8. THEODORI STUDITA quotidie, divinis patiendis miseriis certare tolerantis- bonorarium ferre, non fugacem et imbellem. Quod parsit, nequaquam fractos diaboli technis atque præ11te, quin si quid interdum dormitemas, citraque carceres quosdam officii vel animo, vel sermone, vel actione feramur, ocius surgentes, qui in priorem statum recurramus, et ardentibus studiis Deo serviamus, certi bellatorem ac pugnacem militem a rege nos inaspectabile bellum ad extremum usque spiritum urgentes, æternis præmiis Dei beneficio quærendis, caeleste regnum consequemur, per Christum Je sum Dominum nostrum. Cui gloria et imperium, cum Patre ac sancto Spiritu, nunc et semper, omnemque perpetuitatem. Amen. EJUSDEM ORATIONES EX FABRICIO, GRETSERO, ANGELO MAI EXCERPTÆ. In diversitate ciborum cavendum, et de temperantia. Die Dominica sanctorum Patrum, cap. 10. A'. Ότι χρή προσέχειν ἑαυτοὺς ἐν τοῖς διαφόροις βρώματα, καὶ περὶ ἐγκρατείας. Τῇ Κυριακῇ τῶν ἁγίων Πατέρων, κεφάλ. ι. (FABRIC. Biblioth. grac. Fratres et Patres mei, quandoquidem os indignum quotidie coram vobis aperirem, o filii desideratissimi, meumque simul firmamen, non hoc satis ducerem pro salutis vestræ desiderio sollicitudineque quibus indesinenter occupor. In hoc enim, licet peccator, intentus versor nocte dieque, hoc spiro, ambio, persequor, hoc est vita mea. Mortem laudarem propter quam proficiscentibus fratribus relaxor, oblata vobiscum colloquendi per litteras occasione. Quomodo, fratres mei, Pascham sanctificati degistis? Quomodo sanctos resurrectionis Dei hominis in pietate pertransistis dies? Non me fugit vos purificatos, illuminatos, exaltatos, sanctificatos perfectosque esse in gratia Domini mei, concordiam et charitatem inter vos exercentes, et omnibus vigili ardentique studio incumbentes: hoc enim demonstrant plures vestræ epistolæ, mihi vestre fidei vim præcelsasque virtutes significantes. Deus, qui vos ita justificavit, et in omni bono firmavit, magis ac magis abundantissimo subsidio servet et custodiat vos mei luces, faces, oculos, brachia, et quidquid sanctissimum. Ex presentibus videte, filii mei, bonum difficile acquisitu, facileque non caventibus perditum, et quo longiori tempore repertum fuerit, eo citius minima negligentia diffugere. Tempus præsens cavete: ver adest, quo corpus ad agitationem sollicitatur; caro nostra terrena ad actus terrestres tendit. t. XII, p. 303.) Αδελφοί μου καὶ Πατέρες, ἐὰν καθ᾿ ἑκάστην ἡμέ ραν τὸ ῥυπαρὸν ἡμῶν στόμα ἀνοίγωμεν πρὸς ὑμᾶς, ὦ τέκνα πεποθημένα καὶ σεβάσμια, οὐκ ἀρκετὸν ἡγούμεθα διὰ τὸν περιόντα ἡμῖν πόθον, καὶ τὴν ἐπὶ τῷ σώζεσθαι ὑμᾶς ἐπικειμένην ἡμῖν φροντίδα· εἰς τοῦτο γὰρ, κἂν ἁμαρτωλοί εσμεν, ἀδολεσχοῦμεν νύκτα καὶ ἡμέραν, καὶ περὶ τούτου καταγινόμεθα, καὶ τοῦτο ἀναπνέομεν, καὶ τούτου ἐφιέμεθα, καὶ τοῦτο ἐκζητοῦμεν, καὶ τοῦτο ἡ ζωὴ ἡμῶν, Καὶ ὁ ἐπαινετὸς θάνατος, διὸ καὶ τὸ νῦν ἐξερχομένων τῶν ἀδελφῶν ἀνεπνεύσαμεν, εὑρόντες τὸ συλλαλεῖν ὑμῖν ἐν τοῖς γράμμασι. Πῶς τοίνυν, ἀδελφοί μου ἡγιασμένοι, ἐπασχάσατε; καὶ πῶς διέρχεσθε ἐν εὐσεβείᾳ τὰς τῆς ἁγίας ἀναστάσεως θεοφωτίστους ἡμέρας; Οἶδα δὲ ὅτι καθαίρε σθε καὶ φωτίζεσθε, καὶ ὑψοῦσθε, καὶ ἁγιάζεσθε, καὶ τελειοῦσθε ἐν τῇ χάριτι τοῦ Κυρίου μου, ἔχοντες τὸ εἰς ἀλλήλους ὁμονοητικὸν καὶ ὁμόψυχον, καὶ ἀγαπη τικὸν, καὶ διεγηγερμένον ἐν πᾶσι καὶ μεγαλοπρόθυ μον. Τοῦτο γὰρ ἐπιδηλοῦσιν οἱ διαφόρως έπεισερχό μεναι ἐπιστολαί ὑμῶν, ἀναγγέλλουσαι ἡμῖν τὸ τῆς πίστεως κραταιὸν ὑμῶν, καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς ὑψηλότάτον. Καὶ γοῦν Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν ὁ οὕτως ὑμῖν ταῦτα χαρισάμενος, καὶ τοιούτοις ὑμᾶς κατορθώμασι στηριξάμενος πλειόνως καὶ μειζόνως, καὶ διαρκεστά τως διατηρήσοι καὶ διαφυλάξοι ὅλως ὑμᾶς τοὺς ἐμοὺς φωστῆρας καὶ λαμπτῆρας, ὀφθαλμούς τε καὶ βραχίονας, καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν ὁσιοτάτων. Βλέπετε τοίνυν, τέκναμου, καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος, δει τὸ καλὸν καὶ δύσκτητόν ἐστι, καὶ τοῖς μὴ προσέχουσιν εὐάλωτον, καὶ τὸ πολυχρονίως εὑρεθὲν, ῥᾳδίως διὰ μικρᾶς ἀμελείας διαφεύγοιεν. Προσέχετε ἑαυτοῖς ἀπὸ τοῦ ἐνεστῶτος καιροῦ, ὅτι ἐαρινός ἐστι, καὶ τοῦ σώματος κινητικός. Καὶ ἡ σὰρξ ἡμῶν γῆ οὖσα ζητεῖ γηίνως ἐνεργεῖν. Et nunc terra fimo saturata et lætificata germinat, germinat et foret; sic et caro variis cibis potibusque saturata ex necessitate spinas cupiditatum diffundit. Illam continete et apostolico modo castigate, modeste illi providentes et solummodo Η τοι νῦν γῆ κοπριζομένη καὶ πιαινομένη ἀνα φύει καὶ βλαστάνει καὶ ἀνθοφορεῖ. Καὶ ἡ σὰρξ τὸ αὐτὸ τοῖς διαφόροις βρώμασι καὶ πόμασι πιαινομένη, ἀνάγκη τὰς τῶν παθῶν ἄκάνθας ἀναμερίζειν. Περιλάβετε ταύτην, καὶ ὑπωπιάσατε ἀποστολικῶς, καὶ

ORATIO I. DE DELECTU CIBBORUM. πρόνοιαν αὐτῆς εἰς ἐπιθυμίαν μὴ ποιεῖσθε, ἀλλὰ τὰ necessarium et suffciens impendentes, vitamque δέοντα καὶ αὐτάρκη χορηγοῦντες μένετε ζῇν ἐν τῷ πνεύματι. Λοιπὸν μέτρον καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρτου, καὶ ἐπὶ τοῦ οἴνου. Καὶ ὁ μὲν οἶνος, εἰ καὶ δίδοται εἰς πόσιν, ἀλλὰ κατὰ μικρὰν παρηγορίαν καὶ ἐν καιροῖς ἑορταστικοῖς, καὶ ἐν τοῖς κοπωδεστέροις ἔργοις, ἢ ἐν τοῖς νοσηλευομένοις, ἢ ἐν τοῖς ἀθυμοῦσιν, καὶ ἐν τοῖς πρὸς ὁδὸν ἀπαίρουσι. Ἐπεὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὀφείλει λαμβάνεσθαι μέχρι μιᾶς κράσεως, ἢ καὶ δύο τὸ πολύ. Τὸ γὰρ γεροντικόν τι ἀσφαλίζεται, οἴδατε. Οὐ τοίνυν ἀπείργειν ὑμᾶς βουλόμενος τῶν βρωμάτων, τέκνα μου, ταῦτα λέγω· Καταργείσθω γὰρ τὰ βρώματα, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· ἀλλὰ τὴν ὄντως τροφὴν ὑμᾶς ἐφιέμενος ἔχεῖν, διὰ τοῦτο ἐν ὑπομνήσει τίθημι τοὺς λόγους. Θέλω ὑμᾶς ἐσθίειν καὶ πίνειν, ἀλλ᾽ ἁρμο δίως, καὶ θεοπρεπῶς καὶ σωστικῶς, πρός τε δύναμιν τοῦ σώματος, διὰ τὰ πρὸς χρείαν κατεπείγοντα ἔργα. Η οὐκ οἴδατε, ὅτι τῆς ἐγκρατείας ταύτης καὶ ἀποστερήσεως τῶν τοῦ κόσμου ἡδέων κρεωφαγιῶν, καὶ οἰνοποσιῶν, καὶ λουτρισμάτων, καὶ θερμασμάτ των, καὶ καρυκευμάτων, καὶ ζωμευμάτων ετοιμάζε ται ὑμῖν ὁ θεῖος ἐκεῖνος παράδεισός, ὁ ἔχων τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, καὶ τὸ ὕδωρ τῆς ἀθανασίας, καὶ τὸν γλυκασμὸν τοῦ πνεύματος, καὶ τὸ ἀμήχανον, καὶ ἀπερι νόητον κάλλος τῆς εὐχροίας τῶν ἀῤῥήτως ὁρωμένων, καὶ ἀθεάτως θεωρουμένων αἰωνίων ἀγαθῶν ὑμῖν τὸ ἀπολαύειν καὶ τρυφῶν ἐκεῖσε ταμιεύεται; Ἐκεῖ φθάσ ζοντες, ἐκεῖ μικρὸν ὅσον διὰ θανάτου, φάγεσθε καὶ πίεσθε ἀκορέστως καὶ αἰωνίως. η in spiritu portate. Cæterum in cibo et vino temperate. Vinum quidem, si bibendum præbeatur, solummodo ad parvum levamen, in festivis diebus, aut iis qui graviori opere, morbo, debilitateque laborant, aut tandem iter proficiscentibus; alias vero solummodo accipiendum usque ad unum mistionis haustum, aut ad duos, quod plurimum est. Senes tamen haud nescite illo corroborari. Non quia velim vos a cibis absterrere, talia loquor, o filii; amoveantur cibi, ut dicit Apostolus, sed quia vos necessariam solummodo alimoniam habere concedo, memoriæ vertræ admonitiones commendo. Volo vos edere et bibere, sed modeste, ut Deo placet, salubriterque, ut vim corpus in necessariis laboribus habeat. Nonne soitis hac tempe rantia abstinentiaque lætarum quæ fiunt in mundo carnis comessationum, vini potionum balneorum, caldariorum, exquisitorum ciborum, condimentorumque parari volis divinum paradisum, in quo signum vitæ, aqua immortalitatis. dulcedo spiritus, et pulcherrimus neque arte neque cogitatione concipiendus color æternorum bonorum quæ, postquam visa contemplataque sint, neque narrari neque pingi possunt; vobisque deliciosam omnium harum divitiarum fruitionem reservari. Sustinentes hic paululum, quantum usque ad mortem. insatiabiliter æternumque manducabitis et bitetis. Etenim hic, filii mei, si ab ipsis regibus audiamus, eorum non deliciæ sed lumbricorum Καὶ γὰρ ἐνταῦθα, τέκνα μου, ἐὰν ἐπ᾿ αὐτῶν τῶν βασιλευόντων λάβωμεν, οὐ τρυφή, ἀλλὰ τροφὴ σκωλήκων ἡ ἀπόλαυσις αὐτῶν, οὐδὲ εὐζωία, ἀλλὰ δοση nutritio voluptas est, non felix sed infelix vita ζωα ἡ ἄνεσις αὐτῶν, οὐδὲ χαρὰ, ἀλλὰ λύπη ἡ χαρο ποίησις αὐτῶν, οὐδὲ κατάσχεσις, ἀλλὰ ἀπόσχεσις ἡ κληρονομία αὐτῶν, καὶ ὄντως ματαιότης ματαιοτήτων ἡ εὐδαιμονία αὐτῶν. Οὕτως ὁ μείζων αὐτῶν βασιλεύσας, καὶ τῶν ἡδέων τοῦ κόσμου ἀπολαύσεων προείρπε Σολομών. Ἔχετε δὲ ὑμεῖς τὴν φίλην ὑμῶν ἐγκράτειαν, τὴν σύζυγον ὑπακοὴν, τὰς βυγατέρας τοῦ Κυρίου, τὴν ἁγνείαν, τὴν παρθενίαν, τὴν ἐλεημοσύνην, τὰς ἱερὰς νεάνιδας, τὴν κατανυ ξιν, τὴν ταπείνωσιν. Ἀναβλέψατε εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω, καὶ ἴετε ποῦ ἡ κατοικία ἡμῶν, καὶ ποῦ ἡ κεφαλὴ ἡμῶν ὁ Χριστὸς, καὶ ὁ κοινὸς Πατὴρ πάντων, καὶ ἡ πόλις ἡμῶν ἡ ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἡ μήτηρ Παύλου καὶ Πέτρου, καὶ τῶν κατ᾿ αὐτοὺς ἁγίων. Όντως ἐὰν ἐπιμένητε, ἐνικήσατε, ἐὰν διαρκέσητε, ἐστεφανώθητε, ἐὰν οὕτω νελειωθῆτε, ἀνοιγήσονται ὑμῖν αἱ πύλαι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ τότε μου μνημονεύσετε τοῦ τάλανος καὶ ἀσώτου, ὅλως ὁρῶντες, μὴ εἰς κρίσιν ἀποπεμπόμενοι, ἀλλὰ δεήθητε καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ, ὦ τέκνα μου, ἵνα με ὁ Θεὸς σὺν ὑμῖν διασώζων διασώσῃ, καὶ δῷ πνεῦμα συνέσεως, καὶ καταρτισμὸν ψυχῆς, εἰς τὸ ἀνὰ μέσον ὑμῶν θεοπρεπῶς ἀναστρέφεσθαι. Ταῦτα μὲν ἐν τῷ τέως ἐλα· λήσαμεν, ἔπειτα καί ὁ οἰκόνομος, ᾧ προέγραψα, ἐξω ελεύσεται. Ὑμεῖς δὲ εὑρίσκοντές τινας γραμματοφό ¹ Galat. rv, 26. mollities, non lætitia sed luctus gaudium, non occupatio sed expulsio hæreditas, et vere vanitas vanitatum felicitas. Sic iste qui maxima eum gloria regnavit, Salomon, de dulcissimis mundi voluptatibus locutus est. Vos autem retinele vertram temperantiam et fidelem obedientiam, Domini fe Πas, sacrasque virgines puritatem, castitatem slee mosynamque, compunctationem et humilitatem. Sursum spectate ad cœlum, et videte ubi nostra habitatio, ubi nostrum caput et Paler omnium Christus, ubi nostra civitas Jerusalem cœlestis, mater Petri et Pauli et proximorum illis sanctorum 1. Si restiteritis, vincetis; si perseveraveritis, coronabimini; si perfecti fueritis, aperientur vobis regni calorum porta. Et tum mei, miseri saluteque indigni, recordamini,accurate providentes ne in judicium sim mittendus. Percamini pro me. o filii, ut Deus vobiscum salvet me, spiritum intelligentia animæque instaurationem concedat, et in medium vestri ex illius voluntate redeam. Ista eadem antea dixi; (quæ ferens ad vos), postea @conomus, cui scripta dedi, abibil. Vos autem, si quosdam inveniatis ad litteras mittendas, non abstinete quin mihi nuntietis quomodo se res vestræ habeant. Contendite, filii mei, ad manualia opera,

et ad curam pecorum, agrorum et vinearum, ρους, μὴ διαλίπητε ἄν τι πέμποντες ἡμᾶς τὰ καθ᾿ omnia ad votum et ordinem facientes 2. Præi fortiter, alii Acacie, et vos omnes fideles fratres mei, operantem ex Deo sequimini, ut bene sit vobis, et lucis filii fiatis. Nuper cum Patre Ammonio Patrem Bartholomæum, et visitatorem filium meum necessitatum præsentium causa misi; et jamjam vela daturum est navigium, ea quæ sunt vobis necessaris portans. Scitote a me, dignitatis vices gerente, receptos fuisse fratres, inter quos erat Pater Abraimius, in civitate illustris factus, vir pius et Doum quærens. Precamini ut in Domino perficiantur. Salutant vos dominus pater meus, Pater vester @conomus, cconomi adjutor, protopresbyler Athanasius, studiorum præfectus Barsanuphius et reliqui fratres nostri. Gratia Domini nostri Jesu Christi cum omnibus vobis sit. Amen. ὑμᾶς ὅπως ἔχει, καὶ ἀγωνίσασθε, τέκνα μου, εἰς τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ὑμῶν, εἰς ἐπιμέλειαν τῶν κτηνῶν, τῶν χωρῶν, τῶν ἀμπελώνων, πάντα εὐσχημόνως καὶ κατὰ τάξιν ποιοῦντες. Ἡγοῦ καλῶς, τέκνον Ακά. κις, ἅπαντες ὑμεῖς, οἱ πιστοὶ ἀδελφοί μου, ἐνθέως ἕπεσθε τῷ προάγοντι, ἵνα εἰ ὑμῖν γένηται πᾶσιν, καὶ ἔσεσθε τέκνα φωτός. Αρτι δὲ σὺν τῷ ἀβδ Αμμωνίῳ ἀπεστείλαμεν καὶ τὸν ἀββᾶν Βαρθολομαῖον, καὶ ἐπιτηρητὴν ὡς τέκνον ἡμῶν ἐπὶ ταῖς παρισταμέναις χρείαις. Συμφθάζει δὲ μικρόν τί ποτ' ἐξελθεῖν καὶ τὸ σκάφος μετὰ τῶν χρειῶν ὑμῶν. Ἵνα δὲ γινώσκητε ὅτι καὶ ἀδελφοὺς ὑπεδεξάμεθα, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ σχῆμα ἔχοντες, ἐξ ὧν εἷς ἐστι καὶ ὁ ἀββᾶς ᾿Αβραμιος, τῆς πόλεως γεγονώς ἐπι φανὴς ἄνθρωπος, καὶ ἀνὴρ εὐσεβὴς καὶ ζητῶν τὸν Θεόν. Εὔξασθε, ἵνα ἐν Κυρίῳ καταρτίζωνται. Προσαγορεύει ὑμᾶς ὁ κύριος καὶ πατήρ μου, καὶ πατὴρ ὑμῶν ὁ οἰκονόμος, ὁ παροικονόμος, ὁ πρωτοπρεσβύτερος ᾿Αθανάσιος, ὁ ἐπιστημονάρχης Βαρσανούφιος, ἡ λοιπὴ πᾶσα ἀδελφότης. Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάντων ὑμῶν. ᾿Αμήν. Oratio sancti Patris nostri Theodori monasterii Studitarum antistitis, in adorationem pretiosæ et vivificæ Crucis media Quadragesima. (GRETSER. t. Exsultationis et lætitiæ dies ista est, quia lætitiæ signum prostat. Laudis et confessionis chorea instituitur, quia sanctissimum lignum demonstratur. O pretiosissimum donum! Euge, qualis in aspectu splendor! Non prae se fert speciem ex bono et malo commistam, ut lignum illiud in Edem, sed totum pulchrum et speciosum est et visu et gustatu. Est enim lignum, vitam non mortem procreans, illuminans non obscurans, introducens in Edem non educens; lignum illud, in quod Christus, velut rex 2 I Cor. xiv, 40. Magni nominis apud Græcos est Theodorus Studites, abbas seu antistes monasterii, quod Studium appellabant. Celebrant Græci festum ejus 11 die Novembris; cum hoc Eucomio in Menologio, τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Θεοδώρου του Στουδίτου, Sancti Patris nostri Theodori Studitæ. Vixit sub Iconomachis imperatoribus Copronymo, ejusque filio Leone, et sub Orthodoxis Constantino et Irene, et Nicephoro. Fratrem habuit Josephum archiepiscopum Thessalonicensem. cujus orationem de Exaltatione supra reperies. Præter hanc Homiliam huc usque tenebris sepultam, quod quidem ego sciam, exstat tom. Xl Surii Encomium in sanctum Platonem, suum in gubernatione monasterii Studiani antecessorem, et liber dogmaticus de honorandis imaginibus, vel potius fragmentum ex quo dam de imaginibus catechesi, ut et aliud ex Epistola quadam de hæresibus, tom. III Biblioth. sanctorum Patrum. Exstant ejusdem in Græcorum Ritualibus libris varii hymni: nam et inter poetas ecclesiasticos et hymnographos ponitur iste Theodorus a Græcis. Prodierunt ante aliquot annos catecheses ejusdem Theodori, interprete ex Græco Joanne Livineio. Multa cum suis tulit tum propter imaginum venerationem, cujus invictus propugnator erat, tum propter dissensionem cum Tarasio patriarcha, ejusque successore Nicephoro, de qua ipse nonnulla in Vita sancti Platonis, et præterea Β΄. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν καὶ ὁμολογητοῦ Θεοδώρου, ἡγουμένου τῶν Στουδίου, λόγος εἰς τὴν προσκύνησιν τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ σταυροῦ, ἐν τῇ Μεσονηστίμῳ. II, p. 231.) Αγαλλιάσεως, καὶ εὐφροσύνης ἡμέρα, ὅτι τὸ σημεῖον τῆς χαρᾶς πάρεστιν· αἰνέσεως καὶ ἐξομολογήσεως χορεία, ὅτι τὸ πανάγιον ξύλον ἐμφανίζεται. Βαβαὶ τοῦ ὑπερτίμου δώρου! Εγε οἷα τῆς ὄψεως ὡραιότης! οὐ σύμμικτόν τινα καλοῦ τε καὶ κακοῦ ἔμφασιν ἔχονσα, ὡς τὸ πρὶν ἐν Ἐδὲμ ξύλον, ἀλλ' ὅλον ὡραῖόν τε καὶ καλὸν καὶ ὁρώμενον, καὶ μεταλαμβανόμενον. Ξύλον γάρ ἐστι ζωοποιοῦν, οὐ θανατοῦν· φωτίζον, οὐκ ἀμαυροῦν· εἰσοικίζον, οὐκ ἀποικίζον τῆς Ἐδέμ· ξύλον ἐκεῖνο, ἐν ᾧ Χριστὸς ἐπιβὰς, Cedrenus et Zonaras. Diversus ab hoc Theodoro est ille, de quo Cedrenus pag. 376: Οὗτος ὁ ὅσιος Ιωάννης καὶ μελωδός ὠνομάσθη, μετὰ Κοσμα ἐπισκόπου του Μαϊουμᾷ καὶ Θεοφάνους ἀδελφοῦ Θεοδώρου τῶν Γραπτών. Ubi interpres: Hic sanctus Joannes una cum Cosma Majumensi episcopo, et Theophane fratre Theodori, Graptorum episcopi. Male. Vertendum enim: Cum Theophane fratre Theodori, qui duo cognominati sunt γραπτοί, α notis seu iambis faciei inscriptis, jussu Theophili imperatoris, ut narrat Cedren. fol. 427. Ita eosdem infra fol. 442 vocat ipse Cedren. Ηριθμοῦντα τοῖς ἑστιάτορσι καὶ Θεοφάνης, καὶ ὁ τούτου ὁμαίμων Θεόδωρος, οἱ Γραπτοι. Ubi recte interpres. Fuere ex convivarum numero Therphanes quoque et ejus frater Theodorus, quos a notis faciei impressis Graptos vocant. Ex quo loco corrigere poterat Xylander suum illum priorem, errorem. Γραπτούς autem vocatos esse a scriptura illa in facie, liquet itidem ex responso Theophanis ad Theodoram, quæ cum Theophanem attentius intueretur, ὑπὲρ ταύτης τῆς γραφῆς ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ ἀδεκάστῳ βήματι δικασόμεθα σὺν τῷ ἀνδρί σου καὶ βασιλεῖ. In Bibliotheca Messanensi in archimandritatu S. Salvatoris exstat homilia Josephi archiepiscopi Thessalonicensis (qui fuit frater Theodori Studitæ) in sanctam crucem in media Quadragesima. Possevinus, in Append. ad Apparatum sacrum.)

ORATIO II. IN ADORATIONEM CRUCIS. ὥσπερ βασιλεὺς ἐπὶ τεθρίππου, τὸν τὸ κρατος ἔχοντα in quadrigam, ascendens, diabolum, qui mortis τοῦ θανάτου τὸν διάβολον ὤλεσεν, ἀπαλλάξας τῆς τοῦ τυράννου δουλείας τὸ ἀνθρώπινον γένος· ξύλον ἐκεῖνο, ἐν ᾧ ὁ Δεσπότης καθάπερ ἄριστεὺς πληγείς ἐν πολέμῳ, χεῖράς τε καὶ πόδας σὺν πλευρᾷ τῇ θέοσώμῳ, ἰάσατο μωλώπων ἁμαρτίας, τὴν ὑπὸ τοῦ πονηροῦ δράκοντος τραυματισθεῖσαν ἡμῶν φύσιν· καὶ εἰ δεῖ προσθεῖναι τὸν ὕμνον, ξύλον ἐκεῖνο, ἐν ᾧ τὸ Δεσποτικὸν ῥυὲν αἷμα ἐνίησι δύναμιν ἀμαχωτάτην, ὑφ᾽ ἧς φλέγονται δαίμονες, καὶ κόσμος φω τίζεται. Τίς λοιπὸν οὐ προσδραμείται προσβλέψαι τὸ που λύευκτον θέαμα; τίς οὐκ ἐπιθυμήσει περιπτύξασθαι τὸ θεόπλοκον ἔρνος; Εκετε, ἀθροίσθητε, πᾶσαι φυλαὶ καὶ γλῶσσαι, πᾶν γένος καὶ πᾶσα ἡλικία, πᾶν ἀξίωμα καὶ πᾶν πολίτευμα, ὅσον ἱερατικόν τε καὶ βασίλειον, ἄρχον τε καὶ ἀρχόμενον. Επείπερ Θεοτελῆς ἡ πανήγυρις, δοκοῦσί μοι καὶ ἄγγελοι περιχαρῶς ὑπαντῆσαι τῇ πανηγύρει, ἀποστολοί τε ὁμοθυμαδὸν συγχορεύειν, προφητῶν ὅμιλος, μαρτύ ρων στίφος, δικαίων ἁπάντων ὁμήγυρις. Ο γὰρ τροπαίῳ χριστομιμήτως κατίσχυσαν τῆς ἀντικει μένης δυνάμεως, κλέος οὐράνιον καταστεψάμενοι, πῶς μὴ οὐχὶ καὶ ἐπὶ τῇ τούτου ἐμφανείᾳ πρόσεστι συνευφραίνεσθαι; Δοκοῦσί μοι καὶ οἷστισι μὴ αἴσθησις, συνήδεσθαι τάχα· γῆ, φημί, ἡ τὸν τοιοῦτον καρπὸν οἷα μήτηρ ἐκ λαγόνων δεδωκυία· πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ ὡς ὁμωνυμίᾳ τιμώμενα· ὁ ἀειλαμτῆς ἥλιος, σελήνη ή πολύφωτος, αστέρες οἱ μαρ μαίροντες, αὐτὸς ὁ οὐρανὸς ὁ μέγας οὗτος καὶ πολύστροφος· ἐπείπερ πᾶσα ἡ διὰ τοῦ σταυρικοῦ πάθους πρὸς τὸ κρεῖττον άμειψις. potentiam habebat, perdidit, humanumque genus ex tyranni servitute vindicavit. Lignum illud, in quo Dominus, tanquam præstantissimus pugnator, in prælio manibus, pedibus, divinoque latere vulne‐ ratus, male factorum vibices curavit, naturam videlicet nostram a pernicioso dracone sauciatam; et ut aliquid ex hymno desumam, lignum illud, in quo Dominicus sanguis stillans insuperabilem virtutem instillat, qua dæmones uruntur, et mundus illustratur. Quis de cætero non accurret, ut hoc exoplatissimum spectaculum intueatur? Quis non desiderabit cœleste hoc germen amplecti? Venite, congregamini, omnes tribus et lingus, omnis gens, et omnis ætas, omnis dignitas, omnis status, seu sacerdotalis, seu regalis, seu imperans, seu subditus. Cum a Deo concio hæc et panegyris coacta sit, videor mihi videre angelos lætis vultibus ad hunc conventum approperare, apostolosque concordibus animis collætari, gaudioque exsilire; similiter et prophetarum cœtum, et martyrum turbam, omniumque justorum multitudinem. Quomodo enim fieri potest ut ostensione ejus trophæi, gaudio non compleantur, quo, ad imitationem Christi, adversarias potestates devicerunt, cœlesti gloria redimiti? Videntur mihi et illa quæ sensu carent, voluptatis quoque sensum aliquem percipere, terra, inquam, quæ fructum hunc velut mater ex utero protulit, omnia ligna silvarum ob cognationem honorata, sol perpetim splendens luna luciflua, stellæ rutilantes, ipsum cœlum, vastum illud multarumque conversionum corpus quia ex passione crucis omnis in melius commutatio processit. Quocirca David spiritualem suam citharam pulset, admodum opportune illa concinens: Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus, quoniam sanctus est 1, Accinat et @apientissimus Salomon: Benedicite lignum, per quod fi salus s. Eapropter hodie Ecclesia paradisus esse videtur, lignum vitæ in medio proferens, in quo deceptor dæmon non residet, Evam in fraudem impellens, sed angelus Domini omnipotentis qui prodeuntem crucem defensam præstat. Hodie crux sanctissima adoratur, et resurrectio Christi annuntiatur. Hodie adoratur lignum quod ᾿Ανακρουσάτω τοιγαροῦν Δαβίδ τὴν πνευματικὴν κιθάραν, ᾄδων ἐκεῖνα εὐκαιρότατα. Ὑψοῦτε Κύ ριον τὸν Θεὸν ἡμῶν καὶ προςκυνεῖτε τῷ ὑποπο διῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὅτι ἅγιός ἐστι. Συναδέτω καὶ Σολομὼν ὁ σοφίᾳ ἀνυπέρβλητος· Εὐλογεῖτε. ξύλον δ' οὗ γίνεται σωτηρία. Σήμερον τοιγαρουν ἡ Ἐκκλησία επται παράδεισος, τὸ ξύλον τῆς ζωῆς ἐν μέσῳ προφέρουσα, ἐφ᾽ ᾧ οὐκ ἀπατηλός δαίμων ἁπατῶν του τὴν Εὔαν, ἀλλ᾽ ἄγγελος Κυρίου παντοκράτορος περιέπων τὸν ἐπερχόμενον. Σήμερον προσκυνεῖται σταυρὸς ὁ πανάγιος, καὶ ἡ Χριστοῦ ἀνάστασις εὐαγγελίζεται. Σήμερον προσκυνεῖται ξύλον τὸ ζωοπάροχον, καὶ ὁ κόσμος ὅλος ἀναζωπυρείται vitam suppeditat, totusque mundus ad laudes πρὸς αἴνεσιν. Σήμερον προσκυνεῖται ὁ τριμερής σταυρὸς, καὶ τὰ τετραπέρατα ἑορτάζει χαρμόσυνα. Ὡς ὡραῖοι, φησίν, οἱ πόδες τῶν εὐαγγελιζομένων εἰρήνην, τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά! ᾿Αλλὰ γὰρ μακάριοι καὶ οἱ ὀφθαλμοί, εἴποιμι ἂν, τῶν βλεπόντων τὸ τῆς εἰρήνης τοῦ παντὸς τρόπαιον, καὶ τὰ χείλη τῶν προσπτυσσομένων τὸ ὑπεράγαθον τοῦτο σύνθεμα. "Αφθονος ἡ χάρις ἅπασι πρόκειται ἀένναος ἡ κρήνη ἁγιασμὸν πηγάζουσα, οὐδένα οὐδαμῶς ἀποσειομένη ἐκ δαψιλοῦς ἀγαθότητος, ἀλλὰ καὶ τὸν ¹ Psal. xcv111, 5. Sap. XIV, exsuscitatur. Hodie triparita crux adoratur, et quatuor fines orbis diem festum lætitiæ plenissimum agunt. Quam speciosi, inquit, pedes evangelizantium pacem evangelizantium bona'! Atque et beatos prædicaverim illos oculos qui pacis hujus universitatis trophæum conspicantur, beata illa atiam labia, quæ præcellentissimum hoc signum exosculantur. Copiosa gratia omnibus proposita est. Perennis fons, ex quo sanctificatio emanat; nec quemquam ab hac tam larga ubertate repellit, sed 7. ³ Rom, x, 15; Isa. LII, 7; Nah. 1, 15.

et purum jam puriorem reddit, eumque, qui ήγνισμένον ἐπικαθαίρουσα, τῶν τε κεκηλιδωμένων fagitiorum sordibus contaminatus est, expiat, superbum et elatum contrahit, segnem tradumque corde excitat; dissolutum, disciplinæ jugo astringit, durumque et inflexibilem mollit; siquidem aliquis, votis vitæ in melius commutandæ conceptis, accedat, nec audacter, nec arroganter divinis hisce rebus propinquet, cum crux pudentes et verecundos smeticos autem, quibus contrarii mores, quam maxime aversetur. μολυσμῶν ἀπαλλάττουσα, τὸν ὑπεραύχενα συστέλλουσα, καὶ τὸν νωθροκάρδιον διεγείρουσα, τὸν παρειμένον σφίγγουσα, καὶ τὸν ἀτεράμονα μαλάττουσα, εἴπερ ἕκαστος ἐγγύαις ταῖς πρὸς τὸ κρεῖττον τὴν προσέλευσιν ποιήσοιτο, ἀλλὰ μὴ τολμηρῶς καὶ αὐτ θαδῶς τοῖς θείοις προσπελάσειεν, επείπερ τοὺς αἰδή μονας οἶδε προσίεσθαι, ἀποστρέφεσθαι δ᾽ ὅτι μάλιστα τοὺς ἄλλως ἔχοντας. Τοῦτο τὸ ζωοποιόν ξύλον ὁριώμενον τὴν ἐκ τῆς τοῦ θελκτικοῦ ξύλου προσβλέψεως γοητευθεῖσαν ἡμῶν ἐν παραδείσῳ ἰάσατο δρασιν· τοῦτο τὸ ζωοποιὸν ξύλον προσαπτόμενοι χείλεσί τε καὶ ὄμμασι τῆς γευστικῆς τοῦ θανατηφόρου ξύλου ἀπαλλαττό μεθα προσψαύσεως. Ὢ τῆς προκειμένης μεγαλοδωρεᾶς! ὢ τῆς τρισολβίου μακαριότητος! ἐπειδὴ τὸ πρὶν διὰ ξύλου τεθανατώμεθα, ἐν ξύλῳ τὴν ἀθανα σίαν εὑράμεθα· ὑπὸ ξύλου κατασοφισθέντες τὸ πρόσ τέρον, ἐν ξύλῳ τὸν σοφιστὴν ὄφιν ἀπεκρουσάμεθα. Τὰ ἀνταλλάγματα ξένα! ᾿Αντὶ θανάτου ζωή, ἀντὶ φθορᾶς ἀφθαρσία, ἀντ᾽ ὀνείδους δόξα! Εὐκαίρως οὖν ὁ ἱερᾶς ᾿Απόστολος βεβόηκεν· Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχάσθαι, εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύ ρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ. Ἐν γὰρ σταυρῷ ἡ ὑπέρσοφος σοφία ἐξανθήσασα, τὰ αὐχήματα τοῦ κόσμου σοφίας ἐμώρανεν· ἐν σταυρῷ παντὸς εἴδησις ἀγαθοῦ καρποφορήσασα, τὰ τῆς κακίας βλαστήματα ἀπεξέτεμε. Τούτου τοῦ ξύλου καὶ τύποι μόνον θαυμασίων εἰσὶν ἐξ αἰῶνος ὅτι μάλιστα γνωρίσματα. Hoo vivificum lignum oculis usurpatum medicinam fecit ei, qui ex intuita blandientis ligni in paradiso quasi incantatus fuit, aspectui. Quando lignum hoc labiis et oculis applicamus, a mortiferi ligni gustatu et contactu confestim liberamur. O magnitudinem doni, quod nunc publice prostat O ter felicem beatitudinem! Prius per lignum interempti, nunc per lignum vitam reperimus; prius a ligno decepti, veteratorem serpentem in ligno repulimus. Nova et pergrins profecto commutationes. Pro morte datur vita, pro corruptione incorruptio, pro dedecore gloria. Non abs re ergo exclamavit sanctus Apostolus: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo? Nam summa illa sapientia, quæ, ex cruce quasi effloruit, mundanæ sapientiæ jactantiam et supercilium stultitiæ redarguit. Omnigena honorum species, quæ ex cruce exstitit, malitiæ et nequitiæ germine amputavit. Hujus ligni figure duntaxat et præsignificationes, jam inde ab exordio mundi rerum maxime mirabilium notæ fuerunt et indices. Ορα γάρ, ὁ φιλομαθής! Οὐχὶ ξύλῳ μεκρῷ Νῶς σὺν υἱέσι καὶ γυναιξὶ, πρὸς δὲ παντὶ γένει ζώων κατακλυσμοῦ ὄλεθρον θεοκρίτως ἐκπέφευγεν; οὐχὶ ξύλοις παρέθηκεν Ἰακὼβ ἐκλελεπισμένοις ἐν τοῖς ληνοῖς, κατὰ τὴν ἐπίτεξιν τῶν θρεμμάτων τεθαυ μασμένως εἰς ἑαυτὸν ἀπηγάγετο; τί δὲ, ἡ ῥάβδος Ἰωσήφ, ἧς προσεκύνησεν ἐπὶ τὸ ἄκρον Ἰακὼβ ὁ πατριάρχης, πάντως τι ἄλλο ἢ σύμβολον τοῦ νῦν προσκυνουμένου παρ' ἡμῖν ζωοποιοῦ ξύλου; τί δὲ πάλιν ἡ τοῦ Μωσέως ῥάβδος; οὐ τύπος σταυροῦ; πῆ μὲν τὸ ὕδωρ εἰς αἷμα μεταβάλλουσα, πῆ δὲ τοὺς ψευδωνύμους ὄφεις τῶν ἐπαοιδῶν κατεσθίουσα, καὶ ἄρτι μὲν κρούσματι τὴν θάλασσαν τέμνουσα, ἄρτι δὲ Vide enim quisquis sciendi desiderio teneris. Nonne Noe exiguo ligno cum filiis et uxoribus, et cum omnis generis animalibus diluvii exitium divino decreto effugit? Nonne Jacob positis in canalibus lignis, detractis prius corticibus, eo tempore, quo ascendebant oves, totos greges magna omnium admiratione suos fecit? Quid vero virga Joseph, cujus fastigium patriarcha Jacob adoravit, aliud est quam symbolum ejus quod nunc adoratur vivifici, ligni? Quid vero rursus virga Moysis? Nonne figura crucis? nunc quidem aquam in sanguinem transmutans, nunc fictitios serpentes magorum devorans, modo ictu et impulsu suo mare dividens, jam cursu converso maris undas επιστρεπτικῶς τὴν ὑγρὰν συνάπτουσα, καὶ τοὺς μὲν reducens, hostesque submergens; eos vero, qui legitimus populus erat, conservans. Talis fuit etiam virga Aaronica, crucis figura, eodem die frondescens, legitimumque sacerdotem demonstrans. Quanquam longum nimis faciam, si omnes crucis præsignificationes in unum conducere nitar. Hanc enim prænotavit Abraham, cum filium colligatum lignorum strui imposuit. Hanc designavit Jacob, cum manibus permutatis filiis Joseph benedictionem impertiit. Agedum, ipsum quoque Moy. sen figuram crucis habeto, qui extensione ma- (b) Galat. vi, 14. δυσμενεῖς καταποντίζουσα, τοὺς δὲ γνησιεύοντας διασώζουσα. Τοιαύτη καὶ ἡ ᾿Ααρωνῆτιν ῥάβδος, ἀντίτυπος σταυροῦ, αὐθήμερον ἐξανθήσασα, καὶ τὸν γνήσιον τῆς ἱερωσύνης ὑποδείξασα. Καίγε μακροεπεῖν δόξαιμι, συνάγων τοῦ σταυρικοῦ τύπου τὰς ἐμφάσεις. Τοῦτο μὲν, ἡνίκα ᾽Αβραὰμ συμποδήσας Ἰσαὰκ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, ἐπέθηκεν αὐτὸν ἐπάνω τῶν ξύλων· τοῦτο δὲ, ὁπόταν Ἰακώβ, εὐλογῶν τοὺς υἱοὺς Ἰωσήφ, ἐναλλάξ τὰς χεῖρας μετεσχηματίσατο. Δεῦρό μοι λάβε καὶ αὐτὸν δὴ Μωϋσέα τῇ τῶν χειρῶν ἐκτάσει τὸν ᾿Αμαλήκ τροπούμενον. Φέρε δή, φέρε και

ORATIO II. IN ADORATIONEM CRUCIS. τὸν Ἑλισσαις καθιέντα ἐφ᾽ ὕδωρ τὸ ξύλον, καὶ τὸν nuum Amalecitas in fugam vertit. Agedum et Eli σίδηρον ἐκ βάθους ἀνέλκοντα. Τούτου δὴ τοῦ τύπου οὐ μόνον ἔν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκῃ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ χάριτι πολλὰ τὰ τεράστια· ἐν νίκαις δὴ βαρβάρων, ἐν δρα σμοῖς δαιμόνων, ἐν ἀπαλλαγαῖς νόσων, ἐν ἅπασιν ἄλλοις ὧν οὐκ ἔστι τῆς ἀναμνήσεως ἀριθμός. sæum accipe demittentem in aquam lignum, ferrumque ex profundo attrahentem. Hujus figure non modo in Veteri Testamento, sed et in lege gratiæ multa suppetunt mirabilia, in victoriis de barbaris relatis, in fugandis demonibus, in depulsione morborum, in plurimis aliis, quæ sigillatim percensere infinitum sit. Vides, charissime, quanta in signo crucis potentia At si hic tanta, quanta erit in typo crucifixi Christi! Perspicuum namque est, quanto excellentiora sunt prototypa, tanto etiam præstantiora esse ea, quæ ad prototypa repræsentanda instituuntur. Et quis, dixerit forte quisquiam, typum Christi prædictis temporibus gessit? Equidem Ορᾷς ὅση δύναμις ἐν τῷ τύπῳ τοῦ σταυροῦ, ὦ βέλτιστε; Εἰ δὲ δεῦρο τοσαύτη, πόση δ᾽ ἂν εἶεν ἐν τῷ τύπῳ τοῦ ἐστατρωμένου Χριστοῦ; δῆλον γὰρ, ὅτι καθ' ὅσον προφερέστερα τὰ πρωτότυπα, κατὰ τοσοῦτον καὶ τὰ παράγωγα προυργιαίτερα. Και τίς, φησίν, ἐν τοῖς προειρημένοις ὑποδεδήλωται τύπος Χριστοῦ, συνιέναι ζητῶ. Αὐτοὶ δὲ, φημί, οἱ τυποῦν τες τὸν σταυρόν. Ὡς γὰρ ἡ τῶν τοῦ Μωσέως χειρῶν cognoscere id avoo. Respondeo illos ipsos, qui ἔστασις ἐτύπου σταυρόν, οὕτως αὐτὸς δὴ Μωσῆς ἐσταυρωμένον Χριστόν, τροπούμενον τὸν ἀόρατον Αμαλήκ, κἀν τοῖς ἄλλοις παραδείγμασι τοῦθ᾽ ὑπου ληπτέον, συνεκφαινομένου θατέρου τύπου θατέρῳ. Αλλ ἐκεῖ, φησίν, ἔμψυχος ὁ τύπος. Τί δὲ περὶ ἀψύχου σοι ὁ λόγος; Ὅτι κἀπὶ τοῦ σταυρικοῦ τύπου, ὅταν ἄψυχον τὸ ὁρώμενον, ἐφ' ὅ καὶ περὶ ὁ τὸ τεράπιον, ὅμως παραπλησίως τῇ σταυροειδεῖ εἰκόνι συνεκφαινομένῃ, ἔν τε ἐμψύχοις καὶ ἀψύχοις ἡ χριστοειδὴς εἰκὼν τερατουργεῖν εἶωθεν. ὡς ἐν αὐτῇ ἔχουσα τήν τε μορφὴν καὶ τὸ εἶδος τοῦ ἀρχετύπου, καὶ τοσ οὗτον ταυτιζομένη τῇ τε τιμῇ καὶ προσκυνήσει, ὅσον καὶ κατὰ τοὔνομα, παντί που δῆλον. Καὶ ταῦτα εἰ καὶ παρεκβαλικώτερον, ἀλλ᾽ ὅμως εἰς ἔλεγχον κα ἀνατροπὴν τῆς εἰκονομαχικῆς αἱρέσεως, ὡς ἀνατρεπούσης τὸ τῆς οἰκονομίας Χριστοῦ μυστήριον. Ὁ γὰρ ἀναιρῶν τὴν εἰκόνα, συναναιρεῖ δηλαδὴ καὶ τὸ πρωτότυπον, εἴπερ θάτερα τῶν ἅμα, καὶ τῶν πρός τι τοῖς νοῦν ἔχουσιν. œconomia et dispensationis Christi evertit. Nam tollit; sunt enim ex illis, quæ ad se mutuo runt. crucem adumbrarunt. Quemadmodum enim extensio nanuum Moysis crucem præfigurabat, sic ipse Moyses figuram gerebat Christi, qui inaspectabilem Amalec in fugam conjecit, licet aliis itidem exemplis id ostendi queat, altera juxta alteram posita et elucescente figura. At ibi, objiciat quis, viva spiransque figura est. Cur igitur tu de inanimi loqueris? Ideo de hac loquor, quia etiam in typo crucis, quando id quod cernitur, et in quo, et circa quod mirabile quiddam patratur, vita animaque caret, imago ad Christi similitudinem efficts, similiter ut crucis imago, quæ typo illo repræsentatur, opera admiranda perpetrare solet, velut ea, quæ in se speciem et formam prototypi continet, et eatenus idem cum illo honore et adoratione sicut et nomine, effecta: quod per se manifestum est. Hæc etsi nonnihil extra propositum dicta videantur, valent nihilominus redarguends et refel lendæ iconomachorum hæresi, quæ mysterium qui tollit imaginem, is nimirum et prototypum referuntur, ut norunt, qui mentem non amiseG Ἐπὶ δὲ τὸν σταυρὸν ἐπιτέον, καὶ οἱονεὶ ἐντρο φητέον τῇ τῆς ἁγίας προσηγορίας διατριβή. Σταυρός, χρημάτων ἁπάντων χρῆμα πολυτιμότερον· σταυρός, Χριστιανῶν· ἀσφαλέστατον καταφύγιον· σταυρός, Χριστοῦ μαθητῶν ἐλαφρότατον ἐπωμάδιον· σταυρὸς, τετρυχωμένων ψυχῶν παραμύθιον εὐπαρηγόρητον - σταυρός, τῆς εἰς οὐρανὸν πορείας ὁδευτήριον ἀνεμπόδιστον. Σταυροῦ στάσις καὶ εὗρος, τοῦ οὐρανίου κήτους περιληπτικώτερον διάμετρον· σταυροῦ σθέ νος καὶ κράτος, όλεθρον πάσης ἀντικειμένης δυνάμεως· σταυροῦ εἶδος καὶ σχῆμα, πάντων σχημάτων ευσχημονέστερον ὅραμα· σταυροῦ βολὶς καὶ ἔλλαμψις, ἡλίου λαμπρότερον ἔξαλμα· σταυροῦ χάρις καὶ δόξα, χαρίτων ἁπασῶν χαριέστερον δώρημα· σταυ ρός, οὐρανοῦ καὶ γῆς εἰρηνοβράβευτον συναπτήριον. Σταυροῦ τοὔνομα ἁγιασμός, ὅτι μάλιστα καὶ γλώσσαις λαλούμενον, καὶ ἀκοαῖς ἀκουτιζόμενον. Σταυρῷ νενέκρωται θάνατος, καὶ Ἀδὰμ ἐζωοποίηται· σταυ ρῷ κεκαύχηται πᾶς ἀπόστολος, καὶ μάρτυς ἐστεφάνωται, καὶ ὠσίωται ὅσιος· σταυρῷ Χριστὸν ἐνδεδύμεθα, καὶ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀποτιθέμεθα - σταυ Sed nunc ad crucem redeundum est, ejusque præconiis percensendis pet sine oblectatione immo randum. Crux pecuniis omnlbus pecunia pretiosior. Crux Christianorum tutissimum perfugium. Crux discipulorum Christi levissimum onus humeris impositum. Crux afflictarum mentium dulcissima consolatio. Crux viæ in cœlum ductrix, cui nullum impedimentum objici potest. Crucis status et latitudo cœlestis ceti, capacior diameter. Crucis robur et potentia, exitium omnis adversariæ potestatis. Crucis figura et species omnibus figuris spectatu concinnior. Crucis radius et collustratio, sole splendidior emissio et lucis ejaculatio. Crucis gratia et gloria, omnibus gratiis gratius donum. Crux cœli et terræ pacificatrix et conciliatrix. Crucis nomen, sanctifcatio, maxime si lingua proferatur, et auribus percipiatur. Cruce mors necata est, Adamque vitæ restitutus. Cruce gloriatus est quilibet apostolus, et omnis martyr coronatus omnisque sanctus sanctificatus. Cruce Christum induimus, veteremque hominem exuimus.

Cruce in unum ovile, oves Christi, collecti et ad ρῷ σεσηκειώμεθα Χριστοῦ πρόβατα, καὶ τῇ ἄνω supernas caulas destinati sumus. Cruce ventilabimus inimicos nostros et cornu salutis sustollimus. Cruce pertubatione fugamus, vitamque supra bum nam instituimus. Qui crucem fert humeris, is imitator fit Christi, et gloriam cum Christo palam assequitur. Crucem cum angelus videt, decoratur, et diabolus confunditur. Latro cruce reperta in paradisum intrat, et latrocinia cum regno commutavit. Qui crucem effingit, is formidinem dissolvit, pacemque recuperat. Qui crucem custodem habet, is prædonibus non fit præda, sed illæsus permanet. Quisquis crucem amat, hic mundum odit, fitque amator Christi. Crux Christi, Christianorum celeberrima gloriatio. Crux Christi, apostolorum peculiaris prædicatio. Crux Christi, στόλων περιούσιον κήρυγμα· σταυρὲ Χριστοῦ, τὸ martyrum regale diadema. Crux Christi, prophetarum pretiosissimus ornatus. Crux Christi, finium lucidissimus nitor. Crux Christi, nam ut cum re viva loquar, protege eos, qui te incenso pectore celebrant, converva, qui te fideli mente amplectuntur et osculantur. Guberna in pace rectaque fide subditos. Adduc omnibus Christi resurrectionis diem lætissimum, custodiens pontifices, antistites, imperatores, monachos promiscuamque multitudinem et convenas omnes in Christo Jesu Domino nostro. Cui gloria et potentia, cum Patre et sancto Spiritu, nunc et semper, et in secula seculorum. Amen. In vigiliam sive stationem Luminum. μάνδρα συνταττόμεθα· σταυρῷ κερατιοῦμεν τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν, καὶ κέρας σωτήριον αἶρομεν· σταυρῷ τὰ πάθη τροπούμεθα, καὶ ὑπερκοσμίως ζῆν προαιρούμεθα. Σταυρὸν ὁ φέρων ἐπ᾽ ὤμων, Χριστοῦ μιμητῆς γίνεται, καὶ Χριστῷ σαφῶς συνδοξάζεται· σταυ ρὸν ὁρῶν ἄγγελος ὡραίζεται, καὶ διάβολος καται σχύνεται· σταυρὸν λῃστὴς εὑρηκώς, εἰς παράδεισον εἴσεισι, καὶ ληστείας βασιλείαν αντηλλάξατο· σταυρὸν ἁπλῶς ὁ τυπῶν διαλύει δείματα, καὶ εἰρήνην ἀντασπάζεται· σταυρὸν ὁ ἔχων φρουρόν διαμένει ἄσυλος καὶ φυλάττεται ἀπήμαντος· σταυρὸν πᾶς τις φιλῶν, μισεῖ κόσμον, καὶ ἐραστής γίνεται Χρι στοῦ. Σταυρέ Χριστοῦ, τὸ τῶν Χριστιανῶν πολυθρύλλητον καύχημα· σταυρὶ Χριστοῦ, τὸ τῶν ἀποτῶν μαρτύρων βασίλειον διάδημα· σταυρὲ Χριστοῦ, τὸ τῶν προφητῶν ὑπερτίμιον ἐγκαλλώπισμα - σταυρὲ Χριστοῦ, τὸ τῶν περάτων παμφαέστατον ἀγλάϊσμα· σταυρὲ Χριστοῦ, καὶ σοὶ ὡς ἐμψύχῳ διαλέγομαι, σκέποις τοὺς θερμοὺς ὑμνολόγους σου, σώζοις τοὺς πιστῶς περιπτυσσομένους σε, ἄγοις εἰρηνικῶς τε καὶ ὀρθοδόξως τὸ ὑπήκοον, φέροις τὴν Χριστοῦ ἀνά στασιν πᾶσι χαρμόσυνον, φρουρῶν ἱεράρχας τε καὶ ἄνακτας, μοναστὰς καὶ μιγάδας ἅπαντας, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Γ΄. Εἰς τὴν παραμονὴν τῶν Φώτων. (ANG. MAI, Bibl. nov. t. IV, p. 16.) 1. Luminum præludia splendidis contemplationibus collustremus: in ipsis insistentes aquis, claritatem uberem participemus spiritu splendificati, et luminis auctorem Jesum, Patris splendorem, eximiis gratiarum actionibus celebremus. Purificatus est Israel primo, cum in montem igne flagrantem, caligine procellaque plenum, conscensurus esset. Sed ne sic quidem ascendit, quia haud tutum negotium erat; sed infra substitit tremens, et multiformi terrorum specie attonitus. Ipse quoque Moyses materiale calceamentum solvit, dum sacratam. De vestigiis terram pararet attingere, quo tempore ardentis rubi mirabiliter visui initiabatur, qui prævia majoris mysterii imago erat. Idem facere Jesus quoque Navi filius ab angelo jussus fuit, ne solum calceatis pedibus prorsus calcaret, propter debitam terræ sanctæ venerationem. Quid autem tres adolescentes? Nonne animis corporibusque sanctificatis ad voracem ignem accesserunt, atque ita caloris vis in roscidam ipsis qualitatem conversa est? Quod quale quantumque prodigium fuit, dum idem ignis vehementis duplici, dignos pena ultus est! Quid Daniel desideriorum vir, nonne ante purificante jejunio usus, cum leonibus in contubernio fuit, incolume corpus illinc referens? α΄. Τῶν Φώτων τὰ προαύλια φωτοφανέσι θεωρίαις ἐποπτεύσωμεν· εἰς αὐτὰ εἰσβαίνοντες τὰ ὕδατα, πλουσίας τῆς αἴγλης μεταλάβοιμεν, φωτοειδεῖς ἐν πνεύματι γενόμενοι, καὶ τὸν τοῦ φωτὸς αἴτιον Ἰη σοῦν τὸ πατρικὸν ἀπαύγασμα πανευφήμοις εὐχαρι στίαις εὐφημήσωμεν. Αγνίζεται Ἰσραὴλ πρότερον ὁπηνίκα τῷ ὄρει κεκαυμένῳ πυρί, σκότους τε καὶ θυέλλης πεπληρωμένῳ προσβαίνειν ἔμελλεν· καὶ οὐδ᾽ οὕτως ἔνεισιν, ἐπεὶ μὴ ἀσφαλές· εἰστήκει δὲ κάτω ἔντρομος τοῖς πολυειδέσι φοβερισμοῖς Θεοῦ ἐκδειματούμενος. Ὑπολύεται καὶ αὐτὸς Μωϋσῆς τὸ ὁλῶδες ὑπόδημα, τῆς θεοστιβους γῆς ψαύειν προερχόμενος, ὁπότε τῆς φλογοφορούσης βάτου ἐμυεῖτο θαυμαστικῶς τὸ θεώρημα, μείζονος μυστηρίου οὔ σης προτύπωμα. Τὸ δ᾽ αὐτὸ καὶ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ πρὸς τοῦ ἀγγέλου παρακελεύεται μὴ τοὔδαφος ἐν δεδυμένοις ποσί προσεγγίζειν ὅλως, διὰ τὸ τῆς ἁγίας γῆς σεβάσμιον. Τί δὲ οἱ τρεῖς νεανίαι; οὐχ ἡγνισμέ ναις ψυχαῖς τε καὶ σώμασι τῷ παμφάγῳ πυρὶ προσβάλλουσι, τῆς καυστικῆς αὐτοῖς ἐνεργείας μεταβληθείσης εἰς δροσοειδῆ ποιότητα; ἐφ᾽ ᾧ καὶ τὸ θαῦμα ὅσον καὶ ἡλίκον, διπλαῖς ἀντιῤῥόποις ἐνερ γείαις τοὺς ἀξίους ἀμειψάμενον! Τί δὲ Δανιὴλ ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἀνήρ; οὐ τῇ καθαρτικῇ νηστεία προχρησάμενος συνδιαιτᾶται λέουσι ἀπήμαντον τὸ σῶμα ἀπενεγκάμενος;

ORATIO III. IN VIGILIAM LUMIMUM. β'. ᾿Αλλὰ βούλει ἐπὶ τὴν νέαν μετεληλυθέναι σοι τὸν λόγον; Ὅρα Παῦλον τὸν μέγαν τῆς ἀληθείας κήρυκα τριημερονύκτῳ νηστεία τὴν παρασκευὴν ποιησάμενον, εἶθ' οὕτως πρὸς τῇ ἐκτενεῖ δεήσει τὸ ἀληθινὸν φῶς Χριστὸν ἐνδυσάμενον. Βλέπε καὶ Ματθαῖον τὸν εὐαγγελιστὴν προὔργου τὴν τῶν ἐνόντων απόταξιν ποιησάμενον, αὐτούς τε τοὺς τελωνι κοὺς λόγους ἀτελεῖς καταλιπόντα, καὶ οὕτως μαθητιν τῷ Ἰησοῦ ἐλόμενον. Καὶ οὕπω λέγω ὅτι καὶ Ζακχαίος πρότερον χαμόθεν ὑψωθεὶς καὶ σῶμα καὶ διάνοιαν, οὕτω τὸν Ἰησοῦν ὑφέστιον πεποίηται, σὺν ὑποσχέστι κρείττονι, καὶ τῆς κρείττονος ἀξιοῦται προσφωνήσεως· καὶ μὴν Κορνήλιος τετραήμερον νενηστευκώς τε καὶ προσευξάμενος, τηνικαῦτα ὁρᾷ τὸν ἄγγελον εὐαγγελισάμενον τὰ καταθύμια, καὶ τῶν ἐλπίδων ἐπιτέτευκται. Σὺ δὲ, ὦ βέλτιστε, ἵνα τοὺς ἄλλους παρήσω λέγειν, οὐκ ἄνευ εὐλαβείας καὶ πολλῆς προφύλακῆς τοῖς θείοις προσερχόμενος, οὔ τως ἁπλῶς καὶ ἀπαρασκευάστως τῷ ὑπερφαεῖ μυσ στηρίῳ προσελεύσῃ, δι᾿ οὗ σοι καὶ ἡ ἐν πνεύματι ἀπότεξις, καὶ τὸ υἱὸς φωτὸς κεκλῆσθαι; καὶ οὐ φοβῇ μή ποτε ταυτὸν πάθοις τῷ ὀφθαλμοῖς ἀσθενέσιν ἀντωπεῖν ἐπιχειροῦντι πρὸς τὸν ἥλιον; γ΄. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τοῦτο καλῶς, ὡς οἶμαι, προδι ἐτεθη καὶ διετυπώθη, φέρε ὡς οἷόν τε χωρήσωμεν ἐπὶ τὰ Προφώτια, καὶ ἴδωμεν κεκαθαρμένοις ὀφθαλμοῖς ὅπως τὸ ἀληθινὸν φῶς ἐξ αὐτῆς γεννήσεως ἀνατεταλκός, μέχρι τοῦ φωτογενούς βαπτίσματος πρόεισι θεολογούμενον· οὕτω γὰρ ὁ νοῦς τῇ ἱστορία συνεπόμενος φωτίζοιτο, καὶ ὁ λόγος ἐφαρμογῇ τὴν διήγησιν ποιήσοιτο, ἐφ' ἑκάστῃ τελετῇ ἐπιθεωρών τὰ προσήκοντα. "Αρτι τοιγαροῦν ἐκ Παρθένου γεν νηθεὶς ὁ ὑπερούσιος, ἀγγέλους ὑμνῳδοὺς τοῦ μυστη ρίου παρίστησι· καὶ σκοπῶμεν τὸ ἀπόῤῥητον· τί; Ἵνα γνωρισθῇ πᾶσιν ὅτι ὅν κατ᾿ ἀρχὰς τῇ γενέσει τῶν άστρων ὡς γενεσιουργὸν ὕμνησαν ἄγγελοι, τοῦτον νῦν γεννηθέντα καὶ ὀφθέντα ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς εἴ δει ὑμνοῦσι καὶ δοξάζουσι· διὸ καὶ ἀστὴρ αὐτὸν μηνύει πᾶσι, καὶ οὕτως ὑπὲρ τὴν τῶν ἀστέρων φύσιν - δεικνύμενος, τῇ τε τοπικῇ κινήσει, καὶ τῇ ἡμερινῇ λάμψει· τί δήποτε; Ὡς ἂν κἀντεῦθεν δηλωθῇ υπερφυῆς ὁ κληθεὶς, ἄνθρωπος μὲν τὸ δρώμενον, Θεὸς δὲ τὸ πούμενον. Ἐντεῦθεν τὸ τῆς περιτομῆς θεώρημα, οὐδ᾽ αὐτὸ ἀμοιροῦν θεολογίας τοῖς ἐπεσκεμμένως ἔχουσι· τὸ γὰρ ἐπικληθὲν αὐτῷ Ἰησοῦς ὄνομα, κατὰ τὴν τοῦ ἀγγέλου προανάῤῥησιν, ἐπείπερ ἐστὶ Σωτῆρος ἔμφασιν ἔχον, θείας φύσεως γνωριστικόν ἐστι, παντί που δῆλον· μηδὲ γὰρ ἐπιπεμπέτω τὴν γλῶσσαν ἐνταῦθα ὁ θεομάχος διὰ τῆς τοῦ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ὁμωνυμίας προεξηγούμενος, ὡς οὐκ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἀλλ᾽ ἐπὶ τοῦ σχετικῶς αὐτῷ συναφθέν. τος τεθειμένον. Οὐδὲ γὰρ, ἐπείπερ πολλοὶ κύριοι, καὶ οὐ κατὰ φύσιν οὗτοι· πρὸς δὲ καὶ θεοὶ, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτοὶ κατὰ φύσιν· ἀλλ᾽ εἰς Κύριος, εἷς Θεὸς ὁ κατὰ φύσιν ἀληθής· οὕτω καὶ πολλαὶ προσηγορίαι Ἰησοῦ, ἀλλ᾽ εἰς Ἰησοῦς ὁ τῶν ἁπάντων Σωτήρ. 2. Sed vin' ad Novum Testamentum tibi flecti sermonem? Specta Paulum, magnum veritatis preconem, trium dierum noctiumque jejunio se comparantem, atque ita non sine constate oratione, vero lumine Christo circumvestitum. Videsis etiam evangelistam Matthæum perutiliter rebus suis valedicere, et ipsas telonii rationes imperfectas deserere, atque ita Christi discipulatum arripere. Nondum Zachæum memoravi, corpore ac mente de terra sublatum, Jesum convivio excepisse, cum egregia sua promissione, qua meliorem Christi allocutionem promeruit. Item Cornelius quatriduo jejunans et orans, vidit denique angelum jucunde sibi nuntiantem, composque voti factus est. Tu vero, optime (baptizande), ut alios nunc appellare omittam, etsi non sine religione longisque excubiis ad hæc sacra accedis, nihilominus tam temere atque imparatus ad splendidissinum mysterium ades, in quo tua spiritualis fit nativitas, et unde lucis filius appellaris? Nec vereris, ne id patiaris, quod homini infirmis oculis solem spectare volenti solet accidere? 3. Sed quia hoc egregie, ut existimo, jam dispositum fuit et constitutum, age quoad fieri potest ad hoc pervigilium veniamus, purgatisque oculis observemus, quomodo verum lumen jam inde ab ipsa nativitale ortum, usque ad splendidum baptismum comite divinitate procedat. Sic enim mens historiam discurrens illustrabitur, et oratio nostra idoneam narrationem faciet, tum in singulis divinæ vitæ gradibus quod apprime decet considerabit. Nuper ergo ex Virgine natus incomprehensibilis Deus, angelos mysterii hymnologos fecit. Et arcanum, quæto, animadvertamus. Quodnam vero? Nempe ut omnibus notum fieret, quod illum quem initio mundi, cum astra conderentur, tanquami Creatorem hymno celebraverant, nunc humanitus natum, et in specie nostra visum, hymnis celebrant atque honorant. Ideoque et stella cunctis illum signidoat, stella scilicet prater etam naturam somet exhibens, tum locali motu, tum etiam diurno splendore. Cur id? inquam. Ut hinc etiam supernaturalis appareret qui natus erat, et homo quidem cerneretur, Deus tamen intelligeretur. Sequitur ciroumcisionis contemplatio, ne ipsa quidem theologia ca rene, si modo intenta mente fat. Nam Jesu nomen impositum, juxta angeli prædictionem, quia Servatorem sonat, divinæ naturæ significativum esse nemo non videt. Neque vero hic vibret linguam Dei aliquis hostis, propter Jesu Nave filii homonymiam, dicens non fuisse hoc nomen tanquam Deo Verbo impositum, sed homini cujus cum illo vetere convenientia aliqua fuit. Neque enim, etiamsi multi domini sunt, haud tamen natura sunt tales; vel si multi dii, ne bi quidem reapse tales; sed unus Dominus, unus Deus suapte natura verus. Sic etiam multi sunt nomine Jesu appellati, ut tamen unus sit Jesus omnium Servator. δ'. Ἐντεῦθεν ἀνῆκται εἰς Ἱεροσόλυμα· καὶ οἷα τὰ 4. Deinde Hierosolymam deportatus est: et quæ-

Dam ejus qui illum ulnis excepit Simeonis verba τοῦ ὑποδεξαμένου αὐτὸν ἐν ταῖς ἄγκάλαις Συμεὼν fuerint, scimus; nempe quod esset salutare Dei, paratum ante faciem omnium populorum, et lumen ad gentium revelationem s, et si quid aliud hujας modi de illo pronuntiavit, id æque de Patre theologice dici posse judicandum est. Namque etiam Pater, Servator lumenque in oraculis nominatur. Qui porro eamdem appellationem substantive participant, iidem eamdem quoque se habere naturam produnt. Itaque Filius Patri ait: Omnia mea, tua sunt; et tua, mea: reciprocatione secundum naturam affirmata, non secundum personarum terminum hoc enim Sabellianæ confusionis commentum est, quod rejicimus, Postea in Egyptum descendit, et quidem deportatus. Sed audi quid dicat Isaias Ecce Dominus levi nubi insidens veniet in Egyptum, et cuncta Ægypti idola coram eo commovebuntur 6. Quid clarius dici potuit de Deo incarnato illuc adventante? Mox de Ægypto revertitur, et incolatum Nazareti delegit, unde etiam agnomen contraxit. Tu vero ne cogitationibus fluctues, dum Doi descensum reditumque audis, et localem motum ac transmigrationem. Nam si Verbum sine corpore intelligeretur, non temere mentem nostram commoveri ac perturbari contingeret: sed quia cum corpore est, nihil est absonum inconsequens: namque ut Deus in carne apparuit; ita loca mutat Deus in carne, et alias quaslibet vitæ carneæ]proprietates admittit. 5. Hinc jam annos duodecim natus in medio doctorum sedet, audiens et interrogans, prudentibus. que responsis audientes obstupefaciens. Age vero quisnam illa ætate tam mira diceret, nisi omnino incarnatus Deus? Tum stiam a Matre interrogatus, quæ revelari ab eo Dei gloriam optabat, rei gestæ rationem reddidit. Viden' quanta in brevi narratione theologia sit? et quomodo Dominus gloriæ, ceu rex quidam magnifice ex regalibus thalamis, maternis, inquam, visceribus, prodiens, dextra lavaque hymnis celebratur? Merito ergo tonitrui filius Joannes clamavit: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus, gloriam guasi unigeniti a Patre, plenum gratiæ et veritatis". Sed ecce Joannes e deserto veniens, peregrinum Israelitis et exoptatum spectaculum, Dei angelus et apostolus primus electus. Οportebat enim tanti regis talem esse militem, et pontificis maximi tantum ministrum. Et intelligamus mysterium, quale quantumque sit. Quia feri non poterat, quin?paranympho præsente sponsus quoque adesset, et clamante voce Verbum pariter audiretur: quid accidit? quidve prudenter curatum est. Secedit puerulus Joannes a publicis locis in abstrusa, ceu lucerna quædam sub modio in deserto præter naturæ ordinem degens. Ibi supernas audit voces, et divinis visionibus dignus habetur; et ineffabilibus initiatur 5 Luc. 11, 30, 32. * Isa. xix, 1. 7 Joan. 1, 14. ῥήματα, ἴσμεν· τὸ γὰρ σωτήριον Θεοῦ ἡτοιμασμέν νον κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν λαῶν, φῶς τε εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν, καὶ εἴ τι τούτοις ἕτερον αὐτὸν ἀποκαλέσαι, ἐπ' ἴσης τῷ Πατρὶ εἶεν θεολογούμεθα· ἐπεὶ καὶ ὁ Πατὴρ καὶ Σωτὴρ καὶ φῶς πρὸς τοῖς λογίσις ὠνόμασται· τὰ δὲ τῆς αὐτῆς ὀνομασίας ὑπο αρκτικά, καὶ τῆς αὐτῆς ἂν εἴη φύσεως δηλωτικά. Καὶ γοῦν Υἱὸς πρὸς τὸν Πατέρα φησί· Πάντα τὰ ἐμὰ τά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμή· τῆς ἀντιστροφῆς κατὰ τὸν τῆς οὐσίας δηλονότι λόγον ὁμολογουμένης, οὐ κατὰ τὸν τῶν ὑποστάσεων ὅρον· τοῦτο γὰρ τῆς συγχύσεως Σαβελλίου τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡρνήμεθα· Εντεῦθεν κάτεισιν εἰς Αἴγυπτον καὶ ὑπειλημμέ νος [cod. ὑπειλημμένον]· ἀλλ᾽ ἄκουσον τί φησιν Ησαΐας· Ἰδοὺ Κύριος κάθημι ἐπὶ νεφέλης κού φης, καὶ ἥξει εἰς Αἴγυπτον, καὶ σεισθήσεται πάντα τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ· οὗ τί ἄν γένοιτο γνωριμώτερον, Θεὸν ἐν σαρκὶ εἶναι τὸν ἐκεῖσε ἀφικόμενον· Ἐντεῦθεν ἐξ Αἰγύπτου ἐπάνεισιν, καὶ εἰς Ναζαρέτ οἰκεῖν εἵλετο, ἀφ᾿ ἧς καὶ τὴν ἐπωνυμίαν εἴληφε· σὺ δὲ μήπω ἔλεγα γιάσῃς τοῖς λογισμοῖς ἀκούων ἐπὶ Θεοῦ κάθοδον καὶ ἄνοδον, τοπικήν τε κίνησιν καὶ μετάθεσιν· εἰ μὲν γὰρ χωρὶς σώματος ὁ Λόγος ἐξηκούετο, ἦν εἰκὸς τὸ ἐπισεῖον τὸν νοῦν καὶ θορυβοῦν· ἐπεὶ δὲ μετὰ σώμα τος, οὐδὲν ἀπηχὲς οὐδὲ ἀνακόλουθον· ὡς γὰρ ἔφανερώθη Θεὸς ἐν σαρκί, οὕτω καὶ τόπους ἀμείβει Θεὸς ἐν σαρκί· καὶ ὅσα ἄλλα τῆς ἐν σαρκὶ ζωῆς ἰδιώματα προσίεται. ε. Ἐντεῦθεν δωδεκαετής γενόμενος ἐν μέσῳ τῶν διδασκάλων κάθηται ἐπαίων καὶ ἐπερωτῶν καὶ ταῖς ἐμμελέσιν ἀποκρίσεσιν ἐξιστῶν τοὺς ἀκούοντας· Τί νος δ᾽ ἂν καὶ εἴη ἐν τοιαύτῃ ἡλικίᾳ τηλικαῦτα ἐξαίσια φθέγγεσθαι, ἢ πάντως Θεοῦ σεσαρκωμένου; ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ ὑπὸ τῆς μητρὸς ἀνακρινόμενος, φιλοπευστούσης μαθεῖν τὴν ἀποκάλυψιν τῆς πατρικῆς αὐτοῦ δόξης, τὸν λόγον ἀποδίδωξιν Ορᾷς ὅσον ἐκ σχεδιασθείσης διηγήσεως ὑπεδείχθη τὰ θεολογούμενα; καὶ ὅπως ὁ Κύριος τῆς δόξης οἷά τις βασιλεὺς εὐπρεπῶς ἐξ ἀνακτορικῶν θαλάμων τῶν μητρικῶν δὴ σπλάγχνων προερχόμενος τῇδε καὶ τῇδε ὕμνηται; Εἰκότως οὐκ ὁ τῆς βροντῆς υἱὸς Ιωάννης κέκραγεν· Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός) πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. ᾿Αλλ᾽ ἤδη καὶ Ἰωάννης ἀπὸ τῆς ἐρή μου προερχόμενος, τὸ ξένον Ισραηλίταις καὶ πολύευκτον θέαμα, ὁ Θεοῦ ἄγγελος, καὶ ἐν ἀποστόλοις προχειροτόνητος· ἔδει γὰρ τηλικούτου βασιλέως τοιοῦτον εἶναι τὸν στρατιώτην, τοῦ μεγίστου ἀρχιερέως τοσοῦτον τὸν ὑποφήτην· καὶ νοῶμεν τὸ μυστή ριον οἷον καὶ ἡλίκον. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐνεδέχετο τοῦ νυμφαγωγοῦ παρόντος, μὴ καὶ τὸν νυμφίον συμπαρεἶναι, καὶ τῆς φωνῆς βοώσης μὴ καὶ τὸν Λόγον ἀκουτίζεσθαι, τί γίνεται, καὶ τί τὸ οἰκονομούμε νον; Συστέλλεται εὐθὺς ἀπὸ σπαργάνων ἀπὸ τοῦ

ORATIO III. IN VIGILIAM LUMINUM. ἐμφανοῦς εἰς τὸ ἀφανέστερον ὁ Ἰωάννης, καθάπερ atque edocetur, siout olim adhuc embryo cognovit, τις λύχνος ὑπὸ μοδίῳ ἐν τῇ ἐρήμῳ ὑπερφυῶς ἐνδιαιτώμενος· κἀκεῖ θείων ἀκούει φωνῶν καὶ θεοπτίας ἀξιοῦται· ἄῤῥητά τε μυσταγωγούμενος καὶ ἐκδιδαquis esset Jesus, nempe quod Dei Filius, et quod supra quem Spiritus in columbæ specie descenderet, is foret qui in Spiritu sancto esset baptizaturus. σκόμενος, καθάπερ ἔτι ὢν ἔμβρυος, τίς εἴη ὁ Ἰησοῦς, ὅτιπερ Υἱὸς Θεοῦ, καὶ ἐφ᾽ ᾧ τὸ σημεῖον τῆς πνευματοειδοῦς περιστερᾶς, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ βαπτίσων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. ϛ΄. Ἐπειδὴ δὲ ἦκε τὸ μέτρον τῆς ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τέλος εἴληφεν ἡ περί οδος τῆς τριακονταέτους παρατάσεως, τηνικαῦτα ὁ μὲν λύχνος ἐπὶ τὴν λυχνίαν καιόμενος, καὶ φαίνων τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ ἀγαλλιάσιμα· (εἴπερ δεῖ οἰκίαν ὑπολαμβάνειν τὴν Ἰσραηλιτικήν Συναγωγήν) τό τε ἀλη θινὸν φῶς ἐπιφαινόμενον καὶ φωτίζον τὸν κόσμον. Ω τοῦ θαύματος! ὁ ἥλιος πρὸς τὴν ἀστέρα, ὁ λόγος πρὸς τὴν φωνὴν, ὁ νυμφίος πρὸς τὸν φίλον, οἰκονο μίας εἵνεκα, ἵνα διὰ τῆς ἐπιβιβάσεως πληρουμένης ἐν τῷ Ἰησοῦ πάσης δικαιοσύνης, ὁ μὲν αὐξάνει, εὐαγγελικῶς εἰπεῖν, ὁ δὲ ἐλαττοῦται. Πῶς γὰρ ἂν καὶ οὐκ ἦν ἐλαττοῦσθαι τὸ λυχνιαῖον φῶς, μᾶλλον δὲ καὶ πάντη ἐκ μέσον ἀπεῖναι, τοῦ τῆς δικαιοσύνης Ηλίου ἤδη τοῖς θαύμασι μαρμαρύσσοντος ἐξαίσια; βλέπεις ὅσος ὁ χρονικὸς ἀριθμὸς τῆς σωματικῆς ἐντελείας, ἐν ᾧ ὑπετάσσετο τοῖς γονεῦσιν Ἰησοῦς; Ὢ βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ! Δι᾿ ἣν αἰτίαν ἄρα; Αλλος μὲν οὖν ἄλλο λεγέτω, τῶν ὑψηλών τῇ θεωρίᾳ καὶ τὰ βάθη τοῦ Πνεύματος ἐγνωκότων· ὡς γοῦν ἔμοιγε δοκεί, δυοῖν ἕνεκα· ἵνα καὶ υἱέσι τὸ πρὸς τοὺς γονέας ὑποτακτικὸν διὰ τῆς οἰκείας ὑποταγῆς ὁ πάντων νομοθετῶν νομοθέτης νομοθετήσῃ, τές τε μεθηλικιώσεις ἁγιάσοι· καὶ τρίτον, μὴ ἀποξενωμένον τι καὶ ἀπεοικὸς τῆς καθ᾿ ἡμᾶς βιοτῆς, ἐν ᾖ μάλιστα τὸ τέλειον ἡμῖν πρόσεστι, τὴν ἑαυτοῦ πολιτείαν ὁ παντέλειος ἐπιδεικνείοι· ὅπου γε καὶ οὕτω τῆς ἀνδρικῆς ἡλικίας τὸ τέλειον ἔχοντος, ἐτόλ με τεν Αρειος άψυχον αὐτοῦ τὸ σῶμα ἀποφῆναι ο ᾿Απολινάριος δὲ κατὰ συνδρομὴν ἀσεβείας ἄνουν αὐ τὸν φληναφῆσαι· ὁ δὲ νῦν Μανιχαῖος κατὰ προὔ χουσαν ἀσέβειαν, ἄγραπτον αὐτὸν δογματίσαι. Καὶ σκοπῶμεν ὅση ἡ διαφορότης θατέρου προς θάτερον. Ὁ μὲν οὖν τῷ ἀψύχῳ προϊστάμενος, ἐξίστησι ζωῆς τὸ Δεσποτικὸν σῶμα· τὸ γὰρ ἀμοιροῦν ψυχῆς, καὶ ζωῆς ἐστιν ἐκτὸς δηλονότι· ὁ δὲ τὸ [cod. τῷ] ἄνουν, τῇ ἀλόγῳ συντάττει οὐσια· ἐπείπερ πᾶν ἄνουν, καὶ ἄλογον· ὁ δὲ τῷ ἀγράπτῳ, οὐδὲ ὅλως φύσει σώματος τὸ σῶμα δοξάζει· εἴπερ τῷ ἀπεριγράπτῳ συνακολουθεῖ τὸ ἀσώματον. Εἰ γὰρ σῶμα, πᾶν δὲ σῶμα ὑπ' ἀφὴν καὶ χροιάν ἐστι τελοῦν, τὸ δ᾽ ἐν τούτοις ὑποπίπτον ἐξ ἀναγκαίου ἕπεται, εἰ μὴ ληρῶμεν, καὶ τὸ περι γράφεσθαι· ὡς εἰ μὴ περιγράφοιτο, πάντη τε καὶ πάντως τοῦ οἰκείου ὅρου ἐξοιχήσεται εἰς τὸ ἀσώματον ἀνατρέχον· οὐδὲν, ὡς ἔοικε, τὸ ἐπισχεῖν γλῶσσαν ἀσεγοῦσαν ἐπικουρουμένην κράτει ἐξουσίας. ζ'. Ἀλλ᾽ ἀνακτέον τὸ ὄμμα ἐπὶ τὰς προφητικὰς θεοπτίας καὶ θεωρητέον ὅπως ἐν αὐταῖς ὑποτυποῦται τὸ ἱερώτατον βάπτισμα· εἰς τοῦτο γὰρ καλεῖ ἡ συν • Rom. ΧΙ, 33. 6. Sed postquam venit mensura plenitudinis ætatis Christi, et triginta annorum periodus est absoluta, tunc demon lucerna ardere in candelabro cœpit, et lætitiam domesticis splendore suo creare (si tamen domum reputare oportet Synagogam Israeliticam): tunc verum apparuit lumen quod mundum illuminat. O portentum! Sol venit ad stellam, Verbum ad vocem, sponsus ad amicum; et id quidem dispensationis mysterio, ut gradatim completa in Jesu justitia, hic quidem cresceret, ut evangelicis verbis utamur, ille vero minueretur. Quomodo enim non minueretur lucernæ lumen, imo et omnino tolleretur de medio, cum jam sol justitiæ immensis prodigiorum splendoribus refulgeret? Cernis quanto corporalis ætatis spatio sub parentum suorum potestate Jesus fuerit? O altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei 81 Cur ea res, inquam? Alii alia dicant, qui sublimia intelligunt, et profunda spiritus norunt. Quantum mihi quidem videtur, duæ causæ fuerunt, nempe ut obedientiam parentibus subjectione sua legislator legislatorum, lege firmaret, ao mtalum transitiones et gradus sanctificaret. Tertia quoque causa fuit, ne insolitum aliquid et vitæ nostræ inusitatum, præsertim matura ætate, in suæ vitæ genere hio perfectissimus homo exhiberet. Ecce enim etiamsi ad id virilis ætatis complementum devenit, ausus est Arius corpus ejus exanime affirmare; Apollinaris, impietate æmulus, ipsum sine mente commentus est: hodiernus denique Manichæus incircumscriptum ipsum per summam impietatem dogmatizat. Et observemus quæ sit horum inter se differentia. Qui exanimem esse contendit, vitam· denegavit dominico corpori: nam quod animi ceret, vita alienum est, ut patel. Qui autem absque mente fecit, is illum cum bruta substantia numeravit: nam quidquid sine mente est, ratione quoque caret. Qui denique incircumscriptum esse vult, ne corpoream quidem naturam corpori concedit: elenim incircumscripti consequens est incorporeum. Nam si corpus est, omne autem corpus tactui atque colori obnoxium est; quidquid his qualitatibus subest, necesse est (nisi forte nugari volumus) ut circumscribatur: adeo ut nisi circumscribatur, & sua prorsus defnitione excidat, et in rem incorpoream dissolvatur. Nihil tamen videtur linguæ intemperantiam cohibere posse, quæ sæculari potestati serviat. a 7. Sed convertendus est oculus ad visiones propheticas, videndumque quomodo sacratissimus ab his baptismas portendatur; huc enim nos vocat Dicit novos Manichæos seu Paulicianos Iconomachos.

sermonis series. Quid ergo Isaias ait? inde enim έχεια τοῦ λόγου. Τί οὖν φησιν Ησαΐας ἔνθεν verba sumimus: Lælare, sitiens desertum, quia apud γὰρ ἐλόντες εἴπομεν· Εὐφράνθητι, ἔρημος διψῶσα· te fons erupit, et rivus in terra sitiente. Humanam ὅτι ἐρράγη ἐν ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ φάραγξ ἐν γῇ scilicet naturam alloquitur, quæ in deserto veluti διψώσῃ. Τῇ ἀνθρωπίνῃ δηλονότι φύσει ή προσφώνηerat absque bonorum ex fide operum fecunditate: σις, ἐν ἐρήμῳ οὔσῃ τῆς ἐκ πίστεως καὶ ἀγαθῶν ἔρ ideoque adoptionis laticem optanti, scaturiit bapti- γων καρποφορίας· καὶ διὰ τοῦτο τὸ τῆς υἱοθεσίας smi aqua, amnici fluenti instar, Jordanes fluvius. νάμα διψώσῃ ἐῤῥάγη τὸ τοῦ βαπτίσματος ὕδωρ, Quid inde? Erit arida in paludem, id est in uberem καθάπερ τι ῥεῦμα ποτάμιον τὸ τοῦ Ἰορδάνου ῥεῖfidem: et terræ sitientis loco, aquæ fons, ipse nimi- θρον· κἀντεῦθεν τί; Καὶ ἔσται ἡ ἄνυδρος εἰς ἕλη, rum adoptionis fons: ibique erit avium tripudium, τουτέστιν εἰς ἀμφιλαφῆ πίστιν· καὶ εἰς τὴν διψῶex baptismo videlicet renatarum: nam tropics σαν γῆν, πηγή ὕδατος ἔσται· αὐτὴ δηλαδὴ ἡ baptizati avibus comparantur, quia sub rerum κρήνη τῆς υἱοθεσίας· καὶ ἐκεῖ ἔσται εὐφροσύνη initio aves ex aquis productæ traduntur. Quid ὀρνέων, τῶν ἐν τοῦ βαπτίσματος δηλονότι ἀναγεννω autem Gedeonis concha humore plena? Maternam μένων, ὀρνέοις τροπικῶς ἐοικότων διὰ τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς adoptionis piscinam narratio illa signifcat; et qui- ἐξ ὑδάτων καὶ τὴν ὕπαρξιν ἐσχηκέναι. Τί δὲ κατὰ dem rotunda figura, et quaquaversus polita, ut inno- τὸν Γεδεών πλήρης λεκάνη ὕδατος; Τὴν τῆς υἱοθεσίας contiæ speciem præbeat; in quam defluit intellectualis μητρόμοιον κολυμβήθραν υποσημαίνει ὁ λόγος, αύvelleris salutaris ros Spiritu sancto plenus: unde κλοτερή τε οὖσαν τῷ σχήματι, καὶ πάντοθεν ἀποτε regenerantur novelli initiati Dei filii, carnis et sanτορνημένην, τῇ τῆς ἀναμαρτησίας ἰδέα· ἐφ᾽ ᾗ ἀπερο guinis nativitate mutata: ac tantopere in virum ῥύη ἡ τοῦ νοητοῦ πόκου Ταματικὸς δρόσος πλήρης perfectum aucti, ut suo tridentali, id est Trinitatis Πνεύματος ἁγίου· ἐξ ἧς ἀναγεννῶνται οἱ νεοτελεῖς cultu, dæmoniacum populum debellare queant. Θεοῦ παῖδες, τὴν ἐκ σαρκὸς καὶ αἵματος ἀμειψάμε Quid item illa Eliæ tempore circa altare et victi- νοι γέννησιν· καὶ τοσοῦτον εἰς ἄνδρα τέλειον ἀνατρέ mam terna aquæ effusio? Puto hinc significari vel χοντες, ὡς καταπαλαίειν τῇ Τριαδικῇ λατρεία τὸ triplicem Dei beatissimi super baptizatum invoca- δαιμόνιον φύλον. Τί δὲ ἡ κατὰ τὸν Ἑλίαν ἐπὶ τὸ θυtam personam, vel ipsius baptizati triplicem im- σιαστήριόν τε καὶ τὸ ὁλοκαύτωμα τρισσευομένη τοῦ mersionem. Naaman etiam ex aqua, Elisæi man- ὕδατος ἐπίχυσις; Οἶμαί δηλοῦν ἢ τὴν τρισσὴν τῆς dato, purgatus totus emersit: Restituta est enim, θείας μακαριότητος ἐν τῷ βαπτιζομένῳ ἐπιβοωμένην inquit Scriptura 10, caro ejus ceu pueri parvuli, et ὑπόστασιν, ἢ τὴν τρισσὴν αὐτοῦ τοῦ τελουμένου mundatus est. Symbolum jam tum id fuit baptiza- κατάδυσιν· ἄνεισι δὲ Νεεμὰν ἀπὸ τοῦ ὕδατος κατὰ torum: recens enim, et priorum deletis culparum τὴν Ἐλισσαιὲ διαταγὴν κεκαθαρμένος ὅλος· Ἐπ stigmatibus exit, quisquis spiritu perficitur. έστρεψεν γάρ, φησίν, ἡ σάρξ αὐτοῦ ἐπ' αὐτὸν ὡς παιδαρίου μικροῦ, καὶ ἐκαθαρίσθη. Σύμβολον ἤδη τοῦτο τῆς ἁπάντων τῶν βαπτιζομένων ἁμαρ[τη]τικῆς καθάρσεως· νεοθαλὴς γὰρ πᾶς τις καὶ ἄσπιλος τῶν προκατεστιγμένων πλημμελημάτων ἄνεισιν ὁ τελεσθεὶς ἐν πνεύματι. 8. Atque ut gratuitum quoque spiritalis regenerationis beneficium esse cognoscas, audi Isaiam dicentem: Sitientes, venite ad aquam; et qui non habetis argentum, ad emendum accedite 11; omni enim volenti gratia patet: qua qui non potitur, vitæ jacturam facit. Sed¨ hæo nos partim tantum delibamus ac participamus, nam paupercula etiam mens suas facit oblationes, pervigilium hoc quantum potest sanctificans. Tu vero mecum specta que oculis sant subjecta: piscinæ acquis implentur, fontes ac fistulæ, rivi et stagna, Spiritus receptacula proponuntur: aquarum natura ad summum honorem evehitur. Lumina multiplicia nocte hac sacra, siderum instar, toto orbe parantur. Stat in singulis urbibus oppidisque præco celso loco sacra faciens, aquasque sanctificans per divini Spiritus in ipsas adventum; quarum utinam participatione sanctificemur, et deinde omnes splendido spiritu illustrati appareamus, in Christo Jesu Domino nostro. Cui gloria et potentia cum Patre et sancto Spiritu, nunc et per sæcula seculorum. Amen. η΄. Εἰ δὲ βούλει γνῶναι καὶ τὸ ἄμισθον τῆς πνευ ματικῆς ἀναγεννήσεως, ἀκούσῃ τοῦ Ἡσαΐου λέγοντος· Οἱ διψῶντες, πορεύεσθε ἐφ᾽ ὕδωρ· καὶ ὅσοι μὴ ἔχετε ἀργύριον, βαδίσαντες ἀγοράσατε· παντὸς γὰρ τοῦ προαιρουμένου τὸ χάρισμα, καὶ οὗ μὴ τυχεῖν, ζωῆς ἐστιν ἀπότευξις. Ἀλλὰ τούτων μὲν ἀπὸ μέρους ἡ λῆψις καὶ μέθεξις· ὅτι καὶ ἐκ πενιχρᾶς διανοίας ἡ προκόμισις ἐφ' ὅσον οἷόν τε ἀφοσιουμένης τὰ προεόρτια. Σὺ δέ μοι ἄθρε: οἷὰ τὰ δρώμενα· κολυμβήθρας ὑδάτων πεπλήρωνται, πηγαί τε καὶ κρῆναι, ποταμοί τε καὶ λίμναι, δοχεῖα τοῦ Πνεύμα τος πρόκειται· ἡ φύσις τῶν ὑδάτων εἰς τιμὴν ὑπέρτιμον προέρχεται· φῶτα πολυειδῆ τῆς ἱερᾶς νυκτὸς δίκην ἀστέρων κατὰ πᾶσαν τὴν ὑπουράνιον ἑτοιμά ζεται· εἱστήκει δὲ κατὰ πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν κής ρυξ ἐπὶ τοῦ μετεώρου ἱερεύων τὰ θεῖα, καὶ ἁγιάζων τὰ ὕδατα διὰ τῆς ἐπ' αὐτὰ τοῦ θείου Πνεύματος ἐπιφοιτήσεως· ὧν τῇ μεθέξει ἁγιασθείημεν, καὶ τῇ ἑξῆς ὀφθείημεν ἅπαντες φαεινοὶ τῷ παμφαεῖ πνεύματι· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶναι τῶν αἰώνων. Αμήν. • Isa. xxxv, 1, 6, 7. 10 IV Reg. v, 14. 11 Isa. LV, 1. Dicit Iconomachos Leoni Armeno imp. gratificantes.

ORATIO IV. IN SANCTUM PASCHA. Δ'. Λόγος κατηχητικὸς τῇ ἁγίο μεγάλῃ Κυριακῇ τοῦ Πάσχα. Oratio catechetica in sanclum magnum Paschatis diem dominicum. (ANG. MAI, loc. cit. p. 24.) Ζ΄. Τί τοῦτο, ἀδελφοὶ ἀγαπητοὶ καὶ φιλέορτοι καὶ φιλόχριστοι; τίς ἡ τοοχύτη λαμπροφορία; τίς ἡ τοσο αύτη φωταγωγία καὶ θυμηδία; τί τὸ καταστράψαν οὕτω τὴν Ἐκκλησίαν; τί τὸ καταγλαίσαν τὴν οἰκου μένην; τί τὸ παρασκευάσαν τοσαύτην γενέσθαι ἡδο νὴν καὶ φαιδρότητα; Χθὲς ἐν ἀθυμίᾳ, καὶ σήμερον ἐν εὐθυμίᾳ· χθὲς ἐν κατηφείᾳ, καὶ σήμερον ἐν φαι δρότητι· χθὲς ἐν ὀλολυγμοῖς, καὶ σήμερον ἐν ἀλαλαγμοῖς. Ἐρωτᾷς τί τούτων τὸ αἴτιον, καὶ τί τὸ παρα σκευάσαν γενέσθαι τοσαύτην χαρὰν καὶ λαμπρότητα; Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, καὶ ἅπας ὁ κόσμος ἠγαλλιάσατο. Κατήργησε τῷ ζωοποιῷ αὐτοῦ θανάτῳ τὸν θάνατον, καὶ πάντες οἱ ἐν τῷ ᾅδῃ τῶν δεσμῶν ἀπὸ ελύθησαν· ἠνέωξε τὸν παράδεισον, καὶ πᾶσιν αὐτὸν εἰσεκτὸν ἀπειργάσατο. Ὢ βάθος μὴ νοούμενον! ὕψος μὴ μερτούμενον! Ω μυστηρίου φρικτοῦ, νοὸς δύναμιν ὑπερβαίνοντος! Ὑμνοῦσιν ἄγγελοι τῇ σω τηρίᾳ ἡμῶν ἐπευφραινόμενοι. Προφῆται χαίρουσι τὰς οἰκείας προῤῥήσεις πληρουμένας θεώμενοι. Πάσα ἡ κτίσις συνεορτάζει. Ηὔγασε γὰρ αὐτῇ ἡμέρα σωτήριος, ἔλαμψε πάλιν ὁ τῆς δικαιοσύνης "Ηλιος. Τίς τοίνυν ἀξίως τῆς λαμπρᾶς ταύτης ἡμέρας τὴν χάριν ἐξυμνήσει; Τίς μεγαλοπρεπῶς τοῦ τοσούτου μυστηρίου ἐκθειάσῃ τὴν δύναμιν; τίς ἕτερος, ἢ ὁ χρυσοῦς ἡμῶν Πατὴρ Ἰωάννης, ὁ διαπρύσιος καὶ G μεγαλοφώνατος κήρυξ, ὁ τῆς οἰκουμένης διαφανές στατος καὶ λαμπρότατος φωστήρ, καὶ ἀληθινὸς ποιμὴν καὶ διδάσκαλος, ὁ τῶν ψυχῶν εὐφυέστατος καὶ δοκιμώτατος ἱατρὸς, ὁ τῶν ἁμαρτωλῶν ἐγγυητής αξιόχρεως, ὁ ὑπὲρ τὸν Νεῖλον ποταμὸν ῥέων τὰ χρυ δ σόῤῥειθμα νάματα, ὁ χρυσοῦς καὶ χρυσόγλωσσος καὶ Χρυσόστομος; οὗτος ἐκθειαζέτω καὶ ἀνυμνεῖτω καὶ κροτείτω τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν· καὶ τούτου χάριν, ὡς οἷόν τε διὰ βραχέων συντετμημένων λόγων ἐξαγγελλέτω· ἀλλ᾽ ὁ μὲν ἕτοιμός ἐστιν, ὡς τοῦ λόγου ῥήτως ποικίλος, καὶ σάλπιγξ μεγαλοφωνοτάτη τοῦ Πνεύματος· ἡμεῖς δὲ πρὸς τὸ ἀκούειν τούτου ετοιμώτεροι γενώμεθα καὶ προσεκτικώτεροι, ἵν' εἴδωμεν οἷα ἡμῖν ἐπαγγέλλεται ὁ μετανοίας κήρυξ ὁ δεύτερος. 1. Quid hoc est, dilecti fratres, hujus festi Christique amatores? Quænam hæc tanta candidæ vestis gestatio? quis tantus luminum apparatus et hilaritas? quid tantopere Ecclesiam illuminat? quid mundum exornat? quid tantam jucunditatem latitiamque efficit? Heri consternati, hodie exhilarati: heri in tristitia, hodie in gaudio: heri in ejulatibus, hodie in jubilis. Rogas horum causam, quidve tantum gaudium solemnitatemque afferat? Christuse mortus ressurrexit, et universus mundus exsultat. Destruxit vivifica morte sua mortem, et omnes inferorum incolæ vinculis sunt resoluti: paradisum reclusit cunctisque pervium efficet. O profunditas inscrutabilis! o altitudo immensurabilis! O tremendum mysterium mentis vim excedens! Hymnos canunt angeli salute nostra lætificati. Prophete gaudent, vaticinia sua ad affectum esse perducta. Universa creatura festum concelebrat illuxit enim et dies salutaris, denuo effulsit Sol justitiæ. Quis ergo digne diei hujus gratiam decantet? Quis pro dignitate tanti vim mysterii dilaudet? quis, nisi aureus Pater noster Joannes, canorus ac vocalissimus præco, mundi illustrissimum ac splendidissimum luminare, versus pastor atque magister, peritissimus animarum ac probatissimus medicus, peccatorum reconciliator egregius, Nilo fluvio fluentior aureis laticibus, ille aureus, et aurea lingua, atque Os aureum; hic, inquam, dilaudet, hymnis et plausibus prosequatur hujus vim mysterii, ideoque breviore quam fieri poterit oratione deprædicet. At is quidem paratus est, ceu dicendi rthetor copiosus, tuba vocalissima Spiritus: nos autem ad hunc audiendum alacriores simus et attentiores, ut cognoscamus quid nobis alter penitentiæ præco (Joannes) nuntiet. Ergo audite. Διὸ ἀκούσατε. ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΖΤΟΜΟΥ β. Β: τις εὐσεβὴς καὶ φιλόθεος, ἀπολαυέτω ταύτῆς τῆς καλῆς πανηγύρεως· εἴ τις δοῦλος εὐγνώμων, εἰσελθέτω χαίρων εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου αὐτοῦ· εἴ τις ἔκαμε νηστεύων, ἀπολαβέτω νῦν τὸ δηνάριον εἴ τις ἀπὸ πρώτης ὥρας εἰργάσατο, δεχέσθω νῦν τὸ δίκαιον ὄφλημα· εἴ τις μετὰ τὴν τρίτην ἦλθεν, εὐχα ριστῶν ἑορτάσοι· εἴ τις περὶ τὴν ἕκτην ἦλθεν, μηδὲν ἀμφιβαλέτω, καὶ γὰρ οὐδὲν ζημιοῦται· εἴ τις ὑστέ ρησεν εἰς τὴν ἐννάτην, προσέλθοι μηδὲν ἐνδοιάζων • εἴ τις μόνον ἔφθασε τὴν ἐνδεκάτην, προσέλθοι, καὶ Exstat sequens sermo vel fragmentum in editione Maurina t. VIII. p. 250. Spurium incaute Montfauconius judicavit. (Vide hujusce Patrologiæ INITIUM CHRYSOSTOMI. 2. Si quis pius est, Deique amans, præsente gaudeat pulchra solemnitate. Si quis servus probus, lætus intret in gaudium domini sui. Si quis laboravit jejunans nunc recipiat denarium: si quis a prima hora operatus est, nunc justam percipiat mercedem: si quis post tertiam venit, cum gratiarum actione festum agat: si quis circa sextam accessit, nihil hæsitet, nullum enim detrimentum sentiet: si quis ad nonam usque distulit, nihil dubitans veniat: si quis hora tantum undecima ad t. LIX, col. 721.] Nunc autem, Studita judice, inter genuina divi Patris scripta poni debet.

laborem se contulit, ne ipsa quidem de sua tradi- αὐτὸς μηδὲν ἐνδοιαζών· φιλότιμος γὰρ ἂν ὁ Δεσπόtale timeat. Cum sit enim liberalis dominus, postremum haud secus ac primum excipit; refocillat æque undecimæ horæ operarium, ac illum qui jam inde a prima operam præstiterat; et ultimi miseretur, et primum remuneratur; huic dat, illi douat: et operam excipit, et voluntatem amplectitur: et actum debito honore afficit, et propositum laudat. Ergo omnes intrate in gaudium Domini nostri; et tum primi tum ultimi mercedem percipite: divites simul et pauperes, choream ducite: forte æque ac ignavi, hunc diem honorate: qui jejunastis, et qui secus, hodie jucundamini: mensa dapibus est referta, deliciamini omnes: vitulus saginatus, demo discedet famelicus: cuncti copiis liberalitatis fruimini nemo de inopia queratur, nam commune regnum adest: nemo lapsus suos lamentetur, nam venia de sepulcro exorta est: nemo mortem timeat etenim liberavit nos mors Salvatoris; exstinxit illam, a qua fuerat oppressus: vicit infernum, qui ad infernum descendit: amarum reddidit illum, qui carnes ejus gustaverat. Id præoccupans Isaias exclamavit: Infernus, inquit, amarus facius est 14, dum tibi deorsum congrederetur; amarus factus est, quia mortificatus: amarus factus est, quia illusum est ei; corpus invasit, et incidit in Deum; terram apprehendit, et in calum incurrit: apprehendit quem videbat, et decidit unde nescibat. Ubi o mors, stimulus tuus? ubi, inferne, victoria tua ¹? Resurrexit Christus, et ceciderunt dæmones: resurrexit Christus, et lætantur angeli: resurrexit Christus, et vita inter homines versatur: G resurrexit Christus, et nemo mortuus in tumulis jacet Christus enim resurgens ex moritus factus est dormientium inchoatio. Dominus ex mortuis resurrexit, et cum eo multa sanctorum turba. Festum celebremus suaviter et modeste: hæc enim vere dies est quam fecit Dominus; exsultemus et letemur in ea: prædicemus Servatoris resurrectionem, imo potius salvationi nostræ plaudamus: prædicemus salutaris diei commemorationem, prædicemus diaboli mortificationem, impurorum dæmonam captivitatem, Christianorum salutem, mortuorum resuscitationem. Nam Christi resurrectione gehennæ ignis exstinguitur, vermis perpetuus moritur, infernus turbatur, luget diabolus, peccatum perimitur, mali spiritus fugantur, terrestres in ται, οἱ ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανοὺς ἀνατρέχουσιν, οἱ ἐν cœlum conscendunt, inferno detenti emittuntur diaboli vinculis, atque ad Deum confugientes aiunt: Ubinam tuus, o mors stimulus? ubinam tua, o inferne victoria? της, δέχεται τὸν ἔσχατον καθάπερ τὸν πρῶτον· ἀναπαύει τὸν τῆς ἐνδεκάτης, ὡς τὸν ἐργασάμενον ἀπὸ τῆς πρώτης· καὶ τὸν ὕστερον ἐλεεῖ, καὶ τὸν πρῶτον θεραπεύει· κακείνῳ δίδωσι, καὶ τούτῳ χαρίζεται καὶ τὰ ἔργα δέχεται, καὶ τὴν γνώμην ἀσπάζεται· καὶ τὴν πρᾶξιν τιμῷ, καὶ τὴν πρόθεσιν ἐπαινεῖ. Οὐκ οὖν εἰσέλθετε πάντες εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου ἡμῶν· καὶ πρῶτοι καὶ δεύτεροι τὸν μισθὸν ἀπολάβετε· πλούσιοι καὶ πένητες, μετ᾿ ἀλλήλων χορεύσατε· ἐγκρατεῖς καὶ ῥᾴθυμοι, τὴν ἡμέραν τιμήσατε· οἱ νηστεύσαντες καὶ μὴ νηστεύσαντες, εὐφράνθητε σή μερον· ἡ τράπεζα γέμει, τρυφήσατε πάντες· ὁ μόσχος πολύς, μηδεὶς ἐξέλθοι πεινῶν· πάντες ἀπολαύσατε τοῦ πλούτου τῆς χρηστότητος· μηδεὶς θρηνείτω πενίαν, ἐφάνη γὰρ ἡ κοινὴ βασιλεία· μηδεὶς ὀδυρέσθω τὰ πταίσματα, συγγνώμη γὰρ ἀπὸ τοῦ τάφου ἀνέτειλεν· μηδεὶς φοβείσθω τὸν θάνατον, ἠλευθέρω σεν γὰρ ἡμᾶς ὁ τοῦ Σωτῆρος θάνατος· ἔσβεσεν αὐτὸν ὑπ᾽ αὐτοῦ κατεχόμενος· ἐκώλυσε τὸν ᾄδην ὁ κατελθὼν εἰς τὸν ᾄδην· ἐπίκρανεν αὐτὸν γευσάμενον τῆς σαρκὸς αὐτοῦ· καὶ τοῦτο προλαβὼν Ησαΐας, εβόησεν· Ὁ ᾄδης, φησίν, ἐπικράνθη, συναντήσας σοι κάτω· ἐπικράνθη, καὶ γὰρ ἐνεκρώθη· ἐπικράνθη, καὶ γὰρ ἐνεπαίχθη· ἔλαβε σῶμα, καὶ Θεῷ περιέτυχεν· ἔλαβε γῆν, καὶ συνήντησεν οὐρανῷ.] ἔλαβεν ὅπερ ἔβλεπεν, καὶ πέπτωκεν ὅθεν οὐκ ἔβλεπεν. Που σου, θάνατε, τὸ κέντρον; ποῦ σου, ᾄδη, τὸ νῖκος, ᾿Ανέστη Χριστός, καὶ πεπτώκας: δαίμονες· ἀνέστη Χριστὸς, καὶ χαίρουσιν ἄγγελοι· ἀνέστη Χριστός, καὶ ζωὴ πολιτεύεται· ἀνέστη Χριστὸς, καὶ νεκρὸς οὐδεὶς ἐπὶ μνήματος. Χριστὸς γὰρ ἐγερθεὶς ἐκ νε κρῶν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο· Κύριος ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται, καὶ μετ᾿ αὐτοῦ πολὺς ὄχλος ἁγίων. Ἑορτάσωμεν ἡδέως τε καὶ σωφρόνως αὕτη γὰρ ἀληθῶς ἡ ἡμέρα ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος ἀγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ· κηρύξωμεν τὴν τοῦ Σωτῆρος ανάστασιν, μᾶλλον δὲ τὴν ἡμετέραν βοήσωμεν σωτηρίαν· κηρύξωμεν τῆς σω τηρίου ἡμέρας τὴν ὑπόμνησιν· κηρύξωμεν τὴν νέα κρωσιν τοῦ διαβόλου, τὴν τῶν ἀκαθάρτων δαιμόνων αἰχμαλωσίαν, τὴν τῶν Χριστιανῶν σωτηρίαν, τὴν τῶν νεκρῶν ἀνάστασιν διὰ γὰρ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ σβέννυται μὲν γέεννα πυρός, σκώληξ ὁ ἀκοίμητος τελευτᾷ, ᾄδης ταράττεται, πενθεῖ διάβολος, ἁμαρτία νεκροῦται, πνεύματα πονηρὰ διώκον3. Age vero nobis divini hujus festi solemnisque concionis auctor est Christus, qui et omnium nobis honorum donatur est. Is enim jam inde ab initio 11. Isa. XIV, 9. 13 1 Cor. IV, Hactenus Chrysostomus in editione Maurina. Verumtamen apud nostrum Studitam videtur paulo longius progredi. Ceterum ubinam, cessante Chry- τῷ ᾅδῃ ἐλευθεροῦνται τῶν δεσμῶν τοῦ διαβόλου, καὶ Θεῷ προσφεύγοντες λέγουσι τῷ διαβόλῳ· Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον; ποῦ σου, ᾄδη, τὸ νίκος; γ΄. Αἴτιος δὲ ἡμῖν τῆς θείας ἑορτῆς καὶ πανηγύ ρεως ὁ Χριστὸς, ὁ καὶ πάντων ἡμῖν τῶν καλῶν πρόξενος· οὗτος γὰρ καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐποίησεν, ἐκ τοῦ sostomo, resumat orationem Studita, non satis video. - In codice Vaticano Chrysostomi fragmenlum videtur desinere infra in verbo νίκος.

ORATIO IV. IN SANCTUM PASCHA. μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν· οὗτος καὶ νῦν creavit, ex nihilo ad exsistendum produxit: idem ἀπολλυμένους ἔσωσεν, νεκρωθέντας ἐζώωσεν, καὶ τῆς τοῦ διαβόλου τυραννίδος ἀφείλετο· οὗτος δού λους ὄντας ἡμᾶς τῆς ἁμαρτίας, ἐλευθέρους ἐνέδει ξεν, ἐξαλείψας τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον· Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρα, τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· ἐφ᾽ οἷς ἄξιον καὶ ἡμᾶς εἰπεῖν· Τί ἀνταποδώσομεν τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκεν ἡμῖν; ὁ Θεὸς ὁ μονογενής, ἄνθρω πος δι' ἡμᾶς γενέσθαι εὐδόκησεν, καὶ γέγονεν όπο ήκοος μέχρι θανάτου, ἵνα ἡμᾶς αἰωνίου θανάτου ῥύσεται δούλου μορφὴν ἐνεδύσατο ὁ τῶν ἀγγέλων Κύριος· σάρκα προσελάβετο ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ ἄνθρωπος ἐφαίνετο ὁ σύμμορφος καὶ ὁμοούσιος τῷ Πατρι· καὶ ταῦτα ὑπέμεινεν ἵνα ἡμᾶς καὶ τῆς ἀδίκου δουλείας ἐξέληται; καὶ τῆς ἀτιμίας λυτρώσηται· διὰ τοῦτο ἠνέσχετο σαρκὶ ὁ τῆς ζωῆς ἀρχηγός· διὰ τοῦτο καὶ ἐτάφη τῆς ἀθανασίας ἡ πηγή, ἵνα τοῖς θνητοῖς ἀείδιον χαρίσηται ζωήν· καὶ παρῆν μὲν ἐπὶ τῆς γῆς εὐεργετῶν, καὶ ιώμενος παντα τὰ πάθη τῶν ἀνθρώ. πων, ἀναξίας δὲ ὑπὸ τῶν θεομάχων Ἰουδαίων ὑπολαμβάνει υὰς ἀμοιβάς - ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς διὰ πολλὴν ἀγαθότηνα λεπροὺς ἐκαθά ρισεν, τυφλοῖς τὸ βλέπειν ἐχαρίσατο, ἀσθενοῦντας ἐθεράπευσεν, δαίμονας απήλασεν, τὸν Λάζαρον τε τραήμερον ἐκ τῶν νεκρῶν ἤγειρεν, καὶ ἐκ πέντε ἄρτων πεντακισχιλίους ἐχόρτασεν· ἐπὶ θαλάσσης περιεπάτησεν, τὸ ὕδωρ εἰς οἶνον μετέβαλεν, τὴν αἱ μοῤῥοοῦσαν ιάσατο, τὴν θυγατέρα τοῦ ἀρχισυναγώ του θανοῦσαν ἐζωοποίησεν. Ἰουδαῖοι δὲ ὑπὸ φθόνου καὶ βασκανίας κινηθέντες, ποτὲ μὲν ἐλίθαξον αὐτὸν, πὶ δὲ κατακρημνίζειν ἐπειρῶντο, τελευταῖον δὲ καὶ ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἤγαγον. et nunc pessumdatos salvavit, mortificatos vivificavit, et diaboli tyrannide eripuit: idem nos peccati servos libertate donavit, delens quod adversus nosa erat chirographum. Christus legis nos maledictione redemit, factus pro nobis maledictio. Quorum causa nos quoque dicere æquum est: Quid retribuemus Domino pro omnibus quæ nobis retribuit 1**? Deus Filius unigenitus, homo nostri gratia fieri voluit, factusque unigenitus, homo nostri gratia fieri voluit, factusque est usque ad mortem obediens, ut nos æternæ morti eriperet: servi formam induit Dominus angelorum: carnem assumpsit Deus Verbum, homoque apparuit qui conformis et consubstantialis Patri est. Atque hæc sustinuit, ut injusto nos servitio liberaret, et infamia exueret. Idcirco passus est carne, vitæ auctor; ideo eliam sepultus, qui fons erat immortalitatis, ut mortalibus æternam largiretur vitam. Et is quidem in mundo fuit bene faciens et cunctas hominum sanans infirmitates, indignas tamen a Dei hostibus Judæis gratias retulit. Certe Dominus noster Jesus Christus propter multam suam bonitatem leprosos mundavit, cæcis visum tribuit, ægros sanavit, dæmones expulit, Lazarum quatriduanum ex mortuis revocavit, et quinque panibus quinque hominum milia saturavit, supra mare ambulavit, aquam in vinum convertit, hæmorrhoissæ mulieri medicinam fecit, archisynagogi filiam exstinctam vitæ restituit. At Judæi, invidia ac livore permoti, modo eum lapidibus appetebant, modo præcipitem dare conati sunt, postremo in crucem egerunt. 4. Verumtamen Dominus noster Jesus Christus non est imitatus blasphemorum Judæorum malitiam, sed dorsum flagellis obtulit, ut ait propheta 18, et maxillas alapis, neque faciem a stuporum fœditate» avertit denique tanquam ovis ad occisionem ductus est, et velut agnus coram tondente se obmutuit 4, non resistens,non contradicens blasphemiis perculsus, non vicissim maledicebat, patiens non comminabatur, sed semetipsum judicanti permittebat. Non enim venit ut sua priore præsentia puniret atque ulcisceretur incredulos, sed longa patientia errantes voluit ad veritatem deducere. Et disce Domini clementiam ac mansuetudinem magnam. Blasphemabant adversus eum Judæi dicentes: Daemonium habes et patiens Dominus dæmones ex hominibus ejiciebat. Judæi in faciem ejus spuebant, at Dominus eorum cæcos (sputo liniens) sanabat. Judai Christum lapidabant, Christus autem claudis eorum gradiendi vim tribuebat: mosque ejus perpetuus fuit bene faciendi offensoribus, maleficiorum loco beneficia ingratis illis hominibus detestandisque rependere: in tantum ut dum convicia imperturbatus perferret, impotens fortasse videretur ille, qui alioqui ab angelis stipabatur. δ. Αλλ' ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς οὐκ ἐμιμήσατο τῶν βλασφήμων Ἰουδαίων τὴν κακίαν, ἀλλὰ καὶ τὸν νῶτον ἐδίδου εἰς μάστιγας κατὰ τὸν προφή την, καὶ τὰς σιαγόνας αὐτοῦ εἰς ῥαπίσματα, καὶ οὐκ ἀπέστρεψεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμπων· καὶ τὸ τεκευταῖον. Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον· τοῦ κείραντος αὐτὸν ἄφωνος, οὐκ ἀντιτασσόμενος, οὐκ ἀντιλέγων: βλασφημούμενος οὐκ ἀντελοιδόρει, πάω σχων οὐκ ἠπείλει, παρίδου δὲ ἑαυτὸν τῷ κρίνοντι· οὐ γὰρ ἦλθον ἐπὶ τῇ πρώτη παρουσίᾳ κολασαι καὶ τιμωρήσασθαι τοὺς ἀπίστους, ἀλλ᾽ ἠθέλησεν διὰ μας κροθυμίας ὁδηγῆσαι τοὺς πεπλανημένους ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν· καὶ μάθε τοῦ Κυρίου τὴν ἀγαθότητα καὶ τὴν χρηστότητα τὴν μεγάλην· ἐβλασφήμουν εἰς αὐ τὸν οἱ Ἰουδαῖοι καὶ ἔλεγον· Δαιμόνιον ἔχεις· ὁ δὲ Κύ ριος μακρόθυμος ὤν, τοὺς δαίμονας ἀπὸ τῶν ἀνθρώ των ἀπήλαυνεν· Ἰουδαῖοι εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐνέπτυον, αὐτὸς δὲ τοὺς τυφλοὺς αὐτῶν ἐθεράπευεν • Ἰουδαῖοι τὸν Χριστοὺς ἐλίθαζον, ὁ δὲ Χριστὸς τοῖς χωλοῖς αὐτῶν τὸ βαδίζειν ἐχαρίζετο· καὶ δι᾿ ὅλου διετέλεσεν εὐεργετῶν τοὺς ὑβρίζοντας, καὶ ἀντὶ και κῶν ἀγαθὰ δωρούμενος τοῖς ἀχαρίστοις ἐκείνοις καὶ μισαροῖς ἀνθρώποις· ἀνεξικάκως δὲ φέρων τὰς λοιδορίας, ἴσως καὶ ἀσθενὴς ἐνομίζετο ὁ ὑπὸ ἀγγέλων δορυφορούμενος. Act. vi, 32. 18* Psal. cxv, 12. 1ª Isa. L, 6. PATROL. GR. XCIX. !

5. Sed ne plura dicendo videamur orationem pro ducere, ad ipsam rerum summam veniamus. Postremo igitur cruci necique traditus fuit gloriæ Rex, et in ligno clavis confixus qui a Cherubinis Seraphinisque hymnorum cantu celebratur, et a cunctis virtutibus angelisque adoratur. Hæc benigne sustinuit ac passus est, nobis exemplum præbens, et mansuetudinis factus magister. Quapropter nos quoque debemus improborum hominum minas fortiter ferre. Quin adeo in cruce pendens majora operaet plura miracula edidit, ut ita Deo odibilium vesaniam sedaret, neque excusationem incredulitati sua prætenderent, quod simplicem hominem crucifixissent. Primo itaque passus est Christus se crucifigi, et in aerem attolli, ut aereos dæmones fugaret Suspensus est ligno, ut culpam ligni causa hominibus olim inflictam corrigeret. Lancea latus ejus perfossum, propter sumptam de Adami latere feminam. Nam postea quom serpens Evam decepit, Evaque Adamum ad transgressionem impulit, edita est contra utrumque sententia, regnavitque mors ab Adamo usque ad Moysen super eos etiam qui non peccaverant 15. Propterea vulneratur latus, ut discamus non viris tantumodo verum etiam mulieribus passionem Christi attulisse salutem. Adamus enim prior formatus fuit, deinde Eva: et Adamus quidem non est deceptus, sed mulier decepta in transgressionem incurrit 18, Salvabitur tamen propter sanctæ Mariæ partum. Hæc enim Servatorem Christum peperit sine viri congressus, Isaia teste 17, sed sancti Spiritus obumbratione, sicut archangelus Gabriel nuntiaverat. Quamobrem latus quoque Christi vulneratur, ut prædicta dispensatorio modo fierent, baptismi mysterium prædicaretur, et futura gratis illucesceret. Eliciuntur enim sanguis et aqua ex Christi latere, ut peccati chirographum contra nos criptum eluatur, sanguine illius purifcemur, et paradisum adipiscamur. ε'. Καὶ ἵνα μὴ πολλὰ λέγοντες δόξωμεν μηκῦναι τὸν λόγον, ἔλθωμεν καὶ εἰς αὐσὰ τὰ κεφάλαια τῶν πραγμάτων· τέλος οὖν ἤγετο ἐπὶ τὸν σταυρὸν καὶ θάνατόν ὁ τῆς δόξης βασιλεὺς, καὶ προσήλωτὸ τῷ ξύλῳ ὁ ὑπὸ τῶν Χερουβὶμ καὶ Σεραφὶμ ἀνυμνούμενος, καὶ ὑπὸ πασῶν δυνάμεών τε καὶ ἀγγέλων προσκυνούμενος· ταῦτα δὲ πραέως ὑπέμενε τε καὶ ἔπαι σχεν, ἡμῖν ὑπογραμμὸν παρέχων, καὶ διδάσκαλος ἐπιεικείας γινόμενος· διὰ τοῦτο οὖν καὶ ἡμεῖς ὀφεί λομεν γενναίως φέρειν τὰς τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων ἀπειλάς· ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ κρεμασθεὶς μείζονα ἔργα καὶ πλείονα θαύματα ἐνεδείξατο, ἵνα ἂν οὕτως παύσῃ τῶν θεοστυγῶν τὴν μανίαν, ὥστε μὴ ἔχειν αὐτοὺς πρόφασιν τῆς ἀπιστίας, μήτε λέγειν ὅτι Ψιλὸν ἄνθρωπον ἔσταυρώσαμεν· πρῶτον μὲν οὖν Ανέσχετο ὁ Χριστὸς σταυρωθῆναι, καὶ εἰς τὸν ἀέρα ἀρθῆναι, ἵνα τοὺς ἐν τῷ ἀέρι δαίμονας φυγαδεύσῃ έκρεμάσθη ἐπὶ ξύλου, ἵνα τὴν πάλαι διὰ ξύλου προσο γενομένη τοῖς ἀνθρώποις ἁμαρτίαν ἰάσηται· ἐνύγη καὶ λόγχῃ τὴν πλευρὰν, διὰ τὴν ἐκ τῆς πλευρὰς τοῦ Αδάμ ληφθεῖσαν γυναῖκα· ἐπειδὴ γὰρ ὁ ὄφις τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, ἡ δὲ Εὔα τὸν ᾿Αδὰμ παραβῆναι παρο εσκεύασεν, ἐξῆλθεν δὴ ἀπόφασις κατὰ τῶν ἀμφοτέρων, Καὶ ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Μωϋσέως καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἀμαρτήσαντας. Δια τοῦτο τιτρώσκεται ἡ πλευρά, ἵνα μάθωμεν ὅτι οὐ μόνον ἀνδράσιν ἤνεγκε σωτηρίαν τὸ πάθος τοῦ Χρι στοῦ, ἀλλὰ καὶ γυναιξί· Ἀδὰμ γὰρ πρῶτος ἐπλάσθη, εἶτα Εὔα· καὶ Ἀδὰμ οὐκ ἠπατήθη, ἡ δὲ γυνὴ ἀπατηθεῖσα ἐν παραβάσει γέγονε· Σωθήσεται δὲ διὰ τῆς τεκνογονίας τῆς ἁγίας Μαρίας· αὕτη γὰρ τὸν Σωτῆρα Χριστὸν ἐτεκνώσατο, οὐκ ἀνδρὶ συνελθοῦσα, ὡς Ἠσαΐας μαρτυρεῖ, ἀλλὰ Πνεύματος ἁγίου ἐπισκιάσει, καθὼς ὁ Γαβριὴλ ὁ ἀρχάγγελος εὐηγγελίσατο· διὰ ταύτην οὖν τὴν πρόφασιν καὶ ἡ πλευρὰ πλήσσεται τοῦ Χριστοῦ, ἵνα καὶ τὰ προειρη μένα οἰκονομηθῇ, καὶ τὸ μυστήριον τοῦ βαπτίσματος κηρυχθῇ, καὶ ἡ χάρις ἡ μέλλουσα λάμψῃ· πηγάζει τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον τῆς ἁμαρτίας ἀπαλείψῃ· ἀπολάβωμεν. γὰρ αἷμα καὶ ὕδωρ ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Χριστοῦ, ἵνα καὶ καὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ καθαρισθῶμεν, καὶ τὸν παράδεισον 6. Ο grande mysterium! Latro resipuit, opus erat aqua ut baptizaretur, in cruce pendebat, nullus erat alius idoneus baptismo locus, non fons, non stagnum, non imber; nemo præterea qui liturgiam perageret: cuncti enim, metu Jadmorum, discipuli difugerant. Sed non carebat lacticibus Jesus: etiam in cruce suspensus, erat nihilominus aquarum creator. Nam quia fieri non poterat, ut regnum cœlorum ingrederetur latro absque baptismo, sanguinem et aquam emisit de suffosso latere suo Servator, ut dictum latronem impendentibus malis liberaret, suumque sanguinem redemptionis pretium esse demonstraret illorum, qui in ipso spem collocant. Nam Si taurorum sanguis atque hircorum, et cinis vilulæ aspersus inquinatos sanctificat ad carnis puri. ficationem, quanto magis sanguis Salvatoris nostri 18 omnium simul Christianorum purgatorium fiet? Si quis ergo tibi dicat infidelis: Cur crucifixus est 15 Rom. v, 15. 16 I Tim. 11, 13, 14. 17 Isa. vII, 14. Γ'. Ω μυστηρίου μεγάλου! μετενόησεν ὁ λῃστής χρεία ἦν ὕδατος ἵνα βαπτισθῇ· ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἐκρέ ματο οὐκ ἦν ἕτερος τόπος βαπτίσματος, οὐ πηγή, οἱ λίμνη, οὐκ ὄμβρος, οὐκ ὁ τὴν μυσταγωγίαν ἐπι τελῶν· πάντες γὰρ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων ἔφυγον οἱ μαθηταί· ἀλλ' οὐκ ἠπόρησεν ὁ Ἰησοῦς να μάτων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ σταυροῦ κρεμάμενος, δημιουρ. γὸς ὑδάτων γέγονε ἐπειδὴ γὰρ οὐχ οἷόν τε ἦν εἰσελ. θεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τὸν λῃστὴρ δίχα βαπτίσματος, αἷμα καὶ ὕδωρ προσήκατο τῆς νυγείσης αὐτοῦ πλευ ρᾶς ὁ Σωτὴρ, ἵνα αὐτὸν λῃστὴν ἐλευθερώσῃ τῶν ἐπηρμένων κακῶν, καὶ τὸ αἷμα λύτρον ἀποδείξῃ γενόμενον τῶν εἰς αὐτὸν τὰς ἐλπίδας ἐχόντων· ΕΙ γὰρ τὸ αἷμα ταύρων καὶ τράγων καὶ σποδὸς δαμάλως ραντίζουσα τοὺς κεκοινωμένους ἁγιάζει πρὸς τὴν τῆς σαρκὸς κάθαρσιν, πόσῳ μᾶλλον τὸ αἷμα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καθάρσιον γέγονε πάνω των ὁμοῦ Χριστιανῶν; Ἐὰν οὖν εἴπῃ σοί τις τῶν 18 Hebr. 1x, 12, 13,

IN SANCTUM PASCHA. 718' Christus? dio ei: Ut diabolum crucifgeret. Si tibi dicat Cur pependit in ligno? dic ei: Ut spinas et tribulos Adami exstirparet: hic enim ad gemitus pavoresque demnatus fuit, et ad tribulos excolendos: Jesus ergo cum sit humanissimus, et sum creaturæ vellet curam gerere, cuncta pro nobis sustinuit ut nos damnatione eriperet. Sicut enim ex muliere natus est, ut inflictum a muliere hominibus peccatum deleret, ita etiam spinis coronatur, ut male excultam a peccato terram, obedientia sua mitiorem redderet. Si dicat tibi: Cur fel et acetum bibit? dic ei Ut nos mortiferum draconis venenum evomeremus: illud enim fel, dulcedo mea evasit: et acetum illud, mihi suavitas fuit et medela. Si denique tibi dicat infidelis: Cur ad illum accedentes genu flectebant Judæi? dic ei: Ut nolentes etiam ipsum adorarent, et regnum ejus vel inviti humo strati confiterentur. Nunc quidem cum irrisione eum adorabant, nescientes quid agerent, in futura autem resurrectione «omne genu dectetur calestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confitebitur Dominum Jesum Christum in gloria esse Dei Patris. Amem 20*.» Habet etiam illa chlamys aliud ænigma: non enim regni tantummodo indicium erat, verum etiam cruentum et exitiosum Judæorum ingenidum demonstrabat. Calamum quoque manai ejus tradiderunt, ut ipsorum scriberentur peccata. καὶ φονῶδες τῶν Ἰουδαίων ἐπεδείκνυντο· ἔδωκαν ἁμαρτίαι. ORATIO IV. ἀπίστων, Διὰ τί ἐσταυρώθη ὁ Χριστός; εἰπὲ αὐτῷ, Ἵνα σταυρώσῃ τὸν διάβολον· ἐὰν εἴπῃ σοι, Διὰ τί ἐκρεμάσθη ἐπὶ ξύλου; εἰπὲ αὐτῷ, Ἵνα τὰς ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἐκριζώσῃ τοῦ ᾿Αδάμ· ἐκεῖνος γὰρ στένειν καὶ τρέμειν κατεδικάσθη, καὶ τριβόλους γιωργεῖν ὁ Ἰησοῦς οὖν φιλάνθρωπος ὤν, καὶ τοῦ ἰδίου πλάσματος θέλων προνοήσασθαι, πάντα υπέστη δι ἡμᾶς, ἵνα ἡμεῖς τῆς καταδίκης ἐλευθερωθῶμεν· ὥσπερ γὰρ ἐγεννήθη ὑπὸ γυναικός, ἵνα τὴν ἐκ για ναικὸς προσγενομένην ἁμαρτίαν τοῖς ἀνθρώποις ἀπα λείψῃ, οὕτως καὶ ταῖς ἀκάνθαις στεφανοῦται, ἵνα τὴν κακῶς γεωργηθεῖσαν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας γῆν, διὰ τῆς ἰδίας ὑπακοῆς ἡμερωτέραν ἐργάσηται· ἐὰν εἴπῃ σοι, Διὰ τί χολὴν καὶ ὄξος ἔπιεν; εἶπὲ αὐτῷ, ἵνα ἡμεῖς τὸν θανατηφόρον τὸν ἐξεμέσωμεν τοῦ δρά κοντος· ἡ γὰρ χολή, ἐμὸν γέγονε γλύκασμα· καὶ τὸ ὄξος ἐκεῖνο, ἐμοὶ γέγονεν εἰς γλύκασμα καὶ ἱαμα• Εν δέ σοι πάλιν εἴπῃ ἄπιστος. Διὰ τί ἐγονυπέτουν αὐτὸν προσιόντες αὐτῷ; εἰπὲ αὐτῷ, ἵνα καὶ μὴ θέα λοντες προσκυνήσωσιν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ ἄκοντες ἐπὶ τὴν γῆν ὁμολογήσωσι· νῦν μὲν γὰρ χλευάζοντες προσεκύνουν, μὴ εἰδότες δ ἔπραττον, ἐν δὲ τῇ μελλούσῃ ἀναστάσει «πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. ᾿Αμήν.» Ἔχει δὲ καὶ ἡ χλαμὺς ἐκείνη καὶ ἕτερον αἴνιγμα· οὐ μόνον γὰρ τὴν βασιλείαν ὑπετύπουν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὸ αἱμοβόρον δὲ καὶ κάλαμον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, ἵνα γραφῶσιν αὐτῶν αἱ ζ. Ταῦτα μὲν οὖν οἱ Χριστομάχοι ἐποίουν, ἀγνοοῦντες τὸν ἐσταυρωμένον· ἡ δὲ κτίσις οὐκ ἠγνόησε τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην καὶ Δημιουργόν· ἔτι γὰρ τοῦ Σωπρος ἐπὶ τοῦ σταυροῦ κρεμαμένου, θεωρήσας ὁ αἰ σθητές ἥλιος τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης ὑπὸ τῶν ἀνόμων ὑβριζόμενον, καὶ μὴ φέρων τὸ τόλμημα, φεύγει σκοτίσας τὴν γῆν, ἄτοπον ἡγησάμενος συν εργεῖν καὶ φωτίζειν ὀφθαλμοὺς τὴν μεγίστην ἀσε βοῦντας ἐσέβειαν· οὐ μόνον δὲ ὁ ἥλιος ἔφευγεν, ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ ἐκινεῖτο μὴ φέρουσα τὴν ἀνομίαν τῶν δρω μένων, ενδεικνυμένη δὲ καὶ διδάσκουσα, ὅτι Θεὸς ἦν ὁ σταυρούμενος· διὸ οὐδὲ ἠνείχετο, ἀλλ᾽ ἐχαλαίπαινε μὴ θέλουσι φέρειν ἐφ᾽ ἑαυτῆς τοὺς θεοστυγεῖς Ιουδαίους· οὐχ οὕτως γὰρ ἀδελφοκτονήσας ἔχράνει την γῆν ὁ Καΐν, οὐδ᾽ οὕτως ἐβάρησεν αὐτὴν ἡ τῶν για γάντων πυργοποιία, οὐδ᾽ οὕτως αὐτὴν ἐμίαναν ἀθεμιτουργήσαντες Σοδομῖται, οὐδ᾽ αὐτοὶ οἱ τὰ εἴδωλα ἐξ αὐτῆς πλάσαντες, οὐ τὸ αἷμα ἀπὸ ᾿Αβελ ἕως Ζαχα ρίου ἐκχυθὲν ἐποίησεν αὐτὴν οὕτως, ὅσον οἱ ίουδαῖοι τὸ μέγα τοῦτο τολμήσαντες ἀσέβημα· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αἱ σκληραὶ πέτραι ἐσχίζοντο, ἵνα μάθωσιν ὅτι οὗτός ἐστιν ἡ πνευματικὴ καὶ ζῶσα πέτρα - Επινον γὰρ, φησὶν 18, ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσ στις πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός. Ὁ τῆς Ἰουδαίων ἀγνωμοσύνης! Α' πέτραι διαῤῥήγνυνται, καὶ αὐτοὶ ἀναισθητοῦσι· τὰ ἄψυχα κλονεῖται, καὶ οἱ ἔμψυχοι ἀπιστοῦσι· τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ῥής γνυται, ἵνα λοιπὸν ἡ ἐρήμωσις αὐτῶν δειχθῇ· ἐσχί σθη γὰρ τὸ καταπέτασμα καὶ ἐγνυμνώθη τὰ ἐν τῷ 1º I Cor. x, 4. 20 Luc. XIII, 35. 20° Philipp. 11, 10. 7. Hæc itaque hostes Christi patrarunt, quem crucifigebant ignorantes. Reliqua tamen creatura Dominum suum non nescivit et Creatorem. Adhuc Servatore de cruce pendente, sol hic sensibilis cernens justitiæ Solem ab impiis injuria affectum, nec facinus patiens, tellurem obtenebrans fugit, indignum putans favere et oculos illuminare hominibus qui se summo scelere impiaverant. Neque sol tantum fugit, verum etiam terra mota est, facinus impium non ferens, Deum illum esse docens qui erat crucifixus. Quare nec ulterius tulit, atque indignata, est pondus ferre Deo odibilium Jadmorum. Non ite fratris interfector Cain illam contaminavit, non ita gigantum fabricata turris eam prægravavit, non ita illam polluerunt nefandi Sodomite, neque iiqui idola ex ejusdem materia effecerunt, non ita ex Abelo usque ad Zachariam sanguis effusus, quantum Jadæi hoc ingens facinus ausi. Propter hoc enim dure quoque petra scissæ sunt, ut ii dicerent hanc esse spiritalem vivamque petram. Bibebant enim, inquit, de spiritali sequente eos petra; petra autem Christus erat 19. Ο ingratos Judæorum animos! pstra scinduntur, et ipsi obdurescunt: inanimata moventur, et ipsi discredunt: templi velum scinditur, ut ipsorum futura vastitas designetur. Scissum quippe velum est, et arcana templi patefacta, propter Christi dicum: En relinquitur domus vestra deserta 20: reapse enim desertata sunt post Christi necem Judæorum sacra omnia: et qui in-

colebant urbem templumque angeli, illinc abscesse- ναῷ, διὰ τὸν εἰπόντη Χριστὸν 10, Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶ runt, atque ad Ecclesiam transmigrarunt: multaque corpora eorum qui dormierant resurrexerunt cum Christo: ut nos discamus Christum a morte haud solum resurgere, sed cunctos ipsi credentes ex mortuis æque suscitaturum. κος ὑμῶν ἔρημος· καὶ γὰρ ἠρήμωται μετὰ τὴν Χριστοκτονίαν πάντα τὰ τῶν Ἰουδαίων σεμνά· καὶ οἱ παραμένοντες τῇ πόλει καὶ τῷ ἱερῷ ἄγγελοι μετα έβησαν ἐκεῖθεν, καὶ ἦλθον εἰς τὴν Ἑκκλησίαν πολλὰ δὲ καὶ σώματα τῶν κεκοιμημένων συνανέστη τῷ Χριστῷ, ἵνα μάθωμεν ἡμεῖς ὅτι Χριστὸς ἀποθανών, μόνος οὐκ ἀνίσταται, ἀλλὰ πάντας τοὺς εἰς αὐτὸν πι στεύοντας ἐκ νεκρῶν ἀνίστησι. 8. Hæc summatim est veneranda Paschatis solemnitas hæc Christianorum mysteria de resurrectione mortuorum vitaque æterna celebramus. Ergo solemnia agamus non fermento malitiæ et nequitim, sed azymis sinceritatis et veritatis, credentes in Patrem, Filium ac Spiritum sanctum, in consubstantialem increatamque Trinitatem, credentes resurrectioni, exspectantes Dominum denuo venturum, neque jam humiliter, sed gloriose cum cœlesti majestate, cum splendidis angelis, cum tubis atque terrore simul et gaudio: gaudio, inquam, sanctorum, terrore peccatorum ac damnatorum. Deus autem pacis dignos nos omnes facial resurgendi cum sanctis, quorum opera, et verba, et orthodoxam fidem imitati fuerimus! quia ipsi est gloria et potentia per sæcula sæculorum. Amen. γ. Laudatio in dormitionem sanctæ Dominæ nostræ Deipara. η΄. Αὕτη ὡς ἐν κεφαλαίῳ ἐστὶν ἡ σεμνὴ τοῦ Πά σχα ἑορτή· καὶ ταῦτα Χριστιανῶν τὰ μυστήρια περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν καὶ ζωῆς αἰωνίου πανηγυρίζο μεν· τοιγαροῦν ἑορτάσωμεν μὴ ἐν ζύμῃ κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλ' ἐν ἀζύμοις εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας, πιστεύοντες εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, εἰς Τριάδα ὁμοούσιον καὶ ἄκτιστον, πιστεύοντες τῇ ἀναστάσει, προσδοκῶντες τὸν Κύριον πάλιν ἐρχόμενον, οὐκέτι μὲν ταπεινῶς, ἀλλ᾽ ἐνδόξως μετά λαμπρότητος οὐρανίου, μετὰ φωτεινῶν ἀγγέλων, μετὰ σαλπίγγων καὶ φόβου καὶ χαρᾶς, χαρᾶς μὲν τῶν ἁγίων, φόβου δὲ τῶν καταδίκων καὶ ἁμαρτωλῶν· ὁ δὲ Θεὸς τῆς εἰρήνης καταξιώσῃ πάντας ἡμᾶς μετὰ ἁγίων ἀναττάσεως, ἐν ἔργοις καὶ λόγοις εὑρεθέντας καὶ πίστει ὀρθοδόξῳ! ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. E'. Ἐγκώμιον εἰς τὴν κοίμησιν τῆς ἁγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου α΄. Φωνὴν σάλπιγγος, κερατίνης βοῆς ἀλαλάζουσαν γεγωνότερον καὶ καταδονοῦσαν τὰ πέρατα, ἀπαιτῶν ὁ λόγος πρὸς εὐφημίαν τῆς παρούσης ἱεροκηρύκτου ἡμέρας, κινδυνεύει, ὦ ἄνδρες, δι᾿ ἀσθενοῦς τοῦ φωνητικοῦ ἡμῶν ὀργάνου προερχόμενος· ἀλλ᾽ ἡ βασί λισσα καὶ κυρία τοῦ παντὸς, ὡς οἷά τις ἀφιλότιμος, δέξαιτο τάχα καὶ τὸν τῇδε δουλικὸν αὐτῆς βραχὺν καὶ πενιχρὸν ἡμῶν λόγον, ὡς τῶν ὑψηγόρων τους μα κρούς τε καὶ ὑπερλάμπους, ταῖς τοῦ προστάσσον τος εὐχαῖς εὐμενιζομένη· ἐπείπερ καὶ πρὸς ἕν μόνον βλέπει τὸ τῆς προθέσεως ἡ φιλάγαθος· ἀλλά και δεῦρο, συναγέρθητι, ἡ ὑπ᾽ οὐρανὸν ἅπασα, ὅσον ἐν ἱεράρχαις τε καὶ ἱερεῦσιν, ἐν μοναδικοῖς τε καὶ μια γάσιν, ἐν βασιλεῦσί τε καὶ ἄρχουσιν, ἐν ἀνδράσι τε καὶ γυναιξίν, ἐν νεανίσκοις τε καὶ παρθένοις, ἐν φυλαῖς τε καὶ γλώσσαις, παγγενεί τε καὶ παμπληθεί, 1. Tubæ vocem, buccinæ clangorem, solito resonantius clamantem, et orbis fines strepitu concutientem, sermo meus cum postulet ob hanc sacri præconii diem celebrandam; vix, o viri, per phonetici nostri organi infirmas vires procedit. Sed Regina ac Domina universi, tanquam minime ambitiosa, recipiet, spero, hunc quoque brevem, famulitio ejus addictum, pauperculum nostrum sermonem, haud secus quam sublimium oratorum longas splendidasque orationes, ejus qui mihi id demandavit, precibus propitiata: præter quam quod, unice aspicit mentis propositum benignissime virgo. Age nunc mihi hue simul adesto, aniversa quæ cœlo subes terra, quantum est pontificum ac sacerdotum, monachorum et laicorum, regum et principum, virorum ac feminarum, adolescentulorum ac virginum, tribuum et linguarum, καὶ τὰς τῶν ἀρετῶν ἐσθῆτας ἐξυπαλλάσσουσα, ὡς ἐν ex omni genere ac populo; virtutumque quasi mutatoriis sumptis, aureis fimbriis circumamicia et variata, prodi hilariter gestiens, ut Dominiparæ Mariæ funebria et transitum celebres. Migrat enim ex his terrestribus et appropinquat montibus æternis, verus Sionis mons, in quo Deo habitare placuit, ut Psalmista lyra canit ". Hodie igitur terrenum colum incorruptibilitatis vestimento cir21 Psal. CXXXΙ, Adnotatio. In codice prisco Vat. 455, f. 226 b, legitur alia oratio cum hoc titulo: Τοῦ ἁγίου πατρὸς ἡμῶν Θεοδώρου τοῦ νέου ὡμολογη τοῦ εἰς τὸ γενέθλιον τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου ἐν ᾧ τὸἑξήκοντα χαίρε. Sancti patris nostri Theodori, novi confessoris (id est Studitæ), in nativitatem sanctissimæ Deiparæ, κροσσωτοῖς χρυσοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη, πρόελθε φαιδρῶς γεγηθυῖα τῆς Κυριοτόκου Μαρίας ἑορτὴν ἑορτάζουσα τὰ ἐπικήδειά τε καὶ διαβατήρια· με ταβαίνει γὰρ ἐκ τῶν ἐνθένδε καὶ ἐγγίζει ὄρεσιν αἰωνίοις, τὸ ὄρος ὄντως τὸ Σιών, ὃ ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ, ὡς ἡ τοῦ ψάλλοντος λύρα· σημε ρον τοιγαροῦν ὁ ἐπίγειος οὐρανὸς τῷ τῆς ἀφθαρσίας περιβολαίῳ ἑλισσόμενος, εξαλλάττεται εἰς διαμονὴν ubi sexaginta ave. Incipit. Λαμπρῶς πανηγυρίζει ἡ κτίσις τήμερον: splendide hodie solemnitatem agit creata natura. Equidem vix dubito quin prædicta oratio Studitæ nostri sit; sed quia sub S. Joannis Damasceni nomine edidit eam Lequinius Opp. t. II, p. 849 seqq., a me prætermitti debuit.

MITD V. DIRMITANEM DÆIPARE. kizmi a ¤ SEKILANG mæ i mazi a comandrum wanshette að málvern sinemAND JA Benowman; Dein sú si in ase De ང (vī; zneum à fùùù à vezììmaez VITH imun à 1; deere; Ever { quam; K. HEMAGErns winzi zai Fly 42-2 ma şi à èn kommer. 1; tumen isinam ་:་ ziz: Jan be ha have al MENKUMAM. Dhèe spisals mayor a Dev ihume DÄR ÖZDE SE JOkea Swim annicovos, dalat pos ÒJCI & ZYEMOŝi umpvcik vita, sumušros szIONALS IMMACULAN Aguas las än taraa «Ì TEIS ǎadeinama sad DE DONANÁS Adeonuerős vi suzarzan Štousainer zuten geenth PAĻLAÐIR ÍNT TESPO VIL, SË FUNÈ vous se ibanja Davić, etzbara VATI MINIs at EXRES 76%games **; DÅ est arizm, post Nam th affèreRIDE. laghmm.. à era motoriz §. Na a chymus istakams į Šertianę Ileana, mbę wymi ich i; lastn; ul ayı kəs blogi, sacrisas, aytu uzivanus, eli vi @xl kais vī; al mụn bli - vsus bediş sari zi hans pale Imowni sesa kunda; di man las mi antic ysmukaiņu ma' him; narxi; m² kiiphastichaica mÅ; & ung là à ins w; izim; majmua· im si Dhunšį mal sənə yumi imate, indą a me i zn palanjava; Atha li hamin 2. Nude enge mara's veins Daggara cib Šens, spiritalia nIDS ST MALDA Azaiki Neminari pro miză” tačnia perrieskanta: stk artisala iz qjjas commotis a Deo la Sam byreke szyku stem pro uzšte azn gezere as adazerit: zuzo saparades çar lecz gevarere manas dem:tivas, Avota innertalis, ad Demisem pre mzaði salute atsak 2018 sali parvo subtaless naturalem maz spřezdet tamen in pieta dovde Ana, Yua populis að evagraæ reseraliazis salutarem vanta ctam exhibet: etiamsi li minime vellent Læretici: et cum in supera erolarerat columba mactassi inferiora hæc pretegere na desinit: corpkarı immė; mum in praegressa, spiritu nodescam est: cœlo illata, drmo 2 sum kútom, ý malum siv jabism • się dni; dežėda kimae ni; šalyova; pnmkum nì sợi; Kişi, Haka: pò là à; =xuro;:; Ela;; ர்வு: ம்பளிizvindan this TỶ EDK sẵndiễm • iyahatin toivum ti yɔvI:- κείον της ενα ονείδους δόξαν κατακληρούμενον· süępaniska 7. Elz• slxım yiş im yóvov shɔ Kesintita i sjumara xtio:;, à ñ; ișħassia; vzure portaă; in sžje παρθενής πηγής ἀρχομένη, καὶ τοῦ θανατηφόρου USE τοιαῦτα ἡμῖν τὰ ἑορταζόμενα of plesov • zrdixašta ti Suvokoyojueva, & ui Χριστοειδής είζα τοῦ Ἰεσσαὶ, ἡ ἱερόόλαστος ράβδος toŭ 'Azɔèn, ó vorzò; mașiòs:so; toù 7; ¿w7; 35λου, ὁ ἔμψυχος κειμὼν τῶν παρθενικῶν ἀρωμάτων, ἡ κυπρίζουσα θεογεώργητος ἄμπελος τοῦ πεπείρου και ζωοσταγούς βέτοχος, ὁ ὑψηλὸς καὶ ἐπηρμένος Περουσ βικής θρόνος του παμβασιλέως, ο πλήρης οἶκος τῆς δόξης Κυρίου, τὸ τοῦ Χριστοῦ ἅγιον καταπέτασμα, ὁ τῆς Ἀνατολῆς φαεινότατος τόπος, κοιμηθεῖσα ἐν εἰρή νῇ καὶ δικαιοσυνη χαρίζεται· κοιμηθεῖσα, φημι, ἀλλ' οὐκ ἀποθανοῦσα μεταστάσα, ἀλλ᾽ οὐ καταλιπούσα ὑπερασπίζεσθαι τοῦ γένους· ποίῳ τοίνυν λόγῳ παραστήσομέν σου μυστήριον, ἀποροῦμεν ἐννοῆσαι, ἀσθε. νοῦμεν ἐκφράσαι, ἐλιγγιῶμεν διαγράψαι, ὅτι ξένον καὶ ὑψηλὸν καὶ ἐπηρμένον διανοίαις ἀπάσαις· οὐ Psal. XLV, 15. nes fuga; facta apud Dominum mediatrix. Mima quidem per progenitricem vam mors ingressa mundum imperio premebat; ause tamen beatama illius filiam ageressa, depulsa est; indidem vieta, unde eim potentiam sumpsera:. Lætetur igitur femineum genus, pre ignominia gloriam sortitum. Gaudeat Eva, quæ jam deinceps non est maledidieta, postquam benedictionis sobolem Mariam protulit. Exsuitet creatura universa, que immor talitatis Quenta ex virgineo fonte mystice haurit, quibus a mortifera siti liberatur. Hæc nostra out hodierna solemnitas: hæc est hymnologia quam nobis suppeditat Jesse radix qua florem Christum extulit, sacra Aaronis virga frondesoons, intelleetualis paradisus ubi vitæ lignum, spiritale pratum virginalium aromatum, florida et a Deo exculta vitis maturi vitaque manantis recemi: celsus olevatusque thronus Cherubious regis universalis, domus gloria Domini plena, sanctum Christi velamen, lucidissima Orientis regio, quæ in pace ac justicla ob. dormivisti, obdormivisti, inquam, potius quam obilsti: translata es, neque tamen humanum genus pro tegere desinis. Quibusnam itaque verbis mysterium tuum explanemus, mente ambigimus, lingua infirma non eloquitur, scribere titubamus, quia peragrinum excelsumque est, atque omnes cogitationes transcendit. Neque enim illud commune aliquid habet aut comparativum, ut facile ex rebus nostris (6-7) Intelligit Iconomachos Mariani cultus infensissimos hostes.

demonstrationem illius faciamus; sed ex iis quæ γὰρ ὡς ἐπὶ τῶν ἄλλων κοινωνεῖ καὶ συμφέρεται, ἵνα supra nos sunt, decora tua pie comprehendentes; uni tibi quæ superiora homini sunt concedimus. Immutasti igitur naturam ineffabili partu tuo. Quandonam enim audivit quisquam virginem sine est pariens, eam vides virginem incorruptam, quia semine concipientem? O rem miram! quæ mater scilicet quod pariebatur, Deus erat. Hoc unum itaque etiam in vitali dormitione, a cæteris differéns, merito sola habes utriusque simul (corporis et animæ) incorruptelam. δῶμεν προχείρως ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τὰς ἀποδείξεις, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς τὰ περὶ σοῦ εὐσεβῶς διαλαμβάνοντες παραχωροῦμέν σοι μόνῃ τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον· διήλλαξας τοιγάρτοι τὴν φύσιν κατὰ τὴν ἄῤῥητον γέννησιν· ποῦ γὰρ ἔγνω τις παρθένον ἀσπόρως συλλαμβάγουσαν; Ω τοῦ θαύματος! τὴν ὡς μητέρα λοχεύουσαν, ὁρᾷ ὡς ἄφθορον παρθενεύου σαν, ἐπειδὴ Θεὸς ἦν τὸ γεννώμενον. Τοῦτο οὖν και ἐπὶ τῇ ζωοφόρῳ κοιμήσει, ἐξαλλάττουσα τῶν λοι πῶν, εἰκότως μόνη ἔχεις τοῦ συναμφοτέρου τὸ ἄφθαρτον. γ΄. ᾿Αλλ᾽ ἡ Σιών ἡμῖν ἀφηγείσθω τὰ τῆς ἡμέρας παράδοξα πεπλήρωτο τοίνυν τὸ τῆς ζωῆς ὁροθέσιον· παρῆν ἡ τῆς ἀναλύσεως ὥρα· προέγνω ὡς οἷα Θεοῦ μήτηρ ἡ παναγία τὸ τῆς μεταστάσεως στά διον· πόσον γὰρ δοίη τις τὸ μεῖζον, ὦ φιλόχριστοι, πρὸς πάντα τὸν δουλικῶς ὁρῶντα, τῇ Μητρὶ τοῦ Θεοῦ καὶ ἀρχιπροφήτιδι; Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ᾔσθετο καὶ μεμάθηκεν, οἷα ἡμῖν ὁ λόγος ἀνακαλεῖσθαι αὐτὴν ὑποφαίνει; Ηκεν ἡμέρα τῆς ἐξόδου μου· ἧκεν ὁ χρόνος τῆς πρὸς σὲ ἐκδημίας μου· παρέστωσάν μοι οἱ λειτουργήσοντες τὰ ἐνταφία, Δέσποτα· ἐπισταίησαν οἱ τὴν κηδείαν συντελέσοντες διάκονοι· καὶ εἰς μὲν χεῖράς σου παραθήσομαι τὸ Πνεῦμά μου· παλάμαις δὲ τῶν μαθητῶν σου τὸ ἄψαυστον καὶ Θεοδόχον σῶμά μου, ἐξ οὔπερ σὺ ἡ ἀθανασία ἀνατέταλκας ἐκκομί σασθαι· παραστήτωσάν μοι οἱ ἐν τοῖς πέρασι διεσπαρμένοι πρὸς εὐφροσύνην μου, οἱ κήρυκες καὶ ὑπηρέται τοῦ Εὐαγγελίου σου· καὶ εἰ τὸν δίκαιον Ενώχ ἔτι ζῶντα μεταθέσθαι διὰ τὸ χρειῶδες ηὐδόκησας· τόν τε Θεσβίτην Ἠλίαν ἐπαρθῆναι πυρίνῳ ἅρματι ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς πρὸς ἀδήλους χώρας, ἀμφοτέρους τὸν τῆς φρικτῆς σου καὶ παμφαούς δευτέρας παρουσίας ἀναμένοντας χρόνον· καὶ αὖθις εἰς τὸν προφήτην ᾿Αμβακούμ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Βαβυλῶν να διὰ χρείαν τοῦ Δανιὴλ ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ μεταστῆσαι καὶ ἀναποδίσαι ἑτερατούργησας· τί σοι οὐ δυνατὸν θελήσαντι μόνον; ταῦτα ἐπεὶ λέλεχεν ἡ πανυμνητος, καὶ ἡ ἀποστολικὴ δωδεκὰς ἐπέστη, ἄλλος αλλαχόθεν ὡς νεφέλαι τῷ πτερῷ τοῦ πνεύματος πρὸς τὴν τοῦ φωτὸς νεφέλην ἐλασθέντες καὶ καταπαύσαν τες· τί οὖν φησιν ἡ θεώνυμος καὶ πολυώνυμος καὶ μεγαλώνυμος; ἄρασα κύκλῳ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀναχέ κλιμένη καὶ ἰδοῦσα τοὺς ζητουμένους, Αγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, καὶ ἔσται μοι τοῦτο εἰς ὄνομά εὐφροσύνης, καὶ εἰς αἴνεσιν καὶ μεγαλειότητα παρὰ πᾶσι τοῖς ἔθνεσι τῆς γῆς, ὅτι συνήγαγέ μοι τοὺς θεμελίους τῆς Ἐκκλησίας, ὅτι συνήθροισέ μοι τοὺς ἄρχοντας τῆς οἰκουμένης, τοὺς θαυμαστούς ὑπηρέτας τῆς ἐμῆς κηδείας. Ο μεγαλοφυοῦς τερατο ουργήματος! ὦ μητρικῆς ἀφοσιώσεως ἔργον! ὦ σχέ σεως υλικῆς δῶρον 1 οὐρανός μοι τὸ δωμάτιον κατ εφένη, τοὺς φωστῆρας τοῦ κόσμου ἐν ἑαυτῷ περιφέρων ναός Κυρίου ἡ ὀροφή ὤφθη, τοὺς θείους 3. Sed jam nobis Sion enarrot diei illius mirabilia. Completus erat vita terminus; aderat resolutionis hora. Præcognoverat, ut par erat, Dei Mater sanctissima translationis suæ stadium. Quis enim hoc multo magis, o Philochristi, præ aliquo quolibet servilis conditionis vate, Matri Dei et principi prophetarum non attribuat? Postquam igitur hæc sensit et agnovit, qualia ipsam elata voce dixisse ratio nobis suadet? Venit, inquit, exitus mei dies: venit tempus meæ ad te transitionis. Adsint mihi qui meas exsequias curent, Domine: assistant, funus meum curaturi ministri; et in manus tuas spiritum meum commendabo. Manibus discipulorum tuorum, intactum Deique receptaculum corpus meum, ex quo tu qui es ipsa immortalitas prodiisti, efferatur. Adsint mihi ad solatium qui in cunotis terræ finibus dispersi sunt, præcones ac mini. stri Evangelii tui. Quod si justum Enochum viventem adhuc propter suam bonitatem transferri voluisti; et Eliam Thesbitem igneo curru|sustolli ex hac cognita ad ignotas regiones, ambos scilicet tremendi tui ac splendidissimi adventus tempus exspectantes si præterea propphetam Habacucum ex Hierosolymis Babylonem usque, ob Danielis necessitatem, uno temporis momento transferri, et inde reverti mirabiliter fecisti; quid tibi impossibile sit, modo velis? Vix hæc dixerat laudatissima Virgo, cum duodecim apostoli supervenerunt, alius aliunde ceu nebulæ alis spiritus ad lucis nebulam (nempe quæ lucem fulgore suo obscurabat) delati donec illio pedem figerent. Quid ergo dixit virgo theonmys, polyonyma, megalonyma? Oculos circumferens de suo recubitu, vidensque expetitos discipulos: Laetetur, inquit, anima mea in Domino, sitque hic mihi gaudii titulus, et laudationis atque η amplitudinis apud omnes terræ populos, quia congregavit mihi Dominus Ecclesiæ fundamenta, mundi principes adunavit, mirabiles funeris mei ministros. Ο grande portentum lo maternæ sanctificationis opus! o filialis dilectionis donum! Cœlum mihi patet hospitium, quod mundi luminaria continet; templum Domini, cœleste lacunar, aperitur, divos mystas sacerdotesque mihi ostendens. Haud De Deipara obitu, ejusque loco, et apostolis at pie creditum est assistentibus, etc., prolixe eruditeque Trombellius in Vita ejusdem Deiparæ, tom. IV, dissert. 45, prolatis variis ex antiquitate testibus ac documentis, quæ hic repetere non vacat. Nunc autem noster quoque Studita testis non contemnendus accedit.

ORATIO V. IN DORMITIONEM DEIPARÆ. me vesaniam, neque adversus me violentam manum armabit cædi men anhelans sacerdotalis senatus. Jamdiu quidem hi cruenti moliti sunt Matrem cum Filio perimere, sed scopo aberrarunt, superna eos cohibente Providentia. Ad tuta transmigro habitecula, ad tutam et sine molestia quietem, ubi inimicus malitiæ suæ insidias non collocat, ubi Domini deliciis fruar, templumque spectabo ego que illius templum splendidum fui. μύστας καὶ ἱερουργούς παραστήσασά μοι· οὐκέτι το jam ulterius Judaica factio meditabitur adversus Ἰουδαϊκὸν σύστημα μελετήσει την κατ᾿ ἐμοῦ παροι νίαν· οὐκέτι κατ᾿ ἐμοῦ ἐφοπλίσει τὴν πάντολμον χεῖρα πρὸς ἐμὴν φονοκτονίαν τὸ ἱερατικόν βουλευτή ριον· πάλαι μὲν οὖν μεμελετηκότες συντήρουν ἂν τῷ Υἱῷ τὴν Μητέρα οἱ φιλαίμονες, ἀλλὰ διήμαρτον τοῦ σκοποῦ, εἰργούσης αὐτοὺς τῆς Προνοίας ἄνωθεν· πρὸς ἀσύλους μεταβιβάζομαι κατοικεσίας, πρὸς ἀσύλους καὶ ἀνενοχλήτους διαναπαύσεις, ἔνθα οὐ παρ εισδύει ὁ ἐχθρὸς τὰ τῆς κακίας ἔνεδρα, ἔνθα ἴδοιμι τὴν τερπνότητα Κυρίου, καὶ ἐπισκέψομαι τὸν ναὸν ὁ παμφαής ναὸς αὐτοῦ. δ. ᾿Αλλ᾽ οἷα πρὸς αὐτὴν, εἴτε ἀφ᾽ ἑαυτῶν, εἶτε παρὰ τῶν προφητικών στομάτων ἐκλεξάμενοι οἱ μπ κάριοι ἀπόστολοι; α΄. Χαίροις φησί, κλίμαξ ἐστηριγμένη ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν, δι' ἧς ἡ καθ᾿ ἡμᾶς κάθοδος, καὶ ἡ εἰς οὐρανοὺς ἄνοδος γέγονε τοῦ Κυρίου, κατὰ τὸν μέγαν πατριάρχην Ἰακώβ. β΄. Χαίροις, βάτε παραδοξοειδέστατε ἐξ ἧς ἐπεφά νη ἄγγελος Κυρίου ἐν φλογὶ πυρὸς, ἥνπερ κατακαῖον τὸ πῦρ οὐ κατέκαιεν, κατὰ Μωϋσέα τὸν θεοπτικώτατον. γ΄. Χαίροις, ὁ θεόδεχτος πόκος, ἐξ ἧς ἀπεῤῥύη ἡ οὐράνιος δρόσος, πλήρης λεκάνη ὕδατος, κατὰ Γεδεών τὸν θαυμασιώτατον. δ. Χαίροις, πόλις τοῦ βασιλέως τοῦ μεγάλου, ἣν οἱ βασιλεῖς θαυμάζοντες μεγαλύνουσι, μετὰ Δαβὶδ τὸν ᾀσματογράφου. ε. Χαίροις, ἡ νοητὴ Βηθλεὲμ, ὁ οἶκος τοῦ Ἐφρα θά, ἐξ οὗ ἐξελήλυθεν ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης του 4. Age vero quid Virgini responderunt sive pro. priis sive prophetarum verbis beati apostoli? 1° Ave, aiebant, scala a terra in column protense, per quam Domini ad nos descensus, et in cœlum reditus fuit, ut Jacob patriarcha vidit. 2° Ave, rube mirabillime, ex quo angelus Domini apparuit in ignis flamma, quem ardens ignis non amburebat, sicuti summo Dei spectatori Moysi ostensum est, 3º Ave, Deo gravidum vellus, ex quo cœlestis ros defluxit, imo plenus aqua catillus, quod admirabili contigit Gedeoni. 4. Ave, civitas regis magni, quam admirabundi reges magnificant, ut hymnographus David delineat. 5° Ave, intellectualis Bethleem, domus Ephratha, ex qua egressus est Rex gloriæ, ut fieret princeps in εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ Ἰσραὴλ, οὗ αἱ ἔξοδοι G Israele, oujus exitus ab initio dierum seculi, ut ait ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος, κατὰ Μιχαίαν τὸν θειό- ς. Χαίροις, τὸ κατάσκιον παρθενικὸν ὄρος, ἐξ οὗ ὁ ἅγιος τοῦ Ἰσραὴλ ἐπεφάνη, κατὰ ᾿Αμβακούμ τὸν Θεοβόητον. ζ'. Χαίροις, λυχνία χρυσοειδέστατε καὶ φωτοφόρε, ἐξ ἧς περιέλαμψε τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένοις τὸ ἀπρόσιτον φῶς τῆς θεότητος, κατὰ Ζαχαρίαν τὸν θεσπέσιον. η'. Χαίροις, τὸ παγκόσμιον ιλαστήριον τῶν βροτῶν, δι' οὗ ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομα Κυρίου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα τῷ ὀνόματι αὐτοῦ προσάγεται κατὰ Μαλα χίαν τὸν ἁγιώτατον. divus Michæas 23. 6º Salve, umbrose mons virginee, ex quo Sanctus Israelis apparuit, ut Habacucus divinitus instinctus clamut “. 7ο Ave, lucerna auro splendens lucifera, ex qua sedentibus in tenebris et in umbra mortis effulsit inaccessa deitatis lux, secundum divinitus afflatum Zachariam *5. 8 Ave, universale mortalium propitatorium, per quod ab ortu solis usque ad occasum nomen Do mini glorificatur in gentibus, et in omni loco thurlficatio nomini ejus offertur, sicut ait sanctissimus Malachias 3, θ'. Χαίροις, κούφη νεφέλη, ἐν ᾗ Κύριος κεκάθικε, 9o Ave, levis κατὰ Ἡσαΐαν τὸν ἱεροφωνότατον. ι. Χαίροις, ἱερὰ βίβλος τῶν προσταγμάτων Κυρίου, καὶ ὁ νεοχάρακτος νόμος τῆς χάριτος, δι᾿ ἣν τὰ ἀρεστὰ θεῷ, ἡμῖν γνωστά ἐστι, κατὰ Ἱερεμίαν τὸν πολυθρηνότατον. nebula, in qua Dominus rewodit, ut est apud sacra magnaque voce præditum Isaiam 27. 10° Ave, sacer mandatorum Domini liber, noviter scripta gratiæ lex, per quam Deo placita nobis innostescunt, prout luctuosissimus ait Jeremias 2. 23 Mich. v. 2. 24 Habac. 111, 3. 26 Zach. III, 9; τι, 12. 26 Malach. 1, 11. 17 Isa. xix, 1. xxv, 13, et alibi. Imitatur Theodorus s. Cyrillum Alex; in Oratione de B. Maria. Opp. t. V, part. II, p. 379. Dicerem imitari quoque Damascenum; nisi nuper p. 54, in adnotatione monuissem lectores, oratio28 Jerem. nem illam de nativ. B. Mariæ, editam inter Damascenicas. Theodorum potius habere parentem, teste etiam codice Vaticano 455.

11º Ave, janua clausa, per quam Deus Israelis ingressus est et egressus, sicut summus Dei speculator Ezechiel scribit 39, 12º Ave, nulla manu laborate mons celsissime,ex quo angularis abscissus foit lapis, sicut ait summus theologus Daniel 30, ια΄. Χαίροις, πύλη κεκλεισμένη, δι' ἧς Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ εἰσελήλυθεν καὶ ἐξελήλυθεν, κατά Ἰεζεκιήλ τὸν θεοπτικώτατον. ιβ΄. Χαίροις, τὸ ἀλάξει τον χειροῦψηλότατον ὄρος, ἐξ οὗ ὁ ἀκρογωνιαίος ἀποτέτμηται λίθος, κατὰ Δανιὴλ τὸν θεολογικώτατον. 5. Sed enim quænam mens complectatur, vel ora- ε'. Καὶ ποῖος νοῦς χωρήσειεν, ἢ τίς λόγος ἐφίκοιtio exæquet, quot quantaque ibi cecinerunt, dixo- το, ὅσα ἐκεῖσε ἦσαν, ἔφασαν, ἐμακάρισαν οἱ θεολόγοι; runt, laudativo præconio extulerunt theologi viri? Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τὰ εἰκότα ἱερούργησαν ἱερῶς, καὶ ἁγίως At postquam justis sacris functi fuerunt, sancteque τὰ ἅγια ἐπετέλεσαν, ἰδοὺ παρεγένετο καὶ ὁ Κύριος sanota peregerunt, ecce adfuit ipse Dominus cum μετὰ δόξης ἰσχύος αὐτοῦ καὶ πάσης στρατιᾶς οὐρα gloria fortitudinis suæ omnique cœlorum exercitu. νοῦ· καὶ ἀοράτως μὲν ἐλειτούργουν οἱ ἀσώματοι, Et invisibiliter quidem incorporei (angeli), corpo- σωματικῶς δὲ οἱ ἀπόστολοι ὑμνῳδο! τῆς θείας μεγαraliter autem apostoli divinorum magnelium hym- λειότητος ἐδείκνυντο· συμμιγὴς ἦν, ἀδελφοί, ἡ niste erant. Mista erat, o fratres, panegyris atque πανήγυρις καὶ ὁ θίασος οὐράνιός τε καὶ ἐπίγειος chorus coelestium ao terrenorum (nec quisquam mi- η (καὶ μὴ ξενιζέτω ὁ λόγος τὰ θεοπρεπή ὑπογράφων), retur nostram Deo dignas res narrantem orationem), Αγγέλων, Αρχαγγέλου, Κυριοτήτων, θρόνων, Αρχῶν, Angelorum, Archangelorum, Dominationum, Thro- Εξουσιῶν, Δυνάμεων, τῶν Χερουβικῶν, καὶ Σεραφι norum, Principatuum, Potestatum, Virtutum, Che- κῶν, ἀποστόλων, μαρτύρων, δικαίων, τῶν μὲν προrubinorum, Seraphinorum,apostolorum,martyrum, τρεχόντων, τῶν δὲ προσυπαντώντων, τῶν μὲν ἡγου justorum: quorum alii deducebant, alii precede- μένων, τῶν δὲ προηγουμένων, τῶν δὲ ἑπομένων, τῶν bant, alii subsequebantur,alii stipabant, cunctique δὲ παρεπομένων, πάντων φωνῇ μιᾷ ἐν εὐφροσύνῃ una voce cum jubilis clamabant: Cantate Domino, βοώντων· Ασατε τῷ Κυρίῳ· αἰνέρατε τὸν Κύριον laudate Dominum, benediclus Dominus super justo εὐλογημένος Κύριος ἐπὶ δίκαιον ὄρος τὸ ἅγιον αὐ monte sancto ejus, et exalletur colum in sublime, τοῦ· καὶ ἀνυψωθήτω ὁ οὐρανὸς εἰς τὸ μετέωρον· τίς Quis ergo audivit par canticum a sæculo, o Philo- οὖν ἤκουσεν ἐξ αἰῶνος τοιοῦτον ἐξόδιον, ὦ φιλόχριchristi quis hujusmodi exsequiarum pompam? στο:; τίς ἔγνω τηλικαύτης κηδείας προπομπήν; τίς Quis unquam talem transitum novit, quali Mater ᾔσθετο τοιαύτης μεταβάσεως πώποτε, οἵας ἡ Μήτηρ Domini mei digna fuit? Neque id immerito, quan- τοῦ Κυρίου μου ἡξίωται; καὶ οὐκ ἀπεικός· ἐπειδήdoquidem nemo illa excelsior, quæ omnium maxima περ οὐδέ τις ὑπέρτερος αὐτῆς δέδεικται, μειζοτέρας fuit. Horret spiritus meus, dum transitus tui magna- οὔσης ἁπάντων· φρίττει μου οὖν τὸ πνεῦμα τὸ με lia, o Virgo, recogitat. Perhorrescit mens mea, dum γαλεῖον τῆς μεταστάσεώς σου, ὦ Πάρθενε, διευθυ tuæ dormitionis admirabilitatem reputat. Hæret μούμενος· ἐκπλήττεταί μου ὁ νοῦς τὸ τῆς κοιμήσεώς lingua mea, dum tui reviviscentis mysterium enar- σου θαυμάσιον ἀναλογιζόμενος· συνδέδεταί μου ἡ rat. Nam quis digne auditas faciet omnes laudes tuas, γλῶττα τρ τῆς παλινζωίας σου μυστήριον ἐκε et narrabit cuncta mirabilia tua? Quænam mens διηγουμένη· τίς γάρ ἐστιν ἐκεῖνος, ὃς ἐπαξίως satis sublimi facundia eloquetur? quænam lingua ακουστὰς ποιήσει πάσας τὰς αἰνέσεις σου, διηγήσοιτο magnisons predicabit? tua, inquam,decora effabitur, πάντα τὰ θαυμάσια σου; ποῖος νοῦς ὑψηγορών της res tuas describet, merita tua verbis exprimet, vel τορεύσει; ποῖα γλῶσσα μεγαληγοροῦσα φθέγξεται, tua mirabilia exæquabit mysteria, celebritates, fe- καὶ τὰ σὰ ἐξείποι, τὰ σὰ παραστήσει, τοῖς σοῖς stos dies, laudationes, encomia? Quamobrem ad προσβάλλει ρήμασιν, ἢ τῶν σῶν ἐφικνεῖται θαυμα hoc quoque mysterium celebrandum infirma est, σίων τελετῶν, πανηγύρεων, ἑορτῶν, διηγήσεων, viribus impar, et attingendo scopo inepta convinci- έγκωμίων; μεθ' ὧν καὶ τοῦ παρόντος μυστηρίου tur. Tu enim superemines, excedis, incorporabiliter ἀσθενεῖ, ἀτονεῖ, ἀποτυγχάνει, ἀπελέγχεται· καὶ superas, altitudine, magnitudine, sublimissimam γὰρ ὑπερέχεις, ὑπερβάλλεις, ὑπερτερεύεις ἀσυγ quamlibet coli partem: sanctitatis quidem splen- κρίτως, ἐν ὕψει καὶ μεγέθει τοῦ ἀνωτάτου πόλου, ἐν dore lucem solis, meritorum jure angelorum digni- ἁγνείας λαμπρότητι τοῦ ἡλιακοῦ φάους, ἐν παρtatem, et cujuslibet incorporeæ rationalis substantiæ ῥησίας οἰκειώσει τῆς ἀγγελικῆς ἀξίας, πάσης τῆς intellectualium et intelligibilium virtutum. αύλου καὶ λογικῆς οὐσίας νοητῶν τε καὶ νοερῶν δυ νάμεων. 6. Sed, o illustrem splendidamque, sic enim læ19 Ezech. XLIV, 2. 30 Dan. 11, 45. De Deiparæ corpore resuscitato et in cœlos assumpto, copiose item Trombellius in citato operis tomo dissert. 46. Videndus insuper Benediotus XIV; De festis lib. 11, cap, 8. Rem attingit etiam Vercellensis in sermone 17, inter illos I. Inter vetera scripta eminet Pseudoact. De assumptione B. Mariæ, ad H ς· Ἀλλ᾽ ὦ τῆς ἐπιφανοῦς σου καὶ λαμπρᾶς (δι' Eustochium. Studita autem noster ecclesiasticam traditionem tenere se nunc indicat vocabulo παλινζωΐας. Et quidem pluribus verbis Damascenus, orat. 2, de dormitione Deiparæ,. 14. Nunc adde Epiphanium monachum nuper a cl. Dresselio editum.

ORATIO VI. IN SANCTOS ANGELOS. plenumque stupore transitum tuum! Ο vitæ incorruptelæque datricem sepulturam tuam, o lucis Parens! Sed nubes permeans, et in cœlum conscendens, et in Sancta sanctorum ingressa in voce exsultationis et confessionis, benedicere digneris, o Deipara, orbi terrarum; intercessionibus tuis aerem salubriter temperans, imbres idoneo tempore donans, ventos apte regens, terram frugiferam faciens, Ecclesiam tranquillam, orthodoxiam firmam, imperium tutum; barbaras autem gentes longe submovens, universum Christi populum protegens; postremo meæ quoque audaciæ parcens. Tuum enim hoc fuit effatum: Tu, Mater Dei, prophetice quod futurum erat cecinisti: Bcce enim, inquiens, ex hoc temἡδονῆς γὰρ ἔχω λέγειν) πανηγύρεως! Ω τῆς σημειο- tanter aio, solemnitalem tuam! O prodigiosum φόρου καὶ θαυματοποιοῦ μεταστάσεώς σου! Ω τῆς ζωοπαρόχου καὶ ἀειφθαρτοδωρήτου ἐνταφιάσεώς σου τῆς φωτοκυήτορος! ἀλλὰ τὰς νεφέλας διασχοῦσα, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνιοῦσα, καὶ εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων εἰσιοῦσα ἔν φωνῇ ἀγαλλιάσεώς τε καὶ ἐξομολογήσεως κατευλογῆσαι ἀξίωσον, Θεοτόκε, τὰ τῆς οἰκουμένης πέρπτα· πρεσβείαις σου τοὺς ἀέρας εὐκρατοῦσα, τοὺς ὄμβρους εὐκαίρως δωρουμένη, τοὺς ἀνέμους εὐθετοῦσα, τὴν γῆν εὐκαρποῦσα, τὴν Ἐκκλησίαν εἰρηνεύουσα, τὴν ὀρθοδοξίαν κρατύνουσα, τὴν βασι λείαν φυλάττουσα, τὰ βάρβαρα ἔθνη ἀποσοβοῦσα, ἅπαν τὸ Χριστιανῶν φῦλον περιέπουσα· εἶτα καὶ τῆς ἐμῆς τολμηρίας συγγινώσκουσα· σοῦ γάρ ἐστι τὸ λόγιον, καὶ σὺ, ὦ Μήτηρ Θεοῦ τὸ ἐσόμενον προφητι κῶς ἔμελῴδησας· Ιδού γάρ, φησίν, ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαί ἐπεὶ οὖν οὐ τον τε διαπίπτειν σου τὸν Θεόφραστον λόγον, δέξαιο καμοῦ τοῦ ἀναξίου σου οἰκέτου τὴν κατὰ δύναμιν πρόσρησιν· καὶ ᾿Απόδος τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σως τηρίου σου· σθένει τε τῶν πρεσβειῶν σου στήριξόν με, σὺν τῷ διαφέροντί μοι Πατρὶ, καὶ τῇ ἀνατεθειμένη ποίμνῃ· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ παντοκράτορι Πατρὶ καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν σύναξιν τῶν οὐρανίων ταγμάτων. Pore beatam me dicent omnes generationes so. Quia igitur divinitus inspirata verba tua excidere nequeunt, recipe mei quoque indigni famuli tui, quam pro viribus dixi, orationem: et Redde lætitiam salutaris tui 800. Precum tuarum robore confirma me, cum præsule meo parante, et cum grege commisso: in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et honor atque dominatio cum Patre omnipotente, et vivifico Spiritu nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. In cœlestium ordinum cætum. (ANG. MAI. Biblioth. Nov. t. IV, p. 1.) α'. ᾿Αρχιστρατήγων ἡμᾶς νοερῶν περιήχησαν σάλο ( πιγγες, καὶ θείων ἱερῶν λειτουργῶν περιήστραψαν χάριτες· ὑμνολόγων γρηγόρων πρὸς ὕμνους ἐγρηγορέναι συνήθροισαν τάγματα, καὶ τάξεις αύλων υλικοῖς σύνυμνοι χορείαν συνέστησαν· ὁ τῶν ἄνω χοροστάτης καὶ τῶν κάτω, ἐν τῷ αὐτῷ οἴκῳ ταξιαρ χεῖ σήμερον· καὶ τίς γὰρ οὗτος, ὁ τοσοῦτος Μιχαὴλ πρὸς χάριτος Θεοῦ λαμπρυνόμενος, καὶ βροτοῖς θείων ἐλλάμψεων μεσίτης γενόμενος; νόμοι μὲν οὖν καὶ θεοπηγεῖς ὁμοῦ καὶ πανδίκαιοι, ταῖς ἀρχιδότοις πρὸς ἄνδρας ἐξεφάνθησαν θεοτυπίαις (10'), καὶ μά λιστα πλείστους ἐξ εὐεργετών δωρεάς κομιζομένους, μὴ ἀμνήμονας ὁμοῦ τε καὶ ἀγνώμονας καθίστασθαι πρὸς τοὺς αὐτοῦ προστάτας, ἀλλὰ μὴν τέως ἣν ἔχει πᾶς ἄσαν φύσεως δύναμιν κηρύττειν τὰς χάριτας· προστάται τοίνυν ὀξεῖς ὁμοῦ καὶ θερμοὶ πρὸς Θεὸν, καὶ πρέσβεις θνητῶν ἄοκνοι ὁμοῦ τε καὶ ἄπαυστοι, οἱ ἐκ φιλανθρώπου Δεσπότου λαβόντες τὸ φιλάνθρωπου, φιλάνθρωποι ἄγγελοι, τὸ πρωτόκτιστον ἐξ ἀκτίστου φωτός μεταδοτικῶς τοῦ φωτὸς φωνιζόμενοι • ἔγγελοι, ὁ πρῶτος μὲν πρὸ τοῦ κόσμου ὑπερκόσμιος κόσμοις, καὶ τούτῳ τῷ κόσμῳ τὸν ὑπερκόσμιον κό σμον Χριστὸν προκηρύξαντες· ἄγγελοι οἱ ἀμεσίτευτοι μεσῖται πρὸς Θεὸν τῶν βροτῶν, θεοὶ τῇ θεώσει ἐκ Θεοῦ, ἀλλ' οὐ τῇ φύσει λεγόμενοι· ἄγγελοι τῆς 30 Luc. 1, 48. 30** Psal. L, 14. In appendice tomi VIII, p. 285, Operum S. Joan. Chrysostomi legitur mediocre excerptum, verbis plerumque mutatis, hujus sermonis Theo1. Summorum ducum spiritalium nos tubæ circumsonuerunt; divinorum ad sacru ministrorum nos gratia circumfulsit; vigilum agmina hymnodicorum ad vigilandum in canticis nos congregarunt; ordines immateriales cum materialibus concinentes choream ducunt; cœlestium idem ac terrestrium præcentor in eadem æde omnes hodie moderatur. Quis hic porro? nempe tantus ille Michael gratia Dei splendidus, et mortalibus etiam divinorum luminum factus conciliator. Leges igitur et a Deo latæ et justissimæ, supremis apud homines patefacta sunt livelationibus, ut ii qui plurima benefactoribus dona retulerint, ne sint immemores simul et ingrati adversus patronos suos, sed ut prosui quisque ingenii viribus gratias agant. Patroni igitur prompti simul et fervidi apud Deum, et legati mortalium impigri et assidui, a benigno Domino benignitate instructi, amatore hominum angeli; primo lumine ab increato lumine impertiti; angeli, qui fuistis primus ante hunc mundum mundus supermundialis, quique huic mundo supermundialem adhuc mundum, id est Christum, nuntiastis; angeli proximi apud Deum pro mortalibus intercessores, dii ob conjunctionem cum Deo non tamen proprie dicti; natura dori. Auctorem non novit Montfauconius. ideoque sermonem, ut Chrysostomo suppositum spuriumque, incautus contempsit.

angeli, supernas liberm civitatis libert incole, imo ἄνω πόλεως τῆς ἐλευθέρας ἐλευθεροπολίται, ἤ γε ἡ qui estis superna illa libera Hierosolyma, quæ mater est liberatorum omnium a Christo; angeli animatus intellectualis ignis, Dei flamma rationalis; angelis, lucidi, excelsi, aeremque transcendentes æterni montes, unde nos Deus illuminat mirabiliter a montibus æternis 31: angeli janitores parati supernarum sedium atque stationum: Quam dilecta sunt tabernacula tua, Domine virtutum! concupiscil et deficit anima nostra ad atria tua, Domine. ". Quoniam lumen exsultationis et salutis in angelicis justorum tabernaculis 33; el in voce exultationis et confessionis, in jubilis ferantium; in loco tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei **; in quo omnes angeli Dei potentes virtute, facientes sermonem ejus 35; in quo vitæ simplicitas, pacifica et quieta; in quo est magnus et formidabilis supra omnes qui in circuitu ejus sunt 36, in quo sacrum silentium triumphalium bymnorum; in quo ineffabilium mysteria sacratissimarum laudum; in quo invisibiles revelationes ineloquacium et tamen late audiendarum hymnologiarum; in quo lux sine vespere vigilum oculos illustrat; in quo Dei intellectuali habitaculo, illorum est astrorum collectio, angelicarum, inquam, virtutum, nobis ad meliora faventium sunt enim angeli in ministerium ad nos missi a Deo, propter eos qui salutem sunt adepturi. ἄνω ἐλευθέρα Ἱερουσαλήμ, ἡ μήτηρ πάντων τῶν συνελευθέρων Χριστοῦ· ἄγγελοι, τὸ ἔμψυχον καὶ νοερὸν πῦρ, ἡ λογικὴ Θεοῦ φλόξ· ἄγγελοι τὰ φαινὰ καὶ ὑπέρτερα και μετέωρα ὑπερόρια καὶ αἰώνια ὄρη, Δι' ὧν φωτίζει ἡμᾶς θαυμαστῶς ἀπὸ ὀρέων αιωνίων· ἄγγελοι προσκηνοι ἑτοιμασταὶ τῶν ἄνω σκη νῶν καὶ μονῶν· Ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων! Εἰς ἃ ἐπιποθεῖ καὶ ἐκλεί πει ἡ ψυχὴ ἡμῶν εἰς τὰς αὐλάς σου, Κύριε. Διότι φῶς ἀγαλλιάσεως καὶ σωτηρίας ἐν ταῖς ἀγγελικαῖς σκηναῖς τῶν δικαίων· καὶ ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως, ἐν ἔχοις ἑορ ταζόντων, ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς, ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ· ἐν ᾧ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ, δυ νατοὶ ἰσχύι, ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ· ἐν ᾧ ἁπλότης ζωῆς εἰρηναία καὶ ἀστασίαστος, Ἐν ᾧ μέσ γας καὶ φοβερός ἐστιν ἐπὶ πάντας τοὺς περικύκλῳ αὐτοῦ· ἐν ᾧ ἡ κρυφόμυτος σιγὴ τῶν ἐπινικίων ὕμνων· ἐν ᾧ αἱ ἀπόῤῥητοι θεομυστίαι τῶν παναγε στάτων αἴνων· ἐν ᾧ αἱ ἀόρατοι θεοφωτίαι τῶν ἀφθέγκτων καὶ διαπρυσίων ὑμνολογιῶν· ἐν ᾧ ἡ ἀνέσπερος φωτοχυσία τὰ ἄϋπνα τῶν ἀσωμάτων καταυγάζουσα όμματα· ἐν ᾧ οἴκῳ Θεοῦ νοερῷ, ἐκείνων τῶν ἀστέρων ἄγυρις, ἀγγελικῶν, λέγω, δυνάμεων συνεργουσῶν ἡμῖν πρὸς τὰ κρείττονα, ἀεὶ πρὸς δια κονίαν πρὸς ἡμᾶς ἐκ Θεοῦ ἀποστελλόμενοι, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. 2 Angelicarum virtutum incorporearum, qui est immortalis exercitus, cooperator simul Dei et mis nister, diversa sunt slationes, diverse appellationes, diverse dignitates, una substantia quæ varias habet operationes: sunt hi ordines hymnologici, cœlorum custodes, Deo coram astantes: sunt ordines interiores, et item exteriores qui portæ cœli appellantur; sunt ordines superiores, et item inferiores, qui superioribus aliquando aiebant: Attollite portas, principes, vestras: sunt ordines qui mittunt, sunt etiam qui mittuntur: sunt ordines qui initiant, et item qui initiantur: diversorum ingelorum diversi sunt ordines. Angeli per aerem volitant, sanctorum animas ab aereis spiritibus protegentes. Hoc significans patriarcha Jacobus moriens dicebat: Angelus qui eruit me de cunctis malis s. Quamobrem angelis terrestris orbis cura commissa est, Dei jussu oportunam providentiam impendentes. Angelus unicuique animæ Christiani veri datus est a Deo ad tutelam et conservationem: Ne des, inquit, in commotionem pedem tuum, neque dormitet qui custodit te 39. Et rursus: Videte, inquit, ne quem ex his minimis contemnatis qui in me credunt: dico enim vobis, quia angeli eorum vident faciem Patris mei qui in cœlis est 40. Quemadmodum autem singulis suis animabus angelus a Deo donatus est, ita etiam unicuique integræ fideli genti anus angelus a Deo provisor traditus est: Constiβ'. ᾿Αγγελικών δυνάμεων τῶν ἀσωμάτων, στρατευμάτων ἀθανάτων, ἐν οἷς Θεοῦ ὑπουργοὶ ὁμοῦ καὶ λειτουργοί διάφορος ἡ στάσις, διάφοροι αἱ προσηγορίαι, διάφοροι αἱ ἀξίαι, μία ἡ οὐσία, πολυτρόπους ἔχουσα τὰς ἐργασίας· τάξεις ὑμνολογικαί, καὶ οὐ ρανῶν φυλακτικαί, καὶ Θεῷ ἀμέσως παραστατικαί, τάξεις εσώτεραι, τάξεις ἐξώτεραι, αἳ καὶ πύλαι οὐ ρανῶν προσαγορεύονται· τάξεις ὑψηλότεραι, τάξεις κατώτεραι, αἱ πρὸς τὰς ἀνωτέρας ποτὲ ἔλεγον· "Άρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν· τάξεις ἀποστέλ λουσαι, τάξεις ἀποστελλόμεναι, τάξεις μυσταγωγούς σαι, τάξεις μυσταγωγούμεναι· διαφόρων ἀγγέλων διάφοροι αἱ τάξεις· ἄγγελοι τῷ ἀέρι ἐφίπτανται, τὰς ψυχὰς τῶν ἁγίων ἐκ τῶν πνευμάτων τοῦ ἀέρος δια σώζοντες· καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ πατριάρχης Ιακώβ, φησι τελευτῶν· Ὁ ἄγγελος ὁ ῥυόμενός με ἐκ πάν των τῶν κακῶν· διὸ καὶ ἄγγελοι τὴν ἐπιγείου κόσμου διοίκησιν ἐμπιστεύονται, νεύματι Δεσποτικῷ ποιού μενοι τὴν πρέπουσαν πρόνοιαν· ἔγγελος πάσῃ ψυχῇ Χριστιανοῦ ἀληθοῦς ἐμπεπίστευται ὑπὸ Θεοῦ εἰς τήν ρησιν καὶ ἀντίληψιν· Μὴ δῴης γάρ, φησίν, εἰς σάτ λον τὸν πόδα σου, καὶ οὐ νυστάξει ὁ φυλάσσων σε. Καὶ πάλιν· Ορᾶτε, φησί, μὴ καταφρονήσατε ἑνὸς τῶν ἐλαχίστων τούτων τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ· λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἀλλ᾽ ἑκάστῃ μὲν ψυχῇ ὡς θεοσεβεῖ ἄγγελος ὑπὸ Θεοῦ δεδώρηται· ἑκάστῳ δὲ ὅλῳ πιστῷ 31 Psal. LXXY, 5. 3ª Psal. Lxxx111, 2, 3. 23 Peal. CXVII, 84 Psal. XLI, 4. * Psal. CII, 20. 36 Psal. LXXXVIII, 8. 31 Psal. xx111, 7. 88 Gen. XLVII, 16. * Psei. czz, 3. * Malh. ΕΤΗ, 10.

ORATIO VI. IN SANCTOS ANGELOS. angelorum Dei 41. Per calestes angelos, Dei myste ria orbi terrarum communicantur; per angelos fit aquarum fontiumque custodia simul et medela, per angelos tentationibus qui digni sunt liberantur; Castramelatur enim, inquit, angelus Domini in circuitu timentium eum, ut ipsos liberet 48; per angelos martyrum quoque reliquiæ custodiuntur: Dominus custodil omnia ossa eorum s, quanquam mystica potius hoc loco est ossium appellatio; per angelos altaria Dei custodiuntur, et fidelium templa servantur; per angelos preces orationesque de terra in cœlum ad Deum deferuntur, simulque divina dona hominibus exhibentur; omne denique propemodum Dei mysterium per angelos in terra perficitur. ἔθνει εἰς ἄγγελος εἰς πρόνοιαν ὑπὸ Θεοῦ παραδέδω- tuit enim, inquit, fines gentium secundum numerum ται· Έστησε γάρ, φησίν, ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ· δι᾿ ἀγγέλων οὐρανίων, Θεοῦ μυστηρίων ἐπὶ γῆς μετάδοσις· δι᾿ ἀγγέλων, ὑδάτων καὶ πηγῶν τήρησις ὁμοῦ τε καὶ ἴασις· δι᾿ ἀγγέλων τοῖς ἀξίοις πειρασμῶν λύτρωσις· Παρεμβαλεῖ γὰρ, φησίν, ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς· δι᾿ ἀγγέλων καὶ μαρτ τύρων τῶν λειψάνων τήρησις· Κύριος φυλάσσει πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, εἰ καὶ μυστικώτερός πως τούτων τῶν ὀστέων ὁ λόγος· δι᾿ ἀγγέλων καὶ Θεοῦ τηροῦνται θυσιαστήρια, καὶ ναοὶ τῶν πιστῶν δια φυλάσσονται· δι᾿ ἀγγέλων δεήσεις καὶ προσευχαί ἀπὸ γῆς πρὸς οὐρανὸν τῷ Θεῷ προσάγονται, ὁμοῦ τε καὶ αἱ θεῖαι δωρεαὶ τοῖς ἀνθρώποις παρέχονται· καὶ πᾶν μικροῦ δεῖν ἐπὶ γῆς Θεοῦ δι' ἀγγέλων τελεῖται μυστήριον. γ΄. Οὕτω ποτέ τέταχεν ὁ Θεὸς ἀψευστεὶ τὰ Χερουβὶμ εἰδότα τηρεῖν τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, τοῖς ἀναξίοις ἀπρόσιτον· οὕτω σχηματίζει τῷ ᾿Αβραάμ, τρισ άγγελον αὐτῷ ἐν εἴδει ἀνδρῶν ἐπιστήσας χορὸν, τὸν τρισάγιον τῆς Τριάδος μηνύοντα θεσμόν· οὕτω τε αὖθις δύο ταύτης τῆς ἀγγελικῆς Τριάδος ἐν Γομόροις ἐμφανίζει τῷ Λωτ, δεικνὺς ἐπί τι τῶν ἐκεῖςε τιμω ριῶν ὅτι ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν πᾶσαν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ, συμπαρόντος αὐτῷ καὶ τοῦ Αγίου Πνεύματος φυσικῶς· οὕτω καὶ Ἰακώβ ὀπτάνεται παλαιστὴς ἀγγελος, εἰς νόμου τύπον τοῦ δι' ἀγω γέλου λαληθέντος· οὕτω καὶ Μωϋσεῖ τῷ πάνυ ἐν πυρὶ φλογὸς ἀγγέλων ὁ πύρινος ποταμὸς ὀπτάνεται τὴν ποη· φόρον πυράρδευτον ἀλυμάντως περιφλέγων βάτον, προδιαγράφων Θεοῦ ἐν ἀκανθηφόρῳ τῆς ἁμαρτίας φύ. σι βροτῶν ἀσύγχυτον ἕνωσιν· οὕτω δι᾿ ἀγγέλων Αλοθρεύετο τότε ταχίστῃ τινὶ ἀψοφητί χειρὶ ἀξιφὶ τῇ νυκτὶ Φαραωνίτιδος γονῆς τὰ πρῶτα νεογνά, ἀβλαβους τηρουμένου τοῦ τῶν Ἑβραίων φύλου· οὕτως συνεδοῦντο ἐν σχοίνῃ, ἀγγελικῇ τῇ χειρὶ ἁλινήκτῳ βυθίῳ πηγῇ, ἄξονες τοῖς ἄξοσι σὺν τριστάταις στρα τηγοῖς· ὅθεν καθορῶντες δὴ οἱ ἀλάστορες τὰς ἀγγελικὰς αὐτὰς συμποντιζούσας δυνάμεις, ἔλεγον· φύγωμεν ἀπὸ προσώπου Ἰσραὴλ, ὅτι Κύριος ὑπὲρ αὐτῶν πολεμεῖ τοὺς Αἰγυπτίους. Οὕτω μετὰ τοῦτο αὖθις ἐν στύλῳ πυρὸς μορφωθεὶς ἄγγελος θεῖος, ὁδηγὸς ὡς Χριστὸς τοῦ λαοῦ, ἀνεδείκνυτο ἀπλανής, οῦ τὸ κάλλος τοῦ προσώπου νεφέλης περιβαλλόμε νος εἶδος, τὰς ἐπαύλεις καὶ καταπαύσεις τῷ λαῷ διακελεύεται· οὕτω προσιόντων πρὸς τὸ τῆς νομοθεσίας ὄρος τῶν νομοθετουμένων, διὰ πλειόνων ἀγγέλων τὰς θεοτύπους ἐδέχοντο πλάκας, τῶν μὲν ἡχουντῶν σάλπιγγας ἤχῳ, τῶν δὲ τὸ ὄρος πυριμορφούντων, καὶ ἄλλων ἐν γνόφῳ καὶ ζόφῳ καὶ θυέλλῃ τοῦτο διακαπνιζόντων πρὸς τὸ ἔμφοβον καταστῆσαι λαόν, Θεοῦ ἀφοβίαν νοσοῦντα· αὖθίς τι πάλιν δι᾽ ἀγγέλου Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ τὴν κατὰ τῶν ὁμοφύλων εὐηγγελίζετο νίκην· καὶ ὅπως πλείονας ἀγγέλους τῷ ἀρχαγγέλῳ συνάψωμεν (πείθομαι γὰρ τῷ ἑαυτῶν ἀρ χιστρατήγῳ ἀεὶ συνεφραίνεσθαι), ἄγγελος μέν ποτε & 3. Sic olim vere Deus constituit Cherubinos qui vitæ lignum apte custodirent, ne indignis iter ad illud pateret Sic Abrahamo speciem obtulit misso ad eum trium angelorum in humana forma choro, qui sanctissimum Trinitatis significavit decretum. Sic rursus duos ex illa angelica Trinitate ostendit Loto in Gomorrhorum urbe, per pœnam ibi inflictam demonstrans, a Patre neminem judicari, sed omne judicium Filio esse traditum, sancto quoque substantialiter Spiritu intercedente. Sic etiam Jacobo apparuit luctator angelus, ad legis typum qua per angelum edicta fuit. Sic etiam Moysi illi magno in ignis flamma angelorum igneus fluvius visus est, herbidum rudum igne irrigans et sine detrimento amburens, portendens scilicet Dei cum spinosa peccatis mortalium natura inconfusam adunationem. Sic per angelos celerrima quadam sine gladio manu, silente nocte, Pharaonitica genituræ primi surculi pessumdati fuerunt, incolumi Hebræorum populo. Si angolica manu, fune velali, alligati fuerunt, natantes in: profundo stagno, axes axibus, cum dicibus ac tribunis. Quamobrem illi exsecrabiles visis angeliale que submergebant virtutibus, dixerunt: Fugiamus a conspectu Israelis, quia Dominus pro ipse pugnat contra Egyptios 44. Sic deinde rursus sub ignes columna specie angelus Dei, dux minime devius veluti Christus populi, apparuit; cujus pulcher vultus nebulæ ferma obvolutus, stationes pausasque eidem populo designabat. Ita accedentes ad legislationis montem ii, quibus lex danda erat, per plures angelos a Deo scriptas receperunt tabulas, quorum alii tubis personabant, alii montem ignea specie vesliebant, alii obscuritate tenebris atque procella fumantem illum reddebant, ut perterrefacerent populum, cui insitus erat morbus Deum non timendi. Postea vero per angelum Jesus quoque Navi filius victoriam de popularibus suis relatam nuntiavit. Atque ut plures angelos archangelo copulemus, credo enim eos cum suo semper duce in gaudio versari, angelus olim Hierosolymis Israelem vastabat, 41 1 Reg. 11, 8. 42 Psal, ΣΙΑΙΙΙ, 8. * lbid. 21. * Exod. xiv,

donec magnus David boves in area Sionis immolans ἐν Ἱερουσαλὴμ τὸν Ἰσραὴλ διωλόθρευεν, ἕως ἂν ὁ cum ipsis triturantibus curribus eos obtulit holocaustum. Atque ita populi plagam inhibuit. Quam hinc nobis cogitationem injiciens, vel quam admonitionem? Nempe quod solum per crucis ligna oblatum Christi sacrificium, Dei iram adversus mundum sedavit. Illio enim vere magnus Dei Phinees (zelator) constitit, factaque pro nobis propitiatione, clades cessavit. μέγας Δαβὶδ τοὺς ἐν τῇ ἅλῳ τῆς Σιὼν θεοθυτήσας βόας, ἐν τοῖς ἁλωηφόροις τούτους ὁλοκαύτωσε, καὶ οὕτω τὴν τοῦ λαοῦ πληγὴν ἔπαυσεν· ἵνα τί πάθωμεν, καὶ τί παιδευθῶμεν; ὅτι μόνη ἡ διὰ τῶν ξύλων τοῦ σταυροῦ προσενεχθεῖσα Χριστοῦ θυσία τὴν τοῦ Θεοῦ ἀπειλὴν τῆς οἰκουμένης κατέπαυσεν· ἐκεῖ γὰρ, ὡς ἀληθῶς ὁ μέγας Θεοῦ Φινεὲς ἔστη, καὶ ἐξιλάσατο ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἐκόπασεν ἡ θραῦσις. δ'· Σκοπῆσαι δὲ θέμις κἀκεῖνο, τοῦ ἀρχιστρατήγου ἡμᾶς χειραγωγοῦντος ἐπὶ τοῦ τῶν ἀγγέλων λόγου πῶς οὖν μιᾶς οὐσίας ὄντες οὐ μίαν οὐδὲ ὁμοίαν τὴν μορφὴν καὶ τὴν ὀπτασίαν ἐπὶ γῆς ἐπιδημοῦντες ἐπιδείκνυνται ἀνθρώποις; ἀλλὰ ποτὲ μὲν νεανίσκων μορφὴν ἐπιδείκνυνται, ποτὲ δὲ στρατιωτῶν, καὶ ἄλ λοτε ἱππέων, καὶ πάλιν ἐξαπτερύγων καὶ πολυομ μάτων, καὶ αὖθις, λεόντων, εἶτα βοῶν, καὶ πάλιν ἀετῶν, ποτὲ δὲ καὶ ἵππων πυρίνων, καὶ πάλιν τρο χῶν καὶ ἁρμάτων;'Ησαΐας μὲν οὖν ὁ θεῖος, ὅτε τὴν θείαν καὶ φρικωδεστάτην ἐκείνην καὶ Δεσποτι κὴν προεδρίαν τοῦ θείου καθεώρακε θρόνου, ἐν ᾧ, ὡς ἑώρα, ἐνίδρυτο ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἐν ἐξαπτερύ γων εἴδει περιστάναι ἔφασκεν αὐτῷ τὰς ἀνωτάτω τῶν ἀγγελικῶν ὁμοῦ καὶ χερουβικῶν τάξεων δυνάμεις· καὶ ταῖς [cod. αἱ pro ταῖς] μὲν δυσί, φησί, πτέρυξι τὰ οἰκεῖα συνεκάλυπτον πρόσωπα, ταῖς δὲ ἄλλαις δυσὶ τοὺς οἰκείους πόδας συνέσκεπον, [καὶ ταῖς δυ σὶν ἐπέταντο· ] τὰ ἄνω καὶ τὰ κάτω περικαλύπτου· σαι μέρη· σημαίνουσαι μὲν διὰ τοῦ ὑποδείγματος, ὅτι καὶ τοῖς ἄνω ἐν οὐρανῷ, καὶ τοῖς κάτω ἐπὶ γῆς ἀόρατον καὶ ἀπόκρυφον καὶ συγκεκαλυμμένον ὑπάρ χει τὸ τῆς θεότητος μυστήριον ἢ τάχα διὰ τοῦτο τὰς ἀρχὰς καὶ τὰ τέλη ἔσκεπον διδάσκοντες, ὅτι καὶ τὰ πρὸ καταβάσεως τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ καὶ Χριστοῦ ἀκατάληπτα, ὡσαύτως καὶ τὰ μετὰ τὴν αὐτοῦ ἀνά ληψιν· τοῖς δὲ ἐν τῇ σαρκώσει, μέσοις ώσανεί πτεροῖς, πιστεύουσα ἡ Ἐκκλησία, εἰς οὐρανὸν ὑψιπετεῖ· ἴσως διὰ τοῦ ὑποδείγματος τῆς σκέπης τῶν προσώπων καὶ τῶν ποδῶν ἐκεῖνο ἡμῖν αἰνίττονται τὰ πανάγια Σεραφίμ, ὅτι οὔτε ἀρχὴν οὔτε τέλος τῆς θείας φύσεως ὁρῶν ἢ ἐξευρεῖν ἢ ἐννοεῖν δυνατόν ἡ μὲν γὰρ τοῦ προσώπου σκέπη, τὸ ἀόρατον ἐδήλου τῆς ἀκτίστου φύσεως· ἡ δὲ τῶν ποδῶν πάλιν, τὸ ἀπρόσιτον καὶ ἀπροσπέλαστον. 4. Illud quoque animadvertere æquum est, quoniam ipse supremus dux trahit nos ad orationem de angelis prosequendam; curnam cum sint unius omnes substantiæ, non unam neque similem figuram aspectumque in terram advenientes ostendant hominibus? sed modo adolescentulorum speciem præ se ferant, modo militum, aliquando etiam equitum, item animalium sex alis et multis oculis instructorum, insuper leonum, boum, aquilarum,interdum etiam equorum igneorum, necnon rotarum et curruum? Divus ergo Isaias cum divinam illam adeoque tremendam vidit Dominicam sessionem in sublimi throno, in quo (ut ipse videbat) universi mundi Deus considebat, astitisse dixit illi in forma sex alis instructa, celsissimas angelicorum simul et cherubicorum ordinum potestates; et duabus quidem alis facies suas velasse, aliis vero duabus pedes suos operuisse [duabus denique reliquis volasse ".] Jam dum supernas atque inferiores partes circumtegerent, significabant videlicet, hac oblata specie, tum superis in colo, tum inferis in terra invisibile esse, arcanum, et obtectum divinitatis mysterium. Vel ob id fortasse utramque extremitatem tegebant, quia res ante Dei Verbi Christique de cœlo adventum incomprehensibiles sunt, itemque illæ post ejusdem assumptionem. Altamen mediis illis, quæ incarnationis tempore evenerunt, credens Ecclesia in cœlum tanquam alis convolat. Fortasse item per hoo vultum pedumque velamentum, nobis innuánt sanctissimi Seraphini, neque initium neque finem divinæ naturæ spectari, aut comperiri, aut intelligi posse. Nam faciei tegumentum invisibilitatem denotat increatæ naturæ; pedes autum vicissim velati, significant haud posse quemquam Deo accedere aut propinquare. 5. Deinde ait divus propheta, visionis hujus spectator, plenam fuisse domum gloria Dei. Notus enim in Judæa Deus, et apud Israelem tantummodo magnum nomen ejus *. Sed tamen notum erat spiritibus intellectualibus. præsciis et perspicacibus incarnationis sedentisque in throno Verbi Dei mysterium et quod ab hominibus ceu homo cernendus foret, et incorporeus corporandus, et qui vel ipsis immaterialibus invisibilis erat, abs materialibus quoque per carnem aspiciendus; atque universam terram gloria sua et laudibus beneficiorum suorum 4 Ioa. I, II, passim. 4 Psal. LXIV, 2. ε΄. Εἶτά φησιν ὁ θεῖος προφήτης ὁ ταῦτα ὁρῶν, ὅτι καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Γνωστός ἦν τότε ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὁ Θεὸς, καὶ ἐν τῷ Ἰσραὴλ μόνῳ μέγα τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ἀλλ᾽ ὅμως ἦν τοῖς νοεροῖς προεωρακότα τὰ διορατικὰ τὸ τῆς ἐνανθρω πήσεως αὐτοῦ ἐπὶ θρόνου καθεζομένου Θεοῦ Λόγου μυστήριον· καὶ ὅτι ἐπὶ γῆς ἀνθρώποις ὡς ἄνθρωπος μέλλει ὀπτάνεσθαι, καὶ ὁ ἄσαρκος σαρκοῦσθαι, καὶ ὁ αὐτοῖς τοῖς ἀΰλοις ἀόρατος, καὶ τοῖς ὑλικοῖς γίνεσθαι διὰ σαρκὸς ὁρατός· καὶ πληροῦν πᾶσαν τὴν γῆν τῆς δόξης καὶ τῆς αἰνέσεως καὶ τῆς χάριτος αὐτοῦ· έχει

ORATIO VI. IN SANCTOS ANGELOS. πλαγέντα τὴν ἄφραστον καὶ ἀκατάληπτον συγκατά- repleturus. Ideoque attoniti ob eam insperatam et βασιν, καὶ θαυμάσαντα τὴν ἄῤῥητον ἦν εἰς ἀνθρώπους ἔμελλαν ἐνδείκνυσθαι τὴν ἑαυτοῦ ἀποκάλυψιν, εὐχαριστίας ὁμοῦ καὶ ἐκπλήξεως ανακεκράγεσαν ὕμνον βοήσαντα, "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σπ βαώθ, πλήρης πᾶσα ἡ λῆ τῆς δόξης αὐτοῦ· τὴν μέλλουσαν τῶν Ἐκκλησίων δόξαν προφητεύοντα Χρισ στὸν τὰ μακαριώτατα Τεραφίμ· διό φησιν ὅτι ἐπλησθη πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ· ὅρα τί γίνεται Ἐπήρθη, φησί, τὸ ὑπέρθυρον ἀπὸ τῆς φωνῆς, τουτέστιν ἐπήρηθη ἢ ἄνωθεν συνέχουσα τὸν Ἰουδαϊκὸν ναὸν καὶ λαὸν σκέπη καὶ ἀντίληψιτ, καὶ ἐπλήσθη ὁ οἶκος καπνοῦ, ἤγουν ἐρημώσεως καὶ σκότους, πλάνης καὶ ἀγνωσίας - προσέχετε μετὰ ἀκριβείας, παρακαλῶ· ὅτε ἦ ἡ γῆ πᾶσα ἄδοξος ἐν πλάνῃ καὶ ἀγνωσία, πλήρης ἦν ὁ οἶκος τοῦ ναοῦ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ δόξης· ὅτε δὲ πᾶσα ἡ γῆ πλήρης δόξης καὶ ἐπιγνώσεως Θεοῦ γέγονε, Τότε ὁ οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ ἐπλήσθη x2πνοῦ, σβεσθέντος αὐτοῖς τοῦ νομικοῦ λύχνου· ὅπως φησὶν ὁ Χριστὸς, οἱ μὴ βλέποντες ἡμεῖς, βλέψωμεν· οἱ δὲ βλέποντες Ἰουδαῖοι, τυφλοί γένωνται· ἀλλὰ ταῦτα μὲν Ησαΐας. 5΄. Ἰζεκιήλ δὲ πάλιν, ὁ πρὸς θεοπτίας, εἰ καί τις ἄλλος, τὸν νοῦν ἐπιτηδείως ἔχων, οὐ μόνον δὶς ἀλλὰ τετράμορφα ζωα τοὺς ἀνωτάτω τῶν ἀσωμάτων ἀγγέλων τεθεώρηκε νόας, προδιατυποῦντας οἶμαι στο φῶς καὶ ἐν αὐτοῖς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Ἐμμανουὴλ ἐκ Παρθένου μυστήριον· περιείχετο γὰρ ἐν τοῖς ζώοις εἶδος ἀνθρώπου καὶ σχῆμα βοὸς καὶ τὸ τρίτον λέοντος, τὸ δ᾽ ἀνώτερον τούτοις, ἀετοῦ· ὡς γὰρ ἄνθρωπος, ἀληθῶς ἐφάνη ἐπὶ γῆς Χριστὸς, ὁ ὄντως ὁμοῦ Θεός τε καὶ ἄνθρωπος· ὡς βοῦς εἰς σφαγὴν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας· ὡς λέων, δυνάμει ἐκ νεκρῶν ἐξεγερθεὶς ἀνέστη· ὡς ἀετὸς, εἰς οὐρανοὺς ὑψωθεὶς ἀνελήφθη· ἢ καὶ οὕτως πάλιν ἐπὶ Χριστοῦ ἐκληπτέον τὰ ζῶα· ἄνθρωπος, ὡς λόγος λογικὸς καὶ εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, διὰ τὸ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ τοῦ νερὸν καὶ ἀόρατον· βοῦς, ὡς δυνατὸς ἀρχιερεὺς καὶ τὸν ζυγὸν τοῦ σταυροῦ ἐπὶ τὸν ὦμον φέ-, ρων, καὶ ἡμῖν τοῖς ἀλόγοις ἐν τῷ τόκῳ συμφατνιάσας ἐν Βηθλεέμ, καὶ τὸν σπόρον τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου πάσῃ τῇ γῇ κατασπείρας λέων ὡς βασιλεὺς ἡμῶν τῶν ποτε ἀγρίων καὶ ἀνημέρων καὶ αἱμοβόρων καὶ σαρκοβόρων ἀκαθάρτων ἐθνῶν· Ἐβασίλευσε γὰρ, φησίν, ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη· οὐ μόνον δὲ λέων ὁ Χρι στὸς, ἀλλὰ καὶ σκύμνος λέοντος, ὥς φησι περὶ αὐτοῦ Ἰακώβ, τουτέστι βασιλέως υἱὸς, ἐκ βασιλικοῦ παρ τρὸς προελθών· διὸ καὶ ἀετὸς ὡς βασιλεὺς τῶν οὐρα νίων πετεινῶν πτερωτῶν, νοερῶν ἀγγελικῶν ἁγίων δυνάμεων· πτερωτῶν, ὡς ἡμῶν τῶν τοῦ Χριστοῦ νεοττῶν σκεπαστικών οὐσῶν καὶ φρουρητικῶν πτερωτῶν, ὡς εὐκινήτων καὶ τῶν γηίνων πάντων υψηλοτέρως ἐχόντων· πτερωτῶν, ὡς τῷ θείῳ ἔρωτι ἀεικινήτως καὶ ἀκορέστως ἐχόντων· πολυομμάτων, ὡς τῷ θείῳ σωτὶ πλουσίως ἐλλαμπομένων, καὶ ὑπό τινος ὕλης πρὸς θεωρίαν οὐκ ἀντισκοτουμένων· διὸ incomprehensibilem condescensionem, mirantesque inelabilem quam hominibus Verbum facturam erat suimet revelationem, gratiarum simul et stuporis hymnum canebant clamantes: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus Sabaoth, plena est omnis terra gloria ejus 47; Christum videlicet, qui Ecclesia gloria futurus erat, ita vaticinabantur beatissimi Seraphim: idcirco, aiunt plenam universam terram gloria illius. Vide quid factum sit. Elevatum est superliminare a voce clamantium 48, id est sublatum fuit, quod Judaicum templum populumque continebat septum et tutamen, et domus fumo repleta, id est solitudine, tenebris, errore, et inscitia. Attendite diligenter, quæso. Quando universa terra in ignominia errore et inscitia versabatur, tuno Jadaici templi ædificium plenum gloria fuit. Quando autem universa terra gloria et Dei cognitione plena evasit, tunc domus Israelis fumo repleta est ", exstincto ipsis legali candelabro; ut, sicut Christus dixits, nos antea nihil videntes, videremus: et qui videbant Judæi, cæci fierent. Hactenus Isaias. 6. Ezechiel item 51, qui ad Dei visiones, si quisquam alius, mentem comparatam habuit, non ut biformia tantum, sed ut quadriformis animalia, supernas incorporeorum angelorum vidit mentes, præfigurantes, ut reor, manifesto his formis incarnati in Virgine Emmanuelis mysterium. Erant in animalibus forma hominis, figura bovis atque leonis; et his sublimior, aquila. Namque ut homo, vere apparuit in terra Christus, qui vere Deus simul est et homo. Ut bos, ad codem propter mundi selutem. Ut leo, polenter a mortuis resurrexit. Ut aquila, in colum sublimis conscendit. Vel aliter etiam de Christo explicanda sunt animalia: homo, ut Verbum rationale et imago Dei invisibilis, propter animæ ac mentis intellectualem vim et invisibilem: bos, ut potens sacerdos, et crucis jugum humeris ferens, et nobiscum ceu irrationalibus, partus tempore, apud Belbloemum in præsepi repositus, semenque evangelici verbi per universam terram disseminans. Leo, ut rex noster, qui tunc eramus silvestres et sævi et sanguinolenti et carnivori impurique ethnici: Regnavit enim, inquit Scriptura, Deus super gentes ". Neque leo tantum Christus, verum etiam leonis catulus, ut ait de illo Jacobus ss; id est regis filius, ex regali patre procedens. Ideo etiam aquila, ut cœlestium volucrum alatorum rex, id est angelicarum, intellectualium ac sanctarum potestatum. Alatos dicit, ceu nos, qui Christi sumus pulli, contegentes ac tutantes: alatos, ut agiles, et supra terrena omnia alte volantes: alatos, ut divino amore incessanter et sine satietate fruentes. Multioculos quoque dicit, ceu divino lumine abundanter illustratos, nullaque materia quominus contemplentur infuscatos. Ideo spiritus 67 Isa. VI, 4. 48 Ibid. 5. 69 Ibid. to Matth. III, 14. 8 Ezech. 1, 1 seqq. ss Psal. ILVI, 9. ss Gen.

etiam dicuntur, ut immateriales, incorporei, invi- καὶ πνεύματα λέγοντα, ὡς ἄϋλα καὶ ἀσώματα sibiles, immortales, haud crassi sed aerei, gratiaque beneficio incorruptibiles et inexstinguibiles. 7. Rem tibi persuadeat etiam ille angelus Domini, qui cum ipsius Domini specie venit ad Azariam ejusque socios "; is qui cum sit igneus spiritus, rogum frigefecit; qui roris potius quam ignis feracem flammam effecit. Quodque miraculo mirabilius est, eos quos intra ventrem flamma conceperat, peperit illæsos: qui autem extra suum conceptum erant, eos ut impios pessumdedit. Hoc nimirum divine virtutis robur, angeli potentia fortissima, adeoque valida ut universum mundum uno temporis puncto possit pessumdare Testis Senacherimi, per unum angelum, Chaldaica nocturna clades, qua centum octoginta quinque millium multitudo tacite el absque gladio interfecla fuit us: quod ut nunc celerrime de præsentibus quoque Chaldeis flat, Deum rogamus. Item translatus satis leviter fuit ab angelo immateriali materialis carneusque Habacucus de Jerusalem finibus Babylonem usque, cibum ferens propheta sodali suo prophetæ Danieli, qui lacus carcere detinebatur: ingressusque est illuc et rediit incolumis ", ob figurandam Christi sepulturam, lacus sigilla intacta conservans: ut sicut Christus ex morte inferisque, sic etiam propheta ex feris anthropophagis rediret incolumis, demittens potius. orco eos qui ipsum ad orcum detulerant. Siout contra Chaldæos, ita hoc contigit decreti Dei incorruptum judicium, qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem ardentem 57; prout in sacris Litteris beati angeli sape nominantur, ceu humanarum passionum purgatores, amburentes castigantesque quæ sunt Deo contraria, lucèmque obscuratis mortalibus impertientes. 8. Equorum quoque figuris repræsentantur, ut Zacharias ait ss, quia res divina quælibet facili cursu utitur. Ilem quasi igneæ rotæ visi sunt, ceu qui calestem sphsram circumeunt simul et babitant. Vox quippe tonitrui tui in rota ™. Quare et curru igneo Elias Thesbites de terra assumitur *: qui typus manifestus fuit, quadrijugus scilicet currus, quoniam ex quatuor elementis concreta est nostra natura, non sine qua in cœlum sursus conscendit qui hanc gestavit et rexit, prout voluit, Deus Verbum. Equi autem regalium currum, sanctorum angelorum imago erant: Currus enim Dei, inquit, decem millia convivantium et festum agentium 61. Aspexit etiam Daniel in visione virum humana prorsus specie in throno sedentem, Antiquum dierum Deum: Et millia millium, inquit, assistebant ei, et mille myriades ministrabant ei 6. 54 II Paral. xxvi, 17 seqq. 55 IV Reg. xix, 35. 58 Zachar. 1, 8. to Psal. LXXVI, 19. 60 IV Reg. 11, 11. De substantia angelorum notæ sunt Patrum variæ opiniones. Videsis saltem Petavium. Intelligit, puto, Theodorus Mohammedanos καὶ ἀόρατα καὶ ἀναψηλάφητα καὶ ἀθάνατα καὶ ἀπαχῆ καὶ ἀέρια καὶ χάριτι ἄφθαρτά τε καὶ ἀνόλεθρα. ζ'. Καὶ πειθέτω σε ὁ ἄγγελος Κυρίου εἰς αὐτοῦ τοῦ Κυρίου συγκατελθὼν τὸ εἶδος τοῖς περὶ ᾿Αζαρίαν, ὁ πυρέμψοχος καὶ τὴν πυρὰν ψύχων, ὁ δροσοφόρον ἀντὶ πυρφόρου ἀποτελέσας την φλόγα· τὸ δὲ τοῦ παραδόξου παραδοξότερον, ὅτι οὕς μὲν ἔνδον ὡς ἐν γαστρὶ συνέλαβεν ἡ φλόξ, ἀπεκύησεν ἀβλαβεῖς· οὕς δὲ ἐκτὸς ἀσυλλήπτους ἀμφ' αὐτὴν περιεῖχεν, ἐλυμαίνετο ἀσεβεῖς· τοῦτο ῥοπῆς θείας δυνάμεως ἀγω γέλου ἐξουσία παναλκὴς καὶ οὕτως ρωμαλέα, ὡς καὶ κόσμον ὅλον ἐν ἀκαριαίῳ δυναμένη ολοθρεύειν· καὶ μάρτυς ἡ κατὰ Σεναχερὶμ ἑνὸς ἀγγέλου θείου Χαλδαϊκή νυκτολεθρία θνῆσις, ἀψοφητὶ ἑκατὸν ὄψε δοήκοντα πέντε χιλιάδων πληθὺν ἀξιφὶ θανατώσασο· ἢ δὴ τάχιστα καὶ νῦν τελεῖσθαι ἐν τοῖς παροῦσι Χαλ δαίοις Θεὸν ἱκετεύομεν μετεκομίζετο δὲ καὶ κούφως ὑπὸ ἀγγελικοῦ ἀΰλου ὁ ἔνυλός τε καὶ σαρκοφόρος ᾿Αββακούμ ἐξ ὁρίων Ἱερουσαλὴμ πρὸς Βαβυλῶνα, ἐπιφερόμενος ὁ προφήτης τῷ συμπορήτῃ Δανιὴλ τροφὴν, λάκκου φρουρᾷ τότε ὑπάρχοντι, καὶ εἰσῄει ὁμοῦ καὶ ἐξῄει ὀλυμέντως, εἰς Χριστοῦ τάφου τύπον τηροῦντας ἐνλακκίους σφραγῖδας! ἵν᾿ ὡς ἐκ θανάτου καὶ ᾅδου Χριστὸς, ἀνέλθῃ καὶ προφήτης σωθεὶς ἐκ θηρῶν ἀνδρολέθρων ἀντιλαγῶν τῷ ᾅδη τοὺς αὐτὸν ἐν τῷ ᾅδῃ κατενέγκαντας· καθάπερ ἐπὶ τῶν Χαλδαίων, ισοτύπως γεγένηται αὕτη ἡ τῆς ψήφου Θεοῦ ἀδέκαστος δίκη, Τοῦ ποιοῦντος τοὺς ἀγο γέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πῦρ φλέγον· καθ᾽ ἃ ὑπὸ τῶν ἱερῶν λόγων οἱ μακάριοι προσαγορεύονται ἄγγελοι, οἶμαι που, ὡς καθαρτικοὶ πολλάκις τῶν ἀνθρωπίνων παθῶν, καυ στικοὶ καὶ τιμωρητικοὶ τῶν ἐναντίων Θεοῦ, καὶ φω τὸς μεταδοτικοὶ τοῖς ἀφωτίστοις βροτῶν. η. Ἵππων δὲ πάλιν ὁρῶνται τοῖς σχήμασιν, ὡς Ζαχαρίας φησίν, ὡς ὀξυπόρως παντὶ τῷ θείῳ δια τρέχοντι· τροχῶν δὲ πυρίνων ὡς τὸν οὐράνιον πε ριπολοῦντες ὁμοῦ καὶ οἰκοῦντες τροχόν· Φωνὴ γὰρ φησί, τῆς βροντῆς σου ἐν τῷ τροχῷ· διὸ καὶ ἐν ἅρματι πυρὸς Ηλίου & Θεσβίτης ἀπὸ γῆς ἀναλαμβάνεται· ὅπερ τύπος ἦν σαφής, τό μὲν τέθριπ πον ἅρμα ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων συγκειμένης ἡμῶν φύσεως, μεθ᾽ ἦ καὶ εἰς οὐρανὸν ἄνωθεν ἀνῆλ θεν ὁ ταύτην φορέσας καὶ ἡνιοχήσας καθώς ἠβουλή θη Θεὸς λόγος. Οἱ δὲ ἵπποι τῶν βασιλικῶν οχημάτων ἁγίων ἀγγέλων ὑπῆρχον ὑπόδειγμα· Τὸ γὰρ ἅρμα τοῦ Θεοῦ, φησί, μυριοπλάσιον χιλιάδες εὐθηνούντων καὶ ἑορταζόντων. εἶδε δὲ καὶ Δανιήλ ὡς ἐν δράσει ἄνδρα πάλιν ἀνθρωπόμορσον ἐπὶ θρόνου ἐνι δρυμένον, τὸν Παλαιὸν τῶν ἡμερῶν Θεόν· Καὶ χίλιαι χιλιάδες, φησί, παρειστήκεισαν αὐτῷ καὶ μύρια & Dan. Σιν, 32 seqq. 37 Psal. CHI, 4; Hebr. 1, 7. 1 Psal. LXVII, 18. σε Dan. VII, 9. qui ex intima Asia adversus Græcum Christianorum imperium magnis viribus adventabant.

ORATIO VI. — IN SANCTOS ANGELOS. μαρκίδες ἐλειτούργων αὐτῷ· ἀλλὰ ταῦτα μὲν καὶ 4 Sed hac quidem, et quacunque hujusmodi sunt, in ὅσα τοιαῦτα ἐν τῇ Πελεος, ὡς ἐν ὁρέμας: καὶ όπ τασίαις διετυποῦντο· ἐπεὶ οὔτε οὐσίαν Θεοῦ οὔτε μορ τήν, οὔτε σχήμα οὔτε εἶδος ούτε κάλλος τις τῶν ἐν περαὶ εἶδε πώποτε, ούτε εδέσθαι δύναται, ὡς ὁ ἱερὸς ἐμᾶς διδάσκει λόγος αλλ' οὔτε ἐγγέλου τὴν την ἦ τις ἴσχυσεν ἢ ἐθεάσατο. θ'. Οὐκοῦν δεύρο ἀπὸ τῆς σκιᾶς ἐπὶ τὴν Καινὴν Διαθήκην διέβην, καὶ τὰς ἐγγελικές τρανότερον δια κονίας κατόπτευσον· ἔχει μὲν οὖν ποτε χοράρχης καὶ τῶν προκρίτων ὁ ἔξαρχος τῆς ἀνωτάτω ούτλης τῶν ἀσωμάτων λειτουργῶν, ἐκφάντως θεομύστης των απορρήτων τοῦ Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους με στηρίων, Γαβριήλ ὁ θεοείκελος λάτρις περέχει τις χαροποιὸς πρὸς τὴν βροτείαν φύσιν, καὶ β πρὸς πανάφθορον κόρην· πρὸς ἦν εἰσῄει τὴν μορφὴν αὐτοῦ κατ' ουσίαν, ὡς ἔστιν ἐπιδεικνὺς τῇ πανσέμνῳ· μόντ, γὰρ ἡ ἁγία Θεοτόκος, ὡς φασιν, ἀγγελικὴν ὡς ἔστι καὶ ὡς γέγονεν, ιδέσθαι δεδύνη ται, ἵν᾿ ἐκ τοῦ κάλλους τοῦ δουλικοῦ ὑπερθαυμάσῃ τὸ κάλλος τὸ Δεσποτικόν· διὸ καὶ προστάξει θείᾳ εἰσῄει πρὸς αὐτὴν ὁ ἀρχιστράτηγος, κάλλος ἀμήχανον αὐτῇ ἐνδεικνύμενος, καὶ μορφὴν αὐτῶν τῶν ἡλια τῶν ἐκτίνων λαμπροτέραν τυγχάνουσαν, ηρέμα προσδιανοίγων τῇ ἀφθόρῳ τὴν πανάφθορον τῆς οἰ κείας μορφῆς ἰδιότητα· ἔθεν καὶ εἶδεν εἶδος μικροῦ καὶ αϊδίου ἀποῤῥοῆς ἀνταπαύγασμα· εἶδεν ὥραν ὑπὲρ ὥραν ὡραϊσμένην ὡραιότητος· εἶδε κάλλους λαμπηδό να ξένην ἢ κατὰ συνήθειαν· εἶδεν οὐσίας ἀσωμάτου μαρμαρυγές υπερβαλλούσας τὰς ἡλιακάς· είδε λο γικοῦ ἑωσφόρου ἀείζωον αὐτήν· εἶδε φλόγα ψυχικαν, νοερού φάους συναστράπτουσαν αἴγλην· ὅθεν ὡς οὐκ ἄϋλον κατατέθεικεν ἡ πάνσεμνος τοῦ ἀγγέλου την θεωρίαν ὁμοῦ καὶ συντυχίαν, ὡς ἰδοῦσε ὁ άλλη επ ἐδέξατο φύσις. ι. Δεσμεῖται δὲ καὶ Ζαχαρίας τῇ ἀφωνίᾳ Ἁγίου ἀπιστήσεις ἀγγέλου· ἐπεὶ γὰρ ἔμελλεν εἰς φῶς προέρχεσθαι ἐκ γαστρὸς ὁ τοῦ φωτὸς πρόδρομος τοῦ ἀληθινοῦ Ἰωάννης, ἡ φωνὴ δηλονότι τοῦ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ ἡμῖν τοῖς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, τοῦ νόμου γέροντα λέγων· οὗ τύπον ἐκκληρῶν ὁ πατὴρ Ζαχαρίας, προτίκτει τοῦ Χριστοῦ μῆνας ἓξ τὸν Ἰωάννην· Οὐκ ἦν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς· καὶ διὰ τοῦτο πρὸ ἓξ ἔχει τὸν Ἰωάννην· μεθ᾿ ὃν Χριστὸς ἐτέχθη, ὡς ἑβδόμη τις ἡμέρα· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς ἡμῶν μυστικὴ τῶν Σαββάτων ἀνάπαυσις, ἣν εὐλόγησεν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ ἡγίασεν· ὅτι ἐν αὐτ τῇ καὶ δι᾿ αὐτῆς κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ· καὶ αὐτός ἐστιν ὄντως ἀληθὴς τῆς μεγάλης βουλῆς τοῦ Πατρὸς 'Αρχάγγελος, καὶ αὐτὸς Κύριος ὁ θεὸς δυνάμεων· διόπερ αὐτῷ ὑπείκουσι καὶ δουλεύ ουσι καὶ διακονοῦσιν ἐν παντὶ τρόπῳ καὶ τό πῳ τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας αὐτοῦ οἱ ἅγιοι καὶ φιλάνθρωποι ὡς φιλανθρώπῳ Δεσπότῃ οἱ ἄγγελοι - καί ποτε μὲν αὐτοῦ γεννηθέντος τὸ κατὰ σάρκα, ἄγγελοι πρωτογνώστως τοῖς ποιμέσιν ἐπέστησαν, μυσταγωγοῦντες τούτους τῇ ἐν Βηθλεὲμ αὐτοῦ φατο «³ Isa. XL, 3. 64 Joan. 1, 8. Vetere Testamente visionibus eli apparitionibus figurabantur; quoniam Dei subtantiam neque formam, neque figuram, neque speciem, neque pulchritudinem quisquam in carne rirens unquam asperit, neque aspicere potest, ceu sacræ nos docent Litteræ. Sed no angeli quidem substantiam quisquam potuit videre. 9. Age itaque ab umbris ad Novum Testamentum transi, of angelica perspicacius ministoria contem plare. Venit aliquando chori ductor, et electorum supernicatus incorporeorum ministrorum princeps, mysticus arcanorum Dei mysteriorum apud homi nes relevator, Gabriel, Deo similis famulus, gaudii et lætitiæ nuntius mortalium naturæ, ad integerri“ mam puellam; ad quam est ingressus, formam suam, qualis ejus substantia est, veneretdæ Virgini ostendens. Sola enim sancta Deipara, ut aiunt, angelicam uti reapse est, utque creata fuit, naturam videre potuit, ut in famali formositate Dominicam pulchritudinem admiraretur. Ideo divino mandato ingres - sus est ad eam archangelus summam ei pulchritudinem ostendens, formamque ipsis radiis solaribus lucidiorem, sensim aperiens puræ Virgini purissimam formositatis sum proprietatem. Unde etiam vidit speciem, æterni propemodum fluenti reflexum splendorem. Vidit formositatem formositate majorem, ornatum ipsius ornatus: vidit peregrinum splendorem et præter solitum: vidit incorporem substantiæ fulgores solaribus superiores: vidit rationalis luciferi semper vivum splendorem: vidit animatam fammam, intellectualis lucis rutilantem claritatem. Quare tanquam non immaterialem veneranda Virgo excepit angeli visionem atque occursum; ou qua viderat, quod nunquam contigit natura. 10. Mutus fit Zacharias, qui angelo sanoto non crediderat: quia scilicet processurus oral or utero in lucem, veræ lucis præcursor Joannes, vox nimirum clamantis in deserto ", nobis qui ex gentium Ecclesia sumus, legis senectutem edicturus: cujus typuma gerens Zacharias gignit sex anto Christum mensibus Joannem: Non enim erat ille lux "; ideoque ante sex menses suscepit alium Joannem. Post quem Christus natus est, ceu septima quædam dies. Ipse enim vere nobis est mystica Sabbatorum requies, cui benedixit universalis Deus, et eam sanctificavit; quia in ipsa et propter ipsam ab omni opere suo requievit. Et ipse est reapse verus magni paterni consilii archangelus ipse Dominus ac Deus virtutum. Quapropter ipsi subjiciuntur, et serviunt, atque ministrant omnimodis et omni loco per omne incarnationis tempus sancti et benigni ceu sancto et benigno Domino angeli. Etenim nato illo in carne, angeli primæ notitiæ auctores pastoribus fuerunt, nuntiantes hujus apud Bethleemum in præsepi nativitatem. Morque admirantes m8 - gnum ejus et insperatum in paupercula forma huma-

manationis mysterium, Gloria in excelsis Deo σε νοθέτῳ γεννήσει· καὶ αὖθις ἀγασθέντες τὸ μέγα magnifice elataque voce clamarunt. Item angelus, ceu luminare cœleste in stellæ figuram conversus viæ dux fuit magis, vocans ad viam quæ dicit: Ego sum via 66. Rursus oraculum edit angelus, post magorum discessum, Josepho, ut cum Matre ac Jesu in Egyptum migraret. Discedilque fugiens Deus ab homine, arcano œconomiæ consilio, haud equidem mortem timens, qui est hominum judex, sed tibi figuram exemplumque præbens, finesque timoris et virilis animi, quandonam et ubi et quare opportunitate in cunctis utendum sit. Non tamen usque ad Ægyptum tantummodo angelorum famulatus Dominum suum comitatus est, sed etiam ex Egypto reditum angelus Josepho indixit. 11. Deinde vero quid? Alia quoque ab angelis factitata reperies. Angeli siquidem ad Jesum baptizatum ministrandi gratia in deserto accesserunt: non quod unquam a Domino suo abfuissent, sed ut tu, o fidelis, crederes, hominem baptizatum et munditiem conservantem, angelos invisibiliter ministros custodesque habere. Unde et in Probatica piscina, ad baptismi figuram, angelus sanationes faciebat qua in piscina magni consilii angelus Christus homini jam triginta et octo annos paralytico salutem contulit: ipse tricesimo vilæ suæ anno baptizatus, et illius quinque sensus fide Trinitatis prodigiose, sanans. Sed parum abfuit, quin quod est præ cæteris summum et mirabilius, in sacris historiis de angelis relatum, indictum præterirem. Quale vero est hoc? Illi scilicet circa Christi vivifcum sepulcrum inexspectati et multiformes angeli, quorum vere peregrini et relatu majores fuerunt eo in loco sermones atque prodigia. Qua in re illud in primis sedulo animadvertes, \ quomodo cuncti Christo dilecti terrigenæ currere illuc dicantur, sed supernæ naturæ absque cursu lic sedentes appareant. Petrus itaque exsurgens ad monumentum currebat; sed alius discipulus Petro citius præcucurrit. Et Maria Magdalene currit, venitque ad Simonem Petrum. Et aliæ Mariæ currebant nuntium ferentes discipulis. Sed ei illæ apud Marcum mulieres cursim a monumento fugerunt. At non ita angeli cursu utuntur, sed illic sedent, alius ad caput, alius ad saxi pedes, ubi cor. pus Jesu jacuerat, et alii quidem intra, lapidi insident. 12. Quid ergo hinc discimus? Nempe eos qui nondum divina mysteria susceperunt, ceu terrigenas, merito currere, sicut etiam Paulus ait 67, ut comprehendant. Nam ad dilectum qui currit, cursu utitur. Ideo sedisse dicuntur apud sepulcrum sanetissimi angeli, ceu jam gnari divinorum resurreotionis mysteriorum: sed alius quidem ad caput sedet, quia fortasse excelsioribus mysteriis initiatus: alius ad pedes, quia fortasse inferiorum ali65 Luc. 11, 14. 6 Joan. XIV, 67 1 Cor. II, 24. καὶ παράδοξεν αὐτοῦ τῆς πτωχοπρεποῦς ἐνανθρω πήσεως μυστήριον, το, Δόξα, λαμπρῶς, ἐν ὑψίστοις Θεῷ, διαπρυσίως ἐκέκραγον· καὶ ἄγγελος ὡς φωστήρ οὐράνιος εἰς ἀστέρος τύπον μορφωθείς, τὴν ὁδὸν οδοποιει μάγοις καλῶν πρὸς τὴν ὁδὸν τὴν λέγουσαν· Ἐγώ εἰμι ὁδός λέγουσαν· Ἐγώ εἰμι ὁδός· χρησμοτοδεῖ δὲ καὶ πάλιν αὖθις ἄγγελος, αναχωρησάντων τῶν μάγων, Ἰωσήφ, σὺν τῇ Μητρὶ καὶ Ἰησοῦ τὴν ἔπαρσιν ποιεῖσθαι ἐπ᾽ Αἴγυπτον· καὶ οἶχεται φυγάς Θεὸς ἐκ βροτοῦ οἰκονομικῶς, οὐ φρίττων θνητὸν ὁ κριτὴς τῶν βροτῶν, ἀλλά σοι τύπον καί εἰκόνα διδούς, καὶ ὅρους δειλίας καὶ ἀνδρείας, πότε καὶ ποῦ καὶ καιρὸν εἰδέ ναι τοῖς πᾶσιν· οὐ μέχρι δὲ Αἰγύπτου ἡ τῶν ἀγγέ λων πρὸς τὸν ἑαυτῶν Δεσπότην λειτουργία, ἀλλὰ καὶ ἀπ' Αιγύπτου ἄγγελος τῷ Ἰωσὴφ μηνύει τὴν ἔξοδον. ια΄. Εἶτα τί; καὶ τὰ ἄλλα περὶ ἀγγέλων εὕροις· ἄγγελοι μὲν τῷ Ἰησοῦ βαπτισθέντι ἐν τῇ ἐρήμῳ εἰς διακονίαν προσέρχονται· οὐχ ὅτι πώποτε τοῦ ἑαυτῶν Δεσπότου ἀπέστησαν, ἀλλ᾽ ὅπως σὺ πιστωθῇς ὁ πιο στὸς, ότι βαπτισθεὶς καὶ φυλάττων τὴν κάθαρριν, ἀγγέλους ἀοράτως πρὸς διακονίαν καὶ τήρησιν κομί ζεται· ὅθεν καὶ ἐν τῇ Προβατικῇ κολυμβήθρα εἰς τύποντοῦ βαπτίσματος ἄγγελος τὰς ἰασείς ἐνεδείκνυ το, ἐν ᾗ ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος ὁ Χριστὸς, διὰ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἐτῶν τῷ παραλύτῳ ἐχαρίσατο ἴασιν· τριακονταέτης βαπτιζόμενος, καὶ τὰς πέντε τούτου αἰσθήσεις τῇ πίστει τῆς Τριάδος παραδόξως ἰώμενος. Μικρῳ καὶ αὐτὸ τὸ πάντων κορυφαιότατον καὶ θαυμασιώτερον ἐν πράγμασιν ἱεροῖς περὶ ἀγγέ λων φερόμενον, τῷ λόγῳ παρέδραμον· ποῖον δὲ τοῦτο; τοὺς κατὰ τὸν τῆς ζωῆς Χριστοῦ ζωηφόρον τάφον παραδόξους τε καὶ πολυτρόπους αγγέλους, ὧν ὡς ἀληθῶς ξένα καὶ ὑπὲρ λόγον τὰ κατὰ τόπον κη ρύγματα καὶ θαυμάσια· ἐν οἷς σκοπήσεις ἐπιμελῶς πρὸ τῶν ἄλλων ἐκεῖνο, πῶς μὲν ἅπαντες οι Χριστῷ προσφιλεῖς γηγενεῖς τρέχειν ἐκεῖ λέγονται, αἱ δὲ φύ σεις αἱ ἀνώτεραι ἀδρομὶ καθέζεσθαι φαίνονται· ὁ μὲν οὖν Πέτρος ἀναστὰς ἔδραμεν ἐπὶ τὸ μημεῖον· ὁ δὲ ἄλλος μαθητής προέδραμε τάχιον τοῦ Πέτρου - καὶ Μαρία ἡ Μαγδαληνή τρέχει καὶ ἔρχεται πρὸς Σίμωνα Πέτρον· καὶ αἱ ἄλλαι Μαρίαι ἔδραμον ἀπὸ αγγέλλουσαι τοῖς μαθηταῖς· καὶ αἱ κατὰ τὸν Μάρκον ὁμοίως ἐν δρόμῳ ἔφυγον ἀπὸ τοῦ μνημείου· ἀλλ᾽ οὐχ οὕτως ἐνθάδε δρόμῳ ἐμφαίνονται καθήμενοι, ὁ δὲ πρὸς τῇ κεφαλῇ, καὶ ἄλλος πρὸς τοῖς ποσὶν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ· καὶ οἱ μὲν ἐντὸς, οἱ δὲ ἐκτὸς ἐπάνω τοῦ λίθου καθήμενοι. ό ιβ'. Τί οὖν διὰ τούτων μανθάνομεν; ὅτι οἱ μήπω τὰ θεῖα καταλαβόντες μυστήρια, ὡς γηγενεῖς, δικαίως τρέχουσιν, ὡς καὶ Παυλός φησιν, ἵνα καταλάβωσι· πρὸς γὰρ τὸ ποθούμενον ὁ τρέχων τρέχει· διὸ καθῆσθαι λέγονται ἐν τῷ τάφῳ οἱ πανάγιοι ἄγγελοι, ὡς ἤδη γινώσκοντες τὰ θεῖα τῆς ἀναστάσεως μυστήρια· ἀλλ᾽ ὁ μὲν πρὸς τῇ κεφαλῇ κάθηται, ἴσως ὡς τὰ ὑψη λότερα μεμυημένος μυστήρια· ὁ δὲ πρὸς τοῖς ποσὶ, τάχα τῶν κατωτέρων τινῶν μυστηρίων καὶ διακονιῶν

ORATIO VI. IN SANCTOS ANGELOS. λειτουργός γινόμενος· καὶ οἱ μὲν ὁρῶντες ὡς τὰ κρυ- quot mysteriorum atque oficiorum minister erat: πτότερα διασκοποῦντες θαυμάσια τῆς θεότητος· οἱ et alii quidem spectantes, quasi secretiora rimanδὲ ἐκτὸς, ἴσως ὡς τὸ τῆς σαρκώσεως Χριστοῦ θαῦμα tes prodigia divinitatis: alii extra, fortasse utpote κηρύττοντες· καὶ ἄλλος ἐν τοῖς δεξιοῖς κάθηται, ψυ incarnationis Christi prodigium prædicantes: et χῶν δικαίων καὶ δεξιῶν Θεοῦ μυσταγωγός γινόμε alius in dextera parte sedet, quia justarum et in νος· ἀλλὰ καὶ νεανίσκῶν προσώποις ὡραϊσμένοι dextera Dei collocandarum animarum magister. ὁρῶνται, τῶν νεανίσκων καὶ ἀθραύστων καὶ ἀγη Sed et adolescentium pulchrorum formis Decori apράτων καὶ ἀφθάρτων, καὶ τὸ εὐσταλὲς καὶ φιλάρες parent, adolescentium, inquam, integerrimorum, τον τῆς ἑαυτῶν φύσεως πρὸς Θεὸν διὰ τῆς νεανισκο senii et corruptelæ expertium, qui constantem naφανοῦς αινιττόμενοι ὥρας· ὅθεν καὶ ἐν ἐσθήσεσιν turæ suæ erga Deum virtutem, juvenili formositate ἀστραπτούσαις, ὁμοῦ τε ἵνα δείξωσι τὸ λαμπρὸν καὶ designant. Quare et vestibus apperent fulgentibus, ἄσπιλον καὶ ἐρωτικὸν τῆς Χριστοῦ ἀναστάσεως, καὶ ut simul demonstrent splendidam, immaculatam τὸ ἄῤῥυπον καὶ ἀπαθὲς καὶ ἀκηλίδωτον χάριτι τῆς amabilemque Christi resurrectionis speciem; et colἑαυτῶν φύσεως· ἐπεὶ γὰρ δεύτερον φῶς μετὰ τὸ latam ipsorum naturæ a divina gratia munditiem, πρῶτον, ὅ ἐστι τὸ φῶς τῶν φώτων, λέγεται ἄγγελος· impassibilitatem, atque impeccantiam. Etenim seτούτου χάριν καὶ ἐσθήσετεν ἀστραπτούσαις, καὶ ὡς cundum lumen post primum, quod est luminum ἀστραπὴ, καὶ ὡς χιών οἱ πανίτρο. οὗτοι φωστῆρες lumen, dicitur esse angelus. Propterea et in vestiτοῖς ἀξίοις ἐμφαίνονται· ἐν οἷς οὐ πάρεστιν οὐ χρῶ- bus splendidis, et veluti fulgur, aut nix, hæc saμα, οὐ σῶμα, οὐ πτέρυγες, οὐκ ἐνπηχεῖς βραχίονες, cratissima luminaria dignis apparent, quibus alioοὐ θριξοφόρος κορυφή, οὐκ ὄρθιον ἀνάστημα, οὐδ᾽ qui neque color, est, neque corpus, neque alæ neὅλως τι τῶν κατὰ τὴν ἔνυλον ὁρωμένων ἢ κινουμέ que brachia vel cubiti, neque comati vertices, neνων φύσιν. Ε' πολλάκις ἐν θείαις ὁπτασίαις ἀρθρω- que erecta statura, neque aliud quidquam ex his πομόρφως ἐπιφαίνεσθαι λέγονται, ἀλλ' οὐδ᾽ αὐτὰς quæ in materiali natura cernuntur aut moventur. ταύτας, ἃς περικείμενοι προσηγορίας, τῆς τούτων οὐ Et quanquam sæpe in divinis visionibus humana σίας σημαντικὰς ὑπειλήφαμεν, ἀλλὰ πρὸς τὰς οι specie apparere dicuntur, non tamen has ipsa quas κείσς μᾶλλον ἐνεργείας ἐκ Θεοῦ, καὶ τῶν θεολόγων gerunt appellationes, eorum substantiæ signifcatiἀνδρῶν ἐκομίσαντο· καὶ γε ὠφελον· καὶ γὰρ ἐμοί γε vas putamus, sed eas potius a propriis Dei nutu σκόπευσον οὕτως. Αγγελοι, ὡς ἀγγέλλοντες ἀνθρώποις operationibus, atque a theologis hominibus sortiti τὰ θεῖα βουλεύματα καὶ ἄλλοθεν ἀγοντες. Αρχάγγελοι, sunt. Et quidem ita fieri oportuit. Nam mecum, ἵνα σὺ μάθῃς καὶ ἐν ἀνθρώποις τάξιν καὶ κατάστασιν, quæso, considera. Angeli (nuntii) dicuntur, quia ἧς τύπος καὶ ἡ Ἐκκλησία καθέστηκεν. ᾿Αρχαί nuntiant hominibus divina consilia, et aliunde δε πάλιν λέγονται, ὡς ἐξάρχουσαι πρὸς διδασκαλίαν afferunt. Archangeli, ut discae in hominibus quoκαὶ φωτισμὸν τῶν κατωτέρω προσταγμάτων. Εξου que constitutem ordinem esse debere, cujus rei είαι, ὡς βασιλικὰ καὶ δεσποτικὰ περικείμεναι ἀξιώ typus Ecclesia est. Principatus item dicuntur, quasi μετα. Δυνάμεις, ὡς χάριτι πάσης ἀσθενείας καὶ πάprincipes ad magisterium et illuminationem ordiθους καὶ θανάτου ἀνώτεραι. Θρόνοι, ὡς ἐπαναπαυο- num inferiorum). Polestates, ut relagi dominicaque μένου τοῦ Θεοῦ τῇ τούτων πολιτείᾳ καὶ λειτουργίᾳ. dignitate præditi. Virtutes. ut gratia beneficio cuΚυριότητες, ὡς ἐμπεπιστευμέναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς juslibet infirmitatis, passionis ac mortis immunes. πρόνοιαν καὶ σωτηρίαν καὶ χειραγωγίαν τῷ ἀνθρω- Throni, ceu Deo in horum conversatione et miniπίνῳ γένει, καὶ ὡς ἀδούλωτοι χάριτι πάσης λοιπὸν stario considente. Dominationes ceu quibus Deus ἐμπαθοῦς κινήσεως καὶ ἐκπτώσεως. Σεραφίμ, ὅπερ commisit curam, salutem, directionemque humani τῇ Ἑβραίων φωνῇ πύρωσις ἐρμηνεύεται, ὡς ἑτέρων generis, et quia gratis benefcio nunquam servient καθαρτικαὶ καὶ φωτιστικαὶ οὐσίαι τυγχάνουσι· τὰ ulli passionum motui et lapsui. Seraphim, quod δὲ ἀνώτατα πάντων καὶ πλησιόθεα Χερουβίμ, ὅπερ nomen in Hebræorum lingua igneam accensionem πάλιν πλῆθος ἑρμηνεύεται γνώσεως. interpretamur, tanquam aliorum purgative et illuminatoriæ substantiæ. Cherubim, quod item vocabulum interpretamur plenitudinem scientiæ. ιγ΄. Ταύτην ἡμῖν ὁ ἀρχιστράτηγος τῶν ἀγγέλων σήμερον περὶ ἀγγέλων εἰπεῖν ὑφηγήσατο· αὗταί τε τῶν ἀσωμάτων ἐννέα τάξεις, καὶ δεκάτη ὁ ἄνθρωπος· εἰσὶν οὖν δέκα τάξεις ἢ δραχμαί, περὶ ὧν φησιν ὁ Χριστός. • Εἴ τις γυνὴ ἔχουσα δραχμὰς δέκα, ἐὰν ἀπολέσῃ μίαν ἐξ αὐτῶν, οὐ δὲ ἅψασα λύχνον ἀναζητήσει ταύτην; καὶ ἐὰν εὕρῃ, συγκαλεῖται τὰς φίλος καὶ τὰς γείτονας, λέγουσα, Συγχάρητέ μοι ὅτι ηὗρον τὴν δραχμὴν ἣν ἀπώλεσα·» ἥ τις ἦν καὶ τὸ πρόβατον τὸ ἀπολωλὸς ἐκ τῶν ἐννενηκονταεννέα τῶν μὴ ἀπολωλόοων· ὅπερ ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς καὶ ἀγαθὸς καὶ φιλ. νθρωπος οὐχ ὑπερεῖδεν, ἀλλ᾽ ἀνεζήτησε, καὶ εὑρὼν ἐπὶ τὰ ὄρη PATROL. GR. XCIX. 13. Hanc nobis hodie materiam summus dux angelorum ex alto obtulit dicendi de angelis. Hi sunt novem incorporeorum ordines: decimus autem ordo homo. Sunt itaque decem ordines totidem drachmæ, de quibus Christus ait: «Mulier habens decem drachmas, si unam ex his perdiderit, nonne accensa lucerna quæret eam? Et si invenerit, amicas congregat vicinasque, dicens: Congratulamini mihi, quia inveni drachmam quam perdideram.» Idem decimus ordo, seu humo, est ovis quæ perierat inter nonaginta novem incolumes; quam egregius pastor, bonus atque benignus, non neglexit,

sed conquisivit, inventamque in montibus colli- και τους βουνοὺς τοὺς Ελληνικοὺς κακῶς πλανώμε busque ethnicis male errantem et idolis immolantem revocavit, et impositam humeris reduxit ad non erroneum gregem eam quæ devia fuerat, atque inter cœlites reducem connumeravit, et æterno regno dignatus est; quo nobis omnibus potiri contingat, gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi cum quo gloria sit Patri et sancto vivifico consubstantiali Spiritui, nunc et semper et in sæcula sæculorum. Αmen. Baptistæ. In nativitatem sancti prophetæ Præcursoris νον καὶ θυσιάζον ἐπέστρεψεν, καὶ βαστάσας τῇ ποίμνῃ τῇ ἁπλανεῖ τὸ πεπλανημένον, εἰς οὐρανούς ἀναγαγών συνηρίθμησε, καὶ τῆς βασιλείας τῆς αἱ ωνίου κατηξίωσεν· ής γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησ σοῦ Χριστοῦ, μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ ὁμοουσίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Z'. Εἰς τὸ γενέσιον τοῦ ἁγίου προφήτου Προδρόμου Βαπτιστοῦ (Ang. Mal, loc. cit. p. 33.) 1. Si vocali alicui luscinia verno tempore suaviter resonanti nostra similis esset oratio, laudare aliquantum magnam illam veritatis vocem, quæ hodie nascitur, forsitan posset: sed cum gracilis atque absona sit oratio nostra, quomodo laudabit magnum decus prophetarum? quomodo celebrabit eximiam apostolorum dignitatem? quomodo glorificabit peregrinam martyrum gloriam? Porro hoc mihi quoque considerandum est, quod in aliis quidem sanctis, alius alium laudavit, celsus celsum, minor minorem: sed ejus qui nunc laudatur, ante omnes ipse Christus, Deus ac veritas, laudes pronuntiavit. Ait enim: Major Joanne Baptista inter natos mulierum non surrexit 68. Quia igitur tanta suppetit magno Præcursori sublimisque laus a supremæ auctoritatis Verbo; num is adhuc indiget exiguo nostro sermone, o studiosi auditores? Absit; sed servile persolventes debitum, et Patris jussum exsequentes, et quasi ex sola Præcursoris mentione sanctificandi simus, nostram audaciam ostendemus. α΄. 'Αηδόνι τιν: πολυφώνῳ εὔηκα κελαδούσῃ περὶ τὰς ἐαρινὰς ὥρας ἐοικὼς ἡμῖν ὁ λόγος, εὗρεν ἂν τάχα ἐκ μικροῦ ἀνυμνῆσαι τὴν μεγάλην φωνὴν τῆς ἀληθείας σήμερον ἀποκυουμένην· ἐπεὶ δὲ ἐστιν ίσχνοεπὴς, καὶ δύσφωνος ἄγαν, πῶς ὑμνήσει τὸ μέγα τῶν προσητῶν κλέος; πῶς αἰνέσει τὸ ἐξαίρετον τῶν ἀπο· στόλων γέρας; πῶς δοξάσει τὸ ξένον τῶν μαρτύρων σέβας; Καί μοι σκοπητέον τοῦτο, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἁγίων, ἄλλος ἄλλου διείληφε τὰ ἐγκώμια, ὑψηλὸς ὑψηλοῦ, καὶ μετρίου μετριώτερος· τοῦ δὲ νῦν εὐφημουμένου πρὸ τῶν ἄλλων, αὐτὸς Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡ ἀλήθεια· φησί γάρ· Μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐκ ἐγήγερται. Ἐπεὶ οὖν τοσοῦτος περίεστιν ὁ ἔπαινος τῷ μεγάλῳ Προδρόμῳ ἀνυπέρβλητος ἐκ τοῦ ἀνωτάτω Λόγου, μή τι ἄρα ἐνδεής ἐστι τῆς ἡμετέρας βραχυλογίας, ὦ φιλακροάμονες; Απαγε· ἀλλὰ δουλικὸν ἀποτιννύντες χρέος, καὶ Πατρικόν ἀποπληροῦντες ἐπίταγμα, καὶ ὡς ἁγιασθησόμενοι ἐκ μόνης τῆς περὶ τὸν Πρόδρομον ὑπομνήσεως, τὸ τολμηρὸν ἡμῶν ἐπιδεικνύμεθα. β'. Δεῦρο δὴ οὖν λοιπὸν τὴν ἡμέραν ἑορτάσωμεν, τὰ τοῦ γενεσίου πανηγυρίσωμεν, οὐχ οἱ περίοικοι μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἡ τοῦ νοητοῦ Ἰορδάνου περίχωρος· ἴδωμεν τὸ ξινοπρεπές μυστήριον, ἴδωμεν τὸ παραδόξως τελούμενον σήμερον, κατανοήσωμεν τὰ τοῦ Ζαχαρίου, ἀνθομολογησώμεθα τὰ τῆς Ἐλισάβετ· Οὐκ ἐξ ἀγεννῶν τοίνυν γονέων, ἵνα κἀντεῦθεν δειχθῇ μέγιστος ὁ Πρόδρομος, ἀλλὰ καὶ λίαν ἐπισήρων καὶ περιδόξων· ὁ μὲν γὰρ Ααρών τις καὶ τὴν πολιὰν καὶ τὴν ἀξίαν, τὴν ἱερατικὴν στολὴν ἠμφι 2. Agedum igitur diem festum jam celebremus, ad natalem honorandum frequenti miltitudine conveniamus, neque accolæ tantummodo, verum etiam universa intellectualis Jordanis regio. Videamus peregrinum mysterium; spectemus regotium hodie præter omnem spom patratum; consideremus Zachariæ res, vicissimque narremus quæ Elisabetæ sunt. Non ex obscuris ergo parentibus, ut hinc etiam maximus appareat Præcursor, sed ex illustribus inclytisque nascitur. Nam alter quidem erat veluti Aaron propter canos et εσμένος, το περιστήθιον φημι, τὴν ἐπωμίδα, τὸν που dignitatem, sacerdotali veste indutus: pectorali, inquam, et superhumerali, podere, fimbriata tunica, cidari, atque zona, quæ omnia auro, gemmie, hyacintho, byssoque erant variata: atque ita in Sancta sanctorum ingrediebatur per tempus 6 Mattm. xr, 11. Orationem hanc exhibuerat Latine tantummodo Combefisius in Bibliotheca concionatoria, t. VII, p. 129. Nos nunc Græce primum ex Vaticano codice eruimus. Jam Combefisii interpretatitionem sæpe libenter secuti sumus, sæpe etiam ab ea discessimus, tum ob alias causas, tum quia Combefisius Græcas dictiones non una vice prave omnino explicaverat; id quod phitellenes vere a me dici comperient. δήρη, τόν τε κοσσύμβρωτον χιτῶνα, τὴν κίδαρίν τε καὶ ζώνην, τὰ ἐκ χρυσοῦ τε καὶ λίθων καὶ ὑακίνθου καὶ βύσσου πεποικιλμένα· καὶ οὕτως εἰς τὰ ᾿Αγια τῶν ἁγίων εἰσιών, κατὰ τὴν ἐφημερίαν τῆς ἱερουρ γίας· ἡ δὲ τῆς Σάββας ἰσοκλεὴς, καὶ μᾶλλον δὲ Satis constare videtur Studitam stale juve nili plerasque has panegyricas orationes, dixisse; quo tempore nonnisi jussu vel episcopi sui vel abbatis monasterii concionari poterat. Quem morem in Gregorio quoque Antiocheno videsis apud nos t. II, p. 557. Jordanes baptismi symbolam in musivis Romanis. Hic dicit baptizatos omnes, id est Chrislianos.

ORATIO VII. IN S. JOANNIS BAPT. NATIVITATEM. ὑπερκλεής, ὡς καὶ τῇ Θεομήτορι ἀγχιστεύουσα. ministerii sui. Illa vero Sare gloria qualis, vel γεννᾷ γὰρ ἐκ στειρώσεως κατ' ἐπαγγελίαν οὐκ Ἰσαὰκ δοῦλον Θεοῦ κληθέντα, ἀλλ᾽ Ἰωάννην τὸν φίλον γνήστον Κυρίου χρηματίσαντα. Ἢ ἀγόνου νηδύος τοιοῦ τον κυοφορησάσης παῖδα! ὢ ἀκάρπου ἀρούρας της λικαύτην βλαστησάσης ἄσταχυν· διὰ τοῦτο οὐκ ἀποκνητέον τὰ τοῦ μεγαλοφωνοτάτου Ησαίου και νότερόν πως καὶ πρὸς αὐτὴν ἀποφθέγξασθαι· Εὐ φράνθητε, στεῖρα ἡ οὐ τίκτουσα· ῥῆξον καὶ βόη σον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι ἐξήνθησας ἐκ τῆς ἐρήμου μήτρας τὸ κρίνον τῆς ἁγνείας, τὸ ῥόδον τῆς πνευ ματικῆς εὐοδμίας, τὸν λειμῶνα τῆς ἀγαθοφόρου ἐγκρατείας, τὸν ἡμεροφανῆ λαμπτῆρα τῆς Χριστοῦ ἐπιφανείας, Ἰωάννην τὸν θεοπρόβλητον στρατιώτην τοῦ οὐρανίου βασιλέως, τὸν ἄριστον τῆς Χριστοῦ νυμφαγωγὸν Ἐκκλησίας, τὸν ἀσίγητον μάρτυρα τῆς ὄντως ἀληθείας, Ἰωάννην τὸν διαπρύσιον κήρυκα τῆς μετανοίας, τὸν ἐν σώματι ἄγγελον τοῦ Κυρίου, τὴν ἐκφάντορα τοῦ Ἀμνοῦ τοῦ αἴροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· καὶ οὐδ᾽ ἂν αὐτοῦ περιλάβοιμι τὰς ἀξίας, κἂν πλείω προσθείην τῆς κλήσεως τὰ ὀνό μπτα. πολυώνυμος γάρ τίς ἐστι, καὶ πολυάξιος, τὸ μείζον παρὰ πάντας τοὺς χριστοὺς Κυρίου κεκληρωμένος. p γ. Καὶ γοῦν τιμᾶται καὶ Ἰσαὰκ τοῦ προπάτορος τὸ γενέσιον, ὅνπερ Σάῤῥα συλλαβοῦσα καὶ τεκοῦσα υἱὸν εἰς γῆρας, εἶτα καὶ εἰποῦσα, Τίς ἀναγγελεί Αβραὰμ ὅτι θηλάζει Σάῤῥα παιδίον; ἐφ᾽ ᾧ καὶ μεγάλην δοχὴν ποιῶν φαίνεται ἐν ἡμέρᾳ τῆς αὐτοῦ ἀπογαλακτίσεως. Καὶ τιμᾶται πάλιν Σαμψών [τὸ γενέσιον] τοῦ τεχθέντος Μανωὲ κατ' ἐπαγγελίαν, ἐκ πείρας καὶ αὐτὸς προερχόμενος· ὃς, φησίν, οὐ πίεται οἶνον καὶ σίκερα, καὶ οὐ μὴ φάγῃ πᾶν ἀκάθαρ τον· καὶ αὐτὸς ἄρξεται σώζειν τὸν Ἰσραὴλ ἐκ χειρὸς ἀλλοφύλων. Ἔτι δὲ πρὸς τούτοις, ἵνα τὰ τῶν ἄλλων παραθίω, καὶ Σαμουὴλ τοῦ τὰ ἔμπροσθεν βλέποντος, ὃν ἔτεκεν ἡ πολυύμνητος Αννα τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς Ελκανα, ἀναθεμένη ἐκ βρέφους τῷ Θεῷ. ᾿Αλλ᾽ οὔπως τῆς Ἰωάννου τετυχήκασι μεγαλειότητος, αγαπητοί· διότι οἱ μὲν πρὸ νόμου τοῦ γραπτοῦ, οἱ δὲ μετά νόμον· Ιωάννης δὲ ὁ υἱὸς Ζαχαρίου τοῦ ἱερέως καὶ Ἐλισάβετ τῆς θαυμασίας, προεισόδιον ἄνθος τῆς Χριστοῦ παρουσίας, ἀνέβαλλε μέσον νόμου και χάριτος ἀναφανείς· προηύγασε γὰρ ὁ νοητὸς ἑωσφόρος, σημαίνων τὴν ἀνατολὴν τοῦ Ἡλίου τῆς δικαιοσύνης· προέδραμεν ὁ στρατιώτης δηλῶν τὴν τοῦ παμβασι λέως ἐπιδημίαν· ἦλθεν ὁ νυμφαγωγὸς μηνύων τὴν ἐπιστασίαν τοῦ νυμφίου· καὶ οἱ μὲν μετά τινας και ροὺς τῆς ἀποκυήσεως, ἢ προεφήτευσαν, ἢ ἑτερατούργησαν· ὁ δὲ ἔτι ἐγκυοφορούμενος, Πνεύματος ἁγίου ἐμπέπλησται, καὶ θαυματουργὸς ἀναδέδει κται. δ΄. Τοιγαροῦν ἔοικέ μοι τοιοῦτόν τι, ἵν᾿ ὡς ἐν εἰ κόνι παραστήσω τὸ μεγαλοπρεπὲς τοῦ Προδρόμου· ὥσπερ τις οὖν βασιλεὺς ἐκ τῶν ἀνακτόρων βασιλικῶς "Gen. xxiv, 14; Dan. 111, 35. 70 Isa. LIV, potius superior, utpote Dei Matrem propinquitate contingens. Parit enim ex sterilitate secundum promissionem, haud Isaacum Dei servum νοcatum ", sed Joannem qui verus Domini exstitit amicus. Ο sterilem uterum, qui talem gestavit filium! O infructuosum agrum, qui tale tantumque spicum germinavit! Quamobrem non est cunctandum verba illa vocalissimi Isaiæ Dovo quodam modo de ipsa dicere: Lætare, sterilis quæ non paris; erumpe et clama, quæ non parturis 70, quoniam ex deserta matrice tua lilium effloruit sanctitatis, rosa spiritalis suavitatis, pratum utilis continentia, fax interdiu quoque conspicua Christi adventus, Joannes a Deo electus miles cœlesti regis, optimus Ecclesis Christi paranymphus, testis nunquam tacitus ejus, quæ vere est, veritatis, Joannes pœnitentiæ canorus præco, cum corpore angelus Domini, inder Agni qui lollit peccatum mundi. Neque possim ejus complecti dignitatem, guantumvis nomina appellationum multiplicem; permultos enim titulos dignitatesque habet, majus præ omnibus Domini unctis officium sortitus. 3. Sane in honore habetur Isaaci quoque progenitoris nativitas, quem cum concepisset Sara Alium filium et in senectute peperisset, dixit: «Quis nuntiabit Abrahamo quod Sara filiolum laclet 71?» Quocirca magnum quoque constat patrem fecisse convivium die ablactationis ejus. Honoratur item nalalis Samsonis, quem Manue filium suscepit secundum promissionem, de matre sterili similiter ortum; qui, ut ait Scriptura 72, bibiturus non erat vinum neque siceram, nec immundum quidquam manducaturus; idemque initium facturus salvandi Israelis de alienigenarum manu. Præter hos, ut alios omittam, Samuelis, qui res in antecessum videbat, honoratur natalis; quem peperit celeberrima Anna viro suo Helcanæ, et ab infantia Deo dicavit. Sed isti non assecuti sunt Joannis excellentiam, o dileoti; nam partim ante legegr moriplam fuerunt, partim post legom. Joannes autem Zacharim sacerdotis et mirifice Elisabet alius; pullulavit flos præcedens Christi adventum, medius inter legem et gratiam apparens. Præluxit enim intellectualis lucifer, ortum Solis justitiæ significans: præcessit miles regis universalis adventum denuntians: venit paranymphus sponsum adesse portendens. Et alii quidem aliquanto post nativitatem tempore, vel prophetaverunt, vel miracula ediderunt; hic autem adhuc gestatus in utero, Spiritu sancto repletus erat, et prodigiorum auctor apparuit. 4. Quamobrem venit mihi in mentem, ut imagine quadam magnifcentiam Præcursoris reprasentem. Sicut enim rex ex palatio regaliter procedens, ha71 Gen. xx1, 7. 72 Judic. XII, 14.

bet primo præcedentes lictores et sceptriferos, προερχόμενος, ἔχει μὲν πρῶτα ἡγουμένους ῥαβδού deinde consules, præfectos et ordinum ductores, postremo aliquem majore dignitate præditum, post quem statim rex, nemine interjecto apparet, auro et claris lapidibus fulgens; ita mecum cogita de vero unicoque omnium rege Christo Deo nostro. Huic enim per carnem in mundum ingressuro, præcesserunt patriarchæ, Abrahamus videlicet, Isaacus, Jacobus; deinde Moyses Dei interpres, Aaron atque Samuel, et universa prophetarum turba. Postremus apparuit Joannes, moxque statim Christus Dominus; de quo ille dixit: Qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat 75. Et qui ultimus ordine est, dignitate major pro proportione exstitit. Sic ergo et prophetarum et apostolorum et aliorum omnium præcipuus fuit, juxta verax Verbum magnus Præcursor; illorum quidem ut subsequens, horum ut præcessor. Sed agesis evangelicam aperientes historiam, audiamus quænam Zachariæ nuntjata sint. 5. Apparuit ei, inquit, angelus Domini, stans a dextris altaris incensi. Et conturbatus est ZachaΟ χους τινὰς καὶ σκηπτροφόρους, ἔπειτα ὑπάτους, ὑπάρ χους τε καὶ ταξιάρχους, ἔσχατον δέ τινα ἀξιωμα τικώτερον, μεθ᾿ ὃν εὐθὺς ὁ βασιλεὺς ἀμέσως ἐπιφαί νεται χρυσῷ καὶ λίθοις διαυγέσι καταλαμπόμενος, οὕτω μοι νόει καὶ ἐπὶ τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου τῶν ὅλων βασιλέως Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· μέλλοντος γὰρ αὐτοῦ διὰ σαρκὸς εἰσιέναι ἐν τῇ οἰκουμένῃ, προηγήσαντο μὲν πατριάρχαι, οἷον ᾿Αβραὰμ, Ἰσαάκ, Ἰακώβ· ἔπειτα Μωϋσῆς ὁ θεοφάντωρ, 'Ααρών τε καὶ Σαμουήλ, καὶ πᾶς ὁ τῶν προφητῶν ὅμιλος· ὕστατος δέ πως ποφανέρωται Ιωάννης· καὶ εὐθὺς ὁ Δεσπότης Χριστὸς περὶ οὐ φησιν· Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ἦν· καὶ ὁ ἔσχατος τῇ τάξει μείζων τῇ ἀξία, κατὰ τὸ ἀνάλο γον ἀποδέδεικται· οὕτω τοίνυν καὶ προφητῶν καὶ ἀποστόλων καὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων πρώτιστος κατὰ τὸν ἀληθῆ Λόγον ὁ μέγας Πρόδρομος, τῶν μὲν ὡς έφεπόμενος, τῶν δὲ ὡς προηγούμενος· ἀλλὰ γὰρ τὴν εὐαγγελικὴν ἱστορίαν ἀναπτύξαντες, ἀκουσώμεθα τίνα τὰ τοῦ Γαβριὴλ πρὸς τὸν Ζαχαρίαν ἀπαγγελλόμενα. ε. Ὤφθη αὐτῷ, φησίν, ἄγγελος Κυρίου, ἑστὼς ἐκ δεξιῶν τοῦ θυμιάματος· καὶ ἐταράχθη Ζαχαρίας ἰδὼν, καὶ φόβος ἐπέπεσεν ἐπ᾿ αὐτόν· ὡς φοβερά τις καὶ ἡ ἀγγελική οπτασία, καὶ ἐν φοβερῷ τόπῳ καταφανεῖσα· Ὡς φοβερὸς γὰρ, φησὶν, ὁ τόπος οὔ τος! οὐκ ἔστι τοῦτο, ἀλλ᾽ ἢ οἶκος Θεοῦ. Καὶ οὐ θαυμαστὸν εἰ δίκαιος ὢν ὁ ἱερεὺς ἐταράχθη, καὶ φόβος ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτὸν, ὅπου καὶ Δανιὴλ ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἀνὴρ, ἰδὼν ἐθαμβήθη, ἐπὶ πρόσωπόν τε πεπτωκώς καὶ ἀχανῆς γεγονώς, τῇ τῆς ἀγγελικής ὑπεροχῆς ἀσυγκρίτῳ λαμπρότητι. Ὤφθη αὐτῷ, φησὶν, ἄγγελος Κυρίου. Τί φάσιν ἡμῖν πρὸς ταῦτα, οἱ μὴ εἰκονίζοντες ἡμίχριστοι εἰ ώπται ἄγγελος ἀνθρώπῳ, πάντως καὶ εἰκόνισται οὐδαμῶς ἄλλως ἢ ὡς ὦπται· ὦπται δὲ ἐν τοιᾷδε μορφῇ, καθ᾽ ἃ καὶ Μωϋσῇ πρότερον ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ τὰ περὶ τὸ ἱλαστήριον Χερουβὶμ ἐν τύπῳ δεικνύμενα· καὶ εἰ τὸ ἀσώματον καὶ ἀσχημάτιστον κατὰ τὸν δεδειγμένον τύπον περιγράφεται, πῶς τὸ ἐνσώματον καὶ σχηματ τιζόμενον ὑποπίπτον χροιᾷ τε καὶ ἀφῇ, καὶ ταῖς τρισὶ διαστάσεσιν, οἷον τὸ τοῦ Σωτῆρὸς εἶδος, οὐκ εἰκονίσομεν πρὸς ἐναργῆ τῆς ἀφαντασιάστου αὐτοῦ σαρ. κώσεως ἀπόδειξιν; Καὶ μὴ συμπεριγράφειν ἡμᾶς ἐν τούτῳ ἡγήσωνται οἱ ἄφρονες τὴν θεότητα, ἧς οὐκ rias videns, et timor irruit super ipsum 14. Nempe quia terribilis est angelica visio, et terribili in loco ostensa. Quam terribilis est, inquit, locus iste! non est hic aliud nisi domus Dei 75. Neque est mirandum, si cum justus sacerdos esset, turbatus est timorque in eum irruit; siquidem et Daniel desideriorum vir, videns obstupuit, et in faciem cadens ore hiante fuit, propter angelicæ emmentiæ splen. dorem incomparabilem 76. Apparuit ei, inquit angelus Domini. Quid ad hæc nobis dicunt hi semichristiani, qui angelorum imagines fieri nolunt? Si angelus ab homine visus fuit, ergo omnino figuram induerat, haud aliter quam cernebatur. Visus est autem tali figura, quali antea Moysi in monte Sina circa propitiatorium, Cherubini in typo ostensi fuerunt. Quod si incorporeum et non figuratum, juxta ostensum typum delineatur, quidnicorporeum et figuratum colori, tactui, tribusque dimensionibus obnoxium, qualis fuit Servatoris species, non figurabimus, ad evidentem non phantastica incarnationis ejus demonstrationem? Neque sic a nobis circumscribi putent bi stulti deitatem, quæ neque verbis exprimi potest, neque comprehendi, cujus nulla est positura, ἔκφρασις, οὐ κατάληψις, οὐ θέσις, οὐ σχῆμα, οὐ τόnulla figura, nullus locus, nulla quantitas, nulla qualitas, nec aliquid aliud ex iis, quæ sunt intra fines circumscriptionis, propterea quod sit infinita et incomprehensibilis. Nam nunc etiam si simplicis hominis imaginem effingimus, haud certe animam immaterialem et figuræ incapacem figuramus, quod fieri prorsus nequit; sed utrique convenienter quæ sunt propria tribuimus; nempe incircumscripto incircumscriptionem, circumscripto circumscriptionem, prout veritatis ratio nobis suadet. Sed ad propositum denuo revertendum est. πος, οὐ ποσότης, οὐ πηλικότης, οὐκ ἄλλο τι τῶν περιγραφῆς ἔνδον διὰ τὸ ἄπειρον καὶ ἀπερίληπτον ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα τὸν ἁπλῶς ἄνθρωπον εἰκονίζοντες, οὐ τὸ τῆς ψυχῆς ἄϋλον καὶ ἀνείδεον συνεικονίζομεν πάντως, οὐ γὰρ ἐνδέχεται, ἀλλὰ καταλλήλως τὰ οἱ κεῖα ἑκατέρως ἀπονέμομεν· τῷ ἀπεριγράφῳ τὸ ἀπερίγραφον, καὶ τῷ περιγραπτῷ τὸ ἀπερίγραπτον, ὡς ὁ τῆς ἀληθείας λόγος παρίστησιν. Επανιτέον δὲ αὖθις εἰς τὸ προκείμενον. 73 Joan. 1, 15. 74 Duc. 1, 11, 12. 16 Gen. XXVIII, 17. 76 Dan. x, 8. Invehitur in leonomachos, contra quos exstat etiam peculiare Studitæ nostri opus.

ORATIO VII. IN S. JOANNIS BAPT. NATIVITATEM. ς. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος· Μὴ φοβοῦ, Σαχαρία, διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου. Εὐθὺς κατέστειλε τον φόβον τῇ πεύσει, οἷα ἡ ἀγγελική ὀπτασία μετὰ τὸ φοβῆσαι, τὸ δειλὸν ἀφαιρουμένη· καὶ ἐναντίως περὶ τὴν δαιμονικὴν ἔφοδον. Μὴ φοβοῦ, φησί, Σαχαρία, διότι εἰσηκούσθη ή δέησίς σου καὶ ἡ γυνή σου • Ἐλισάβετ γεννήσει σοι υἱόν. Ω τῆς ἐπιθυμουμένης θεοπαρόχου ἐπιτάξεως 1 ὦ τῆς πολυεύκτου ἀγγελοκομίστου ὑποσχέσεως ἐπέτυχεν οὗ ἐπεπόθει! ἤνυσεν ὁ ἀντιβόλει· εὗρεν 3 ἐπεζήτει· τὸν τῆς ἀγνοίας καινισμὸν, τὸν τῆς εὐπαι - δίας [ood. ἀπαιδίας] πορισμόν, οὐκ ἀκολουθία φύσ σεως, ἀλλ᾽ ἐπιτυχίᾳ ἐντεύξεως· οὐδὲ γὰρ κατάρας ἦν ἐπιτίμιον ἡ στείρωσις, ἄπαγε, ἀλλὰ μυστηρίου μεγάλου παρασημείωσις· τοῦ γὰρ Σαχαρίου ἐπικειμένου ταῖς πυκναῖς πρὸς Θεὸν ἱκετηρίαις διαλυθῆναι τὴν στείρωσιν, τάχα ἐπακηκοέναι αὐτὸν δοκῶ· οὔπω συντετέλεσται ὁ καιρός· οὔπω συνετμήθησαν αἱ ἡμέραι τῆς ἐπιφανείας· τότε οὖν ἔλπισον τὴν τεχνογονία», Σαχαρία, όπηνίκα ἔλθῃ ἡ προσδοκία τῶν ἐθνῶν· τότε ἐκδέχου τὴν ἀποστείρωσιν, ὁπόταν ἥξει ἡ ἐλπὶς πάντων τῶν περάτων τῆς γῆς· ἐπειδὴ δὲ ἧκεν ὁ καιρὸς, λάβε τὸ καταθύμιον διὰ τῆς τοῦ Γαβριὴλ προῤῥήσεως· ἀνακαινίσθητι ὡς ἀετὸς τῇ νεό τητι· γνώρισον, φησί, τὴν ὁμόζυγον· Εἰσηκούσθη γὰρ ἡ δέησίς σου· καὶ ἡ γυνή σου Ελισάβετ γεννήσει σοι υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰωάννην. Εγνώρισε καὶ τοὔνομα ὃ κληθήσεται καξ αὐτῆς τῆς ἐτυμολογίας τὸν ἄνωθεν. 6 Dixit autem ei angelus: Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est oratio tua 77. Statim timorem eo nuntio compressit, quia visio angelica post pavorem causam timendi solet eripere; quod in dæmoniacis occursibus contra tit. Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est oratio tua, et uxor tua Elisa beth filium tibi pariet. O desideratum quod a Deo fit mandatum! o valde optabilem quæ ab angelo affertur promissionem Assecutus est quod optaverat obtinuit, quod rogabat: invenit quod quærebat; sterilitatis mutationem, fecunditatis donum; non naturæ sequela, sed precum impetratione. Non enim maledictionis pœna erat sterilitas, ahsit, sed magni mysterii significatio. Etenim Zachariam frequentibus ad Deum precibus instantem, ut solveretur sterilitas, hæc fortasse inaudisse sibi dicta puto: nondum completum est tempus: nondum finiti sunt dies adventus: tunc demum prolis genituram spera, o Zacharia, quando venerit exspectatio gentium; tunc exspecta sterilitatis cessationem cum advenerit spes omnium finium terræ. Nunc quia tempus adest, sume rem optatam per Gabrielis prædictionem renovetur ut aquitæ juventus tua: cognosce, inquit, uxorem tuam. Etenim exaudita est oratio tua, et uxor tua Elisabeth libi filium pariet, vocabisque nomen ejus Joannem. Significavit eliam nomen, quo vocabitur, ex vi ipsius etymologiæ procedere ab alto. ζ. Εἶπε δὲ Σαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον. Λοι πὸν γὰρ αὐτῷ ὡς ὁμοδούλῳ παῤῥησίᾳ διαλέγεται Κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο; Ἐγὼ γάρ εἰμι πρεσβύ. Ο της, καὶ ἡ γυνή μου προβεβηκυῖα ἐν ταῖς ἡμέ ρεις αὐτῆς. Ἡ μὲν πρόχειρος καὶ πατρικὴ ἀπόδει ξις, ἀπιστίας ἔγκλημα καταγράψει τῷ ἱερεῖ· ὁ δὲ παρών λόγος οὐχ ὑποπίπτων, ἀλλ᾽ ἐν δοκιμασία προερχόμενος, ταυτὸν πεπονθέναι φησὶ τῷ μεγάλῳ Θωμᾷ καὶ τὸν Σαχαρίαν· οὐ τοῦτο γὰρ ἦν αὐτὸν εἰκὸς Αγνοηκέναι προφήτην τε ὄντα καὶ τὰ θεῖα πεπαι ' 7. Dixit autem Zacharias angelo. Exin cum angelo tanquam conservo loquitur: Quomodo hoc cognoscam? ego enim senex sum, et uxor mea processit in diebus suis 7. Communis quidem et Patrum explanatio, incredulitatis reum dicit sacerdotem. At noster sermo his non acquiescens, sed experimenti causa ulterius progrediens, idem passum Zachariam ait, quod magnum Thomam. Haud enim verisimile est, prophetam rei divinæ gnarum igno-· rasse, posse Deum et naturam innovare, et seneδευμένον, ὅτι περ δύναιτ᾽ ἂν Θεὸς καὶ φύσιν καινούρ ctutį vires instaurare, et bonum exitum desperatis γῆσει, καὶ γῆρας νεοποιῆσαι, καὶ πόρον ἐν ἀμηχάνοις διεκφᾶναι ὡς ἐπὶ ᾿Αβραὰμ καὶ Σάβρας, ὡς ἐπὶ τῆς Σδυναμίτιδος, καὶ τῶν ἄλλων ποικίλων καὶ παν τοδαπῶν αὐτοῦ τεραστίων. Αλλ' ἐπειδὴ αἱ τῶν μεγάλων καὶ παραδόξων προσδοκιῶν ἐπαγγελίαι ἐξάπινα ἀκουόμεναι ταράττειν πως ειώθασι τὴν ψυχὴν, οὐ πρὸς ἀπιστίαν ἀναβαλλόμενος, οἶμαι, ἀλλὰ πρὸς τε· λείωσιν ἐπισπευδόμενος, εὐθὺς οἷα ὑφ᾽ ἡδονῆς ἁλοὺς ἀναφωνεῖ καὶ φράζει, Κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο; Μὴ δὴ παραλογίσῃ, μηδαμώς διαψεύσῃ, δίδου μοι τὸ ἐπίσημον, πάρεχέ μοι τὸ ἐνέχυρον· ὡς πάλαι ὁ Θεὸς τῷ ᾽Αβραὰμ πρὸς τὸ γενέσθαι αὐτὸν πατέρα πολλῶν ἐθνῶν, καὶ ἐκ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ ἐξελεύσεσθαι βασι λεῖς, τὸ τῆς περιτομῆς σημεῖον· καὶ πρὸ τούτου, ὡς τῷ Νῶς πρὸς τὸ μὴ ἐπάξαι κατακλυσμὸν ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ἐν τῇ νεφέλῃ τόξον· πρὸς τούτοις καὶ Μωϋσῇ * Luc. 1, 13. 78 ibid, 18. rebus ostendere, ut in Abrahamo Saraque fecit, et in Sunamitide, et in aliis cujuslibet generis prodigiorum casibus. Sed quia magnarum, et quæ sunt præter opinionem, exspectationum promissiones, si repente audiantur conturbare fere animum solent; Zacharias non incredulitate hæsitans, ut reor, sed ad rei perfectionem festinans, illico tanquam gaudio correptus exclamat aitque: Quomodo hoc cognoscam? Ne me decipias, ne me fallas, da mibi indicum, præbe mihi arrham; ut olim Deus Abrahamo, ut persuaderet fore illum multarum gentium patrem, et ex ejus lumbis reges orituros, tradidit circumcisionis signum: et ante hunc Noacho ut fidem faceret, nunquam postea adductum iri super terram diluvium, arcum ostendit in nube: denique Moysi virgam in anguem mutatam et mox suo sta-

tui restitutam, ut Ægyptii crederent, ei apparuisse τὴν ὀριωθεῖσαν καὶ θᾶττον ἀποκατασταθεῖσαν ῥάillum qui Est. βδον εἰς τὸ πιστεῦσαι τοῖς Αἰγυπτίοις ὅτι ὦπται αὐτῷ ¿ "Qv. 8. Εt respondens angelus dixi ei: Ecce eris tacens neque loqui vulens, propterea quod verbis meis non credidisti (addendum est, quod subintelligitur, nempe simpliciter et sine inquisitione), quæ tempore suo complebuntur 79. Recepit ergo Zacharias signum ei rei consentaneum, nempe vocis caduca silentium, pro voce viva ac substantiali quæ mox ei parienda erat. Interim complicatis labiis, laudat vocibus auditui imperviis prolis datorem: Egressus enim, inquit, loqui non poterat: et cognoverunt quod visionem vidisset in templo: et ipse erat innuens, mansilque mutus 80. Partim quidem ne interrogaretur, quia ferendum non erat ut visio passim audiretur: partim vero, ut qui quodammodo excesserat ex sensibus, totusque in se ipso visionem ruminabatur, mutus esset ad verberantes aerem sermones. Nec inverisimile est prophetæ patrem, prophetiæ argumentum hic significare, id est fortasse legalis cultus cessationem, præ divulgatione cultus secundum gratiam in Joannis nativitate. Sed jam,jintermediis omissis, quæ ad præsentem diem non pertinent, quæque vires nostræ persequi nequeunt, rursus ad id quod instat veniamus. η΄. Καὶ ἀποκριθεὶς, φησίν, ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτ τῷ· Ἰδοὺ ἔσῃ σιωπῶν καὶ μὴ δυνάμενος λα λῆσαι, ἀνθ' ὧν ἐπίστευσας τοῖς λόγοις μου (προσθετέον κατὰ τὸ σιωπώμενον ἁπλῶς τε καὶ ἀνεξετάστως), οἵτινες πληρωθήσονται εἰς τὸν καιρὸν αὐτῶν. Ἔλαβε τοίνυν τὸ σημεῖον ὁ Σαχαρίας κατάλληλου τῷ πράγματι, σιωπὴν φθογγῆς λυομέν νης, πρὸς φθογγὴν ζῶσαν καὶ ἐνυπόστατον τεχθησο μένην αὐτῷ· καὶ συμπτύξας τὰ χείλη ὑμνεῖ φωναῖς ἀνακούστοις τὸν τοῦ τόκου δοτήρα· Ἐξελθὼν γάρ, φησίν, οὐκ ἠδύνατο λαλῆσαι· καὶ ἐπέγνωσαν ὅτι ὀπτασίαν ἑώρακεν ἐν τῷ ναῷ· καὶ αὐτὸς ἦν δια νεύων, καὶ ἔμενε κωφός. Τὸ μὲν πρὸς τὸ μὴ ἐρωτᾶσθαι, ὡς οὐ καθεκτὸν τὰ τῆς ὀπτασίας ακουτίζε σθαι· τὰ δὲ ὡς οἷον ἐκβεβηκὼς τῶν αἰσθήσεων, καὶ εἰς ἑαυτὸν ὅλος τὸ ὁραθὲν συστρεφόμενος, κωφεύειν τοῖς ἀεροκτύποις λαλήμασιν· οὐδὲν δὲ οἷον ὡς προφητοπάτορα καὶ προφητείας ἔργον κἀνταῦθα ἐπιση μαίνειν· καὶ τοῦτό ἐστιν ἴσως ἡ τῆς νομικῆς λατρείας παῦλα, πρὸς τὴν ἐν τῇ χάριτι διὰ τῆς γεννήσεως τοῦ Ἰωάννου ἀνάρρησιν. Τοίνυν παραδραμόντες τὰ διὰ μέσου, ὡς οὔτε τῇ ἡμέρᾳ ἀνήκοντα, οὐδ᾽ αὐτῇ δυ νάμει ἡμῶν ἐφικτά, αὖθις ἐπὶ τὸ κατεπεῖγον ἐλευ σώμεθα. θ'. Καὶ ἐγένετο, φησὶν, ὡς ἤκουσεν ἡ Ἐλισάβετ τὸν ἀσπασμὸν τῆς Μαρίας, ἐσκίρτησε τὸ βρέφος ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτῆς. Ω Ιωάννη τὸ μακάριον βρέφος, τὸ ἀκοίμητον ἔμβρυον! Ὁ ἐγγάστριος, πῶς ἐγκόσμιος; ὁ ἀτέλεστος, πῶς πληρέ στατος; ὁ ἑξαμηνιαῖος, πῶς πολυχρόνιος; ὁ ἀδιανόη τός, πῶς ἐμφρονέστατος; ὁ ἀδιάλεκτος, πως εὔλαλος; φράσον ἡμῖν, φράσον, ἐν ζοφερῷ χωρίῳ τῆς μητρώας νηδύος συνεχόμενος, τὴν ὁρατικὴν ἕξιν οὔπω ἐνεργῶν, τὸν ἀκουστικὸν ψόφον οὔπω εἰσδεχόμενος, τὸν φωνητικὸν φθόγγου οὔπω ἐκβοῶν, τὴν περιπατητι κὴν κίνησιν οὔπω μετειληφώς, τὸ γελαστικὸν ἰδιώμα οὔπω ἐπιτετηδευκώς· πῶς διορᾷς; πῶς ἐπαίεις; πῶς θεολογεῖς; πῶς περισκιρτᾷς; ποταπῶς ἀγάλλη; ἀπόκριναι ἡμῖν, ἀπόκριναι, ὦ πανάγαστε• Μέγα, φησὶν, τὸ τελούμενον μυστήριον, καὶ ἔξω ἀνθρωπίνης καταλήψεως τὸ ὁρᾶμα· καινοτομῶ εἰκότως τὴν φύσιν διὰ τὸν καινοτομεῖν μέλλοντα ὑπὲρ φύσιν· ἔμβρυος [retro ἔμβρυον] ὢν ὁρῶ, ἐπειδήπερ τὸν τῆς δικαιο9. Et factum est, inquit, cum audisset Elisabeth salutationem Mariæ exsultavit infans gaudio in utero ejus ". Ο Joannes, felix infans, vigil embryon! Qui es in utero, quomodo in mundo? qui mondum es perfectus, quomodo es absolutissimus? qui semestris, quomodol longævus? qui nondum cogitare potes, quomodo es prudentissimus? qui loqui non potes, quomodo expedite disseris? die nobis, dico, age; tenebroso materni uteri loco adhuc conclusus, visualem vim nondum exercens, aure strepitum nullum hauriens, vocalem sonum nondum emittens, ambulatorii motus nondum particeps, risum.hominis proprium adhuc non exserens; quomodo audis? quomodo res divinas eloqueris? quomodo exsilis? quomodo exsultas? responde, o mirabilissime. Magnum est, ait, mysterium, et actus ab humana remotus comprehensione. Merito innovo naturam, propter eum qui est innovaturus res supra naturam. Embryo cum sim, altamen cerno, quia justitia solem in utero gestatum video. Aurium σύνης ἥλιον βλέπω κυοφορούμενον ἐνωτίζομαι, sensu polleo, quoniam audio me vocem magni Verbi nasci. Clamo quia unigenitum Filium Patris considero incarnatum. Exsilio, quia rerum omnium Creatorem sentio hominis formam sumpsisse. Exsulto, quia Redemptorem mundi intelligo corporatum. Principium vobis, inquit, significo Dei in mundum ingressus, et corporalis processus: præcurro adventui, et quodammodo vobis præeo confessionem. Sumite psalmum, ut cuin Davide loquar, et lympanum, ut cum propheta, psalterium jucun19 Luc. 20. 80 Ibid. 22. 81 Ibid. 41. ἐπειδήπερ ἐπαϊω, ὡς φωνὴ τοῦ μεγάλου Λόγου τικτόμενος· ἀναβοῦ, ἐπειδήπερ τὸν μονογενῆ Υἱὸν τοῦ Πατρὸς κατανοῶ σαρκούμενον· σκιρτῶ, ἐπειδήπερ τὸν τοῦ παντὸς Ποιητὴν αἰσθάνομαι άνθρωπομορ φούμενον· ἀγάλλομαι, ἐπειδήπερ τὸν Λυτρωτὴν τοῦ κόσμου διανοοῦμαι σωματούμενον· ἀρχὴν ὑμῖν, φησὶν, σημαίνομαι τῆς τοῦ Θεοῦ ἐν κόσμῳ εἰσαγωγῆς καὶ σωματικῆς προσελεύσεως· προτρέχω τῆς ἐπιδημίας, καὶ οἷον ἐξάρχω ὑμῖν τῆς ἐξομολογήσεως • λάβετε ψαλμόν, Δαυϊτικῶς εἰπεῖν, καὶ τύμπανον, προ-

ORATIO VIII. IN DECOLLATIONEM S. JOANNIS BAPT. φητικῶς, ψαλτήριον τερπνὸν μετὰ κιθάρας. ᾄσατε dum cum cithara, cantate et psallite illi, narrate αὐτῷ καὶ ψάλατε αὐτῷ· διηγήσασθε πάντα τὰ θαυ omnia mirabilia ejus. μάσια αὐτοῦ. ι'. Αρ᾽ οὖν, Ἰωάννη, ὑπερανέστης τὰ ἐπίγεια, προέκυψας εἰς τὰ οὐράνια; ὑπεραναβέβηκας άγγε λικὰς καὶ πρωτουργικὰς διακοσμήσεις; πῶς οὖν γε ὧνπερ τὴν φύσιν οὐκ ἐπελάβου, τούτων τὴν τάξιν καὶ ἀξίαν ἀπεκληρώσω; τὸ αὐτοῖς ἐξ αἰῶνος ἂδηλον καὶ ἀδίδακτον, εὐθὺς ὡς μετὰ Θεὸν διαπορθμεύο σας καὶ διαγγελας ἡμῖν ταῦτα ἔτι μαιευόμενος; Οὐκ ἀεροπόνητα, φησὶν, οὐκ ἐνεφελοδρόμη σε, οὐχ ὑπερουράνισα, οὐχ ὑπερανίστηκα τῶν ολογερῶν καὶ ἀσωμάτων δυνάμεων· μὴ τοῦτο ὑπονοείσθω, ἀλλ' ὁ ἐπάνω πάντων ὤν, καὶ μένων ἐν τοῖς πατρῴοις κόλποις σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, λαθὼν ἀδια στάτως ἅπαντας τοὺς πυρίνους λειτουργοὺς αὐτοῦ, ὡς ἐπ' ἄλλον οὐρανὸν εἰσεληλυθὼς ἐν τῇ γαστρὶ τῆς ἀειπαρθένου Μαρίας, ἐνεφάνησεν ἑαυτὸν καὶ μεμυσταγώγηκε μοι τὰ τηλικαῦτα· μηνυτής οὖν εἰμὶ τοῦ βρέ φους, ὅτι, Παιδίον γεννᾶται ἡμῖν, υἱὸς καὶ ὑμῖν ἐδόθη κατὰ τὸν μέγαν Ησαίαν, ὁ πρὸ αἰώνων Θεός· στειροφυής γόνος τυγχάνω, ὅτι παρθενικὸς ὁ τόκος προελεύσεται. "Ω τῆς ὑπεργυους μεγαλουργίας· ὤ τῆς παραδόξου τερατουργίας· οἷα ἡμῖν τὸ ἄτικτον βρέφος εὐαγγελίζεται σήμερον; πηλίκα ἡμῖν ὁ Ελισάβετ τόκος θεολογών προμεμήνυκε; σκιρτάτω ὑφήλιος ἅπασα, χορευέτω ἡ Ἐκκλησία προεόρτια, προεισόδια τὰ γενέσια τῶν Χριστοῦ γενεθλίων παν ηγυρίζουσα, καὶ χαρᾶς πληρούσθω τὰ σύμπαντα τὸν μηνυτήν δεξάμενα τῆς τοῦ παμβασιλέως ἐπελεύστους. 10. Num ergo, ο Joannes, supra terrena excessisti? cœlestia inspexisti? ultra"angelicas et primigenias creaturas ascendisti? Quomodo igitur quorum naturam non es sortitus, horum ordinem ac dignitatem recepisti? ita ut quod a sæculo ignotum erat et non traditum, statim quasi præter Dei institatum huc attuleris, nobisque nuntiaveris, cum tu adhuc obstetricio opere indigeas. Non aerem inquit verbero, non discurro nubes, non cœlos transcendi, non excessi supra igneas incorporeasque virtutes. Nemo id suspicetur: nam qui supra res omnes est, manetque in paterno sinu cum sancto Spiritu, clam prorsus omnibus igneis ministris suis, quasi in aliud coelum uterum ingressus semper Virginis Mariæ, manifestavit se mihi, atque hæc talia tantaque edocuit. Ergo infantis index sum, nempe quod Puer nascitur nobis, et filius datus est nobis, prout magnus Isaias ait *, Deus ante sæcula. Natus de sterili sum, quia mox virgineus quoque partus prodibit. O opus magnificum et supernaturale! o inexspectatum miraculum! Qualia nobis infans nondum natus hodie annuntial quantas nobis partus Elisabethæ res divinas prædicit Exsultet terra universa, pervigilio hoc Ecclesia quasi choreis plaudat, festivitatem scilicet Christi natalibus præviam solemni concione celebrans: omnia prorsus gaudio diffluant, dum indicem excipiunt advertus regis universalis. 11. Sed, o beate Joannes, qui maximorum maximus propheta es, primus inter apostolos, martyrum summus magnusque martyr, deserti divinitus exornatus patronus, formosissimi sponsi dilectus amicus, ineffabilis lucis instructa lucerna, immaculati Agni præco fidelis, paternæ vocis egregius auscultator, Christi baptizator electus, Herodiano libidinis cum fiducia reprehensor, vitæ nuntius his qui in inferis erant, turba mundo Deum significans, nunc quoque nobis cœlitus resones per sacratissimas intercessiones; propitius esto laudanti te populo, et pusillo gregi tuo, cum excellente Patre meo: mei quoque pauperculi audaci ausui indulgens: nec veluti oblatum munus, sed quasi debitum servi inutilis tributum tibi amanter persolutum, ια΄. ᾿Αλλ' ώ μακάριε Ἰωάννη, ὁ τῶν μεγίστων μέγιστε προφήτης, ὁ πρώτιστος ἐν ἀποστόλοις· ὁ τῶν μαρτύρων ἐξοχώτατος μεγαλόμαρτυς, ὁ τῆς ἐρήμου θεοκόσμητος πολιοῦχος, ὁ τοῦ ὡραιοτάτου νυμφίου φίλος Αγαπημένος, ὁ τοῦ ἀφράστου φωτός λύχνος ἡτοιμασμένος, ὁ τοῦ ἀμώμου ᾿Αμνοῦ κήρυξ πεπιστευμένος, ὁ τῆς πατρικῆς φωνῆς ἄριστος ἐπακροάμων, ὁ βαπτιστής Χριστοῦ κεκηρυγμένος, ὁ Ηρώδου ἀσελγείας έλεγχος πεπαρρησιασμένος, ὁ τοῖς ἐν ᾅδου τὴν ζωὴν προμηνύσας, ἡ θεοσήμαντος σάλπιγξ τῆς οἰκουμένης, ἤχησον καὶ νῦν ἡμῖν οὐρα νόθεν, ταῖς ἱερωτάταις πρεσβείαις, καὶ εὐμενὴς ἔσο τῷ ἐπᾴδοντί σοι λαῷ τῇ τε ἐλαχίστη σου ποίμνῃ, σὺν τῷ διαφέροντί μοι Πατρί συγγνωμονῶν τε αὖ τῆς τολμηρᾶς μου τοῦ πτωχοῦ ἐγχειρήσεως, οὐχ ὡς δωροφορίαν, ἀλλ' ὡς παρὰ δούλου ἀχρείου ὠφειλήν excipe. Cui gloria et honor atque adoratio, cur σοι σὺν φόρῳ τε καὶ πόθῳ προσαγομένην· ᾧ ἡ δόξα καὶ τιμὴ καὶ ἡ προσκύνησις, σὺν τῷ παντοκράτορι Πατρὶ καὶ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. u'. Ἐγκώμιον εἰς τὴν ἀποτομὴν τῆς ἱερᾶς κεφαλῆς τοῦ μεγάλου Βαπτιστοῦ Χριστοῦ καὶ Προδρόμου. omnipotente Patre et sanctissimo Spiritu, nunc et semper et per sæcula sæculorum. Amen. Laudatio in abscissionem sacri capitis magni Baptistæ el Præcursoris Christi. (ANG. MAL., loc cit. p. 43.) α'. Φαεινὴ καὶ θεοχαρὴς ἡ συναγείρουσα ἡμᾶς 1. Splendida et Dei gaudio plena hæc est cele32 Isa. IX, 6. De hoc monasterii Patre, vel episcope otiam initio orationis.

britas, quæ uos ad hoc spiritale festum hodie con- πρός εορτασμὸν πνευματικὸν πανήγυρις σήμερον, ὦ gregat, o philochristi. Splendida, inquam, ob ipsum memorati nomen, qui lucerna lucens et est et dicitur, et jure meritoque sic denominatur; non autem quia materialibus faculis corporeos oculos nostros illustrat. Nam illarum quidem non est perpetuus splendor, quia contraria semper abrumpitur obscuritate; sed hæc (solemnitas) divinæ gratiæ radiis congregatorum corda semper illuminat, atque ad justitiæ exercitium mentes nostras meditabundas impellit, ut beatam illam passionem intellectualiter quodammodo spectantes, causam hinc lætitiæ nobis constituamus. Profecto alterius cujuslibet gladio effusus in terram sanguis, nullius hominis visum exhilararet; neque ad aurem delatus mentem solet lætificare sermo morientis. Namque ubi sanguinis effusio vitæ jacturam fert, quomodo id, inquam, hominem per se vitæ amantem delectabit; et non potius cum vultus tristitia ad luctum trahet atque ad ejus passionis miserationem? nisi forte aliquis exsistat vel mente alienatus vel ferino more imbutus, ut brulorum aliquot natura est, quæ specta culis sibi objectis insaniunt: veluti galli, qui,dum sui similes interficiuntur, gaudent, cantant, exsiliunt eo simpliciter visu fruentes, neque reputantes mox eamdem cædem ad ipsos perventuram. At varo justi viri sanguis et visui delectabilis, et auribus grati instar nuntii est, et labiis honorabilis: namque hujus amissio, immortalis meliorisque vitæ confert acquisitionem. Neque gutta, inquam, tantum sanguinis, verum etiam os sanctum, et membri alicujus particula, et capillorum reliquiæ, et vestimentorum quæ ille gestavit aut attigit frustum pergratum est et expetibile cuivis pietatis studioso. Propterea alius aliam, thesauri instar, partem vel membrum vel corpus totum in domibus vel ecclesiis sanctificantis virtutis ergo,et salutaris tutelæ,habere gaudet, et cum reverentia ad cinerum thesauros accedit, et impervia tactui donaria venerabundus contingit. ' φιλόχριστοι φαεινὴ δὲ καὶ ἐξ αὐτῆς ἐπωνυμίας τοῦ μνημονευομένου, ὅτι λύχνος φωτός ἐστί γε καὶ λέγε ται, εἰκότως προσαγορευομένη· οὐ δή που τὸ ὑλικαῖς μαρμαρυγαῖς περιαυγάζειν τὰς σωματικὰς ἡμῶν όψεις· εἴη γὰρ τούτων οὐκ ἀειφανὴς ἡ λάμψις, τῷ ἀντιφράσσοντι σκιάσματι ἐκάστοτε διακοπτομένη ἀλλὰ τὸ ταῖς ἀκεῖσι τῆς θείας χάριτος ἐπαστράπτειν τὰς καρδίας τῶν συνεληλυθότων ἀεὶ, καὶ πρὸς τὴν τοῦ δικαίου ἄθλησιν ἀναπέμπειν τὰς διανοητικὰς ἡμῶν θεωρίας, ἵν᾿ ἐκεῖνο τὸ μακάριον πάθος νοερᾶς πῶς ὀψόμενοι, ὑπόθεσιν εὐφροσύνης ἑαυτοῖς ὑποστησόμεθα· ἄλλου μὲν γὰρ αἷμα ῥυὲν ὑπὸ γῆν ξίφει, οὐκ ἂν τερψειεν ἀνθρώπου θέαν οὐδ᾽ εἰς ἀκοὴν ἐλθὼν σεπτοποιεῖ τὴν μνήμην τοῦ τεθνηκότος ὁ λόγος· οὗ γὰρ ἡ ῥοὴ ζωῆς στέρησιν φέρει, πῶς ἂν τὸν φύσει φιλόζωον ἕλξειεν τοῦτο; τουναντίον δὲ μᾶλ λον ἐν στυγνότητι προσώπου εἰς οἶκτον ἀγάγοι καὶ ἐλεεινολογίαν τοῦ πάθους, εἰ μή τι γε ἄρα ἔξω φρε νῶν ἢ θηριώδη τὸν τρόπον εὕροι τὸν τοιοῦτον κατά τὴν τῶν κτηνῶν φύσιν ἀλογισταίνοντα τοῖς ὁραθεῖσι· καθάπερ ἐπὶ τῶν ἀλεκτρυόνων οἱ τῶν ὁμοειδῶν αὐτ τοῖς σφαττομένων χαίρουσιν, ᾄδουσιν, ἀποπηδῶσιν, αἰσθήσει μόνον χρώμενοι, καὶ οὐ συλλογιζόμενοι, ὅτι καὶ ἐπ᾿ αὐτοὺς ἥξει τὸ πάθος· αἷμα δὲ ἀνδρὸς δ καίου καὶ ὄψει ἐραστὸν, καὶ ὠσὶν εὐαγγελιστὸν, καὶ χείλεσι προσκυνητόν· ἡ γὰρ τούτου ἀφαίρεσις, τῆς ἀγήρω καὶ ἀμείνω ζωῆς τὴν μέθεξιν ἀποκληροῦνται· καὶ οὐ μόνον δή φημι ῥανίς αἵματος, ἀλλὰ καὶ ὁτιοῦν ἁγίου καὶ λάκισμα μέλους, καὶ τριχὸς λείψα νον, καὶ ὁτιοῦν ἐφ᾽ οἷς ἐνεδιδύσκετο ἢ ἐφάπτετο, περισπούδαστόν ἐστι καὶ ἐκζητούμενον τῷ εὐσεβεῖν προελομένῳ· διὰ τοῦτο ἄλλος ἄλλο τι ὥσπερ τινὰ θησαυρὸν μέρος ἢ μόριον ἢ τὸ ὅλον κατ' οἴκους ἢ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, πρὸς ἁγιαστικὴν ἐνέργειαν καὶ σωστικὴν ἀσφάλειαν κατέχων ἐγκαλλωπίζεται, προσερχόμενος μετ' αἰδοὺς τῇ τεθαυρισμένη κόνει, καὶ ἐφαπτόμενος φόβῳ τῶν ἀψαύστων αναθημά των β'. Τοιοῦτον ἡμῖν τὸ τοῦ δικαίου "Αβελ αἷμα, καν γονεῦσι τηνικαῦτα ξενοφανὲς ἑπτάνετο θρηνολόγη μαι μήπω γὰρ ἐωρακότες τεθνεῶτος πάθος, πῶς ἂν ἐπὶ τῇ τοῦ υἱοῦ σφαγῇ οὐκ ἐξέστησαν, οὐκ ἐδάκρυσάν, οὐ γοερὰ ἔφασαν, ἐξάπινα τάχα προσβλέψαντες κατὰ γῆς ἐῤῥιμένον, αἷματί γε πεφοινιγμένον ἐξ ἀδελφικῆς μιαιφονίας, κἀντεῦθεν τῆς ζωτικῆς ἐνερ2. Talis nobis est justi Abelis sanguis, quanquam hic parentum tune noviter oculis oblatus causa luctus fuit: cum enim morientis alicujus passionem nondum aspexissent, quidni filii patratam cædem exhorrescerent, lacrymarentur, lamentione prosequerentur, dum improviso fortasse stratum humi filium vidissent, fraternis cruentatum ictibus, et ea propter vitæ usu privatum! Talis item et prophetæ γείας ἐστερημένον; τοιοῦτον τὸ τοῦ προφήτου Amosi sanctus sanguis: quem diu fustibus verberatum ferro exstinxit rex Amasias qui vaticiniorum telis a propheta appetitus, justum clava in temporibus percussum letho tradidit. Talis pariter prophetæ Michææ sanctus sanguis, quem præcipitio Interemit Joramus Achaabi filius, divina confidenter nunti ante: etenim ab hoc, ut ait Scriptura, de parentum sceleribus arguebatur. Talis quoque proVides SS, reliquiarum laudari a Theodoro ut consuetam et spiritui utilem venerationem. Imo vero Amasias sacerdos Bethelis accusavit Amosum apud Jeroboamum regem. Sed de vita ᾿Αμὼς ἅγιον αἷμα, ὃν συχνῶς τυμπανίσας ἀνεῖλε ξίφει 'Αμασίας ὁ βασιλεύς· ἐπειδὴ γὰρ τῆς προφητείας ταῖς βολίσιν ἐπλήττετο, πλήξας τὸν δίκαιον ἐν ῥοπάλῳ κατὰ τοῦ κροτάφου θανάτῳ παραδίδωσιν· τοιοῦτον τὸ τοῦ προφήτολ Μιχαίου ἅγιον αἷμα, ὃν ἀνεῖλε κρημνίσας Ἰωρὰμ υἱὸς Ἀχαὰ τὰ θεῖα παρρησιαζόμενον. Ἔλεγχε γὰρ αὐτὸν ἐπὶ ταῖς ἀσεβείαις τῶν πατέρων αὐτοῦ, καθ᾽ ἃ γέγραπται, et obitu prophetarum variæ et interdum contradicentes veterum auctorum sententiæ fuerunt, quas ne prolixe referam, lectores mneos ad Calmeti Biblicum Dictionarium ablego.

ORATIO VIII. IN DECOLLATIONEM S. JOANN. BΑΡΤ. τοιοῦτον τοῦ προφήτου Ησαίου ἅγιον αἷμα διχῆ pheta Isaiæ sanctus sanguis bifariam serra dissecti διαιρουμένου ὑπὸ πριστῆρος παρὰ Μανασσῆ τοῦ ἐκκεκληκότος πρὸς εἰδωλολατρικόν σέβας τὸν εὐπαροίστρωτον καὶ εὐπαρακόμιστον Ἰσραὴλ, οὐ φέο ροντος ἀκούειν τὰς τῆς προφητείας ἐκφάνσεις. Τοιοῦτον τὸ τοῦ γενναίου Ἐλεάζαρ σὺν ἑπτὰ παισὶν καὶ μητρὶ θεόφρονι ἅγιον αἷμα, ὃ ἐξέχεεν ᾿Αντίοχος ἐν ποικίλοις βασάνοις, μὴ φέρων τὴν ὑπὲρ ἐντολῆς Θεοῦ ἔνστασιν τῶν ἀηττήτων, οὓς πίστει θανάτου σφραγὶς ἐτελείωσε· τοιοῦτον τὸ τοῦ προφήτου Ζ2χαρίου ἅγιον αἷμα ἢ πρὸ τοῦ θυσιαστηρίου ἡ πάροινος τῶν Ἰουδαίων ὠμότης μαχαίρᾳ ἐξέχεε, οὐκ ἐνεγκοῦσα τὰς τῆς προφητείας ἐμφάσεις ἀκουτίζε σθαι· καὶ τί δεῖ μοι πλεῖστα ἀναλέγειν, παρ᾽ ᾧ τὸ τῶν ἀποστόλων προφητῶν τε καὶ μαρτύρων συλλή βδην εἰπεῖν ἅγιον αἷμα, ὃ πολλοὶ παλαμναῖοι πολυτρό πως ἐξέχεαν, ὡς ὕδωρ πολὺ κυκλοῦν τὴν ὑπ᾽ οὐρα νῦν, καὶ τῆς ἀσεβείας ὑπάρχον σβεστήριον; γ΄. Τοιοῦτον τὸ τοῦ Βαπτιστοῦ Χριστοῦ καὶ Προδρόμου ἅγιον αἷμα, περὶ οὗ ἡμῖν ὁ προκείμενος λόγος· ὁ κεκένωκεν ὡς μύρον πολυτελὲς ἐξ ἱεροῦ τρα χήλου εὐωδιάζον τὴν οἰκουμένην· αἷμα, ὃ συνήθροι σεν οὐ γαστρὸς ἡδονὴ, οὐκ οἴνου μετάληψις, οὐ κρεῶν ἐδωδή, οὐκ ἄλλου τινὸς τῶν λιπαίνειν καὶ ἡδύνειν εἰωθότων τὰς ὀρέξεις, ἀλλ' ἐξ αὐτῶν τῶν σπαργάνων μέχρι τέλους ἡ τῆς ἐγκρατείας ἐμπεποίηκε χάρ μις· ἦλθε γάρ, φησὶν, ὁ Ἰωάννης μήτε ἐσθίων, μήτε πίνων· αἷμα τὸ προκενωθὲν τοῦ Δεσποτικοῦ καὶ ἀθανάτου ποτηρίου· ἐχρῆν γὰρ τὸν τοῦ φωτὸς πρόδρομον διὰ τῆς ἐκ στείρας αὐγαστικῆς αὐτοῦ προς όδου τοῖς ὑπὲρ γῆς ὀφθέντα, καὶ τοῖς ὑπὸ γῆν διὰ θανάτου κήρυκα φωτοειδή χρηματίσα:· αἷμα, ὁ τῆς τοῦ ᾿Αβελ σφαγῆς πολυπλασίως εἰς τὰ ὦτα Κυ ρίω Σαβαώθ διαβεβόηται· τοῦ γὰρ ἔργου ἡ ποίησις, φωνῆς μυστικῆς ἐστιν ἀναβόμβησις, οὐ διὰ φωνη τικῶν ὀργάνων προϊοῦσα, ἀλλὰ τῇ τῆς ἐνεργείας δυ νάμει σκουτιζομένη· αἷμα, τὸ πατριαρχῶν μὲν αἰ δεσιμώτερον, προφητῶν δὲ τιμαλφέστερον, καὶ δι καίων ὁσιώτερον· ἐπεὶ καὶ ἀποστόλων προφερέστε ρον, καὶ μαρτύρων εὐκλεέστερον, ὡς ὁ λόγος παρὰ του μεγάλου λόγου τὴν μαρτυρίαν φέρει· αἷμα, τὸ πάσης ἀνθοβαφικῆς εὐχροίας χαριέστερον ωραΐζον τὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν, ὑπὲρ δικαίου κενω - θὲν ἐπὶ τέλει τοῦ παλαιοῦ νόμου, καὶ τῆς Χριστοῦ παρουσίας προεισόδιον ἄνθος τυγχάνον. 5. Αλλ' ὅπως τοῦτο, καὶ δι' οὗ τινος, καὶ ἐφ᾽ Υπερ ὑποθέσει κεκένωται, μεθαρμοστέος ἡμῖν ἀπὸ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων ὁ λόγος· Ὁ γὰρ Ηρώδης, φησί, κρατήσας τὸν Ἰωάννην ἔδησεν αὐτὸν καὶ ἔθετο ἐν φυλακῇ διὰ Ἡρωδιάδα τὴν γυναῖκα Φι λίππου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Ἔλεγε γὰρ αὐτῷ ὁ Ιωάννης, Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν· καὶ θέ λων αὐτὸν ἀποκτεῖναι, εφοβήθη τὸν ὄχλον, ὅτι ὥσπερ προφήτην αὐτὸν εἶχον. Πρῶτον ζητείσθω 83 Matth. x1, 18. 8 Matth. πιν, 3 5. Quod Baptista exstinctus prædicaverit de tentis apud inferos animabus, sententia Patrum aliquot fuit, nempe Hippolyti, Origenis, et Εusebii Alexandrini, ut in Spicil. Rom. t. IX, p. 685, dixia Manasse, qui ad idololatricum cultum concitaverat insanientem facile volubilemque Israelem, quique propheticas rvelationes audire non sustinebat. Talis etiam fortis Eleazari cum septem adolescentibus et divini animi matre, sanctus quem Antiochus diversis cruciatibus effudit sanguis, dum constantiam invictorum hominum pro Dei lege moleste fert, quos in fide perfecit mortis sigillum. Talis denique prophetæ Zachariæ sanctus sanguis, quem ante altare vesano Judæorum crudelitas gladio effudit, dum vaticiniorum notitiam audire recusaret. Sed cur me plura recensere oportet, præter, quam compendio dicere de apostolorum, prophetarum ac martyrum sancto sanguine, quem scelesti multi homicidæ effuderunt, quasi aquæ copiam in terræ circuitu,quique impietatis exstinguendæ vim habuit? 3. Talis est Baptizatoris Christi Præcursorisque sanctus sanguis, de quo nobis hic institutus est sermo qui exhaustus fuit ut pretiosum unguentum ex sacra cervice, et terrarum orbem suavitate perfudit: sanguis, quem non ventris voluptas adunavit, non vini sumptio, non carnium esus, non aliud quidquam pinguefacere solitum et commotionibus nostris blandiri; sed quem ab incunabulis usque ad vitæ finem abstinentiæ gratia confecit: Venit enim, Scriptura inquit, Joannes neque manducans neque bibens 83: sanguis, qui Dominici immortalis poculi effusioni præivit. Oportebat enim lucis præcursorem, postquain splendida sua de sterili matre nativitate terræ apparuerat, subterraneis quoque locis per mortem suam prædicatorem illustrem fieri. Sanguis, qui multo magis quam Abelis cædes, ad aures Domini Sabaoth clamat: nam peractio operis, mysticæ cujusdam vocis est resonantia, non per vocalia organa prodiens, sed ob зuæ efficaciæ virtutem audita. Sanguis patriarchis venerabilior, prophetis honorabilior, justis sanctior: nam et apostolis præstantior est, et martyribus nobilior, ut magni Verbi verbum testatur. Sanguis qualibet coloria tinctura gratior, Christi Ecclesiam venustans, pro justitia exhaustus sub veteris legis finem, et Christi advenientis ingressum floris instar exornans. 4. Sed jam quomodo hic sanguis, et cujus opera, el quam ob causam exhaustus fuerit, explanabit nostra de sacris Evangeliis deducta oratio. «Herodes enim, inquit Scriptura, tenuit Joannem, et alligavit eum et posuit in carcere propter Herodiadem uxorem Philippi fratris sui. Dicebat enim illi Joannes: Non licet tibi eam habere: et volens illum occidere, timuit populum, quia sicut prophetam eum habebantª. Quæratur primum quis iste Herodes, etenim homomus; quibus addendus est auctor tractatus De remuneratione statim post obitam animabus danda, item apud nos Script. vet. 1. VII, p. 266, et nunc denique Theodorus.

nymia ambiguitatem inducit quominus vera per- τίς οὗτος ὁ Ἡρώδης, τῆς ὁμωνυμίας ἀσάφειαν ἐμsona dignoscatur. Nimirum est hic tetrarcha. Namque hujus pater qui infantes interemit, multo ante obierat. Cur bic autem a Joanne reprehendebatur? quia, legitima ejecta conjuge, Aretæ regis filia, Philippi fratris uxorem Herodiadem sibi contra fas desponsaverat. Licuisset ei utique liberorum expertem ducere in conjugium ob suscitandum fratri semen, juxta Mosaicam legem; sed liberorum jam matrem non licebat: porro erat huic filiola homonyma Herodias, aspidis fetus, diabolicum perditionis suæ instrumentum. Justa igitur abs Joanne reprehensio fiebat; et quidem monitoria non contumeliosa, medicinalis non vulnifica. Quid enim aiebat? Non licet tibi eam habere; atque ad legem provocabat, sic fere dicens: videsis et nosce quid tibi lex imperet. Si fratres simul habitant, et unus ex his moriatur, nec semen ei fuerit; non dabitur exstincti uxor viro haud propinquo; sed viri illius frater ingredietur ad eam, sumetque sibi uxorem, et cum illa habitabit: et si filium pariet, constituetur ex defuncti nomine, et non delebitur nomen ejus ex Israel 5. Hæc tibi lex imperat; tu vero uxorem duxisti, quæ filiam ex fratre tuo susceptam habet. Ne itaque legislatoris præscriptum prætergrediaris; neque purpuram macules sanguine illicito; et cum cæteris exemplo esse debeas, cave ne subditis causa peccandi efficiaris: ideoque justam damnationem patiaris, quoniam districtum judicium eos qui eminente dignitate sunt manet 8. ποιούσης τοῦ ὀφειλομένου προσώπου δηλοῦσθαι· ὁ τετράρχης δηλονότι· ὁ γὰρ τούτου πατὴρ, ὁ τῶν νηπίων ἀναιρέτης τετελευτηκὼς ἦν πάλαι· τίνος δὲ χάριν ἠλέγχετο παρὰ τοῦ Ἰωάννου; ὅτι τὴν νομί μως συναφθεῖσαν αὐτῷ γυναῖκα ἐκδεδιωκώς, ἤγουν τὴν θυγατέρα 'Αρέτα τοῦ βασιλέως, τὴν τοῦ ἀδελ φοῦ Φιλίππου Ηρωδιάδα παρανόμως ἐγήματο· ἐξῆν γὰρ αὐτὸν ἄπαιδα οὖσαν ἀγαγέσθαι εἰς βίωσιν πρὸς ἀνάστασιν ἀδελφικοῦ σπέρματος, κατὰ τὸν μωσαϊκὸν νόμον· ὑπόπαιδα δὲ τυγχάνουσαν, οὐδαμῶς - ἦν δὲ αὐτῇ θυγάτριον, ἡ ὁμώνυμος Ηρωδιάς, τὸ ἔγγονον τῆς ἀσπίδος, τὸ διαβολικὸν ὄργανον τῆς οἰ κείας ἀπωλείας· οὐκοῦν εἰκότως ὁ ἔλεγχος παρὰ τοῦ Ἰωάννου· καὶ οὗτος ὑπομνηματικός, ἀλλ' οὐχ ὑβρι στικός, ἰατρευτικός, ἀλλ' οὐ τραυματοποιός. Τί γάρ φησιν; Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν· ἐπὶ τὴν θείαν αὐτὴν νομοθεσίαν ἄνεισι, τοιαῦτά πως λέγων - Ιδε καὶ ἐπίγνωθι τί σοι ὁ νόμος παρακελεύεται· ᾿Εὰν δὲ κατοικοῦσιν ἀδελφοὶ ἐπὶ τὸ αὐτό, καὶ ἀποθάνῃ εἷς ἐξ αὐτῶν, σπέρμα δὲ μὴ εἴη αὐτῷ, οὐκ ἔστιν ἡ γυνή τοῦ τεθνηκότος ἔξω ἀνδρὶ μὴ ἐγε γίζοντι· ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς εἰσελεύσε ται πρὸς αὐτὴν, καὶ λήψεται αὐτὴν ἑαυτῷ γυναῖκα, καὶ συνοικήσει αὐτῇ· καὶ ἔσται τὸ, παιδίον, ὃ ἂν τεχθῇ, κατασταθήσεται ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ τετελευτηκότος, καὶ οὐκ ἐξαλειφθήσεται τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐξ Ισραήλ. Ταῦτά σοι ὁ νόμος πα ρακελεύεται· σὺ δὲ εἰσοικήσω τὴν ἔχουσαν παιδίον ἐκ τοῦ ἀδελφοῦ σου. Μὴ δὲ παραβῇς τοῦ νομοθέτου τὸν ὅρον· μηδ αὐτὴν ἀλουργίδα μολύνῃς αἵματι ἀνοσίῳ· μήτε μὴν ὁ ἄλλοις τύπος εὐνομίας ὀφείλων καθ εστάναι, τοῖς ὑπὸ χεῖρα αἴτιος ὀφθείης παρανομίας· κἂν τούτῳ ὑποίσοις τὸ κρῖμα ἔνδικον, Ὅτι κρίσις ἀπότομος ἐν τοῖς ὑπερέχουσι γίνεται. 5. Ille autem potentia elatus, Deum exsistere oblitus, furebat, ira æstuabat, reprehensionem repellebat. Non est imitatus Davidem, qui a propheta Nathane de adulterii crimine coargutus, in vocem illam erupit: Peccavi Domino ®: cujus ob humilitalem Dominus peccatum transtulit. Sed hic, inquit Scriptura, comprehensum Joannem vinculis constrinxit et carceri tradidit. Hominem philosophia invictum comprehendit is qui luxuriæ passione tenebatur: hominem liberum, utpote omni passione solutum, alligavit is qui intemperantiæ vinculis constrictus erat: custodem prædicatoremque Ecclesiæ tradidit custodiæ, is qui impurorum actuum mancipium erat. Propter Herodiam Philippi fratris sui "9; Herodiadem, inquam, Dalilm moribus simllem, et diaboli complicem: ipsa enim tori socium vel polius ascititium ad Joannis odium impulit. Non fero, inquit, vituperari quæ sum regina a Zachariæ filio. Tarde carceri linguam quæ me diffamat: perime statim spiculo illum qui suis animam meam sermonibus ceu telis vulnerat. Cumque eum vellet occidere, timuit populum, quia prophetæ loco eum habebant ⁹. Non enim si quando volunt reges parvum * ε'. Ὁ δὲ ἅμα τῷ κράτει, καὶ τὸ εἶναι Θεὸν ἐπι λελησμένος, ἐμάνη, ἐξήφθη τῷ θυμῷ, ἀπεσείσατο τὸν ἔλεγχον· οὐκ ἐμιμήσατο τὸν Δαβίδ, ὃς ἐπειδὴ ἠλέγχθη παρὰ Νάθαν τοῦ προφήτου ἐπὶ μοιχείας ἐγκλήματι, ἐκείνην προεβάλετο τὴν φωνὴν, Ἡμάρτηκα τῷ Κυρίῳ· οὗ διὰ τὴν ταπείνωσιν καὶ Κύριος παρεκβίβασε τὸ ἁμάρτημα ἀλλὰ Κρατήσας, φησὶ, τὸν Ἰωάννην, ἔδησεν αὐτὸν καὶ· ἔθηκεν ἐν φυ λακῇ. Εκράτησε τον φιλοσοφία κράτητον, ὁ κε κρατημένος τῷ πάθει τῆς ἀσελγείας· ἔδησε τὸν ἀπολελυμένον τῇ ἀπροσπαθείᾳ, ὁ δεδεμένος τῇ μαγγα νίᾳ τῆς ἀκολασίας· ἔθετο ἐν φυλακῇ τὸν φύλακα καὶ κήρυκα τῆς Ἐκκλησίας, ὁ καθειργμένος τῇ πράξει τῆς ἀκαθαρσίας· Διὰ Ἡρωδιάδα Φιλίππου του ἀδελφοῦ αὐτοῦ· Ἡρωδιάδα τὴν τῆς Δαλιδὰ ὁμότροπον, καὶ τοῦ διαβόλου συμπράκτορα· αὕτη γὰρ τὸν σύγκοιτον, μᾶλλον δὲ σύνθετον ὤτρυνε πρὸς τὴν τοῦ Ἰωάννου μανίαν· Οὐ φέρω, φησί, κωμῳδεῖσθαι, βασίλισσα τυγχάνουσα, [ὑπὸ τοῦ παιδὸς Ζαχαρίου κάθες τὴν γλῶσσαν ἐν φυλακῇ τὴν ἐμὲ στηλιτεύουσαν· κτεῖνον ἐν τάχει αἰχμῇ τὸν ἐμοῦ τὴν ψυχὴν τοῖς λόγοις ὡς βέλεσι τραυματίζοντα. Καὶ θέλων αὐτὸν ἀποκτεῖναι, ἐφοβήθη τὸν ὄχλον, ὅτι ὥσπερ es Deut. XXV, 5. 86 Sap. VI, 6. 87 Reg. x1, 13. " Matth. xiv, 3. 89 Ibid. 9. 90 Ibid. 5. Josephus Hebr. loco mox citando. Errat Theodorus, nam diserte hanc Herodiadis filiam appellat Salomen, non Herodiadem. Joseph Antiq. lib. xvii, cap. vi, 4.

ORATIO VIII. - IN DECOLLATIONEM S. JOANN. BAPT. προφήτην αὐτὸν εἶχον· οὐ γὰρ ἡνίκα βουληθῶσιν aliquid agere, statim impetum suum in opus conοἱ κρατοῦντες πράξαί τι τῶν ἐκτόπων, εὐθὺς τὴν ὁρμὴν εἰς ἔργον ἄγουσιν, αἰδοῖ καὶ φόβῳ τοῦ ὑπηκόου ἀναβαλλόμενοι καὶ κλωθέντες εἰς ἑαυτοὺς τὸν ἐφαρ μόζοντα καιρὸν τῆς μοχθηρίας. p 5. Γενεσίων δὲ ἀγομένων τοῦ Ηρώδου, ώρα χήσατο ή θυγάτηρ τῆς Ἡρωδιάδος ἐν τῷ μέσῳ, καὶ ἤρεσε τῷ Ηρώδῃ, ὅθεν μεθ' ὅρκου ὡμολόγησεν αὐτῆ δοῦναι ὃ ἐὰν αἰτήσηται. Ὅτε ἐχρῆν αὐτ τὸν δοῦναι δόξαν τῷ Θεῷ εἰς τόδε προαχθέντα τὸ φῶς, τότε τοῦ σκότους τὰ ἔργα ἀσπάζεται· θυμηδίας γὰρ ὁ καιρὸς οὐκ ὀρχήσεως καὶ μάλιστα γυναικώδους ἐπὶ ἀῤῥενικῆς θέας· ἐξ ἧς τί τὸ τικτόμενον; ὅρκος· ἐκ δὲ τοῦ; φόνος· ἀνελε τὰς ῥίζας τῆς κακίας, καὶ οὐ βλαστήσει καρπὸς τῆς ἀνομίας· τῶν πρώτων δὲ φυέντων, ἀναδοθήσεται δηλονότι τὸ πέρας τῶν πραγμάτων. Ωρχήσατο ἡ θυγάτηρ τῆς Ἡρωδιάδος ἐν τῷ μέσῳ, καὶ ἤρεσε τῷ Ἡρώδῃ· καὶ τί γὰρ ἔμελλε πεπαιδεῦσθαι παρὰ τῆς τεκούσης ἡ μαστροπύρινος θυγάτηρ, ἢ τὸ ἐξορχεῖσθαι; καὶ τοσοῦτο ἐξησκημμένως ἔχειν περὶ τὴν ὀρχήστραν, ὥστε καὶ ἀρέσαι τῷ Ηρώδη; ὅθεν μεθ᾽ ὅρκου ὡμολογησεν αὐτῇ δοῦναι ὃ ἐὰν αἰτήση. Τοιαύτη γὰρ ἡ προπέτεια τῶν ἐκβακχευομένων τοῖς πάθεσι τῆς ἀτιμίας, ἀπερισκέπτως ἀποφαινομένων κατὰ παντὸς οὔτινος δόξε:εν· ἡ δὲ προβιβασθεῖσα ὑπὸ τῆς μητρὸς αὐτῆς ἤρπαζε τὸν τῆς μιαιφονίας θάνατον ὃν ἔδινε πάλαι ἀποτελεῖν ἡ ἐχιδνοτόκος Ηρωδιάς· καὶ πρὸς τὸ ἑαυ τῆς θυγάτριον διαθερμανθεῖσα, ἔοικε τοιαῦτα λέγειν· Ἴδε ὁ καιρὸς, τέκνον, ὁ ἐπιζητούμενος ἡμῖν· ἤνυσας τῷ ποδὶ τὸ ἐμοὶ φιλούμενον, πέπαυκάς μου τὸ ἀλ γεινὸν τῷ τεχνικῷ σου λυρίσματι. Κρύψωμεν εἰς γῆν τὸν ἡμᾶς στηλιτεύοντα· ἴθι τάχιον ταῦτα λέγουσα· Δός μοι ὧδε ἐπὶ πίνακι τὴν κεφαλὴν Ἰωάν νου τοῦ Βαπτιστοῦ. "Ω μανίας ὑπερβολῆς αἴτημα· μονονουχὶ ὅτι μὴ ἐντρυφῶν εἶχε τῷ φονικῷ θεάματι· ἐδυσχέρηνεν ἡ μαικὰς καὶ φονεύτρια· οὐχ ἱκανὴν γὰρ ὅτι ξίφος διελάσαι τὰ τοῦ ἱεροῦ τραχήλια ᾑρετίσω· ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπὶ πίνακι δοθῆναί σοι τὴν ἁγίαν κεφαλὴν ἐπραγματεύσω. Ὦ ἀτάσθαλε, καὶ τῆς Ἰεζάβελ ἀπηνέστερον τὸ ἦθος ἔχουσα! ζ. Καὶ ἐλυπήθη, φησίν, ὁ βασιλεύς· διὰ 3 τοὺς ὅρκους καὶ τοὺς συνανακειμένους ἐκέλευσε δοθῆναι· καὶ πέμψας ἀπεκεφάλισε τὸν Ἰωάννην ἐν τῇ φυλακῇ· καὶ ἠνέχθη ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ ἐπὶ πίνακι, καὶ ἐδόθη τῷ κορασίῳ· καὶ ἤνεγκε τῇ μητρὶ αὐτῆς. Ὤ διαβολικῆς παρασκευῆς ἀποτέλεσμα, τίς ὁ ἐπενεγκών κατὰ τῆς θείας κεφαλῆς τὸ ἀναιρετικὸν ξίφος; ὁ δεύτερος Δωήκ, ὁ ἄνομος ὑπὸ ηρέτης, καὶ οὐ μιμητὴς τῶν ἐφεστηκότων ἐμφρόνως Σαούλ τῷ βασιλεῖ, ἡνίκα προσέττατε τοὺς τοῦ Θεοῦ προφήτας ἀποκτείνεσθαι. Καὶ ἠνέχθη ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ ἐπὶ πινακι. Συμπόσιον εἴποιμι ἤ φονευτήρίον τὸ τοιοῦτον ἄριστον; δαιτυμόνας καλέσαιμι ή παλαμναίους τοὺς συνανακειμένους οινόφλυγας; Ο καινὸν θέαμα· ὢ πονηρὸν ὄραμα· ἐκεῖρεν ὄρνις παρετίθετο, ἐντεῦθεν προφητικὴ κεφαλὴ ἤγετο· ἐκεῖ· οι Matth. XIV, 92 Ibid. 8. 93 Ibid. 11. ferunt, reverentia metuque subditorum differentes atque intra se ipsos molientes idoneum futuro maleficio tempus. 6. Dum autem agerentur Herodis natalia, saltavit flia Herodiadis in medio convivio, placuitque Herodi, adeo ut cum juramento promiserit se ei daturum quidquid petisset ". Scilicet cum oportuisset eum dare gloriam Deo die hoc, quo in lucem editus fuerat, tenebrarum maluit opera exsequi. Erat insuper lætitiæ quidem tempus hoc, non tamen saltationis præsertim feminæ in virorum conspectu. Cujus rei quænam sequela fuit? nemque jusjurandum. Quid inde vero? homicidium. Aufer malitiæ radices, et non pullulabit fructus iniquitatis: etenim facto initio, rei quoque terminus consequetur. Saltavit Herodiadis filia in medio convivio, et Herodi placuit. Quid enim aliud edocta fuisset a matre filia lenonia, quam saltare? imo et tantopere in eo ludo exerceri, ut ipsi Herodi placeret? qui idcirco ei recepit quidquid postulasset concessurum. Hæc quippe est bacchantium in ignominiæ passionibus temeritas, ut inconsiderate decernant de re qualibet, prout visum fuerit. Puella vero a matre sua instincta, occasionem arripuit cruentam necem postulandi, quam jamdiu viperina mater Herodias paturire parabat. Cerne, ait, o filia tempus nobis expertitum. Ram mihi optatam pede saltante confecisti; dolorem meum artificioso tuo cantu sedasti. Terræ infodiamus hominem qui nos diffamat. Perge statim ita dictura: Da mihi in hoc disco Joannis Baptistæ caput 9. Ο summi furoris postulatio Nisi ex cruento spectaculo fructum oculis consequeretur, haud saliata foret truculenta mænas. Non satis tibi fuit, quod cervicem sacram gladio secare incitasti; sed et in disco sanctum caput tibi dari curasti. Ο scelesta, et ipsa Jezabele crudeliorem indolem gerens! 7. Et contristatus est, inquit Scriptura, rex: sed propter jusjurandum, et propter simul discumbentes dari jussit: missoque spiculatore decollavit Joannem in carcere: et allatum est caput ejus in disco, datumque puellæ, quæ ad matrem detulit s. Ο iniquo molitionis exitus! Quis divali capiti lethale ferrum intulit? Novus Doeg, scelestus minister, haud certe imitator illoram qui sobrie restiterunt regi Sauli, Dei prophetas occidi jubenti. Et allatum est caput ejus in disco. Dicam ne convivium, an potius supplicii locum prandium hoc? convivas ne appellem, an carnifices qui inflatis vino venis accumbunt! O spectaculum novum! bunt! 0 spectaculum novum! o triste visum Illinc avis apponebatur, hinc propheticum caput exhibebatur. Illino vinum meracum fundebatur, hinc justus sanguis quasi fons saliens manabat.

Quam terrifious nuntius! quam horribilis rei nar- θεν οἶνος ἐχέετο ἄκρατος, ἐντεῦθεν αἷμα δίκαιον ratio! Datumque est puellæ, et illa detulit ad matrem suam. Hem summam absurditatem! Datum est in æstimabile caput pro vili actu; impuræ profanæque feminæ, res sancta et intacta, ipsis angelis honorabilis. Attulit ad matrem suam; videlicet obtulit quasi edulium ingluviei matris quæ prophetæ necem discupiverat: Comede, inquiens, ο mater, carnes viri qui eine carne vixit; bibe sanguinem ejus, qui exsanguis in vita fuit. Tandem aliquando silentem habemus linguam hominis qui nos publica infamia aspergebat. κρουνηδὸν ἐφέρετο. Ὡς φοβερὰ ἡ ἀγγελία, καὶ φρι κτὴ ἡ ἐξηγορία. Καὶ ἐδόθη τῷ κορασίῳ, καὶ ἤνεγ κε τῇ μητρὶ αὐτῆς. Φεῦ τῆς ἀτοπίας· ἐδόθη ἡ ἀτίμητος κάρα ὑπὲρ ἀτίμου πράξεως, τῇ ἐναγεῖ καὶ βε βήλῳ ἢ ἁγνὴ καὶ ἄψαυστος καὶ τοῖς ἀγγέλοις αἰδέσιμος· καὶ ἤνεγκε τῇ μητρὶ αὐτῆς, οἱονεὶ παρέθη κεν ὡς ἐδέσματι ἐμφορηθῆναι τῇ ὀργώσῃ τὸν τοῦ προφήτου θάνατον • Φάγε, λέγουσα, ω μήτερ, σάρκας τοῦ ἀσάρκως βιώσαντος· πίε αἷμα τοῦ ἀναίμονος ἔχομεν διὰ παντὸς σεσιγημένην τὴν γλῶτταν τοῦ ἡμᾶς στηλιτεύσαντος. η. Καὶ προσελθόντες, φησίν, οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἦταν τὸ σῶμα, καὶ ἔθαψαν αὐτό. Ορα μοι, **. ὦ φε λοΐστωρ, εικονογραφουμένην τὴν ταφὴν τοῦ δικαίου, καὶ τοὺς μὲν εἰκονομάχους ἐπιῤῥάπιζε ὡς ἀληθείας ἐχθρούς· ἐναργῶς δὲ ὑπ' ὄψιν λαμβάνων τὴν ἱστο ρίαν, πορίζου τὸ ὠφέλιμον· πῶς ἐκ φυλακῆς αἴρε ται ὁ ἅγιος σιδηροδέσμιος· πῶς ὁ παλαμναῖος ἐνατείνει τὸ ξίφος ἀπηνοειδῶς κατὰ τῆς ἱερᾶς κορωνί δος· πῶς ἀποτμηθεῖσα ἡ μυροφόρος χάρα ἐπιδέδοται τῇ κορυβαντιώσῃ Ηρωδιάδι· ὅπως δὲ θάπτεται τὸ ἱερὸν σῶμα χερσὶ τῶν οἰκείων μαθητῶν, οἰονεὶ δακρυόντων, ψυχαλγούντων, στοιχηδὸν περιϊσταμέ νων· καὶ τοῦ μὲν ἐφαπτομένου ποδῶν, τοῦ δὲ τὴν κεφαλὴν ἐφαρμόζοντος τῷ λοιπῷ σκήνει, ἑτέρου θυ μιῶντος καὶ τὰ ἐπικήδεια ἐπιψάλλοντος. Ἐκεῖ εἰμὶ, ὦ ἀκροαταί, τῇ διανοητικῇ θεωρίᾳ, καὶ βλέπω τὴν ταφὴν τοῦ δικαίοτ ἐν εἰρήνῃ οὖσαν κατὰ τὸ γεγραμμένον· ὁρῶ τὸ ἀγγελικὸν ἐκεῖνο πρόσωπον, οὐ οἱ ὀφθαλμοὶ ὡς δύο φωστῆρες δύσαντες, καὶ οὗ τὸ ὅλον εἶδος τῆς ὄψεως χρηστοφανῶς ἀποτετύπωται· ἄπνοῦν μὲν τῆς ἐπικήρου ζωτικῆς ἐνεργείας, εὔπνουν δὲ ὅτι μάλιστα τῇ τῆς θείας χάριτος μυρωδίᾳ· ἀσπά ζομαι τὰς ἱερὰς χεῖρας ἐκείνας, ὧν ἡ ἀφὴ ἀνέπαφος τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ ὧν τῷ διακτύλῳ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου τοῖς ἀνθρώποις καθυπεδείχθη· προσκυνῶ τοὺς ὡραίους πόδας ἐκείνους, ὧν τὸ εὐαγγελίζεσθαι τὰ ἀγαθὰ τοῖς ἐπὶ γῆς, καὶ δι' ὧν προκατηρτίσθη ἡ ὁδὸς τῆς τοῦ Κυρίου παρουσίας· παρείτω μοι πρὸς προσκύνησεν καὶ ἡ τιμία άλυσις ἐφ᾿ ᾗ ἐδεσμήθη ὁ πολυτίμητος ἐν ἀνθρώποις ἄγγελος· παρείτω μοι καὶ ἡ σεβασμία πίναξ, ἐφ' ᾗ ἐπετέθη ἡ χρυσίου τιμαλφεστέρα πανσέβαστος κάρα· οὐδέ γε τὴν μάχαιραν τοῦ παλαμναίου τὴν διελάσασαν κατὰ τοῦ ἱεροῦ τραχήλου εἰ εὕροιμι, ἀπροσκύνητον 8. Εt accedentes, inquit Scriptura, discipuli illius, sublatum corpus sepulturæ tradiderunt. Specta mecum, studiose auditor, pictam in imagine justi viri sepulturam, simulque Iconomachos castiga ceu veritatis hostes. Cumque sedulo historiam pictam inspexeris, hinc tibi fructum compara: quomodo ex carcere producitur sanctus vir catenis vinctus: quomodo carnifex gladium crudeliter intendit in sacrum verticem: quomodo abscissum et odorato cruore manans caput furenti Herodiadi traditur: quomodo sacrum corpus manibus discipulorum sepelitur, mastorum, illacrymantium, globatim astantium; dum alius pedes tangit, alius caput reliquo corpori rursus accommodat, alius thurificat, et funebria psallit. Illic sum, o auditores, mentis meæ visione, cernoque sepulturam justi in pace versantem, ut ait Scriptura”. Cerno angelicam illam faciem, cujus oculi ceu duo luminaria occubuerunt, et cujus tota vultus species bonitatis typus videtur. Video exanimem, quod attinet ad temporalis vitæ actionem, apprime tamen animatum quod attinet ad divinæ gratiæ pretiosum odorem. Sacras illas deosculor manus, quarum lactus peccato fuit intactus, et quarum digito ille qui 4 tollit peccatum mundi hominibus demonstratus fuit. Adoro pulchros pedes illos, quorum fuit offlicium bona nuntiandi incolis terræ, et a quibus parata fuit via Domini adventui. Jamque omittam dicere de venerabili catena, qua revinctus fuit præstantissimus inter homines angelus: omitto item honorabilem discum; in quo fuit repositum augustum illud et auro pretiosius caput. Quin adeo carnificis quoque ensem, qui per sacrum collum actus fuit, sicubi invenero, haud inhonoratum relinquam. Sed et ipsam humum, in qua thesaurus hic fuit ἐάσαιμι οὐδέ γε τοὔδαφος ὑφ' οὗ ἐφρουρήθη ὁ conservatus, si quando incurram, amplectar, ut gratia fertilem. O beatum sepulcrum, et non triste saxum, quod beatissimum illud corpus contines smaragdorum margaritarumque cumulo rutilantius! Illic itaque visibiliter quidem aderat discipulorum turba, invisibiliter autem angelorum multitudo, qui homonymum sibi in corpore angelum, ' ” Matth. xiv, 13. 05 * Iga. LVII, 2. Patet expositam fuisse in templo piclam imaginem martyrii sepulturæque Baptiste, unde captat occasionem concionator Theodorus increpandi more suo Iconomachos. θησαυρὸς εἰ ἐπέτυχον, μὴ οὐχὶ προσεπτυξάμην ὡς μεταδοτικὸν χάριτος. Ο μακάριε τάφε καὶ οὐ πικρὲ λίθε, ὃς ἔχεις τὸ τρισμακάριον ἐκεῖνο σκῆνος, ὑπὲρ σμαράγδων καὶ μαργάρων σωρείας ἔνδον συνειλημ μένον· ἐκεῖ τοιγαροῦν παρὴν ὁρατῶς μὲν ὁ τῶν μα θητῶν ὅμιλος, ἀοράτως δὲ ἀγγέλων πληθὺς, τὸν ὁμώνυμον αὐτὸν ἄγγελον ἐν σώματι, τὸν τοῦ Κυρίου φί Vides Studita nostra cognitas tanquam sacras reliquias catenam discumque ad Baptista martyrium pertinentes;'de quibus aliisque Paciaudius, De cultu S. Joan. Bapt. dissert. 6.

ORATIO VIII. IN DECOLLATIONEM S. JOANN. BAΡΤ. λον γνήσιον, τὸν νυμφαγωγὸν τοῦ νυμφίου, τὸν ἀεί- germanum Domini amicum, Spongi para nymphum; φωτον λύχνον τοῦ ἀφράστου φωτός, τὴν ζῶσαν φωτ νὴν τοῦ μεγάλου λόγου, τον προφήτου περισσότερον, τὸν μείζονα ἐν γεννητοῖς γυναικῶν εὐφημούντων, γεραιρόντων, ἀναγόντων πρὸς οὐρανὸν, καὶ εἰς τὴν ἀγήρω χαρὰν ἀποκομιζόντων· τοιαύτη μὲν οὖν ὡς εἴρηται εἰρηναία ἡ ταφὴ τοῦ δικαίου, ἀγαλλιάσιμος τε καὶ τῷ κόσμῳ σωτήριος. δ candelabrum semper lucidum ineffabilis lucis, vorem vivam magni Verbi, illum plus quam prophetam, majorem illum in natis mulierum, collaudabant, celebrabant, in colum tollebant, et ad immortale gaudium transferebant. Talis itaque fuit justi viri pacifica sepultura, mundo letifica et salutaris. 9. Num Porro insanus Herodes, in hac etiam terrena statione ultionis pœnam fugit? Minime gentium; sed, ut dioitur, propter hoc facinus subditorum omnium seditionem expertus, occisus fuit: Deo ob futurorum regnum eruditionem res hujus ad terrorem proponente, ne in paria facinora incurrant. Sed inde digrediens conveniente præsenti diei voce age jam exclamabo: Hodie Joannes Præcursor, capite veritatis causa minutus. beatus dicitur: Herodes vero impius conviciis laoeratur hodie Joannes Præcursor omnium linguis propter regis reprehensi commemorationem honoratur: Herodes autem vesanus ab omnibus Dominum timentibus, adulterii vituperatione dehonestutur; hodie Joannis Præcursoris in disco circumfertur sacra laniena: Heroditas autem adultera æterno opprobrio vel nollens cumulatur; hodie Joannis Præcursoris sanguis propter divinæ legis observantiam funditur, Præcursoris aulem adversarius propter contraria facta ignominiose traducitur; hodie Joannes Præcursor propter suam defendendæjustitiæ coram Herode fduciam occidentur; reges autem terræ, quominus a regnandi consortibus dissocientur eruditi, eum qui se dissociavil contemnunt: hodie, Joannes Præcursor vexillum in terra attolit, atque omnis homo admonetur at propria uxore contentus, ulterius non procedat; hodie Joannes Præcursor ad inferos descendit, et: mortai gaudium propter Christi adventum perci piunt ineffabile: hodie ob Joannem capite propter justitiam minutum cœli lætantur, simulque in terra homines festales hymnos dicunt. Et mihi quidem videtur magnus Domini Precursor de colis nos aspicere, atque ut suos cantores divinis donis remunerari. Dio inter prophetas, stella est matutina discurrens et illuminans: inter apostolos, sol est in mediis solibus præfulgens el supra cæteros radians inter martyres, veluti cœlum est sideribus variatum miraculorum: inler justos, ceu multis justitiæ ornamentis alte frondescens, Libani cedros excedit. Hic hodie mundo universo gaudium intimat. Nam si multi in nativitate ejus gavisuri erant, juxta divinum effatum; consentaneum sit in ejus quoque consummatione eamdem esse lætitiam, quam nos solemnitate hac celebrare digni fuimus, quotquot sacerdotalis, aut eremitici, aut monacbalis, aut etiam laici ordinis sumus, cuncti scilicet θ'. Ἡρώδης δὲ ὁ παράφρων ἆρά γε κἀντεῦθεν τῆς δίκης τὸ ἀπόκριμα διέφυγεν; οὐ μὲν οὖν· ἀλλ' ὡς εἴ ρηται διὰ ταῦτα ὑπὸ παντὸς τοῦ ὑπηκόου ἀνταρσίαν ἀποστὰς κατασφάττεται· τοῦ Θεοῦ εἰς παιδείαν τοῖς εἰς ὕστερον βασιλεύσουσι τὰ κατ᾿ αὐτὸν ἐκδειματοῦντος, ὡς ἂν μὴ τοῖς ὁμοίοις πάθεσι περιπέσειεν. Ἀλλ᾽ ἐντεῦθεν ἐπανελθὼν, ἁρμόζουσαν τῇ παρούσῃ ἡμέρᾳ φωνὴν δεῦρο ἐκβοήσομαι· Σήμερον Ιωάν νης ὁ Πρόδρομος ὑπὲρ ἀληθείας τὴν κεφαλὴν ἀποτεμνόμενος μακαρίζεται, καὶ Ἡρώδης ὁ παράνομος κωμ φδούμενος διασύρεται· σήμερον Ἰωάννης ὁ Πρόδρο μος ἐν ταῖς ἁπάντων γλώσσαις τῷ τοῦ ἐλεγμοῦ διηγήματι τετίμηται, καὶ Ἡρώδης ὁ πανέκφρων ὑφ᾽ ἑκάστου τῶν φοβουμένων τὸν Κύριον τῇ μοιχεία στηλι τευόμενος ήτίμωται. Σήμερον ἡ κεφαλὴ Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου ἐπὶ πίνακι προφέρετα: ἱερὸν σφά γιον, καὶ Ἡρωδιάς ἡ μοιχεύτρια στηλιτεύεται καὶ μὴ βουλομένη αἰώνια. Σήμερον Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου τὸ αἷμα ὑπὲρ φυλακῆς θείου νόμου χέεται, καὶ ὁ τοῦ Προδρόμου ἀντίθετος διὰ τῆς ἀντιπραγίας ἐνδίκως θριαμβεύεται· σήμερον Ἰωάννης ὁ Πρόδρομας διὰ τὴν πρὸς Ἡρώδην ὑπὲρ δικαίου παῤῥησίαν ἀποκτείνεται, καὶ βασιλεῖς τῆς γῆς τῶν ἰδίων συν θρόνων μὴ διαζευγνυσθαι παιδευόμενοι τὸν διαζευ χθέντα ἀποπτύουσι· σήμερον Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος αἴρει σημεῖον ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ παραγγέλλεται πᾶς ἄνθρωπος ἀρκεῖσθαι τῇ ἰδίᾳ γυναικὶ καὶ περαιτέρω μὴ χωρεῖν· σήμερον Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος εἰς ᾅδου κάτεισι, καὶ οἱ νεκροί χαρὰν τῆς Χριστοῦ παρουσίας ἀνεκλάλητον ακουτίζονται· σήμερον Ἰωάννην τὴν Πρόδρομου καρατομηθέντα διὰ δικαιοσύνην Θεοῦ οἱ οὐρανοὶ ἐπευφράνθησαν, ἄνθρωποι δὲ ἐπὶ γῆς ὑμνολογοῦσιν ἑόρτια· καί μοι δοκεῖ ὁ μέγας τοῦ Κυρίου Πρόδρομος ἐξ οὐρανῶν ἡμᾶς ἐποπτεύειν, καὶ ὡς ὁμνῳδοὺς αὐτοῦ θείοις χαρίσμασιν ἀμείβεσθαι· ἐν προφήταις ὡς ἀστὴρ ἑωθινὸς διάττων τε καὶ ὑπεραυγάζων· ἐν ἀποστόλοις ὡς ἥλιος ἐν μέσῳ ἡλίων προλάμπων καὶ ὑπερλάμπων· ἐν μάρτυσιν ὡς οὐρανὸς πεποικιλμένος τοῖς ἄστροις τῶν θαυμάτων· ἐν δικαίοις ὡς πολλοῖς τῆς δικαιοσύνης αὐχήμασιν ὑψικομώτερος, τῶν κέρδων τοῦ Λιβάνου ὑπερφαί νων· ὁ χαρὰν ἐξακοντίσας σήμερον τῇ οἰκουμένῃ. Εἰ γὰρ πολλοὶ ἐπὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ χαρήσονται κατὰ τὰ λόγια, ἀνάλογον ἂν εἴη καὶ ἐν τῇ αὐτοῦ τελειώσει τὴν αὐτὴν ἔσεσθαι εὐφροσύνην, ἣν πανηγυ ρίζειν ἠξιώμεθα, ὅσοι ἐν ἱερατικῷ τε καὶ ἐρημικῷ, ἐν μοναδικῷ τε καὶ λαϊκῷ τάγματι πᾶσιν ἀνήκοντος οι Luc. II, 10. Merito hanc narrat tanquam popularem traditionem de Herodis nece Theodorus; ille enim reapse non in civium rebellione sed in Hispania exsul obiit, ut diserte Josephus narrat, De bello Jud. lib, 11, cap. 9.

sacra hac commemoratione gaudium afferente: τοῦ μνημοσύνου τὸ ἀγαλλίαμα· διαφερόντως δὲ ἡμῖν præcipue vero nobis qui sacræ illius ædis contubernales; cujus propterea intercessionibus validioribus utinam fruamurlin Christo Jesu Domino nostro. Cui gloria et potestas, cum Patre et sanctissimo vivifico Spiritu, nunc et semper et per infinita sæcula sæculorum. Amen. ΙΧ. Laudatio in S. Joannem apostolum et evangelistam. (ANG. Mal. loc. τοῖς τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ οἴκου θιασώταις· οὗ μετασχοίημεν τῶν πρεσβειῶν ἔτι μάλα ἐκτενέστερον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτή - τους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Θ΄. Ἐγκώμιον εἰς τόν μέγαν Ἰωάννην τὸν ἀπόστολον καὶ εὐαγγελιστὴν τοῦ Χριστοῦ cit. p. 62.) α΄. Οὐρανοῦ προκειμένου ἡμῖν εἰς ὑπόθεσιν ἐγκω μίου, τίς ἄρα ἐξευρεθείη λόγος τῷ ὕψει τῶν ἐγκω μίων συνεπαρθῆναι δυνάμενος; ποία δὲ διάνοια ὑφάψοι τὸ τοῦ μεγέθους τῆς ὑπερφυοῦς αινέσεως; τάχα ἂν ἀποκάμοιμεν καὶ μόνον τῆς ὑποθέσεως 1. Cum cœlum nobis ad laudationis argumentum propositum sit, quis sermo invenietur, qui encomiorum altitudinem æquare possit? Quod vero ingenium ad magnitudinem se extollat nobilissimæ laudis? Fors ipsa duntaxat argumenti aggressione fatiscemus, tanquam ea tentantes quæ nemo asse- κατάρξασθαι, ὡς τῶν ἀνεφίκτωτ ἐφαπτόμενοι, καὶ qui possit, ao qui in immensam celsitudinem videamus prosilire. Non hunc autem polum dico, quem stellarum chori vario decore perornant, nec quem sol aurigans reciproco cursu quotidie peragrat; at neque quem luna cornuta percurrens, diei fulgore noctem collucentem præslat; cujus miraculi visus magister exsistit, dum in rerum creatarum pulchritudinem penetrat, animumque ad creationis auctorem transmittit: quin potius illud dixerim cœlum, cujus stellæ perpetuo lucentes sunt multarum virtutum turmæ, bonæque actionis splendore fulgentes et cujus sol evangelica nempe prædicatio, ab orbis terrarum fines pervadens, mille partibus lucidius sole mundum collustrat, tum hunc oculis subjectum, tum illum sola cognitum mente. Non enim lunari lumine opus ei est: quippe cum ne nox quidem excipiat diem, quia splendoribus illustratur qui nunquam occidunt. 2. At scire vultis quisnam hic sit magnifice adeo prædicatus? Nimirum Joannes est, auditores; Joannes, inquam, perquam excellenter apostolus; evangulistarum præstantissimus; Dei aquila, magna illa pennis aureis prædita; cœlestis profundi investigator, quem nullus assequi potest: homo qui Cherubinos contemplatione superavit, qui æterni Verbi exsistentiam angelis ipsis nuntiavit, vocalissimus veritatis præco; mens sublimia spectans; lingua ignea: os divino sermone instructum; immensum sapientis pelagus: dogmatum imperscrutabilis gurges; scientiæ conceptaculum maximum ῃ fulgur Spiritus mundo relucens; gratiæ tonitru mundum perstrepens; sublimis Ecclesiarum columna, Dei firmissimum fundamentum; humanæ naturæ prædatrix sagena; piscatoria animarum arundo ad usque cœlum attingens; serra adversus omnes hæreses, perpetuo motu agitata; acutus gladius, impietatis zizania dissecans: coelestis clavis impietatis turmas occludens: divino robore Scilicet Studii monasterium, et sacra ades titulum S. Joannis Baptistæ gerebant. Confer Stu - ditæ nostri Vitam et Opera ed. Sirmond. p. 18, et 618. Item Cangium Constantinop. christ, lib. vi, tit 4, ed. Paris. p. 103. De eodem S. Baptista hymnus εἰς ἀπειροπληθὲς ὕψος πηδᾷν δοκιμάζοντες· καὶ μὴν οὐ τόνδε φημὶ τὸν πόλον, ὃν ἀστρῷοι χορεῖαι ἐκπρεπῶς καταποκίλλουσιν, οὐδ᾽ ὅνπερ ἥλιος ἁρματηλατῶν τὸν ἐφήμερον διανύει δίαυλον, οὐδ᾽ οὐ μὴν ὅνπερ σελήνη μηνοειδής διαθέουσα ἡμεροφανῆ τὴν νύκτα απεργάζεται· οὗ τοῦ θαύματος καὶ ἡ ὄψις διδάσκαλος, τοῖς τῆς κτίσεως ἐμβαθύνουσα κάλλεσι, καὶ πρὸς τὸν τῆς δημιουργίας αἴτιον τὸν νοῦν ἀναπέμπουσα· ἀλλ᾽ οὐρανὸν ἐκεῖνον λέγοιμι, οὗ ἀστέρες ἀειφανεῖς τῶν ἀρετῶν σύνοδοι πολλῶν, τῷ φάει τῆς εὐπραξίας ἀποστιλβοῦντες, καὶ οὔπερ ἥλιος, τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα, εἰς τὰ τῆς οἰκουμένης διάττων πέρατα, μυριοπλασίως ἡλίου φωτεινότερον φρυκτωρεῖ κόσμον ὁρατόν τε καὶ ἀόρατον. Σεληνιαίου γὰρ φωτὸς οὔπω δέδεκται, ὅτι μηδὲ νύξ τὴν περὶ αὐτὸ ἡμέραν οἶδεν διαδέχεσθαι, ἀνεπιδύτως τοῦ φάους μαρμαρύστ σοντος. β΄. Καὶ τί οὗτος ὁ μεγαληγορούμενος, μαθεῖν βούλεσθε; Ιωάννης, ὦ ἄνδρες, ὁ ὑπερλίαν ἀπόστολος, τῶν εὐαγγελιστῶν ὁ προφερέστατος, ὁ τοῦ Θεοῦ ἀετὸς, ὁ μέγας, ὁ χρυσοπτέρυξ, ὁ τοῦ οὐρανίου βυθού ἐρευνητὴς ἄφθαστος, ὁ ἐπέκεινα τῶν Χερουβὶμ ἀνανήξας τῇ θεωρίᾳ ἄνθρωπος. δ τῆς τοῦ Λόγου ἀνάρχο ὑπάρξεως καὶ ἀγγέλοις ἄγγελος· ὁ μεγαλοφωτότατος τῆς ἀληθείας κήρυξ ὁ νοῦς ὁ ὑψίβλεπτος, ἡ γλῶσσα ἡ πύρινος, τὸ στόμα το θεόφραστον, τῆς σοφίας τὸ ἄπειρονοπέλαγος, τῶν δογμάτων ὁ βυθὸς ὁ ἄφθαστος, τῆς γνώσεως το δοχεῖον τὸ μέγιστον, ἡ κοσμοφανής ἀστραπὴ τοῦ Πνεύματος, ἡ οἰκουμενικὴ βροντὴ τῆς χάριτος, τῶν Ἐκκλησιῶν ὁ στύλος ὁ ἀκρότατος, ὁ τοῦ Θεοῦ στερεοπαγής θεμέλιος, ἡ ἀγρευτική σαγήντι τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ὁ ἁλιευτικὸς τῶν ψυχῶν οὐρανομήκης κάλαμος, ὁ κατὰ πασῶν αἱρέσεων πρίων αεικίνητος, ἡ τὰ τῆς ἀσεβείας ζιζάνια διατέ μνουσα ἐξεῖα μάχαιρα, ἡ τὰ τῆς ἀθεΐας στρατεύματα διατειχίζουσα κλεῖς οὐράνιος, ἡ σφενδονῶσα τους νοητούς θήρας θεοσθενὴς διάνοια, ὁ πελαγίζων που quoque ex stitit nostri Theodori. Vit. p. 22. Græcus hujus orationis textus nunc primum prodit; interpretatio autem Latina Combefisii est, a nobis tamen non parum, et quidem necessario, variata.

ORATIO IX. LAUDATIO S. JOANN. EVANG. ταμὸς τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας τὰ νάματα, ὁ τῆς παρ- animus spiritales bestias velut funda impetens; θενίας ναὸς καθαρώτατος, ὁ τῷ ὄντως ἐραστῷ λίαν ἀγαπητὸς καὶ ἐπιστήθιος, ὁ μέγας τοῦ Εὐαγγελίου ὡραιόδρομος ἥλιος, ἡ εὔηχος λύρα καὶ σάλπιγξ τοῦ Πνεύματος· καὶ τί δεῖ λέγειν; οὐδ᾽ εἰ μυριοστὸν φαίην κατάλογον δυνηθείην ἂν ἐξιχνεῦσαι τῶν ἐγ κωμίων τὴν ἄβυσσον· φέρε δή, φέρε, οὐ τὸ ὅλον εἰ πεῖν, τοῦτο γὰρ ἤδη ἄπυρον, οὐ τῇ ἐμῇ ἀγλωττία, ἀλλὰ γὰρ καὶ οἷς ὑψηγορεῖν δύναμις, ἡττωμένοις τῷ μεγέθει τοῦ θαύματος, ὅτι μηδὲ ὕψος οὐρανοῦ μετ τρητόν· κἂν δοίη τίς συναίρειν τὸν ἔπαινον, βραχέα δέ τινα ἐκ τῶν εὐαγγελικῶν λειμώνων μελισσειδῶς ἄνθη λογήσαντες, καὶ ταῦτα οἷά τινα σίμβλα λογικῶς κηροπλαστήσαντες, καὶ ὡς ἀπαρτήσαντες τῇ ἀποστολικῇ πανηγύρει ὥσπερ τινὶ βασιλίδι, ἐπίκουρον τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος λαμβάνοντες, προσενεγκεῖν ἥδι στα θαρσήσομεν. Παvius Dei sapientiæ latice exundans; virginitatis mundissimum templum; ei, qui revera amabilis est, valde charus, ac supra ejusdem pectus recumbens; magnus Evangelii sol speciose discurrens; sonora Spiritus lyra ac tuba. At quid opus est dicere? Ne si mille quidem titulis auctum catalogum contexam,ejus possim pervestigare laudum abyssum. Age vero, age, non ut universa dicamus (hoc enim inconcessum, nedum mihi qui sermonis ac facundiæ penuria laboro, sed et iis qui altiloquii facultate pollent, quos tantum illud miraculum ingenti sua magnitudine vincit; quando neque altitudo cœli ejusmodi est, ut eam metiaris). Quod si nobis concedatur, partem aliquam laudum conferre, pauca quædam ex Evangeliorum pratis in modum apum decerpentes, ac velut in quibusdam alveolis ceras ingeniose fingentes, atque huic solemnitati apostolica, tanquam reginæ cuidam, circumponentes, ipsum sermonis auspicem adhibentes, de quo nobis est instituendus sermo; libentissime offerre præsumemus. γ΄. Πατρίδα μὲν εἴ τις ἐπιζητήσοι εγκωμίων νό μοις ἐπερειδόμενος, ἀφ᾿ ἧς ὁ ἀπόστολος εἰς φῶς ἐλήλυθεν, οὐ περιφανή ταύτην εὑρήσοι, ἀλλὰ γὰρ καὶ λίαν ἄσημον, τὴν Γαλιλαίαν· κοινοτέρως γάρ· ὅμως κανταῦθα περίβλεπτος ὁ ἀπόστολος· πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; ὅτι ἐξ ἧς οὐδένα προφήτην ἐγηγέρθαι, οὐδ᾽ οὐ μήν τι ἀγαθὸν εἶναι Ἰουδαίοις τε καὶ τῷ ἀληθῶς Ισραηλίτῃ ᾤετο, ἐνταῦθα Χριστὸς, ἡ πηγὴ πάσης ἀγαθότητος, ἐν γαστρὶ Παρθένου τῆς ἀρχιπροφήτιδος συλλαμβάνεται· ὧδε μορφωθεὶς τῷ καθ᾿ ἡμᾶς εἴδει ἐντέθραπται, τοῖς γονεῦσιν ὑποτασσόμε νος, τῆς πόλεως ἀφ᾿ ἧς τὴν κλῆσιν εἴληφεν· (Ναζωραῖος γὰρ ὑπὸ τὴν Γαλιλαίαν, ὡς τῆς κώμης Βηθσαϊδὰ ὑποτελούσης μάλιστα. Ὡς ἀξιάγαστον τὸ ἔδαφος! ὡς μακαριστὴ ἡ πατρὶς! τῆς ᾿Αδαμιαίας πατρίδος αἰδεσιμώτερον διαλάμπουσα, ὡς τὸν ἐξ οὐρανοῦ δεύτερον Ἀδὰμ σὺν τῷ Ἰωάννη προικοφορή σατα. Γένος οὐδ᾽ αὐτὸ εὐκαταφρόνητον· πῶς; ὅτι ἀπὸ Σεβεδαίου καὶ Σαλώμης ὁμαίμονος Χριστοῦ κατὰ σάρκα ὁ εὐφημούμενος. Ὢ πῶς εὐαγῶς ἀμφότερα εἰς ταυτὸν συνέδραμεν, τὸν υἱὸν τοῦ νυμφῶνος ἀδελφιδοῦν Χριστοῦ ἐξευρεθῆναι ἀρμοδιώτατον! και γε τῶν ἀφ᾽ ἡλίου ἀνατολῶν Ἰωάννης εὐγενέστερος, γένος Θεοῦ χρηματίζεται ἀμφοτέρωθεν. Ορᾶτε ἡλίκα ἀνεφάνη τὰ δόξαντα εἶναι φαυλότερα τῇ φιλοπόνῳ εργασίᾳ πλεκόμενα; τίς ἡ ἀνατροφή; ἐπιτήδευμα, ἥτις καὶ οἷον ἐπιδεικτέον, εἰ ἄρα κἀντεῦθεν καθ᾽ εἱρ μὲν βαίνει ὁ λόγος. δ΄. Οὐδὲν ἀπορώτερον ὧν ἴσμεν ἐν βίῳ μεθόδων ἁλιευτικῆς τέχνης, οὔτε μὴν τῆς περὶ αὐτὴν ἀνατροφῆς ἀγροικότερον· διότι τῶν μὲν ἄλλων τεχνῶν αἱ προχειρίσεις πρὸς τῷ ἐμπολιτεύεσθαι καὶ πλείονα πορισμὸν τῷ τεχνίτῃ εἰσφέρουσιν, ἄν τε λογικῶς ἄν τε πρακτικῶς εἴποιέν τις· τῆς δὲ, πρὸς τῷ ἰδιάζων, καὶ ἡ τῶν ἐδωδίμων σπάνη εφάμιλλος, ὡς πληροῦσθαι τὸ τοῦ γράμματος πᾶς, Μόχθος ἀνθρώπου εἰς 3. Patriam quidem, ex qua apostolus in lucem prodiit, si quis encomiorum legibus nitens, inquirendam dixerit, haud illam admodum illustrem invenerit: quin etiam obscuram valde et ignobilem, nempe Galilæam: communior enim hæc est opinio. At bine tamen spectabilis exsistit apostolus. Quomodo, aut qua ratione? Quia unde nullus surrexisse propheta, ac nec boni quidem aliquid esse, Judais pariter ac vero Israelitæ, videbatur, illic Chri stus totius bonitatis fons in Virginis principis prophetissæ utero conceptus, illicque cum humanam induisset formam parentibus subjectus, educatus est: cum civitas ex qua ille cognomen accepit (Nazarenus enim appellatus est) Galiles provincia esset cui quidem Bethsaida pagus subjectus erat. Quam dignum admiratione solum! Quam beata patria Adami patria venerabilius effulgens, ut quæ secundum e cœlo Adamum cum Joanne protulerit. Genus ne ipsum quidem contemptibile. Quomodo? Nimirum, quod is, quem laudamus, natus sit patre Zebedmo, ac matre Salome, Christi, si carnem spectes, consanguinea. O quam sancte ac præclare ambo concurrerunt, ut thalami filius, Christi consobrinus inveniretur! adeo ut Joannes universis ab ortu solis nobilior exsistat, qui utrimquo Dei genus sit. Videtis quanta hæc appareant, quæ videbantur contemptibiliora, studioso opere nunc contexta? Quid ultra? Vilæ studium, quodnam illud ac quale fuerit ostendendum est; siquidem binc quoque orationis series procedit. 4. Inter studiorum ac professionum nota nobis in sæculo genera, piscatoria arte egenum magis: neo quidquam vita piscationi addicta rusticius invenias: nimirum aliarum artium studia, præter vitæ ac conversationis rationem, majus quoque lucrum artifioi conferunt, sive quis rationem æstimet, sive actionem: piscatoria autem ars, parem cum solitudine parcimoniam habet, ut impleatur quod scri-

ptum est: Omnis labor hominis in ore ejus v. Sunt τὸ στόμα αὐτοῦ· καὶ γάρ εἰσι ῥακοδοτοῦντες καὶ namque pannis obsiti, ac vestibus detritis, squallenti coma, ac adusta facie, nudis pedibus discurrentes, littoribus, ac magis solitariis locis immorantes, modo quidem super petras sedentes, modo imos gurgites, unde prædam exspectant, dispicientes. Quorsum hæc tam diligenter exposui? Nimirum ut ostendam nihil esse dignum vituperatione, tametsi Joannes hanc exercuerit artem. Transi tu spiritalis sensus investigator ad visibilem metaphoræ modum, occurretque scientia generi congruens. David cum prius pastor ovium esset, postmodum a Deo electus est, pascere Jacob servum suum, et Israel hereditatem suam. Mihi quoque Joannem considera, ab irrationalium piscium, ad rationalium capturam magno Verbo vocante, prout Deum decebat, translatum. Non enim electus fuit ut hunc illumve gregem pasceret, aut quibusdam terminis discretas tribus, sed ut orbem universum piscatione caperet, Venue enim, inquit, post me, et faciam vos piscatores hominum. Tametsi autem communis fuit vocatio: ad eum tamen a nobis reducenda est, de quo hæc est instituta oratio; quod etiam in quibusdam aliis universalioribus vocabulis flet; non ut præ apostolis aliis theologo jus vindicemus, ex his quæ peculiarius de ipso exponimus; absit: nam neque accensis e communi aliquo lumine ſacibus, idcirco minor est splendoris ex uno plena participatio. ἐρικνωμένοι, αὐχμηροὶ τὴν κόμην καὶ ὀψίκαυστοι, γυμνοποδοῦντες ὁμοῦ καὶ ἀναθέοντες, ἀκταῖς τε καὶ ἐρημικωτέροις τόποις ἐνδιατρίβοντες· πῆ μὲν πέ τραις ὑπερκαθεζόμενοι, πῆ δὲ βυθούς διορῶντες, κἀντεῦθεν τὴν ἄγραν ἀνέχοντες. Τίνος οὖν εἵνεκεν περιεργότερον ὑπεῖπον ταῦτα; ὅτι εἰ καὶ ταύτην τὴν τέχνην μέτεισιν ὁ Ἰωάννης, οὐ νεμεσητόν. Μετάβηθι ἐπὶ τὸν τῆς μεταφορᾶς τρόπον θεωρητὸν, καὶ εὑρή σεις συμβαίνουσαν τῷ γένει τὴν ἐπιστήμην. Δαβιδ ποιμὴν πρότερον προβάτων, εἶτα ὑπὸ Θεοῦ ποι μαίνων τὸν δοῦλον αὐτοῦ καὶ Ἰσραὴλ τὴν κλη ρονομίαν αὐτοῦ. Σκέψαι μοι καὶ Ἰωάννην ἀπὸ τῆς ἀλόγου εἰς λογικὴν ὑπὸ τοῦ μεγάλου Λόγου μετενηνεγμένον θεοπρεπῶς ἀλείαν· οὐ γὰρ ποιμαίνειν τήνδε ἢ τήνδε καί τισιν ὁρίοις διειλημμένας φυλὰς, ἀλλὰ γὰρ τὴν οἰκουμένην ἁλιεύειν ἅπασαν· Δεῦτε γάρ, φησὶν, ὀπίσω μου, και ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνα θρώπων· εἰ δὲ ὅτι κατὰ κοινοῦ ἡ κλῆσις, ἀλλ' ἡμῖν τε ἀκτέον ταύτην ἐπὶ τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος ὥσπερ καὶ ἐπί τισιν ἄλλαις γενικωτέραις φωναῖς, οὐ πλεονεκτοῦσι παρὰ τοὺς λοιποὺς ἀποστόλους τῷ θεολόγῳ τὰς δὲ διὰ τῆς μερικωτέρας ἀναλήψεως, ἀπὸ αγε· ὅτι μηδὲ πλεονεξία τοῖς ἀπὸ κοινοῦ φωτὸς ἀναφθεῖσι λαμπτῆρσιν, ἡ ὑφ᾽ ἑνὸς ὁλικὴ τῆς λαμπρότη - της μέθεξις. ε'. Ἐπεὶ δὲ κατέστη ὑπὸ Θεοῦ ἁλιεὺς ὁ μέγας ἀπό στολος, δεῦρο ἴδωμεν αὐτὸν ἀλληγορικῶς ὡς ἐν πλοίῳ ἐν τῷδε τῷ σαρκίῳ καταρτίζοντα οὐ διερρωγότα δίκτυα, ἀλλὰ τὰ εὐαγγελικὰ ἀπαρτίζοντα ἀμφίβληστρα· τίς ὁ κάλαμος; ὁ δογμάτων δόναξ· τίς ἡ ὁρμιά; ἡ πλοκή τῆς θεολογίας· τί τὸ ἄγκιστρον; ὁ τρίμερος σταυρός· τί τὸ δέλεαρ; ἡ θεοφόρος σάρξ. ἐν ᾗ δελεασθεὶς ἐχειρώθη τὸ μέγα κῆτος ὁ Βελίαρ. Σητεῖς ἐν ὑπερκαθίζεται πέτρα; νόει μοι τὴν στε ρεὰν ἕδραν τῆς πίστεως. Ω τοῦ θαύματος! ῥίπτει τὸ ἀμφίβληστρον οὐκ εἰς τόνδε τὸν κόλπον καὶ τόνδε, ἀλλ᾽ εἰς τοῦ βίου τὴν θάλασσαν· ἐκτείνει τὸν κάλα μον οὐκ εἰς μικρόν που διάμετρον, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὰ τῆς οἰκουμένης τὰ τέρματα· ἐνίεισιν τὴν ὁρμιὰν οὐκ εἰς βάθος ἐπιμετρούμενον, ἀλλ᾽ ἐπ' αὐτὴν τῆς ἀσεβείας τὴν ἄβυσσον. Θέα μοι τὴν ἄγραν πλούσιον ἐκ μοναδι κῶν τε καὶ μιγαδικών συνηθροισμένον, τοὺς ἁδρους φημι τοῦ λαοῦ καὶ ἀγελαίους, πολυειδῆ τε καὶ ποικί λον, ἔθεσι λέγω καὶ πάθεσιν, ἐκ μικρῶν τε καὶ με γάλων, ἡλικίαις δηλαδὴ καὶ τάξεσιν· οὓς μὲν τετραχυνομένους δόγματι μοχθηριῶν, ὡς ἐξ ὑφάλων τῆς ἀθείας πετρῶν λαμβάνων· οὓς δὲ λεληϊσμένους ἀπο ελότητι διανοίας οἷα πελαγοδρομοῦντας σαγηνεύων· καὶ ταῦτα οὐ θανατῶν, ἀλλὰ καὶ ζωογονῶν, οὐκ ἐν ἁλμυροῖς ὕδασι τῆς ἁμαρτίας συνέχων, ἀλλ᾽ ἐν γλυκέσι νάμασι τοῦ βαπτίσματος ἐνδιαιτῶν· οὐδ᾽ οὐ μὴν ἀργυρίοις φθαρτοῖς ἐπεμπολῶν, ἀλλ᾽ ὑπογραφή υπο θεσίας ἐκ τῆς τοῦ διαβόλου δουλείας ἐλευθερῶν, προεζωγρημένους ὑπ᾽ αὐτοῦ εἰς τὸ ἐκείνου θέλημα. Ο τοῦ δράματος! τίς ἠκουτίσθη τοιοῦτον θήραμα ἐξ 5. Quandoquidem vero magnus hic apostolus a Deo piscator constitutus est, age videamus eum allegorice, quasi in navicula, in corpusculo suo reficientem, non discissa retia, sed evangelica verricula. Ο Quænam arundo? doctrinæ calamus. Quisnam piscatorius funiculus? theologiæ nexus. Quisnam hamus? tripartita crux. Quænam esca? caro deifera, qua inescatus magnus ille cetus Beliar captus est. Quæris super quam sedeat petram? Firmam mihi fidei considera sedem. O rem mirabilem! Verriculum jacit, non in hunc illumve sinum, sed in sæculi mare universum. Extendit calamum non in modicum aliquod spatium, sed in fines orbis terrarum: immittit funiculum non in gurgitem immensum, sed in ipsam impietatis abyssum. Tu mihi locupletem capturam considera ex singularibus pariter ac promiscuis collectam; crassos dico de populo ac gregales; moribus scilicet atque affectionibus varios, ex minoribus majoribusque, ætate nimirum ac dignitate: alios quidem pravis exasperatos doctrinis, tanquam e petris sub undis latentibus, ab impietate capit; alios mentis simplicitate interceptos tanquam per mare cursitantes, verriculo includit: et quidem haud neci tradens, sed vivificans, non in salsis peccati aquis continens, sed in dulcibus baptismi fluentis vivere faciens: quin neque corruptibili pecunia acquirens,sed adoptionis chirographo a diaboli servitute eximens, cum antea capti tenerentur ad hujus arbitrium. O rein mirabilem! Quis a sæculo capturam ejus7.» Psal. LXXVII, 91. 1 Matth. IV, 19. • Eccle. νι,

ORATIO IX. LAUDATIO S. JOANNIS EVANG. αἰῶνος; τίς ἔγνω τηλικοῦτον μεγαλέμπορον αλιέα; modi audiit? Quis talem, copiosaque adeo instruὅτι μὴ ἑκατοντάδας μόνον καὶ χιλιάδας, ἀλλὰ γὰρ πάντα τὰ ἔθνη ἃ μαθητεύειν ἐπιστεύθη προσάγοντα τῷ πρωθαλιεῖ Δεσπότῃ Χριστῷ· οὐκ ἄρα εἰκότως προὔλεγον μὴ οἷόν τέ με ἐφικνεῖσθαι τῆς ὑποθέσεως, κἂν ἄκρῳ οἱονεὶ δακτυλῳ; ctum merce piscatorem agnovit? Quandoquidem non centenos, vel millenos tantum, sed universas gentes, quarum docendarum cridentum munus accepit, ad Christum Dominum ac principem pisoatorum adducit. Nonne igitur jure meritoque ante dicebam, majus hoc argumentum esse quam pro mea facultate, vel si extremo veluti digito attingere velim? 6. Mihi quoque alia expende egregiam per allegoriam seriatim exposita. Ves estis lux mundi 2. Lux, tenebrarum expultrix, oculorum illuminatio, corporum refocillatio: desiderabilis omnino res et admirabilis! Quid ergo Apostolus? Nonne tenebras adversarias minuit? Nonne utrimque cæcis visum Γ΄. Σκέψαι μοι καὶ τἄλλα εἱρμολογίᾳ ἀρίστῃ ἀλληγορούμενα. Ὑμεῖς ἔστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου τὸ φῶς ἐλαστικὸν σκότους, ὀφθαλμῶν ὄψις, σωμάτων ἀνακαίνωσις, ἐφετόν, ἀγαστόν. Τί οὖν ᾿Απόστολος; οὐ μετοί σκότος ἀντικείμενον; οὐκ ὀμματοί τυφλούς ἀμφοτέρωθεν; οὐκ ῥῶσιν παρέχει σώμασιν; οὐ διὰ ταῦτα στερκτὸς καὶ θαυμαστός; τοῦτο ἦν ἄρα ο restituit? Nonne robur corporibus tribuit? Nonne Χριστός παρεγγυᾶτο Ασθενοῦντας θεραπεύετε, λεπρούς καθαρίζετε, δαιμόνια ἐκβάλλετε· δω ρεὰν ἐλάβετε, δωρεάν δότε. Εννόει μοι τὰ μυρία γένη τῶν νοσημάτων, καὶ ἅψῃ τὰ ἄπειρα πλήθη τῶν θαυμάτων τῶν ἐξ ἑκασταχοῦ βοτρυδὸν ἀγεληδόν πρὸς τὸ ἄμισθόν τε καὶ ἄλυπον ἰατρεῖον τῆς σωτη ρίας συῤῥεόντων, ὅτι μηδὲ τομαῖς τε καὶ καύσεσιν ἤ τισι φαρμακοποσίαις ἡ τῶν ἀλγεινῶν φυγαδεία, πίστει δὲ μόνῃ καὶ λόγου μαστιγι. " τῆς μεγα λοδωρεᾶς! ἄρτι τυφλὸς, βλέπει τὸ φῶς, ἐξαπίνης τὸ ἀε:νεφὲς ἀποθέμενος, καὶ χαίρει ὁρῶν τὰ ὑπ᾽ οὐρα νὸν κάλλη τε καὶ θεάματα· ἄρτι χωλός, παραχρῆμα στερεοποδεῖ, καὶ γήθει ἀλλόμενος ὡς ἔλαφος· ἄρτι μὲν μογιλάλος, τῶν δεσμῶν τῆς γλώσσης λυθείς ὀρθολεκτεῖ εὐχαριστήρια· ἄρτι δὲ ξηρόχειρ, ύγιασθεὶς ἄμφω τώ χεῖρε πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Δεσπότην ob hæc amore dignus et admiratione? Hoc utique Christus mandabat: Infirmos curate, leprosos mundate, dæmones ejicite; gratis accepistis, gratis date 3. Considera mihi innumerabilia morborum genere, occurretque infinita miraculorum copia in hominibus patratorum, qui conferta multitudine ad gratuitum nihilque molestiæ facientem salutis medicum confluunt; quia nimirum non ferro ac igne, aut potionibus quibusdam medicis morbos abigit, sed sola fide ac sermonis flagello. O doni magnificentiam! Nunc cæcus derepente lumen videt, cum nubem impositam oculis semper habuisset, gaudelque sublunaria hæc decora ac spectacula aspiciens. Nuper claudus, solidatis plantis frmum recipit gressum, gestitque saliens ut cervus. Modo blasus, linguæ vinculis solutis, expedito sermone gratiarum actionis laudes pangit. Modo aridam manum habens, sanus effectus, manus ambas tendens ad Dominum in cœlis exsistentem, preces canit. Modo hydropicus, quam citissime morbo vacuatur, et ad pristinam sanitatem redit. Modo leprosus, plaga sua eripitur, vidensque carnem suam renovatam, exsultat. Modo paralyticus, artų“ bus instauratis lectulum in humeros tollit. Modo dæmoniacus, a spiritu mundatus, sobria ac sana mente Dominum laudat. Modo semimortuus et suprema verba jam dicens, confestim revalescil. Modo mortuus, a corruptione velox resurgit, eorum rationem quæ sunt in inferno reddens hominibus in terra constitutis, ac vitæ auctori Deo vicissim δε: εὐκτήρια· ἄρτι μὲν ὑδεριῶν, κενοῦται τοῦ πά θους ὡς τάχιστα, καὶ εἰς τὴν ἀρχαίαν ὑγίειαν ἄνεισιν· ἄρτι δὲ λεπρὸς ἀποσύρεται τῆς λώβης, καὶ βλέπων τὴν ἑαυτοῦ νεουργηθεῖσαν σάρκα ἀγάλλεται· ἄρτι μὲν παράλυτος, ἀρτιασθεὶς ἐπωμάδιον φέρει τὸ κλινίδιον· ἄρτι δὲ δαιμονῶν, τοῦ πνεύματος καθαρθείς, σωφρόνως δοξάζει τὸν Κύριον· ἄρτι μὲν ἡμιθανής αστ θμαίνων, ἐξόδια ἀναθρώσκεν τάχιστα· ἄρτι δὲ νεκρός, ἐκ φθορᾶς ἀνέθορε τὰ ἐν ᾅδου λογοθετῶν τοῖς ὑπὲρ γῆν καὶ ζωάρχην Θεὸν ἀνθομολογούμενος· ἄρτι μὲν ετερόφθαλμος, ὀρθοβλεπτεῖ, καὶ μονόμματος διδυμομματεί, καὶ ἄθριξ καρηκομεῖ· ἄρτι δὲ κυρτὸς, ὀρθοῦ ται, καὶ κωφὸς ὡτακουστεί, καὶ πυρετῶν ἔῤῥωται, καὶ ῥιγῶν εὐκρατεῖ· ἄρτι οτεῖρα παιδοποιεῖ, καὶ αἱμοῤῥοοῦσα εὐπαθεῖ, καὶ δυστοκοῦσα, εὐτοκεῖ, καὶ condiens. Modo altero læsus oculo, recte videt καρκινόσαρξ εύσωμ[ατ]εῖ, καὶ πᾶν κολόβωμα φυσικὸν ἀρτιάζεται, καὶ πᾶσα μαλακία ὑποχωρεῖ καὶ πᾶν ψυχι. κὸν πάθος ἐξωστατεῖ. Ἐῶ λέγειν τὰς ἐν ἀλόγοις ζώοις θαυματουργίας, τάς τε τῶν στοιχείων ἄρσεις και μεταθέσεις, ής τινος οὖν ἄλλης φύσεως παραδοξοποιίαν· ἡ γὰρ οὐκ ἀληθὲς τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρη μένου, Ὅτι ὃς ἂν εἴπῃ τῷ ὄρει τούτῳ, Αρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ μὴ διακριθῇ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, ἀλλὰ πιστεύαει ὅτι ἃ λέγει για νεται, ἔσται αὐτῷ ὃ ἂν εἴπῃ. Ὅρα μοι λοιπὸν καὶ ὄρος εἰς ὑγρὸν μεταιρόμενον τυχὸν, καὶ αὖ πά. • Matth. v, 14, 3 Matth. x, 8. PATROL, GR. XCIX. unumque oculum a natura sortitus, duobus oculis intuetur: glaber, comam nutrit. Modo incurvus erigitur, surdoque aperiuntur aures; febris ardore æstuans bene valet; contrario item frigore algens temperationem humorum recipit. Modo sterilis, prolem suscipit: fluensque sanguine, valetudinem obtinet, atque ad partum difficilis, expedita redditur; hæmorrhoissa sanatur; cancromate laborans, corpus integrum recuperat; quodlibet natura detrimentum sarcitur, ac omnes languores recedunt; anima item morbi omnes pelluntur. Mitto dicere,

quæ erga brulos animantes miracula patrata sunt: λιν βυθὸν ξηραινόμενον καὶ εἰς χλοηφόρον πεδίον μετ τατιθέμενον· καὶ ριγὲς ὕδωρ ἀθρύως ἐκ πυθμῶν πηγάζον, πέτραν τε σχιζομένην καὶ τὸν χρι στοφόρον ἀποπέμπουσαν· καὶ εἴ τι ἄλλο κατὰ χρείαν τῶν εἰς πίστιν ἑλκόντων τοὺς μαθητιῶντας, οὐδὲν ἀδυνατούσης τῆς θείας χάριτος. elementorum item de suo statu commotiones ac translationes, et alterius cujusvis naturæ miraculum. Nonne enim illud veritate nititur, quod a Domino dictum est: Quisquis dixerit monti huic: Tollere, et mittere in mare, et non hæsitaverit in corde suo, sed crediderit, quia quod dixerit fiat, fiet ei quodcunque dixerit ". Jam mihi et montem forte videas in aquas translatum, vicissimque exsiccatos imos gurgites, atque in campum herbiferum mutatos: quin et aquam repente ac fundo scaturientem, scissamque petram, et hominem Christo plenum assectantem *: ac si quid aliud discipulis ad fidem trahendis idoneum justa exigebat necessitas; cum nihil sit, quod divina gratia præstare non possit. 7. At ne singulis plus æquo immorans, auditoribus tædium creem, ad aliud etiam transeo. Vos estis sal terræ 5. Hic quoque metaphora ab illis sumpta est, quæ ad usum necessarium veniunt: quemadmodum etiam alio loco: Habete in vobis sal *. Hoc autem quid aliud quam charitatis sit? quæ etiam est plenitudo legis, ut sacer apostolus Paulus docet 7. Sicut enim absque sale panis non manducabitur, ut nec fere quisquam alius cibus, sic liquet absque dilectione nihil præstitum iri eorum quæ Deo accepta sunt. Talem se nobis exhibuit apostolus, adamantino animo præditus, atque in certaminibus pietatis causa susceptis insuperabilis, neque prosperis mutatus neque adversis, id est infaluatus. Videsis: persecutiones patiebatur, nec ab eorum qui persequebantur amore recedebat; ducebatur ad reges et præsides, nec quidquam de animosa confessione remittebat: virgis cædebatur, ac verberantibus sese medicum præbebat: conviciis appetebatur, et ludibrio habebatur, illusoribusque gloriam curabat; magistrum imitatus, qui etiam dum pateretur, crucifixoribus veniam a Patre precabatur. Pretendebant illi gladium, ipse objiciebat doctrinam: illi ignem minabantur, ipse - charitatem augebat: illi minas, ipse preces: illi afflictionem, iste salutis eorum qui affligebant, silim præ se ferebat: molestiis delectabatur: angustiis dilatabatur. Quin adeo, ne a prosperitatibue quidem ei tentatio defuit: sequebatur enim signa edita ac prodigia non vulgaris honor ac commendatio. At neque adversis refriguit charitas, neque laudibus emollita est, sed idem in omnibus perstitit, ad cujusque modum varius atque conditus, juxta mannæ gustum. O rem mirabilem! Nam hæc quoque addenda sunt. Missus tanquam ovis in medios lupos a pastorum principe Christo, nec ipse in lupum mutatus est, luposque in agnos convertit. Cum morderetur, animorum morsibus medebatur, vulneribus acceptis curationes rependens illitteratus etiam sæculi sapientes ad religionis dogmata convertebat: inermis, hostes quoque Dei militiæ ascribebat adversus diabolum. O quantam hæc habebant difficultatem addiderim etiam quantam gratiam! Tale sane est divinum sal. Serpentis astutia, ac columbæ simplicitas columba simplicitas quanta fuerit, jam ex proxime dictis palam factum ζ'. ᾿Αλλ᾽ ἵνα μὴ ἐπὶ πλεῖον ἐνδιατρίβων τοῖς κατὰ μέρος διακορὴς γίνοιμι τοῖς ἀκούουσιν, ἐπ᾽ ἄλλο δὴ καὶ τρέψομαι. Ὑμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς. Ἐκ τῶν ἀναγκαίων εἵληπται κανταῦθα ἡ μεταφορά ὥσπερ καὶ ἀλλαχοῦ, Εχετε ἅλας ἐν ἑαυτοῖς· τοῦτο δὲ τί ἄλλο ἢ ἀγάπη ἂν εἴη, ἥτις καὶ νόμου πλή ρωμα, ὥς φησι Παῦλος ὁ ἱερὸς ἀπόστολος; Ὁ οὖν οὔτε ἄρτος βρωθήσεται ἄνευ ἁλος, ὅτι μηδέ τι σχε δὸν τῶν ἐδωδίμων· οὕτω δῆλον ὅτι καὶ ἀγάπης δίχα οὐδὲν τῶν θεοφιλῶν ἐξεργασθήσεται· τοιοῦτον ἡμῖν ἑαυτὸν παρίστησιν ὁ ᾿Απόστολος ἀδαμαντίνην ἔχων οἱονεὶ τὴν ψυχὴν καὶ ἀκαταγώνιστον ἐν τοῖς ὑπὲρ ἀληθείας ἀγῶσι· καὶ μηδοποτέρῳ διὰ τῶν δεξιῶν ἢ ἀριστερῶν μεταβαλλόμενος ἤγουν μωραινόμενος σκόπει· ἐδεδίωκτο, καὶ τῶν διωκόννων τοῦ πόθου οὐκ ἀφίστατο· ἐπὶ βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνας ἤγετο, καὶ τῆς εὐθάσασου ὁμολογίας οὐκ ἐλλέλειπτο· ἐμα στίζετο, καὶ τοῖς κολασταῖς ἰητὴρ ἐγνωρίζετο, ώνειδίζετο, προὐπηλακίζετο, καὶ τοῖς ὑβρισταῖς δόξαν ἐπραγμάτευε· μιμούμενος τὸν διδάσκαλον ὃς καὶ ἐπ' αὐτοῦ τοῦ πάθους τοῖς σταυρωταῖς τὴν ἄφεσιν ἐζητεῖτο παρὰ τοῦ Πατρός· ρομφαίαν δ' ἐκεῖνοι προϋτεινον, αὐτὸς τὴν διδασκαλίαν προσβάλλετο πῦρ ἠπείλουν ἐκεῖνοι, ὁ δὲ τὸν πόθον ηὔξει αὐτοὶ τὰς ἀπειλὲς, καὶ οὗτος τὴν προσευχήν τὸν θλιμμὸν ἐκεῖνοι, καὶ οὗτος τὸ διψῶν τὴν σωτηρίαν· τῶν ἀλγεινῶν τερπόμενος, τοῖς ὑποπιεσμοῖς εὐρυνόμενος. Καὶ μὴν κἀκ τῶν δεξιῶν ἡ πεῖρα· εἶ πετο γὰρ δήπουθεν τοῖς σημείοις τε καὶ τέρασιν οὐχ με τυχοῦσα τιμή τε καὶ ἀφοσίωσις· ἀλλ᾽ οὐκ ἐκεῖθεν καὶ ἀπέψυκτο τῆς ἀγάπης, οὔτε ἐντεῦθεν ἐχαυνοῦτο τοῖς ἐπαίνοις· ὁ αὐτὸς δὲ ἐν ἅπασι πρὸς τὴν ἑκάστου ιδιοτροπίαν ἀεὶ ποικιλλόμενος καὶ παραρτυόμενος κατὰ τὴν τοῦ μάννα διάγευσιν! Ω τεῦ θαύ ματος 1 προσθετέον γὰρ καὶ ταῦτα· ὡς πρόβατον ἐν μέσῳ λύκων ὑπὸ τοῦ ἀρχιποίμενος Χριστοῦ ἀποστα λεὶς, οὔτε αὐτὸς ἐλελύκωτο, καὶ τοὺς λύκους εἰς ἄρ νας μετέπλαττεν· δακνόμενος, ἰπτο τὰ τῶν ψυχῶν δήγματα τραύμασι θεραπείας ἀμείβων· ἀγράμματοι καὶ τοὺς τοῦ κόσμου σοφούς μετεστοιχειοῦτο εἰς τὰ τῆς εὐσεβείας δόγματα· ἄοπλος, καὶ τοὺς πολεμίους Θεῷ ἀντεσρατολογεῖτο κατὰ τοῦ διαβό λου. Ο πόσης ταῦτα δυσχερείας! προσθείην δ' ἂν καὶ χάριτος· τοιοῦτον δὴ τὸ θεῖον ἄλας· τό τε πανοὔργον τοῦ ὄφεως, καὶ τὸ τῆς περιστερᾶς ἀκέραιον ὅσον ἐκ τῶν προσεχῶς εἰρημένων, ὁ λόγος ὑπείλη 3* Marc. x1, 23. 41 Cor. x, 4. 5 Matth. v, 13. • Matth, ix, 49. 1 Rom. XIII, 10.

ORATIO IX. LAUDATIO S. JOANNIS EVANG. φεν· καὶ τὰ πλείω πάρεισι τοῖς εἰδόσι, φειδοῖ τοῦ est; pluraque apud gnaros dicere omittimus, μακρηγορήματος· ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν κολοφῶνα τοῦ λόγου vitandæ causa prolixitatis. Verum ad sermonis colophonem veniendum est. ἱτέον. τ΄. Καὶ ἐπέθηκεν αὐτοῖς ὄνομα Βοανέργες, ὅ ἐστιν υἱοὶ βροντῆς· τὴν βροντήν φασί τινες γέννημα εἶναι ἀνεμιαίου πνεύματος, ο συλληφθὲν ἐν νέφεσι καὶ οὐκ ἔχων ὅπου ῥαγείη διέξοδον, τῇ μὲν θλίψει τὴν ἀστραπὴν, τῇ δὲ ῥήξει τὴν βροντὴν ἀπεργάζεται· ἐκ δὲ βροντῆς βροντὴν κυίσκεσθαι εἰπών τις, οὐκ ἔξω βάλο λει τὸν λόγον τοῦ δέοντος· εἴπερ οἷον τὸ γεννῶν, τοι οὗτον δὴ καὶ τὸ γέννημα. τί οὖν ἐντεῦθεν; ὅτι κατὰ τὸ Πνεύματος ἁγίου εἶναι ἀπήχημα, υἱὸς βροντῆς ὠνόμασται ὁ ᾿Απόστολος, ἀστράπτων ὁμοῦ καὶ βροντῶν ἡμῖν τὰ θεῖα, ὡς ἐκ νεφελῶν οἱονεὶ ἐκραγείς τῆς θείας χάριτος. Εἴδωμεν δὲ, εἰδοκεῖ, ἐν κεφαλαίῳ οἷα καὶ τὰ βρον τήματα, ὡς ἂν μᾶλλον θαυμάσοιμεν τοῦ ὀνοματοθέντος τὴν δύναμιν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεος ἦν ὁ Λόγος. Ω τῆς μεγαλοφωνοτάτης θεηγορίας! οὐχ οὕτω βροντῆς παταγῳ τεθήπασιν άνθρωποι, ὡς τὴν Ἰωάννου θεολογίαν σὺν τοῖς ἐπι γείοις ἐξεπλάγησαν καὶ τὰ οὐράνια, εἴπερ κακείνων παρὰ Ἰωάννου ἡ μαθητεία. Ἵνα γάρ, φησί, γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπου ρανίοις διὰ τῆς Ἐκκλησίας ἡ πολυποίκιλος σοφία τοῦ Θεοῦ· ὡς μὲν οὖν τὰ ἐν αἰσθήσει συγγράφων, ἄρο χὴν ἁπάντων τῶν ποιημάτων τὸν οὐρανὸν προὔθηκεν εἰπών· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· οὐδὲ γὰρ οἷόν τε ἦν ἀφθαλμὸν πρῶτον ὄντα τῶν ἐν ἡμῖν αἰσθήσεων, ὑπερταθῆναι που περαιτέρω τοῦ οὐρανίου ὕψους· διὸ καταλλήλως τῇ αἱσθήσει καὶ τὸ ποίημα προτέτακται, τῶν ἄλλων ταῖς ἄλο λαις δευτερευόντων· ὁ δὲ ἅτε ὑπὲρ αἴσθησιν τὴν ἐξηγο- -αν ποιούμενος, οὐκ οὐρανὸν καὶ γῆν, ἀλλὰ τοῦ οὐ ρανοῦ καὶ ὁμοῦ πάντων τῶν ὑπερουρανίων νοῶν ποιητήν, ἀρχὴν εἴληφεν, εἰπών· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. & 8. Et imposuit illis nomina Boanerges, quod est filii tonitrui 8. Sunt qui dicant fieri tonitruum ex aereo spiritu, qui nimirum inclusus in nubibus, nec inveniens qua parte exeat, collisione quidem, fulgur, ruptione autem, tonitruum efficiat. Quod si quis tonitruum tonitruo progigni dicat, nihil a probabilitate alienum dixerit: siquidem quale est gignens, tale et quod gignitur. Quid ergo inde? Nimirum tanquam Spiritus sancti resonantia appellatus est apostolus tonitrui filius, divino nobis splendore in modum fulgetri elucens, atque instar tonitrui mugiens, velutque ex nubibus e divina quasi charitate erumpens. Videamus autem, si libet, quasi summatim quantæ hæ sint tonitrui voces, ut eo majori admiratione illius potentiam admiremur, qui indidit nomen. In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum”. O divinæ prædicationis clarissimam vocem! Non sic homines tonitrui fragore obstupescunt, uti Joannis theologiam, cum terræ colonis etiam coelestes virtutes obstupuerunt quando et illæ Joannis discipulæ quodammodo sunt. Ut enim, inquit, innotescal principalibus et potestatibus in calestibus per ecclesiam sapientia multiformis Dei 10. Et Moyses quidem, cum rerum sensui subjectarum historiam conscriberet, creaturarum omnium principium, cælum posuit, dicens: In principio creavit Deus cœlum et terram ". Non enim fieri poterat ut oculus, qui inter sensus primatum tenet, coeli altitudinem superaret. Quocirca pro sensus ratione etiam creatura prior est, cum aliæ aliis posteriores sint. At Joannes, tanquam ea enarrans quæ sensum superant; non cœlum et terram, sed cœli ac terræ omniumque cœlestium mentium creatorem, principium assumpsit; dicens: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 13. θ'. Εἶδες εἰς ποῖον ὕψος ἄπειρον ἦρε τὸ ὄμμα τοῦ νοῦ; ὥσπερ τι νοητόν στερέωμα καταπηξάμενος ἡμῶν ἐν διανοίᾳ τὸ τριταῖον Ην· ἵνα μέχρι τοῦδε ὥσπερ τι ἔξαλμα φωτὸς προϊὼν ὁ νοῦς, πρῶτος ὤν καὶ οὗτος τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων, μὴ ἔχοι φύσιν ἀρθῆναι που ἐπέκεινα, κἂν κενεμβατεῖν δόξοιεν ἐκ πολυπραγμοσύνης ὀνενδέκτου· ἀλλ᾽ οἷον ἐπαναπαυσάμενος τῆς ἐφέσεως παλινδρομῇ πρὸς τὰ κατόπιν καὶ ὑπὸ κτίσιν, οἷς καὶ συγγενῶς ἔχοι, ὁρῶν τὰ δη μιουργήματα καὶ δοξάζων τὸν ἀριστοτέχνην, ἕνα τε ὄντα ἄναρχον Θεὸς ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν, τὸν πᾶσι τοῖς οὖσιν ἐπιστατοῦντα τίνα ταῦτα; Σεραφίμ, Χερουβίμ, Θρόνους, Δυνάμεις, Εξουσίας, Κυριότητας, Αργάς, Αρχαγγέλους, 'Αγγέλους· εἶτα τὰ κατ' αἴσθησιν, οὐρανὸν ἥλιον, σελήνην, ἀστέρας, αέρα, γῆν, θάλασσαν, ζῶα χερσαῖα, ἐνάλια, ἐναέρια, φυτά, βοτὰ, πᾶσαν συλλήβδην φύσιν ἔμψυχόν τε 9. Vidisti in quantum altitudinem extulit mentis oculum? intellectuale veluti firmamentum menti nostræ infigens trinum illud Erat; ut eo usque, salientis instar lucis, mens progressa (namque hæc est facultatum animæ prima) nolit deinceps ulterius subvehi, ne per aerem curiositate inutili videatur discurrere: sed quasi cursum inhibens retrocedat ad res creatas, quibus necessitudine homo devinctus est, intuens in eas, optimumque artificem laudibus celebrans, unum Deum æternum in tribus subsistentem personis, rebusque universis presidentem. Quænam vero hæc? Seraphim, Cherubim, Throni, Virtutes, Potestates, Dominationes, Principatus, Archangeli, Angeli: tum res sensui subjects, colum, sol, luna, stella, aer; terra, mare, animalia terrestria, marina, aerea, plantæ, herbæ, universa denique, ut summatim * Maro 111, 17. * Joan. 1, 1, 2. 10 Ephes. 111, 10. 33 Gen. 1, 1. 18 Joan. 1, 1.

τοῖς ἄμφω κόσμοις ἀκατονόμαστον, διὰ τοῦ εἰπεῖν, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲν ὃ γέγονεν, συνεκδοχικώς παρεδήλωσεν τι γὰρ δεῖ πλέον περιττοεπεῖν τοῖς θεοφόροις κατὰ λέξιν πάσης τῆς θεολογίας ἐνθεαστικώτατα έξητασμένοις, παρ' ὧν καὶ ἡμῖν τοῖς κυνιδίοις οἱονεὶ ψιχιώδης συνεισφορὰ τοῦ λόγου; Ω θεολογίας γεγω νότερον βροντῆς ἠχησάσης τὰ οὐράνια δόγματα! ὢ περιφράσεως γοργότερον ἀστραπὴς ἐπελθούσης τοῖς σύμπασιν. Εθαυμαστώθη ἡ γνῶσις σου ἐξ ἐμοῦ! καὶ πρὸς Ἰωάννην ὡς θεοείκελον λεγέτω πᾶς τις, τὸν περιλαβόντα τὸ εὖρος τῆς ὑπ᾽ οὐρανὸν τοῖς κηρύγμασι, τὸν ἐν ἴχνεσιν ἀβύσσου σοφίας περιπατήσαντα τοῖς ἐνθυμήμασιν· δι᾿ οὗ πύλαι ᾄδου και τήργηνται Θεοῦ φωνῆς πληρώματι, καὶ ὀρθοδοξίας ἀνέτειλεν ἥλιος· δι' οὗ ἡ τοῦ κόσμου σοφία μεμώραται, καὶ θεοσοφίας ἐμπέπλησαι τὰ πέρατα· ῥητόρων καὶ σοφιστῶν καταποθέντων, Ἰωάννου δὲ τῆς θεολογίας βασιλευσάσης. καὶ οὐκ οἶδ' ὅ τι λέξεων εἴποιμι ἐπάξιον τῆς ὑπερηρμένης ἀποστολικῆς μετ γαλειότητος, ἢ τὸ παραχωρῆσαι τοῖς προευφημήσασιν αὐτὸν θείοις στόμασιν τὸν ἱερὸν ἔπαινον. dicam, natura, tum anima prodita, tum expers καὶ ἄψυχον· ἅπαντα γὰρ ταῦτα, καὶ εἴ τι ἕτερον ἐν animæ. Omnia enim hæc, ac si quid aliud uterque mundus innominabile habent, illis verbis: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil quod factum est 18, comprehendi declaravit. Quid enim pluribus superfluum esse oportet, cum divino Spiritu afflati viri theologiam omnem ad verbum divinitus sint interpretati, a quibus nos quoque catellorum instar habuimus, quas velut sermonis micas inferremus. O theologia quæ tonitruo exaudibilior cœlesti doctrina insonuit! O locutio, quæ velocius fulgetro universa pervasit! Mirabilis facta est scientia tua ex me ¹; dicat aliquis ad Joannem quasi Deo similem, qui terre latitudinem complexus est prædicatione; qui animi cogitationibus in abyssi sapientiæ vestigiis ambulavit; per quem portæ inferorum divinæ vocis plenitudine destructæ sunt, exortusque est orthodoxiæ sol: per quem mundi sapientia infatuata est, orbisque Anes impleti sunt sapientia: oratoribus ac sophistis, proculcatis, Joannis autem dominante theologia. Verumtamen nescio quid ego dignum celsa adeo Apostoli magnitudine dicam, nisi potius iis cedam qui sacras ejus laudes divino ante me ore celebrarunt. ι. Αλλὰ τί ἔτι; Ἰησοῦς οὖν ἰδὼν τὴν μητέρα καὶ τὸν μαθητήν παρεστῶτα ἂν ἡγάπα, λέγει τῇ μητρὶ αὐτοῦ· Γύναι, ἰδοὺ ὁ υἱός σου εἶτα λέγει τῷ μαθητῇ· Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου· καὶ ἀπ᾿ ἐκείνης τῆς ὥρας παρέλαβεν αὐτὴν ὁ μαθητὴς ἐκεῖνος εἰς τὰ ἴδια· καὶ ἐν ἑτέρῳ πάλιν· Ος καὶ ἀνέπε σεν ἐν τῷ δείπνῳ ἐπὶ τὸ στῆθος αὐτοῦ, καὶ εἰ πεν Κύριε, τίς ἐστιν ὁ παραδιδούς σε; Ταῦτα ἀποκληρωτικὰ ὥσπερ τινὰ ἔδνα βασίλεια τῷ θεολόγῳ, φημὶ δὴ τὸ κατ᾽ ἐξοχὴν παρὰ τοὺς λοιποὺς μαθητὰς ὑπὸ Ἰησοῦ ἀγαπᾶσθαι· ἥ τε ἐπὶ τοῦ ἀκηράτου στήθους ἐπίπτωσις· πρὸς τῷ καὶ υἱὸν εἰρή σθαι τῆς Θεομήτορος· ὡς φοβερὰ τὰ τρία, θάτερον θατέρου ὑπεραιρόμενον, καὶ ἕκαστον ἔλιγγά μοι φέ ρον νοήματος ὡς ἐξαισιώμενον· ᾿Ανδρέας ἐν μαθη ταῖς πρωτόκλητος, ἀλλ᾽ οὔπω ἀγαπητὸν Ἰησοῦ ἑαυ τὸν ὠνόμακεν ὡς οὗτος· Πέτρος πρωτόθρονος, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτὸς τῆς τοιαύτης προσηγορίας τετύχηκεν. Τὸ θεῖον ἀπαθές· χριστὸς ἐξ ἴσου ἅπασι τὴν τῆς ἀγά - πης ἀκτῖνα ἀφίησιν· ἄλλως τε εἰ Πέτρος πλεῖον ἀγαπᾷ ἁπάντων ὡς ἐρωτηθεὶς ὡμολόγησεν, καὶ τὴν ὁμολογίαν Χριστὸς ἐβεβαίωσεν, διὰ τῆς τρισσῆς πεύσεώς τε καὶ ἀποκρίσεως, ἧς προῖκα καὶ τὸ τοὺς ἄλλους ποιμαίνειν εἴληφεν, καὶ ἀνταγαπᾶσθαι το χὸν πλεῖον ὤφειλεν, καμπύλον τὸ λῆμμα· καὶ μοι δοκεῖ τὸ τῆς παρθενίας χρῆμα εἶναι αἴτιον πως; ὅτι εἰ καὶ ἐπ᾽ ἴσης τοῦ φωτὸς ἡ βολὶς τοῖς κατο όπτροις, ἐπείπερ πάντες καθαροὶ, ὡς ὁ Λόγος, ἀλλ᾽ ὅμως τῇ τῆς παρθενίας στίλψει διειδέστερον ἐν τῷ ἑνὶ παρὰ τοὺς ὁμοταγεῖς ἐνίεται· εἰ καὶ παράδοξός πως ὁ λόγος· καὶ τοῦτό ἐστι πλεῖον εἰς ἀγάπην, τὸ 10 At vero quid illud significat? Jesus ergo cum vidisset matrem et discipulum stantem, quem diligebat, dicit matri suæ: Mulier, ecce filius tuus, Deinde dicit discipulo: Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus ille in sua 14, Alioque rursus capite: Qui et recubuit in cœna super pectus ejus, et dixit: Domine, quis est qui tradit te 15? Sunt hæc peculiarius attributa Theologo velut dotalia quadam regia munera; ut inquam, præ discipulis reliquis, ac privilegio a Jesu dilectus fuerit; utque super purissimum recubuerit pectus; ac demum ut Dei Genitricis filius sit appellatus. Quam tria hæc tremenda! ut alterum alteri præcellat, ac quoque eorum velut singulariter exlmium mei animi sensum in stuporem agat. Andreas primus inter discipulos vocatus; nec dum tamen se Jesu dilectum appellavit sicut iste. Petrus apostolorum princeps; atqui nec ipse appellationem ejusmodi consecutus est. Deitas ab affectionibus immunis est. Christus ex æquo universis dilectionis radium immitit. Præterea: siquidem Pe trus plus omnibus amat, ut ipse interrogatus confessus est 16, Christusque confessionem confirmavit, trina illa interrogatione ac responsione; ejusque confessionis præmio, munus alios pascendi accepit; plus fortasse etiam debuit redamari; reflexo munere ac reciproco. Existimo autem virginitatis excellentiam in causa fuisse. Cur? Quia nimirum, tametsi lucis radius æquis portionibus in illa specula incidebat (nam omnes apostoli puri erant, ut ait Scriptura 17); ob virginitatis tamen 18 Psal. CXXXVIIT, 6. 14 Joan. xix, 26, 27. 15 Joan. XIII, 16 Joan. ΧΧΙ, 15. 17 Joan. xv, 3.

ORATIO IX. LAUDATIO S. JOANNIS EVANG. φῶς πλεῖον λαμπρύνειν τὸν διειδέστερον μέτοχον· nitorem in unum præ collegis aliis dilucidior feεἰ δὲ ὅτι πλέον ἀγαπᾷ Πέτρος προΐσταται, ἐκεῖνό μοι ῥητέον, ὅτι οὐ τὸ πλησιάσαν σῶμα τῷ φωτὶ μᾶλ. λον φωτίζεται, ἀλλ' ὅ τὴν φύσιν διειδεστέραν, καν οὐκ ἔγγιον κέκτηται· εἰ δέ σοι ὁ λόγος ἀσθενὴς φαίνοιτο ἔτὶ, ὁ βαλὼν καὶ ἰάσεται. Ἐντεῦθεν ἡ ἐπιστήθεος πρόσπτωσις· ὢ τοῦ ἀξιώματος! τὰ χερουβίμ, Θεοῦ ὄχημα, καὶ Ἰωάννης ἐπιστέρνιον ἀνάκλιμα. Μωϋσῆς μόλις ἴδεν Θεοῦ τὰ ὀπίσθια καὶ ταῦτα αἰτη σάμενος καὶ Ἰωάννης αὐτεπάγγελτος ἐπίπροσθεν περιφὺς, καὶ πυνθάνεται ἐκεῖνα δηλαδή 2 Πέτρος ὁ κορυφαῖος θαῤῥήσειν οὐκ ἤνεγκεν, δοὺς ἑαυτῷ τὰ δευτέρια, τῇ εἰς Ἰωάννην προτιμήσει· ἀμφοτέρας τὰς θεωρίας ἐξετάξων, γνοίης οἷον καὶ ἡλίκον τὸ ὑπο εροχικὸν Ἰωάννου ἀξίωμα· ἐντεῦθέν μοι δοκεῖ ὥσπερ από τινος πηγαίας ζωῆς τὰ θεόβρυτα αὐτὸν τῆς σου φίας ἀρύσασθαι νάματα, κακ τούτων ἐκ τῆς ἐμψύσ χου κοιλίας τους ποταμοὺς τῆς θεολογίας υίσκες ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν σταυρὸν μετιτέον σθαι rebatur. Quanquam novum videtur quod dicitur. Atque hoc majus aliquid ad dilectionem habet, quod nimirum nitidius corpus ac magis pellucidum, lumine magis illustretur. Quod si Petrus ea ratione, quod plus amet, præfertur, hoc mihi oocurrit dicendum: Non eo corpus majori perfundi lumine, quo lumini propinquius est, sed quo majore nitore suapte natura pollet, quanquam non propinquius existat. Quod si hic sermo tibi infrmus videbitur, quæ manus vulnus inflixit, ea et sanabit. Inde est ut recubuerit super pectus Jesu. O dignitatis prætantiam Cherubim, Dei sunt vehiculum; et Joannes super pectus reclinatur. Vix Moyses Dei posteriora vidit, idque cum videre rogasset; at Joannes ultro, ac ipso invitante Domino, pectori hærens atque complexus, ea interrogat, quæ nec Petrus apostolorum princeps interrogare sustinuit; qua sibi ipse ratione Joannem voluit prælatum. Siquidem ambas considerationes animo expenderis, scies quanta ac qualis sit excellentia dignitatis Joannis. Hinc tanquam e fonte quodam vitæ, ipsum divinitus scaturientes latices hausisse existimo indeque ex animato ventre theologiæ flumina progignere. Verum ad crucem nobis redeundum est. 11. Ecce, inquit filius tuus. Deinde discipulo: Ecce mater tua. Papæ quantum munus! Ut nimirum servus ob excellentem munditiam, Domina filius appelletur: ac ejus quæ vitæ thesauri custos fuisset, custos constituatur. Ille quidem recedit, per passionem ab ea quæ sine passione id est illæsa integritate peperit; hic autem ministri more, in sua eam accipit: nimirum Virgo virginem, palmes fecundam videm, miles reginam, theologus Deiparam Dei frater per gratiam, Dei parentem per naturam. Vide convenientis appellationis consonantiam, ac supra modum lauda concursum. Nonne vel hoc unum satis sit, ut laudationis omnem excellentiam, qua quis theologum prosequa, tur obscuret, tametsi desit alia omnis laudatio? Sin autem cum eorum quæ superius dicta sunt sublimitate, etiam proxima colluceant, quis inaccessam visui altitudinem possit intueri? Sic itaque superior est omni facultate laudandi, ut solius Del commendatione ornandus sit (quanquam hoc videtur audacius dici); a quo etiam amoris illam prerogativam obtinet;a quo et laudibus coronatus est, lucis illa appellatione, tonitruique, ac similium. Cum hæc autem ita se habent, et postquam sinια΄. Ἰδόν, φησίν, ὁ υἱός σου· εἶτα τῷ μαθητῇ, Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου. Βαβαὶ τοῦ δωρήματος· τὸν δοῦ λον, τῆς Δεσποίνης διὰ περιουσίας καθαρότητος υἱὸν ἀκουτισθῆναι, καὶ φύλακα προχειρισθῆναι τοῦ τῆς ζωῆς θησαυροφυλακίου· ὁ μὲν ἀφίσταται, διὰ πά θους, τῆς ἀπαθῶς τεκούσης· ὁ δὲ ταύτην υπηρετητικῶς λαμβάνει εἰς τὰ ἴδια· ὁ παρθένος τὴν Παρθέ νον· τὸ κλῆμα τὴν ἀμπελοτόκον· ὁ στρατιώτης τὴν βασιλίδα· ὁ θεολόγος τὴν Θεοτόκον· ὁ κατὰ χάριν θεάδελφος τὴν κατὰ φύσιν μητρόθεον· ἵδε τὴν ἁρμο νίαν τῆς καταλλήλου κλήσεως, καὶ ὑπεραίνεσον τὴν σύμβασιν. Αρ' οὐ τοῦτο μόνον πᾶσαν ἀποκρύψαι ὑπερβολὴν ἐγκωμίου τῷ θεολόγῳ πάρεστιν, αμοι ροῦντι τῆς οἱασοῦν ἄλλης αἰνέσεως; εἰ δὲ μετὰ τῆς τῶν προλαβόντων ὑπερβολῆς καὶ τὰ φθάσαντα συν αστρέψοι, τίς ἂν δυνηθείη αντωπῆναι τοῦ ὕψους τὸ ἀναντίβλεπτον; οὕτω τοιγαροῦν ὑπερανεστὼς ἐστι πάσης τῆς ἐν λόγοις εγκωμιαστικῆς δυνάμεως, ὡς μόνου Θεοῦ εἶναι ἐκεῖνον ἐπαινέσασθαι, εἰ καὶ τολμηρὸν εἰπεῖν, παρ' οὗ καὶ πλεονάζει τὴν ἔφεσιν· ὑφ' οὗ καὶ τὰ ἐγκώμια ἔστεπται, φῶς καὶ βροντὴ καὶ τὰ τοιαῦτα προσαγορευόμενος· ἀλλ' ἐπείπερ ταῦτα οὕτως, καὶ πέρας εἴληφεν ἡ ἀκήρατος ἀνθολογία, καθ᾽ ὅσον ἐφικτὸν ἡμῖν δρέψασθαι, τοῖς πενολόγοις, δεῦρο καὶ ἡμεῖς ἐν τούτοις συγκαταπαύσωμεν cera forum decerptio fnem accepit quantum nobis τὸν λόγον, μικροῖς μεγάλα ἀμείψαντες· ἐκεῖνο προσω θέντες τοῖς εἰρημένοις, ὡς οὐ μικρὸν ἂν εἴη γέρας αὐτῷ εἰς φιλοτιμίαν καὶ ἡ φρικωδεστάτη ἀποκά λυψις, ἣν ἐν Πάτμῳ περιορισθεὶς διὰ τὸν λόγον παρὰ τοῦ τηνικάδε κρατοῦντος, θεόθεν μυηθεὶς ἐκδέδωκεν • καὶ τοῦτο ἐκ πλεονασμοῦ τῆς ἀγάπης ἰδιαίρετον παρὰ τούς λοιποὺς εἰληφώς· φασὶ δὲ αὐτὸν μετὰ τὰς ιερὰς ἐκείνας περιόδους καὶ τὴν εὐαγγελικὴν περίληψιν τῶν περάτων, ὧδέ που μέσον εἰς τὴν ᾿Ασιάτιδα χθόνα, ἐν ᾗ καὶ τὸν διδακτικὸν θρόνον μάλλον καθε Sic etiam in sermone edito de cruce Theodorus pro tenui facultate dicendi decerpere licuit, age et nos in his peroremus, minora rependentes majoribus hoc duntaxat addentes iis quæ diximus, non minimum esse Joanni ad magnificentiam præmium, illam quam in Patmo horrendissimam Apocalypsim, dum eo in loco prædicationis causa exsularet ejus decreto qui tunc rerum potiebatur, Deo docente edidit: hoc quoque ob dilectionis prærogativam singulari præ aliis apostolis munere donatus. Aiunt autem eum, post saoros illos circuitus, : Επὶ δὲ αὸν σταυρὸν ἐπιτέον.

μὲν κατὰ τύπον θανάτου, μεταστὰς δὲ ὑπὲρ φύσιν ἀνθρωπίνην ἵνα κάν τούτῳ δοξάσῃ Θεὸς τὸν ἑαυ τοῦ ἐραστὴν μάλα· ἀλλὰ τὸ μὲν σῶμα ἐν τούτοις τὸ καθαρὸν καὶ εὐῶδες καὶ τὰ στίγματα τοῦ Χριστοῦ φέρον· τῇ δὲ ψυχῇ οέσῃ ὡς ἀληθῶς ἡλίου φωκοει δεστέρα, ἀναπτὰς τῶν ἐνθένδε ἀγγελική δορυφορία εἰς ἐκεῖνον τὸν χῶρον μετελήλυθε τὸν αὐτῷ πρέποντα τῆς ἀῤῥήτου καὶ πρωτοφανοῦς ἀγαλλιάσεως. atque evangelicam prædicationem, qua orbis fines ιδρύσατο, τό ἱερὸν αὑτοῦ σῶμα ἀποθέσθαι· ταφὴν complexus est, quodam Asiæ loco manentem, ubi præcipue sedem magisteriti collocaverat sacrum suum corpus deposuisse: et sepulcrum quidem positum fuisse quasi mortis typum; ipsum tamen supra naturæ humanæ conditionem translatum, ut hac quoque ratione præcipuas Deus honoris partes amatori suo deferret. Et corpus quidem sic habitum est, purum illud ac suave fragrans, Christique stigmata gerens anima autem, quæ lucis splendoribus revera solem superabat, ab humanis evolans, stipantibus angelorum choris, ad locum transiit, qui ipsam decebat, inenarrabilis illius primique ac lucentissimi gaudii. 12. Sed o beatissime, terque beatissime, ac prorsus beatissime Joannes: magne Evangelii sol, jugis theologiæ scaturigo, apostolice rame, Petro compar, tu nos de cœlis benigne intuere. Viden' quam sit tristis horum inferiorum facies? Destructa sunt altaria angustis simulacris coronata: ablatus est sacrorum templorum decor: Christi imago ludibrio habita est et ad nihilum redacta in urbibus, ruri, domi; insuper etiam Deipara, ac cujusvis alius tui similium, aut etiam te minorum, a Deo aflatorum Patrum. Luctuosa omnia, Assume Petrum unaque Jacobum assumas rogamus. Tres vos, Christi comites assidui, cum est transfiguratus, cum pleraque miracula ederet, cum in agonia preces funderet, velut jam collegis aliis ac condiscipulis magis spiritales, ac divina docti; ipsi et modo cum beata novem sociorum caterva, sanctam nobis Trinitatem propitiam reddite, ut Christus iniquum hoc mare increpet, ut quondam increpuit apud Tiberiadem: tranquillitate, quæ pacem præstel, vicissim exoriente; ut suas ipse ecclesias, in antiquam illam ét jucundam orthodoxiæ venusta - tem reducat. Tu vero mihi temerario, vir beate, propitius esto, qui debuerim, at non laudaverim sed et eos suscipere digneris, qui templum hoo quam ornate tam sumptuose tibi exstruxerunt, in quo et plures in vestibulis, monachorum more, corpora sua reliquerunt, ut hic posili, splendido coelestique tabernaculo tuo advolverentur; te tantum videre optantes, cum universo grege, pro dignitatis mensura, quantum iis concessum est, qui e terra in solem ipsum aspiciunt: in Christo Jesu Domino nostro, quem decet omnis gloria, honor, et adoratio, cum Patre ac sancto Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. ιβ'. ᾿Αλλ᾽ ὦ μακαριώτατε, καὶ τρισμακαριώτατε, καὶ παμμακαριώτατε Ιωάννη, ὁ μέγας τοῦ Εὐαγγε λίου ἥλιος, ὁ βρυὴρ τῆς θεολογίας ὁ ἀένναος, τῶν ἀποστόλων ἀκρέμων ισόπετρε σὺ ἡμᾶς οὐρανόθεν εὐμενῶς ἔπιδε, ὅσης τὰ ὧδε κατηφείας, ἠφάνισται θυσιαστήρια εστεμμένα θείοις ἀγάλμασιν, ἀφῄρηται ναῶν ἱερῶν εὐπρέπεια· ἡ εἰκὼν Χριστοῦ καθύβρισται· ἐξουδένωται καὶ ἐν πόλεσιν καὶ ἐν χώ ραις καὶ κατ' οἴκους· πρὸς δὲ καὶ τῆς Θεομήτο ρος καὶ οὗ τινος οὖν ἄλλου τῶν οἷος σὺ καὶ μείων σοῦ θεοφόρων. Οδυρμοῦ τὰ πάντα. Λάβε Π:- τρον, συμπαράλαβε Ἰάκωβον, δεόμεθα· οἱ τρεῖς ἀεὶ Χριστῷ συμπάρεδροι, μεταμορφουμένῳ, θαυματούρο γοῦντι τὰ πολλὰ, ἀγωνιῶντι, προσευχομένῳ· ὡς ἤδη τῶν ὁμοχώρων μυστικώτεροι, αὐτοὶ καὶ νῦν σὺν τῇ λοιπῇ σεβασμίᾳ ἐννάδι τὴν ἁγίαν Τριάδα εὐμενῆ ἡμῖν καταστήσασθε, ἐπιτιμῆσαι Χριστὸν τῇ πονηρᾷ ταύτῃ θαλάσσῃ, ὥς ποτε τῇ Τιβεριάδι, γαλήνης εἰ ρηνοδώρου ἀντανισλούσης, ἐπαναδραμεῖν τὰς ἑαυ τοῦ Ἐκκλησίας εἰς τὴν ἀρχαίαν καὶ ἀρεσθεῖσαν τῆς ὁρθοδοξίας ὡραιότητα· ἐμοὶ δὲ σὺ τῷ τολμησίᾳ, ὦ μάκαρ, ἵλεως ἔσο ὀφλήσαντι οὐκ ἐπαινέσαντι· καὶ γε δέξαιο τοὺς τόνδε σοι τὸν ναὸν ὁμοῦ μὲν περικαλλῶς, ὁμοῦ δὲ καὶ περιουσίως ἐγείραντας· ἐν ᾧ καὶ τὰ σώματα οἱ πλείους ἀσκητικῶς εἴασαν εἰς τὰ προαύλια, ὡς ἐνταῦθα τῆς σῆς φανοτάτης οὐρανίου σκηνῆς παραῤῥιπτεῖν δεῖ τοσοῦτον ἀξιουμένους σε ὁρᾷν σὺν παντὶ τῷ ποιμνίῳ κατὰ διάμετρον ἀξίας, ὅσον οἱ πρὸς αὐτὸν τὸν ἁλιον ἀποβλέποντες στῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει πάσα δόξα, τιμὴ, καὶ προσκύνησις, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. ADNOTATIO. ἐν Χρισ Igitur septem Theodori Studitæ panegyricas Orationes dedimus, quarum dux Latine tantum editæ fuerant, reliquæ nec Græce nec Latine. Ante nos tamen exstabant aliæ novem ejusdem Studitæ orationes. I. In crucem Domini, Gr. Lat. apud Gretserum op. De cruce, t. 11, p. 231. II. In nativitatem Deiparæ, Gr. Lat. edita inter Damascenicas, ut nos jam Nota sunt, quæ de sancti Joannis extraordinario obitus genere, vel etiam translatione aut resurrectione, narrant nonnulli veteres apud Sandinium in Hist. apost. p. 189. Festum ejus μεταστά σεως est in Kal. Græco, die 26 sept. Landes eidem insignee dicit sanctus Cyrillus in homilia Opp. t. V, part. II, p. 380. Illustratur hoc vocabulum ab inedito apud diximus, p. 54. III et IV. De adoratione SS. imame Jubi interprete cap. xiv, 7: Ὁ ῥάδαμνός ἐστιν παντὸς δένδρου τὸ ἄκρον, ὅπερ ἀκρέμονα λέγουσιν. Compar Petro honore apostolatus, non primatus. Etenim primatum vindicat Petro ipse Studita in præcedentibus,, nec non aliis locis in indice Sirmondiano adnotatis. Luget Studita, ut in aliis passim scriptis, Iconomachorum sui temporis scelera.

ORATIO IN S. BARTHOLOMÆUM. MONITUM. ginum duæ, Gr. Lat., quarum altera inserta ejus Vitæ cap. 65-73, altera cum Damascenicis prodiit Basileæ an. 1575. V. In tertiam inventionem capitis sancti Joan. Bapt. Gr. Lat. a Combefisio, et Cangio. Vl. In sanctum Bartholomæum apostolum. Latine tantum apud Dacherium Spicil. ed. nov, t. II, p. 12. Hanc Grace etiam vidit Allatius, incipientem: Μέγιστος ἀγών, προσθήσω δ' ἔτι, καὶ κλέος· eratque editurus libro sexto Symmictorum, teste Fabricio B. G. ed. vet. t. XIV, p. 123. Ea mihi quidem nondum occurrit, quanquam vix dubito quin lateat inter Allatii schedas Vallicellianas aut Barberinias. VII. Oratio epitaphica in Platonem magistrum suum, Gr. Lat. apud Bollandianos, t. I, April. Append. p. 46. VIII. Oratio item epitaphica in magnum Arsenium, Gr. Lat. apud eosdem Bollandianos, t. IV, Jul. die 19. IX. Oratio pariter epitaphica in matrem suam exstat inedita Græce in Metaphrasta codice Parisiaco. Denique alia inedita in codd. Paris. de inventione capitis sancti Joan. Baptista, teste Fabricio B. G. ed, nov. t. X, p. 472, a quo superiorum quoque notitia congesta fuit Atque hoc fere est illud Panegyricum volumen in dies festos Domini, nec non Deiparæ, et sancti Joan. Baptistæ, quod inter Studitæ scripta memorat Michael monachus in Vita ejusdem cap. 38, quam habemus typis impressam. Mitto dicere de minoribus Sermonibus duplicis catecheseos, seu magnæ seu parvæ, quorum 135 edidit Latine Livineius, Græce unum Fabricius B. G. ed nov. p. 470; tres item Græce auctor Catalogi codd. Nanian. p. 164. Inter Opera Theodori, quæ Sirmondus prelo parare videbatur, postremo loco video in elencho post præf. nominari fragmentum, Confessio de Trinitate, Reapse in fragmentum incipiens: Mlav Elval Twy Shwy apk, legitur sub Theodori nomine in cod. Vat. 620, et Ottob. Vat. 414. At in Vat. 2026, inscribitur Theodoreto. Eadem nominum varietas in Florentinis quoque codicibus occurrit, observante Bandinio Catalog. codd. Gr. t. I, p. 525. Sed revera nihil aliud est, id fragmentum, quam, ut ego comperi, compendium ex Theodoreli Hæret. fab. libro v consarcinatum. MONITUM IN ORATIONEM SEQUENTEM. (Ang. Mai, loc. cit. p. 148.) Dixeram superius, desiderare me Græcum textum panegyrica Orationis, quam noster Studita de sancto Bartholomæo apostolo recitaverat. Ecce autem postea in codice prisco Vat. 1989, f. 238, qui fuit monasterii Cryptæ Ferrata, Græce demum hanc orationem reperi, quanquam in fine uno folio mutilam: quæ quia ob editionis meæ complementum omittenda non erat, in hujus voluminis calce nunc collocatur, Ediderat olim Latine, interprete nimirum Anastasio Bibliothecario, Dacherius Spicil. ed. nov. t. II, p. 123, repetiveratque eam Combefisius B. C. t. VII, p. 755. Ego vero hunc ipsum Latinum textum in codice Lat. Vat. 1195, f. 268, legebam, et non sine aliquo fructu conferebam. Sane Anastasium nec Græcitatis peritia satis commendat, nec ejus Latinitas lectores oblectat. Quamobrem textu nunc Græcŋ invento, nova fuit curanda translatio, tum ob dicta Anastasii incommoda, tum etiam quia variantes Græci exemplaris lectiones identidem occurrebant. De nostro autem Studita in prævia epistola sic loquitur honorifice Anastasius. «Si quæris quis tanti sermonis habeatur expositor, libenter aperiam. Theodorus videlicet quidam sacerdos apud Constantinopolim urbem temporibus fuit Adriani et Leonis Romanorum pontificum, vir valde mirabilis, qui cum solum fidei constantia, verum etiam scientiæ gratia et signorum polleret virtutibus, duorum imperialium insigniumque cœnobiorum, Studii scilicet et Saccudiorum, constitutus est abbas. Qui semper in apostolicæ sedis communione persistens, hæreticorum nænias, et imperatorum vesaniam, fidei constantia, etiam tormentis affectus, virtute repressit; nec non et sancti Spiritus gratia plenus opuscula nonnulla composuit, inter quæ et sermonem hunc de B. Bartho+ lomeo, satis utilem, obscuris dictionibus, Græco edidit famine, qui Græco vocabulo ¿yxwµtov dicitur, quod Latine præconium, sive laus, exprimitur. Quid ad Latinitatis notitiam fideliter translatus, etc.» Voluit ergo fideliter interpretari Anastasius, sed quam bene ei res successerit, illi agnoscent, qui nunc Græcum textum cum ejus Latinitate conferre voluerint, vel saltem nostras animadversiones legerint. Quod denique obcuritatis accusat Theodorum Anastasius, quanquam partim reste accusat, multo tamen ipse obscurior sæpe est et horridior interpres. Jam quod attinet ad prodigiosam reliquiarum translationem ex Armenia Liparim per Euxini et Ægai fluctus, ea certe tot mirabilitatis coloribus pingitur, ut fidem ægre possit impetrare; qua super re prudenter scribit Tillemontius Memor, t. I, p. 381, nec non in adn. (p. 649. Tum et ipse Baronius eadem de re locutus in Martyr. ad diem 25 Aug. concludit: «Sic omnia probet lector, ut quod bonum est teneat.» Celebris cæteroquin hæc narratio est in Græcorum menæis, historiis ac panegyricis; non tamen ex uno Studita hausta: etenim ipse Studita altius eam derivavit. Ecce enim historia hæc, etsi haud tot phaleris exornata, apud gravem auctorem S. Gregorium Turonensem legitur sexti sæculi hominem De mir. martyr. lib. 1, cap. 33, cujus verba recitare pretium operæ est. «Bartholomæum apostolum apud Indiam passum, agonis ipsius narrat historia. Post multorum vero annorum spatia de passione ejus, cum iterum Christianis persecutio advenisset, et viderent gentiles omnem populum ad ejus sepulcrum concurrere, eique deprecationes assidue et incensa deferre, invidia illecti, abstulerunt corpus ejus, et ponentes in sarcophagum plumbeum, projecerunt illud in mare dicentes: Quia non seduces amplius populum nostrum. Sed providentia Dei cooperante per secretum operis ejus, sarcophagum plumbeum a loco illo aquis subvehentibus sublevatum, delatum est ad insulam, vocabulo Liparis: revelatumque est Christianis ut eum (s. apostolum) colligerent: collectumque ao sepultum, ædificaverunt super eum templum magnum. In quo nunc invocatus, prodesse populis multis virtutibus ac beneficiis manifestat.»

Sancti Patris nostri et confessoris Theodori Studitæ Laudes in gloriosum et sanctum Christi apostolum Bartholomæum. 1. Magnum quidem certamen, addam etiam et decus, cujuslibet sanoti viri laudes contexere; quia cum major debeat esse testis illo cui dat testimonfum, nunc inferior est quilibet, eo qui beatitudinem propter vitæ suæ exitum habet omni discrimine expertem.Verum enim vero etiam apostolum, laudare, et quidem ex illustribus unum, quanti laboris erit, ut possit spiritus attolli contemplationibus, et dignis plaudere vocibus! Nam cujus sonus in universam terram sic exivit, ut verborum vi ad illius fines pervase, ejus certe necesse est ut laus pariter exaudiatur. Porro ejusmodi operi quis parsit? quis tantum sibi fiduciæ sumat? quis tantum valeat? Etenim num quia nec Petrus nec Joannes est, idcirco divus Bartholomeus exiliter est celebrandus, et non potius multa laude mactandus? Christi disoi. pulum omnino audis, et procedentem non perhorrescis? veritatis testem intelligis, et eum qui celebrandus est non admiraris? Et quidem etiamsi unus de multis est, nihilominus inter Dei famulos laudibus excellit. Nonne quia in divino duodenario numero medius est, quasi (sol) inter lumina mundi lale splendet? Est enim hic duodenarius uumerus, harmonica citharæ similis, utpote qui parem similemque utrimque sonum theologia emittit. Velsi mavis, sicut in annuo circulo, uniuscujusque mensis, æqualis est utilitas quæ universim confertur, etiamsi propria quantitate et qualitate alter differt ab altero. Non est parvus hic laudatus noster, sed spiritus virtute sublimis;habens quemdam etiam in ipsa supputatione mysticum sensum, secundum arithmeticam regulam. Solus enim senarius numerus, ex nomade in suis partibus perfectus est, quibus ipsis completur, media scilicet sui parte triadem, tertia dyadem, sexta monadem efficiens. I'. Τοῦ ὀσίου Πατρὸς ἡμῶν καὶ ὁμολογητοῦ Θεοδώρου Στουδίτου ἐγκώμιον εἰς τὸν ἔνδοξον καὶ ἅγιον ἀποστολον Χριστοῦ Βαρθολομαῖον. α΄. Μέγιστος μὲν ἀγών, προσθήσω δὲ ὅτι καὶ κλέος οὐτινοσοῦν τῶν ἁγίων ἔπαινον ἐξυφάνασθαι, καθ όσον μείζων ὁ μάρτυς ὀφείλων τοῦ μαρτυρουμένου καθίστασθαι, ἐνδέστερός ἐστιν ἐνταῦθα ἅπας τοῦ τὸν μακαρισμὸν διὰ τῆς ἐκβιώσεως ἀνεπίληπτον ἔχοντος τὸ δὲ καὶ ἀπόστολον ἐπαινέσαι, καὶ τοῦτον τῶν ἐπισήμων, πόσης ἂν εἴη τῆς ἐργωδίας, ὥστε τοῦ πνεύματος παρθῆναι ταῖς θεωρίαις, καὶ κροτῆσαι ταῖς μεγαλοφωνίαις; οὐ γὰρ ὁ φθόγγος εἰς δ πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελήλυθεν, ὡς τῇ τῶν ῥημάτων δυ νάμει διάττειν (α) τοῖς πέρασιν, δεήσειεν ἂν εἰκότως καὶ ὁ ἔπαινος ἐπ᾽ ἴσης ἐξακουτίζεσθαι· καὶ πρὸς ταῦτα τίς ἱκανός; τίς εὔελπις; τίς εὐσθενής; μὴ γὰρ ὅτι οὐ Πέτρος, οὐδὲν Ἰωάννης, ὁ θεῖος Βαρθολομαῖος ήδη μικρολογητέος, καὶ οὐ πολλῆς χρήζων τῆς εὐφημίας; μαθητὴν Χριστοῦ ἀκούεις ὅλως, καὶ οὐ φρίττεις τὸν προϊόντα (b); μάρτυρα τῆς ἀληθείας ἐννοεῖς καὶ οὐ τέθητας τὸν ἀδόμενον; καὶ μὴν εἰ καὶ τῶν πολλῶν εἰς ἦν, ὅμως τῶν Θεοῦ θεραπόν - των προφερέστερος τῶν ἐπαίνων· μὴ ὅτι τῆς θείας [δυοδεκάδος] ἐστὶν ὁ μεσαίεατος καὶ τῶν φωστήρων τοῦ κόσμου ὁ διαπρύσιος; ἔστιν γὰρ αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ δυοκαιδεκάς, ὥσπερ ἐπὶ κιθάρας ένα αρμονίου ἐφάμιλλος, ἴσον καὶ ὅμοιον ἀμφοτέρωθεν τὸν ἦχον τῆς θεολογίας αναπέμπουσα· εἰ βούλει δὲ ὥσπερ ἐπὶ ἐνιαυσιαίου κύκλου ἑκάστου μηνὸς ἐπ᾿ ἴσης το χρήσιμον ἐν τῷ παντὶ συνεισφέροντος, κἂν ἰδίᾳ ἕτερος ἑτέρου ποσότητί τε καὶ ποιότητι ἔχοι τὸ διάφορον· οὐκ ὀλιγοστὸς ἡμῖν ὁ εὐφημούμενος, ἀλλὰ καὶ λίαν ἐπηρμένος τῇ δυνάμει τοῦ πνεύματος, ἔχων τι καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἀπαριθμήσει μυστικὸν θεώρημα κατὰ ἀριθμητικὴν μέθοδον· μόνος γὰρ ὁ ἕξ ἀριθμὸς τῶν ἀπὸ μονάδος τέλειός ἐστιν ἐν τοῖς ἑαυτοῦ μέρεσιν, συμπληρούμενος ἐκ τῶν αὐτῶν· ἡμίσεως μὲν, τριάδος· τρίτου δὲ δυάδος· ἕκτου δὲ, μονάδος· 2. Quod si etiam secundum Actuum apostolico- β'. Εἰ δὲ καὶ κατὰ τὴν τῶν Πράξεων ἀριθμοθεσίαν rum dinumerationem 18, septimum eum ponamus, ἔβδομον αὐτὸν θείημεν, ἀρχὴ πάλιν ἐστὶν καὶ κορυprincipium rursus est et vertex secundæ hexadis: φὴ τῆς δευτέρας ἐξάδος· ὡς ἐντεῦθεν τεκμαίρεσθαι atque hinc argumentari licet eum relationem ad πρὸς Πέτρον αὐτὸν τὴν ἀναφορὰν ἔχειν, ἐκ μὲν τῆς Petrum habere: etenim ut in priore hexade, prin- πρώτης ἑξάδος, αναλογούσης τῆς ἀρχῆς τῷ τέλει cipium relationem habet ad finem; ita in posteriore ἔκ δὲ τῆς δευτέρας, ὅτι κορωνὶς τῶν μετ᾿ αὐτ hexade Bartholomous summitas est illorum qui τὴν ἀριθμουμένων. Αθρει γὰρ, ἀγαπητέ. Πέτρος post ipsum nunerantur. Et videsis, charissime. Per μαθητεύει τὰ ἔθνη· ἀλλὰ καὶ Βαρθολομαῖος μετιχο trus docet gentes, Bartholomæus pari vestigio gra18 Act. 1, 13. νιᾶται τὰ ἴσα. Πέτρου ὡραῖοι οι πόδες τὰ ἀγαθὰ (α) Anastasius prave legebat διατάττειν ordinare. (b) Anastasius videtur legisse προϊέντα, qui dicit qui misit illum. ΝΟΤΕ. Mibi aliquantum obscurus videbatur locus. Anastasius (quidquid legerit) difficultate se feliciter expedit scribens: Sed majori devotione martyr quisque debetur attolli, in cujus beatificatione omnis sermo non sufficit. Sic et mox se gerit, quem vide. Cod. Gr. Vat. εὐποιεῖς. Sed patet Anastasium legisse rectius ¿vvosīc, quia scribit sensu capis. Respicit ordinem quo nominantur apostoli apud Lucam cap. x. Mire Anastasias vocabulum θεώρημα intelligit Dei verba. Nam nec voc. typum quod sequitur in Anastasio, habet codex Vat. Anastasius nitide: Principium reputatur in termino; quod non displicet. Potri numerus primus refertur ad sextum ultimum,

ORATIO X. IN S. BARTHOLOMÆUM APOST. εὐαγγελιζομένου, ἀλλὰ καὶ Βαρθολομαίου εϊσότερα (c) ditur. Petri speciosi sunt pedes bona evangelizantis, sed et Bartholomæi pares sunt gressus sublimie de Deo loquentis. Petrus magna prodigia edit, sed et Bartholomæus miracula grandia patrat. Petrus crucifigitur, sed et Bartholomæus tormenta paria perpessus, capite ninuitur. Quantum Petrus, tanlumdem Bartholomæus operatur. Quot capessit mysteria Petrus totidem decurrit Bartholomous; qui et æque theologiæ montem conscendit, æque Ecclesiæ fundamenta jacit, paria denique habuit reliqua etiam Dei charismata. Adesto igitur propitius, orationem suppedita, o beate; expeditam fac linguam meam balbutientis; de mihi magnitudinis tuæ collaudandæ materiam: non quo tu inde aliquid profcias, habens intrinsecus beatitudinum εἰς τὰ μετέωρα θεολογοῦντος. Πέτρος τερατουργών τὰ μεγάλα, ἀλλὰ καὶ Βαρθολομαῖος θαυματουργών τὰ ραγδαία. Πέτρος ἀνασταυροῦται, ἀλλὰ καὶ Βαρθολομαῖος ἀντίποινα πάσχων καρατομεῖται· ὅσα δρᾷ Πέτρος, τοσαῦτα ἐνεργεῖ Βαρθολομαῖος· ἐφ' ὅσα χωρεῖ μυστήρια ὁ Πέτρος, ἐπὶ τοσαῦτα ἐμβατεύει Βαρθολομαῖος· ἐπ᾽ ἵσης εἰς τὸ τῆς θεολογίας ἀνίη σιν ὄρος· ἐπὶ ἴσης θεμελιοῖ τὴν Ἐκκλησίαν· ἀν τιῤῥοπα ἔσχεν τὰ λοιπὰ θεῖα χαρίσματα. Δεῦρο γοῦν μειλισσόμενος, γενοῦ εὔφορος τοῦ λόγου ὦ μάκαρ· τράνωσόν μου τὴν γλῶτταν τοῦ μογι λάλου· δίδου μοι τὰς ἀφορμὰς τῶν ἐγκωμίων τῆς σῆς μεγαλωσύνης· οὐχ ἵνα αὐτὸς προσλάβοις τι, ἔγων οἶκοθεν τῶν μακαρισμῶν τὸ πλῆρες, ἀλλ᾽ ἵνα ἀφοσιωθῇ ὁ πόθος τοῦ προστεταχότος καὶ ἵν ἐγὼ η plenitudinem, sed ut illius qui mihi mandavit desiὁ πενιχρότατος παῖς σου πατρικῆς εὐχῆς ἀπολαύσαιμι, ἐπαίνῳ τὸν σὸν ἔπαινον συγκροτοῦντος οὐ γὰρ οἷόν τε ἀμέτοχον φωτισμοῦ μεμενηκέναι τὸν πρὸς τὰς αὐτὰς τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος ἀνανεύοντα τὰς κόρας. derium adimpleatur; atque ut ego pauperculus famulus tuus paternis precibus fruar, in laude celebritatis tuæ. Neque enim fieri potest, ut is expers luminis maneat, qui ad splendores solaris radii oculorum aciem intendat. γ΄. Αλλος μὲν οὖν ἄλλοθεν τῶν ἀποστόλων διειλη- 3. Itaque apostolorum alius aliam mundi partem φως μέρος τῆς οἰκουμένης ἐν τῷ κηρύγματι τῆς sortitus ad prædicandam Dei notitiam, atque uniθεογνωσίας, καὶ πάντες τὸ πᾶν διανειμάμενοι, στρατο versum inter se partiti, duces reapse apparuerunt, ηγοί ὤφθησαν ὡς ἀληθῶς, καὶ τοῦ παμβασιλέως et universalis regis Christi principes sunt constiΧριστοῦ καθεστήκασιν ἄρχοντες· Καταστήσεις tuti: Constitues enim eos principes super omnem γὰρ αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, τὸ terram, inquit Scriptura 19. Huic aulem laudato Γράμμα προσηγόρευσεν. Τῷ τοίνυν εὐφημουμένῳ nostro sors portioque Armeniaca regio obtigit, ab κλῆρος καὶ μερὶς, ὁ τῆς ᾿Αρμενίας χῶρος, ὁ ἀπὸ Evilat usque Gabaoth, multis populis urbibusque Εὐιλὰτ μέχρι Γαβαὼθ, ἐν πολλοῖς ἔθνεσί τε καὶ πό- distincta. Hunc ergo dum mitteret Dominus, videλεσι περιοριζόμενος· τοῦτον τοιγαροῦν, ἀποστέλ tur mihi sic mystice allocutus: Perge ad prædicaλόντα τὸν Κύριον, ἐκεῖνα δοκῶ μυστικῶς φθέγγεσθαι· tionem, discipule, profciscere in bellum, vade ad ᾿Απιθι, ὦ μαθητά, πρὸς τὸ κήρυγμα, ἔξιθι πρὸς πόλ pericula. Consule creaturæ meæ, quam ego miλεμον, χώρησον (d) πρὸς κινδύνους· κήδου (e) μου τὸ serans factus sum homo, proque ea mortem turπλάσμα, ὁ οἰκτείρας ἐνηνθρωπίσθης, καὶ ὑπὲρ οὗ pissimam subii. Ego imperatum a Patre opus conθάνατον ειλόμην τὸν ἐπονείδιστον· ἐγὼ τὸ πατρικὸν summavi, primus testis veritatis factus. Officii veἔργον τετελείωκα, πρωτομάρτυς τῆς ἀληθείας γε- stri est, quod deest supplere; et que ego reliqua! νόμενος· ὁμῶν, τὸ ἐνδέον (f) αναπληρῶσαι τῶν ἐμῶν feci, pari opere complere. Magistrum tuum imitare, ὑστερημάτων, καθ᾽ ὁμοίωσίν μου τελοῦντας· μίμη Domini tui passiones æmulare, sanguinibus sanσαί σου τὸν διδάσκαλον· παραζηλοῦ τοῦ Δεσπότου guinem retribue, carpibus carnem repende: quanσου τὰ πάθη· αἵμασιν αἷμα κάθες· σαρξὶν (g) σάρ tum ego pertuli, tantumdem tu pations, ostende in και προδίδου· πάντα ὅσα ὑπήνεγκα, ἀντιπεπονθὼς, te ipso perspicua lineamenta formæ meæ. Arma ὑπόδειξον ἐν αὐτῷ ἐναργῆ τὰ γνωρίσματα (h) τοῦ ἐμοῦ tibi sint humanitas inter inhumanos, mansuetudo χαρακτῆρος· ὅπλα σο: ἔστω τὸ φιλάνθρωπον ἐν τοῖς inter conviciatores, patientia inter homicidas, tanἀπανθρώποις (i), τὸ ἥμερον ἐν τοῖς λοιδοροῦσιν, τὸ quam ovis in medio luporum effectus, miles forἀνεξίκακον ἔν τοῖς κτείνουσιν· ὡς πρόβατον ἐν μέσῳ titudine animi exacutus. Non negavit obedientiam λύκων γινόμενος, ὡς ὁπλίτης τεθηγμένος τῇ εὐαν- apostolus; non dixit; Quomodo superabit lupos δρείᾳ. Οὐκ ἠπείθησεν ὁ ᾿Απόστολος, οὐκ εἶπεν πῶς agnus, unus mille, extraneus urbium proceres, (c) Anastasius æque jucumli,quasi legerit ή δύτερα. (d) Prave Anastasius capar esto periculorum sensu ambiguo verbi χωρέω deceptus. (e) Cod. Gr. Vat. κήδομαι. Sed constat Anastasium legisse κήδου. (/) Anastasius necessarium, quasi a δέον. (g) Anast. crucialibus, quasi ab αἰκιομοῖς. (h) Anast, manifestas actiones, sic intelligens γνωρίσματα. (i) Anast. male sudoribus. (i) Anast. nancisci poterit, non bene intellecto verbo περίειμι. ΝΟΤΕ. Cod. Gr. Vat. ἔφορος, sed sequor Anastasium qui interpretatus est ferax, ab εύφορος. Hinc item apparet Theodorum adhuc juvenem mandato sui hegumeni has conciones panegyricas dixisse. Hic tamen in alia prorsus abit Anastasius: Sed ut quoquomodo declaretur amor circa te divinitus prædestinatus. Num legebat προστεταχότος Græcam phrasim hic non satis expedio, vel locus fortasse corruptus est. Sequor igitur Anastasium qui aliter legisse videtur.

domo expers præfectos, reges homo nihil præter περιέσεται ὁ ἀρνὸς τῶν λύκων, ὁ εἷς τῶν μυριάδων unicam tunicam gestans? sed tanquam fidelis famulus Dominico mandato obsequens, discedit lætus, nihil secum ferens, præter pretiosum Christi nomen, cujusvis armaturæ loco. ὁ ξένος τῶν πολυούχων, ὁ ἀνέστιος τῶν ἡγεμόνων, τῶν βασιλέων ὁ μονοχίτων; ἀλλ᾽ οἷα θεράπων πιο στὸς τῷ Δεσποτικῷ καταπειθήσας προστάγματι, ἄπεισιν χαίρων, οὐδὲν ἐπιφερόμενος μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἤ μόνον τὸ τοῦ Χριστοῦ πολυτίμητον ὄνομα, ἀντὶ παντὸς ὅπλού. δ'. Τοίνυν καταλαβὼν τὸ κεκληρωμένον ἔδαφος, ὅσα ἐκεῖσε ἔδρασεν, ὅσα ὑποίσας ἤνεγκεν, ἱστορή σειεν ὁ λόγος, τὰ μὲν κατὰ παράδοσιν ἀρχαιολογίας, τὰ δὲ κατὰ ἀναλογίαν τῶν εὐαγγελικῶν διδαγμάτων· εἰ γὰρ πέλει φῶς τοῦ κόσμου, δῆλον ὅτι τὰ φωτὸς δέδρακεν ἐν τοῖς ἀωτίστοις· καὶ εἰ ἅλας τῆς γῆς ὑπάρχει, δῆλον ὅτι ἔθνη ἄλογα ἀλίσας ἐσάρωσεν· καὶ εἰ ἐργάτης ὠνόμασται, ἀκολούθως γεωργίαν πνευ ματικὴν τετέλεκεν· ὁ δὲ κατὰ κοινοῦ εἴρηται, καὶ καθ' ἑνὸς προσώπου λαμβάνειν εὐλογώτατον· οὐκ οὖν ὅρα αὐτὸν κατ' ἀλληγορίαν· πῆ μὲν, οὐ γῆν ἀροῦντα ὑπὸ βουσὶν ἔλκουσιν τὸ σιδήριον, ἀλλὰ τῷ τῆς γλώττης αρότρων ογικὰς ἀρούσας διαλακτίζοντα, τῷ ζεύγει δηλονότι θεωρίας καὶ πράξεως· οὐδὲ σπείροντά τι τῶν ἀποῤῥύτων καὶ φθειρομένων, ἀλλὰ τὸν τῆς πίστεως λόγον εἰς βάθος καρδιακὸν κατατι θέμενον· πῆ δὲ, φυτουργοῦντα παραδείσους καὶ ἀμπελῶνας Κυρίου, τοὺς ἤδη τῇ εἰσδοχῇ τοῦ λόγου πρὸς τὰ κρείττονα τὴν ἐπίδοσιν ποιησαμένους, καὶ ἀπὸ νεογνίας εἰς τὴν κατὰ καιρὸν καρποφορίαν ἀναδιδομένους· καὶ ποτὲ μὲν ἰατρικῶς διαγινόμενον, καὶ καταλλήλως αλεξιτήρια προβαλλόμενον, ὁποτέρως ἂν βούλῃ (k), τυφλοὺς ὀμματοῦντα, λεπρούς και θαίροντα, πυρετοὺς ἀπελαύνοντα, χωλεύουσιν εὐβα4. Igitur ad destinatam sibi regionem delatus, quanta ibi fecerit, quanta pertulerit, dicet oratio nostra, partim ex antiqua traditione, partim secundum evangelicorum mandatorum analogiam. Nam si lux mundi erat, utique lucis opera fecit inter tenebricosos: et si sal terræ, sine dubio irrationales gentes sale condiens, mundavit; et si operarius appellatus fuit, sequitur ut spiritalem agriculturam fecerit. Quod vero communiter dictum fuit, id de singulis etiam personis accipi, quissimum est. Propterea specta illum allegoria, modo terram baud bobus quidem ferrum trahentibus arantem, sed linguæ vomere rationalia arva fodientem, jugo scilicet contemplationis simul et actionis: neque serentem caducum aliquid aut corruptibile, sed fidei doctrinam in profunda cordium jacientem. Modo autem hortos vineasque Domini plantantem, quæ mox recepta doctrina in melius profecerunt, et ex novellis lapsu temporis ad fructificationem provenerunt. Modo etiam more medici remedia idonea suppeditantem, vel quomodocunque volueris, coco illuminantem, leprosos mundantem, febres depellentem, facilem claudis gressum cæcos tribuentem, surdis auditum, varia demum morborum genera sanitatibus incorrup- (τεῖν παρεχόμενον, κωφεύουσιν τὸ ἀκροατήριον, τὰ tibilitus in naturalem valetudinem restituentem. Quin etiam cerne ipsum pastorali forma assumpta, gregem Deo conservare, deducendo, revocando, ouram gerendo, defendendo, bestias hæresum dæmonumque turbas arcendo: imperfecta adhuc rigando jugiter, educando ut crescant in ætatem ·Christi, spinas intellectuales evellendo, sarmenta impietatis comburendo, vallos dogmaticos subjiciendo, sapes didacticas circumponendo, οι quidquid aliud usui est, providendo. Idem et fabricator est et architectus ædificii ac fabricæ non manufacts, templorum Domini dico que in spiritu et veritate construuntur, atque in populum eximium, sectatorem bonorum operum, perficiuntur. 5. Intuere mecum oppida et habitaoula, quæ ille præceps populi seductor in infidelitate olim detinebat, intuere hæc, inquam, Dei notitia tanquam turribus instructa, et adversariorum insidias facile repulsas, arva segetibus consita, vineas racemis nigrescentes, hortos florentes, ægros morbo quolibet et omni languore expeditos. Tales sunt hujus τῶν λοιπῶν νοσημάτων πολυπήμονα είδη, ἄκεσιν ἀφθόροις ἀποκαθιστῶντα εἰς τὸ κατὰ φύσιν· καὶ μέντοι ποιμαντικὴν ἕξιν ἀναλαμβάνοντα, καὶ ποίμνια Θεῷ καταρτίζοντα (m), καθηγούμενον, ἀνακαλούμενον, ἐπιμελούμενον, προπολεμοῦντα, ἀποσοβοῦντα θῆρας αἱρέσεων, δαιμόνων τε φάλαγγας· ὅσα τε ἐν μέσῳ ἀρδεῦσαι ἀεννάως, χειραγωγήσαι (π) αὐτ ξουμένους τῇ κατὰ Χριστὸν ἡλικίᾳ, ἀκάνθας νοητὰς ἐκτῖλαι, ὅλας ἀσεβείας ἐμπρῆσαι (ο), χάρακας δογματικοὺς ὑπερεῖσαι (p), φραγμούς διδακτικούς περιθέ σθαι, καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν δεόντων ἐφεπόμενον καταθρή σαι. Ὁ δ᾽ αὐτὸς καὶ οἰκοδόμος, καὶ ἀρχιτέκτων οἶκοδομῆς καὶ τεκτονίας ἀχειροποιήσου, τῶν διὰ πνεύματος, λέγω, καὶ ἀληθείας ἂναδε [δο] μημένων ναῶν Κυρίου, καὶ καταρτιζομένων εἰς λαὸν περιούσιον, ζηλωτὴν καλῶν ἔργων. ε. Σκέψαι μοι τὰς πόλεις καὶ τὰς κατοικεσίας ἃς πάλαι ὁ λαόπλανος (g) τῇ ἀπιστίᾳ κατεῖχεν ἠλίβατος, παργωθείσας ἐν θεογνωσίᾳ, καὶ τὰς τῶν ἐναντίων ἐπιβουλὰς ῥᾷον ἀποπεμπομένας, τὰ λήϊα τεθηλότα, τοὺς ἀμπελῶνας περκάζοντας, τοὺς παραδείσους κυπρίζοντας, τοὺς νοσοῦντας πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν τεθεραπευμένους. Τοιαῦτα τὰ τοῦ ᾿Απο (*) Anastasius aliud legebat, quia scribit duplici sanitate, quasi άμφοτέροις. Anastasius: Verum eumdem nosse velis. (m) Anast. Deo perficiente. (n) Anastasius præpostere rigare manu, educare crescentes. (*) Anast. silvas impactas secando, nescio quid aliud legens. (p) Cod. ὑπηρίσαι. Videant ergo grammatici. (g) Anast. prave populus seductus. Item sequentia apud Anastasium perverse videntur.

ORATIO X. IN S. BARTHOLOMÆUM APOST. certamina, sudores, labores: et quidem in fame et siti, in frigore et unditate, in contumeliis et conviciis, in carceribus et vinculis, in persecutionibus et abductionibus de loco in locum, de civitate in civitatem, de theatro in theatrum, in tormentis et cruciatibus, in cmde denique et gladio. quibus enim oportebat remunerari magistratum,servatorem medicum, ab his contra is ad pœnam expetitur: hunc pedibus proterrent, pulsant, feriunt, excruciant, excoriant. Quid non dicunt? quid non excogitant? quid non intentant? quid non moliuntur ut acerbius molestiusque noceant? Hem sævitiam | hem ferinam rabiem | Qualem mercedem rependunt medico suo qui visum, qui auditum receperant, qui instaurati confirmatique fuerant! pro honore ignominiam, pro benedictione maledictum, pro donis pœnas, pro tranquilla vita acerbissimam necem. Aiunt ipsum multos intolerandosque cruciatus perpessum, ab impiis excoriatum in modum follis, et a fidelibus postea sepultum, ut hinc etiam patronus post obitum, magnus hic Dei prædicator appareret. Neque enim postquam hinc abscessit, carnificum suorum curam omisit, sed veluti pastor bonus, prodigiis omni tempore invitabat perditos, ad se miraculis trahebat aversos. Atqui ferinam mentem et immite cor, nihil placat, nihil reconciliat, simul ac in profundum malitim deciderit. στόλου, ὡς ἂν εἴποι τις, προτέλεια καὶ ἐκφόρια, της apostoli, ut ita dicam, frugum primitim, tottantaque λικοῦτο: οἱ ἀγῶνες, οἱ ἱδρῶτες, οἱ πόνοι· καὶ ταῦτα ἐν λιμῷ καὶ δίψει, ἐν ψύχει καὶ γυμνότητι, ἐν ὕβρε σιν καὶ ὀνείδεσιν, ἐν φυλακαῖς καὶ δεσμοῖς, ἐν διω γμοῖς καὶ ἀπαγωγαῖς ἐκ τόπου εἰς τόπον, ἐκ πόλεως εἰς πόλιν, ἐκ θεάτρου εἰς θέατρον, ἐν βασάνοις καὶ αἰκισμοῖς, ἐν φόνῳ καὶ μαχαίρᾳ τε τελευταῖον· ἀφ᾿ ὧν γὰρ ἐχρῆν ἀμείβεσθαι ἀγαθοῖς τὸν διδάσκαλον, τὸν σωτῆρα, τὸν ἰατρὸν, ὑπὲρ τούτων εἰσπράττον ται τὰ δεινά· προπηλακίζουσι, παίουσι, πλήττουσι, κολάζουσι, ξέουσι· τί οὐ λέγοντες; τί οὐκ ἐπινοοῦντες; τί οὐ πράττοντες; τί οὐκ ἐπεξευρίσκοντες τῶν ὅσα εἰς δριμυτέραν κάκωσιν καὶ ἀνίας ἐπεξεύρεσιν; βαβαὶ τῆς ἀπηνίας! φεῦ τῆς θηριομανίας! οἵους τοὺς μισθοὺς τῷ θεραπευτῇ προσήγαγον οἱ ἀναβλέψαν τες, οἱ εὐακοήσαντες, οἱ οἰκοδομηθέντες, οἱ καταρτισθέντες· ἀντὶ τιμῆς ἀτιμίαν, ἀντὶ εὐλογίας κατ άραν, ἀντὶ δώρων ποινᾶς, ἀντὶ ἀναπαυστικῆς ζωῆς τὸν πικρότατον μόρον. Φασὶν γὰρ αὐτὸν μετὰ τὸ πολλὰς καὶ ἀνηκέστους ὑποῖται κολάσεις, ἐκδεδάρθαι ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν εἰς θύλακος εἶδος· εἶθ᾽ ὕστερον ὑπὸ τῶν πιστῶν τετάφθαι· ἵνα κάνταῦθα πρύτανις καὶ μετὰ πότμον φανείη ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ κήρυξ. Οὐ γὰρ ἐπεὶ μετῆλθεν τῶν τῇδε, ἡμέλει τῶν κτεινάντων, ἀλλ' ὡς ποιμὴν ἀγαθὸς ὅσον ἦν καιροῦ, ἐξεκαλεῖτο ταῖς θαυματουργίαις τοὺς ἀπολισθαίνοντας, προσ ψκειοῦτο τερατουργίαις τοὺς ἀπεστραμμένους· τὴν δὲ θηριότροπον γνώμην, τὴν ἀμείλικτον καρδίαν, οὐδὲν, τὸ ἀνακτοῦν, οὐδὲν τὸ ἀνασυράζον, ἡνίκα εἰς βάθη κακῶν εἴη ἐμπεπτωκυῖα. 5. Τί γὰρ τὰ ἑξῆς; μαίνονται κατὰ τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου σώματος· θυμομαχοῦσι κατὰ τοῦ ἰαματουργοῦντος λάρνακος· ἀποπέμπονται τὸ ἰατρεῖον οἱ ἀσθενοῦντες, οἱ τυφλοὶ τὸν χειραγωγόν, οι μυωπά ζοντες τὸν φωτοδότην, οἱ ναυαγοῦντες τὸν κυβερνήτην, οἱ θανατούμενοι τὸν ζωοποιοῦντα. Καὶ τοῦτο πῶς; ῥίπτουσιν κατὰ πόντον, ὡς ἂν μὴ εἴη τις δ πρὸς αὐτοῦ εὐεργετησόμενος· τοιοῦτο γὰρ τῶν βασκαινόντων τὸ πάθος, μηδὲ τὴν ἐθελούσιον ἀπώλειαν, σωτηρίαν ἑτέρων ἀνεχομένων γενέσθαι ᾿Αλλ' ὁ διὰ Δαβὶδ πόῤῥωθεν ἀναφωνήσας· Ἐν τῇ θαλάσση αἱ ὁδοί σου, καὶ αἱ τρίβοι σου ἐν ὕδασι πολλοῖς, καὶ τὰ ἴχνη σου οὐ γνωσθήσονται· κἀνταῦθα τὴν ὑγρὰν βατὴν τῇ λάρνακι παρεσκεύασεν· καὶ ὁ Πέτρος ὁ μέγας περιπατῶν ἐν τῇ θαλάσσῃ καλοῦντος πρὸς αὐτὸν Χριστοῦ ἐφάνη· τοῦτο ὁ θεῖος Βαρθολομαῖος ὧδε τῇ λειψανοφόρῳ λάρνακι πεζεύων κατὰ κυμάτων δέδεικται. Ὢ τοῦ θαύματος! ὢ τῆς μεγαλουργίας! ἐξορμήσας γὰρ ἐκ τῶν χώρων 'Αρ μενίας ἡ λάρναξ σὺν τέσσαρσιν μαρτυρικοῖς ἄλλοις ἐφ᾿ ὁμοίαις ταῖς σημειουργίαις ἐκριφείσαις, καὶ διὰ τῆς αὐτῆς θαλάσσης ἀμφοτέρων ποντοπορησάντων, προηγουμένων τῶν τεττάρων, καὶ οἱονεὶ ὀψικευόντων τῷ ᾿Αποστόλῳ, ἐκκλινεῖς τὰ ἐπέκεινα 20 Psal. LXXVI, 20. 21 Matth. XIV, Hic nonnulla sequuntur in interpretatione Anastasii, quæ Græcus codex Vaticanus non habet. Videtur locus sensum quem nos scripsimus 6. Quid enim postea? Adversus sacrum corpus insaniunt, et contra arcam, sanitatum fontem, furunt: expellunt medicum agroti, cæci ducem, cacutientes illuminatorem, gubernatorem naufragi, perempti vivifcatorem. Et quomodo hoc? In mare projiciunt, ne quis ab eo deinceps beneficium accipiat. Tale enim est invidorum vitium, ut vel suo voluntario exitio, alienam salutem impedire velint. Sou qui per Davidem olim clamaverat 30: In mari viæ tuæ, et semiter tuæ in aquis multis, et vestigia tua non cognoscentur; nunc quoque marinum hu· morem arcæ gradibilem fecit. Et magnus quidem Petrus in mari ambulare, vocante eum ad se Christo conspectus est s: idemque fecisse apparet Bartho - lomæum in arca reliquias suas gestante, quasi, inquam, pedestri itinere fluctus calcasse. O miraculum! o grande portentum! Elenim ex Armenia terris discedens arca cum aliis martyrum quatuor ob paria miracula ejectis, et idem mare sulcantibus præcedentibus his quatuor et quasi obsequium apostolo præbentibus, ventum est, declinata superius Sicilia, ad insulam nomine Liparim, et Agathoni sanctissimo illic episcopo per visum ostensæ sunt. Quis unquam audiit tantum miraculum? Cui tale postulare. Græca tamen verba non satis respondent.

tantumque prodigium innotuit? Miraculum cumulatur miraculo. Quippe orat (λιπαρεῖ congruenter suo nomini) insula tacitis fortasse ut credibile est vocibus clamans sic: Veni ad me pauperculam, o dives sanctissimi Spiritus thesaure: veni ad me indigentem, o pretiosa margarita: veni ad me supplicem, tu qui ab aliis iniquissime expulsus es: mecum habita, et habitatoribus affluam: meaɛ urbes tuere et populi multitudine abundabo: tuum mihi nomen inscribe, et ubique terrarum celebris fiam. Alii te luminare expulerunt, ast ego tenebricosa tuum lumen exopto: alii tua vivorum sermonum mensa fruiti sunt, ast ego reliquiis tuis, ceu catellus micis, inbio. Σικελίας πρὸς τὴν τῆς Λιπάρεως καλουμένην νησον, δι' ἀποκαλύψεως τοῦ τηνικάδε ἐπισκοποῦντος όσιωτάτου 'Αγάθωνος δρώμεναι. Τίς ἠκουτίσθη κηλικούτον τερατούργημα; τίς ἐδιδάχθη τηλικαύτην θαυ ματουργίαν; θαῦμα ἐν θαύματι· λιπαρεῖ γὰρ οἷον ἡ φερώνυμος νῆσος, τοιαῦτα τυχὸν πρὸς αὐτὸν ἀλαλήτοις φωναῖς ἐπιβοῶσα· Δεῦρο πρός με τὴν πτωχεύουσαν ὁ τρισόλβιος θησαυρὸς τοῦ παναγίου πνεύματος· δεῦρο πρός με τὴν ἀγέραστον ὁ πολυτίμη τος μαργαρίτης· δεῦρο πρός με την δυσωπήτριαν ὁ παρ᾽ ἄλλων ἀποπεμπόμενος ἀνομότατα· ἐνοικία σθητί μοι, καὶ πολοικισθήσομαι· πολιούχησόν με, καὶ πολυανθρωπισθήσομαι· ὀνοματίσθητί μοι, καὶ πανταχοῦ ἐξηχηθήσομαι· οἱ ἄλλοι σε τὸν φωστῆρα ἀπώσαντο, ἀλλ᾽ ἐγώ σου τοῦ φάους ἐφίεμαι ἡ στυγνάζουσα· οἱ ἄλλοι σου τῆς τραπέζης τῶν ζώντων λόγων ἀπολελαύκασιν, ἀλλ᾽ ἐγώ σου τῶν λειψάνων ὡς κυνάριον ψιχίσασθαι γλίχομαι. 7. Post ista, ceteros martyres quasi suos stipatores retro ablegavit apostolus, unum quidem nomine Papinum Mylas urbem Siciliæ misit: alium cui nomen Luciano, Messanam: duos reliquos ad Calabria littora, Gregorium urbi Columnæ, Acacium urbi Calæ appellatæ destinavit: ut singuli in singulis oppidis incolarum forent protectores, ubi reapse ad hunc usque diem beneficiis inclarescunt. Ipse autem Bartholomæus, tanquam rex propriis laribus in pace potitus, ad vocantem se urbem ac cessit, ubi splendide receptus fuit, multis cum facibus odoribus, hymnis a cunctis civibus ipsi lætanter occurrentibus. Deinceps vero haud ulterius arca procedebat; nam trahentibus illis, ipsa erat immobilis. Tristitia gaudio successit: in anxietate erat populus. Sed rem expelitam impetravit: etenim Prope est Dominus invocantibus eum ". Duabus ergo arcam trahentibus castis buculis, illic reposita est, ubi sacrum divi templum statim fuit ædificatum: quo vix absoluto, ingens miraculum contigit. Nam cum Vulcanus, ut appellant, pene insulæ contiguus incolis damno esset, invisibili recessu, quasi pertractus, stadiis septem in pelagus se subduxit; quod miraculum tractu illo quasi recedentis fluvii usque ad hanc diem prædicatur. ζ΄. Πρὸς ταῦτα ὥσπερ τινὰς δορυφόρους, ἄλλον ἀλλαχοῦ τῶν μαρτύρων εἰς τοὐπίσω παραπεμψάμε νος ὁ ᾿Απόστολος, τὸν μὲν Παπίνον τοὔνομα εἰς Μειλὰ (r) τὴν πόλιν Σικελίας· τὸν δὲ ἐν Μεσσήνῃ Λουκιανὸν τῇ κλήσει· ἑκάτερον αὖ τε ἐν τῇ Καλαβρί τιδι γαίᾳ· Γρηγόριον μὲν ἐν Καλύμνῃ (ε) τῇ πόλει· ᾿Ακάκιον δὲ εἰς Κάλας καλουμένην· ὡς ἂν ἔκα στος ἐν ἑκάστῃ ἢ προασπιστής τῶν οἰκητόρων, οἵπερ καὶ μέχρι τήμερον διαλάμπουσιν ταῖς ἐπικουρίαις· αὐτὸς, ὡς ἄν τις βασιλεὺς οἰκείας ἀναπαύλης μεταληψόμενος, προσώρμησεν τῇ καλούσῃ, υπεδέχθη περιφανώς πολλοῖς λαμπτῆρσιν, εὐωδίαις τε καὶ ὑμνολογίαις, ἀπάντων τῶν ἐκεῖσε ὑπαντησάντων ἐν ἀγαλλιάσει. Τὸ δὲ ἑξῆς οὐ προῄει ἡ λάρναξ· οἱ μὲν γὰρ εἴλκον, ἡ δὲ ἦν ἀπίνητος· διεδέξατο τὸ περιχαρὲς ἡ λύπη· ἐν ἀπορίᾳ ὁ λαός· ἐπέτυχεν τὸ ἐξευρε θέν· Ἐγγὺς γὰρ Σύριος τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν· δύο τοίνυν δαμάλεσιν ἁγναῖς ἀναληφθεῖσα ἀπετέθη, ἔνθα ὁ ἱερὸς αὐτοῦ οἶκος αὐτίκα ἐνιδδύνθη· καὶ ἅμα τῷ ἀπαρτισμῷ, καὶ τὸ θαῦμα ἐξαίσιον· ἐπειδὴ τοίς νυν ὁ καλούμενος Βουλκάνος ἐχέκολλος ὢν σχεδὸν τῇ νήσῳ, βλαπτικὸς ὑπῆρχεν τοῖς περιοίκοις, ἀπῶστο ἀορασίᾳ καὶ οἷον ἀπόσυρεὶς ὑπεξέστη σταδίοις ἑπτὰ πρὸς πόντον του παρασυρμού ὥσπερ ποταμίου ρεύματος μέχρι τῆς σήμερον τὸ θαῦμα ἀνακηρύττον τος. 8. Porro quot et quanta deinceps mirabiliter Τὰ μετέπειτα ὅσα καὶ ἡλίκα τεθαυματούρ operatus sit, aut mira faciens hactenus operetur γηκεν, ἢ θαυματουργῶν ἐστι πρὸς τοὺς πίστει φοιcirca eos qui diversis languoribus et infirmitatibus τῶντας μέχρι τοῦ δεῦρο ἐν διαφόροις νόσοις καὶ μα obstricti ad ipsum tide confugiunt, nec necessarium λακίαις ἐνισχημένους, οὔτε πρὸς ἡμῶν τὸ λέγειν, διὰ est dicere ob prolixitatem [Vat. Lat. prolixionem] τὸ μακρογορές, οὔτε πρὸς τοὺς ἀκούοντας τὸ ἀπειθὲς tractatus, nec incredibile audienti, cum pignus ex ἐνέχυρον, τοῦ ἐνὸς τὰς περὶ τῶν ἄλλων συγκαταθέ uno habeat aliorum exhibitiones mire gestorum. 28 Psal. CXLIV, 28. σεις ἔχοντος. ᾿Αλλὰ χαίροις ὦ μάκαρ μακαρίων (+) Men. Gr. "Αμιλλαν. (s) Men. Gr. Κολήμνη. Sensum vocabuli λιπαρεῖ, et in eo lusum, non intellexit hic Anastasius. In Manzo Gr. die 25 Augusti Παππιανόν. Huc usque mutilus codex Vat. Gr. pertingit. Verba pauca reliqua Græca sumpsi ex Auctario novissimo Combefisii p. 400, qui narrationem reversionis reliquiarum S. ap. Bartholomæi Gr. et Lat. edidit, excerptam olim a nescio quo ex hac Studite nostri oratione, sed pro libito interpro- (t) Men. Gr. 'Ασκάλους. latam. Quæ sequuntur, deficiente jam textu Græco ob codicis imperfectionem, prosequimur cum Anastasii utcunque impolita ac semibarbara translatione, collato tamen et interdum ascito codice Lat. Vat. Ex Greco χαῖρε οι χώροις, ut diu ingeminat Theodorus etiam in oratione 6.

ORATIO X. IN S. BARTHOLOMÆUM APOST. τρισμακάριστε Βαρθολομαῖς· χαίροις, τὸ θεοείκελον Sed ave, o beate beatorum, ter boate Bartholomae. μίμημα τοῦ καλοῦ διδασκάλου. Χαίροις, τὸ θεοφεγγὲς ἀγλάϊσμα τῆς σεπτῆς Ἐκκλησίας· χαίροις, τὸ εὐ ηχέστατον ὄργανον τῆς τοῦ Πνεύματος μελωδίας· χαίροις, τὸ πολύχωρον καὶ γλυκύκαρπον κλῆμα τῆς τοῦ Χριστοῦ ζωηρᾶς τε καὶ πατρογεωργήτου ἀμπέλου· χαίροις, ὁ ἀξιόχρεως θεράπων τοῦ Δεσπότου τῶν ἁπάντων· χαίροις, ὁ ἀξιοπόθητος φίλος τοῦ ἐπουρα νίου νυμφίου· χαίροις, ὁ σοφόρειθρος καὶ πολύαρδος ποταμὸς τοῦ νοητοῦ παραδείσου· χαίροις, ὁ ἐμπειροθή ρατος ἁλιεὺς τῶν λογικῶν ἰχθύων· χαίροις,ὁ θεοδύναμος τραυματιστὴς τοῦ ληστεύσαντος τὸν κόσμον δια βόλου· χαίροις, ὁ εὐτεχνότατος ῥήτωρ τῆς ἀληθινῆς τότ φίας· χαίροις, ὁ πολυφανὴς καὶ κοσμοφανὴς ἑωσφόρος τῆς θεολογίας· χαίροις, ὁ θεοφανὴς καὶ πυροειδὴς στύσ λος τῆς ὀρθοδοξίας· χαίροις, ὁ ἐξ ἀνατολῶν ἐπὶ δυ σμὰς θαλαττοβαδίσας παραδόξως· χαίροις, παμφαέστατε ἥλιε τῆς οἰκουμένης· χαίροις, πολύγλωττον στόμα τῆς θεοσοφίας· χαίροις, ἀενναόβρυτε πηγή τῶν ἰαμάτων· χαίροις, διωκτὴρ φοβερώτατο τῶν δαιμόνων· χαίροις, τῆς ᾿Αρμένιας τὸ πολύευκτον ἐγκαλλώπισμα· χαίροις, τῆς Λιπάρεως τὸ ἀσπασίαστον καὶ πολυπροσκύνητον αὔχημα· χαίροις, ὁ τὴν θάλασ σαν καθαγιάσας ταῖς πορευτικαῖς μεταβάσεσι· χαίροις, ὁ τὴν τὴν καταπορφυρώσας τῇ ἐρυθρότητι των παναγίων αἱμάτων σου· χαίροις, ὁ τὸν ἀέρα κατευωλιάσας ταῖς ἱεροπνεύστους θεοῤῥημοσύναις σου χαίροις, ὁ εἰς οὐρανοὺς φοιτήσας, καὶ τοῦ ὁμοστοίχου θιάσου μεσόχορος ἐκλάμπων ἐν ἀπροσίτῳ δόξης λαμ πρότητι, ἐν ἀγαλλιάσεως ἀκορέστῳ θυμηδίᾳ. Αὐτόθεν ἡμᾶς ἐποπτεύοις εὐμενέστατα· αὐτόθεν εὐλογοῖς τοὺς σὲ μακαρίζοντας· αὐτόθεν δοξάζοις τοὺς σὲ β ἀναμέλποντας· αὐτόθεν ὁμονοοῖς τὴν οἰκουμένην εἰδ ρηνεύουσαν· ἱερεῖς δικαιοσύνην ἐν οσιότητι ἀμπέχεσθαι, βασιλεῖς ἀγαθοεργίαν ἐν ὀρθοδοξίᾳ κατὰ βαρβάρων οπλίζεσθαι· μονάζοντας πολιτείαν τὴν ἰσάγγελον ἀκαπήλευτον διασώζεσθαι· ἄνδρας γυναιξὶ, καὶ ἔμπαλιν, νόμῳ τῷ προσήκοντι φυλάττεσθαι· πατράσιν υἱοῖς, δούλοις δεσπόταις, ἄρχουσιν ἀρχομένοις, δανείζουσιε, ὀφείλουσι, συναλλάσσουσιν, ώνου μένους, πᾶσι τὰ τῆς εὐνοίας ἐπιλεύσει τελείᾳ τοῦ κοινοῦ, καὶ εὐαρεστήσει Θεοῦ ὀφειλόμενα πρυτανευόμενος· καὶ μέντοι τῶν τροφίμων (u) τῆς καλλωπιζομένης Λιπάρεως, τοῦ ποιμένος τε καὶ τοῦ ποι μνίου, τοῦ ἐπικτίσαντός σου τὸ ἱερὸν τέμενος, καὶ τοῦ ὑμνήσαντός σε διὰ βραχέως ἄγαν· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή, καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ παντοκράτορι Πατρὶ, καὶ τῷ ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Ave, qui es Dei amator et imitator boni scilicet magistri. Ave, qui es divinæ lucis splendor sanctæ Ecclesiæ. Ave qui es bene sonans organum spiritalis melodiæ. Ave, artificiose rhetor veræ sapientiæ. Ave, qui es peritæ capturæ piscator rationabilium pis cium. Ave, qui es multi chori et dulcis fructus palmes, Christi vididæ et paternæ culturæ vitis. Ave, digni meriti famule Domini universorum. Ave, merito desiderabilis amice supercoœlestis sponsi. Ave, qui es sapientis fluentis et multiplicis potationis, ac lumen spiritalis paradisi. Ave, qui es divina virtute vulnerator diaboli, mundum suo latrocinio vulnerantis. Ave, qui multipliciter appares mundo Lucifer Dei cognitionis. Gaudeas divinitus illustrata et ignea columna orthodoxiæ. Gaudeas, sol orbis terræ, qui cuncta illuminas. Gaudeas, os Dei sapientia, linguam habens ignitam. Gaudens, jαgiler emanans fons sanitatum. Gaudeas, demonum terribilis insecutor. Gaudeas, qui es multipliciter optabilis formositas Armeniæ. Gaudeas, qui ab oriente ad occidentem per mare gloriose ambulasti. Gaudeas, qui es Lipareos salutabilis et multimodis adorabilis gloriatio. Gaudeas, qui mare sanctificasti meabilibus gressibus. Gaudeas, qui terram purpuream fecisti rubore castissimorum sanguinum tuorum. Gaudeas, qui aerem suavitatis odoribus replesti, sacris spiraminibus divinorum eloquiorum tuorum. Gaudeas, qui ad colum commeati, et medius in choro divinæ aciei tuæ refulges in gloriæ inaccessibilis splendore, in exsultationis insatiabili jucunditate. Illinc nos benignissime intuearis: illinc benedicas te glorificantibus: illinc beatifices te canentes illinc concordes orbem terræ pacatum. Sacerdotes justitia in sanctitate induantur: reges bonis operibus in orthodoxia contra Barbaros armentur: monasticam vitam tenentes, conversationem æqualem angelorum ac sine dolo custodiant¨ viri mulieribus, et rursum mulieres viris, compe tentem legem conservent. Patres cum filiis, prelatoɛ cum subditis, dominos cum ṣervis, mutuum dantes cum debitoribus, venundantes cum emptoribus cæteraque omnia benevolentiæ tuæ affectu ad utilitatem reipublicæ protege; et cuncta quæ secundum beneplacitum Dei dirigi debent, patrocinio tuo, defende; et præcipue alumnos decoratæ Lipareos: pastorem quoque ac gregem qui construxit sacrum teinplum tuum: et eum qui te, licet breviter, ex se laudare præsumit; in Christo Jesu Domino nostro quem decet omnis gloria, honor et adoratio, cum omnipotente Patre, ac sanctissimo et vivifico Spiritu, nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen (u) cod. τὸν προφημον. Pergit deinde Anastasius sic: Hæc de beati Bartholomæi laudibus ejusque mirabiliter advecto in Liparim corpore, Theodorus fama sanctitatis, ac sacerdotii dignitate conspicuus, fido relatu expli cuit. Postea de penu suo subjungit idem Anastasius narrationem transvectionis illarum reliquiarum in urbem Beneventum anno Domini DCCCIX.

ΙΔ΄. ΧΙ. Sancti Patris nostri, et confessoris Theodori Studitarum abbatis Oratio funebris in Platonem ejus patrem spiritualem. Τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν καὶ Ὁμολογητοῦ Θεοδώμου ἡγουμένου τῶν Στουδιτῶν Ἐπιτάφιος εἰς Πλάτωνα τὸν ἑαυτοῦ πνευματικὸν πατέρα. (Ex ms. Vaticano signato 1660, fol. 79, edidere BOLLANDIANI, Act. Sanctor. April. t. I Lat. pag. 366; (Græc. App. pag. XLVI.) PROLOGUS. η 1. Oratorum ad Sophistarum studium omne versatur in eo, non ut assequantur veritatem, dum se ad scribendum conferunt: sed ut exspoliant dictionem, et narrationem faciant augustiorem acceptis e poemate versiculis, ad oblectationem audientium. Demulcent enim eos verborum concinnitate, et quadam verisimilitudine circumveniunt; parum solliciti ne quid falsum dicant, utpote qui æstimationi duntaxat et humans gloriæ serviunt. At vero quos tenet amor veritatis, salagunt res, ut actæ sunt, dicere puamvis propterea concinnitas et elegantia orationis esse deberet minor. Nam quia ipsam veritatis pulchritudinem adamant, ornatis verbis, tanquam stragulis, valefaciunt, quod est vere sapientis. Ad hunc igitur modum ego quoque, licet ingenio, dictione et spiritu admodum tenuis, Patrem meum laudabo: non autem quia sperem laudando gratiam inire apud eum. Quæ enim hæc foret gratia consueto nulla præsentium rerum delectari, et super cœlestem adepto requiem? quam quisquis possidet ridet præsentia, velut nihil stabile, nihil beatum continentia, et quæ instar ambræ prætereunt, aut ut flores verni corrumpuntur. Ad hæc si etiam in terris positus sese arbitrabatur indignum, qui vel in numero monachorum conseretur (quod summæ ejus modestia indicium et sanctæ animæ erat præcipuum argumentum) quomodo nunc, postquam hinc emigravit est inanis gloriæ appetentia, illam per nostras laudes 2. Laudabo ergo eum, qui ad hoc, si quis alius, justissime obligor, tum pro ejus in me officiis multis, tum vel maxime pro ipsa hac, qualisounque est, dicendi facultate, quam laboribus et industria ejus excultam possideo, eique me velut Patri acceptam referre oportet. Neque tamen me existimet quispiam id quoque spectare, quod laus Patri danda, redundatura sit in filium, juxta illud Sapientis: Gloria hominis ex honore patris sui '. Scio enim quod cui domi sum et a seipso gloria suppetit, is a patre etiam honorem accipiens, evadat gloriosior: sin minus, paternas laudes nihil prodesse ei, qui per se inglorius atque inhonorus est, qualis esse videor. Fas tamen non est vitam illius ex virtute actam sub modio silentii, tanquam lucernam abdere; quæ supra rationale candelabrum posita, fulgere debet, non uni alterive, sed omnibus (fidenter loquor) qui in Ecclesia Dei sunt. Quare cum jam demonstratum sit me ad 1 Eccli. 111, 13. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. α΄. Ρήτορσι μὲν καὶ σοφισταῖς ἡ πᾶσα σπουδή, οὐ τοῦ ἀληθοῦς ἐπιτυχεῖν καθιοῦσιν ἑαυτοὺς ἐπὶ τὸ γρά φειν, ἀλλ' ὥστε λαμπρῦναι τὴν φράσιν, καὶ συντε μεῖν τὸ ἔπος, κἀντεῦθεν ἐπᾶραι τὸ διήγημα, πρὸς γαργαλισμὸν τῶν ἀκουόντων. Θέλγουσι γὰρ ταῖς εὐεπίαις, καὶ παραλογίζονται ταῖς πιθανότησιν, ὀλί γα τοῦ ἀψευδοῦς φροντίζοντες, ἅτε δοξήθηρες ὄντες καὶ ἀνθρωπαρεσκείᾳ δουλούμενοι· οἷς δὲ ἀληθείας ἔρως, τὸ ὂν εἰπεῖν, καὶ τὸ ἀληθὲς πρεσβεῦσαι, κἂν μὴ τὸ γλαφυρὸν καὶ εὐφραδὲς ἔχοιεν ὁ λόγοις· ἐπειδὴ γὰρ κάλλους ἀληθείας ἐφίενται, παραπετάσμασιν ἐοικόσι ταῖς φράσεσι χαίρειν φαίουσιν (sic)· ὅπερ ἐστὶν σοφίας τῆς ὄντως εὕρεμα. Οὕτω δήπουθεν κἀγὼ, ὁ βραχὺς καὶ νῷ καὶ λόγῳ καὶ πνεύματι, τὸν ἐμὸν Πατέρα ἐπαινέσομαι· οὐκ ἐκείνῳ χαριζόμενος τὴν εὐφημίαν· τίς γὰρ καὶ χάρις τῷ μηδενὶ τερπομένῳ τῶν τῇδε, ἤδη τὴν ὑπερκόσμιον λαχόντι λῆξιν, ἧς πᾶς ἐπιτυχών διαγελᾷ τὰ παρόντα, ὡς μηδενὸς ἐν αὐτοῖς ὄντος στασίμου τε καὶ μακαρίου, ἀλλ᾽ ἵσα σκιαῖς παρατρέχοντος, καὶ ἄνθεσιν ἡρινοῖς ἀπομαραινομένου; Αλλως τε, εἴ ἔτι ὑπὲρ γῆν ὤν, ἀνάξιον ἑαυτὸν ἡγεῖτο καὶ τοῖς ἁπλῶς μονασταῖς ἐγκα [τα] τάττεσθαι, ὅπερ ἦν ἄκρας ταπεινοφροσύνης δείγμα, καὶ τῆς ἁγίας ἐκείνης ψυχῆς προτέρημα· πῶς ἄν μετελθὼν τῶν ἐνθένδε, καὶ ἐν τοῖς ἀκηράτοις γενόμενος, ἔνθα κε νῆς δόξης οὐδεμία έφεσις, ταύτης ἐκζητήσειεν παρ' ἡμῶν, διὰ τῶν ἐπαίνων ἐπιτεύξασθαι; et incorruptibilia bona possidet, inter quæ nulla desideraret consequi? β'. Αλλ' ὅτι χρέος ἐμοὶ επίερ τινὶ ἄλλῳ δικαιό τατον, ὀφείλοντι μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ ὅπως οὖν, καὶ ὑπ᾽ ἐκείνου πόνων τε καὶ ἐπιμελειῶν προσόντος μοι λόγου, οἷά τινα ἀμοιβήν, τῷ Πατρὶ τὸν λόγον ἀναθήσειν· καίτοιγε συννοῶν ὅτιπερ ὁ πατρικὸς ἔπαινος εἰς υἱοῦ δόξαν ἀναφέρεται, κατὰ εἰπόντα σοφόν· Ἡ δόξα ἀνθρώπου ἐκ τιμῆς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, οὐ μὴν διὰ τοῦτο, ὡς ἄν τις οἰηθείη ἐπαινέσων, εἰδὼς πάλιν, ὡς ἕκαστος, εἰ οἴκοθεν καὶ παρ᾽ ἑαυτοῦ τὸ εὐκλεὲς ἔχοι, εὐκλεέστερος ἂν εἴη καὶ πατρόθεν δόξαν ἐρανιζόμενος· τί δὲ μὴ, οὐδὲν ὀνίνησιν τὸ πατρικὴν γέρας τὸν ἀκλεῆ τε καὶ ἀγέραστον, οἷος ἐγὼ φαίνομαι. Αλλ' ὅτι οὐχ ὅσιον, ὑπὸ τὸν τῆς σιγῆς μόδιον θεῖναι, καθάπερ τινὰ λύχνον ἀείφωτον, τὸν ἐνάρετον ἐκείνου, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὴν λογικὴν λυχνίαν μαρμαρύσσοντα, θαῤῥῶ λέγειν, οὐ τῷ δεῖν: καὶ δεῖνι, ἀλλὰ σχεδὸν εἰπεῖν πᾶσι τοῖς ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ. Ἐπεὶ οὖν λυσιτελὴς ἡμῖν καὶ ὑπόχρεος κατὰ τοῦ ἐδείχθη ὁ λόγος, ἔχων μετὰ ἀληθοῦς καὶ

ORATIO XI. LAUDATIO S. PLATONIS HEGUMENI. τὸ χρήσιμον ἡλίκον· φέρε ἐκεῖθεν ἀπαρξώμεθα τῶν hanc orationem et obligatione propria et utilitate εγκωμίων, ὅθεν καὶ πρεπωδέστατον. aliena inductum accedere (est enim veritati conjuncta utilitas), age laudationem ab eo ordiamur, unde præcipue convenit initium ducere. Ortus, educatio, secessus in Bithyniam. γ΄. Πατέρες μὲν τῷ μακαρίῳ Πλάτωνι, Σέργιος καὶ Εὐφημία, ὧν τὸ εὐγενὲς ἐπίσημον, καὶ ὁ τρόπος οὐκ ἀγενέστερος ἤθεσι χρηστοτέροις αναστρεφόμενοι καὶ οἰκουριῶν ἐπιμελείαις τὰ ἐνόντα ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς αὔξοντες, καὶ ζηλωτοὶ διὰ ταῦτα συγγενεῦσιν ὑπάρχοντες· οἷς, μετὰ τῶν ἄλλων μέγιστον ἐγκώ μιον καὶ εὐτεχνίας δώρημα. Φέρουσι γὰρ ὥσπερ τι νὰ εὐθυγενῆ βλαστόν, σὺν ουσὶ θυγατράσι, τὸν νῦν ἐπαινούμενον, οὐδὲ αὐταῖς ἀκλεέσιν ὀφθείσαις, ὧν πολλὰ καὶ καλὰ τὰ διηγήματα, τῆς μὲν ἐν τῷ κοινωνικῷ βίῳ διαπρεψάσης, τῆς, ἐξ ἧς καὶ ἡμεῖς, κἂν τῷ μοναδικῷ τάγματι διαλαμψάσης. Επειδὴ δὲ ἐνα έσκηψε κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ὀργὴ οὐράνιος (ἄγει με γὰρ ταύτην δηλῶσαι ἡ ὑπόθεσις), φθορὰν ὅτι μάλιστα ἐπάγουσα πάνδημον, οὐκ ὀλίγαις μὲν ἄλλαις χώραις τε καὶ πόλεσιν μετενδημοῦσα, ὥσπερ τις Αἰγυπτιακή μάστιξ ἐν τῆσδε εἰς τήνδε, μάλιστα δὲ τῇ βασιλιζούση Βυζαντίδι· ταύτῃ τοι καὶ καταλύουσι τὸν βίον οἱ ἀείμνηστοι. Οὐκ ἄκαιρον δὲ τάχα, ὠφελείας χάριν καὶ τὴν τοῦ θανάτου τρόπον ἐπισημᾶναι γένοιτο γὰρ ἄντο διήγημα έκδειματοῦν τὰς ψυχὰς τῶν συνετῶς ἐπαϊόντων. δ. Εωρᾶτο ἐξάπινα ἐν τοῖς ἐκάστου ἐσθήμασιν, ἐν βαρίδι ἐλαιώδει, τὸ σημεῖον τοῦ ζωοποιοῦ σταυ ροῦ κατεστιγμένον, οἷα παρὰ χειρὸς ὡραιογραφούσ σης, μᾶλλον δὲ ἐπὶ Θεοῦ δακτύλῳ καὶ ὑπέρτερον. Ἐθροεῖτο ὁ ληφθεὶς, ὕπεισίν οἱ εὐθὺς ὁ θάνατος· αὐτ θημερὸν τοῦ αὐτοῦ, καὶ νεκρὸν ἐκκομίζοντος, καὶ νεκροῦ ἐκομιζομένου, δύο ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐπισκιμποδος, δισδύο ἐπὶ ζώου ἀχθοφόρου· φόρτοι, αλλα επάλληλοι δυστυχῶν σωμάτων· θρήνοι πανταχοῦ πεο ριηχούμενοι καὶ ἐλεεινολογίαι, ἠτόνουν οἱ ἐκκομισταί, ἐσπάνιζον οἱ ἐνταφιασταὶ, ἐκλείοντο οἶκοι, ἐκενοῦντο ξεγεώνες (b), ἐπληροῦντο πολυάνδρια, διὰ μέσου δυοῖν μηνοῖν, τῆς πολυανθρωπου τε καὶ μυριοίκιδος πόλεως ἐρήμου καὶ ἀοικίστου σχεδὸν εἰπεῖν ἐποφθείσης. Ταῦτα ἐν ἡμέραις Κωνσταντίνου τοῦ συσσεβοῦς βασιλέως, ὑσ' οὗ ἡ εἰκὼν τοῦ Χριστοῦ καθυβρίσθη, CAPUT PRIMUM. 3. Beati Platonis parentes Sergius atque Euphemia fuerunt, eorumque et genus illustre, et nihilo minus illustres virtutes: optimis autem moribus providam familiaris rei curam gerentes, illam supra multos auxerunt, etiam usque ad invidiam cognatorum. Præ cæteris tamen laudibus, commendari in ipsis meretur liberorum gignendorum felicitas: utpote qui, velut illustre germem, huno quem modo laudamus, protulere, una cum duabus filiabus nec ipsis ingloriis (nam et de his multa præclaraque dici possent), quarum una quidem in sæculari vita laudabiliter est conversata; altera unde nati nos sumus, etiam in monastico ordine elfulsit. Porro coelestis quædam ira tempore illo (de hac siquidem loqui res ipsa monet, cum mortalitatem vel maxime universalem adduxerit), non paucis duntaxat aliis locis et urbibus incubuit: sed ex una in aliam, instar Egyptiaci flagelli transiens, Byzantinam potissimum civitatem afflixit. In hac etiam vitam posuere supra memorati ac semper memorandi conjuges. Quomodo autem, id acciderit, operæ pretium fuerit explicare: est enim ejus eri narratio talis, et salubri timore concutere possit animos, eam prudenter suscipientes. 4. Cernebatur de repente in cujusque vestitu vi. vifce crucis signum tincture pinguis, velut a perita manu, seu potius divino digito superne efformatum. Id in se conspiciens turbabatur, subtrabat accelerata mors; eodem die, qui extulerat mortuum, mortuus etiam ipse efferebatur. Videre erat duos in eadem sandapila, quatuor super unum jumentum portari, et cumulos infelicium cadaverum alios. Audiebantur undequaque sonantes planctus atque lamenta, lassabantur vespiliones,rareacebant libitinarii,claudebantur domus,vacuabantur vici,cometeria replebantur;adeo utintra duorum mensium spatium, urbs populosissima atque habitatissima, pene deserta atque inculta appareret. Accidit hoc in diebus Constantini imperatoris, illius, inquam, impostoris nefarii, a quo imago Christi simulacrum erroris NOTÆ. (b) Quoniam antiqua Roma in regionis dividebatur (quod in hunc usque diem obtinet), etiam nova Roma, Constantinopolin dico, ejusmodi nomen usurpavit, ut patet ex auctoribus a Meursio recensitis. Sirletus post duas filias genitum scribit: sed solum in Græco est σύν, cum. In vita S. Theodori, infra citanda ad cap. 3, litt. c, adduntur fratres tres. Theoctisla appellatur in Vita S. Theodori, nupta Photino, qui magistratum ab imperatore non valde remotum gessit: ambo postea, relicto conjugio, vitam monasticam amplexi sunt. Grώσε, ἐν βαρίδι ἐλαιώδει. Sirletus vertit com lore cæruleo: fortassis invenit δαλώδει, vitreo. Theophanes ad an. Christi 746, indictione 14, ista refert, ac de cruce sic exprimit, Ἐν τοῖς τῶν ἀνθρώπων ἱματίοις καὶ ἐν τοῖς τῶν ἐκκλησιῶν ἱεροῖς ἐνδύμασι σταυρία ελαιώδη πλεῖστα. In hominum vestibus et in ecclesiarum sacris indumentis, cruces plurimæ oleaginæ conspiciebantur. Constantinus Copronymus Leoni Isaurico patri, 18 Junii, an. 741 mortuo, successerat.

per injuriam appellata, aut verius ipse Christus εἴδωλον πλάνης ὀνομασθεῖσα παρὰ τοῦ λαοπλάνου Deus noster contumelia est affectus; siquidem honor exhibitus imagini ad prototypum transit, quem admodum alicubi dicit divinus Basilius. Itaque fuit hæc super peccantem populum justissima virga, paterna tamen immensam nostram perversitatem ad conversionem erudientis Dei, et in ira præparantis viam salutis, iis qui æquanimiter correctionem susciperent. Sed ad Patrem nostrum sermo redeat. 5. Parentibus ergo et consanguineis plerisque orbatus (4*) adhuc puer admodum, ab aliquo alterutrius parentis germano suscipitur; et ad juvenilem provectus later, tanquam rectissimus surculus, produxit florem intelligentiæ; quæ difficulter reperitur in orphanis, non habentibus qui eis uti parentes p invigilent. Fructus autem proprie ipsius solertim” et diligentiæ fuit peritia praxis notarialis, quantam vix assequi potuisset aliquis paterna sollicitudine eruditus. Deinde prædicto tutori suo regiæ pecuniæ appendendæ præfecto, operam commodans, ita rem illam agebat dextere, ut hic solum præfecturæ nomen tenere, opus ille sciretur: et ob hoc in ærario imperatorio illustris, charus quidem principibus, ipsi autem Cæsari etiam notus esset. 6. Talis cum esset, mentem suam non tradidit effrenatis adolescentiæ cupiditatibus (uti petulantior aliquis faceret, sui factus arbitrii), sed ipsi sibi optimus domitor, abstinebat a consortio insipientium, et sapientioribus jungebatur: applicans se honoratiori,non minus honorato; ætate provectiori, non juniori; atque ex ipsis externis honoribus, ingenitam animi nobilitatem, latenter quodammodo, ad majora provehebat. Non tradebat se comessatoribus combibonibusque ad æquales haustus, uti in conviviis faciunt adolescentuli; neque substantiam dilapidabat alea meroque, ut frugiperdæ solent; sed publicæ libræ attendens, labore continuo divitias sibi accumulabat, et quidem tantas, ut ad paternam hæreditatem amplissimam haud modicas alias facultates apposuerit. Hoc vero nequaquam fieri potuisset, nisi temperantiam servasset in omnibus, quæ honestatis amantem exornabat continentia, et cunctis affabilem instruebat prudentia, procul abjiciens juveniles voluptates; quibus qui indulgent, non modo non acquirunt quæ desunt; sed et quæ adsunt, evacuare consueverunt. 7. Quid porro? Tam multiplici industria præditus, tamque peritus rerum agendarum evasit (quod maxime spectatur ab iis, qui in sæculo vivunt, et filias apte cupiunt elocare), ut undique invitaretur ἐξαγίστου· μᾶλλον δὲ αὐτὸς Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν ἠτιμώθη, εἴπερ ἡ τῆς εἰνόκος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυ πον ἀναβαίνει, καθὼς ὁ θεηγόρος ὧδέ που φησι Βασίλειος. Ταῦτα ἡ κατὰ τῶν ἁμαρτανόντων δικαιοτάτη, ὡς ἄν τις εἴποι, παιδευτικὴ ῥάβδος τοῦ Θεοῦ, τὴν ἄμετρον ἡμῶν κακίαν ἐπιστρεπτικώς σωφρονίζουσα, καὶ ὁδοποιοῦσα τρίβον σωτηρίας τῇ ὀργῇ αὐτοῦ τοῖς εὐαισθήτως δεχόμένοις τὴν νουθέτησιν. Ἐμοὶ δὲ ἐπὶ τὸν πατέρα μεθαρμοστέος ὁ λόγος. ε΄. Καταλιμπάνεται τοιγαροῦν ἔρημος γονέων συν τοῖς ὁμαίμοσι, κομιδῇ παῖς τυγχάνων· ὅς προσλη φθεὶς ὑφ' ἑνὶ τῶν συγγενῶν, καὶ εἰς ἡλικίαν ἡβῶσαν ἀναχθεὶς, ἀνθεῖ μὲν εὐθὺς, ὥσπερ τι ἔρνος εὐθύβλαστον, ἡ ἀκμὴ τῆς νεότητος τὴν καλλίστην σύνεσιν, ήπερ δυσκατόρθωτος τοῖς ὀρφανίᾳ ἡγμένοις, οὐκ ἔχουσι τὸν ἴσα γονέων ἐπιστατοῦντα. Καρποφορεῖ δὲ, ταῖς παρ' ἑαυτοῦ σπουδαῖς τε καὶ φιλοζηλίαις, τὴν παίδευσιν τῆς νοταρικῆς μεθόδου, ὡς οὔπω τις τῶν καὶ πατρικαῖς ἐπιμελείαις προμηθευομένων, συζυγοστατῶν τε αὐτῷ προσειληφότι θείῳ τὰ βασιλικά χρή ματα. Καὶ τοσοῦτον φανεὶς ἐνταῦθα περιδέξιος, ὡς ὄνομα μόνον ἔχειν ἐκεῖνον τῆς ἀρχῆς, τὸν δὲ τὸ ἔρ γον γνωρίζεσθαι, καὶ διὰ ταῦτα ἐπίσημον μὲν εἶναι ἐν τοῖς βασιλικοῖς ταμιεύμασιν, ἀσπαστὸν δὲ τοῖς ἄρχουσι, γνώριμόν τε κπὶ αὐτῷ τῷ Καίσαρι. νος. 5. Οὕτω δὲ διαφαινόμενος, οὐ ταῖς ἀκαθέκτοις ὁρ μαῖς τῆς νεότητος προὔδωκεν τὸν, νοῦν, ὡς ἄν τις τῶν ἀφέτων τε καὶ ῥηξιφρόνων, ἀλλ᾽ (c) οἷά τις ἄριστος πωλοδάμνης αὐτὸς ἑαυτῷ γιγνόμενος, ἀπείχετο μὲν ἀσυνέτων, συνήπετο δὲ πεπαιδευμένοις, τῷ τιμαλφεστέρω συνταττόμενος, ἀλλ' οὐχὶ τῷ ἀτιμοτέρῳ συνερχόμενος, καὶ τῷ καθ᾿ ἡλικίαν προέχοντι παραζευγνύμενος, ἀλλ᾽ οὐχὶ τῷ νεοπαγεστέρῳ συνδιαιτώ μενος, καὶ πρὸς τὸ ἄναντες, κακ τῶν ἔξωθεν τιμῶν, τὸ τῆς ψυχῆς εὐγενές, λεληθότως πως ὁδοποιούμε Οὗ τί που συμπόταις καὶ συσσίτοις ἑαυτὸν ἐπιδιδοὺς κατά κοινήν φιλοτησίαν, ὡς εἴ τις τῶν νεανιευομένων ἐν εὐωχίαις, οὐδ᾽ οὐ μὴν κύβοις καὶ μέσ θαις καταναλίσκων τὴν οὐσίαν, οἷα τὰ τῶν μαστροπῶν· σχολαῖς δὲ ἐπιπόνοις ἐφεστῶς τῇ ζυγοστασίᾳ, κἀντεῦθεν πλοῦτον ἑαυτῷ συναθροίζων, καὶ τοσοῦτον αὔξων, ὡς ἄλλην συστήσασθαι περιουσίαν. παρὰ τὴν γονικὴν κληθονομίαν ικανωτάτην οὖσαν. Τοῦτο δὲ οὐκ ἂν προσεγεγόνει, εἰ μὴ αὐταρκείᾳ συνετηρεῖτο ἐν πᾶσι, δι' ἧς καὶ σωφροσύνῃ ἐκαλλωπίζετο ὁ φιλόκαλος καὶ φρονήσει Αγλαΐζετο ὁ μειλίχιος, πόῤῥω βάλλων τὰς νεωτερικὰς ἐπιθυμίας, αἷς οἱ ἀλόντες οὐ μόνον τὰ οὐκ ὄντα προσλαμβάνονται, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐνόντα κενοῦν εἰώθασιν. ζ. Τί τὸ ἐντεῦθεν; Τοσοῦτος γέγονε πολλοστὸς τῇ συνέσει, καὶ πυκτικός ταῖς ἀφορμαῖς τοῦ βίου ( φιλεῖται παρὰ τῶν ἐν κόσμῳ, καὶ σπουδάζεται παρὰ ἐκδιδούντων ἀνδρὶ θυγατέρα), ὡς ἕλκειν αὐτὸν ἄλλον (c) Suspicor legendum esse ῥιζαφρόνων ut si compositum & ῥίζα radix et ἄφρων insipiens, ad signif. candos, qui ab origine et educatione tales sunt. Græce ομαίμοσι quod Sirletus vertit sororibus: sed infra num. 7, dicitur sanctus, cum ad monasterium abiit eisdem modicum quid de sua substantia reliquisse: vivebant igitur tum adhuc.

ORATIO XI. LAUDATIO S. PLATONIS HEGUMENI. ἄλλοθεν, καὶ τῶν ἄγαν εὐπατριδῶν τε καὶ εὐπόρων, ad ineundam vitæ societatem vel cum nobilioribus εἰς κοινωνίαν βίου. Αλλ' οὐ γὰρ ἀφῆκεν αὐτὸν ὁ θεῖος πόθος, ὃν ἀνῆψεν ἑαυτῷ διὰ κρείττονος ἐπιλο γισμοῦ, ἐμπαγῆναι τοῖς βίου τέλμασιν· καὶ γὰρ ἦν ἀναγνώσεσι προσέχων ἀντὶ παιγνίων· ἔν τε ἐκκλησ σίαις προσεδρεύων ἀντὶ θεάτρων, καὶ ἐν σεμνίοις ἀναστρεφόμενος ἀντὶ ἀσέμνων καταγωγίων· καί γε τὸ ἀξιεπαινετώτερον, ἐξαγορεύσεις ποιούμενος τῶν κρυφίων τοῦ νοῦ κινημάτων τε καὶ δραμάτων τινὶ τῶν καθηγουμένων· ὁ τῆς μὲν ἐκείνου φιλοθεΐας ὑπῆρχε σύμβολον, τοῦ δὲ τὴν ἐξαγόρευσιν δεχομένου κατέπληττε τὴν διάνοιαν, τελειωτικῶς γινόμενον. τ΄. Ὅθεν ἐπάρας τὸ τῆς διανοίας ὄμμα ἐπὶ τὰς τῶν ἀϊδίων θεωρίας, καὶ τῷ ἐκεῖθεν πτερωθεὶς ἔρωτι, σβέννυσι τὸν κάτω πόθον, καὶ ποιεῖ τὸ τοῦ θείου ᾿Αντωνίου ὁ θαυμάσιος. Πάντα γὰρ διαπιπράσας σὺν αὐτῇ τῇ πατρικὴ ἑστίᾳ, καὶ πτωχοῖς διανείμας, τούς τε οἰκέτας ἐλευθερώσας, καὶ ταῖς δυσὶν ἀδελφαῖς βραχέα τινὰ καταλείψας, ἔξεισιν· ᾿Αβραμι αία προθέσει, οὐκ εἰς τὰς ἐγγύθεν κώμας ἀσκήσων, ἀλλ᾽ ὧδέ που μακρὰν ἀποδραμῶν, ἐν τοῖς τοῦ Ὀλύμ που μέρεσι, κατὰ τὸν ὑποδειχθέντα αὐτῷ παρά τινι τῶν ἐν ἄστει ἀρχιμανδριτῶν τόπον καὶ ἄνδρα, τοῦ μὲν Συμβόλους ἐπικεκλημένου, τοῦ δὲ Θεοκτίστου ἐπονομαζομένου, οὗ ὁ τρόπος, ἀγαθὸς, τό τε γένος περίβλεπτον, καὶ τὸ τέλος ὅσιον. Ἀλλ᾽ οἷα καὶ ἡ ἀναχώρησις; Μνήμης ὅτι μάλιστα ἐμοὶ ἀξία, ἀκούουσί τε κατανύξεως ἔχουσα φάρμακον· ἀπὸ γὰρ τῆς πατρίδος ἀπάρας μεθ᾿ ἑνὸς θυμηρεστάτου οἰκέτου, καὶ κατὰ τοὺς λεγομένους Βασιλεῖς ἐφθακώς, ὑπὸ opulentioribusque. Sed divinus amor, quem ipse usus consilio meliori sibi accenderat, non permisit ut sæcularis vitæ salebris inbæreret. Etenim lectiones pro ludis, ecclesias pro theatris, monasteria proconventiculis impudicorum hominum frequentabat et quod laudabilius est, hegumenorum cuidam occultas animi sui motus affectusque confitens, præbebat sui erga Deum amoris indicium manifestum; confessiones vero audientem implebat admiratione tam consummatæ perfectionis. 8. Hinc per perpurgatum mentis oculum ad sempiternarum rerum contemplationem sublevans, illarumque accensus amore, terrenum omne desiderium exstinxit; et divinum imitatus Antonium, divenditis omnibus, una cum paterno lare et servis libertate donatis, majorem quidem partem distribuit pauperibus; duabus autem sororibus suis modicum quid reliquit; et Abrahamia promptitadine exivit, non in vicinas villas, excerciturus seipsum; sed longius abscurrit in partes Olympi ad virum locumque, ab aliquo eorum qui in urbe erant archimandritarum sibi monstratum. Loco symbolorum viro Theoctisti nomen erat, cujus vita proba, genus illustre, exitus sanctus fuit. Qualis autem discessus Platonis e patria fuerit, mibi quidem memoria dignum, audientibus vero compunctoinis argumentum fore videtur, si exponam. Abivit cum uno solo charissimo famulo, et ad eum τε λόχμην τινὰ εἰσοὺς, κείρει μὲν τὴν κόμην τὼ χεῖ- pervenienslocum qui Reges dicitur, atque speluncam με τοῦ ἑπομένου, μετενδιδύσκεται δὲ τὴν φαιὰν ἐστ θήτα, ὥς τινα πορφυρίδα. Καὶ τὸ ὅραμα ἡλίκον; Τοῦ μὲν χωριζομένου, καὶ οἴκαδε ἐπανιέναι μετὰ τῶν ἀπαμφιασμάτων παρεγγυωμένου, καν τούτῳ θρήνοις, ὡς τὸ εἰκὸς, βαλλομένου διὰ τὴν δεσποτικὴν στέρησιν· τοῦδε μονωτάτου μετὰ Θεοῦ ἐγκαταλει φθέντος, ὑπὲρ οὗ καὶ δι᾽ ἂν τὸ δράμα. Τοιοῦτος ὁ θεῖος έρως, πάντων ἐξιστῶν τὸν ἐραστήν, καὶ περὶ - αὐτὸν μόνον συνάγων τὴν ἄφεσιν πυρπολουμέ νην. quamdam ingrediens, cæsariem suam comiti præbuit attondendam; deinde pulla veste se amicivit, tanquam si purpuram induisset. Quale autem spectaculum, cum unus quidem recessurus, juberetur radire domum cum vestibus, et ideo, ut par erat, perfunderetur lacrymis, domino suo privari dolens; alter vero relinqueretur, solus cum Deo, propter quem res tota agebatur. Talis utique est divinus amor, omnibus rebus exspoliat amantem et ad se solum trahit inconsum illius desiderium. Vita monastica, virtutum exercitia. θ'. Ἐπειδὴ δὲ φοιτήσας πρὸς τὸν παιδοτρίβην ἡρωτήθη, ὅστις εἴη, καὶ ὅθεν ὥρμηται, καὶ ὅτου χάριν ἡ ἐπιδημία, εὐαγεῖς πρὸς ἑκάστην τῶν ἐρωτήσεων τὰς ἀποκρίσεις ἐδίδου· τοῦ δὲ μεμαθηκότος τήν τε πατρίδα, τὸ γένος, καὶ τὴν ἀνατροφήν· Οὔπω ισχύεις, φησὶν, ἐν τῇδε τῇ θέσει τοῦ τόπου, σκλη CAP. II. Postquam autem ad magistrum venisset, atque interrogatus, quis, unde, qua causa veniret, apto respondisset ad singula; ille patriam, genus el educationem edoctus. Non poteris, inquit, in hac regione, haud parum aspera, monasticum sustinere laborem. Cui Christi pugil: Omnia, Pater, trado ΝΟΤΕ. S. Joannicius (ut in eju Vita 4 Novemb. legitur) cum vidisset montem, qui ssupereminet a dexterat B.thyiniæ qui apud nos vocatur Olympus, concepi animo vitam quietam et amantem solitudinis.» De eo loco agi constat ex Vita S. Theodori, ubi monachi, qui Olympi pas incolunt, ad eum ab exsilio reducem in Bithynia accesserunt. In eadem Vita dicitur S. Plato a teneris annis montem Olympi incoluisse. PATROL. GR. XCIX. Colitur 21 Febr. sanctus Timotheus, qui in Symbolis vitam anachoreticam duxit. Ejusdem monasterii facta est mentio die tertia Aprilis in Vita S. Nicet, num. nr. Quod autem hic legatur Grace τοῦ Συμβόλους ἐπικεκλημένου, non Συμβόλων, uti istic legitur, nos suspicamur esse mendum librarii, cum primus iste genitivus a nullo nominativo regulariter duci possit.

tibi; mentem, corpus, et voluntatem, utere, ut iu- ραγωγίαν οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐχούσῃ, τὸν κόπον τοῦ μου bet famulo tuo, in cunctis obsecuturo. O admirabilis propositi indicium! omirabilioris renuntiationis argumentum! Istius quidem, quia in ipso ætatis flore, in prospero successu negotiorum, spe optima rerum majorum proposita, divitiis affluenlibus, circumfulgente gloria, vigente corpore, in proprii arbitrii constitutus libertate, habuit dilectionem erga Deum istis omnibus superiorem: alterius, quod optime consultus, non uti multi nunc, simulate, aut, ut magis proprie loquar omnino non renuntiantes mundo, eidem se renuntiare professus sit; sed quemadmodum vere ipsa res exigit. Illi siquidem, nescio que modo, obliti quod dicit Dominus: Qui non renuntiavit omnibus quæ possidet, non potest meus esse discipulus *; et quod alibi jubet: Vende omnia quæ habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in cœlis, et sequere me s; horum, inquam, obliti, ipsi sibi templa et monasteria, erigunt; deinde monasticam amplexi professionem, dominantur in propriis, servos atque substantiam variam post se trabentes; heri novitii, et hodie abbates; heri nec idonei quidem qui se prudenter regendos præberent, hodie alios imperite regere præsumentes; quibus prælaturam non virtus sua, sed suarum facultatum usurpatio attulit qui cum multis annis debuissent discere quomodo sit imperanti parendum, atque ita ad regimen aliorum ascendere; antequam prius istud didicerint, sese periculo ingerunt posteriori, et quales sunt, tales etiam efficiunt sibi subjectos. Ast ipse, postquam sæculo vere renuntiasset, ostendit obedientiam minime fucatam fuisse: præcedit enim primum secundo, sicut fulgur tonitruo, et lucifer soli exorienti. Nam qui sæculo bene renuntiaverit, clarum est quod etiam bene obediet: qui vero in altero oblique incesserit, in altero quoque certissime est claudicaturus. ἄριστα δηλαδὴ καὶ ὑποταγήσεται· ὁ δὲ καθ᾿ ἑκάτερον ⋅ ναχοῦ ὑπομεμενηκέναι. Πρὸς ὃν ὁ τοῦ Χριστοῦ πύκτης Πάντα σοι, ὦ Πάτερ, ἀποδίδωμι, καὶ νοῦν, καὶ θέλημα, καὶ σῶμα, χρῶ τῷ σῷ οἰκέτῃ ὡς ἂν βούλοι, εἴκοντί σοι κατὰ πάντα. Ο θαυμασίας προθέσεως ἀπόδειξις, καὶ θαυμασιωτέρας ἀποταγῆς ὑπόθεσις! τῆς μὲν, ὅτι ἐν αὐτῷ τῷ ἄνθει τῆς ἡλικίας, κατά. ῥοῦν αὐτῷ χωρούντων τῶν πραγμάτων, τῶν ἐλπίδων χρηστοτέρων ὑποβαλλομένων, πλούτου προκειμένου, δόξης ὑπαστραπτούσης, σαρκός σφριγώσης, καὶ ταῦτα σῦν αὐτοκρατείᾳ, νικῶσαν ἔσχεν ἁπάντων τὴν εἰς Θεὸν ἐπιθυμίαν· τῆς δὲ, ὅτι καίπερ οὕτω ἄριστα βουλευσάμενος, οὐ κατὰ τοὺς πολλοὺς τῶν νῦν ἐπιπλάστως, οἰκειότερον δὲ εἰπεῖν, ἀναποτάκτως ἀποτασσομένων, τὴν ἀποταγὴν ἔθετο· ἀλλ' ὡς ἀπὸ ἔδειξεν ὁ ἀληθῆς λόγος. Οἱ μὲν γὰρ, οὐκ οἶδ' ὅπως ἀπιλαθόμενοι τοῦ Κυρίου λέγοντος· Ὃς οὐκ ἀποτάσσεται πᾶσι τοῖς ἑαυτοῦ ὑπάρχουσιν, οὐ δύ ναταί μου εἶναι μαθητής· καὶ ἀλλαχοῦ προστάσε σοντος Πώλησόν σου τὰ πάντα τὰ ὑπάρχον τα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν ού ρανοῖς καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι· ἐγείρουσιν ἑαυ τοῖς ναούς τε καὶ μοναστήρια, εἶτα ἀσπασάμενο: τὸ ἐπάγγελμα, τῶν οἰκείων ἄρχουσί τε καὶ κυριεύουσι, δούλους καὶ ὕλας διαφόρους ἐπισυρόμενοι, χθὲς ἀμύητοι τοῦ ἐπαγγέλματος, καὶ σήμερον ὡς παλαιοὶ καθηγούμενοι· χθὲς μὴ εἰδότες χειραγωγεῖσθαι με τὰ συνέσεως, καὶ σήμερον χειραγωγεῖν ἄλλους ἀπαι· δεύτως προαιρούμενοι· ὧν οὐχ ἡ ἀρετὴ, ἡ χρῆσις δὲ τῶν ὑπαρχόντων τὴν ἡγεμονίαν κατεπίστευσεν, οἱ πολλοῖς ἔτεσιν ὀφείλοντες ἐκμαθεῖν καλῶς τὸ ἄρ χεσθαι, εἶθ᾽ οὕτως ἐπὶ τὸ ἄρχειν ἀνιέναι, πρὸ τῆς πείρας τοῦ προτέρου ἐπικινδύνως τοῦ δευτέρου ἐπιλαμβάνοντες, τοιούτους απεργαζόμενοι τοὺς ὑπὸ χεῖρας, οἷοι καὶ εἰσίν. Ὁ δὲ ἐπειδὴ ἀληθινὴν τὴν ἀποταγὴν ἐποιήσατο, ανόθευτον καὶ τὴν ὑποταγὴν δείκνυσιν· καὶ γὰρ προηγεῖται τοῦ δευτέρου τὸ πρότερον, ὡς ἀστραπὴ βροντῆς, καὶ ἑωσφόρος ἡλίου ἀνίσχοντος· ὁ γὰρ ἄριστα αποταξάμενος, σκολιώσας, καὶ ἐν θατέρῳ δηλονότι χωλανεῖται. ι. Πολλὰ μὲν οὖν τὰ κατ᾿ ἀρενὴν ἐπιτηδεύματα ἐγκρατείας κατάτηξις, ἀγρυπνίας νήψις, δακρύων κένωσις, εὐχῆς πτέρωσις, χαμευνίας σύνθλιψις, ἐσθῆτος εὐτέλεια, χειρῶν ἐργασία, γονυκλισιῶν πυκνότης, μελέτη θανάτου, ψαλμῳδίας εὐτονία, 10. Sunt autem virtutis exercitia mulla, abstiDentis extenuatio, somni parcilas, lacrymarum evacuatio, orationis alacritas, humicubationis molestia, vestitus vilitas, manuum operatio, genuflexionum frequentia, mortis meditatio, psalmodim assiduitas, perseverantia stationis. Horum στάσεως καρτερία· οὐδὲν δὲ τοιοῦτον τῷ ὑποτακτι tamen omnium nihil ita necessarium ei qui subest atque exercitium sinceræ confessionis et perfectæ obedientiæ: quibus illuminatur anima, mortificatur voluntas, et perfecta obtinetur conjunctio ejus qui spiritualiter nascitur cum eo qui gignit. Duo hæc cæteris omnibus non præferens, infirmus ab obedientiam erit; atque ita per quæ videbatur salutem consequi, illusionis subjacebit periculo. Etenim jejunia, vigiliæ, et quidquid ejusmodi aliud est; secundum se quidem laudabilia sunt; non tamen utilia, sed ad lapsum inducentia, ei qui proprio arbitrio agitur, nisi præsidis ductu et regula diri- * Luc. χιν, 33. * Luc. xvu, 22. κῷ, οἷον τὸ κατ᾽ ἐξαγόρευσιν ἀγώνισμα, καὶ τὸ καθ᾽ ὑπακοὴν κατόρθωμα, δι' ὧν ψυχὴ φωτίζεται καὶ νεκροῦται θέλημα, καὶ ὁλοτελὴς εἰσοίκησις τοῦ πνευ ματικῶς γεγεννημένου πρὸς τὸν γεγεννηκότα ἐγγίνεται. Ο γὰρ μὴ ταῦτα τῶν ἄλλων προτιμήσας, σαθρὸς πρὸς ὑποταγὴν καθίσταται, καὶ δι᾿ ὧν δοκεῖ σωτηρίας ἔχεσθαι, ἀπάτης ὑφίσταται ὄλεθρον. Τὸ γὰρ ἐγκρατὲς καὶ ἄγρυπνον, καὶ ὁτιοῦν ἄλλο τῶν προειρημένων κατορθυμάτων, αὐτὸ μὲν καθ᾿ ἑαυτὸ ἐπαινετὸν δοίη τις εἶναι, οὐδ᾽ ἂν δὲ εἴη λυσιτελές, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ πτώσεως αἴτιον τῷ ἰδιορύθμως πράττοντι, εἰ μὴ γνώμονι καὶ κανόνι τοῦ καθηγου

ORATIO XI. LAUDATIO S. PLATONIS HEGUMENI. μένου περαίνοιτο, ὥστε ὁ τὴν ἐξαγόρευσιν μεθ' ὑπὸ gatur: sed qui confessioni et obedienti studet ακοῆς ἐξασκῶν, τὰ δευτέρια τοῖς ἄλλοις δίδωσιν, ἐν cætera in secundis habens, omnia duobus istis comτοῖς δυσὶ τὰ πάντα περικλείων. prehendet. ια΄. Ταῦτα ὁ μακάριος ὡς οὐκ οἶδ᾽ εἴ τις τῶν ἄλ λων ἀφοσιωσάμενος, καλὴν τὴν βάσιν πήγνυσι, καὶ ἐπὶ ταύτῃ ἀσφαλῆ τὴν οἰκοδομὴν πεποίηται, πάντα λογισμὸν ἀνατιθέμενος, καὶ πάντα καθ᾽ ὑπακοὴν διαπραττόμενος, καὶ διὰ ταῦτα. Γραφικῶς εἰπεῖν, ἀγαπώμενος ἐν προσώπῳ Πατρὸς αὐτοῦ. Γίνεται οὖν ἀδάμας τῇ καρτερία, περιδέξιος τῇ διακονία, δια λάμπων μὲν ἐν πολλοῖς συνάθλοις, ὧν οὐ πόῤῥω ἀφίστατο κατὰ τὴν κοινοβιαϊκὴν ζωὴν, ἰδίᾳ δὲ μεθ' ἑνὸς ὁμοτρόπου υποταττόμενος καθ' ἡσυχίαν τῷ ἀειμνήστῳ Θεοκτίστῳ, καὶ πῆ μὲν ἴκοι σχολάζων πῆ δὲ τῇ κοινότητι συνερχόμενος, ἔν τε ψαλμῳδίαις διατροφαῖς τε καὶ ἐργασίαις, καὶ οἷον εἰπεῖν κοινός τε καὶ ἐπίκοινος γινόμενος καὶ μέτριος κατὰ πάντα· Οὐ γὰρ, ἐπειδὴ εὐγενὴς τὸ κατὰ σάρκα, ἀπέτραχύνετο τοῖς ἀγροικοτέροις συνδιαιτώμενος· οὐδὲ ἐπειδὴ ἐξυπηρετεῖτο παρ' οἰκετῶν πρότερον, τὰς ἀτιμοτέρας ἐγχειρίζεσθαι διακονίας ἐξενοπάθει. Τοιγαροῦν καὶ κόπρον ἐπὶ ὤμων ἐπεφέρετο, καὶ χῶρον ἀρδεύειν προσετάττετο, καὶ ἄλευρα φύρειν ἠνείχετο, καὶ ταῦτα μετὰ τοῦ γράφειν τόνῳ πολλῷ καὶ ἐπιμελείᾳ κρατίστῃ. 11. Hæc beatus iste, si quis alius, curans, optimum jecit fundamentum, eique solidum superexstruxit ædificium, omnem suam cogitationem abjiciens, et omnia secundum obedientiam agens: ob idque dilectus in conspectu Patris sui, ut phrasi Scripturæ utar. Fuit autem in tolerandis laboribus adamantinus, dexter in agendis rebus, et inter cortaminum socios multos præcellens: a quibus etiam quoad omnobiticam vitam, haut longe distabat, seorsim degens cum uno quodam sibi moribus simili, Porro, juxta reclusionis normam, subjeotus erat nunquam satis laudando Theootisto, nunc in cella sese exercendo, nuno in communio tate vacando psalmodiis, refectioni corporis, et manuum labori; communiterque, ut sio dicam, et promiscue vivens, in omnibus se moderate gerebat. Non enim quia nobilis erat secundum carnem,a sperior erat cum rusticioribus conversans; nec quia prius habebat famulos multos sibi ministrantes, dedignabatur viliora suscipere ministera: quin et fimum ferebathumeris et agrum irrigare jubebatur, et farinam subigebat patienter, et nihilominus soribebat multo cum studio ac diligentia. 12. Vin' etiam alias ejus virtutes discere, obedientiæ proximas? Omnia recte faciens, reprehendebatur coram hospitibus; et veluti si laudatus fuisset, perseverabat immotus, vir laude dignissimus legebat audiente fraternitate, ut congruum ιβ'. Βούλει μαθεῖν καὶ ἕτερα ὑπακοῆς ἀριστεύματα ἐγγύθεν; Ὁ πράκτωρ τῶν κατορθωμάτων. ὠνειδέζετο παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ παρουσίᾳ ξένων, καὶ ὡς εὐφημίαν δεχόμενος, ἀκλόνητος διέμενεν ὁ εὐκλεέ πατος· ὑπανεγίνωσκεν ἀξιολόγως ἐν ὡσὶν ἀδελφό τητος, καὶ ὡς παρὰ λόγον ἀναγνοὺς ἐπιπληττόμενος G erat, et velut si absone vitioseque legisset, casti ὑπέπτησσεν ὁ ἐμφρονέστατος· δουλογενὴς ἀκούων κατὰ ἄστειασμὸν, τὴν κεφαλὴν κατένευεν συνερῶν τῷ Πατρὶ, ὁ εὐγενὴς ὄντως σὺν τῇ ψυχῇ καὶ τῷ σώματι· πολύτλας ὢν ἐν τῷ ἐργοχείρῳ καὶ πολ. λὰ ποριζόμενος, ὡς μηδὲν εἰσφέρων· ἄτυφος ὅτι μάλιστα διείρχετο ὁ φιλομαθής τε καὶ φιλόθεος, ἀποπεμπόμενος μετά γονυπέτησιν παρὰ τοῦ Πατρός, ὡς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐμπεμπτωκώς τῷ σφάλματι, οὐκ ἀπηυθαδίαζεν, ἀλλ' ὑπέμενεν ἐξαιτῶν τὴν συγχώ ρησιν δ θαυμασιώτατος· ἡτόνει, τὸ δὴ λεγόμενον, ὁ κατὰ πεῖραν σκώπτων καὶ διασύρων, οὐκ ἐκορένοντο τοῖς ὀνείδεσιν, ὁ διὰ τῆς ἐθελουσίου ἀτιμίας δόξαν ἑαυτῷ περιποιούμενος αΐδιον. Είπω τι καὶ τῶν οὐκ οἰκείων δοκούντων τῷ ἐπαγγέλματι, τὸν δὲ λόγον ἔχον κατευθὺ πραττόμενον, ὅτι ἔρωτι ταπεινώσεως βαλλόμενος, παρεκάλει, ἡντιβόλει, κοστίζεσθαι, ῥαπίζεσθαι, καὶ μέντοι ἔπειθεν, καὶ πείθων ἐτετύφετο, καὶ τυπτόμενος παρά τινος κατ' ἐπιταγὴν τοῦ Πατρὸς, ὡς δῶρον εἰληφὼς ἐγεγήθει· καὶ ἦν τὸ γινόμενον ὑπερφυές, τοῦ μὲν ἐκβιαζομένου διὰ τὸ δοκοῦν ἀνοίκειον, τοῦ δὲ χαίροντος διὰ τὸ κερδόμισθον· καὶ ἡ ὠφέλεια ὅση ὁρῶσί τε καὶ ἀκούουgatus verecundabatur sapientissimus. Propter urbanitatem audiens serviles natales sibi exprobrar i inclinato annuebat capite, Petri consentiens, corpore et animo revera nobilissimus. In labore manuum multum contendens atque proficiens tanquam si intulisset nihil, non superbiebat, disciplinæ Deique amator eximius. Post petitam de genibus veniam dimissus a Patre, veluti in eamdem culpam relapsus non obloquebatur; sed persistebat, ignosci sibi postulans, admiratione dignissimus. Denique lessabatur, is qui tentandi causa ingerebat convicium et opprobriis saturabatur, is qui per voluntariam ejusmodi contumeliam sibi comparabat æternam gloriam. Dicam amplius et quoda religiosa profes sione videri possit alienum; consonum tamen retioni, dum recte ft. Tanto tenebatur humiliationis amore, ut oraret precareturque pugnis atque alapis cædi; et sane persuadebat et persuadens percutiebatur, et ex mandato Patris percussus ab aliquo, velut acceplo munere lætabatur: eratque stupore dignum, alterum quidem ad id quod incongruum videbatur violenter adigi, alterum vero ΝΟΤΕ. (d) Bographum nostrum ἤ, aut; puto legendum οὐκ, neque. Sirletus sic vertit, tanquam in eadem cum Theoctisto cella reclusus fuisset: quod hegumeni conditioni non convenit, nec Græco textui: imo infra num. 14 expresse dicitur Plato post Theoctisti mortem primum in ejus cellam migrasse, et solitarie vivere cœpisse.

Χριστὸν ἐντεῦθεν μιμούμενος. gaudere de lucro exinde reportato, nec minus utile σιν, ὅστις εἴη ὁ ταῦτα ἐκουσίως ὑφιστάμενος καὶ erat videntibus audientibusque, quod esset qui talia voluntarie pateretur, atque in hoc Christum imitaretur. ιγ΄. Τὸν οὖν τοιοῦτόν τε καὶ τηλικοῦτον ἦν ἄρα μὴ ἀγαπᾶσθαι καὶ σέργεσθαι; Καὶ πῶς ἄν ἔχοι λόγον, ὅλον ἑαυτὸν ἐμπαρέχοντα τὸν τῆς ὑπακοῆς ὑἱὸν, ἀπόθητον καὶ οὐχ ὁλόστερνον εἶναι τῷ γεννήτορι; Διὰ τοῦτο καὶ ἀγαπᾶται λίαν, ὡς εἴρηται· Καὶ παντατοῦ τῇ τῆς ἀρετῆς φανότητι διατεθρύλληται, ὡς πάντα τῷ Πατρὶ γινόμενος, οἷον, ὀφθαλμὸς δεξιὰ βλέπων, χεὶρ ἐργαζομένη, τους βαδίζων, σύμβουλος ἀγαθὸς, παραστάτης καρτερός, συνομιλος γλυκερός τῶν ἔνδον ὁ πιστότατος, τῶν ἐκτὸς ὁ φυλακτικώτατος, ὁμοῦ μὲν τὰ μαθητῶν ὁμοῦ δὲ τὰ ἀδελφῶν ἐπιδει κνύμενος, προσθείην δ᾽ ἂν ὅτι καὶ τὰ Πατρὸς χαριζόμενος, καὶ τοσοῦτος ὢν ἐν ἀμφοτέροις, ὡς εἴ που κατά τινα χρείαν ἦν ἐκδημεῖν τὸ ἀοίδιμον Πλάτωνα, ἀδημονεῖν τὸν ἀείμνηστον Θεόκτιστον, καὶ μὴ ἔχειν ἄνεσιν, ἀποστολικῶς εἰπεῖν, τῷ πνεύματι διὰ τὸν που θούμενον. Τίς γὰρ ἐκείνου τὸ μέλλον προβλέψαι στοχαστικώτερος; τίς δὲ τὸ λυποῦν· μαλάξαί τε καὶ θεραπεῦσαι προσηνέστερος; τίς δ᾽ αὐτο χρειώδες εἰσοῖσαι εὐμαρέστερος; τίς δὲ τιμὴν ἀνάψαι ποικι λώτερος; Τοιοῦτος μὲν πρὸς εὔνοιαν γνήσιος ὡς πάντων ἐξουσιάζειν τῶν πατρικῶν, τοσοῦτος δὲ ἀφι λουλος, ὡς οὐδὲ κύριος ὀβολοῦ. ᾿Ανθ᾽ ὧν τί τὸ πέρας, καὶ τίς ἡ ἀμοιβή; Ἡ πατρικὴ εὐλογία ἐπὶ τὸν κατὰ πνεῦμα Ἰακώβ, ἐξ οὗ πατριάρχαι, εἴτ᾿ οὖν ἱεράρχαι καὶ ποιμνιάρχαι ἀφ᾽ ὧν πολλὰ τὰ κατὰ Θεὸν τέκνα πλήθουσί τε καὶ πληθυνθήσονται, εὖ οξ δα, τοῦ εὐλογημένου σπέρματος. Τοσοῦτος ὁ τῆς ὁσιότητος ἐραστὴς ὡς ἀληθῶς, καὶ τοιοῦτον αὐτῷ τὸ τέλος, ὡς ἐν σκιαγραφία προσεύχρουν χαρακτῆρα τῆς εὐμούσου ὑποταγῆς. 13. Talis tantusque cum esset, au erat possibile non amari eum atque diligi? an rationable, eum qui totum se tradiderat obedientiæ, filium haberi inamabilem, et non esse charissimum genitori? Diligebatur, sane, uti dictum est, plurimum; et propter virtutis charitatem ubique prædicabatur, ut qui Patri suo factus essel omnia,[veluti oculus dextra intuens, velut manus eadem operans, et pes ad illa progrediens: tanquam consiliarius bonus, adjutor robustus, suavis socius; fidelissimus in iis quæ domi erant, et circa foris posita vigilantissim mus: qui simul et discipuli et fratris præstaret of ficia, addo etiam et Patris; tantusque esset in utroque, ut siquando, propter aliquam necessitatem, opus esset peregre Platonem agere, mwres ret venerabilis Theoctistus; et quemadmodum de se loquitur Apostolus *, non haberet requiem spiritui suo propter dilectum. Quis enim illo ad prospicienda futura providentior? quis ad mœrorem leniendum curandumque accommodatior? quis ad honorem multifariam impertiendum solertior? Talis ad conciliandam sibi benevolentiam, ut quæ Patris erant omnia haberet in potestate: tam interim alienus ab amore rerum terrenarum, ut nec obodi unius esset dominus. Pro quibus quod ei premium, quæ retributio obtigit? Paterna utique benedictio super spiritualem Jacob, ex quo patriarchæ, imo hierarchæ et pæmniarchæ; et ab his plurimi secundum Deum filii multiplicantur, ac porro multiplicabuntur, nil dubito, per semen adeo benedictum. Talis denique fuit Plato, verus utique amator sanctitatis, et ad tantum perfectionis gradum ascendit, ut nonnisi adumbratione quadam exprimere potuerim characterem absolutæ in eo obedientiæ. 14 Postquam autem magister ejus ad Dominum abii, ipse in ejus cellam atque vivendi modum transivit, legitime amplexus solitudinem; non quemadmodum nunc multi, eamdem periculose aggredientes; qui priusquam spiritui carnem perfecte subjecerint, audent per se solos congredicum spiritibus nequitiæ, tunc primum exerceri incipientes, cum templus est pugnæ; et experiendi gratia præsumentis obtinere victoriam, etiam Deo juvante, difficilem. Qui enim prius non didicit obedire, quomodo subjiciet sibi reluctantes spiritui carnis passiones? Et qui non custodierit intemeratam observantiam, quomodo ad montem solitariæ conversationis ascendet? Nunquid clarum est, quod qui illum attigerit intempestive, lapidibus obruetur aut configetur jaculis, et morte spirituali morietur, prout sacræ loquuntur Litteræ? Non ita is de quo nobis est sermo: nam verbis ac moribus obedien4 II Cor. 11, 13. ιδ'. Ἐπειδὴ δὲ παραπέμπει πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Δεσπότην τὸν καθηγεμόνα, καθίστησιν ἑαυτὸν εἰς τὸν ἐκείνου τόπον καὶ τρόπον, καὶ τὴν ἡσυχίαν ἀσ πάζεται ἐννόμως τε καὶ ἐνθέσμως· οὐ κατὰ τοὺς πολλοὺς τῶν νῦν σφαλερῶς ἐπὶ ταὐτὴν ἐρχομένων, καὶ πρὶν ὑποτάξαι τὴν σάρκα τῷ πνεύματι. τοῖς τῆς πονηρίας πνεύμασιν μονομαχήσειν τεθαρρηκό των, καὶ ἐν καιρῷ τῆς νίκης παλαίειν ἐκμελετώντων, ὁπότε καὶ πεῖραν οἰόντων δυστέκμαρτον τὴν νίκην σὺν Θεῷ ποιήσασθαι· ὃς γὰρ ἂν οὐκ ἐπαιδεύθη τὴν ὑποταγὴν πρότερον, πῶς οὗτος ὑποτάξειεν τὰ πολέμια πάθη; καὶ ὃς δ᾿ ἂν μὴ ἐφύλαξεν ἀγνὴν τὴν εὐπείθειαν, πῶς οὗτος προσβήσεται τῷ ὄρει τῆς ἡσυ χίας; ἢ δηλονότι ὁ παρὰ καιρὸν αὐτῆς ἀψάμενος, λίθοις λιθοβοληθήσεται, ἤ βολίδι κατατοξευθήσεται, καὶ τελευτήσειεν τῷ κατὰ ψυχὴν θανάτῳ, καθώς που φησι τὸ ἱερὸν Γράμμα; ᾿Αλλ᾿ οὐχ, οὕτως ὁ περί οὗ ὁ λόγος· λόγῳ γὰρ καὶ τρόπῳ θεαρέστως ύποταΝΟΤΕ. Id est «sacerdotum et pastorum principes:» visum est enim clarioris expressionis causa Græca verba servare.

ORATIO XI. LAUDATIO S. PLATONIS HEGUMENI. γείς, εὐλόγως καὶ εὐαφόρμως ἐπὶ ταύτην πρόσεισιν, tiam, uti Deo placitum erat, seclatus; opportune καὶ τὸν νοῦν καθαίρεται ἐγγίζων Θεῷ, καὶ ταῖς πρὸς αὐτὸν θεωρίαις γλυκαίνεται μετεωροπυρῶν τῷ νῷ· ἐπεὶ μηδὲ ἔνεστιν ἡδύτερόν τι τοῦ Θεὸν ἔχειν ἐν θεωρίᾳ, ὅς ἐστι γλυκασμὸς καὶ ὅλος ἐπιθυμία τοῖς γευομένοις αὐτοῦ τῆς ἀκορέστου ἀγάπης, ὡς λήθην λαμβάνειν καὶ αὐτῆς σχεδὸν τῆς ὀρεκτικῆς τροφῆς. Εφ᾽ ἑαυτῷ μὲν οὖν ταῦτα καὶ ἐφέλκεται καὶ πορίζε ται, καὶ δυνάμεως εἰς δύναμιν μετερχόμενος, καὶ ἀναβάσεις ἀρετῶν ἐν καρδίᾳ διατιθέμενος. auspicatoque aggreditur solitudinem; et mentem attolens, appropinquat Deo; contemplationibus circa eum versantibus oblectatur, animo excelsa perambulans: nihil enim delectabilius est quam Deum speculari, qui totus est oblectatio et voluptas corum, qui ipsum degustant amore insatiabili, ita ut pene in oblivionem veniant ipsius cibi appetendi. Itaque sibi ipsi in futurum sic prospexit Plato, ex virtute transiens in virtutem, et ascensiones suo in corde disponens. non CAPUT III. S. Plato præficitur monasterio Symbolorum, excurrit Constantinopolim. ιε΄. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἤρκει τὸ καθ᾿ ἑαυτὸν μόνον σκοπεῖν, ζητούσης τῆς ἀγάπης, καὶ τὸ τῶν ἄλλων συμφέρον· τέθειται γοῦν καὶ ἐν τάξει Πατρὸς, μᾶλλον δὲ φωστῆρος δίκην τῇ μνημονευθείσῃ ἀδελφότητι, κατὰ διαδοχὴν τοῦ μακαρίτου Θεοκτίστου, ἐχούσῃ ἴδιον τὸν καθηγεμονα, ἣν καὶ ἀμφότεροι πνευματι κῶς τε καὶ σωματικῶς ὅτι μάλιστα εἰς τὸ εἶναί τε καὶ ὀνομάζεσθαι μονὴν εὐαγεστάτην προήγαγον. Για νεται δὲ καὶ δυοῖν φοιτητῶν καθηγητὴς ἰδιοτρόπως, ὑφ᾽ ὧν ἐξυπηρετεῖτο, καὶ οὓς εἶχε συνεστίους, ἀλλ᾽ οὐχὶ συσσίτους, ὧν ὁ εἷς ἔτι περίεστι τοὔνομα Αν τώνιος, ὁ μεθ᾿ ἡμῶν καὶ σὺν ἡμῖν μέχρι γήρους ὑποταττόμενος· αὐτὸς ἡμῖν ὑφηγητὴς εἴη ἐνταῦθα τῶν ἐπιζητουμένων. "Αρτος, φασί, τῷ Πατρὶ καὶ κύαμος πρὸς λαχάνοις καὶ ἀκροδρύοις (e), ἡ καθ᾿ ἡμέραν εὐανθίζουσα ἀνέλαιος διατροφή, πλὴν Κυριακῆς τε ρ καὶ ἑορτῆς, καθ᾽ ἂς εἰώθει ὁμοτράπεζος εἶναι τῇ κοινῇ ἀδελφότητι. Ποτὸν, ὃ βλύζουσι κρῆναι, καὶ ᾧ συνάγεται νοῦς, οὐ χεόμενος οἶνοφλυγίας ρεύματι, οὐδ᾽ αὐτὸ ἡμερήσιον ἀεὶ, ἀλλὰ πῆ μὲν ὑπερημερή σιον, πῇ δὲ δυσσευόμενον τῇ ἑβδομάδι, ἢ καὶ δεκατ. ήμερον λαμβανόμενον τῆς βραδυποσίας, ἵν᾿ οὕτως εἴπω καὶ ἀποσίας, μετὰ τῆς ἐγκρατοὺς ἐφέσεως. καὶ ἐκ φυσικῆς κράσεως, εἰς ἔξὶν αὐτῷ καθεστώ σης. ις΄. Ἐσθῆς εὐτελὴς καὶ βραχύτιμος, καὶ πρὸς μόν νην θάλψιν πεποιημένη, ἀλλ᾽ οὐχὶ λεπτοῖς ὑφάσμα σιν ἐπιτετηδευμένη, οὐδὲ βαφικαῖς χροιαῖς ἐξηνθισμένη, ἣν οἱ καλλωπισταὶ, ἀλλ' οὐ μοναστα θηρᾶν ἐφίενται. Προσευχὴ καὶ ἀνάγνωσις ἐπίπονος, ἀφορι ζομένη κατὰ καιρὸν, καὶ εἰς τροφὴν αὐτῷ ἀντὶ τρυ φῆς καρυκευομένη. Γονυκλισιῶν πυκνότης, πατρόθεν ἠργμένη, ἐξ ἧς τύλοι χειρῶν τε καὶ γῆς ἐφ᾿ ἧς ἐβε βήκει, μέχρι τοῦ δεῦρο τὴν ἀρετὴν στηλιτεύοντες. Στρωμνὴ οὐχ ἁπαλή τε καὶ διαῤῥέουσα, ἀλλ' ὅση καὶ ὑποπιάζειν τὸ σῶμα δυναμένη, καὶ ἀταπείνωτον αὐτὸ πρὸς τὰς πνευματικὰς λειτουργίας διαφυλάτ τειν ἰσχύουσα. Χειρῶν ἐργασία διὰ σπουδῆς· τοῦτο γὰρ τῶν ἐκείνου κατορθωμάτων παρὰ τοὺς πολλούς, ἵνα μὴ λέγω τοὺς πάντας, τὸ ἐπίσημον, ἢ μᾶλλον, οἰκειότερον εἰπεῖν, σὺν τῷ ἱερῷ Ἀποστόλῳ φάναι 15. Quoniam vero nequaquam sufficit sua duntaxat curare, sed et aliis utilia quærit perfecta charitas, ordinatus Pater seu potius illuminator præmemoratæ fraternitatis, proprium habere hegumenum solitæ beato Theoctisto succedit in ejus loci regimine, quem ambo in spiritualibus æque ao temporalibus promoverant maxime, adeo ut esset ac diceretur monasterium optime constitutum. Duobus tamen præcipue sese præbuit ducem vitæ spiritualis, a quibus ei ministrabatur, quosque habebat, comessatores, sed convivas. Horum unus adhuc superest Antonius nomine, qui nobiscum usque ad senium sub obedientia vivit; ipse nobis suggerat, quæ hic desiderantur. Quotidianus, inquit, cibus hic Patri erat panis, cum faba et oleribus atque arborum fructibus, absque oleo, prælerquam Dominicis festivisque diebus, quibus consueverat communi cum fratribus mensa uti. Potus erat quem fontes prætant, et quo mens colligitur, nequaquam capiens fluxum vinolentia; et hic quidem non semper quotidianus, sed quandoque ultra diem dilatus, aut bis in hebdomade sumptus. Quandoque etiam decimo duntaxat die, exigua illa seu po tius nulla utebatur refocillatione, propter summam appetentia continentiam, quæ illi quodammodo in naturam transierat. 16. Vestis et curta, ad solum calorem facta, non autem subtilibus filamentis contexta aut colorum tincturis florida, qualem videre amant non monachi, sed elegantiarum studiosi. Oratio et lectio ejus laboriosa erat, et statis temporibus definita, cibum quoque ejus deliciarum loco condiebat. Frequentia genuflexionum, a Patribus tradita, tanta erat ut manibus ipsique in qua fiebant terræ callos inducerent, in monumentum virtutis ejus. Stratum nec molle erat, nec lecto circumfluum: sed quo affligi corpus, et ad spiritualia officia firmum posset servari. Manuum operatio diligens: hoc enim ex præclaris illius dotibus unum præ multis, ut non dicam omnibus, ipsum faciebat illustrem; aut ut magis proprie loquar, Apostolo similem, quod dicere posset: Ad ea quæ mihi opus erant et his ΝΟΤΑ. (e) Ακρόδρυα summas herbas interpretatur Sirletus: sed quia δρύον, altera compositi pars, signifcat nemus, malui arborum fructus, et quidem silvestres, intelligere. Ecgraphum nostrum φαίην - sed sensus videtur infnitivum exigere, quem substitui.

qui mecum sunt, ministraverunt manus istæ: ne ἔχοντος, ταῖς χρείαις μου καὶ τοῖς οὖσι μετ᾿ ἐμοῦ que gratis panem comedi. Quæ enim manus elegantius, quam illius dextera, litterarum formabat tractus? aut quis scribebat studiosius, cum ipsius alaoritas qualecunque opus ferventer aggrederetur? Quis autem enumerare valeat eos in quorum manibos sunt ab ipso scripti libelli et opuscula, ex diversis divinis Patribus collecta et multam afferentia utilitatem? Unde vero monasteriis nostris ista librorum copia? nunquid ab illius sanctis manibus et laboribus? Ipsos volutantes et illustramur quoad animum, et scripturam admiramur talem ac tantam. Sed quædam tacita præterivit sermo, ad quæ enarranda regrediatur necesse est. δραμὼν ὁ λόγος ἀνιστόρητά τινα, πάλιν ὑπονοστήσας ἀπαγγελλέτω τὰ παραλειφθέντα. δ 17. Tempore illo invaluit tempestas impietatis, ιζ. Ηκμαζε τηνικαῦτα ὁ χειμὼν τῆς ἀσεβείας, Constantinus, inquam, ille cogitatione impius ma- Κωνσταντῖνος ὁ δυσσεβὴς λογισμόν, τὸ τῆς κακίας litiæ omais receptaculum, multiceps draco, hære- δοχεῖον, ὁ πολυκέφαλος δράκων, ὁ τῆς εἰκονομαχι sis iconoclasticæ ductor, monasti ordinis perse- κῆς αἱρέσεως τριστάτης, ὁ τοῦ μοναδικού τάγματος cutor acerbus. Quem ille nostrorum Nazaræorum πικρὸς διώκτης, ὃς τίνα μὲν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς Ναζι non exterminavit? quem absconditum non produxit ραίων οὐκ ἐξηφάνισεν; τίνα δὲ κρυπτόμενον οὐκ εἰς in medium? quem sibi oblatum non traxit in ba- μέσον ἤγαγεν; ποῖον δὲ ἀντιφερόμενον οὐ κατέσπαrathrum impietatis? Sane si quis ex illustrioribus σεν εἰς τὸ καὶ ἀσεβείας βάραθρον; ὡς εἴ πού τινα ipsum latuit, tanquam scintilla in loco abdilo, in- ἐναπολειφθέντα τῶν ἐπιφανῶν, ὥσπερ τινὰ σπιν ter mortuos reputabatur ab iis qui vivebant super θῆρα ἐν ἀποβύστῳ τόπῳ κείμενον, ἐν νεκροῖς λελοterram. Talis autem etiam noster Elias fuit, custo- γέναι, παρὰ τῶν ἔτι ὑπὲρ γῆν ὄντων. Τοιοῦτος ὁ ditus a Domino in quibus exercebatur locis, ut ne- ἡμέτερος Ηλίας, ὑπὸ Κυρίου φυλαττόμενος ἐν οἷς que in manus novi istius Achab incideret, neque ἀσκεῖτο τόποις, καὶ μὴ εἰς χεῖρας ἁλοὺς τοῦ νέου particeps fieret impietatis; sed post transitum no- ᾿Αχαάβ, μηδὲ μετασχὼν τῆς ἐκείνου ἀσεβείας, ἵν᾿ cturne illius confusionis, appareret nobis velut – ἀναφανῇ μετα παρέλευσιν τῆς νυκτομαχίας, ἀστὴρ stella matutina; quod et factum vidimus. Etenim ἐωθινὸς ἡμῖν, ὅπερ καὶ γέγονεν. Εντεῦθεν διά τινα necessariis quibusdam ex causis ingressus est By ἀναγκαῖα εἴσεισιν εἰς τὸ Βυζάντιον, ἄρτι ὥσπερ τιzantium; cumque ii qui in urbe reliqui erant mo- νῶν φωστήρων ἐπιφαινομένων τῶν ἐπιλελειμμένων nachi, denuo velut luminaria coepissent conspici; μοναστῶν τοῖς ἐν ἄστει. comparuit tanquam a mortuis redivivus beatus, nam nec nobis quidem ipsis innotuerat genitricis meæ fratrem adhuc superstitem esse. ὑπηρέτησαν αἱ χεῖρες αὗται, ὅτι μηδὲ γωρεὰν ἄρτον ἔφαγεν. Ποία γὰρ χεὶρ τῆς ἐκείνου δεξιᾶς μουσικώτερον ἐσυρμαιογράφησεν, ἢ τίς ἐπιπονώτερον τῆς ἐκείνου προθυμίας ἐσπουδαιογράφησεν; καὶ πᾶν ὁτιοῦν προσπεσὸν ἔργον θερμῶς διεχειρίσατο. Πῶς ἄν τις ἐξαριθμσσειεν, τοὺς τὰ ἐκείνου πονήματα εἶτ᾽ οὖν βιβλιδάρια ἔχοντας, ἐκ διαφόρων θείων Πατέρων ἀνθολογηθέντα, καὶ ἱκανὴν ποριζόμενα τοῖς κεκτημένοις τὴν ὠφέλειαν; Ταῖς καθ' ἡμᾶς δὲ μου ναὶς πόθεν ἄλλοθεν ἡ τῶν δέλτων εὐπορία; ἢ οὐχὶ ἐκ τῶν ἐκείνου ἁγίων χειρῶν καὶ πόνων; ἃς οἱ μετιόντες καὶ τὴν ψυχὴν φωτιζόμεθα, καὶ τὴν γραφίδα θαυμάζομεν ὁποία τε καὶ ἡλίκη. ᾿Αλλὰ γὰρ παρα18. Diffusa est autem adventus ejus fama non tantum inter cognatos et notos, sed per totam uṛbem Byzantinam; aliis alio ipsum trahentibus et benigne suscipientibus, atque salutari ejus doctrina frui cupientibus. Erat enim, ut qui maxime, suavis sermone, suavior moribus, ea autem forma quæ monachum commendat, et in doctrina varius; omnibus omnia factus, secundum Apostolum; conjugatis auctor temperantiæ, virginibus defensor, adhortator constitutorum in potestate, spiritu infirmorum medicus. Patribus filios concordes efficiebat, et filiis patres reconciliabat; servis suadebat, ut dominis essent morigeri; et hos inducedat ut illis facerent bene. Ut cætera porro omnia, quæ vir Dei faciebat dicebatque, cognosci possint, unum ³ Act, xx, 34. ιη΄. Καὶ ἐπείπερ ὡς ἐκ νεκρῶν ζῶν ἀνεγνωρίσθη ὁ μακαρίτης (οὐδὲ γὰρ ὅτι ὑπῆν ἡμῶν τῆς τεκού σης ομαίμων έγνωρίζετε... γίνεται περιβόητος οὐ μόνον συγγενεῦσιν, ἀλλὰ γὰρ καὶ πᾶσῃ τῇ Βυζαντίδι, ἄλλων ἀλλαχοῦ ἑλκόντων αὐτὸν, περιχαρδος τε άσπαζομένων, καὶ φιλοφρόνως δεξιουμένων, καὶ ἀπολαυόντων διδασκαλίας προσηκούσης. Ην γὰρ ὅτι μάλιστα ὁ ἀνὴρ ἡδὺς τὸν λόγον, ἡδύτερος τὸν τρό πον, ἀσκητικὸς τὸ ἰδος, πολυειδὴς τὴν διδασκαλίαν, τοῖς πᾶσι τὰ πάντα, ἀποστολικῶς εἰπεῖν, γιγνόμενος, τῶν ἐν συζυγίαις σωφρονιστὴς, τῶν παρθενευόντων συνασπιστής, τῶν ἐν ἐξουσίαις παρακλητικός, τῶν ἀσθενούντων εἰς ψυχὴν ἰατρός, πατράσι τέκνα συμ βιβάζων, πατέρας τέκνοις καταλλάσσων, δεσπόταις δούλους εὐνοιεῖν ἀντιβολῶν, καὶ τούτους ἐκείνοις εὐNOTE. Summa crudelitas Copronymi in monachos et sacras reliquias refertur a Theophane ad annum imperii ejus 31, Christi 772. Mortuus est Copronymus 14 Septembris anni 775. Successor ejus flius Leo regnavit usque ad annum 780, mortuus 8 Septembris. Indefinitius Sirletus: «Neque enim a cogratis superesse credebatur. n

ORATIO XI. LAUDATIO S. PLATONIS HEGUMENI. εργέτας καθιστών. Τἄλλα ὅσα ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρω- dicam, quod fdem præslet reliquis: videlicet πος ποιῶν τε καὶ λέγων γνωρίζεται, ἕν εἰπὼν εἰς σύστασιν τῶν εἰρημένων, πιστώσω τὸν λόγον. Ὅτι περ ἀφ' οὗ ἐπεδήμησεν τοῖς ἐν ἄστει, ὅλους οίκους μετέπλασεν, καὶ μετεστοιχείωσεν εἰς βίον ἐνάρετον. Τί δὴ τοῦτο; Ορκον ἐκκόψας τῇ παραινετικῇ αὐτοῦ γλώττη, καλλωπισμούς συστείλας τῇ εὐκόσμῳ διδασκαλίᾳ· φιλοπτωχίαν ἐμποιήσας τῇ ἠθικῇ ὑφηγήσει, ἐξ ἧς κένωσις χρημάτων καὶ διανομαὶ ἐφ' οὕς ἐσκεῖτο τόπους δημόσιοι. Πρός τε ἀνάγνωσιν ῥυθμίσας, καὶ πρὸς ὁτιοῦν τῶν καλῶν εὖ ἐπανάγων, καὶ ταῦτα ἐν κόσ πῳ καὶ μόχθῳ νυκτὸς καὶ ἡμέρας, τληπαθῶν, ἀγρυ πνῶν, πεζοπορῶν, ταῖς παρὰ τῶν φίλων καὶ συγ γενῶν δεξιώσεσιν, ἀνταλλάσσων τὰς παρ' ἑαυτοῦ κακοπαθείας, ἔργῳ τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου φθεγγόμενος· Υποπιάζω μου τὸ σῶμα, καὶ δουλαγωγῶ, μή πως ἄλλοις κηρύξας, αὐτὸς ἀδόκιμος γέ νωμαι. θ', Ερεν τοιγαροῦν σύσσημον τῇ βασιλιζούσῃ, τον λόγον ὑπὸ τοῦ βίου μαρτυρούμενον ἔχων, κἀξ αὐτοῦ τοῦ εὐτελοῦς καὶ ἀπερίττου σχήματος, παράκλησις εἰς ἀρετὴν τοῖς ὁρῶσι γινόμενος· εἰ δὲ ὅτι πολιτικὸς ἦν ἔν τισι γλυκαίνων τὴν φράσιν πρὸς τὸ τῶν ἀκουόντων ἰδιότροπον, δράτω τις τὸν καρπὸν, καὶ μὴ μεμφέσθω τὸν τρόπον. Τίς δὲ οὗτος; Ὁ τῶν ἁμαρτανόντων μετάμελος, καὶ ὁ τῶν ἀποτασσομένων τοῦ βίου δμιλος· πρῶτος γὰρ καὶ μόνος σχεδὸν εἰπεῖν πτερωτὴς τῶν τοῦ γένους καὶ τῶν ἔξω γένους, ὁ τῆς ὁσιότητος ἐρασὴς ἡμῶν δέδεικται. Διὰ ταῦτα καὶ προστατεῖν μοκαστηρίου ἀστικοῦ ἀναγκάζεται μὲν οὐ καταπείθεται δέ· καὶ ἄρχειν τῆς Νικομηδέων Exκλησίας ὑπὸ τοῦ τηνικαῦτα προέδρου προτρέπεται μὲν, οὐ συνέρχεται δέ, φεύγων τὸν κλῆρον ὁ τούτου ἄξιος, καὶ τὸ τῆς ἱεραρχίας ὕψος δεδιὼς ὁ τὴν ἀρετὴν μετέωρος. Διὸ καὶ πρὸς τὴν φίλην αὐτῷ ἡσυχίαν ἐπάνεισιν, κἀκεῖ καθιστᾷ μνήμης άξια, πτωχῶν προϊστάμενος, ἀδικουμένων ὑπερασπιζό μενος, θλιβομένους παραμυθούμενος, καὶ θλίψιν οἷαν βούλῃ πιεζομένους θεραπεύων, τοῦτο μὲν διὰ γλώσσης καὶ μέλανος, ἐπεὶ μὴ εἶχεν ἄλλῳ τινὶ φαρμάχῳ ἐπαμύναι τῷ προσιόντι, καὶ ἴσχυέν γε τὸ γράμμα ὡς δῶρον αἰδοῖ τοῦ ἀνδρὸς, κάμπτων πρὸς oi οἰστον τὸν ἐλεεῖν δυνάμενον. κ'. Τοῦτο δὲ καὶ ἐξ ὧν εὐπορεῖτο ἡ χεὶρ ἐπιδιδόναι. πληρούντων αὐτὴν τῶν καλῶς τὰ ἐνόντα κενούντων quod ex quo cum civibus versari cœpit, totas reformavit familias, et ad virtutis cultum convertit. Qua ratione?inquies. Jurandi consuetudinem exscindendo communi notoria sua lingua: reprimendo corporis ornatum superfluum, sua ornatissima doctrina, dissertatione morali inculcando amorem pauperum, unde largitiones pecuniariæ et eleemosynarum distributiones publica, per loca in quibus exercebatur; ad lectionem denique piam et ad quidquid est bonorum operum inducendo, idque in pressura et fatigatione, diu noctuque laborans, vigilans, discurrens, ut accepta ab amicis cognatisque hopitalitatis solatia æquaret tolerantia ærumnorum, ipso opere cum Apostolo protestans: Castigo corpus meum et in servitutem redigo; ne posteaquam aliis prædicavero, ipse reprobus efficiar ®. 19. Sustulerat ergo publicum regnatrici civitati signum, habens sermonem, cui vita congrua præ - beret testimonium: adeo ut, ex ipsa vili abjectoque habitu videntibus esset ad virtutem hortator. Quod si, quia urbanus erat, suavitate quadam condiebat dictionem, ut se aptaret audientium genio; consideretur fructus, et non vituperabitur modus. Quis autem iste? Peccantium resipiscentia et sæculo renuntiantium multitudo. Primus namque et solus, ut si dicam, iuit, qui generi nostro, eisque qui extra illud erant alas addidit ad virtutem, nosque ad amorem perfectionis induxit Propterea instanter rogatus urbani cujusdam monasterii præfecturam suscipere, omnino renuit, et ab eo qui tunc erat patriarcha ad Nicomediensium Ecclesiam regendam invitatus obsequi noluit. clericatum fugiens, quo erat dignissimus; et hierarchicum formidans fastigium, qui solam suscipiobat virtutem. Revertit autem ad dilectam sibi solitudinem, et ibi res fecit memoria dignas, pauperes defendens, injuste oppressos propugnans, tribula tos consolans, et quamcunque afflictionem patienlibus subveniens; idque vel sermone vel epistola propter viri reverentiam, instar muneris efficax ad flectendum eum qui poterat misereri. 20. Ex iis quæ ad manum erant replentibus eam illis qui substantiam suam credebant bene exhauἐπὶ μεθέξει τῶν ἀκενώτων καὶ αἰωνίων. Εἰ δὴ μηδ' riri, propter desiderium inexhaustorum aeterno- * 1 Cor. ix, 27. ΝΟΤΕ. Michael in Vita S. Theodori ista explicat: • Plato sanctissimus Theodori nostri avunculus, iis quibuscum ageret gratissimus, multos ad cœlestis philosophiæ studium pellexit: imprimis autem egregium hunc Theodorum, suum ex sorore nepotem, qui et ipse jam dudum per se ut dicitur, cœperat philosophari. Quin ipsos quoque Theodori parentes et fratres, Josephum et Eutymium, cum parva sorore, et suos ipsius fratres adjecit Plato, qui numero item tres erant. Hos omnes tanquam ex com. posito communi vitæ cælibem anteponentes, deducit ille secum et disciplina imbuit præstantiore. At illi confestim ei opes et divitias et cæteras facultates pauperum sinibus ingerunt, servos innumerabiles in libertatem vindicant, Deumque secuti ac ducentem Palrem, Byzantium reliquunt. «Hæc ibi quæ sub Leone Chazares cœpta, sub Irene peracta sunt, quando pariter omnes ad Sacudionis monasterium secessere, ut mox sequenti capite dicetur. S. Tarasium CP. patriarcham intelligo: qui cum piissima Irene orthodoxiam restituit, dabatque operam ut Ecclesiæ quæ sub Iconomachorum tyrannide, vel episcopis orbatæ mærebant, vel hæreticis tradita, lupos pro pastoribus alere cogebantur, his ejectis, legitimos et orthodoxos sortirentur.

rumque bonorum satagebat largiri, ut poterat, aut ἑτέρῳ, παρακλήσει ἐξαίρων τὸ ἄλγος, καὶ μακροτέρα διερωτήσει ἀπαλύνων τὴν τραχυνομένην καρ διαν τοῦ κάμνοντος. Τί θαυμαστὸν πρὸς ταῦτα, καὶ αὐτὸν μετὰ τοῦ ἀοιδίμου Ἰὼβ ἐκεῖνα λέγειν· Δι έσωσα πτωχὸν ἐκ χειρὸς δυνάστου, και ὀρφανῷ οὗ οὐκ ἦν βοηθὸς ἐβοήθησα, στόμα δὲ χήρας με ηυλόγησεν, δίκην δὲ ἦν οὐκ ᾔδειν ἐξιχνίασα· ὧν ἕνεκεν καὶ ὡς πατὴρ ἐγνωρίζετο, καὶ ὡς προστάτης ἐμεγαλύνετο, καὶ ὡς κηδεμὼν ἐμακαρίζετο, όρώμε νος, ἀπαντώμενος, ξενιζόμενος, παρὰ μονασταῖς, παρὰ μιγάσιν, εἰς τὰ ὑπερέκεινα ὧν ἠσκεῖτο τόπων τῆς περὶ αὐτοῦ φήμης διαδραμούσης, καὶ πάντων τὸν Πλάτωνα ἐν ταῖς ἑαυτῶν γλώσσαις, ὡς μέγα τι καὶ ἀξιάγαστον χρῆμα, ἐπιφερόντων· ὅν καὶ ὁ μέλο λων χρόνος εὖ οἶδ' ὅτι οὐ σιγήσειεν, εἴπερ ἀρετὴ saltem consolando dolorem eximens, exasperatum mœrore animum leniebat prolixiori confabulatione. Quid mirum? Poterat cum venerando Job dicere: Salvum faciebam egenum de manu violenti, et orphanum cui non erat adjutor: benedictio perituri super me veniebat, et cor viduæ consolatus sum: causam, quam nesciebam, diligentissime investigabam 7. Quapropter agnoscebatur ut pater, laudabatur ut protector, benedicebatur ut curator, visebant, occurebant, suscipiebant eum tam qui solitariam quam qui communem profitebantur vilam; et ultra quæ incolebat loca differebatur ejus fama, cum in omnium ore esset Plato, velut res maxima atque dignissima: quem profecto nec futura silebunt tempora, cum virtus res sit immor πρᾶγμα ἀθάνατον. talis. CAP. IV. κα'. ᾿Αλλ᾿ ἧκεν ἡμῖν ἡ χριστοφόρος Εἰρήνη, ἡ φερωνύμως βασιλεύσασα, ἐν ᾗ μετὰ τῶν ἄλλων καλῶν καὶ ἡ τοῦ μονάζειν παντὶ τῷ βουλομένῳ ἠνέψατο θύρα, πάλαι ὑπὸ ἀσεβοῦς βασιλείας κεκλεισμένη, καθάπερ ὑπὸ Ἐλληνιζούσης το Χριστιανίζειν. Ἐντεῦ θεν ἡ περὶ ἡμᾶς μὲν πανέστιος ἀποταγή, τοῦ δὲ πανεσφήμου Πατρός ἡ μετὰ τὴν ἡσυχίαν ἡγεμονία, οὐ βουλομένου μὲν, οὐδὲ ὀρεγομένου ἄρχειν (πῶς γὰρ ἂν ὁ τὰς μεγίστας φυγών ἐρχὰς ἐφέσει τῶν ὑφειμέ νων ἡλίσκετο ἀλλὰ τὸ μὲν κατακλασθεὶς ὑπὸ τοῦ αἵματος (εἰρήσεται γὰρ τ᾿ ἀληθὲς, εἰ καὶ τραχύτερος ὁ λόγος), τὸ δὲ καὶ ἐλπίσας τὴν αὐτὴν ἴσχειν ήσυ Υίαν, κἂν τῇ ἡγεμονείᾳ, ὅπερ οὐχ οἷόν τε. Οὐδὲ γὰρ ζητήσας εὗρε τὸ ἐλπιζόμενον· κἀντεῦθεν αὐτῷ οἱ πολ λοὶ πνεύσαντες πειρασμοί· τὸ δὲ ὑφ᾽ ὧν καὶ δι' οΰς, ἀφίημι λέγειν, αἰδοῖ τῶν προσώπων, πλὴν ἕλκει βίον ὀδυνηρόν τε καὶ ἀνώμαλον, καὶ τῆς οἰκείας ἕξεως ἀναρμόδιον. Præficitur Sacudionis monasterio Plato, et pro veneratione sanctarum imaginum agit in concilio. 21. Nunc commemoranda nobis venit Christianissima Irene, pacifca, juxta sui nominis etymon, imperatrix; in qua hoc præter alia laudendum venit, quod sub ea sit aperta janua volentibus vitam monasticam amplecti, ante hac regnantibus impiis haud minus clausa sub ethnicis erat ad Christianismum. Tunc universa nostra familia renuntiavit sæculo: tunc celeberrimus Pater noster post quietem solitudinis suscepit prælaturam: suscepit, inquam, nec volens nec cupiens (quomodo enim, qui maximas fugerat, dignitatum minimarum desiderio teneretur?), sed partim consanguineorum precibus emollitus (dicam enim quod res est, etsi paulo id inconcinnius videatur), partim confidens, quod vel in ipsa præfectura posset pristinam quietem conservare: sed hoc nequaquam ut sperabat obtinuit; mulle enim tentationes ei ex hoc capite provene runt: a quibus vero et per quos eæ fuerint suscitatæ, personarum respectu dicere prætermitto: hoo tantum significo, quod vitam molestiis plenam a suoque instituto et proposito alienissimam duxerit. 22. Quid autem fecit generosi animi rectique consilii vir? Postquam ad prælaturam raptum se vidit, neque eam effugere (quamvis de hoc sæpius deliberaret) citra periculum posse; quemadmodum gubernator prudens, in medio circumstrepentis procellæ constitutus, omnem animi torporem a se excussit et mentis oculos sursum attollens, investigare capit vivorum sanctorum vitas, non ad ἀνδρῶν βίους· οὐ πρὸς τὰ προσεχῆ παραδείγματα recentia exempla respiciens (hæc enim plerumque distorta confusaque sunt), sed ad archetypam apostolicæ vitæ imaginem, quod facere oportet omnes eos qui perfectæ virtutis simulacrum exprimere in se cupiunt, et vitam volunt ad similitudinem Patrum atque ad salutem instituere. 23. Primum autem hoc fecit, et quidem admo7 Job. v, 13; xxix, 12, 16. κβ'. ᾿Αλλὰ τί ποιεῖ ὁ γενναῖος ἐκεῖνος ὄντως καὶ εὐθύβουλος; Ἐπειδὴ ἑώρα ἑαυτὸν ἑαλωκότα τῇ προ στασίᾳ, καὶ φυγεῖν ταύτην οὐκ ἀκίνδυνον, καίπερ πολλάκις βουλευσάμενος, οἷά τις οἰακοστρόφος, ἐν μέσῳ κκύδωνος περιζέοντος, τὸ τῆς ψυχῆς ὀκνώδες ἀποσεισάμενος, καὶ τὸ τῆς διανοίας ὅμμα ὑψιφρό νως ἀνατείνας, ιχνηλατεῖ λοιπὸν τοὺς τῶν μακαρίων βλέπων, ἐπεὶ λοξά και συγκεχυμένα, πρὸς δὲ τὴν ἀρχέτυπον εἰκόνα τῆς ἀποστολικῆς ζωῆς ἀποσκο πῶν (ὃ δεῖ πάντας τοὺς τῆς ἀρετῆς γραφέας ποιεῖν, εἴ γε μέλλοιεν Πατροείκελον καὶ σωτήριον τὸν ἑαυ τῶν βίον ἀπεργάζεσθαι), πρῶτον τοῦτο ποιεῖ, καὶ λίαν νεανικῶς. NOTE. κγ'. Εἰς τὰς τοῦ μεγάλου και θεοφόρου βασιλείου Græce μιγάδες. Sirletus conjugatos vertit, et μονασταῖς, monachis, eos opponit.

ORATIO XI. LAUDARIO S. PLATONIS HEGUMENI. νομοθεσίας εἰσελθὼν, ὡς ἐν παραδείσω, καὶ εὑρὼν dum strenue. In magni atque divini Basilii Reἐναντιουμένην τῇ μοναδικῇ πολιτεία τὴν ἀνθρωπίνην συνήθειαν, πρὸς τῷ τοῦ θήλεως ζώῳ δούλαις τὰ κοινόβια διοικούμενα, κἀντεῖθεν πολλὰς τὰς ἀτοπίας τικτομένας, μείζους δὲ τὰς ψυχικὰς ζημίας ὑφισταμένας, δρα τί ἐργάζεται. Επερωτήσεσι πρότερον χρησαμένος παρὰ τῶν εὖ εἰδότων, ὡς ἂν μηδὲ αὐτὸ τὸ καλὸν ἀβασάνιστον εἴη (τῆς γὰρ αὐταρεσκείας πόῤῥω νεύων, οὐκ ἦν τι, ὃ μὴ συμβουλίαις διεπράττετοί, καινοτομεῖ τὰς ἐκνόμους παραδόσεις ὡς φι λοκάκους αἱρέσεις, καὶ καθιστᾷ τὸ ἑαυτοῦ μοναστήριον ἄτερ δούλων, ἔξω τοῦ θήλεως ζώου δίχα ἐμπορικῆς ἄλλης προσόδου, άτινα καπηλικὰ κέρδη ὁ αὐτὸς θεῖος Βασίλειος ὀνομάζων, φευκταῖα εἴρηκεν. Γίνεται δὲ ἡ κατόρθωσις οὐκ ἀμογητί, ἀλλὰ γὰρ καὶ λίαν περιστατικῶς ἐκ τῶν ευνασκουμένων ἀηθῶν „ ὄντων, καὶ ἐκ τῶν ἔξωθεν ἀντιπραττόντων τῷ ἀγαθῷ σκοπῷ, οὐκ ὀλίγων ὑπαρχόντων. Καὶ οὐ θαυμαστόν • ἐπεὶ μηδὲ συνήθειαν περικόψαι τῶν ῥᾴστων καὶ εὐπετῶν, μηδέ τι ἀνεπίφθονον τῶν ἐπαινετῶς ἑλου μένων. Αρ' οὖν οὐχ ὑπερανεστώσης διανοίας ἀπορ ξαγῆναι ἐπιβλαβοῦς παραδόσεως, καὶ τοιοῦτον προθεῖναι ἑαυτὸν ὑπόδειγμα καλὸν τοῖς βουλομέ νοις μὴ μόνον ὀνόματι, ἀλλὰ καὶ πράγματι μονάζειν, καὶ οἰκεῖον τῷ βίῳ καὶ τὸ ἔργον ἔχειν. Πῶς γὰρ ἂν μοναστῆς ἀληθινὸς, ὁ δεσποτείας φόβον δούλοις ἐπανατεινόμενος; ἢ πῶς ἀγοήτευτος τὴν ὅρασιν ὁ ἐκ θεωρίας τοῦ συνόντος αὐτῷ ὑπουργικοῦ θήλεως ἀσκητὴς καθυπηρετούμενος; ὅπουγε καὶ τούτου ἐκε τὸς ὑπάρχων, τῷ ἐμφυλίῳ πολέμῳ συνβέβηκεν ἁλίσκεσθαι. Ηψατο τοιγαροῦν ὁ ζῆλος τῶν ἐγγύθεν, καὶ μετέλαβον τοῦ ἀγαθοῦ οἱ φιλόθεοι πόῤῥωθεν, κἀκεῖνος τὸ κλέος διαιωνίζον ἀπηνέγκατο. Εἰ δὲ καὶ ἄλλον ἔσχεν συναγωνιστήν τε καὶ συλλήπτορα, φημὶ δὴ τὸν ταῦτα λέγοντα καὶ γράφοντα, τῷ Πατρὶ τὴν χάριν ἀνεκτέον· παιδὶ γὰρ προσήκει τὸ πάντα παρ τρώζειν, καὶ ὅλον ἑαυτὸν ἐμπαρέχειν τῷ γεννή τορί. gulas, velut in paradisum ingressus, et inveniens monasticæ conversationi contrariam esse consuetudinem humanam, qua inductum erat, ut propter feminei generis animalia ancillæ in monasteriis habitarent unde multa proveniebant incommoda, et plures quoad spiritum molestiæ, vide quid egerit. Auditis peritiorum sententiis, ut ne ipsum quidem bonum temerarie ageret (procul enim remotus ab arrogantia, citra consultationem faciebat nihil), abscidit illegitimas traditiones velut pestiferas, hæreses, suumque monasterium habendum constituit absque mancipiis, absque feminei sexus animalibus, absque omni alio mercatorio proventu quæ cauponaria lucra idem divinus Basilius appellans, fugienda esse dixit. Inducta est autem bec reformatio haud sane facile, sed perquam ægre tum propter cohabitantes inexpertos, tum propter externos bonæ isti intentioni repugnantes: qui non erant pauci. Neque id sane mirum; quia non est facile aut expeditum consuetudinem exscindere, neque invidia carent præclari conatus. Nunquid enim præcelsæ mentis est recedere a noxia traditione, seque ipsum ponere in exemplum bonum, volenti solitarie vivere, non solum nomine, sed etiam re, et professioni congruum opus habere? Quomodo autem vere solitarius erit, qui dominationis mancipiis incutit? Quomodo castos habebit oculos ascetes ille, qui mulieris sibi cohabitantis utitur ministerio? cum etiam contingat aliquos, extra hoc discrimen positos, capi. Accensa est ergo vicinorum emulatio, et ad longius positos Dei amatores participatio boni inventi pervenit; ipse vero æternam sibi comparavit gloriam. Quod si alium habuit consilii atque laboris socium, ipsum qui hæc dicit et scribit, omnis ad Patrem referenda est gralia: decet enim filium in omnibus assimilari patri, seque totum formandum tradere genitori. 24. Postea sequestravit se ab urbanis circuitionsbus, & conversatione habitantium civitates, a fami liaritate virorum principum, iutra spiritualem auJam fixum retinens pedem; ubi rationali intendebat gregi, pascens eum doctrina gramine, et potans flumine instructionis. Unde factum est, ut fecundo germine prolificaret Lia, grex augeretur et celebris fieret, Deus autem, ut sanctus, laudaκ. Ἔπειτα περιστέλλει ἑαυτὸν ἐκ τῶν ἐν ἄστει προόδων, ἐκ συνουσίας ἀγχιστευόντων, ἐκ· συνδιατρι6ῆς ἀρχόντων, εἴσω τῆς πνευματικῆς αὐλῆς ἔρηρισμένον ἔχων τὸν πόδα· ἐπιστατεῖ τοῖς λογικοῖς θρέμ μασι, διατρέφων διδασκαλίας πόᾳ, καὶ ναματίζων κατηχήσεως ρείθρῳ· ἐξ οὗ τί γίνεται; Εὐθαλεῖ ἡ Λία, αὔξει τὸ ποίμνιον, γίνεται περιβόητον, δοξάζε ται ὁ ἅγιος Θεός, παρ᾽ οὗ πᾶν ἀνθρώποις τὸ κατορθούμενον. Αλλ' οἷόν με ἐν μέσῳ τῶν εἰρημένων λα- retur, a quo hominibus omne bonum provenit. Sed θὼν μικροῦ δεῖν παρέδραμεν! Ηδη κρατησάσης τῆς εὐσεβοῦς Εἰρήνης, καὶ πολλῶν λόγων βαλλόντων καὶ quale illud est quod in medio dicendorum latens parum abfuit quin præterirem. Cum jam regnaret ΝΟΤΑ. Grece est πρὸς τῷ τοῦ θήλεος ζώῳ δούλοις τὰ κοινόβια διοικούμενα, et infra καθιστᾷ τὸ ἑαυ τοῦ μοναστήριον ἔξω τοῦ θήλεος ζώου, quæ Sirletus, longissime aberrans a mente auctoris, sic Latine reddidit. Cum feminarum cœnobia gubernarentur a servis maribus, et infra, suumque monasterium constituit remotis servis ac mulieribus. Existimo levi correctione fieri posse, ut et feminas removisse a suo monasterio sanctus intelligatur, et animalia quorum causa illæ adhibebantur; et hanc esse mentem genuinam auctoris, qui de mulierum cœnobiis nec cogitavit quidem cum hæc scriberet, patebit examinanti. Ergo τὸ τοῦ θήλεος ζῶον intelligo femini sexus animalia, vaccas, oves, capellas et quæ etiam in monasteriis aluntur ad feturam, itemque ad lactis et casei proventum: atque pro δούλοις, lego δούλαις. quod autem διοικεῖν non 80lum gubernare, sed etiam habitare significet, palam est. Dissimulo cætera hic consequenter minus apte reddita.

" pientissima Irene, et circa questionem de veneran- βαλλομένων περὶ τῆς τῶν σεπτων εἰκόνων ὑποθέ σεως, παῤῥησιάζεται πρὸ τῶν πολλῶν καὶ σὺν ὀλί γοις τὴν ἀλήθειαν, μάχεται τοῖς εἰκονομαχοῦσιν καθ ὅσον οἷόν τε, ἐπεὶ μηδὲ δογματικὸς ἦν, ἀλλ᾽ ἁπλοῦν μὲν τὸν λόγον, εὐρύχωρον δ' ὅμως φερωνύμως καὶ πειθήνον [Γ. πειθανὸν] ἔχων. Απόδειξις τῶν εἰρημένων, τὸ ἐν καθέδρα μητροπόλεως τῶν ἐπιφανῶν, ἐν τῇ κατὰ τοὺς ἁγίους Αποστόλους συνόδῳ, παρὰ τοῦ τηνικάδε προεδρεύοντος κατ' ἐκλογὴν τεθῆναι τὸν ἄνδρα, οὔτε πρότερον πτοηθέντα τὰς ἀπειλὰς τῶν αἱρετιζόντων, οὔτε τηνικαῦτα ὁποπτήξαντα τὴν ἀποτροπὴν καὶ ἐπιδρομὴν τοῦ στρατιωτικού τάγματος, ἡνίκα ὥρα μησεν πρὸς τὸν μέγαν νεών, καταβοῶν τοῦ προέδρου καὶ ἀνευφημῶν τὸν κατὰ τῶν σεπτῶν εἰκόνων ψευδοσύλλογον. Καὶ μικρὸν ὕστερον, ὁπότε διελύετο τὸ τῆς ἀληθείας ἄθροισμα, καὶ ὡς ἐκ μέσου λεόντων ἡ βασίλισσα ὑπεξήει, ἄνευ αἵματος, ὡς εἰπεῖν, δειχθεῖσα μάρτυς, καὶ ὁ ἡμέτερος καθηγητής τῷ ἀρχιερεῖ συνεπόμενος, οὐδὲν ἐπὶ τοῖς τετολμημένοις ἐδεδοίκει μικρὸν γάρ ἐστι τὸ ἐν τῇ Νικαέων συνόδῳ ἐκ δευτέ ρου εὑρεθῆναι, διὰ τὸ ἐκ μέσου τότε γεγονέναι τὸν ἀτίθαθον λαὸν καὶ ἀτεράμονα. dis imaginibus in utramque partem multa jactarentur, ante multos et cum paucis libere veritatem profitetur; pugnat quantum potest contra Iconomachos. Quamvis enim non esset dogmaticus, sed simplici uteretur sermone; eum tamen habebat copiosum (juxta nominis sui, a latitudine sumpti, proprietatem) et persuasioni perquam idoneum. Cujus rei argumentum est, quod in ea quæ ad sanctos apostolos coactu est synodo ab eo qui tunc erat patriarcha electus ipse sit, qui poneretur in cothedra metropolis omnium illustrissimæ, et sicut antea non timuerat minas faventium hæresi, sic neque tunc formidavit prohibitionem incursumque ordinis militaris, quando is impetum fecit in magnum illud templum, insanis clamoribus patriarchæ obstrepens, et pseudosynodum laudans olim adversus imagines habitam. Paulo post, cum dissolutus esset cœtus ille, pro veritate stabilienda collectus, evasit imperatrix, velut e medio leonum, facta, ut sic loquar, circa sanguinem martyr; el hegumenus noster patriarcham secutus, propter ea quæ fuerant audacter designata non fuit perterritus: moxque inventus est in secunda Nicæna synodo, quia dissipata tunc fuit plebs illa tumultuosa et pervicax. 25. Postquam hac sic gesta et orthodoxim tro- κε'. Ἐπειδὴ δὲ ταῦτα οὕτω καὶ τὸ τῆς ὀρθοδοξίας phæum erectum fuit; ad suum monasterium re- τρόπαιον ἐκρατύνθη, ἐπανῆκεν ὁ Πατὴρ εἰς τὸ οἰvertit beatus, exercendæ prælature vacans: ubi κεῖον φροντιστήριον, ἐχόμενος τῆς προστασίας· καὶ prolapsus in morbum, qui mortis indicia præ se- βληθεὶς νόσῳ, ἀπόγνωσιν ζωῆς ὑποδηλούσῃ τῷ ἐρο ferebat ac velut insperato gavisus lucro, re- μαίῳ τῆς ἐπιθυμίας, μετατίθεται τὴν ἀρχὴν ἐφ' giminis onus in nos transfert, nec dignos quidem – ἡμᾶς, τοὺς μηδὲ τοῦ ἄρχεσθαι ἀξίους. Εὑρίσκει οὖν qui ab ipso regeremur. Invenit ergo concupitam humilitatem, accepit inducias molestiarum, liberatus est a circumdantibus se vexationibus, apparuitque idem qui antea nec pecuniæ, nec possessionum, nec negotiorum appetens, cum jam non haberet invidia amplius occasionem obnubilandi radios virtutis ejus. Nam et viri justi tentantur, ut ex ipsa malorum tentatione auro similiores evadant quoad animam, recteque incedentes non labascant, et di scant quidquid a se bene geritur esse ex Deo. τὴν ποθουμένην ταπείνωσιν, λαμβάνει ἀνακωχὴν τῶν λυπηρῶν, λύεται τῶν συνεχόντων ἐπηρειῶν, ὀφθεὶς οἷος ἦν τὸ πρότερον, ἀφιλάργυρος, ἀφιλοκτήμων, ἀφιλοπράγμων, τῆς δυσμενείας οὐκ ἐχούσης χώραν ἔτι συννεφεῖν τῆς ἐκείνου ἀρετῆς τὴν ἀκτῖνα· πειράζονται γὰρ καὶ δίκαιοι, ὡς ἂν τῇ πυρώσει τῶν λυπηρῶν χρυσοειδέστεροι τὰς ψυχὰς γένοιντ᾽ ἂν καὶ μὴ ὑπολισθαίνουσιν εὐθυποροῦντες, ὡς ἂν μάτ βόταν παρὰ Θεοῦ αὐτοῖς εἶναι πᾶν τὸ κατορθούσ μενον. ΝΟΤΕ. «Anno 6 imperii Constantini et Irenes, die 17 Augusti, indictione 9, anno Christi 785, cœpta illa synodus. Sed scholariorum et excubitorum copis, nudatis gladiis, impetum in eos fecere;' mortemque tam ipsi patriarchæ, quam orthodoxis episcopis, et monasteriorum propositis inferre minati sunt.» Ita Theophanes. Patriarcha erat S. Tarasius, in cujus Vita 25 Februarii, num. 17, eadem latius dicuntur. Hallucinatus est autem in signiter Sirletus, quando pro Constantinopoli quæ hic μητρόπολις τῶν ἐπιφανῶν dicitur, id est illastrium urbium metropolis, finxit urbem metropolitanam Epiphanorum, in quas synedus convocata fuerit. Neque in hoc tantum hallucinatus est nimis festinus interpres: sel semel sibi imaginatus pseudosynodum aliquam, in qua non ad dicendum e cathedra honorifice invitatus, sed ad disputandum fuerit insolenter provocatus Plato; consequenter de Platone dicit, adversus præsidem clamavisse, et vituperasse impiam synodum: cumn ἀνευφη μεῖν signifcet contrarium, idque dicatur de miktibus laudantibus pseudosynodum, habitam sub Copronymo. Huic autem principio consona sunt quæ sequuntur cætera. Coepta ea synodus 8 Kalend. Octobr., indict. 11, anno 787., desiit 3. De ea Michael in Vita Sancti Theodori: «Convenerunt ex variis Patres trecenti numero et quinquaginta, inter quos adfuit et Plato:» et subscribit ipse, Πλάτων ἡγούμενος Σακουδιῶντο. Plato hegumenus, seu præpositus Sacudionis. De hoc monasterio ista habentur in Vita S. Theodori: «Cum agrum quemdam ex suis Boscycium nomine ad sacram mansionem abdicasset, cui et oratorium inerat Sacudionis cognomento, illuc omnes quos ante retulimus, se una recipientes, Deo promissa reddere et implere properabant.» Describitur dein amoenitas loci in olive inter arbores, aquas, et campos siti: nec procul videtur Constantinopoli abfuisse. In eadem Vita dicitur extrema sibi instare simulasse, et sic, conspirantibus suffragiis, Theodorum electum fuisse.

ORATIO XI. LAUDATIO S. PLATONIS HEGUMENI. CAP. V. Quæ passus sit Plato ob reprehensum Constantini et Theodotes adulterium. jam dicendo absolvimus:quare ad id quod celebrius fuit orationem convertamus. Sed hic prope adest ut ingemiscam, veritatem quidem picere aggrediens, invitus tamen rem ut acta est narrans, dum iis parcitum cupio qui ipsam egerunt. Quando tamen possibile non est aliter manifestare ea quæ min me occultari debent, quoniam ubique vulgata jam sunt, exordior ipsa hic describere; non ut iis qui impliciti fuere insultem, sed ut beati virtutem depradicem. Va tibi, terra, inquit ille, cujus rex puer est quod autem olim ex Scripturis audivi, nunc ipsa didici experientia. Constantius, Irenes surculus, cujus recta quidem ex materna pietate fdes fuit, vita autem depravata, tanquam @stro κζ'. Ὁ μὲν οὖν τῆς καθηγήσεως τρόπος, ήδη πεπέ- 26. Quomodo prælaturam gesserit sanctus Plato ρασται· τρέψομαι δὲ τὸν λόγον ἐπὶ τὸ διαβοητότερον. Ἀλλ᾿ οἴμοι! στένειν πάρεστιν, όρμωμένῳ μὲν τ᾿ ἀλη θῆ φρᾶσαι, ἀναινομένῳ δὲ τὴν διήγησιν φειδοῖ τῶν δεδρακότων· Όμως ἐπεὶ μὴ οἷόν τε ἄλλοις φανερῶσαι τὰ κρυβῆναι μὴ ὀφείλοντα, καίπερ πανταχοῦ διαθρυλλούμενα, ἐπὶ τὴν δήλωσιν ἐλεύσομαι· οὐ θριαμβεύ ειν τοὺς δράσαντας βουλόμενος, ὅσον στηλογραφῆσαι τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀειμάκαρος. Οὐαί σοι, πόλις, φησίν, ἧς ὁ βασιλεύς σου νεώτερος ἐστιν, τῆς Γραφῆς πάλαι μὲν ἀκήκοα, νῦν δὲ ἐν πείρᾳ γεγένημαι. Κωνσταν τῖνος, ὁ τῆς Εἰρήνης ῥάδαμνος, οὗ ἡ πίστις μὲν ὀρθὴ ἐκ μητρικῆς εὐσεβείας ἐσφραγισμένη, ὁ βίος δὲ σκαμβὸς ἐξ αὐτοκρατορικῆς ἀκολασίας οιστρηλατημένος· ἄρτι γὰρ κρατήσας ἐν νεαζούσῃ ἡλικίᾳ, ὁμοῦ μὲν τῆς μητρώας αἰδοῦς καὶ φυλακῆς ἀφηνιάσας, η stimulabatur imperatoria insolentia, cum in ὁμοῦ δὲ τῶν τοῦ Θεοῦ νόμων ὑπερφρονήσας, ἐκβα λὼν τὴν νομίμως αὐτῷ συναφθεῖσαν γυναῖκα, μοι χεύει κατὰ τὸν Ἡρώδην. ᾿Αλλὰ τίνος ἕνεκεν ἡ ἱστο ρία; Ὅτι τοῦ Προδρόμου ὁμόζηλος καὶ ὁ ἡμέτερος καθηγητὴς πεφανέρωται πως, πάντων σχεδόν συνελθόντων τῇ παρανομία, μόνος, ὡς εἰπεῖν, οὗτος σὺν τοῖς ἑαυτοῦ παισὶν εἴτ᾿ οὖν φοιτηταῖς ἀκλόνητος διαμένων, ὑπὲρ οὗ ὅσα καὶ ἡλίκα δι᾽ ὅλου ἔτους τὰ ἀγωνίσματα, ἀκοαὶ ἐπ' ἀκοαῖς, ἀπειλαὶ ἐπ' ἀπειλαῖς, μαστίγων, ἐξοριῶν, ἀκρωτηριασμῶν. ætate admodum juvenili regnare coepisset, simul et maternæ reverentiæ custodiæque frenum excutiens, et Dei legem contemnens, ductam logi timis nuptiis conjugem repudiavit, et Herodis inslar machatus est Hoc autem quo spectat? Quia zelum Prodromi palam est imitatus Pater noster; cumque fere omnes iniquitati consentirent, solus ipse, ut sic dicam, cum pueris sui, seu mavis filiis, inconcussus perstitit: quamobrem quæ et quanta non fuerunt per totum unum annum subeunda certamina! rumores supra rumores, minæ supra minas, verberum, exsiliorum, mutilationum. κζ'. Ὡς δὲ οὐδὲν ἐντεῦθεν ἠνύετο τῶν σπουδαζομένων τῷ Καίσαρι, ἐφ᾽ ἕτερον μέτεισι τρόπον· καὶ ἦν τὸ μὲν δραμα κατὰ τὸ ἀδόμενον ἑτέρων, ἡ δὲ χείς Αβεσσαλώμ ἡ τοῦτο πρακτεύουσα. Ἴστε τοὺς παραπεμφθέντας μονάζοντας, καὶ τὰ σταλέντα γράμ ματα. Καὶ τέλος ἐπειδὴ καὶ ταῦτα ἕωλα καὶ ἀβέβαια, τοῦ Πατρὸς τὰ δέοντα ἀντεπιφέροντος καὶ ἀντεπιστέλλοντος, ἡ ἀνακάλοψις τῆς βασιλικῆς μορφῆς, οὐκέτι χώραν ἔχοντος τοῦ προσωπείου, φαίνεσθαι. Αβάλε τα τότε γεγενημένα παρὰ τῶν σταλέντων δύο στρατηγῶν, ὡς ἐπὶ πολεμίων τινῶν πρὸς τὸν ἄοπλον μοναστὴν τοῦ Χριστοῦ, καὶ μόνῳ τῷ θείῳ νόμῳ φραττόμενον. Ἦρθη ποιμὴν ἐκ μέσου, καὶ διεσκορπίσθη τὰ πρέβατα ἀπὸ τῆς ποίμνης· οἱ μὲν ἐτύφθησαν, ἄλλοι ὑπερωρίσθησαν, ἕτεροι εδιώχθησαν, καὶ τόγε ἔλεεινότερον, θέσπισμα βασιλικὸν ἀπροσδέ κτους εἶναι πανταχοῦ τοὺς διὰ Κύριον δεδιωγμένους • καὶ ὑπήκουσάν γε οἱ τῶν σεμνίων προϊστάμενοι, καὶ σπάνιος ὁ ἀποτολμῶν εἰσδέξασθαι· καὶ Χριστὸς ἐκάθευδεν, δι' οὕς οἶδεν τρόπους, δοκιμάζων τὰ για γνόμενα, τῶν μὲν βασανίζων τὸν πρὸς αὐτὸν πόθον εἰ ἐπιμένοιεν τῶν δὲ τὸ ἀπάνθρωπον οἰκτιζόμενος ἐνεγκεῖν εἰς μετάμελον. 27. Cum autem sic nullatenus intentum suum assequeretur imperator, ad aliud se convertit: et erat quidem aliorum opus; sed secundum illam decantatissimam in Scripturis tragoediam, manus Absalom faciebat omnia. Scitis submissos fuisse monachos, scitis litteras scriptas. Cumque hæc etiam inania et infirma esse appareret, Platone quod quum erat manutenente et præferente, revolatus est tandem ipse imperator, qui sub perso na diutius pcculari non poterat. Vah! ob ea quæ gesta a duobus exercituum ducihna, tanquam adversus hostes quosdam missis, contra inernem Christi monachum, et sola Dei lege defensum. Sublatus est de medio pastor, et disperse sunt oves gregis. Et alii quidem verberabantur, relegabantur alii, cæteri persecutionem sustinebant; quodque mirabilius fuit, Cæsareum edictum erat ne uspiam reciperentur, qui talia patiebantur propter Domi num; et edicto illi parebant præsides monasteriorum, adeo ut vix ullus inveniretur, qui auderet præbere receptum. Christus autem dormiebat, ob notas sibi causas; horum quidem in se probans amorem, an esset constans, illorum vero miserans inhumanitatem, ut eos ad pœnitentiam provocaret. * Eccle. x, 10. ΝΟΤΕ. Copulavit sibi Constantinus illegitimo conjugio Theodoten cubiculariam, mense Augusto, indictione 3, an. 795. Vide Theophanem.

28. Quid autem athleta Christi? Avellitur sponte a propriis membris, solusque derelinquitur, animam suam ponens pro ovibus suis, juxta Evangelium, utpote vere pastor bonus. Violenta manu ad Cæsarem ducitur: resistit in faciem, audacter dico, velut alter Joannes Christi prodromus, eo solum excepto, quod hic suo ipsius, ipse alterius ductu venit. O virilem animum! Non est reveritus majestatem imperii, non formidavit minas, non est emollitus blanditiis, idque cum ex suo sanguine esset mulier quæ Herodiadem referebat: sed imperterritus pronuntiavit, et non erubuit verbum veritatis. Dixit Præcursor Domini: Non licet tibi habere uxorem Philippi fatris tui: similia illius imitator dixit, ad eum qui similem se Herodi fecerat, capite tamen minutus non est: noluit enim imperator, quemadmodum prædixerat, martyrem facere, ad ultimum certamen voluntate promptum. Cenfessorem tamen Christi fecit, etiam nolens, veritatis thesaurum, ut maleficum hominem, concludens cellula, clavesque supra claves ponens, et jubens per angustum foramen cibum ei præberi sic ut a nemine conspici posset, quem Christus intuebatur. 29. Qui autem in his cooperabantur Cesari, erant monachorum præsides, quorum erubesco proferre nomina. Carcer vero, o rem miseram | carcererat, miserabile monasterium ipsius palatii Echecolla dictum, custos carceris admirandus, ipse qui machos coronaverat. Heu me! exclamare lubet cum Propheta, Periit sanctus de terra, et rectus in hominibus non est 10. Quid nunc eum commemorem, qui sanctum custodiendum tradidit illicitarum nuptiarum conciliatori sut eum qui missus ab imperatore præsumpsit innoxium judicare? Quid Episcopos dicam a Cæsare deputatos, ut solo verbo consentire justum facerent, eumque a carcere liberatum dimitterent res suas pro arbitrio administrare? Quid denique subsannantes ei ac detrahentes recenseam, sanguine conjunctos et alienos, habitu similes et dissimiles. O absurditatem! aut potius injuriam factam veritati Delirio generosum virum arguebant, qui adulterium volebant conjugium videri: spargebant inani gloria duci pro Christo decertantem, ii qui studio agendi loquendique ex voluntate Cæsaris exciderant Domini sui imperio. Sustinuit nihilominus inhumanam temporis illius calamitatem athleta Christi, solam intuens veritatem et retri9 Marc. vi, 18. 10 Mich. VII, κη'. Τί οὖν ὁ τοῦ Χριστοῦ ἀθλητής; Αποτέμνεται τῶν οἰκείων μελῶν ἐθελοντής, καταλιμπάνεται μου νώτατος τὴν ψυχὴν θεὶς ὑπὲρ τῶν προβάτων, κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ ὡς ἀληθῶς ποιμὴν ἀγαθὸς, ἄγεται ἐπὶ τὸν Καίσαρα ὑπὸ βριαροῦ χειρός, ειστήκει κατὰ πρόσωπον, εἰ καὶ τολμηρὸν εἰπεῖν, οἷον Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος τοῦ Κυρίου, πλὴν ὅσον ὁ μὲν αὐτοκίνητος, ὁ δὲ ἑτεροκίνητος. Ὢ τῆς ἀνδρικῆς καρδίας! οὐχ ὑπέπτηξεν τῷ κράτει, οὐκ ἐνέδωκεν ταῖς ἀπειλαῖς οὐκ ἐχαυνώθη ταῖς πειθανότητι, καὶ ταῦτα οὔσης ἀφ' αἵματος τῆς τῇ Ἡρωδιάδι ὁμογνώμονος· ἀλλ' ἐφθέξατο ἀτρέμας, ἀλλ᾽ ὡμολόγησεν ἀνεπαισχύντως τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Εἶπεν ὁ τοῦ Κυρίου Πρόδρο μος· Οὐκ ἔξεστίν σοι ἔχειν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου. Εἶπεν καὶ ὁ τούτου μιμητὴς τὰ ἐφάμιλλα πρὸς τὸν Ἡρώδου ὅμοιον· καὶ τέμνεται μὲν τὴν κεφαλὴν οὐδαμῶς, ὅτι μηδὲ ἠβούλετο ὁ Καῖσαρ μάρ τυρα τελέσαι τὸν τῇ προαιρέσει ἀθλήσαντα, ὡς προλαβὼν ἀπεφθέγξατο, ὁμολογητὴν δὲ Χριστοῦ καὶ μὴ βουλόμενος ἀπέδειξεν, καθείρξας ἐν οἰκίσκῳ τινὶ ὡς κακοῦργον τὸν θησαυρὸν τῆς ἀληθείας, κλεῖς ἐπὶ κλεισὶ θέμενος, καὶ δι᾿ ὀπῆς τὴν τροφὴν πορίζεσθαι κεκελευκώς, πρὸς τὸ ὑπ᾽ οὐδενὸς ὁρᾶσθαι τῶν ἄλλων ἁπάντων τὸν ὑπὸ Κυρίου δρώμενον. κθ'. Καὶ οἱ συναιθούμενοι τῷ Καίσαρι τῶν μοναστῶν οἱ προέχοντες, ὧν αἰσχυναίμην εἰπεῖν τὰ ὀνο ματα· καὶ ἡ εἰρκτή, τὸ σχέτλιον μοναστήριον τῶν βασιλείων Εχέκολλα (g), καὶ ὁ θαυμαστὸς φρούραρ χος ὁ τοὺς μοιχωμένους καταστεψάμενος. Ο μοι! μετὰ τοῦ προφήτου βοήσομαι, ὅτι ᾿Απόλωλεν ὁ εὐλαβὴς ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ὁ κατορθῶν ἐν ἀνθρώ ποις οὐκ ἔστιν. Τί γὰρ καὶ εἴπω τὸν παραδώσαντα τὸν ἅγιον τῷ μοιχοζεύκτῃ εἰς τὸ φρουρηθῆναι; ἢ τὸν προανακρίναντα ἐξ ἀποστολῆς τοῦ βασιλέως τὸν ἀνεύθυνον; ἢ τοὺς μετὰ τὴν εἰρκτὴν παραπεμφθέντας πρὸς τοῦ Καίσαρος ιεράρχας εἰς τὸ λόγῳ μόνον συνθέσθαι τὸν δίκαιον, τῆς τε φυλακῆς τοῦ χάριν ἀεθῆναι, καὶ πάντων τῶν οἰκείων δεσπόζειν; ἢ τοὺς ἔξωθεν σκώπτοντάς τε καὶ διασύροντας, ὁμαί μονάς τε καὶ οὐχ ὁμπίμονας, ὁμοσχήμους τε καὶ ἑτε ροσχήμους; Ω τῆς ἀτοπίας, μᾶλλον δὲ τῆς κατὰ τῆς ἀληθείας ἐξυβρίσεως! Εκστασιν κατηγορούν τοῦ γενναίου οι μοιχαλλοίωτοι, κενοδοξεῖν ἐπεφήμιζον τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ δόξης ἐναγωνιζόμενον οἱ διὰ τὸ τὰ πρὸς ἀρέσκειαν τοῦ Καίσαρος πράττειν τε καὶ λέ γειν τῆς δεσποτείας Κυρίου ἐκπίπτοντες. Ἔφερεν δὲ ὅμως τὴν ἀπάνθρωπον τοῦ καιροῦ φορὰν ὁ Χρισ στοῦ θεραπευτής, πρὸς ἓν μόνον σκοπῶν τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν ὑπὲρ αὐτῆς ἀνταπόδοσιν· καί γε διῆλ ΝΟΤΕ. (g) Sirletus videtur ἐνεκόλλα legisse, quod ipsum ego quoque credidi substituendum: nunc vero, si placeat ipsi nostri ecgraphi scriptioni inhærere, ubi expresse per majusculam litteram (quod alias rarum et haud dubie in originali inventum) scribitur vox proparoxytona; fortassis habebis proprium ipsius Palatini monasterii nomen, Echecolla, et concinnior erit periodus per tria membra divisa sine expressione alicujus verbi subintelligendo ubique, erat. Joseph. presbyter et Ecclesia moonomus, illicitarum nuptiarum initiator ei consiliator conjugii dicitur in Vita S. Theodori.

ORATIO XI. LAUDATIO S. PLATONIS HEGUMENΙ. θεν τὴν κάκωσιν ὡς ἐν ἀδύτοις ἀναπαυόμενος. Οὐ butionem eidem repositam itaque erumnos os illos γὰρ Θεὸς τὸ σπουδαζόμενον, ἐκεῖ οὐδὲν τὸ νικῶν τὸν φιλόθεον. λ΄. Βραχὺ τὸ ἐμμέσῳ καὶ ἡ μοιχικὴ βασιλεία, μὴ βουληθεῖσα συνιέναι τοῦ ἀγαθῦναι, ἐκ μέσου γίνεται, ὡς ἂν μάθοιεν καὶ βασιλεῖς μὴ θείων νόμων ὑπεράλλεσθαι, μηδὲ παρανόμους (h) διωγμοὺς καὶ φυλακὰς ἐξυφαίνειν, κἂν μέγα τῇ πορφυρίδι ὑπεραίρωνται· καὶ ὁ πιστὸς τοῦ Κυρίου νομοφύλαξ, τὸ τῆς ὁμολογίας βραβεῖον ἀναδησάμενος, ἕξεισιν ἀπὸ τῆς φυλακῆς ὡς νικητής, πολλὰ τὰ ἐγκώμια παρὰ πολλῶν δεχόμενος, ὑμνούμενος, μακοριζόμενος, μαρτυρολογούμετος, καὶ παρ' αὐτῶν τῶν πρότερον σκωπτόντων τε καὶ κωμῳδούντων. Ἴσασιν γάρ, φησὶν ὁ Θεολόγος, θαυμάζειν ἀνδρος ἀρετὴν καὶ πολέμιοι, δτ᾽ ἂν τοῦ θυμοῦ λήξαντος ἐφ᾿ ἑαυτῆς ἡ πρᾶξις δου κιμάζηται, εἰ καὶ ἑτερολέκτως ἔχει δεῦρο. Τῆς γὰρ φερωνύμου Εἰρήνης πάλιν κρατησάσης, καὶ δι᾿ αἰτ δοῦς μαρτυρικοῦ ἐκβαλούσης τε καὶ ἐχούσης τὸν ἄνδρα, παλιῤῥοίας δίκην καὶ εἴ τις ἐχθρὸς εἰς φίλον καὶ ἐπαινέτην μετελήλυθεν, ὡς καὶ αὐτὸν τὸν φρουρέα ἀνντιβολεῖν τὴν συγχώρησιν κατὰ γῆς ἐῤῥιμμέVOV ἔπαθεν δὲ πάθος μαλλον ὁ ἀναίσθητος λίθος, ἢ τι καινὸν ἐκεῖνος ἐν τοῖς ὁρωμένοις τε καὶ λεγομέ νοις. dies transegit, velut si in sacris templi adytis requievisset. Qui enim Deum præ oculis habet, ejus erga ipsum amorem nihil potest superare. 30. Brevi elapso tempore sublatum de medio est adulterinum illud imperium quod noluit intelligere ut bene ageret; ut etiam ipsi reges discant divinas leges non violare, neque impias persecutiones aut captivitates moliri, quantumvis ob purpuram honorentur. Itaque divinæ legis custos fidelis, confessionis egregia diademate redimitus, tanquam victor exivit de carcere; multam a multis laudem referens, beatusque et martyr nuncupatus, etiam ab iis qui ipsi antea insultabant illudebantque. Sciunt enim, inquit Gregorius Theologus, etiam inimici admirari virtutem viri fortis, quando sedato furore res in seipsis estimantur, etsi catenus aliter sint locuti. Cum enim pacifica Irene denuo coepisse imperaret et extollere atque charum habere virum propter reverentiam martyrici decoris; conversa sunt omnia, ut solet in fluminum recursu fieri; et si quis inimicus antea fuerat, in amicum et laudatorem mutabatur: adeo ut ipse etiam custos carceris humi stratus veniam posceret sed lapis insensibilis humanæ fragilitatis passus fuisset citius quam ipse novum aliquem motum in iis quæ fiebant dicebanturque. λα΄. Ἐπειδὴ δὲ ἐπανήκομεν ἐκ τῆς ὑπερορίας καὶ 31. Postquam vero etiam nos revertimus ab exsiἡμεῖς, ἄλλοι τε ἀλλαχόθεν, καθάπερ τινὲς ὑπόητεροι lio, alii aliunque concurrentes tanquam pulli sub συντρέχοντες, έθαυμάζετο μὲν τὸ ὁρᾷμα παρὰ τοῖς alas, spectaculum præbuimus pietatis cultoribus εὐσεβέσι, συνήπτετπ δὲ τῇ κεφαλῇ τὰ μέλη, ἐφθέγ- admirandum. Conjungebantur capiti suo membra γετο δὲ τάχα κανταῦθα, εἰ καὶ τολμηρόν, ο μεγά. “audiebaturque illud exclamantis Isaia, audacter in λοφωνότατος Ησαΐας· Αρον κύκλῳ τοὺς ὀφθαλ μούς σου, καὶ ἵδε συνηγμένα τὰ τέκνα σου, Γκουσιν πάντες οἱ υἱοί σου μακρόθεν τότε ὄψει καὶ χαρήσῃ, καὶ φοβηθήσῃ, καὶ ἐκστήσῃ τῇ καρ δίᾳ. Ὁ μὲν δὴ ταῦτα· ἐγὼ δὲ ἐκεῖνο εἴποιμι, ὅτι καὶ ὁ ἱεράρχης ᾐδέσθη τὸν ἄνδρα, ἀπολογίαν ποιησάμενος, καὶ πρὸς ἕνωσιν ἐκκαλεσάμενος· κ καὶ γέγονεν, ἐκβολῇ τοῦ στεφανώσαντος καὶ φειδοῖ τῆς διαστάσεως· ἣν ὅτι μάλιστα φεύγων ἦν ὁ μακάριος, κἂν νίκης ἔπαθλον πρὸς ἅπαντας τοὺς συνελθόντας ἀπηνέγκατο· τί γὰρ φιλαίτατον ἄλλο Θεῷ ὁμονοίας καὶ ἑνώσεως, ἡνίκα ἡ ἕνωσις μὴ ἐντολῆς Θεοῦ δι ίστησιν; re præsenti pronuntiandum: Leva in circuito oculos tuos et vide: omnes isti congregati sunt; venerunt libi sancti tui de longe 11: tunc videbis et gaudebis, obslupesces linqueris animo. Et hæc quidem ille ego vero etiam hoc addidero, quod patriarcha virum reveritus ei se excusaverit, ipsum ad unionem invitans; quæ et secuta est, ejecto ab Ecclesia qui macham coronaverat, ad fugiendam discordiam, a qua alienissimus erat sanctus, quamvis victoriæ laudem coram toto concessu reportaret: nihil enim tam charum Deo est quam concordia et unio, modo illa unio divinam legem non dissolvat. CAP. VI. S. Platonis reclusio Constantinopoli: Nicephori imperatoris contra eumdem asperitas. λβ'. ᾿Αλλὰ τί τὰ μετὰ ταῦτα. Ἡ ἀπὸ τοῦ πρώτου φροντιστηρίου μετάβασις ἡμῶν διὰ τὸ ἔθνος (;) εἰς 11 Isa. XLIX, 18. 32. Quid autem post ista? Propter gentis barbara incursionem ex priori monasterio miΝΟΤΕ. (h) Perperam in ms. παρανομίαις· forte legendum erat παρ᾽ ἀνομίας propter iniustitias, scilicet ex80quendas aut defendendas. (i) Suspicor deesse aliquid: ideoque verti, propter gentis barbaræ incursionem. Sirletus vertit genti illius causa: sed hoc æque obscurum est, quia nihil præcedit ad quod referatur tò illius. (19)Anno 797 comprehensus est Constantinus et execatus, et paulo post exstinctus. (20Is erat Tarasius, qui primo fortiter restiterat; sed postea, metuens ne Constantinus, libidine ardens, religionem orthodoxam everteret, dissimulabat; pellicem tamen renuerat coronare. Consule cap. 7 Vitæ ejus. Ob Saracenorum incursionem, ad monasterium Studii dictum intra urbem transierunt: sicut late in Vita S. Theodori explicatur.

gravimus Byzantium, ubi Pater noster, virtutis τὸ Βυζάντιον, ἔνθα τὴν ἐγκειστικὴν ζωήν, διὰ τὸ amantissimus, ne cogeretur resumere habenas regiminis, vitam reclusam elegit. Sed vide humilitatis summæ admirabile inventum: ut sub duplici imperio non maneret fraternitas obedientiæ jugo subjecit sese divini imitator exempli, idque coram testibus ad hoc congregadis. Nunquid mirabile est filium dici eum, qui pater antea fuerat appellatus; et quidem ejus filium, quem ipse in spiritu genuerit? ei autem subjici, cui antea imperarat? idque post tanta certamina exantlata, in quibus vel solum modeste se gerere sufficere debebat ad laudem? Fecit hoc vir ille admirabilis, non simulate aut modo quodam adulterino, solum nomen reliquens prælato, sed omnino integre divineque. Ubi enim confessio est, illic et confdentia est; et ubi confidentia, illic voluntatis abscissio; et ubi voluntatis abscissio, ibi est perfectio obedientim. Harum laudum lestes sunt, quorum cansa aliquid postulavit. Si enim pro aliquo sibi propinquo orabat, et postulata impetraret, gaudebat se ea obtinuisse: si rogans non consequeretur petita, non ægre ferebat petitione sua se frustratum nihil aliud spectans quam utilitatem laborantis, non ut suam impleret voluntatem. Liceat mihi exclamare prophetica voce: Heu me! pater quare genuisti me¹²? non verecundatus patrem vocare eum, qui non eram dignus vocari filius tuus. Quare ad hanc dignitatem extulisti me, qui neque parere snm idoneus! Novit Deus et sancta anima tua bujus rei rationem, et quod amicitia seu potius obedientia latura sit plusquam vires patientur, ut brevi verbo totam hic excusationem ponam. 33. Sed revertendum est ad propositam nobis narrationem. Claudebatur Pater: cella autem angustissima erat, et ætatis tempore adeo calida, ut altera Babylonica fornax videretur, propter inflammationem plumbi quo tegebatur; tantum vero aberat ut eo offenderetur, ut e contra oraret instanter, talem imposterum sibi servari requiem, amore scilicet laborem sublevante, et spe bona difficullatem extenuante: ex quibus duobus capitibus vir tutes eximiæ robur accipiunt. Verum neque hoc sufficiebat viro laborum appetenti, sed instanter operabatur manibus illis, ex quibus multæ virtutes τὰς ἡνίας μὴ ὑπέχειν τῆς προστασίας, ὁ φιλάρετος ἡμῶν Πατὴρ ἀσπάζεται. ᾿Αλλ' ὅρα κἀνθάδε παραδόξου πράγματος ἐπιτήδευμα· ὅτι διὰ πλῆθος τα πεινώσεως, καὶ τὸ μὴ εἰς δύο ἀρχὰς διαβλέπεσθαι τὴν ἀδελφότητα, τῷ ζυγῷ τῆς ὑποταγῆς ἑαυτὸν ὑποτίθησιν ὁ θεομίμητος· καὶ τοῦτο ὑπὸ μάρτυσι, τοῖς εἰς αὐτὸ τοῦτο συνεληλυθόσιν. Αρ' οὖν οὐ ξένον τέκνον χρηματίσαι τὸν πρὶν πατέρα τοῦ οὔπερ πνευματικῶς ἤνεγκεν, καὶ ὑποτακτικὸν τὸ ἀρχικὸν τοῦ οὔπερ ἦρξεν; μὴ ὅτι γε μετὰ τοσούτων προδιηνυ σμένων ἄθλων, οἷς τὸ μετριάζειν μόνον ἀρκετὸν εἰς ἔπαινον. ᾿Αλλὰ τῷ γε ἀξιαγάστῳ εὐπετῶς κατώρθωται, οὐκ ἐπιπλάστως πως καὶ νενοθευμένως, ὡς ὄνομα μόνον παραχωρεῖν κρατοῦντι πράγματι, ἀλλὰ καὶ λίαν εἰλικρινῶς καὶ θεοφρόνως· οὐ γὰρ ἐξαγόρευσις, ἐκεῖ καὶ πεποίθησις, καὶ οὗ πεποίθησις, ἐκεῖ καὶ κοπή θελήματος, καὶ οὗ κοπὴ θελήματος, ἐκεῖ ὑποταγῆς τελείωσις. Μάρτυρες δὲ τῶν κατορθώματων, ὧν καὶ τὰ αἰτήματα. Αντιβόλει ὑπὲρ τοῦ πέλας, καὶ ἐπιτυχών τοῦ αἰτήματος, ἔχαιρεν ἐντὶ τοῦ ἀπολαύοντος, ἐξαιτῶν οὐκ ἐπετύγχανεν, καὶ ἀπρακτήσας οὐκ ἐδυσχέραινεν· πρὸς ἕν μόνον ἀποβλέπων τὸ τοῦ κάμνοντος ὠφέλιμον, οὐχ ὅπως ἐκτελέσειεν τὸ ἑαυ τοῦ θέλημα. Οἶμοι, πάτερ, προφητικῇ φωνῇ, ὡς τίνα με ἔτεκες, πατέρα καλεῖν μὴ αἰσχυνόμενος, τὸν μηδὲ υἱόν σου ὀνομάζεσθαι ἐπάξιον; καὶ ἵνα τί με εἰς τόδε τὸ ἀξίωμα προήγαγες τὸν ἀδυνάτως καὶ τοῦ ἄρχεσθαι ἔχοντα; Οἶδεν Θεὸς καὶ ἡ σὴ ἁγία ψυχή τὸν περὶ τούτου λόγου, καὶ ὡς τὰ ὑπὲρ δύναμιν οἵ σει φιλία, εἴτ᾿ οὖν ὑπακοὴ, ἵν᾿ ἐν βραχεὶ λόγῳ τὴν ἀπολογίαν ἐνταῦθα θείημι. λγ΄. Αλλ᾽ ἐπανιτέον εἰς τὸ προκείμενον. Εγκέκλειστο ὁ Πατήρ, καὶ ἡ κάθειρξις σμικροτάτη, καὶ τοσοῦτον ἐν θέρει θαλπομένη, ὡς ἄλλην εἶναι ταύ την κάμινον Χαλδαϊκὴς ἐκ τῆς ἐκπυρώσεως τῆς μου λιβοίνης στέγης “· ὁ δὲ τοσοῦτον ἀπείχετο ἀνιᾶσθαι, ὡς εὐχὴν εὔχεσθαι, τηλικαύτην αὐτῷ ἀνάπαυσιν εἰς τὸ μέλλον ταμιεύεσθαι, τοῦ ποθου τὸν κόπον κου φίζοντος, καὶ τῆς ἐλπίδος εὐμαριζούσης τὴν δυσχέ ρειαν, ἐξ ὧν αἱ μεγάλαι ἀρεταὶ καὶ πολιτεῖαι τὸ κρά τος ἔχουσιν. Οὐδ' οὕτω πάλιν ἀρκούμενος, ὁ φιλόπονος ἀλλὰ τόνῳ μὲν ταῖς χερσὶν ἐργαζόμενος,καὶ πολλῆς δυνάμεως παρ᾿ αὐταῖς ἐξερχομένης, εὐτονώτερον δὲ procedebant. Instantius autem meditationi diving τῇ θείᾳ μελέτῃ ἐπειγόμενος, καὶ πυκτεύων πρὸς τὸν dans operam, et quotidie adversus hostem decertans seque utilitati Fratrum ferventius aptans, solabatur mcstum, deficientem instruebat, erigebat lapsum, leniebat exasperatum, seque patientis conformabat conditioni, optimus animarum medicus et curandarum passionum peritissimus. Sed neque hoc prætermisero, memoria utique dignissimum, quod catenam ferream satis ponderosam 18 Jerem. xv, 10. πολέμιον ἑκάστοτε, θερμότερον δὲ πρὸς τὴν τῶν ἀδελ φῶν χρείαν παριστάμενος, καὶ τὸν μὲν θεραπεύων λυπούμενον, τὸν δὲ ψυχαγωγῶν ἐκλείποντα, καὶ ἄλ λον ἐπανορθῶν καταπίπτοντα, καὶ ἕτερον γλυκαίνων πικραινόμενον, καὶ τῇ [τοῦ πάσχοντος ἔξει συμμορ φούμενος, ὁ πολυειδὴς ἐκεῖνος τῶν ψυχῶν ἰατρὸς, καὶ θεραπεύων ἄριστα τους πάσχοντας. Οὐδὲ ἐκεῖνο παπαλείψομαι ἀξιομνημόνευτον τυγχάνον, ὅτι ἄλυσιν NOTÆ. Monachus ad decem centurias propemodum accessisse, tradit eadem Vita.

ORATIO XI. LAUDATIO S. PLATONIS HEGUMENΙ. σιδηραίαν, ἱκανὴν τῷ βάρει, τῷ ποδὶ περιθεὶς, ἐν- pedi circumponens, in tali labore perseveravit εκαρτέρει τοῖς πόνοις (καὶ τὸ κοπῶδες ὅσον, τὸ μεθ' ἑαυτῆς καθεύδειν, ὁμοῦ τε ἐγρηγορέναι καὶ ἐργάζεσθαι, συνορῶν ἔξεστιν τῷ ἀρτίφρονι) οὐκ ἐπιδει κτιῶν τὴν κάθειρξιν, οὐδ᾽ οὐ μὴν αὐχῶν τὴν πράξιν ὡς ἀρετῆς ἐργαστήριον, κατ' ἐκεῖνον που τὸν Χεί ρωνα τὸ Θετταλικὸν ἄντρον οἰκοῦντα (πόῤῥω γὰρ ὁ ἀθλητὴς τοῦ πάθους)· ἀλλὰ τὴν μὲν εὐτελίζων, ὡς οὐ θεραπεύων ἀξίως τὴν δε κρύψας τέχνη ταπεινοφροσύνης, καὶ μικροῦ λαθών ἅπαντας, ἕως ὅτε προελθὼν τῆς κέλλης διὰ Κύριον, ἐγνώρισε καὶ μὴ βουλόμενος. Περὶ μὲν τούτων ἅλις, φιλοῦντος τοῦ ἀκροατοῦ τὸ μέτριον, καὶ οὐκ εὐποροῦντος τοῦ γρά φοντος ἐξηγορεῖν πλουσιώτερον. ἢ (quam autem molestum fuerit cum ejusmodi vinculo dormire, vigilare, operari, facile apparet intelligenti), idque non ut clausuram ostentaret, aut velut virtutis officinam jactaret, quomodo Chiron ille antrum Thessalicum habitans (longe enim aberat a tali vitio), sed virtutem quidem extenuabat, ut qui eam non prout par erat coleret; catenam vero abscondebat artificiosa humilitate, adeo ut fore cunctos lateret, quod e cella egressus propter Dominum; eam vel invitus patefecit. Verum de his nunc satis, cum et auditor mediocritatem amet, et scriptor non abundet facultate res copiosius enarrandi. 34. Contigit autem ex hac vita migrare divinum ejus temporis patriarcham cumque de futuro Præsule sententia postularentur, eæque dividerentur in multos, prout quisque vel amicitiam vel veram Ecclesiæ spectabat utilitatem requisita est etiam Pa tris nostri sententia, non solum ab iis qui erant Sacer dotio insignes, sed ab ipso quoque Imperatore Obsecro per veritatem ipsam, quid oportebat eum fa. cere? Nunquid debebat is qui tanta erat pro virtate passus, et vitæ probatissimæ exemplo cunctis prælucebat, sincere edicere sententiam suam spectando publicam utilitatem? Minime, inquiunt ejus subsannatores irrisoresque, sed vel ignorantiam prætexere debuit, aut se interrogantibus, sententiam permittere. At primum quidem falsum fuisset, adulatorium alterum; utrumque respuendum. Misit igitur suffragium suum (cui datum, dicere supersedeo), misit autem velut Deo teste: et λδ'. Ἐπειδὴ δὲ ἀπεβίω ὁ τηνικαῦτα θεῖος πρόεδρος, ζητεῖται ψῆφος πατριαρχήσοντος, καὶ τὰ ψηφίσματα ἐπὶ πολλοὺς οἱ πολλοὶ, ὡς ἕκαστος εἶχεν κατὰ φιλίαν ἢ ἀλήθειαν· ζητεῖται καὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς, οὐχ ὑπὸ τῶν τῆς ἱερωσύνης μόνον ἐγκρίτων, ἀλλ' ἤδη καὶ πρὸς αὐτοῦ τοῦ βασιλεύοντος. Τί οὖν ἔδει, ὦ πρὸς τῆς ἀληθείας αὐτῆς; οὐχὶ τὸν τοσαῦτα ὑπὲρ τοῦ και λοῦ ἐναθλήσαντα καὶ ἠκριβωμένου βίου τοῖς πᾶσι νόμον προκείμενον, ἀψευδῶς εἰπεῖν τὴν ἐνοῦσαν αὐτ τῷ διάθεσιν, πρὸς τὸ κοινῇ συμφέρον σκοποῦντα; Οὐ, φασὶν οἱ τὰ ἐκείνου σκώπτοντές τε καὶ διαγελῶντες, ἀλλ᾽ ἢ τὴν ἄγνοιαν προβαλέσθαι, ἢ τοῖς ἐπιζητήσασι παραχωρήσα: τὸ ψήφισμα· ἔστιν δὲ, τὸ μὲν πρότερον ψεῦδος, τὸ δὲ δεύτερον ὑπόκρισις, καὶ ἀμ φότερα ἀπόπτυστα. Ὁ μὲν οὖν τὴν ψῆφον ἔστειλεν τὸ δὲ ἐφ' ὅτῳ, παρῶ λέγειν· ἐπέστειλεν δ᾽ ὅμως ὡς ὑπὸ Θεῷ μάρτυρι. Καὶ οἱ μὲν ἀσμένως ἐδέξαντο, οὐκ οἶδ᾽ ὁποίῳ τρόπῳ βεβαιώσαντες τὸ γράμμα· ὁ δὲ λαβὼν ἀπεσείσατο, μετακυλίσας ὡς ἐν κόσῳ Episcopi quidem susceperunt, nescio quomodo conτις ψήφους. firmantes quod scripserat; Imperator vero accipiens suffragia, ea, velut in aleæ ludo, invertens excussit. Ast Plato (quoniam, urgente necessitate capitis, unumquodque membrorum præstare solet quod in se est) ad quemdam monastici habitus virom, Cæsaris autem propinquum, noctu contulit, nihil dubitans foras progredi propter communem utilitatem: cumque ei quæ conveniebat, dixisset confestim domum rediit. λε. Καὶ ὁ μὲν (ἐπειδὴ χρεία κεφαλῆς προϊσταμέ νης ἕκαστον τῶν μελῶν τὸ καθ' ἑαυτὸ εἰσοίσειν) πρός τινα τῶν ὁμοσχήμων, ἀγχιστέα δὲ τοῦ Καίσαρος, μὴ εὐλαβηθεὶς τὴν ἔξοδον διὰ τὸ κοινῇ συμφέρον, νύκτωρ ἄπεισιν, καὶ φθεγξάμενος τὰ εἰκότα, οἴκαδε θᾶττον ἐπάνεισιν· ὁ δὲ μαθὼν ἐξεμάνη, καὶ μικρὸν λωφή - σας ὅσον εἰς πέρας ἀγαγεῖν τὸ βεβουλευμένον, απ ρει σὺν ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ εἴκοσι πρὸς τέσσαρσιν ἡμέραις θέμενος ἐν στερεᾷ φυλακῇ, οἴκοι ἐπανελ θεῖν ἀφίησιν. Ὅσα γὰρ ἐξύβρισεν κατὰ τοῦ ἀνδρὸς, μᾶλλον δὲ κατ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας θυμομαχῶν, καὶ συνταράσσων τὴν ἀδελφότητα, καὶ τοὺς μὲν φρουρῶν, τοὺς δὲ ἕλκων εἰς κατηγορίας, εἰ καὶ ῥίψασπις ἐν πᾶσι γέγονε καὶ ἀξιογέλαστος, τί δεῖ καὶ λέγειν; ἅτινα παρασκευὴ ἦν τῆς τυρευομένης αὐτῷ πονηρίας καὶ οἱονεὶ προεισόδιος ἀνομία, παίδευμα δὲ κατὰ τὴν ἐκείνου φληνάφειαν τῆς δοκούσης προπετείας. 35. Imperator porro hoc intelligens, furere copit, modicumque cunctatus, donec perfecisset quod volebat, tulit nobiscum Patrem nostrum: et postquam viginti quator diebus in bene munita oustodia habuisset permisit redire ad monasterium. Quid attinet dicere, quantas Sancto, imo ipsi veritati injurias intulerit, iracundia percitus totamque conturbans communitatem, alios carceribus includendo, alios ad quæstionem rapiendo? cum in omnibus tandem victus et risu dignus apparuerit. Sed hæc solum preludia quædam erant iniquitatis quam meditabatur, et velut præambulare flagitium ac rudimentum nugacitatis et petulantiæ. Intervallo namque temporis modico secutus est malitiæ consummatæ assultus: idque propter Josephum, illum qui mœchos conjunxeral, malum intra viscera hærens, et Ecclesiæ turbamentum. PostΝΟΤΕ. Mortuus est S. Tarasius anno 806, die 25 Februarii. 1s erat Nicephorus, qui Irene ejecta imperium arripuerat anno 802; qui quomodo se gesserit in procuranda S. Nicephori ad patriarchatum eleotione, vide in hujus Vila 13 Martii num 21.

quam enim, secundum Canones, ab illius, tanquam βραχὺς ὁ χρόνος, καὶ ἡ τῆς κακώσεως ἐπιφορὰ, τὸ a serpentis, communione nos sequestravimus; continuo adfuerunt a Cæsare minæ, nosque in extremo discrimine vidimus constitutos. δὲ αἴτιον, Ἰωσὴφ ὁ μοιχοζεύκτης, τὸ ἐγκόλπιον και κόν. ὁ τῆς Ἐκκλησιας τάραχος· οὗ ἐπειδὴ, ὡς ἐὸν ὄφεως, κανονικῶς τὴν κοινωνίαν πεφεύγαμεν, ἀπει λαὶ παρὰ τοῦ Καίσαρος, ἐπὶ ξυροῦ οἱ ἐνιστάμενοι, λς'. Καὶ πῶς ἂν ἐν ὀλίγαις συλλαβαῖς τὸ πλῆθος τῶν τηνικαῦτα ὑπαρχθέντων δι' ὅλου ἔτους, φοβήτρων τε καὶ ἀποστροφῶν, ἀγώνων τε καὶ πειρασμῶν, διηγήσαιμι; Οἶδεν ταῦτα ὁ παθών, καὶ ὁ ἐγγὺς τοῦ παθόντος ἱστάμενος. Τέλος, στρατιωτική φάλαγξ τὴν μονὴν κύκλῳ ἀσφαλῶς περιστοιχήσασα, ὡς μηδὲ γρύξαι ἢ προκύψαι τινὰ ὅλως παραχωροῦσα· ἔσωθεν φόβοι, ἔξωθεν πτόησις, ἀπειλαὶ παραπεμπόμεναι, καὶ τοὺς παραπεμφθέντας ἀφίημι λέγειν αἰδοῖ τοῦ σχήματος. Φεῦ τῆς τοῦ καιροῦ φορᾶς! Οὐδεὶς σχε δὸν τοῦ ρεύματος ἀνώτερος, οὐδεὶς ὁ τὰ ὀρθὰ συμ βουλεύων καὶ ἐπαλείφων τὰ θεῖα· ἀγαπητὸν εἰ μὴ καὶ πολύ συμπνέον... (i) τὴν ὀργὴν τοῖς κρατοῦσι, καὶ τό γε ἐλεεινότερον, τῶν ὁμοταγῶν. Πέρας, ἵν᾿ ἐν συν τόμῳ τὸ πᾶν παραστήσω, ἁρπαγὴ ἐκ μέσου τῆς ἀδελ φότητος νυκτίωρος, καὶ μετὰ τὴν ἁρπαγὴν κάθειρ ξις, καὶ μετὰ κάθειρξιν συνόδου ἡμέρα, καὶ ἐπὶ ταύτης σὺν τρισὶν ὑπὸ στρατιωτικῆς χειρὸς ὁ Πατήρ παριστάμενος ὡς κακοῦργος. Ελεεινὸν θέαμα, γέροντα φοράδην ἐξ ἀσθενείας ἀγόμενον σὺν τῇ ἀλύ σει, ἣν ἐν τῷ ποδὶ καθηλωμένος ἐπεφέρετο, καὶ ἀφ᾿ ἑτέρου εἰς ἕτερον ὤμον ὥσπερ τι ἅγιος μεταριπτού36. Qui possim multitudinem terrorum certaminumque, nobis integri unius anni spatio illatorum, paucis syllabis complecti? vel quam sæpe accersiti, quam smpetentati fuerimus,enarrare? Novit, qui passus est, quique patienti proximusastitit. Adfuitdenique militaris phalanx,et nionasterium diligenter circumvallavit, adeo ut nec hiscere cuiquam,nec omnino caput efferre permitteretur. Intus timores, foris terrores proponebantur ac mineæ: quinam autem eas proponerent propter sacri habitus reverentiam dicere supersedeo Ο calamitatem illius temporis! β nemo fere fuit superior æstu illo cunctos raptante: nemo qui recta suaderet, aut causam Dei sustineret. Bonum ac valde conveniens videbatur omnibus in dignitate constitutis, non exasperare iracundiam regnantis; ipsis etiam qui erant ejusdem nobiscum ordinis, quod sane erat miserabilius Denique, ut compendio rem absolvam, ex medio Fratrum e noctu rapitur Plato, raplus includitur carceri. Secuta est dies synodi habendæ, ad quam velut maleficus adductus est Pater, cum tribus e suis, per manum militarem. Miserandum spectaculum! videre senem, propter imbecillitatem humeris deportandum, cum ea qua pedem induerat catena, adduci, atque ab uno in aliud dorsum trajici, velut piaculum quoddam. 37. Ah, ah! hæccine synodici ordinis forma? hoc judicium imperii Christiani? In quo, obsecro, hæc discrepant ab iis, quæ olim acta latrocinantium conciliabulis aut aliter ad hæresis tutamen imperitantium? Ut autem, velut ludicra quædam, omittam, quæ interim gesta sunt, et historiæ mensuram per se implere possunt, exsilium decernitur, et in una suburbicarum insularum Pater noster circumscribitur; uti etiam frater meus in. aliam pariter ærumnosissimam, ubi ad incommoda exsilii ipsius carceris firmissimi accedebant angustiæ. O rerum vicissitudinem! sæculares homines fuerunt monachis humaniores, et qui rem audivere non dubitaverunt de ipsis judicibus æquam ferre sententiam: manifesta enim judicii iniquitas erat. Prætereo balneum illud, in quo qui clausit totam fraternitatem, ex monasterio manu militari collectam tantavitque ad suam voluntatem unumquemque sigillatim inclinare, spe sua excidit; sensitque potestate sua potentiores esse, quibus lex Dei præ oculis est. Prætereo carceres in monasteriis constitutos eorumque custodes Hegumenos ipsos, μενον. λζ. Αἰαὶ, συνοδικῆς εὐταξίας κατάστασις! οἱοὶ Χριστιανικῆς βασιλείας ὑπόληψις! Τί ταῦτα τῶν πάλαι ληστρικῶς συνεδρευόντων, ἢ ἄλλως αἱρετικῶς βασιλευσάντων ἐλλειπέστερα; Καὶ ἵνα ὥσπερ τινὰ παιδιὰν τὰ ἐν μέσῳ παραδράμοιμι, πληροῦν δυνάμενα συγγραφῆς μέτρον, κυροῦται ἐξορίᾳ, καὶ περιορίζεται ὁ Πατὴρ ἐν μιᾷ τῶν πρὸς τῷ ἄστει νήσων, ό ὥσπερ καὶ ὁ ἡμέτερος ἀδελφὸς ἐν ἑτέρᾳ δυσχερε στάτη, μετὰ τοῦ περιορισμοῦ καὶ τῆς φυλακῆς κραταιᾶς οὔσης. Ο τῆς τῶν πραγμάτων φορᾶς! Τῶν μοναστῶν οἱ μιγάδες φιλανθρωπότεροι γεγόνασι, καὶ τῶν κριτῶν οἱ ἀκροαταὶ κρίσιν δικαίαν ἐξοίσειν οὐκ ἐδεδίεισαν· πρόδηλον γὰρ ἦν τὸ παρανομούμενον. Αφίημι τὸ βαλανίον ἐκεῖνο, ἐφ᾽ ᾧ ὁ κρατῶν διὰ φάλαγγος στρατιωτικῆς ἐκ τῆς μονῆς ἀθροίσας πᾶσαν τὴν ἀδελφότητα, καὶ πειρώμενος ὑποκλίνειν ἕνα ἕκαστον πρὸς τὸ σφῶν θέλημα, ἀπετύγχανεν τῶν ἐλπίδων, ᾐσθεὶς τοῦ οἰκείου κράτους κραταιοτέρους εἶναι τοὺς τῷ θείῳ νόμῳ ἐπερειδομένους. Παρίημι τὰς ἐν τοῖς σεμνίοις φυλακὰς, καὶ τοὺς φρουράρχους ἡγουμένους, πλείω τῶν ἐπιταγμάτων ἐνίους και κοῦντας τοὺς καθειργμένους. Παραδραμεῖ μοι τὰ ΝΟΤΑ. (j) Cum integrum satis sensum habeamus in versione Sirleti, liquet ecgrapho nostro verba aliqua defuisse, quæ per conjecturam interpretando supplevi; bic nibil addo, satis habens defectum indicasse. Sirletus totam fraternitatem raptam in carcerem scribit, quod cum Græco textu non convenit, ubi expresse ponitur, ἁρπαγὴ ἐκ μέσου τῆς ἀδελφότητος. In Vila S. Theodori, dicitur hic relegatus in insulam quamdam, ex iis quæ proximæ sunt Byzantio eadem pœna in Josephum fratrem et Platonem sapientem decreta; haudquaquam una

ORATIO XI. LAUDATIO S. PLATONIS HEGUMENI. μετέπειτα, ἡνίκα ἀπαγωγαὶ καὶ μεταγωγαί, διω- plura etiam quam jussi erant mala inclusis infeγμοὶ καὶ ἐξετασμοί, διαχωρισμοί τε αὖ καὶ ἀφορι σμοί, ἀπειλαί τε καὶ ὀργαὶ, ἐρωτήσεις τε καὶ ἀντε αποκρίσεις, καὶ ἡ ἐν πάσῃ τῇ πόλει κωδωνισμός, μή τις που κρύπτοιτο λαθὼν τῶν ἀδελφῶν, ὡς καὶ εἰς ἐπὰς τῆς γῆς δέει τῶν διωκτῶν τινα διασωθῆναι. λη. Καὶ ταῦτα ὑπὲρ τίνος; (Πάλιν γὰρ ἀναλαμ βάνειν ἐκπλήξει το δράμα περιπονοῦμαι.) ἵνα ὁ στε φανώσας τοὺς μοιχωμένους παρὰ τὸ Εὐαγγέλιον, κατὰ ἀντίθεσιν τοῦ Προδρόμου, ὡς οἰκονομίαν σωτήριον τῇ Ἐκκλησίᾳ πεποιηκὼς ἀθωωθῇ ἱερουργεῖν· καὶ οἱ τοῦτον μὴ προσιέμενοι εὐαγγελικῶς, ἔκνομοι καὶ ἠλλοτριωμένοι! "Ω διώκτου πικρού, Χριστιανοῦ προσηγορίαν ἔχοντος, καὶ Χριστοῦ νόμους καταπα τεῖσθαι ζέοντος! Τί οὕτω μέμηνας, βαρυκάρδιο καὶ ἀπηνέστατε, σὺν τῷ ὁμοτρόπῳ σου σκύμνῳ; Οὐκ οἶσθα ὅτι πρὸς ἀηττήτους νόμους Θεοῦ παραστήσῃ οὕς οὐδεὶς βασιλευσάντων νενίκηκε; μὴ ὅτι γε καὶ προσκρούσας αὐτοῖς ὡς σὺ, περιφανῶς ἀπὸ ώλετο. 20΄. Ἀλλ᾽ ὤ! πῶς ἀπήγετο ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων; ἐπ' αὐτὸν γὰρ ἔπανίημι. Πάλιν μεθοριζόμενος καὶ πάλιν διασπώμενος ὑπὸ δυοῖν τε σκηριπτόμενος διὰ τὸ μὴ ἰσχύειν ἔτι προβαίνειν, ἑλκόμενος αὖ τε καὶ περισυρόμενος, καὶ θρήνον ἐμποιῶν τῆς ἀδίκου πράτ ξεως καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀναισθήτοις λίθοις. Βοάτω ταῦτα ὁ τοῦ περιβοήτου μάρτυρος Μάμαντος χῶρος • γραφέτω ταῦτα ή φρουρήσασα, μετὰ τὴν πρώτην τοῦ ἀδελφοῦ φρουράν, τὸν τῆς εὐσεβεία, φρουρὸν ἀξεῖα νῆσος, Φεῦ τῆς ἀναλγήτου καρδίας, τῶν, οὐκ οἶδ' ὅπως εὐπρεπῶς εἴποιμ:, στρατιομονάχων φυλά χων! Εθεντο τὸν δίκαιον μονώτατοι ὡς ἐν λάκκῳ κατωτάτῳ ἔν τινι κέλλη, τετρυχωμένον ἤδη τῷ γής ρει καὶ τῇ νόσῳ βαλλόμενον· εἴασαν ὑφ᾽ ἑνὶ δούλῳ, οἱ δοῦλοι τῶν κάτω καὶ τοῦ Καίσαρος, τὸν ὅσιον ἅπαξ τῇ ἡμέρᾳ ἢ δὶς ὑπηρετεῖσθαι. Ἀντιβόλει ὁ γέ ρων μετακομίζεσθαι πρὸς ἀναγκαίαν χρείαν τοῦ σώματος [τι] καὶ ὁ δυσμενής ὠνείδιζεν· ᾔτει, τῶν κατὰ τὴν ἀσθένειαν ἔπιτηδείων, καὶ ὁ δύστροπος κατ' αὐτοῦ τὴν θύραν ἔκλειεν· καὶ ταῦτα ὑφιστάμενος, ἀνεξάρτ νητος τῆς καλῆς ὁμολογίας, ἧς ὠμολόγησεν ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τῆς τοιαύτης καθείρξεως νοσηλεύεσθαι αὐτὸν ἐπιθανάτιον ἀκής κρεν ὁ Καῖσαρ, μετάγει ἐν τῷ Βυζαντίῳ μαλαχθείς τὴν ἀτεράμονα καρδίαν, καὶ ἐνεγκών παρασκευάζει ται, ἐπανορθοῦν δῆθεν τὸ κακῶς γεγενημένον. Αλλ' rentes. Prætereo quæ postea facta sunt, quando aliud nihil audire erat quam abductiones, traductiones, persecutiones quaestiones, disjunctiones, relagationes, minas, furores, investigationes; totaque urbe perstrepentes proclamationes: ne quis Fratrum uspiam latens abscouderetur: adeo ut in cavernis terra, persecutorum metu, salutem quæsierint aliqui. 38. Hæc autem omnia qua de causa? (iterum enim præ admiratione cogor rem exponere.) Ut nempe is qui adulteros coronaverat contra Evangelium et contra Præcursoris exemplum, tanquam Ecclesiæ utili discretione usus, impune sacris operaretur: quique illum, evangelicis præceptis obtemperantes, non admitterent, impii a Deoque alieni crederentur. O divinæ legis prævaricationem! o acerbum persecutorem, qui nomen Christiani ferens Christi leges conculcare satagebat! Quid tanto furore agis, o gravis corde et inclementissime, una cum simili tibi catulo (27)? Nescit quia bellum tibi est adversus insuperabiles Dei leges, contra quas ante te imperantium nemo victoriam obtinuit? quinimo quiscunque eis, uti tu, restitit, incidit in manifestum exitium. 39. Sed o! qua ratione abductus est Dei famoulus? ad illum enim revertitur oratio. Rursus relegatus, rursus distractus a nobis, et a duobus hominibus protrusus; eo quod amplius progredi nequiret, trahebatur iterum, raptabaturque, et ad planctum pro indignitate facinoris movebat ipsos etiam insensibiles lapides. Testetur hæc insignis Martyris Mamantis Regio; scribat, quæ post primam fratris mei custodiam custodem pietatis vinclum habuit, abrupta insula. Vab immitia pectora, monachorumne dicam, an militum, quibus commissa Sancti custodia fuit? solum eum, velut in lacu inferiori, posuerunt in cella quidam, jam senio confectum et morbo gravatum; ibique a mancipio uno, ipsi mancipia mundi Cæsarisque, faciebant ei ministrari-semel aut bis in die. Rogabal senex afferri sibi quiptuam ad corporis necessitatem et efferus ille hoc ei exprobrabat: petebat aliquid morbo congruum, et ostium ei claudebat barbarus et hæc sustinens sanctus firmus in suR confessione, quam confessus est coram Deo et hominibus nunquam abnegavit veritatem. Postquam vero intellexit Imperator ex ejusmodi custo dia ægrotare illum, et quidem usque ad mortem; emollita nonnihil animi inclementia, Byzantium Platonem transtulit, et reparare voluit quod male NOTÆ. utrosque custodia includi, sed singulos seorsim, ita ut mutuus eis aspectus negaretur, quod unicum est in carcere solatium. Theophanes ait mense, Januario indictione secunda in exsilium pulsos, anno 809. Viæ dubito quin Joseph OEconomus, turbarum causa, intelligatur. Sirletus leonem vertit, quod PATROL. GR. XCIX. aliis occasionem dedit Leonem proprio nomine sic appellatum, fortassis Isauricum, cujus mores in hoc imitaretur Nicephores, intelligendi. Is est S. Nicephorus prænominatus, cujus et aliorum factum relinquit judicio Dei Michael in Vita S. Theodori.

egerat: sed quoniam parum recta intentione fere- ἐπειδὴ οὐκ ἀπὸ ὀρθῆς γνώμης ὁ σκοπός, οὐδὲ εἰς batur, ad finem non perduxit quod proposuerat. Nam ipsum quidem, arrogantia sublatum, haud diu post robusta Dei manus ad Scythas expulit, atque cum toto suo exercitu perdidit; horrendum exemplum narratuque terribile secuturis generationibus statuens inevitabilium judiciorum suæ sapientissima providentiæ. Sanctum vero gregi suo proprio restituens natus pie tunc imperantium cum sibi pro Confessore haberi probavit. πέρας ἄγει τὴν πρόθεσιν. Τὸν μὲν γὰρ, ἐπὶ πολὺ μετεωρισθέντα τῇ ἀπονοίᾳ, ἡ κραταιὰ χεὶρ τοῦ Θεοῦ εἰς Σκύθας ἐκτοπίσασα, ἐκεῖσε πανστρατεί ὤλεσεν, διήγημα φοβερὸν καὶ λάλημα φρικτὸν ταῖς μετέπειτα γενεαῖς κριμάτων ἀνεφίκτων τῆς ἑαυτοῦ σοφωτάτης οἰκονομίας ἐγκαταλείψασα· τὸν δὲ σὺν ἡμῖν ῥοπὴ τῶν τηνικαῦτα εὐσεβῶς βασιλευσάντων, εἰς τὴν οἰκείαν πάλιν ποίμνην ἀποκαταστήσασα, όμολογητὴν ἑαυτοῖς (k) ἀναδείκνυσιν. μ΄. Καὶ τοῦτο πῶς; οὐδὲ γὰρ παραλιπεῖν ἀξιον. Φροντίδι τῶν ἐπισκηπτόντων τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, εὐνοϊκῶς τε ἢ καὶ ἀντιθέτως, ἤρθη ἐκ μέσου τὸ σκάνδαλον, δι' οὗ καὶ ἡ διαφορὰ πρὸς τὸν ἱεραχοῦντα· ἐδυσα ώπησαν οἱ κρατοῦντες, ἀπελολήσατο ὁ ἁγιώτατος πατριάρχης πάντα τὰ γεγενημένα ἐξ ἐπιεικείαις εἶναι τοῦ βασιλεύσαντος. Τηνικαῦτα ἡ σύμβαση, καὶ ἡ πρὸς αὐτὸν ἀφοσίωσις, ὅτι μηδὲ φίλον Θεῷ ἄλλο τι ὡς τὸ τῆς εἰρήνης καὶ ὁμονοίας καλὸν, ἐπὰν ἡ ὁμόνοια οὐ διαφωνία πίστεως, οὐδὲ ἐντολῆς Θεοῦ παράβασις, οὐδ᾽ οὐ μὴν κανόνος ἀθέτησις, ὡς ἡ παροὖσα δέδεικται, ὅσον τὸ καθ᾿ ἡμᾶς, τοῖς νοῦν ἔχουσι, τὰ διὰ μέσου χαίρειν εάσαντας, ὡς ὁμότροπα τοῖς πάλαι ἐπὶ τῶν θεοφόρων Πατέρων συμβεβηκόσι, καὶ ὡσαύτως οἰκονομικῶς παρεωρηθεῖσιν, μᾶλλον δὲ ὡς τῆς τούτων ἀκριβοῦς ἐξετάσεως ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι τῷ ἀδικάστῳ κριτῆ ταμιευομένοις. 40. Hoc autem quomodo accidit? nec enim dignum est præteriri silentio. Eorum cura qui nostrum agendi modum, animo benevolo nobis quamvis contrario, improbabant, sublatuni este medio scandalum, propter quod a Patriarcha facta erat secessio; intercessere orantes Principes; sanctissimus Patriarcha excusavit, omnia ex quadam epikia propter Imperatorem facta fuisse. Secutus est congressus et reconciliatio cum dicto Præsule: quia Deo nihil est charius bono pacis et concordiæ, quando illa concordia non est vel dissonantia a vera fide, vel divini mandati transgressio, aut denique canonis alicujus abrogatio; qualem illam, de qua nunc agimus, non fuisse, quantum quidem nos attinet, patet sanam mentem habentibus: cum ea quæ interim gesta erant dimiserimus, tanquam similia iis quæ olim sub divinis Patribus accidere et similiter per epikiam fuere dissimulata; aut potius velut quorum accuratior discussio incorrupto judici reservetur in sæculum futurum. CAPUT VII. Extremus sancti Platonis morbus, et pius obitus. 42. Post hæc non amplius inclusus vixit Pater, neque enim vires erant vel ad hoc ut corporeia necessitatibus faceret per se satis: sed partim lectulo recumbens, solabatur sese retributione præteritorum suorum asceticorum et athleticorum laborum; partim in sedili requiescens,aut Psalmos Davidicos vocaliter recitabat, aut mentaliter precabatur Deum, aut aliquid conferebat ad utilitatem fraternitatis, consulendo, adhortando, instruendo, consolando, secundum paternam suam benevolamque consuetadinem: non autem poterat operis aliquid facere, aut genu flectere, aut lectioni vacare, nisi quantum ad hoc conducere poterat opera prope eum legentis ministri. Sed in his contristabatur angebaturque, quasi animam perdidisset, quia ab exercitiis spiritualibus cessare, et a laboribus corporalibus vacare se videbat. Si quando vero cibi aliquid sumebat causa morbi, aut lavacro propter obedientiam utebatur, Deo quidem agebat gratias, dolebat tamen propter laxatum vitæ prioris rigorem. Dignissimus sane laude, qui pulchrum suum stadium ac vere solarem cursum absolvit, ab obeμα΄. Τί τὰ μετὰ ταῦτα; Οὐκέτι ὁ Πατὴρ ἐγκεκλει σμένος, ὅτι μηδὲ ἰσχὺς αὐτῷ καὶ τὴν τοῦ σώματος ἀναγκαίαν χρείαν κἀξ αὐτοῦ ποιεῖσθαι, ἀλλὰ πῆ μὲν ἐπὶ κλίνης κατακείμενος, ἀναδόσεσι τῶν προλαβόντων ἀσκητικῶν καὶ ἀθλητικῶν αὐτοῦ πόνῶν· πῆ δὲ ἐπὶ καθ. ισματίου ἀναπαυόμενος, καὶ διὰ γλώσσης τὰ τοῦ Δαυΐδ φθεγγόμενος, καὶ κατὰ νοῦν τῷ Θεῷ προσευχόμενος, ὅσα τε ἄλλα εἰς βοήθειαν τῆς ἀδελφότητος συνεισφέρων, συμβουλίαις, ὑπομνήσεσι, νουθεσίαις, παρακλήσε σιν, κατὰ τὴν προλαβοῦσαν αὐτῷ πατρικὴν καὶ εὐ νοϊκὴν συνήθειαν, οὔπω ἰσχύων ἔτι ἐργάζεσθαι, οὐδ' οὐ μὴν γόνυ κλίναι, οὔτ᾽ αὖ ἐπισκήπτειν ἀναγνώσε σιν, ἢ ὅσον ἐκ τοῦ παραναγινώσκοντος ὑπηρέτου. Καὶ ἦν ἐν τούτοις συλλυπούμενος και σκυθρωπάζων, ὡς ἤδη ἀπολωλεκὼς τὴν ψυχὴν, διά τε τὴν ἀδράνεια τῶν πνευματικῶν λειτουργιῶν, καὶ τὴν ἀπραξίαν τῶν σωματικῶν ἐργασιῶν· εἴ πού τι καὶ μετελάμ βανε βρῶμα κατάλληλον τῇ νόσῳ, ἢ καὶ λουτρῷ καθ' ὑπακοὴν κεχρημένος, ηὐχαρίστε μὲν τῷ Κυριψ, ἠνιάτη δὲ διὰ τὴν ἄνεσιν. Αλλ' ὄντως καλόν δίαῦλον καὶ ἡλιακὸν δρόμον ὁ πανεύφημος τετέλεκεν, τὸ δὴ λεγόμενον, ἐξ ὑπακοῆς ἀνατείλας καὶ εἰς ὑπο ΝΟΤΑ. (h) Scriptum erat εαυτοῦ, quod corrigendum credidi. Item ἐπιρείας, quod nihil significat. Cæsus a Bulgaris Nicephorus imp. 26 Julii anno 811, cui successit Michael Curopalates.

ORATIO XI. LAUDATIO S. PLATONIS HEGUMENΙ. ακοὴν καταλήξας· τῇ δωδεκαταίᾳ λὰρ τῶν ὡρῶν ἡμε· dientia videlicet incipiens, et in obedientia desiρινῇ περιόδῳ ισάριθμον τὸν τῶν ἐτῶν κύκλον ἐφ' ἑκάστῳ ἀγῶνι διηνυκώς, εἰς ζωὴν αἰώνιον ἀδιαδόχῳ φωτὶ ἀναβεβίωκεν. Αρίθμει τοὺς ἀγῶνας, καὶ εὐ ρήσεις τοὺς χρόνους, ὀκτὼ πρὸς τεσσαράκοντα· πρόσθες τοὺς πρὸ τῆς ἀποταγῆς δισδυοκαίδεκα, προς ἄλλοις τέσσαρσι τῶν διωγμῶν, καὶ τρισὶ τῆς ἀσθε νείας, καὶ εὑρήσεις τῷ ὀγδοηκοστῷ ἔτει πλὴν ἕνος τελειούμενον τὸν ἀοίδιμον. μβ΄. Αλλ' ώ! πῶς ἀδακρυτὶ τὸ τούτου διηγήσαιμι τέλος; Εκειτο ὁ γέρων, ὥσπερ τι γέρας τίμιον, ήτοιμασμένος τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἔξοδον, καὶ κύκλῳ ἡ ἀδελφότης περιχυθεῖσα ἐξῄτει τῶν ἱερῶν προσευχῶν αὐτοῦ λαβεῖν τὸ δῶρον· καὶ ἐπείπερ ἕνα ἕκαστον ηυλόγησεν καὶ κατησπάσατο, ἔπεισιν καὶ πρὸς τὸν τάφον, ὃν ἐκ πόθου ἐζήτει πάλαι θεάσασθαι, εἰ καὶ οὐκ ἐπετύγχανεν τοῦ καταθυμίου, κοπῆ τοῦ θελήματος· ὃν ἰδὼν, ἐχάρη λίαν, ἀνθμολογήσατο τῷ Κυρίῳ, ἐπειπών· Αὕτη ἡ κατάπαυσίς μου εἰς αἰῶνα αἰῶνος· μεθημόσατο καὶ τὴν φωνὴν ἐκείνην· θέα λημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν ποιήσει Κύριος. Ἐκίνησον καὶ τῶν ἔξω οὐκ ὀλίγους, οἳ καὶ μὴ εὐλαβηθέντες τὸν καιρὸν (ἦν γὰρ τῶν ἱερῶν νηστειῶν περίοδος), συνέδραμον μοναδικοί τε καὶ μιγάδες, ηὐτ λογήθησαν, ὑπέστρεψεν, ἐφοδιασθέντες καλὸν ἐφόδιον τὴν ἐκείνου ἁγίαν παράθεσιν. Καί γε αὐτὸς ὁ ἁγιών τατος πατριάρχης παρεὶς ἐξητήσατο εὐχὴν, καὶ λαδὼν ἡσπάσατο. Γέγονεν τε ἡ ὥρα ἐκείνη, πάσης ὑπονοουμένης διαφορᾶς ἀλεξητήριον, τῶν πρὶν λυπηρών ἐκποδὼν γεγονημένων. Πάντων οὖν ὑπεμνημάτισε, πᾶσιν ὑπερηύξατο, ἅπασιν, ἀφίησιν, ἐχθράνασι, διώξασι, λυπήσασιν, ὁ ὡς ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος καὶ Χριστὸν κὰν τῷ θανάτῳ μιμούμενος. nens; cum enim diurno horarum duodecim circulo parem annorum periodum in unoquoque certamine explevisset, ad æternam vitam, perpetuo lumine fruiturus, emigravit. Numera certamina, et invenies annos quadraginta octo. Tum annos bis duodecim ante abrenuntiationem sæculi actos, junge aliis quatuor annis, quos in persecutionibus; et tribus, quos in infirmitate traduxit Sanctus: et invenies, virum venerabilem obiisse anno ætatis unde octogesimo 42. Sed quomodo sine lacrymis mortem illius narrabo? Jacebat senex, habens animam paratam ad egressum, velut honoratum quoddam xenium et circum affusa fraternitas orabat, ut munus orationum ejus mereretur accipere. Post quam igitur unicuique sigillatim benedixit et osculatus est abiit ad sepulcrum, quod videre jam pridem ardenter concupierat, quamvis voto suo frustratus fuerit, quia præpropera erat talis voluntas. Illud autem cum vidisset, gavisus est valde, et benedixit Dominum, inquiens: Hæc requies mea in sæculum sæculi ¹³. Deinde istam quoque vocem subjunxit: Voluntatem timentium se faciet Dominus 14. Traxit etiam ad se externorum non paucos: qui nulla habita ratione temporis (vertebatur enim sacri jejunii circulus) accurrebant tam monachi quam sæculares, benedictioneque accepta revertebantur instructi ad iter optimo viatico, sancta scilicet depositionis memoria Quinimo sanctissimus patriarcha adfuit petens ut oraret prose; eoque impetrato, osculatus est eum. Itaque hora illa omnibus suspicantibus, alieniori ipsos ab invicem esse animo, facta fuit in remedium procul submota quæcunque antea exstiterat egritudine. Denique omnes admonuit,oravit pro omnibus, omnibus ignovit, quorum inimicitias, perseoutiones, molestias tulerat, utpote vere vir Dei, et Christum etiam in morte imitans. μγ΄. Ἐπειδὴ δὲ καὶ διαθήκην ἔδει διαθέσθαι, τις αὕτη; Ἡ ὀρθόδοξος πίστις, καὶ ἡ νόμιμος πολιτεία, αἷς συνέξησεν, καὶ μεθ᾽ ὧν ἀπεδήμησεν· τοῦτο δὲ κἀκεῖνο διανέμειν, οὐ πρὸς αὐτοῦ ὅτι μηδ' αὐτῆς τῆς ἐπωμίδος ἦν κύριος) διατάττεσθαι. Αμέλει έρω τηθεὶς πρὸς ἐμοῦ ἐλεεινοῦ, μή τι ἔχοιεν παριστάμενον· τῇ μὲν χειρὶ ἀψάμενος τοῦ ἱματίου, τοῦτο 18 Psal. cxxxi, 14. 14 Psal. GALIV, 19. 43. Quoniam vero oportuit etiam testamentum condi: quodnam, quæso, reliquit? Fidem ortho doxam et conversationem regularem, in quibus vixit et cum quibus obiit: hoc autem vel illud distribuere ad illum non pertinebat, cum neque de ipso pallio posset ut dominus testari. Tandem rogalus a me miserabili, num quid haberet commenΝΟΤΕ. Primum sub obedientia S. Theoctisti, se- exprimeretur ejus quæ in Græco est ad vocum sicundum in regimine monasterii Symbolorum, tertium in gubernando monasterio Sacudionis, quartum Constantinopoli in reclusione. Grace δις δυοκαίδεκα. Sed prima syllaba Sirleti oculos fugit, ut duodecim verteret, et totam chronologiæ rationem turbavit. Ex hac vita excessit sanctissimus Plato, octogesimum ætatis annum uno minus agens, vir pluribus perfunctus laboribus, egregiis virtutum editis doumentis. Ita S. Theodori Vita, Græce ἔκειτο ὁ γέρων, ὥσπερ τι γέρας τίμιον ἡτοιμασμένος τὴν ψυχήν est autem γέρας, decus, præmium, pro quo vertimus xenium, ut proprius militudinem allusionis elegantia; quam Sirletus neglexit, dum ita vertit. «Jacebat senex ille senio admodum honorato.» Græce simplicitur est «sancta ejus depositio,» παράθεσις. Sirletus, commendationem vertit: putavi menti auctoris propius accessuram paraphrasim. Vita S. Theodori: «In eo etiam abundantem patriarcha charitatis suæ vim animique recte compositi specimen exhibuit. Accurrens ipsemet cum universo clero ad monasterium, moribundo sancto astitit, totus in illum defixus, membra ejus omnia complectens, suaviterque singula deosculans.»>

! dandum,manu vestem apprehendens, eam excussit, κατέσεισεν, ὡς σύμβολον ὑπακοῆς παντελευθέρου, in signum expeditissimæ obedientiæ; et voce admodum submissa dixit, nihil habere, eo quod omnia meæ parvitati committeret. Porro prætereundum non est aliquid, vim habens prædictionis, quod nempe funebrem cantum sibi ipse ante mortem cecinerit. Cum enim ex pectore laboraret, assiduoque anhelitum duceret, ex consueta rerum divinarum meditatione movebat labia, maxime autem psallebat illam sacræ cantionis particulam: Resurgent mortui, et qui in monumentis sunt suscitabuntur, et lætabuntur qui sunt in terra: quem suavissimum versum hortabatur ut secum canerent qui præsto erant, quoad loqui poluit, et vocem vel tenuissimam emittere. Secuta autem cantum est more, tunc illi adveniens, quando instabat memoria justi Lazari ad quem refertur canctus ille, et cum quo pars ejus de quo nobis est sermo. 44. Denique extremum, insurrane, Extote salvi, decoroque habitu jacene, cum ad dexteram inclinasset caput, placido ac leni motu corporis, velut qui in propria abire disponit, clausit oculos, ea qua sol occumbit hora, et spiritum suum sanctum tradidit angelis, ipsum ad solem justitiæ deducturis. Et nunc ille quidem in cœlis est (36°) audeo dicere, non solum ascetico dignatus ordine, sed confessorum adnumerandus choreis: quorum enim certamina pertulit, horum indubie etiam hæreditatem participavit: aut si placet, cum subjectis subjectus probatissimus, imo bis obediens coronarius; cum solitariis solitarius legitimus; cum prælatis prælatus dignissimus, cum inclusis, non solum inclusus, sed etiam subditus; quodque augustum inprimis, cum confessoribus confessor genuinus, reipsa verbis altestante. Ego autem infelix, optimo orbatus patre; cui manum injiciam animo fluctuans? quem admonitorem inveniam a recta declinans ratione? quomodo mali dæmonis incursum fugiam, non habens te domesticum instractorem doctoremque. φωνὴν δὲ ἀφίησιν λίαν ἀμυδράν μηδ' ὁτιοῦν ἔχειν, διὰ τὸ πάντα ἀναθέσθαι τῇ ταπεινώσει μου. Καὶ μὴν οὐδ᾽ ἐκεῖνο παραλείψομαι, προῤῥησεως ἔχον ἔμφα σιν, ὅτι αὐτὸς ἑαυτῷ ἐπιτάφιον ᾠδὴν πρὸ θανάτου μεμελήθηκε. Συνεχόμενος γὰρ ὑπὸ τοῦ θώρακος καὶ ἀσθμαίνων ἐπάλληλα, εκίνει μὲν τὰ χείλη ἐκ τῆς συνήθους αὐτῷ τῶν θείων μελέτης, ὑπέψαλλεν δὲ μάλιστα τὸ τῆς ᾠδῆς ἐκείνης μέρος, Αναστή σονται οι νεκροὶ, καὶ ἐγερθήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις καὶ εὐφρανθήσονται οἱ ἐν τῇ γῇ, συνᾄδειν αὐτῷ προτρεπόμενος συνεχέστερον τὸν αὐτὸν ἤδη στίχον τοὺς παρισταμένους, ἕως ἂν ἡδύνατο σθένειν, καὶ μικρὰν ἀφιένα: φωνήν. Καί γε ἐπηκολούθησεν τῇ ᾠδῇ ἡ κοίμησις, τότε φθάσασα, ἡνίκα ἡ τοῦ δικαίου Λαζάρου μνήμη ἐπέστη, πρὸς ὃν ἡ ἀναφορὰ τῆς ᾠδῆς, καὶ μεθ' οὗ ἡ μερὶς τοῦ οὐπερ ὁ λόγος. 45. Ast, ο divinum mihi et sacrum caput, tu me ex allo propitius respice, labantem erige dirige gradientem, serva incolumem, pasce mecum hunc gregem, quem multo labore sudore collegisti; ut tuis insistens vestigiis, ambulet per viam mandatorum Dei; observa, fove, propugna tam magnos quam parvos, quemadmodum te rogavi in hora exitus tui: tui enim sunt omnes, quorum duces filii tui, sunt, aut filii filiorum: ut in Deo et μδ'. Εἶτα τελευταῖον τὸ σώζεσθαι ἐπιψιθυρίσας, ἐπὶ σχήματός τε εὐπρεποῦς κείμενος, τὴν κάραν δεξιόθεν ἐπικεκλικώς, ούτωσι πραείᾳ καὶ ἡρεμαία τῇ κινήσει τοῦ σώματος, ὡς εἰς τὰ ἴδια ἀπαίρειν προαιρούμενος, μύσας τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐν ὥρᾳ δύο σεως ἡλίου, παρέδωκεν τὴν ἁγίαν ψυχὴν τοῖς ἀπο άγουσιν αὐτὴν ἁγίοις ἀγγέλοις πρὸς τὸν ἥλιον τῆς δι καιοσύνης. Καὶ νῦν ἐστιν ὁ μὲν οὐρανοῖς, οὐ μόν νον ἀσκητικῆς τάξεώς τε καὶ παραστάσεως θαῤῥω λέγειν ἠξιωμένος, ἀλλὰ γὰρ καὶ ὁμολογητῶν χορείαις ἠριθμημένος· ὧν γὰρ τοὺς ἄθλους ἤνεγκεν, τούτων δῆλον ὅτι καὶ τῆς κληρουχίας μετείληφεν· εἰ βούλε: δέ, μετὰ ὑποτακτικῶν ὑποτακτικὸς δόκιμος, μᾶλλον δὲ δὶς ὑπήκοος στεφανίτης, μεθ᾿ ἡσυχαστῶν ἡσυχαστὴς ἔννομος, μετὰ καθηγητῶν καθηγητὴς ἔνεθ. σμος, μετὰ ἐγκλείστων οὐ μόνον ἔγκλειστος, ἀλλὰ καὶ ὑποτακτήτης, ὁ καὶ σεβάσμιον, μετὰ ὁμολογητών ὁμολογητής ἀπαράγραπος, μαρτυρούσης τῷ λόγῳ τῆς πράξεως. Ἐγὼ δὲ ὁ δύστηνος, ἀπορφανισθεὶς τοῦ καλοῦ Πατρὸς, ποῦ χεῖρα ἀπερείσομαι κατά ψυχήν σαλευόμενος; τίνα ὑπομνηστὴν εὕροιμι παραλόγως φερόμενος; πῶς τοῦ Πονηροῦ τὴν ἔφοδον φύγοιμι, μὴ σὲ τὸν νουθετὴν καὶ παιδευτὴν εὐπορῶν οἴκου θεν; με΄. Αλλ' ὦ θεία μοι καὶ ἱερὰ κεφαλή, σύ με εποπτεύοις ἄνωθεν ἵλεως, καὶ ἀνοροθοῖς καταπίπτοντα, καὶ διευθύνοις πορευόμενον, καὶ συντηροῖς ἀνεπηρέα στον, ἄγοις τε καὶ συμποιμαίνοις μοι, καὶ τήνὸς τὴν ποίμνην, ἣν πολλοῖς πόνοις τε καὶ ἀγῶσι συν εστήσω, ἐν ἵχνεσι τοῖς σοῖς περιπατεῖν, ἐν τρίβοις τῶν θείων ἐντολῶν πορεύεσθαι, σκέπων, περιέπων, προπολεμῶν τῶν μεγάλων σου καὶ μικρῶν ποιμνίων, καθὼς καὶ ὑπέσχου ἐν καιρῷ σου τῆς ἐξόδου; καὶ ΝΟΤΑ. Ita ad verbum Græca Sirletus vertit: Justi Lazari ejusque diei festi memoriam, quale festum, nullum habent Græci; sed simpliciter memoriam occasione evangelii pridie Dominica Palmarum legendi, ut supra dictum. Eadem Vita de sepultura ista addit: «Cui tanquam Patri Patrum cum patriarcha innumeris luminibus thurisque suffitu juxta persolvisset, ægre tandem corpus sepulcro condidit, multis undique confluentibus, ejusque depositionem pro virili prohibentibus, ut qui nec mortuo quidem sancto privari vellent.» Et sub finem Vitæ ista habentur: <ln Studii monasterio et magni Platonis et beati quoque Josephi dives arca pariter asservatur: et corpus. S. Theodori in Patrum thecam illatum est.»

ORATIO XII. LAUDATIO S. ARSENII ANACHOREΤΕ. γάρ σου ποίμνια πάντα, ὧν εἰσιν καθηγεμόνες τὰ apud Deum te habentes patronum, permaneamus σὰ τέκνα, καὶ ἐκ τέκνων ἔγγονα· ὡς ἂν ἔχοντές σε ἅπαντες εἰς Θεὸν καὶ πρὸς Θεὸν προασπιστὴν, ἀπήμαντοι διαμένοιμεν ἀοράτων τε καὶ ὁρωμένων ἐχθρῶν, μηδὲν ὑφιέντες διὰ φόβον τῆς ὀρθοδόξου πίσ στεως, μηδ' αὖ ἐκφερόμενοι τῶν θείων ἐντολῶν, μήτ' αὖ θύραν ἀνοίγοντες ἀπροσεξία τοῖς ὀλεθρίοις πάθεσιν, μήτε μὴν κατολιγωροῦντες τῆς ἀσκήσεως, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ παντοκράτορι Πατρί, καὶ τῷ ζωοποιῷ καὶ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. immunes ab hostibus visibilibus et invisibilibus, ne per timorem declinemus a vera fide in aliquo, vel efferamur extra Dei præcepta; ne per ignaviam aperiamus januam pravis affectibus; ne denique deficiamus in exercitatione proposita, in Christo Jesu Domino nostro, cui est gloria, honor et po testas, cum Patre omnipotenti atque vivifico et sanctissimo Spiritu, nunc, et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. LAUDATIO S. ARSENII ANACHOREΤΕ. Ex pervetusto codice Petri Seguierii, Franciæ cancellarii, varie collato. Interprete Joanne Pinio. Edider e BOLLANDIANI. Act. Sanct. Jul. t. IV, 617. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. α΄. Αστὴρ ἀειφανὴς ἡμῖν, οὐκ ἐν τῷ ζωδιακῷ κύο κλῳ κατηριθμημένος, ἀλλ᾽ ἐν τῷ τῆς ἀρετῆς οὐρα νῷ ἐστηριγμένος, διὰ τῆς ἐτησίου αὐτοῦ μνήμης σή μερον ἀνατέλλων, φωτὶ ἀΰλωτάτῳ μαρμαρυγάς ὑπερλάμπρους ἀγαθοεργίας ἐπαφίησι τῇ οἰκουμένῃ. Τίς δέ ἐστιν οὗτος, ὦ φιλάγιον άθροισμα; Ὁ ἰσάγ γελος ᾿Αρσένιος, ὁ τὴν ἀρετὴν ἀπρόσιτος, τὸ τῆς τα πεινώσεως ὕψος, τὸ τῆς κατανύξεως ῥεῖθρον, οὗ καὶ ἡ μνήμη μόνη παράκλησίς ἐστιν εἰς ἀρετῆς ἐπίδοσιν. Καί μοι θαυμάζειν ἐπίησι, πῶς τῶν ἄλλων μακαρίων ἀνδρῶν, παρὰ τῶν κατὰ καιρὸν τῆς ἀρετῆς ἐπαινετῶν, τῶν βίων ἀναγεγραμμένων, καὶ ταῖς τῶν ἐγω κωμίων βολίσι καταστραπτόντων, τοῦδε τοῦ τρισ μάκαρος ὁ βίος ἀνιστόρητος εἰάθη, πλὴν ὅσον σπου βάδην παρά τινων ὁσίων Πατέρων δεδηλωμένος, καίπερ μὴ ἐναπολιμπανόμενος τῆς ἐναρέτου ἐκείνων λαμπροφορίας, ὅτι μὴ καὶ μᾶλλον τῶν πολλῶν ὑπερλάμπων ταῖς αὐγαῖς τῶν θείων αὐτοῦ ἀνδραγαθημάτ των. ο β'. Τί ούν; Συνδιαμείψομεν καὶ ἡμεῖς τοῖς προλα βοῦσι τὸν χρόνον, καὶ οἴσομεν τηλικοῦτον θησαυρὸν ὑπὸ τῆς σιγῆς καλύπτεσθαι; Οὐμενοῦν· ἀλλὰ πειθό μενοι τοῖς ἐπὶ τοῦτο παρορμήσασι Πατράσιν, εἰ καὶ ἄμοιροι τοῦ προσήκοντος λόγου, Αλπικότες τε ἐπίκουρον δέξασθαι τοῦ ἐγχειρήματος αὐτὸν τὸν εἰς ὑπόθεσιν τοῦ βίου προκείμενον, ἀπαρξόμεθα τοῦ λέγειν, οὐδὲν ξενοδεχτοῦντες παρὰ τὸ ἀληθὲς, ὅσα δὲ ἐκ τῶν περὶ αὐτοῦ περικεκομμένως εἰρημένων αναλεγόμενοι, εἰ καὶ διὰ ἀῤῥάφου διηγήσεως, εἰς ὑπόμνησιν φέροντες, καὶ ταῦτα οἱονεὶ συνυφαίνοντες, καὶ ἐκ τούτων ταῖς ἀκολούθοις ἐννοίαις ἔσθ' ὅτε προσθήκην ποιούμενοι καθ' εἱρμὸν, πειρασόμεθα τὸν βίον ἀπαρτίσασθαι, ἀφουσιούμενοι τὸν πόθον, ὃν περὶ τοῦ παμμάκαρος ἔχουσιν οἱ φιλάρετοι. PROLOGUS. 1. Stella perpetuo nobis apparens, non zodiaco circulo annumerata, sed in virtutis cœlo firmata, per anniversariam suam memoriam hodie exoriens, splendidissimas bonorum operum coruscationes defæcatissima luce immittit orbi terrarum. At quænam illa est, o sanctitatis amantes auditores? Arsenius esl, angelis par, virtute inaccessus, humilitatis altitudo, ascetics disciplinæ gloria, solitudinis robur, compunctionis fluentum, cujus vel sola memoria ad progressum in virtute incitamentum est. Et vero mirari subit, quid sit, quod, postquam aliorum virorum beatorum, virtutis causa laudabilium, vitæ conscriptæ sunt, præconiorum radiis fulgentes, nulla de beatissimi hujusce vita ad posteros transferit historia, præter eam, quæ a quibusdam sanette Patribus sparsim indicata, insigni, qua pollent, res illustrandi facultate, non inferior est, imo vero multis potius aliis præfulget ob divinos Arsenii ac masculos gestorum splendores. 2. Quid igitur? An nos etiam cum iis, qui tempore præcesserunt, commutabimus vices tantumque the. sanrum patiemur sub silentio abscondi? Nequaquam: at Patrum exemplo incitati, tametsi conveniente oratione destituti; fretique, auxilio venturum præsenti conatui illum ipsum, cujus nobis propositum est vitæ argumentum, dicendi initium faciemus, nihil peregrinum et a vero alienum adoptantes; sed quæcunque compendiose de ipso dicta sunt, colligentes, et etiamsi narratione non cohærente in memoriam revocantes, atque hæc quodammodo contexentes, adjecto etiam, ubi res feret, ex cogitationi. bus inde consequentibus additamento, quo res cohæreant, vitam absolvere conabimur, gratificantes desiderio, quo erga beatissimum hunc tenentur virtutis amantes.

CAPUT PRIMUM. Sancti patria, natales; vita sæcularis cum solitaria divino monitu commutata; insignes in ea progressus; hominum fuga. 3. Genus Arsenii, ut dicam id quod res est, et afflinium multitudo, virtus fuit; ejusque incendi studiis ac insigniri characteribus; quoniam vero a sanguine id repetunt eruditi; patria ei fuit civitatum, quæ sub coelo sunt, princeps, Roma, inquam, celeberrima a qua cognomentum acceperunt illi, qui imperii sceptrum moderantur. Surculus fuit nobilium parentum, opibusque ac reliquo vitæ splendore florentium. Familia ipsius ad hoc usque tempus integra non superest (quonam enim pacto tot annis servata fuerit?) sed vestigia, tali magnitudine excellentia, divisit habitatoribus velut in cellas triRinta Atque hoc sufficit, ut ostendatur, quam illustris ac undequaque beatus fuerit vir iste memorabilis; cumque tantus esset, doctrina altius eminebat, Græca ac Romana pariter sapientia admirandus. 4. Ejus itaque fama ad aures tunc delata magni Theodosii imperatoris, quærentis talem filiis suis Arcadio et Honorio magistrum præficere, qui majore præ omnibus id operæ pretio faceret, Arsenius accitu imperatoris Byzantium contendit, et assu⚫ mens ambos pueros, moribus ac disciplinis ipsos informavit, ut optimos eos esse ostenderet in utraque facultate. Ad quadragesimum usque ætatis suæ annum in aula assidue versatus est (37*); Deique timorem in mente habens, ingemuit, et invocabat Deum cum lacrymis dicens: Domine, ostende mihi viam, in qua salvus fiam. Et vero, dum die quadam in aula esset, audivit divinam vocem, quæ ei diceret: Arseni, si salvus esse vis, fuge homines, et salvaberis γ΄. Γένος μὲν ᾿Αρσενίου, τἀληθὲς εἰπεῖν, καὶ οὐ σπάνιοι οι μετέχοντες, ἡ ἀρετή· καὶ τὸ ἐκεῖθεν κατάγε σθαι καὶ χαρακτηρίζεσθαι· ἐπειδὴ δὲ τὸ ἀφ' αἴμασιν τοῖς φιλοπαθέσιν ἐπιζητεῖται· ἡ πρώτη τῶν ὑπου ρανίων πόλεων τούτῳ πατρίς, Ῥώμην λέγω τὴν περιβόητον· ἀφ' ἧς τὴν προσηγορίαν οἱ τὸ βασιλικὸν σκῆπτρον κατέχοντες ἐξειλήφασιν· εὐγενῶν γεννητόρων στέλεχος, πλούτῳ τε κομώντων καὶ τῇ λοιπῇ τοῦ βίου περιφανείᾳ· οὗ ἐστία μέχρι τοῦ νῦν περί εστιν οὐχ ὁλόκληρος· πῶς γὰρ ἂν καὶ διεσέσωστο τοσούτοις ἔτεσιν; ἴχνη δὲ καὶ τοσούτῳ μεγέθει δια φέροντα, ὡς ἐν τριακοσίαις κέλλαις διαιροῦσα τοῖς οικήτορσι. Εξαρκοῦντος τούτου ἐπιδηλῶσαι, ὅτος ἦν περιφανὴς καὶ πολύολβος ὁ ἀοίδιμος· τοιοῦτός τε ὢν, ὑπῆρχε καὶ τῇ παιδεύσει ὑπέρτερος, Ἑλληνική τε καὶ Ῥωμαϊκῇ σοφίᾳ θαυμαζόμενος. δ΄. Ἐπεὶ οὖν τὸ τηνικαῦτα Θεοδοσίῳ τῷ μεγάλῳ βασιλεύοντι εξηκούσθη τὰ περὶ αὐτοῦ, ζητοῦντι παι δευτὴν τοιοῦτον ἐπιστῆσαι υἱοῖς αὐτοῦ ᾿Αρκαδίῳ καὶ Ωνορίῳ, ὃς εἴη προὀργιέστερος απάντων· ἄγεται ὁ Αρσένιος τῇ τοῦ κρατοῦντος ῥοπῇ ἐν τῷ Βυζαντίῳ, καὶ παραλαβὼν ἀμφοτέρους τοὺς παῖδας, ἀνῆγεν αὐτ τοὺς ἔν τε ἤθεσιν καὶ παιδεύμασιν, ἀρίστους ἀποδει κνὺς ἀμφοτέρωθεν. Μέχρι δὲ τοῦ τεσσαρακοστού ἔτους τῆς ἡλικίας αὐτοῦ ἐν τῷ παλατίῳ διηνυχώς, καὶ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ κατὰ διάνοιαν ἔχων, ἐστέναζε καὶ παρεκάλει τὸν Θεὸν μετὰ δακρύων λέγων· Κύριε ὁδήγησόν με, πῶς σωθῶ. Καὶ δὴ ἐν μιᾷ ὄντος αὐτοῦ ἐν τῷ παλατίῳ, ἀκούει θείας φωνῆς, λεγούσης αὐτῷ· ᾿Αρσένιε, εἰ θέλεις σωθῆναι, φεῦγε τοὺς ἀνθρώπους, καὶ σώσῃ. ε΄. Τούτων οὖν ἀκούσας ὁ ᾿Αρσένιος, καὶ ἐπιπολὺ τῷ θείῳ πόθῳ τρωθείς, πάσης εὐθὺς καταφρονήσας ἀνθρωπίνης καὶ προσκαίρου αἰνέσεως, καὶ περιφανείας, τρυφῆς τε σωματικῆς καὶ πάσης ἄλλης φιλοδοξίας, καὶ βασιλείους αὐλὰς εἰς οὐδὲν διαλογισά μενος, μηδενὶ μηδὲν εἰρηκὼς ἀποπλέει ἐπὶ τὴν Αλεξάνδρειαν, κἀκεῖθεν ἔρχεται εἰς Σκῆτιν· καὶ εἰσελθὼν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, προσέρχεται τοῖς κληρικοῖς λέγων· Διὰ τὸν Κύριον, ποιήσατέ με μοναχὸν, καὶ 5. llæc itaque ubi audisset Arsenius,jam pridem divino desiderio sauciatus, omni mox humana ac caduca gloria contempta; splendoreque ac delicüs corporis, omnique alia honoris appetentia, aulisque imperatorum pro nihilo putatis, nihil cuiquam locutus Alexandriam navigat; indeque pervenit in Scetim; et ecclesiam ingressus clericus (38*) accedit, dicens: Per Dominum, facite me monachum, ac viam mihi ostendite, ubi salvus fiam. Illi autem viri nobilitatem ex moribus, et vultu et alloquio, ὁδηγήσατέ με πῶς σωθώ. Οἱ δὲ τὴν εὐγένειαν τοῦ conjectantes, quærebant ex eo, quisnam et cujus ἀνδρὸς ἐκ τοῦ ἤθους, καὶ τοῦ προσώπου, καὶ τῆς esset. Is cum primo abnueret, dicerelque: Homo συντυχίας στοχασάμενοι ἐξήταζον αὐτὸν τίς εἴη καὶ sum peregrinus et abjectus, qui salvus fieri quæro; vix tandem ei persuadere potuerunt ut, quæ ad se πόθεν. ᾿Αρνουμένου δὲ αὐτοῦ τὰ πρῶτα, καὶ λέγοντος, ὅτι Ανθρωπός εἰμι ξένος καὶ ταπεινὸς σωθῆναι ΝΟΤΕ. Videtur auctor nihil aliud velle, quam stipitem familiæ sancti primævum in plures postea ramos divisum fuisse; usus hic, quantum suspicor, vel phrasi istius temporis, vel parcemia tum usilala. Διηνεκώς· subaudi ἔμεινε, ὤν vel quid simile. Apud Cotelerium lego: Ετι ὢν ἐν τῷ παλατίῳ. Cum etiamnum esset in palatio. Vide Vitas Patrum apud Rosweydum lib. v, cap. 2, pag. 563, num. 2. Damalevicius Vitæ sancti Bogumili eremitæ Camaldulensis auctor, tomo II Junii, pag. 356, num. 56, secessum ejus in eremum Dobrovensem narrat, «tanquam si sanctus vocem lapsam divinitus ad Arsenium in sua vocatione audivisset: Arseni tumultus fuge, et salvaberis.» (38*) Per clericos intellige hic monachos. Exempla dat Cangius in Glossario Latino

ORATIO XII. LAUDATI() S. ARSENII ANACHORETÆ. ζητῶν, μόγις ἠδυνήθησαν πεῖσαι αὐτὸν, θαῤῥῆσαι spectabant, confidenter iis exponeret. Quæ edocti, αὐτοῖς τὰ καθ᾿ ἑαυτόν. Καὶ μαθόντες, εἶπον πρὸς ἀλλήλους· Τὶς ἄρα ἐστὶν, ὁ ὀφείλων τοῦτον παραλαβεῖν καὶ ὁδηγῆσαι εἰς τὴν μοναδικὴν πολιτείαν· καὶ δὴν βουλευσαμένων αὐτῶν, συνεῖον ἀπενεγκεῖν αὐτὸν τῷ ἀ66, Ἰωάννῃ τῷ Κολοβῷ. Καὶ λαβόντες αὐτὸν μεθ᾿ ἑαυτῶν, ἀπῆλθον πρὸς τὸν γέροντα. Καὶ μετὰ τὸ ποιῆσαι αὐτοὺς εὐχὴν, ἐλάλησαν αὐτῷ περὶ ᾿Αρσενίου. 5. Καὶ ἐν τῷ συντυγχάνειν αὐτοὺς, καταλαβούσης τῆς ἐννάτης ὥρας, λέγει τοῖς κληρικοῖς ὁ γέρων Δεῦτε, ποιήσωμεν ἀγάπην, καὶ τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου γενέσθω. Καὶ καθεσθεὶς ὁ ἀββᾶς Ἰωάννης μετὰ τῶν κληρικῶν, ήρξαντο ἐσθίειν, ἐάσαντες τὸν ᾿Αρσένιον ἱστάμενον. Ρίπτει οὖν παξαμὲν εἰς τὴν γῆν ὁ ἀββᾶς Ἰωάννης, καὶ λέγει τῷ ᾿Αρσενίῳ· Φάγε, ἐὰν θέλῃς· Ὁ δὲ κλίνας ἑαυτὸν ἐπὶ τὴν γῆν, ἀπῆλθε περιπατῶν ταῖς χερσὶ καὶ τοῖς ποσὶν, ὅπου ἦν ὁ παξαμάς· καὶ ἔφαγεν αὐτὸν, ὡς ἔκειτο εἰς τὴν γῆν. Καὶ ἰδὼν ὁ γέρων, λέγει τοῖς ἀδελφοῖς· Υπάγετε μετὰ καλοῦ, καὶ εὔξασθε ὑπὲρ ἡμῶν· οὕτως γὰρ γινώσκετε, ὅτι δό κιμον ἔχει ποιῆσαι μοναχόν. Ηρώτησαν οὖν οἱ κλη ρικοὶ τὸν ᾿Αρσενιον καθ᾿ ἑαυτούς, λέγοντες αὐτῷ· Ποίησον ἀγάπην, ἀδελφὲ διὰ τὸν Κύριον, καὶ εἰπὲ ἡμῖν, ποῖον λογισμὸν ἔσχες ἐσθίων τὸν παξαμάν; Καὶ λέγει αὐτοῖς. Ἐλογισάμην πρὸς ἐμαυτὸν, ὅτι Ὡς κυνί σοι ἔῤῥιψαν τὸν ἄρτον, ὡς κύων φάγε αὐτόν. Καὶ ἐδόξασαν τὸν Θεόν. Χρόνον οὖν ὀλίγον μείνας μετὰ τοῦ ἀββᾶ Ιωάννου ὁ ᾿Αρσένιος, καὶ μαθὼν πᾶς σαν τὴν μοναχικὴν κατάστασιν, ἀπελύθη παρ' αὐτοῦ απελθεῖν καὶ καθίσαι κατά μόνας· καὶ ἔμεινεν ἀγω νιζόμενος ἐν Κυρίῳ, ὥστε πολλοὺς τῶν κατὰ τὸν και ρὸν ἐκεῖνον μεγάλων γερόντων ὑπερβῆναι τοῖς πόλ νοις, τῇ τε καρτερίᾳ, καὶ τῇ ὑπομονῇ τῶν ἀσκητι κῶν ἀγώνων. ᾿Αναχωρήσας οὖν ἐν τῷ ἡσυχαστικῷ βίῳ, πάλιν ηὔξατο τῷ Θεῷ λέγων. Κύριε, ὁδήγησόν με, πῶς σωθῶ· καὶ ἤκουσε φωνῆς λεγούσης· 'Αρσένιε, φεύγε, σιώπα, ἡσύχαζε· αὐταὶ γάρ εἰσιν αἱ ρίζαι τῆς ἀναμαρτησίας. alter alteri dicebant: Quisnam est, qui debet hunc excipere, et conducere ad monasticum institutum? Et, inito consilio, visum est abducere ipsum ad abbatem Joannem Colobum Et assumentes eum secum, abierunt ad senem; peractisque precibus locuti cum illo sunt de Arsenio. 6. Cumque inter colloquendum jam nona adenisset hora, dicit clericis senex: Adeste, faciamus agapen et voluntas Dei fiat. Considensque Joannes abbas cum clericis, cmperunt comedere, sinentes Arsenium stare. Projicit itaque paxaman in terram abbas Joannes,alique Arsenio: Comede, si velis. Ille autem inclinans se in terram, abivit illuc, ambulans manibus pedibusque, ubi erat paxamas; et in terra, prout jacebat, ipsum comedit. Atque hoc conspicatus senex, dicit fratribus; Abite cum bono, et orate pro nobis: ita enim soietis, quod probatus sit, ut fat monachus Interrogarunt itaque clerici inter se Arsenum, dicentes illi: Fac agapen, frater, per Dominum; et die nobis, ecquid cogitationis habueris, quando comedebas pazaman? Quibus ille, Cogitabam,inquit,mecum: quem tibi tanquam cani projecerunt panem, comede illum tanquam canis. Et glorificabant Deum. Exiguo igitur tempore Arsenius cum abbate Joanne versatus, omnemque monasticæ vitæ rationem edoctus, discessit ab eo, ut secederet sibique soli vacaret. Et perseverat, pro virili contendens in Domino usque adeo, ut magnos id temporis senes laboribus constantia, ac certaminum asceticorum tolerantia superaret. Postquam ad hesychasticam vitam secessisset, iterum oravit Deum, dicens: Domine, viam ostende, ubi salvus fam. Et audivit vocem, dicentem: Arseni, fuge, tace, quiesce: nam hæ sunt radices, quibus a peccato immunis fas ΝΟΤΕ. Joannes Colobus (in appendice ad Vitas Patrum pag. 904 per apocopen Colob; Græce Kom λοβός, estque hic curtus, parvus, nanus, brevis staturæ, etc.) fuit inter anachoretas celeberrimus; idemque fortasse, qui ia Martyrologio Coptico tomo tertio Martii, pag. 692 notatur his verbis: «Obitus Joannis pervi eremitæ.» Gerardus Vossius Borchlonius præpositus Tungrensis, inter Apophthegmata Patrum, cum sancto Ephræm Syro Coloniæ edita anno 1603, pag. 507. Colobios legit; inepte addens: «Verisimiliter hic intelligi Joannem Colobitam, et alias Calybitam, eremitan Romanum (potius CPolitanum; videsis Commentarium ejus prævium die 15 Januarii, & 2), cujus mentio fit in Martyrologio Romano, 15 Joanuarii». Mox tamen alterius Joannis eremitæ Egyptii meminit, non sufficienter instructus, ut aliquid circa illum absosolute determinet. De Joanne Colobo plenius instrui poteris ex Vitis Patrum variis locis; Cotelerio tomo I, a pag. 468, ac Tillemontio tomo X, a pag. 427. Agape, Græce ἀγάπη, accipitur vel pro extraodinaria refectione in monasteriis; vel pro solemni convivio; vel pro cœna ad quam Christiani, sed pauperes potissimum adhibebantur. De prima significatione consule Cangium; de secunda Cotelerium in motis col. 801; de tertia Ciacconium in notis ad Cassianum pag. 669. Hic vero non scio an plus aliquid significetur, quam cœna ordinaria monachorum. llla vox varie scribitur; nimirum parumas, paxamation, paximation: de qua fuse Rosweydus in Onomastico ad Vitas PP. & pag. 1045: brevius in Glossario Latino. Significat vero panem subcinericium, aut recoctum seu bis coctum: quem ita appellatum quidam volunt a Paxamo quodam cupediario. Id est quietam, taciturnam, solitariam, Græcum ἡσυχαστικός dilucidari potest ex annotatis ad caput Vitæ sancti Stephani Sabaitæ die 13 Julii. pag. 534. Sanctus Lucas Junior thaumaturgus de loco, ubi sæpius a pluribus interpellabatur, cum secretiori commutando Theophyllactum consulens, id responsi tulit (tomo secundo Februarii, pag. 194): < Tenendum, quod optime haberet Arsenii consilium: is enim fugere ait homines et salvari. Iterumque Fuge, tace, quiesce.» Inspici etiam pos-

7. Hoc itaque divinitus accepto mandato, omnem in calum Arsenius affectum transfert, corpore quidem in terra degens, corde autem cum supernis potestatibus familiariter consuescens. Ad illud mandatum exsequendum cum discessisset, cumque adeo solitudinem amaret, quidam e patribus, nomine Marcus sic ipsum compellat: Quare non fugis, pater? Cui, Senex: Novit Deus, quod vos diligam: at non possum esse cum homnibus, et cum Deo. Coelestes chiliades et myriades unam voluntatem habent; homines vero multas habent voluntates: Deum itaque dimittere non possum, et hominibus vacare Jam vero ut clarius constet de ejus solitaria quiete, dicendum etiam illud,memoratu dignum. 8. Cum pervenisset ad locum quemdam (quoniam ibi erant arundines a vento agitatæ), sic fratres affatur Arsenius: Quænam hæc concussio est? Respondentilli: Arundines sunt, pater. Subjicit Senex: Vere si quis sederit in solitaria quiete, et audierit vocem aviculæ, non habebit cor ejus eamdem quistom; quanto magis vos, hanc habentes concussionem Quo autem pacto ille in solitudine degens, mentemque usu sensuum destitutam, et a terrenorum tumultuum perturbationes inconcussam habens versus Deum, nequaquam amarit bumanam consuetudinem, vel illam etiam, quæ confusione caret, omnemque sermoni a lingua promananti accessum præcluderet, nisi quando prorsus necessitas aliud cogeret, oratio exponet. ne 9. Digressus aliquando ad eum Theophilus Alexandriæ archiepiscopus cum quodam e primoribus interrogabat Senem, ut audiret ab eo sermonem. Senex autem post modicum silentium illi hoc responsi dedit. Et si vobis dixero, an servabitis? llli ad se receperunt Dixit ergo eis Senex: Ubi Arsenium degere audieritis, appropinquate. Alias iterum archiepiscopus convenire ipsum volens, præmisit primo, qui videret, num Senex aperiret: qui significat ipsi, dicens: Si veneris, aperiam: at si tibi aperuero, omnibus aperiam, et tunc non amplius hic remanebo. His auditis, archiepiscopus dixit: Si fugaturus ipsum venio, non amplius ad eum accedo (c). Venienti ad se ö ζ΄. Θεόθεν οὖν δεξάμενος τὸ τοιοῦτον πρόσταγμα, μετατίθησιν ὅλην τὴν διάθεσιν πρὸς οὐρανὸν ὁ ᾿Αρσένιος, ἐν γῇ μὲν διατρίβων τῷ σώματι, τῇ δὲ καρδίᾳ ταῖς ἄνω δυνάμεσι συμπεριπολῶν· ἐφ' ὅ ἀγόμενον αὐτὸν τις τῶν Πατέρων τοὔνομα Μάρκος, οὕτω φιλησυχούντα φησι πρὸς αὐτόν· Διὰ τί φεύγεις ἡμᾶς, Πάτερ; Ὁ δὲ γέρων πρὸς αὐτόν· Ὁ Θεὸς οἶδεν, ὅτι ἀγαπῶ ὑμᾶς· ἀλλ' οὐ δύναμαι εἶναι μετὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀνθρώπων· αἱ ἄνω χιλιάδες και μυ ριάδες ἔν θέλημα ἔχουσιν· οἱ δὲ ἄνθρωποι πολλὰ θελήματα ἔχουσιν. Οὐ δύναμαι οὖν ἀφεῖναι τὸν Θεὸν, καὶ σχολάζειν ἀνθρώποις· Καὶ γοῦν πρὸς σαφεστέραν αὐτοῦ δήλωσιν τῆς ἡσυχίας, καὶ τοῦτο ῥητέον ἀξιο μνημόνευτον ὅν. η'. Παραβαλόντος οὖν αὐτοῦ εἰς τόπον τινά, ἐπεί περ ἦσαν ἐκεῖ κάλαμοι, κινούμενοι ὑπὸ ἀνέμου, εἶν πεν τοῖς ἀδελφοῖς ὁ ᾿Αρσένιος· Τί ἐστιν ὁ σεισμὸς οὗτος; Οἱ δέ φασι· Κάλαμοί εἰσι, Πάτερ Λέγει οὖν αὐτοῖς ὁ γέρων· Φύσει ἐὰν κάθεταί τις ἐν ἡσυχία, ἀκούσει δὲ φωνὴν στρουθίου, οὐκ ἔχει ἡ καρδία τὴν αὐτοῦ ἡσυχίαν· πόσῳ γε μᾶλλον ὑμεῖς, ἔχοντες τὸν σεισμὸν τοῦτον (ab); Πῶς δὲ οὐκ ἔμελλεν ὁ οὕτως ήρε μῶν, καὶ τὴν ἔκστασιν τῆς ἐκ τῶν κάτω θορύβων, περιδονήσεως ακλόνητον ἔγων πρὸς Θεὸν, μὴ οὐχ καὶ τὸ ἀσύμφυρτον φιλεῖν τῆς ἀνθρωπίνης διατριβής, ἀπρόοδόν τε ἔχειν τὴν ἀπὸ γλώσσης ὁμιλίαν, ὅτι μὲ πάσῃ ἀνάγκῃ, δηλώσει δὲ ὁ λόγος· θ΄. Ποτὲ παραλαβὼν αὐτῷ Θεόφιλος, ὁ ἀρχιεπίσκο πος ᾿Αλεξανδρείας, μετὰ ἄρχοντός τινος, ἠρώτα τὸν γέροντα, ἀκοῦσαι παρὰ αὐτοῦ λόγον. Μικρὸν δὲ σιωπήτας ὁ γέρων, ἀπεκρίνατο πρὸς αὐτόν. Καὶ ἐὰν ὑμῖν εἴπω, φυλάσσετε; Οἱ δὲ συνέθεντο. Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ γέρων· ὅπου ἐὰν ἀκούσησε ᾿Αρσένιον, μὴ πλησιάσητε· Αλλοτε πάλιν βουληθεὶς ὁ ἀρχιεπίσκο πος παραβαλεῖν αὐτῷ, ἀπέστειλε πρῶτον εἰδέναι εἰ ἀνοίγο: ὁ γέρων. Καὶ δηλοῖ αὐτῷ λέγων· Ἐὰν ἔλθῃς, ἀνοίγω, καὶ ἐάν σοι ἀνοίξω, πᾶσιν ἀνοίγω· καὶ τότε οὐκ ἔτι καθέζομαι ὧδε. Ταῦτα ἀκούσας ὁ ἀρχιεπί σκοπος, εἶπεν. Εἰ διῶξαι αὐτὸν ἀπέρχομαι, οὐκ ἔτι ἀπέρχομαι πρὸς αὐτόν. Καὶ μὴν καί τινος τῶν Πατέρων ἐλθόντος πρὸς αὐτὸν, καὶ κρούσαντος τὴν ΟύVARIE LECTIONES. (α b) Lege cum Cotelerio τῶν καλάμων τούτων. hominem sanctum.» (c) Vit. PP. lib. v, libell. 2. «Nunquam, vadam, ad ΝΟΤΕ. sunt excerpta Vitæ laudati sancti apud Combefisium tomo II novi Auctarii Bibliothecæ Patrum Græco Latinæ, pag. 990. Marcus iste verosimilius fuerit discipulus adeo obediens in Scethi abbatis Silvani, notus in Vil PP, libro v, libello 14. pag. 617; quam amnosus ille Marcus, quem Palladius invisit, dum numeraret annos centum. Videsis Historiam Lausiacum. cap. 21: et infra lit. y ut Annotatis ad cap. 2. Res eadem legitur apud Cotelerium, p. 335 et 356, necnon in Vil, PP. lib. v, libeli. 17, Pag 633; ubi tamen est: «Superiorum enim virtutum millia, et millia millium unam voluntatem habent.» Cotoler. pag 359. et Vit. PP. lib. v, libell. 2, pag. 564 num. 5, ubi legitur «eamdem quietem:» eta arundinum harum.» Apud Coteler. pag. 354 vocatur μακάριος, beatus. Vit. PP. lib. v, libell. 2, pag. 563. «beatæ memoriæ.» S. Leo PP. epist. 64, ad Marcianum,in editione Parisiensi anni 1675 ordine 94, eumdem appellat «sanctæ memoriæ Alexandrinæ Ecclesiæ episcopum.» Et epist. 52, ad episcopos Galliarum ibidem ordine 77, eum cum Athanasio et Cyrillo conferens, «probatissimum præsulem» nuncupat. Vide Baronium ad annum 412, et Historiam chronologicam patriarcharum Alexandrinorum ante tomum quintum Junii, pag. 52; ubi de virtutibus et vitiis ejus. Coteler, et Vit. PP. «cum quodam judice.» Vit. PP. pag. 565 «promiserunt so custodire.» Coteler. συνέθεντο φυλάττειν.

ORATIO XII. LAUDATIO S. ARSENII ANACHORETÆ. ραν, ἀνέῳξεν ὁ ᾿Αρσένιος, νομίζων ὅτι ὁ διακονητής nonnulli et patribus foresque pulsanti aperuit αὐτοῦ ἐστι· καὶ ὡς εἶδεν αὐτὸν ἕτερον ὄντα, ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον. Ὁ δὲ λέγει αὐτῷ· ᾿Ανάστη, ἀββα, ἵνα τε ἀσπάσωμαι. Εφη οὖν ὁ γέρων. Οὐκ ἐγείρο μαι, ἐὰν μὴ ἀναχωρήσῃς. Καὶ ἐπὶ πολὺ παρακληθεὶς, οὐκ ἀνέστῃ, ἕως ἀνεχώρησεν ἐκεῖνοτ. Οὐχ, ὡς ἄν τις οἰηθείη, παραλύων τὸν δεσμὸν τῆς ἀγάπης, ἧς ὅτι καὶ μάλιστα ἐραστής εἴη, ἀλλ' ἵνα μὴ διακοπείη τῆς κρείττονος. ι'. Ἐπεὶ καί τινες ἀδελφοὶ μέλλοντες ὑπάγειν εἰς Θηβαίδα διὰ μινάρια, λέγουσι πρὸς ἑαυτούς· Δι' ἀφ ορμής εἴδωμεν καὶ τὸν ἀββᾶν Αρσένιον. Εἰσῆλθεν ὁ ἀββας Αλέξανδρος, καὶ λέγει τῷ γέροντι· Αδελ τοὶ ἀπὸ ᾿Αλεξανδρείας ἐλθόντες θέλουσί σε ἰδεῖν. Ὁ δὲ γέρων ἔφη· Ἐπ' αὐτὸ τοῦτο ἢκασις καὶ μαθὼν ὅτι εἰς Θηβαΐδα ὑπάγουσιν, λέγει ὁ γέρων· Φύσει οὐ βλέπουσι τὸ πρόσωπον Ἀρσενίου, ὅτι δι᾿ ἐμὲ οὐκ ἦλθον. 'Ανάπαυσον οὖν αὐτοὺς, καὶ ἀπόλυσον ἐν εἰ ρήνῃ, εἰπὼν αὐτοῖς, ὅτι Ο γέρων οὐ δύναται ἀπαν τῆσαι. Αλλοτε πάλιν ἦλθον πρὸς αὐτὸν γέροντες, πολλὰ παρεκάλεσαν, ἵνα συντύχωσιν αὐτῷ· καὶ παρ εκάλουν αὐτὸν, εἰπεῖν αὐτοῖς λόγον ἐπὶ τῶν ἡσυχα ζόντων, καὶ μηδενὶ ἀπαντώντων. Λέγει οὖν αὐτοῖς δ γέρων • Ὅταν ἡ παρθένος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ πατρὸς ᾖ, πολλοὶ θέλουσιν αὐτὴν μνηστευθῆναι· ἐπὰν δὲ προ ἐλθῃ, οὐχ οὕτως ἔχει τιμήν, ὅτε ἦν κεκρυμμένη. Ο τω καὶ τὰ τῆς ψυχῆς· ἀπότε (c) δημοσιεύεται, οὐ πᾶσιν ἀρέσκειν δύναται· μέτρον οὖν ἡμῖν ὑποδείκνυται ἐνταῦθα τῆς πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἀπαντήσεως· οὐ γὰρ πάντοτε πάντως, ἵνα μὴ τὸ πάρεργον τοῦ ἔργου προτιμώμενοι ζημιοῦμεν ἑαυτοὺς μὴ αἰσθανόμε νοι· ἀλλ᾽ οἷον καὶ τοῦτο, ἐνταῦθα ὄφελον παραζευχθῆναι· ια΄. Ἀδελφός τις ἐλθὼν εἰς Σκῆτιν, παρεκάλει τοὺς κληρικούς, λέγων· Συντυχεῖν θέλω τῷ ἀββα ᾿Αρσενίῳ· Εἶπον οὖν αὐτῷ· Αναπαύου μικρὸν, καὶ βλέπεις αὐτόν· ὁ δὲ ἔφη· Οὐ γεύομαί τινος, ἐὰν μὴ (ε) ἀφ᾽ ὅτε. Arsenius, ministrum suum esse ratus; eumque alium esse dum cerneret, procidit in faciem. Is vero dicit ipsi: Surge, pater, ut te salutem. Reposuit Senex: Non surgam, nisi discesseris. Cumque diu is institisset, non surrexit, donec recessisset. Nec quis putet vinculi charitatis, cujus erat amantissimus, solutione id factum: verum ut ne vel tantillum a perfectionis exercitatione avocaretur. 10. Fratres aliqui in Thebaida profecturi ad comparanda fila linea dixerunt inter se: Hac etiam opportunitate videamus abbatem Arsenium Intravit itaque abbas Alexander et dicit Seni; Fratres Alexandria venientes volunt te videre. Cui Senex: An propter hoc ipsum venerunt? Et edoctus, quod in Thebaida discederent, dicit Senex: Vere haud aspicient vultum Arsenii; quia mei causa non venerunt. Refice ergo illos, ac dimitte in pace, dicens illis: Senex non potest occurrere Alius iterum accesserunt ad eum senes multisque instabant, ut colloquerentur cum illo et rogabant, ut aliquid sermonis sibi proferret de solitariis conclusis, ac neminem admittentibus 5(7). Tum Senex: Quandiu virgo degit in domo patris, multi volunt sponsi ejus fieri: cum vero prodierit non habet istum honorem, quem habebat, quando latebat abscondita. Sic se habent res animæ: ex quo vulgantur: non omnibus placere possunt. Modus itaque nobis hic osten. ditur occursus fratrum: neque enim omnino is semper locum habet; ne, quod accessorium est operi, operi ipsi anteferentes, damnum inde nobismetipsis sensim sine sensu inferamus. Sed, cujusmodi res illa sit, hic adjungere profuerit. 11. Frater aliquis, qui in Scelin venerat, rogabat clericos dicens: Colloqui cupio cum abbate Arsenio. Cui dixere: Requiesce paululum, et ipsum videbis, Hic vero, non gustabo, ait, quidVARIÆ LECTIONES. ΝΟΤΑ. Legunt Vit. PP. lib. 111, pag. 528: «Cum quidan... ex fratribus advenisset.» Historiola hæc ponitur apud Coteler. 368, usque ad recessisset inclusive. Præmittit Coteler. pag. 360: «< Referebat abbas Daniel quosdam fratres,» etc. Λινάριον, linum λινάρια, retia vel fla linea (Gallice flets). Coteler. iii vertit filum lineum. Vit. PP. lib. II, pag. 528, linum; uti et lib. vi, cap. 34, num. 2. Apud Surium num. 16, legitur: «Propter aliquod suum negotium.» Vit. Pr. hic addunt: «Cumque ad speluncam ejus pervenissent.» Coteler. etiam Alexander in Vit. PP. signatur Daniel. Differt aliquantulum Coteler. At Vit. PP. addunt hanc ciausulam: «Me permitte cœlum aspicere, et dimitte eos redire: nam faciem meam non videbunt.» Additur apud Coteler. pag. 372: «ille autom portam aperuit» Hesycbastica vita silentii tenacissima, non ita tamen ut, proximis saltem post hunc sanctum sæculis discipulos et alios quoscunque exhortationis vel colloquii causa accedentes excluderet omni tempore; ut videre est in annotatis ad Vitam sancti Stephani Sabaitæ superius allegatis. Certe auctor Vitæ num. 184 de isto sancto memorat: «Quinque deinde annis solitarius Christo vacavit (ἡσύχασεν) in cella, non exiens unquam nisi diebus Sabbati et Dominicis, cellæ fronti per id tempus inscribens: Ignoscite per Dominum mihi, domini Patres, neque mihi quisquam in hesychasterio extra Sabbatum et Dominicam sit molestus.» Coteler. pag. 372: «Cum vero maritum acceperit, nequaquam placet cunctis, sed illi quidem contemnunt, alii vero prædicant.»

quam si non cum ipso collocutus fuero. Miserunt αὐτῷ ἀπαντήσω. Ἔπεμψαν οὖν μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ igitur aliquem cum fratre, qui ipsum ad cellam duceret, quia longe distabat. Et pulsato ostio, ingressi sunt; salutatoque Sene, sederunt in silentio. Dixit itaque ille ecclesiæ frater: Burgo, discedo, orate pro me. At frater peregrinus, non inventa cum Sene colloquendi libertate, dixit fratri: Venio et ego tecum. Et egressi sunt simul. Rogavit porro ipsum peregrinus dicens: Duc me ad abbatem Moyseu, ex latronibus conversum Ad quem postquam venissent, suscepit ipsum cum gaudio, et exhibitis hospitalitatis officiis dimisit. Tum is qui alium duxerat, sic infit: Ecce, adduxi te ad [Arsenium] monachum extraneum, et ad Ægyptium: uter magis placuit tibi? Cui frater: Ægyptius placuit mihi Patrum aliquis, his auditis, oravit Deum, dicens: Domine, rem hanc mihi ostende. Ο Iste enim fugit propter nomen tuum. illi vero in ulnas accipit propter nomen tuum. Et ostensæ illi sunt duæ naves magnæ; et in una quidem contemplaturabbatem Arsenium et spiritum Dei navigantes in quiete; et abbas Moyses et angeli Dei navigabant in altera, favorum mellis particulas in os ejus inserentes Sic ille secedens virorum accessui indulgebat aliquantulum; mulierum vero ne vel tantillum quidem: totus quippe erat asper, et a liberiore sermone alienus, amore Dei occupabatur. 12. Mulier itaque quædam senatoria Romana Canopum Alexandriæ devenit, dives valde ac timens Deum, sanctum Arsenium videre desiderans. Excepit illam Theophilus archiepiscopus; quem rogavit, persuaderet Seni, ut se admitteret. Et postquam ad eum venisset archiepiscopus, rogavit ut eam admitteret. Senex vero colloquium ipsi recusavit. Quibus rebus ei denuntiatis, jubet sterni jumenta sua, dicens: Confido Deo fore ut videam ipsum: neque enim veni visura hominem (multi enim homines sunt in civitate nostra), sed prophetam visura veni. Atque ad cellam Senis pervenit; extra illam, Deo ita disponente, vacabat Senex: quem conspicata, procidit ad pedes ejus; erexitque illam cum ira (c), his dictis in eam intendens: Si faciem meam videre vis; en, vide. Illa vero præ verecundia faciem ipsius contemplata non fuit. Tum Sanctus: Nonne opera mea audisti? Necesse erat illa considerare. Quomodo autem tam magnam navigationem instituere ausa es? An ignoras, quod mulier sis, et quod nunquam debeas prodire? Num forte huc venisti, ut abeas Romam, et dicas mulieribus: Vidi Arsenium; ac pervium faciant mares mulieres ad me ventitantes? Respondit illa: Si Domino placuerit, neminem huc venire permitδ καταστῆσαι αὐτὸν, ὅτι μακρὰν ἦν ἡ κέλλα αὐτοῦ· καὶ κρούσαντες τὴν θύραν, εἰσῆλθον· καὶ ἀσπασάμε νοι τὸν γέροντα ἐκάθισαν σιωπῶντες· Εἶπεν οὖν ὁ ἀδελφὸς ὁ τῆς ἐκκλησίας. Ἐγείρομαι, ὑπάγω, εὔξασθε, ὑπὲρ ἐμοῦ. Ὁ δὲ ξένος ἀδελφὸς, μὴ εὑρὼν παῤῥησίαν πρὸς τὸν γέροντα, εἶπεν τῷ ἀδελφῷ· Ἔρχομαι κἀγὼ μετὰ τοῦ, Καὶ ἐξῆλθον ὁμοῦ. Παρεκάλεσεν οὖν αὐτὸν, λέγων. Λάβε με καὶ πρὸς τὸν ἀββᾶν Μωσῆν τὸν ἀπὸ λῃστῶν. Καὶ ἐλθόντων αὐτῶν πρὸς αὐτὸν, ἐδέξατο αὐτὸν μετὰ χαρᾶς, καὶ φιλοξε νίσας (d) ἀπέλυσεν· Καὶ λέγει ὁ ἐνεγκὼν τὸν ἕτερον ἀδελφός· Ἰδοὺ ἀπήνεγκά σε πρὸς τὸν ξενικὸν μοναχὸν καὶ πρὸς τὸν Αἰγύπτιον· τίς ἐκ τῶν δύο ἤρεσέ σοι; Λέγει ὁ ἀδελφός· Ὁ Αἰγύπτιος ἤρεσέ μοι· Ακούσας δέ τις τῶν Πατέρων ταῦτα, ηὔξατο τῷ Θεῷ, λέγων· Κύριε, δεῖξόν μοι τὸ πρᾶγμα τοῦτο· ὅτι ὃς μὲν φεύγει διὰ τὸ ὄνομά σου, ὃς δὲ ἐναγκαλίζετα: διὰ τὸ ὄνομά σου. Καὶ ἐδείχθη αὐτῷ δύο πλοῖα μεγάλα καὶ θεωρεῖ τὸν ἀββῶν ᾿Αρσένιον καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ πλέοντες ἐν ἡσυχίᾳ εἰς ἕν (e) καὶ ὁ ἀββᾶς Μωσῆς καὶ οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ πλέοντες εἰς ἕν καὶ ἐψώμιζον μελικηρίδας, οὕτω δὲ ὑποχωρῶν τὰς τῶν ἀνδρῶν ὁμιλίας ἐνεδίδου, τὰς τῶν γυναικῶν ὁτιοῦν οὐδαμῶς· δριμὺς γὰρ ἦν ὅλος καὶ ἀπαῤῥησίαστος. ἐρωτικῶς πρὸς Θεὸν διακείμενος. ιβ'. Ἐλθοῦσα τοιγαροῦν εἰς τὸν Κάνωπον ᾿Αλεξανδρείας μιὰ συγκλητικὴ ἀπὸ Ῥώμης πλουσία σφόδρα, καὶ φοβουμένη τὸν Θεὸν, ποθοῦσα ἰδεῖν αὐτὸν, ὑπε εδέξατο αὐτὴν ὁ Θεόφιλος ὁ ἀρχιεπίσκοπος, καὶ παρα εκάλεσεν αὐτὸν ἵνα πείσῃ τὸν γέροντα δέξασθαι αὐ τήν· Καὶ ἐλθὼν ὁ ἀρχιεπίσκοπος πρὸς αὐτὸν, παρεκάλει δέξασθαι αὐτήν. Ὁ δὲ γέρων οὐ κατεδέξατο ἀπαντῆσαι. Ὡς οὖν ἀνηγγέλη αὐτῇ ταῦτα, κελεύει στρωθῆναι τὰ κτήνη αὐτῆς, λέγουσα· Πιστεύω τῷ Θεῷ ἰδεῖν αὐτόν· οὐ γὰρ ἄνθρωπον ἦλθον ἰδεῖν· εἰσὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ πόλει ἡμῶν πολλοὶ ἄνθρωποι· ἀλλὰ προφήτην ἦλθον ἰδεῖν. Καὶ ὡς ἔφθασε περὶ τὴν κέλ λαν τοῦ γέροντος κατ' οἰκονομίαν Θεοῦ ηὐκαίρησεν ἔξω τῆς κέλλης ὁ γέρων· καὶ ἰδοῦσα αὐτὸν, προσέπεσε τοῖς ποσὶν αὐτοῦ, καὶ ἤγειρεν αὐτὴν μετ' όρο γῆς, καὶ προσέσχεν αὐτῇ λέγων· Εἰ τὸ πρόσωπόν μου θέλεις ἰδεῖν, ἰδοὺ, βλέπε· Ἡ δὲ ἀπὸ αἰσχύνης οὐ κατενόησε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Και λέγει αὐτῇ· Οὐκ ἤκουσας τὰ ἔργα μου; Ταῦτα βλέπειν ἀναγκαῖον. Πῶς δὲ καὶ ἐτόλμησας ποιῆσαι τοσοῦτον πλοῦν; Οὐκ οἶδας, ὅτι γυνὴ εἶ, καὶ οὐκ ὀφείλεις προσέρχεσθαι πώποτε; ἢ ἵνα ἀπέλθῃς εἰς 'Ρώμην, καὶ εἴπῃς ταῖς γυναιξίν, ὅτι Εώρακα Αρσένιον, καὶ ποιήσουσι τὴν θάλασσαν ὁδὸν, γυναικῶν ἐρχομένων πρός με; Η δὲ εἶπεν· Ἐὰν θέλῃ Κύριος, οὐκ ἀφῶ τινα ἐλθεῖν (c) Vit. P P. «Cum festinatione; cum indignatione.» (d) Cotel. φιλοφρονήσας αυτούς. (e) Cotel. Ένα. () Gotel. Ένα. ΝΟΤΕ. De Moyse e latrone converso agii Comm. præv. num. 28. Res hæc gesta narratur in Vit PP. lib. vit, cap. 18, num. 2, et apud Coteler. pag. 368.

ORATIO XII. - LAUDATIO S. ARSENII ANACHORETE. ὧδε· ἀλλ᾽ εὔχου ὑπὲρ ἐμοῦ, καὶ μνημόνευε μου δια- tam. Ast ora pro me, semperque mei memoriam παντός. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς, εἶπεν αὐτῇ. Εὔχομαι τῷ habe. Qui respondens, dixit illi: Orabo Deum, ut Θεῷ, ἵνα ἐξαλειφθῇ τὸ μνημόσυνόν σου ἐκ τῆς δια- memoria tui deleatur ex animo meo. Hæc cum νοίας μου. Ταῦτα ἀκούσασα, ἐξλῆλθεν τεταραγμένη. audiisset, exivit conturbata. Atque ut pervenit ad Καὶ ὡς ἦλθεν εἰς τὴν πόλιν. ἀπὸ λύπης ἔβαλε πυρέτ- civitatem, præ tristitia in febrim incidit: renunτειν. Καὶ ἀνηγγέλη τῷ πάπᾳ, ὅτι ἀσθενεῖ, Καὶ ἐλ- tiatumque est pape quod egrotaret; qui eam θὼν πρὸς, αὐτὴν, παρεκάλει μαθεῖν τί ἐστιν, ὅ ἔχει. accedens, rogabat certiorem se reddi, quo morbo Ἡ δὲ εἶπεν αὐτῷ· Εἶθε μὴ ἀπήντησα ὧδε· εἶπα γὰρ laboraret. Subjecit illa: Utinam nunquam huc τῷ γέροντι. Μνημόνευε μου· καὶ εἶπέ μοι, ὅτι venissem dixi etenim Seni: Memoriam mei habe, Εὔχομαι τῷ Θεῷ, ἵνα ἐξαλειφθῇ τὸ μνημόσυνόν σου et respondit: Orabo Deum, ut memoria tui deleaἐκ τῆς διανοίας μου. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποθνήσκω ἐκ tur ex animo meo. Et ecce morior ego præ triτῆς λύπης. Καὶ λέγει αὐτῇ ὁ ἀρχιεπίσκοπος. Οὐκ stitia. Rursum archiepiscopus: Non nosti, quod οἶδας ὅτι γυνὴ εἶ, καὶ ὁ ἐχθρὸς διάβολος διὰ τῶν του mulier sis, et quod hostis diabolus per mulieres ναικῶν πολεμεῖ τοὺς ἁγίους; Καὶ διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ impugnet sanctos! Idque ideo dixit Senex: nam γέρων· περὶ γὰρ τῆς ψυχῆς σου εὔχεται διαπαντός. pro anima tua assidue orat. Et sic mens ejus reΚαὶ οὕτως ἐθεραπεύθη ὁ λογισμὸς αὐτῆς, καὶ ἀπῆλθε ό creata est: et cum gaudio discessit ad propria μετὰ χαρᾶς εἰς τὰ ἴδια. Ἡ μὲν οὖν ἡσυχία, καὶ ἡ Et talis quidem Arsenii secessus et occursus ἀπέντησις τοιαύτη τοῦ ᾿Αρσενίου. fuit. CAPUT II. Donum orationis et lacrymarum; vigilæ, documenta, labor manuum; mortificatio, paupertas; discipulorum dimissio, et admissio; reditus in Troen. ιγ΄. Εὐχῆς δὲ καὶ ταπεινοφροσύνης χάρισι τίς οὕ τως ἐκεκόσμητο; Καί τις μὲν μάρτυς ὁ ἀδελφὸς ἐκεῖνος, ὁ παραβαλὼν ἐν τῷ κελλίῳ τοῦ γέροντος, ὃς προσχὼν διὰ τῆς θυρίδος ἔνδον; θεωρεῖ τὸν γέροντα ὅλον ὡς πῦρ. Εν καὶ ἄξιος ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἰδεῖν. Καὶ ὡς ἔκρουσεν, ἐξῆλθεν ὁ γέρων· καὶ ἰδὼν τὸν ἀδελ φὸν ἔκθαμβον, λέγει αὐτῷ· Ἔχεις πολλὴν ὥραν κρούων; Μή τί ποτε εἶδες ὧδε; Καὶ εἶπεν· Οὐχί. Καὶ λαλήσας αὐτῷ, ἀπέλυσεν. Τὶς δὲ ὁ εἰπὼν, ὅτι ὥσπερ οὐδεὶς τοῦ παλατίου ἐφόρει βελτίονα αὐτοῦ ἐσθῆτα ἐν τοῖς βασιλείοις διάγων, οὕτως οὐδὲ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τῆς Σκήτεως προσερχόμενος εὐτελεστέραν αὐτοῦ ἄλλος ἐφόρησεν. "Οτε καὶ ἐνόθη ποτὲ εἰς Σκήτιν πρὸς ὀλίγα ἰσχάτια, καὶ ὡς ἱμηδὲν ὄντα οὐκ ἀπο έστειλεν τῷ ᾿Αρσενίῳ, ὡς ἵνα μὴ ὕβριν πάθῃ. Ὁ δὲ γέρων ἀκούσας, οὐκ ἦλθεν εἰς τὴν σύναξιν, λέγων· Ηφορίσατέ μοι τοῦ μὴ δοῦναί μοι τὴν εὐλογίαν, ἢν ἄκευψεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀδελφοῖς, ἢν οὐκ εἰμὶ ἄξιος λα δεῖν. Καὶ ἤκουσαν πάντες, καὶ ὠφελήθησαν εἰς τὴν ταπείνωσιν τοῦ γέροντος. Καὶ ἀπελθὼν ὁ πρε σβύτερος ἤγαγεν αὐτὸν εἰς τὴν σύναξιν μετὰ χαρ ρᾶς. ιδ. Τὸ δὲ διερωτῶν αὐτὸν, καὶ μὴ στοιχεῖν ἐν τῷ ἰδίῳ σκοπῷ, οὐ ταπεινώσεως ἔργον; καίπερ γνώσει, καὶ συνέσει καὶ σοφία κατηγλαϊσμένος. Τοίνυν πυν θανόμενον αὐτόν ποτέ τινα Αἰγύπτιον περὶ τῶν ἰδίων λογισμῶν, ἰδὼν αὐτὸν ἕτερος τῶν ἀδελφῶν, εἶπεν· Αββά Αρσένις, πῶς τοσαύτην παίδευσιν Ρωμαϊ ο 13. Jam vero quis orationis et humilitatis dotibus ornalior illo exstitit? Cujus quidem rei testis est frater ille, qui ad cellam senis digressus, et observans per fenestram ea, quæ fiebant intus, videt senem totum, quasi ignem (et sane dignus erat frater ista videre). Simul atque is pulsavit, egressus est senex, vidensque fratrem stupore defixum, dicit ei: An a multo tempore pulsasti? Numnam aliquid hic vidisti? Qui dixit: Nequaquam. Εt ipsum allocutus, dimisit (63-64). Fuit qui dixit, quod, sicut nemo in palatio gestaret splendidiorem vestem, quam ipse, quando degebat in aula imperatoris; sic nemo præ ipso alius gestarit viliorem, postquam ad cœtum Sceticos accessisset Cum aliquando in Sceti pauculæ carica distribuerentur; eas tanquam res nibili Arsenio non miserunt, ut ne injuria afficeretur. Quo audito, non venit ad collectam senex, dicens: Segregastis me, non dando mihi eulogiam quam misit Deus fratribus; quam non sum dignus accipere. Et audierunt omnes, ædificatique sunt in humilitate senis. Et abiens presbyter duxit ipsum ad collectam cum gaudio. 14. Ad hac, quod interrogaret alios, suoque neutiquam arbitratu procederet, nonne humilitatis est opus? tametsi notitia, intelligentia ac sapientia ornatissimus foret. Deum itaque quodam tempore Egyptium aliquem percontaretur de cogitationibus suis, alius quidam fratrum ipsum conspicatus, ΝΟΤΕ. [61) Τῷ πάπα. Ita vocatus fuit patriarcha Alexandrinus. Videsis Glossarium Græcum Cangii. Coteler. hubet τῷ μακαρίῳ Θεοφίλῳ τῷ ἀρχιεπισκόπῳ. Vit. PP. lib. III, pag. 511, et libell. 2, num. 7: et apud Coteler. pag. 560. (63 64) Vit. PP. lib. v, libell. 18, num. 1, Coteler. pag. 560. Vit. PP. lib. 111, pag. 506, libell. 15, num. 6, Coteler. pag. 353. Εὐλογίαν. Hic intellige edulium benedictione sacerdotis consecratum, quod post Missas alicui dare vel transmittere, erat signum communionis et charitatis, uti videsis apud Rosweydum in Onomastico. Coteler. pag. 356 addit: «Caricas ei detulit;» et Vit. PP. lib. v, libell. 55, num. 8: «Portavit ei de caricis illis.»

κον περὶ τῶν σῶν ἐρωτᾷς λογισμῶν; Καὶ ὁ μακάριος ἔφη· Τὴν μὲν Ῥωμαϊκὴν καὶ Ἑλληνικὴν παίδευσιν ἵσταμαι, τὸν δὲ ἀλφάβητον τοῦ ἀγροίκου τούτου οὔπω μεμάθηκα. Τί δηλοῖ ὁ ἅγιος ἐν τούτῳ; Ότι κἂν πᾶσαν παίδευσιν ᾖ τις ἐξησκηκώς, μὴ τὴν διὰ τα πεινώσεως ἀληθοῦς ἀλφάβητον ἐν πρώτοις μάθοι, ἐν δευτέρῳ τιθεὶς ὡς ἐν παρέργῳ πᾶσαν σοφίαν κοσμι κὴν, ἀπαίδευτός ἐστι τῷ ὄντι, καὶ ἀμαθέστατος. Πά λιν οὖν ἐπηρώτησεν αὐτόν· Πῶς ἡμεῖς ἀπὸ τοσαύτης παιδεύσεως καὶ σοφίας οὐδὲν ἔχομεν, οὗτοι δὲ οἱ Αἰγύπτιοι τοσαύτας ἀφετὰς κέκτηνται; Λέγει αὐτῷ ὁ Αρσένιος· Ἡμεῖς ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου παιδεύσεως οὐδὲν ἔχομεν· οὗτοι δὲ οἱ Αἰγύπτιοι καὶ ἰδιῶται ἀπὸ ἰδίων κόπων ἐκτήσαντο τὰς ἀρετάς. dixit: Abba Arseni, quomodo tu, qui tanta vales κὴν καὶ Ἑλληνικὴν ἐπιστάμενος, τοῦτον τὸν ἀγροῖ· eruditione Romana ac Græca, agrestem istum percontaris de tuis cogitationibus? Cui beatus: Romanam quidem el Græcam disciplinam novi; alphabetum vero hujus agrestis necdum didici. Et vero quidnam sanctus significat hac re? Quod, nisi quis per veram humilitatem ante omnia alphabetum discat, in secundis ponens tanquam in accessorio omnem mundanam sapientiam, etiamsi in omni exercitatus fuerit displina, revera rudis et indoctissimus sit. Iterum itaque interrogavit eum: Quomodo nos ex tanta eruditione et sapientia, nibil [boni habemus; Ægyptii autem isti tantas possident virtutes? Respondet Arsenius: Nos ex sapientia mundi nihil habemus: ast illi Ægyptii et idiotæ ex suis laboribus compararunt virtutes 15. Præter humililatem, pernox eliam erat sanctus, sanctam jugiter lacrymam suam profundens: omni quippe tempore vitæ suæ, quo ad opus manuum sedebat, pannum geslabat in sinu lacrymarum causa, ex oculis ejus cadentium Ac hæc inerat ipsi vigiliarum gratia supra quam dici possit. Aliquando igitur vocavit abbatem Alexandrum ac Zoilum, discipulos suos, seque ipsum humilians, dixit: Quandoquidem dæmones impugnant me, ac nescio an in somno mihi subrepant; noctem hanc vigilate mecum, et observate, num in privigilio dormitem. Igitur a vespertino tempore sederunt taciti, unus a dextris illius, alter a sinistris: et dixit uterque: Nos dormivimus, et surreximus, neque sensimus eum nictandem. Mane aulem (Deus novit utrum ipse simularit, quo putaremus,ipsum dormituriisse, seu an naturalis somnus vere ei obrepserit) ter flavit, ac mox surrexit, dicens: Dormiturivi enim vero. Et respondimus: Nos nescimus. Cæterum noctem totam transigebat vigil; et quando mane, natura ila cogente, veniebat dormiturus, dicebat somno: Adesdum, serve nequam; adjuva; somnique paulum carpebat, sedens, et statim expergefiebat. Vespere autem Sabbatorum, postquam illucescebat Dominica, demittebat solem post se, et extendebat manus suas iu colum orans, donec iterum sol faciem ejus collustraret; et sic, quod erat reliquum, sedendo insumebat. 16. Edatum autern hoc beato erat familiare: quod sufficeret monacho per unam horama dormire, modo pugilis is nomen mereretur. Ac denuo: Monachus peregrinus in regione aliena, nulli α ιε΄. Πρὸς δὲ τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ εὐκατάνυ κτος ἦν ὁ ἅγιος, προχέων ἀεννάως τὸ ἱερὸν ἐκείνου δάκρυον· ὅλον γὰρ τὸν χρόνον τῆς ζωῆς αὐτοῦ καθεζόμενος εἰς τὸ ἐρχόμενον, ράκος εἶχεν ἐν τῷ κόλπῳ χάριν τῶν δακρύων, τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῶν ὀφθαλ μῶν αὐτοῦ. Προσῆν δὲ αὐτῷ καὶ τὸ τῆς ἀγρυπνίας χάρισμα ὑπερφυῶς. Ποτὲ οὖν ἐκάλεσε τόν τε ἀββᾶν Αλέξανδρον καὶ Ζώϊλον, τοὺς μαθητὲς αὐτοῦ, καὶ ταπεινῶν ἑαυτὸν, εἴρηκεν· Ἐπειδὴ οἱ δαίμονες που λεμοῦσί με, καὶ οὐκ οἶδα εἰ κλέπτουσί με ἐν ὕπνῳ, τὴν εύκτα ταύτην κοπιάσατε μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ τηρήσατέ με, εἰ νυστάξω ἐν τῇ ἀγρυπνίᾳ. Καὶ ἐκάθισαν εἷς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ εἷς ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἀπὸ ὀψὲ σιωπήσαντες, καὶ εἶπον ἀμφότεροι, ὅτι Ἡμεῖς ἐκοιμήθηγεν, καὶ ἀνέστημεν, καὶ οὐκ ᾔσθάνθημεν αὐτὸν νυστέξαντα, καὶ ἐηὶ τῷ πρωί, ὁ Θεὸς οἶδεν ὅτι ἀφ' ἑαυτοῦ ἐποίησεν, ἵνα νοήσωμεν ὅτι ἐνύσταξεν, ἢ ὅτι κατ' ἀλήθειαν ἡ φύσις τοῦ ὕπνου ἦλθεν, ἐκύσησε τρεῖς πνοὰς, καὶ εὐθὺς ἀνέστη, λέγων· Ἐνύσταξα, ναί. Καὶ ἀπεκρίθημεν· Ἡμεῖς οὐκ οἶδα μεν. Πλὴν ὅλην τὴν νύκτα διετέλει ἀγρυπνῶν, καὶ ὅτι ἦλθε τῷ πρωί διὰ τὴν φύσιν καθευδῆσαι, ἔλεγεν τῷ ὕπνῳ· Λεῦρο, κακὰ δοῦλε, ὑπούργησον· καὶ ἤρ παξε μικρόν καθεζόμενος, καὶ εὐθέως ηγείρετο. Οψὲ Σαββάτων, ἐπιφωσκούσης Κυριακῆς ἤφιε τὸν ἥλιον ὀπίσω αὐτοῦ, καὶ ἔτεινε τὰς χεῖρας αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν εὐχόμενος, ἕως οὗ πάλιν ὁ ἥλιος ἔλαμψεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ οὕτω λοιπὸν ἐκαθα έζετο. ó 15΄. Φέρων δὲ ἦν διὰ γλώσσης ὁ μακάριος καὶ τοῦ το. ὅτι ἀρκετὸν τῷ μοναχῷ, ἵνα κοιμάται μίαν ώραν, ἐάν ἐστιν ἀγωνιστής. Καὶ πάλιν, ὅτι Ξένος μοναχὸς εἰς ἀλλοτρίαν χώραν μηδὲν μεσαξέτω, καὶ ἀναΝΟΤΑ. Vit. PP. lib. v, libell. 15, num. 7, addunt: «Quantum ad sæculum.» Vit. PP. lib. v, libell. 10, num. 5 narrant ea dixisse «abbalem Evagrium.» Coteler. pag. 353 et 354: «Dixit aliquis beato Arsenio: Quo modo nos,» etc. Vit. PP. lib. v, libell. 3, num. 1. Coteler. pag. 370. De fletus abundantia in Comm. præv. num. 45; et infra num. 23. Hæc «narravit abbas Daniel» apud Coteler. pag. 371. Coteler. pag. 356: «Retulit abbas Daniel de abbate Arsenio, quod noctem totam, 1 etc. Vil. PP. lib. v, libell. 4, num. 2 etiam Danieli narrationem tribuunt. Vit. PP. libell. 4, num. 3 Coteler. pag. 356. Vit. PP. ibid., libell. 10, num. 6. Vit. PP. ibid., libell. 11, num. 1 Coteler. pag. 355.

ORATIO XII. LAUDATIO S. ARSENII ANACHORETÆ. παύεται. Καὶ πάλιν εἶπεν· Ἐὰν τὸν Θεὸν ζητήσωμεν, se negotio medium interponat, et quietus erit. Et φανήσεται ἡμῖν, καὶ ἐὰν αὐτὸν κατάσχωμεν, παραμένει ἡμῖν. Εἰργάζετο δὲ καὶ ταῖς χερσὶν ὁ ᾿Αρσέ νιος, ἀποστολικῷ καυχήματι σεμνυνόμενος· ἔπλεκε γὰρ τὴν σειράν, καὶ ἔῤῥαπτεν ἕως ὥρας ἕκτης· καὶ τὸ δὲ θαυμαστὸν, ὅτι εἰ μὴ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ οὐκ ἤλλασσεν τῶν βαΐων τὸ ὕδωρ, μᾶλλον δὲ προσετίθη. Καὶ παρεκάλουν αὐτόν τινες τῶν Πατέρων, λέγοντες - Διὰ τί οὐκ ἀλλάσσεις τῶν βαΐων τὸ ὕδωρ; ὅτι ὄζει. Καὶ ἔλεγεν αὐτοῖς· Αντὶ τῶν θυμιαμάτων καὶ τῶν μύρων, ὧν ἀπήλαυσα ἐν τῷ κόσμῳ, χρεία ἀπολαύειν με τῆς δυσωδίας ταύτης· οὐ μὴ παρῇ καὶ τὸ ἐγκρατὲς ἐν τῷ τοιούτῳ σκοπῷ, ἀλλ᾽ ὑποκιάζων τὸ σῶμα, ἐδουλαγώγει ἑαυτὸν, ὡς ἄριστος πωλοδάμνης, φεύγων μὲν τὸν κόρον, ὡς ὑβριστὴν πωλον. Τῆς οπώρας δὲ πάντη ἀπεχόμενος ἦν. Μόνον ὡς ἤκουσεν, ὅτι ἐτέλε· σεν πᾶν γέννημα οπώρας, ἔλεγεν ἀφ' ἑαυτοῦ· Φέ ρετέ μοι· καὶ ἐγεύετο ἅπαξ ἀπὸ πάντων μικρὸν, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ. Ελεγε δὲ ἡ ἀββᾶς Δανιὴλ περὶ αὐτοῦ, ὅτι Τοσαῦτα ἔτη ἔμεινεν μεθ᾿ ἡμῶν, μόνον θαλλὶν σίτου ἐποιοῦμεν αὐτῷ τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ ὅτε παρεβάλομεν πρὸς αὐτὸν, ἐξ αὐτοῦ ἠσθίου μεν. ιζ. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ ἀκτήμων ἦν ὁ ᾿Αρσένιος, ὁ ὄντως ἐν ἀγαθοῖς πλούσιος. Ἔχρηζον οὖν πράγματος ἕως ἑνὸς λικνος καὶ μὴ ἔχων, πόθεν ἀγοράσαι, ἔλαβε παρά τινος ἀγάπην, καὶ εἶπεν· Εὐχαριστῶ σοι, Κύριε, ὅτι ἠξίωσάς με λαβεῖν ἀγάπην διὰ τὸ όνομά του. Οἷον δὲ καὶ τὸ παρὸν ἀπαθείας ὢν ἀκροτάτης λεκτέον. Ἦλθε οὖν ποτε πρὸς αὐτὸν μαγι στριανὸς. φέρων αὐτῷ διαθήκην συγκλητικοῦ αὐτοῦ, ὃς κατέλιπεν αὐτῷ κληρονομίαν πολλὴν σφόδρα. Καὶ λαβὼν αὐτὴν ἤθελεν σχίσαι. Ἔπεσε δὲ ὁ μαγι στριανὸς εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ λέγων· Δέομαί σου, μὴ σχίσῃς αὐτὴν, μὴ δεξάμενος. Πρὸς τούτοις καὶ ilerum dixit: Si Deum quæsiverimus, apparebit nobis: et si eum tenuerimus, permanebit nobiscum. Manibus etiam Arsenius laborabal, gloriatione apostolica condecoratus: plectebat quippe et consuebat usque ad horam sextam: atque illud mirabile, quod non mutaret aquam palmarum nisi semel in anno, sed potius aliam adjiceret: Roga - bantque eum quidam e patribus, dicentes: Quare non mutas aquam palmarum? quia fetet. Dixitque illis: Pro sufiimentis, et unguentis, quibus in 880culo fruebar, oportet me uti isto fetore. Neque temperantiam in hac re sibi propositam habebat, sed castigans corpus, in servitutem illud ipsum redigebat, tanquam optimus equi domitor; fugiens satietatem, non secus ac insolentem pullum. Fructibus omnino abstinebat, præterquam quod, ubi audierat, omne fructuum genus maturuisse, ex se diceret: Afferte mihi. Et semel ex omnibus modicum quid gustabat, gratias agens Deo. Abbas Daniel de ipso retulit: Tot annos mansit nobiscum, et unicum thallin frumenti quotannis ipsi dabamus et quando conveniebamus ipsum, ex eodem comedimus. 17. Et vero quanquam nihil Arsenius possidebat, vere tamen bonis abundabat. Tanta cum laborarel rerum inopia, ut vel una interula linea indigeret, neque haberet unde eam emeret; accepit ab aliquo eleemosynam, dixitque: Gratias tibi ago, Domine, quod dignatus me sis eleemosyna propter nomen tuum. Nunc autem quod ad sublimissimam animi a perturbationibus liberi perfectionem pervenerit, modo pariter dicendum. Venit ad eum aliquando magistrianus deferens ei testamentum viri alicujus senatorii ordinis, cognati ejus, qui reliquerat ipsi (g) Coleter. αρωμάτων. (h) Cotel. ἐτελέσθη (ι) λίνου. ΝΟΤΕ.. Ἔπλεκε γὰρ τὴν σειράν. Vid. PP. ibid., libell. 4, num. 5: «Faciebat plectam.» Coteler. pag. 357: «plectam terebat.» Vox plecta, qua videtura Græco (πλεκτόν, πλέκω quippe est, necto, contexo) formari posse, habenæ sunt e palms, junco, sparto aut simili re contextæ, ex quibus sportæ, canistra, aliaque ejusmodi conficientur. Has Egyptii σειρὰς vocant. Adisis Rosweydi notas in hunc locum. Hispani hujusmodi habenas nominaut pleytus, el, quæ ex iis conficiuntur fiscellæ, etc., seras. Vide notas Ciacconii in Cassiarum, pag. 687. Locis supra hic citatis refertur factum præsens ex ore abbatis Danielis. Οπώρας. Vit. PP. ibid., libell. 4, num. 6, et Coteler. pag. 357 vertunt pomorum. Factum hoc narrasse Danielem, habemus indidem. θαλλὶν σίτου lit. PP. ibid. num. 4: «Mensuram parvam victus.» Coteler. «Unum thallium, mensuram frumenti.» Apud Surium num. 18: «Thallium: oportet enim his uli patriis nominibus.» Mensura itaque hæc erat apud Ægyptios e foliis palmeis confecta; prout colligitur ex etymo nominis, de quo Cangius; et inferius hic num. 17; ubi vox θαλλία. Vit. PP. lib. v, libell. 6, num. 3, et Coteler. pag. 357. Λίνον, quod substituo, inter alia signifcat carbosum. Nos cum Cotelerio pag. 357 hic inte!- ligimus rem affinem. Vit. PP. rem plane diversam ponunt lib. v, libell. 6, num. 4: «Opus habuit in necessitate sua usque ad unam siliquam nummi (de qua Cangius in Gloss. Lat.) et cum non inveniret, accepit a quodam velut eleemosynam.» Vetus interpres legerit ἕως νόμου ἑνός, quando scripsit usque ad unam siliquam nummi.» Codex noster de Vitis Patrum membranaceus, litteris uncialibus seu quadratis forte a mille circiter annis scriptus, sub nomine Cæsarii ep., ac notatus O Ms. 10, legit: «Opus habuit in cessitate (necessitate) sua usque ad unam siliquam nummos.» Ista narrantur in Vit. PP. ibid., libell. 6, num. 2, et apud Coteler. pag. 302 ex ore Danielis. Μαγιστριανός, magistrianus vel magisterianus. Erant illi ex officio militiæ palatinæ, qui et agentes in rebus. Varia de iis collegit Rosvweydus in Onomastico. Cangio est officialis magistri officiorum In Codicis regularum, ab Holstenio editi, parle 11, pag. 477, Grimlaicus, idem factum narrans: «Venit, inquit, quidam homo, nomine Ma gistratus,» ineptissime ponens nomen appellativum pro nomine proprio.

hereditatem valde magnam: postquam id accepis- διακριτικὸς ὑπῆρχεν, εἴ ποτε ἤρετό τις. Πυθομένου set, voluit scindere. Prooidit autem magistrianus οὖν τοῦ ἀββᾶ Μάρκου καὶ λέγοντος· Καλὸν τὸ μὴ ad pedes ejus, dicens: Oro te, ne scindas illud ἔχειν τίνὰ παράκλησιν ἐν τῷ κελλίῳ αὐτοῦ; καὶ γὰρ εἶδον ἀδελφὸν ἔχοντα μικρὰ λάχανα καὶ ἐκριζοῦντα αὐτά. Εἶπεν ὁ γέρων· Καλὸν μέν ἐστιν· ἀλλὰ πρὸς τὴν ἕξιν τοῦ ἀνθρώπου· ἐὰν γὰρ μὴ ἔχῃ ἰσχὺν ἐν τῷ τοιούτῳ τρόπῳ, πάλιν φυτεύει ἄλλα. Αλλοτε πάλιν εἶπεν ὁ γέρων τῷ ἀββα ᾿Αλεξάνδρῳ· Οτ᾽ ἂν ἀποσχί σῃς τὰ θαλλία σου, δεῦρο γεῦσαι μετ᾿ ἐμοῦ. Ὁ οὖν ἀββᾶς ᾿Αλέξανδρος ὁμαλῶς εἰργάζετο καὶ ἐπιεικῶς, καὶ ὡς γεγόνασιν ἡ ὥρα, ἀκμὴν εἶχε θαλλία, καὶ θέα λων τηρῆσαι τὸν λόγον τοῦ γέροντος, ἀνέμεινε πλη ρῶσαι αὐτά. Ὁ οὖν ἀββᾶς ᾿Αρσένιος ὡς εἶδεν ὅτι ἐχρόνισε, λογισάμενος μήποτε ξένους ἔσχεν, ἐγεύσα. το. Ὁ δὲ ᾿Αλέξανδρος, ὡς ἐτέλεσεν, ὀψὲ ἀπῆλθε· καὶ λέγει αὐτῷ ὁ γέρων· Ξένους ἔσχες; Καὶ λέγει· Οὐχί. Εἶπον οὖν αὐτῷ· Πῶς οὐκ ἦλθες; 'Ο δὲ λέγει. Ὅτι εἶπές μοι· Ὅτ᾽ ἂν ἀποσχίσης τὰ θαλλία σου, ἐλθὲ, καὶ τηρῶν σου τὸν λόγον, οὐκ ἦλθον, ὅτι ἄρτι ἐπλήρωσα. Καὶ ἐθαύμαζεν ὁ γέρων τὴν ἀκρίβειαν αὐτοῦ, καὶ λέγει αὐτῷ· Ταχυτέρως κατάλυε, ἵνα καὶ τὴν σύναξίν σου βάλης (Κ), καὶ τοῦ ὕδατός σου μεταλαμβάνῃς· εἰ δὲ μήγε, ταχέως ἔχει τὸ σῶμά σου ἀσθενῆσαι. si admittere recusas. Præterea discernendi facultate pollebat, si quis eum interrogaret. Sciscitante igitur abbate Marco et dicente: Anne bonum est, aliquem nihil habere solatii in cella sua? Etenim vidi fratrem habere parva olera, caque evellere. Cui senex Bonum enimvero est: verum prout hominis fuerit affectio: etenim si non habuerit robur in tali modo agendi, iterum plantabit alia. Alias rursum senex dixit abbati Alexandro: Quando abscideris palmeos tuos ramos veni ut mecum comedas. Abbas autem Alexander lente laborabat as moderate. Utque adfuit tempus, habuit etiamnum palmeos ramos: volensque obtemperare sermoni Senis, permansit usque dum rem totam explevisset. Abbas itaque Arsenius ut vidit eum moras trahere, cogitans si forte haberet hospites, manducavit. Ast Alexander ubi absolvit, vespere rediit. Cui senex: An hospites habuisti? Ille: Nequaquam, inquit. Tum senex: Cur non venisti? Respondet: Quia dixisti mihi, Quando abscideris tuos ramos, veni: et observans mandatum tuum (cilius non veni: modo enim laborem complevi. Et: miratus est senex accurationem ejus, et dicit ei: Ocius diverte ut synaxin persolvas, et aquam tuam sumas: sin minus, stattim corpus tuum incidet in infirmitatem. 18. Non verebatur beatus quodam tempore humiliari coram discipulis suis. Dum aliquando resideret in inferioribus partibus (i) el turbaretur, visum est ei cellam relinquere; nihil ex illa secum ferenti profectusque est ad discipulos suos Pharanitas Alexandrum ac Zoilum. Dixit ergo Alexandro: Surge, et naviga. Et morem gessit. Ac Zoilo dixit Veni mecum usque ad flumen, et quære mihi navem, quæ Alexandriam versus vela faciat: sicque tu ad fratrem tuum naviga. Zoilus autem ιη΄. Οὐκ ἐδεῖτο δὲ ταπεινοῦσθαι καιρῷ τινι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ μακάριος καθεζομένου αὐτοῦ ποτε ἐν τοῖς κάτω μέρεσι, καὶ ὀχλουμένου, ἔδοξεν αὐτῷ καταλιπεῖν τὸ κελλίον, μηδὲν ἐξ αὐτοῦ λαβών. Καὶ ἐπορεύθη πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, τοὺς Φαρανίτας, Αλέξανδρον καὶ Ζώϊλον. Είπεν οὖν Αλεξ ἀνδρῳ· Ανάστα, ἀνάπλευσον. Καὶ ἐποίησεν οὕτως. Καὶ τῷ Ζωίλῳ εἶπεν· Δεῦρο μετ᾿ ἐμοῦ ἕως τοῦ που ταμοῦ, καὶ ζήτησόν μοι πλοῖον ἐπὶ τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν ἀναπλέον. Καὶ οὕτως καὶ σὺ ἀνάπλευσον πρὸς τὸν (*) Vit. PP. lib. v, libell. 15, num. 9, addunt Ægypti. (i) al. βαΐα. (*) al. ποιῇς αταράχως. ΝΟΤΕ. Subditur in Vit. PP. «Quia incidetur mihi caput. Et dicit ei abbas Arsenius: Ego prius mortuus sum, quam ille; ipse autem modo mortuus est; quomodo me fecit hæredem. Et remisit testamentum? nihil accipiens.» Hunc locum tangit biographus infra num. 26 sub finem; ut mirum sit hic omitti. Idemne ille Marcus, qui supra num. 7 (not. 45)? De sancto homonymo, monacho in Scethi, cum epocha anni circiter 400, actum die 5 Martii, pag. 367; ubi et de duobus aliis pag. 368. Caterum res hic a scriptore Vitæ expressa, babetur in Vit. PP. lib. v, libell. 10, num. 7; apud Coteler. pag. 358. Vit. PP. palmulas. Θάλια simplici a scribit Cangius, quod «in Lexico, inquit, Ms. Nicomedis. τὰ φύλλα των φοινίκων, folia palmarum.» Plura ibidem. Vitæ. PP. lib. v, libell. 14, num. 1: «Disjungere (interpres legerit καταλύου) ab opere tuo;» sed «inscite et alieno plane sensu,» inquit recte Cotelerius in notis col. 799: quomodo enim «disjungi ab opere,» seu opus mittere jubetur, qui opus jam ita impleverat, ut non fuisset rediturus nisi postquam illud implevisset. Cotelerius pag. 359 vertit solve (addens, quid vi verbi διαλύω non importatur) jejunium. Adde, quod solvendum jejunium indicet potius; id quod in proximo est, «aquam tuam sumas.» llaque præplacet «diverte;» hoc enim καταλύω per se et vi vocis signifcat, et cohæret cum adjunctis: quasi dicas: intro te recipe, quiesce paululum, ut synaxin seu officium reciles (et quidem, prout habet alia lectio ad marginem textus apud Cotelerium notata αταράχως, sine perturbatione), et deinde famem pellas, reficias vires, sumendo aquam tuam; Sin minus, etc. Synaxis præter alia significat officium ecclesiasticum, ut videsis apud Cangium in Glossario Latino, Cotelerius pag. 359: «Quo et Oflicium tuum recies.» Vit. PP. loco proxime citato: «Ut el ministerium psallendi facias.» Malim. Officium tuum perficias vel recites;» quid enim hic ministerium psallendi, etc. cum vacuo ventriculo, et summa debilitate, indicata per tò Sin minus, etc., quod sequitur? Non utique aquum meram; quæ nihil pro-

ORATIO XII. LAUDATIO 3. ARSENI ANACHORETE. sejuncti sunt. Descendit igitur senex in partes Thebaidis gravique infirmitate correptus est. Ministri autem ejus dixerunt inter se: An aliquis nostrum contristavit senem, eaque de causa a nobis sejunctus est? Et non invenerunt quidquam in se culpa. Sanitati autem restitutus senex, dixit: Ibo ad patres meos; et sic navi revectus venit in Petram ubi erant discipuli ejus. Cum vero prope fluvium esset, puella quædam Æthiopissa accedens tetigit meloten ipsius. At senex increpavit eam. Puella vero dixit illi: Si monachus es, vade ad montem. Senex autem sermone compunctus, dicebat intra se: Arseni, si monachus es, vade ad montem. Interea occurrunt ei Alexander el Zoilus; cumque procidissent ad pedes ejus, projecit se etiam senex: et fleverunt utrinque. Dixit senex: Non audistis, quod ægrotarem 1 Responderunt: Ita est. Rursum senex: Et cur non venistis me invisum? Et dixit abbas Alexander: Separatio tui a nobis approbata haud fuit; imo multis non profuit, dicentibus: Nisi inobedientes fuissent seni, non utique sese ab ipsis sejunxisset. Tunc ille: Et ego id novi. Iterum ergo dicturi sunt homines: Columba non inveniens requiem pedibus suis, reversa est ad Noe in arcam. Et sic curati sunt, manseruntque cum eo usque ad mortem ipsius. ἀδελφόν σου. Ο δὲ Ζώιλος ἐπὶ τῷ λόγῳ ταραχθεὶς, his dictis turbatus, tacuit: atque ita alter ab altero ἐσιώπησε, καὶ οὕτως ἐχωρίσθησαν ἀπ' ἀλλήλων· Κατῆλθεν οὖν ὁ γέρων ἐπὶ τὰ μέρη Θηβαΐδος, καὶ ἠσθένησεν ἀῤῥωστίαν μεγάλην. Οἱ δὲ τούτου διακο νηταὶ εἶπον πρὸς ἀλλήλους· Μὴ ἄρά τις ἡμῶν ἐλύ. πησε τὸν γέροντα, καὶ διὰ τοῦτο ἐχωρίσθη ἀφ' ἡμῶν; Καὶ οὐχ εὗρον ἐν ἑαυτοῖς οὐδέν. Υγιάνας δὲ ὁ γέρων εἶπεν· Πορεύσομαι πρὸς τοὺς πατέρας μου· Καὶ οὕτως ἀναπλεύσας ἦλθεν εἰς τὴν Πέτραν, ὅπου ἦσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· Οντος δὲ αὐτοῦ πλησίον τοῦ ποταμοῦ, παιδίσκη τις Αιθιόπισσα ἐλθοῦσα, ἥψατο μηλωτῆς αὐτοῦ. Ὁ δὲ γέρων ἐπετίμησεν αὐτῇ. Ἡ οὖν παιδίσκη λέγει αὐτῷ· Εἰ μοναχὸς εἶ, πορεύου εἰς τὸ ὄρος. Ὁ δὲ γέρων ἐπὶ τῷ λόγῳ κατανυγείς, ἔλεγεν ἐν ἑαυτῷ· Αρσένιε, εἰ μοναχὸς εἶ, πορεύου εἰς τὸ ὅρος· καὶ ἐπὶ τοῦτο ἀπήντησαν αὐτῷ ὅ τε Αλέξανδρος καὶ Ζώιλος, καὶ ἐπιπεσόντων αὐτῶν τοῖς ποσὶ αὐτοῦ, ἔῤῥιψεν ἑαυτὸν ὁ Γέρων· καὶ ἔκλαυσαν ἀμφότεροι. Εἶπεν δὲ ὁ γέρων· Οὐκ ἠκούσατε, ὅτι ἀσθε· νῶ; Καὶ εἶπον αὐτῷ· Ναί. Καὶ λέγει ὁ Γέρων. Καὶ διὰ τ᾿ οὐκ ἤλθετε ἰδεῖν με; Καὶ λέγει ὁ ἀββᾶς Αλέξανδρος. Ὅτι ὁ χωρισμός σου ἀφ᾿ ἡμῶν οὐ γέν γονε πιθανὸς, καὶ πολλοὶ οὐκ ὠφελήθησαν, λέγοντες· Ὅτι εἰ μὴ παρήκουσαν τοῦ γέροντος, οὐκ ἂν ἐχωρί σθη ἀπ' αὐτῶν. Καὶ λέγει αὐτοῖς. Κἀγὼ ἔγνων πάλιν οὖν μέλλουσιν λέγειν οἱ ἄνθρωποι· Ὅτι μὴ εὑροῦσα ἡ περιστερὰ ἀνάπαυσιν τοῖς ποσὶν αὐτῆς, ἀνέστρεψεν πρὸς Νῶς εἰς τὴν κιβωτόν. Καὶ οὕτως ἐθεραπεύθησαν, καὶ ἔμειναν μετ᾿ αὐτοῦ ἕως τῆς τελευτῆς αὐτοῦ. CAP. III. Fraudium damonis, et arcanorum perspicientia; morbus, visio, cura vilissimæ sepulturæ; mors; habitudo corporis, periocha vitæ, elogium. ιθ΄. Πάλιν ἄλλου πυθομένων, καὶ λέγοντος τῷ ᾿Αρσενίῳ· Οἱ λογισμοί μου θλίβουσί με, λέγοντες· Οὐ δύνασαι νηστεῦσαι, οὐδὲ ἐργάζεσθαι, κἄν ἐπισκέπτου ἀσθενοῦντας, καὶ τοῦτο δὲ ἀγάπη ἐστίν. Εἰδὼς δὲ ὁ γέρων τὰς πονηρίας, καὶ τοὺς δόλους τῶν δαιμόνων, λέγει τῷ ἀδελφῷ· Υπαγε, φάγε, πίε, κοιμῶ, καὶ μὴ ἐργάσῃ· μόνον τοῦ κελλίου σου μὴ ἀποτῇς· ἤδη γὰρ ὅτι ἡ ὑπομονὴ τοῦ κελλίου φέρει τὸν μοναχὸν εἰς τὴν τάξιν αὐτοῦ. Οὐκ ἀπελιμπάνετο δὲ τοῦ διορατι (α) Coteler. ἔμεινε μετ᾿ αὐτῶν. 19. Dum rursus alius interrogaret ac diceret Arsenio: Cogitationes mem afligunt me, suggerentes: Non vales jejunare, nec operari; saltem infirmos visita; atque hoc certe charitas est. Senex itaque artes dolosque demonis perspecta habens, dixit fratri: Vade, comede, bibe, dormi, et non operare: modo a cella tua ne desistas: norat enim, patientiæ in colla exercitatione monachum in ordinem suum redigi Neque destituebatur obaVARIE LECTIONES. " ΝΟΤΕ. fuisset ad eximendam famem et restaurandas vires, sed tuam, qua vesci soles, pane, berbis, aut aliis esculentis bujusmodi concoctam, sume, comede (non dicitur bile, quod fit in aqua mera). Sic dicitur, jusculum sumere, lac comedere, quanquam panis in eis maceratus sit. Scribendum hic Alexandriæ, non Thebaidis, monuimus in Commentario prævio, num. 33. Ea vero, quæ hic narrantur, habes in Vilis PP. lib. v, libell. 15, num 9, apud Coteler. a pag. 363. Intellige Petram Troes, de qua supra. Surius num. 22 vocat Petram Stromes. Apographum Medicæum regis Franciæ infra citatum babet Στρώμνης, sed scriptio sibi non constat; nam et Τρώην paulo post lego in accusandi casu. Neutra placet. Vit. PP. ibidem num. 10, Trohen. Μελωτή, melote vel melotes, pellis ovina, & Greco μήλον, οvis, sed et quodcumque animal quadrupes. Itaque Ciaconius in notis ad Cassianum p. 681 recte censet, posse accipi pro quacunque pelle. Determinate etiam sumi potest pro pelle caprina. Cassianus libro 1, capite 8, de melote monachorum Egyptiorum agens, sic scribit: «UItimus est habitus eorum pellis caprina, quæ malotes vel pera appellatur.» De his plura Cangius in utroque Glossario. Vit. PP. lib. v, libell. 7, num. 27 bisce addunt de monacho isto: «Qui cum fecisset tres dies, exladiatus est, et inveniens paucas palmulas, scidit eas et iterum in crastino cœpit plectam facere ex eis. Qui cum esurisset, dixit intra se: Ecce aliæ pauca sunt palmæ; explico eas; et marduco. Et cum perexpendisset eas, dixit iterum: Lego parum, sic manduco. Et cum legisset, dixit: Dicam aliquantos psalmos, et jam securus manduco. Et ita paulatim proficiebat, Deo cooperante,

rismale perspiciendi arcana vir celebris, divina κοῦ χαρίσματος, ἔμπλεως ὤν ὁ ἀοίδιμος θείας χάρι gratia cumulatissimus. Sedente en in cella, venit vox, dicens ipsi: Adesdum, ostendam tibi opera hominum. Surgensque exivit; eumque transstulit in locum aliquem, et ostendit ei Æthiopem scindentem ligna, atque in magnum fascem illa, coacervantem: quem tentabat portare, sed non poterat; et pro eo ut demeret ex eo quidquam, iterum discedens scindebat ligna, et fasci appone bat. Et postquam paulum processisset, ostendit ipsi quemdam, qui ad lacum stabat, hauriebatque ex eo aquam, et transferebat in vas pertusum; quod eam effundebat. Et denuo dicit ei: Adesdum, osterdam tibi aliud]. Et contemplatur templum, ac duos viros, qui equis insidebant, et portabant lignum oblique unus post alium. Volebant autem per templi januam ingredi, et non valebant, quia " lignum eorum erat obliquum; nec dimisit se unus post alium, ut portaret lignum in rectum; et ideo manserunt extra portam. Et sciscitabatur Arsenius, quidnam hæc sibi vellent. Dictumque est illi: Hi sunt, inquit, qui portant lignum justitiæ cum superbia, et non demiserunt se ad incedendum per viam humilem Christi: ideo manent extra regnug Dei. Qui vero ligna scindit, homo est peccatis onustus, qui loco poenitentiæ alia adjicere non cessat. Ille autem, qui aquam haurit, homo est, qui opera quidem bona facit; sed quoniam mala quædam cum iis habet, in eo bona etiam per. didit. Vigilantia igitur homini opus est in operibus suis, ut non in vanum laboret. 20. Hoc quoque de ipso narratur: Dum aliquando in Sceti ægrotaret, profectus presbyter tulit eum ad ecclesiam, et posuit in strato parvumque cervical ad caput ejus. Unus e senibus, cum venisset, ut ipsum viseret, et vilisset eum in strato, scandalum passus est, dicens: Hiccine est abbas Arsenius, et hoc modo recumbit? Senior vero sumpsit eum ac dixit: Ecquod erat opus tuum in pago tuo? Respondet senex: Pastor ovium eram. Instal presbyter: Quo pacto igitur, inquit, vitam τος. Καθημένου οὖν αὐτοῦ εἰς τὸ κελλίον, ἦλθε φωνή, λέγουσα αὐτῷ· Δεῦρο, δείξω σοι τὰ ἔργα τῶν ἀν θρώπων, καὶ ἀναστὰς ἐξῆλθεν, καὶ ἀπήνεγκεν αὐτὸν εἰς τόπον τινά, καὶ ἔδειξεν αὐτῷ Αἰθίοπα, κόπτοντα ξύλα, καὶ ποιοῦντα φορτίον μέγα· ἐπείφαζε δὲ βαστά σαι αὐτὸ, καὶ οὐκ ἠδύνατο, καὶ ἀντὶ τοῦ ἆραι ἐξ αὐτοῦ, ἀπελθὼν πάλιν ἔκοπτε ξύλα, καὶ προσετίθη τῷ φορτίῳ. Καὶ προβὰς ὀλίγον, ἔδειξεν αὐτῷ τινα ἱστάμενον ἐπὶ λάκκου, καὶ ἀντλοῦντα ὕδωρ ἐξ αὐτοῦ, καὶ μεταβάλλοντα εἰς δεξαμένην τετρυπημένην, καὶ τὸ αὐτὸ ὕδωρ ἐκχέουσαν. Καὶ πάλιν λέγει αὐτῷ· Δεῦ ρο, δείξω σοι· καὶ θεωρεῖ ἱερὸν καὶ δύο ἄνδρας καθημένους ἵπποις, καὶ βαστάζοντας ξύλον πλαγίως ἕνα κατὰ τοῦ ἑνός. Ηθελον δὲ διὰ τῆς πύλης του ἱεροῦ εἰσελθεῖν, καὶ οὐκ ἠδύναντο, διὰ τὸ εἶναι τὸ ξύλον αὐτῶν πλάγιον· οὐκ ἐταπείνωσε δὲ αὐτὸν ὁ εἷς ὀπίσω τοῦ ἄλλον ἐνέγκαι το ξύλον ἐπ᾿ εὐθείας καὶ διὰ τοῦτο ἔμειναν ἔξω τῆς πύλης. Ἐπύθετο οὖν ὁ Αρσένιος τί ᾗ ταῦτα; Καὶ ἐῤῥέθη αὐτῷ. Οὗτοί εἰσι, φησὶν, βαστάζοντες ξύλον δικαιοσύνης μετὰ ὑπερο ηφανίας, καὶ οὐκ ἐταπεινώθησαν τοῦ πορευθῆναι (m) τῇ ταπεινῇ ὁδῷ τοῦ Χριστοῦ, διὸ μένουσιν ἔξω τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ· ὁ δὲ τὰ ξύλα κόπτων, ἄνθρωπος ἐστι ἐν ἁμαρτίαις πεφορτισμένος, καὶ ἀντὶ τοῦ μετανοήσαι, ἕτερα προστιθῶν οὐ παύεται (η). Καὶ ὁ τὸ ὕδωρ ἀντλῶν, ἄνθρωπος ἐστι καλὰ μὲν ἔργα ποιῶν, ἀλλ' ἐπειδὴ σὺν αὐτοῖς ἔχει τινὰ πονηρὰ, ἐν τούτῳ ἀπώλεσε καὶ τὰ χρηστά. Χρεία οὖν νήψεως τῷ ἀνθρώπῳ εἰς τὰ ἔργα αὐτοῦ, ἵνα μὴ εἰς κενὸν κοπιάσῃ. κ'. Διηγούμενον δέ ἐστι καὶ τοῦτο περὶ αὐτοῦ· ὅτι ἀσθενήσαντος αὐτοῦ ποτε εἰς Σκῆτιν, ἀπῆλθεν ἡ πρεσβύτερος, καὶ ἤνεγκεν αὐτὸν πρὸς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ ἔθηκεν αὐτὸν εἰς χαλάδριον, καὶ μικρὸν προσκε φάλαιον πρὸς τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ. Καὶ εἷς τῶν γερόντων ἐλθὼν εἰς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ, ἰδὼν αὐτὸν εἰς τὸ χαλάδριον, ἐσκανδαλίσθη, λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ ἀββᾶς ᾿Αρσένιος, καὶ εἰς ταῦτα ἀνάκειται; Λαβὼν δὲ αὐτὸν ὁ πρεσβύτερος, λέγει αὐτῳ· Τί ἦν τὸ ἔργον σου ἐν τῇ κώμῃ σου; Λέγει ὁ γέρων· Ποιμὴν προVARIÆ LECTIONES. (m) Coteler. τοῦ διορθώσασθαι ἑαυτοὺς καὶ πορευθῆναι, etc. (n) Coteler. ἄλλας ἀνομίας προστιθεῖ ἐπάνω τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ. NOTÆ. donec veniret ad ordinem suum. Et cum accepisset fidiciam adversus cogitationes malas, vincebal eas.» Cotelerius, pag. 355, illa non legit in suo textu. Præmittitur in Vit. PP. lib. v, libell. 18, num. 2: «Dixit abbas Daniel, qui erat discipulus abbatis Arsenii; quia narravit ei abbas Arsenius, tanquam de alio aliquo dicens (puto tamen, quod de eo dicebatur). «Quæ itidem ex ore Danielis referuntur apud Coteler. pag. 364. In codice nostro membranaceo, 0 ms. 5, olim collegii nostri Ingolstadiensis, qui ad calcem inchoatus notatur anno 829, habetur: «Bratus Arsenius referebat, e0 quod, dum in propria cella residuos viros,» etc., ibi est «Vidit ante portam civitatis duos juvenes,» etc. Χαλάθριον et χαράδριον, matta, pellis, vel lectus pellibus instratus. Vide notas Cotelerii col. 799 et Glossar. Græc. Cangii. Certe apud utrumque a Joanne Geometra exprimitur per xex in sequenti, quem citant, versiculo; Μέμφετο Αρσένιόν τις ἰδὼν ἐπὶ κώεσιν ὄντα. Vituperabat Arsenium aliquis, videns eum esse su- [per pellibus. τὸ χῶος est pellis agnina vel ovina: et quippe ni aliorum quadrupedum? Κῶος etiam significat stragulum. In apographo Medicao regis Franciæ est εὐτελές τι στρῶμα: apud Surium num.21 vile stragulum. Porro historiam hanc commemorat laudaius Coleler., pag. 367.

ORATIO XII. LAUDATIO S. ARSENII ANACHORETE. Πῶς οὖν, traduxisti! Hic vero, In labore multo, ait, et erumna. Tum alter rursus: Et qui nunc degis in tua cella? Respondit: Commode quiesco. Et iterum presbyter: Vides abbatem hunc Arsenium? Pater imperatorum erat in sæculo, et mille famuli sericis induti astabant ei, pretiosa etiam strata erant subter ipso: tu vero non habuisti pastor exsistens, quam nunc habes, requiem: sed ille delicias, quas habuit in sæculo, hic non habet. Vide igitur; tu quieti indulges; ille vero afflictatur. Quibus auditis, compunctus est, ac corpore inclinato veniam petiit dicens: Ignosce mihi, abba, peccavi. Hic venit ad laborem, et ego ad requiem. Et cum fruotu senex discessit. βάτων ἤμην. Καὶ λέγει ὁ πρεσβύτερος φησὶ, διῆγες τὸν βίον σου. Ὁ δέ φησιν· Ἐν κόπῳ πολλῷ, καὶ μόχθῳ. Καὶ λέγει αὐτῷ· Καὶ πῶς διάγεις ἀρτίως ἐν τῷ κελλίῳ σου; Ὁ δὲ ἔφη· Καλῶς ἀναπαύομαι. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ πρεσβύτερος· Βλέπεις τοῦτον τὸν ἀββᾶν ᾿Αρσένιον; πατὴρ βασιλέων ὑπῆρ χεν ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ χίλιοι δοῦλοι σηρικοφόροι παρέσταν (m) αὐτῷ· πολύτιμα δὲ στρώματα ὑποκάτω αὐτοῦ ἦν· σὺ δὲ ποιμὴν ὤν, οὐχ εἶχες, ἣν νῦν ἔχεις, ἀνάπαυσιν· καὶ οὗτος τὴν τροφὴν, ἦν εἶχεν ἐν τῷ κόσμῳ, ὧδε οὐκ ἔχει. Ἰδοὺ οὖν, σὺ μὲν ἀναπαύῃ, κἀκεῖνος θλίβεται. Ὁ δὲ ἀκούσας ταῦτα, κατηνύγη, καὶ ἔβαλε μετάνοιαν, λέγων· Συγχωρη σόν μοι, ἀββᾶ, ἡμάρτηκα, ὅτι οὗτος ἦλθεν εἰς κόσ πον, κἀγὼ εἰς ἀνάπαυσιν· καὶ ὠφεληθεὶς ὁ γέρων ἀνεχώρησε. κα΄. Τούτῳ μακαρίῳ ἐπέστησαν οἱ δαίμονες ἐν τῷ κελλίῳ, θλιβόντες αὐτὸν. Παραλαβόντες δὲ οἱ διακονοῦντες αὐτῷ, καὶ στάντες ἔξω τῆς κέλλας, ἤκουσαν αὐτοῦ βοῶντος πρὸς τὸν Θεὸν καὶ λέγοντος Ο Θεός μου, μὴ ἐγκαταλίπης με· οὐδὲν ἐποίησα ἐνώπιόν σου ἀγαθόν· ἀλλὰ δός μοι κατὰ τὴν χρηστό τητά σου βαλεῖν ἀρχήν. Πυθομένου δὲ αὐτὸν ἑτέρου ἀδελφοῦ ἀκοῦσαι λόγον ὠφελείας, εἶπεν αὐτῳ ὁ γέ ρων· Οση δύναμις, ἀγώνισαι, ἵνα ἡ ἕνδον σου ἐργασία κατὰ Θεὸν ᾖ, καὶ νικήσεις τὰ ἔξω πάθη. Διηνε κῶς οὖν ἐν πολλοῖς ἔτεσιν ὁ Μακάριος τοὺς ἀσκητι κοὺς αὐτοῦ ἀγῶνας, καὶ ἀνάπλεως ὢν παντὸς κατορθώματος, ἐπεὶ ἐνέστηκεν ὁ τῆς μεταστάσεως καιρός, παρηνήνει (η) τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ λέγων· Μὴ φρον τίσητε ποιεῖν ἀγάπας • ὑπὲρ ἐμοῦ· ἐγὼ γὰρ εἴ τι ἐποίησα ἐῇαυτῷ Ρ, ταύτην ἔχω εὐρεῖν. Εταράχθη σαν οὖν οἱ μαθηταὶ ἀκούσαντες ταῦτα· καὶ κέγει αὐτοῖς· Οὔπω ἦλθε ἡ ὥρα· ὅτε δὲ ἔρχεται, λέγω ὑμῖν· κριθῆναι δὲ ἔχω μεθ' ὑμῶν ἐπὶ τοῦ βήματος (ο) τοῦ Χριστοῦ, ἐὰν δώσητε τὸ λείψανόν μού τινι, Τί οὖν, φησί, ποιήσομεν; ὅτι οὐκ οἴδαμεν ἐνταφιάσαι. Καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ Γέρων· Οὐκ οἴδατε βαλεῖν σχοινίον 4, καὶ ἄραί με εἰς τὸ ὄρος; Οὗτος δὲ ἦν ὁ λόγος τοῦ Γέν ροντος Αρσένιε, διὸ ἐξῆλθες; τοῦτο σημαῖνον. Ἐπείπερ, φησὶ Θεῷ συνεῖναι σαυτόν προέθου, ἀκλό Ο 21. Beatum istum aliquando in cella aggressi sunt dæmones, affligentes eum. Accedentes autem qui ministrabant ipsi, et stantes extra cellam, audierunt ipsum clamantem ad Deum, ac dicentem: O mi Deus, ne derelinquas me; nihil boni in conspectu tuo egi: sed da mibi propter benignitatem tuam, ut jaciam fundamentum. Dum autem alius frater interrogaret ipsum, ut boni aliquid ex ipso audiret, dixit senex: Contende, quantum potes, ut interna operatio tua sit secundum Deum, et externas appetitiones superabis. Postquam itaque beatus assidue ascetica sua certamina per multos annos exanllasset omni virtute jam plenus, instaretque tempus migrationis ejus, hortabatur discipulos suos, dicens: Ne solliciti ut agapas faciatis pro me: nam ego, siquidem mihi feci, illam inveniam. Turbati ergo sunt discipuli, hæc audientes; et dixit illis: Nondum venit hora, quando autem venerit, dicam vobis. Judicium enim vobiscum subire debeo ante tribunal Christi, si cuiquam dederitis corpus meum Quidnam ergo, inquiunt, faciemus? quia nescimus illud sepelire. Et dicit eis senex: Non nostis mittere funem, et tollere me in montem? Illud autem frequenter usurpabat: Arseni, (ο) al. ἀγάπην. (p) additur apud Cotel. ἀγάπην. Coteler. εἰς τὸν πόδα μου, in pedem meum. NOTÆ (m) Παρέσταν per syncopen pro παρέστησαν. Paulo post occuririt ἐπέστησαν absque syncope. (α) Παρηνήνει, pro quo substitue παρήνει: 8 παραινέω nisi, more Græcis alibi satis familiari, auctor usus fuerit anadiplosi, seu reduplicatione ratione secundæ syllabæ. (ο) Coteler. Ἐπὶ τοῦ βήματος τοῦ φοβεροῦ (al. Χριστοῦ): ante tremendum tribunal. Vit. PP, lib. v, libell. 15, num. 5: Coteler, pag. 353. Vit. PP. ibid. libell. 11, num. 1. Εξαντλησάμενος addidi, quo feret perfectus sensus; nisi forte pro διηνεκώς scribendum 3it διενεγκών. In Vit. PP. lib. v, libell. 10, num. 9, et apud Coteler. pag. 369 narratur ex ore Danielis. ᾿Αγάπας hic intellige eleemosynas, refectiones pauperum. Vide utrumque Glossarium Cangii. Vit. PP. lib. III, num. 163, pag. 524 habent: PATROL. GR. XCIX. «Nemo super me facial sola oblatione: ego si feci illam.» charitatem, nisi in charitatem, invenio In Vit. PP. lib. 111, num 163, pag. 523 præmittitur: Turbatis autem discipulis, quasi jam tempore propinquante.» Et lib. v, libell. 15, num. 9: «Qui cum moreretur turbati sunt valde.» Coteler., pag. 369, μέλλοντος τελευτᾷν: Cum moriturus esset. Vit. PP. «Sic permiseritis cuiquam de corpore meo aliquid facere.» Vit. PP. «Mortuum vestire vel sepelire.»

quare [seculo egressus es (4)? Hæc re significans: νητον τὸν νοῦν διατήρει, ἵνα μὴ διὰ τῆς λήθης κενὸς Quoniam, aiebat, te ipsum obtulisti, ut cum Deo γένῃ τοῦ συναμιλλᾶσθαι (p) Θεῷ. versareris, custodi mentem imperturbatam, ut per oblivionem, vacuus non fias ad conversandum cum Deo. 22. Dicebat etiam illud: Pmnituit enim vero me sepius locutum esse; tacuisse vero nunquam. Hoc quippe indicavit Sanctus, per multiloquium sæpius hominem, qui non altendit, ut congrua proferat, labi; in calamitates utique mortiferas ac contentiones præcipitatum. Quod dum amens non sentit, pœnitentia non ducitur, sed impudentia potius e contrario ad loquendum roboratur propter contentionem malitiæ: nam pedica valida viro sunt propria labia et proprii oris verbis captatur. At sapientem, et qui mentem expurgatam habet, locutum præter id quod debuit, sæpuis penituit. Utinam, inquiebat, sermonem hunc non protuissem! Ex multiloquio enim non evitabis peccatum. Ideo bona res est opportunum silentium. Quando jam morti erat vicinus viderunt eum fratres dentem; et dicunt et: Vere, an et tu times, Pater? Respondet: Vere, timor, qui nunc mecum est in hac hora, mecum erat, ex quo monachus factus sum (7*): et sic obdormivit in pace, Certe abbas Pemen audita ipsius morte, 18crymans dixit: Beatus es, abba Arseni, quod teipsum flevisti in hoc mundo: qui enim seipsum hic non flet, in æternum illic flebit: siquidem hic flere voluntarium, illic non flere impossibile est præ tormentis. 23. Narravit de ipso abbas Daniel, quod nunquam loqui voluerit de quæstione aliqua Scripturæ, quanquam, si voluisset, loqui potuisset: sed neque epistolam facile scribebat. Quando autem per intervalla veniebat ad ecclesiam pone columnam sedebat, ut nemo videret faciem ejus, neque ipse rei alteri attenderet. Erat vultus ejus angelicus instar Jacob; erat ipse totus canus; ore festivus, aridus, statura procerus, at præ senectute incur vus. Habebat barbam prolixam, ad pectus usque protensam: pili autem oculorum ejus præ multo fletu exciderant. Obiit annum agens nonagenum κβ'. Ἔλεγε δὲ καὶ τοῦτο· Λαλήσας γὰρ πολλάκις μετεμελήθην, σιωπήσας δὲ οὐδέποτε. Τούτῳ γὰρ ἐδήλωσεν ὁ Ὅσιος, ὅτι ἐκ πολυλογίας πολλάκις, καὶ μὴ ἐστοχασμένος προσφέρειν τὰ ἁρμόζοντα, ἐκπίπτει ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἐπὶ συμφορὰς ἴσως καὶ θα νατηφόρους, και δικαιολογίας κρημνιζόμενος ô ἄφρων μὴ αἰσθανόμενος, οὐ μττεμελήθη, ἀλλὰ μᾶλ λον ἀναισχυντῶν ἐπὶ τὸ ἐναντίον εἰς τὸ λέγειν ἀνδρίζεται διὰ ἔριν κακίας· παγὶς γὰρ ἰσχυρὰ ἀνδρὶ τὰ ἴδια χείλη, καὶ ἁλίσκεται ῥήμασιν ἰδίου στόματος. Ο δὲ εὔφρων, καὶ τὸν νοῦν κεκαθαρμένον ἐπέχων, λαλήσας παρὰ τὸ δέον, πολλάκις μετεμελήθη. Εἶθε γὰρ, φησί, μὴ τόνδε λόγον προεξήνεγκον· ἐκ γὰρ πολύλογίας οὐκ ἐκφεύξῃ ἁμαρτίαν. Διὰ τοῦτο καλὸν ἡ εὔο καιρος σιωπή. Ὡς δὲ ἐγγὺς ἦν τοῦ τελευτᾷν r, εἶδον αὐτὸν οἱ ἀδελφοὶ κλαίοντα, καὶ λέγουσιν αὐτῷ· Ἐν ἀληθείᾳ καὶ σὺ φοβῇ, Πάτερ; Καὶ λέγει αὐτοῖς. Εν ἀληθείᾳ ὁ φόβος ὁ νῦν ὢν μετ᾿ ἐμοῦ ἐν τῇ ὥρᾳ ταύτῇ· μετ᾿ ἐμοῦ ἦν, ἀφ' οὗ γέγονα μοναχός· καὶ οὕτως ἐκοιμήθη ἐν εἰρήνῃ. ᾿Αμέλει ὁ ἀββᾶς Ποιμὴν ἀκούσ σας ὅτι ἐκοιμήθη, δακρύσας εἶπεν· Μακάριος εἶ, 26βᾶ ᾿Αρσένιε, ὅτι ἔκλαυσας σαυτὸν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ· ὁ γὰρ μὴ κλαίων ἑαυτὸν ὧδε, αἰωνίως ἐκεῖ κλαύσε ται· εἴτε οὖν ὧδε ἑκὸν, εἴτε ἐκεῖ ἀπὸ βασάνων ἀδύ νατον μὴ κλαῦσαι. κγ'. Διηγήσατο δὲ ἀββᾶς Δανιὴλ περὶ αὐτοῦ, ὅτι οὐδέποτε ηθέλησε λαλῆσαι ζήτημα τῆς Γραφῆς, καί περ δυνάμενος λαλῆσαι, εἰ ἤθελεν· ἀλλ᾽ οὔτε ἐπιστολὴν ταχέως ἔγραφεν. "Οτε δὲ ἤρχετο εἰς τὴν ἐκ κλησίαν διὰ χρόνου, ὀπίσω τοῦ στύλου ἐκαθίζετο, ἵνα μηδεὶς ἴδῃ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, μή τε αὐτὸς ἄλλου προσχῇ· ἦν δὲ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἀγγελικός, ὥσπερ τοῦ Ἰακώβ, ὁλοπόλιος, ἀστεῖος τῷ στόματι, ξηρός δὲ ὑπῆρχε καὶ μακρός, ἀλλ' ἐκυρτώθη ἀπὸ τοῦ γήρως. Εἶχεν δὲ τὸν πώγωνα μέγαν, φθάνοντα ἕως τῆς κοιλίας· ἀἱ δὲ τρίχες τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ἔπεσον ἀπὸ τοῦ πολλοῦ κλαυθμοῦ· τελευτᾷ ὁ δὲ ἐτῶν ἐνενή (r) al. ἤμελλεν παραδιδόναι τὸ πνεῦμα. (s) Coteler..σώματι. Coteler. ἐγένετο. ΝΟΤΕ. (p) Συναμιλλάσθαι, quod erat in nostro apographo, quam hic satis ad propositum faciat, non video: est enim cum aliquo concertare. Melius quadrat συνομιλεῖσθαι, ut hic sit versari cum Deo: sicque congruit τῷ σσνεῖναι, quod præcedit. Vit. PP. «Ille autern sermo semper erat in ore Arsenii.» Quod etiam præ oculis habuit sanctus Euthymius, ut constat ex Vita ejus 20 Januarii, pag. 311, num. 59. Sanclus Dorotheus archimandrita, a Corderio nostro editus, institutione 10 sic habet: «Arsenius abbas sibi ipse assidue inculcabat: Arseni quare exivisti? Nos tam perdite socordes sumus, ut neque sciamus, quare exiverimus, neque intelligamus, quid sit, quod voluerimus. Quapropter non solum proficimus, sed semper affligimur.» Vit. PP. «Semper ponituit:» Coteler. sæpe Ilanc asceticam explanationem vel proprio marte adjecerit, vel aliunde fuerit mutuatus sanctus Theodorus Studita, quam nec apud Cotelerium, nec in Vit. PP. hic reperio. Vit. PP. «Čum autem traditurus esset spiritum.» (7*) Vit. PP. addunt: «Bt timeo valde.» Ad diem 8 Januarii in Vita B. Laurentii Justiniani patriarcha Veneti, cap. 10. pag. 561, de ipso morituro dicitur, «In fiducia Macarium, in timore Arsenium referens: Inter utrumque incedens, ut cum fiducia metueret, nec sine timore confideret.» De eo Commentariue praevius; qui in Vit. PP. vocatur. Pastor, id edim ποιμήν Grace son at.

ORATIO XIΙΙ. LAUDATIO S. ARSENII ANACHORETE. κοντα πέντε· ἐποίησεν δὲ εἰς τὸ παλάτιον τοῦ τῆς quintum. Mansit porro in palatio imperatoris Theoθείας μνήμης Θεοδοσίου τοῦ μεγάλου ἕως τοῦ τεσσαρακοστοῦ ἔτους τῆς αὐτοῦ ἡλικίας, καὶ ἐν τῇ Σκῆτι ἔτη μ΄, καὶ δέκα εἰς Τρώην τῆς ἄνω Βαβυλῶνος κατέναντι Μέμφεως· καὶ ἔτη γ' εἰς τὸν Κάνωπον τῆς Αλεξανδρείας, καὶ ἄλλα δύο ἔτη ἦλθεν πάλιν εἰς Τρώην, καὶ ἐκεῖ ἐκοιμήθη, τελέσας κ ἐν εἰρήνῃ καὶ φόβῳ Θεοῦ τὸν δρόμον αὐτοῦ· ὅτι ἦν ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ πλήρης Πνεύματος ἁγίου, καὶ πίστεως. Κατέλιπε δέ μοι τὸν χιτῶνα αὐτοῦ τὸν δερματινὸν, καὶ τρίχινον κάμισιν λευκόν, καὶ σανδάλια σεβέννινα *, καὶ ἐγὼ ὁ ἀνάξιος ἐφόρεσα αὐτὰ, ὅπως εὐλογηθώ. Τοῦτο τὸ πέτ ρας τοῦ βίου τοῦ Μακαρίου Αρσενίου, ὡς ἐν ὀλίγοις δὲ διηγημένον, οὐ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀξιαγάστων αὐτοῦ πρακτικῶν, ἀλλὰ κατὰ τὸ φθάσαι βραχυμερές γραφή παραδοθῆναι παρὰ τῶν ὁσίων γερόντων. Ἡμεῖς δὲ καὶ τὰ περὶ ἑαυτῶν ληψόμενοι *, οὐκ ὀκνήσομεν τόλμῃ χρώμενοι προσθῆναι τι τοῖς εἰρημένοις, τῆς μὲν πενιχρολογίας ἡμῶν δήλωσιν, τοῦ δὲ πρὸς τὸν Ἅγιον πόθον ἀποπλήρωσιν. κα'. Τίς λόγος δυνηθείη φράσαι τοῦ πανολβίου τούτου, καὶ τρισμάκαρος ὁσιωτάτου ἀνδρὸς τὰ κατορθώματα διηγήσασθαι; ἃ οὐ μόνον ἡ καθ᾿ ἡμᾶς γενο να θαυμάζει, καὶ πειρᾶται τὰς τούτου αθλητικὰς ἐν ἀσκήσει παλαίστρας ζηλοτυπῶν, ἀλλὰ καὶ οἱ ἀκρές μονες καὶ κορυφαῖοι τῶν ἁγίων ἀρχαίων Πατέρων τὴν τοῦ ἐμηνύσαντο πολιτείαν· λέγω δὴ τὸν μέγαν Εὐθύμιον, ὃς πᾶσαν σπουδὴν ἐποιεῖτο τούτου μιμεῖσθαι τὰς ἀρετὰς, τήν τε ἡσυχίαν αὐτοῦ, καὶ σιωπὴν, καὶ ταπεινοφροσύνην, τὸ τοῦ ἐνδώματος εὐτελὲς, καὶ τὴν τῶν βρωμάτων ἀποχὴν, καὶ τὴν εἰς πάντα καρο τερίαν τὸ ἑαυτῷ προσέχειν, κατὰ τὸ ὑπ᾽ ἐκείνου λε γόμενον· 'Αρσένιε, διὸ ἐξῆλθες; Ἐζήλου δὲ αὐτοῦ καὶ τὴν κατάνυξιν, καὶ τὰ δάκρυα, καὶ τὰς παννύ χους ἀγρυπνίας, τὸ φιλέρημόν τε καὶ μισόδοξον, καὶ dosii magni divinæ memoriæ usque ad annum suæ ætatis quadragesimum in Sceti annos quadraginta: in Troe vero superioris Babylonis versus Memphim, annos decem: tres in Canopo Alexandriæ: et reliquis duobus annis rediit in Troen; ibique obdormivit, consummans cursum suum in pace ac timore Dei: quia erat vir bonus et plenus Spiritu sancto et fide. Reliquit autem mihi pelliceam suam tunicam, albamque camisian cilicinam, nec non sandalia, o palmula confecta. Et ego indignus illa gestavi, ut benedicerer Hic vitæ Arsenii transitus; paucis quidem expositus, non autem prout rerum, quas gessit, admiratione dignarum multitudo exigebat; sed prout secundum tenue, quod præcessit, compendium a sanctis senibus scripto commendato sunt. Nos vero, post hæc ab ipsis accepta, non gravabimur audere aliquid, et adjungere iis, quæ jam dicta sunt, tam ut ostendatur sermonis nostri penuria, quam ut propensa in sanctum voluntas expleatur. 24. Quænam fortunatissimi hujus, beatissimi ae sanctissimi viri recte factis recensendis par esse possit oratio? Quæ non tantum ætas nostra admiratur, et æmulari conatur exantlata ab illo solitariæ vita certamina, sed antiquorum quoque sanctorum Patrum primores ac principes hujusce expresserunt vitæ institutum: magnum dico Euthymium, qui operam dedit maximam, ut ipsius virtutes imitaretur; secessum ipsius, silentium, humilitatem, vestitus vilitatem, ciborum absti nentiam, vigilantiam, qua in omnibus sibi attendebat, juxta id, quod ab ipso dictum est: Arseni, cur [sæculo] existi? Ad hæc æmulari satagebat ipsius compunctionem, lacrymas, pervigilationes nocturnas, amorem solitudinis, odium gloria et (u) al. τελειώσας. (v) al. σε ενίνα σεβέννινα. (α) λαβόμενοι. ΝΟΤΑ. Coteler. pag. 371, annos quadraginta, ut alibi observavimus; addens: «Pater factus divinissimorum Arcadii et Honorii.» Vit. PP. lib. v, libell. 15, num. 10. «In loco, qui dicitur Troben supra Babyloniam.» Interpres in Græco legerit εἰς Τρώην τὴν ἄνω Βαβυλῶνος, vel εἰς Τρώην ἄνω τῆς Βαβυλῶνος. Εt sic intellige textum nostrum: neque enim duæ Babylones fuerunt in Ægypto, uti nec duæ Memphes: et simili haud dubie sensu in Fatis sacris Æthiopicis, a Jobo Ludolfo in Historia Æthiopica editis, pag. 425 intellegitur Ptolomæus martyr e Memphi superiore. De istis duabus urbibus dictum in Comm. prær. Adde, hic designari Babylonem novam, ad Nilum fluvium, postea dirutam; ex cujus ruinis excitata fuit in viciniis urbs Cairus, totius Ægypti caput; a qua tantisper distant ejus rudera, quæ eliamnum videri dicuntur. De canopo supra: quibus addi possunt exnotationibus Valesii ad librum 111 Historiæ ecclesiasticæ Sozomeni, pag. 117, quæ habet de insigni monasterio Tabennensium: ex quo factum, ut Canopus, quæ antea ob luxum et delicias infamis fuerat, insula Metanca vocaretur: inducitque sanctum Hieronymum et Athanasium presbyterum, de eo loquentes; qui postremus ibidem vocat «Metancam, suburbanum maximæ urbis Alexandriæ, quod olim Canopus vocabatur.» Καμασιν, Coteler. Κάμισιν, estque subucula, linea interula, indusium, lintea sindon: de qua voce Cangius et Onomasticum Rosweydi. Vocis etymon tradit sanctus Isidorus Hispalensis lib. 1x Originum; stratum enim vel lectus cama Hispanico idiomate vocatur. Camisia Gallis chemise. In liturgicis est exterior vestis alba clericorum, in ecclesia gestari solita. Inconismus sancti, sive exterior corporis species, ab auctore Vitæ accuratissime hic delineata, narratur apud Coteler. pag. 371: in Vit. PP. lib. v, libell. 15, num. 10: ibidem etiam brevis hæc vitæ periorcha. Codex noster Ingolstadiensis plane singularis est, dum dicit: «Moritur annorum centum xv;» at facile alicubi ex xcv (quæ lectio ex Vita nostra, Vitis PP. ac Cotelerio probatur esse genuina) formari potuit cxv, transposita liftera x.

societatis, alacritatem ac contentionem in orando, μισοσύντυχον, τὸ εἰς προσευχὴν πρόθυμόν τε καὶ commiserationem ac discretionem. Omni itaque studio vitæ ipsius institutum imitatus, gratiarum etiam, quibus ille erat præditus, donum fruendum accepit, sanctissimi Spiritus communicationem, divini luminis illustrationem ac gratiam perspiciendi arcana. εὔτονον, τότε συμπαθὲς καὶ διακριτικόν. Ἐπειδὴ τοίνυν πάσῃ σπουδῇ τὴν ἐκείνου ἐμιμήσατο πολιτείαν, καὶ τῶν ἐκείνῳ προσόντων χαρισμάτων ἠξιώθη ἐν ἀπολαύσει γενέσθαι τῆς τε τοῦ παναγίου Πνεύ ματος μεταδοσίας, καὶ τῆς τοῦ θείου φωτὸς ἐλλάμψεως, καὶ τοῦ διορατικοῦ χαρίσματος. EPILOGUS. 25. Ο beatorum beatissime Arseni, purum Spiritus receptaculum. Ecquis sermo tua recte gesta dignis præconiis extollat? Quale virtutis genus in te primum laudabo? An secessum a sæculo? Et quisnam ita dicto divino audiens, citius mundum reliquit universum? Ad modum locumque salutaris requiei cucurrit Abraham patriarcha, at cum uxore et apparatu; tu vero tam solus quam qui maxime, absque apparatu ac rebus superfluis, 80lam Christi crucem in humeris ferens eremum incoluisti. Imperatoriæ te aulæ non traxerunt; dignitatum apices non detinuerunt. Quanto hæc plus admirabilitatis habent, quam gesta ipsius! Et quis ab appetitionibus extra sæculum nec non a terrenarum impressionum lineamentis conversus, tali cum Deo colloquendi honore donatus fuit? Magnus ille Moyses montem Sina ascendit; at tu quoque, occupata orationis columna, cum Deo quotidie versandi honorem accepisti. Illius vultus gloria exinde coruscabat: tu autem nonne totus ignis apparuisti videnti te? (o miraculum l) orationis ad Deum contactu in flammam mutari visus; tuque, cui res communicabatur, rei, quæ communicabatur consimilis, angelus eras igne ardens, et, si non audacius quam par est, eloquar, gloriam Mosaicam supergressus. Jam vero quid statio pernox: Nox sicut dies illuminata fuit orationibus, quemadmodum divinus David cecinit 1. Sol tibi oranti astans, soli te remisit circularem cursum peragens. O sol, soli intelligentia prædito revera mule? Mens tua lumine prægnans, purius quam solares radii in cœlum demisit cogitationes tuas, colos ipsos transcendentes. 26. An solitudinis jucunditatem prædicabo? Ecquis te apparuit solitudinis amantior, ab humanis tumultibus recedente, et in solum Deum elevato? Pythagoram philosophum cum nemine quidem alio, at cum bobus tamen et avibus collocutum ferunt, ex amore quietis: tu vero id, quod in eo fuit a philosophia alienum, tanquam parum decens, redarguendo, docuisti hesychasten in solitu. dine degere, ne vocem quidem avium audientem Cor tuum purum mari profunda tran1 Psal cxxxvIII, 12. κε'. Ο μακαρίων μακαριώτατε Αρσένιε, τὸ και θαρὸν τοῦ Πνεύματος καταγώγιον. Τίς ἀξίως ἐφηνεῖται λόγος τῶν σῶν κατορθωμάτων; ποῖον δὲ εἶδος ἀρετῆς πρῶτον ἐν σοὶ ἐπαινέσομαι; ἀναχώρη σιν κόσμου; καὶ τίς οὕτως ἐπακηκοώς φωνῆς θείας κατέλιπε θάττον κόσμον ὅλον; Πρὸς τὸν τρόπον καὶ τὸν τόπον τῆς σωτηριώδους καταπαύσεως προσδραμὼν ᾿Αβραὰμ ὁ πατριάρχης, ἀλλὰ σὺν γυναικὶ καὶ δ ἀποσκευῇ· σὺ δὲ μονώτατος καὶ ἄσκευος καὶ ἀπὸ έριττος, μόνον τοῦ Χριστοῦ τὸν σταυρὸν ἐπωμάδιον φέρων ηὐλίσθης ἐν τῇ ἐρήμῳ. Βασίλειοί σε αὐλαὶ οὐ καθείλκυσαν, ὑπεροχαὶ ἀξιωμάτων οὐ περικράτησαν. Ὅσον ταῦτα ἐκείνου θαυμασιώτερα προτέτυχεν ἐργασίαν. Τίς οὕτως συστραφεὶς τῶν αἰσθήσεων ἔξω κόσμου, καὶ τῶν κάτω φαντασιώντων χαρακτήρων γενόμενος, Θεῷ συλλαλῆσαι ἠξίωται; Μωσῆς ὁ μέσ γας ἀναχθεὶς ἐν τῷ Σιναίῳ· ἀλλὰ καὶ σὺ ἐν τῷ τῆς προσευχῆς στύλῳ ἐφθακὼς ὁμιλεῖν Θεῷ ἠξίου ἑκάστοτε. Κἀκεῖνος τὸ πρόσωπον ἐντεῦθεν δόξῃ περιήστραπτο· σὺ δὲ οὐχ ὅλος πῦρ τῷ ὁρῶντι ἐδείκνυσο ὢ τοῦ θαύματος· τῇ δι' εὐχῆς πρὸς Θεὸν συναφείς φλὸξ δεικνύμενος, εφόμοιος ὢν τοῦ μετεχομένου ὁ μετέχων, ἄγγελος πυριφλεγέθων, καὶ εἰ μὴ τολμη ρῶς εἰπεῖν, τῆς Μωσαϊκῆς δόξης ὑπερφερέστερος. Τί δὲ ἡ στάσις ἡ πάννυχος; ἡ νὺξ ὡς ἡμέρα ταῖς προσευχαῖς ἐπεφώτιστο, ὡς ὁ θεῖος Δαβὶδ ἐμελογράφησεν. Ηλιός σε παρεστῶν τῇ εὐχῇ ἡλίῳ παρέπεμπεν, τὴν κυκλικήν περιδρομὴν ποιούμενος. Ω ἥλιε καὶ τοῦ ὄντως νοητοῦ ἡλίου ἐφάμιλλε· ἡ διάνοιά σου φωτὸς ἐγκύμων ὑπάρχουσα ἡλιακῶν ἀκτίνων καθα· ρώτερον, τοὺς λογισμοὺς εἰς οὐρανὸν ἠφίη (r), καὶ ὑπὲρ τοὺς οὐρανοὺς ἀνατρέχοντας. κς'. Ἡσυχίας τερπνότητα; καὶ τίς σου ᾤπτάι φιλ ησυχώτερος, τῶν ἀνθρωπίνων θορύβων ἀφιστάμε νος, καὶ πρὸς Θεὸν μόνον μετεωριζόμενος; Πυθαγό ραν φασὶ τὸν φιλόσοφον ἄλλῳ μὲν οὐδενὶ, βουσὶ δὲ καὶ ὀρνέοις προσλαλεῖν ἡσυχίας ἔρωτι· σὺ δὲ τοῦδε τὸ ἀφιλόσοφον διήλεγξας ὡς σμικροπρεπές, μηδὲ φωνῆς ὀρνέων ἐπαΐοντα τὸν ἡσυχαστὴν ἠρεμεῖν. Εοικέν σου ἡ καθαρά καρδία πελάγει κατεστορεσμέ νῳ γαλήνῃ βαθεία, πόῤῥω τῶν τῆς πονηρίας πνευμάτων βαλλομένων ἐπιπνοίᾳ τοῦ παναγίου Πνεύμα ΝΟΤΕ. Ἐπιηνεῖται. Ita apographum nostrum. Vocem hanc non invenio: Quid si scribas ἐφυμνεῖται (*) Εφίη, ab ἀφίημι pro ἀφίη; prepositione, e qua componitur, augmento temporali bio in initio affecta: de qua re Antesignanus ad Clenardi Institutiones in linguam Græcam pag. 143: ubi verbum hoc nuno augeri in initio, nunc in medio, nunc utrinque reperies. Alludit ad illud, quod de voce avicula nar- sint, quilibet per se ex dictis perspicere poteravit num. 8. Alia hic sequentia, quo referenda rit.

ORATIO XII. - LAUDATIO S. ARSENII ANACHORETÆ. τος, ἐν ᾧ τὸ πλοῦν διαπεράνας, εἰς τὸν ἀκύμονα quillitate strato simile fuit, spiritibus malitiæ proλιμένα τῆς ἄνῳ βασιλείας κατέπαυσας. Ταπεινοφρο cul ejectis afflatu Spiritus sanctissimi: cujus σύνης ὕψος; καὶ τίς οὕτως ἐταπείνου ἑαυτὸν ἐν εὐτεauspiciis navigationem emensus, in tranquillo λείᾳ ἐσθῆτος; Τίς οὕτως τὰ πρῶτα ἔχων ἐν βασι- superni regni portu requievisti. An humilitatis λεῦσι, καὶ πολὺς ἐν παιδεύσει, ὕστατος ὤφθη ἐν altitudinem eloquar? Ecquis adeo seipsum abjecit ἀποκρύψει εὐγενείας τε καὶ σοφίας τῆς ἀπολλυμέ- in vilitate vestitus? Quis primum apud imperato νης· ὁ χρυσοστόλιστος πενιχροφόρος, ὁ πολύσοφος res locum tenens, multaque sapientia conspicuus, ἀγροικιζόμενος· ὁ πολυμαθέστατος μαθητευόμενος adeo apparuit postremus, occultando nobilitatem ταῖς ἐρωτήσεσιν [καὶ] ταῖς ἐκμαθήσεσι προσπαθείας ac sapientiam, quæ perit. Qui aurea induebaris νεκρότητα, καὶ παρῆκες ἑτέρῳ πλέων ἔχειν. Τὸ πρὸς slola, pauperculum fers habitum; qui eras sapienτοὺς ἀγχιστεύαντας αἰσθέσθαι; Ἐντεῦθέν σοι τὸ λέ- tissimus, fis rudis et agrestis; qui eras magister γειν. Ἐγὼ πρὸ ἐκείνου ἀπέθανον, τῷ προαιρετικῷ disciplinis excultissimus, interrogationibus ac δηλαδὴ θανάτῳ τοῦ φυσικοῦ προσεθνηκότος σου. disciplinis mortificationem discis affectionum, et Ἐντεῦθεν τὸ μακάριόν σου ἐπίφθεγμα. Αρσένιε, διὸ potiores alteri partes concessisti. Anne, erga proἐξῆλθες· ὃ ᾅδουσι χοροὶ μοναστῶν, φέροντες σωτη pinquos quomodo affectus fueris, eloquar? Hinc ρίας ἐφόδιον· ἁμαρτίας γάρ ἐστιν ἐμπόδιον, τὴν luum certe effatum: Ego ante ipsum morαἰτίαν, δι' ἣν κόσμου ἐπεῤῥάγημεν, ἐπαναμιμνήσκειν, tuus sum: voluntaria videlicet morte naturalem καὶ πρὸς μηδὲν ἄλλο ἢ περὶ τοῦδε μόνου φροντίζειν. te prævertente. Hinc beatum tuum dictum: Arseni, quare existi? Quod concinunt chori monachorum, ferentes viaticum salutis. Peccatum quippe impedit causæ propter quam a mundo avulsi sumus, reminiscentia, nullaque alia quam de hoo solo cura. κζ'. Τί δὲ ἡ ἀγαλλίασις τῆς θείας κατανύξεως, μετ λέτη θανάτου διηνεκής, Ξεννάως πελαγίζουσα ἐν τῇ καθαρᾷ καρδίᾳ σου, ἐξ ἧς τὰ ῥεῖθρα τῶν δακρύων ἀνελλειπῶς προχέοντα πυρσόν σοι ἀνῆψε θείας ἀγα πήσεως; Τῇ σωφροσύνῃ δεύτερον Ἰωσὴφ εἰκότως καλέσαιμι· ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς θήλεος μνημόσυνον εἰς ἅπαν ἐξαίρων ἐξ ἁγνῆς καρδίας σου. Ὁ ὄντως Φερώνυμος ἄρσην καὶ οὐδὲν θηλυπρεπῶς ἐπιφερόμενος. Τῇ ἐγκρατείᾳ τὰ πάθη πτερνίζων, τὸν πατριἀρχὴν Ἰακὼβ ἐζηλώσας, ἐσθίων διὰ τὸ ζῆν, οὐ ζῶν διὰ τὸ ἐσθίειν· ὃ γὰρ τοῖς ἔξω λόγῳ πεφιλοσόφηται, τοῦτό σοι ἔργῳ ἑκάστοτε ἐπεπλήρωτο. Τῇ ἀγρυπνίᾳ ὡς ἀσώματος διετέλεσας, κοιμίζων τοὺς ἀστέρας ταῖς ἐγρηγόρσεσι, παραπέμπων τὴν νύκτα ταῖς ἐπικλήσεσι, πάσης ἀρετῆς ἀνάπλεως, παντὸς κατορθώ ματος ἐραστὴς ἀκριβέστατος. Ὦ φωστὴρ τῆς ὑπ' οὐρανὸν φωτεινότατε. Ὦ ἀστὴρ ἡσυχαστῶν αὐγοειδέστατε· Ω κλέος μοναστῶν πολυεκτότατον· Εύγε, ἄγγελε, ἐπίγειε, ἀπαθείας ὡραιότησιν ἐπτερωμένα. Εἶγε, ἀρετῶν παράδεισε, παντὸς ὡραίου κατορθώματος πεφυτευμένε. Ευγε, οὐρανὸ κατάστερς, ποι κίλοις κάλλεσι... δεδιουργημένε ἐφ᾽ ὕψει τοῦ καθα ρωτάτου βίου.... 27. Jam vero quid exsultatio divina compunctionis, ac meditatio mortis assidua, jugiter exundans in puro corde tuo, e quo lacrymarum fluenta indesinenter promanantia flammam sibi accenderunt divinæ dilectionis? Verecundia alterum te Josephum merito appellaverim; sed enim femina memoriam ex casto corde tuo omnino delevisti; conveniente rei significatione ferens nomen viri, ni hilque effeminati præ te ferens. Temperantie pravas animi perturbationes calcans, patriarcham Jacob æmulatus es; comedens ut viveres, non vivens ut comederes. Quod enim ab externis philosophatum fuit verbo, illud abs te passim impletum opere. Sine somno perdurasti; non secus ac si fuisses incorporeus; stellas sopiens vigiliis, noctemque transigens invocationibus, omni virtute plenus, et studiossissimus omnis recti officii amator. O luminare omnis, quæ sub cœlo est, terræ lucidissimum 10 stella hesychastarum falgidissime! o decus monachorum optatissimum. Euge terrestris angele, aturum a pravis appetitionibus immunitum venustatem indute. Euge virtutum paradise, omni maturo honestatis fructu consite. Euge stellatum colum, varia pulchritudine... fabricatum super fastigio purissima vita (16)..... catera desiderantur. ΝΟΤΕ. (s) Αρσην. Ita hic mutavi mendosum ἄρεις.. Vide etymon in Comm, pravio, num. 2. Diolum illud vel auctor, vel aliquis transcriptor prætermisit in textu Vitæ num, 17; sed aliunde illud eruimus, ut patet ex annotatis ad cap. 2. Si epilogum conferas cum prologo, non videntur hic nisi paucula desiderari: neque enim verosimile est, quod auctor parvo capiti adjungere voluerit caudam majorem.

DE SEQUENTE LAUDATIONE FUNEBRI MONITUM. (ANG. Mal, Biblioth. nov., t. vi, p. 363.) Matrem suam Theoctistam supremo morbo laborantem peramante piaque epistola consolatus fuerat Theodorus, quæ est libri prioris sexta. Idem mox exstinctam funebri oratione prosecutus est, et quidem insigni, quam memorant duo biographi, noster cap. 2, et Sirmondianus p. 3. Jam vero cum in catalogo impresso codicum mss. bibliothecæ Regiæ Parisiensis, t. II, p. 338, legissem servari in codice 1491 hanc Studitæ orationem de matre sua, eamque nondum editam viderem, justa mihi cupiditas oborta est, quandoquidem complura alia Studitæ scripta edideram, hoc epitaphicum pariter in lucem protrahendi: etenim sanctæ feminæ encomium a sancto filio recitatum, quem non delectet? Rogavi igitur per litteras virum equestri dignitate ornatum, atque editis libris clarissimum, mibique jamdiu amicitia devinctum, Paulum Drachium, ut prædictam Studitæ lucubrationem, mei causa ex Parisiensi codice exscribendam curaret; quod ille per egregium calligraphum Sypsomum pure eleganterque conficiendum salegit. Igitur Græco accepto exemplari, latinam confestim translationem adjeci, ut pius hic Commentarius plurimis prosit. Erit igitur hoc de Theoctista scridtum adjungendum illi, quod de Platone, pientissimæ ejusdem feminæ fratre, suo nempe avunculo, et in spiritualibus Patre, idem Studita exaravit, et Bollandiani in primo Aprilis volumine Append. p. 46-54, ex Vaticano codice jamdiu evulgarunt. Sancti Patris nostriel confessoris Theodori Catechesis funebris in matrem suam. ΙΓ΄. Τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν καὶ ὁμολογητοῦ Θεοδώ που κατήχησις ἐπιτάφιος εἰς τὴν ἑαυτοῦ μητέρα. α΄. Πνεγκεν ὁ καιρὸς, ὦ τέκνα καὶ ἀδελφοί, ἀγ γελίαν ὑμῖν ἀναγγεῖλαι ἀπροσδόκητον, ἥτις ἐστὶν ὁ θάνατος τῆς ἀοιδίμου ἀδελφῆς τοῦ κοινοῦ Πατρὸς ἡμῶν αὕτη γὰρ τῇ ὡρισμένῃ βουλῇ τοῦ ζωοπλάστου Θεοῦ λειτουργήσασα τῷ παρόντι βίῳ, μετακεχώρηκεν εἰς τὰ ὑπερκόσμια· οὐ λύπην ἡμῖν κατα λιποῦσα ἀλόγιστον, ὡς ἂν τις οἰηθείη, ἀλλὰ χαρὰν ἐμποιήσασα, διὰ τῆς εὐελπίστου αὐτῆς μεταβάσεως. θέλετε γὰρ διηγήσωμαι ὑμῖν ὥσπερ καὶ τοῖς ἐνταῦθα (ἐπειδὴ καιρὸς οὐ τοῦ σιγᾷν, ἀλλὰ τοῦ λαλεῖν, κατὰ τὴν κελεύουσαν ἐντολήν· Μὴ ἐπαινέσης ἄνδρα ἕως 1 Tempus exigit, o filii ac fratres, ut inexspectatam notitiam obitus inclytæ communis Patris nostri sororis nuntiemus. Hæc enim postquam juxta præfinitam creatoris Dei voluntatem præsente vita defuncta fuit, ad supermundialia se transtulit haud luctum nobis ineptissimum relinquens, ut forte aliquis existimabit, sed lætitiam potius, ob ejusdem plenam spe migrationem. Vultis enim narrari a me vobis aliisque hic præsentibus (quandoquidem haud tacendi, sed Inquendi tempus est, prout illa præscriptio jubet 1: Ne laudes hominem ante obitum ejus), vultis, inquam, narrari quidquid beata illa τῆς ἐξόδου αὐτοῦ, ὅσα ἐποίησεν ἡ μακαρία ἐκείνη anima, adhuc in carne versans, boni sanctique egerit, et coelestis regni præmio digni. Ergo favele auribus, filii mei, dum ego procul omni mendacio narrationem instituam: eritque vobis feminæ hujus notilia, catecheseos non inutilis instar, imo et valde proficus. 2. Utrum ea quidem a parentibus initium virtutis, sicut et vitæ, sumpserit, dicere nequeo: præsertim quia non res ante me, sed post me natum, gestas scribendas suscepi; atque ab eo tempore, quo ipsa recti pravique discretionem assecuta fuit. Pueritia igitur atque adolescentia omissis, ex conjugii ejus tempore narrandi exordium capiamus. Et quamvis conformis huic nostræ professioni non est mundana egregiæ parentis nostre vita, tamen ex principio finem prospeximus, ideoque illam vttæ partem necessario connectam. Fuit ergo illius prima virtus. Deum colere ac medullitus adamure: ita ut, quanquam viro in conjugium tradita, nibilo tamen minus eniteretur meliorem quoad fieri poterat vitæ cursum sectari. Quamobrem cum primum nos peperit, non æque atque 1 Eccli. xΙ, 30. Platonem dicit, summum monasticæ familiæ præsidem ante Theodorum. ἔτι ἐν σαρκὶ οὖσα καλά τε καὶ ὅτια, καὶ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ἐπάξια; θέτε δὴ οὖν τὰς ἀκοὰς ὑμῶν, τέκνα μου, κἀγὼ ὑφηγήσομαι ὑμῖν, ἔξω τοῦ ψεύδους παντελῶς φερόμενος, καὶ γενήσεται ὑμῖν ἡ περὶ ταύτης ἀπαγγελία, ἀντὶ κατηχήσεως οὐκ ἀνόνητος, ὡς οἶμαι, ἀλλὰ καὶ μάλα ὠφέλιμος. β'. 'Εκ γονέων μὲν ἦρχθαι αὐτῆς τὴν ἀρετὴν, ὥσπερ καὶ τὸν βίον, οὐκ ἔχω λέγειν· ἐπεὶ μηδὲ τὰ πρὸ ἐμοῦ, ἀλλὰ τὰ μετ' ἐμὲ προῆγμαι συγγράφειν· καὶ ἐξύτε πεῖραν εἰληφυῖα ἦν τῆς διαγνώσεως τοῦ καλοῦ καὶ μὴ οὕτως ἔχοντος. Ἵνα οὖν τὰ τῆς πρώτης και δευτέρας μεθηλικιώσεως παρῶμεν, ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς συμβιώσεως ἀρξώμεθα τῆς διηγήσεως· καὶ εἰ μὴ οἰκείως ἡμῖν ἔχει ὁ κοσμικός βίος τῆς καλλιμήτορος, ὅμως ἐκ τῆς ἀρχῆς τὸ τέλος κατίδωμεν, ἀναγκαίως τοῦτον προσθήσομαι. Ἐκείνης τοίνυν πρῶτον κατόρθωμα, τὸ τὸν Θεὸν σεβασθῆναι καὶ ἀγαπῆσαι ἐξ ὁλοκλήρου· ὥστε εἰ συνήφθη ἀνδρι, ἀλλ᾽ ὅλην ἑαυτὴν ἐβιάζετο τῆς κρείττονος μοίρας γενέσθαι· διὰ τοῦτο γεννήσασα ἡμᾶς πρώτως, οὐκ εἶπε τὸ ταῖς ἄλλαις γυναιξίν, οἷα ἐκεῖναι ἐπὶ τοῖς νεογόνοις εἰώθασι κατὰ δαιμονικὴν κίνησιν κεχρή Catechesim proprie appellat hanc orationem etiam biographus noster loc. cit.

ORATIO ΧΙΙΙ. LAUDATIO FUNEBRIS IN MATREM SUAM. σθαι κληδονισμοῖς καὶ περιάμμασιν καὶ ἄλλαις τι- aliæ mulieres locula est; neque ut illa se gessit σὶν ἐπῳδαῖς εἰς τε τοὺς δίφρους καὶ τοὺς κοιτωνί σκους, περιτραχήλια τε βάλλουσαι καὶ περίαπτα, ἀλλ᾽ ἀρκεῖτο μόνον τῇ σφραγίδι τοῦ ζωοποιοῦ σταυ ροῦ τετειχίσθαι ἡμᾶς, ἀντὶ ὅπλου τινὸς καὶ θυρεοῦ ἀμαχωτάτου τοῦτο προβαλλομένη· διὰ τοῦτο πασῶν τῶν ἄλλων γυναικῶν προσκυνουσῶν καὶ ἀπανιστα μένων ἐξ αὐτῆς ὄψεως τῇ αὐτουργῷ καὶ μυσταγωγῷ καὶ διδασκάλῳ τῶν τοιούτων, μόνη οὐκ ἠνείχετο ἡ ἡμετέρα μήτηρ, οὔτε κεφαλὴν κλῖναι πώποτε, οὔτε προσδραμεῖν, οὐδ᾽ αὖ μετασχεῖν τῆς γοητείας· καίπερ ὑπὸ τῶν τελουμένων ἀπειλουμένη πολλάκις· ἀλλ᾽ ὄντως, Ψυχαὶ δικαίων ἐν χειρὶ Θεοῦ, καὶ οὐ μὴ ἄψηται αὐτῶν βάσανος· Καὶ ὁ πεποιθὼς ἐπὶ Κύριον, ὡς ὄρος Σιών, ὡς τὰ λόγια φησιν. γ΄. Δεύτερον, τοῦ θείου πόθου αὔξοντος αὐτῆς ἐν τῇ καρδίᾳ, ἐπειδὴ ἦν ἀγράμματος ἐξ ὀρφανίας αγομένη, γραμματίζει ἑαυτὴν ἡ σοφὴ καὶ συνετίζει, καὶ τὸ Ψαλτήριον αποστηθίζει κάλλιστά τε καὶ συντομώτατα· καὶ τοῦτο πῶς; οὐκ ἐν ἡμέρᾳ σχολάζουσα τῇ μελέτῃ, ὡς ἂν μὴ τὸν ἄνδρα παραλυπήσῃ, ἢ τὸν οἶκον ὑπελαττώσῃ, ἀλλὰ πρὸ ὕπνου τε καὶ μεθ' ὕπνον, φωταγωγούσης κανδήλης κάμνουσα τόνῳ, τοῦ ἐκ τῶν χειρῶν ἔργου οὐκ ἠμέλει· ἀλλὰ πῆ μὲν τούτῳ προσέχουσα, πῆ δὲ τὸ ἕτερον εἶδος μεταχειριζομένη, καὶ τὸν οἶκον ηὔξει, καὶ τῶν μαθημάτων ἐπελαμβάνετο· ἔκτοτε τοίνυν οὐκ ἐπαύσατο ὁμιλοῦσα τῷ θείῳ Δαυὶὸ ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, καὶ ταῖς θείαις ἀναγνώσεσι προσέχουσα· ἐκεῖθεν τε καιομένη τὴν καλ δίαν, καὶ πρὸς τὸ μέλλον ἀγαθὸν ἀναλάμπουσα, τί ποιεῖ καὶ τί ἐργάζεται ἡ θαυμασία; ἀποκοσμήσασα ἑαυτὴν τῶν ματαίων, καὶ ὡς χηρευτικόν τι σχήμα ἀναλαβοῦσα, οὕτως εἰς ὑπόδειγμα καλόν προὔκειτο ταῖς γνωρίμοις, μήτε ομνύουσα τὸ καθόλου, μηδ᾽ αὖ ψευδομένη, μήτε τὰ πολλὰ κρεοφαγοῦσα, ἐν τῷ μάλιστα τεσσαρακοστέκειν· ἀλλὰ καὶ εἴ ποτε εἰς εὐτ ωχίαν προὐκαλεῖτο γαμικὴν, λανθανόντως ὑπεξῆγεν ἑαυτὴν μηδόλως ἀπτομένη κρεῶν, μηδὲ τὸ ὄμμα απ ρουσα εἰς τὰ θυμελικὰ παίγνια· καὶ γὰρ ἦν σώφρων εἴ καί τις ἄλλη, ἕνα ἄνδρα γνωρίσασα, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τὴν ἀποταγὴν τοσοῦτον εἰς ἄκρον ἀγνεύσασα, ὡς καὶ μέχρι λογισμοῦ τυραννήσεως ἀκριβεύεσθαι. quæ recens natis diabolico impulsu, claviculas et ligaturas atque alia pratigia ad sellulas et cubilia adhibent, torques etiam et amuleta collis injicientes; sed satis ei erat salutaris crucis signo nos communire, atque hac quasi armatura et inexpugnabili scuto protegere. Itaque cum aliæ feminæ venerabundæ assurgerent conspecta qualibet auctrice et initiatrice ac magistra hujusmodi præstigiorum, sola mater nostra, neque caput his inclinare, neque eas invocare, neque ullatenus superstitiones participare passa est; sæpe licet ab illius professionis feminis minas experta. Sed reapsejustorum animæ in manu Dei sunt, neque tanget eos tormentum 2. Et qui confidit in Domino, sicut mons Sion ', ut Scriptura aiunt. 3. Postbinc divino amore in ejus corde crescente, quia sine litteratura, ut orphana, relicta fuerat, ipsa litteris semet sapienter imbuit instruxitque, et psalterium egregie brevissimoque tempore memoriæ mandavit, Id autem quomodo? Equidem haud interdiu huic occupationi vacans, ne viro melestiam crearet, aut minorem domini curam impenderet, sed ante et post somnum, ardente lucerna sedulo lucubrans, res quæ erant in manibus non negligebat, sed modo huic modo alteri cura intenta, et domum re familiari augebat, et doctrinis simul animum excolebat. Atque ex eo nimirum tempore nunquam destitit cum Davide versari, divinis quotidie lectionibus operam navans. Quibus cor incensa, ac futuri boni spe exardescens, quid aggreditur quidve agit admirabilis femina? Vanis sibi detractis ornamentis, et viduali quodam amictu assumpto, præclarum semet exemplar familiaribus præbebat: neque jurabat unquam, neque mentiebatur, neque carnibus plerumque vescebatur, quadragesimali præsertim tempore. Sed et si quando ad nuptiale convivium evocaretur, dissimulanter se continebat, intactis carnibus, oculosque ad thymelicos lusus minime attollens; erat enim σάτα primis pudica, unum virum agnofcens, animumque suum post consortii renuntiationem usque ad summam cogitationum ipsarum castigationem purificaverat. δ'. Τίς οὖν ἐκείνην ἔλαθεν μεσονυκτίου καιρός; ἐπειδὴ ἔργον τὸ λόγιον ἐπλήρου· Μεσονύκτιον ἐξω εγειρόμην τοῦ ἐξομολογεῖσθαί σοι ἐπὶ τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου' τίς δὲ ὄρθρου ἐξέγερσις; τίς δὲ ἑτέρας διωρισμένης εὐχαριστίας ὥρα παρελείπετο; Οὐδαμῶς· ἀλλὰ καὶ τῆς οἰκουρίας ἀντεχομένη λίαν, καὶ ὡς οὐκ ἄν τις τῶν φιλοπόνων, πλουσιωτέραν τὴν ἐν τοῖς ἀγαθοῖς ἔργοις εἰσεποιεῖτο ἐπίδοσιν, ῥυθμίζουσα τῷ καθ᾿ ἑαυτὴν ὑποδείγματι, καὶ τὸν ὁμόζυγον, καὶ παῖδας, καὶ θεραπαινίδας· τὸν μὲν, μετα τῶν ἄλλων καὶ εἰς ὑπόμνησιν φέρουσα τοῦ θανατικού χωρισμοῦ· καὶ διὰ τοῦτο συμβουλεύουσα καὶ παρακαλοῦσα τὴν ἀπ᾽ ἀλλήλων στέρησιν· καὶ μέντοι πείθει· καὶ πείσασα ἐπὶ μιᾶς εὐνῆς * Sap. 111, I. * Psal. cxxiv, 1. 4 Psal. cxvi, 62. 4. Quod ergo illam mediæ noctis tempus præteriit? Re sane vera sacrum allatum complebatur: Media nocte surgebam ad conftendum tibi super judicia justificationis tus. Quæ autem matutine consurrectio, quænam alia præfinita graliarum Deo agendarum hora prætermittebatur? Nulla prorsus. Sed et domus custodiæ magnopere dedita, præ laborioso quolibet, uberius bonorum operum exemplo proprio incrementum efficiebat in viro, in liberis, in ancillis. Et illi quidem, præter catera, futurum quoque mortis causa separationem in memoriam revocabat; ideoque admonebat et adhortabatur, ut invicem abstinerent: quam rem ei persuasit in tantum, ut uno lectulo utentes, quin-

quennio et ultra inter se non cognoverint; quod ὅλοις πέντε ἕτεσιν ἢ καὶ πρὸς, οὐκ ἔγνωσαν ἑαυτοὺς, est admirabile ac rarum. Qui enim fierit possit, ut ignis adjacendi stipulæ non admisceatur, nisi hoc forte supranaturale fuit? Quod si Boosus, qui condormientem Rutham una nocte reliquit intactam, laudatur, quidni uterque parens meus meritam temperantiæ gloriam referat? Esto igitur hoc amborum encomium: etenim hac in re non improprie pater meus laudem matris participabit. Jam vero libros plenissima virtutis femina monitis et adhortationibus erudiebat. Et modo rationali virga percutiens, modo sedulitate deducens, urgens ao provehens ad perfectiora. Quid inde? Filiolam roborant stupendi matris mores, quæ nec illam ad virorum conspectum adducebat, nec feminea monilia et dextralia purpureasque vestes eidem ostendebat; sed ad pietatem potius erga Deus impellebat, et in sacris Litteris erudiebat, pauperes hospitio excipere docebat, quin etiam leprosorum ulcera propriis manibus cogebat abstergere. Postremo ad Deum cœlestesque pulchritudines ex his humi repentibus mentem puella transferens, Deo consecrat, Et lautos quidem hoc optimæ educationis argumentum commentarios mihi suppeditaret; sed ne quem satietate onerem, hic sistam. Unum tamen, quod recte reticeri nequit, adjiciam: quod nimirum quotidie, postquam se liberi in lectis composuerant, haud ante ipsa cubitum ibat, quam superveniens crucis signo membra illorum signasset. Rursusque cum surgerent, sape nos exstimulans atque expergiscens, ad preces compellebat: scilicet ut non ipsa tantum, sed et filii, Dei servitio assuescerent. 5. Age vero de famulis famulahusque multus mihi sermo oboriretur, si exponore vellem, quomodo illos sibi conciliaret, aleret, potaret, vestiret. quantum nemo alius vel clementissimus. Neque, ut fit, panis tantum et vini aclardi diurnum victum suppeditabat; sed sæpe et solemnibus plerumque dlebus, recente carne nutriebat, piscibus, et aliilibus, et mulsorum propinationibus; quia nempe haud ipsa sola his frui volebat. Nonne hæc dilaudanda sunt el rara? nonne peculiares sanctæ illius animæ prærogative? Credo equidem id mihi assentiemini quotquot anditis. Sed illud quoque recte me dicturum puto, quod etiam minitabantur, corrigebat, et præcipue domesticis (quod haud scio utrum vitio an laudi vertam) alapas impingebat, objurgabal eos et verberabat: quia hæc honestalis docendæ causa, a furtis absterrendi, aliarumque virtutum studio fiebant; ejusque rectitudinis amans animus iracundia percellebatur, cum et aliqui satis irritabili natura esset, zelo Dei sæpe compuncta. Verum cadem post verberationes cubiculum suum ingressa, sibi genas pulsans, et utinam doleas! sibi dicens, atque ad pœnitentiam inflexa, vocata ad se quæ vapulaverat famula, flexo genu veniam petebat. O sanctam resipiscentiam! Certe si forte aliquis priora vituperaverit, is hæc Ο τὸ παραδοξότατόν τε καὶ δυσεύρητον· πῶς γὰρ ἂν καὶ οὐχ ὁμιλήσειεν τὸ πῦρ τῇ παρακειμένῃ καλάμῃ, εἰ μὴ ὑπερφνῶς ἐστι τὸ γινόμενον; καὶ εἰ ὁ Βοόζ τὴν Ῥοὺθ ἐάσας ἀνέπαφον συγκαθευδήσασαν ἐν μιᾷ νυκτὶ ἐπαινεῖται, πῶς οὐκ ἀμφότεροι εἰκότως σωφροσύνης ἀπενέγκωνται κλέος; 'Αλλ᾽ ἔστω μὲν τοῦτο τοῖν δυοῖν ἐγκώμιον· παραπολαύσει γὰρ ἐνταῦθα οὐκ ἀκαίρως καὶ ὁ γεννήσας, τοῦ τῆς τεκούσης ἐπαίνου. Τὰ δὲ τέκνα ἡ πανάρετος παιδεύει ἐν νουθε σίαις καὶ παραινέσεσιν, πῆ μὲν ῥάβδῳ λογική πλήσσουσα, πῆ δὲ ἐμμελείᾳ ἄγουσα καὶ προσάγουσα καὶ αὔξοῦσα εἰς τὰ τελεώτερα. Ἐξ οὗ τί γίνεται; καταρτίζει τὸ θυγάτριον καὶ ὁ τρόπος θαυμαστός οὔτε εἰς ὄψιν ἀῤῥένων φέρουσα, οὔτε τὰ γυναικικὰ εμπλόκια και περιδέξια καὶ περιπόρφυρα ὑποδει κνύουσα· πρὸς δὲ θεοσέβειαν ἀνάγουσα, καὶ τὰ ἱερὰ γράμματα ἐκπαιδεύουσα, καὶ τοὺς πτωχοὺς ὑποδέ χεσθαι ἐκδιδάσκουσα, καὶ τῶν λωβῶν τὰ ἕλκη έχε μάσσεσθαι αὐτοχείρως ὑπαναγκάζουσα· καὶ τέλος, εἰς Θεὸν καὶ τὰ ἐπουράνια κάλλη ἀπὸ τῶν ἐνθένδε χαμαιζήλων τὸν νοῦν τοῦ κορίου μετάγουσα, Θεῷ ἀνατίθησιν. ᾿Αλλὰ πολλά με λέγειν ἡ ὑπόθεσις τῆς καλλίστης αὐτῆς παιδοτροφίας ὑπομνήματα παρεχομένη, διὰ τὸν κόρον ἐνταῦθα στήτω· ὃ δέ με καταλιπεῖν οὐ καλὸν, τοῦτο προσθείην· ὅτι ἐκάστοτε μετὰ τὸ καθευδῆσαι τοὺς παῖδας, οὐ πάντως ἦν αὐτ τὴν κοιτασθῆναι, πρὶν ἂν ἀπιοῦσαν σημειοῦσθαι τὰ σφῶν μέλη τῇ τοῦ σταυροῦ σφραγῖδι· εἶτα πάλιν μετὰ τὴν ἔγερσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ νύσσουσαν καὶ ἀφο υπνοῦσαν ἡμᾶς καὶ πρὸς προσευχὴν προτρεπομένην, ἵνα μὴ μόνον ἐκείνη, ἀλλὰ καὶ τὰ τέκνα Θεῷ λατρεύειν παιδεύωνται. ε΄. "Α δὲ περὶ δούλων καὶ δουλίδων, πολὺς ὁ λόγος, βουλομένῳ μοι φράζειν, ὅσα ἐκείνη ὠμήρετο. διέτρεφεν, ἐπότιζεν, ἐνεδίδυσκεν, ὡς οὐδεὶς πολὺ τῶν ἄλλων, καὶ εἰ λίαν φιλανθρώπων· οὐχ ὡς έτυχεν ἄρτῳ καὶ οἴνῳ καὶ λάρδῳ δεξιουμένῃ, τὸ ἐφημερή στον σιτηρέσιον, ἀλλὰ πολλαχῶς καὶ ἐν ἐορταστικαῖς ἡμέραις, καὶ προσφάτῳ κρέει διατρέφουσα, όψοις τε καὶ ὀρνέοις καὶ καρυκευτικοῖς προπόματιν, οὐ φέρούσα τὴν τῶν τοιούτων μετάληψιν ἐφ' ἑαυτῆς μό νης ἱσταμένην. ᾿Αρ᾽ οὐκ ἐπαινετὰ ταῦτα καὶ ξενίζοντά, καὶ τῆς ἁγίας ψυχῆς ἐκείνης προτερήματα; συμφήσετε οἶδ' ὅτι οἱ ἐνωτιζόμενοι. 'Αλλ' ἔμοιγε εὖ ἂν ἔχει πρὸς τούτοις εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἡπείλει, καὶ ἠσφαίζετο, καὶ μάλιστα τοῖς ἐγγύθεν (οὐκ οἶδ' ὅ τι, ἐν μέρει ψόγου ἢ ἐπαίνου θήσομαι) τὸ καὶ ἐῤῥάπιζε καὶ ἐξύβριζε, καὶ προσέτυπτε διὰ τὸ ὑπὲρ σωφρο σύνης καὶ ἀκλοπίας καὶ ἄλλης ἀρετῆς ταῦτα γίνε σθαι, καὶ τῷ θυμῷ ἐπλήσσετο ἡ σπουδαιόψυχος, ἐπειδὴ καὶ φύσεως ἤ ὀξυτέρας, ζήλῳ Θεοῦ τὰ πολλὰ τιτρωσκομένης. Εκείνης δέ ἐστιν τὸ μετά τὸ τετυφέναι εἰσερχομένης εἰς τὸν κοιτωνίσκον, καὶ ἑαυτῆς ἀντιτυπτούσης τὰς παρειάς, Εἰ πονοίης, ἑαυτῇ ἐπιλεγούσης, κακ τούτου ἀνακοπτομένης προς μετάμε λον, καὶ τὴν τυφθεῖσαν προσκαλουμένης καὶ γονυπετούσης, καὶ ἐξαιτουμένης συγχώρησαν. Καὶ ὢν τῆς εὐαγοῦς ἔπανακλήσεως! κἂν γὰρ τὸ πρότερον δοίη

ORATIO XIII. LAUDATIO FUNEBRIS IN MATREM SUAM. ex τις κατηγορούμενον, ἀλλά γε τὸ δεύτερον παραδόξως mirabiliter facta posterius commendabit. Sic metui γενόμενον, ὁ αὐτὸς ἐπαινέσειεν· ὅθεν καὶ κεράσασα τῷ φόβῳ τὸν ἔλεον, καὶ στέργεσθαι παρ' αὐτῶν ἐγνωρίζετο, καὶ φρουρεῖν αὐτὰς πρὸς σωφρονισμὸν ὑπεδείκνυτο καὶ ἐκατέρωθεν τὸ κράτιστον ἐκέκτητο. Αγάπησιν δὲ παρὰ τῶν γειτνιαζουσῶν, ἐλεημοσύνην δὲ πρὸς τοὺς ἐνδεεῖς, τίς ὑπερέβαλεν ἐκείνην; ἔχουσαν τὸ μὲν ἐκ τοῦ συμμετριάζειν, μάλιστα ταῖς ὑποδεστέραις· τὸ δὲ ἐκ τοῦ ἄγαν συμπαθοῦσα, κἂν ὅσον τὸ δαψιλὲς τῆς προθέσεως, οὐκ εἴα προφαίνε σθαι ἡ μετριότης τῆς ὑπάρξεως. Πλὴν μάρτυρες τῆς ἀληθείας οἱ πολλοὶ καὶ πολλάκις καὶ ἀποτεταγμένως, ὀρφανοί τε καὶ χῆραι, ξένοι τε καὶ αὐτόχθονες, νοσε ροί τε καὶ γέροντες, καὶ οἱ τῆς ἱερᾶς νόσου λαχόντες, παρὰ τῆς πτωχοτρόφου δεξιᾶς θεραπευόμενοι. Καὶ γοῦν καὶ τοῦτο αὐτῆς τὸ ἐξαίρετον, τὸ σύνδειπνον καὶ ὁμοτράπεζον τὸν Χριστὸν ἔχειν, ἡνίκα μάλιστα παρῆν καιρὸς τοῦ ἑορτάζειν. Ταῦτα οὐ μικρά μοι καταφαίνεται τοῖς προληφθεῖσι τῷ γάμῳ πρὸς σωτηρίας ἐφόδιον, εἰ καὶ ἔτι λέγειν οὐκ ἔχομεν μείζονα περὶ τῆς εὐφημουμένης. ” Γ΄. Τοιγαροῦν ἐπειδὴ ἤνεγκεν ὁ καιρὸς τὴν τοῦ δ μοναδικοῦ σχήματος ἀνάκλησιν, τίς πρὸ ἔκείνης, ἢ ὑπεδέξατο τοὺς Χριστοῦ θεραπευτάς, ἤ ἐξενοδόχη σεν, ἢ ἐθεράπευσεν, μάλιστα καὶ ἐκ τοῦ οἰκείου ἀδελφοῦ συνελκομένη; Ὅθεν ἵνα τὰ πολλὰ συντέμω, εἰς πόθον ἐλθοῦσα τῆς ἀσκητικῆς ζωῆς, πείθει τὸν ἄνδρα, συμπείθει τοὺς παῖδας πολλαῖς ἐπιμελείαις καὶ νουθεσίαις καὶ ὑποσχέσεσιν, ἔπειτα τοὺς ἐξ ἀνα δρὸς ἀδελφούς· καὶ τὰ πάντα εὖ διαθεμένη, ἐξέρχε· ται τῆς οἰκίας δῆμον ὅλου τῷ Θεῷ παραστήσασα· τέτταρα μὲν τὰ τέκνα τρεῖς τοὺς ἐξ ἀνδρὸς ἀδελφοὺς καὶ μεθ᾿ ἑαυτῆς τὴν κεφαλήν. Ω τῆς θαυμασίας καινοτομίας! ὢ τῆς παραδόξου μεταστάσεως! Τοῦτο ἐξένισε μὲν κατὰ τὴν ἡμέραν τὴν βασι λίδα, ἐξέπληξε δὲ τὰς συγγενίδας, ἐθάμβησε δὲ τὰς γνωρίμους, κατένυξεν δὲ οὐ μόνον τοὺς ὁρῶντας, ἀλλὰ καὶ ἀκούοντας, ὅτι συζυγία ἔτι μεσηλικιοῦσα, αὐααρκουμένη τε κατὰ τὸν βίον, ἀξιώματι βασιλικῷ καὶ ταμιευτικῷ τιμωμένη, τοὺς παῖδας ἡλικιώτας ἔχουσα, οὐχ είλχθη μὲν τῷ τούτων φίλτρῳ, οὐ τῷ καταλιπεῖν διάδοχον τοῦ γένους, οὐδὲ τῷ αἵματι τῆς ἀγχιστείας, οὔτε τῇ τῆς οἰκίας ἀποστερήσει, οὐ μὴν οὐδὲ τῇ τῆς θεραπείας ἀλλοτριώσει· ἀλλ᾽ ἔῤῥιψε μὲν τὰς ἐκ βασιλέων τιμὰς, κατεπάτησε δὲ τὰ τοῦ βίου τερπνά, διέκοψε τε τῇ τοῦ πνεύματος μαχαίρα ἑαυ τὴν ἐκ τῶν σαρκικῶν σχέσεων, καὶ τὰ δόξαντα Θεῷ πέπραχε μεγαλοβούλως. Ω τῆς ᾿Αβραμιαίας ψυχῆς ὡς ἀληθῶς καὶ ἀνδρειόφρονος! Εἰκότως ἄν τις αὐτὴν μετὰ τῆς Μακκαβαϊκῆς ἀρίστης μητρὸς συντάξειεν, θύσασαν τῇ ἀσκητικῇ ἀθλήσει τὰς ὠδῖνας· καὶ μετὰ Αννης τῆς Σαμουηλίτιδος, οὐχ ἕνα τὸν ἐξ ἐπαγγε λίας, ἀλλ' ὅλον τὸν καρπὸν αὐτῆς ἀφιερώσασαν τῷ Κυρίῳ. Χαρίσομαι δὲ ὑμῖν τοῖς ἄκροαταῖς τάχα τι ὁσιώτερον, καὶ τὸν τῆς ἐκβάσεως αὐτῆς τρόπον δι ηγησάμενος. Ἐπὶ γὰρ τῇ ὡρισμένῃ τὴν οἰκίαν ἐξαλλά Nemque Theodorus, Josephus postea arch. Thess., Eubymius, et filia una, de qua jam sermo fuit. misericordiam admiscens, et ab ancillis palam amabatur, et illarum se custodire honestatem monstrabat; et rem utramque optimam obtinebat. Jam ainore erga circumstantes, et eleemosyna ad egenos, quis eam superavit? Et amor quidem ΘΕ ejus moderatione apparebat, præsertim erga infirmiores misericordia autem ex ejus nimia compassione quanquam voluntatis hujus copiam, facultatum nostrarum mediocritas effulgere non sinebat. Sed tamen testes veritatis sunt multi et sæpenumero et statutis vicibus, orphani ac viduæ, peregrini et indigenæ, ægroti ao senes, et sacro morbo correpti, qui ejus nutrice pauperum manu adjuti fuerunt. Atque hoc etiam excellens in ea fuit, quod convivam in mensa habere Christum (pauperam aliquem, præsertim tempore solemnitatis, solita fuit. Hæc haud levia mihi videntur in iis qui nuptialem statum ad salutis viaticum præsumpserunt; etiamsi forte majora alias de hac benedicta femina dicere non haberemus. 6. Quamobrem postquam lapsu temporum monachalis habitus restitutus fuit, quis ante illam Christi famulos suscepit, hospitio fovit curisque refecit, a fratre præsertim ad id inducta? Unde etiam, ut multa compendio intercipiam, viro suadet, liberis pariter consuadet curis multis, monitis ac promissionibus, mox etiam viri fratribus: et jam rebus bene compositis, domo egreditur populum integrum Deo offerens, quatuor nemque flios, tres viri sui fratres, secumque ipsum domus caput. O mirabilis novitas! o inexspectata conversio! Id sane peregrinum tunc visum est reginæ, stupore affecit consanguineas, notas quasvis admiratione suspendit, compunxit denique non cernentes tantum sed et audientes; quod nempe conjugio medium adhuc cursum tenente, ipsa rebus ad vitam satis instructa, dignitate aulica, quæstoria scilicet fulgens, filios habens ætate florentes, non fuisset horum amore commota, non desiderio saccessorum stirpis relinquendi, non consanguineorum affectu, neque domus derelictione, neque servorum destitutione; sed regis omnes projecisset honores, vitæ delicias calcasset, seque gladio spiritus a carnalibus consuetudinibus præcidisset, Dei placitum magnanima cum voluntate exsecuta. Ο Abramitica vere anima atque virilis! Merito allquis cum Machabeorum strenuissima matre hano connumeraverit, quæ ascetico certamini partus suos hostiam objecit: itemque cum Anna Samuelitide, quia non unum ex voto, sed universum uteri sui fructum Domino consecravit. Sed gratificabor vobis auditoribus adhuc aliquid fortasse sanctius, discessum ejus enarrando. Nam definito tempore domo jam decedens, ceu si festum diem ageret, ad se omnes convocavit affines: quorum viri quidem In vita Theodoriicap. 5, in interp. lat. σφάλ pa cum tribus sororibus corrige cum tribus fratribus, ubijam non fuerit emendatum.

dolebant, femine etiam plorabant, peregrinum hoc ξασα, ὡς οἷον ἄγουσα ἑορτάσιμον ἡμέραν, οὕτω videntes spectaculum voluntarii discessus; ac reputantes mysterii magnitudinem, rem præconiis extollebant. Nam utrique observabant, patremfamilias domo jam exeuntum, matrem autem parumper subsistentem, mox ad asceterium transeuntem, post divenditam domum pretiumque pauperibus distributum. Hæc sunt matris nostræ in mundana vita facinora; atque hæc exposui, ut non vos soli, sed et si qui in sæculari mundo cognoverint habeant, quo juventur pulcherrimis his nurrationibus, et Deo laudem tribuant. cum προσκαλεῖται τοὺς τοῦ γένους ἅπαντας· καὶ οἱ μὲν ἤλγουν, αἱ δὲ ἐθρήνουν, ξένον τι ὁρῶσαι θέαμα τὸν ἐθελοντὶ χωρισμὸν, καὶ ἐν ἑαυταῖς δοκιμάζουσαι τοῦ μυστηρίου τὸ μέγεθος, ἀνύμνουν τὸ γινόμενον· καὶ γὰρ ἑώρων ἀμφότεροι, τὸν μὲν ἐξιόντα τῆς οἰκίας, τὴν δὲ πρὸς μικρὸν ἐπιμένουσαν, εἶτα ἐπιοῦσαν πρὸς τὸ ἀσκητήριον, καὶ αὐτὴν τὴν οἰκίαν ἀπεμπωληθεῖ σαν καὶ διανεμθεῖσαν τοῖς ἐνδεέσιν. Ταῦτά εἰσιν τῆς ἡμετέρας μητρὸς τῆς κοσμικῆς βιώσεως τὰ ἐπίσημα, καὶ ταῦτα διῆλθον, οὐχ ἵνα μόνον ὑμεῖς, ἀλλ᾽ εἰ καὶ τινες τῶν ἐν τῷ κόσμῳ φθάσωσιν ἐπανιέναι, ἔχωσιν ὠφελεῖσθαι τοῖς καλλίστοις διηγήμασιν Θεῷ ἀνθομο λογούμενοι. ζ΄. Δεῦρο δὴ λοιπὸν, τῶν ἑξῆς ἐχώμεθα. πρὸς ἃ μάθ 7. Sed agesis reliqua persequamur, in quibus precipue proprieque sermo noster versabitur, ο λιστα καὶ οἰκείως ἡμῖν ἔξει ὁ λόγος, Αγαπημένοι. dilecti. Pulchram facit mutationem, angelicum induens habitum ornatissima femina: multorum eo facto lacrymas elicit, qui illa die vocati convenerant, vel etiam sponte concurrerant, ut hoo tantummodo spectarent mysterium peragi. Aderamus et nos cum genitore communi, festumne acturi an phoraturi? matrem amittentes, neque jam confidentia solita eam alloquentes aut adeuntes, sed de ipsius discessu cogitantes mœsto cum corde. Nam cum et nos ipsi post certum temporis intervallum abituri ad professionem essemus genitore, ego quidem utopte ex imberbi ætate jam in virum progrediens, dolens utique mmrensque eram; qudini enim? Attamen cum gratiarum octione, hanc mmstitiam ferebam. Sed duorum fratrum unus admodum adolescens, statim ac affuit discessus hora, et postremum vale jam dicebatur, et compellationes ploratusque atque amplexus febant; ille, inquam, ad matris sinum convolans inseparabiliter hærebat, quasi vitulus sejungi se renuens, rogabatque ut parumper oum matre maneret tum ejus postea voluntatem expleturum se promittebat. Num igitur cor adamantinum molitum est, aut concidit, aut pueri ploratibus fractum est? Minime gentium. Quidnam vero sancte respondit? Cum quadam vultus torvitate, potentissimum maternorum viscerum vineens affectum; Nisi sponte, inquit, fli, abieris, ego te manu propria in navim imponam. Cessit itaque puer, et seorsum discessimus. Illa autem, ut puto, par quiddam patrasset, ao in quadraginta mar. tyrum supplicio sancta mater, quæ celebram illum spirantem adhuc filium suum in plaustrum attollens imposuit. 8. Quid vero postea? Optabat præclara femina sub obedientis magis vivere, quod et æquum erat. Sed quia ex præterito temporum turbine, neque monasterium adhuc erat constructum, neque moErat hic nomine Euthymius, de quo infra in adnot. pag. seq. (β) Sanctorum facta admiremur, qui omnia pio mentis affectu egerunt; quanquam non æque omnia imitari debemus. Certe adolescentis Euthymii non satis firmum religiosi instituti suscipiendi propositum mox matri fratrique sollicitudinem gravem ᾿Αλλοιοῦται τὴν καλὴν ἀλλοίωσιν, τὸ ἰσάγγελον σχῆμα μεταμφιεσαμένη ἡ περίκοσμος· κινεῖ γοῦν πολλῶν δάκρυα ἐπὶ τῷ γεγενημένῳ συνεληλυθότων κατὰ τὴν ἡμέραν, ἔστιν ὧν καὶ ἀκλήτως, ἵνα καὶ μόνον θεάσωνται τὸ μυστήριον τελούμενον· παρῆμεν δὲ καὶ ἡμεῖς σὺν τῷ κοινῷ Πατρὶ, τί καὶ φῶ, ἑορτά σοντες ἤ θρηνήσοντες; τήν τε μητέρα αποβεβληκό - τες, οὐκέτι μετὰ τῆς αὐτῆς παῤῥησίας, οὔτε προσομιλοῦντες, οὔτε προσιόντες, τόν τε ἀπ' αὐτῆς χω ρισμὸν ἐπινοούμενοι, καὶ καρδιαλγούμενοι. Καὶ γὰρ μελλόντων ἡμῶν μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ καιροῦ ἀπαίρειν πρὸς τὸ καὶ ἡμᾶς τελεσθῆναι μετὰ τοῦ γεννήτορος, ἔγωγε μὲν ὡς ἅτε ἐξ ἀγενείων εἰς ἄνδρα τελῶν, ἀλγεινῶς μὲν καὶ ὀδυνηρῶς (πῶς γὰρ οὔ), πλὴν ἔφερον μετ᾿ εὐχαριστίας τὸ πάθος· τοῖν δυοῖν δὲ ἀδελφοῖν, ὁ ἕτερος κομιδῇ νέος ὢν ἐπειδὴ παρῆν ἡ τῆς ἐκδημία, ἡμέρα, οἵ τε ἐξιτήριοι λόγοι καὶ προπεμπτήριοι, αἵ τε ἀνακλήσεις, αἵ τε οἰμωγαί, αἵ τε περιπλοκαί, ἐπέτρεχεν, εἰσεκολποῦτο, δυσαποσπάστως εἶχε τῆς μητρὸς, ὡσανεὶ μοσχάριον τὴν διάζευξιν ἀπαναινόμενον, ἐξήτει ὅτι ἐπιμένειν πρὸς βραχὺ τῇ μητρὶ, εἶθ᾽ ὕστερον πληροῦν αὐτῆς τὸ βού λευμα. ἐπήγγελτο. ᾿Αρ᾽ οὖν κατεμαλακίσθη ἡ ἀδάμαντίνη καρδία ἐκείνη, ή συνέπεσεν, ἤ συνώκλασε τοῖς τοῦ παιδὸς κλαυθμυρίσμασιν; οὐμενοῦν· ἀλλ' οἷον τὸ ὅσιον αὐτῆς ἐπιφθεγμα; μετά τινος ἐμβρι θοῦς ἔξεως ὑπερνικήσαντος τῶν μητρῴων σπμάγχνων τὸ τυραννικώτατον, Εἰ μὴ ἑκών, φησὶν, ὦ τέκνον ἀπ έλθοις, ἐγώ σε τῇ νηί αὐτοχειρὶ ἐπιβαλοῦμαι (β)· εἶξεν οὖν ὁ παῖς, καὶ διέστημεν ἀμφότεροι· κἀκείνη, ὡς δοκῶ, ἐφάμιλλόν τι τῆς ἐπὶ τοῦ τῶν Τεσσαρά κοντα μαρτύρων ἁγίας μητρὸς ἀδομένου ἐπὶ τῇ τῆς ἁμάξης τοῦ ἔτι ἐμπνέοντος οἰκείου υἱοῦ ἄρσει τε καὶ ἐπιθέσει, ἐξετέλεσεν η'. ᾿Αλλὰ τί τὰ ἑξῆς; Ἐπόθει τοίνυν ἡ γενναία ἄρχεσθαι μᾶλλον, ὥσπερ καὶ ἦν δίκαιον· ἐπειδὴ δὲ ἐκ τῆς πρὶν διειλήσεως, οὔτε μοναστήριον ἦν συνιστάμενον, οὐδ᾽ αὖ ψυχή επιστημόνως δυναμένη creavit, ut post dicetur. Impositura autem fuisset in navim Theoctista filium, quia transeundum erat ultra Bosphorum ad Saccudionis in Asia monasterium. Vii. Theod. cap. 5. Exstant pulcherrima de his XL MM. orationes SS. Basilii, et Greg. Nysseni.

ORATIO XIII. LAUDATIO FUNEBRIS IN MATREM SUAM. ἀφηγεῖσθαι τῶτ πολλῶν, ἐκ τούτου βιάζεται ὑπὸ τοῦ nialis aderat quæ prudenter cæterarum cætum ἀδελφοῦ κελλιωτικῶς βιωσαι μετὰ τῆς προκαρ θείσης θυγατρίδος καὶ ἑτέρας συγγενίδος. Ζῇ μὲν αὐτίκα ὑπομονητικῶς· ζῇ δὲ ὀδυνηρῶς· πῶς γὰρ οὔς τὸν χειραγωγοῦντα μὴ κεκτημένη, καὶ τὰς ἀντιπραττούσας τῷ εὐσεβεῖν ἐφευραμένη, καὶ τοσοῦτον, ὥστε καὶ τοῦ σεμνείου ἐξορίζεσθαι. Αἰδοῦμαι εἰπεῖν ὑπὲρ τίνος καὶ διὰ τίνος, φειδοῖ τῶν ἀκροωμένων· ὅμως φέρει ὑπὲρ τοῦ καλοῦ πάσχουσα καὶ διὰ Κύ ριον πελαζομένη. Καὶ οὐκ οἶδ' ὅπως ἀπαγγείλω τάς ἐπαλλήλους ἐπιφορὰς καὶ μεταγωγὰς τῆς ζωῆς αὐ τῆς, καὶ τὰς ἐπισυμβάσας ἡμῖν, ἔκ τε συγγενείας, ἔκ τε βασιλείας θλίψεις καὶ ὀδύνας καὶ περιστάσεις· τὸ δὲ συναγόμενον ἦν, ἡ θρυλλουμένη μοιχεία τοῦ αὐτοκράτορος, ὑπὲρ ῆς καὶ τὸ πάσχειν ἦν αὐτῇ [cod. αὐτή]. Ἐπεὶ δὲ τοῦ οἰκουμενικοῦ τολμήματος ἐμνήσθην, ἴστε οἷον ὀδυνηρὸν ἔλαβεν, ἡνίκα ἑώρα ἡμᾶς ἐκ τοῦ μοναστηρίου ἁρπαζομένους, συνελθοῦσα κατὰ τὴν ὥραν· ἀλλὰ εἰ καὶ τὸ θρηνεῖν ἦν αὐτῇ μονου μένῃ μάλιστα ἐξ ἡμῶν, οὐκ ἠγανάκτησεν, οὐ προΐετο ῥῆμα ἀγενές, οὐδὲ ἔῤῥηξε τὸν χιτῶνα, οὐκ ἠλάλαξε τοῖς κωκυτοῖς· ἀλλ', Απιτε, φησὶν, ὦ παῖδες καὶ σώζοισθε ἐν Κυρίῳ, ὅπουπερ ἂν ἀπάγοισθε, καὶ ὁποῖα ποτ' ἂν πάθοιτε, διὰ νόμον αὐτοῦ τοῦτο προελόμενοι· ἀγαθὸν γὰρ ὑμῖν ὅ τι ἂν καὶ ὑποσταίητε δεινὸν μέχρι καὶ αἵματος, ἢ προσήκασθαι τὸν μοιχεύσαντα, καὶ διὰ τοῦτο προδοῦναι τὴν ἀλήθειαν. Ω τῆς τολμηρᾶς καὶ γενναίας ψυχῆς! εὐθὺς οὐ κατέπεσεν, ὥστ περ ἦν εἰκὸς, χθαμαλωτέρας καὶ ἀνάνδρου παθεῖν· ἀλλὰ τίς συνεξεδήμησε, συνωδοιπόρησε, συνέθραυσε τὸ ἀπαλώτατον σαρκίον, τῇ τοῦ ὄρους ὑπερβάσει οὐδὲ τὸν πρόθυμον συνοδοιπόρον εἰραμένη· αἳ, αἴ, πῶς γεγόνασι πάντες τοῦ καιροῦ ἀπανθρωπότεροι; καὶ μᾶλλον τινες καὶ προσεπεμβαίνοντες καὶ προσονειδίζοντες τῶν ὑποχειρίων, ὡς πληρωθῆναι τὸ εὐαγγελικόν, ὅτι Εχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου οἱ οἰκειακοὶ αὐτοῦ· ἔφθασε γοῦν ἡμᾶς καὶ αἰκισθέντας ἡ μπ καρία. regere posset, propterea a fratre cogitur cellulanorum more vivere, cum filia jam antea tonsa, aliaque cognata. Statimque patientem vitam experla est, necessarioque tristem, quia et spiritali duce carebat, ei quasdam nacta est sodales pietati adversas, in tantum ut etiam sacro illo loco expelleretur. Cur autem vel cujus opera, pudet dicere, ut audientium auribus parcam. Attamen virtutis causa, et propter Dominum afflicta, patienter 80 gerebat. Nec quo pacto recitem scio alias ex aliis vitæ ejus calamitates et vices, nostrasque affinibus et ab imperio pressuras, afflictiones, et adversilates. Summa rei fuit, famosum imperatoris adulterium, quod matri quoque nostræ causa doloris exstitit. Nunc quia publicum facinus commemoravi, probe scitis quam ægre illa tulerit, cum nos de monasterio abstractos vidit, quippe quæ ad illam horam convenerat. Sed quamvis in luctu erat, sodalitio præsertim nostro spoliata, non est indignata, neque indecorum quidquam locuta,neque tunicam scidit, neque clamores lugubres sustulit; sed Abite, inquit, filii, et in Domino salvi estote, quocunque demum ducemini, et quælibet perpetiemini, quandoquidem legis illius gratia propositum hoc suscepistis. Melius enim vobis est, grave quodlibet usque ad sanguinem pati, quam aduletrum in communionem admittere, atque ita veritatem prodere. O intrepida anima et generosa! Ibi minime concidit, ceu par fuisset contingere inimæ olicui et enervi. Quid vero? Nobiscum discessit, nobiscum iter suscepit, delicatum attrivit corpusculum in montis ascensu, nullum alacrem vim comitem nacta. Heu! heu! quomodo omnes occasionibus fiunt inhumani! Quin et nonnulli insultabant et conviciabantur qui fuerant de famulitio, ut evangelicum illud compleretur: Inimici hominis domestici ejus ³. Itaque ad nos in cruciatibus quoque positos beata hæc adventavit. G θ'. Καὶ μή τις ἐν τῷδε λογίσηταὶ ἑαυτοὺς ἡμᾶς ἐγκωμιάζειν, οὐκ ἔχοντάς τι τῶν ἐπαινουμένων· ἄλλοι γὰρ οὐχ ἡμεῖς οἱ ἀνεπισάμενοι, καὶ τῷ κοινῷ Πατρὶ ἐπιγραπτέον τὸ κατόρθωμα· ἵνα δὲ παρα στήσωμεν τὸν τῆς ἐπαινουμένης ἀγῶνα, ἐνεπέσαμεν, σύγγνωτε, εἰς τοὺς περὶ τῶν ἡμετέρων ἐκείνων λόγους, ὡς οὐ βεβουλήμεθα· ἀλλὰ, Μέγας ὁ Κύριος ἡμῶν, καὶ μεγάλη ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ. Ὡς ἐκείνη λανθανόντως ὑπεισῄει ἐν τῷ φρουρίῳ τὰς πληγὰς ὁρῶσα, καὶ ταύτας ὑπαλείφοῦσα, καὶ τῷ Θεῷ δόξαν καὶ αἶνον ἐν τῷ δι' ἐντολὴν αὐτοῦ ταῦτα ὑφίστασθαι τὰ αὐτῆς ἔγγονα αναπέμπουσα· οὕτως ἡμᾶς εὐκτι κῶς καὶ κλαυθμυρικῶς καὶ περιχαρῶς ἐν μεταιχμίῳ τῶν δύο παθῶν, ἐκ τῶν ἐκεῖσε πρὸς τὰ ἐπέκεινα τῆς ▪ Matth. x, 36. * Psal. cxlvi, 5. Cellulani seu celliota monachi aut moniales extra monasterium in cellis habitantes, de quibus satis Cangius in Lexico, citatis Græcis auctoribus, et præsertim Allatio. 9. Nemo autem, quæso, reputet nosmet ipsos a nobis prædicari, qui revera nullam partem hujus laudis attingimus. Quippe alii, non nos, strenue egerunt, et communi potius Patri res bene gesta vertenda est. Ignoscite autem, si dum laudate feminæ certamen exponimus, inviti in reram illa rum narrationem incidimus. Sed Magnus Dominus noster, et magna virtus ejus ® | Illa itaque clam in custodiam ingressa, visis plagis easque osculata et medicamine ungens, Deo gloriam laudemque obtulit, quia filii sui propter ejusdem legem talia paterentur. Sic illa nos cum precibus, gemitibus, simulque hilaritate, inter has duas animi passiones, ab illo loco ad ulteriora abductos comitans adIpse Theodorus patrem suum spiritalem Platonem ad constantiam in adversitate, exempli cateris præbendi causa, magnopere hortatus fuerat Epist. lib. 1, 1 et 2.

mirationi erat, et a Deo piisque hominibus beats ἀπαγωγῆς παραπέμπουσα ἐθαυμάζετο, Θεῷ τε καὶ nomen consequebatur. Sic nos rursus prævenit redeuntes Catharis et Thessalonicam exsilium pulsos, hora brumali et vespertina in taberna rustica, clandestino et incognito adventu, ut nos videret et tota ferme nocte nobiscum versaretur, dum nos invicem in Domino testamenta conderemus. Statimque summo mane, quod erat acerbum et miserabile, separatis invicem, illa vale dicens, et tanquam in anima commendatione oscula singulis corporis membris imprimens, cum gemitu, Ego, aiebat (ut ejus locutione utar) jam nunc o filii suprema verba morientibus dicere videor. Cuilibet autem rationali mente prædito cujusmodi id negotium fuerit, conjectare licet. Nam si amanter inter se copulatis, et mox dissociatis ft, juxta magnum Theologum Gregorium, unius corporis in duo dissectio, et utriusque mortificatio; vel si boum simul educatorum, eidemque jugo subditorum, non sine lugubri mugitu fit dissociatio, separari non patientium; quid, quale quantumque in re præsenti contigisse concedemus? Sane utrimque, ob Dei timorem, doloris acerbitatem repris mebamus; sed id quidem quale quantumque fuit, magnanimitati ejus ascribatur. τοῖς εὐσεβεστέροις τῶν ἀνθρώπων μακαριζομένη - οὕτως προέφθασεν αὖθις παλινστροφήσαντες ἐκ τῶν Καθαρὰ καὶ πρὸς Θεσσαλονίκην ὑπεροριζομέ νους εἰς χειμερινὴν καὶ ἐσπεραίαν ὥραν ἐν χωριακῷ καταλύματι, φόβῳ πολλῷ κρυπτοφανῶς καὶ ἀδια γνώστως θεάσασθαι, καὶ συντυχεῖν ἡμῖν δ᾽ ὅλης σχεδὸν τῆς νυκτός· διαθεμένων ἡμῶν διαθήκας τὰς ἐν Κυρίῳ πρὸς ἀλλήλους, καὶ εὐθὺς ἔωθεν (ὁποῖον ἦν ἀλγεινὸν καὶ ἐλεεινόν!) διαζευγνυμένων ἡμῶν ἀπ' ἀλλήλων, κἀκείνης τὸν συντακτήριον λέγον ποιούσης, καὶ ὡς ἐξόδια τοῖς φιλήμασιν προσεπιτιθεμένης ἡμῖν κατὰ πᾶν μέλος τοῦ σώματος μετὰ κλαυθμῶν. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἄρτι, τέκνα, ἵνα καὶ τὸν αὐτόλεκτον αὐτῆς λόγον εἴπω, ἐξοδιάζειν ὑμᾶς δοκῶ· ἔξεστι στοχάσασθαι ταῖς ἐχέφροσιν· εἰ γὰρ ἐπὶ τοῖς συγκραθεῖσιν ἀγαπητικῶς πρὸς ἀλλή λους καὶ διισταμένοις γίνεται, κατὰ τὸν μέγαν Θεο λόγον Γρηγόριον, ὥσπερ ἑνὸς σώματος εἰς δύο τομὴ καὶ ἀμφοτέρων νέκρωσις, ἤ μόσχων συντρόφων καὶ ὁμοζύγων διάζευξις γοερῶς μυκωμένων ἐπ' ἀλλή λοις καὶ οὐ φερόντων τὴν ἀλλοτρίωσιν· τί καὶ πόσον καὶ ἡλικόν δοίημεν ἐπὶ τοῦ παρόντος; καὶ κατεκρατοῦμεν ἀμφότεροι φοβοθείᾳ τῆς δριμυπαθείας. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον καὶ τηλικοῦτον ὄν, τῆς μεγα λοψυχίας αὐτῆς τιμάσθω. ι'. Τὸ δὲ ὑμέτερον, ἀδελφοί, αὐτοὶ ἐξηγήσασθε, οἱ καὶ τῆς εὐεργεσίας ἀπολαύσαντες, ὡς συμβέβληκεν ὑμᾶς ἐξερχομένη πρὸς ἡμᾶς, καθάπερ νεοττούς ἐκριφέντας ἐκ καλιᾶς, εἰς τὸ οἰκεῖον φροντιστήριον - ἔπειτα ὑποστρέψασα καθάπερ ἕκαστον παρηγορήσατο 10. Porro ad res vestras quod attinet, fratres, ipsi vos narrastis, qui beneficientia fruiti estis, quo lempore vos collegit ad nos veniens, et ceu pullos nido excussos, in suum claustrum recepit. Deinde reversa singulos consolata est, ad urbem se confereus; illucque utcunque intromissa, ingemiscendo, G πρὸς τὰ ἐν ἄστει πορευομένη· κἀκεῖσε ποδαπῶς orando, et hunc hospitem excipiendo, alium roborando, alium sustentando, alium subducendo: et more optimi œconomi et secundum Deum præsidentis, partim alens, partim administrans, velut nova Natalia, et Priscillæ æmula. Testes vos, beneficia experti, qui et lingua commoditates acceptas fatemini ac celebratis. Tunc vero mirabilis hæc femina postremam quoque beatitudinem consequi digna fuit, conviciis nimirum is quibusdam affecta, quorum nomina sponte reticeo; et persecutionem propter justitiam passa ac veritatem. Responde tu mihi,o Pater, quid pro te carceri mancipato patientissima hæc sustinuerit, cum accusareris, cum quæstio de te fieret, postremo ob rei necessaris ministrationem. Dic tyranni rapinas, minas, examinationes. Nonne ipsa socia tibi dolorum triginta diebus fuit in custodia detenta, cum quatuor asceseos consortibus, et quidem per carceres distributis? Ibique omitto dicere quanta fue- `a Post verberationem missus fuit a Constantino imp. exsul Thessalonicam Theodorus cum aliis monachis, cujus itineris prima mensio fuerunt Cathara, ut ipsemet scripsit Epist. lib 1. 3. Loci Cathara mentio fit etiam lib. 11, epist. 12. Theoctistæ cum fratre deportato nocturnum colloquium cognoscimus etiam ex epist. 3. lib. 1, p. 184. Piorum hujusmodi testamentorum, habemus exemplum apud ipsum Studitam infra. εἰσελθοῦσα περιέτριζεν, ἠντιβόλει, τὸν μὲν προσδεχομένη, τὸν δὲ ὑπαλείφουσα, τὸν δὲ ἐρείδουσα, τὸν δὲ ὑπεξάγουσα· καὶ οὓς μὲν τροφευομένη, οὓς δὲ διοικουμένη, ὡς ἄν τις ἄριστος οἰκονόμος καὶ κατὰ Θεὸν προστάτης, ἡ ὄντως νέα Νατάλια, καὶ Πρισκίλλης ὁμόζηλος· καὶ μάρτυρες ὑμεῖς, οἱ εὖ πα θόντες, καὶ διὰ γλώσσης τὸ εὐσυμπάθητον φερόμε νον ἔχοντες καὶ θαυμαζόμενον. Πξιώθη τοιγαροῦν τηνικαῦτα ἡ θαυμασία καὶ τοῦ τελευταίου μακαρι σμοῦ ἐπιτυγχάνουσα, ὀνειδιζομένη ὑπό τινων, ὧν τὰ ὀνόματα ἑκὼν ὑπερβήσομαι· καὶ μέντοι διωκομένη ἕνεκεν δικαιοσύνης καὶ ἀληθείας. Απόκρινέ μοι καὶ αὐτὸς, ὦ Πάτερ, ὅ τι καὶ ὑπέστη διὰ σὲ πεφρουρι σμένου σου ἕνεκα ἡ πολύαθλος, ἐν τῇ συζητήσει, ἐν τῇ φροντίδι τῶν ἀναγκαίων· λέγε τὴν ἀρπαγὴν τοῦ κρατοῦντος, τὴν ἀπειλὴν, τὴν ἀνέτασιν· οὐχὶ καὐτὴ συμπέπονθέν σοι, τριακονθήμερον μείνασα φρουρού μένη, ὑπὸ τεττάρων τῶν συνασκουμένων, καὶ ταῦτα διῃρημένων ταῖς εἰρκταῖς; κἀκεῖ ἐω λέγειν ὅσα ὑπὸ Priscilla nota est ex Act. apost. et ex Pauli epistolis. De Natalia sic Baronius in Martyrologio. 1 Decembriis: «Sanclæ Natalim, uxoris beati Adriani martyris quæ sub Diocletiano imp. SS. martyribus Nicomediæ in carcere detentis multo tempore ministravit; impletoque eorum certamine, Constantinopolim profecta, ibidem in pace quieVidesis reliqua de ea documenta a Baronio vit. citata.

ORATIO XIII. LAUDATIO FUNEBRIS IN MATREM SUAM. τῶν δουλίδων τοῦ φρουρέως ὑπέστη, καὶ ὅσα ἐταλαι- rit passa a custodis ancillis, quanta in angustis πωρήθη κατὰ τὴν τῆς ζωῆς ἀφορμὴν, καὶ ἄρτον ὀδύνης ἐσθίουσα καὶ πόμα θλίψεως πίνουσα· καὶ οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ τὰ τηνικάδε τετολμημένα καὶ γεγενημένα διασημαίνειν· ἀλλὰ συγχωρείσθω τοῖς δεδρακόσιν, ὅ τι καὶ πεπράχασιν. οὕτω γὰρ εἰπεῖν ἀρμοδιώτερον, εἰ καὶ κρίμασιν οἷς παρεχώρησεν ἢ ᾠκονόμησεν, ἵνα ἐγκόπτηται κακία, καὶ μὴ εἰς νότ μον ἔρχεται τὸ παρανομούμενον, Θεὸς τὸν διωγμὸν ἀνεκαλέσατο· καὶ γὰρ ἐπανήκομεν οἱ ὑπερορισθέντες καὶ διασκορπισθέντες εἰς ταυτὸν, ὡς ἴστε, δεξιᾶς τυχόντες τῆς ἐπανελεύσεως παρὰ τῆς κρατούσης. ια΄. ᾿Αλλὰ τί ἔτι τῇ θεοτιμήτῳ μητρὶ πρὸς τοῖς εἰρημένοις προσθείημεν, καὶ τί προσεπεισόμεθα άρ μοδιώτερον; "Ω δακρύων οχετο, ὅσοι ἐκ τῶν ἐκείνης ὀφθαλμῶν ἀενάως προεχέοντο διὰ τὸν ἄνδρα, διὰ τῶν παίδων τὸν σφαλερώτερον διὰ τὸ ποίμνιον, διὰ τοὺς ὀλισθαίνοντας, διὰ τὸν καθ᾽ ἕκαστον στηριγμόν! ἐπειδὴ ὡς μήτηρ πνευματικὴ τὸ ἐλεεῖν εἶχεν· καὶ ὡς ἀδελφὴ ὑπὲρ ἀδελφῶν κατὰ Κύριον ἀεὶ ἡ γωνίζετο, κἂν οὐ συνῳκίζετο. Ο ψυχῆς οἰκτίρμονος καὶ ἐλεήμονος ἐπίδοσις! καὶ ὦ σπλάγχνων συμπαθῶν κένωσις, οὐ φερόντων τὴν τῶν προσιόντων στέ νωσιν! ὥστε καὶ δέεσθαι αὐτὴν ὑπὲρ τῶν δεομένων, καὶ δανείζεσθαι ὑπὲρ τοῦ δανείων ἀπαλλά ξαι· καὶ χαίρεεν καὶ ἑαυτὴν πρίασθαι ὑπὲρ τῆς ἑτέρων ἀπολυτρώσεως, τραπεζοποιουμένην αὖ πλει στάκις χριστομιμήτως, καὶ τὰς πενομένας συγκα λουμένη, καὶ ταῖς ἰδίαις χερσὶν ὑπηρετοῦσαν, διότι ἔρως ἦν αὐτῇ, τὸ τῆς φιλοπτωχίας δώρημα. Ο τίτ μίου στόματος τῆς ἐκ θείων λογίων ἀενάου ἐκμελετή σεως, καὶ ἀπαραλείπτου μέχρι θανάτου διαλειτουρ. γήσεως! Ω τιμίων ποδῶν ἀποσφυρώσεως, ἐκ τῆς ἐντευκτικῆς πρὸς Θεὸν ἀνενδότου πήξεώς τε καὶ παραστάσεως! Ω οὐ μόνον ἑσπερινῆς, ἀλλὰ καὶ ὀρθρι νῆς καὶ μεσονυκτινῆς ὁσίων χειρῶν πρὸς Θεὸν ἐπάρσεως καὶ διανυτικῆς τῶν αἰτηθέντων ἐπιτεύξεως 1 καὶ ὦ νυκτερινῶν ἐνυπνίων διασαφήσεως! ἐπειδὴ πρὸς τὰ παριστάμενα λυπηρά, πολλάκις αὐτῇ Θεός τὸ μέλλον προμεμήνυκεν, παραμυθούμενος τὴν αὐτοῦ θεράπαιναν. Ο τῆς τοῦ ὅλου σώματος ἐξ ἀσκήσεως παραλύσεως! καὶ ὦ εὐτελοῦς καὶ ἀθάλπου ἐν καιρῷ κρύους ἐνδύσεως! καὶ ὤ στρωμνῆς διαξήρου στενῆς τε καὶ κολοβῆς, καὶ ψυχούσης ἀνακλίστως! ὤ τῆς ἀφίλου καὶ ἀσυνδυάστου προς πᾶσαν ὄψιν ἄῤῥενος διαθέσεως! καὶ ὤ τῆς ἐπιμόνου καὶ τεταμένης αὐτῆς πρὸς Θεὸν μονώσεως. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀκηδίᾳ παλαίουσα, καὶ μήτε ἡμᾶς ὁρᾶν ἔχουσα συχνότερον, μήτε ἄλλον τὸν πνευματικῶς ὑπαλείφοντα, ἡττᾶτο ποιουμένη τὰς τινας προόδους καὶ ἀποδημίας· ἀλλὰ καν τούτῳ τὸν κανόνα φυλάττουσα ἀπαράλειπτον ἀπεδείκνυτο· ὦ φιλεργίας ἀνυπερβλήτου νύκτωρ τε καὶ μεθ᾿ ἡμέραν διακοπώσεως! καὶ ὢ δακτύλων τοῦ ἐργαστικοῦ ἀποσκληρώσεως, καὶ εἰς βύρσης σκληρότητα μεταποιηθείσης τῆς φυσικῆς ἁπαλότητος· μὴ Intelligit Euthymium, quem ad constantiam multis verbis roborabat ipse Theodorus lib. 1, fuerit quod attinet ad vitæ sustentationem, panem doloris comedens, et calicem bibens tribulationis. Sed non est hujus temporis omnia quæ tunc ausa et acta fuerunt significare. Ignoscamus malorum auctoribus quidquid egerunt. Sic enim dicere convenientius est; quandoquidem judiciis suis permissionis aut providentiæ, ut malum abrumperetur, et ne lex feret quod erat illegitimum, persecutionem Deus sedavit: nam et exsules, reversi sumus; et dispersi, denuo convenimus; felicem, ut scitis, reditum abs regnante Domina consecuti. 11. Age vero quid adhuc venerandæ matris laudibus addemus, aut quid convenientius attexemus? O lacrymarum rivuli, quotquot ex ejus oculis perenniter fluxerunt, {propter virum, propter unum e filiis lubrico magis obnoxium, propter Ecclesiæ gregem, propter lapsos, dum singulos solidare conatur! Namque ut spiritalis mater, clemens erat; ut soror, pro fratribus in Domino nunquam non sollicita, etiamsi contubernalis non esset. O anima misericordiæ et eleemosynæ semper parata! O viscerum benignorum effusa charitas, quæ neminem accedentem angustiis angi sinebat! ita ut egeret ipsa pro indigentibus, versuram faceret pro redimendis aliorum versuris, gestiret denique pretium pro aliorum redemptione persolvere, trapexiticam etiam sæpissime Christi imitatione exercens. Pauperibus quoque feminis ad se convocatis propriis manibus ministrabat; namque in deliciis ei fuit erga inopes benignitas largitasque. O venerandum os, quod divina eloquia semper meditabatur, et incessabilem usque ad mortem liturgiam obivit! O venerandorum pedum ad ambulandum indesinenter ad Deum malleoli firmi semper atque parati O non vespere tantum sed et mane et nocte media sanctarum manuum ad Deum elevatio, et certa postulatorum impetratio! O nocturnorum somniorum revelationes! Etenim ob circumstantes molestias sæpe Deus futura præmonstravit, famulam suam consolans. O totius corporis ob asceticam vitam dissolutio, vilisque et male ab hiberno frigore protegens vestis 10 lectule rigide, anguste curteque, frigidique discubitus! O indifferens et inconciliabilis erga cujuslibet viri aspectum animi habitus! O constans et enixa ipsius cum Deo solitudo! Quare et cum trislia conflictans, neque nos smpe aspicere valens, neque alium qui spiritaliter recrearet, moerori cedens, egressiones aliquas et peregrinationes faciebat: verumtamen in his ipsis solemnem precum ordinem accurate observare se demonstrabat. O diurni nocturnique laboris summus amor! O digitorum ex opere durities, et naturalis teneritudo in corii asperitatem conversa! quia videlicet non pro se tantum, (id enim minime curaepist. 1: ἀνδρίζου οὖν καὶ αὐτός, ἀδελφὲ κῦρι Εὐθύμιε: Viriliter age et tu, domine frater Euthymi, etc.

bal), sed pro totius fere cœnobii indumentis opera- ὅτι πρὸς τὸ ἑαυτὴν ἐπαρκεῖν ἐργαζομένης (τοῦτο batur, ut vos auditores scitia. 12. Singularis quippe in hoc femina fuit præter cætera, ita ut si qua in re reprehendi ut homo potest, hinc ansa arripiatur, atque ex reliquo ejusdem erga virtutem fervore; quo fiebat plerumque vehemens et nimia erga socias asceseos ac subditas exactrix. Imo et iracundia succendebatur in defectibus sive operum. sive psalmodiarum, sive ad officia assiduitatis; raroque in his a quapiam superabatur, socordesque urgebat, et alapis etiam inobsequentes pulsabat. Sed tamen sic etiam magis diligebatur, quam illi qui plus nimio indulgentes sunt; quia non nisi recti bonique amore iis motibus percellebatur alioquin prorsus ab his abhorrens, et subesse aliis deposcens: interim Deum sibi misericordem implorans, sicut nos aliis pariter condonamus. Reapse post Patrem (Platonem) custodia inclusum, adeo mihi ob suam humilitatem subjecta erat, seque in obsequium tradiderat, utlet famulam se appellaret, et indignis pedibus meis advolveretur, et cordis arcana mihi patefaceret, et nullatenus a meis præscriptis discederet. Pudore igitur miser ego suffundor, quoties reputo quomodo illa me dominum patremque nominaret, et quomodo me coleret, amorem timori admiscens, neque ut mater, sed ut filia morem gereret. 13. Præterea lex illi vel limes continentiæ fuit, nunquam comedere ad sactetatem: sed tamen ciborum qualitatem coercere per obedientiam ei non licebat; etsi in hoc magnopere repugnabat, neque exaudiebat. Semel itaque in die vescebatur, et quidem circa solis occasum plerumque, sumens tenuem et simplicem sine oleo vinoque cibum. Et siquando statis diebusjejunium omittebat; non sane ad repletionem, sed parum quid brevique degustane, sats ei erat. Religiosæ vero paupertatis demonstratio erat, quod nihil omnino habebat, non famulam, non aurum argentumve, neque mundanum aliquid, sed vestimenta cilicina, et paupercula duo tegumenta. Hæc mortis causa mihi et fratri largita, cæteris sepulturæ reservatis, sic nuda substantiis et mundi affectibus, læta tanquam ad propria proficiscens rebus humanis excessit, bene nobis salubriterque precata, præsentes quoque omnes crucis symbolo signans; nam multi inventi sunt ibi fratres, ejus obitum spectaturi. 14. Sed, o veneranda et desideratissima mater, ad te enim sermonem converto, dulcis mihi res et Id affirmat Theodorus etiam in epistola ad matrem, lib. 11, Confer prædictam Theodori ad matrem epistolam. Auctor chronicæ synopseos Vitæ Theodori in editione Sirmondi ad an. 795, putat epistolam γὰρ μηδενὸς λόγου πρὸς αὐτῆς), ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ ὅλον κοινόβιον σχεδὸν ἐνδιδύσκειν, ὡς ἐπίστασθε, οἱ ἀκούοντες. ιβ΄. Καὶ γὰρ ξένη τις τῶν γυναικῶν ἐν τούτῳ ὡφ θη μετὰ τῶν ἄλλων· ὥστε καὶ εἴ τι ὡς ἄνθρωπον αὐτὴν ἔστι μωμεῖσθαι, ἐντεῦθεν τὰς ἀφορμάς προσεἶναι, καὶ ἐκ τῆς ἄλλης αὐτῆς περὶ τὰ καλὰ θερμότητος, ἐπιτατικὴν ὡς τὰ πολλὰ οὖσαν ἀκριβολογουμένην πρὸς τὰς συνασκουμένας ὑποχειρίους, καὶ θυμουμένην ἔστιν ὅτε ἐν ταῖς ἐλλείψεσιν εἴτε τῶν ἔργων, εἴτε τῶν ψαλμῳδιῶν, εἴτε τῶν παραστάσεων· ὡς καὶ νικηθῆναι αὐτὴν οὐ πολλάκις, ὠθῆσαί τε νυ σταζούσας, ἢ καὶ ῥαπίσαι ἀνηκοούσας. ᾿Αλλὰ καὶ εἶθ᾽ οὕτως εἶχε τὸ ἀγαπᾶσθαι μᾶλλον ὑπὲρ τοὺς λίαν ὁμαλωτάτους, διὰ τὸ ἐξ ἀγαθοῦ αὐτὴν κινεῖσθαι πρὸς ταῦτα, καὶ πάντοτε ἀπογινώσκουσα καὶ ζητοῦσα ὑποτάσσεσθαι· καὶ μέντοι διὰ τοῦτο τὸν Θεὸν ἱλεουμένη, ὡς ἡμεῖς αὐτοὶ τὰς συγχωρήσεις εἰκότως ἐποιούμεθα· καὶ γὰρ μετὰ τὴν κάθειρξιν τοῦ Πατρὸς τοσοῦτον ὑπετάγη μου τῇ ταπεινώσει καὶ ἐπιδέδωκεν εἰς ὑπακοὴν, ὥστε καὶ δούλην ἑαυτὴν ὀνομάζειν καὶ τῶν ἀναξίων μου ποδῶν ἐφάπτεσθαι, ἐξαγορεύειν τε τὰ κρυπτὰ τῆς καρδίας, καὶ εἰς πᾶν ὁτιοῦν μὴ ἀντιτείνειν τῶν ἐπιταγμάτων. Αἰδοῦς τοίνυν πλη ροῦμαι ἔγωγε ὁ τάλας ὁσάκις ἂν καὶ ἀναλογίσωμαι ὅπως τέ με ώνόμαζε κύριον και Πατέρα, καὶ ὅπως ἐσέβετο συμμίξασα τῷ φόβῳ τὸν πόθον, καὶ οὐχ ὡς μήτηρ, ἀλλ᾽ ὡς τέκνον πειθαρχοῦσα. ιγ. Πρὸς ταῦτα ἐγκρατείας μὲν ὅρον, τὸ μὴ εἰς κύρον φαγεῖν εἶχεν· τὴν δὲ ποιότητα τῶν βρωμάτων συστεῖλαι ἡ ὑποταγὴ οὐκ εἴα, καίπερ προσκειμέ νην ἐπὶ τοῦτο σφοδρῶς, καὶ μὴ εἰσακουομένην. Ην τοίνυν μονοσιτοῦσα, καὶ πρὸς δύσιν τοῦ ἡλίου ὡς τὰ πολλά, μεταλαμβάνουσα λιτήν τινα καὶ σχέδιον, ἀνα ἐλαίον τε καὶ ἔοινον τὴν τροφήν· κἂν ὁπότε δὲ κατο έλυεν ἐν ταῖς ὡρισμέναις ἡμέραις, οὐ κατὰ πλη σμονὴν, ἐξ ὀλίγου δὲ καὶ κατὰ μικρὸν λαμβάνουσα ἠρκεῖτο· ἀκτημοσύνης δὲ δεῖγμα, τὸ μηδὲν ἔχειν αὐτὴν, μήτε θεραπαινίδα, μήτε χρυσίον, μήτε ἀρ· γύριον, μήτε τι τοῦ αἰῶνος τούτου, ἢ μόνον τὰ τρί χινα ράκια 2 περιβέβλητο, καὶ τὰ δύο πενιχρά σκεπάσματα. Αμέκει τοίνυν ὅτε ἀπετελεύτα, ἐμοί τε καὶ τῷ ἀδελφῷ διανείμασα ταῦτα, καὶ τὸ λοιπὸν εἰς ἐνταφιασμὸν ἔχοῦσα, οὕτως γυμνὴ καὶ ταῖς ὕλαις καὶ ταῖς τοῦ κόσμου προσπαθείσις, χαί ρουσα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἴδια χωροῦσα, ἀπεδήμησεν ἐκ τῶν ἐνθένδε, ἐπιφθεγξαμένη ἡμῖν εὐκτήρια καὶ σωτήρια, καὶ κατασφραγίσασα ἕκαστον τῶν παρισταμένων, ἐπειδὴ καὶ πολλοὶ τῶν ἀδελφῶν εὐρέθη σαν θεώμενοι τὴν κοίμησιν. ιδ΄. Αλλ' ὦ μῆτερ σεβασμία καὶ πολυπόθητε (πρὸς σὲ γάρ εἰμι ἔπιστρεφόμενος, τὸ γλυκύ μοι καὶ ad matrem scriptam fuisse ante suam profectionem in exsilium ad urbem Thessalonicam; quod si ita se haberet, Theoctista quoque per id tempus obiisset; quod a veritate plane abhorret. Nam Theoctista comes illius itineris filio fuit.

ORATIO XIII. LAUDATIO FUNEBRIS IN MATREM SUAM. πράγμα καὶ ὄνομα, τὸ ποθητόν μοι καὶ ἐράσμιον nomen, desiderabilis amabilisque conspectus mater θεώρημα, ἡ μητρότεχνος, μᾶλλον δὲ διτοτόκος μου διμήτηρ), που ποτε ἡμᾶς ἀπολέλοιπας; ποῦ ποτε μετακεχώρηκας; πῆ δὲ μεθωρίσθης; πῆ δὲ καὶ ἐν ποίοις τόποις ἐναυλίζῃ; ἐν ποίαις ἐπαύλεσι συγχωριάζεις; ὁπηλίκας κατοπτεύεις; Τὸν γὰρ ἄρχοντα τοῦ ἀέρος τούτου εὖ οἶδα ἐκ τῶν ἀγαθῶν σου πράξεων ὑπερνικήσασαν, ἐκεῖσε εἶναι ἔνθα ἀπέδρα ὀδύνη λύ πη καὶ στεναγμός, ἔνθα τῶν ἁγίων πάντων ἐστὶν εὐφραινομένων ή κατοικία, ἔνθα ἦχος καὶ χορὸς ἑορταζόντων καὶ ἀγαλλιῶμένων, ἔτθα καὶ οἱ κοινοὶ ἡμῶν ἀδελφοὶ οὕς καὶ ἐπόθησας καὶ συγκοινωνεῖν ἤρω· ἄρτι γὰρ τὰ ἰδιώματα τῆς σαρκὸς παρόντα διαφορὰν ποιοῦνται τῆς συτβιώσεως. Μὴ μὴ ἐπιλάθῃ ἡμῶν τῶν σῶν ἐλαχίστων τέκνων· μή, παρακαλῶ· μὴ, ἀντιβολῶ, μὴ ἐπιλήσῃ τοῦ ποιμνίου σου τοῦ μια κροῦ τε καὶ τοῦ μεγάλου· ἀλλὰ παῤῥησίας τυχοῦσα, πιστεύω δ' ὅτι καὶ ἐπιτετύχηκας, στῆθι καὶ ελεοῦ καὶ ἐξιλάσκου προσεύχου καὶ ὑπερεύχου καὶ μᾶλλον ἄρτι ἐκτενεστέρως, παιδαγωγοῦσα καὶ στη ρίζουσα καὶ φρουροῦσα με τον δείλαιον ἀπὸ φόβου ἁμαρτητικοῦ, ἀπὸ βέλους πετομένου ἀνομίας, ἀπὸ πάσης ἄλλης ἐπηρείας δαιμονικῆς· ποιμαίνουσα και συμποιμαίνουσα, νύσσουσα καὶ προσυπομιμνήσκουσα διὰ ψυχικῆς ἐντεύξεως· ἐπισκεπτομένη τε καὶ ἐπαν ορθουμένη ἑκάστοτε, καὶ θεωμένη πῶς ἀνισταμαι, πῶς κεκίνημαι ψυχῇ τε καὶ σώματι, ἵνα παντοίῳ λόγῳ ῥυθμούμενος καὶ καταρτιζόμενος, κατὰ σκοπόν τε βαίνων τῆς ἀληθείας, φθάσω εὐαρεστεῖν Θεῷ διὰ τῆς ἀγαθῆς ἀφηγήσεως, καὶ τύχω μετὰ υὸν τῇδε βίον σὺν τοῖς ἑπομένοις μοι ὑπὸ τὴν σκέπην σου εἶναι, καὶ συμμετασχεῖν σου ὡς τέκνον ἐλάχιστον τῆς ἐκ δε ξιῶν Χριστοῦ τοῦ ἡμῶν παραστάσεως. Ταῦτα με, τέκνα, ἠνάγκασεν ἡ ἀλήθεια διηγήσασθαι καὶ ὑμῖν, παρὰ ῥεῦσιν τὰ τοιαῦτα κελεύουσιν. simul et filia, quæ bis me peperisti, bie genitrix, ubinam nos reliquisti? quonam te migrasti? quos in fines translata es? quæve loca nunc habitas? quibus in sedibus diversaris? quales nunc contubernales spectas? Nam principem quidem aeris hujus carlo scio te bonis tuis operibus devicisse, ibique te esse unde dolor et moror et luctus exsulant ubi sanctorum omnium incolatus est beatorum: ubi strepitus chorusque solemnizantium atque lætantium est: ubi nostri communes fratres quos et amasti et consortes habere exoptasti. Nunc enim presentes adhuc carnis proprietates discrimen convictus efficiunt. Neque mei obliviscaris filiorum tuorum minimi: ne, inquam, oro quæsoque, pusilli gregis tui curam omittas neque magni. Sed 'securitatem adepta credo enim te illa potitam adesto indulge, propitiare. Ora et exora nunc maxime enixius; dirige, firma, custodi me miserum a peccandi periculo, a telo volante iniquitatis, ab omni reliquo diaboli nocumento. Pasce me, compasce, urge, commone, spiritali presentia visita, corrige in singulis, atque observa quomodo surgam, quomodo cubem, quomodo corpore animoque commovear: ut omnimodis directus et perfectus, ex norma veritatis incedens, Deo placere bono vitæ tramile queam: et post hanc vitam impetrem utcum asseclis mei sub tuo patrocinio fiam, et filius minimus tecum sortiar in dextera Christi Dei nostri consistere. Hæc me, ο Alii, eloqui veritas coe o git, vobismet scilicet talia cursim perorare me jubentibus.

EPISTOLA. (SIAMOND. p. 177.) ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΩΝ ΣΤΟΥΔΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ ΕΚ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΥΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΕΚΛΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΞΟΡΙΑΣ. SANCTI PATRIS NOSTRI ET CONFESSORIS THEODORI PRÆPOSITI STUDITARUM, EPISTOLÆ. LIBER PRIMUS EX DIVERSIS EJUS EPISTOLIS QUÆDAM SELECTA IN PRIMO ET SECUNDO EXSILIO SCRIPTIS. 1. — Platoni patri spirituali. A'. Δ΄. - Πλάτωνι πνευματικῷ πατρί. Theodorus exsul Platonem, vel potius sub Platonis persona, monachos suos hortatur, ne Imperatatori adultero consentiant (Baronius an. 786. n. 4.) Quibus verbis te affabimur. Pater dulcissime, sanctis visceribus tuis propter Deum orbati? quid lati aut jucundi loquemur? Neque enim luctuosa et tristia quasi acerbe ferentes hoc quod exsilium existimatur; quod nos a te didicimus non agnoscere, ut qui incolæ simus universæ terræ: sed illud solum, quo quis a Deo per cujuslibet ejus mandati prævaricationem excidit, longeque proji citur. Quapropter gaudemus sane et lætamur, quod quamvis indigni cœlo et terra simus, tecum tamen sancto patre nostro digni habiti sumus, qui pro ejus mandato hæc pateremur, tuaque secundum carnem consuetudine privaremur. Cæteroqui enim nobiscum semper es, pater, in oculis et ore omnium nostrum. Et qui aliter vivere possimus, nisi a te sanctarum precum præsidio tegamur, et a malo servemur innoxii? Seorsum abjuncti ac segregati singuli fuimus; salvi tamen omues atque integri ac stabiles permansimus. Et quanquam parva quædam incommoda in via pertulimus, nonnullis nostrum etiam morbo affectis; ille nihilominus qui dixit: Respicite volatilia cali, et lilia agri '; qui minime fallit in promissis suis, incolumes nos tandem præter spem nostram huc Thessalonicam] 1 Matth. νι, 26, 28. Τί σοι, ὦ Πάτερ γλυκύτατε ἡμῶν, προσφθεγξώ μεθα, οἱ ἀπορφανισθέντες διὰ Θεὸν ἀπὸ τῶν σῶν Αγίων σπλάγχνων; ποῖον δὲ προσηνὲς ἢ περιχαρὲς λέξομεν; οὐδὲ γὰρ ὀδυρτικὰ καὶ θλιβερά, δυσχεραί νύντες τὴν δοκουμένην ἐξορίαν· ἦν ἡμεῖς οὐ γινώσκειν δεδιδάγμεθα ὑπὸ σοῦ· κατὰ τὸ παροίκους ἡμᾶς εἶναι πάσης τῆς γῆς· ἡ μόνην τὴν ἀπὸ Θεοῦ διὰ τῆς παραβάσεως τῆς ὁποιασοῦν ἐντολῆς αὐτοῦ ἔκπτωσιν καὶ μακρὰν ἀποῤῥιφήν. Διὸ χαίρομεν καὶ εὐφραι νόμεθα, ὅτι κἂν ἀνάξιοί ἐσμεν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, πλὴν σὺν σοὶ τῷ ἁγίῳ ἡμῶν Πατρὶ κατηξιώ θημεν ὑπὲρ τῆς ἐντολῆς αὐτοῦ ταῦτα παθεῖν, καὶ στερηθῆναί σου τῆς κατὰ σάρκα συναφείας. "Αλλως γὰρ μεθ᾿ ἡμῶν εἶ ἀεὶ, Πάτερ, ὁρώμενος καὶ συλλαλούμενος. Καὶ πῶς γὰρ ἑτέρως ζήσομεν, εἰ μὴ τοῦ τῷ τῶν ἁγίων εὐχῶν σκέπῃ περιφυλαχείημεν ἀβλαβεῖς ἀπὸ τοῦ Πονηροῦ, καταμόνας εἰς ἕκαστος ἡμῶν διορισθείς; πλὴν διεφυλάχθημεν καὶ διασεσώσμεθα καὶ ἡδράσμεθα πάντες. Καὶ εἰ καὶ μικρόν τι ἐταλαιπωρήσαμεν ἐν τῇ ὁδῷ, τινῶν καὶ ἀσθενησάντων· ὅμως ὁ εἰπὼν, Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ εἰς τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, καὶ ἀψευδὴς ἐν ταῖς ἐπαγγελίας αὐτοῦ, ἀπεσώσασο ἡμᾶς, ὡς οὐκ ἠλπίζομεν, παραθέμενος ἡμᾶς ἐνταῦ