴν κατὰ βούλησιν Θεοῦ, καὶ ἐν προφήτου τάξει γενέσθαι τοῖς ἐξ ἴσο ραήλ. Είρηται γὰρ ἄγγελος, ὡς ἔφην, μάλιστα μὲν καὶ τοῦ ὀνόματος ταύτην ἔχοντος ἐφ' ἑαυτῷ τὴν έρ μηνείαν· εἶτα ὅτι τοὺς ἄνωθεν καὶ παρὰ Θεοῦ λόγους ἀπαγγέλλων τοῖς ἐξ Ἰσραήλ, καλοῖτ' ἂν οὐκ ἀπιθάνως καὶ ἄγγελος. Καὶ γοῦν αὐτὸς ὁ προφήτης Μαλαχίας ἐν τοῖς ἐφεξῆς περὶ παντὸς ἱερέως φησίν, ὅτι ο Χείλη ἱερέως φυλάξεται γνῶσιν, καὶ νόμον ἐκζητήσουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ, διότι ἄγγελος Κυρίου παντοκρά σορός ἐστι.: Περὶ δέ γε τοῦ Ἐμμανουὴλ ὁ προφή της Ησαΐας, ο Καὶ θελήσουσι, φησίν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι, ὅτι παιδίον ἐγεννήθη, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς Αγγελος, ο Ορᾷς ὅτι τὸ ἀπαγγέλλειν ἑτέροις τὰ @ τῆς ἀνωτάτης φύσεως, ὀνομάζεσθαι καὶ ἀγγέλους παρασκευάζει τινὰς, καίτοι κατὰ φύσιν οὐκ ὄντας ἀγγέλους; Ανθρωποι μὲν γὰρ, οἱ τὸν θεῖον διερμηνεύοντες νόμον, τουτέστιν οἱ ἱερεῖς· Θεὸς δὲ, καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, ὁ Υἱός. "Ανθρωπος δὴ οὖν καθ' ἡμᾶς ὁ προφήτης Μαλαχίας. Σύμπας δὲ ὥσπερ αὐτῷ τῆς προφητείας ὁ σκοπὸς εἰς δύο ταῦτα συντείνεται. Εγηγερμένου γὰρ τοῦ θείου ναού, καιροῦ καλοῦντος εἰ; ἱερουργίαν τοὺς προεστηκότας λαοῦ, ἤτοι τοὺς ἐξ Ἰσραήλ, πληροῦν, εἰ ἔλοιντο, τὰς κατὰ νόμον εύ χάς, εκέχρηντο μὲν ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολαῖς, οὐ μὴν ἀμωμήτως καὶ ἐπιεικῶς. Προσεκόμιζον μὲν γὰρ εἰς θυσίαν οἱ λαοὶ τὰ συνήθη, πλὴν οὐ σφόδρα περ φροντισμένως, οκνηρῶς δὲ μᾶλλον καὶ κατημελημένως. Τὰ γὰρ αἰσχίονα τῶν ἐν ποιμνίοις, ἄρρωστά τε καὶ ἀδόκιμα προσῆγον τῷ θυσιαστηρίῳ. προσεδέχοντο δὲ οἱ ἱερεῖς, οὐκέτι μωμοσκοπούντες κατὰ τὸν νόμον, μὴ χωλόν, ἢ ὠτότμητον, ἢ κολοβόῤῥινον, ή κολοβόκερκον, ἢ ψωραριῶν, ἡ λειχήνας ἔχον, ή μόνορχες· ἀπόβλητα γὰρ ἐποιεῖτο ταῦτα ὁ νόμος, μέρις δὲ ἦν τὸ χρῆμα, καὶ ἕτερον οὐδέν. Κατημέλουν δὲ καὶ ἑτέρως οἱ ἱερεῖς καὶ τῶν ὑπὸ χεῖρα λαῶν, εὐχὶ τὰ ἐκ νόμων ὀρθῶς εἰσηγούμενοι, καὶ παιδαγωγοῦντες εἰς τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν, ἀλλ' εἰς ἐκτόπους Εξιτηλίας απονεύειν ἐῶντες, καὶ τῆς εὐθείας έξω φέρεσθαι τρίβου. Καὶ εἶ; μὲν οὗτος τῆς ἐπιπλήξεως τρόπος· ἕτερος δὲ πρὸς τούτῳ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, ἐπ' Ει αἰτίαις τοιαύταις. Οἱ μὲν γὰρ ἐῤῥῶσθαι φράσαντες ματα, τῆς ἁμαρτίας ἀνῃρημένης, καὶ εἰς καινότητα ζωῆς ἀναμορφουμένων τῶν ἐπὶ γῆς. Καινὴ γὰρ κτίσις τὰ ἐν Χριστῷ, τῶν ἀρχαίων παρωχηκότων, κατὰ τὸ γεγραμμένον. ταῖς εἰς γυναῖκας φιλοστοργίαις, εἶτα βιβλίον απο στάσεως ῥιπτοῦντες αὐταῖς, καὶ ἐπ' οὐδενὶ τῶν ἀτός πων ἔσθ' ὅτε κατεγνωσμέναις, συνεπλέκοντο μέν ἑτέραις, φοντό τε ὅτι κατ᾽ οὐδένα τρόπον λυποῦσε Θεόν, κἂν εἰ ἔλοιντο τοῦτο δράν. Ετεροι δὲ ταῖς τῶν ἀλλοφύλων ἐπεμαίνοντο θυγατράτι, καίτοι διακεκρι γότος τοῦ νόμου σαφῶς·. Την θυγατέρα σου οὐ δώσεις τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ τὴν θυγατερα αὐτοῦ οὐ λήψῃ τῷ υἱῷ σου. Απιστήσει γὰρ τὸν υἱόν σου ἀπ' ἐμοῦ, καὶ πορευθεὶς λατρεύσει θεοῖς ἑτέροις.» Γέ. γονε δὲ μικρὸς περὶ τούτου λόγος καὶ ἐν τοῖς τοῦ Εσδρα βιβλίοις. Ὅθεν τινὲς αὐτὸν ὑπολαμβάνουσια εἶναι τὸν Μαλαχίαν, ἔχει δὲ οὐχ οὕτως τὸ ἀληθές. Καὶ τὰ μὲν τῆς ἐπιπλήξεως ἐν τούτοις· ἐν δέ γε τῷ τέλει τῆς προφητείας τὸν περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναδείξεως ποιεῖται λόγον, ἅτε δὴ μελλούσης τὸ τηνικάδε καθαρά τε καὶ ἀναίμακτος θυσία προσ κομίζεσθαι τῷ θεῷ, καταλήγειν δὲ τὰ πάντων ἐγκλής Όροι. χχιν, 1 Δ. ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. ΚΕΦΑΛ. Α'. Λήμμα λόγου Κυρίου ἐπὶ τὸν ᾿Ισραήλ εν χειρί ἀγγέλου αὐτοῦ. Β'. Λημμά φησι τοῦ λόγου, τῆς παρὰ Θεοῦ προφητείας οἱονεὶ τὴν λῆψιν. Ἐδέχοντο γὰρ οἱ μακάριοι προφῆται διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῶν ἐσομένων τὴν γνῶσιν, τάς τε συμβουλὰς καὶ μὴν καὶ τὰς ἐπι πλήξεις ἐποιοῦντο πρός τινας, οὐκ ἐξ ιδίας αὐτοὶ καρδίας, οὓς ἂν ἔλοιντο τυχὸν ἀνασπώντες λόγους, η ψευδοσποῦντες κατά τινας, διερμηνεύοντες δὲ τὰ παρὰ Θεοῦ, καὶ τοὺς ἄνωθεν τοῖς ἄλλοις καθαρῶς τε καὶ ἀμωμήτως διαπορθμεύοντες λόγους. Οὐκοῦν τῆς προφητείας τὴν λῆψιν γενέσθαι φησὶ παρὰ Κυρίου. Ὑπεμφαίνει δὲ διὰ τούτων, ὡς οὔτε προαγόρευσιν ἔχει τινὰ τῆς προφητείας ὁ λόγος, μοχθηροῦ τε καὶ ἀνιαροῦ πράγματος ὡς συμβησομένου τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, οὔτε μὴν ἐπαίνους ὡς βεβιωκόσιν ὀρθῶς· ἐπίπληξιν δὲ μᾶλλον ἐπί τε ἱερέας καὶ λαούς. Τὸ δὲ, ε ἐν χειρὶ ἀγγέλου αὐτοῦ,» τοιῶσδε νοήσεις· διαχειρίζοντος ώσπερ, ήγουν ἐκπράττοντος, τὴν τῆς προφητείας διακονίας τοῦ ἐπίκλην ᾿Αγγέλου, τὸ λήμμα γέγονεν ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ. Είρηται δὲ Αγγελος ὁ Μαλαχίας δι' αιτίας ἂς ἤδη προείπον. Θέσθε δὴ ἐπὶ τὰς καρδίας ὑμῶν. Ηγάπησα ὑμᾶς, λέγει Κύριος. Γ'. Οὐ πάρεργον ποιεῖσθαι προστάττει τῶν ῥηθη σομένων τὴν ἀκρήν· ἐσπουδασμένως δὲ μᾶλλον, καὶ ἐν πλείστῃ προσοχῇ καὶ κατανοήσει. Διακείσθαι γὰρ ὧδε προσήκει τοὺς θείων μέλλοντας ἀκροᾶσθαι λέγων ὧν ἔσται πλείστη τε ὅση καὶ μάλα ἀμφιλαφής ή ὄνησις, ὅταν εἰς αὐτὸν εἰσχέωνται τὸν νοῦν. Ψάλλει γάρ που καί φησιν ὁ θεσπέσιος Δαβίδ·· Ἐν τῇ καρδία μου έκρυψα τὰ λόγιά του, ὅπως ἂν μὴ ἁμαρτω σοι. ο Έστι γάρ, ἔστιν ἀκούοντά τινα μηδὲ ἀκοῦσαι δοκεῖν, εἰ μὴ ἅπτοιντο μὲν διανοίας οἱ λόγοι, ἀπο στάντες δὲ ὥσπερ τῆς τοῦ λέγοντος γλώττης, εἶτα μόνην προσαράξαντες τὴν τοῦ ἀκούοντος ἀκοὴν, εἰ καίοις ἐν ἴσῳ καταλογισθεῖεν καὶ κρυπτοῖς. Τοιοῦτοι τινες ἦσαν περὶ ὧν ἔφη τις τῶν ἁγίων προφητῶν Ἰδοὺ λαὸς μωρὸς, καὶ ἀκάρδιος, ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσιν· ὦτα αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἀκούουσι.» Παρεγγυά τοιγαροῦν ἀναγκαίως ὁ προφήτης, λέγων Θέσθε δὴ ἐπὶ τὰς καρδίας ὑμῶν· τουτέστιν, εἰς νοῦν ἔσω καὶ καρδίαν τοὺς θείους εναποτιθέμενοι λόγους, καὶ τῶν ἄνωθεν χρησμῳδημάτων συνέντες τὴν δύναμιν, συναινέσατε πάντως· οὓς ἠγάπησα μὲν ὑμᾶς, λέγει Κύριος, ο ἠξίωσά τε ἁπάσης ήμε ρότητος, καὶ φειδούς, καὶ τῆς τοῖς ἀγαπωμένοις πρεπούσης φιλοτιμίας. Τοῦτο δὲ αὖ εὖ μάλα κατ ονειδίζοντος μὲν, ὡς πονηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν ἀπέδοσαν αὐτῷ, καίτοι δέον, ὡς ἀγάπης ἠξιωμένους, ἀντευφραίνειν ταῖς ἐπιεικείαις καὶ ταῖς εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀνδανόντων αὐτῷ σπουδαῖς τε καὶ προθυμίαις. Εἰ γάρ ἐστι τῶν ἀτόπων, τὸ μὴ βούλεσθαι τοῖς καθ' ἡμᾶς ἀποδιδόναι τὰς ὀφειλὰς, τίς ἂν γένοιτο λόγος ἐπὶ Θεοῦ τοῦ πάντα ἡμῖν πλουσίως διανέμοντος τὰ πρὸς εὐθυ μίαν, εἰ μὴ βούλοιτό τις ἀντιτίκειν αὐτῷ τῶν δεδω φημένων τὰς ἀμοιβάς; εἰ καὶ ὅτι μάλιστα πρέποι ἂν ἐκείνη λέγειν τοῖς γε ἀληθῶς ἀρτίφροσι· «Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκε μας; ν Καὶ εἴπατε· Ἐν είνι ἠγάπησας ἡμᾶς; Οὐκ ἀδελφὸς ἦν Ησαυ τοῦ Ἰακώβ, λέγει Κύριος, καὶ αγάπησα τὸν Ἰακώβ, τὸν δὲ Ἡσαῦ ἐμίσησα; καὶ ἔταξα τὰ ὅρια αὐτοῦ εἰς ἀφανισμὸν, καὶ τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ εἰς δώματα ἐρήμου. Δ΄. Επλήττοντο μὲν Ἰουδαῖοι κατὰ καιροὺς τοῖς ἐκ θείας ὀργῆς συμβαίνουσι, πολυτρόπως δεδυσσεβηκότες. Απώθοντο γὰρ εἰς αἰχμαλωσίας, καταδῃωθείσης αὐτοῖς τῆς χώρας, οἴκων τε ἠρημωμένων, καὶ ὁμοῦ τῶν θείων ναῶν κατεμπρησθέντων τῶν Ἱεροσολύμων. Προφάσει δὲ τοῦ τὰ τοιάδε παθεῖν αὐτοὺς, τὸ ἀποφοιτἦν ἐλέσθαι [φησὶ] τῆς γνησιότητος τῆς πρὸς Θεὸν, καὶ ὀλίγου παντελῶς ἀξιῶται λόγου τὴν εἰς νόμον αἰδώ. Επειδή τοίνυν ἀγαπῆσαι λέγοντος αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ, καὶ σφόδρα γε ἦν εἰκὸς τῶν τῆς αἰχμαλωσίας διαμεμνῆσθαι κακῶν, φάναι τε οὕτω τυχὸν τὸ, «Ἐν τίνι ἠγάπησας ἡμᾶς;» οἰκονομικώτατος λίαν ὁ τῶν ὅλων Θεός, παριππεύει μὲν τὰ διὰ μέσου συμβήματα, καὶ τὴν ἐπ' αὐτοῖς παρατρέχει διήγησιν, ἀνακομίζει γε μὴν τὴν τῆς ἀγάπης ἀπόδειξιν ἐπὶ τὴν τοῦ γένους ἀρχήν, φημὶ δὴ τὸν Ἰακώβ, ἐν ἀγαπῆσαι μὲν ἰσχυ ρίζεται, κατεστυγημένον δὲ πεποιῆσθαι τὸν Ἡσαῦ, καίτοι τοῖς φύσεως νόμοις εἰς ἀδελφότητα τῷ τετι μημένες συνδούμενον. Ως γὰρ ὁ θεσπέσιος γράφει Παύλος, «Μήπω γεννηθέντων, μηδὲ πραξάντων τι ἀγαθὸν, ἢ φαύλον, ο ἀπόλεκτον ἐποιεῖτο τὸν Ἰακώβ, ἐξ οὗ τὸ τῶν Ἰουδαίων ἀνεφύη γένος· ἐκβέβληκε δὲ τὴν Ἡσαν, καὶ οὐ δήπου φαμὲν κατὰ πρόκλησιν (ού γὰρ ἄδικο; ὁ Θεός, οὔτε μὴν ἄνισον ἢ ἑτεραλκὲς τὸ ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ἐπὶ τῆς γῆς διεξάγει κρίμα )· προ Ως εγνωκώς δὲ ὡς Θεὸς τὰ παρ' ἀμφοίν εσόμενα καὶ τὴν ἑκάστου τρόπον, ἀγάπης ἠξίου τὴν ἀμείνω τι και ἱερώτερον· καθάπερ αμέλει καὶ τὸν μακάριον Ιερε μίαν πρὶν ἐν κοιλίᾳ διαπλάσαι φησὶν ἐγνωκέναι, ἁγιάσαι τε πρὶν ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας. Είδει γάρ, δς προφήτην ἐσόμενον, καὶ ἐπιτηδείως ἔχοντα προ ἀποστολὴν, τὴν ἐπὶ τὸ δεῖν τῶν ἐσομένων ποιεῖσθαι τὴν προαγόρευσιν. Οὕτω δὲ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους ἡγιᾶσθαί φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος. «Ούς γὰρ ἔγνω, καὶ προώρισεν, ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Τούτους καλέσαι τε καὶ ἁγιάσαι λέγεται. Οὐκοῦν κατὰ πρόγνωσιν ἠξίωται μὲν ἀγάπης ὁ Ἰακώβ, με μίσηται δὲ δικαίως ὁ Ἡσας. Ὦ τοίνυν, φησί, Ισραήλ. Ηγάπησα μὲν ὑμᾶς.» Ψευδομυθήσαμε γὰρ ἂν οὐδαμῶς, εἰ τοῦτο λέγοιμι πρὸς ὑμᾶς· εἴσεσθε δέ μᾶλλον, ὡς ἔστιν ὀρθός τε καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος, εἰς τὴν τοῦ γένους ἀρχὴν ἀναφέροντες τῆς ἀγάπης τὸν τρό που. Αμφω μὲν γὰρ ἤστην ἐξ Ἰσαάκ· ἀλλ' ἦν ἀγαθὸς τους τρόπους καὶ φιλόθεος ὁ Ἰακώβ, ὅ γε μὴν ἔτερος σκληρὸς, καὶ δυσάντητος, καὶ ἕτοιμος εἰς βεβήλωσιν. Ταύτητοι προσνένευκα τῷ Ἰακώβ, καὶ τὸν μὲν ἔχνε μηθέντα τῷ Ησαῦ κατηφάνισα κλήρον, Εδωκά τε αὐτὸν εἰς ἐρήμωσιν· συγκεκρότημα δὲ τῇ παρ' ἐμαυ τοῦ φειδοῖ τὸν τοῦ Ἰακώβ, τουτέστιν ὑμᾶς, ήγουν τὴν χώραν, ἣν κατῳκήκατε. Ιστέον δὲ, ὅτι ἑρμηνεύεται μὲν δρῦς, σκληρὸς δὲ καὶ ἀκαμπής, καὶ τοῖς ἐκ δρυὸς ξύλοις ὀλίγον παραχωρῶν ὁ Ἡσαν. Απεμπ λήσας δὲ καὶ τὰ πρωτοτόκια βρώσεως ένεκεν μιας, ὠνόμασται δὴ καὶ Εδώμ, ὅ ἐστι γήινος. Ταύτητος καὶ Ἰδουμαίαν κεκλῆσθαί φησι τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, τῶν ἐξ Ησαῦ γεγονότων την χώραν, ἣν εχειρώσαντο κατὰ καιροὺς Ἰουδαῖοι, ἄβατόν τε καὶ ἀοίκητον ἀπο έφηναν παντελῶς. Καὶ τί ἂν βούλοιτο δηλοῦν τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ τῆς προφητείας ὁ νοῦς; Ἐκεῖνο, οἶμαί που τὸν μὲν γὰρ Ἰακὼς ἀγαπῆσαί φησι, καὶ οὐχ ἑτέρου χάριν, ἢ ὅτι γέγονεν ἀνὴρ < ἄπλαστος, οἰκῶν οἰκίαν· ο μεμισηκέναι δὲ τὸν Ἡσαῦ· γέγονε γὰρ γήϊνός τε καὶ βέβηλος, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν. Ην οὖν ἀναγκαῖον εἰδέναι τοὺς Ἰουδαίους, ὡς οὐκ ἂν συνέβη παθεῖν αὐτοὺς τὴν ἐρήμωσιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἐνεγκούσης πρὸς τοὺς ἀλλοφύλους ἀποδρομὴν, εἰ ἐμεμίμηντο τὸν Ἰακώβ. Ἐπειδὴ δὲ ζηλωταὶ καὶ ὁμότροποι γεγόνασι τῷ Ησαν, καὶ τῆς ἐκείνου σκαιότητος ιόντες κατ' ίχνος κατεφωρῶντο, λοιπὸν δέδονται τοῖς ἐχθροῖς. Εἰ δὲ δή τις βούλοιτο καὶ πνευματικὴν τοῖς εἰρη μένοις ἐφαρμόσαι την θεωρίαν, διανοείσθω σαφώς, ὡς ὁ μὲν Ἰακὼβ ἑρμηνεύεται πτερνιστής· τύπος δ' ἂν εἴη παντὸς τοῦ πτερνίζοντος ἁμαρτίας. Ἡσαῦ δὲ, ὡς ἔφην, δρᾶς, καὶ μέντοι γήινος ὁ Ἐδώμ· τύπος δ' ἂν εἴη καὶ οὗτος παντὸς τοῦ μόνα φρονοῦντος ἐπὶ τῆς γῆς. Αγαπᾷ τοίνυν ὁ Θεὸς τὸν πτερνιστι Ἰακώβ, μεμίσηκε δὲ τὸν Ἡσαῦ τὸν ἀκαμπή κ σκληρόν, ἤτοι τὸν ᾿Εδώμ, τουτέστι, τὸν τοῖς γηίνοις προσνενευκότα, καὶ τῶν πνευματικῶν ἀγαθῶν τὰ πρόσκαιρά τε καὶ ἀπολλύμενα φληνάφως ἀνθῃρημένον. Τῶν οὕτω ζῆν ειωθότων ἀφανιεῖ τὸν κλῆρον δ φιλάρετος ἡμῶν Θεός. Οὐ γάρ τοι βέβαια τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, οὔτε μὴν ἀκλόνητον ἔχει τὴν στάσιν. Ὅτι δὲ πεσείται πάντως, ὡς ἐν τύπῳ σαφηνιεῖ τῶν Ἰδου μαίων ὁ κλῆρος εἰσάπαν ἠρημωμένος. 'Αλλ' όγε Θεῷ προσκείμενος, ἀσφαλῆ καὶ ἐρηρεισμένην ἔξει τὴν **. › ἐλπίδα, καὶ τῷ τῶν ἀγαθῶν δοτῆρι Θεῷ προσφωνήσει λέγων· «Ἐν ταῖς χερσί σου οἱ κλῆροί μου.» Διότι ἐρεῖ· Ἡ Ιδουμαία κατέστραπται, καὶ ἐπι στρέψωμεν, καὶ ἀνοικοδομήσωμεν τὰς ἐρήμους. Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Αὐτοὶ οἰκοδομήσουσι, καὶ ἐγὼ καταστρέψω· καὶ ἐπικληθήσεται αὐτοῖς ὅρια ἀνομίας, καὶ λαὸς ἐφ' δν παρα τέτακται Κύριος ἕως αἰῶνος. Ε΄. Δυσχερής μὲν λίαν ἡ τῆς λέξεως συνθήκη, πλὴν οὐκ ἄτοπος τῶν προκειμένων ὁ νοῦς. Δέδωκα μὲν γὰρ ἐγώ, φησὶν, τοῦ Ἡσαῦ κληρονομίαν εἰς ἀφανισμὸν καὶ εἰς ἐρήμωσιν, ὑμῶν τῶν ἐξ Ἰακὼβ ἐκπεπορθηκότων. Ερεῖ δὲ ἴσως ὁ Ἰδουμαίος· Εἰ καὶ κατέστραπται παντελῶς, καὶ εἰς λῆξιν ἥκει κακῶν Αν κατῳκήκαμεν χώραν, ἀλλ᾽ οὖν ἐπιστρέψαντες ἐγεροῦμεν μὲν τὰς ἡρημωμένας πόλεις τε καὶ κώ. μας, κατοικήσομεν δὲ αὐτὰς οι διασεσωσμένοι. Τι οὖν; Πρὸς ταῦτα, φησί, τάδε λέγει Κύριος· «Αὐτοὶ οικοδομήσουσι, καὶ ἐγὼ καταστρέψω.» Κεκλήσεται δὲ πάντως ἡ Ἰδουμαία, ύρια ἀνομίας, ο ὡς διὰ πλείστην ὅσην ἁμαρτίαν κατεστραμμένη, 4 καὶ λαὸς ἐφ' ὅν παρατέτακται Κύριος ἕως αἰῶνος.» Ὁ μὲν οὖν τοῦ γράμματος νοῦς οὐχ ἕτερος, οἶμαι, τις παρά τοῦτόν ἐστι. Προσθείην δ' ἂν, ὅτι τῶν τὸ σαρκικὸν καὶ γήϊνον ἐχόντων φρόνημα (γήινος γάρ, ὡς ἔφην, ὁ Ιδουμαῖος ἑρμηνεύεται) πάντη τε καὶ πάντως ὁ κλη ρος πεσεῖται, Θεοῦ καταστρέφοντος. Οὐ γὰρ ἔχει τὸ βέβαιον τὰ ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ πρακτέα, οὕτων μὴν διηνεκῇ τὴν μέθεξιν· παριππεύει γὰρ τοὺς ἔχοντας πρόσκαιρος εὐθυμία, καὶ ἐν ἴσῳ σκιᾶς μετατάττεται, ἢ θανάτῳ σβεσθέντος τινὸς, ήγουν ἀδοχή του συμφορᾶς ἐπενηνεγμένης. 'Αλλ' εἰ καί τις ἔλοιτο τῶν Ἰδουμαίων τὸν ἑαυτοῦ κλῆρον οἰκοδομεῖν, ἢ πλοῦτον συλλέγων τὸν ἐξ ἀδι κίας, ἢ τοῖς διακένοις δοξαμίοις ἐντρυφῶν, ἡ δυνα στείαις ταῖς κατὰ τὸν βίον ἐναβρύνεσθαι θέλων, αὐτὸν εὑρήσει τὸν τῶν ὅλων Θεὸν μονονουχί καὶ ἀνθεστηκότα καὶ μαχόμενον. Ὡς γὰρ ὁ θεσπέσιος γέγραφε μαθητής, «Εἴ τις θέλει εἶναι φίλος τοῦ κόσμου, ἐχθρὸς τοῦ Θεοῦ καθίσταται.» Οὔπω παύσεται γὰρ, ὡς ἔφην, τῶν τὰ γήινα φρονεῖν ᾐρημένων, ἀλλ' οὐδὲ τῆς πρὸς αὐτοὺς καταλήξει μάχης. Μισεῖ γὰρ ἀεὶ τὸν ἀλιτήριον, καὶ ἀπόπεμπτον ποιεῖται τὸν φιλαμαρτήμονα. Καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ ὑμῶν ὄψονται, καὶ ὑμεῖς ἐρεῖτε· Ἐμεγαλύνθη Κύριος ὑπεράνω τῶν ὀρίων του Ισραήλ. Γ. Οταν, φησί, τὴν τῶν πραγμάτων κατωρθώ σητε φύσιν, μονονουχὶ δὲ καὶ ἀναμύοντι τῷ κατίδητε σαφῶς ἅπερ ἔφην ἀρτίως, τότε δή πάντως ἐρεῖτε συγκατανεύοντες, ὅτι δεδόξασται καὶ ἐμεγαλύνθη θεὸς ἐν τοῖς ὁρίοις τοῦ Ἰσραήλ. Οἱ μὲν γὰρ ἐξ Ια κώς γεγονότες, τουτέστιν Ἰουδαῖοι, προσκεκρουκότες, ὡς ἔφην, διὰ πλείστην ἀσέβειαν ἔξοικοί τε γε οι Ει γόνασιν, καὶ αἰχμάλωτοι, καὶ ἁλώσιμοι τοῖς ἐχθροῖς. Ἐπειδὴ δὲ πεπραχότας ἀθλίως, καὶ ἀποχρώντως χει κολασμένους, κατηλέησεν ὁ Θεός, ἀνεκομίσθησαν εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, ἀνενεγκόντων αὐτοῖς ἐπὶ τὸ ἔμεινα τῶν πραγμάτων. Καὶ γέγονε μὲν ἐν εὐπαθείᾳ ἡ χώ ρα, κατῳκήκασι δὲ τὰς πόλεις, ἀνεδείμαντο τὸν ναὸν, ἀνετείχισαν τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ γεγόνασι πάλιν ἐν τοῖς παρ' ἐλπίδα καὶ κατ' εὐχήν. Ἡ δέ γε τῶν Ἰδα. μαίων ἠρήμωται χώρα, και μεμένηκεν ἐν κακοίς, οὐκ ἀνασφήλασα περὶ τὸ ἄμεινον. Οὐκοῦν δεδόξασται Θεὸς ἐν τοῖς ὁρίοις Ισραήλ. Ιστέον δὲ, ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἐσώτατον νοῦν, καν εἰ ἐν προσκρούσει γένοιντό τινες τῶν εἰδότων θεόν, κἂν εἰ παιδεύοιντο δι' ἁμαρτίαν, ἀλλ᾽ οὖν οὐκ εἶτε ἀπαν αὐτοὺς ἀπολέσθαι συμβαίνει· κατοικτείρει δὲ Θεός παιδεύσας ἀρκούντως, καὶ ἀνακομίζει πάλιν εἰς εὐθυμίαν. Τοῖς δέ γε τὸ γήίνον ἀγαπῶσι φρόνημα, καὶ εἰς μόνα βλέπουσι τὰ σαρκός, μάχεται διηνεκώς, καὶ τῆς ἐπ' αὐτοῖς ὀργῆς παρατενεῖ τοὺς χρόνους. Κληθήσεται γάρ, φησὶν, αὐτοῖς ὅρια ἀνομίας, καὶ λαὸς ἐφ' ὅν παρατέταται Κύριος έως αιώνας. Υὣς δοξάζει πατέρα, καὶ δοῦλος τὸν κύριον αὐτοῦ. Καὶ εἰ πατήρ είμι εγώ, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου; καὶ εἰ κύριός εἰμι ἐγώ, ποῦ ἐστιν ὁ φόβος μου; λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Ζ΄. Εξω τοῦ καθήκοντος ιόντας λόγου, καὶ ὧν ἥκιστα χρῆν ἀφειδεῖν ᾑρημένους, ἀποφαίνει πανταχή. Τοῖς μὲν γὰρ ἐπιεικέσι τῶν υἱῶν πρέπει ἂν, καὶ μάλα εἰκότως, τὸ μεταποιεῖσθαι σφόδρα τῆς τοῦ φύσ σαντος δόξης, ἵνα καὶ εὐκλεεστάτου πατρὸς ὀνομάζωνται τέκνα. Εἰ δὲ δή τις εἴη καὶ οἰκέτης γνήσιος, περιφανή που πάντως καὶ διαβόητον τὸν οἰκεῖον εἶ ξεται γενέσθαι δεσπότην, οὐκ ἄσημον εἶναι καὶ πα πατημένον. Μεθέξει γὰρ οὕτω καὶ αὐτὸς τῆς ἔν γε τούτοις εὐημερίας, καὶ καύχημα τὸ χρῆμα ποιήσεται, καὶ θυμηδίας τῆς ἀνωτάτης λογιεῖται πρόφασιν. Ὑμεῖς δὲ, φησὶν, ὡς πατέρα με δοξάζειν ὀφείλοντες δεδιέναι δὲ καὶ ὡς δεσπότην, κατ' ἄμφω τοῦ πρέ ποντος οὐ μετρίως διημαρτήκατε· ἁλώσεσθε δὲ μήτε ὡς πατρὶ τὴν δόξαν, μήτε μὴν ὡς δεσπότῃ τὸν φόβον ἀνάπτοντες. Ποῦ γὰρ ἡ δόξα μου; ποῦ δὲ ὁ φόβος, εἰ μηδὲν τῶν εἰς δόξαν δρώντων τὴν ἐμὴν ἀνέχεσθε δρᾷν, μήτε μὴν τὸ κολάζεσθαι δεδιότες, τοῖς δεσπότου εἴχετε νόμοις; Ἔφη τι τοιοῦτον καὶ διὰ φωνής Ησαίου· Ακουε, οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, ἡ γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν· Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ ὕψωσα· αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν.» Χρή τοίνυν ἡμᾶς τὰ εἰς δόξαν Θεοῦ ζητεῖν, καὶ μὴν καὶ ἐπείγεσθαι κατορθοῦν, τὸ γε γραμμένον εἰδότας· «Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, καὶ ὁ ἐξουθενῶν με, ἀτιμωθήσεται. ο Δοξάσεται δὲ πρὸς ἡμῶν ὁ Πατὴρ ὁ τῶν ὅλων Θεός, οὐχὶ τὸ αὐτοῖς ἡμῖν ἡδύ τε καὶ φίλον ἀποπεραίνειν ἐσπουδακότων, ἀνατεθεικότων δὲ μᾶλλον αὐτῷ τὸν νοῦν, καὶ τοῖς αὐτοῦ νεύμασιν ἑπομένων πανταχοῦ. Φοβηθησόμεθα δὲ καὶ ὡς Κύριον, τὴν εἰς φαυλότητα ῥοπὴν ἀνακόπτοντες αἰδοῖ τοῦ προσκρούειν αὐτῷ, καὶ τὸν ἐπὶ τοῦ θείου βήματος εὐνοοῦντες ἔλεγχον. «Τούς γὰρ πάντας ἡμᾶς δεῖ φανερωθήναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ἃ ἔπραξεν, είτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον.» Ὑμεῖς οἱ ἱερεῖς, οἱ φαυλίζοντες τὸ ὄνομά μου. Καὶ εἴπατε· Εν τίνι ἐφαυλίσαμεν τὸ ὄνομά σου; Προσάγοντες πρὸς τὸ θυσιαστήριόν μου ἄρτους Ηλισγημένους. Καὶ εἴπατε· Εν τίνι ἡλισγήσα μεν αὐτούς; Εν τῷ λέγειν ὑμᾶς· Τράπεζα Κυρίου ηλισγημένη ἐστὶ, καὶ τὰ ἐπιτιθέμενα βρώματα ἐξουδενωμένα. Η΄. Ἐπαιτιᾶται σφόδρα τῶν Ἰουδαίων τὸ ῥαθυ μεν, οἷς καὶ ὁ νόμος ἐπιφωνεῖ τὸ, «Εὐλαβεῖς ποιεῖτε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, ο Εψεται γὰρ ὡς ἐπίπαν ταῖς τῶν ἡγουμένων ἐπιεικείαις ἡ ὑπὸ χεῖρα πληθύς, ἀδικεῖται δὲ οὐ μετρίως, ὅταν ἴδῃ κατημεληκότας τῆς πρὸς Θεὸν αἰδοῦς. Συγκαθίσταται γὰρ εὐθὺς καὶ συναῤῥωστεῖ τὸ ῥᾴθυμον εἰς εὐλάβειαν, καὶ τῇ τῶν καθηγητῶν ὑπτιώσει συμπλάττεται. Οτι δέ ἐστιν ἀληθῆς ὁ λόγος, πιστώσεται λέγων ὁ τῶν ὅλων Θεός, ότι ο Οἱ ποιμένες ήφρονεύσαντο, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομή, καὶ διεσκορπίσθησαν. ὁ Οὐκοῦν ὡς ἐπίπαν οἱ τῶν θείων θυσιαστηρίων ἱερουργοί πρόφασις εὑρίσκονται τοῖς ἄλλοις εὐδοκίμου ζωῆς μὲν, εἴπερ ἔλοιντο διαβιοῦν ὀρθῶς, καὶ καθ' εν προσήκει τρόπον τὸ σέβας ἀν άπτειν· αἰσχρῶν δὲ καὶ βδελυρῶν ἐπιτηδευμάτων, εἰ πρό γε τῶν ἄλλων οὗτοι τὰ τοιάδε τῶν κακῶν εὐτ ρίσκοντο κατηῤῥωστη κότες. Ταύτητοι καὶ ὁ θεσπέσιος Πέτρος τοῖ; τελοῦσι διδασκάλοις ἐπεφώνει σοφῶ;, ὅτι προσήκεν αὐτούς τύπους γενέσθαι τοῖς ποιμνίοις. Ὑμεῖς ἐστε τοίνυν, φησί, οἱ τοῖς τῆς ἱερωσύνης αυχήμασι διαπρέποντες, οἱ φαυλίζοντε; τὸ ὄνομά μου. Καὶ εἰ βούλεσθε μαθεῖν τοῦ φαυλισμοῦ τὸν τρόπον, ἀκούσεσθε διακεκραγότος· Ἐν τῷ προσφέρειν ὑμᾶς εἰς τὸ θυσιαστήριόν μου άρτους Ηλισγημένους. Εἰ δὲ δὴ λέγοιντο καὶ πρὸς τοῦτο πάλιν· «Τίνα δὴ τρό τον Ελισγήσαμέν αὐτούς;» ἐρῶ πρὸς ὑμᾶς· Ὡς οἴεσθε μὲν ἴσως, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτοῖς βοᾶτε πρά γμασιν, ὅτι ο Τράπεζα Κυρίου ἐξουδενωμένη ἐστίν. ο Ἐπειδὴ δὲ ἕκαστα τῶν εἰρημένων αναμηρύσασθαι χρή, καὶ διερμηνεύσαι σαφώς, φέρε λέγωμεν, τί ποτε άμα βούλεται δηλοῦν ὁ ἄρτος ὁ ἡλισγημένος. ἠλισγημένον μὲν οὖν τὸν μεμολυσμένον, ήγουν τὸν ἀκάθαρ τον ονομάζει. Εἰδέναι δὲ ἀναγκαῖον, ὅτι κατά γε τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν ἐπὶ ταῖ, τελουμέναις θυσίαι; καὶ ἄρτοι προσεκομίζοντο· πλὴν ἄζυμοί τε καὶ καθαροί μένην δὲ τὴν τῆς αἰνέσεως θυσίαν ἐπ' ἄρτοις ζυμί ταις τελεῖσθαι προστέταχε. Καὶ τίς ὁ περὶ τούτων μυστικό; ἂν γένοιτο λόγος, ἀποχρώντως ἐν ἑτέροις εἰρήκαμεν· ἀφηγήσομαι δὲ νῦν καὶ ἐν ἐπιδρομῇ, ὡς ἂν μὴ δοκοίην ὀκνηρὸς εἶναί τις ἔν γε τοῖς οὕτω λυσιτελεστάτοις. Οὐκοῦν ὁ μὲν ἄζυμος άρτος σημείων ἂν γένοιτο ζωῆς τῆς ἀζύμου καὶ καθαράς. Οὕτω καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς ἐν πίστει δεδικαιωμένοις επιστέλλει, λέγων· ο Ὥστε ἑορτάζωμεν μὴ ἐν ζύμη παλαιά, μηδὲ ἐν ζύμῃ κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλ' ἐν αζύμοις εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας.» Καὶ πάλιν Εκκαθάρατε οὖν τὴν παλαιὰν ζύμην, ἵνα ἦτε νέου φύραμα, καθώς ἐστε άζυμοι.. Παρεγγυᾷ δὲ Χριστὸς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, οὕτω λέγων·. Προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης των Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων.» Οὐκοῦν καθαρᾶς καὶ ἡγιασμένης καὶ ἀζύμου ζωῆς σημεῖον ὁ ἄρτος. Προσεκόμιζον τοίνυν ἀνθ' ἑαυτῶν ὡς ἐν τύποις ἔτι καὶ σκιαῖς οἱ προσάγοντες άρτους τε ἀζύμους καὶ ἄζυμα κατὰ τὸν νόμον. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τοὺς ἔτι κατηχουμένους, καὶ οὔπω τὴν ἁμαρτίαν ἐκνενιμμένους διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, οὐκ ἐκπέμπομεν τῶν Ἐκκλησιῶν δοξολογοῦντες Θεόν, ποιούμεθα δὲ μᾶλλον κοινωνούς, τὴν τῆς αινέσεως πληροῦντες θυσίαν· ταύτῃτοί φησι καὶ δ νόμος, ἐπ' ἄρτοις ζυμίτοις χρῆναι ὁρᾶν αὐτὴν, ἄρτον ζυμίτην λέγων αἰνιγματωδῶς τὸν οὔπω κεκαθαρμέν νον, ὡς ἔφην, διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, έχοντα δὲ ὥσπερ τινὰ ζύμην ἐν ἑαυτῷ τὰ τῆς ἀρχαίας φαυλότητος λείψανα. «Ὑμεῖς οὖν, φησίν, οἱ ἱερεῖς, οἱ φαν λίζοντες τὸ ὄνομά μου, ο διὰ τὸ προσφέρειν εἰς τὸ θυσιαστήριόν μου άρτους Ηλισγημένους. Χρὴ τοιγαρ οὖν φροντίδα ποιεῖσθαι τοὺς τὴν θείαν ἔχοντας Ιερω σύνην, μὴ ἄρα τι δρῷτο τοιοῦτον ἐν Ἐκκλησίᾳ· εἰ δέναι τε, ὅτι ἡ μὲν ἀκριβὴς ἐπιτήρησις εύφρανεί Θεόν, καταλυπήσει δὲ λίαν τὸ ῥαθυμεῖν ἐλέσθαι τῶν οὕτω σεπτῶν. Ὅτι οὐκ ἀζήμιον τὸ χρῆμα τοῖς ὑπτιουμένοις πως, οὐ ταλαίπωρον ἰδεῖν, ἀκουόντων ἐκείνων· «Ὑμεῖς οἱ ἱερεῖς, οἱ φαυλίζοντες τὸ ὄνομά μου. ο Φαύλισμα γὰρ ὥσπερ εἰς Θεὸν τῶν ἱερέων τὸ ῥᾴθυμον, καὶ εἰς τὴν αὐτῷ πρέπουσάν τε καὶ ὀφειλε μένην δόξαν ἀναφέρεται τὸ πλημμέλημα. τιουμένοις πως, Διότι ἐὰν προσαγάγητε τυφλὸν εἰς θυσίας, οὐ κακόν; καὶ ἐὰν προσαγάγητε χωλὸν ἢ ἄρρωστον. οὐ κακόν; Προσάγαγε δὴ αὐτὸ τῷ ἡγουμένῳ σου, εἰ προσδέξεταί σε, εἰ λήψεται πρόσωπόν σου, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Θ. Μωμοσκοπεῖν τοῦ νόμου τὰ ἱερεῖα προστάττοντος, καὶ ἀπόβλητον μὲν ποιεῖσθαι τὰ ἔμπηρα, καθιεροῦν δὲ τὰ ἄμωμα, προσεκόμιζον τῷ θυσιαστηρίῳ κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ πάντα χύδην καὶ ἀδια κρίτως, καὶ τῆς μὲν πρεπούσης δόξης τῷ Θεῷ ὀλίγος ἦν παντελῶς ὁ λόγος· φροντὶς ἐὲ λίαν ἐσπουδασμένη. τὸ πλεῖστα ὅσα συναγείρειν θύματα, καὶ κριῶν ἀφθε νίαν οἴκοι τε ἔχειν, καὶ ἐν αὐτῇ που τάχα τῇ ἁγία σκηνή. Αρ' οὖν, ὦ τοῦ νόμου φύλακες, εἰ προσάγε τις τυφλὸν εἰς θυσίαν, οὐ κακὸν τὸ θύμα; εἰ δὲ δὴ καὶ χωλὸν ἢ ἄῤῥωστον, τὸν τῆς ἐμπηρίας διαφεύξεται μῶμον; Οὐ γὰρ δὴ καὶ τὰ τοιάδε λογιεῖσθε κακά, καὶ πρὸς θυσίαν οὐκ ἐπιτήδεια; Αλλ' είπερ οἴεσθε κατὰ σφᾶς οὐχ ὧδε ἔχειν, ἀποφερέτω τις αὐτά ξένιον, καὶ ἐν δώρου τάξει τῶν καθηγητῶν ἐνί. Αλλ οὐκ ἂν προσδέξαιτο, φησί, οὐδ' ἂν τὸ τοῦ προσκομίζοντος πρόσωπον αἰδεσθεὶς, οἱστὸν τὸ χρῆμα ποιή σα::ο, χαλεπανεῖ δὲ λίαν ὡς ὑβρισμένος. Ἔστι τοίνυν τῶν ἄγαν ἐκτοπωτάτων, Θεῷ προσφέρειν ἀποτολμήν, & μηδ' ἂν εἷς τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἔλοιτο λαβείν. Πολύ τοῦτο παρ' ἡμῖν τὸ πλημμέλημα· εἰ γάρ τι μέλλοιμεν προσκομίζειν Θεῷ, ὡς ἂν ἔχοιμεν τὰ αἰσχίω, καὶ δεύ τερα ζητούμεν οἱ τάλανες, οὐκ ἐννοοῦντες, ὅτι καὶ Καῖν ουσίαν οὐκ ἐποιεῖτο δεκτὴν, ὅτι προσεκόμιζε Λ μὲν οὐκ ὀρθῶς, ἑαυτῷ μὲν τὰ πρῶτα καὶ ἐξαίρετα τετηρηκώς, τιμὰν δὲ νομίσας τοῖς δευτέροις Θεόν. Αλλ' οὐ προσέσχεν αὐτοῦ ταῖς θυσίαις ὁ τῶν ὅλων Θεός. Οὐ γὰρ λογιεῖται τιμὴν τῶν προσφερόντων τὸ (άθυμον. Απαράδεκτά γε μὴν ὁ νόμος εἰς θυσίαν ἐποιεῖτο τὰ τυφλὰ τῶν θρεμμάτων, καὶ μὴν τὰ χωλά τε καὶ ἄρρωστα, τοῦ μὲν τυφλοῦ σημαίνοντος αἰνιγματωδῶς τοὺς τον θεῖον οὐκ ἔχοντας φωτισμὸν ἐν καρδίαις τοῦ δὲ χωλοῦ, τοὺς οὐκ εἰδότας ὀρθοποδεῖν ἐν ἀγαθοεργίαις· τοῦ γε μὴν ἀρρώστου, τοὺς μὴ λίαν εὐσθενῶς, ἐκλύτως δὲ ὥσπερ καὶ κατημελημένος τὴν ὑπὸ Θεοῦ πληροῦντας δουλείαν. Ἔφη δέ που καὶ διὰ φω νῆς προφήτου· ὁ Οὐαὶ οἱ ποιοῦντες τὸ ἔργον Κυρίου η ἀμελῶς.» Χρὴ τοιγαροῦν ἡμᾶς πεφωτισμένον μὲν ἔχειν τὸν νοῦν, ἐρθοποδοῦντα δὲ καὶ ἰσχύοντα. Τότε γὰρ ἐσόμεθα δεκτοί τε καὶ ἱεροὶ παρὰ τῷ φιλαρέτῳ Θεῷ. Καὶ νῦν ἐξιλάσκεσθε τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ ὑμῶν, καὶ δεήθητε αὐτοῦ. Ἐν χερσὶν ὑμῶν γέγονε ταῦτα· εἰ λήψομαι ἐξ ὑμῶν πρόσωπα ὑμῶν, λέγο γει Κύριος παντοκράτωρ. 1. Καλεῖ πρὸς μετάγνωσιν τους ήσεβηκότας, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς πεπαρνημένοις ὀργὴν προσαποσείεσθαι δεῖν εὖ μάλα φησί, ταῖς εἰς τὰ ἀμείνω μεταβολαΐς. Καὶ γάρ ἐστιν ἀγαθὸς, «Καὶ ἀνορθῶν τοὺς κατερ φαγμένους, καὶ ἰώμενος τὸ συντετριμμένον, καὶ ἐπι στρέφων τὸ πεπλανημένον. ο Λέγων δὲ τὸ «ἐξιλάσκεσθε τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ ὑμῶν, ἡ ὑπεμφαίνειεν ἄν, καὶ μάλα εἰκότως, ὡς ἀποστρέφεται Θεὸς τοὺς προσκρούειν αὐτῷ μὴ παραιτουμένους, καὶ ὅτι τῶν μὴ ζητούντων τὴν δόξαν αὐτοῦ τοὺς ἰδίους ὥσπερ ὀφθαλμοὺς ἀποφέρει, μήτε φειδούς, ἡ ἀγάπης, μήτε μὴν ἐποπτείας ἀξιῶν. «Οφθαλμὸς γὰρ Κυρίου ἐπὶ δικαίους, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἔφη δὲ καὶ πρός τινας τῶν αλιτηρίων διὰ φωνῆς Ἠσαΐου· «Οταν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε πρός με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν. Καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν· αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις.» Χρή τοιγαροῦν ἐξιλάσκεσθαι τοὺς ἡμαρ τηκότα;, εἰ δή πως ἄρα μεταστρέψειεν ἐφ' ἑαυτοῖς τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐκ τῆς ἀποστροφῆς ἐσό μενα ἀποκρούσαιντο βλάβη. Καθορίζει γὰρ τῶν ἱερουργῶν τὸ πλημμέλημα, καὶ ἀναιρεῖ τὴν ἄρνησιν. Οὐ γὰρ ἂν ψευδοεπήσῃ, λέγων· «Ἐν χερσὶν ὑμῶν γέγονε ταῦτα. ο Μονονουχί γάρ, φησί, ἑτέρων ἡμαρ σηκότων, ὑμεῖς σεσιγήκατε, ἀλλ᾽ οἷον αὐτόχειρες ὑμεῖς αὐτοὶ γεγόνατε τῶν εἰς ἐμὲ δεδυσσεβημένων, καὶ τῆς ὑμῶν ῥαθυμίας εἶεν ἂν τὰ ἐγκλήματα μεταλα Ετῦντος οὐδενός. Πλὴν εἰ καί τινες ἐκδεδίασι τυχὸν τὰ[ν] ποιεῖσθαι πρὸς ὑμᾶς τοὺς περὶ τούτων ελέγχους, αλλ' οὖν οὐκ ἔσομαι καὶ αὐτὸς καθὰ καὶ εἷς ἐξ ὑμῶν, οὐδ' ἂν λάβοιμι πρόσωπον τῶν ἡσεβηκότων. Ομοιο τούτου τὸ διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ· «Ὑπέλαβες ἀνομίαν ΠΟΙ ν ο ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Ελέγξω καὶ παραστήσω κατά πρόσωπόν σου τὰς ἁμαρτίας σου.» Οὐ γὰρ οἵδε πρόσωπον ὁ κριτής, ἀλλ' ἔστιν εὐθὺς καὶ ἀδέκαστος ὡς Θεός. ΧΙ. Διότι καὶ ἐν ὑμῖν συγκλεισθήσονται θύραι, κα οὐκ ἀνάψετε τὸ θυσιαστήριόν μου δωρεάν. ΙΑ'. Εὐαφόρμως σφόδρα τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας ὡς ἐν προαγορεύσει τέως προαναφαίνει τὸ κάλλος ὡς γὰρ τῆς ἐν νόμῳ σκιᾶς ὅσον οὐδέπω πεπαυσομένης, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ἱερωσύνης, μελλόντων τε ἀναδείκνυσθαι κατὰ καιροὺς τῶν τῆς ἀληθείας ἱερουργῶν, οἱ καὶ τῆς ἐν πνεύματι λατρείας ἔσονται λειτουργοί, ζητήσουσί τε καὶ μάλα γοργώς την του Θεοῦ δόξαν. Συγκλεισθήσεσθαι δὲ θύρας φησὶν ἐπο αὐτοὺς, ἡ εὐωδίας οὐκ ἐσομένης τοῖς κατὰ νόμου δεν ρατεύουσιν· Ἐὰν γὰρ κλείσῃ κατὰ ἀνθρώπου, φη σὶν, τίς ἀνοίξει;» ήγουν τῆς ἀληθεστέρας ἀναδειχθείσης σκηνής, τουτέστι τῆς Ἐκκλησίας, οὐκ εἰς ελάσουσιν ἐν αὐτῇ τινες τὴν κατὰ νόμον ἱερωσύνην πληροῦντες ἔτι. Εκκλειόμενοι δὲ ὥσπερ δι' ἀπιστίας, ἔξω τε μενοῦσι, καὶ τῶν ἁγίων οὐχ άψονται. Ὅτι γὰρ ἐκπεπτώκασι τῆς ἱερουργίας, σαφὲς ἂν γένοιτο τοῦ Θεοῦ λέγοντος διὰ φωνῆς Ὀσηέ·. Διότι ἡμέρας πολ λὰς καθίσονται οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, οὐκ ὄντος βασιλέως, οὐδὲ ἄρχοντος, οὐκ οὔσης ουσίας, οὔτε Ιερατεία;, οὔτε δήλων, ο Οὐκοῦν τῆς ἐν νόμῳ λατρείας τὴν οιονεί κατάληξιν, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἱερωσύνης του συγκλεισμόν, κατασημήνειεν ἂν, ὥς γέ μοι δοκεῖ, τὸ δεῖν ἐπ' αὐτοῖς κλεισθήσεσθαι θύρας εἰπεῖν, οὐ προσ ιεμένης αὐτοὺς τῆς Ἐκκλησίας· οὐ γὰρ μηλοσ γεῖν ἔτι καιρός, ἀλλ᾽ ἤδη ταῖς ἀναιμάκτοις τιμάται θυσίαις ὁ τῶν ὅλων Θεός. Ἐπειδὴ δὲ προσεπάγει ο τούτοις τό, «Οὐκ ἀνάψετε τὸ θυσιαστήριόν μου δωρεάν,» ἐν ἤθει φαμὲν γεγενῆσθαι· τὸν λόγων. Βού λεται γὰρ ἤδη δηλοῦν, ὅτι κέκληνται πρὸς ἱερουργίας καὶ εἰς τὸ πῦρ ἐνιέναι τῷ θυσιαστηρίῳ, οὐχ ἵνα την τοῦ κεκληκότος αὐτοὺς παραλύσωσι δόξαν, ἀλλ' ἵνα τιμῶντες τοῖς καθήκουσι τρόποις καὶ τὰ τῆς ἱερωσύν νης ἔχοιεν γέρα. Οἱ δὲ δὴ τῶν οὕτω σεπτῶν οὐ πεφροντικότες σπουδασμάτων, μήτε μὴν αἰδοί τῆς ἱερουργίας προσκρούειν Θεῷ παραιτούμενοι, δικαίως ἂν ἤδη κολάζοιντο. Ἔγκλημα γὰρ οὐ μικρὸν εἴη ἄν, καὶ μάλα εἰκότως, τὸ ποιεῖσθαι παρ' οὐδὲν τῶν παρὰ Θεοῦ δεδωρημένων την μέθεξιν, ἀποσείεσθαι τε καὶ λίαν ἀβούλως τὰς παρ' αὐτοῦ τιμάς. Καὶ γοῦν ὠνό μαστοί τε γήϊνός τε καὶ βέβηλος ὁ Ἠσαν, ὅτε βρώσεως μιᾶς ἀπέδοτο τὰ πρωτοτόκια ἑαυτοῦ. Οὐκοῦν ὅταν λέγει, «Οὐκ ἀνάψετε τὸ θυσιαστήριον μου δωρεάν, ο βούλεται δηλοῦν, ὡς οὐκ ἀγέραστον μὲν ἡ ἱερωσύνη· πλὴν οὐδὲ ἔξω δίκης, εἰ μὴ προς φέροιτό τις αὐτῇ, καθ᾽ ἐν ἂν προσήκοι τρόπον τε καὶ λόγον. Ιστέον δὲ ὅτι ἡ τῶν Εβραίων ἔκδοσις ἑτέραν ἔχει τὴν τῶν νοημάτων ἀπόδοσιν, καὶ αὐτὴν δὲ τὴν τῆς λέξεως συνθήκην. Εφη γάρ, ὅτι Ὑμεῖς τε οἱ Λευῖται, καὶ μὴν καὶ οἱ ἱερεῖς, οἱ τὴν ἐσχάτην ἐν τῷ να τάξιν ἔχοντες, τεταγμένοι τε πρὸς ὑμῶν εἰς τὸ κλείειν τὰς θύρας, οὐκ ἀνάψετε τὸ θυσιαστήριόν μου δωρεάν, τουτέστιν, οὐκ ἀμισθὲ ποιεῖσθε τὴν δουλείαν, ήγουν τὴν ἱερωσύνην, προσαγόντων ἡμῖν τῶν λαῶν δεκάδ ἀπαρχὰς, εὐχαριστήρια. Ανθ' ὅτου δὴ οὖν κατημέληται τὰ τοῦ θεοῦ, καὶ οὐκ ἐν φροντίδι γέγονε τῇ προύργια τάση. οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ θυσίαν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν. Διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα προσάγεται τῷ ἑνό ματί μου, καὶ θυσία καθαρά· διότι μέγα τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. δε ΙΒ'. Αποφάσκει λοιπὸν ἐναργῶς τῆς κατὰ νόμον λατρείας τὴν προσαγωγήν, μονονουχί δὲ καὶ ἀπο φοιτῇ τῆς εἰς Ἰουδαίους ἀγάπης, καὶ ἀνεθέλητον ποιεῖται τὴν ἱερωσύνην, καὶ ἀπαράδεκτον τὴν σκιάν, βουθυσίας δὴ λέγω καὶ καπνούς, ὅτι μήτε ἐν ἀρχαῖς οὗτος ἦν ὁ σκοπός αὐτοῦ. Καὶ μὴν καὶ τοῦτο ἡμῖν ἐναργὲς καὶ δι' ἑτέρων προφητῶν ἐποιεῖτο, λέγων διὰ μὲν φωνῆς Ἡσαΐου· «Πλήρης εἰμὶ ὁλοκαυτωμά των κριῶν, καὶ στέαρ ἀρνῶν, καὶ αἷμα ταύρων, καὶ τράγων οὐ βούλομαι· οὐδ' ἂν ἔρχησθε ὀρθῆναι μοι. Τις γὰρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; Πατεῖν τὴν αὐλήν μου οὐ προσθήσεσθε. Ἐὰν φέρητε σεμίδαλιν, μάταιον· θυμίαμα βδέλυγμά μοι ἐστι.» Διὰ δέ γε τῆς Ἱερεμίου φωνῆς· «Τὰ ὁλοκαυτώματα ὑμῶν συναγάγετε μετὰ τῶν θυσιῶν ὑμῶν, καὶ φάγετε τὰ κρέα, ὅτι οὐκ ἐλάλησα πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν περὶ ὁλοκαυτωμάτων καὶ θυσιῶν, ἐν ᾗ ἡμέρᾳ ἀνήγαγον αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Υποτύπωσις γὰρ ὥσπερ, καὶ προαναφώνησις τῆς ἐν πνεύματί τε καὶ ἀληθοῦς λατρείας ὁ νόμος ἦν, ε καὶ δικαιώματα σαρ κός, ὡς θεσπέσιος γράφει Παῦλος, μέχρι καιροῦ διορθώσεως ἐπικείμενα.» 'Ο δέ γε τῆς ἐπανορθώσεως καιρὸς εἴη ἂν οὐχ ἕτερος, οἶμαι, τις παρὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίαν, ὅτε καὶ ἡ πρώτη μὲν διάθεσις διὰ τὸ, τὸ ἄμεμπτον οὐκ ἔχειν, ἀφανισθῆναι λέγεται· ἐπαλαιώθη γάρ τῆς γε μήν νέας καὶ δευ τέρας εξητήθη τόπος, ἢ καὶ παντὸς ἐπέκεινα μώμου τε καὶ αἰτία; ἐστί. Λελάληκε γὰρ δι' αὐτῆς, ὃς καὶ μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος ο ὠνόμασται. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν· «Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω. • Εφη τοίνυν ἐναργῶς τοῖς κατὰ νόμον ἱε βατεύουσιν, ὡς ἀνεθέλητοί τέ εἰσιν αὐτῷ, μᾶλλον δὲ, ὡς ἐν αὐτοῖς οὐκ ἔχει θελήματα, ἐν σκιᾷ καὶ τύποις πληροῦσι θυσίας, καὶ ὡς οὐκ ἂν προσδέξαιτο παρ' αὐτῶν τὰ ἱερουργούμενα. Προαγορεύει δὲ ὅτι μέγα καὶ ἐπιφανὲς ἔσται τὸ ὄνομα αὐτοῦ παρὰ τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ τε καὶ ἔθνει θυσίαι καθαραὶ καὶ ἀναίμακτοι προσκομισθή σονται τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, κατασμικρυνόντων αὐτὸν εὐκέτι τῶν ἱερουργῶν, οὔτε μὴν βαθύμως προσκομιζόντων αὐτῷ τὰς πνευματικὰς λατρείας· ἀλλ' ἐν σπουδῇ, καὶ ἐπιεικείς, καὶ ἁγιασμῷ, τὰς τῶν νοητῶν θυμιαμάτων εὐωδίας ἀνακομίζειν ἐσπουδακότων, τουτέστι, πίστιν, ἐλπίδα, ἀγάπην, καὶ τὰ ἐξ ἔργων ἀγαθῶν αὐχήματα, προστεταγμένης δηλονότι τῆς Χριστοῦ θυσίας τῆς οὐρανίου καὶ ζωοποιοῦ, δι' ἧς κατήργηται θάνατος, καὶ ἡ φθαρτή δὴ αὐτὴ, καὶ ἀπὸ γῆς, σάρξ ἀμφιέννυται τὴν ἀφθαρσίαν. Υμεῖς δὲ βεβηλοῦτε αὐτὸ ἐν τῷ λέγειν ὑμᾶς· 12. το ο 18, Τράπεζα Κυρίου ἡλισγημένη ἐστὶ, καὶ τὰ ἐπιτι Ει Ει το θέμενα εξουδένωται βρώματα αὐτοῦ. ΙΓ΄. Οτι καὶ ἀμείνους ἔσονται, καὶ ἐπιεικέστεροι τῶν ἐξ Ἰσραήλ, οἱ ἐξ ἐθνῶν κεκλημένοι, καὶ διὰ το των ἡμῖν καθίστησιν εναργές. Παρ' ἐκείνοις μὲν γὰρ αἱ θυσίαι καθαραὶ, καὶ τὸ εὐῶδες θυμίαμα, καὶ μέγα τὸ ὄνομα «ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ ἕως δυσμῶν. ο Παρ' ὑμῖν δὲ, φησί, οὐκ ἐν δόξῃ μεγάλῃ καὶ τῇ πρεπούσῃ Θεῷ τὸ θυσιαστήριον. Βεβηλούτε γὰρ αὐτὸ, λέγοντες· «Τράπεζα Κυρίου ἠλισγημένη ἐστὶν, ἐξουδενωμένα δὲ καὶ τὰ ἐπ' αὐτῆς.» Καὶ εἰκὸς μὲν μὴ τοιούτοις ρήμασι κεχρῆσθαι τοὺς ἱερέας, αὐτοῖς γε μὴν πράγμασι τοῦτο βοᾷν, καθάπερ ἀμέλει «καὶ ὁ ἄφρων φησὶν ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός.» Δι ὧν γὰρ ὁρᾶται καταφρονῶν, κἂν εἰ μὴ λέγῃ φωναῖς, άλλ' οὖν ἔργοις αὐτοῖς, καὶ τῇ τοῦ βίου σκαιότητε μονονουχί διακέκραγε τό, «Οὐκ ἔστι Θεός.» Οἱ γὰρ οὕτω ζῇν ειωθότες, ώς μὴ ἐφορῶντος Θεοῦ, πάντα τε δρᾶν ἀπεριμερίμνως, καὶ ἐκτόπως ἀνοσιουργεῖν, ἔρω γοις αὐτοῖς καὶ πράγμασιν ἀρνοῦνται τὸν Θεόν. Κατὰ τοῦτον δὴ οὖν τὸν τρόπον, οἱ μὴ ἀποσώζειν ἐσπουδακότες τῷ ἁγίῳ θυσιαστηρίῳ τὸ ὅτι μάλιστα πρέπον τε αὐτῷ, καὶ ὀφειλόμενον σέβας, δι' αὐτῶν ὧν διώκουσι λέγουσι· ι Τράπεζα Κυρίου ἠλισγημένη ἐστί.» Παραινητέον δὴ οὖν τὸ ῥαθυμον ἐν τούτοις καὶ εἰ μή τις ἔλοιτο τοῦτο δρᾷν, ἀκούσεται πάντως Θεοῦ λέγοντος· «Οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, καὶ θυσίαν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν. ο Πάν δεινον δὲ ὅτι τὸ προσκρούειν Θεῷ, πῶς ἂν ἐνδοιάσεις τις, εἴπερ ἐστὶν ἐν καλῷ καὶ νοῦ καὶ φρενός; Καὶ εἴπατε· Ταῦτα ἐκ κακοπαθείας ἐστὶ, καὶ ἐξεφύσησα αὐτὰ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ εἰσεφέρετε ἁρπάγματα, καὶ τὰ χωλά, καὶ τὰ ἐνοχλούμενα. Καὶ ἐὰν φέρητε τὴν θυσίαν, εἰ προσδέξομαι αὐτὰ ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. ΙΔ'. Κατητιᾶτο λίαν τοὺς ἱερουργούς, ὡς ἥκιστα μὲν μωμοσκοπεῖν ἑλομένους τὰ προσαγόμενα τῶν θυμάτων, προσδεχομένους δὲ μᾶλλον βαθύμως τε καὶ άβατανίστως χωλὰ, καὶ τυφλὰ, καὶ ἄῤῥωστα, καίτοι τοῦ νόμου σαφῶς τὰ ἔμπηρα τῶν θυμάτων ἀπόβλητα δεῖν ποιεῖσθαι προστεταχότος. Εἰ δὲ δή πού τις τῶν ἱερέων ἀπεσόβει, τοῦ νόμου ἀντεχόμενος, τὸν εἰς θυσίαν προσάγοντα τὸ ἀχρεῖον, ἐπέμενον οἱ προσ άγοντες, ἄνω τε καὶ κάτω τὴν αἰχμαλωσίαν προτείνοντες, διίσχυριζόμενοί τε καὶ μάλα νεανικώς, φαύλα μὲν οὐκ εἶναι, κακοπαθῆσαι δὲ μᾶλλον κατὰ τὴν ὁδὸν, ὑπονοστούντων αὐτῶν ἐκ τῆς Βαβυλῶνος εἰς τὴν Ἰουδαίαν. Προσεκόμιζον δὲ καὶ τὰ ἁρπάγματα, καὶ τὰ χωλά, καὶ τὰ ἐνοχλούμενα. θῆρες μὲν γὰρ ἐπιόντες ἔσθ' ὅτε κατασίνονται ταῖς ἀγέλαις, κἂν εἴ τι τυχὸν ἁρπάσειαν, εἶτα δραμὼν ὁ ποιμὴν ἐκσπάσεις τῶν ὀδόντων τὸ ἡρπασμένον, ἢ καταπτοήσας κυνῶν ὑλακαῖς, ἢ καλαύρονα βαλών. Τοῦτο, οἶμαι, τὸ ἅρπαγμα, ταῦτα προσήγον ὁμοῦ τοῖς τοὺς πόδας λελωβημένοις, καὶ οὐκ ἔτι τοῖς ἄλλοις συγκατανέμεσθαι δυναμένοις. Προσήγον δὲ καὶ τὰ ἐνοχλούμενα, τουτέστι, τὰ θανατῶντα λοιπών, ὑβρίζοντες μᾶλλον, η ἡ τιμώντες τὸν τῶν ὅλων Θεόν. Αλλ' ἐξεφύσησα, φησίν, αὐτὰ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. ο Καὶ ἐπειδὴ θύειν ἀνοσίως ἐγνώκατε, φησίν, οὐκ ἂν ὅλως παραδεξαίμην τὰ ἐξ ὑμῶν, οὐδ᾽ ἂν λογισαίμην εἰς προσαγωγάς. ὀσμὴν εὐωδίας τὰς οὕτως ἐκνόμους, καὶ ἀκαθάρτους Χρὴ δὴ οὖν ἄρα θύειν ἡμᾶς καὶ μάλα ἐπιεικώς, καὶ ἐσπουδασμένως, καὶ προσκομίζειν Θεῷ μὴ ἁπλῶς τα κατεῤῥιμμένα, καὶ ἀτιμότατα, καὶ οὐδενὸς ἄξια λόγου· ἀλλὰ προύχοντα, καὶ ἐξαίρετα. Εἰ δὲ δή τις ἑαυτὸν ἱερουργοίη Θεῷ, με μνήσθω γὰρ τοῦ μακα ρίου Παύλου γράφοντος δί· ο Παραστήσατε τὰ σώ ματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν λατρείαν ὑμῶν· ο πολυπραγμονείτω τὰ καθ' ἑαυτὸν, καὶ οιονεί τις ἀκριβής μωροσκόπος τῆς ἑαυτοῦ γενέσθω ψυχῆς. Πράτω μὴ ἄρα πώς ἐστι τυφλός, τουτέστι, τῆς ἀληθείας τὸ φῶς οὐκ ἔχων εἰς ναῦν· μὴ σκάζῃ τὸν πόδα, τὸ ὀρθοποδεῖν δύνασθαι πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν οὐκ ἔχων· μὴ ἅρπαγμά τε καὶ ἄρρωστον. Χρὴ γὰρ ὑμᾶς ἀϋπνεῖν, «Ὅτι ὁ ἀντίδικος ἡμῶν, διάβολος ὡς λέων περιέρχεται, ζητῶν είνα καταπίῃ.» Οταν τοίνυν ἄϋπνοί τε καὶ ἐγρηγορότες εὑρισκώμεθα, παραθεῖ τὸ θηρίον. Εἰ δὲ νυστάζοντας ἴδῃ, καὶ κατημεληκότας, ἁρπαγμα ποιεῖται, καὶ ἀῤῥώστους ἀποτελεῖ, τουτέστι, ἡσθενηκότας, καὶ ἀδρανῶς ἔχοντας κομιδῇ περὶ τὸ δύνασθαι κατορθούν ἀρετήν. Εστω δὲ δὴ καὶ τοῦ διενοχλεῖσθαι μακράν, τουτέστι, μικροψυχίας ἀμείνων, καὶ διαπίπτων ἐν ὑπομονή. Ωσπερ γὰρ ἀποφέρει πρὸς ζωὴν τῆς ὑπο μονῆς ὁ τρόπος, οὕτω καὶ εἰς θάνατον μικροψυχία. Νοῦ γὰρ ἀσθένειαν, καὶ καρδίας πάρεσιν τὸ χρῆμά “ φαμεν. Τοιγάρτοι καὶ ὁ μακάριος προφήτης Ησαΐας τῶν τοιούτων ἡμᾶς ἀπαλλάττεσθαι παθών συμβουλεύει λέγων·. Ισχύσατε, χεῖρες ἀνειμέναι, καὶ γό να τα παραλελυμένα. Παρακαλέσασθε, οἱ ὀλιγόψυχοι τῇ διανοίᾳ· ἰσχύσατε, μή φοβείσθε. Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ιδού Κύριος μετὰ ἰσχύος ἔρχεται, καὶ ὁ βρα χίων μετὰ κυρίας.» Καὶ ἐπικατάρατος, ὃς ἦν δυνατὸς, καὶ ὑπῆρχεν ἐν τῷ ποιμνίῳ αὐτοῦ ἄρσεν, καὶ ἡ εὐχὴ αὐτοῦ ἐπ' αὐτῷ, καὶ θύει διεφθαρμένον τῷ Κυρίῳ. Διότι Βασιλεὺς μέγας ἐγώ είμι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ τὸ ὄνομά μου ἐπιφανὲς ἐν τοῖς ἔθνεσι. ΙΕ΄. Καθορίζει λοιπὸν τοῦ θύοντος ἀνοσίως την ἀράν, καὶ μάλα εἰκότως. Εἰ γὰρ δή τις εὔξαιτο, φησὶ, καὶ ἐν ποιμνίοις ἔχοι τοῖς ἑαυτοῦ τὸ ἄρσεν τε καὶ ἄμωμον, ἀνθ' ὅτου μὴ τοῦτο προσκομίζει Θεῷ, συλλέγει δὲ μᾶλλον & μηδενὸς ἄξια φαίνοιτ' ἂν λόγου. ὕβρις τὸ χρῆμα καὶ ἕτερον οὐδέν. Οὐ γὰρ δὴ κατά τινες τῶν ἐν σκότῳ, καὶ πλάναις, καὶ βεβήλοις εἰς δουλολατρείαις, προσκαθήμενοι λίθοις αναισθήτοις δεν δουλεύκαμεν· τῷ Θεῷ δὲ μᾶλλον τῷ παντοκράτορι, καὶ τῷ τῶν ὅλων γενεσιουργῷ, ὃν τρέμουσι μὲν οὐ μανοί, καταπέφρικε δὲ καὶ ἡ γῆ, καὶ πάντες οἱ ἐν αὐτῇ. Επιμαρτυρεῖ δὲ πάλιν τοῖς ἐξ ἐθνῶν τὸ λίαν ἐπιεικές, επιφανές είναι λέγων τὸ τῆς θεότητος Ει ὄνομα παρ' αὐτοῖς, σεπτόν τε καὶ ἀξιάγαστον. διακεισώμεθα γὰρ οὐχ ἑτέρως ἡμεῖς, ἢ κατὰ τοῦτον τον τρόπον. Απεδέχετο δὲ καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς εἰδωλολάτρην ὄντα τὸν ἑκατόνταρχον, καὶ δὴ καὶ ἔφασκεν ο Αμὴν λέγω ὑμῖν, παρ' οὐδενὶ τοσαύτην πίστιν εὗρον ἐν τῷ Ἰσραήλ.» Επάρατος οὖν ὁ θύων Θεῷ καὶ κατεφθαρμένον, καίτοι τὸν αὐτὸν τοῖς ἀμεί νοσι τιμαν εἴπερ ἐν ποιμνίοις ἔχει, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, τὸ ἄμωμόν τε καὶ ἄρσεν. Σημειωτέον δὲ, ὅτι τὸ ἄρσεν εἰς θυσίαν αἰτεῖ, καίτοι τοῦ νόμου προστεταχότος καταθύειν Θεῷ καὶ θήλεα. Φαμέν οὖν, ὅτι αἱ κατ᾽ εὐχὴν θυσίαι, τουτέστι, τὰ ἑκούσια, τὸ ἄμωμόν τε καὶ ἄρσεν ἐδέχοντο θύμα, καὶ ἦν ὁ τύ πος εἰς τὸν προσάγοντα, μονονουχι παρεγγυώντος τοῦ νόμου, ὅτι χρὴ τοὺς εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἀναβαίνειν ἐθέλοντας τῷ Θεῷ, ἀνδρείους τε εἶναι, καὶ παθῶν αμείνους, καὶ μώμου παντὸς ἀπωτάτω. Α' δέ γε ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσαγόμεναι θυσίας, τὸ θῆλυ πάντως ἐδέχοντο ἀπὸ τῶν ἀμνῶν, καὶ ἀπὸ τῶν ἐρίφων. Αν νιγμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς τῶν προσαγόντων ἀσθενείας ἦν. Αναλκι γὰρ τὸ θῆλυ, καὶ τῶν ἀρσένων ὡς ἐν ἰσχύϊ δεύτερον. Αμαρτία δὲ πᾶσα δρῷτο ἂν ἡσθε νηκότος τοῦ νοῦ, καὶ οὔτε που μᾶλλον τὴν πνευματικὴν σώζοντος ευρωστίαν. ΚΕΦΑΛ. Β΄. Καὶ νῦν ἐντολὴ αὕτη πρὸς ὑμᾶς, οἱ ἱερεῖς Ἐὰν μὴ ἀκούσητε, καὶ ἐὰν μὴ θήσθε εἰς τὴν καρδίαν ὑμῶν, τοῦ δοῦναι δόξαν τῷ ὀνόματί μου, Ο λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ ἐξαποστελῶ ἐφ' ὑμᾶς τὴν κατάραν, καὶ ἐπικαταράσομαι τὴν εὐ λογίαν ὑμῶν, καὶ καταράσομαι αὐτήν. Καὶ δια σκεδάσω τὴν εὐλογίαν ὑμῶν, καὶ οὐκ ἔσται ἐν ὑμῖν, ὅτι ὑμεῖς οὐ τίθεσθε εἰς τὴν καρδίαν ὑμῶν. 14. Παρίησι φιλαγάθως τὰς ἐπὶ τοῖς ἤδη φθάσασιν αἰτίας, καὶ νέμει τὸν ἔλεον, εἰς ἀρχὰς ὥσπερ ἐπιεικείας ἀνατιθεὶς τοὺς ἡμαρτηκότας. Τουτὶ μὲν εἶμαι δηλοῦν, λέγοντα χρηστῶς τό «Καὶ νῦν ἡ ἐνα τολή αὕτη πρὸς ὑμᾶς, οἱ ἱερεῖς.» Απειλεῖ δὲ λοιπόν, ὡς εἰ μὴ ἔχοιντο ποιεῖν & χρὴ ποιοῦντας ὁρᾶσθαι, καὶ εἰς νοῦν ἔσω τίθεσθαι καὶ καρδίαν τῶν θείων χρησμῳδημάτων τὴν αἴσθησιν, ἔσοιντό τε αὐτῶν ἀμείνους ἢ πάλαι, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν ἐπιζητήσειαν, μὴ κατασμικρύνοντες ὅτι τὸ θυσιαστήριον, μήτε μὴν ἁπλῶς ἡ ἀβασανίστως τελοῦντες τὰ νενο μισμένα, πάντη τε καὶ πάντως κατηραμένους ἀπο φανεῖ καὶ ὑπὸ θείαν ὄντας ὀργήν. Οίμαι δὲ ἔγωγε δηλοῦν τὸ, ο Επικαταράσομαι τὴν εὐλογίαν ὑμῶν, καὶ διασκεδάσω αὐτήν, ο ἐκεῖνο τάχα που. Θεοῦ μὲν γὰρ κατανεύοντος τὴν εὐημερίαν τισιν, εὐφορήσει τὰ ἐν ἀγροῖς, εὐχαρτίαι τε ἔσονται καὶ εὐθηνίαι, καὶ εἰς πληθὺν ἀμέτρητον επιδώσει τὰ θρέμματα, καὶ φθοράς ἔσονται τῆς τῶν σωμάτων ἀμείνους αυτοί. ἀφιστάντος δὲ τὴν εὐλογίαν αὐτοῦ, πρὸς πᾶν τοὐναντίον μεταχωρήσει τὰ πράγματα, καὶ ἀπέσται μὲν πάντως τὸ εὐημερεῖν, κατακρατήσει δὲ μᾶλλον τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν εἰκότως καταγένοιτό τις. Καὶ ταυτὶ μὲν ὁ λόγος ὡς ἐν αἰσθητοῖς τε καὶ προσκαίροις πράγμασιν. Εἰδέναι δὲ ἀναγκαῖον ὡς, εἰ μή τις ἔλοιτο τὰς θείας εἰς νοῦν ἔχειν ἐντολὰς, οιχήσεται πάντα αὐτῷ πρὸς τὸ μηδὲν τὰ εἰς νοῦν ἀγαθὰ, ἕξει τε καρπὸν οὐδένα τῆς φιλοθέου ζωῆς· ἀλλ' ἔσται μὲν εὐλογίας τῆς ἄνωθεν καὶ παρὰ Θεοῦ τητώμενος, παραπεσεῖται δὲ ταῖς ἀραῖς καὶ ταῖς ἐκ τούτων ποιναῖς. Ζητητέον δὴ οὖν τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν· καὶ τίνα δὴ τρόπον τοῦτο κατορθώσομεν, αὐτὸς ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ ἐδίδαξεν εἰπών Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» Τότε καὶ πλήρη τὴν εὐλογίαν ἀποληψόμεθα καὶ ἀκράδαντον τὴν εὐθυ μίαν, καὶ ταῖς πνευματικαῖς εὐχαρτίαις ἐντρυφήσομεν, ἔμπλεοί τε παντὸς ἀγαθοῦ γεγονότες, τὸν ἀληθῶς ἀξιοπρεπῆ καὶ ἐξαίρετον διαζήσομεν βίον. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀφορίζω ὑμῖν τὸν ὦμον, καὶ σκορ πιῶ ἔνυστρον ἐπὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν, ἔνυστρον ἑορτῶν ὑμῶν, καὶ λήψομαι ὑμᾶς εἰς τὸ αὐτό. Καὶ ἐπιγνώσεσθε διότι ἐγὼ ἐξαπέσταλκα πρὸς ὑμᾶς τὴν ἐντολὴν ταύτην, τοῦ εἶναι τὴν δια θήκην μου πρὸς τοὺς Λευίτας, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. 12'. Κέκρυπταί τι πάλιν ἐν τοῖς προκειμένοις, δ καὶ οἶμαι δεῖν τοῖς φιλακροάμοσι διατρανοῦσθαι σα φῶς· συνεῖεν γὰρ ἂν οὕτω εὖ μάλα τὸ δηλούμενον. Ο νόμος τοίνυν ὁ διὰ Μωσέως ταῖς ἀνωτάτω τιμαίς τὸν τῶν θείων θυσιαστηρίων παραστάτην καὶ ἱερουργῶν στεφανών, οἷον ἐν τάξει Θεοῦ τέθεικεν αὐτόν. Εφη γὰρ ὅτι ο Κάρπωμα Κυρίου ὁ κλῆρος αὐτοῦ. ὁ Εφη δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος· «Βλέπετε τὸν Ἰσραήλ κατὰ σάρκα. Οὐχ οἱ ἐγγίζοντες τῷ θυσιαστηρίῳ, κοινωνοί τοῦ θυσιαστηρίου εἰσίν;» Εθος γὰρ ἦν ἀπὸ παντὸς θύματος ἀφαιρεῖσθαι τῷ Θεῷ βραχίονα, καὶ στηθήνιον, καὶ τὸν λοβὸν τοῦ ἤπατος, καὶ τοὺς δύο νεφρούς, καὶ μέν τοι τὸ ἔνυστρον, τουτ ἐστι, τὴν κοιλίαν, ὑπεμφαίνοντος αἰνιγματωδῶς τοῦ νομικού γράμματος ὅτι πάντα ἡμῶν τὰ ἐντόσθια τῶν ἀνατιθέντων ἑαυτοὺς εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ ἱερά τε εἶναι προσήκει καὶ ἡγιασμένα. Προσ εκομίζοντο γὰρ τὰ ἐντόσθια, τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἀκα θαρσίας ἀπηλλαγμένα. Βραχίων τε μὴν ἰσχύος ἂν νοοίτο σημείον. Χρῆναι δέ φημι πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἰσχύοντας ἡμᾶς καὶ ἀνδριζομένους ἀναμελ δεῖν ἐκεῖνο σοφῶς τὸ διὰ τῆς τοῦ ψάλλοντος λύρας Ευλόγει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἐντός μου, τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον αὐτοῦ.» Καὶ περὶ μὲν τῶν ἐντοσθίων καὶ τελουμένων θυσιῶν κατὰ τὸν νό μον ἰσχνὸς ἡμῖν ἄγαν ἐκπεποίηται λόγος ἐν ἑτέραις συγγραφαῖς. Οὐκοῦν τὸ ταῦτα λέγειν ἀφέντες εἰς τὸ παρόν, τῶν προκειμένων την διασάφησιν, ὡς ἔνι, ποιεῖσθαι σπουδάσωμεν. Προστεταχότος τοίνυν του νόμου μωμοσκοπεῖσθαι δεῖν τὰ ἱερὰ, καὶ ἀβασάνιστον θύμα μὴ προσκομίζεσθαι τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ τοῖς τεσθαι χρή, καὶ τῶν Δεσποτικῶν προσταγμάτων ἑτέρως δοκεῖ. Ἱεροὶ γὰρ οὕτως ἔσονται λειτουργοί, αἰσχρῶν ἡττώμενοι. κεκλεισμένας ἐφ' ὑμῖν τὰς θύρας, ὑμᾶς δὲ ἐκκλειομένους τεταγμένοις εἰς ἱερουργίαν τὰ τῶν θυμάτων ἀφορίζεσθαι μέρη, κατημέλησαν μὲν τοῦ χρῆναι μωμοσχο πεῖν, ἡτεθήκασι δὲ τὴν ἐντολὴν τῶν καλουμένων ἀφαιρεμάτων, οὐ τοῦ Θεοῦ μᾶλλον ἡδὺ τῶν ἰδίων πράττοντες θελημάτων, κρατύνοντές τε καὶ ἐμπεδοῦν σπουδάζοντες, ἅπερ αὐτοὺς ὠφελεῖν ἐδόκει τὰ ἐκ τῶν θυμάτων συναγείροντες κρέα. Τοῦτο παράγει προς ἔλεγχον, καί φησιν· «Ιδού ἐγὼ ἀφορίζω ὑμῖν τὸν ὦμον.» Τὸ δὲ, ἀφορίζω, νῦν τέθεικεν ἀντὶ τοῦ, Αφώρισά τε ήδη, καὶ εἰς δεῦρο βούλομαι τηρεῖσθαι τὸ ἔθος. Προσέῤῥιψα δὲ ὥσπερ, ήτοι προσρίπτω καὶ τὸ ι ἔνυστρον εἰς τὰ πρόσωπα ὑμῶν. ὁ Ἐπειδὴ γὰρ ἀτιμάζουσι αὐτοὶ τὸ θυσιαστήριον, ταύτῃ του «Σκορ πιῶ, ο φησί, οἷον ἀνθυβρίζων. Ο γὰρ ἐξουδενών με, φησί, ἐξουδενωθήσεται. - Λήψομαι δὴ οὖν ὑμᾶς εἰς τὸ αὐτὸ, ν τουτέστι, ἐν αὐτῷ δὲ τούτῳ περι ἐσομαι, καὶ ἀσεβοῦντας ἐλέγξω. Ανθ' ὅτου γὰρ δὴ τὸν μὲν ἐπὶ τοῖς ἀφαιρέμασι τοῖς ὑμῶν τετηρήκατε νόμον, καὶ τῆς δοθείσης ὑμῖν μερίδος κατ' οὐδένα τρόπον ἀνέχεσθε καταῤῥαθυμεῖν, εἰκαῖον δὲ ὑμῖν δοκεῖ τὸ χρῆναι μωμοσκοπεῖν, γνώσεσθε δὴ οὖν κεκλεισμένων ἐφ' ὑμῖν τῶν θυρῶν, τουτέστι, έχε κλειόμενοί τε καὶ ἐκπεμπόμενοι τῆς ἱερουργίας Ὅτι ἐγὼ δέδωκα τὴν ἐντολὴν ταύτην, ἤτοι τὴν διά θεσιν, ἣν διεθέμην πρὸς τοὺς Λευίτας. Τί οὖν τὸ ἐντεῦθεν; Εἰδέναι προσήκει τοὺς τοῖς θείοις λειτουργοῦντας θυσιαστηρίοις, ὅ τι τὸ Θεῷ δοκοῦν ἐκπράτ ῥιπτεῖσθαι κατόπιν πᾶν, ὅπερ αὐτοὺς ὠφελεῖν καὶ οὐχὶ τῶν προσκαίρων έρασται, καὶ λημμάτων Η διαθήκη μου ἦν μετ' αὐτοῦ τῆς ζωῆς καὶ τῆς εἰρήνης. ΙΗ'. Ανακομίζει τὸν λόγον ἐπὶ τοὺς ἁγίους τε καὶ εὐδοκίμως ἱερατεύσαντας, καὶ ἀξιάγαστον ἀληθῶς ἀποφαίνει χρῆμα τὴν ἱερουργίαν, τό γε ἦχον εἰς νόμον καὶ τὴν ἐκ τῶν θείων χρησμῳδημάτων όνησιν καὶ ἀσφάλειαν. ὡς γὰρ ὁ σοφώτατος γράφει Παύ λος· ο Ο νόμος ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δι καία, καὶ ἀγαθή.. "Οταν τοίνυν δοκεῖ περὶ τοῦ Λευὶ ποιεῖσθαι τους λόγους, ἀναθετέον εὖ μάλα τῶν νοημάτων την δύναμιν, οὐχὶ δή που πάντως ἐπ' ἐκεῖνον ὃς ἀνέφυ μὲν ἐξ Ιακώβ, εναρίθμιος δὲ τοῖς δυοκαίδεκα γέγονεν υἱοῖς· οὐ γὰρ ἱερατεύουσιν ὅλως συνήσομεν δὲ τῆς ἱερωσύνης τὸ χρῆμα, καὶ αὐτὸ τοῦτο ὅπερ ἐστὶν ἱερουργία μονονουχί καὶ διαμορφούμενον ὡς ἐν προσώπῳ Λευί, ε "Ην τοίνυν, φησί, πρὸς αὐ τὸν ἡ διάθεσίς μου τῆς ζωῆς καὶ τῆς εἰρήνης. ο Λε λάληται μὲν γὰρ ὡς πρὸς Μωσέα τὸν ἱερώτατον ὁ ἐν γράμμασι νόμος, διακονηθείς δι' ἀγγέλων, τέθειται δὲ διὰ μεσίτην Μωσέα τοῖς ἐξ αἵματος Ισραήλ, πο ραγγελίαν ἔχων ζωῆς καὶ εἰρήνης τοῖς ἐθέλουσι βιοῦν ὀρθῶς καὶ κανόνα ποιεῖσθαι τῆς ἑαυτῶν ζωή; τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν. τε καὶ ἐκπεμπομένους τῆς ἱερουργίας" Έοικε δέ τι καὶ τῶν ἀναγκαιοτέρων εἰς θεωρίαν ὁ λόγος ἡμῖν εἰς τὸ παρὸν ὑπαινίττεσθαι. Δέδοται γὰρ ὁ νόμος τοῖς ἀρχαίοις, τοῖς ἐξ αἵματος Λευὶ παιδαγωγίαν εἰσφέρων ἐπὶ τῷ Χριστῷ, καὶ εἰκόνα τινὰ καὶ ὑποτύπωσιν ἐμφανῆ τῶν ἀληθεστέρων. Αληθὴς δὲ Χριστὸς, ὅς ἐστι ζωή, καὶ εἰρήνη, καὶ αὐτὸν ἡμῖν αἱ διὰ Μωτέως γράφουσι σκιαί. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν Ἰουδαίοις προσλαλῶν·. Εἰ ἐπιστεύετε Μωσῇ, ἐπι στεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Αὐτὸν ἐδήλου σφαζόμενος ἀμνὸς ἐν μηνὶ τῷ πρώτῳ, τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ἀνασώζειν ἐθέλων τῷ αἵματι τοὺς χρίειν ἐθέλοντας τὰς τῶν οίκων φλιάς Αὐτὸν ἡ δάμαλις ή πυῤῥά τε καὶ ἄμωμος, ἧς ἡ σπου διὰ μεθ᾽ ὕδατος ἡγίαζε ε τοὺς κεκοινωμένους πρὸς τὴν τῆς σαρκὸς καθαρότητα, καθώς γέγραπται. Αὐτὸν ὁ ἄζυμος ἄρτος, αἱ τρυγόνες, οι νεοττοὶ τῶν περιστερῶν, καὶ ἀπαξαπλῶς ἦν ὁ νόμος τῆς ἐπὶ Χρι στῷ θεωρίας. Εικότως οὖν λέγεται Διαθήκη ζωής καὶ εἰρήνης. Ζωοποιηθέντες γὰρ ἐν αὐτῷ, δι' αὐτοῦ Τὴ πάλιν τὴν προσαγωγὴν ἐσχήκαμεν τὴν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, εἰρηνεύομέν τε πρὸς αὐτὸν δι' ὑπακοῆς καὶ πίστεως. Καὶ ἔδωκα αὐτῷ ἐν φόβῳ φοβείσθαί με, καὶ ἀπὸ προσώπου ὀνόματός μου συστέλλεσθαι αὐτόν. ΙΘ'. Απαριθμεῖται χρησίμως τὰ λαμπρὰ τῆς ἱερω σύνης αὐχήματα διὰ τῆς τοῦ νόμου μυσταγωγίας εξευρημένα. Ενετίθει γὰρ μάλιστα τοῖς ἱερουργοῖς τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον· στέλλεσθαι μὲν ἀναπείθων ἀπὸ προσώπου ὀνόματος αὐτοῦ, τουτέστι, ὑφορᾶσθαι καὶ ὑποστέλλεσθαι παρασκευάζων τὸ ὄνομα τὸ δεσποτικὸν, αιδώ τε τὴν εἰς αὐτὸν ποιεῖσθαι δεῖν ἀναπείθων οὐ πάρεργον, ἀλλ᾽ ἐσπουδασμένην· οὗ τι ἂν γένοιτο τιμαλφέστερον; Γέγραπται γὰρ ὅτι «Ο φοβούμενος τὸν Κύριον, οὗτος υγιαίνει.» Καὶ πάλιν· ο Φόβος Κυρίου, δόξα καὶ καύχημα.» Μεμαρτύρηκε τοίνυν ὁσίως καὶ ἀληθῶς ἱερατευκόσι τὸ βεβηκὸς εἰς ἀσφά λειαν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς πεφοβῆσθαί φησιν αὐτοὺς, ἀλλ᾽ ὧν φόβῳ πεφοβήσθαι, τουτέστι, ἐν ὅλῇ ψυχῇ καὶ καρδίᾳ τὸν θεῖον εἰσδέξασθαι φόβον. Αἱ γὰρ ἐπιο τάσεις ἐν τούτοις, καὶ οἱ τῶν λέξεων ἀναδιπλασιασμοί τὸ ἔρηρεισμένον εἰς ἀρετὴν τῶν ἐπαινουμένων τοῖς ἐκροωμένοις κατασημαίνουσιν. Νόμος ἦν ἀληθείας ἐν στόματι αὐτοῦ, καὶ ἀδικία οὐχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ. Κ'. Εκέλευε γὰρ ὁ νόμος καὶ τοῦ ψεύδους ἀπο φοιτάν, ὀρθά τε καὶ δίκαια λαλεῖν, καὶ τὴν ἐφ' ἑκάστῳ πράγματι κρίσιν εὐθῆ τε καὶ ἀδιάστροφον ποιεῖσθαι φιλεῖν. Εοικε δὲ πάλιν ἀλήθειαν ὀνομάζειν τὸν Κύ ριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, οὗ τὸν νόμον ἐν χείλεσι πεφορηκέναι φησὶ τοὺς βιοτεύοντας ἱεροπρεπῶς. Εἰ γὰρ καὶ ἦν, ὡς ἔφην, ἐν σκιαῖς ὁ νόμος, ἀλλ᾽ ἦν ἐν αὐτῷ τῆς ἀληθείας ἡ μόρφωσις, καὶ τῶν εὐαγγελικῶν θεσπισμάτων ἡ ὡς ἐν Γράμμασιν ὑπα τύπωσις. Εὑρήσομεν γὰρ ἐν τοῖς τύποις τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τὴν δύναμιν. Ὅτι δὲ Χριστοῦ νόμος ἦν καὶ ὁ πάλαι τοῖς ἀρχαιοτέροις διὰ Μωσέως ή κεχρησμῳδημένος, ἀναπείσει λέγων ὁ Σωτήρ' ο Μη νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προ φήτας· οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι 'Αμήν γὰρ λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ. ιῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων ἐπορεύθη μετ' ἐμοῦ, καὶ πολλοὺς ἀπέστρεψεν ἀπὸ ἀδικίας. ΚΑ'. Τὸ εἰρηνεύειν πρὸς Θεὸν τι ἂν ἕτερον νοοίτο πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ ἑτέρων, οἵπερ ἂν εἶεν τῶν θείων Λογίων ἐπιστήμονες, ἢ τὸ φρονεῖν ἐλέσθαι καὶ δρᾷν βούλεται, καὶ κατὰ μηδένα τρόπον προς κρούειν αὐτῷ, κατορθοῦν δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι τὴν εύκλεᾶ πολιτείαν, καὶ ἀξιάγαστόν τε καὶ ἐννομωτάτην ζωήν; Οὕτω καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν προσεφώνηκε Παῦλος" Δικαιωθέντες οὖν ἐκ πίστεως, εἰρήνην ἔχωμεν πρὸς Θεόν· οὕτω μὲν τὸν φύσει καὶ ἀληθῶς Δεσπότην εἰδότες τιμῶμεν. Ανάπτοντες δὲ καὶ τῇ κτίσει τὸ σέβας, καὶ κατακρατούσης τῶν ἡμετέρων εννοιών τῆς βεβήλου τε καὶ βδελυρᾶς ἁμαρτίας, ανεστήκαμεν τῷ Δεσπότῃ, καὶ οἷον ἀντανιστάμεθα πρὸς μάχην αὐτῷ, σκληρόν αίροντες τὸν αὐχένα, καὶ τὸ ἀπειθὲς καὶ δυσήνιον μελετῶντες ἔτι. Καὶ πιστώνεται λέγων τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητής· Οὐκ οἴδατε ὅτι ἡ φιλίς τοῦ κόσμου ἐχθρὰ τοῦ Θεοῦ ἐστιν; καὶ ὅς, ἐὰν βου ληθῇ φίλος εἶναι τοῦ κόσμου, ἐχθρὸς τοῦ Θεοῦ καθ ίσταται.» Επιστρέψαντες δὲ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν διὰ τῆς πίστεως, καὶ τῆς ἁμαρτίας ἀνῃρημένη το τὸ μεσολαβοῦν οὐδὲν, οὐδ' ἂν ἀπείρξεις τις τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειότητος· κολλώμεθα ὥσπερ αὐτῷ διὰ πάσης ἐπιεικείας, βαδιούμεθά τε δι' εὐθείας ὁδοῦ, καὶ τὴν καλὴν ἀληθῶς πορευσόμεθα τρίβον, ἀπευθύν νοντες εἰς ἑαυτὴν ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους. Πρέπει δ᾽ ἂν μάλιστα τὸ ἔν γε τούτοις εἶναι ζητεῖν τοῖς ὁσίοις ἱερουργοῖς, περὶ ὧν ἂν λέγοιτο, καὶ μάλα εἰκότως Ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων ἐπορεύθη μετ' ἐμοῦ, καὶ πολλοὺς ἐπέστρεψεν ἀπὸ ἀδικίας, ο Ιχνηλατεί γάρ πως τὸ ὑπήκοον τὰς τῶν ἡγουμένων επιεικείας, καὶ οἵπερ ἂν ἔρχοιντο δι' εὐθείας ὁδοῦ, σώζουσε πολλούς, ἀναπείθουσι τε ῥᾳδίως τὴν ἀσελγῆ καὶ ἐπάρα τον ἀφέντας ζωὴν καὶ τοὺς τῆς ἀδικίας τρόπους, ἀνθελ σθαί τε καὶ ἀγαπᾶν τὰ ἀμείνω καὶ ἀξιάγαστα, καὶ οἷς ἂν ἔποιτο τὸ ἐπαινεῖσθαι δεῖν παρά τε Θεῷ, καὶ ἀνθρώποις. "Οτι χείλη Ιερέως φυλάξεται γνῶσιν, καὶ νό μον ἐκζητήσουσι ἐκ στόματος αὐτοῦ, διότι άγγε λος Κυρίου παντοκράτορός ἐστι. ΚΒ'. Τίνα δὴ τρόπον πολλὰς μὲν ἀπέστρεψεν, παραπεπόρευται δὲ κατευθύνων εἰρήνην κατὰ Θεοῦ, διατρανοί, λέγων, ως πεφόρηκε μὲν ἐν χείλεσιν, ἤγουν ἐπὶ γλώττης, παντὸς τοῦ πρὸς ζωὴν ἀναγκαίου τὴν γνῶσιν, γέγονε δὲ παιδευτής ἀφρόνων, διδάσκαλος τε νηπίων, καὶ τοῖς ἐθέλουσι ἀναμαθεῖν τὸ τῷ νόμῳ δοκοῦν ἀληθής τε καὶ ἀπλανέστατος ἐξηγητής, οὐχ ετέρωσέ που μετατρέπων τῶν θείων λογίων τον νοῦν, οὔτε μὴν διδάσκων ε διδασκαλίας, εντάλματα ἀνθρώπων· ο ἀλλ', οἷον ἄγγελος Θεού, διαλευκαίνων ΧΧΙΧ, εὖ μάλα τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαοῖς τὸ ἀμυδρῶς ἔτὴν ὅτε 839 χρησμιμούμενον. Απαγγέλλει γὰρ οὐ τὸ οἰκεῖον θέλημα, οὔτε μὴν τοὺς ἀπὸ γνώσεως ἰδίας Ερεύγεται λόγους, ὑπηρετεῖ δὲ μᾶλλον Δεσποτικοῖς θεσπίσμασι. Φαίην δ' ἄν, ὅτι καὶ ἀληθὲς ἐν τούτοις τὸ εἰρημένον ἐν βίβλῳ Παραμιῶν· ο Θησαυρὸς ἐπιθυμητὸς ἀνα παύσεται ἐπὶ στόματος σοφοῦ, ἄφρονες δὲ ἄνδρες καταπίονται αὐτόν.» Πρὸς ἐπαίνου δ' ἂν γένοιτο τοῖς ἀπαγγέλλουσί τι παρὰ Θεοῦ, τὸ μηδὲν οἷς ἀκη κασι προστιθέναι πλεῖον, μήτε μὴν ὑφαίρεσίν τινα ποιεῖσθαι τολμᾷν, τοῦτό τοι μικροῦ παντελῶς ἀξιοῦντες λόγου. Τὰ τῶν Φαρισαίων ἀνόσια στίφη λήρου εἰς τοῦτο κατώλισθον ἀμαθῶς, ὡς διδάσκειν μὲν διδασκαλίας, ἐντάλματα ἀνθρώπων, καὶ διὰ δέ γε τὴν σφῶν παράδοσιν τὰς θείας ἀκυροῦν ἐντολάς. Τοιαῦτα γὰρ γέγονεν ἐπ' αὐτοῖς παρὰ Χριστοῦ τὰ ἐγκλήματα. Ασφαλὴς οὖν ὁ νόμος· ἔφη γάρ που περὶ τῶν θείων λογίων, τὸ ἐπ' αὐτῶν οὐκέτι προσθεῖναι, καὶ ἀπ' αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν. Φυλάξεται τοίνυν τῶν ἱε ρέων τὰ χείλη τὴν τοῦ νόμου γνῶσιν, καὶ αὐτὸν ἀπαγγέλλει προστιθεὶς οὐδέν. Ταύτῃ τοι καὶ ἄγγελος γνομάζεται Κυρίου παντοκράτορος, καίτοι τὴν φύσιν ἄνθρωπος ὤν, ὅτι τῷ Θεῷ δοκοῦν ἀπαγγέλλει σαφῶς, καὶ νόμον ἔχει τῆς γλώττης τὸ κίνημα. Ὑμεῖς δὲ ἐξεκλίνατε ἐκ τῆς ὁδοῦ, καὶ ἠσθενήσατε πολλοὺς ἐν νόμῳ, διεφθείρατε τὴν διαθήκην τοῦ Λευί, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. ΚΙ. 'Αντιπαρεξάγει τρόπον τινὰ ταῖς τῶν εὐδοκία μων ἐπιεικείαις τὰ τῶν ῥᾳθύμων ἐγκλήματα, καὶ ταῖς τῶν ἀμεινόνων ἀντιπαραθέσεσιν ἐλέγχει τὸ φαύλον. Ωσπερ γὰρ τὸ φῶς ἐν σκότει φαίνει, τελεῖται δὲ ἐν ἀσθενείαις ἡ δύναμις·: οὕτω καὶ τῆς ἀρετῆς τὸ κάλλος ἐκφανεστέραν ἔχει τὴν εἰδέαν εἰ δὴ παρακέοιτό τις φαυλότης ἢ ἁμαρτία. Οὐκοῦν διεβίωσαν μέν τινες ἱεροπρεπῶς, ἐν εἰρήνῃ κατευθύνοντες ἑαυτούς τε καὶ ἑτέρους, καὶ ἦσαν μετὰ Θεοῦ, καὶ πολλοὺς ἐπέστρεψαν ἀπὸ ἀδικίας. Πεφορήκασι γὰρ ἐν χερσὶ γνῶσιν, καὶ ἀκριβεῖς γεγόνασι τῶν θείων νόμων ἑρμηνευταί. Οἱ δὲ δὴ μετ᾿ ἐκείνους, καὶ πρὸς οὓς ὁ λόγος, ἐκκεκλίκασιν ἐκ τῆς ὁδοῦ, παρ. ώλισθον γὰρ τοῦ εἰκότος, σφᾶς τε αὐτοὺς καὶ ἑτέρους οὐ μετρίως ἡδικήκασι, καὶ πολλοὺς ἡσθένησαν ἐν νόμῳ, τουτέστιν, ἀσθενεῖς καὶ ἀδρανεστάτους ἀπο τετελέκασι περί γε τὸ δεῖν ἐλέσθαι βιοῦν ἐννόμως. Εἰ γὰρ ἔξω τοῦ πρέποντος οἴχεται τὸ ἡγούμενον, πῶς ἦν εἰκὸς μὴ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως συναποφοιτῆσαι τὸ ὑπήκοον, καὶ τοῖς προύχουσι συγκατολισθεῖν τὸ ἐν μοίρᾳ τῇ καταδεεστέρᾳ, καὶ ὡς ἐν συν έχει μειονεκτούμενον; "Ωσπερ γὰρ ἔννομός τε καὶ ὅσιο; ἱερεὺς μιμητὰς ἐργάζεται τῶν ἰδίων κατορθωμάτων τοὺς ὑπὸ χεῖρα λαούς· οὕτω καὶ τὸ ἐναντίον. Εἰ γὰρ αὐτοὶ διεφθάρκασι τὴν διάθεσιν τοῦ Λευί, πῶς ἦν εἰκὸς τοὺς παρ' αὐτῶν μεμυσταγωγημένους σεπτὴν ἡγεῖσθαι τὸν νόμον; Καὶ ἐγὼ δέδωκα ὑμᾶς ἐξουδενωμένους εἰς πάντα τὰ ἔθνη, ἀνθ' ων ὑμεῖς οὐκ ἐφυλάξασθε τὰς ὁδούς μου, ἀλλ' ἐλαμβάνετε πρόσωπα ἐν νόμῳ. ΚΔ'. Ἐπὶ τὰς τῶν πατέρων ἄνεισιν ἁμαρτίας, ὑπομιμνήσκει δὲ καὶ αὐτοὺς τῶν ἀρχαιοτέρων αἰτιαμάτων. Καὶ ἐπείπερ ἦσαν οὐκ ἀσφαλεῖς περὶ τὴν τοῦ νόμου τήρησιν, ταύτῃ τοι δεδόσθαι φησὶν αὐτοὺς τοῖς ἀποκομίσασιν εἰς αἰχμαλωσίαν οἰκτμούς, καὶ κατεῤῥιμμένους, καὶ φειδοῦς ἀπάσης ἐκπεπτωκότας. Τί γὰρ τῶν ἀνιαρῶν οὐ συνέβη παθεῖν αὐτοὺς, ἡ ποίαις οἱ τάλανες οὐ κεκοινωνήκασι συμφοραῖς; Αλλ' εἰ βούλοισθε, φησί, ἀναμαθεῖν τὰς αἰτίας τῆς ἐφ' ὑμῶν γεγενημένης ὀργῆς, ἀκούσεσθε λέγοντος «Ανθ' ὧν ὑμεῖς οὐκ ἐφυλάξασθε τὰς ὁδούς μου, ἀλλ' ἐλαμβάνετε πρόσωπα ἐν νόμῳ. Τοῦτο, οἶμαι, ἔστι τὸ διαφθεῖραι τὴν διαθήκην τοῦ Λευί, τὸ μὴ τηρεῖν ἐλέσθαι τῆς ἐν νόμῳ ζωῆς τὴν ὁδὸν, ἐκτοπωτάτας δὲ λίαν καὶ τὰς ἐφ' ἑκάστῳ πράγματι ποιεῖσθαι κρίσεις, καίτοι Θεοῦ λέγοντος ἐναργώς· « λήψη πρόσωπον ἐν κρίσει, κατὰ τὸν μικρὸν καὶ τὸν μέγαν οὐ κρινεῖς.» Δι' ὧν δέ φησιν ὡς ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας δέδονται τοῖς ἐχθροῖς καὶ γεγόνασιν ἀπερ ῥιμμένοι, διὰ τούτων αὐτῶν εὐφυᾷ ποιεῖται τὴν ἀπειλὴν, ὡς εἰ μὴ ἔλοιντο βιοῦν ὀρθῶς, οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς ἀπόσχοιτο τοῦ κολάζειν αὐτούς. Εψεται δὲ τοῖς ὑβρίζουσι τὸν νόμον ἡ τοῖς τοῦτο δρᾷν εἰωθόσι πρέπουσά τε καὶ ἁρμοδιωτάτη δίκη. Οὐχὶ πατὴρ εἰς πάντων ὑμῶν; Οὐχὶ Θεὸς εἰς ἔκτισεν ὑμᾶς; Τί ὅτι ἐγκατελίπετε ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, τοῦ βεβηλώσαι τὴν διαθήκην τῶν πατέρων ὑμῶν; Εγκατελείφθη Ἰούδας, καὶ βδέλυγμα ἐγένετο ἐν τῷ Ἰσραὴλ καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ. ΚΕ'. Αρχόμενοι τῆς εἰς τὸν προφήτην συγγραφῆς, ἐλέγομεν ὅτι, μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος καὶ ἐκ γῆς Ασσυρίων ἐπάνοδον, ὀλίγα τῆς νομικής φροντίσαντες ἐντολῆς, οἱ ἐξ Ισραήλ ταῖς ἀλλογενέσιν συν επλέκοντο γυναιξί. Καὶ πρὸς τοῦτο ἐξιτήλοις αὐτοῖς προέβη τὸ δρώμενον, ὡς καὶ αὐτοὺς τοῖς ἄλλοι; συναποφέρεσθαι τοὺς ἱερατεύοντας, καὶ τὰς μὲν ἤδη συνῳχισμένας αἳ καὶ ἦταν ἐξ αἵματος Ἰσραήλ, ἀτιμοτάτας ἡγεῖσθαι, καὶ ἀποπέμπεσθαι τῶν ἑστιῶν, εἰσοικίζεσθαι δὲ μᾶλλον τὰς ἀλλογενείς Αμμανίτιδας καὶ Ιδουμαίας· καὶ πολλή τις ἐντεῦθεν ἡ τοῦ Ἰσραὴλ βεβήλωσις ἦν. Οὐ γὰρ κατέληγον ἐκεῖναι τῶν πα τρῴων ἐθῶν, ἀλλ' ἐλάτρευον μὲν εἰδώλοις ἔτι, προς εκύνουν δὲ καὶ τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἦν που ἀνάγκη τους ταῖς οὕτω τὴν φρένα κατεφθαρμένεις συνῳχηκότας συγκαταμιαίνεσθαι καὶ προσκρούειν Θεῷ. Πολὺς δέ γε λίαν ὁ ἐπί γε τουτοισὶ γέγονε λόγος ἐν τοῖς Εσδρα βιβλίοις. Καταιτιᾶται τοίνυν αὐτοὺς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ὡς γύναια μὲν ἀτιμάζοντας τὰς ἐξ αἵματος Ἰσραὴλ ήγουν τοῦ Ἰούδα, προσκειμένους δὲ ἀνοσίως ταῖς τῶν ἀλλοφύλων θυγατράσι, καίτοι του νόμου τὴν σύνοδον ἀποφάσκοντος. Αλλ' οἱ τῶν οὕτω σεπτῶν οὐκ οἶδ' ὅπως ὀλιγωρήσαντες, ἢ ταῖς τῶν γυναίων ὥραις πρὸς ἀσελγεῖς ἡδονὰς συνηρπάζοντο, ἢ τάχα που ταῖς ἐκ τῶν ἀλλοφύλων φιλίαις ὑποτρέχειν ήθελον, ἵνα μὴ μάχοιντο πρὸς αὐτοὺς ὡς δη γνωρίμους, καὶ τὴν ἐκ γάμων ἔχοντας ἀγχιστείαν. Τοῦτο δὲ καὶ ἕτερον οὐδὲν ἢ ταῖς ὀλιγοπιστίαις καθε υδρίσαι Θεόν, ὡς τῆς ἐκείνων χειρὸς ἐξελέσθαι μὴ δυνάμενον, ήγουν ἀποφῆναι κρείττονας τῆς ἐξ ἀλλοφύλων πλεονεξίας. Ελύπει δὴ οὖν κατὰ πάντα τρόπον τὸ χρῆμα Θεόν. Ταύτη τοι καὶ τῆς ἐμφύτου φιλοστοργίας άλογοῦντας βλέπων, φησί· «Οὐχὶ Θεὸς εἷς ἔκτισεν ὑμᾶς; Οὐχὶ πατὴρ εἷς πάντων ὑμῶν; Τί ὅτι ἐγκατελίπετε ἕκαστος τὸν ἀδελφὴν αὐτοῦ;» Εἷς μὲν γὰρ ὁ πάντων ἐστὶ Δημιουργός, καὶ ἑνὸς οἱ πάντες Δεσπότου, βουλομένου συνδεῖσθαι τὸ ποιηθὲν εἰς ἔνωσιν καὶ ὁμοψυχίαν τοῖς τῆς ἀγάπης δεσμοῖς Εἰ μὲν γὰρ ἦσαν δύο θεοὶ καὶ κύριοι, ἢ καὶ πλείους ἔτι, τὸ ἀπεικὸς οὐδὲν ταῖς τῶν ποιησάντων γνώμαις συγκαταμερίζεσθαι τὰ ποιήματα, καὶ τὴν πρὸς ἄλληλα στάσιν εὐαφόρμως εἰσδέχεσθαι, κατά γε τὸ τοῖς κρατοῦσι δοκοῦν. Ἐπειδὴ δὲ εἷς ἐστιν ὁ διὰ πάντων καὶ ἐν πᾶσι καὶ ἐπὶ πάντας Θεός, ποία τις ἂν γένοιτο τῆς διχονοίας πρόφασις, Καὶ ἐπειδὴ πρὸς τούτῳ καὶ εἷς ὁ πάντων τῶν Ἰουδαίων ἐστὶ κατὰ σάρκα πατὴρ, τουτέστι, ὁ θεσπέσιος ᾿Αβραάμ, τί τὸ ἀναπεῖθον τὴν τῆς φιλίας εἰσδέχεσθαι νόσον; Η πῶς οὐκ ἀκόλουθον τοῖς ἐξ αἵματος ἐγγὺς ὡς ἐν ὀφλήματος τάξει κατατίθεσθαι τὴν ἀγάπην; Πῶς δὲ οὐ μανίας ἐγγὺς τὸ ταῖς τῶν ἀλλοφύλων ἐπιμαίνεσθαι θυγατράσι, τὰς οἴκοι τε καὶ ἐκ γένους ἀτιμάζοντας, ἵνα βεβηλώσῃς αὐτὴν διάθεσιν αὐτῶν τῶν πατέρων; Τετηρήκασι γὰρ ἐκεῖνοι τὰ τοῖς θείοις νόμοις διηγορευμένα περὶ γυναικῶν ἐθνείων. Ἤκουον γάρ «Την θυγατέρα σου οὐ δώσεις τῷ υἱῷ αὐτοῦ· καὶ τὴν θυ γατέρα αὐτοῦ οὐ λήψῃ τῷ υἱῷ σου. Αποστήσει γὰρ τὸν υἱόν σου ἀπ᾿ ἐμοῦ, καὶ πορευθεὶς λατρεύσει θεοῖς ἑτέροις.» Οἱ δὲ παρ᾽ οὐδὲν ποιησάμενοι τὸ χρησμώδημα, πεπατήκασι τὸν νόμον, και, τό γε ἦχον εἰς αὐτοὺς, ἀδρανῆ καὶ βέβηλον ἀποτετελέκασι τὴν διαθήκην, λυποῦντες ταῖς παραβάσεσι τῶν νόμων τὸν ἄριστον. Κατατεθηπὼς δὲ ὥσπερ τὸ δρώμενον, καὶ ἀδικωτάτῳ μίσει πλεονεκτούμενον βλέπων τὸ ἐξ αἴ ματος Ἰούδα τῶν γυναίων ἔθνος, ἐπάγει καί φησι Εγκατελείφθη Ἰούδας,» καὶ ἐν τοῖς κατοικοῦσιν Ιερουσαλήμ, "Ω, φησί, παραδόξου πράγματος! οὐκ Ασσυρίοις, οὐ Πέρσαις, οὐκ Έλαμίταις, οὐ τοῖς ἐκ γειτόνων ἐχθροῖς, ἀλλ' αὐτῷ τῷ Ἰσραήλ, καὶ τοῖς κατοικοῦσι τὴν Ιερουσαλήμ βδελυρός τε καὶ κατο ηχθημένος γέγονεν ὁ Ἰούδας, τουτέστιν, τὸ ἐξ Ἰούδα γένος καὶ ἡ τῶν ἀγχιστέρων γυναίων ἀθλία πληθύς. Ιστέον δὲ ὅτι Ἰσραὴλ μὲν ὀνομάζει τὰς δέκα φυλας αἱ κατῳκήκασιν ἐν τῇ Σαμαρείᾳ, πρὸ τῶν τῆς αἰχμ αλωσίας καιρῶν, ὃς καὶ πρῶτον ἀπῴκισεν ὁ Σαλμανασὰρ εἰς Ασσυρίους καὶ Μήδους. Τοὺς δέ γε κατ οικούντας Ἱερουσαλὴμ ἐκείνους εἶναί φησι οὓς εἷλεν ὁ Ναβουχοδονόσορ, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τελευταίας αἰχμαλωσίας, κατεμπρήσας τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν θεῖον ἐμπρήσας ναόν, οὓς καὶ ἀπεκόμισεν εἰς Βαβυλῶνα. Αἰτιᾶται, μᾶλλον δὲ οὐ μετρίαν αὐτῶν ποιεῖται τὴν καταβοὴν ὅτι δή, μεθέντες τὰς ἐξ Ἰούδα γυναῖκας, εἰσεδέχοντο παρανόμως τὰς ἐκ τῶν ἀλλοφύλων, καίτοι, καθάπερ ἤδη προείπον, τῶν πατρῴων ἐθῶν ἀπρὶς ἐχομένας, καὶ τοῖς τῆς εἰδωλολατρείας βορβόροις ἐγκυλινδουμένας ἔτι. Παραφυλακτίον δὲ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς τοῖς ἐν Χριστῷ δεδικαιωμένοις, καὶ διά τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως την β τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαχούσι μέθεξιν, τὸ ἐπει μίσγεσθαί τισιν, οἵπερ ἂν εἶεν διεστραμμένοι τὸν νοῦν βέβηλοί τε τας φρένας, καὶ τὴν πίστιν ἔχοντες οὐκ ὀρθήν. Αλλογενείς γὰρ οὗτοι καὶ βαρβαρόφωνοι καὶ λαλοῦντες διεστραμμένα. Οἷς εἰ ἐπιμίσγοιτή τις, πάντη τε καὶ πάντως καταμιανθήσεται. Γέ γραπται γάρ ο Ὁ ἀπτόμενος πίστης μολυνθή σε ται.» Εξὸν οὖν ἄρα καρποφορεῖν νοητῶς ἐν Έχο κλησίαις Χριστοῦ, τίς γὰρ ἂν γένοιτο λόγος του θέλειν ἑτέρως οιονεί πως συνάπτεσθαι καὶ κοινωνεῖν βεβήλοις συναγωγαῖς καὶ καταθήγειν ἐφ' ἑαυτοῖς τὸν τῶν ὅλων Θεόν; Διότι ἐβεβήλωσεν Ἰούδας τὰ ἅγια Κυρίου, καὶ οἷς ἠγάπησε, καὶ ἐπετήδευσεν εἰς θεοὺς ἀλλο τρίους. Εξολοθρεύσει Κύριος τὸν ἄνθρωπον τὸν ποιοῦντα ταῦτα, ἕως καὶ ταπεινωθῇ ἐκ σκηνωμάτων Ιακώβ, καὶ ἐκ προσαγόντων θυσίαν τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι, Κα'. Μεμισῆσθαί φησι τὸν Ἰούδαν, οὐ παρ' ετέ ρου του τῶν ἀλλογενῶν, ἀλλὰ παρ' αὐτοῦ τοῦ Ἰούδα, βεβηλώσαντος τὸν νόμον, διά γε τοῦ προσκεκλίσθαι φιλεῖν γυναῖκας ὀθνείας, καὶ τὰ ἐκείνων ελέσθαι ζη τεῖν, ἀγαπῆσαί τε τὴν ἀπόστασιν τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῖς τῶν εἰδώλων προσκεῖσθαι λατρείαις. Απ εκομίζοντο γάρ, ὡς ἔφην, πρὸς τοῦτό τινες ταῖς πα ρανόμως συνηρμοσμέναις επόμενοι, καὶ τοῖς ἐκείνων θελήμασι πάντα σείοντες κάλων. Καθάπερ ἀμέλει καὶ ἐν Σεντείν, συνήπτοντο μὲν ταῖς Μαδιανιτών ήτοι Μωαβιτῶν γυναιξὶν οἱ ἐξ Αἰγύπτου λελυτρωμέν νοι. Κατώλισθον δὲ κατὰ βραχὺ ληρίας εἰς τοῦτο καὶ ἀνοσίας φρενός, ὥστε καὶ τελεσθῆναι τῷ Βεελφεγὼρ. Ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας οἱ τάλανες διολώλασιν. Ἐπαρᾶται δὴ οὖν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τὸν ποιοῦντα ταῦτα καὶ τῶν οὕτως ἐκτόπων ἐγχειρημάτων ἀνοσίω; επιτηδευτήν· καὶ εἴπερ τις εἴη τελῶν ἐν λαοἶ;, ἕως ἂν ἐλοθρευθῇ ἐκ σκηνωμάτων Ισραήλ, τουτέστιν, ἕως ἂν ὁλοτελῶς ἀπόλλοιτο καὶ τὴν τοῦ γεγενήσθαι μνήμην ζημιούμενος. Εἰ δή τις εἴη τῶν τεταγμένων εἰς ἱερουργείαν, ἕως ἂν ταπεινωθῇ ἐκ προσαγόντων θυσίαν τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι, τουτέστι, ἄχρις ἂν ἀπόλοιτο καὶ τῶν ἱερατικῶν ἐκπέμπατο καταλόγων. Συγκατώλισθον γὰρ τοῖς ἄλλοις καὶ τῶν ἱερέων τινές, ὡς ἔφην, εἰς τὰ λαῶν ἐγκλήματα, καὶ γυναίων ὀθνείων Ο ἡττῶντο, τῶν θείων χρησμῳδημάτων εἰσάπαν ἡφει δημότες. Οὐκοῦν εἰ ἐπάρατος ὁ παροτρύνων Θεὸν καὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ θεσπίσμασιν ἀντεξάγειν ἐπιχειρῶν τὰς ἐν κόσμῳ τρυφάς, μή παραιτώμεθα τὴν ἀρετὴν, καὶ λόγος μὲν ἐκείνων γενέσθω μηδείς, ἐπειγώμεθα δὲ μᾶλλον τοῖς εἰς εὐπείθειαν αὐχήμασι τὰς ἑαυτῶν καταφαιδρύνειν ψυχάς. Απακτήσει γὰρ οὕτω ἐξ ἀρᾶς, καὶ τοῖς ἐξ ἰδίας ἡμερότητος ἀγαθοῖς ὁ τῶν ἔλων ἡμᾶς καταπιανεῖ Δεσπότης. δάκρυσι τὸ θυσιαστήριον Κυρίου, καὶ κλαυθμό, Καὶ ταῦτα ὁ ἐμίσουν ἐποιεῖτε. Ἑκαλύπτετε καὶ στεναγμῷ ἐκ κόπων. Ετι ἄξιον ἐπιβλέψαι εἰς θυσίαν, ἢ λαβεῖν δεκτὸν ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; ΚΖ'. Πλείστοι μὲν ἦσαν κατὰ τὸν νόμον τῶν θυ σιῶν οἱ τρόποι. Δὲ μὲν γὰρ προσεκομίζοντο κατ' εὐχὴν ἐκούσιον, αἱ δὲ ἦταν χαριστήριον, καὶ μὴν καὶ ὁ περὶ ἁμαρτίας. Δεκάται δὲ αὖ, καὶ ἀπαρχαί, καὶ τοῦ διδράχμου δασμός, ὡς ἐκ νομικῶν ἐνταλ. μάτων τοῖς τῶν ἱερέων προσεφέροντο λόγοις. Προσ άγοντες τοίνυν εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ τὰ ἑκούσια, παρ εκόμιζον, ὡς ἔφην, τὰ χωλὰ καὶ τυφλὰ καὶ ἁρπά γματα, τὰ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας αειλογοῦντες κακά, ἄνω τε καὶ κάτω τὴν δῄωσιν ὀνομάζοντες καὶ τὴν ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἐπενηνεγμένην πτωχείαν, καίτοι τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπ ἀνοδον ἀσυγκρίτῳ μὲν αὐτοὺς ἡμερότητι κατευφραί. νοντος, ἀπονέμοντος δὲ πλουσίως τὰ οἷς εἰκὸς ἦν οὐ μετρίως ἐντρυφάν. Προσεκόμιζον τοίνυν κατηφείς καὶ δεδακρυμένοι, μονονουχὶ τοῖς θύμασιν ἐποιμών ζοντας, λέγοντές τε τοῖς ἱερουργοῖς· Ταῦτά ἐστιν ἐκ κόπων, τουτέστιν, οὐκ ἀμογητί, προσπεπορισμένα δὲ μόλις ὡς ἐξ ἱδρῶτος καὶ πόνου. Εἶτα, πῶς ἔτι, φησί, ἄξιον ἐπιβλέψαι εἰς θυσίαν, ἢ πῶς ἂν ἔτι ποιήσαι με παραδεκτὸν τὸ ἀπὸ γνώμης οὐκ ἀγαθῆς; Θύειν γὰρ ἀκόλουθον ἱλαρῶς, ἑορτάζοντας καὶ εὐω φραινομένους. Καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἔστι τὸ διὰ τῆς τοῦ Παύλου φωνῆς ὀρθῶς εἰρημένον, τοῖς συναγείρουσι τὰς διακονίας· «Μὴ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης· ἱλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾷ Κύριος.» Οὐκοῦν εἰ θύοιμεν ἱλα ρῶς, ἐποπτεύσει τε καὶ παραδέξεται καὶ ἐπαινέσει Θεός, παραδεξάμενος δὲ τιμήσει καὶ εὐλογήσει. Είναι δε φησι τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν τὸ καὶ ἑτέραν τοῖς προκειμένοις ἐφαρμόσαι διάνοιαν. Ἐπάρατον μὲν γὰρ ἐποιεῖτο,· καὶ μάλα δικαίως, ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τὸν βεβηλοῦντα τῶν πατέρων τὴν διάθεσιν, διὰ δέ γε τοῦ δεῖν ὀθνείαις συνάπτεσθαι γυναιξίν, ἐξ ωθηθεισῶν τῶν ἐκ γένους, καὶ ἐπ' οὐδεμια πολλάκις αἰτία κατεγνωσμένων. Ητιᾶτο δὲ πρὸς τούτοις τῶν ἱερέων τινάς, ὡς λαμβάνοντας πρόσωπον ἐν νόμῳ. Καὶ δὴ καὶ ἔφασκεν· • Εξολοθρεύσει Κύριος τὸν ἄνθρωπον τὸν ποιοῦντα ταῦτα, ἕως καὶ ταπεινωθῇ ἐκ σκηνωμάτων Ἰσραὴλ καὶ ἐκ προσαγόντων θυσίαν τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι.» Εἶσα τούτοις προσέθηκεν εὐθύς· ο Ἐκαλύπτετε δάκρυσι τὸ θυσιαστήριον Κυ ρίου, καὶ κλαυθμῷ, καὶ στεναγμῷ ἐκ κόπων. Τὸ δὲ, ἐκαλύπτετε, νοητέον ἀντὶ τοῦ Πληροῦσθαι παρ εσκευάζεσθε θρήνων καὶ οἰμωγῆς τὸ θεῖον θυσιαστήριον. Γύναιά τε γὰρ παραλόγως ἐξεωσμένα, καὶ οι κρίσιν ἄδικον τὴν παρ' ὑμῶν τῶν ἱερέων ἐκτόπως ὑπομεμενηκότες περιίσταντο τὸ θυσιαστήριον, τοὺς τῆς ἀδικίας ἀνοιμώζοντες τρόπους καὶ ἐκ κόπων τῶν αὐτοῖς ἐπενηνεγμένων δακρυῤῥοοῦντες ἀσχέτως. Εἶτα πῶς ἄξιον ἐπιβλέψαι, φησὶν, εἰς θυσίαν, ἢ λαβεῖν δεκτὸν ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; Ωσπερ γάρ ἐστιν ἀλη θὲς τὸ ἐν βίβλῳ Παροιμιων γεγραμμένον, Οὐχ ἀγναὶ οἶμαι δὲ τῶν, φησί, εὐχαὶ ἀπὸ μισθώματος εταίρας· οὕτως οὐκ ἂν λα γισθείη καθαρός τε καὶ ἀμώμητος ἱερεύς, εἰ τοῖς θείοις θεσπίσμασιν μονονουχί καὶ ἐῤῥῶσθαι φράσας καὶ τὸν πρέποντα ταῖς ἱερουργίαις πατήσας θεσμόν, ὡς κατ' οὐδένα τρόπον προσκεκρουκώς προσάγοι τὴ θύμα. Φοβερὸν οὖν ἄρα τὸ ἀνίπτοις ὥσπερ ἄρα χερο σὶν ἱερουργεῖν τῷ Θεῷ. Χρῆναι γὰρ ἔγωγέ φημι παντί σοφῆς ἅπτεσθαι λειτουργίας. Εξω γὰρ ὁ τοιόσδε καὶ σθένει κεκαθαρμένους, κατά γε τὸ ἐφικτόν, τῆς οὕτω ἁπάσης αἰτίας, καὶ τῶν ἐξ ὀργῆς εὑρίσκεται κινημάτων. Ει Ει Καὶ εἴπατε· Ἕνεκεν τίνος ὁ Κύριος διεμαρτύρατο αναμέσον σου καὶ ἀναμέσον γυναικές νεότητός σου ἣν ἐγκατέλιπες; Καὶ αὕτη και νωνός σου καὶ γυνή διαθήκης σου, καὶ οὐκ ἄλλως ἐποίησε, καὶ ὑπόλειμμα πνεύματος απ τοῦ. Καὶ εἴπατε· Τί ἄλλο ἡ σπέρμα ζητεῖ ὁ Θεός; ΚΗ'. Επαιτιωμένου Θεοῦ τὰ τοιάδε συχνῶς, καὶ ἀναπείθοντος μὲν ἀγαπᾶν τὰς ἐκ γένους, ἀπογον δὲ τῶν ἀλλοτρίων καὶ ἀπονοσφίζεσθαι γάμων οὓς καὶ αὐτὸς ὁ θεῖος ἀπεκήρυξε νόμος, ἀσυνετοῦντες ἔφα σκον· «Τί ἄλλο ἢ σπέρμα ζητεῖ ὁ Θεός;» Εἴρηται, φησί, διὰ τῆς Μωσέως ἐντολῆς· «Οὐκ ἔσται ἄγονος οὐδὲ στεῖρα ἐν υἱοῖς Ἰσραήλ, Έφη δέ που καὶ πρὸς Αβραὰμ ὁ τῶν ὅλων Θεός· «Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου, ὡσεὶ τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ τῷ πλήθει.» Οὐκοῦν ὁ θεῖος, φησί, σκοπὸς εἰς πληθὺν ὁρᾷ καὶ παιδογονίαν, ἵνα καὶ εἰς πέρας ἄγοιτο τὸ πρέπον αὐτῇ τῆς πρὸς Ἀβραὰμ ἐπαγγελίας ή χάρις. Αλλ' εί οὖν ἐξ ἀλλοτρίων, εἴτε ἐξ ὁμογενῶν τοῦτο πράττοιτο πρὸς ὑμῶν, ἀδιαφορεῖ τῷ Θεῷ, διεξάγεται γὰρ εἰς πέρας τὸ ἐπηγγελμένον. «Εἴπατε τοίνυν, φησίν Ενεκεν τίνος ὁ Κύριος διεμαρτύρατο ἀνὰ μέσον σοῦ καὶ ἀνὰ μέσον γυναικός νεότητός σου, ἣν ἐγκατέλε πες;» 'Αλλ' εἴπερ ἔλοισθε τοῦτο λέγειν τό, ἔνεκεν ει νος διεμαρτύρατο, καὶ προστέταγε μὴ δεῖν ἀποπέμπεσθαι τὴν συνῳκισμένην, ἐρῶ πρὸς τοῦτο καγώ Εννόησον ο Ότι αὕτη κοινωνός του καὶ γυνή διαθή της σου,» τουτέστιν, ὁμόσαρκός σοι καὶ κατὰ νόμον συνῳκισμένη, καὶ οὐκ ἄλλως αὐτήν δεδημιούργησε Θεός. Ἔστι δὲ, οἶμαι, καὶ ι ὑπόλειμμα πνεύματος αὐτοῦ, καὶ μονονουχί συγκέκραταί πως ὁ ἀνὴρ σαρκικῶς τε καὶ ψυχικῶς τῇ κατὰ νόμον λατρεία συνηρμοσμένῃ. Καὶ ὥσπερ ἐν γεγόνασι σῶμα, οὕτω τρόπον τινὰ καὶ μία ψυχή, συνδεούσης αὐτοὺς ἀγά πης, καὶ νόμου θείου συλλέγοντος εἰς ὁμοψυχίαν. Ὑπόλειμμα τοίνυν πνεύματος τοῦ ἀνδρὸς τὴν γυ ναῖκα καλεῖ καὶ οἱονεὶ μέρος τῆς αὐτοῦ ψυχῆς, διά τε τὴν ἔνωσιν τὴν ὡς ἕν γε, φημί, τῇ κατὰ τὴν ἀγάπην ὁμοψυχία. Μὴ τοίνυν πέρα τοῦ δέοντος ιόντες λόγου καταιτιᾶσθε Θεὸν, ὡς τάχα που καὶ ἀδίκως ἐπιπλήττοντος τοῖς ἀποπέμπουσι τῆς ἑστίας γυναίκε νεότητος, καὶ διαθήκης καὶ πνεύματος κοινωνὸν, καὶ ἑνωθεῖσαν σαρκικῶς. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τὸν σοφώτατον Παῦλον, κεκινημένον ἐντεῦθεν, ἐπιστεῖλαι τοῖς πεπι στευκόσιν εἰς Χριστόν· ο Δέδεσαι γυναικί; μή ζήτει λύσιν.» Εφη δέ που καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ· ο "Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, παρεκτός λόγου παρ νείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι καὶ ὁ ἀπολελυμένην τη, 17. ὑμῶν τὸ καταλείψαι γυναῖκα τὴν ἐκ νεότητος. Τοῦτο γαμήσας, μοιχάται.. Ερομένοις δὲ τοῖς Σαδδουκαίων ".» φιλοζητηταῖς· ο Ανθ᾽ ὅτου Μωσῆς ἐνετείλατο δοῦναι βιβλίον ἀποστασίου καὶ ἀπαλλάττεσθαι γυναικός;» ἔφη πάλιν· ο Ντι Μωσῆς μὲν πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐνετείλατο· ἀπ' ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὔτ τως· ὁ γὰρ πλάσας, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτ τούς. Ο οὖν Θεός συνέζευξεν, άνθρωπος μή χωρι ζέτω.» — «Καὶ φυλάξασθε ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ἐγκαταλίπητε. Τοῦ νόμου δὲ σαφῶς καὶ ἀνα φανδόν διηγορευκότος ἐξεῖναι τοῖς ἐθέλουσι προσρίπτειν ταῖς συνηρμοσμέναις βιβλίον ἀποστασίου καὶ ἀνεγκλήτως ἀπαλλάττεσθαι τῆς συνωκισμένης, ἐδόκει πως ἀντιφέρεσθαι τοῖς πάλαι τεθεσπισμένοις διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς, ἄγοντος ὑπὸ δίκην καὶ πα ρανομίας έγκλημα καταγράφοντος τοῦ τολμῶντος προσάγειν καὶ ἀπονοσφίζεσθαι γυναικός. οἰκονομικώτατα τοίνυν διὰ τῶν προσκειμένων οὔτε ἄπρακτον ἀποφαίνει τὴν ἀρχαίαν ἐντολὴν, οὔτε μὴν ἀνοσίων ἐγχειρημάτων αὐτὴν ποιεῖσθαι πρόφασιν ἐπιτρέπει τισίν. Οὐ γὰρ ἐπειδήπερ, φησίν, ἐφῆκεν ὁ νόμος δια δοσθαι τὸ βιβλίον, διὰ τοῦτο καὶ ἀνεύθυνοι διδόντες ὑμεῖς, ἵνα ταῖς ἀλλοφύλοις προσκέοισθε γυναιξίν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ ἔξεστιν ἀποστῆναι γυναίου, καὶ νομικαῖς τοῦτο πράττεσθαι ψήφοις, φυλάξασθε ε ἐν πνεύματι γὰρ ἄμεινον, καὶ ἐφῆκεν ὁ νόμος τοῖς ἐθέλουσι τὴν ἀπόστασιν. Αλλ' ἐάν μισήσας ἐξαποστείλῃς, λέγει Κύριος ὁ Θεὸς Ισραήλ. ΚΘ. Τουτέστιν, εἰ πιθανὴν καὶ εὐάφορμον ποιούμενος τὴν ἀποπομπὴν τῷ βιβλίῳ προσγράψας, ὅτι μεμίσηκας τε και ἀπεστείλω. Καὶ καλύψει ἀσέβεια ἐπὶ τὰ ἐνθυμήματά σου, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ φυλάξεσθε ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ἐγκαταλίπητε. Λ'. Τουτέστιν, εἰ περιγένοιτο τῶν σῶν ἐνθυμημάτων ἀσεβὴς καὶ βέβηλος ἡ δορὰ, καὶ πρόφασις μὲν εἰκαία τὸ μισῆσαί ἐστιν, εὑρίσκῃ δὲ τῆς ἑτέρων ὥρας ἡττώμενος καὶ γυναίοις τοῖς ὀθνείοις προσκεῖο σθαι θέλων, ο φύλαξαι, μὴ ἐγκαταλίπης,» ἢ ἐπάρατος ἔσῃ πάντη τε καὶ πάντως. Ἔφη γάρ· «"Οτι ἐξολοθρεύσει Κύριος τὸν ἄνθρωπον τὸν ποιοῦντα ταῦτα, ἕως καὶ ταπεινωθῇ ἐκ σκηνωμάτων Ισραήλ, ἐκ προσαγόντων θυσίαν Κυρίῳ παντοκράτορι, ο Καὶ ταυτὶ μὲν ὅσον εἰς ἐμφανῆ τε καὶ πρόχειρον λόγον. Παραφυλακτέον δὲ καὶ τοῖς διὰ πίστεως κεκλημένας εἰς ἁγιασμόν, μὴ ἄρα πως ἀπενεχθεῖεν ὡς πρὸς γυναῖκας ἀπηχθημένας Θεῷ καὶ ἀλλογενεῖς εἰς τὰς βεβήλους αἱρέσεις. Απόχρη γὰρ αὐτοῖς, εἰς καρποφορίαν πνευματικὴν, τῶν τῆς Ἐκκλησίας διδασκάλων ή καθαρά καὶ ἀμώμητος παιδαγωγία μονονουχί καὶ τέκνων αὐτοὺς εὐγενῶν ἀποφαίνειν πατέρας, τίχτοντας νοητῶς ἐξ ἀγαθῆς καρδίας τὰ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης αὐχήματα. ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ. Οι παροξύνοντες τὸν Θεὸν ἐν τοῖς λόγοις ὑμῶν, καὶ εἴπατε· Ἐν τίνι παρωξύναμεν αὐτόν; η Ἐν τῷ λέγειν ὑμᾶς· Πᾶς ποιῶν πονηρόν, καλόγ Ει ἐνώπιον Κυρίου, καὶ ἐν αὐτοῖς αὐτὸς εὐδόκησε, καὶ ποὺ ἔστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης; ΛΑ'. Φθάσας ἔφην, ὡς οὐ καθ᾽ ἕνα τρόπον, κατά πολλοὺς δὲ μᾶλλλον, ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἐπὶ τοὺς ἐξ αἵματος τοῦ Λευὶ κατεπικραίνετο. Καὶ ταῖς τῶν 16 ρουργῶν ἀθυμίαις ἐπισκήπτων, ἔφασκε· ι Καὶ εἰσε εφέρετε τὰ ἁρπάγματα, καὶ τὰ χωλὰ, καὶ τὰ ἐν οχλούμενα.» Προσεπῆγεν δὲ τούτοις· ι Καὶ ἐλαμβάνετε πρόσωπον ἐν νόμῳ.» Τιμῶντες γάρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, καὶ δι' αἰδοῦς ἀκαίρου ποιούμενοι τῶν προσ ιόντων τινάς, κατεδίκαζον μὲν οὐχ ὁσίως τῶν ἀσθε νεστέρων, καὶ πλεονεξίας ἐπῆγόν τισιν, οὐ τὰ δίκαια κρίνοντες, κατά γε τὸν νόμον, ἀλλ' ετεραλκὴ καὶ ἄνισον τὴν ψῆφον ἐκφέροντες· ἡ τάχα που καὶ διαρ πάζοντες τοὺς οὐδαμόθεν αὐτοῖς προσήκοντας κλή ρους· ἐφηδόμενοι δὲ καὶ δωροδοκίαις, καὶ ταῖς τῆς ἱερωσύνης τιμαῖς κατακεχρημένοι, καὶ τῶν ὑπὸ χεῖρα κατεπαιρόμενοι. Ταύτην ἔχοντες τοῦ βίου τὴν ἀγω γὴν τὴν οὕτω δυσκλεᾶ καὶ ἐκνομωτάτην, καταθεώμενοι τινες τῶν τὰς ἀδικίας ὑπομεμενηκότων, μου νονουχὶ κατεθήπεσαν. Οὐ γὰρ ἦν τις ἐπ' αὐτοῖς ἐπί πληξις παρὰ Θεοῦ καὶ τὰ ἐξ ὀργῆς, ἔσθ' ὅτε συμ βαίνοντα τοῖς εἰωθόσι καταφρονεῖν· ἦσαν δὲ μᾶλλον ἐν εὐπαθείᾳ καὶ τρυφαῖς. Πρὸς δὲ τὰ τοιαῦτα δε δυσφορηκότες, καὶ τὴν ἀσύγκριτον ἡμερότητα τοῦ Θεοῦ τάχα που λοιπὸν εἰς νοῦν ἔχειν οὐκ ἀνεχόμενοι, μονονουχὶ καὶ κατακεκράγασιν ἐκ μικροψυχίας λέγοντες· ι Πᾶς ποιῶν πονηρόν, καλὸν ἐνώπιον αυ τοῦ, καὶ ἐν αὐτοῖς αὐτὸς ηὐδόκησε, η τουτέστι, τάχα που καὶ ἀγαθὸς ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ Θεοῦ ἡ τῶν πονη τῶν ἐργάτης· ἐφήδεται δὲ τοῖς οὕτως αἰσχρῶς δια βιοῦν ᾑρημένοις. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο, φησίν, ἀληθὲς, Ποῦ ἔστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης;» Έδει γάρ, ἔδει τῆς δικαιοσύνης τὸν πρύτανιν μὴ τοσοῦτον ἀνεξικακῆσαι πλεονεκτοῦσι ἱερουργοῖς, καὶ καταμιαίνουσι τὸ θυσιαστήριον, ἄδικά τε καὶ ἀνόσια καὶ τὰ ἔξω νόμου δρᾶν ὅτι μάλιστα διεσπουδακόσι. Καὶ ταυτὶ μὲν εἶεν ἂν τῆς ἐπισυμβάσης αὐτοῖς μικρού χίας ἐγκλήματα. Ιστέον δὲ ὅτι, κατά γε τὴν τῶν προκειμένων δύναμιν, παροτρύνουσι τὸν Θεὸν οἱ ταῖς οὕτως ἀπαιδεύτοις κεχρημένοι φωναῖς. Μονονουχί γάρ καὶ ἐπιτιμᾷν ἐγνώκασιν ἀνεξικακοῦντι Θεῷ περιμένοντι τε καὶ μάλα χρηστῶς τῶν πεπλανημένων τὴν επιστροφήν, τῶν εἰς ἁμαρτίαν ὠλισθηκότων, τὴν εἰς Οὐκοῦν προσκρούσουσι μὲν πάντη καὶ πάντως οἱ ταῖς γλῶτταν ανέντες, ἔνοχοι δὲ πλημμελείας εἷον ἂν οἱ τῆς τὰ ἀμείνω μεταδρομήν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς ὀκνοῦσί τε καὶ ἀναδυομένοις ἔτι την μεταγνωσιν ἐπετίμα, λέγων· «Εἰ τοῦ πλούτου τῆς χρηστότητος αὐτοῦ καὶ τῆς ἀνοχῆς καὶ τῆς μακροθυμίας καταφρονεῖς, ἀγνοῶν ὅτι τὸ χρηστὸν τοῦ Θεοῦ εἰς μετάνοιαν σε ἄγει; κατὰ δὲ τὴν σκληρότητά σου καὶ ἀμετανόη τον καρδίαν, θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρα ὀργῆς καὶ ἀποκαλύψεως καὶ δικαιοκρισίας τοῦ Θεοῦ. οὕτω ψυχραῖς ἡττώμενοι καὶ ἀχάλινον ἐπὶ Θεῷ τὴν ἀρρωστίας αὐτοῖς διδόντες τὰς ἀφορμάς. Χρὴ δὴ οὖν ἄρα διαζήν ἁγίως καὶ ὀρθοποδεῖν ἐν Ἐκκλησίᾳ τοὺς ἀπολέκτους ἱερουργούς ήτοι τους κεκλημένους εἰς ἱερωσύνην. Ἔσονται γὰρ οὕτως εἰς ὑποτύπωσιν εὐκοσμίας καὶ ἁπάσης ἀρετῆς τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαοῖς, οἱ καὶ τὸν τῶν ὅλων καταγεραίρουσι Θεόν, τῆς τῶν ἱερέων πολιτείας τὸ λαμπρὸν καὶ ἐξαίρετον καταθεώμενοι κάλλος. Καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶ τὸ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς ὀρθῶς εἰρημένον Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, όπως ἴδωσι τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ο Ὥσπερ γὰρ σκανδαλίζονται λαοί, ζῆν ἐλομένων ἐκτόπως τῶν ἱε ρέων· οὕτω πλείστην τε όσην καὶ λίαν ἀμφιλαφή κερδανοῦσε τὴν ὄνησιν, εἰ δή που θεάσαιντο πληροῦντας τὸ ἀγαθόν, καὶ διαζῇν ἡγουμένους ὡς ἀνδάνει Θεῷ. ΚΕΦΑΛ. Γ. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ ἄγγελόν μου, καὶ ἐπι βλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου. Καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν ἑαυτοῦ Κύριος, δν ὑμεῖς ζη τεῖτε, καὶ ὁ ᾿Αγγελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέ άστε. ΑΒ. Εὐαφόρμως λίαν ἐπὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον ὁ τῆς προκειμένης ἡμῖν προφητείας μεταπε φαίτηκε λόγος. Γέγονε γὰρ ἡμῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Ἐμμανουήλ ο δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις,» καὶ ῥύπου παντὸς ἀποκάθαρσις, καὶ ἁμαρτιῶν ἀπόθεσις, καὶ τῶν αἰσχιόνων ἀποβολή, καὶ ὁδὸς εἰς τὰ ἀμείνω καὶ πρεπωδέστερα, καὶ θύρα τις ὥσπερ καὶ εἰσβολὴ πρὸς ζωὴν αἰώνιον, πᾶσά το δι' αὐτοῦ γέγονεν ἐπανόρθωσις, καὶ πλεονεξίας ἀνα τροπή, καὶ δικαιοσύνης εὕρεσις. Καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τεθαυμασμένων δι᾿ αὐτοῦ πεπλουτήκαμεν; ε Ἰδοὺ τοίνυν, φησί, ἀποστελῶ τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπι βλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου.. Εοικε δὲ διὰ τούτων τὴν τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ ποιεῖσθαι προ αναφώνησιν. Εφη γάρ που καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός Οὗτός ἐστι περὶ οὗ γέγραπται·. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀπο στελῶ τὸν ἀγγελόν μου προ προσώπου σου, ὃς κατα σκευάσει τὴν ὁδόν σου Εμπροσθέν σου.» Οὕτως ἡμῖν αὐτὸν καὶ ὁ θεσπέσιος Ησαΐας ἐσήμηνε, λέγων Φωνή βοώντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν.» Οὗ δὴ γεγονότος, φησί, καὶ πρὸς βραχὺ δεδραμηκότος τοῦ ἀγγέλλειν τὰ τοιάδε προστεταγμέ του, ο Εξαίφνης ἥξει, φησί, εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγγελος τῆς διαθή πης, ὃν ὑμεῖς θέλετε. Διισχυρίζεται δὲ καὶ ὁ μακά γιος Ιωάννης, λέγων τοῖς ἐρχομένοις ἐπὶ τὸ τῆς μετανοίας βάπτισμα·. Εγώ βαπτίζω ὑμᾶς ἐν βδατι· ὀπίσω μου ἔρχεται ἀνὴρ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα κύψας λύσω τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ ἐκεῖνος ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. ο Συνίης οὖν, όπως κατόπιν εὐθὺς καὶ μονονουχὶ κατὰ πόδας του προαγγέλλοντος ἐβάδιζεν ὁ Χριστὸς, ἑαυτὸν ἀφανῆ καθιστάς τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἰουδαίαν, καὶ οἷον ἐξαίφνης καὶ ἀδοκήτως ἐπιφαινόμενος. Αγγελόν γε μὴν ὠνομάσθαί φαμεν τὸν θεσπέσιον Βαπτιστὴν οὐ διά γε τὴν φύσιν (γεγένηται γὰρ ἐκ γυναικὸς καὶ ἦν ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς), ἀλλ' ὅτι τὴν τοῦ τὰ τοιάδε διακηρύττειν καὶ ἀπαγγέλλειν ἡμῖν ἐγκεχείρισται λειτουργίαν. Οὐκοῦν ἀπὸ τοῦ πράγματος ή κλήσις, καὶ οὐκ οὐσίας ἀγγέλων ἔσται σημαντική. Ήξειν γε μὴν εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ φησι, ἢ ὅτι γέγονε σάρξ δ Λόγος, καὶ κατῴκησε καθάπερ ἐν ναῷ τῷ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου πανάγνῳ σώματι· ήγουν ἀνθρώπας τελείῳ, τῷ ἐκ ψυχῆς, λέγω, καὶ σώματος ἀμέσως τι καὶ οἰκονομικῶς ἡνῶσθαι πεπιστευμένῳ· ἢ ναὸν ἁπλῶς ὀνομάζει τὴν οἷον ἱερὰν καὶ ἀνακειμένην αὐτῷ πόλιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν Ἱερουσαλήμ ήγουν ὡς ἐν τύπῳ τῷ πρὸς ἐκείνην τὴν Ἐκκλησίαν. Εποιεῖτο τῆς ἑαυτοῦ παρουσίας την ανάρρησιν πολυτρόπως τερατουργῶν, Κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασι λείας, καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν με λακίαν ἐν τῷ λαῷ, ο καθὰ γέγραπται. Ηξει τοίνυν ὁ Κύριος, φησί, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, λέγοντες ἐκ μια κροψυχίας· «Ποῦ ἔστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης; Ἤξει δὲ διδάσκων τὰ ὑπὲρ νόμον καὶ τὰ ἐπέκεινα σκιᾶς καὶ τύπων. Εσται γὰρ διαθήκης ἄγγελος, τῆς πάλαι προηγγελμένης διὰ φωνῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρός Εφη γάρ που πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωτέα Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ἐκ τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν ὥσπερ σὲ; καὶ θήσω τους λόγους μου εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς κατὰ πάντα ὅσα ἐντελ μαι αὐτῷ.» "Οτι δὲ Καινῆς Διαθήκης ἄγγελος ἦν ὁ Χριστός, σαφηνιεῖ λέγων καὶ ὁ μακάριος Ησαΐας περὶ αὐτοῦ· • Οτι πᾶσαν στολὴν ἐπισυνηγμένην δύλῳ, καὶ ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσι, καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγενήθησαν πυρίκαυστοι. Ότι και δίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἀρχὴ ἐγενήθη ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς "Αγγελος, ο δῆλον δὲ ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν· ο 'Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αυτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω.» Ο γὰρ ἦν ἀνθρώπινος τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος ἀλλ' ὡς ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρίς δι' Υἱοῦ τοῦ κατὰ φύσιν γέγονε πρὸς ἡμᾶς. Λόγος γάρ ἐστι τοῦ γεγεννηκότος αὐτὸν, καὶ πιστώσεται λέγων διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ· • Εξηρεύξατο ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν, ο ΧΧΧΙΙΙ. σε Ἰδοὺ ἔρχεται, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ εἰς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; Η εἰς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; ΑΓ'. Ομοιον τούτῳ καὶ μάλα προσεοικός, τὸ διὰ φωνῆ; Ησαΐας· «Ἰσχύσατε, χείρες ανειμέναι καὶ γόνατα παραλελυμένα. Παρακαλέσατε, οἱ ὀλιγόψυχος τῇ διανοίᾳ, ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε. Καὶ αὖθ᾽ ἑτέρα Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν μετὰ κυρίας. ο ὺς γὰρ αὐτὸν δὴ μαλα παρεσόμενον, μᾶλλον δὲ καὶ ἤδη παρόντα δεικνύς, ἀποφαίνεται σαφῶς ὅτι καὶ ὁ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ τῆς ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ καιρὸς οὐκ εἰς ἀνάλη σιν ἔσται μακράν. Ὅτι δὲ τῆς οἰκονομίας ή δύναμις οὐκ εὐκαταφρόνητος ἔσται τισίν, οὐδ' ἂν γένοιτο τοῖς ἀπειθοῦσιν οἰστή, διδάσκει λέγων Καλ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἢ εἰς όπου στήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ;» Καὶ εἴσοδον μὲν ὀνομάζει τὴν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ μετὰ σαρκὸς εἰσ βολὴν τοῦ Μονογενοῦς· ὀπτασίαν δὲ, τὴν οἷον ἐμφάν νειαν. "Αόρατος γὰρ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, ὡς Θεός, γέγονεν εμφανής, τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ἀναλαβών. Προανακέκραγε δὲ τοῦτο σαφῶς καὶ ὁ Μελῳδὸς, ἐν πνεύματι λέγων· Ὁ Θεὸς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. -Γέγονε γὰρ σὰρξ ὁ Λόγος, καθά φησιν ὁ θεσπέσιος Ιωάννης, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν,» καὶ ἐν δούλου γέγονε μορφή. Καὶ τοῖς μὲν ἡγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ φορτικός μὲν οὐδαμῶς· γέγονε δὲ μᾶλλον ἔπιός τε καὶ πρᾶος, καὶ ζωῆς τῆς εἰς αἰῶνα δοτήρ. Εφη δέ που περί αὐτοῦ καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ·. Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Οὐκ ἐρίσει, οὐδὲ κραυγάσει, οὐδὲ ἀκουσθήσεται ἔξω ἡ φωνὴ αὐτοῦ. Κάλαμον συντεθλασμένον οὐ κατεάξει, καὶ λίνον τυφόμενων οὐ σβέσει· ἀλλ᾽ εἰς ἀλήθειαν ἐξοίσει κρίσιν. • Πλήν τοῖς ἀτιμάζουσι τὴν δι' αὐτοῦ σωτηρίαν, καὶ τὴν διὰ πίστεως καθαίρεσιν οὐ προσιεμένοις συνέβη παθεῖν τὰ πάντα αίσχιστα τῶν κακῶν. Διολώλασι γὰρ οἱ τάλανες. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε ταῖς Ἰουδαίων ἀγές λαις· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε. ο Εφη δέ που καὶ ὁ Ἰωάννης· «Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ.» Προσεφώνει δὲ καὶ αὐτοῖς τοῖς ἐξ Ἰσραήλ·. Ηδη δὲ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δένδρων κεῖται. Πᾶν οὖν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται.» Οὐκοῦν τοῖς μὲν ἀπειθοῦσιν ἀφόρητος καὶ οὐ λίαν οἱστὸς τῆς τε εἰσόδου καὶ τῆς ὀπτασίας αὐτοῦ γέγονεν ὁ καιρός. Ἠλέγχοντο γάρ, ὡς αὐτοὶ τὰς σφῶν διολλύντες ψυχάς, καὶ ταῖς ἑαυτῶν ἁμαρτίαις ἐντεθνηξόμενοι, διά τοι τὸ μὴ ἐλέσθαι φρονεῖν ὀρθῶς προσήκασθαί τε εἰς νοῦν καὶ καρδίαν τὴν διὰ πίστεως κάθαρσιν. • Τίς τοίνυν ὑπομενεί, φησίν, ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; Η τίς ὑπο στήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ;» Τουτέστι, τίς δὴ ἄρα τοσοῦτον ἔσται δεινός τε καὶ ἀπηνής, ὡς ἐν καιρῷ καὶ ἡμέρᾳ τῆς εἰς κόσμον εἰσβολῆς αὐτοῦ (δῆλον δὲ ὅτι τῆς μετὰ σαρκός, δι' ἧς ἂν γένοιτο καὶ ἀπτὸς, ήγουν ὁρατὸς ὑποστῆναί τε καὶ ἀθραύστως ἔχειν; Κολασθήσεται οὖν πάντη τε καὶ πάντως, καὶ πικρὰς τῆς ἀπονοίας ἀποτιεῖ δίκας. Διότι αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πῦρ χωνευτηρίου καὶ ὡς πύα πλυνόντων. Καθιεῖται χωνεύων καὶ καθαρίζων, ὡς τὸ ἀργύριον καὶ ὡς τὸ χρυσίον, καὶ καθαρίσει τοὺς υἱοὺς Λευί, καὶ χεεῖ αὐτοὺς ὥσπερ τὸ χρυσίον καὶ τὸ ἀργύριον. ΑΔ'. Πεποίηται μὲν ἐν τούτοις ὡς ἐξ ὁμοιότητος τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων ὁ λόγος, ἀπόῤῥητον δὲ μυστηρίου δήλωσιν εἰσκομίσειεν ἂν τοῖς νουνεχεστέροις. Αργύρου μὲν γὰρ καὶ χρυσίου ποιοῦνται δοκι μασίαν οἱ ταῦτα σοφοί, πυρὶ κατατήκοντες πᾶν ὅσον ἐν αὐτοῖς ἐστι κίβδηλόν τε καὶ ἀκαλλέστερον. Πῦρ δὲ τὸ θεῖον καὶ οὐρανόθεν, τουτέστι, ἡ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις, καθ᾽ ἣν ἂν γένοιτο καὶ ζῶντας ἡ ἡμᾶς ἀποτελεῖσθαι τῷ Πνεύματι, ὅταν εἰς νοῦν καθ (κοιτο καὶ καρδίαν, ενιέντος Χριστοῦ, τότε δή, τότε πάντα μὲν τὸν ἐξ ἁμαρτίας διασμήχει ρύπον, καὶ τὸν ἐκ τῶν ἤδη προε πταισμένων δαπανᾷ μολυσμόν. κεκαθαρμένους τε οὕτω καὶ δοκιμωτάτους τοὺς ἔχοντας ἀποτελεῖ, καὶ μονονουχί μεταχαλκεύει νοητῶς πρὸς καινοτάτην ζωήν, καὶ σκεύη λοιπὸν ἀποφαίνει λαμ πρὰ καὶ ἡγιασμένα καὶ εἰς τιμὴν κατεσκευασμένα οἰκίᾳ τε τῇ μεγάλῃ χρήσιμα, τουτέστιν τῇ ἐκκλησίᾳ. Τούτο δὴ τὸ θεῖόν τε καὶ νοητόν κατεσήμανε παρ ὁ θεσπέσιος Ιωάννης, λέγων·. Εγώ βαπτίζω ὑμᾶς ἐν ὕδατι. Οπίσω μου ἔρχεται ἀνὴρ, οὗ οὐκ εἰμί ἱκανὸς ἵνα κύψας λύσω τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ. Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί.» Μεμνήμεθα δὲ καὶ αὐτοῦ λέγοντος τοῦ Χρι στοῦ·. Πῦρ ἦλθον βάλλειν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω, εἰ ἤδη ἀνήφθη;» Οὐκοῦν, ἐπείπερ οἱ ἐξ αἵματος τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ τῆς τῶν Λευϊτῶν ἀκαθαρσίας, ήγουν αξι κίας, οὐ μετρίαν ἐποιοῦντο τὴν καταβολήν, μᾶλλον δὲ δι' ἐκείνους παροτρύνοντες διετέλουν τὸν τῶν ὅλων Θεόν, παλίμφημά τε λαλοῦντές τινα καὶ ἀποτολμῶντες λέγειν· ε Πᾶς ποιῶν πονηρόν, καλὸν ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτοῖς αὐτὸς εὐδόκησε, καὶ ποῦ ἔστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης; η προαγορεύει χρησίμως ὅτι κατὰ καιροὺς ἐπιλάμψει Χριστός, ὁ πᾶσαν ἡμῖν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ μέσου τιθείς, καὶ πανάγνους ἀπο τελῶν τοὺς ἰδίους ἱερουργούς, καὶ οἷον χρυσὸν ἢ ἄργυρον ἐν πυρὶ δοκιμάζων αὐτοὺς, ήτοι δοκίμου; ἀποτελῶν καὶ λελαμπρυσμένους. Τοιοῦτοι γὰρ ὡς ἐπίπαν τῆς Ἐκκλησίας οἱ λειτουργοί, οἷς ἂν ἁρμό σειε, καὶ μάλα εἰκότως, ἐκεῖνο εἰπεῖν τὸ διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ, ὅτι ο Εδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεὸς, ἐπύρωσας ἡμᾶς ὡς πυροῦται τὸ ἀργύριον. ο Φόρημα μὲν γὰρ τοῖς ἐξ ᾿Ααρών ἢ κατὰ νόμον στολή. Τοῖς γε μὴν ἀπολέκτοις ἐν Χριστῷ καὶ τεταγμένοις εἰς α ρουργίαν ἄμφιόν ἐστι λαμπρόν, ἱεροπρεπές τε καὶ ἅγιον,αὐτὸς ὁ Χριστός. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε διὰ τῆς τοῦ ψάλλοντος λύρας ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας· «Τοὺς ἱερεῖς αὐτῆς ἐνδύσω σω τηρίαν, καὶ οἱ ὅσιοι αὐτῆς ἀγαλλιάσει ἀγαλλιάσονται.» Σωτηρία γὰρ αὐτὸς ὁ Χριστὸς τῶν ἁγίων με ρουργῶν, ἄμφιον τὸ ἀξιάγαστον, μᾶλλον δὲ καὶ πρέπον τῶν πεπιστευκότων. • Οσοι γάρ, φησὶν, εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Καὶ ἔσονται τῷ Κυρίῳ προσάγοντες θυσίαν ἐν δικαιοσύνῃ. Καὶ ἀρέσει τῷ Κυρίῳ θυσία Ἰούδα, καὶ ῾Ιερουσαλὴμ καθὼς αἱ ἡμέρα τοῦ αἰῶνος καὶ καθὼς τὰ ἔτη τὰ ἔμπροσθεν. ΛΕ". ᾿Ανακείσονται, φησί, τῷ θεῷ· τοῦτο γὰρ οἶμαι τὸ, ο Εσονται τῷ Κυρίῳ προσάγοντες.» Ανε κεισόμεθα δὲ τῷ Θεῷ, ζῶντες μὲν ἑαυτοῖς οὐκέτι, προσκείμενοι δὲ ὁλοτρόπως καὶ τῇ εἰς αὐτὸν ἀγάπην καὶ παντὶ δὴ σθένει κατορθοῦν ᾑρημένοι τὰ τοῖς θείοις αὐτοῦ δοκοῦντα νεύμασιν. Έφη τι τοιοῦται καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος περὶ τοῦ πάντων ἡμῶν Σ τῆρος Χριστοῦ·. Εἷς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ἵνα οι ζώντες μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ σε πι, αὐτῶν ἀποθανόντι καὶ ἐγερθέντι. Καταγράφων δὲ ἡμῖν ὥσπερ τῆς ἑαυτοῦ πολιτείας τὸ κάλλος, καὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τὴν δύναμιν ἐμφανῆ καθ ιστάς, ἔφη πάλιν· • Χριστῷ συνεσταύρωμαι. Ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. Ο δὲ νῦν ζῶ ἐν σαρκὶ, ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ Υἱοῦ Θεοῦ, τοῦ ἀγαπήσαντος με καὶ παραδόντος ἑαυτὸν ὑπὲρ ἐμοῦ. Οὐκ ἀθετῶ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ. - Ἔσονται δὴ οὖν, φησί, προσάγοντες τῷ Κυρίῳ, ο τουτέστι, τοῖς αὐτοῦ θελή μασι ἀνακείσονται, οὐ τὰ ἐπίγεια φρονοῦντες, οὐ τοὺς ἐκ τῆς ἀδικίας ἀγαπῶντες μολυσμούς, οὐ πλεονεξίαν τὴν κατά τινων τιμᾷν ᾑρημένοι, προσάγοντες δὲ μᾶλλον θυσίας δικαιοσύνης. Καί μοι δοκεῖ σοφῶς δὴ λίαν ὁ Παῦλος εἰπεῖν· «Μετατιθεμένης γὰρ τῆς Ιερωσύνης, ἐξ ἀνάγκης καὶ νόμου μετάθεσις γίνεται. ο Προτίεμεν γὰρ οἱ ἐν Χριστῷ κεκλημένοι ιερουργίας, & δι' αἱμάτων μὲν οὐκέτι καὶ καπνῶν, οὔτε μὴν ἀμνούς ἢ ἐρίφους προσκομίζομεν τῷ Θεῷ, πληροῦμεν δὲ μᾶλλον ἐν Ἐκκλησίᾳ τὴν ἐν Χριστῷ νοουμένην θυ σίαν, τὴν ἁγίαν καὶ πνευματικὴν, καὶ αὐτὸν προθέντες εἰς ἁγιασμὸν καὶ μέντοι καὶ εἰς μετάληψιν τῆς εἰ; αἰῶνα ζωής, καθάπερ ἐξαίρετόν τι θυμίαμα τὰς ἐξ ἔργων ἀγαθῶν προσκομίζομεν εὐωδίας. Καὶ θύοντες αὐτῷ τὴν δικαιοσύνην, ὅτι καὶ ἐσόμεθα δεκτοί τε θαρσήκαμεν. Γέγραπται γάρ, ὅτι «Τίμα τὸν Κύριον ἀπὸ σῶν δικαίων πόνων, καὶ ἀπάρχου αὐτῷ ἀπὸ τῶν καρπῶν δικαιοσύνης. • Εὐαρεστεῖται γὰρ οὐχ ἑτέ ραις, οἶμαι, θυσίαις πλὴν ὅτι τοιαύταις ὁ τῶν ὅλων Θεός. Εφη τοίνυν περὶ τῶν ἐν Χριστῷ κεκλημένων εἰς ἱερουργίαν, ὡς ἀμείνους ἔσονται τῶν πρώτων, οὐ μηλοσφαγούντες κατ' ἐκείνους, οὔτε μην βεβηλοῦντες τὸ θυσιαστήριον διὰ τὸ προσάγειν ἄρτους ἠλισγημένους· ἀλλ' ὡς ἐν τάξει θυμιαμάτων προσκομίζοντες τῷ Θεῷ τὴν δικαιοσύνην καὶ τῆς εὐαγγελικής πολι τείας τὴν νοητήν εὐκοσμίαν. Εὐπαράδεκτον δὲ οὕτως ἐπιτελέσουσι τὴν λατρείαν, ὡς κατὰ μηδένα τρόπον ἀπωθεῖν αὐτὴν τῶν πρεπουσῶν θυσιῶν ταῖς ἡμέραις τοῦ αἰῶνος, τουτέστιν, τῇ ζωῇ τῶν ἐν οὐρανοῖς ἁγίων πνευμάτων, οι διηνεκεῖς καὶ μακρὰς τρίβουσι ἡμέρας, ήτοι χρόνους. Περισσοῦσθαι δὲ καὶ τοὺς χρόνους τοὺς ἔμπροσθεν, τουτέστι, τὰς τῶν ἁγίων λατρείας, απ κατὰ χρόνους γεγόνασι τοὺς ἔμπροσθεν. Γέγονε γὰρ ἐν ὑπακοῇ τοῖς ἀρχαιοτέροις εὐδοκίμησις. Οὕτως Αβραάμ προσεκόμιζε τὸν υἱὸν τῷ Θεῷ, ο Καὶ ἐλα γίσθη αὐτῷ ἡ πίστις εἰς δικαιοσύνην, ο καὶ φίλος ἐκλήθη Θεοῦ. Οὕτω καὶ Νῶς κατεσκεύασε την κι φωτὸν εἰς σωτηρίαν τοῦ οἴκου αὐτοῦ, καθώς γέγραπται, ο Οὐκοῦν ἀρέσει, φησίν, ἡ θυσία τοῦ Ἰούδα, ο τουτέστι, τοῦ λαοῦ τὴν ἐν καρδίᾳ καὶ ἐν πνεύματι περιτομήν περιφέροντος, καὶ μέντοι τῆς Ἱερουσαλήμ την νοητής, τουτέστι τῆς Ἐκκλησίας· καθὼς καὶ ἡ τῶν ἐχόντων τὰς ἡμέρας τοῦ αἰῶνος, καὶ ἡ τῶν κατὰ τοὺς ἔμπροσθεν χρόνους γεγονότων ἁγίων, οι γεγόνασι εὐάρεστοι δι᾿ ὑπακοῆς καὶ πίστεως. ἀπαριθμεῖται δὲ καὶ τούτους ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ, πίστει λέγων δικαιοῦσθαι πολλούς Καὶ προσάξω πρὸς ὑμᾶς ἐν κρίσει, καὶ ἔσομαι το το το μάρτυς ταχὺς ἐπὶ τὰς φαρμακούς, καὶ ἐπὶ τὰς μοιχαλίδας, καὶ ἐπὶ τοὺς ἐμνύοντας τῷ ὀνόματί μου ἐπὶ ψεύδει, καὶ ἐπὶ τοὺς ἀποστεροῦντας μια σθὸν μισθωτοῦ, καὶ τοὺς καταδυναστεύοντας χήραν, καὶ τοὺς κονδυλίζοντας ὀρφανούς, καὶ τοὺς ἐκκλίνοντας κρίσιν προσηλύτου, καὶ τοὺς μὴ φοβουμένους με, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Αφ. Κατὰ σκοπὸν τῶν πραγμάτων πρόεισι δ πάλιν καὶ ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ λόγος. Ἔφασκον μὲν γὰρ ἐμαθαίνοντες οἱ ἐξ Ισραήλ· ο Πᾶς ποιῶν πονηρόν, και καλὸν ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτοῖς αὐτὸς ηὐδόκησε. Καὶ ποῦ ἔστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης;» Καὶ τίς ἡ πρόφασις τῆς οὕτω δεινῆς αθυροστομίας, εἴρηται μὲν ἤδη πλὴν εἰρήσεται πάλιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀφυλάκτως τινὲς τῶν ἱερουργῶν, καὶ μέντοι τῶν ἄλ λων, οι διαφανέστεροι τε ἦσαν καὶ ταῖς ἀνωτάταις τιμαῖς ἐμπρέποντες, ἐπὶ πάντα τρόπον σκαιότητας καὶ ἐγχειρημάτων ᾔεσαν, ἐφαίνετο δὲ πέρα μέτρου Θεὸς ἀνεξικακήσας αὐτοῖς (ἔστι γὰρ ἀγαθὸς, χρη στῆς, καὶ ἐπιεικής, καὶ φιλάνθρωπος), ταύτῃ του τινὲς τοὺς ἐξ ἀκράτου μικροψυχίας ἠρεύγοντο λόγους. Αλλ' ὅτι μὲν ἔσται κατὰ καιροὺς μεταφοίτησις εἰς τὸ ἄμεινον τῶν τεταγμένων εἰς ἱερουργίαν, μετα πλάττοντος αὐτοὺς εἰς καινότητα ζωής τοῦ Χριστοῦ, καὶ μετατιθέντος εἰς εὐκοσμίαν καὶ εἰς εὐκλεᾶ πολι τείαν καὶ ζωὴν, διαμεμήνυκεν ἐναργώς. Ὅτι δὲ τοὺς τῆς φαυλότητος ἐπιτηδευτὰς οὐκ ἂν ἀποδέξοιτο τότε, οὐδ᾽ ἂν ἀξιώσειεν ἐπαίνων τε καὶ λόγου, κρινεῖ δὲ μᾶλλον αὐτοὺς, καὶ τῶν ἐκτόπως βεβιωμένων ἐξαιτήσει δίκας, διατρανοί λέγων· ι Καὶ προσάξω προς ὑμᾶς ἐν κρίσει, ο τουτέστιν, ὡς κριτής προσενεχθής σομαι, «καὶ ἔσομαι μάρτυς ταχύς, ο αυτόμολος δη λονότι καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς κεκλημένος. Καταψηφιούμαι γὰρ τῶν πονηρῶν τὴν δίκην. Καὶ τὸ μὲν ἐπ' αὐτοῖς ἐξοίσω τὸ κρῖμα, οὐχ ἑτέρου τινὸς τὰ ἐν αὐτοῖς ἐγκατ λύπτοντος, ἀλλ᾽ εἰδὼς, ὡς Θεός, ἐμφανή τε καὶ κει κρυμμένα, καὶ διὰ τοῦ συνειδότος καταμαρτυρῶν ἑκάστου τῶν ἡμαρτηκότων. Ἔφη δέ που καὶ ὁ θεσπί σιος Παῦλος, παραστήσεσθαι κατὰ καιροὺς τῷ κριτή τοὺς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν, μεταξὺ ἀλλήλων ο τῶν λο γισμῶν κατηγορούντων, ἢ καὶ ἀπολογουμένων ἐν ἡμέρᾳ ᾗ κρινεῖ ὁ Θεὸς τὰ κρυπτὰ τῶν ἀνθρώπων, κατὰ τὸ Εὐαγγέλιόν μου, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αθρει δὲ ὅπως τούς τε τὰ κρυπτὰ καὶ ἐμφανῆ περ πλημμεληκότας παρενεχθήσεσθαί φησιν εἰς κρίσιν. Πρώτας μὲν γὰρ ὀνομάζει φαρμακοὺς καὶ μοιχαλίδας, εἶτα τοὺς ὀμνύοντας ἐπὶ ψεύδει. Κεκρυμμένα δὲ ταῦτα καὶ λεληθότως δρώμενα. Τίς γὰρ ἂν ὅλως γοητεύσειεν ἐμφανῶς; ἢ πῶς ἂν ἔλοιτο μοιχαλίς ὁρᾶσθαι πρός τινος; Εν σπουδῇ δὲ, οἶμαι, τὸ λαβεῖν καὶ τοῖς ψευδορκεῖν ᾑρημένοις. Ἀσυνετοῦντας δὲ τοὺς τοιούτους ἀπελέγχει λέγων ὁ μακάριος Δαβίδ ο Σύν ετε δή, ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί, ποτέ φρονήσατε. Ο φυτεύσας τὸ οὖς, οὐχὶ ἀκούει; ἢ ὁ πλάσας ὀφθαλμόν, οὐχὶ κατανοεῖ; ο "Απο τον γὰρ τῷ Θεῷ παντελῶς οὐδὲν, οἶδε δὲ μόνος τὰ κεκρυμμένα καὶ τὰ ἐμφανῆ τῶν κακῶν· ἀλλ' ἐκεῖνα μὲν τὰ λεληθότως ΤΗ καὶ ὡς ἐν σκότει δρώμενα. Προσεπάγει γε μὴν αὐ τοῖς καὶ τὰ ἐμφανῆ, τὸ ἀποστερήσαι, φημί, μισθὸν μισθωτού, πλεονεξίαν τε καὶ καταδυναστείαν, ἣν ἂν ποιοιντό τινες κατὰ τῶν ἀσθενεστέρων, χηρῶν δὴ, λέγω, καὶ ὀρφανών. Προστίθησι δὲ τούτοις καὶ τοὺς διαστρέφοντας τὰ ὀρθὰ τῶν κριμάτων, καὶ τοὺς μὴ φοβουμένους αὐτόν. Οὗτοι δ᾽ ἂν εἶεν καὶ οἱ καθ᾽ ἔτε ρόν τινα τρόπον παρά γε τοὺς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημέν τους λυποῦντες Θεόν. Εσομαι τοίνυν, φησί, κριτής, και μάρτυς, ταχύς, καὶ αὐτόμολος ἐπὶ φαρμακούς. καὶ μοιχαλίδας, καὶ τοὺς τῶν ἑτέρων κακῶν ἐπιτηδευτάς. Εἰκὸς δὲ δὴ τοιάδε κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τολ. μᾶσθαι παρά τισι, καὶ ἐπ' αὐτοῖς γενέσθαι κατὰ Θεοῦ τὴν τῶν πολλῶν γλωσσαλγίαν. Δεῖ δὴ οὖν ἄρα παντί σθένει παραιτεῖσθαι τὰ πη νηρά, καὶ τοῖς ἀμείνοσιν ἐπιτρέχειν, καὶ ἀποπεραίνειν ἐπείγεσθαι τὰ δι᾽ ὧν ἂν γένοιτό τις ἐπαίνου παντὸς καὶ ἐπιεικείας ἔμπλεως. Αμοιρήσει γὰρ οὕτω καὶ τῶν ἐκ θείας ὀργῆς ἐπαισθησομένων τοῖς ειωθόσι πλημμελεῖν. Ἔσται δὲ ἔσω καὶ γερῶν καὶ δόξης, ὧν ἂν ἐπιδοίη Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Διότι εγώ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, καὶ οὐκ ἀλλοιοῦμαι. Καὶ ὑμεῖς, οἱ υἱοὶ Ἰακώβ, οὐκ ἀπὸ έχεσθε ἀπὸ τῶν ἀδικῶν τῶν πατέρων ὑμῶν. Ἐξ εκλίνατε νόμιμα μου, καὶ οὐκ ἐφυλάξασθε. ΔΖ'. Εξίστησι πάλιν αὐτοὺς ἀνοσίων ἐννοιῶν καὶ προσέτι ρημάτων. Τὸ γὰρ οἴεσθαί πως η μετατετράφθαι τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἀπό γε τοῦ θέλειν τὰ ἀγαθὰ πρὸς τὸ ἐναντίον, καὶ ἀγαπᾶν μὲν οὐκέτι τὴν δικαιοσύνην, ἀποδέχεσθαι δὲ τοὺς τῆς φαυλότητος ἐραστὰς, πῶς οὐκ ἀμαθές, μᾶλλον δὲ ἀπηχὲς καὶ ἀνόσιον παντελῶς καὶ τῆς ἀνωτάτω δυσσεβείας μετ μεστωμένον; Οταν τοίνυν ὑπὸ κρίσιν ἴδητε καλουμένους, φησί, τάς τε παρ' ὑμῖν φαρμακοίς, ήγουν επαρκούς (γύναια δὲ πάντως ψιθυρά τε καὶ βωμολόχα ταυτί), καὶ τοὺς τῶν ἑτέρων κακῶν ἐπιτηδευτάς, τότε, φησίν, ἐπιγνώσεσθε διὰ πραγμάτων αὐτῶν ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὁ πάλαι τε καὶ νῦν ἀγαθός τε ἐμοῦ καὶ φιλάρετος. Οὐ γὰρ οἶδα τροπὴν ἢ ἀλ λοίωσιν. Αλλ' ἐγὼ μὲν εἰμὶ διαπαντὸς καὶ ἀμεταστάτως τοῦθ᾽ ὅπερ εἰμί· ὑμεῖς δὲ, φησί, καίτοι γεγο νότες ἐξ Ἰακώβ, ἀνδρὸς φιλοθέου καὶ ἀγαθοῦ, καὶ με μισηκότος ἀεὶ τὸ ἐξήνιον, καὶ Θεῷ δουλεύοντος, οὐ τῶν ἐκείνου τρόπων γεγόνατε ζηλωταί· μιμεῖσθε δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ὑμᾶς πατέρων τὸ ἀπειθὲς καὶ δυσ άγωγον. Οἱ καὶ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας ἀπῴχοντο μὲν αἰχμάλωτοι, τὴν ἐνεγκοῦσαν ἀφέντες, δεδουλεύκασι δὲ τοῖς ᾑρηκόσιν ἐχθροῖς. Ἐξεκλίνατε δὲ καὶ ὑμεῖς οἱ ἐκ τῶν ἐμῶν νομίμων, καὶ οὐκ ἐφυλάξασθε.» Οὐκοῦν ὁ μὲν θεὸς ἄτρεπτος ἀεὶ, καὶ οἱονεὶ πεπηγὼς εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ ἀκράδαντος εἰς δικαιοσύνην· οἱ δὲ γεγόνασι, μονονουχὶ τὸ ἄτρεπτον ἐν καρδίᾳ τετηρηκότες, καὶ τῆς τῶν πατέρων ἀνοσιότητος ἄριστοι μι μηταί. Τοῦτό που Χριστός ευρίσκεται λέγων. Ταλανίζει μὲν γὰρ εἰκότως τὸ ἀπαίδευτον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων εργαστήριον. Έφη δὲ οὕτως·· Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι οι κοδομείτε τους τάφους τῶν προφητῶν, καὶ κοσμείτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων, καὶ λέγετε· Εἰ ἦμεν ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν πατέρων ἡμῶν, οὐκ ἂν ἤμεθα κοινωνοί αὐτῶν ἐν τῷ αἵματι τῶν προφητῶν. Ὥστε μαρτυρεῖτε αὐτοῖς, ὅτι υἱοὶ ἐστε τῶν φονευσάντων τους Ει προφήτας. Καὶ ὑμεῖς πληρώσατε τὸ μέτρον τῶν παι τέρων ὑμῶν.» Οὐκοῦν ἀναγκαῖον ἡμᾶς, είπερ εσμέν ἀληθῶς ἀρτίφρονες καὶ ἐν νῷ καθήκοντι, ζηλοῦν ὅτι μάλιστα τοὺς τῶν προγόνων δοκιμωτάτους, ἀπο σείεσθαι δὲ τῶν μὴ ἀγαθῶν τὴν μίμησιν. Ἡ εἰ μὴ τοῦτο δρᾷν ἕλοιτό τις, ἔποιτό γε μὴν ἁπλῶς καὶ ἀβασανίστως τοῖς ἐν χρόνῳ προειληφύσιν, ἔσται δὴ πάντως προσεοικὼς τῶν Ἑλλήνων παισὶν, οὓς εἴπερ τις καταμωμήσαιτο ὅτι, μεθέντες τῆς ἀληθείας τὴν γνῶσιν καὶ τὸν φύσει Θεὸν καταλελοιπότες, προσκυνοῦσι λίθοις, τὴν τῶν ἰδίων πατέρων αειλογοῦσι συνήθειαν. Επιστρέψατε πρός με, καὶ ἐπιστραφήσομαι πρὸς ὑμᾶς, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ εξο πατε· Ἐν τίνι ἐπιστρέψομεν; Μήτι πτερνιεῖ ἄν θρωπος Θεόν; Διότι ὑμεῖς πτερνίζετέ με. Καὶ ἐρεῖτε· Ἐν τίνι ἐπτερνισαμέν σε; "Οτι τὰ ἐπι δέκατα καὶ ἀπαρχαὶ μεθ' ὑμῶν εἰσιν. Καὶ ἀπο βλέποντες ὑμεῖς ἀποβλέπετε, καὶ ἐμὲ ὑμεῖς πτερνίζετε. Τὸ ἔτος συνετελέσθη, καὶ εἰσηνέγκατε πάντα τὰ ἐκφόρια εἰς τοὺς θησαυρούς, καὶ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτῶν ἡ διαρπαγὴ αὐτῶν. ΛΗ'. ᾿Αποστήσας εὖ μάλα τῆς καθ' ἑαυτῶν γλωσσαλγίας καὶ ταῖς καθηκούσαις ἀπολογίαις ἐκδυσωπήσας ὡς ἔνι, καλεῖ πρὸς μετάγνωσιν τοὺς ἡμαρτηκότας, τὴν συνήθη πάλιν αὐτοῖς χαριεῖσθαι λέγων, και μάλα προθύμως. Ὥσπερ γὰρ τοῖς ἐκτόπως θέλουσι βιοῦν τὰς αὐτοῖς πρεπούσας ἐπιφέρει ποινάς· οὕτως ἀνόπιν ὥσπερ ἰοῦσι, καὶ μὴν παραιτουμένοις τὸ ἔτε πλημμελεῖν, ὡς ἀληθῶς ἐπιγάννυται πανταχοῦ, τὴν ἀπόγνωσιν ὡς ὀλέθρου πρόξενον ἀποκείρων. "Οθεν ἰδεῖν ἔστιν ὡς δεινά τινα τῷ βίῳ τὴν νόσον εἰσφέρουσι, οἱ τὴν τῆς μετανοίας κιβδηλεύοντες χάριν, καὶ σφίσιν αὐτοῖς ἐπιφημίζοντες ἀληθῶς τὸ τῆς καθαρότητος όνομα. Καίτοι πῶς οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν, ὅτι τὸ οἴεσθαί τε καὶ χρῆναι καθαροὺς ἀκαθαρσίας αὐτοῖς τῆς ἐσχά τῆς ἐπίκλημα φέρει Γέγραπται γάρ, ότι ο Λέγε σὺ τὰς ἀνομίας σου πρῶτος, ἵνα δικαιωθῇς.» Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν Δαβίδ, ὅτι «Τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω, καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστε διαπαντός, ο - ο Καθαρὸς γὰρ οὐδεὶς ἀπὸ ῥύπου. κατὰ τὸ γεγραμμένον. Δεῖ δὴ οὖν τοῖς οὕτως ἡμφω στηκότι τὸ ἄναλκι τῶν ἐκ μετανοίας ἀγαθῶν καὶ τῆς 5 κωθεν ἡμερότητος, διανιπτούσης εὖ μάλα τὸν με μο λυσμένον, καὶ δικαιούσης τὸν ἀσεβή. Καλεί τοιγαρούν εἰς μετάγνωσιν ἐξ ἡμερότητος τοὺς ἡμαρτηκότας. Ἐρομένοις δὲ αὖ καὶ ἀναμαθεῖν ἐθέλουσι τῆς πλημ μελείας τὴν τρόπον, «Εἰ πτερνιεί, φησίν, ἄνθρωπος Οθεν ἰδεῖν ἔστιν, ὡς δεινήν τινα τῷ βίῳ τὴν νόσον εἰσφέρουσι οἱ τὴν τῆς μετανοίας κιβδηλεύοντες χάριν, καὶ σφίσιν αὐτοῖς ἐπιφημίζοντες οὐκ ἀληθῶς τὸ τῆς καθαρότητος ὄνομα· καὶ τοὶ πῶς οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν ὅτι τὸ οἴεσθαί τε καὶ χρηματισθῆναι κατρούς, ἀκαθαρσίας αὐτοῖς τῆς ἐσχάτης ἐπίκλημα φέρει ? Δεινήν δεινά, οὐκ ἀληθῶς μια ἀληθῶς, οι χρηματισθῆναι στο χρῆναι. Θεόν, διότι ὑμεῖς πτερνίζετέ με Τὸ δὲ πτερνίζειν ἐπὶ τὸ συναρπάζειν, ἢ φενακίζειν, οἴεσθαί τε λαθεῖν ψευδομένους τυχόν, ἢ καί τι ὁρῶντάς τινα τῶν ἐκτο πωτάτων. Καὶ γοῦν ἐνεκότει μὲν ὁ Ἡσαῦ τῷ Ἰακώβ, τοῦ δὲ φθονεῖν τὴν πρόφασιν ἐξηγούμενος ἔφασκενα Επτέρνισε γάρ με ήδη δεύτερον τοῦτο, τά τε προ τοτόκιά μου είληφε, καὶ νῦν εἴληφε καὶ τὴν εὐλογίαν μου.» "Αρ' οὖν περιέσται, φησί, ἄνθρωπος Θεοῦ, ήγουν συναρπάσει τὸν πάντα εἰδότα; Τί τοίνυν ὑμεῖς ἐμὲ πτερνίζετε; Χρῆναι δὲ ὑπολαμβάνω πρὸς ἀκριβῆ διασάφησιν τῶν προκειμένων ἡμῖν ἐννοιῶν ἅττα καὶ νῦν εἰπεῖν, ἃ καὶ ἐν τοῖς τοῦ Εσδρα γέγραπται Βι ϋλίοις. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπανῆκον εἰς τὴν Ἰουδαίαν τὴν Βαβυλωνίων ἀφέντες γῆν οἱ ἐξ Ἱερουσαλήμ, κατ ῳκήκασι μὲν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις. Ἐγήγερται δὲ καὶ ὁ θεῖος ναός, καὶ ἦν ἐν κόσμῳ λοιπὸν τὰ τῶν ἱερέων τάγματα, ᾠδοι, καὶ ἱεροψάλται, καὶ οἱ τοῖς πυλῶσιν ἐφεστηκότες. Εἶτα τί τὸ μετὰ τοῦτο; Ράθυμοι γεγό νασιν οἱ λελυτρωμένοι περί γε τὸ δεῖν τῶν θείων ἀνα τέχεσθαι θεσπισμάτων. Οὐ γὰρ τετηρήκασι τὸν νόμον, λελόγισται δὲ παρ' οὐδὲν αὐτοῖς τῆς ἀρχαίας ἐντολῆς ἡ παράβασις, καὶ παρεκόμιζον μὲν εἰς θυσίαν μόλις καὶ ὀκνηρῶς τὰ τυφλά, καὶ ἀρπάγματα, καὶ χωλά, καὶ τὰ ἐνοχλούμενα. Εἶτα κείραντες ἐν ἀγροῖς, ἐν ὥρα, τὸν ἄσταχυν καὶ μὴν καὶ τὰ ἕτερα τῶν σπερ μάτων, ἀποτρυγῶντες δὲ καὶ ἀμπέλους, καὶ τοὺς τῆς Ελαίας καρποὺς ἐκθλίβοντες, οὐ δεκάτας προσήγον, οὐ τὰς κατὰ νόμον ἀπαρχὰς, ἵνα ἔχοντα τὴν αὑτὸ άρκειαν τὰ τῶν ἱερέων τάγματα, προσιζήσειαν μὲν ἀπερισπάστως ταῖς εἰς Θεὸν λατρείαις, προσμένωσι δὲ ταῖς ἐκ νόμου τεταγμέναις αὐτοῖς λειτουργίαις. Οὐδενὸς τοιγαροῦν προσκεκομισμένου, κατεσκευάσθησαν οἱ τῶν θείων θυσιαστηρίων ἱερουργοί, Ερημός τε οὕτως ἀπομεμένηκεν ὁ λαός, οὐ θυσίας τελουμέ της, οὐχ ἑτέρου τινὸς δρωμένου τῶν εἰς δόξαν τε λούντων Θεοῦ. Κατεφθείρετο δὴ οὖν ἅπαντα λοιπὸν τὰ ἐν ἀγροῖς, λιμῷ τε κατεπιέζοντο, καὶ δὴ καὶ εἰς τοῦτο κατώλισθον ἀνάγκης τε καὶ ἀπορίας, ὡς καὶ αὐτὰ βούλεσθαι τοῖς ἔχουσι τροφὰς ἀπεμπωλῆσαι τὰ τέκνα, μέχρις ἂν Εσδρας εἰς αἴσθησιν κεκλημένος τῆς θείας ὀργῆς, ἐπέσκηψε περί τούτων τοῖς ἡγου μένοις τοῦ Ἰσραήλ. Προσεκόμισαν τε οὕτω μόλις δεκάτας καὶ ἀπαρχὰς, καὶ λοιπὸν εἰσέδραμον ἱερουργοὶ, ἔστησάν τε τὰ συνήθη δρῶντες ἐν τῷ ναῷ. Διά τί τοίνυν, φησίν, ὑμεῖς ἐμὲ πτερνίζετε; Έτος συνετελέσθη, συνήχθησαν οἱ καρποί, καὶ παρ' ὑμῖν ἔτι τὰ ἐπιδέκατα, καὶ αἱ κατὰ νόμους ἀπαρχαί. Καὶ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ἔσται, φησίν, ἡ διαρπαγὴ αὐτοῦ·, ὅμοιον ὡς εἰ λέγοι· Συνεκομίσασθε μὲν ἐξ ἀγρῶν ἐν τοῖς οἴκοις τοὺς καρποὺς, τάχα που καὶ οἴεσθε σώζεσθαί τε ὑμῖν αὐτοὺς καὶ εὖ κεῖσθαι λίαν ἐν αὐταῖς ταῖς οἰκίαις. ᾿Αφανισθήσονται, καὶ οὐδὲν διαρπαγής διοίσει τὸ χρῆμα. Καταπιεσθήσεσθε γὰρ λιμῷ, καίτοι συνενεγκόντες, φησί, ἐν ἱδρῶτι μόλις τὰ Εἰσόμεθα οὖν κἀντεῦθεν ἡμεῖς ὡς ἐν μεγάλαις αἰτίαις κείσεται τὸ μὴ προσάγειν Θεῷ τὰ εὐχαριστήρια καὶ ἐν ἂν χαρίσαιτο τὴν ἀρκοῦσαν ἀπονέμειν χώραν εἰς δόξαν αὐτοῦ. Ἀλλ' εἰ μὲν τοῦτο δρῴημεν, πάντη τε καὶ πάντως εὐλογήσει καὶ ἀμφιλαφῶς χαριζεται τὰ ἀγαθά. Εἰ δὲ δὴ τὴν χεῖρα συστείλαν οι εὑρημένα. τες, μόναις ταῖς ἑαυτῶν τρυφαῖς τὸ δοθεν τηρήσομεν, Ει ΧΧΧΙΧ. οὔτ᾽ ἂν ἐπιδοίημεν προθύμως τοῖς ἄλλοις εἰς μέθεξιν τὰ παρὰ Θεοῦ δωρήματα. Επιστρέψατε δὴ ἐν τούτῳ, λέγει Κύριος παν τοκράτωρ. Ἐὰν μὴ ἀνοίξω ὑμῖν τοὺς καταῤῥάκτας τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐκχεῶ τὴν εὐλογίαν μου ὑμῖν, ἕως τοῦ ἱκανωθῆναι. Καὶ διαστελῶ ὑμῖν εἰς βρῶσιν. Καὶ οὐ μὴ διαφθαρῶ ὑμῖν τὸν καρ πὸν τῆς γῆς, καὶ οὐ μὴ ἀσθενήσῃ ὑμῶν ἡ ἄμ πελος ἡ ἐν τῷ ἀγρῷ, λέγει Κύριος παντοκράτ τωρ. Καὶ μακαριούσιν ὑμᾶς πάντα τὰ ἔθνη, διότι ἔσεσθε ὑμεῖς γῆ θελητή, λέγει Κύριος παν τοκράτωρ. ΑΘ΄. Πάλιν ἀνίησιν ἐγκλημάτων, καὶ ἀπαλλάττει μὲν αὐτοὺς ἀπάσης αιτίας, ὑπισχνείται δὲ καὶ ἀμνης σικάκως χαριεῖσθαι τὰ κατ' εὐχὴν, καὶ ταῖς ἐπέκεινα λόγου κατευφραίνειν φιλοτιμίαις. Βούλεται δὲ διὰ πείρας αὐτοὺς καὶ πραγμάτων ἀναμαθεῖν, ὡς ἔσται πάντως αὐτοῖς τὸ καρποφορεῖν ὀνησιφόρον. Καὶ, εἰ τοῦτο δρᾷν ἔλοιντο, καταδώσειν ἐπαγγέλλεται καὶ τὴν τῶν ὑετῶν ἄφθονον χορηγίαν, ἀμφιλαφῆ δὲ νείμαι τὴν εὐλογίαν, ὡς ἔχειν, αὐτοὺς τῶν ἐδωδίμων ἄφθο νον τὴν αὐτάρκειαν, καὶ ἀπαξαπλῶς τῶν ἐκ γῆς ἀγαθῶν τὴν ἀποχρῶσαν μέθεξιν. ι Διαστελῶ γὰρ, φησὶν, ὑμῖν εἰς βρῶσιν.. Τὸ δὲ διαστελώ νοήσεις 4 Αφοριῶ, ήγουν ὅτι τῶν ἐκ γῆς φυομένων ἔκαστον ίδιον ἔχει καιρόν, καθ' δν ἢ γίνεται τυχὸν ἢ πεπαίνεται. Οτι δὲ βλάβης ἁπάσης ἀμείνων ἔσται τῆς γῆς ὁ καρπός, πολύβοτρυς δὲ, καὶ εὐοινοτάτη λίαν ἡ ἐν ἀγροῖς ἄμπελος, ὑπισχνείται σαφῶς, ὡς εἰς πέρας ἐνηνεγμένων, μακαρίους τέ φησιν ἔσεσθαι λοιπόν, καὶ οἷά τινα γῆν θελητὴν ὀνομάζεσθαι, τουτέστι, τὴν ἀξιέραστον διά τε τὴν εὐκαρπίαν, καὶ ὅτι γονιμωτάτη. Οὐκοῦν εἴ τις ἔχει σπλάγχνα οικτιρμῶν, τοιούτῳ δὴ πάντως περιτεύξεται τῷ Θεῷ, καὶ ἀποσωρεύσει μὲν ἐν οὐρανοῖς, φάγεται δὲ τοὺς καρποὺς τῶν ἰδίων πόνων, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Καὶ οὐκ ἔσται κατ' ἐκεῖνον τὸν ἀπηνῆ τε καὶ ἀνούστατον πλούσιον, ὃν τὴν χώραν ἐμπεφορηκέναι φησὶν ὁ Σωτὴρ ἐν παρα βολαῖς εὐαγγελικαῖς. Ὁ μὲν γὰρ ἔφασκε ο Τί ποιήσω; Καθελώ μου τὰς ἀποθήκας, καὶ μείζονας οἰκοδομήσω, καὶ ἐρῶ τῇ ψυχῇ μου· Ψυχή, ἔχεις ἀγαθο κείμενα εἰς ἔτη πολλὰ, φάγε, πίε, εὐφραίνου.» Σχε ο πτομένῳ δὲ τὰ τοιαῦτα καὶ ἀμαθαίνοντι, Θεὸς Αφρον, φησί, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ· ὁ δὲ ἡτοίμασας, τίνι ἔσται; ο Οὐκοῦν, ὡς ἔφην, εὐλογίας ἔμπλεως ὁ κοινωνικός. Ο τοιοῦτος ἕξει καὶ νοητούς υετούς κατάροντας την καρδίαν καὶ ἱκανῶς κατευφραίνοντας, καὶ τοὺς τῆς εὐσεβείας ἐκδώσει καρπούς. ἄλλοτε ἄλλως καὶ οἱονείπως διεσταλμένους, τοῦτο μὲν ἀγάπῃ, τοῦτο δὲ χρησ στότητι καὶ φιλαλληλία, ἀνδρείᾳ τε καὶ ὑπομονή διαπρέπων· ἔσται δὲ οἷά τίς εὐκαρπος καὶ γονιμωτ τάτη γῆ, λαμπρός τε καὶ διαβόητος καὶ τρισμακάριος ἀληθῶς. «Αἱρετὸν γὰρ ὄνομα καλὸν ἢ πλούτος πολύς, ο καθώς γέγραπται. Εβαρύνετε ἐπ' ἐμὲ τοὺς λόγους ὑμῶν, λέγει Κύριος, καὶ εἴπατε· Εν τίνι κατελαλήσαμεν κατὰ σοῦ; Εἶπατε· Μάταιος ὁ δουλεύων Θεῷ, καὶ τί πλέον, ὅτι ἐφυλάξαμεν τὰ φυλάγματα αὐτοῦ, καὶ διότι ἐπορεύθημεν ἱκέται πρὸ προσ ώπου Κυρίου παντοκράτορος; Καὶ νῦν ἡμεῖς ματ καρίζομεν ἀλλοτρίους, καὶ ἀνοικοδομοῦντα πάν τες ποιοῦντες ἄνομα, καὶ ἀντέστησαν τῷ Θεῷ, καὶ ἐσώθησαν. Ταῦτα κατελάλησαν οι φοβούμενοι τὸν Κύριον, ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτ τοῦ. Καὶ προσέσχε Κύριος, καὶ εἰσήκουσε. Μ'. Οτε τινὰς τῶν γνωρίμων ὠλισθηκότας εἰς ἁμαρτίαν ἐπανορθοῦν ἐθέλῃ Θεός, παρακομίζει μὲν εἰς μέσον τὰ διεπταισμένα, διελέγχει δὲ σαφῶς, καὶ οἷον πλήττει μομφαῖς, ἵνα τοῖς ἰδίοις ἐπερυθριῶντες πλημμελήμασιν ἔχοιντό τε μεταφοιτᾷν ἐπὶ τὰ ἀμείνω και χρησιμώτερα, σωθεῖέν τε οὕτω, τὸν παρ' αὐτοῦ ζητήσαντες ἔλεον. Αἰτιᾶται τοίνυν καὶ ἐφ' ἑτέρῳ τινὶ τοὺς ἐξ Ισραήλ, καὶ κοινὴν ὥσπερ τινὰ καὶ τοῖς μετ' αὐτοὺς ἐξυφαίνει τὴν ἐπίπληξιν, τὸ χρῆμα εἰδὼς ἐπωφελές ἅπασι καὶ σωτήριον. Οσα γὰρ τοῖς πρὸ ἡμῶν συμβέβηκε τυπικῶς, ταῦτα γέγραπται πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν, καθά φησιν ὁ σοφώτατος Παῦλος. Αἰτιᾶται τοίνυν τοὺς ἀθυροστομοῦντας αὐτ τοὺς καὶ παλιμφήμοις ρήμασι καταλαλεῖν ᾑρημένους. Εβαρύνατε γάρ, φησίν, ἐπ᾿ ἐμὲ τοὺς λόγους ὁμῶν. • Καὶ ποῖος ἦν ἄρα τῆς καταλαλιᾶς ὁ τρόπος; Είπατε, φησι· Μάταιος ὁ δουλεύων Θεῷ, καὶ ὅτι περιστὴν οὐδὲν ἐν τῷ βούλεσθαι τηρεῖν τὰ φυλά γματα αὐτοῦ, τουτέστι τὰ διὰ νόμου θεσπίσματα. Εἰκαῖόν ἐστι πρὸς τούτῳ, φατέ, καὶ τὸ ἱκετεύειν αὐτὸν, τουτέστι τὰς ὑπὲρ ὧν ἂν ἔλοισθε προσάγειν λετάς. Καὶ ἀληθὴς μὲν πάντως ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, εἰ ταυτί τε λέγοι, καὶ καταιτιῷτο τοὺς ἐξ Ἰσραήλ. Τί δὲ δὴ τοῖς πεφλυαρηκόσιν ἡ τῆς ἁμαρτίας πρόφασις, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Μυρία μὲν γὰρ κατεβόσκετο γένη ἀλλ' ἐκ πάντων ἂν τὸ ἐξ Ἰσραὴλ ἐπελέξατο ὁ Θεὸς, ὠνόμασται δὲ μερίς, καὶ σχοίνισμα, καὶ κλῆρος αὐτ τοῦ. Οικειωσάμενος δὲ πεπαιδαγώγηκε νόμον, ὠφέ λησε διά προφητῶν. Καὶ τί πρὸς ταῦτα πέπραχον ὁ ἀπόπληκτος Ἰσραήλ; Προσκεκύνηκε τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, λελάτρευκεν εἰδώλοις, ἔφη τοῖς γλυπτοῖς Ὑμεῖς ἐστε θεοὶ ἡμῶν. ᾿Αγανακτήσας εἰκότως ἐπὶ τοῖ; οὕτω δεινοῖς ἀνοσιουργήμασιν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, επαίδευε πολυτρόπως, καλῶν εἰς μετάγνωσιν λιμοῖς, ἀνεμοφθορίαις, καρπῶν ἐνδείαις, ἀκρίσι, καὶ βρού χα), ἱκτέρῳ, καὶ κάμπαις. Οὔπω γὰρ πλήττειν ἤθελε χειρὶ στερεά, μονονουχί τε καὶ μετασοβεῖν τοῖς δα! μασι καὶ συμμέτροις ἔτι κινήμασιν ἐπὶ τὸ δρᾷν Ελέσθαι τὸ ὠφελοῦν, καὶ τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς ἀγαπητας Θεόν. Ἐπειδὴ δὲ οὐδεὶς ἦν αὐτοῖς οὐδὲ τοῦ συμμέτρου πλήττεσθαι λόγος, ἀπῴχοντο δὲ ἀχα λίνως εἰς πᾶν εἶδος ἀκαθαρσίας, ἔπεμψεν εἰς αἰχμ αλωσίαν, καὶ ὑπὸ χεῖρα πεσεῖν παρεσκεύασε την δεί μασι. χνη, 16. συμμέτρως να σὺν μέτρω, Βαβυλωνίαν. Ἐπειδὴ δὲ κέκληνται πάλιν εἰς τὴν Ει Ἰουδαίαν, Θεοῦ κατοικτείροντος, ἀνετείχισαν τε την πόλιν, καὶ ἀνεδείμαντο τὸν ναὸν, πάλιν ετράποντο πρὸς τὸ ῥᾴθυμον, οὐ πληροῦντες εὐχὰς, οὐχ ἑπόμενοι τοῖς διὰ νόμου θεσπίσματι, προσάγοντες δεκάτας ἀπαρχάς· ἀλλ᾽ ὀκνηροί, καὶ μόλις ἐπὶ τὸ θύειν ἐρ χόμενοι, καὶ κατασφάξαντες τὰ χωλὰ, τὰ τυφλά, καὶ τὰ ἐνοχλούμενα, καὶ ταῦτα ὁρῶντας εκτόπως οὐδὲν ἧττον ἐπαίδευε Θεὸς λιμῷ τε καὶ ἀκαρπίᾳ. Οἱ δὲ, καίτοι δέον, εἴπερ ἦσαν ἀγαθοὶ καὶ τῶν συμφερόν των ἐπιστήμονες, ταῖς εἰς τὸ ἄμεινον ἀναδρομαίς θεραπεύειν λελυπημένον τὸν τῶν ὅλων Θεὸν, ἀσύνετον ἐποιοῦντο τὴν καταβοήν. Ἐπειδὴ γὰρ εώρων τὰ περίοικα τῶν ἐθνῶν καὶ τὸν Θεὸν οὐκ εἰδότα, προσκυνοῦντα δὲ μᾶλλον τοῖς γλυπτοῖς, καὶ τὴν ἐσχάτην νοσοῦντα πλάνησιν, ἐν εὐπαθείαις ὄντα καὶ τρυφαῖς, ἔφασκον ἀσυνέτως·. Μάταιος ὁ δουλεύων Θεῷ. Καὶ τί πλεῖον ὅτι ἐφυλάξαμεν τὰ φυλάγματα αὐτοῦ;» Ἡμεῖς γὰρ, φησίν, οἱ νομοφύλακες ἐν ἀπορίαις ἐσμὲν καὶ πληγαῖς. Ἀχήμεθα δὲ καὶ αἰχμάλωτοι, καίτοι προσπίπτοντες ἀεὶ καὶ ἱκέται γινόμενοι τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι. Οἱ δὲ τῶν τοιούτων ὁρῶντες οὐδὲν, οὐ πληγὴν ἔχουσιν, οὐ πόνον. Οὐκοῦν μακα ρίζομεν ἀλλοτρίους. ι Καὶ ἀνοικοδομούντες ποιοῦντες ἄνομα, ἀντέστησαν Θεῷ, καὶ ἐσώθησαν.» Αντι πράττουσι γὰρ κατὰ ἀλήθειαν τῇ τοῦ Θεοῦ δόξῃ κατὰ πολλούς τρόπους οι πλανώμενοι, καὶ τοῖς χων νευταῖς προσάγοντες τὰς θυσίας, ο Καὶ τῷ ξύλῳ λέ γοντες· Θεός μου εἶ σὺ, καὶ τῷ λίθῳ· Σὺ ἐγέννησάς με. - Ταῦτα, φησί, κατελάλησαν οἱ φοβούμενοι τὸν Κύριον.» Δυσφημίας δὲ πάντως τὸ ἔγκλημα, καὶ τῶν ἐσχάτων ἀρρωστημάτων ἀπόδειξις ἐναργής. Νοσούσης γὰρ διανοίας οἱ λόγοι, καὶ μεθύοντος νοῦ θεοστυγὲς ἀπόβρασμα τὸ φάναι τι κατὰ Θεοῦ. Ὅτι δὲ τῶν τοιούτων ἐπακροᾶται λόγων οἷον οὐ παρέργως, ἀλλ' ἐν σπουδή, πεπληροφόρηκεν εἰπών· «Καλ προσέσχε Κύριος, καὶ εἰσήκουσεν. - Ότι πνεῦμα Κυρίου πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, καὶ τὸ συνέχον τὰ πάντα γνῶσιν ἔχει φωνῆς.» Εἰ δὲ δή που τις γένοιτο κατὰ τῆς θείας αὐτοῦ δόξης λόγος, οὗτος ἔσται βαρὺς καὶ οἷον ἀφόρητος, καίτοι λίαν ἀνεξικακεῖν εἰωθότι. Ταύτῃ τοι καὶ ἔφασκεν· ι Εβαρύνετε ἐπ' ἐμὲ τοὺς λόγους ὑμῶν.» Δεῖ δὴ οὖν ἔτι, κἂν μεν ἐν πόνοις, χρησίμως ἡμᾶς παιδεύοντος τοῦ Θεοῦ, μὲ λίαν ἀκηδιᾷν, μήτε μὴν οἴεσθαι τὸν οὕτω φιλάρεται ἀφειδῆσαι τῶν ἀγαθῶν· περιεργάζεσθαι δὲ μᾶλλον τὰ ἐφ᾽ οἷς προσκεκρουκαμεν, ἐκμειλίσσεσθαί τε οὕτω, καὶ τὸν ἔλεον αἰτεῖν. Εἰ δὲ δὴ καί τινες τῶν φιλαμαρτημόνων ἐν εὐπαθείαις εἶεν κοσμικαῖς, την τῶν προσκαίρων ἀπόλαυσιν ἔχοντες, ἀπονέμειν ἀκόλουθον ταῖς ἀποῤῥήτοις οἰκονομίαις τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἀνεξικακίας τοὺς λόγους. λέγει Καὶ ἔγραψε βιβλίον μνημοσύνου ἐνώπιον αυτ τοῦ τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον, καὶ εὐλαβουμένοις τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Καὶ ἔσονταί μοι, Κύριος παντοκράτωρ, εἰς ἡμέραν, ἣν ἐγὼ ποιῶ εἰς περιποίησιν, καὶ αἱρετιῷ αὐτοὺς, δν τρόπον αἱρετίζει άνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὴν δου λεύοντα αὐτῷ. ΜΑ'. Κατακερτομούντων αὐτὸν τῶν ἐξ Ισραήλ, καὶ ἀνόσια κατ' αὐτοῦ πεφλυαρηκότων προσέσχε μὲν καὶ εἰσήκουσεν. Εἶτα δέον τοῖς ἡμαρτημένοις τὴν πρέπουσαν ἐπαρτῆσαι δίκην, καὶ τοὺς τῆς ἀθυροστομίας πράττεσθαι λόγους, πάρεισι μὲν ὡς Θεὸς ἀμνησικάκως καὶ τοῦτο. Γράφει δὲ βιβλίον μνημοσύνου τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν, περὶ ὤν, οἶμαι που, καὶ αὐτὸς ἔφασκεν ὁ Δαβὶδ πρὸς τὸν γράφοντα βιβλίον· «Καὶ ἐπὶ τὸ βιβλίον σου πάντες γραφήσονται. Εὑρήσομεν δὲ αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῖς ἁγίοις λέγοντα μαθηταῖς· Μὴ χαίρετε ὅτι τὰ δαιμόνια ὑποτάσσεται ὑμῖν· χαίρετε δὲ μᾶλλον ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγράφησαν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ο Επαρᾶται δὲ σφόδρα εἰκότως ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, τοῖς Ἰουδαίων δήμοις ἀπεκτονόσι Χριστόν, οὕτω λέ γων· • Εξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν.· Γράφεται τοίνυν τὸ τοῦ μνημοσύνου βιβλίου τοῖς φοβουμένοις Θεόν, οὺς καὶ οἰκείου; ἔσεσθαί φησιν ἑαυτῷ καὶ γνωριμω πάτους κατά γε τὸν τῆς περιποιήσεως καιρὸν, ὅτε καθιεῖται μὲν ὁ Χριστὸς ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, δορυφορούντων ἀγγέλων· «Καὶ στήσει τὰ μὲν πρόσ βατα ἐκ δεξιῶν, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων, καὶ ἐρεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι λείαν ἀπὸ καταβολής κόσμου.» Τότε γὰρ αὐτοὺς αἱρετιεῖ, τουτέστιν αἱρετοὺς ποιήσεται, παραχωρών οὐδὲν εἰς φιλοστοργίαν τοῖς καθ' ἡμᾶς πατράσιν, οἱ τοῖς ἰδίοις ἐπιγάνονται τέκνοις, ὅταν εἶεν μάλιστα σοφὰ καὶ εὐήνια, καὶ διὰ πλείστης αἰδοῦς ποιοῦνται τοὺς φύσαντας. Καὶ ἐπιστραφήσεσθε, καὶ ὄψεσθε ἀνὰ μέσον δικαίου, καὶ ἀνὰ μέσον ἀνόμου, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ δουλεύοντος τῷ Θεῷ, καὶ τοῦ μὴ δου λεύοντος. ΜΒ. Τότε δή, τότε, φησί, τῆς οὕτω λαθραίας είν καιομυθίας ἀποπαυσάμενοι, καὶ τὴν ἀκρατῆ καὶ ἀπαίδευτον ἀνακόπτοντες γλῶσσαν, διαλοιδορήσεσθε μὲν οὐκ ἔτι τῷ φιλαρέτῳ Θεῷ, μονονουχὶ δὲ τὴν μέθην ἀποπεμψάμενοι, καὶ οἷον ἐπιστρέφοντες ἐκ πλάνης, εὖ μάλα καταθρήσετε τότε καὶ ὅσον ἐστὶ τὸ μεταξύ δικαίου καὶ ἀνόμου, τοῦ δουλεύοντος Θεῷ καὶ τοῦ μὴ δουλεύοντος. Οἱ μὲν γὰρ ἄνομοί τε καὶ ἐξω ήνιοι, καὶ τὸν τῆς ὑπ' αὐτῷ δουλείας ἀποσειόμενοι ζυγόν οιχήσονται πρὸς ἀπώλειαν καὶ εἰς ἀτελεύτητον κόλασιν. • Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμός τῶν ὀδόντων, ο καθὰ γέγραπται. Οἱ δὲ ἀγαθοὶ καὶ φιλόθεοι, καὶ τῶν θείων νόμων επιστήμονες, καὶ ἀπάσης ἀρετῆς ἐπιμεληται, λαμπροί, καὶ ἡγιασμένοι, τὸν τῆς ἀφθαρσίας ἀναδήσονται στέφανον, καὶ ἐν ταῖς ἄνω γεγονότες μοναῖς, συνδιαιτήσονται μὲν ἁγίοις ἀγγέλοις, κοινωνοὶ δὲ τῆς δόξης ἀποφανέντες Χριστοῦ, τοῖς εἰς μακραίωνα βίον ἐντρυφήσουσι ἀγαθοῖς, «"Α ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πλὴν εὐημερούντας βλέποντες ἐν τῷ τῷ βίῳ τοὺς τῆς φαυλότητος ἐραστές, γεγόνασι μεν ἐν λογισμοῖς τῶν ἁγίων τινὲς, οὐχ ἡγνόησαν δὲ ὅτι τὸ τοῦ βίου πέρας ἕξουσιν εἰς ἀπώλειαν. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Ιερεμίας οὕτω πώς φησι· ο Δίκαιος εἶ, Κύριε, ὅτι ἀπολογήσομαι πρὸς σέ, πλήν κρίμα λα λήσω πρὸς σέ. Τί ὅτι ὁδὸς ἀσεβῶν εὐοδοῦται; Εύν θήνησαν ἅπαντες οἱ ἀθετοῦντες ἀθετήματα; ἐφύτευσας αὐτούς, καὶ ἐῤῥιζώθησαν· ἐτεκνοποίησαν, καὶ ἐποίησαν καρπόν. Ἐγγὺς εἶ σὺ τοῦ στόματος αὐτῶν, καὶ πόῤῥω ἀπὸ τῶν νεφρῶν αὐτῶν. Καὶ σύ, Κύριε, γινώσκεις με, εδοκίμασας τὴν καρδίαν μου ἐναντίον σου.» Εἶτα πάλιν φησί· «Αγνισον αὐτοὺς εἰς ἡμέ ραν σφαγῆς αὐτῶν. Ἕως πότε πενθήσει ἡ γῆ;, Ορᾷς ὅπως ἐμπέπτωκεν εἰς λογισμῶν δυσχέρειαν, οὐκ ἠγνόηκε δὲ τῶν δυσσεβούντων τὸ πέρας. «Πᾶτα σάρξ χόρτος καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπων, ὡς ἄνθος χόρτου [ς],» κατὰ τὸ γεγραμμένον. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Διότι ἰδοὺ ἡμέρα έρχεται καιομένη ως κλίβανος, καὶ φλέξει αὐτοὺς, καὶ ἔσονται πάντες οι ἀλλογενεῖς, καὶ πάντες οἱ ποιοῦντες ἄνομα και λάμη, καὶ ἀνάψει αὐτοὺς ἡμέρα ἡ ἐρχομένη, λέ γει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ οὐ μὴ ὑπολειφθή ἐξ αὐτῶν ῥίζα οὐδὲ κλῆμα. ΜΓ'. Ἐν πυρὶ γὰρ ἔσεσθαι τὴν τῆς κρίσεως ἡμέραν ἐννοεῖν ἀκόλουθον, «Εν ᾖ οἱ οὐρανοὶ μὲν ῥοιζηδόν παρελεύσονται, στοιχεῖα δὲ καυσούμενα λυθήσονται, γῆ δὲ καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ἔργα κατακαήσεται πάντα. Καινοὺς δὲ οὐρανούς, καὶ καινὴν γῆν κατὰ τὰ ἐπαγγέλματα αὐτοῦ προσδοκώμεν·. ἔφη γὰρ ὧδέ τις τῶν ἁγίων μαθητῶν. Ηξει τοίνυν, φησίν, ὡς κλίβανος ἡ ἡμέρα Κυρίου, καὶ καταφλέξει μὲν ἅπαντας τοὺς ἀλλογενεῖς, προσθήσει δὲ τούτοις καὶ τοὺς ποιοῦντας τὰ ἄνομα· μία γὰρ ἔσται τοῖς κατ' ἀμφοῖν ἡ δίκη. Αθρει δὲ οὕτως ἀστειότητα. Νυνί διαμέμνηται τῶν ἀλλογενῶν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτοὺς εμακάριζον, λέγοντες· «Καὶ νῦν ἡμεῖς μακαρίζομεν ἀλλοτρίους, καὶ ἀνοικοδομούνται ποιοῦντες ἄνομα, καὶ ἀντέστησαν Θεῷ, καὶ ἐσώθησαν,» ταύτῃ κατα φλεχθήσεσθαί φησιν αὐτούς, ὡς τῇ τοῦ Θεοῦ δόξῃ πεπολεμηκότας, καὶ προσκυνεῖν ἑλομένους τὴν κτίσ σιν παρὰ τὸν κτίσαντα. Λογιούμεθα καὶ ἑτέρως ἀλλογενεῖς ὀνομάζεσθαι τοὺς εἰδωλολάτρας, καὶ τοὺς καθ᾿ ἕτερόν τινα τρότον ηλλοτριωμένους τοῦ ἱεροῦ τε καὶ ἀπολέκτου γένους, οἷόν τί φημι τοὺς αἱρετικοὺς, περὶ ὧν ἂν λέγοιτο, καὶ μάλα εἰκότως·· Ἐξ ἡμῶν ἐξῆλθον, ἀλλ' οὐκ ἦσαν ἐξ ἡμῶν. Εἰ γὰρ ἦσαν ἐξ ἡμῶν, μετ μενήκεσαν ἂν μεθ᾿ ἡμῶν.» Οὗτοι τὴν θείαν εὐγένειαν ἀποβεβληκότες, ἀπονοσφιζόμενοί τε τοῦ ἱεροῦ καὶ ἀπολέκτου γένους τοῦ γεγονότος εις περιποίησιν (διὰ πίστεως δὲ δηλονότι τῆς ἐν Χριστῷ), πυρὸς ἔσονται τοῦ παμφάγου τροφή. Εν ἴσῃ δὲ μοίρα κεί σονται παρὰ Θεῷ καὶ οἱ ποιοῦντες ἄνομα, κἂν εἰ ἐγκρίνοιντο τυχὸν τοῖς πεπιστευκόσι καὶ ἐξειλεγμένης, καὶ τὸν φύσει δὲ καὶ ἀληθῶς εἰδόσι Θεόν. Οὐ γὰρ ἀπόχρη τοῦτο αὐτοῖς πρὸς ἀπόνιψιν ἁμαρτίας, ". › εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ο ἡ πίστις χωρὶς ἔργων νεα κρά ἐστι.» Δικαιοὶ μὲν γὰρ ἡ πίστις ἡ εἰς Χριστὸν, καὶ τῆς τῶν προσπταισμένων ἀπαλλάττει κηλίδας. Εἰ δὲ δή τις μετὰ τοῦτο ῥᾴθυμός τε καὶ ἀναπεπτω κς ευρίσκοιτο πρός τε τὰ σαρκὸς καὶ τὰ τοῦ κόσμου πάθη, νενέκρωσεν οἰωνεί πως ἐν ἑαυτῷ τὴν πίστιν, προστιθεὶς μὲν οὐδὲν τῶν ἐπαινουμένων, παλινδρομήσεις δὲ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρχαίαν τοῦ βίου σκαιότητα. Περὶ τῶν τοιούτων φησὶ καὶ ὁ θεσπέσιος μαθητής· «Κρείσσον γὰρ ἦν αὐτοῖς μὴ ἐπεγνωκέναι τὴν ὁδὸν τῆς δικαιοσύνης, ἢ ἐπιγνοῦσιν εἰς τὰ ὀπίσω “. › 866 ἀνακάμψαι ἀπὸ τῆς παραδοθείσης αὐτοῖς ἁγίας ἐνα τολής. Συμβέβηκεν γὰρ αὐτοῖς τὸ τῆς ἀληθοῦς Παρ οιμίας· «Κύων ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐξέραμα, καὶ ὡς λουσαμένη εἰς κύλισμα βορβόρου. Οὐκοῦν ἐν ἴπερ τοῖς ἀλλογενέσι καὶ οἱ ποιοῦντες ἄνομα, οἳ καὶ ἔσονται καλάμη, καταφλεχθήσονται δὲ οὕτως ώσανεί .. κἀκείνη πυρὸς ἐπενηνεγμένου. Συνάγεται γὰρ ὁ σἶτος › εἰς ἀποθήκην, καθὰ καὶ ὁ Σωτήρ φησι περὶ τῶν ἁγίων θεριστῶν· τὸ δὲ ἄχυρον κατακαίεται πυρί ἀσβέστῳ. ι Καὶ οὐ μὴ ὑπολειφθῇ αὐτοῖς ῥίζα, οὐδὲ κλῆμα, τουτέστιν, οὐδεμίαν ἕξουσιν ἐλπίδα τοῦ καὶ αὖθις ἀναφυῆναι πρὸς ζωήν, ζωήν δέ φημι την ἀξιέραστήν τε καὶ ὡς ἐν δόξῃ τῇ παρὰ Θεῷ, τὴν ὡς ἐν ἁγιασμῷ καὶ μακαριότητι νοουμένην. Ρίζης μὲν γὰρ οὐκ εἰσάπαν εκκεκομμένης, οὔτε μὴν κλήματος εἷον ἐκ βάθους ἐξῃρημένου, σώζεταί τις ἐλπὶς τοῦ καὶ ἀναφύναι πάλιν· Εστι γὰρ δένδρῳ ἐλπὶς, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἐὰν γὰρ ἐκκοπῇ, πάλιν ἐπανθήσει, καὶ ἡ ῥάδαμνος δὲ αὐτῆς οὐ μὴ ἐκλ[ε]ίπῃ. Εἰ δὲ δὴ κάτωθεν καὶ ἐξ αὐτῆς ῥίζης εἰσάπαν άνα μοχλεύοιτο, καὶ ἀγρίαν τῶν κλημάτων υπομένοι τομήν, συνδιολεῖται πάντως αὐτῷ καὶ ἐλπὶς ἅπασα τὰ καὶ εἰσαὖθις ἀναφθῆναι δύνασθαι πρὸς ζωήν. 18. > Οὐκοῦν ὡς ἐξ ὁμοιότητος τῆς τῶν φυτῶν ἐξῃρῆσθαί τοῦτο σαφῶς ὁ θεσπέσιος Ησαΐας ἐπαγγέλλει, πῦρ αὐτῶν οὐ σβεσθήσεται, καὶ ἔσονται εἰς ὅρασιν φησιν ἅπασαν τῶν φιλαμαρτημόνων ἐλπίδα. Καὶ λέγων·. Ο σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτήσει, καὶ τὸ πάσῃ σαρκί.» Καὶ ἀνατελεῖ ὑμῖν τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά του Ήλιος δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέ ρυξιν αὐτοῦ. Καὶ ἐξελεύσεσθε καὶ σκιρτήσετε ὡς μοσχάρια ἐκ δεσμῶν ἀνειμένα. Καὶ καταπατήσετε ἀνόμους, διότι ἔσονται σποδός ὑποκάτω τῶν ποδῶν ὑμῶν, ἐν τῇ ἡμέρᾳ, ᾗ ἐγώ ποιώ, λέ γει Κύριος παντοκράτωρ. ΜΔ'. Επέλαμψε μὲν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ λόγος τοῖς ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς ὁμοίωσιν ὑποδύς, ο Γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ο ἐν ἀχλύϊ δὲ ὄντας καὶ σκότῳ, καθάπερ τις ἥλιος ταῖς οἰκείαις περιαστράπτων μαρμαρυγαίς, καὶ τὴν τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας ἀκτῖνα λαμπρὰν ταῖς τῶν πιστευόντων ψυχαῖς ἐνιεὶς, καθαροὺς ἀπέφηνε, καὶ σοφούς, καὶ ἀπάσης ἀγαθουργίας ἐπιστήμονας. Έδειξε δὲ ἡμῖν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, καὶ διὰ τῆς καὶ σεσοφισμένους, ἔμπλεών τε τὸν νοῦν τῆς περὶ αὐτοῦ γνώσεως ἔχοντας. Πλὴν καὶ εἰς τοῦτο φαιδρότητος παρενηνεγμένοι, ο πεπλουτισμένοι τε, καθά φησιν ὁ μακάριος Παῦλος, ἐν παντὶ λόγῳ, καὶ ἐν πάσῃ γνώσει, καὶ ἐν πάσῃ σοφίᾳ, βλέπομεν ἄρτι ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι, καὶ γινώσκομεν ἐκ μέρους. Ηξει δὲ κατὰ καιροὺς τὸ τέλειον, ο καὶ ἐν πληρο στάτῃ λοιπὸν ἐσόμεθα γνώσει Χριστοῦ, πάλιν ἡμῖν ἐξ οὐρανῶν ἐπιλάμψαντος, ο καὶ καταργοῦντος μὲν τὸ ἐκ μέρους,» καὶ τὴν ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι γνῶσιν, καταλάμποντος δὲ ὥσπερ τοῖς τελειωτέρας, καὶ θείου τινὸς καὶ ἀποῤῥήτου φωτὸς ἀναπιμπλάντο; τὸν νοῦν, καὶ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χύσει κατα φαιδρύνοντος. Εφη μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος Παύλος & ἀποῤῥήτου μυσταγωγίας ευτυχεστάτους απέφηνε . Είτε δὲ προφητείαι καταργηθήσονται, καὶ γνώσει; η παύσονται.» Φαμὲν δὲ οὐκ ἀπὸ τοῦ γινώσκειν ἐκ μέρους ἐπὶ τὸ μηδόλως εἰδέναι τι βαδιούμεθα, πολλού γε καὶ δεῖ. Ἐπεὶ τίνα τρόπον ὁ τῆς μελλούσης ἐλπί δος καιρὸς οὐ πρὸς ζημίας ἔσται τοῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς, εἰ χρὴ πάντως καὶ ὧν ἂν ἔχοιμεν ἀπολισθεῖν οὐ τὰ ἀμείνω κερδαίνοντας, οὐκ ἐπί τι τῶν ὑπερ κειμένων ιέντας τὸν νοῦν· ἀπεμπωλοῦντας δὲ μᾶλλον καὶ τὸ ἤδη πεπορισμένον οὐκ ἀταλαιπώρως ἔσθ' ὅτε; Καταργηθήσονται καὶ προφητείαι, πεπαύσεται δὲ καὶ γνῶσις, ἐπεισκρινομένης δηλονότι ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς τῆς ἄγαν ὑπερκειμένης. Ωσπερ γὰρ εἴ τις ἑνὸς ἐν οἴκῳ φαίνοντος λύχνου, καὶ μετρίαν ἐν τοῖς αὐτὸν ὁρῶσιν ἱέντος αὐγὴν, εἰσκομίσειε λαμπάδα, πᾶσά πως ἀνάγκη μονονουχὶ καὶ ἀπρακτεῖν τὸ ἐκεί νου φῶς τὴν τῇ τοῦ μείζονος ἀμετρίᾳ παραχωρούν καὶ ὥσπερ ἡλίου τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν καταυγάζοντος, ἀδρανής ἤδη πως ἡ τῶν ἀστέρων ἀπολέλειπται λαμπρότης· οὕτω φαιδροτέρας ἡμῖν εἰσκεκομισμένης γνώσεως καταργηθήσεται πως η μείων. Εφη δε που καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις·. Ταῦτα ἐν παροιμίαις λελάληκα ὑμῖν. Ερχεται ὥρα, ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμίαις λαλήσω πρὸς ὑμᾶς· ἀλλ' ἐν παρότ σίᾳ περὶ τοῦ Πατρὸς ἀναγγελῶ ὑμῖν.» Οὐκοῦν τοῖ; ἁγίοις, οἳ καὶ σφόδρα πεφόβηνται τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἁπάσης ἀρετῆς ἐπιμεληταὶ γεγόνασιν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ Χριστὸς ἀναλάμψει, καθάπερ τις δικαιοσύνης ήλιος τῆς τελειοτάτης γνώσεως τὰς αὐγὰς ἐνιεῖς, καὶ ἁπάσης αὐτοὺς ἀπαλλάττων ψυχικής αρρωστίας, καὶ θλίψεως τῆς ἀρχαίας ὡς ἀπωτάτω τιθείς. Τοῦτο γάρ ἐστι τό· ε Ιασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ· οἷον ὡς ἐπ᾽ ἀετοῦ καὶ νεοττῶν εἰρημένον, κατ' ἐκεῖνό που πάντως, τὸ διὰ τοῦ πανσόφου Μω σέως λελεγμένον περὶ Θεοῦ, καὶ τῶν ἐξ Αἰγύπτου λελυτρωμένων· «ὡς ἀετὸς σκεπάσει νοσσιάν ἑαυτοῦ διεῖς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ, ἐδέξατο αὐτούς.» Έσται τοίνυν, φησί, ο καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. ὁ Ἐν μὲν γὰρ τῷ αἰῶνι τούτῳ δεινά πώς ἐστιν ἐν ἡμῖν τῆς σαρκὸς τὰ σκιρτήματα - καταθήγει γὰρ τὸν ΧΑΣΙ, εντεχνεστάτους ευτεχνοτάτους, νοῦν εἰς ἐκτόπους ἡδονὰς, ἀγριαίνει δὲ ἐν τοῖς μέλε σιν ὑμῶν τῆς ἁμαρτίας ὁ νόμος, ἢ καὶ νικᾶται τυχὸν διὰ τῆς τῶν ἁγίων ἐπιεικείας επαμύνοντος τοῦ Χρι στοῦ. Καταμεθύει δέ πως ὁ νοῦς, καὶ καθ' ἕτερον τρόπον πειραζόμενος ὑπὸ παθῶν· ἀλαζονείαί τε γὰρ ἐπισκήπτουσι, καὶ φιλοδοξίαι κοσμικαί, ὀργαὶ, καὶ φιλοκέρδειαι, καὶ τὰ ἕτερα τῶν κακῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὸν ἀρραβῶνα τοῦ Πνεύματος διὰ Χριστοῦ πεπλουτήκα μεν, εἰθίσμεθά τε κατευμεγεθεῖν τῶν παθῶν, πλὴν ἱδρῶτος οὐ δίχα, κατὰ δέ γε τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα πλήρη τῆς θεογνωσίας ἔχοντες τὴν αὐγὴν, καὶ τὴν τελειοτάτην τῆς δωρεᾶς τοῦ ἁγίου πλουτούντες Πνεύματος, ἀποδυσάμενοί τε τήν φθορὰν καὶ τὰ τῆς σαρκὸς πάθη, Θεῷ λατρεύομεν όλοτρόπως, οὐ μερι ζόμενοι πρὸς ἁμαρτίαν, οὔτε μὴν ὑπό τοῦ τῶν πάλαι παθῶν ἐνοχλούμενοι, ἀλλ' ἐν ἴσῃ τάξει τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις τὸν καθαρὸν καὶ ἀπήμονα βιοῦντες βίον. Γέγραπται γὰρ περὶ τῶν ἁγίων, ὅτι ἐπιλήσονται τὴν θλίψιν αὐτῶν, καὶ οὐκ ἀναβῇ αὐτῶν ἐπὶ τὴν καρδίαν. Εσται δέ, φησί, καὶ εὐφροσύνη αιώνιος ὑπὲρ χει φαλῆς αὐτῶν, αἴνεσις, καὶ εὐφροσύνη, καὶ ἀγαλλίαμα καταλήψεται αὐτοὺς, ἀπέδρα οδύνη, λύπη, καὶ στε ναγμός.» Ταύτῃ τοι φησὶν ὁ προφήτης, ἤτοι Θεὸς ὁ τούτων ἐργάτης καὶ δοτήρ, ὅτι «Ἐξελεύσεσθε, καὶ σκιρτήσεσθε ὡς μοσχάρια ἐκ δεσμῶν ἀνειμένα. ατε περ γὰρ τὰ μοσχάρια τὰ ὑπότιτθα δεσμῶν ἀνιέμενα κατασκαίρουσι τῶν ἀγρῶν, ἐν εὐανθεῖ τῇ πόᾳ ἀπο πηδῶντά τε καὶ διαμυκώμενα· οὕτω κατὰ καιροὺς οἱ ἅγιοι μονονουχί δεσμῶν ἀνειμένοι τῆς ἐν τῷδε τῷ βίῳ βλέψεως, φροντίδος, ἱδρῶτός τε καὶ πόνων, εἰς τὴν τοῖς ὁσίοις πρέπουσαν εὐθυμίαν ἐκβήσονται, πατοῦντες ἀνόμους, οὐ μαχομένους ἔτι καὶ ἀνθεστηκότας, πεσόντας δὲ ἤδη καὶ νενικημένους, καὶ οἷον ὑπὸ πόδας κειμένους, τῷ καὶ ἀνῃρῆσθαι παντελῶς τὸν παρ' αὐτῶν πόλεμον. «Οὐ γὰρ ἔσται ἐκεῖ λέων, οὐδὲ κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἔσται δὲ μᾶλλον ὁδὸς καθαρά, καὶ ἁπάσης κηλίδος ἀπηλλαγμένη κατ' ἐκεῖνο μάλιστα τοῦ Και ιδού εγώ ἀποστελῶ ὑμῖν Ηλίαν τὸν Θεσβίτην, πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ, ὅς ἀποκαταστήσει καρ δίαν πατρὸς πρὸς υἱὸν, καὶ καρδίαν ἀνθρώπου πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω ΜΕ. Απόδειξις ημερότητος καὶ ἀνεξικακίας Θεοῦ, τὸ καὶ Ἠλίαν ἡμῖν τὸν Θεσβίτην προαναλά ψαι κατά καιρούς, ὅτι παρέσται λοιπὸν ὁ κριτής, τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην προαγγέλλοντα. Κατα βήσεται γὰρ κριτὴς ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, δορυφορούντων ἀγγέλων, ο Καὶ καθιεῖται μὲν ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, κρίνων τὴν οἰκουμένην ἐν δια καιοσύνῃ, ἀποδώσει δὲ πάντως ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ. • Ἐπειδὴ δὲ ἐν πλείσταις ἐσμὲν ἁμαρτίαις, προβαδίζει χρησίμως ὁ θεσπέσιος προφήτης, εἰς ὁμοψυχίαν ἄγων τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ἵνα δὴ σύμπαντες εἰς ἑνότητα τὴν διὰ πίστεως συνηγμένοι, καὶ τῶν εἰς φαυλότητα σπουδασμάτων ἀποπαυσάμενοι, πληρούν ἔλοιντο τὸ ἀγαθόν, οὕτω τε σωθείεν καταφοιτήσαντος τοῦ κριτοῦ. Φθάσας μὲν οὖν ὁ μακάριος Βαπτιστής Ο τῶν θηρίων τῶν πονηρῶν οὐδὲν μὴ ἀναθῇ ἐκεῖ, ὁδὸς ἁγία κληθήσεται.» Απόλεμος γὰρ καὶ καιροῦ τῶν ἁγίων ἔσται ζωή. τὴν γῆν ἄρδην. Ει Β. xνι, Ἰωάννης προῆλθεν ι ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ηλίου.» Αλλ' ὥσπερ αὐτὸς διεκήρυττε λέγων Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ο οὕτω καὶ ὁ θεσπέσιος Ἠλίας ἐγγὺς ὄντα διακηρύξει τότε, καὶ ὅσον οὐδέπω παρεσόμενον, ο ἵνα κρίνῃ τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνη.» Καὶ νῦν μὲν ἴσως διχονοοῦσί τινες, καὶ με μέρισται μὲν πατὴρ πρὸς υἱὸν, υἱὸς δὲ ὡς πρὸς πο τέρα. Ὁ μὲν γὰρ πεπίστευκεν εἰς Χριστὸν, ὁ δὲ τοῖς ἀποστόλοις ἐστὶν ἐναρίθμιος, ἕτεροι δὲ διεστήκασι τῆς ἀλλήλων ἀγάπης, διεσχισμένοι πρὸς ἔχθραν καὶ ἀκαταλήκτους ὀργὰς καὶ τὰς ἐφ' ὅτῳοῦν τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων φιλονεικίας. Αποκαταστήσει γε μὴν ὁ προφήτης, καὶ εἰς μίαν συνάγων πίστιν πάλαι διῃρημένους, ι καὶ ἀποκαθιστὰς ἄνθρωπον πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἔλθω, φησὶ, καὶ πατάξω τὴν τὴν ἄρδην, ο τουτέστιν ὁλοτρόπως καὶ παντελῶς. Ορᾷς οὖν ἄρα τὴν ἡμερότητα τοῦ πάντων Δεσπότου. Προαναπείθει τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ μονονουχί δια μαρτύρεται διὰ τῆς Ἠλίου φωνῆς, ὅτι παρέσται κριτής, ἵνα ταῖς εἰς τὸ ἄμεινον μεταδρομαῖς τὸν οἰκεῖον ἐπανορθοῦντες βίον οἱ τὸ τηνικάδε ζώντες ἐπὶ τῆς γῆς, μὴ πικρῷ περιτύχοιεν δικαστῇ, πέμποντι πρὸς φλόγα, ο καὶ εἰς τὸ σκότος τὰ ἐξώτερον. Ακούσειαν δὲ μᾶλλον·. Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ βασιλείαν ἀπὸ καταβολής κόσμου. Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν Ο Μνήσθητε νόμου Μωσῆ τοῦ δούλου μου, καθ ότι ενετειλάμην αὐτῷ ἐν Χωρήβ πρὸς πάντα τὸν Ισραὴλ προστάγματα καὶ δικαιώματα. ΜϚ'. ᾿Αναπείθει πάλιν ἐννοεῖν τοὺς ἐντευξομένους τοῖς τοῦ προφήτου λόγοις ὅτι μὴ καινὸν ἢ ἀσύνηθες τὸ ἐπὶ Χριστῷ γέγονε κήρυγμα, μήτε μὴν μένεις ταῖς Μαλαχίου φωναῖς πρααπηγγελμένον· ἀλλὰ γὰρ ἄνωθέν τε καὶ ἐξ ἀρχῆς. καὶ ἐκ πρώτων, ἵνα οὕτως εἴπωμεν, χρόνων, καθ' οὓς κέκληται προς θεογνωσίαν ὁ Ἰσραήλ, ὅτε τοὺς ἐν Χωρήβ κεχρησμώδηκε νόμους. Καταβέβηκε μὲν γὰρ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἐν εἴδει πυρὸς ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, ἐφαίνοντο δὲ καπνοὶ μὲν, καὶ φλόγες ὑψοῦ τε διάττουσαι, καὶ πολὺ τοῖς θεωμένοις εμποιοῦσαι τὸ δεῖμα. Σκύτος δὲ ἦν, καὶ γνόφος, καὶ θύελλα, καὶ φωνὴ τῆς σάλπιγγος, ἠχούσης μέγε. Τότε δή, τότε περίφοβοι γεγονότες υἱοὶ Ἰσραήλ προσθεσαν λέγοντες τῳ μεσίτῃ καὶ παιδαγωγῷ σῆς οὗτος ἦν)· • Λάλει σὺ πρὸς ἡμᾶς, καὶ μὴ λα λείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ἵνα μὴ ἀποθάνωμεν.» Καλ δὴ πρὸς ταῦτα Θεός· • Ορθῶς, φησί, πάντα όσα ἐλάλησαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ἐκ τῶν ἀδελ φῶν αὐτῶν ὥσπερ σέ, καὶ θήσω τους λόγους μου εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς κατὰ πάντα όσα ἐντέλωμαι αὐτῷ.» Ορᾷς ὅπως ἐκ μακρῶν τῶν ἄνωθεν χρόνων προανεφώνει Χριστὸν τὸ Γράμμα το ἱερόν; ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὰς εἰ δὴ βούλοιτό τις τὰς τοῦ νόμου βασανίζειν σκιάς, Χριστὸν εὑρήσει γραφόμενον, καὶ τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον. Καὶ γοῦν ἔφασκεν 1020 δαίοις· «Εἰ ἐπιστεύετε Μωσῇ, ἐπιστεύετε ἂν καὶ ἐμοί· περὶ ἐμοῦ γὰρ ἐκεῖνος ἔγραψε. ο Πλήρωμα γὰρ νόμου καὶ προφητῶν ὁ Χριστός· δι' οὗ, καὶ μεθ' οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα, σὺν τῷ παναγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.
8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHHEP. ipsis aiebat Deus: • Dilexerunt movere pedles suos, et non, pepercerunt, et Deo non complacuit in eis". Facile enim in tetras idololatrias abduce bantur, et cum essent oriundi e sanguine Israel, alienigenas Chananæos imitari conabantur. Post quam autem unigenitum Dei Verbum nostri simile factum est ", et justificatos fide " sancto Spiritu ad se accedentes obsignavit ejus gratia, mens nobis stabilis, inconcussa el Grpala in pietate evasit. Nec enim quisquam persuadebit sanctificatis alium colere Deum præter eum qui natura et vero est Deus, quem Deum in Christo cognovimus. Ostendit enim nobis in seipso Patrem, dicens: «Qui vidit me, vidit et Patremn Itaque in die illa, inquit, boc est in illo tempore, non erit Chananæus, id est, alienigena et idololatra in domo Domini omnipop tentis. Stabiliti enim sumus, ut dixi, in fide, et securitatis ornamentis per Christum cohonestati, per quem et cum quo Deo et Patri gloria, cum sancto Spíritu in omnein æternitatem. Amen. * Jerem, xiv, 10. * Philip. 11, 6, 7. ss Rom. v, 1. as Joan. ALEXANDRIA ARCHIEPISCOPI IN MALACHIAM PROPHETAM COMMENTARIUS, CONTINENS TOMOS II. PROCEMIUM. 816 I. De Walachia quoque vaticiniis pauca * præfanda sunt ad docendos lectores, et ostenden dum quomodo singula quæ dicuntur intelligant, Itaque transmissis temporibus captivitatis, e lone in Julæam remigravit Israel, et in civitatem sanctam venit, jugo servitutis exoneratus. Divinum quoque templum jam stabat, Zorobabele, Salathielis filio, ex tribu Juda oriundo, et Jesu, filio Joseder. sacerdote magno præfectis oporum. Illo tempore captivitate liberalis Aggeus et Zacharias vatici nati fuerant, cum Esdras et Neemias sacerdotes viverent. Quo eodem, aut pauło post memoratos prophetas sanctos, divinus quoque Malachias viril, qui et Angelus vocatur: sic enim Malachiæ nomen rechitur. Explodendum est autem quorundam de ipso nec audiendum commentum, qui crediderun, temereque 817 fabulati sunt, eum natura angohun fuisse, sed voluntate Dei corporis formam habitumque assumpsisse, et Israelitis prophetiæ 1s officium praestitisse. Dictus est namque Angelus in prinis quidem, quod ejus nomen, ut dixi, hanc notionem haberet; deinde quod eum coelestes et a Deo inspiratos sermones Israeli nuliarit, non inseite etiam angelus vocari possit. Itaque ipse prepheta Małachias in contextu de quolibet sacerdote ait: «Labia sacerdotis custodient scientiam, et legen requirent. ex ore ejus, quoniam angelus Domini omnipotentis est "., De Emmanuele autem propheta Isaias: volent si fuerint igne coinbusti, quia puer natus est nobis; filius datus est nubis, et vocabitur nomen ejus magni consilii Αηgelus ". Vides quemadmodum κumtiare quæ illius supremæ naturæ sunt, quibusdam eliam angelorum nomen conciliet, quamvis natura angeli non sint? Homines enim sunt, qui divinam legem explanant, nempe sacerdotes: Deus autem, et ex Deo secundum naturam Filins. Homo igitur, nostrum similis, propheta Malachias. Cujus vaticinii scopus universus ad duo hæc refertur quodammodo. Constructo enim jam divino templo, cum tempus populi præpositos, sive eos qui erant de sanguine Levi, ad sacrificia vocaret, atque etiam ipsis Israelitis preces et vola secundum legem, si liberet, obeunda quodammodo suggereret, servabant ¡lli quidem mandata Mosis, non tamen citra culpam et ut ratio flagitabat. Nam populus consueta ad altaris sacrificium offerebat, verum non magna cura adhibita, sed perfunctorie et negligenter. De teriora quippe gregis, et morbida, et rejectanea al » Al Mach. 11, 7. 33 Isa. ix, 5, 6. as Levit. xall, aram offerebant. Sacerdotes porro suscipiebant, non amplius maculas, ut lex jubebat, id est, num claudum, aut aure scissa, aut naso mutilum, aut cauda amputata, aut scabiosum, aut impetigines, aut unuin testiculum haberent, considerantes: rejiciebat enim ista lex, nec aliud quam dedecora erant *. Alia item ratione sacerdotes etiam subj‹ ctum sibi populum negligebant, cum legem prave explicarent, nec ad Dei voluntatem exsequendam probe homines erudirent sed a recta semita ad ineptias et fatuitates defectere sinerent. hoc quidem objurgationis genus unum est. Alterum ad 21 seq. Israelitas pertinet, ob causas hujuscemodi. Alii namque amorem in uxores valere jubentes, 818 libellumque - repudii illis", et nonnunquam nibil mali commeritis, objicientes, akis copulabantur, nec se ullo modo Deum hoc facto offendere opinabantur. Alii in alienigenarum filias insaniebant, quamvis lex apertis verbis proclamasset: Filiain suam non dakis filio ejus, et filiam ejus non accipies filio tuo. Seducet enim filium tuum a me, et abiens serviet diis alienis **.» De hoc in libris Esdræ multa disseruntur. Unde quilam ipsum esse Malachiam arbitrantur, quod secus est. Et in his quidem nonnulla vituperationem contiment: in flue autem prophetiæ de ostensione Salvatoris nostri verba Munt, quando scilicet munda et incruenta hostia Deo offeretur: quæ sublato peccato omnium crimina desinere faciat, mortalibus in novitatem vitæ reformatis. Nova enim creatura erunt, quæ in Christo sunt, ubi vetera transierint, ut scriptum est 59. CAP. I. VERS. 1. Assumpt overbi Domini super Israel in manu angeli ejus. II. Assumptionem verbi nominat prophetiæ a Deo inspiratæ velut susceptionem. Suscipiebant enim beati prophetæ per Spiritum cognitionem futurorum, et quosdam consilio instruebant, atque eliam objurgabant, non e cordibus suis quos forte vellent sermones depromentes, aut in quosdamn falsa dictitantes: sed quæ a Deo didicissent profeṛentes, et supernos sermones aliis sincere citraque reprehensionem apportantes, Itaque prophetiam a Domino susceptam, sive assumptam dicit. Subostendit autem per hæc, nec prædictionem aliquam calamitosæ aut molestæ rei alicujus quæ Israelitis eventura sit, neque laudes, quasi vitam ex virtute vixissent, ista prophetia contineri, sed sacerdotum et populi increpationem potius. Illud, ‹ in manu angeli ejus, o sic intelliges, velut per manus administrante, sive peragente prophetiæ ministerium eo, cui cognomentum Angelus, assumptio facta est super Israel. Angelus autem Malachias propter causas a me ante allatas nuncupatus est. 819 VERS. 2. Ponite super corda vestra. Dilexi vos, dicit Dominus. III. Non oscitanter quæ dicenda erunt audire jubet, sed studiose potius et attentione animadversioneque singulari. Sic enim affectos esse condecet qui divinos sermones sunt auscultaturi, quorum uberrima et amplissima futura sit utilitas, cum in animum infusi fuerint. Psallit enim alicubi, et ait divinus David: In corde meo abscondi eloquia {ua, ut non peccem tibi v. Licet enim, licet 1 seqq. 38 Dent. VII, 3, 10 Psal. csvill, 11. tetigerint a lingua enim loquentis avolantia, et solas audientes aures verberantia vanis merito ac non prolatis similia jndicentur. Hujus generis erant nonnulli,de quibus quidam sanctorum prophetarum Ecce populus stultus, et sine corde: oculi eis, et non vident, aures eis, et non audiunt “. • Hortari iraque prophetam necesse fuit: c Ponite super corda vestra, › hoc est, intra animum el cor divina verba reponentes, supernorumque oraculorum vim intelligentes, assentiamini plane: ‹ Quoniam dilexi vos, dicit Dominus, › omuique mansuetudine et indulgentia, et cura sedula, quæ dilectis adhiberi solet, dignatus sum. Hoc autem rursum meritissimo illis exprobrat, quod sibi pro bonis mala dientem putare non audivisse, nisi mentem verba tribuerint, eum, ut charitate dignati, vicissim euan * Jerem, v, 21. "Psal cxy, 12. IV Reg. xxv, p probitate, et studio, alacritateque ad omnia ipsi accepta delectare deberent. Si enim absurdum est naturæ nostræ consortibus præstare nolle quod debeas, quid super Deo respondebimus, qui nobis omnia ad jucunditatem pertinentia abundanter subministrat, si dona donis non rependerimus? siquidem sana mente revera præditos maxime decet illud dicere: «Quid retribuam Domino, pro omnibus quæ retribuit mihi “?» VERS. 3. Εt dixistis: In quo dilexisti nos? Nonne Esau erat frater Jacob? dicit Dominus, et dilexi Jacob, el Esau odio habui? Et posui terminos ejus in desolationem, et hæreditatem ejus in domos solitudinis. IV. Percutiebantur aliquando Judæi ab infenso Deo, cum multis se impietatibus obstrinxissent. Vastata enim eorum terra, captivi abigebantur, domibus exinanitis, et Hierosolymis una cum divino templo cremnatis. 820 Quod autem ista perpessi fuissent, inde legitima erga Deum deserendi, et reverentiam legis parvi omnino pendendi occasionem arripiebant. Quia igitur dicente Deo, se illos dilexisse, et valde quidem credibile erat eos miseriarum captivitatis denuo meinores, ita fortasse dicturos, In quo dilexisti nos?» prudentissimo consilio universorum Deus quæ acciderant prætermittit, eorumque narrationem relinquit, dilectionisque demonstrationem ad generis eorum principium, Jacob nimiruin, revocal, quem se dilexisse confirmat, odisse autem Esau, quantumvis ei qui diligebatur natura legibus, ut frater, devinctus esset. Etenim ut divinus Paulus scribit: c Cum nondum nati fuissent, neque aliquid boui egissent, aut mali *,» Jacob elegit, a quo Judæoruin gens originem duxit: abjecit autem Esau, non quod ab eo provocatus esset (non est enim injustus Deus, nec iniquam, aut ancipitem, sou variabilem fert sententiam in unumquemque mortalem); sed cum tanquam Deus amborum futnras actiones et utriusque mores prænosset, melio * Rom. 15. 11. seri. rem et sanctiorem complexus est; ut, exempli cau sa, etiam heatum Jeremiam priusquam eutin formaret in utero, novisse se dicit, et sanctificasse, antequam de vulva exiret **.. Sciebat utique, sciebat cum prophetam futurum, et ad futura praenuntianda legatum idoneum. Sic et nos ipsos in fide justincatos sanctificari divinus Paulus asserit Quos enim præscivit, illos et prædestinavit Deus et Pater conformes fieri imagini Filii sui “. › Eosdem vocasse et sanctificasse ibidem dicitur. Itaque secundum præscientiam dignus dilectione habetur Jacob, et meretur odium Esau. Inquit igitur, o Israel, ‹ Dilexi vos.» Nec nentiar ulio modo, si ita vobis dicam: nam ut me recta et vera loqui cognoscalis, ad principium generis modum dilectionis reducite. Ambo enim sali Isaaci erant editi: verum Jacol vita bonus, et amans Dei; alter præfractus, et intractabilis, et ad piacula non imparatus. Quapropter inclinavi in Jacob, et hæreditatem Esau attributam vastavi, ipsamque in desolationem dedi. Heredilatem vero Jacob collegi indulgentia mea, lioc est vos, sive regionem quam incolitis. Sciendum porro Esau vocabulum exponi Latine quercus: 821 fiuiς enum durus, et inflexibilis instar duræ quercus. Qui autem propter unam escam vendidit primitiva sua, appellatus est item Edem, quod sonat terrenus. Unde et regionem posterorum Esau Idumæam nominatam saera Scriptura testatur 4, quam subaetam aliquando Judzi desolatam et desertam penitus reddiderunt. Quid autem prophetia Israelitis iudicat? Illud, opinor: Jacob se dilexisse ait, nec alia de causa, nisi quia erat vir e simplex, habitans domum:: odisse autem Esati, erat enim, juxta beatumn Paulumn *, lerrenus et profanus. Quam obrem Judæos intelligere oportebat non fuisse passuros desolationem, nec e patria ad alienigenas migrationen, si Jacob imitandum sibi proposuissent. Quoniam autem Esau mores exprimere, et per vestigia stultitiæ illius incedere maluerunt, hostibus postea traditi sunt. Quod si quis dicta spiritualiter considerare vult, certo sciat Jacob reddi supplantator, ac proinde cujuslibet peccatum supplantantistypus esse possit. Esau antem quercus, ut dixi, et Edoin terrenus, qui et ipse cujusvis sola terrena cogitantis typum et imaginem gerit. Diligit ergo supplantatorem Jacob, Esau autem pertinacem et asperum, sive Edom, hoc est, terrenis affixum, et qui temporanea ac pereuntia spiritualibus bonis stulte anteposuit, odio prosequitur. Ita solitorum vivere lærelitatem dissipabit Deus noster, qui virtutem diligit. Non enim firmitatem nec statum inconcussum habent res terrena. Casuras autem penitus, tanquam in figura Idumæorum hæreditas desolata prorsus declarabit. 40 Jeren. 1, 5. is Rom. vui, 99. * Gen. xxxvi, 45. «Gen. AVF, 49 llebr. x11, 10. COMMENTARIUS IN MALACHHAM PROPHETAM.. Ast qui Deo adhaeret, spe certa et Orma sustentabiμαίων tur, et bonorum largitori aeclamabit: «In manu tua sortes meæ Psal. xxx, Jar. 17, G Vers. 4. Quia dicet, Idumæa subversa est, el reverlamur, el reædificemus deserta. Hæc dicit Dominus omnipotens: Ipsi adificabunt, et ego destruam; et vocabuntur eis termini iniquitatis, et populus super quem extensus est Dominus usque in ælernum. V. Perdidicilis est verborum contextus, sive connexio: verumtamen sententia subjecta non inconveniens. Inquit enim, Dedi quidem 822 ego hæreditatem Esau in desolationem, in solitudinem, a vobis ex Jacob propagatis devastatam. Sed Idumæi dfcent fortasse Etsi regio quam habitavimus prorsus in vastitudinem redacta, et extremis afflictata est malis, nibilominus reversi desolatas urbes vicosque instaurabimus, et qui salutem retinuimus, eas incolenus. Quid igitur? Ad hac, inquit, ista dicit Dominus: ‹ Ipsi ædificabunt, et ego destruam. › Et Idumæa omnino vocabitur Termini impietatis, utpote peccatis plurimis depravata, e et populus super quem extensus est Dominus usque in æternum.» Litteræ igitur sensus, ut arbitror, prater hunc nullus est. Libet apponere, carnalia et terrena cogitantium (terrenus enim, ut dixi, sonat nomen Idumæus) hæreditas, Deo subvertente, cadet penitus. Nam quæ in hoc mundo aclitantur, Girnitudine carent, neque usum sui perpetuum præbent, quoniam temporanea latitia præterit, unbræ similis. aut morte e medio tollente aut improvisa calamitate interveniente. Sed etsi quis Idumæorum sub intelligentiam cadentium hæreditatem suam ædificare voluerit, divitias ex iniquitate congregans, aut in gloriolis inanibus delicias sibi constituens, aut potentia in hac vita efferri volens, universorum Deum ipsum tantum non obsistentein coutraque pugnantem inveniet. Nam ut divinus discipulus scriptum reliquit, ‹ Qui voluerit esse amicus sæculi hujus, inimicus Dei constituitur ". Nondum enim quiescet, ut dixi, ab his qui terrena sapiunt, nec iis adversari desistet. Semper enim flagitiosum odit, et cupidius peccanican rejicit. VERS. 5. oculi vestri videbunt, et vos dis celis: Magnificatus est Dominus super terminos Is ruel. Vl. Quando, inquit, rem pro natura sua recte præstiteritis, et tantum non apertis animi oculis videritis perspicue quæ modo dixi, tunc omnino annuentes, glorificatum et magnificatum esse Deum in finibus Israel fatebimini. Ex Jacob enim proseminati, Judaei nempe, cum Deum offendissent, ut dixi, extorres, et captivi, et inimicis expugnabiles propter summam impietatem facti sunt. Ubi vero miseriis exercitos, et pro dignitate punitos Deus miseratus est, redierunt, et res eorum in melius, atque in antiquum statum restituta sunt. 823 El benefactum deinceps regioni, urbes de integro incoluerunt, templum condiderunt, Hierosolymam moenibus conmunierunt, et quae magis optabant, quam spera bant, iis denuo sunt perfruiti. Idumæa autem ut vastal: est, ita permansit, nec ad conditionem feliciorem erecta est. Itaque glorificatus est Deus in terminis Israel. Sciendum porro, etiam secundum reconditissimum sensum, quamvis quidam Deum agnoscentes ipsum offenderint, ac propter peccatum pœnas dederint, tamen non funditus perituros; nam Deus, ubi quantum satis est in eos animadverterit, miseretur, et ad prosperum statum eos reducit. Terrenum autem affectum diligentibus, et ad sola quæ carnis sunt respicientibus, adversatur semper, et iræ suæ super illos tempus producit: e Vocabuntur enim, inquit, illis termini impietatis, et populus super quem extensus est Dominus in æternam. › VERS. 6. Filius glorificat patrem, et servus dominum suum. Et si pater sum ego, ubi est gloria mea? et si dominus sum ego, ubi est timor meus? dicit Dominus omnipotens. VII. Limitem rationis egressos contempsisse quæ minime oportebat, ostendit ubique. Frugi enim filiis conveniebat, et quidem jure admodum ac merito,ut patris sui gloriam procurandam serio susciperent, quo Ita inclyti patris filii vocarentur. Jam si quis fidelis, seu germanus sit minister, etiam dominum suum celebrem fieri, et non obscurum, et velut pedibus protritum manere, magnopere optabit. Nam sic ipse quoque partem felicitatis, quæ in his est, feret, et quod sibi ornamento sit faciet, et eam sumniæ voluptatis occasionem sibi ducet. Vos autem, inquit, cum me ut patrem honorare, atque ut dominum timere deberetis, in ambobus non parum ab officio descivistis, et inveniemini nec ut patri honorem, nec ut domino timorem impertientes. Ubi enim est honor meus? ubi timor, si nihil ad gloriam meam pertinens facere sustinetis, neque pœnam a domino metuentes, ejus jussa capessitis? Istiusmodi quipe piam per Isaiam quoque dicit: c Audi, cuplum, et auribus percipe, terra, quia Dominus locutus est Filios genui et exaltavi, ipsi autem spreverunt ne". Quærenda igitur a nobis, quæ Deo sunt hoorifica, et ad opera sancta incumbendum, cum riamus scriptumn esse: «Vivo ego, dicit Dominus, (via glorificantes me glorificabo, 824 et qui conmmit me, contemnetur "» Glorificabitur autem a obis Pater universorum Deus, si non quod nobis jucundum et amicum est, agere studuerimus, sed illi potius mentem nostram dedicaverimus et in omnibus ad ejus nutum nos conformaverimus. Tiuebimus vero ut Dominum, si propensionem ad improbi39 Isa. 1, 2. *³ | Reg. 11, 30. tatem, pudore quodam illius offendendi resciderimus, accusationemque apud divinum tribunal nobiscum volutaverimus. Omnes enim nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque prout gessit in corpore suo, sive bona, sive mala ". VERS. 7. Vos sacerdotes, qui despicilis nomen meum. Et dixistis: In quo despeximus nomen tuum? Offerentes ad altare meum panes pollutos. Et dixistis In quo polluimus eos? In eo quod dicitis: Mersa Domini polluta est, el superpositæ esca sunt despecim. VIII. Expostulat vehementer cum sacerdotibus ob socordiam, quibus et lex acclamat illud, e Religiosos facite filios Israel. › Subjecta enim multitudo pene in omnibus principum bona exempla sequitur, nec mediocre detrimentum accipit, cum eos reverentiam erga Deum posthabere cernit. Statim enim eodent redigitur, et desidia in cultu divino simul languet, et ad magistrorum supinam negligentiam fingitur. Vera me dicere ex verbis Dei universorum patet Pastores stulta egerunt, et Dominum non exquisiverunt. Propter hoc non intellexit omnis grex, et diss'pati sunt ", › Itaque in omnibuş fere, qui að divina altaria sacrificant cæteris ad vitam probatam incitamento sunt, si ex virtute vivere, et Deum modo quo convenit colere voluerint: ad nefanda autem et detestabilia studia duces, si præ aliis hujusmodi malis male habere conspiciantur. Hinc et divinus Petrus magistros sapienter admonuit, convenire, eos formam gregis fieri to. Vos igitur estis, inquit propheta, qui sacerdotii dignitate conspicui, qui despicitis nomen meum. Et si modum despectionis audire vultis, audietis clamantem: elu eo quod offertis ad altare meum panes pollutos. › Quod si objiciant, ‹In quo polluimus eos?, dicam vobis Quia putatis forte, vel potius ipsis rebus testamini, 825 mensam Domini despectam esse. Quoniam autem singula dictorum recolligere, et perspicue declarare oportet, age dicamus, quid sibi pauis pollutus velit. Pollutum itaque contaminatum sive immundum nominat. Sciendum porro, ex voluntate legislatoris in sacrificiis quæ peragebantur etiam panes offerri solitos, sed azymnos et puros: solum autem sacrilicium laudis in fermentalis peragi jussit 67. De quibus quod mystice disseri possit, alibi satis docuimus, quæ nunc strictim repetam, ne in rebus longe utilissimis tædio captus videar. Panis ergo azymus, seu non fermentatus, signum esse queat vite non fermentatæ ac puræ. Atque ita etiam divinus Paulus in llde justificatis scribit: e laque cpulemur non in fermento veteri, neque in fertento malitiæ et nequitiæ, sed in azymis sinceritatis et veritatis *.» Et iterum: ‹ Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi”, s Hortatur item Christus sanctos apostolos his verbis: e Cavete a fermento Phariseorum et Saddu 11 Cor. v, of Jerem. x, SGI Petr. V, * Psal. SLIS, 23. 65 1 Cor. v, 8. * ibi.l. 7. cæorum Pura igitur et sanctificata et azyme vita: hoc genus panis est symbolum.Oferebant igitur pro se, ut in typis adhuc et umbris, qui secundum legem panes azymos el azyma offerebant. Quoniam autemi catechumenos, et ita per sacrum baptista nondum a peccato purgatos Ecclesiis non ejicimus cum Deum glorifcamus: quin eos potius in consummando sacrificio laudis socios adsciscimus, ideo lex in fermentato illam, glorificationem puta, faciendam inquit, sicut dixi: veteris nequitiæ reliquias, quasi quoddam fermentum in se habentem significans, panem fermentatum per ænigma nondum baptismale purgatum. • Vos igitur sacerdotes estis, inquit, qui despicitis nomen meum, › dum ad altare meum panes pollutos offertis. Curandum ergo sacerdotio ornatis, ne quid tale in Ecclesia committatur, et tenendum accuratam observationem Deo gratam et jucundam accidere; contra, socordiam in rebus tam venerandis magnam illi creare molestiam; nec id supine negligentes impune ferent. Εt quomodo non miserabile est istud videre? cum illi audiant Vos sacerdotes estis, qui despicitis nomen 826 meum. › Est enim quidam contemptus Dei sacerdotum segnities, et peccatum illud gloriæ ipsi tribuende ac debitæ adversatur. VERS. 8. Quia si offeratis cacum in sacrificium, noune malum? Et si offeratis claudum, aut lan. quidum, nonne malum? Offer illud duci tuo, si suscipiet te, si accipiet faciem tuam, dicit Dominus omnipotens. IX. Cum lex mandaret "victimarum vitia considerare, et mutilas seu membris captas repudiare, ex omni parte integras sacrificare, illi eo tempore citra delectum, et nullo discrimine, cuncta offerebant, et glorie Deo digne ratio omnino exigua ducebatur: ut autem quam plurimas victimas congregarent, et copiam arietum domi, ac fortasse in ipso tabernaculo haberent, in eo plurimum operæ ac studii consumebatur. An igitur, o præclari legum custodes, si quis cæcum ad sacrificium obtulerit, hoc sacrificium vitiosum non est? Quod si claudum, aut languidum, nun se a crimine mutilatæ victimæ tueri poterit? An non istiusmodi mala et ad sacrificium inepta censebitis? Sin aliter apud animos vestros statuitis, age quispiam pro xenio, et in loco muneris uni suorum gubernatorum offerat. Atqui non suscipiet, inquit, nec offerentis faciem reveritus illud offerendum fuisse judicabit, vehementerque, ut injuria lacessitus, irascetur. Est ilaque a ratione prorsus alienissimum, Deo audere offerre quæ nec nostrum aliquis dignaretur accipere. Magnum hoc nobis peccatum est, si oblaturi Deo, quæramus miseri quod fœdius, ant vilius est: non 60 Matth. xvi, G. es Lerit. xxis, 21 seq. G p cogitantes quo pacto Caini sacrificium repudiaverit, quoniam sinistre offerebat, cum sibi prima et præcipua reservaret, et deterioribus Deum se honoraturum putaret. Veruin universorum Deus ad sacrificium ejus non respexit ". Non enim offerentium negligentiam sibi honori ducit. Porro lex cæca animalia a sacrificio excludebat, ut etiam clauda et morbida: cæco per ambagem significante divinam illuminationem in cordibus non habentes claudo, nescientes in bonis operibus recta incedere: languido vero, seu infirno, admodum firmiter et constanter, sed quasi dissolute et oscitanter Deo servientes. Ait et per prophetanr alicubi: ‹ Væ qui facitis opus Dei negligenter “. 827 Quare mentem illuminatam, recte gradienν tem et robustam habeamus necesse est. Tunc cnim Deo virtutis amanti accepti et sacri erimus. VERS. 9. Et nunc placate faciem Dei vestri, et deprecamini eum. In manibus vestris facta sunt hæc si suscipiam facies vestras, dicit Dominus omnipotens. ✗. Impios ad poenitentiam invitat, et mutatione in melius, iram divinam, propter illatam ipsi Deo contumeliam,' amoliendam justissime pronuntiat. Bonus est enim Deus, Et erigit elisos “, et sault contritos corde “, et quod erraverat reducit 6 Dam dixit: «Placate faciem Dei vestri, subostendit Deum, et quidem merito, aversari ipsum ofendere non refugientes, et a gloriam suam non quærentibus, velut aspectum avertere, nec eos indulgentia, aut charitate, aut inspectione complecti. Oculi enim Domini super justos ", ut scriptum est. Et ad quosdam scelestos voce Isaiæ ait: ‹ Cum extenderitis manus, avertam oculos a vobis. Et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam vos: manus enim vestræ sanguine plenæ sunt **.» Propitiare igitur Deum sibi peccatores debent, si forte faciem ejus ad se converlant, et quae ex ejus aversione sibi noxia imminebant, ea a capitibus suis arceant. De finit cuim, et quale fuerit peccatum sacerdotum demonstrat, et inficiationem præcidit. Nec enim mentitur cum ait: «In manibus vestris hæc facta sunt.» Non modo enim aliis peccantibus vos silu stis, inquit, sed in me impie designata velut manilus vestris perpetravistis, eaque vestra dissolutionis piacula sunt, cum vestrum nemo obstaret. Quod st qui vos super his redarguere timuerunt, verumenimvero non ego quoque ut unus vestrum ero, nec peccatorum accipiam faciem. Simile illud Davidicum: e Cogitasti, inquit, iniquitatem, quod ero tui similis. Arguam te, et statuam ante faciem tuar precata tua”,ɔ Non enim novit personam judex: sed est sincerus et incorruptus tanquam Deus. e Peal. c:Liv, 18. * Jerem. xlviii, 10. sen. ** Tīgal, xxx, 16. *** isa. 1, 15. 69 154. ALIS, 21. 68 Psal. CALVI, 3. 60 Ezech. XXXIV, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCINEP. VERS. 10. Quia et in vobis claudentur ostia, et non accendetis altare meum gratis. 828 Οpportunissime, ut in prædictione, decus vita Christiana interim præmonstrat, ut legis umbra, et veteri illo sacerdotio brevi desituris, et suo tempore veritatis - sacerdotibus spiritualis cultus administris apparituris, Deique gloriam promptissime quæsituris. Clausum porro iri super ipsis ostia dicit: aut quia sacerdotes legis non adolebunt incensum: e Si enim clauserit contra hominem, inquit, quis aperiet 7*? › aut certe cum verius tabernaculuin exhibitum fuerit, hoc est Ecclesia, quidam legale sacerdotium adhuc obeuntes, non intrabunt. Propter incredulitatem vero quasi exclusi, foris manebunt, et sancta non attingent. Illos enim sacerdotium amisisse ex verbis Dei per os Oseæ liquet Quia diebus multis sedebunt filii Israel non exsistente rege, neque exsistente sacrificio, neque exsistente altari, neque sacerdotio, neque manife. statione 7. Quocirca cultus legalis quasi terminum et sacerdotii secundum legem quamdam conclusionem indicat, ut quidem videtur, dum dicit, super ipsis ostia claudenda esse, Ecclesia eos non admitlente: non enim amplius mactantur oves, cum jam rerum princeps et auctor Deus incruentis sacrißciis honoretur. Quoniam vero addit:. Non accendelis altare meum gratis, diciinus hoc morale prolatum. Vult enim his docere, ad sacerdotium et ad ignem altari imponendum vocatos esse non ut ejus a quo vocati sunt gloriam minuant: sed ut eamn quibus decet modis colentes, sacerdotii quoque præmia percipiant. Ast illi tam venerabilia studia pro nihilo putantes, neque reverentia sacrificii deterriti, quo minus Deum læderent, jure de reliquo penas expendent. Meritissimo namque non in parvo crimine ponendum est, communionem a Deo donatorum asperuari, honoresque ab ipso collatos inconsultissime respuere. Itaque terrenus et profanus appellatus est Esau, quoniam propter escam primitiva sua veudidit. Quare cum dicit:. Non accendetis aliare meum gratis, › monet sacerdotium suo præmio non fru. strari: nec tamen suo quoque carere supplicio, nisi quis illud quo par est modo et ratione usurpaverit. Sciendum Hebraorum editionem alium sensum reldere, alio verborum contextu. Inquit enim: Vos et 829 Levilæ et sacerdotes qui extremnum in templo locum obtinent, a vobis constituti, ut ostia claudant, non accendetis altare meum gratis, hoc est, sine mercede non servitis, sive sacerdotio non funginini, cum populus decimas, et primitias, et dona gratiarum actoria vobis offerat. Quoniam ergo divina in minimis numerastis, et potiora ac prævertenda non curastis, ** Isa. xxii, 22; Job x11, 14. 11 Osee 11, 4. * flebr. sit, 16. VERS. 11. Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus omnipotens, et sacrificium non suscipiam ex manibus vestris. Quia ab orla solis usque ad occasum nomen meum glorificatum est in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomini meo, el sacrificium mundum; quia magnum nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipotens, XII. Deinceps oblationem juxta cultum legalein manifeste repudiat, et propemodum a charitate ergå Judros discedit, et sacerdotio abhorret, et umbram non admittit, boum immolationes et nidores, inquam, quoniam neque a principio hic illi scopus. Alque istud nobis etiam per alios prophetas declaravit, Per Isaiam quidem: Plenus sum holocaustis ariétum, et adipem agnorum, et sanguinem taurorum et hircorum nolo: neque veneritis apparere mili. Quis enim quæsivit hæc de manibus vestris? Calcare atrium meum non apponetis. Si obtuleritis siliginem vanum incensum abominatio est mihi ".› Per Je remiam autem: Holocautomata vestra congregate cum sacrificiis vestris, et comedite carnes, quia non sum loculus ad patres vestros, et non præcepi eis, in qua die eduxi eos de terra Ægypti, die holocau tomatibus et victimis "» Quasi quædam informatio, et promulgatio præcedens spiritualis verique cultus lex erat, ‹et justitiæ carnis, at scribit divinus Paulus, usque ad tempus correctionis imposite. Nec correctionis tempus aliud fuerit, opinor, præter adventum Salvatoris nostri, quando et prius illud testamentum, quia culpa non vacaret, abolitum dicitur. Inveteravit, et novi ac secundi quæsitus locus, in quod nulla reprehensio, culpa nulla cadit. Per id enim verba fecit, qui etiain magni consilii Angelus dictus est 7. 830 Cujus est et illud Ego a me ipso non loquor: sed qui misit me Pater, ipse mandatum dedit mibi quid dicam, et quid lo quar v. Aperte igitur sacerdotibus legis disit, ipsos nolle, vel potius se in ipsis voluntatem non habere, in umbra nempe et figuris sacrificantibus, ecrumque sacra non suscepturum. Prænuntiat autem fore magnum et illustre nomen suum apud omnes toto orbe mortales, et in omni loco ac gente sacrificium mundum et incruentum nomini suo oblatum iri, non jam sacerdotibus illis ejus dignitatem obscurantibus, neque iucuriose spiritualem cultum ei offerentibus, sed cum diligentia, et bonitate, et san ctimonia incensorum spiritualium suaveolentiam offerre satagentibus, Adem scilicet, spem, charitatem et honestamenta bonorum operum, ita constituto scilicet Christi sacrificio cœlesti ac vivifico, par quod destructa est mors, et caro ista terrena et corruptioni obnoxia incorruptiouem induiLur 98 VERS. Vos autem contaminatis illud, in co 7ª Isa. 1, 11-13. ” Jerem. vii, 21, 22. " Hebr. 18, 10. PATROL. GR. LXXII. * Joan. xii, 49. 18 | Car. quod dicitis vos: Mensa Domini polluta est, et qui superponuntur despecti sunt cibi ejus. XIII. Meliores et magis frugi fore ex gentibus vocatos, quam Israelitas, hinc quoque patefacit. Apud illos enim sacrificia munda, et beneolens thymiama, et magnum nomen Domini ‹ ab ortu solis usque ad occasum "., Apud vos autem altare, inquit, non est in magna et quæ Deum deceat gloria. Contaminatis enim illud, dicentes: Mensa Do mini poluta est, et despecta quæ sunt super ea. par quidem erat, sacerdotes hujuscemodi verbis abstinere, cum ipsis factis clamarent, sicut nimirum, Et insipiens dicit in corde suo: Non est Deus **. Per quæ enim quis contemnere cernitur, tametsi vocem non edat, operibus tamen ipsis et vitæ pravitate tantum non clamat, Non est Deus. • Qui enim sic vivere consueverunt, quasi Deo non inspectante omniaque soluto animo et insolenter atque impie agere, hi rebus et factis ipsis Deum negant. Ad hunc itaque modum, qui sancto altari venerationem illi imprimis congruam debitamque servare non studuerunt, 831 per ipsa quæ consectantur dicunt, «Mensa Domini polluta est. Fugienda est ergo in his incuria; qui secus faxit, audire Deum debebit dicentem: Non est mibi voluntas in vobis, et sacrificium non suspiciam ex manibus vestris. › Quin autem iniserrimun sit Deum offendere, quis cui ab animo et mente bene est, dubitaverit? Vers. 13. Et dixistis: Hæc ex afflictione sunt, et exsufflavi ea, dicit Dominus omnipotens. inferebatis rapta, et clauda, et infirmata. Et si obtuleritis sacrificium, si suscipiam ea de manibus vestris, dicit Dominus omnipotens. XIV. Acriter accusat sacerdotes, ut qui offerenda In sacrificio lustrare, an vitiosa sint, minime velint, et, sine cura atque exploratione, clauda, caca, morbida admittant, quanquam lex aliqua corporis parte non sana et integra rejici aperte jusserit. Quod si forte sacerdotum quispiam inutile pecus ad sacrificium offerentes studio servanda legis repelJeret, non discedebant, captivitatem omnimodis prætendentes, et audacter admodum affirmantes non esse malas victimas, sed ex itinere ita afflictas, cum e Babylone in Judæam reverterentur. Offerebant porro et rapla, et clauda, et debilia. Fera siquidem incursantes, interdum gregibus nocent: seu forte quid rapuerint, deinde cursu pastor insecutus, faucibus earum eripuerit: et canum latratibus perterrefecerit, aut pedum in eas projecerit. Hæc sunt, opinor, rapta, et hæc simul cum claudis, quæ cum cæteris pasci amplius non possent, offerebant. Etiam infirmata dicabant, hoc est, jam moribunda, universorum Douni dedecorantes potius quam honorantes. Verum exsufflavi en, dicit Dominus om » Pral. XLIX, Psal. sit, constituistis, adeo illegitimas et immundas oblation nes neutiquam a vobis susceperim, nec in odorem suavitatis reputaverim. nipotens. Et quoniam sacrilege sacris operari Quare nos el convenientissime et studiose sacrificia facere oportet, et non ita simpliciter rejectitia, et contemplissima, ae nullius aestimanda, seul excel lentia et selecta Deo consecrare. 832 Quod si quis semetipsum Deo hostiam sacraverit, beati Pauli meminerit hunc in modum scribentis: Exhibete corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum "_". › Inqui rat diligenter in´res suas, et velut sedulus vitiorum anima suæ inspector lat. Videat ne forte cæcus sit, perfecta veritatis lumen in præcordiis non habens ne pede claudicet, ad omne bonum recta ingredi laud potis; ne raptum quidl, aut morbidum. Oportet enim nos pervigilare, ● Quoniam adversarius noster diabolus tanquain leo rugiens circumit, quærens quem devoret. Si igitur vigiles experrectique inveniamur, prætercurrit bellus. Sin dormitantes negligentesque conspexerit, rapinamn de nobis sibi facit, et ægrotos, hoc est,languidos et imbecilles admodum ad officia virtutis legitime obeunda reddit. Procui item absit a debilitate, hoc est, ne se a dejections animni et impatientia vinci patiatur. Quemadmodum enim morum patientia ad vitam, ita pusillanimitas ad mortem perducit. Est enim mentis et cordis infractio, seu imbecillitas. Proinde beatus quoque Isaias ut nos ab hujusmodi vitiosis affectionibus exsolvamus suadet: • Confortamini,manus remissa, et genua dissoluta. Consolamini, pusillanimes mente, confortamini, nolite tinere. Ecce Deus noster ecce Dominus cum fortitudine veniet, et brachium ejus cum dominatione. 6. Rom. xit, 1. ss 1 Perr. *, VERS. 14. maledictus homo qui erat polens, et erat in grege ipsius masculum, el volum ejus super eo, el immolat corruptum Domino. Quia Rex magnus ego sum, dicit Dominus omnipotens, et nomen meum illustre est in gentibus. XV. Decernit nunc maledictionem in sacrificantem impie, idque pro eo plane ac decebat. Si quis enim votum concipiat, inquit, et in gregibus suis habeat masculum, et ab omni labe purum, quia 11lud Deo non offert, sed eligit potius quæ nullius pretil videantur, nihil aliud quam Deo contumeliam facit. Non enimı, ut quidam in tenebris, erroribus, inipuris idololatriis versantes, lapidibus sensus expertibus advoluti servimus: sed Deo omnipotenti potius, et illi, a quo omnium rerum initia originesque manarunt, quem tremunt cœli, tremit terra, 833 et oinnes quos illa sustinet. Rursum iis qui ex gentibus sunt, magnæ probitatis testimonium dat, Jum 8. ** Isa. xxar, 3-5. divinitatis nomen apud eos magnum, venerandum a et admirandum esse confirmat. Hoc idem nos quoque, et non aliud sentiamus. Suscepit autem et Dominus noster Jesus Christas centurionem idololatram, dixitque insuper: ‹ Amen dico vobis, non inveni tautaro fiden in Israel 05. Maledictus ergo qui Deo corruptum seu vitiosum sacrificat, cumn possit illum honorare melioribus, siquidem in gregibus suis, ut modo dictum est, immaculatum et masculum habet. Observandum ad sacrificium peti masculum, licet lex Deo immolare etiam feminam præceperit. Dicimus igitur sacrifcia ex volo, lioc est, mere voluntaria, immaculatam et maşculaui victimai postulasse, et typus ad offerentem pertinebat, quodammodo hortante lege, ad Deum volentes in odorem suavitatis ascendere, viriles et animi perturbationibus majores, atque ab omni reprehensione alienissimos esse oportere. Sacrificia autem pro peccatis, de agnis et hædis feminam admiuebant plane. Atque hæc etiam imbecillitatis offerentium insinuatio quædam eṛat. InGrus enim suut femine, et maribus robore inferiores. Owne autem peccatum, mente infirmata nec amplius spirituale robur conservante, consciscitur. CAP. 11. VERS. A, 2. Et nunc mandatum koc ad vos, o sacerdotes: Si non audieritis, et si non posuerilis in cor vestrum, ut delis gloriam nomini meo, dicit Deminus omnipotens, millen super vos maledictionem, el maledicam benedictionem vestram, at maledicam ipsam. Εt dissipabo benedictionem vestram, et non erit in vobis, quia vos non ponitis in cor vestrum. XVI. Culpas hactenus admissas ex bonitate condonat, et misericordiam tribuit, poocatores quasi ad primævamn virtutem revocans. Hoc eum signif. care censeo, dum clementer ait:: Εt nunc mandatum hoc ad vos, o sacerdotes.» Minatur autem deinceps, nisi facere velipt quæ eos facere constare oportet, divinorumque oraculorum sensum in mentem et cor immittere, 834 et seipsis meliores evaserint, et Dei gloriam quæsiverint, altare non ultra vilipendentes, neque temere et citra exploraLionem legibus sancita sacra peragentes, penitissime illis maledicturum et succensurum. Puto autem ego, istorum verborum, • Maledicam benedictioni vestræ, et dissipabo ipsam, › hanc forsitan sententiam esse: Deo quibusdam felicitatem annuente, ubarem proventum in agris fore, et omnia prospere successura, et pecora incredibiliter numero auctum iri, ipsosque in corparibus nihil advessum noxiumque passuros. Auferente autem ipso benedictionem * Matth. vi, 10.» Levit. xxu segj Dellcit verbum impersonale. tiorem procul abfuturum, invalitura potius ob qua quis merito hic non moretur. Et hæc quidem ut in rebus sensum tangentibus ac temporaneis dieta sunto. suam, res omnio versum iri retro et statum * Matth. v, 16. ss Deut. xviit, 15. Sciendum autem plane, nisi quis divina mandata animo continere voluerit, omnia auimi bona ipsi in nihilum abitura,et vitæ religiosæ fructum nullum relaturum: quinimo coelestem, atque a Deo impertiri solitam benedictionem amissurum, et in malelictiones ponasque consequentes incursuru!!!!. Studendum ergo Dei gloriæ; quod quomodo legitime flat, ipse Salvatur nos docuſt illis verbis: ‹ Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est s.. Tunc etiam plenam benedictionem et immobilem mentis serenitatem recipiemus, et in spiritualium fructuum ubertate cum voluptate versabimur, replerique bonis omnibus, vere nobis dignam et præclaram vitam traducemus. VERS. 3, 4. Loce ego separe vobis humarum, dispergam ventriculum auper facies vestras, ventriculum solemnitatum vestrarum, al suscipiam vos in id ipsum. Εt cognoscetis quia misi ad vos mandatums hoc, ut esset testamentum meum qd Levitas, dicit Dom minus omnipotens. XVII. Rursum in verbis adductis aliquid latet quoi studiosis audiendi liquido declarandum sentio sic enim commodissime eorumdeni vim sensunique percipient. Lex igilur Mosaica sacris alaribus astantem et operantem honoribus supremis afficiens, propemodum Deo æquabat; ait enim: Oblationes Domini possessio ejus 88. • Et divinus Paulus ‹ Videte Israel secundum carnem. 835 Nonne qui appropinquant altari, participes sunt altaris? Erat quippe solenine a qualibet hostia separari Deo armum, et pectusculum, et reticulum jecoris, et duos renes, et ventriculum: quo quidem Scriptura legalis per involucrum indicat omnia interiora eorum qui se dedicaverunt Deo in odorem suavitatis sancta et sanctificata esse oportere. Offerebantur enim intima a sordibus inhærentibus purgala. Armus porro roboris indicium intelligi potest. Existimo autem nos ad omne opus bonum valentes atque animosos illud sapienter modulari delere quod Psaltes lyra sua cantavit: «Benedic, anima mea, Dominum, et omnia quæ intra me sunt, nomini sancto ejus e. Ac de intestinis quidem et sacrificiis secundum legem peragi solitis euucleate nobis in aliis libris disputatum est. Quare de his plura dicere supersedentes in præsentia, propositorum verborum explanationem percurrere pro facultate enitamur. Cum præcepisset ergo lex victimarum labes perspicere, et inexploratam viclimam ad altare haud offerre, et sacrificio perpetrando constitutis victimarum partes separare, illi * 1 Cer. x, 18. * Psal. cut, 1. explorare vitia non curabant, et mandaturn de aphse rematis quæ vocantur irritum faciebant, et non jam quod Deo, sed quod cupiditati suæ arrideret prestantes, stabilientes et constanter observari studentes, quas sibi commodiores putabant hostiarum carnes eligebant. Istud in reprehensionem adducit, et ait: ‹ Ecce ego separo vobis humerum. › Separo posuit, pro, separavi, et denuo volo servari consuetudinem. Superadjeci quasi, sive adjicio ‹ ventriculum quoque in facies vestras. › Quoniam enim ipsi dedecorant altare, ideo Deus dicit, ‹dispergam,» velut par pari referens. ‹ Qui enim me contemnit contemnetur”. >- Suscipiam itaque vos in id {psum: › hoc est, in hoc ipso superior flam, et impios redarguam. Quia enim legem de seligendis ad nsum vestrum observastis, partemque vobis concessam neutiquam relinquere sustinuistis, et supervacaneum vobis videtur vitia inspicere, propterea cognoscelis clausa esse super vos ostia: hoc est, sacerdotio ves exclusos et ejectos esse. Quoniam ego dedi mandatum hoc, sive testamentum, quod disposui ad Levitas. Quid igitur inde? Sciendam est divininorum altarium ministris faciendum quod vult Deus, 836 et mandatis dominicis posthabendum atque contemnendum præ illis quidquid alioqui ipsis commodum videtur. Sic enim sancti erunt sacrorum ministri, nec pereuntia diligent, nec a turpi quæstu transversim agentur. Vers. 5. Testamentum meum fuit cum eo vitæ et pacis. XVIII. Loquitur de iis qui sancte et com laude sacerdotiuin erunt, illudque rem esse vere admirabilem ostendit, quod quidem ad legem, et ad divinarun Scripturarum fructum confirmationemque pertinet. Nam, utsapienter scribit Paulus: e Lex sanyta, et mandatum sanctum, et justum, et bonuin ºª.» Quando igitur visum est de Levi verba facere, sensus percommode, plane non ad illum qui ex Jacob progenitus, et inter duodecim filios ejus numerabatur, referendus est, jam enim qui sacerdotio fungantur de familia Levi nulli sunt omnino; intelligendum autem sacerdotium, et hoc ipsum quod est sacra facere in persona Leri quodammodo Giguratum. ● Fuit igitur, inquit, ad ipsum testamentum meum vitæ et pacis. › Proposita est enim verbis Musi sanctissimo lex scripta ordinata per angelus ", per Mosen autem posita Israelitis, vitam, el pacem iis qui inuocenter vivere et legislatoris voluntatem pro regula sibi proponere vellent, annuntians. *' | Reg. 11, 30. • Rom. vii. 12. ss Galat. 111, Hinc locum fortasse ita rectius legas et ita nos red didimus. Videtur autem sermo quidpiam ad considerandum imprimis singulare nobis in praesenti insinuare. Data est enim lex veteribus, Levi progeniem ad Christum instituens, et imaginem quamdam ac delineationem evidentem rerum veriorum exhibens. Verus est autem Christus, qui est vita, et pax ", ipsumque nobis umbræ Mosaieæ depingunt. Proinde et Judimos alloquens dicebat: • Si crederetis Mosi, credleretis forsitan et mili: de me enim ille scripsit. Ipsum representabat agnus meuse primo, decima quarta die, immolatus, qui servare incclumes dele. bat quotquot domorum postes ejus sanguine oblevissent ". Ipsum vitula rufa et immaculata ", cujus cinis aquæ permistus sanctificabat e inquinatos ad emundationein carnis, aut seriptum est ". Ipsum azymus panis: ipsum turtures, et pulli columbarum 1: et, ut universe dicam, lex mysteriorum Christi plena erat s. Recte igitur vocatur Tesla mentum vitæ et pacis. Vivificati enim in 837 ipso, per ipsum rursus accessun adepti sumus ad Deum et Patrem, pacemque. cum eo per obedientiam et fidem habemus ³. Et dedi ei ut in timore timeret me, el a facie nominis mei pavore contraheretur ipse. XIX. Non inutiliter insignia sacerdotii ornamenta per legis mystagogiam adinventa percenset. Sacerdotibus enim Dei timorem imprimis inserebat, impellens eos ad pavorem a facie nominis ejus, hoc est, reformidare ac vereri faciens nomen Dominicum, et ad reverentiam non perfunctoriam, sed seriam: et ex studio,quodam profectam eós adducens: quo quid tandem honorabilius? Scriptum est enim: Qui timet Dominum, bic bene habet.». Et iterum Timor Domini, gloria et exsultatio ".» Testatur itaque sancte et vere sacerdotio functis stabilem securitatem eventuram. Haud enim simpliciter eos tinuisse dicit, sed in timore timuisse, hoc est tota anima et corde divinum timorem recepisse. Exaggerationes enim in his, et vocum conduplicationes eorum qui laudantur in. virtute constantiam audientibus cogitandam subjiciunt. VERS. 6. Lex. veritatis fuit in ore ejus, et iniquitas non est inventa in labiis ejus. XX. Jubebat enim lex et a mendacio discedere, et recta atque justa proloqui, et in unaquaque re judicium rectum ac minime perversum diligere*. Videtur porro rursus veritatem appellare Dominum nostrum Jesum Christum, cujus legem in labiis tulisse dicit qui vitam sacerdotio respondentem transigerent. Etsi enim, ut dixi, lex in umbris erat, tamen in ca veritatis forma, seu imago, evangelicorumque oraculorum ut in litteris informatio inerat. Nam in typis virtutem cukus divini in spiritu inveniemus. Fuisse autet Christi legem quæ olim antiquioribus per Mosen divinitus est tradita, Salvator ipse auctor Exod. xit, 3 seq. » Hebr. 1x, 07 Num. xix, 2 seqq. ³ Rom. v, 1, 2; Ephes. 11, 18. Eculi. 1, 15. * Ibid. Coloss. 111, 43; Ephes. 11, 14.» Joan. V, 13.” Exod. xit, 18. i Levit. v, 7. • Helir. x, 1. 11. • Exod. xx, 6, 7; Levit. xxiv, 22. est: «Nolite putare, inquit, quia veni solvere legem aut prophetas: non veni solvere, sed implere. Amen dico vobis, donec transeat cœlum et terra, isla unum aut unus apex non præteribit a lege, donee omnia Sant'. › In pace dirigens ambulavit mecum el mullos avertit ab iniquitate. XXI. Pacem agitare cum Deo quidnam aliud intelligi possit a nobis et ab aliis, si qui 838 sunt divinarum Scripturarum intelligentes, quam velle cogitare et facere quæ ille vult, et nulla in re ipsum & προςoffendere: sed contendere potius mores conimenda tione et gloria dignos colere, vitamque degere suspiciendam et cum legibus omnium maxime consentientem? Ita quoque nos alloquitur Paulus ✓ Justificati ergo ex Ade, pacem habeamus ad Deum. Sic sane eum qui est natura et vere Dominus agnitum honoramus. Quod si creaturæ quoque divinos honores impendimus, impuro et detestabili peccato cogitationibus nostris dominante, Domino resistimus, et velut aciem adversus ipsum ad pugnam instruimus; duram cervicem contra exTendentes, et pertinaciam rebellionemque exercentes. Idem confirmat Salvatoris discipulus his verbis Nescitis quia amicitia hujus mundi inimica est Deo? Et qui vult amicus esse hujus sæculi, inimicus Dei constituitur*., Quod si ad universorum Dominum per fidem et peccati ejectionem nos converteri mus, nihil se objiciet, nec quidquam nos ejus amicitia prohibebit, cui agglutinabimur quodammodo in G omni genere bonitatis, et recta via gradiemur, et per speciosam semitam ambulabimus, nos ipsos et alios ad eam dirigentes. In his autem contendere occupari prae aliis sanctos sacerdotes decet, de quibus verissime dici queat • In pace dirigens ambulavit mecum, et multos convertit ab iniquitate. › Subditi enim plerumque præpositorum suorum, Lonos mores per eadem vestigia sequuntur: et qui incedunt directa via salvant multos, nec difficulter eo permovent, ut vita petulante et exsecrabili moribusque improbis nuntium remittentes, meliora et suspicienda quæque apud Deum et homines laus comitetur, consectari naliut. VERS. 7. Quoniam labia sacerdolis custodient seientium, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini omnipotentis est. XXII. Quonam modo multos converterit, atque ambulaverit dirigens in pace cum Deo, exponit, aitque eum gestasse in labiis sive in lingua omnium ad bene vivendum requisitorum notitiam, fuisseque institutorem insipientium, et magistrum infantium, et volentibus legis scita discere, verum et ab onini errore remotissimum præceptorem, non alio divinorum oraculorum sensum detorquentem, neque doceniem ‹ doctrinas, mandata hominum ": › sed tanquam angelum Dei, subjectis sibi populis obscu Matth, v, 17, 18. • Rom, v, 1. * Jac, iv, 4. 10 +1. 13; Mat It sv, 9. riora interdum divinarum Scripturarum dilu cidantem. Non enim suam voluntatem nuntiat, nec suæ cognitionis ac scientiæ sermones eructat: sed potius Dominicis oraculis inservit. Dixerim porro etiam in his verum reperiri quod in libro Proverbiorum exstat: Thesaurus desiderabilis requiescet in ore sapientis: stulti autem viri devorabunt illum ". Nam illud ad laudem Dei nomine quidpiam nontiantium pertinet, quod nihil auditis apponunt, nec aliquid subtrahere audent, quod scilicet id omnino parvi æstiment. Pharisæorum impia turba eo imperitiæ devenit, ut doceret doctrinas, mandata hominum, et propter suam traditionem Dei mandatum irritum faceret s". In hoc enim crimen Christus illos vocavit. Tuta est igitur lex, quæ quodam loco de divinis oraculis sauxit, non addendum, nec auferendum". Custodient igitur labia sacerdotis scientiam 1** legis, quam annuntians nihil adlit. Idcirco et angelus Dei omnipotentis appellatus est, quamvis naturam humanam gerat, quoniam voluntatem Dei perspicue nuntiat, et legem sermonis hortatricem habet. Vers. 8. Vos autem declinastis a via, et infirmos fecistis multos in lege, corrupislis testamentum Levi, dicit Dominus omnipotens. XXIII. Laudatorum probitati inertium crimina tanquam in acie adversa statuit, meliorumque oppositione malos coarguit. Sicut enim lux in tenebris apparet magis, e et virtus in infirmitate perficiLur: › ita virtutis elegantia, si qua nequitia aut peceatum fuerit e regione collatum, splendidior apparet. Quare quidam, ut sacerdotibus decoruin est, vitain transierunt, in pace semetipsos aliosque dirigentes, et erant cum Deo, et multos ab iniquitate converterunt. Portabant enim scientiam in manibus, divinasque leges fideliter interpretabantur. Illorum autem successores, ad quos etiam est sermo, de via deflexerunt, ac de eo quod consentaneum erat delapsi, ibi semetipsis aliisque non mediocriter nocuerunt, et non paucos in lege infirmarunt, hoc est, imbecilles et languidissimos ad vitam legibus consonam reddiderunt. Nam si qui præsunt a decoro transversim abeant, quomodo credibile est qui subΚΙ. sunt, non nodis omnibus simul ituros, et qui sorte 19 Matth. xv, 6-5. " Prov, xx1, 20. Aubertus, Evõetav. Edit. 18 Deut. 1V, 840 inferiores sunt, et intelligentia minus valent, cum eminentioribus una lapsuros? Quemadmodum enim sacerdos legum observans et sanctus populum sibi subjectum suorum recte factorum imitatorem elicit, ita contra. Si enim ipsi corrumpebant tesla mentum Levi, quomodo ab iis in sacris institutos legcm venerabilem ducere erat verisimile? VERS. 9. Et ego dedi vos contemptibiles in omnes Malach. 11, 7. > ft Cor. xu, 9. gentes, pro eo quod vos non custodivistis vias meas, sed accipiebatis personam in lege. XXIV. Ad patrum peccata redit, ipsosque vetustiorum criminum admonet. Εt quoniam in lege custodienda constantes non erant, ideo traditos affirmat illis a quibus in captivitatem sunt abducti, miseri, et abjecti, et omni indulgentia exclusi. Quid enim incommodorum passi non sunt, et quas calamitates infelices illi non exantlarunt? Cæterum, si nosse vultis, inquit, causas ob quas iratus est vobis, audietis dicentem: ‹ Quia vos non custodivistis vias meas, sed accipiebatis personam in lege. lloc est, opinor, corrupisse testamentum Levi, viam vitæ secundum legem tenere noluisse, et in unoquoque negotio iniquissime judicasse: tametsi Deus aperte dicat: < Non accipies personam in judicio, secudum parvum aut magnum non judicabis " ▸ Per quas autein culpas hostibus traditos et abjectos esse dicit, per easdem apposite nuinatur, nisi rationes vivendi rectius iustituerint, se illorum supplicio non temperaturum. Insolenter enim in legem peccantes idonea et congruentissima pœna sequetur. VERS. 10. Nonne pater unus omnium vestrum? Nonne Deus unus creavit vos? Quare reliquistis unusquisque fratrem suum, ut pollueretis testamentum patrum vestrorum? Derelictus est Judas, et abominatio factus est in Israel et in Jerusalem. XXV. Cum inciperemus in prophetam commentariuin conscribere, dicebamus, post reditum eBa bylone ab Assyria, Israelitas, parvipendentes legen, extraneis uxoribus se implicuisse. Quæ res amentibus illis eo usque procedebat, ut cum aliis simul sacerdotes eodem ruerent, et jam ductas 841 ipsas quoque e sanguine Israel pro despectissimis haberent, domoque ejicerent, et in earum locum peregrinas introducerent Ammonitidas et Idumæas, ex quo Israel magnopere contaminabatur. Non enim illæ patrios mores deserebant, sed etiammum idola venerabantur, et militiam caeli adorabant, el cogebantur pene qui cum feminis adeo mente corruptis habitarent, simul inquinari et Deum offendere. De his in libris Esdræ multa scribuntur 1. Accusat igitur eos universorum Deus, ut uxores Israelitidas sive Judaas aspernantes, sceleste autem alienigena. rum filiabus adhærescentes, cum tamen hujusmodi conjunctionen lex interdiceret. Verum illi, tam venerandum mandatum nescio quo modo flocci facientes, aut mulierum specie ad voluptates lascivas abripiebantur;aut fortasse alienorum amicitias, ne in ipsos bellarent tanquain jam socios et propter nuptias affinitate conjunctos, bac ratione captare moliebantur. Quod aliud nihil erat quam file titubaute injuriosius agere cuin Deo, quasi qui eos de illoΟὐχὶ 15 Deut. 1, 17. ** 1. Esdr. x, 2 seqq; II Esdr. xi, 3 et 23 seqq.; III Esdr. ix, 9 sing. rum manu eripere, seu potentia alienigenarum periores reddere nequiret. Omnimodis igitur Deo ista res dolebat. Unde eos ingeneratum amorem contemnere cernens, ait: «Nonne unus Deus creavil vos? Nonne Pater unus omnium? Quid est quod unusquisque reliquistis fratrem suun?, Unus est enim universorum opifex, et omnes unius estis Domini, qui quod condidit ad unionem et concordiam vinculis charitatis colligare vult. Etenim si essent duo dii ac domini, aut etiam plures, alienum nibil foret res conditas juxta conditorum voluntates dividi ac secerni, et levi occasione sibi invicem adversari, prout dominis ipsis liberet. Quoniam autem unus est per omnia et in omnibus et super omnia Deus ", quæ tandem esse queat dissensionis occasio? Et quoniam insuper unus est omnium Judorum pater secundum carnem, divinus nempe Abraham, quid est quod amicitiam labefactet? Aut quomodo consequens non est consanguineis amorem ut debitum persolvere? Quomodo autem non pene furiosum, domesticis et ex eodem genere prognatis conjugibus despectis, super exterorum filiabus iusanire,ut testamentum ipsum patrum 842 profanes? Illis enim divinis legibus de peregrinis uxoribus interdicta servarunt. Audiebant enim: Filiam tusin non dabis filio ejus et filiam ipsius non accipies filio tuo. Seducet enim filium tuum a me, et abiens serviet diis alienis 18., Ast hi oraculum nihili facientes legem conculcarunt, et quantum in ipsis fuit testamentum infirmarunt, et profanum reddiderunt, eum qui optimus est legum violatione contristantes. Obstupefactus autem propemodum tali facto, et odio iniquissimo genus mulierum Judaicarum oppressum cernens, hæc addit: Derelictus est Judas, s et apud habitantes Jerusalem, o rem, inquit, inopinatam! non apud Assyrios, non Persas, non Elamitas, non vicinos hostes, sed in ipso Israel et habitantibus Jerusalem abominabilis et odiosus factus est, id est, genus ex Juda et mulierum propinquiorum infelix multitudo. Scire autem licet Israelem vocari decem tribus quæ, ante tempora captivitatis, Samariam incolebant, quas et primus in Assyrios et Medos Salmanasar transtulit ". Habitantes vero Jerusalem illos nominat quos Nabuchodonosor, tempore postreme captivitatis, subjugavit, Ilierosolyma et ipso divino templo incensis, quos et in Babylonem abduxit ". Accusat igitur, imo vero non leviter eos insectatur quod, dimissis ex Juda uxoribus, ex alienigenis prognatas nefarie asciverant, quamvis paternis suis moribus, ut ante dixi, tenaciter adhærentes, et in cœno idololatriæ adhuc sese volutantes. Cavendum autem et nobis ipsis in Christo justifi1 Ephics. 1, 6. 18 Dent, vit, 3, 4. "IV Rog. xvmt, 9 seqq. 20 IV Reg. xxv, 9 seqq. catis et, per fidem in ipsum, sancti Spiritus commu nionein consecutis "t, ne commisceamur quibusdam sensu perversis, et mente profanis, et a fide germana alienis. Hi enim sunt alienigenæ et lingua barbari, et perversa loquuntur. Cum quibus qui commercium habuerit, foedissime polluetur. Scriptum est enim Qui tetigerit picem inquinabitur ab ea ". Cum ergo liceat fructum ferre spiritualiter in Ecclesiis Christi, quæ ratio fuerit velle aliter velut copulari, et communicare profanis synagogis, et universorum Deum adversus se exasperare? 843 Vens. 11, 12. Quia contaminavit Judas sancta Domini, et quibus dilexit, et studuit in deos alienos. Disperdet Dominus hominem qui facit hæc, donec humilietur ex tabernaculis Jacob, el ext his qui offerunt sacrificium Domino omnipotenti. XXVI. Odiosum factum ait Judam, non ab alio alienigenarum, sed ab ipso Juda, qui profanarit legem, et declinaverit ad amandas mulieres peregri, nas, et ad iisdem gratificandumn in omnibus, anaveritque defectionem a Deo, et se cultibus idolorura devoverit. Adducti sunt enim eo quidam, ut dixi, sequentes quas sibi injusto matrimonio sociaverant, et earum voluntati per omnia obsecundantes. Sicut nimirum etiam in Settim, jungebantur Madianitarum sive Moabitarum filiabus qui ex Ægypto liberi exibant; qui paulo post eo delirationis et impietatis abierunt, ut etiam initiarentur Beelphegor. Prop!er istud crimen miseri perierunt. Itaque universorum Deus bæc facientem et operum adeo illicitorum impie studiosum exsecratur; et si quidem fuerit de populo, donec exterminetur a tabernaculis Israel, hoc est, donec funditus pereal, et ne exstitisse quidem amplius sciatur. Si quis autem de ordine sacerdotum fuerit, donec humilietur ex his qui offerunt saerificium Domino omnipotenti, id est, donec pereal et e catalogo sacerdotum expungatur. Una enim sacerdotes quidam, ut dixi, cum aliis eodem se piaculo quo populus obstrinxerunt, mulierumque peregrinaruin amori succumbentes, oracula divina prorsus vilipenderunt. Quocirca si maledictus est qui Deum irritat mundanasque delicias ejus jussis præferre non reformidat, ne virtutem aspernemur; sel, illis omnino contemptis, annitamur potius ornamentis obedientiæ animas nostras illustrare. Sic enim a maledicto im munes ac liberos ex mansuetudine sua bonis nos universorum Dominus saginabit. VERS. 15. Εt hac qua oderam faciebatis. Operiebatis lacrymis altare Domini, et planctu et gemitu * Eveli, xut, 1. " * 1 Cor. st, 11; 1 Cor. iv, 13. 2ª Nim, xxx, 1 scqq COMMENTARIUS IN MALACHIAM PROPIIETAM. ex laboribus. Adhuc dignum respicere in sacrificium, "II Cor. 15,7. "Ime Deut. xxIII, 18. aut suscipere acceptabile de manibus vestris? \ 844 XXVII. Modi seu genera sacrificiorum a lege præscripta erant plurima. Alia quippe offerebantur ex voto voluntario, alia ad gratiarum actionem spectabant, alia pro peccato. Erant item decim, et primitia, et didrachmi tribulum, quæ ra tione sacerdotum mandato legis offerebantur. Qui ergo voluntarie Deo offerebant, adducebant, ut dixi, clauda et cæca et ex deprædatione recuperata, perpetuo mala in quibus fuissent et vastitatem indeque illatam sibi egestatem suam crepantes, tameisi onnipotens Deus post reditum e Babylone incomparabili eos benignitate exhilarasset, et abundanter donavisset quibus eos non mediocriter oblectatum ir consentaneum erat. Offerebant igitur mæsti et flentes, tantum non super victimis lamentantes, et sacrificis hæc dicentes: Hæc sunt de laboribus et ærumuis nostris, boc est, non sine labore, et vix cum sudore acquisita. Deinde, quomodo, inquit, par est respicere ad sacrificium, aut quomodo ratum habeam quod a bona mente non. proficiscitur? Decet enim sacrificare animo hilari, festum diem agentes et laetantes. Εt hoc, opinor, est, quod bene Paulus conferentibus in ministerium: ‹ Non ex tristitia, aut ex necessitate: hilarem enim datorem diligit Deus ".» Quare,si sacrifcemus bilariter, respiciet, et suscipiet, et laudabit Deus, et susceptum honorabit ac benedicet. Puto autem ad fructum conducturum magnopere, si ex verbis propositis alium sensum eliciamus. Maledieit universorum Deus, et quidem æquissime, profanantem patrum testamen tum, propter adbibitas in conjugium extraneas feminas, expulsis quæ erant ejusdem gentis, et saepe nulla de causa condemnatis. Præterea sacerdotes quosdam iusimulat, ut accipientes personam in lege. Quare etiam dicebat: Disperdet Dominus hominem facientem hæc, donec humilietur ex tabernaculis Israel, et ex offerentibus sacrificium Domino omnipotenti. o liis statim subjecit: • Operiebatis lacry mis altare meum, et planctu et gemitu ex laboribus.» Operiebatis intellige, Faciebatis ut impleretur divinum altare fletu et lamentis. Mulieres namque contra legem expulsæ, et qui sacerdotum vestrorum iniquum judicium pertulerant, circumstabant altare, quas pertulerant injurias deplorantes et ob illatas vexationes immodice lacrymantes. 845 Jam quo pacto dignum est, inquit, respicere ad sacrificium, aut accipere acceptabile de manibus vestris? Sicut enim verum est quod in libro Proverbiorum legitur, Non sunt casta vota de mercedibus meretricis * sic non censebitur mundus et culpa vacans sacerdos, si dicat divinis Scripturis se quodammodo corroboratum ac stabilitum esse, et lege sacrificioLege etc. omisso inculcato a librario. rum conculcata, quasi Deo nullo a se scelere olen- λαso sacrificet. Timoris plenum est igitur, quasi illotis manibus sacrificare Deo. Puto enim ego totis viribus, quantum consequi possunt, purgatis tam sapiens ministerium peragendum. Talis enim extra omne crimen invenitur, nec iram divinaın merebitur. VERS. 14, 15. Εt dixistis: Propter quid Dominus testificatus est inter le et inter uxorem adolescentiæ tuæ quani reliquisti? Et hæc particeps tua el uxor testamenti tui, et non aliter fecit, et reliquiæ spiritus tui. Et dixistis: Quid aliud quam semen- quærit Deus? XXVIII. Deo ista sæpius reprehendente, et ad sui generis diligendas, atque ad contracta cum alienigenis matrimonia que et ipsa divina lex damnat cissuenda impellente, stulte occurrebant; • Quid aliud quam semen quærit Deus **?, Dictum est, inquit, per mandatum Mosis: Non erit infecunda, nec sterilis in Israel "., El ad Abraham alicubi dicit universorum Deus: ‹Multiplicans multiplicabo semen tuum, sicut stellas cœli multitudine". Quocirca divinum consilium, inquit," ad multitudinem et liberorum procreationem respicit, ut ipsa Abrahamo factæ promissionis gratia finem congruentem adipiscatur. Sed sive ex alienis, sive ex cognatis hoc a nobis præstetur, Deo perinde est; finem enim promissa consequuntur. • Dixistis igitur, inquit: Qua de causa Dominus testificatus est inter te et uxorem adolescentiæ tuæ quam reliquisti? › At si hoc libuerit dicere, quare Dominus testificatus sit, et jusserit nullo modo dimittere cui colabitatis, respondebo et ego ad hoc: Cogita, Quoniam ipsa est particeps seu socia tua, et uxor testamenti seu foederis tui, hoc est, una caro tecum s, et juxta legem contubernalis, et non aliter fabricatus est eam Deus. Est porro, ut arbitror, etiam c reliquiæ spiritus ejus, et propemodumn corpore et anima vir commiscetur cum ea quam ipsi legis religio copulavit. 846 quemadmodumn unum corpus fiunt, sic aliquo modo etiam una aniina, amore mutuo illos colligante, et divina lege in concordiam devinciente. Reliquias itaque spiritus viri uxorem vocat, et quasi dimidium ejus animæ propter unionem, scilicet quæ concordia charitatis velut unum eficit. Ne igitur plus quam ratio patitur Deum culpatote, ut qui uxorem adolescentiæ sum, foederis ac spiritus participem, et carne sibi unitam domo removentes, fortasse iniquius objurget. Existimo autem ego sapientissimum Paulum, hinc permotum, mandasse iis qui in Christum crediderant: ‹ Alligatus es uxori? noli quærere solutionem ".» alicubi Salvator: • Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam niccbari: et qui dimissam duxerit, mæ. ** Exod. xx11, 26. Exod. xxxiv, 16. * Gen. xrr, 10. * Gen. 11, 23, 24. 30 | Cor. sis Quid ergo mandavit Moses dare libellum repudii et dimittere uxorem? respondit: Moses propter duritiam cordis vestri hoc permisit; ab initio autem non erat sic; Creator enim masculun et feminam fecit eos. Quod igitur Deus conjunxit, homo ne separel 8. Custolite illas in spiritu vestro, et ne relinquite. Cæterum, cum lex aperte et manifeste sancial licere volentibus objectare libellum repudii, citraque reprehensionem uxores dimittere, videtur quasi antiquo oraculo repugnare vox prophetæ, pœnæ subjicientis et iniquitatis crimen impingentis audenti ducere uxorem et separari. Providentissime igitur his verbis ostendit propheta maudatum vetus won esse quiddam otiosum, nec sinere ut hanc sibi occa sionem scelerate faciendi quidam accipiant. Non enim, inquit, quoniam permisit vobis lex clare libcllum repudii, ideo extra culpam estis, qui idcirco datis ut cum alienis copulemini. Sed quamvis ab uxore discedere liceat, idque lege approbante, cavete lamen ‹ in spiritu vestro relinquere uxorem adolescentiæ vestræ. › Hoc enim. præstat, etiamsi lex divortium volentibus indulserit. chatur Interrogantibus autem Sadducais » Matth. v, VER. 16. Sed si odio habens dimiseris, dicit Dom minus Deus Israel. XXIX. Hoc est, si probabilem faciens et justa occasione natam dimissionem indicans ascripseris, te Codisse, et ita dimittere. ** Matth. xix, 7, 8; Marc. x, 2, 9. VERS. 16. 847 Et operiet impietas super cogitationes tuas, dicit Dominus omnipotens, el custodite in spiritu vestro, et ne derelinqualis. XXX. Hoc est, si cogitationes tuas obvolvit impia et profana pellis, et odium in illam falso præ texitur, inveniaris autem aliarum pulchritudine subactus, et velle mulierculis peregrinis alligari, custodi, ne derelinquas, aut prorsus maledictus eris. Dixit enimn: • Quia disperdet Dominus hominem qui facit hæc, donec humilietur ex tabernaculis Israel, ex offerentibus sacrificium Domino omnipotenti.» Et hoc quidem quod ad planam et obviam explanationem attinet. Cavendum autem et per fidem vocatis in sanctifcationem, ne forte velut ad feminas Deo odiosas et alienigenas in profanas hæreses auferantur. Potest enim illos, præter spiritualem fertilitatem, Ecclesiæ magistrorum sincera et inculpata institutio tantum non aliorum quoque nobilium patres reddere, ex corde bono divinæ charitatis decora socundum intellectum generantes. TOMUS POSTERIOR. VERS. 17. Qui provocastis Deum in sermonibus vestris, et dixistis: In quo protocavimus eum? eo quod dicitis: Omnis qui facit malum, bonum in conspectu Domini, et in ipsis ipsi complacui, et abi est Deus justitiæ? XXXI. Supra annotavi, non uno, sed nultis modis universorum Deum contra posteros Levi exacerbatum esse. Et sacerdotum imbelles animas ca stigans, aiebat: «Et inferebatis quæ rapta erant, et clauda, et debilia 38.. addebat his: c El accipiebatis personamn in lege "., Honorantes enim, ut credibile est, et intempestive reverentes quosdam sese convenientes, tenuiores scelerate condemnabant, et premebant quosdam, non ex præscripto legis justa judicantes s, sed in partem potentiorem et iniquam sententiam proferentes: aut forte etiam diripientes hereditates neutiquam ad se attinentes gaudentes autem super domis et ea accipientes, et sacerdotii honoribus abutentes, et supra subjectos se efferentes. Hunc in modum vitam degentes adeo infamem et legibus adversissimam, 848 videntes quidam injuriam passi, tantum non attoniti mirabantur. Nec enim reprehendebantur a Deo, nec puniebantur, ut solent aliquando contemptores; quin potius rebus secundis utebantur, et vivebant cum voluptate. Idcirco agre ferentes, immensamque Dei benignitatem forte amplius cogitare nolentes, propemodum etiam ex desperatione clamabant ‹ Omnis qui facit malum, borum in conspectu Domini, et in ipsis ipsi complacuit;» hoc est, forsitan et perpetrator materum bonus est in conspectu Domini; et super adeo inhoneste viventibus lalatur. Nam si hoc verum non est, inquit, ‹ Ubi est Deus justitiae?. Οportebat enim, oportebat justitia dispensatorem non adeo tolerantem esse in sacerdotibus avaris, et altare polluentibus, et iniqua ac scelerata et legi pugnautia committere summo sludio conantibus. Et hæc quidem crimina fuerint desperationis ipsorum incessentis animos. Sciendum autem, juxta propositum verborum sensuin, irritare Deum, qui adeo imperitis vocibus utuntur. Ferme enim et increpare statuunt tolerantem Deum, qui errantium conversionem benignissime et eorum qui in peccatum prolapsi sunt, ad salutaria recursum exspectat. Divinus itaque Paulus super torpentibus et a poenitentia refugientibus dolcus Num divitias bonitatis ejus et patientia et lon ganimitatis contemnis, ignorans quia benignitas Dei ad poenitentiam te ducit? Secundum duritiam autem et impoenitens cor tuum, thesaurizas tibi ipsi iram in die iræ et revelationis et justi judicii Dei ". Itaque etiam atque etiam vehementerque Deum offendunt qui adeo inanibus dant manus et lingua effrenata ipsi convitiantur, et peccato tenebuntur qui morbi occasiones ipsis dederunt. Vivendum igitur saucte et recta via incedendum » Malach. 1, 13. * Malach. 11, 9. ss Deut. 1, 16. ** Roin. 11, 4, In Ecclesia electis sacerdotibus sive ad sacerdotium vocatis. Sic enim subditis exemplo erunt et forma honestatis omnisque virtutis, qui et universorum Deo gratulantur, cum illustre et singulare decus corum vilæ contemplantur. Et hoc est, ut puto, quod voce Salvatoris probe dictum legimus: e Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est ".. Quemadmodum enim 849 scandalizatur populus, cum sacerdotes parum innocenter vivunt, ita emolumentum longe maximum et amplam utilitatem consequitur, si bonitatis officio fungentes videt, et existimantes ita vivendum ut Deo placet. CAP. III. VERS. 1. Ecce ego millo angelum meum, et speculabitur viam ante faciem meam. Et statim veniet ad templum suum Dominus, quem vos quaritis, et Angelus testamenti, quem vos vultis. Quo XXXII. Perapposite ad Christi mysterium verba ista prophetica transierunt. Factus est enim nobis a Deo et Patre Emmanuel justitia, et sanctificatio et redemptio ***, et omnis immunditiæ emundatio, peccatorumque depositio, et inhonestorum abjectio, et ad meliora ac decentiora quædam via, et ad æternam vitam ceu janua et ingressus, et per ipsum correcta sunt omnia, et eversus diaboli dominatus, et inventa justitia. Quibus enim mirabilibus per ipsum locupletati non sumas? Ait ergo ‹ Ecce ego mittam angelum meum, et speculabitur viam ante faciem meam. Quibus verbis sanctum Baptistam videtur prænuntiare. Nam et Christus ipse alicubi Hic est de quo scriptum est: Ecce ego mittam angelom meum ante faciem tuam, ut præparet viam (uam ante te "¸ › De eodem divinus Isaias: c Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semnitas Dei nostri s. facto, inquit, et cum paululum cucurrerit qui ad ista nuntianda constitutus est: Statim veniet ad tenplum suum Dominus, quem vos quæritis, et Angelus testamenti, quem vos vultis. › Confirmat idem et beatus Joannes, ad baptismum pœnitentiæ accipiendum confluentes sic compellans: Ego baptizo vos in aqua, post me autem veniet vir, cujus non sum dignus ut procumbens solvam corrigiam ejus calceamenti ille vos baptizabit in Spiritu sancto et igni *.» Perspicis igitur quomodo post statim et tantum non e vestigio Christus prænuntium secutus sit, se ipsum hactenus latentem sistens Judæis universis, 850 et quasi repentino ac de improviso apparens. Angelum autem nominatum sacrosanetum Baptistam dicimus, non propter naturam quidem, ex muliere enim natus homo proinde ut nos fuit, sed quoniam illi talia nobis praedicandi nun sr Matth. v, 16. 97. 1 Cor. 1, 30. " Matth. x1, 10. "Isa, xt., 3. Matth. ur, 3. PATROL. GR. LXXIL ** Matth. 111, 11. tiandique munus est impositum. Αb oficio igitur vocabulum inditur, nec naturam angelorum signif. cat. Venturum porro ad templum suum dicit, aut quia Verbum caro factum est, et tanquam in templo quod e castissimo sanctæ Virginis corpore susceperat, habitavit: aut in homine perfecto, qui ex corpore, inquam, et anima immediate et divina providentia coagmentatus esse creditus est; aut templum simpliciter nominat Jerusalem, utpote sanctam et sibi dedicatam civitatem; aut Ecclesiam velut in typo suo. Cæterum adventum seu præsentiam suam compluribus mirandis operibus promulgavit, ‹ Prædicans Evangelium regni, sanans omnes morbos et omnem languorem in populo, › ut scriptum est. Veniet igitur Dominus, inquit, quem vos queritis, ex pusillanimitate dicentes Ubi est Deus justitiæ?, Veniet autem ac docebit quæ supra legem et supra unibras ac typos sunt. Erit quippe Angelus testamenti, quod olim voce Dei et Patris prænuntiatum est. Quodam enim loco sacrorum doctorem Mosen sic alloquitur: c Prem phetam illis suscitabo de fratribus ipsorum sicut te, et ponam verba mea in ore ejus, et loquetur eis secundum omnia quæ præcepero ei*., Esse autem Christum Novi Testamenti Angelum, testatur et Isaias hunc in modum de illo loquens: «Quia omnem stolam congregatam dolo, et vestimentum cum commutatione restituent, et volent, si fuerint igne combusti, quia puer natus est nobis, et filius datus est nobis, cujus imperium factum est super humerum ejus, et vocatur nomen ejus Angelus magni consilii * sine dubio Dei et Patris. Proinde etiam dicebat: meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi præcepit quid dicam et quid loquar ". › Non enim erat humanus sermo Salvatoris, sed tanquam a Deo et Patre per Filium naturalem ad nos fiebat. Verbum enim est ejus qui genuit ipsum; et fidem fariet per Davidem, ‹ Eructavit cor meum verbum, bonum **. › VERS. 2. Ecce venit, dicit Dominus omnipotens, et quis sustinebit diem introitus ejus? Aut quis subsistet in visione ejus? 851 Huic simile et admodum aliue est quod legitur apud Isaiam: «Confortamini, mamus remissa et genua dissoluta. Consolamini, pusillanimes mente, confortamini, ne timeatis *7. Et rursun alibi: ‹ Ecce Deus noster cum dominatione “,, Nam ut plane ipsis adfuturum, imo jam præsentem ostendens, clarissimis verbis promuntiat tempus adventus ejus in mundum hunc non diu dilatum iri. Virtutem autem œconomiæ ejus quibusdam non fore despicabilem, nec incredulis tolerabilem, docel ita: «Et quis sustinebit diem introitus ejus? Aut quis subsistet in visione ejus? › Introitum appellat Unigeniti in hunc mundum cum carne ingressum es Matth. 1, 23. ** Deut. xviii, Joan. 1, 14. 47 Isa. xxxv, 34. ** Isa. *L, 10. 18. * Isa. tx, 5, 6. " Joan. xii, 49. "Psal. zliv, 2. visionem autem velut apparitionem. Nam cum cunduin naturam sit inaspectabilis, ut Deus, nostri similitudine assumpta, aspectabilis evasit. Hoc item perspicue Modulator ante proclamavit, in spiritu dicens: Deus manifeste veniet, Deus noster, et noa silebit “., Nam, ut ait divinus Joannes, ‹ Verbum caro factum est, et habitavit in nobis 50, 5 et factum est in forma servi ". Ac diligentibus quidem manifestationem ejus minime onerosus; quinimo clemens et mansuetus fuit, el vitam æternam illis impertivit. De quo item Deus et Pater alicubi Ecce Filius meus dilectus, in quo complacui. Non contendet, neque clamabit, neque audietur foris vox ejus. Arundinem quassatam non confringet, et linum fumigans non exstinguet; sed in veritatem educet judicium s... At enim salutem per ipsum adipiscendam aspernantibus, purgationemque per fidem rejicientibus, omnium malorum fœdissima perpeti contigit. Perierunt enim miseri. Quare etiam Judæorum turbis dicebat: ‹ Amen dico vobis, nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris *.» Et alicubi Joannes: «Qui credit in Filium, non judicatur; qui autem non credit, jamn judicatus est, quia non credidit iu nomine unigeniti Filii Dei ".» Dixit Israelitis quoque: e Jam securis ad radicem arborum posita est. Omnis enim arbor quæ non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur *. › Incredulis ergo tempus introitus et visionis ejus intolerabile et parum ferendum accidit. Reprehendebantur enim, utpote qui ipsi suas animas perderent, et in peccatis suis morituri, quia bene sapere, et in animum atque cor purgationem per fidem admittere detrectarent. 852 ‹ Quis igitur sustinebit, inquit, diem adventus ejus? Aut quis sustinebit in visione ejus? › Hoc est, quis adeo durus et immitis, ut tempore et die ejus in mundum ingressus (cum carne videlicet, per quam et tangi seu videri possit) subsistere infracto animo queat? Punietur itaque omnimodis, et acerbas vocordie suæ penas luel. 63 Pial. SLIT, 3. Juan. 111, 18. se Joan. 1, 14. 31 Philipp. 11, 7. * Matth. 111, 10. Vrns. 3. Quia ipse ingredietur quasi ignis conflatorii et quasi herba lavantium. Sedebit conflans et emundans, sicut argentum et sicut aurum: el emundabit filios Levi, et effundet eos sicut aurum et argenian. XXXIV. Ex similitudine rerum nostrarum sermo rabitur, et arcaui cujusdam mysterii significationem complectitur, si quis dicta prudenter excutere norit. Argentum enim et aurum probant seu examinant rerum istarum periti artifices, igne colliquefacientes et consumentes quidquid in ipsis adulterinuin et sordidum est. Divinus autem et cœlestis ignis, hoc est, gratia per Spiritum sanctum, qua »ª Isa. xlii, 1-3; Matth. x11, 18. *³ Joan. v111, 24. possimnus etiam viventes nos in spiritu consummari, si, Christo immittente, in mentem atque cor penetret, tune, nimirum, tunc omnem peccati scoriam ex præteritis lapsibus contractam deterit. Atque ita purgatos etiam probatissimos reddit, et tantum non spirituali quodam modo aliter ad novitatem vitæ fabricat, et vasa deinceps insignia et sanctificata et in honorem comparata et magnæ domui, hoc est Ecclesiae, utilia eficit ".» Hinc scilicet divinum et sub intelligentiam cadentem ignem sanctus Joannes significavit, cum diceret:. Ego baptizo vos in aqua. Post me veniet vir, cujus non sum dignus ut procumbens solvam corrigiam calceamenti ejus. Ipse. vos baptizabit in Spiritu sancto et igni ". Meminimus et Christum dicere: «Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur, ltaque, queniam Israelitæ Levitarum immunditiam sive iniquitatem non leve-fundamentum ponebant, imo per illos universorum Deum irritare non desinebant, conlumeliose loquentes et dicere non verentes: «Omnis qui facit malum, bonum coram illo, et in illis ipse sibi complacuit, et ubi est Deus justitia *?. prædicit utiliter quodam tempore affulsurum Christum, qui peccatum omne nostrum e medio tollit, 853 et sacerdotes suos purissimos reddit, eosque ut aurum aut argentum in igne probat, sive probatos et illustres reddit. Tales enim Ecclesiæ sacerdotes universi debent esse, quibus liceat jure optimo usurpare illud Davidicum: «Probasti nos, Deus; igne nos examimasti ut examinari solet argentum ".› Filiis quidem Aaron gestamen erat stola legibus præscripta. Selectis autem in Christo et sacerdotio destinatis, indumentum splendidum, sacerdotale et sanctum, Christus ipse. Quamobrem et per lyran Psallentis Deus et Pater de Ecclesia ex gentibus aiebat Sacerdotes ejus induam salutem, et sancti ejus exsultatione exsultabunt "., Sanctorum enim sacerdotum salus et indumentum adımirabile Christus est; imo decens amictus omnium Odelium. Quicuuque enim, inquit, iu Christo baptizali estis, Christum induistis *. › Vers. 4. Et erunt Domino´ offerentes sacrificium in justitia. Et placebit Domino sacrificium Juda, et Jerusalem sicut dies sæculi et sicut anni priores. XXXV. Consecrabuntur, inquit, Deo: hoc enim pulo sibi velle, «Erunt Deo offerentes.» Consecralimur Deo, si amplius nobis non vivamus, et modis omnibus charitatem erga illum excolamus, tolisquo viribus probe præstare cupiamus quæ ille vult. Tale quid etiam divinus Paulus de oinnium nostrum Salvatore Christo: «Unus enim pro omuibus mortous est, at et qui vivunt jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit "., Suæ Romn. 15, 21, 22. 87 Matth. 101, 41. 50 Luc. 49. * Malach. 11, 17. " Zachar, x11, 9. "Psal. LXI, 10. 6 Levit. xvi, 32. 6 Psal. cxxxi, 18. os Galat. 111, 27. 11 Cor. v, 15. COMMENTARIUS IN MALACIIIAM PROPHETAM. autem conversationis bonitalem, et vim ac virtutem mysterii Christi quodammodo nobis describens,. rursum inquit: «Christo confixus sum cruci. Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus. Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me et tradidit semetipsum pro me. Non abjicio gratiam Dei "., Ait igitur, Erunt Deo offerentes, her est ejus voluntati consecrabuntur. Non terrena sapientes; non ex iniquitate inquinamenta diligentes, non quibusdam præcellere affectantes, sed sacrifcia potius justitia offerentes. Ac mihi quidem sapientissime Paulus dixisse videtur Translato enim sacerdotio, necessario et legis translatio fit “. Nam qui in Christo vocati sumug, quamvis sacrificium per sanguinem et fumum non admittamus, 854 nec agnos aut hircos offeramus, tamen in Ecclesia sacrificio, quod in Christo intelligitur, sancto et spirituali fungimur, et ipsum nobis ad sanctificationem et ad participationem vitæ æternæ proponentes, velut præstans quoddam tbymiama bonorum operum fragrantias offerimus. Et justitiam ei sacrificantes, nos acceptos fore confdimus. Scriptum est enim: Honora Dominum da tuis justis laboribus, et primitias da ei de tuis fructibus justitiæ ". › In nullis enim, opinor, aliis quam in istis sacrificiis universorum Deus acquiescit. Quare de his qui in Christo ad sacerdotium vocati sunt, meliores fore ait prioribus; non oves mactantes ut illi, nec altare contaminantes oblatione panum pollulorum; sed ut pro thymiamatis sive incensis Deo justitiam et evangelicæ conversationis, quæ intelligi magis quam oculis cerni potest, moderationem offerentes. Qua quidem ratione cultum acceptabilem efficient, ut nullo modo distet a sacrificiis quæ decent dies sæculi, hoc est, a vita cœlestium sanctorumque spirituum, qui perpetuos et longos dies sive tempora degunt. Reditura item tempora quæ fuerint ante illos, hoc est, cultus ac religionem a sanctis olim Deo exhibitam. Priscorum enim gloria et celebritas fuit in obedientia. Sic Abrahamı obtulit filium Deo, Et reputata est ei fides ad justitiam vo, et amicus Dei appellatus est. Sic et Noe arcam fabricavit ad salutem domus suæ, ut Litteris proditum est *. «Itaque placebit, inquit, sacrificium Juda, hoc est, populi in corde et spiritu circumcisionem circumferentis ''; quin et Jerusalem, quam mens intuctur, id est Ecclesiæ: sicut et sacrificium possidentium dies sæculi, et sanctorum qui superioribus ætalibus in vita fuerunt, qui per obedientiam et fidem Deo placuerunt. Enumerat eos quoque divinus Paulus in Epistola ad Hebræos, fide multos justificatos esse testificans”. VERS. 5. Et accedam ad vos in judicio, el ero ** Galat. 11, 19,21. * Gell. 6, seqq. 67 Philipp. ", 19. 19 Rom. ii. 99. Helir. vii. 12. Hebr. xi. 1, 40. Prov. 111, 9. Gen. xv, Galal. III, festis velox super venefcis, et super adulteras, et super f eos qui jurant in nomine meo in mendacio, et super eos qui privant mercede mercenarium, et qui opprimunt per potentias viduam, et qui pugno percutiunt pupillos, et qui pervertunt judicium advena, 855 et qui non timent me, dicit Dominus omnipotens. XXXVI. Et hæc convenienter scopo rerum dicuntur. Sic enim loquebantur ignorantes Israelitæ Onnis qui facit maluin, bonum est coram ipso, et in ipsis ipse complacuit sibi. Et ubi est Deus justitiæ "?» Quæ occasio hujus verbi tam protervi fuerit, jam explicavimus: nihilominus denuo explicabimus. Cum sacerdotes quidam et qui claritudine honorum fastigiis supra alios eminebant, licentius ad omne genus perversitatis et audaciæ sese darent, et videretur Deus plus æquo erga iflos patiens (est enim bonus, clemnens, et lenis, et benignus), ideo quidam summe desperationis verba effutiebant. Cæterum aliquando sacerdotes fore integriores, transmutante eos Christo in novitatem vitæ, et ad disciplinam honestam et ad mores vitamque laudabilem transferente, dilucide commemorat, Asseclas autem nequitiæ tunc non recepturum, nec laudibus dignaturum, aut eorum rationem habiturum: quin judicaturum potius, et vite perperam actæ pœnas exacturum, declarat cum dicit: «Et accedam ad vos in judicio, hoc est, judex accedam, «Et ero testis velox, sponte mea et a nemine advocatus. Improbos enim ad supplicia sententia mea condemnabo. Et judicium super ipsis proferam, non alio quopiam eorum vitia detegente sed sciens illa, ut Deus, manifesta et occulta, et hinc cuilibet scelerum suorum testis. Paulus quoque scribit aliquando manifestatum iri ante tribunal judicis mortales per orbem univer508 7, invicem c cogitationibus accusantibus, aut etiam defendentibus, in die qua judicabit Deus occulta hominum, secundum Evangelium, per Jesui Christum. Perpende quomodo quique occulte, quique manifeste peccaverunt, in judiciumn adduclum iri testatur. Primum quidem veneficas el adulteras nominat. Deinde jurantes in mendacio seu perjuros. Ista occulta sunt et clam perpetrata. Quis enim tandem palam veneficia exerceat? aut quomodo adulterium committens aspici ab aliquo sustimeat? Existimo autem etiam pejerantes conari latere. Tales ut stultos reprehendit beatus David lutelligite, insipientes in populo, et stulti, aliquandlo sapite. 856 Qui plantavit aurem, non audit? aut qui finxit oculum, non considerat???, Nihil est enimv omnino quod Deus non videat, et solus occulta et aperta peccata videt: sed illa quidem clandestine et quasi in tenebris designata. Adjungit deinde illis manifesta quoque, privare, inquam, operarium mercede; avaritiam et tyrannidem, quam quidem adversus imbecilliores, viduas puta et orphanos, 1: Psal. xcm, 8, 9. " Malach. 11, 17. 78 II Cor. v, 10. ** Rom. 11, 13, 16. COMMENTARIUS IN MALACHIAN PROPHETAM. dicia, et non timentes eum. Tales erunt qui etiam alio modo quain nunc ostendimus Deum violant. Ait ergo: Ero judex, et testis velox, et voluntarius super veneficas et libidinosas, peccatorumque aliorum studiosos. Probabile est sane hujusmodi flagilia quosdam illa ælale ausos suscipere, et propter ipsos multos Deo maledixisse. adbiberent. His addit etiam pervertentes roota Quocirca opus est omni contentione refugere a pravis operibus, et ad proba festinare, et euiti ea præstare per quæ quis omni et bonitate et laude cumuletur. Sic enim evadet supplicia quæ a Deo irato peccatoribns infliguntur. Capiet autem gloriam et præmia quibus Deus se diligentes muneratur. VERS. 6. Quoniam ego Dominus Deus vesler, et non mutor. Et vos, filii Jacob, non abstinebatis ab iniquitatibus patrum vestrorum. Declinastis a legitimis meis, et non custodistis. XXX VII. Denuo ipsos ab impiis cogitationibus et verbis detorquet. Nam existimare esse immutatum universorum Deum a voluntate boni in contrarium, nec de cætero diligere justitiam, favereque consectatoribus improbitatis, quomodo non imperitiæ, imo absurditati, et summo sceleri, et extremæ impietati ascribendum est? Quando igitur, inquit, ad' judicium vocari videritis venedicas, seu incantatrices vestras (sunt autem mulierculæ istæ garrulæ et assentatrices), et aliis lagitiis alixos, tunc rebus ¡psis cognoscetis quia ego sum Dominus Deus vester, et olim et nunc bonus simul et bonorum ac virtutis amans. Nescio enim mutationem aut vicissitudinem. Ego enim semper et citra mutabilitatem sum quod sum: vos autem, inquit, quamvis ex Jacob progenerati, homine pio et bono, et qui semper contumaciam odit ac Deo servivit, 857 illius mores exprimere non enixe studuistis; sed patrum vestrorum inobedientiam et pertinaciam imitari mavultis. Qui et hac de causa captivi patriæ finibus excesserunt, et hostibus a quibus erant subjugati, servitutem servierunt. «Declinastis porro et vos a legitimis meis, et ea non custodistis. Itaque Deus quidem et immutabilis semper, et velut in bono fixus ac Grmatus et inconcussus in justitia: illi contra tantum non immutabilitatem in corde servarunt, et patrum scelera strenuissime sunt secuti. Hoc Christus quodam loco dixit. Merito namque Scribarum et Pharisæorum stultam operam in ædificando lamentatur. Sic autem ait: ‹ Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia ædificatis sepulcra prophetarum, et ornatis monumenta justorum, et dicitis: Si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus soci¡ eorum in sanguine prophetarum. Itaque testimonio estis vobismetipsis quia alii estis corum qui prophetas occiderunt. Εt vos implete mensuram patrum vestrorum 78.79 Quamobrem necesse est nos, si vere sanam inentem gerinius, et quod ratio postulat sentimus, majorum probatissimorum exempla nobis ad imitakdum ante oculos ponere, et improborum repudiare. Aut si quis istud facere recusat, simpliciterque et citra inquisitionem majores sequitur, similis plane erit Græcis, quos si quis reprehenderit quod, relicta veritatis cognitione, et eo qui est natura Deus «leserto, lapides adorent, semper suorum patruin consuetudinem in ore habent. VERS. 7-9. Revertimini ad me, et revertar ad vos, dicit Dominus omnipotens. Et dixistis: In quo revertemur? Non supplantabit homo Deum? Quia vos supplantatis me. dicitis: In quo supplantavimus te? Quia te decimæ et primitiæ nobiscum sunt. Et respicientes vos respicitis, et me vos supplantatis. Annus impletus est, et intulistis omnes fructus in thesauros, in domibus eorum rapina eorum. XXXVIII. Postquam eos a maledictis in se, pront dignum erat, coercuit, defensioneque congruenti in contrarium flexit, reos ad pœnitentiam vocat, consueta illis beneficia promptissime redditurum pollicens. Sicut enim vitam fagitiosam exigentibus pro delictorum ratione supplicium importat: ita 858 super iis qui velut retro pellem referunt a pec cato, et in posterum quoque ab ea re abhorrent, lætatur revera ubique, et desperationem exitii causam præcidit. Unde advertere possis quam noxium morbum in vitam invehant, qui pœnitentiæ gratiam adulterant, et sibiipsis vere puritatis nomen ascribunt. Praestabat certe cogitare opinionem de sua puritate, qua carent,extremæ impuritatis crimen illis parere. Scriptum est enim: • Die tu primus iniquitates tuas, ut justificeris 8°.» Psallit et divinus David Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper 81. > - Nemo enim mundus est a sorde, ut scriptum est". Quare hujusmodi imbecillitate ægrotis pœnitentiæ bonis et superna mansuetudine opus est, quæ contaminatum perfecte abluat, impiumque sanctificet. Ex benignitate igitur peccatores ad pœnitentiam invitat. Interrogantibus autem vicissim, et discere cupientibus quonam modo deliquissent: Num supplantabit homo Deum, inquit, quia vos supplantalis 78-79 Matth. xxm, 29, 32. 60 ]8a. XLII, es Psal. L. S. Cyrilli præclare contra Catharos disserentis comm. in Malach. n. 38, verba ut clara sint atque etiam sana, ad hunc fere modum constituantur et legantur es Job 19, 4. Hoc est: Unde cernere est illos gravem morbum in vitam invehere qui | œnitentiæ gratiam_ndulterant, et sibiipsis falso puritatis nomen ascribunt quanquam quo modo non erat melius cogitare quod putare se et rocare puros, crimen illis infert extrema impuritatis? posui pro CUTE Rius, Monum. Eccl. Gr. 11, 607. me?, Supplantare est diripere, aut decipere, et arbi trarı fallaciam posse deceptos latere forsitan, quamvis quispiam insolentissima quædam commiserit. Itaque irascebatur Esau Jacob, et invidiæ occasionein enarrans dicebat: ‹ Supplantavit enim me altera vice. Primogenita mea ante tulit, et nunc subripuit benedictionem meam. › Num igitur homo erit superior Deo, inquit, aut diripiet omnia scientem? Quid ergo vos me supplantatis? Existimo autem ad pleniorem declarationem proposita sententia quedam nunc quoque afferenda in medium, quæ in Libris Esdræ scripta exstant. Babylone in Judæam Hierosolymitæ reversi Hierosolymam habitarunt. Edificatum est divinum templum, et florebant deinceps sacerdotum ordines, cantores, psaltae et janitores. Quid postea? Servitute liberati in divinis oraculis To * Gen. xxvII, 36.» Il Esdr. xi, 15 seqq. quendis inertes evaserunt. Nec enim legem servabant, et vetus mandatum per ludum transgrediebantur, et ad sacrificium egre cunctanterque caca, rapla et debilia ministrabant. Deinde, suo tempore, in agris segetes aliaque legumina dementes, et uvas colligentes, et oleum exprimentes, nec decimas, nec, secundum legem, primitias persolvebant, 859 sacerdotum ordines quod satis esset haberent, cultumque divinum citra solitudinem distractionemque celebrarent, atque in ministeriis lege institutis assiduo versarentur. Nullo igitur horum oblato, divinorum altarium ministri sacri delusi sunt, et populus ita destitutus mansit, cum nec sacra peragerentur, nec aliud quidpiam ad Dei gloriam præstaretur. Hinc omnia in agris moriebantur, et fames saviebat; quin eo necessitatis et inopiæ redigebantur, ut ipsos quoque liberos alimenta habentibus vendere nou refugerent, donec Esdras, divina ira perspecta, super his principes Israel objurgavit. Atque ita demum, quanquam vix, decimæ et primnitiæ oblatæ, et ex eo sacerdotes in templum regressi stare, et consueta munera obire cœperunt 88. Inquit ergo, e Quare vos me supplantatis?, Annus consummatus est, fructus collecti, et apud vos adhuc sunt decimæ et primitiæ legibus debitæ. Et in domo eorum erit, inquit, rapina eorum;, ac si dicat Comportastis quidem in domos vestras fructus, et arbitramini forsitan vobis eos salvos el tuto in ædibus repositos fore. Evanescent, et a rapinis nihil different. Affligemini enim fame, tametsi inventa cum sudore collegistis. Discemus hinc etiam nos magni criminis loco ducendum non offerre Deo quibus gratitudinem nostram ostendimus, et agrum quem ille victui ferendo suflicientem donaverit, ad gloriam Dei referre. Quod si faciamus, omnimnolis benedicet et afatim bona largietur. Sin autem, manum contrahentes, nostro 33 11 str. v, 1 seqq. tantummodo genio accepta reservabimus, nec ala criter aliis Dei dona communicaverimus. VERS. 10-12. Revertimini porro in hoc, dicit Dominus omnipotens. Si non aperiam vobis calaraclas celi, et effundam vobis benedictionem meam, donec suficial. Εt dividam vobis in cibum. Et non disperdam vobis fructum terræ vestræ, el non infirmabitur vestra vinea in agro, dicit Dominus omnipotens. beatos dicent vos omnes gentes, quia eritis mihi vos terra desiderabilis, dicit Dominus omnipotens. 860 Iterum criinina remittit, et cus omui culpa absolvit, promittitqué, contritis oblivione injuriis, optata donaturum, et eos supra quam dici possit munificentia sua recreaturum. Vult autem illos ipsa experientia et rebus discere fertilitatem utilitatis plenissimam. Et, si hoc facere non recusent, pluviarum abundantiam et benedictionem largam spondet, at esculentorum satis et plusquam satis habeant, omninoque frugum terræ quanturn velint percipiant. ‹ Dividam enim, inquit, in cibum vobis. Verbum Dividam interpretare, aut Separabo; aut quia quæ e terra gignuntur, unuinquodque suum tempus habet quo vel crescit vel maturescit. Nihil porro detrimenti passurum terræ fructum, magnam item fore uvarum copiam, et vineam in agris luculentissimam, ut ad maturitatein perductis omnibus, pollicetur, et posthac beatus ait fore, ac velut terram desiderabilem fominatum iri, hoc est, amore dignam, propter fructuum ubertatem et ſecunditatein. Qui igitur habet viscera misericordiæ, talem plane experietur Deum, et cumulabit in coelis, fructusque laborum suorum manducabit, ut scriptum est. Nec illum immitem et amentissimum divitein imitabitur, quem in parabola evangelica Salvator villam suam implevisse narrat. Ille enim aiebat: «Quid faciatn? Destruam horrea mea, et majora faciam, et dicam animæ meæ: Anima, habes multa bona reposita in annos plurimos, comede, Libe, laetare. Cogitanti autem talia et ignoranti futura, Deus: e Stulte, inquit, hac nocte repetent a te animam tuam: quæ autem parasti, cujus erunt?, Quamobrem, ut dicebain, benedictione plenus est sua communicans. Talis etiam spirituales imbres cor ejus irrigantes et affatim exhilarantes accipiet, pietatisque fructus producet, alias aliter et velut divisim, partim charitate, partim benignitate et humanitate reciproca, fortitudineque et patientia excellens: eritque sicut terra beata frugibus et fecundissima, clarusque et celebris, et revera longe beatissimus. Melius est enim nomen bonum quam divitiæ multa, ut scriptum est 8 * Psal. cxxvit, 2. of Luc. sul, 17-19. 6 Ibid. 20. » Prov. xxit, 1. VERS. 13-15. Ingravabalis super me verba vestra, dicit Dominus, et dixistis: In quo oblocuri sumus contra te? Dixistis: Vanus qui seruit Deo, et quid amplius, 861 quia custodirimus mandata ejus, et quia ambulavimus supplices ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatos dicimus alienos, el exadificantur omnes qui faciunt iniqua et restiterunt Deo, el salvi facti sunt. Hæc oblocuti sunt qui timent Dominum, unusquisque ad proximum suum. Εt attendit Dominus, et audivit. manu valida ferire voluit, sed quodammodo XL. Quando quosdam notos et amicos in peccatum prolapsus corrigere vult Deus, in medium adlo ducit admissa, et aperte redarguit, et expostulando quodammodo ferit, ut delictis suis erubescentes ad meliora et utiliora transire velint, et ita ejus misericordia exquisita, salutem obtineant, Accusat igitur et propter aliud Israelitas, et velut communem quamdam posteris quoque ipsorum increpationem contexit, cum sciret id commodum et salutare futu rum omnibus. Quæcunque enim antiquis illis in figura contigerunt, ad nostram correptionem scripta sunt, sicut et sapientissimus Paulus ait *. Incusat ergo eos et lingua incontinentes et verbis maledictis deditos. Inquit enim: «Ingravastis super me verba vestra. Quo autem modo illi obtrectarunt? Dixistis, inquit: c Vanus est qui servit Deo, et nihil facere lucri qui vult obtemperare mandatis ejus, hoc est, præceptis per legem divinitus traditis. Ad hæc inane est, dixistis, supplicare illi, id est, preces offerre pro quibus libuerit. Est sane veracissimus universorum Deus, dum hæc dicit, et sic accusat Israelem. Quam autem blaterantes peccati sui excusationem prætendant, videndum est. Mille gentes regebat Deus: sed ex omnibus umam elegit, quæ vocala est pars, et funiculus, et hereditas ejus ". Eam sibi vindicatam lege instituit, per prophetas eidem consułnit. Quid autem ad hæc insanus Israel? Adoravit militiam cœli, servivit idolis, dixit sculptilibus: Vos estis dii nostri”. Ast universorum Deus super tam nefariis sceleribus non immerito indignatus, multis modis in eos vindicabat, et ad pœnitentiam vocabat fame, corruptione aeris, fructuum penuria, locustis, et bracho, ictero et eruca. Nondum enim eos ** II Cor. x, 41. ** Deut. xxx11, 9. • 1 Reg. Corruptam puto vocem: forte legendumn Cotelerius Μonum. Eccl. Gr. 11, 562) legit lamentis, et ira temperata, adlliue ad persequenda ipsis conducibilia, atque ad verum et natura Deum diligendum adigere. 862 Quia vero mediocres plagas contemnebant, et impotenter in omne genus Impuritatis ruebant, eos in captivitatem misit, ma nibusque Babyloniorum obtulit. Postquam autem, Deo miserante, in Judæam sunt revocati, et urbem reædifcarunt, templumque excitarunt, denuo ad ignaviam revoluti, vota non impleverunt, nec legi quia vero nulla erat apud eos ratio, quod vel mediocres plagas acciperenba in decimis et primitiis offerendis paruerunt, sed pigri, et vix ad sacrificium venientes, clauda, cœca et debilia mactabant; et cum hæc insolenter facerent, Bibilominus Deus fame et sterilitate eos ulciscebatur. Qui, tametsi deberent, siquidem essent boni, et quæ sibi conducerent non ignorarent, mutatis in melius consiliis, Deum a se offensum colere ac venerari, imprudenter de illo conquerebantur. Cum enim viderent gentes vicinas et Deum nescientes sculptilia potius adorare, et gravissimo errore laborare, nihilominus tamen voluptariam vitam agitare, stulte dicebant: c Vanus est, qui servit Deo. quid emolumenti percepimus, quia mandata ejus custodivinus?» Nos enim legi obsequentes, sterilitatem et incommoda patimur. Discessimus etiam in captivitatem, tametsi assidue Domino omnipo. tenti supplices advolveremur. Contra, qui borum nihil faciunt, non plagas sentiunt, non miserias. Quamnobrem beatos numeramus alienos. Et reædificantes qui faciunt iniqua restiterunt Deo et salvati sunt, › Repugnant enim profecto gloriæ Dei multipliciter qui errant, et conflatilibus sacrificant, Et ligno dicunt: Deus meus es tu, et lapidi: Tu genuisti me Haec oblocuit sunt, inquit, qui timent Dominum. Habet autem accusatio nibil præter maledictum. morbumque pestiferum evidenter demonstrat. Est enim ægrotæ mentis, et auin.i ebrii Deo invisum rejectamentum contra Deum quidquam loqui. Se autem tales sermones non obiter, sed studiose auc scultare afirmate pronuntiat: «Εt attendit Domimus, et audivit. Quia Spiritus Domini replevit orbem terrarum, et hoc quod continet omnia, scientiam liabet vocis., Quod si quid adversus divinam ejus gloriam dictum fuerit, id erit grave et prope intolerandum illi, quamvis tolerantissimus injuriarum esse soleat. Quocirca dicit: «Ingravabatis super ine verba vestra. › Officium ergo nostrum est, quamvis laboribus et miseriis conflictemur, Deo nos ad utilitatem nostram corripiente, non usque adeo animo concilere, 863 nec putare virtutis tam amantem aspernari bonos, sed potius sollicite inquirere in quo apud Deum offenderimus, et ita eum mitigare, et misericordiam flagitare. Quod si etiam peccatores aliqui in voluptatibus mundanis ætatem habeant, temporaneis bonis fruantur, rationes patientiæ ipsius erga illos ad arcanam providentiam referre æquum est. Vens. 16, 17. Εt scripsit librum monumenti in conspectu suo his qui timent Dominum, et qui reverentur nomen ejus. Et erunt mihi, dicit Dominus omnipotens, in diem quam ego facio in acquisitionem, et eligam eos sicut eligit homo filium suum servientem sibi. ** Jerem. 11, 27.” Sap. 1, 7. XLI. Israelitas sese criminantes, et impie blaterantes attendit et audivit Deus. Deinde cum in reos pœnam æqualem constituere oporteret, et verboruni petulantium rationem reposcere, hoc ctiam injuriae ut Deus inɔmemor prætermittit. Scribit autem librum monumenti timentibus ipsum, de quibus, ni fallor, et ipse David scribenti librum hunc: ‹ Et in libro tuo Dunes scribentur.» Dixit etiam ipse met Domiuns noster Christus discipulis suis: «Nolite gaudere quia damonia subjiciuntur vobis: gaudele autem potius quia nomina vestra scripta sunt in colis 9., Male precatur quoque, et quidem justissime, divinus David Judæorum populis Christi interfectoribus his verbis: «Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur.. Scribitur ergo liber monumenti tinentibus Dominum, quos item sibi domesticos et familiarissimos tempore acquisitionis fore affirmat, quando scilicet sedebit Christus super thronum gloriæ sux, stipantibus angelis: «Et statuet oves a dextris, lædos autein a sinistris, et dicet his qui a dextris erunt: Venite, benedicti Patris mei, percipite reguum quod vobis paratum est a constitutione mundi". Tunc enim eos eliget, hoc est electos faciet, philostorgia et amore illo singulari nihil cedens patribus nostris, qui super filiis exsultant, cuin sunt quam sapientissimi et morigeri: et quorum satu progenerati sunt, summa observantia prosequuntur. eos Vers. 18. Et convertimini, et videbitis quid sit inter justum el injustum, et inter 864 servientem Deo, et non servientem ei. XLil. Tunc, tunc, inquit, ab ista clandestina vaniloquentia desinentes, et incontinentem ac stultam linguam compescentes, Deo bonitatis amanti non amplius obloquemini, et propemodum ebrietate repudiata, et quasi pede ab errore revocato, intuebimini clarissime quod et quantum inter justum et injustum sit discrimen, inter servientem Deo et nou servientem.Improbi enim,et rebelles, et jugum ejus rejectantes,in perditionem et extrema supplicia amand buntur. ‹ Ibi erit fletus et stridor dentium» juxta Scripturam». Boni contra et Dei amantes, divinarunique legum gnari, virtutibusque dediti, splendidi, et sanctificati, immortalitatis corona induentur, et in supernas mansiones recepti ', cum angelis fruentur evo sempiterno, et participes facti gloriæ Christi, in longa sæcula suaviter carpent bona, • quæ nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, ut scriptum est. Verumtanen cernentes in hac vita homines improbitati amicos, rebus secundis beatos ac florentes, cogitatione distracti » Psal. cxxxvını, 16. 96 Luc. 1, 20.» Psal. lxviii, 29. "Matth. xxv, 53, 31. • Matth. viii, 12. ' Juan xiv, 2. ' 1 Cor. 11, 9. S. CYRILLI ALEXANDRIN! ARCHİEP. fuerunt sanctorum nonnulli, quamvis non nescirent vitam illorum in exitium desituram. Proinde ita sanctus Jeremias: Justus es, Domine, quia respondebo ad te verumtamen judicium loquar ad te. Quid est quod via impiorum prosperatur? Abundaveruns omnes prævaricatione prævaricantes? Plantasti eos et radicem egerunt: filios generaverunt, et fecerunt fructum. Prope es ty ori eorum, et longe a reuibus eorum. Et tu, Domine, cognoscis me, probasti cor meun cor: m te. Et rursum: ‹ Sanctifica eos ad diem occisionis eorum. Quousque lugebit terra*. › Cernis quomodo in cogitationes perplexas inciderit, cum tamen finem impiorum haud ignoraret. ‹ Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus, ut flos feni,» sicut scriptum est *. CAP. IV. VERS. 1. Quia ecce dies venit ardens sicut clibanua et comburet eos, et erunt omnes alienigena, et universi qui faciunt iniqua, slipula; et succendel eos dies veniens, dicit Dominus omnipotens, et non relinquetur de eis radix neque germen. 865 XLIII. Diem judicii in igne futurum repatare secum consentaneum est, in quo cœli magno impetu transient, elementa vero calore solventur, terra autein et quæ in ipsa sunt opera exurentur omnia. Novos vero cœlos, et novam terram secundum promissa ipsius exspectamus *; › sic enim quidam sanctorum discipulorum dixit. Inquit ergo, Veniet ut clibanus dies Domini, et omnes quidem alienigenas comburet, nihilominus etiam facientes iniqua assumet; unum enim et illi et hi supplicium subibunt. Vide autem hic festivitatem. Nunc meminit alienigenarum. Postquam enim eus Dealos prædicarunt, dicentes: e El nunc nos healos dicimus alienos, et reædilicantur omnes qui faciunt iniqua, Deo restiterunt, et salvi facti sunt, hic eos combustum iri autumat, ut qui gloriam Dei oppugnarerint, et creaturam quam Creatorein adorare maluerint'.> Ratiocinabimur et aliter, alienigenas appellatos esse idololatras, et alio quodain modo alienatos a sacra et electa gente: hæreticos, inquam, de quibus appositissimne dicitur: «Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis, mausissent utique nobiscum 8. › Hi namque, divina nobilitate adjecta, et a gente sancta atque electa separati quæ facta est in acquisitionem' (per fidem utique in Christum ), cibus erunt ignis omnia devorantis. Eodem loco apud Deum erunt qui faciunt iniqua, tametsi admisti fuerint fortasse credentibus et electis, et eum qui natura ac veritate Deus est, cognoverint. Non enim hoc illis ad ablutionem peccatorum sufficit * Jerem. xu, 1, 2. • Ibid. 3, 4. • Isa. XL, 6. 'I Petr. II, 9. 11 Petr. ut, 10. • Rom. 1, 25. * 1 Joan. ut, 19. COMMENTARIUS IN MALACHIAN PROPHETAM. siquidem verum illud: Fidem siue operibus morγὰρ tuam esse Justificat enim fides in Christum præteritorumque peccatorum maculam abstergit. At si quis post hæc socors exstiterit, et in ea quæ carnis et mundi sunt, reciderit, is in seipso fidem quasi occidit, dum nihil laudabilium factorum ei adjungit, sed ad veterem potius vitæ pravitatem recurrit. De talibus divinus item discipulus: e lius enim erat illis non cognovisse viam justitiæ, quam post agnitam retro converti ab eo quod ditum est illis sancto mandato. Contigit enim illis illud veri Proverbii: Canis reversus ad vomitum, et sus lota in volutabro luti Quare qui iniqua faciunt ejusdem farinæ sunt cum alienigenis, qui etiam erunt stipula, et perinde comburentur ut illa igne injecto comburitur. Triticum enim congreὡς gatur in horreum, quemadmodum Salvator sanctis messoribus ait: Palea vero camburitur, igne stinguibili Nec relinquetur ipsis radix neque germen. Hoc est, nullam spem ad vitam renascendi habebunt; loquor autem de ea vita, quæ expetenda est, et ad gloriam Dei dirigitur, et in sanctificatione ac beatitudine intelligitur. Radice enim non prorsus excisa, nec germine velut ab imo evulso, spes nascendi manet. Est enim spes arbori, › ut scriptum est. Si enim amputata fuerit, reflorescet, el gerἐν meu ejus non deficiet. Quod si ab imo et ab ipsa radice penitus emeta fuerit, germinibus quoque crudeliter amputatis, una omnino etiam spes omnis cum ipsa peribit posse ad vitam in posterum repulκατὰ Julare. Ex similitudine igitur stirpium spem omneṛp jis qui peccandi delectatione ducuntur, ademptain sutumat. Id quod perspicue Isaias divinus nuntiat, cum dicit: Vermis eorum nou morietur, et ignis eorum non exstinguetur, et erunt in visionem omni carni G p 10 Jac. 11, 20. Isa. 1.xvi. 24. tt Galat.!!, 10 Joan. 1, 14. VERS. 2, 3. Εt orietur vobis timentibus nomen neunt Sol justitiæ, et sanitas in alis ejus. Et egrediemini, et salietis sicut vituli de vinculis relaxati. Et conculcabitis iniquos, quia erunt cinis sub pedibus vestris, in die qua ego facio, dicit Dominus omnipotens. XLIV. Illuxit sane unigenitum Dei Verbum hunc mundum incolentibus, et similitudine nostri suscepta, «Verbum caro factum est, et babitavit in nobis “, › et in caligine ac tenebris positos, velut sol quidam propriis splendoribus circumfulgens, et veræ cognitionis Dei clarum radium credentium animabus immittens, puros, sapientes, omniumque bonorum operum scientes reddidit. Ostendit autem nobis in semet Patrem. Derque arcanam myslago13 11 Petr. 11, ts Matth. 111, 12, 14 Daniel IV, giam felicissimos ac sapientes, mentemque ejus cognitione plenam habentes effecit. Veruin etiam ad hunc splendorem adducti, ‹ Et divites facti, juxta verbum beati Pauli, in omni sermone, et in omni scientia, el in omni sapientia ", videmus Dunc in speculo et in ænigmate, et cognoscimus ex parte ". 867 Veniet autem aliquando quod perfectum est ", › et tum plenissime Christum cognoscemus, cum iterum de cœlo nobis illucebit, et evacuabit quod ex parte est ", et cognitionem in speculo et ænigmate, et tanquain perfectiores illuminabit, et divina quadam atque ineffabili luce mentem replebit, et Spiritus sancti effusione exhilarabit. Ait enim divinus Paulus: ‹ Sive prophetiæ evacuabuntur, et scientiae cessabunt st. Non putamus autem nos a cognitione ex parte ad nihil prorsus sciendum. processuros, multum abest. Alioqui quomodo futuræ spei tempus sanctorum animabus non detrimentosum erit, si penitus etiam quæ habemus amittere oportebit, non meliora acquirendo, mon ad quiddam sublimius mentem extollendo, sed vendendo potius etiam jam et non citra defatigationem aliquando acquisita? Evacuabuntur autem et prophetiæ, et cessabit scientia, cum nimirum animabus nostris ila superexcellens se insinuaverit. Quemadmodum enim si quis una in domo lucente lucerna, et modicum ipsam intuentibus lumen fundente lampadem intulerit, necesse erit omnino lumen illud prius tantum non otiosum ac nullum esse, cedens videlicet immensitati majoris: et sicut sole mundum illustrante imbecillus stellarum fulgor relinquitur, sic lucidiore nobis scientia apportata, minor aliquando evacuabitur. Ait et Christus sanctis apostolis: «Haec in proverbiis locutus sum vobis. Venit hora, quando non jam in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis”. › Quamobrem sanctis qui nomen Dei eximie timuerunt, et adhuc corporum inclusi compagibus in omai genere virtutis sedulo elaborarunt, instar solis cujusdam justitiae Christus illucebit, perfectissime scientiæ radios immittens, et quacunque animæ imbecillitate ac languore eos levans, et a pristina tribulatione longissime disjungens. Hoc enim est quod ait: «Sanitas est in alis, seu pennis ejus: › quasi de aquilis et pullis earum loqueretur, juxta illud sine dubio, quod per Mosen sapientissimum de Deo, et de liberalis ab Ægypto prolatum est: «Sicut aquila cooperiet nidum suum. Expandens alas suas suscepit eos • Erit igitur, inquit, c sanitas in pennis ejus. › In hoc enim sæculo exsultantes in nobis carnis motus magnopere sentimus, qui mentem ad inconcessas 868 voluptates exsuscitant, et sævit in membris nostris peccati lex ", quamvis Christo adjuvante sanctorum moderatione interdum " I Cor. 1, 5. 11 Cor. xut, 12. " Ibid. 10. " Ibid. "Ibid. 8. ss Joull. xvi, 25. 33 Deut. 11. * Rom. vi, 93. Cotelerius (Monum. Eccl. Gr. 11, 619) conjicit vel doctissimos, EDIT. COMMENTARIUS IN MALAGINIAM PROPHETAM. vincatur. Inebriatur autem quodammodo mens, et XLV. Argumentum mansuetudinis et tolerantiæ Dei, quod Elias Thesbites quoque nobis prius oli alio modo a passionibus irritata: irruunt enim arrogantiæ, et amor vanæ ac mundanæ gloriæ, ira, lucri aviditas, et aliæ demum pestes. Postquami autem pignore Spiritus per Christum ditati sumus", domitas habere cupiditates, quamvis haud citra sudorem, consuevimus, et secundum sæculum futurum plena luce divinæ cognitionis præditi, perfectione doni Spiritus sancti divites sumus, et corruplionen passionesque carnis exuimus, Deo servinus omnimodis, non divisi propter peccatum, neque a veteribus passionibus agitati, sed instar sanctorum angelorum purain et innocentem vitam ducimus. Scriptum est enim de sanctis, quod obliviscentur tribulationis suæ et non ascendet in cor eorum. Erit autem, inquit, lætitia sempiterna super capita eorum, laus, et lætitia, et exsultatio comprehendet eos, fugiet dolor, tristitia, et gemitus s.» Idcirco ait propheta, sive Deus horum effector atque dator: «Egrediemini, et salietis sicut vituli teneri vinculis soluti. › Sicut namque vituli adhuc subrumi, seu lactentes, vinculis demptis per agros exsiliunt, et in herba virenti subsultant et mugiunt; ita olim sancti hujus vita tribulationis, curarum, sudoris, laborum quasi viuculis exsoluti, in jucunditatem sanctis congruentem ingredientur, et iniquos, non jam pugnantes et resistentes, sed prostratos, et victos, et tanquam sub pedibus jacentes conculcabunt, quod etiam belli materia et metus omnis ab ipsis ablatus sit.. Non enim erit ibi leo, neque ulla malarum bestiarum ascendet illic, ut scriptum est; sed erit potius via pura, et via sancta vocabitur 27. › Exsors enim pugnæ, et omnis maculæ pura illo potissimum tem) pore sanctorum vita erit. ** | Cor. 1. 5. 96 Isa. xxxv, 10. * ibid. 8, 9. 27; Rom. 11, 6. * Luc. 1, 17. PATROL. GR. LXXII. VERS. 5, 6. Ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, antequam veniat dies Domini magnus et illustris, qui restituet cor patris ad filium, el cor hominis ad proximum suum, ne veniam, et percutiam terram penitus. affulsurus est, qui omnibus 869 mortalibus affuturum judicem prænuntiet. Descendet enim judex in gloria Dei et Patris, comitantibus angelis, sedebit in sede majestatis suæ “, judicans orbem terrarum in justitia”, et reddet plane unicuique secundum opera sua › Quoniam autem multis peccatis obstricti sumus, utiliter præcedit divinus propheta, homiues per terras in concordiam reducens, ut omines in unitatem fidei congregati et a perversorum operum studiis quiescentes, quod bonum est, efficere velint, atque ita veniente judice salventur. Prius igitur venit beatus Baptista Joannes c iu spiritu et virtute Eliæ.. Sed quemadmodum ** Matth. xxv, 31.» Psal. 1x, so Matth. ipse prædicabat: «Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri ";, ita et divinus Elias vicinum jam tunc prædicabit, et jam jam affuturum, «ut judicet orbem in justitia.» Ac nunc quidem fortasse dissident quidam, et divisus est pater in filium, filius autem in patrem suum ". Hic enim credidit in Christum, ille in apostolis numeratur; alii dissident charitate mutua, divisi propter odium, et perpetuas iras, et contentiones super quocunque mundi negotio. Restituet autem propheta, et olim discrepantes ad unam ſidem revocans, ‹ el convertens hominem ad proximum suum, ne veniam, inquit, et percutiam terram penitus, hoc est, omni ratione et omnimodis. Vides igitur lenitatem Do. mini omnium. Prius auctor est mortalibus, et propemodum protestatur per vocem Eliæe, se judicem venturum, ut conversi ad meliora et vitam suam emendantes qui tunc vixerint in terris, in rigidum judicem ne incidant, a quo in flammas tenebras exteriores mittantur ";, audiant autem potius: e Venite, benedicti Patris mei, percipite paratum vobis regnum a constitutione mundi *. › et in VERS. 4. Mementote legis Mesi servi mei, sicut præcepi ei in Horeb ad omnem Israel præcepta et judicia. XLVI. Rursum suadet prophetæ sermones legentibus uti cogitent, non novam aut inconsuetam super Christo prædicationem esse factam, neque a solo Malachia prænuntiatam, sed ab antiquis et primis temporibus, ut ita dicam, quibus ad Dei notitiam Israel vocatus est, quando leges in Oreb divinitus 370 latae sunt. Descendit enim universorum Deus in specie ignis super montem Sina, apparuitque fumus, et flammæ in sublini micantes, et aspicientibus multum terrorem incutientes. Erant item tenebræ, et caligo, et procella, et sonitus tuba ingens. Tunc, tunc perculsi timore filii Israel, accedebant dicebantque mediatori et institutori, Mosi videlicet Loquere, lu, nobis, et non loquatur nobis Dominus, ue moriamur &, Ad quæ Deus: c Bene, inquit, " omnia quæcunque locuti sunt. Excitabo illis prophetam de fratribus ipsorumn, sicut te, et dabo verbum meum in ore ejus, et loquetur eis secunduin omnia quæ mandavero ei ". › Vides quomodo jam a vetustissimis temporibus Christum sacra Scriptura prænuntiavit? Sed et si quis unbras ipsas legis examinare voluerit, Christum in iis et mysterium ejus scriptum deprehendet. Itaque dicebat Judæis Si crederetis Mosi, crederetis forsitan et mihi de me enim ille scripsit ". Plenitudo enim legis et prophetarum Christus, per quein, et cum quo Deo ‹ Patri gloria, cum sanctissimo Spiritu in omnem ææternitatem. Amen. (M ss Isa. XL, 3; Matth. ris, 13. ss Matth. x, 35. * Matth. xx11, 3. * Matth. xxv,54. xix, 18. seqq. **Exod. xx, 19. " Deut. xvisi, 17, 18. * Juan. Y,
Continue reading PG 72: Ordo Rerum →≣ entire volume