(Ex codice Bavarico eruit et interpretatus est Reinoldus Dehnius, Societatis Jesu, Martti, tom. I.) Acta SS. Rolland. ad diein It S. Codrati patria, vita ante martyrium. 1. Magni martyris Codrati vitam narrare ag. gredienti mihi, non humanis duntaxat rebus immorari, sed miraculorum etiam quorumdam excellentiorum Dei, quibus et recentes et antiqui libri abundant, meminisse necessum est, ne audi tor intelligens, quarn inusitata, quamque divini plena Numinis fuerit ratio rerum omnis, quæ a primis infantiæ annis illi obtigerunt, fidem habere mihi reformidet. Ac illos quidem, qui sæcularem et humanis affectibus plane obnoxiam materiæ massam redolent, quidquid a nobis dicatur ad na turæ normam exigentes, inducere difficillimum fuerit, ut aliquid cogitent illa sublimius: quod quibusdam quasi vinculis, nullatenus tolerabilibus, tyrannicum in modum adstricti, atque in terram proni, omnia quæ humanitatis regulam excedunt, etiamsi Dei digitum habeant opificem, vix non nugas esse existiment. Alii autem piis cogitationibus innutriti, quorum occupatio est divina meditari, negotio haudquaquam arduo se præparabunt, ut quemadmodum Deo dignum est, mirabilia exci. piant; quæ ille et plurima, et quibuscunque volnit temporibus, et circa homines quoslibet, qui busque placuit modis, ostendit ac operatur. 2. Ut a patria exordiar, quæ magnum nobis hunc virum produxit, isthmus quidam longior quam latior ad occidentem solem spectat, extre mis utrinque suis quasi manibus porrectis, boreæ hine, inde austro occurrens, et Peloponnesum cum reliqua Græcia ita connectens, ut neque hanc ab illa discedere omnino, neque Peloponnesum insulam esse patiatur, dum imminentibus utrinque

ponit. Temporum autem anni constitutio quam benigna ibi sit, quanta aliarum rerum que ab lo minibus cum voluptate non mediocri audiuntur, gratia ac amoenitas, quis Gracorum olim statis annorum periodis ad certamina simul et præmia concursus, cum sciatur ab omnibus qui „sapientia Græca quomodocunque labra proluerunt, non est forte nunc narrare opportunum. Hujus igitur isth mi ad austrum fines urbs Corinthus attingit, pri mis ab initiis clara et populo frequens, ardentique affectu diis addicta, quorum omni superstitione fanaticorum in morem correpta erat: donec tan dem evangelici præconii piscatoribus, rete salutis nostræ per universum orbem laxantibus, ipsa quoque extemplo salsuginis abyssum omnem excu tiens, ad Pauli sese latices transferret. Illic Co drati genitores, pictate, et instituto vitæ ad vir tutis normam exacto, nobilitate item luculentisque opibus floruerunt: nec tamen illi orto tali patria talibusque parentibus perfrui istis multum licuit. aquis medium se quasi obicem murumque inter Psal, ci, 15. Annis infantiæ necdum absolutis, moritur illi ma ter, moritur et pater, brevi plane intervallo na turæ debitum uterque solvens, ut gignendo tautum Codrato vitam adepti viderentur, quo nato migran dum ipsis ac præter nativitatem nihil fitio exhi bendum esset eorum, quibus natura insitusque parentibus in foetus amor defungi cogunt, tota edu cationis spe rejecta in Deum. Itaque suscepit il lum Dominus omni hominum ope destitutum (ne que enim solet hominem in lucem semel editum Deus negligere, qui dat escam omni carui, qui junentis producit foenum, et cunctis in tempore opportuno cibum præbet) parvuloque a vulgari conversatione in agrum quemdam abducto nɩira biliter prospexit, et ineffabilibus modis, sicut aluminum illum eremi olim Salvatoris Prodromum, enutrivit. Unde curæ et providentiæ Dei commis sus, sapientia simul et gratia crescebat ac profi ciebat, variis circa eum miraculis quotidie con tingentibus. 3. Atque hic, non possum equidem, oratione ipsa occasionem subministrante, non recordari eorum, quæ a Deo electus Israel, dum post fu gam ex Ægypto frui beneficiis deserti incipit, divinitus est expertus, his de quibus agimus neu tiquam, si comparentur, dissimilia. Nubes hempe bic quoque interdiu solem subiens et cum ejus æstibus depugnans efficiebat, ut meridianis horis Sanctus ver haberet, noctis autem tenebre, ad veniu cujusdam quasi lampadis, in meridiem con vertebantur. Cumque Scriptura teste in Israeli tarum tribubus nemo tune infirmus esset, hic quoque desertis in locis, nulla sanitatis subsidia

ministrantibus, habitans, co:etaneam tamen semper sibi convictricemque habebat sanitatem. Veste enim vero, et tunica, et aliis hujusmodi rebus, quæ homini ad amictum corporis necessaria sunt, toto học montanæ rusticæque vitæ tempore nun quam indiguit; sed qua parentes ipsum antequam morerentur, instruxerant, ea illi vestis sola suffecit, ineffabilem in modum cum crescente Codrato, ¡psa quoque crescens et vigens semper. Quid multa? Providentiæ erga ipsum tanta fuit immensitas, miraculum tantam, quautum esse convenit erga eum, qui Deo semel consecratus est, dextraeque ejus ductu totus regitur. 4. Aderat jam perfectior ætas, lanugine malas, mystace labrum obtegenté, cum ad urbem ille descendit, ac cum hominibus conversari coepit, divina oracula in cibum ipsis apponens, rus olen tem quidem, at fertile, et cui, ut admirandus Sa lomon ait, Dominus benedixit. Itaque, quasi a divina quadam visione recens rediisset, ab ejus ore homines pendebant, et in eum intenti erant non secus ac Israelitæ in magnum Dei contempla terem Moysem. Ista sic dum ferent, jam ipsi ali quot adhæserant illorum, quos consuetudine et moribus conjunctos quasique conspirantes, iisdem quibus ipsum passibus viæ huic insistere juva bat, cum quibus modo excurrebat in agros, modo ad urbem redibat, ita tamen ut inæqualibus ista temporum spatiis definirentur. Frequentior in campis, rarior in urbe commoratio erat; dum sa pienter turbam fugit, plebis tumultum amandat, et divinæ conversationi hinc tranquillius cursum vitæ oninem impendit. c S. Codrati et sociorum martyrium. 5. Cum autem sceptra imperii Romani impius ille Decius nuper suscepisset, ac Jason Græciæ præesset, pietatemque ejus dogma contrarium pre meret validius, multi quidem alii, ut discipulos Christi decebat, virilem exhibuerunt animum, periculumque non inviti subierunt; alacrius tamen præ reliquis divinus Codratus cum amicis et mo rum similitudine sociis: proneptissimus scilicet annoso etiam in corpore athleta, senio et asceticis laboribus, in quibus vitam pene omnem transege rat, etiam tunc colluctans. Vinctus igitur ad Jaso nis tribunal vir beatus sistitur, eumque alloquens Unde, inquit, o scelestum caput, tantus tibi in Christum meum nosque ejus ſamulos furor exsur git? Cur ad tribunal trahis? Cur sævitiam inten tas, mancipiumque efficere conaris mentem libe ram et nemini cessuran? Hoc etenim scire iufen sum nobis animum tuum quam manifestissime velim, facilius quidem tibi nos, quam te nobis esse persuasurum; quod si tarben fortassis illud Imo patriarcha Jacob Gen. xxv, 27, uli filio benedicens ait: Ecce odor fili mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus: itaque habet.oco textus Græcus

primum sit difcile, alterum profecto fieri nunquam poterit. Nihil ergo cunctatus, nullum penitus tor mentum ex iis quæ tous te sapiens dæmon docet, omittito; sive illud ferrum sit, sive flamma, sive marini fluctus, sive alia quæcunque, quibus gras sari contra nos soletis. Adhibe nobis omnia, atque sic scelesto tuo parenti ac ductori magnifice mini stra: nos ad ista non minus quam ferrum ad ro bustos fabroruin malleos durabimus. 6. Hæc cum dicerentur, gaudebant quidem in cœlo angeli, tanquain athlothetæ ex summo thea tro despectantes; sævus autem dux, quasi turbine quodam omnia circa ipsum obruente, consterneba tur, et jam tum ea quæ contra illos hactenus ma chinatus fuerat, cuncta ludibrio fore existimans, rejiciebat; dumque redeuntes alterni cogitationum fluctus mentem ejus non secus ac navim, jactant hinc inde et conturbant, adverso quasi vento re trorsum actus spiritus ille superbia et audacia tu mens, convocato frequentibus intervallis consilio omni, fortius denuo insurgebat, revolvebatque se cum, quibusnam abstinere magis expediret, quæ nain cum spe successus et absque metu, saunis hominum manifesto se tanquam a potentiori ad versario dejectum, propinandi, posset experiri. nunc quidem illi animus erat, uno ictu martyres vita, se molestia exuere: paulo post autem retra hebat impetum, experientiæ periculo summam rei committere formidans, ubi quemadmodum. in talo rum lusu, si quid eveniat sequius, tanto minus est inexspectatum, quanto magis felicior casus exspe ctationi congruit. c Ms.: manifestum hoc modo sup pievimus, ut sensus sit, cum quodam mentis acu mine deliberationem institutam. Dehnius noster suspicatur legendum 7. Sed palaestram martyrum adire tempus est, certamina ipsorum numeraturis. Carnifices primo Codratum cum sanctis sociis viribus omnibus connixi verberant. Hinc sublimes pedibus suspen dunt, ungulisque ferreis carnium compage dilace rata, ignem succendunt: opera una eademque corpora se cocturos simulantes, et meatibus re spirationi dicatis acrem dolorem indigentes. At martyr mentein suam a corpore prorsus segregans, ad Christum ablegabat; in cujus gratiam ista per petebatur. Unde facile illi erat corporis cruciatus spernere, solumn Athlothetam respicere, in corpore diffluente gloriari, et victoriam liquidam existi mare tantum eam, qua caro ob Christi antea pro nobis passi nomen plexa despicitur. Τalis erat Codratus quoad dolores sui corporis: ad socios autem certaminis conversus, hujusmodi utebatur verbis, tanquam aliptes aliquis ad novos et inusi tatos conflictus incitans, et incendium vehemen tissimum animis ipsorun inserens. Viri, dicebat, qui stadium idem, quod et ego, decurritis, idem bravium respicitis, si et naturæ nostræ fluxa nobis Ideın legere mallet Nunc vero formidabat velut in campo omnia erentui commil tere.

conditio ignota, et vitam mortis exspectatione libe ram perpetuo prorogandi certa fiducia esset, merito nos forte ejus moveret charitas, ut carni nostræ cuperemus esse consultum, et pericula hæc ingen tia metu, quem nemo reprehendat, declinaremus. Cum vero evitanda nulli lex naturæ etiam nobis incumbat, qua jubente, etiamsi vitam fortasse tempus indulserit, aliquando tamen aut senectus finiet, aut morbus incidens, quales plurimi varii que miserae carni huic ordine materiæ perturbato imminent demum abrumpet: cur quod melius est pejori non præferimus? Quodsi mortem quam ratura immittet exspectabimus, ingloria ista pro fecto erit, vitæque nostræ memoriam sepulcro una cum corporibus recondet, cum incertum insuper sit, an fortuna favente, superstites usuri simus. Si vero mortem quam pericula intentant, elegeri mus, vitæ quidem nostræ perennis manebit gloria, idque vivere magis erit quam mori; Deus autem immortalibus præmiis nos remunerabitur. 8. Hisce ille sermonibus tanquam belli dux 50 ciorum accendebat fiduciam, et ad certamina im minentia ipsos reddebat animosiores. Nec cessabat interim effera tyranni crudelitas affirmantis, eorum quæ contra sanctos moliebatur nonnisi exiguum se apparatum præmisisse. Minabatur etenim àlia non mediocria sed acerba supplicia, et omnino talia, quæ corpus humanum ferre neutiquam posset. Ad quem Codratus animi generosi proposito exarde. scens: Nulla quidem nos, inquit, mortis cura angimur, quam naturæ calculo etiam ante tuum nobis decretam esse scimus; cum nulli penitus rei, quæ gignitur, corruptioni se subducere liberum sit. Quare tormenta quidem multa et varia in nos comminisci, tui est arbitrii: at contra omnia ista prodire in aciem, carnemque vilipen dere, nostrum est, ac adamante duriores nos offen des. Quin et cumulasse te supplicia, nobis benedi cium erit, qui pro illorum numero coronas quoque nobis annumeraturum athlothetam Deum exspec tamus. 9. Adeo non emolliebant verba hæc tyrannum, ut furorem ejus etiam magis accenderent, non secus ac materia incendiis apla flammam solet. Ac illius quidem faciem ira rubore suffuderat; marty res autem subridebant. Jaciebat ille convicia: hi autem par pari non reddebant. Jubebat ille carnifi ces supplicia addere suppliciis: hi autem cumu latis et diu protractis amplius gaudebant, cum firma animi spes debile corpus sustentaret, ac erigeret, persuadens ipsis, ut tormenta nihil aliud esse existimarent, quam gymnasium virtutis. Bestiis præterea in cibum objecti, hinc quoque indemnes evaserunt, angeli divinitus submissi auxilio, qui ferarum ora obstruxit. Tandem igitur, ΜS.: sed litteram deficientem, uui antea supplens adjecit. qui haec summo cum judicio transcripsit Dehnius prænominatus quemadmodum et num. 11 supplevit et alia quedant.

cum nihil fere excogitatum sibi omittens tortor iste, a victoribus tamen illis vinceretur vel invitus, supinos pedibus alligatis raptari per urbein mau dat. Trahebantur itaque athletæ Christi immitis sine, et a promiscua turba juvenibusque circum foraneis lapidibus, liguis et aliis, quæ ad manum erant, petebantur: donec tandem extra urbem ventum est, ubi capitibus gladio abscissis, linem vitæ invenerunt. Atque sic divino Codrato et so ciis urbe ejectis, ad ipsa ejus mcnia spicarum instar capita demessa sunt, Martii die decima, ⚫ vere denuo terram invisente. Saxum quidem, quod deduentem ipsorum sanguinem excepit, aqua fon tem confestim emisit, nostrisque etiam tempori bus emittere ad morborum omnis generis reme dia perseveral. Venerandas autem reliquias ipsorum pii viri collegerunt, et in templo, quod prope urbem Deo exstructum ab ipsis postmodum est, collocaverunt, maximam urbi tutelam. et sanatiu num thesaurum sacrosanctum. Martyrium aliorum quindecim, exemplo S. Codrati passorum. Septem hi martyres coluntur a Græcis tumi aliis diebus tum maxime 5 Aprilis. Nos quidquid fere de iis dici poterat collegimus ad 25 Februarii quod in Latinis Martyrologiis septem nominibus p 10. Atque hac de Codrato ejusque sociis, super est, ut certamina quoque paucis exsequamur eo rum qui magisterio Codrati bonoque exemplo ad pugnandum pro Christo viriliter temporibus iisdem invaluere, mentibus in illius æmulationem accensis. Ad unum itaque judicem omnes quide adducti, tertium nempe proconsulem Græcia, di versis tamen suppliciis toleratis, vita excesserunt Victoriuus primumn, Victor, et Nicephorus, innu meris antea lacerati tormentis, in mortario tandem corporibus violenter contritis, Deo reddiderunt animas salvas et incolumes. Secundo loco Clau dius, manibus pedibusque abscissis ad Deum quem quærebat currens, vitæ valedixit, Tertius Diodo rus, amore Dei mentem inflammans, medium in rogum sibi paratum insilivit, igni ignem, ut ita dicam, opponens, materia carentem materiali: qui cum paululum supervixisset, utrique igni se ipsum distribuit, terreno quidquid in se terrenum erat douans, spiritum autem divino, atque per lunc Deo. Quartus Serapion plexus capite, ad Christum, tanquam genuinum caput suum, transiit. Quintus Ρapias maris fluctibus submersus, divinos et cor ruptionis fluctibus non obnoxios portus occupavit. Atque isti eodem, quo divinus ipsorum doctor Co dratus, loco depositi, inestimabiles Corinthiorum divitiæ sunt, solitam inde martyribus beneficen tiam per totum terrarum orbem explicantes. 11. Edulserunt ex eodem coetu et panegyri plu passi legerentur in Ægypto sub Numeriano et Sa bino duce et quamvis martyrii etiam genus es set diversum, in medio tamen reliquimus essentne distinguendi.

res alii martyres, quorum certaminibus Corinthus exornata est. Postquam enin pura et sincera jam olim pietatis semina a Paulo suscepisset, latices eliam Codrati ad satietatem imbibisset ramos protu it catholicæ Christi Ecclesiæ gloriosos, quos neque infidelitatis hiemies, neque efferati et impetuosis simi venti, quales temporibus illis adversarius sacræ militiæ gravi cum violentia incumbens emit tebat, ratione ulla evertere potuerunt: cum ipse potius hostis, clade in seipsum versa fractus, et sui sibi mæroris auctor, cum ignominia fugam corripuerit. Ac tertius quidem ille, qui implere dextram sanguine martyrum studuerat, morte illi perpetuum exsilium indicente, vita pellitur, et tormentis nunquam finem habituris addicitur. At mali istius hominis malus successor, Verfastus onine, dux factus, mandatis ab inperatore san quinariis contra pios acceptis, Corinthumn ple. nis, ut ita dicam, velis appellit, ac impietatis faci bus quamplurimis accensis, cum multos Christi martyres faceret, una cum omnibus illis, etiam alios non paucos sacra Codrati scholæ discipulos comprehendit: ex quorum numero primus Leoni des occurrens in altum quoddam lignum initio elevatus crudeliter laniatur, et lampadibus arden tibus amburitur. Tum demissus, tantisque excar nificatus tormentis, inhumanum tamen ducem ad misericordiam adeo non commovit, ut etiam cru ciatus illi decerneret longe majores, quasi nullos hactenus tolerasset. 12 Exutis igitur vestibus, supra ferreos tribulos extenditur, partes autem corporis superiores vir gis immaniter cæduntur, ne superesset aliquid in illo expers doloris, sed inferna quidem membra, aculeis tribulorum ad ipsa ossa penetrantibus, acerbissimo sensu configerentur, superne autem continuis et alternis virgarum ictibus miserandum in modum carnes ejus discerperentur. Nec tamen ipse dolorem (o animam nobilem, et generosissimam to lerantiam, ad quam omnis natura, sive terrena sive calestis, obstupuit!) vel minimo prodebat gestu gaudebat potius, dum carnem pretioso illo sanguine undique madefactam intueretur, tanquam præ textatus aliquis sponsus, vestem indutus auro in tertextam. Verumtamen sacrum hoc et certamini bus dicatum corpus aliis adhuc tormentis exerceri debebat, nec dissolvi, antequam carnificem istum imınanemque tyrannum satiasset, ac furorem ani mi illius impii et belluini explevisset, qui ad pes sima quæque consilia semper connitebatur. Et nunc vide mihi, quænam temerarii isti sint ausi, et quales circa martyrem lusus ediderint. Corpus ejus, cruciatus tantos expertum, supra focum, in quo accensus erat ignis, neglectin explicant, ne onnino difluat, animoque deficiens fatiscat, sed Colitur una cum septem mulieribus, de quibus infra, 16 Aprilis.

rivi quidem sanguinis fuere cessent, si quis autem effervescens et putrefactus supersit, omnis quasi in sartagine frixus excoquatur. At cum nihil tyrannus eficeret, sed omnia tentans, in omnibus vinceretur, tandem in mare ipsum jubet projici cum sanctis mulieribus haud parvo numero, quæ tum certamen idem pro pietate consummabant, et theatri illius martyrum non minima pars erant, ex virilibus Codrati monitis, tanquam irrigationibus masculo robore concepto quarum nomina quod memoria digna sint, hic juvat addere. 13. Erant igitur, Chariessa et Nunechia, gratia et mente sobria repleta; Basilissa et Nice, que regie contra impietatem decertarunt, et victoriæ coronis redimitæ sunt; Cale et Galene, quæ aquas vitæ hujus salsas beue transierunt, et in portum appulerunt nulli expositum perturbationi, Theodora denique, donum illud Corintho una cum caeteris a Deo concessum. Tunc enimvero, tunc etiam mare, martyrum illa corpora reveritum, fertur ‹a absorbere noluisse, sed triginta stadiorum spatio, terræ ad instar, ipsis ministrasse. Chariessa quoque Ductibus inambulans, canticum hoc Domino, suc cinentibus reliquis, voce alta cecinisse dicitur Unum milliare percurri, Domine; et, Exercitum persecutus es, Domine; et, Non negavi te, Domine, salva spiritum meum: verba, quibus similia Moy sis et Aaronis soror protulit. Itaque lapidibus ad cervices aliigatis, martyres vi`in profundum detru duntur, ut cum vinculis et fluctibus colluctando deficientes, vivere desinerent, Deoque victime perfectæ sisterentur. 14. Istiusmodi sunt messes divini Codrati et la borum fructus; talia germina, quæ doctrina ejus produxit, tantum lucrum, quo talentum gratiæ xit. Ac Paulus quidem doctrinæ fontes ex illo, qui est ipsa sapientia, hauserat; hic autem a Paulo acceptam communicavit aliis, talentumque graliz, non tricies et sexagies tantum, sed centies multi plicavit, adeo ut firmiter nobis persuadeamus, quod nunc omnibus bonis apud Deum libere i.li perfrui liceat, ac mansiones non has vel illas duntaxat, sed ad eumdem modum omnes inhabi tando occupet, tanquam hæres et filius, in quo Deus Pater sibi complacuit, qui in omnibus ejus mandatis ambulavit, et omnium optime omnia, quæ alii seorsim singula, perfecit. Unde etiam frui illum seorsim rebus iis dicimus; quibus non omnes. et una cum aliis, quibus singuli fruuntur; cum symbola in illo quilibet consuetæ sibi virtu tis agnoscat. Recipiunt eum in societatem chori sui ascctæ, lætitiæque suæ faciunt pariicipem, i recusabile hoc quasi debitum et Codrato dignum solventes; quod et ipse multam illis lætitiam pe pererit, dum idem stadium, quod ipsi olim decur reret, contra potestates tenebrarum sæculi hujus in acie consistens, et incruenta singulis momentis

tropma erigens. Apostoli autem, et ante omnes magnus ille prædicator ac coryphans Paulus, in consessum et societatem communis convivii, quod ex nova magnaque hostia instructum est, ipsum admittunt: ut qui post illos secundus præconem Evangelii illorum ferventiorem egerit. Paulique voces illustraverit: qui nom sua tantum quæsive rit, Domini autem talentum, quemadmodum ser vus ille nequam, defoderit, aut seminaverit qui dem, at non in beredictionibus, sed maligne sul per aquas, petras e senticeta, ubi frustraneus labor et fructus est exspectationi non respondens: qui multorum conditiones ad Lydium rationis lapidem exigens, tum dijudicans singula, spiritusque gla dio bonum a malo dividens, nudum inde protule rit Evangelium, veritatem proposuerit, quæ solis instar illunes noctes omnis malitiæ pelleret; atque ic populum omnem ad Deum perduxerit, alios quidem sine athletico sanguine, alios autern post quam illum profudissent; utrorumque dux factus Ron verbo tantum, sed ipsis etiam operibus do cens illos exercitationem, quæ est secundum Deum, hoc certamen, quod propter Christum suscipitur, ne, quod Paulus ait, prædicans aliis, ipse repro bus esse videretur, atque hanc ob causam et æs et cymbalum propalam audiret. Stigmata Domini in carne etiam ipse portans, præco fuit, ut ita dcam, ineffabilis, et magister factis erudiens, verbi quidem minus indīgus, aut duntaxat quan tum ad veritatem animis auditorum adumbrandam ac delineandam opus esset; opere autem plurimo post verba utens, ut post umbras coloribus picto res, ad integram atque dilucidam veritatis manį festationem et perspicuitatem. Frueris tu quidem nunc, o benedicte Patis calestis, praparatis tili bonis æternis fatoque nulli obnoxiis, quæ neque oculum humanum vidisse, neque in cor terrenum descendisse dicimus; et gaudes, dum athloteta Christo sine omni obstaculo potiris. Verumta men etiam nostri recordare, qui gestarum a le rerum memoriam festo die recolimus, et insultum omnem hostium, sive ex insidiis illi sive aperte nos impetant, ad abyssum perditionis relega, et quidquid in vita diflicile asperumque est, com plana, ut salsis ejus aquis superatis, in divinos portus appellamus, directi tua, atque per te Chri sti dextera, Salvatoris ac Dei nostri, cui convenit glo:ia, honor et adoratio in secula. Amen.