Quidquid antiquitatem sapit, id omne nonnullis placere solet. Hæc causa est, cur Latinam quarum dam Basilii orationum interpretationem olim ab antiquissimo scriptore Rufino adornatam typis man dandam curaverimus: quam eo magis olacituram speramus, quod nunc primum e veteribus libris in lu cem prodeat. Plura in Præfatione. QUAS TRANSTULIT RUFINUS DE GRÆCO IN LATINUM. Aliqua tibi in Latinum verti olim poposceras, Aproniane, fili charissime: quod et ex parte ali qua feci in præsenti dum in Urbe essem, sed et nunc aliquantum addidi. Octo ergo beati Basilii breves istos homeliticos transtuli libellos. Hoc au tem scire te volo, quod stilus ejus in Græci ser anonis splendore et dicendi gratia multum beato nostro similat Cypriano, quia revera nec vitæ me ritis satis discrepant. Quamvis enim beatus Cy prianus primam martyrii palmam felici cruore mercatus sit, haud segnius [al. segnis] tamen et Basilius secundam palmam confessionis indeptus est; per dies singulos ac momenta adversum lu xuriam per sobrietatem, adversum libidinem per virginitatem, adversum iram per mansuetudinem, adversum superbiam per humilitatem, indesinenti conscientiæ suæ martyrio coronatus est. Est ergo sermo ejus magis moralis, qui et instituere possit animos ad bonam vitam, et a laboribus relevare. Habet autem et in hoc majorem gratiam, quod ejus lectio etiam religiosis feminis, et præcipue dmirandi studii matronæ tuæ filiæ nostræ inveni tur aptissima, dum nullis prorsus dogmatum quæ stionibus asperatur, sed eloquentiæ ejus limpidis simum flumen lenibus et satis placidis fertur fluen tis. Sane si id in Latino, sermonis nostri pauper Late, minus splendidum videris, neque illi ascribas, neque mihi, sed tibi ipsi magis, qui bono operi minus idoneum subrogasti ministrum. Explicit Præfatio. In psalmum primum propriis passionibus assumamus. Sanitas enim › inquit, compescit peccata multa". Alia namque sunt quæ prophetæ tradunt, alia quæ historici. Lex quoque alia; Proverbiorum etiam commonitio alia. Psalmorum vero liber quæcunque utilia sunt ex omnibus continet, futura prædicit, veterum gesta commemorat, legem viventibus tribuit, 80 rendorum statuit modum; et, ut breviter dicam, communis quidam bonæ doctrinæ thesaurus est, apta singulis ac necessaria subministrans. Veteri bus namque animarum vulneribus novit mederi sed et recentibus velocissimum scit adhibere re medium, atque intactis perseverantiam salutis ad hibere, sed et universis pariter passionibus sub venire, quæ dominationibus variis humanas ani mas agunt: et hoc fit modulato quodam et delecta bili canore, humanum sensum ad pudicitiam pro vocante. Quoniam quidem videns Spiritus sanclus obluctantem ac resistentem ad virtutis viam bu mani generis animum, et ad delectationes vitæ magis inclinari, quam ad virtutis rectum iter erigi, delectabilibus modulis cantilenæ vim seriem que doctrinæ permiscuit, ut dum suavitate car minis mulcetur auditus, divini sermonis pariter utilitas inseratur, secundum sapientes medicos, qui si quando usus poposcerit, austeriora medi camenta ægris offerre mortalibus solent, ne [al. mortalibus, ne] æger utilitatem pro austeritate re fugiat, ora ac summitates poculi, quo remedium porrigitur, melle circumliniunt. Propterea ergo psalmorum nobis per modulos aptata sunt carmina, ut qui vel ætate pueri, vel adolescentes sunt mo ribus, quasi cantilena quadam psallentes delectari videantur re autem vera animas illuminent ac mentein. Plurimi enim ex his qui in Ecclesiam coeunt, neque apostolica præcepta facile possunt, neque prophetica, cum discesserint, retinere; psal 1. Omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum: hac ipsa de causa a Spiritu san cto conscripta, quod velut ex communi quodam sanctitatis fonte, omnes nobis ex hac remedia II Tim. III, 16. • Eccie. x, 4. Græce exstat tom. 1, p. 90 ed. Garnerii.

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ IN PSAL. I. morum vero responsa et intra domos, interdum resultat ad plectrum: psalterium vero harmo etiam in publico canunt. Et sicubi quis quamvis fero ac rabido spiritu raptetur [al. spiritu furore], si forte fuerit psalmi, ut ita dixerim, carminibus in cantatus,continuo omnis rabies ferocitatis abscedit. 2. Psalmus tranquillitas animarum est, et si gnifer pacis, perturbationes vel fluctus cogitatio num cohibens, iracundiam reprimens, luxum re pellens, sobrietatem suggerens, amicitias congre gans, adducens in concordiam discrepantes, re concilians inimicos. Quis enim ultra inimicum ducat eum, cum quo unam ad Deum psalmi emi serit vocem? Ex quo intelligitur quia et, quod bonorum omnium maximum est, charitatem psal mus instaurat, conjunctionem quamdam per con sonantiam vocis efficiens, et diversum populum in unius chori concordiam consona modulatione consocians. Psalmus dæmones fugat, angelos ad adjutorium salutis invitat. Scutum in nocturnis țerroribus, diurnorum requies laborum, tutela pucris, juvenibus ornamentum, solamen senibus, mulieribus aptissimus decor. Deserta habitari fa cit et urbes sobrietatem docet: insipientibus ¡rimum efficitur elementum, proficientibus in crementum, perfectis stabile firmamentum: to tius Ecclesiæ vox una est. Psalmus solemnitates. decorat; psalmus tristitiam quæ secundum Deum est, molitur; psalmus etiam ex corde lapideo la crymas movet. Psalmus angelorum opus exerci tuum cœlestium spirituale thymiama. O vere ad mirandi magistri sapiens inventum, ut simul et cantare videamur, et quod ad utilitatem animæ pertinet doceamur, per quod magis necessaria do ctrina nostris mentibus informatur, pro eo quod si qua per vim et difficultatem aliquam animis nostris fuerint inserta, continuo dilabuntur: ea vero quæ cum gratia et delectatione 714 suscipi mus, nescio quo pacto magis residere in mentibus, ac memoriæ videntur inhærere! Quid autem est quod non discatur ex psalmis? Num omnis ma gnitudo virtutis, num norma justitiæ, num pudici tiæ decor, num prudentiæ consummatio, num pœ nitentiæ modus, num patientiæ regula, num omne quidquid dici potest bonum procedit ex ipsis? Dei scientia perfecta, prænuntiatio Christi in carne venturi, judicii futuri comminatio, et resurrectio nis spes, suppliciorum metus, futuræ gloriæ pol licitatio, mysteriorum revelatio. Omnia prorsus in his velut in magno quodam et communi thesauro recondita sunt bona,atque conferta. Quemlibrum Pro pheta,cum multa sint organa musicorum,buić tamen organo, quod psalterium appellatur, aptavit, de supe rioribus, ut mihi videtur, inspiratam ei gratiam per Spiritum sanctum docens, quoniam quidem hoc so lum organum musicorum sonos de superioribus ha bere fertur aptatos. Cithara namque vel lyra ex infe riori parte æs vel tympanum habens, resonat ac ! Psal. 1, 1. Tim. 11, 13. nias de superioribus habere fertur aptatas, et 80 norum causas desuper dare: quo scilicet etiam per hoc nos doceret quæ sursum sunt et superiora requirere, et non delectatione carminum ad infe feriora, id est, ad vitia carnalia declinare. Sed et illud arbitror profundius nobis prophetica hac indicari ratione, ac per formam nos organi istius doceri, quod ii qui diligentes et apti moderatique sunt moribus, facile et pervium ad superiora iter. habeant. Sed videamus tandem quid etiam per ipsa psalmi indicetur initia. 3. Beatus, inquit, vir qui non abiit in consilio impiorum³. Structores domorum si quando excel sas fabricarum moles construere, atque immen sam altitudinem educere parant, talia jaciunt fun damenta, quæ convenienter possint supponendæ structuræ magnitudinem ferre. Sed et navium constructores cum ingentes et onerarias contexere voluerint rates, aptas prius supponendis oneribus velut fundamentum quoddam navis locant cari nas. In generatione quoque animalium, primum omnium coagulari et compaginari per naturam cor dicitur, ex quo secundum talis principii con sequentiam, reliqua quoque membrorum indu menta ei circumtexi compaginarique dicuntur, quæ secundum magnitudinem primi fundamenti, quod est cor, superponi per naturam ac super crescere perhibentur. Quod ergo est in domo fun damentum, et in navi carina, et in corpore ani malium cor, hanc mihi videtur habere virtutem ad omne psalmorum corpus etiam principii hujus brevis iste versiculus. Quoniam quidem multa et laboris ac sudoris plena hominibus erat daturus præcepta, his qui se velint ad pietatis certaminá præparare, idcirco ante omnia beatitudinis utitur appellatione, ut tantorum spe præmiorum tolera bilius moerores vitæ hujus doloresque patiamur. Ita et eos qui iter agunt et asperas ac difficiles vias incedunt, opportune spes refovet mansionis et negotiatores audere facit marina sustentare dis crimina lucri desiderium, et agricolarum labores in oblivionem trahit fructuum spes. Propter quod et communis vitæ nostræ eruditor atque unicus doctor Spiritus veritatis, sapientissima arte mer cedes ante nominat quam labores: quarum cupi ditate provocati, pondus ingruentium molestiarum facilius toleremus. Beatus ergo vir qui non abiit in consilio impiorum. Est quidem prima et vera ac propria beatitudo una, sicut et bonum unum quod est Deus: quemadmodum et Paulus commemorat dicens, Secundum Evangelium beati Dei et Sal vatoris nostri Jesu Christi. Re enim vera illud est solum beatum quod et solum bonum est, ad cujus auxilium universa respiciunt, quod om nes desiderant, quæ est sola inconvertibilis natura, imperturbabilis vita; ubi nullus moeror accedi

ab eo, et adhærere bono. Sed quid faciemus quod in præsentis versiculi lectione quædam nobis con traria suggeruntur? Non enim dixit, beatus qui boni aliquid egerit, sed, beatus qui illud vel illud mali non fecit, id est, qui în consilio impiorum non abiit, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pesti lentiæ non sedit 7. Hoc enim pacto videbuntur etiam equi et boves vel cætera muta animalia quæ nibil horum facere possunt, beatitudinem promereri. Quando enim equus impium aliquid commisit, aut in cathedra pestilentiæ sedit? Sed exspecta paulis per, et competenter fortassis explanabitur quæstio. Addidit enim Propheta: Sed in lege Domini fuit vo luntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte*, quod utique opus designat, et opus rationabilis cu jusque. In quo et illud unum signatur, quoniam initium virtutis est non facere malum, profectus agere bona, consummatio vero permanere in bonis. Sic enim et alibi dicit: Declina a malo et fac bo num: inquire pacem et persequere eam º. In qua non est immutatic, quam non contingit effugere malum, ita ut nunquam comprehendantur ulla conversìo; fons perennis, indesinens gratia, sine fine thesaurus. Imperiti vero homines et sæ culum diligentes, dum ignorant boni naturam, beata putant interdum ea quæ nullius momenti esse dicenda sunt, id est, divitias, vel corporis sanita tem, vel honorum gloriam, quorum nihil prorsus est bonum secundum suam naturam; non solum pro eo quod facilem patitur in contraria permuta ¿ionem, verum quia nequaquam bona esse credenda sunt, quæ bonos facere non possunt eos qui possi dent ea. Quis enim per facultates justus effectus est? quis pudicus per sanitatem? Imo vero in terdum et econtrario facultatem delinquendi præ buerunt his qui vel sanitate vel divitiis abuti competenter et utiliter nescierunt. Beatus ergo is qui ea quæ vere sunt pretiosa possidet: qui non deficientes divitias obtinet. Sed quomodo cogno scimus eum qui non abit in consilio impiorum? Verum priusquam dicamus quid sit abire in con silio impiorum, videtur esse conveniens, quæstio nem quæ in loco generatur, absolvere. Cur, in quit, Propheta virum solum ad beatitudinem vocat? Nunquidnam excluduntur a beatitudine mulieres? Absit! una enim animi virtus viri et mulieris quoniam quidem et creatura consimilis, unde et merces utrique eadem praparata. Audi quid dicit in Genesi Fecit, inquit, Deus hominem ad imagi nem suam: masculum et ſeminam fecit eos". Quo rum autem una natura est, eorum etiam una ope ratio ac virtus eadem est; quorum autem opus æquale est, eorum etiam merces una est. Quare ergo cum de viro dixisset, reticuit de muliere? Quo niam sufficere æstimavit cum una esset utriusque natura, ejus qui principaliter a Deo creatus est, facere mentionem, ut in illius cominemoratione in veniatur uterque complexus. Beatus ergo qui non abiit in consilio impiorum. Intuere verborum dili gentissimum ordinem: quomodo unusquisque sermo proprii dogmatis ratione subnixus est. Non dixit, qui non vadit in consilio impiorum, sed qui non abit. Qui enim adhuc in vita hac degit, nondum beatificari potest, propter incertos exitus vitæ; qui autem ad impletis omnibus quæ mandata sunt, finem pacifi cum cum justitiæ operibus adimplevit, hic jam siue Ɗ lam primus gradus est ascensionis a terra disce ullo discrimine vel ambiguitate beatificari potest. Quare ergo iterum dicit, Beati qui ambulant in lege Domini?715 Non enim eos qui ambulaverunt, sed eos qui ambulant in lege Domini beatificat sermo di vinus. Idcirco arbitror, quod ii qui operantur quod bonum est, in eo ipso quod operantur, amplectun tur; et non tam ipsi quam opus ipsorum collauda tionem beatitudinis promeretur. Nondum tamen ii qui malum fugere cœperint, et semel vel bis decli naverint a peccato, continuo beati dicendi sunt, nisi cum potuerint in omnibus vel verbis vel negotiis * Gen. 1, 27. 11 Rom. x, 9. Psal. cxvi, 1. 19 ibid. 10. 13 7 Psal. 1, 1. Matth. xix, 21. 4. Sapienter ergo et satis erudite initium nobis aperit ad virtutem, per declinationein mali. Non enim primo quæ perfecta oportebat obtendi; nee conveniens est ei qui adhuc male agit dicere ut bene agat, sed ut recedat a malis: quo scilicet evacuatus et exinanitus a malis, tunc et capax boni effici possit, et insuescere in operibus bonis absque consortio et commixtione contrarii. Scalz namque cuidam et ascensionibus [al. ascensionis gradibus] similem ego dixerim virtutis ac pietatis viam, similemque illi scalæ quam beatus Jacob vi dit in somnis, cujus quædam pars in terra adhuc erat stabilita, et proxima contiguaque terrenis, pars vero pertendebatur atque erigebatur ad cœ lum ". In quo illud sine dubio indicatur, quod ii qui initia adhuc ac prima elementa ad iter virtutis arripiunt, primis, ut ita dixerim, innixi gradibus, moliuntur ascensum; quibus cum firmioribus plan tis institerint, stabilibusque vestigiis, ex ipsis in tentiore conatu poterunt etiam ad superiora con scendere, usquequo in quantum est possibile hu manæ naturæ, paulatim profectu succedente ad summa perveniant. Sicut ergo ascendentibus sca dere, ita etiam virtutis ac pietatis ascensus initium habet discedendi a malo. Nam qualecunque otium cuilibet non recto operi præferendum est, sicut illa sunt quæ præcipiuntur: Non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis "; quæ omnia otium potius animæ ac quietem, quam efficaciam operis alicujus inducunt. Ea vero quæ ad profe ctum perfectionis pertinent, opus exigunt, ut illud, Diliges proximum turm sicut teipsum 12; et: Vendo omnia bona tua, et da pauperibus ¹³; et: Si quis te angariaverit mille passus, rade cum illo alia ibid. 2. • Psal. xxxvi, 27. 10 Gen. XXVIII,

RUFINI INTERPRETATIO HOMILLÆ IN PSAL. I. duɔ “: quæ utique singula agones quosdam pii sumus. Viator es in præsenti via, omnia præteris, certaminis continent, et animæ non otium, sed utile negotium poscunt. Admiranda igitur divinæ sa pientiæ ratio, quæ nos facilioribus initiis ad me liora provocat, et ad perfectiora perducit. Tria igitur sunt quæ nobis proposuit observanda: non ire in consilio impiorum, non stare in via peccato rum, non sedere in cathedra pestilentiæ. Quem utique ordinem e rebus naturalibus sumptum ver siculis suprascriptis inseruit. Primum enim omnium in cogitatione et consilio hominum res versantur tum deinde his quæ cogitatione et consilio decreta fuerint permanere et persistere homines solent. Prima ergo beatitudo cogitationi et consilio, si justa fuerint, datur. Ex 716 quibus velut radici bus per actus corporis bonos fructus proferimus, quos scilicet radix cordis bona ac pia suggerit. Adulterium namque prius in animo concipitur im pudici, cum libidine cor accensum impuras concu piscentias æstuat: tum deinde ipsa corruptio per actus corporis adimpletur. Unde et Dominus in trinsecus esse dicebat quæ coinquinant hominem. Quia ergo impietas proprie dicitur hoc quod in Deum peccatur, non accidat nobis, ex infidelitate aliquando ambiguitatem aliquam recipere de Deo. loc est enim abire in consilio impiorum, si dicas in corde tuo: Putas Deus est qui singula quæque et singulos quosque dispensat? Putas erit judicium et retributio unicuique secundum opera sua? Quare ergo justi egent, et peccatores abundant? Justi infirmi sunt, illi fortes? Justi ignobiles, illi vero potentes ac nobiles? Ne forte casu magis et fortuna volvuntur universa, et eventus sunt in certi, nescio qui, atque iniquis ac fortuitis motibus sors humana vexatur? Si talia cogites, si hæc in corde tuo conspicias, abiisti in consilio impiorum. Beatus ergo qui ambiguitatem in corde suo de Deo non concipit, qui non præsentibus tædiis ac mole stiis vincitur, sed justitiam Dei in tempore futuræ examinationis exspectat; qui non de creatore omnium Deo opiniones habuit infideles. Sed et ille beatus dicitur qui in via peccatorum non stetit. Via Lainque hoc vitæ nostræ spatium dicitur, pro eo quod unusquisque mortalium ad certum finem et manifestum festinat ac tendit. Sicut enim ii qui in navibus dormiunt, etiamsi ipsi non sentiant, nave tamen ventis agitata perducuntur ad portum, et cursus eos ipse perducit ad finem: ita etiam nos cum tempus vitæ nostræ defluxerit, motibus qui busdam naturalibus constricti, et acti, ferimur ad proprium finem. Utputa, dorinis tu, et tempus præterit: vigilas et occupatus es mente, cogitatio nibusque distraheris, et te nesciente tempus abit, et vita consumitur. Cursum ergo quemdam curri mus omnes homines, et ad proprium finem unus quisque compellimur, et propterea omnes sumus in via. Cujus rei scnsum hoc modo percipere pos omnia post tergum relinquis. Nunquain vidisti in via opaca nemorum et amoena virentium, vel si qua alia sunt quibus pascitur et delectatur obtu tus? Parum quid delectatus es, deinde pertransisti. Rursumque occurrerunt tibi saxa aspera, confra gosæ convalles, abrupta præcipitia, scopuli pen dentes; nonnunquam etiam occurrerunt bestiæ, serpentes, et alia nonnulla molesta oculis et aspera sensibus parum quid contristatus es, deinde omnia reliquisti. Talis est vita nostra. Neque ea quæ grata sunt, neque ea quæ sunt tristia per severant Neque ergo via tua est, neque ea quæ in via sunt, tua sunt. Inter eos qui iter agunt statim ut prior moverit pedem, posterior vestigiis ejus insistens, iisdem ipsis gressibus nititur: tum deinde et alius qui post ipsum est, eadem quæ prior mo litur. *Matth. v, 41. 18 Rom. vII, 9. 5. Intuere ergo nisi talia sunt et valde similia quæ habet hominum vita. Tu hodie tenes agrum, crastino tenebit alius. Vides possessiones nobiles, et potentes domos? Quot jam singulæ ipsarum do minorum nomina commutarunt! Appellata est primo illius nomine, tum deinde transmutata est ad alium, et alterius nomine nuncupata est. Inde venit ad alium, et nunc illius dicitur. Nonne via est vita nostra? Et alium nunc, alium iterum nunc recipit possessorem, habentque singuli sequentes se invicem. Beatus ergo est qui in via peccatorum non stetit. Quid est autem quod dixit, non stetit? là prima ætate positi homines, neque in malitia su mus, neque in virtute consistimus (utriusque enim expers est ætas talis et affectus): cum autem in tellectus ratio in nobis cœperit adimpleri, tune impletur illud quod scriptum est: Cum autem ve nit mandatum, peccatum revixit, ego autem mortuus sum ". Tunc enim moriuntur cogitationes malæ, ex passionibus carnis atque animæ motibus gene ratæ. Re enim vera cum venerit mandatum, id est, cum discretio atque intelligentia boni ac mali inesse cœperit cordi, si non obtinuerit animam recta cogitatio, ac defenderit eam ne carnalibus vitiis captivetur, cum adest quidem homini recte agendi facultas et ratio, nec agit tamen recte; tunc accidit ut peccatum reviviscat, moriatur au tem anima, ex eo quod oppressa delictis inter mortuos numeratur. Beatus ergo, qui non stetit neque moratus est in via peccatorum, sed cogita tione meliore ad pietatis se convertit exercitia. Duæ enim sunt viæ invicem sibi contrariæ. Una lata est et spatiosa: alia arcta est et angusta. Et hæ duæ viæ duos habent itineris duces, quorum uterque eos qui iter agunt certatim ut se sequan tur provocat et instigat. Et illa quidem quæ lata est et spatiosa via, habet ducem dæmonem sedu ctorem, spiritum pessimum, qui sequentes se per libidinem et luxuriam in perditionem præcipitat et

in mortem. Illa vero quæ angusta est et ardua, quasi stabilitate quadam et immobilitate animus ducem itineris habet angelum bonum, qui per la borem virtutis sequentes se perducit ad beatum et optimum finem. Donec ergo quis nostrum par vulus est et in præsenti vita mollia quæque secta tur et suavia, nullam futurorum providentiam ge rit cum autem jam vir fuerit effectus et mentis suæ sensu ad perfectum pervenerit intellectum, ipsum sibi ordinem vitæ mortalis invenit sugge rentem, vel ea quæ ad virtutem, vel ea quæ ad li bidinem pertinent. Et cuin crebrius ad utraque oculum mentis suæ cœperit retorquere, præsto est ei discernere ac judicare de singulis. Continuo namque peccatorum vita, omnia quæ præsentis sæculi sunt, ostendit ei grata, et suggerit expe tenda: justorum autem vita sola ea esse bona quæ sunt futura decernit, et quanto magis bona ea esse et optima repromittit, tanto virtute ac labore præ sentis vitæ expetenda ea esse persuadet. Illa vero Auxa et luxuriosa vita nihil futurum, nihil quod non videri ac teneri, imo vero quod gustari possit suggerit expetendum; præsentibus perfruendum potius quam de futuris persuadet esse pendendum. Estuat igitur omnis anima cogitationibusque di scerpitur, et nunc quidem cum de æternis cogitat, virtutem laboremque diligit et amplectitur; cum vero intuetur præsentia, libidinem cunctis quæ sperantur præfert, voluptatemque præponit. In his enim delicias carnis, in illis ejus interitum videt hic ebrietatem, ibi sobrietatem prospicit atque je junium; hic risu dissolvitur, ibi lacrymis affligi tur; hic luxuriam, ibi orationes; hic delectationes, ibi gemitus; hic impudicitiam, ibi pervidet casti tatem. Quoniam ergo id quod vere bonum est sola cogitatione concipi potest per fidem, re enim ipsa a nobis longe discretum est, et oculus id non vidit, nec auris audivit (peccati autem dulcedo præsto semper est et parata, atque affluenter semper sug gerit copias suas), beatus qui non poterit ejus ille cebris decipi in perditionemque demergi, sed per laboris patientiam spem salutis exspectat. Beatus ergo, qui cum ad initium vitii istius venerit, in viæ electione non fallitur, nec stat in ea via quæ ducit ad mortem, sed illa derelicta ac post tergum data, sequitur iter quod ducit ad vitam. 6. Et in cathedra pestilentiæ non sedit. Putas istas dici cathedras in quibus corporali sessione requiescimus, et ex illo ligno in quo sedemus ad peccatum nobis præstatur occasio, ut debeamus cathedram vel sedile quod forte peccator quis præoccupaverit refugere, ne ibi quasi in cathedra pestilentiæ sedeamus? Aut illud magis putandum est, quod cathedra dicitur hoc, cum judicio quodam animi et confirmato consilio residet quis in malis? Quod utique cavendum est, quoniam cun consilio et definitione sententiæ, velut de judicii cathedra, in peccatorum operibus permanemus. Tunc enim 16 Prov. IX, roboratus, difficilem se præstat ad conversionem. Inveteratum namque vitium animæ, et malum diu turna meditatione ac longiturnitate temporis con firmatum vix aboleri unquam poterit ac depelli, velut in naturam quodam modo longa consuetu dine usuque conversum. In primis igitur optandum est, si possibile est, ne contingere quidem malum. Secundum autem, ut ita dixerim, bonum est, post experimentum malæ contagionis velut vencnatum quoddam vulnus effugere, secundum illud quod scriptum est apud Salomonem de muliere mala Noli, inquit, confirmare oculum tuum ad eam, sed resili ab ea, et noli immorari ". Nunc vero vide mus quosdam in juventute quidem ad carnis vitia esse lapsos, et usque ad ipsain canitiem in malis suis permanere atque 717 persistere. Sicut enim ii qui in voraginem coni prolapsi, quocunque se visi fuerint convertere vel commovere, in eodem semper hæsitant luto: ita etiam isti libidinis suæ spurcitias omnibus suis motibus per dies singulos renovant. Beatum ergo est ne cogitare quidem ma lum. Si vero per surreptionem inimici suscepisti consilium malum vel impium, ne stes, neque per maneas in peccato. Quodsi et hoc acciderit, sta tim ne confirmeris et resideas in malo. Non ergo sedeas in cathedra pestilentiæ. Si intellexisti quid est cathedra quam sermo descripsit, id est, quod perseveratur ac perduratur in malo: inquiramus etiam qui sint isti pestilentes, quorum fugiendam esse cathedram suadet sermo divinus. Pestilentiam dicunt esse ii quibus nosse talia cura est, cum morbus talis vel homines vel animalia obtinuerit, qui tradi ab uno in alterum et per omnes serpere soleat et extendi. Tales ergo quidam sunt operaril iniquitatis qui cum alter alteri ægritudinis suæ tradiderint morbum, omnes simul ægrotant: simul etiam ac pariter pereunt. Aut non vides quomodo ii qui scortorum gratia fores obsident lupanarium, irrident castos et sobrios viros, cum ipsi inter se dedecorum suorum narrationes velut fortia gesta dinumerant, cum opera tenebrarum et turpitudi num dedecora velut virtutum suarum prædicant or namenta? Isti sunt pestilentes, qui mala sua do cendo cæteros, communia omnium faciunt mala, cum ad imitationem illiciunt audientes, ad consor tium malorum suorum plurimos associare nitun tur; non aliter quam fragili stipulæ arentibusque virgultis ignis immissus, si forte etiam ventorum flatibus animetur, omnes pariter agros silvasque populatus absumit: ita peccati flamma ex uno in alterum succensa, et crebris narrationibus velut ventorum quibusdam flatibus verberata, insuper etiam malignorum spirituum nequioribus fabris ef turbinibus concitata, omnem pariter humani ge neris silvam depascitur et absumit. Quid enim aliud in illis turpissimis luxuriosorum geritur of

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ IN DEUT. XV, 9. nuda tantummodo atque intecta anima viveremus, ex ipsis tantum mentis motibus atque intentioni bus cogitationum ad alterutrum nosceremur. Ve rum quoniam vigor animæ velamine carnis operi tur, ad indicanda atque in publicam faciem profe renda ea quæ in profundo cogitationibus vel sen sibus commovemus, verbis ac nominibus et voca bulis indigemus. Cum igitur motus hic inentis nactus fuerit vocis significantiam, tum velut vehi culo quodam sermonis aeris ictu vectus, ad audien tem a loquente transfertur. Et si quidem invenerit tranquillam quietamque audientiam, sicut in portu fidissimo ac tutissimo in auribus auditorum sermo reconditur si vero velut fluctus quosdam et sa ficinis, cum adolescentes in unum coeunt, cum domiciliis consilii secreta depromeret. Si enim cœnæ symbola præparantur, cum narrationes ob scenæ, cum potibus scorta miscentur? inter quos, si quis forte paulo modestior fuerit inventus vel pigrior ad peccatum, irridetur ab omnibus, et iners atque inutilis judicatur. Parva, quæso, est hujusce modi pestilentia, aut exigua hujusmodi contagio vitiorum? Quid deinde, si incipiat aliquis avaritiæ morbos imitari, et omnes aviditatis vias atque aditus proculcare? Quid, si ambitionis luem, hono ris desideria, potentiæ cupiditatem, et singula hu jusmodi? Quæ cum turpi vitio priores quique ap petunt, exempla pessima cæteris præstant, et me dullis ipsis humani generis morbum inserunt, ur bes late populosque vastantem. Jam vero livoris et zeli æmulationem quæ non vel regalis aula xosa vada auditorum tumultus et murmur docen congemuit, vel quis non militiæ gradus sensit? Quæ castra, quod forum, quæ urbs, quis non ordo deflevit? cum factionibus conjurationibusque in sidiæ majoribus, inferioribus facinus propinatur. Sic in singulis quibusque sceleribus unus ex altero accensus, pestilentiæ contaminatione prosternitur, unde merito hujus modi homines dicendi sunt pesti lentes. Ne ergo sedeas, inquit, in consilio talium ho minum, ne consensus eorum expetas neve conventus, ne morbi eorum contagione maculeris, neque ma lorum consiliorum vel particeps vel arbiter fias. Sed quid agimus? Adhuc nobis in initiis sermo est, et iam modum excedimus ejus brevitatis, quæ sufficere multitudini debeat; quoniam quidem et vos si plura dicantur, non facile omnia potestis nemoriæ commendare, et nobis ministerium verbi pro ingenita corporis fragilitate nequaquam ad plura suppeditat, deficiente nobis voce; quamvis ea quæ dicta sunt in ipsa sui brevitate habere perfectionem aliquam videantur. Continent namque quomodo vel fugienda sint mala, vel expetenda sint bona. Quæ utique, Deo juvante, si a vobis et re tineri memoria, et opere videamus impleri, etiam ad complendum quæ sunt reliqua in expositione provocabimur. Præstabit autem Deus et nobis eo rum quæ dicta sunt mercedem, et vobis fructum ex his quæ audistis, per gratiam Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen De eo quod scriptum est ": Attende tibi, ne forte fiat in corde tuo sermo occultus iniquitas (11)., 1. Sermonis usum Deus nobis qui nos creavit indulsit, pro eo ut cordis occulta consilia invicem nobis verbi ministerio panderemus, et pro communi in alterutrum affectione naturæ unusquisque no strum proximo suo velut ex arcanis quibusdam 17 Deut. xv, 9. 18 Psal. xxx11, 15. Græce exstat tom. II [II], p. 16. tibus refragatur, in medio aeris spatio sermo trans fretans naufragabit. Quamobrem præbete tran quillitatem per silentium verbo, fortassis enim aliquid poterit utilitatis afferre sermo veritatis, si tamen non auditoris ignavia, dum minus intentus est animus, facile dilabatur. Talis namque natura ipsa verbi spiritu compaginante formata est, ut velox brevisque sit, et transcursu concita mults designet in paucis, ut per ipsam sui brevitatem tenacius a memoria reservetur. Hæc namque es! natura emendati sernionis, ut neque obscuritate quæ dicuntur offuscet; neque abundans ineptiis, vim rerum quæ indicantur faciat evanescere. Talis enimvero etiam hic est qui nobis nunc ex Moysi voluminibus recitatus est sermo, si tamen memini stis vos quibus verbi divini attentior cura est, nisi forte pro brevitate sui paulo tardiores quosque transfugit auditus. Est autem sermo hic: Attende tibi, ne forte fiat in te sermo absconsus in corde tuo iniquitas. Faciles sumus ad delicta cogitationum nos homines propter quod et qui finxit singil latim corda nostra ", sciens quod non parum de lictorum in his motibus admittitur qui fuerint ex proposito animi mentisque concepti, ante omnia duritatem et munditias cordis injungit ac præcipit. In quo enim proclivius vergimus ad peccatum, hanc nobis partem majore cautela diligentiaque communit. Sicut enim infirmiora quæque corporum meinbra peritior ac bene prudens medicus ante quam ipse morbus immineat, studio præcurrente et diligentia cuiusdam præcurationis antevenit ita et communis omnium provisor et animarum medicus Deus. hoc quod maxime in nobis ad culpam ubricum prævidebat. circumdare tutio ribus septis studuit, et circumvallare cautioribus munimentis. Nam 11 actus qui ministerio corporis adimplentur, opus habent et tempore, et opportu nitate, et labore, et adjutoriis, cæterisque hujusce modi instrumentis: mentis vero motus et cogita

tionum lapsus absque tempore consummantur, sine potest, neque vicina sibi et imminentia conspicari labore complentur, omne tempus habent opportu nuin. Intuere namque mihi ambitiosum quempiam et ingenti supercilio honestatis elatum, imaginem quamdamn continentiæ et sobrietatis habitu exte riore gestantem, in mediis quoque virorum lauda bilium et sapientium residentem; hic subita cogi tatione mentis percurrit et evolavit ad loca peccati, maligna desideria mente concepit, colloquia quoque intra se inhonesta finxit et turpia: totus in occulta mentis suæ officina universam sibimet libidinis imaginem deformavit, gestusque descripsit. Hic 718 ignotum quidem omnibus peccatum et sine ullo teste commisit: sed arguetur ac revelabitur sine dubio per adventum ejus qui reserat occulta tenebrarum, et manifestat consilia cordium ". Ob serva ergo, ne forte fiat in corde tuo verbum occultum iniquitas. Qui enim aspexerit mulierem ad concu piscendum cam, jam machatus est eam in corde suo.30, Propter quod corporis quidem actus possunt nonnullis obstaculis intervenientibus impediri ubi autem mente delinquitur, quia facile est puncto cogitationis evagari, tam pernix adhærebit noxa delicti. Ubi ergo velox occasio peccati, ibi etiam celeris providetur cura remedii, et ideo protestatur dicens: Ne forte fiat in corde tuo verbum occul tum iniquitas. Sed jam ad ipsum potius verbi ini tium recurramus. supercilia; sed neque in verticem capitis dirigit aciem suam, aut aliquo pacto propria terga conspi ciet, nec aliquid omnino proprio videbit ex vultu non latentia viscerum, non occulta venarum. Quod si ita est, impium videbitur, dicere impossibilia esse Spiritus sancti mandata. Superest ergo ut ad men tis intuitum præcepti vigor atque intelligentia trans feratur. Attende ergo tibi, id est undique teipsum circumspice: pervigiles gere ad custodiam tui ocu los animæ. In medio laqueorum ingrederis ", oc culte tibi ab inimico tenduntur insidiæ, doli, ma china, pedica ubique defossæ. Circumspice ergo omnia, et cauta intentione considera, ut effugias sicut damula ex laqueis ", et sicut aves ex retibus. Nain et damula non incurrit laqueum, pro eo quod visum dicitur acutissimum gerere, unde et nominis sui etymologiam servat in Græcis; avis vero auxilio usa pennarum, cum voluerit effugere dolos retis, altiora aeris itinera secat. Vide ergo tu, ne forte deterior mutis animalibus ad cautelam tuæ salutis exsistas, ne forte laqueis irretitus ", venatio et captura diaboli fias, captus ab eo secundum illius voluntatem. 3. Attende ergo tibi, id est, neque tuis, neque his quæ circa te sunt, sed tibi soli attende. Aliud enim sumus nos ipsi, aliud quæ nostra sunt, aliud quæ circa nos sunt. Nos namque sumus anima et mens, secundum quam ad imaginem ejus qui nos creavit facti sumus; nostrum vero est corpus et corporalis sensus; circa nos autem sunt mundana substantia, vivendi artes, cæteraque usus instrumenta morta lium. Quid igitur præcepit sermo? Ne attendas, inquit, carni, neque ea quæ carnis bona videntur, studio impensiore secteris; id est sanitatem corpo ris, decorem cultumque vultus, voluptatem carnis atque delicias: neque vitæ longioris vota suspires, non divitias sæculi, non ambitionis gloriam; ɔɔa potentiam caducæ felicitatis mireris, et nihil om nino quod ad præsentis vitæ ministerium pertinet, 719 magnum a'stimes et appetendum· ut, dum in sollicitudinis tuæ intentione raptaris, illa quæ vere inagna sunt, et in quibus vere vita est negligas sed attende tibi, id est animæ tuæ. Hanc excole, 2. Attende, inquit, tibi. Singula quæque anima lium a conditore omnium Deo ad defensionem et tutelam sui, occasiones quasdam proprias acce perunt, quibus, saluti suæ cum necesse fuerit, auxi lium ferant: et invenias, si diligenter intendas, plu rima quæque nullo docente adversum ea quæ sibi perniciem moliuntur, vel obniti vehementius, vel declinare callidius: et rursum naturali quodam im pulsu, ad ea quæ expediunt ferri atque compelli. Propterea ergo etiam nobis eruditionis causa ma gnificum istud mandatum præcepit Deus, ut quod illis adest per naturam, id nobis ope verbi ac ra tionis addatur, et quod in mutis animalibus absque imperio efficitur, hic nobis per præcepti diligentiam conquiratur: ut majore providentia conservemus ea quæ nobis divinitus indulta sentimus; fugientes quidem peccatum sicut muta animalia sponte sua huic omnibus curis, omnibusque studiis consule fugiunt noxios et mortiferos cibos: sectemur vero justitiam sicut illa fecundos et utiles pastus nullo cogente sectantur. Attende ergo tibi, ut possis dis cernere ab utilibus noxia. Sed quoniam dupliciter est attendere, aliud quidem corporeis oculis intueri corporea, aliud vero intellectualis animæ virtutibus ineorporea et spiritualia conspicari: in hoc loco si quidem de oculis carnalibus dictum esse sentiamus, continuo verbi sententia arguetur absurda. Quo modo enim quis semetipsum totum corporali oculo attendere poterit vel comprehendere? Quia primo neque semetipsum oculus considerare et intueri 191 Cor. IV, » Matth. v, 28. 21 Eccli. 1x, 20. ita ut omnem maculam quæ in eam forte nequitiæ vitiis obrepsit abluas et expurges intentione me liorum: exornes vero eam et excolas omnibus vir tutis pietatisque monilibus. Quoniam quidem cor pus tuum mortale est, anima vero immortalis, et duplex quædam est vita nostra. Una quidem carni huic familiaris, et cito cum ea deficiens: alia vero animæ cognata, nec ullo fine aut circumscriptione claudenda. Attende ergo tibi, et non mortalibus et caducis velut perpetuis incumbas et æternis neve rursum quæ æterna sunt tanquam caduca et trans euntia negligas atque contemnas. Contemne potius 2 Prov. VI, 5. "Il Tim. 11, 26

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIE IN DEUT. XV, 9. et despicc carnem tuam pertransit enim. Adhibe gerit eorum quæ in Evangelio præcepta sunt. In diligentiam et studium animæ: immortalis est magna enim domo, in hac Ecclesia dico, non sunt enim. Intuere igitur et attende cum omni cautela tantummodo vasa diversa aurea et argentea, vel tibi ipsi, ut scias distribuere unicuique parti quod ignea et fictilia, sed et artificia quam plurima convenit carni quidem victum et vestitum, animæ et diversa 26. Habet namque domus Dei, quæ est vero doctrinam pietatis, conversationem severam Ecclesia Dei vivi 27, venatores vel captores; habet et gravem, exercitium virtutis, emendationemque viatores, habet architectonas, structores, agrico vitiorum; non pinguedini corporis deservire; ¡as, pastores, athletas, milites, quibus omnibus neque circa carnis lætitiam cursitare. Quoniam commode satis aptabitur brevissimi hujus mandati quidem: Caro concupiscit adversus spiritum, spiri- vigor, ut unicuique et operis diligentiam tribuat, tus autem adversus carnem: et hæc sibi invicem ad- et propositi ac mentis desideria atque incitamenta versantur “, vide ne forte tu in hujus belli con- commoveat. Venator es, et ad capturam a Domino gressione manus accommodans carni, et auxilia ei destinatus, qui dixit: Ecce ego mittam multos ve quam plurima subministrans, potentiam ejus ad- natores, et capient eos supra omnem montem”? versus spiritum erigas, et meliorem tui partem Attende ergo tibi diligenter, necubi te venatio Do deteriori facias esse subjectam. Sicut enim stateræ mini effugiat, et evadat, quominus verbo veritatis momentum si in unam partem depresseris, leviorem capias et offeras Domino ad salutem eos qui, erro sine dubio alteram facies: ita in hoc animæ et ribus decepti nequitiæ, feri ac palabundi per as corporis jugo, cum in unam partem propensior pera quæque peccatorum et devia pervagantur. exstiteris, clara erit alterius et manifesta dimi Viator es, talis qualis ille qui orat ad Dominum nutio. Quis enim dubitat, cum corpus luxuria fluitat Dirige gressus meos in semitis tuis, ut non morean carnibusque distenditur, ignavum et obtusum tur vestigia mea "? Attende tibi, ne forte erres eflici mentis vigorem? Si vero anima florentioribus a via, ne declines in dexteram neque in sinistram, virtutis exercitiis imbuatur, et meditatione melio- sed via recta, via regali incede. Architectus es? rum ad culmen propriæ magnitudinis erigatur, Attende tibi ut fundamentum fidei quod est Chri fatiscere corporis statum, et commoda infirmitate stus Jesus, cum omni diligentia jacias et cautela. marcescere facit. Et hoc indicans beatus Apostolus Structor es? Vide quomodo ædifices; ne ligna et dicebat Nam si is qui foris est homo noster cor- fenum, ne stipulam vel paleas, sed argentum et rumpitur, sed qui intus est renovatur de die in aurum et lapides strue pretiosos 30. Pastor es? diem 28 Attende tibi, ne quid te prætereat corum quæ ad pastoris studium ac diligentiam pertinent. Si au tem quæ sint ista perquiris, ausculta. Quod erra vit converte et revoca, quod attritum est colliga, quod ægrum est sana. Agricola es? Attende tibi, ut diligenter circumfodias infructuosam ficum, et adhibeas stercoris squalorem, et totum facias quid. quid spectat ad fructuosum eventum. Miles es? At tende tibi, uti ne militans Deo implices te negotiis sæcularibus, ut placeas ei qui te probavit: sed Collabora Evangelio, ut milites in illis bonans militiam ", dimicans adversus spiritus nequitiæ et adversus principes et potestates, adversus mundi hujus rectores tenebrarum 33. Tum deinde etiam adversus vitia carnis assume scutum fidei, et omnia 4. Hoc ergo idem præceptum et infirmioribus utile est, et robustioribus commodum. Nam et in infirmitatibus medici ægris præcipere solent, ut sibi attendant, et nihil omnino contemnant quod ad medelam possit adhiberi. Similiter ergo et me dicus animarum nostrarum Sermo divinus, animæ ex peccatorum acerbitate languenti, magnifice bre vissimi hujus præcepti succurrit auxilio, dicens Attende tibi, id est, ut si quando forte deliqueris, secundum magnitudinem delicti etiam remedii et emendationis cura pensetur. Grande alicui pecca tum et grave commissum est, grandi sine studio confessione indiget pœnitentiæ multis et amaris lacrymis, intentis pernoctatisque vigiliis, jugibus continuatisque jejuniis. Si leve est delictum, et par commissi sit similis pœnitentia. Tantum at tende tibi, ut intelligas et agnoscas et sanitatem animæ et languorem. Multi enim, dum sibi non at tendunt, ægritudines graves et insanabiles pati se nesciunt, et ne hi quidem ipsi sentiunt quod ægro tant. Propter quod magna est præcepti hujus utili tas, per quod et ægris cura suggeritur, et sanis perfectionis demonstratur integritas. Unusquisque autem nostrum qui in discipulatum nos verbi Dei mancipavimus, unius alicujus operis ministerium Galat. v. 17. 23 Cor. IV, 133. 30 | Cor. 111, 12. 38 11 Tim. 11, 5. arma spiritus, quibus indutus possis resistere ad versus ignita jacula diaboli *. Athleta es? Attende tibi, ne quid adversus leges athleticas geras, quia nemo coronatur, nisi qui legitime certaverit 35. Imitare Paulum, qui sic currit ut comprebendat, et sic luctatur non quasi aera verberans, sed mace rat corpus suum et servituti subjicit, ne forte aliis prædicans, ipse reprobus inveniatur 36. Evigila ergo et tu, et indesinentem oculum ad considerandas adversarii astutias gere. Si curris, 720 sic curre ut comprehendas, ea quæ retro sunt obliviscens, et ad Ephes. vi, 12. 16. 26 II Tim. 11, 20. 27 I Tim. III, 45. 38 Jerem. xvi, 16. Tim. 11, 4. "I fim. 1, 8; 1 Tim. 1, 18. Cor. IN, 39 Psal. 3* ibid.

ea quæ in ante sunt extendens ". Si colluctaris, ad- ipsum perscrutari; si vita tua secundum normain versus invisibiles adversarios pugna. Talem te esse vult hujus præcepti sententia, nihil remissum, nihil somno et ignavia præpeditum, sed sollicite et vigilanter cuncta circumspectantem; prudentem te esse vult in consiliis, in actibus strenuum. At tende ergo tibi. dirigitur mandatorum, si conversatio tua omni culpa vacat. Attende ergo et circumspice teipsum; non eorum qui extra te sunt culpas et peccata di numeres, nec sollicite disquiras sicubi maculæ ali quid in proximo reperias, secundum Pharisæum illum tumidum et jactantem, qui stabat seipsum justificans, et exprobrans ac despiciens publica num; sed teipsum discutere ac judicare non ces ses; ne quid in cogitatione deliqueris, ne quid sis prolapsus in lingua, dum incauta loquacitate præ. venit et præcurrit sermo consilium; ne quid etiam in actibus tuis et manuum opere commiseris, quod vel avaritiæ, vel iræ, vel libidini ministratum sit. Si hæc intra temetipsum semper discutias et in 5. Deficiet me tempus in singulis quibusque pro ducendis quæ in opus Evangelii edocentur, hujus præcepti virtute. Attende tibi, ut vigiles ad omnia, ut nihil te in consiliis prætereat; observare præ sentia, futura prospicere, quæ in manibus sunt commode dispensare, quæ sperantur fideliter ex spectare; ne forte præsentibus jactanter te et ina niter perfrui putes, sicut nonnulli leves et insta biles juvenes vana cogitatione mentis inflati, si quiras, multa invenies quæ intra te debeas emen quando forte per silentium temporis et nocturnam quietem, falsis imaginibus per cogitationem mente conceptis, describunt semetipsis excelsas digni tates, præclara conjugia, liberorum felicitatem, prolixam senectutem, obsequia subjectorum, clien tium famulatus, et cum in re nihil sit, vanæ cogi tationis tumore supra omnes homines efferuntur ingentes domos intra momentum struunt, eas subi tis et mente sola conspectis facultatibus replent, immensa terrarum spatia et agros uberes occupant, et tanta possessionum jura defendunt, quanta nu tus vagæ mentis incluserit; sed et fructum earum structis latius horreis vanitatis recondunt. Addunt nihilominus greges, armenta, servitia, magistratus, regna etiam ipsa et imperii fastigia alta præsumunt; gerunt bella, movent classica, tropea statuunt, ducunt triumphos, et per totius regni curas inani sollicitudine debacchantur; ita ut in manibus te nere omnia, et nusquam comparentibus tanquam præsentibus se perfrui arbitrentur. Proprius est iste languor otiosæ et desidis animæ, videre somnia vigilantem. Quam dissolutionem mentis et inflam mationem cordis et cogitationum præsecans et re stringens Sermo divinus, saluberrimi præcepti hu jus auctoritate succurrit, dicens: Attende tibi, id est, ne ea quæ nusquam sunt cogites, sed ut præ sentia et quæ palanı sunt diligenter expedias. Ar bitror autem etiam illud vitium resecare volens legislator, mandati hujus adjutorium protulit, quo niam facile est unicuique curiosius aliena perqui rere, quam propria et domestica procurare. Ne ergo hoc accidat, desine, inquit, mala aliena discu tere; desine de aliorum actibus tua perstrepere et concelebrare convivia; desine poculis tuis aliena probra miscere, et inter epulas tuas alterius vitæ innocentiam lacerare. Noli ergo attendere alienis languoribus; sed attende tibi ipsi: hoc est, ad per scrutationem tui converte oculos animæ tuæ, qui multi secundum verbum Domini festucam in oculc fratris vident, trabem vero quæ in suo oculɔ est non considerant ". Tu ergo nunquam cesses temet dare, pro quibus debeas penitudinem gerere. Et tanquam homo si quid tale repereris, dic sicut pu blicanus ille dicebat: Deus, propitius esto miki peccatori ". Attende ergo tibi ipsi. Hic tibi sermo etiamsi in rebus prosperis degas, et omnis tibi vita secunda felicitate succedat, utilis semper et ne cessarius apparebit tanquam bonus et fidelis con siliarius, commonitiones vitæ suggerens melioris. Si vero adversis et tristibus urgearis, et hæc tibi in tempore necessitatis commonitio suggeratur, ma ximum illico remediorum solatium dabit, ut neque in prosperis arrogantius extollaris, neque in adver sis mollius et remissius resolvaris. Divitiis flores et polles, et illustrium proavorum consulatibus in tumescis? patriæ parentum nobilitate te jactas? pulchritudine corporis erigeris et decore? honori bus extolleris, et asseclarum fulciris obsequis? Tum maxime attende tibi ipsi, et memento quia mortalis es, et quia Terra es, et in terram ibis et quia potest et ad te dici: Stulte, hac nocte aule rent abs te animam tuam, et quæ præparasti cu jus erunt "? Intuere eos qui ante similis poten tiæ dignitatibus effulserunt. Ubi sunt? quid agunt? ubi fasces eorum? ubi magistratus? ubi diversa rum infulæ dignitatum? ubi denique eloquentissi mi rhetores, et vehementissimi oratores? ubi qui crebros conventus orationum suarum favoribus concelebrabant? ubi popularis aura? ubi exquisita equorum præparata certamina? ubi denique st trapæ? ubi reges? ubi tyranni? Nonne omnia pul vis et cinis est? Nonne omnia antiquæ fabulæ, su perfluaque narratio est? Nonne in perexiguis ossi bus angustæ vasculo urnæ conclusis, omnis me moria eorum continetur? Denique intuere et in spice eorum sepulcra, si potueris discernere, quis ibi servus quisve sit dominus, quis pauper quisve dives. Discerne ibi si potes plebeium a rege, virum fortem ab imbecilli, decorum ab informi. Si ergo horum omnium memor fueris, nulla tibi orietur elationis occasio, sed semper memor eris tui, si præ cepti memor attenderis tibi. ** Philipp. 11, 13. 88 Matth. vil, 3. * Luc. xvIII, 13. Gen. III, 19. "Luc. XII, 20.

KUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ IN DEUT. XV, 9. 6. Quod si ignobilis es et obscuro loco natus, curarum morsibus effugantur. Non te contegunt aurata laquearia; sed cœlum te contegit ineffabili fulgore stellarum depictum. Hæc quideın quantum ad communem humanitatis attinet vitam; accipe vero majora. Propter te Deus in hominibus, Spi ritus sancti distributio *, mortis oblatio, resur rectionis spes. Propter te divina præcepta homi nibus delata, quæ te perfectam doceant vitam, et iter tuum ad Deum per mandatorum tramitem dirigant. Tibi panduntur regna coelorum, tibi coronæ justitiæ præparantur; si tamen labores et ærumnas pro justitia ferre non refugis. 7. Et si attendas tibi, horum plura invenies et majora, nec deficies animo ad ærun:narum præsen tium tolerantiam, dum ad futura præcepti hujus eruditione sustolleris. Sed ne illa quidem parte te incommonitum præteribo. Si quando te, id est, mentem tuam, iracundia exasperat, et stimulis immorantis ægritudinis intumescis, cum rabidus dentium stridor, genarum pallor, tremor labiorum, cum totus denique ferinos motus agis, si attendas tibi, id est, si recorderis præcepti, iracundiam quidem velut equum indomitum et ferocem, divini sermonis ictum verberibus, continuo coercebis linguam vero protinus ab insolentia refrenabis, et manus nequaquam ad ultionem irritantis extendes. Si quando vero obscenæ concupiscentiæ illecebro sis animam suggestionibus vexant, et præcipitem eam in luxum libidinis rapiunt, si attendas tibi, et recorderis hujus præcepti, invenies quia præsens ista dulcedo libidinis ad finem amarissimum ver git, et iste qui nunc carni nostræ incubat luxus, generabit ex se pervigilem suppliciorum vermem perpetua ultione conscientiam fodientem. Sed et calor iste desiderii carnalis fervorque libidinis temporalis, æternos gehennæ ignes et ultricium flammarum perpetua promulgabit incendia. Ilis cogitationibus mente conceptis, libido quidem peni tus effugata discedet, admiranda vero quædam quies et tranquillitas animæ reparabitur velul si inverecundarum protervarumque tumultus ac stre pitus famularum per adventum et præsentiam gra vis ac verecundæ dominæ comprimatur. Attende igitur tibi, et intellige quod animæ tuæ pars quidem pauper ex pauperibus procreatus, non domo gau dens, non patria, invalidus viribus, quotidiano quoque indigens sumptu, vivens sub potentum co laphis, cúm timore omnibus ac tremore subjectus, cunctisque humilitate paupertatis expositus, sicut ait, Pauper non suffert minas *, non ergo in te metipsum despicias et desperes, neque quia nihil tibi in præsenti vita magnificum præsto est, omnem tibi abscindas et amputes spem bonorum; sed re voca animos 721 tuos ad ea quæ jam tibi bona indulgentia divina concessit, et ad ea nihilominus erige mentem tuam, quæ futura in posterum re promisit. Considera ergo primo omnium quod home es, id est, solum in terris animal ipsis divi nis manibus formatum. Nonne sufficeret hoc solum recte et integre sapienti ad magnum summumque solatium, quod ipsius Dei manibus, qui omnia reliqua præcepti solius fecit auctoritate subsistere, homo fictus es et formatus? Tum deinde quod cum ad imaginem Creatoris et similitudinem sis, poles sponte etiam ad angelorum dignitatem cul menque remeare. Animam namque accepisti intel lectualem, et rationalem, per quam Deum possis agnoscere, et naturam rerum conspicabili rationis intelligentia contemplari; sapientiæ dulcissimis fructibus perfrui præsto est. Tibi omne cedit ani mantium genus, quæ per convexa montium vel prærupta rupium aut opaca silvarum feruntur; omne quod vel aquis tegitur, vel præpetibus pennis in aera suspenditur. Omne, inquam, quod hujus mundi est, servitio et subjectioni tuæ liberalis munificentia Conditoris indulsit. Nonne tu, sensu tibi rationabili suggerente, diversitates artium reperisti? Nonne tu urbes condere, omnemque earum reliquum usum pernecessarium viventibus invenisti? Nonne tibi per rationem quæ in te est mare pervium fit? Terra, flumina fontesque tuis vel usibus vel voluptatibus famulantur. Noune aer hic et cœlum ipsum atque omnes stellarum chori vitæ mortalium ministerio cursus suos atque ordines servant? Quid ergo deficis animo et deesse tibi aliquid putas, si non tibi equus producitur phaleris exornatus, et spumanti ore frena mandens argen tea? Sed sol tibi producitur, veloci rapidoque cursu melior rationalis est: pars vero irrationalis et ardentes tibi faces caloris simul ac luminis por tans. Non habes aureos et argenteos discos; sed habes lunæ discum purissimo et blandissimo splendore radiantem. Non ascendis currum, nec rotarum lapsibus veheris; sed habes pedum tuorum vehi culum tecum natum. Quid ergo beatos censes eos qui aurum quidem possident, alienis autem pedi bus indigent ad necessarios commeatus? Non recubas eburneis thoris; sed adjacent fecundi cespites viridantes et herbidi thori, florum varie tate melius quam fucatis coloribus Tyrii muricis picti, in quibus dulces et salubres somni nullis * Prov. XIII, v. * Hebr. 11, 4. passibilis. Et illi quidem parti meliori naturaliter præsto est imperare: huic vero inest famulari et obedire rationi. Attende ergo tibi, ne forte patiaris vinctam et dedititiam tradi irrationabilibus passio nibus rationabilem mentem, neque indulgeas ad versum virtutem rationis vitia insolescere, et summam regni in sua jura ditionemque conver tere. Si ergo horum singula quæque diligenti exa minatione consideres, satis superque suflicient itineris vitæ tuæ rectum tibi tramitem demonstrare, qui te absque errore ullo usque ad ipsa cœli regna perducat. Denique, si attendas tibi, non re

quiris ut ex universe creaturæ contemplatione Con- tus, qui omnes vicini et pene sibi cohærentes, ditorem ejus agnoscas; sed in temetipso velut in quodam parvo ac minori mundo deprehendas Creatoris tui sapientiam. Incorporeum namque et incomprehensibilem intelligis Deum, ex ipsa anima quæ in te immortalis est; quoniam quidem neque tua mens principaliter in loco aliquo continetur, sed tantum ex consortio corporis invenitur in loco. Invisibilem esse Deum credes animæ tuæ sub stantia contemplata, quia ne ipsa quidem potest carnalibus oculis intueri. Neque enim color ei ullus aut habitus est, vel forma ei aliqua corporeæ de scriptionis exprimitur; sed ex virtutibus tantum innotescit, atque in operationibus. Et ideo neque in Deo requiras oculorum visum, sed sola mente ac fide ad eum conversus, intellectualem de co sensum atque intelligentiam conspice. Admirare quoque opificis sapientiam, quomodo animæ tuæ virtutem consortio corporis modulatus est, ita ut per omnes ejus partes infusa duceretur, et quam plurimum inter se membra distantia ad unam con sonantiam concordiamque 722 constringeret. Intuere ergo et attende quæ sit ista virtus animæ quæ ab ea traditur corpori, membrisque diffundi tur, quive rursum sit qui a carne ad animam redit ac redundat affectus; vel quomodo vitam quidem suscipit corpus ab anima, recipit vero ani ma dolores mœroresque de corpore. Require quæ sint ejus receptacula memoriæ, qui eruditionis litterarumque thesauri; quomodo non oblitterantur ea quæ prima didicimus, additamentis novorum augmentisque recentium sed manet uniuscujus que disciplinæ inconfusa distinctio, velut æreis quibusdam tabulis cordis et libris mentis incisa quomodo anima cum ad carnis vitia dilabitur et declinat, propriæ virtutis perdit decorem, el quomodo rursum dedecore abjecto nequitiæ, et virtutis institutionibus expurgata, ad Creatoris imaginem ac similitudinem reformatur. brevibus tamen dirempti spatiis, in nullo suis usi bus invicem officiisque præpediunt vel obsistunt. Oculi quidem excelsiores, speculæ sortiti sunt lo cum, ut parva superciliorum prominentia superad dita in rectum tenderetur obtutus, et universorum consideratio facilior eis et moderatior fieret. Aures vero quibusdam inæqualibus anfractibus adaperta, icti æris sonum distincta modulatione suscipiant. Opus etiam hoc miræ et inæstimabilis sapientiæ Dei, ut vocem quidem extrinsecus nullo vetante suscipiant, quinimo et dum per inflexos anfractus ducitur, magis sonora reddatur; nihil tamen aliud extrinsecus incidere inflexionum ipsa obje ctacula patiantur, quod impedire possit auditum. Jam vero si linguæ intueris naturam, quomodo quidem mollis est, et motu perfacilis, ita ut ad omnem verbi usum quamlibet variis et diversis motibus absque ullius rigoris difficultate deser viat; sed et dentium murus simul et vocis organo ministerium præbens, dum linguæ ipsi validissima exhibet circumvallationis obstacula, simul et cibis ministret molendo per alios, per alios incidendo. Et ita per hæc omnia cogitationem tuam trahens, competenter ac pie considera. Illud quoque quod aeris spiritum pulmone revocamus, calorem corde servamus; digestionis membra perpende, sanguinis per venas meatus. Ex his omnibus investigabilem Dei sapientiam cernens, tu quoque cum Propheta stupens et admirans exclama: Amirabilis facta est scientia tua ex me ". Attende ergo tibi, ut possis attendere Deo. De eo quod scriptum est in Evangelio *: ‹ Cujusdam divilis fructus uberes ager attulit, › etc. 1. Duplex est tentationum species. Aut enim tribulatio cor vexat humanum, et sicut aurum in camino per patientiam probatur unusquisque et agnoscitur aut interdum etiam ipsa vitæ prospe ritas ad tentationem cedit hominibus. Similis nam que ejusdemque ignaviæ est in adversis humilem ac miserabilem fieri, et prosperis insolentem ef. ferri. Exemplum sane quod non debemus animo dejici in adversis, habemus magnificum Job, incli 8. Attende si videtur, post hanc animæ cousi derationem, quid etiam ratio in se naturæ corpo reæ generat, et admirare quam dignum rationabili animæ admirandus opifex construxit hospitium. Rectum inter omnes animantes finxit solum corpus humanum, ut ex ipso habitu videas et cognoscas, nari in tristibus penitus nescientem; qui omuem quia supernorum tibi est cœlestiumque cognatio. Omnia namque quadrupedia prona et ventri obe dientia ficta sunt: homini vero intuitus erectus ad coelum datus est, ut non ventrem spectet, neque infra ventrem positis vitiis vacet, sed omnem ha beat impetum vel conatum ad superioris viæ cur sum. Nam idcirco etiam caput in summo culmine totius humanæ fabricæ situm est, et in ipso quod præclarius est in bomine sensus isti corporei insti tuti sunt; id est, visus, auditus, gustus et odora ** Psal. cxxxvIII, 6. "Luc. XII, 16 sqq. Exstat Græce tom. II [III], p. 43. diaboli violentiam velut torrentis cujusdam adver sum se turbinem venientem, immobili corde et inconcussa mentis vivacitate suscepit; tanto cla rior ex tentationibus factus, quanto difficiliora et periculosiora ei sunt ab inimico intenta certa mina. Exempla vero eorum qui per secundos vitæ successus prosperitatesque tentantur, multa quidem habemus et alia; non minus tamen ejus qui de Evar gelio recitatus est divitis, qui alias quidem premebat reconditas divitias, alias inani spei inaniter præ

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ IN LUC. XII, 16. gustatur ex abundantia, constringitur et coarcta tur ex opulentia. Infelix in præsentibus bonis, in felicior in futuris. Et, ut vides, ager ei non tam reditus largiores, quam gemitus attulit graviores. Terra ei non fructuum copiam, sed curarum mo lestiam germinavit; ita ut curis ac mœroribus sti mulatus, egentibus et esurientibus similes perferat cruciatus. Denique et egeni vox ista est, Quid fa ciam? unde cibus, unde vestitus?, Eadem conque ritur et dives. Quid faciam? ubi recondam? lisdem' cruciatibus pro sollicitudine facultatum, quibus pauper pro egestate torquetur. Vides divitem nec opimis copiis posse lætari, sed mentem ejus absu mit ac solvit affluentia dum nullo intellectu huma nitatis admonitus, sentire non potest id sibi abun dare quod aliis deest. Non enim apostolicis {Apo stoli] commonitionibus accommodat aurem suam, ut discat ab eo abundantiæ suæ rationem cum dicit: Ut vestra abundantia fiat ", id est proficist ad aliorum inopiam. sumebat, dum benignitas Dei aviditatis ejus intem- sereatur? quis non infelicitatem ejus doleat? An perantiam non station ab initio nec continuo, ut pullulare cœperat, punit; quinimo et reconditas divitias novis nihilominus et adventitiis opibus cumulat, si forte eum aliquando nimietate ipsa satiatum ad sensum et intelligentiam humanitatis adduceret, animumque ejus per abundantiam sua deret aliquid de indigentibus cogitare. Sed videa mus quid de eo Sermo dicit divinus. Hominis, in quit, cujusdam divitis fructus uberes ager altulit, el cogitabat apud semetipsum, dicens: Quid faciam? Destruam horrea mea, et majora reædificabo. Dicis fortasse Cur ager hominis qui nihil boni opera tur, sic uberes attulit fructus? Ut magis magisque Dei patientia nosceretur, dum ad hujuscemodi ho mines beneficia suæ benignitatis extendit: Pluit enim super justos et injustos, et solem suum oriri fa cit super bonos et malos **. Verum talis illa benigni tas Dei, sicut per nimiam patientiam facultatem conversionis et emendationis mísericorditer im pertitur gratis, sic majora et graviora supplicia coacervat ingratis. Largitus ergo est Dominus im bres uberes agris hominis avari, solem præstitit ad nutriendas segetes, multiplicandasque fruges ut acervos divitis augeret in omnibus moderata temperies. Igitur quæ a Deo præbentur etiam in gratis, ista sunt, terræ fecunditas, aeris temperies, fructuum lætitia, boum subsidia, et omnia quibus anni proventus fecundis successibus adimplentur quæ vero ab homine procedunt, qualia, quæso, sint videamus. Animus angustus, et parum putans omne quod nascitur; cujus abundantiæ deesse semper aliquid computans, tum deinde in huma num propositum impertiendi cuiquam causam nullam idoneam ducens. Vides beneficiis divinis dives 723 quam gratus exsistit? Communis hominis naturæ non meminit. Equum non putat saltem ex superfluis suis aliquid impertiri mandati memor, Nusquam non cesses benefacere indigenti *7. Scriptum non legit nec recordatur præceptum esse. ut Fides et misericordia non deserant te, et ** Con fringe esurienti panem tuum; et quæcunque vel a prophetis, vel a cæteris doctoribus quotidie præ dicantur, dives nec videt, nec audit, nec intelligit, sed horrea quidem diruit, et majora reædificat, ac quid vacans, si tamen vacare potes a divitiarum fructibus largioribus replet. Avari tamen divitis cor et propositum non repletur. Semper enim stu det cumulare vetera novellis, et augmentis præ sentium superare præterita; et dum cumulis sem per crescentibus solitos cupit vincere numeros conditorum, ad inextricabiles istos cogitationis exitus devolutus est, ut nec veteribus cederet, nec sufficeret novellis. Propterea ergo cassæ qui dem ejus cogitationes, sollicitudo vero inutilis et inanis. Quid, inquit, faciam? Quis non talem nii 2. Et quidem mihi videtur talis hæc passio ani mæ similis esse his qui tantum gulæ indulgent, ut disrumpi magis nimio cibo eligant, quam alicui indulgere reliquias. Sed recordare, o homo, quis est qui largitus est tibi teipsum: quis sis in me moriam revoca. Servus es Dei, et dispensatio tibi commissa est Dominicæ facultatis. Recordare ergo quis est qui tibi injunxit officium dispensandi ſa miliam suam. Quid est quod multis prælatus es? Non est utique sine causa quod tibi a bono et justo Deo officium tribuitur largiendi, et aliis necessitas imponitur indigendi. Dispensatorem te igitur con servorum tuorum ex Dominicis facultatibus esse cognosce nec æstimes quod omnia ventri et de liciis tuis terra producat. Quæ in manibus habes commissa tibi magis quam concessa cognosce. Parvo tempore aliquantum super his lætaris: et abuti eis voluptuosius delectaris. Cum vero hæc pariter cum vita nostra defluxerint, rationem di spensationis nostræ evocamur a Domino reddituri. Hic mihi paulisper indulge, quisquis es, qui divi tiarum dispensator es in hoc mundo; et te in illo terribili Dei judicio tribunali astantem, paululum sollicitudinibus, intuere; cum interrogari cœperis commissas tibi opes cum quibus indigentibus di visisti quibus necessitatem patientibus subve nisti; quos de carceribus, de vinculis, de gladio, profusa pecunia liberasti: quibus pupillis pater, cui viduæ vir, castis provisionibus exstitisti? Pe cunia mea, fructus mei, quid apud te operis, quid utilitatis habuere? Tu ad hæc sine dubio respon debis Omnia simul reposita et recondita clau stris validissimis et signaculis tutissimis commu Matth. v, 45. 47 Prov. 111, 27. 48 ibid. 3. " Isa. LVIII, 7. 301 Cor. vii, 14. Ironice gralus.

nivi: nulli quidquam tribui; quinimo et ad custo- humanæ vitæ subsidia? Scriptum non legis: Me dienda ea vigilias meas addidi, curas impendi, sollicitudines tribui. Sed stulto consiliario usus es temetipso. Deliberans enim ais: Quid faciam? Consequens utique erat, de talibus deliberantem dicere Aperiam horrea mea, et replebo esurien tes animas pauperum, patefaciam quæ recondita sunt, et invitabo indigentes ac relevabo afflictos. Imitabor beatum Joseph, et humanitatis voce proclamabo, Si quis indiget panibus, veniat ad me, ut gratiam quam Dominus indulgentiori li beralitate largitus est, communem cum omnibus faciam: velut ex communibus ergo fontibus hau riat unusquisque quod sufficit. Sed tu nihil tale non solum proloqueris, verum ne cogitas quidem quiuino hominibus quidem divina invides beneficia, tuam vero ipsius animam malignis consiliis crucias et affigis, et cogitas abundantiam Dei humanam facere penuriam. Aderant etiam qui animam repe terent, qui pignus hujus vitæ revocarent: et ille adhuc ad animam de opulentia loquebatur, et hac nocte auferendæ a se animæ dicebat: Anima, habes bona multa in annos multos: manduca et bibe et epulare. Sed vide dispensationem justi judicii Dei. Indulget ei prodere ac proferre omnia consilia sua, publicare sententiam suam, ut et ipse dignam tali mente ac veto condemnationis sententiam ferat. Quod utique propterea scriptum est, non tantum ut quid ille passus sit nosceremus: sed quomodo nos effugere debeamus ne similiter con demnemur. 3. Quod si dificile tibi putas, o homo, magnifi centiam divinæ largitionis imitari, imitare terram. Si levare sursum oculos non potes, saltem ea quæ deorsum sunt et in pedibus intuere. Afſer etiam tu fructum sicut terra: noli esse deterior insensibili elemento. Illa enim fructus quos affert non suis usibus vindicat, sed tuis ministrat obsequiis; tu vero fructus illius solus invadis, et tibi soli con cludis. Quod si te in tantum aviditatis morbus astringit, ut tua velis facere omnia, accipe et ad hoc salutare remedium. Beneficium largientis præ benti magis permanet quam suscipienti; nam mi sericordia quidem ad indigentem pervenit, gratia vero multiplicatæ mercedis permanet tribuenti. Esurienti dedisti panen, ille quidem pastus est et refectus; sed ad te redit quod dedisti cum fructi bus et usuris. Quod si id difficile putas, considera frumentum quod seminatur in terra, si non ad seminantis potius quam ad suscipientis lucrum cedit. Ita etiam cibus dum tribuitur indigentibus, cum multo fenore divinæ gratiæ retribuetur in posterum. 724 Sit ergo tibi finis agriculturæ hujus initium cœlestium sationum. Seminate enim, inquit, vobis ad justitiam*. Quid ergo afflictaris? quid temetipsum excrucias, luto et lateribus concludens kus nomen bonum super divitias multas”? Si ergo et tu gloriam ex divitiis quæris, cognosce quia melius est mille filiorum quos per misericordiam filios acquisieris patrem vocari, quam mille aureo rum dominum dici. Facultates namque relinquen tur hic, etiamsi nolumus; bonorum vero operum conscientia nobiscum pergit ad Dominum. Et con sidera quanta tibi nunc erit gloria, cum te omnis populus qui ex promptuariis tuis pastus est et re fectus, pro tribunali magni illius et justissimi Judicis caterva constipante circumdabit, et pasto rem te suum ac tutorem pium et misericordem pa trem omni gratiarum voce testabitur. Quod si magistratus in theatris, mimis et athletis, et gla diatoribus, aliisque hujusmodi generibus homi num, totum patrimonium suum largitur ac pro digit, ut unius horæ favorem vulgi acquirat, nihil sibi ulterius profuturum, tu dubitas et cunctaris munificus esse in hujuscemodi largitionibus, in quibus judex residet Dominus, faventium et accla mantium vulgus est angeli, ubi omnes qui a sæculo fuerunt sancti, laudatores et prædicatores tui sunt; ubi laus et favor non simul cum die cessat, sed cum sæculis permanet; ubi corona tibi non auri, sed justitiæ dabitur, ubi non honorem unius urbis, sed cœlorum regna mereberis? Et hæc omnia con quiruntur per misericordias pauperum, dispensa tiones indigentium, in quibus cibi corruptibilis pretio, incorruptibilem regni coclorum gloriam æternamque mercaris. 4. Veni ergo, si videtur, si horum quæ dicimns apud te fides vera est, divitias nostras consulte et utiliter disponamus, præparemus nova et præcla rissima munera. Edamus primam candidam in ve stitu et indumentis nudorum; secundam vero non minus nobilem, fessas et pereuntes fame animas reparemus. Circumeamus urbem et requiramus 208 qui nec ad misericordiam quidem poscendam per debilitatem venire potuerunt, præstemus sumplum, quæcunqne sunt necessaria largiamur. Nec te pi geat visitare ægrum, requirere clinicum. Memento quoniam et nos cum decumberemus in grabato no stro **, cum essemus debiles, et non possemus ipsi per nos ire ad Deum, Deus ipse venit ad nos. Misit enim Filium suum in similitudinem carnis pec cati, qui nobis attulit cibum seipsum. Ipse est enim panis vitæ qui de cœlo descendit, et dat vi tam huic mundo". Et quo ore, quæso, qua impu dentia panem de cœlo accipientes, nos panem de terra non damus fratribus? Quod si adhuc nohis sufficit copia patrimonii, edamus etiam illam no vissimam, sed non minus favorabilem editionem eamus ad carceres, requiramus vinctos, humanis miseriis et angoribus condoleamus. In his enim omnibus tibi Christus occurrit, qui cum sit incom * Joan. 81 Gen. XLVH, 16. 82 Osc. x, 12. 5² Prov. xxII, 1. ❤oan. v, 8-12. 55 Rom. vi,

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ IN LUC. XII, 16. prehensibilis secundum deitatis naturam, inve- et immobilis, inutilior et corruptior fiet? Ita et nietur tamen abs te per opera misericordiæ; ipse enim dixit: Quia esurivi et dedisti mihi manducare sitivi, et dedisti mihi bibere: nudus fui, et vestisti me æger fui et in carcere, et venisti ad me ". Vides qualia munera præparat Sermo divinus? Ibi histriones accipiunt, et gladiatores, et perit omne quod perditis datur; hic in istis esurientibus et sitientibus, nudis, ægris et vinctis, Christus se suscipi profitetur. Quid agis, o dives? quid cogi. tas? quid deliberas? Christo esuriente tu horrea qua claudis? imo nec claudis, sed minora destruis, et majora ædificas? Christo indigente vestitu, tuæ vestes a tineis consumuntur? Christo egente, au rum quæris, aurum desideras, aurum recondis, omnia aurum vides, aurum tibi et vigilanti cogi tatio est, et somnia dormienti? Sicut enim ii qui per insaniam mente translati sunt, non jam res ipsas, sed passionis suæ phantasias vident; ita etiam mens avari semel vinculis cupiditatis astricta, semper aurum, semper argentum vi det, semper reditus computat: gratius aurum intuetur quam solem videt, ipsa ejus oratio et supplicatio ad Deum aurum quærit; et vellet atque optaret ut omnia ei in aurum converterentur. De nique quod potest, frumentum in aurum vertere conatur, vinum in aurum mutat, lana ei aurum efficitur. Omnis fructus ejus, omne negotium, omne quod movetur, in aurum vertitur: interdum etiam usuræ arte nequissima ex ipso auro aurum nascitur. Sed quid agis? Nec satietas unquam, nec Buis erit cupiditati. Nam interdum pueris gulæ ni mium deditis indulgemus desideratos cibos avidius sumere, ut nimietate ipsa satiati horrescant, et avertant se de reliquo ab hujuscemodi cupiditate. Avaritia tamen nihil tale patitur, sed quanto plus invenerit, tanto amplius quærit. Sed quid dicit Scriptura divina? Divitiæ si affluant, nolite cor apponere 8. Tu vero fluentes divitias obstruis et concludis, ut intra lacus tuos stagnantes etiam irruptiones operentur. Inde denique est quod nunc etiam horrea tua rumpunt et dejiciunt, paternis non contentæ claustris, et avitos terminos exce dentes. Sed quid dicis? Majura reædificabo. At hoc satis incertum est. Quis tibi reædificandi tempus indulget? Velocius enim tu dejiceris quam illa eri gentur. Verum ille dives habeat, vanæ et malignæ cogitationis finem dignum et term.inum competentem. pecunia si cesset et jaceat, inutilis erit; si mo veatur et operetur, communem omnibus et utilita tem profert et fructum. Mete ergo uberes pecuniæ tuæ fructus, orationes dico pauperum, intercessio nemque sanctorum, qui pro te officiorum tuorum memores, apud justum judicem Deum dignis operum tuorum allegationibus postulent. Caveamus exem plum divitis istius, 725 qui dum præsentes divi tias concludit, et de futuris sollicitudinem gerit, divitiis pariter abreptus et vita, pertrahitur ad tri bunal horrificum, in quo accusatrix quidem ejus assistit ipsa illa quæ et totius vitæ ejus comes ex stitit avaritia; defensor vero et intercessor nus quam ullus apparet: circumspectat namque san ctorum multitudinem divinis tribunalibus assisten tem, et intentis ac sollicitis oculis circumlustrat, si quem forte videat charum sibi et familiarem in hac vita obsequiis suis factum, nec usquam tamen ullum invenit. Nullus est qui dicat, Domine, dignus est cui ignoscas, dilexit enim gentem no‐ stram, et ecclesiam ipse ædificavit nobis ". Nulla viduæ quæ procidentes et flentes rogent per Pe trum, ostendentes vestimenta sua, quæ eis largitus est dives ***. Nullus ergo miserebitur ejus qui non est misertus; scriptum est enim: Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur 60: et iterum, Date, et dabitur vobis, et qua mensura mensi fueritis, eadem remetietur vobis ". Sed ne hoc fortassis adversus eum temere et immerito coa cervare videamur, sermones ipsius percunctemur, et videamus cum ei fructus ager uberes attulisset, quid sentit. Facit saltem hoc, quod utique etiam avaro competebat? oratne Deum et deprecatur, ut fructus ad maturitatem sine læsione perveniant, ne grando verberet, ne turbo vastet, ne procella sub vertat? solent enim et hæc frugibus sæpe maturis incidere. Nihil horum, sed destruere parat horrea, et majora reædificare. 6. Et ipse quidem in corde suo loquitur; sed qui videt in occulto intra se loquentem, audit in cœlis; propterea et inde responsa redduntur. Quæ autem sunt quæ loquitur? Anima, inquit, habes bona multa, manduca, bibe, epulare. Nonne, si dici potest, muti animalis vox ista est? Si enimn suinam animam habuisset, quid ei aliud, quam manducandi et bibendi bona [al. vana] imperare debuerat? Nunc autem totus animalis homo est et Lotus carneus, ut animam suam carnalibus et cor ruptibilibus escis æstimet esse pascendam, et ea quæ in secessum egeruntur animæ præparet ad utendum; cujus utique natura talis est, ut virtuti bus alatur, ut verbo Dei saginetur, ut intellecti bus piis et religiosis disciplinis, atque exercitiis excolatur. Si quid tale babes bonum, hæc bona ad animam defer. Verum tibi, quoniam Deus venter est, et totus servus es carnis, audi dignam te ap ** Psal. Lxı, 41. ³ Luc. vii, 4. "Act. ix, 39. " Matth. v, 7. “Luc. vi, 58. 5. Vos autem, fratres, si mihi auscultatis, rese rate aditus promptuariorum vestrorum, et largior divitiis vestris atque affluentior exitus procuretur, quam dudum fuerat quæsitus ingressus: tanquam auentissimus fluvius ad segetes rigandas multis Lerivationibus trahatur per omnem terram miseri cordiæ vestræ affluentia. Aut nescitis quia et pu teorum aqua, si frequentius hauriatur, et salubrior efficitur et abundantior: quod si otiosa remanserit 87 Matth. xxv, 35 sqq.

pellationem, qua te non hominum quisquam, sed conditis in hunc mundum detuliști? Quando hanc ipse Dominus appellat; ait, enim: Stulte, hac nocle auferetur a te anima tua; et quæ præparasti cujus erunt? Ipsis illis æternis cruciatibus major est stultitiæ nota. Qui enim paulo post erat rapiendus e vita, quæ cogitat? Destruam, inquit, horrea mea. Cui ego respondeo: Et recte quidem, facis; nam vere destruere debes horrea iniquitatis, et ea quæ male ædificaveras manibus tuis ipse subvertere. Destrue promptuaria ex quibus nullus misericor diam consecutus est; dejice ac subrue mammonæ obscura et tetra domicilia. Destruam, inquit, hor rea mea, et majora reædificabo. Quod si et ista re pleveris, quid, quæso, facturus es? Iterum sine dubio destrues, et iterum reædificabis. Et quis f nis hujus stulti laboris et vani? Instanter ædificare et instantius destruere. Si vis ego ostendam tibi horrea jam parata: esurientium pauperum ven tres: in ipsis tuos conclude thesauros. Tales enim tibi thesauri servabuntur in cœlis, in quibus ne que tinea comedit, neque ſures effodiunt et furan เur ". Sed dicis: Cum secunda horrea replevero, tunc dabo pauperibus. Longos tibi promittis an nos, et satis lata vitæ spatia polliceris. Talia ista promissio non futuram continet humanitatem, sed præsentis misericordiæ dilationem. Quid enim nunc misericordiam fieri vetat? Frumenti copia est, tem pus anni prosperum, esurientes præsto sunt den tes, nudi te circumstant gementes, vincti de car ceribus et ægri de lectulis miserabili te et flebili la mentatione circumstrepunt. Tu misericordiam quid in crastinum differs, cum hodie crudelis et immise ricors fias? Audi saltem sapientissimi consilium Salomonis: Ne dicas, inquit, Abi nunc, et redi crastino, et dabo tibi "; non enim scis quid pariat superventura dies". Sed ne hujusmodi mandata suscipias, aures tibi obstruit avaritia. Num te oportebat gratias agere Deo, exsultare ac lætari quod non ipse mendicans alienas circuis fores, sed alii ante tuas januas sedent, a te misericordiam postulantes? Tu vero difficilis es ad præbendum, et contristaris ac declinas ne quis tibi paulo mo lestior-cogente necessitate paupertatis exsistat; quasi non potuisset fieri ut esses unus ex his qui ante januam tuam fame perditi jacent. Et tu qui dem satis digne: nam voto et mente ac proposito pauper es, et totius boni egenus. Cum enim non habeas charitatem, cum desit tibi humanitas, desit fides, desit spes in Deo, cum tibi desit misericor dia, quid te egestuosius? quid te mendicius? Pars tua cum tineis et muribus horreorum tuorum ro soribus erit. Qui utique si talia non videres, si non corrumpi ea cerneres et consumi, quis te persya dere posset aliquid inde largiri? ingressus es lucem, quando de ventre matris exi sti, quibus, quæso, facultatibus, quibusque subsi diis stipatus ingressus es? Adventum tuum in bunc mundum disce ab Apostolo Paulo dicente: Nikil enim intulimus in hunc mundum, sed nec auferre quidem quid possumus. Habentes autem victum el vestitum, his contenti simus 6. Terra communiter omnibus hominibus data est proprium nemo di cat, quod e communi plusquam sufficeret sum plum, et violenter obtentum est. Verumtamen nu dus ex ventre matris existi, nudus similiter rever teris in terram. Et si quidem terræ elementum pu tas fortuito substitisse, impius es, qui ignoras conditorem Deum. Si vero agnoscis beneficium largitoris, gratus esto Creatori, et require apud te metipsum rationem, cur plus tibi quam cæteris præstitit. Nunquid iniquus est Deus, ut nobis non æqualiter distribuat vitæ subsidia, ut tu quidem esses affluens et abundans, aliis vero deesset, et egerent? An idcirco magis quia et tibi voluit beni gnitatis suæ documenta conferre, et alium 726 per virtutem patientiæ coronare? Tu vero susce ptis Dei muneribus et in sinum tuum redactis, ni hil te putas agere iniquum, si tam multorum vitæ subsidia solus obtineas. Quis enim tam injustus. tam invidus [al. avidus], tam avarus, quam qui multorum alimenta suum non jam usum, sed abundantiam et delicias facit? Neque enim majoris est criminis habenti tollere, quam, cum possis et abundes, indigentibus denegare. Esurientium panis est quem tu detines, nudorum vestimentum est quod tu recludis, miserorum redemptio est et ab solutio pecunia quam tu in terram defodis. Tanto rum te ergo scias invadere bona, quantis possis præstare, si velis. p 8. Bona quidem sunt, ais, verba, sed melius est aurum. Nihil mirum, nam si quis cum impudicis de pudicitia loquatur, et scorta vituperet et expro bret, ii animi quibus libido dominatur, ex ipsa commonitione ad impudicitiam multo acrius ac cenduntur: sed tibi iterum ante faciem adducam ipsas futuri judicii Dei formas, ut intelligas quales tibi gemitus recondis. O quam multi pretii tibi in die judicii sermo ille videbitur, de quo superius diximus, qui ait: Venite, benedicti Patris mei, per cipite regnum quod vobis præparavit Pater mens a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis miki manducare: sitivi, et dedistis mihi bibere: nudus ſui, el operuistis me ". Qualis tibi rursum borror, qualisque sudor, qualesve tenebræ supervenient audienti condemnationis illius sententiam qua di citur Discedite a me, maledicti, in tenebras exte riores, quæ præparatæ sunt diabolo et angelis ejus. Esurivi enim, et non dedistis mihi manducare: si livi, et non dedistis mihi bibere: nudus fui, el non cooperuistis me". Neque enim in his verbis, is qui xxv, 4. 61 Tim., 7, 8. 66 Matth. xxv, 54-36. 7. Sed dicis Quid injustum est, si cum aliena non invadam, propria diligentius servo? O impu dens dictum! Propria dicis? Quæ ex quibus re "Matth. v, 20. ibid. 41-43. 68 Prov. II, 28. ** Prov

aliena invasit, arguitur; sed is qui non communi- invidi feriunt, et eo sævior est vis doloris, quo ter usus est his quæ habuit, condemnatur. Nos quidem quod utile credidimus, commonuimus. Si quis autem obedire vult divinis præceptis, non ignorat quæ sit repromissionum merces. Qui vero obedire non vult, et negligit, manifesta est ignis æterni comminatio, cujus opto vos inexpertes ef fici et alienos, et effugere poenas impiis repromis sas; facientes illud quod scriptum est, ut redem ptio animarum vestrarum sint divitiæ vestræ, et ad præparata pergatis regna cœlestia, per eum qui vos vocavit Christum Jesum Dominum nostrum, cui glo ria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. De invidia 1. Bonus est Deus, et dignis largitur quæ bona sunt. Malus est diabolus, et malitiam quam semel ipse concepit, hanc etiam hominibus docet: et sicut proprium est boni Dei liberalitas et largi tio, ita proprium est diaboli livor et invidia. Et ideo observenus, fratres, vitii hujus incursum, ne forte participes operum diaboli efficiamur, et pari cum eo sententia condemnemur. Si enim qui elatus est, et superbus, in judicium et in laqueum incidit diaboli: quanto magis invidus pœnain diaboli et sententiam non evadet? Nihil igitur humanæ ani mæ invidiæ malo perniciosius accidere potest. Quod malum lædit quidem parum quid etiam eos in quos intenditur, gravius vere et perniciosius eos a qui bus procedit, affligit. Sicut enim ærugo ferrum, ita invidia illam ipsam animam in qua est, interi mit et consumit; et sicut aiunt viperas dilacerato et exeso illo ipso materno utero quo conceptæ sunt nasci, ita et invidiæ natura illam ipsam ante om nes qua concepta est, vel ex qua generatur, ani mam consumit et perdit. Tristitia namque et mœ ror quidam de prosperitatibus proximorum est invidiæ vitium; et ideo nunquam deesse potest in vido moeroris occasio. Si ager proximi opimis fructibus lætus sit, si abundet successionibus fa cultatum, si lætetur animo et prosperitatibus gau deat, hæc omnia velut pabulum quoddam est et nutrimentum languoris invidiæ. Nec differt homine nudo eo qui potest telis undique incursantibus transfodi. Si virum fortem videat et robustum, unum istud vulnus est invidi. Decorum alium videt, et forma præcipuum; aliud istud lividi telum est. Virtute animi clarus est quis et prudentia cæteris eminens; sermonis quoque prolatione ac virtute magnificus: secat hoc quoque maxime invidum, et interna mente discruciat. Alius augescenti bus divitiis suis consulte utitur, et censum sibi a Deo datum communem cum indigentibus facit, misericordia clarus efficitur, et in omnium laude humanitatis beneficus celebratur: omnia hæc cor Græce exstat tom. II [II], p. 91. eum ne proferre quidem ac publicare potest: sed est quidem semper in gemitibus et mœrore ac mente confusus, et totus malo vitii grassantis ab sumitur, nec interrogatus tamen potest indicare languorem. Erubescit enim enuntiare in publicum quia tabescit invidia, quia amici bonis et succes sibus proximi ipse consumitur, quia fratris bona sua mala sunt. Hæc enim dicturus est sine dubio, si velit quæ vera sunt dicere. Verum, quoniam erubescit horum aliquid confiteri, recondit et celat intrinsecus morbum ipsa ejus interna viscera con sumentem. Neque ergo medicum languoris sui assumere, neque remedii aliquid invenire potest, cum præcipue omnes Scripturæ repletæ sint verbi divini medicamentorum, quibus possint ista cu rari. 2. Sed inde quidem remedium non requirit. Unum autem sibi solum remedium putat, si forte ei cui invidet infaustum aliquid accidat, si aliquis lapsus occurrat. Hoc tantummodo ad languoris sui reme dium ducit, si eum qui paulo ante clarus ac bea tus habebatur infelicem videat ac defectum: tunc jam et amicus efficitur, tunc et fletus suos sociat, tunc et lacrymas mutuatur, cum eum cui invidebat flentem viderit et lugentem. Et gaudere quidem cum gaudente non pertulit, nunc vero gaudio flet cum flente. Non enim humanitatis tanquam com munes casus mortalium miseratur, nec ut abster gat animo prioris vitii maculam, sed ut gravioremi lapso sensum doloris infligat. Si forte accidat filii orbitas, tunc amplius in defuncti laudibus commo rátur, et mille præconiis magnificat puerum, ut vultu decorus, ut acer ingenio, ut ad omnia aptus et commodus; 727 et laudat ipse defunctum, cu jus viventis laudem ne ab aliquo quidem prolatam ferebat audire. Sed in hoc ipso cuin laudat, si vi deat etiam alios vel similia vel etiam præstantiora sentire, continuo conversus morbum demonstrabit invidiæ. Miratur et laudat divitias, sed post rui nas, decorem vultus et corporis robur in languoris macie et tabo ægritudinis prædicat, et in omnibus inimicum se præsentium servat, amicum vero per euntium. 3. Quid igitur hoc morbo tetrius? quid humanæ vitæ perniciosius? quid tam naturæ inimicum? quid tam Deo ipsi adversum? Nec mirum, nam et ipsum malitiæ principem diabolum adversum humanum genus nihil aliud quam invidiæ morbus accendit. Per hanc namque stimulatus, etiam Deo ausus est repugnare. Etenim adversum Deum indignans pro his donis quæ homini concesserat, quoniam in ipsum Deum nihil poterat, homini quem diligebat perniciem mortemque molitus est. Eadem nihilo minus etiam primus diaboli discipulus perpetravit, ab ipso et invidiæ vitium et homicidii opus edo ctus, socia sibi et cognata crimina, quæ etiam

sam, Saul malitia vel crudelitas manifestius declaratur Nihil ergo his inimicitiis difficilius, quæ ex invidiæ amarissimo fonte descendunt. Quoniam quidem hi qui ex aliis occasionibus inimici sunt, si alter forte aggrediatur alterum beneficiis vincere, continuo ferocitas mitigatur; in invidum autem si beneficia conferantur, multo amplius inflammatur; et quanto plura fuerit consecutus, tanto majoribus incendiis conflagrabit. Magis enim irascitur et dolet, quod ab eo boni aliquid consequitur, quem nolit quid quam boni vel habere vel posse præstare. Quam feram belluam, quos venenatos serpentes mores isti non superant? Canes beneficii memores videas; leones cæteræque feræ mitescunt et vincuntur ad tur. sanctus Apostolus velut a se invicem indissociata quidem et misericordia David magis clarescit, et simul pariterque commemorans, dicit: Pleni in vidia, homicidiis “. Quid est ergo quod in hac parte egit diabolus, ob honorem qui a Deo datus est homini, et continuo incensus invidia est, ut interimeret eum qui fuerat honoratus a Deo? Sine dubio ut ad eum redundaret injuria, qui præsti:e rat gratiam. Verum, quoniam adversus Deum ipse pugnare non poterat, adversum fratrem pugnare bominem docuit. Fugiamus ergo, fratres, vitii hu jus causam, quæ prima adversari Deo docuit, quæ parricidii exstitit mater, quæ naturæ jura confudit, quæ ignorantiam consanguinitatis invexit. Quid enim contristaris, o homo, cum nihil mali per pessus sis? Quid impugnas eum qui tibi videtur in bonis degere, cum te in nullo defraudaverit? gratiam: soli invidi beneficiis gravius inflamman Quid si aliquid etiam tibi profuit, nihil videris aiiud agere quam tuimetipsius bonis et utilitatibus invidere. Talis erat et Saul, qui beneficia David ad occasionem persecutionis cjus accepit. Primo quidem quod per spiritualem illam citharam divi nitus modulatam, et plectro sancti Spiritus pul ab incursione dæmonis liberatus est. Verum quid ad hæc beneficii memor rependit? Pro plectro salutifero, hastam mortiſeram retorquet in David. Tum deinde belli discrimine simul et opprobrio liberatus, prostrato Golia cui nullus provocanti audebat occurrere, quoniam pro hoc mulierum ex sultantium chori in hymnis triumphalibus ad eum qui fecerat fortiter, collocatæ salutis gratiam refe rentes dicebant, Percussit David in decem millibus, et Saul in millibus ", pro hac sola voce quæ ex ipsa veritate processerat, ad insidias et interiturn ejus qui salutem patriæ contulerat, incitatur. Et cum eum profugum atque extorrem ſinibus patriis fecisset ac sedibus, nec sic quidem cessavit invi dia, sed et armatos mittit post ipsum, et aliquando mille, aliquando tribus millibus cum bellatoribus insectatur 7. Sed, etsi ad deserta confugit, etsi apud allophylos latet, ne ibi quidem parcit, semper insidiatores mittit post ipsum; semper dolis et fa ctionibus circumvenit eum cujus beneficiis intra conscientiam suam se novit obnoxium. Si ergo in terrogetur quæ belli causa est, quid aliud respon debit, nisi beneficia viri causam sibi esse odiorum? Qui etiam eo ipso tempore cum ab ipso quæreretur ad mortem, noctu ab eo dormiens deprehensus, et absque ulla dubitatione expositus ad interitum ac traditus in manus inimici, reservatur tamen et in dulgetur, et ad pœnitentiam remittitur ". Et est ei te stimonio vox illa, in qua commaculare justus manus suas in sanguine proditi et expositi sibi persecutoris abstinuit; nec tamen his tantis ac talibus beneficiis mens invidi flectitur: sed rursum movet arma, rursum persecutiones excitat nequiores. Sed nihilo minus in manus traditur: et rursum in spelunca deprehensus, opportunus fit neci. In quo pietas 7 | Reg. xxiv, 3. * Rom. 1, 29. "I Reg. XVIII, 7. 4. Quid etiam fortissimum illum et nobilissimum virum Joseph servum fecit? Nonne invidia fratrum”? In quo etiam admiratione digna est vanitas ipsa commenti. Pertimescentes enim exitum somniorum, fratrem subjiciunt servituti: quo scilicet servas effectus, non posset a liberis adorari. Sed si qui dem vera sunt somnia, quid proderit argumenti genus? Si impleri necesse est quod prædictum est, superflua est obsistentis intentio; si vero fał litur adolescens in somniis, frustra invidetis er ranti. Non invidia, sed miseratione dignus est, qui illuditur. Sed multo aliter quam opinabantur, callida eorum commenta divinæ providentiæ dis pensatio temperavit. Per ea namque ipsa prædicto rum finis struitur et impletur per quæ putabatur arceri. Certum est enim quia nisi venundatus fuis set Joseph, utique in Ægyptum non venisset; nec si pudicitiæ tenax domine lascivientis insidias inci disset, non fuisset retrusus in carcerem, nec mi nistris Pharao familiarior exstitisset, nec somnio rum regis interpres fuisset ascitus, ex quo eliam summam potestatem regendæ Ægypti moderandæ que sortitus est; et pro frumentaria dispensatione a fratribus suis ob hoc ipsum illuc properantibus ad oratus. Verum transeamus ad speciem illius invidiæ, quæ omne piaculi genus humanæ conditionis excedit. Judæorum odium adversum Salvatorem noune ex invidia descendit? Et 728 quæ erat causa invidiæ? Mirabilia signorum. Cujusmodi vero erant mirabilia? Salus animæ et corporum sanitas. Pascebantur esurientes, et qui pascebat impugnabatur. Vita mortuis reddebatur, et is qui vitam tribuebat, dias vitæ per invidiam sustinebat. Dæmones ſuga bantur, et imperanti dæmonibus doli ab hominibus tendebantur. Leprosi mundabantur, claudi ambu labant, surdi audiebant, cæci videbant. Qui hujusce modi gratiam largiebatur hominibus, ab hominibus flagris servilibus fugabatur. Amligebant eum qui mortalibus venerat reddere libertatem: et judicabant homines judicem mundi. Ad ultimum vero eo usque 11 [ Reg. xxv, 7. ”¹ Gen. xxxvii, 28. insi

tibus. Sed ego omitto tali assertione uti; vulgaris enim videbitur sermo. Illud tamen dico, quoniam adversarii humani generis dæmones, cum viderint propositum hominis suis studiis aptum, ad omne facinus voluntatis suæ eo velut organo abutuntur. Et quid non perhorrescis minister effici dæmonum, sed recipis in te malum per quod inimicus exsi stas his qui te non læserunt, inimicus quoque Dei apud quem omnis bonitas absque invidiæ macula est? Fugiamus invidiam, obicem pietatis, obstacu lum regni coelorum, vianı gehennæ, pignus et pri mitias quasdam pœnæ perpetuæ. furor piaculi prorupit, ut auctorem vitæ morte mul- arcana penetrantibus, ac viscerum interiora vastaí tarent. Sic omnia mala ex radice nascuntur invi diæ, et hoc uno tanquam validissimo mucrone usus ab initio mundi usque ad consunimationem ejus, diabolus omnes pene animas trucidavit ac perdidit. Denique nihil omittit, quin pro eo quod ipse pas sione invidiæ dejectus est, etiam nos lapsu similis vitii dejicere studeat. Idcirco et Salomon sapientis simus omnium, cum homine invido nec cœnandum quidem suadet, vel ad convivium veniendum”ª per hoc ostendens quod totius vitæ nostræ tempore a consortiis hominum qui in hujuscemodi vitiis ir retiti sunt, alieni prorsus et segregati esse debea mus. Sicut enim aridam quamque fragilemque ma teriem studium nobis est procul ab igne statuere ita oportet, quantum fieri potest, ab omnibus invi dorum non solum amicitiis, verum etiam fabulis et colloquiis segregari, et velut a malignis et vene natis jaculis occultari. Non enim possibile est aliter incurrere invidiam. nisi notitiæ et familiaritatis obtentu; quoniam quidem secundum Salomonis sermonem Invidia viro ab amico suo est ™. Vere enim ita se res habet. Non enim invidet Ægyptio Scytha, aut Britanno Indus æmulatur: sed unus. quisque gentis suæ hominibus et contribulibus invidet, et non ignotis quibusque, sed vicinis et proximis ac faniiliaribus suis, imo vero his qui vel artificii ejusdem vel officii vel operis exsistunt. Armat etiam proximas ætates morbus invidiæ non nunquam, et propinquos sanguinis atque inter ipsa sæpe fraternæ germanitatis jura grassatur. Et prorsus sicut rubigo proprie ferri corruptio est, ita et amicitiarum propria corruptela invidia est. Sed et illud in causa languoris hujus vel admirari jam quis poterit vel laudare, quod quanto amplius creverit, tanto fit perniciosior ei cui crescit? Sicut enim omne jaculum quod vehementius fuerit intor tum, si forte in aliquod solidum et durum corpus illiserit, in eum continuo qui jecerat repercussum jaculum retorquetur ac resilit: ita etiam motus invidentis et animorum telum cum nihil nocuerit ei cui intenditur, vulnus tamen invidentis efficitur. Nemo namque tristitia sua unquam imminuere bona proximi potuit: æmulans tamen semetipsum tabo confecit invidiæ. Et ego quidem arbitror vene natis et mortiferis serpentibus morbi hujus esse venena graviora. Nam ab illis aiunt cum prius morsus corpori defixerint, per vulnus dentium ve nena diffuadi: invidiæ autem virus interdum etiam solo aspectu infunditur oculorum; nonnunquam etiam solo concipitur auditu. Continuo namque ut viderit quis vel audierit ea quæ non vult de his quibus invidet, statim dilabitur, statim corruit, statim tabescit: et quamvis decori vultus, quamvis solidi ac sani sit corporis, repente velut ictus vene nati serpentis morsibus consumitur et tabescit, venis noxii rheumatis per oculos usque ad cordis ♥³ Prov. xxiii, 6. 7 Eccie. IV, 5. Fugiamus quinimo malum quoa magisterio serpentis edoctum est, quod a dæmonibus inven tum est, quod inimicus homo bonis Dei seminibus supersevit. Sed ex ipso quoque interdum vultu non minus invidi declarantur. Obstrusiores his namque oculi, et obscuriores genæ: demissum et triste supercilium. Anima quoque ipsa passione dejecta, et penitus incurvata. Nusquam veritatis judicium in negotiis servatur; non sermo ullus honestus eis videtur aut gratus; nihil apud eos nobile, nihil clarum probatur; sed sicu: vultures jucunda quæ que et amena loca transeunt, et suavissimis odo ribus redolentia transvolant prata, ad foetida vero quæque cadavera, et loca tetris repleta nidoribus convolant: et sicut muscæ, omisso sano corpore, sicubi ulcus est concitæ præcipitesque conveniunt ita et invidi si quid ab aliquo in hac vita bene ge stum est, si quid præclarum in actibus, in verbis probabile, in moribus admirandum est, nihil pror sus vident, nihil retractant: sicubi autem quid aut culpabiliter gestum, aut incauto sermone prolatum, ut bominibus accidere solet, boc proferunt, aut in publicum ventilant; et notitiam viri non ex bonis gestis dictisque, sed ex minimis probabilibus fieri volunt. Quo malo quid nequius? quid tetrius? quid perniciosius dicam? omittere et reticere ea quæ laude digna sunt: rimari vero sicubi quid inveniat quo opus virtutis ex accidentis culpæ occasionibus criminetur? Denique isti tales magnanimum quem que virum protervum vocant constantem vero et patientem, sine affectu et sensu doloris appellant. Sobrium autem acerbum dicunt; justum, crudelem; prudentem, callidum vocant. Arrogantem liberum criminantur; liberalem vero luxuriosum dicunt. Avarum nominant parcum; et omnes virtutum spe cies decolorare contrariis et a malitia assumptis appellationibus gestiunt; ita ut sæpe etiam invidos quibus ipsi invident, nominent. Quid igitur est? In accusatione et obtrectatione vitiorum sermonis ter minum dabimus? Sed hoc ex parte remedium est. Nam ostendere 729 ægro magnitudinem morbi, et per hoc concitare ejus sollicitudinem, ne languo ris vim negligat, pars videbitur medicinæ. Verum, si in hoc eum reliqueris gradu, ne: remediorum

ostenderis viam, nihil aliud est quam salutem pro- neste dispensare debuerat, abuti per luxuriam ac didisse languentis. Quid ergo est? Quomodo vel vitandus est morbus ne patiamur, vel si patimur fugiendus? Primo, ut mihi videtur, statuere debe mus apud animos nostros nihil magnificum neque expetendum quidquam esse in rebus visibilibus non opulentiam magni pendere, neque florentis gloriæ tumorem mirari; non robur et valetudinem corporis. Nihil enim eorum quæ temporalia sunt et prætereunt opinandum est bonum, neque omnino horum aliquid quæ videmus; quoniam quæ viden tur temporalia sunt, quæ autem non videntur æterna sunt. Ideo ergo eum qui affluit divitiis dignum non putemus invidia; neque is qui sublimitate præ cellit, æmulatione dignus habendus est, pro məgni tudine potestatis crastino nusquam futuræ. Sed ne que corporis virtus et magnificum robur ad invi diam veniat, unius febriculæ caloribus resolven dum, nisi forte quis velut virtutis organis his uta tur ad utiles atque optimos actus. Is euim qui in dulta sibi corporis fortitudine abutitur ad impia ac proterva ministeria, nihil aliud est quam si quis acceptum ad hostem repellendum gladium, in suum vertat exitium. Quod si quis concessas sibi a Deo facultates in ministeriis indigentium et pauperum sustentatione dispensat, iste non invidia dignus est, sed amore, qui deliciis et voluptatibus suis neces sitatem pauperum prætulit, et communem suum victum cum fratribus fecit. turpitudinem properet, nec sic quidem invidia, sea misericordia dignus est; quoniam quidem nec laude aliquid dignum, sed probris et vituperationibus gerit. Similiter et is qui abundat in verbo, siquidem per gratiam sancti Spiritus loquitur: si vitæ suæ merito commendat, et probat vera esse quæ præ dicat; si non refragantur doctrinæ verbis gesta doctoris; si denique non Spiritus sancti voluntati ministram tantummodo exhibet linguam: invi dere talibus et adversari, nihil aliud est quam di cere Nollem mandata Dei hominibus innotescere, nollem homines de morte ad salutis viam revocari. Si vero is qui loquitur, non secundum Deum lo quitur, nec per gratiam Dei docet, sed verba pro fert humani tantummodo ingenii arte composita nihil in ipsis divini Spiritus, nihil quod cor fo diat, conscientiam pulset, lacrymam moveat: si denique vita moresque doctoris, prolatis refragan tur eloquiis, si aliena sunt ab actibus et moribus suis ea quæ alios docet: nequaquam„quæso, erga tales excitetur invidia. Reclamat enim his conti nuo apostolicus sermo, et in os eorum ac faciem retorquetur dicens: Qui alium doces, teipsum non doces? Qui prædicas non furandum, furaris? Qui dicis non mæchandum, mocharis? Qui abominaris idola, sacrilegium facis? Quinimo miseratione, ut diximus, et luctu digni sunt isti. Tu vero audi commonentem te David per Spiritum sanctum, et dicentem: Noli æmulari inter malignantes, neque amulatus fueris facientes iniquitatem: quoniam sic ut fenum cito arescent, et sicut olera herbarum cilo deficient. Decet ergo servum Dei neque viris bo nis invidere, el super falsis ac simulatis dole re; et æmulationem potius ad imitanda bona, quam invidiam capere. Si vidisti sobrium, si pa tientem, si constantem in certaminibus pietatis, si quidem et tu talis es, dilige et illum quasi alterum te. Si vero aliquid tibi deest, imitare eum cujus vitam laudabilem vides. Hoc autem studii modo et apud temetipsum proficies, et apud eos qui te vi dent laudabilis eris. Hæc enim est natura virtutis, ut per arbitrii libertatem a quocunque volente et laborante possit acquiri. In nobis namque potestas hujus studii sita est; nam divitias, pulchritudinem corporis, robur et cætera hujusmodi quæ putantur esse bona, non est in nostra potestate ut habere possimus. Sed si majus bonum quod vere bonum est, id est, virtus animi, merito ab omnibus qui recte judicant, cunctis bonis corporeis præferen dum est, cur quod summum et vere bonum est, et in nostra est positum potestate, negligimus imi tari; pro his vero bonis quæ falsa sunt nec jure bona dicuntur, tam intentis studiis agitamur, ut pro his perniciosissimæ cladi succumbamus in vidia? 6. Tum deinde eminet quis per prudentiam, et accepta gratia verbi divini Scripturæ sensum ape rit, et obscuritates divini et prophetici sermonis exponit: quis unquam talibus adversetur? Quis divini muneris beneficia feralis invidiæ labe conta minet, maxime si ea quæ dicuntur per sancti Spi ritus donum et gratiam depromantur, et ob hoc etiam auditorumn favor et collaudatio prosequatur? Sic habeto tu quasi tuum sit istud bonum, et tibi per fratrem a Deo doctrinæ destinatum sit donum; si tamen libenter propter te suscipias. Tum deinde venam quidem fontis largius profluentem nullus murat; nec a solis splendore ullus inhibetur ob tutus et nemo invidet alii solem videnti; nec su per cæteros, sed cum cæteris habere ei sufficit par ticipium lucis. Et tu, verbo spirituali in Ecclesia profluente et per gratiam sancti Spiritus pietatis dogmata proloquente, non cum lætitia admoves et adjungis auditum, et instrueris ac proficis, sed mordet te et stimulat audientium favor; et optas si nemo proficeret, tantum ut nemo laudaret. Et quæ erit bujus rei excusatio apud cordium nostro rum judicem Deum? Si ergo, ut diximus, abundat quis in facultatibus, abutitur autem eis tam com mode quam sermo divinus edocuit, communem sibi censum cum indigentibus ponens, non invidia talis iste, sed charitate dignus est et amore. Si vero e contrario agat, id est, ut facultates quas ho ” II Cor. iv, 18. ** Rom. 11, 21, 22. 17 Psal. xxxvi. 1,

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ IN PRINC. PROVERB. danimodo edocent animarum. Consonantiam nam. que et conjunctionem sponsæ describunt ad spon sum, quæ est animæ ad verbum Dei connexio. Sed ad propositum revertamur. 7. Sed ne illud quidem commonitionem nostri pare. Cantica vero canticorum perfectionem quo sermonis evadat. Num vides quantum malum in vita hominum obtineat simulatio? Et hæc de in vidiæ stirpe procedit; nam bilinguem esse homi nem et duplici mente, non aliunde quam invidia nascitur. In profundo namque cordis odium tegit, in labiorum vero superficiem coloratam dulcedi nem profert: secundum 730 obtectos marinis flu ctibus scopulos, qui exiguæ aquæ respersione co operti, ignorantibus et incautis improvisa naufra gia moliuntur. Sic ergo etiam mors nobis inde velut ex malignis fontibus influit, id est, cum decedimus a bono, cum alieni efficimur a Deo, cum sanctitatis ordinem pacemque confundimus, cum totius honestæ vitæ jura violamus. Fugiamus eam et acquiescamus magis suadenti Apostolo et di centi: Nolite effici inanis gloriæ cupidi: invicem provocantes, invicem invidentes 78 ; sed magis beni gni, misericordes, donantes vobis ipsis delicta, sicut et Deus donavit vobis in Christo Jesu Domino no stro”; cum quo est Deo Patri cum Spiritu sancto gloria in sæcula sæculorum. Amen. In principio Proverbiorum Salomonis, quam dixit cum esset presbyter, jubente episcopo 2. Proverbia, inquit, Salomonis filii David, qui regnavit in Israel. Proverbiorum nomen in verbis vulgaribus habere consuetudo hominum solet, id ess, ea quæ vulgo velut ex traditione quadam an tiquitatis loquuntur, sicut ipsa apud Græcos ety mologia enuntiati sermonis ostendit. Quo genere sermonis abutimur ad multa quæ in vita accidunt similia: verum hæc teneat de proverbii nomine vulgi communis opinio. Apud nos vero proverbium est sermo utilis occulta intra se continens, et ha bens quidem aliquid utilitatis etiam in aperto, plurimum tamen in profundo sensus contegens et in occulto. Denique et Dominus ita dicebat: Hæc in proverbiis locutus sum robis, sed venit hora cum jam non in proverbiis, sed in palam loquar vobis 8¹ per quod indicat, quia proverbialis sermo palam et in manifesto non habeat intellectum, sed obliquis quibusdam indiciis et occultis, prudentioribus qui busque et eruditioribus voluntatem dicentis insi Duet. Proverbia igitur, inquit, Salomonis, filii Da vid, id est, verba totius vitæ cursui necessaria. Ad didit autem etiam nomen scriptoris, ut auctoritate personæ desiderium studiumque legentis invitet. Semper enim doctoris præjudicium sermonem qui dem commendabilem facit, auditorum vero ani mos ad studiorum desiderium suscitat. Prover bia ergo Salomonis, illius scilicet ad quem dixit Dominus Ecce dedi tibi cor sapiens et prudens, sic ut non fuit ante te, el post te non exsurget similis tibi**; et iterum: Dedit Dominus sapientiam et prudentiam Salomoni multam valde, et abundan tiam sensus cordis, sicut arena quæ, est ad oram maris: ita ut multiplicaretur sapientia Salomonis super omnem prudentiam hominum omnium anti quorum, et super omnes sapientes Ægypti *. Vides quantam vim obtinet superscriptio nominis? Pro verbia, inquit, Salomonis filii David. Adjicitur etiam patris nomen, ut cognoscatur quoniam sapiens erat Salomon, ex sapiente et propheta parente progenitus, id est, qui ab infantia esset sacris lit teris institutus, qui non regnum vel principatum iniqua aliqua sorte susceperit, velut indebita sibi regna pervaserit; sed judicio justo patris pro phetæ, per quem utique Dei voluntate regni summa digniori ex filiis tradebatur. Hic ergo fuit rex in Jerusalem 8. Nec hoc quidem otiose dictum est. Non enim solum pro distinctione reliquorum regno rum certi loci regna nominantur, sed ut etiam conditorem famosissimi illius templi, et in figu ram futurorum bonorum structi simul nosceres, 1. Magna est obedientiæ merces; et ideo ob temperemus summo sacerdoti et benignissimo patri agones nobis quosdam de eloquiis sancti Spiritus proponenti qui tanquam magister peritissimus venatorum, in locis asperis et difficilibus delecta tur catulorum suorum cursus probare. Proposuit autem nobis in principio Proverbiorum movere sermonem. Quam vero difficilis captu si: libri hu jus, id est, proverbialis sermonis intellectus, nul lus ignorat eorum qui Scripturarum vel notitiam vel studium habent. Verumtamen non idcirco re vocandus est pes ab omni conatu, sed spem dicendi erigere debemus ad Dominum per orationes summi sacerdotis pastoris nostri ut detur nobis sermo in adapertione oris nostri 80. Tres istos libros novi mus principaliter sapientissimi Salomonis, Pro verbiorum et Ecclesiasten, et quæ dicuntur Can tica canticorum. Quorum unusquisque certam ac propriam continet rationem: utilitas tamen et pro spectus idem omnibus, erudiendi humanum sen sum atque excolendi mortalium vitam. Proverbia igitur eruditio est moralis et emendatio vitiorum ac vitæ probabilis regula, humanus actus linea quadam dirigens cautiore. Ecclesiastes autem de rebus naturalibus disserit, et quanta sit in hoc mundo vanitas, quantumque in rebus inane de monstrat: ut per hoc utique nequaquam nos buic rei quam vanitatem docuit, persuadeat adhærere, et curas nostras rebus fugicntibus inaniter occu 78 Galat. v. 26. " Ephes. iv, 32. ** Ephes. vi, 19. Reg. 1, Græce exstat t. II [IIÍ], p. 97. 81 Joan. XVI, 25. 82 III Reg. 1, 12. 8³ [I] Reg.

intellectum quoque solius sapientis Dei mortalium dirig-retur intentio. et omnium quæ in ea urbe mirabiliter instituta qua possint subsistere præcessisset, per quam ad sunt, auctorem parentemque condisceres. Multum autem conducit ad amplectendum institutionum sermonem regein esse qui scribit. Si enim, ut qui dam definierunt, regnum est legitima quædam cura et institutio, certum est quia instituta quæ dantur ab eo rege, qui tamen digne meritoque sortitus est, legum vim teneant, et sanciant jura vivendi, maxime cum id in commune omnibus consulat, et non propriæ utilitatis decernatur in tuitu. Hoc enim differt rex a tyranno, quoniam hic quidem quod sibi utile est consulit, ille quod omnibus. 4. Præterea est etiam humana quædam sapien tia, id est, rerum quæ in vita communi gerunte. experientia, secundum quam uniuscujusque artis peritos sapientes dicimus. Quam plurima ergo pars libri hujus ad cohortationem sapientiæ spectat, cum dicit: Sapientia in exitu canitur, in plateis autem fiducialiter agit, in summis vero muris præ dicatur”. In quibus tametsi profundiora sacra menta comprehendit, tamen etiam hoc nihilominus suggerit, ut per ca qua naturaliter hominibus grata satis et accepta cognoscit, id est, per laudem sapientiæ provocet animas et invitet, ut non se 3. Enumerat ergo consequenter quanta sit li belli hujus utilitas, et dicit primo, quia ex pro verbiis est scire sapientiam et disciplinan. Est autem sapientia divinarum humanarum:que rerum gniter vel remisse ejus expetant disciplinas, cu et causarum quibus hæc constant, agnitio vel scien tia. Si quis ergo de Deo digne sermonem profert, agnovit sapientiam, sicut et Paulus qui dicebat Sapientiam autem loquimur inter perfectos, sapien tiam vero non hujus mundi, neque principum hujus mundi qui destruuntur, sed 731 loquimur Dei sa pientiam in mysterio absconditam, quam præ destinavit Deus ante sæcula ". Sed et is qui ex inundi conditione et creaturarum magnitudine con ditorem intelligit et advertit, etiam ipse per hujus mundi sapientiam Deum cognovit. Invisibilia enim ejus a creatura mundi per ea quæ facta sunt, intellecta conspiciuntur **. Perducit autem nos ad intelligen tiam Dei proverbialis sermo cum dicit: Dominus sapientia fundavit terram et rursum Cum præ pararet cœlum, præsens eram cum ipso, et ego eram apud eum compaginans, el ego eram eui adgaudebat. Ifæc enim omnia ex persona sa pientiæ nobis disputans, manifestius nobis ejus scientiam tradit, tanquam ipsa de se humanis hæc auribus proloquentem. Sed et illud quod ait Dominus creavit me initium viarum suarum 8º, et de ea quæ in hujus mundi opere ostenditur sapientia prolocutus est, quæ velut vocem quodammodo ipsa per ea quæ videntur emittit, quia a Deo facta sint, et non sua sponte processerint, quæ tam sapienter et tam magnifice compaginata cernuntur. Sicut enim Coeli enarrant gloriam Dei, et facturam manuum ejus annuntiat firmamentum ", enarrant autem non per sonum vocis, sed per operis sapienter dispositi confessionem: Non enim sunt loquelæ neque sermo nes quibus non audiantur voces eorum"; ita sunt quidam sapientiæ sermones et rationes, quæ ante omnia insertæ sunt creaturis, id est, illa ipsa ratio per quam unumquodque a sapientia procreatum est, per quam ipsa etiam tacens clamat, et creatorem suum Dominum profitetur. Primo enim omnium ratio et sapientia rerum producta est, tum deinde ipsa substantiæ, cum jam ratio earum et sapientia 88 I Cor. 11, 6, 7. 86 Rom. 1. 20. ibid. 4. Prov. 1, 20. 1x, 2. 98 Psal. cm,15. jus laus et utilitas in omnibus invenitur, id est, in viis, in plateis, et in munitionibus civitatis. Quæ singula idcirco enumerat, ut magnificentiam ra tionis quæ in rebus habetur, ostendat. Exitus enim et plateæ, omnis vitæ nostræ indicant actus, in quibus providendum nobis est semper inesse sa pientiam. Cautelam vero et munimentum seu con tinentiam vitæ nostræ designat in muris, in quorum summitate, non in fundamentis, neque in initiis, sed in summa perfectione fiducialiter agere sapientia designatur. Volens quoque nos familiarius jungere et consociare sapientiæ, ait: Dic sapien tiam sororem tuam esse "; et iterum: Ama eam, et servabit te ". Tunc deinde communem ejus ad omnes utilitatem demonstrans: Jugulavit, inquit, victimas suas *, id est, cibos fortes solidosque” præparavit, his qui pro possibilitate sumenui exer citatos habent sensus ad discretionem boni vel mali. Miscuit, inquit, in cratere vinum suum vinum quod lætifical cor hominis ". Craterem vero ipsum purificatorum nominat sapientiæ mysticum participium, unde licet omnibus, unicuique tamen pro captu virium et meritorum profectibus haurire quod satis est. Præparasse vero se dicit mensam suam. In hoc magnificis quibusdam sermonum formis, spiritualem nobis intellectum vocabulis carnalibus introducit. Rationabilem namque cibum animæ, et talem qualem hanc habemus in manibus verbi Dei explanationem, præparatam nominat mensam. Cum ingenti, inquit, prædicatione convo cans et invitans. Audis prædicationem dici, et du bitas hæc de mysterio verbi referri? Quod autem dicit cum excelsa prædicatione, nihil humile, ni hil dejectuin vel obscurum inesse dogmatibus sa pientiæ declarat. Quomodo autem invitat? Audi. Si quis est, inquit, insipiens, declinet ad me; quæ stulta sunt enim hujus mundi vocavit Deus, ut confundat sapientes. Nam sicut infirmi indigent medicina, ita et insipientes indigent sapientia. Ad 87 Prov. 11, 19. 88 Prov. v, 27. * ibid. 22. ** Psal. xvIII, 4. Prov. IV, 6. 93 Prov. 1, 2. Prov. VII, 4. Prov. ix. 4. 96 Hebr. v, 97 Prov.

RUFINI INTERPRETATIO HIOMILIÆ IN PRINC. PROVERB. dit præterea: Melius est eam mercari, quam auri cujuscunque mentis est, pro eo quod multi ad ea et argenti thesauros ¹; et Pretiosior est, inquit, lapidibus pretiosis, et omne pretiosum non est ea dignum; et Fili, si sapiens fueris, tibi sapiens eris, et proximo tuo '; et: Sapienti filio directi sunt actus, et multa alia, quæ si diligentius percurras libri ipsius textum, dicta invenies de sapientia. Verum quoniam ipse Salomon ait: Quo niam in malevolam animam non introibit sapien tia*, purgari prius studet per timorem Dei mentes eorum, quos ad studium sapientiæ invitat ac pro vocat. Non enim fas est salutaria sapientiæ sacra menta sordidis mentibus pollutisque committere, vel imparatos atque indocibiles sensibus [al. sen sus), et totius rationabilis doctrinæ et eruditionis inexpertes subita sapientiæ luce perstringi. Tale est enim quale si quis polluto ac fœtido vasculo unguentum suave ac pretiosum recondat. Propterea ergo ait: Initium sapientiæ, timor Domini. Timor autem Domini purificatio animæ est: secundum quod et Propheta dicit: Confige a timore tuo carnes meas"; velut si diceret, quia ubi timor Dei est, omne ibi flagitium cessat: dum corporis membra velut clavis confixa, ad nullius turpitudinis vel sce leris ministerium commodantur. Sicut eniin is qui clavis ferreis confixus et dolore terebratus, ad corporalia gesta immobilis manet: ita etiam ii quorum tinıor Domini corda transfixit, neque ocu Jum movere ad ea quæ non licet possunt, neque manuum ministerio fungi ad gesta nefaria, neque c prorsus quidquam gerere possunt quod divina lex prohibet quoniam clavorum dolore confixus est, quem de futuri judicii exspectatione perpetitur. quæ incurrunt molesta vel tristia, dum per impe ritiam ineruditæ mentis nequaquam ex correptione utilem fore rerum exitum provident, ignavæ mentis desperatione continuo deficiscunt, et impatientes ad austeritatem curæ, magis se imperitiæ languo ribus tradunt. Propterea ergo admirandam et se dignam justi proferunt vocem dicentes: Domine, ne in ira tua arguas me: neque in furore tuo corri pias me ". Non enim correptionem refugiunt sed iram devitant. Simile est et illud huic: Cor ripe nos, Domine, verumtamen in judicio, non in ira. Et iterum alibi: Disciplina Domini aperuit mihi aures "*. Sicut enim pueri cum negligentius studiis operam impendunt, si forte magistrorum ac pædagogorum verberibus excitentur, sollicitio res effecti, capacius quæ docentur assumunt: et idem sermo, qui ante correptiones et verbera non audiebatur a puero, nunc velut auribus ejus vi verberuin patefactis et auditur et capitur, et me moriæ commendatur: ita etiam erga eos accidit qui verbum Dei non audiunt, divinamque doctri nam negligunt atque contemnunt, cum fuerit eis a Deo illata correptio, et tribulationibus ac pressu ris sæculi fuerint flagellati: tum demum ea quæ semper audiebant, vel quæ ex divinis præcept:3 eis recitabantur, tanquam nunc primo ad aures suas delata suscipiunt. Propterea ergo dixit: Quia disciplina Domini aperuit mihi aures. Disciplina ergo, ut diximus, commonet vel corripit inquietos, sicut ficbat et per apostolum Paulum, cum dicit tradidisse se quemdam Satanæ ut discat non bla sphemare, velut spiculatori cuidam et carnifici reo tradito, per quem caro quidem patiatur interi tum, spiritus autem salvus fiat in die Domini. Alios vero disciplina emendatos jam revocat et restituit ad salutem, sicut illum qui dixit: Post captivita tem meam pœnitentiam egi 18. Et ideo necessarium videtur disciplinæ hujus virtutem semper diligen tius utilitatemque perquirere. Ipse igitur sapien tissimus Salomon sciens quid ex ea commoditatis oriretur, præcepit dicens: Noli cessare parvulum emendare, hoc est ad disciplinam revocare: quia si percusseris eum virga, non morietur. Nam tu qui 5. Contaminatos ergo et indociles animos ac va fros Sapientia a suis auditoribus abigit, et exclu dit dicens: Qui autem sine timore sunt, ante por tas errabuni ® '; et iterum: Quæretur sapientia apud malos, et non invenietur; et iterum: Quæ rent me mali et non invenient 10 pro eo scili cet 732 quod nulla divina timoris purificatione mundantur. Itaque, si quis adire salutaris sapientiæ desiderat scholas, prius per timorem Dei ab omni malitiæ contagione purificatus accedat. Apparuit ergo nobis etiam aliud bonum ex Proverbiorum doctrina veniens, utilitas timoris Dei sapientiæ in- dem virga percuties eum; animam vero ejus libe stitutionibus introducta. Verum quoniam secundus sermo Proverbiorum promittit etiam disciplinæ scientiam, videamus quid sibi velit sermonis ipsius virtus. Disciplina vel eruditio est institutio quæ dam cum labore adhibita animæ, ita ut interdum eain malitiæ sordibus expurget, quæ: Ad præsens quidem non videtur lætitiæ esse, sed mæroris postea vero pacalissimum fructum his qui per eam eruditi sunt, reddit justitiæ ad salutem ". Hanc igitur disciplinam vel eruditionem intelligere non Prov. 11, 14. ' ibid. 15. Eccli. 1, 28. 13 Jerem. x, 24. 19 Prov. vi, 10. Isa. L, rabis a morte ". Et iterum: Quis enim est filius quem non corripit pater 18? Tum deinde ostendit hanc disciplinam pretiosiorem esse hujus mundi facultatibus apud eos qui sanum sapiunt, cum dicit Suscipite disciplinam, et non argentum, ut in tempore tribulationis non deficiatis; id est, cum vel corporis morbis afficimur, vel propinquo rum et charorum nostrorum urgemur adversis, ne aliter quid de Deo quam pietas et religio postulat sen tiamus; sed ut in omni patientia correptiones Domini Prov. IX. Prov. XIII, 13. 5 Sap. 1, 4. Prov. 1, 7. ▾ Psal. Prov. XIV, 20 Prov. 1, 11 Hebr. XII, 1 Psal. vi, 1. "1 Tim. 1, 20. "Jerem. xxx1, 19. 17 Prov. xxIII, 13, 14. 18 Hebr.

pro his quæ deliquimus toleremus et tu tanquam designatus est; vel iterum cum quis nullo suæ uti disciplina pietatis edoctus, dicas in adversis: Iram Homini sustinebo, quia peccavi; addas quoque his et illud Bonum mihi quia humiliasti me, ut discam justificationes tuas ". Tális erat et Aposto lus qui aiebat Ut castigati, et non mortificati"; et iterum: Cum autem arguimur, a Domino corripi mur, ut non cum hoc mundo damnemur 23. litatis intuitu, sed solo iræ, vel invidiæ, vel cujus. libet alterius mali, quod de pravo ingenio descen dit, impulsu, ita alterum supplantat et decipit, ut ipse præter mali operis effectum nihil acquirat sicut serpens primum hominem in paradiso dece pisse describitur, in quo sibi non solum nihil pro fuit alterius subversione, verum etiam multam gravioris condemnationis excepit. Tertium vero prudentiæ genus est quo sine ullius detrimento sibi quisque ac suæ saluti astutius consulit, dum vei quæ commoda sunt diligenter eligimus, vel certe comprehensi in periculis persequentium caput nostrum qui est Christus, et quæ in eum est fidem omni cum cautela et observantia custodimus: se cundum quod, ut ego arbitror, Dominus prudentes nos effici tanquam serpentes jubet: quibus hoc aiunt naturalis inesse cautelæ, ut reliquis membris persecutoribus objectis, solum caput cautius ab incursantium periculis tueantur. Qui ergo intelli git verba prudentiæ, continuo deprehendit qua sint verba fallacia in quibus dolosa deceptio, et quæ sint veritatis specie magis quam veritate com posita. Agnoscit nihilominus et quæ sint verba quæ ad utilitatem vitæ atque honestorum actuum pro feruntur: ex quibus tanquam peritissimus trape z.tes quod bonum est continebit, ab omni specie mala se abstinebit 28. Hæc est prudentia per quam et ille prudens vocatur, Qui ædificavit domum suam supra petram, id est, qui in fide Christi actuum suorum ædificium collocat, ventis turbinibusque commotis, et imbribus ei ac fluminibus appulsis, immobilis domus atque inconcussa perduret. Per quod edocet Dominus prudentem virum in tenta tionibus sive his quæ oriuntur ex terra, et flumi num ac torrentium vice rheumata nobis carnis et sanguinis movent, sive in his quæ ad ventorum ac procellarum vicem de aeris sedibus commoven tur, per illos adversum quos nobis certamen et pu gna est, principatus et potestates, et principem mundi hujus aeris, qui nunc operatur in filiis diſ fidentiæ in his, inquam, omnibus qui prudens est vir, id est qui, audiens Proverbiorum sermo nem, bene didicit verba prudentiæ, et eruditioni 6. Quoniam ergo et litterarum disciplina dici tur, id est, eruditio atque institutio, secundum quod scriptum est de Moyse, quia eruditus est in omni sapientia Ægyptiorum ", uti non se quis eru ditionibus et disciplinis quibuslibet passim tradat ac subdat competenter primus iste Proverbiorum versiculus commonet dicens necessarium esse scire sapientiam et disciplinam, id est, ut illam sapien tiam disciplinamque sectemur, quæ nos ad salutem veritatis sua luce perducat. Quamplurimi namque disciplinis se geometriæ tradunt, Ægyptioruin stu diis repertæ, alii astrologiæ a Chaldæis introductæ, alii per alia quæque diversa: quibus dum umbras quasdam et inanes notarum lineas quærunt, et per aerem signorum calculos ducunt, vera his Dei di sciplina quæ divinis litteris traditur, pro eloquii sui simplicitate vilescit. Sed et poetica vel rheto rica disciplina quamplurimos occupavit: ubi omnis materia dicendi mendacium est. Neque enim poe ticum videbitur aliquid nisi fabulosum fuerit et confictum, neque rhetoricum nisi arte et callidi tate connexum, neque sophisticum erit quid nisi deceptiosum fuerit et fallens. Quia igitur quam plurimi talibus studiis occupati, in hujuscemodi quodammodo erroribus consenuerunt, nullum de agnoscendo Deo laborein studiumque sumentes, necessariam proverbialis sermo suggerit scientiam disciplinæ, per quam scire conveniat quibus nos velut utilitatibus et salutaribus debeamus dedere disciplinis a quibus vero velut vanis et inutilibus declinare. Potest autem qui Proverbiis diligenter attendit, intelligere etiam verba prudentiæ, ut si quid ex eis investigare potuerit, ad utilitatem suæ salutis acquirat. Scinius igitur prudentiam unam ex generalibus esse virtutibus, per quain boni mali que gnari efficimur, vel si quid horum neutrum est comprehendimus. Prudens ergo a principalis pru- bus se atque institutionibus assiduis præmunivit, dentiæ vocabulo nuncupatus est. Sed objiciat for tasse mihi aliquis: Quomodo ergo serpens pruden tissimus omnium fuisse dictus est bestiarum " et rursum Dominus jubet nos prudentes effici sicut serpentes", et iterum prudens esse dicitur villi cus iniquitatis"? Tripliciter, ut mihi videtur, pru dentiæ nomen intelligendum est: vel cum quis cal lide alteri nocet ut sibi prosit, videus quod nisi al terius damno sibi consulere non possit, ut fecit hic villicus iniquitatis sibi providens domini detrimentis, qui prudenter 733 fecisse ipsius Domini sententia 20 Mich. VII, 9. Psal. CXVIII, 71. Matth. x, 27 Luc. xvi, 8. * ibid. 12. Prov. 1, 5, juxta LXX. m, f. inconcussus atque immobilis perseverat. Tales erant et illæ quinque virgines prudentes, quæ per pru dentiæ disciplinap proviso sibi ipsis et præparato oleo in lampadibus suis, introire nuptiales thala mos cuin Sponso potuerunt 30. Stuitæ autem quæ a studiis cessaverunt, his quibus oleum poterat præparari, alienæ gaudii nuptialis effectæ sunt". llæc dicta sunt de eo ut ostenderemus quid sit scire verba prudentiæ. 7. Nunc videamus quid est etiam hoc quod di ctum est, Suscipere versulias sermonum 31. Sermo 1 I Cor. VI, 9. ª³ ] Cor. x1, 32. 24 Act. vII. 22. 25 Gen. 18 | Thess. V. 19 Matth. v, 25. 30 Matth. XXV,

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ IN PRINC. PROVERB. 8. Pollicetur ergo Proverbiorum liber discipu lis suis intellectum præstare veræ justitiæ. Sicut enim per lumen mundi quod sunt apostoli, Vos enim, inquit, estis lux mundi", pervenimus ad veram lucem quæ est Christus, et sicut per ser mones sapientium pervenimus ad veram sapientiam quæ est Filius Dei; ita per eruditionem justitiæ quam ex divinis libris edocemur, ad hanc quam dicit veram justitiam, qui est Christus Dominus, pervenimus. Est tamen et in actibus humanis vera justitia, est et simulata justitia. De qua re multi etiam sæculi sapientes quamplurima scripta reli quere. Sed ab illis quoniam illa quæ vere vera est Dei justitia ignorabatur, 734 nihil dignum pro ferri potuit de humana justitia. Proverbialis vero doctrina, quoniam ab illo cœlesti justitiæ fonte descendit, merito veræ justitiæ intelligentiam præ bituram se hominibus repromittit, per quam simul etiam quæ sit simulatæ justitiæ fallacia cognosca mus. Nam et Israel fallitur in qualitate justitiæ; quærens enim suam justitiam statuere justitiæ, Dei non est subjectus. Sed et diversarum gentium leges idcirco inter se in quamplurimis diversæ sunt et contrariæ, quia ratio veræ justitiæ apud eos li quere non potuit. Nam apud quasdam parricidium justum putatum est; apud alias omne homicidium exsecrabile ducitur. Apud quasdam nationes pudi citia in primis habetur, apud alias omne incestum sacratius quoddam matrimonium ducitur; et di versa apud singulas quasque nationes justa, et apud alias eadem injusta haberi deprehendes. Ilic vero liber omnes, qui per se fuerint eruditi, ab hujus cemodi confusionibus liberat. Est ergo quædam justitia quæ inter nos homines conversatur, per quam vel quod æquum est singulis tribuentes, vel si id ad liquidum comprehendere non valemus, mente tamen ac proposito tali agentes, nequaquam justitiæ terminis atque æquitatibus excludimur. Est vero etiam cœlestis ac divina justitia, per quam justus judex universam creaturam suam justissima ratione dispensal, quæ ab hominibus cum summa difficultate vix aliqua ex parte intueri vel consi derari potest, præ magnitudine dogmatum quæ in ea continentur. Hoc enim arbitror dici in psalmis quidem qui verus est et ex sana mente procedit, purus et simplex est eadem dicens, et de iisdem semper confirmans. Qui vero varius est et instabi lis, arte quadam semper et diversis ligaturis ac molitionibus profertur; implicitus atque in mul tas facies transformatur, et versatur semper per mille versutias, pro eo videlicet quod nullis veri tatis fundamentis ac soliditate subnixus est, sed pro auditorum delectamentis ac pro libidine au rium temperatur. Ut ergo possimus fortiter et con stanter obsistere adversus ea verba quæ arte magis quam veritate subnixa sunt, instruit nos prover biale mandatum, ut si ejus institutionibus inten damus, et lectionem ejus non negligenter et per functorie transeamus, velut munimentis inde qui busdam intelligentiæ assumptis, cum congressio nobis talis fuerit objecta bellorum, sciamus susci pere verborum versulias, et velut ex insidiis qui busdam tela directa intelligentiæ scuto refellere. Cum vero aliter quidem natura rei se habeat, ali ter vero de ea sermo pronuntiet, et in assensum non vere cogimur rei, versutia quædam verbi est et subversio veritatis; vel, cum pellaciter nobis imago proponitur veritatis, instruitur autem fal lentibus verbis mendacii dolus, ut aliud alii qui dem videatur quod dicitur, alio autem tendat sen sus loquentis. Unde et canibus vulpes vel lepores insectantibus cum aliorsum currendi impetum de monstraverint, si vero in aliam subito converterint partem, stropham, id est versuram, fecisse dicun tur. Versutiæ igitur sunt verborum quæ ex scientia falsi nominis ab hæreticis prætenduntur; qui non suscipientes simplicitatem spiritualis doctrinæ, per sophismatum versutias et verborum dolos for titudinem veritatis eludunt. Suscipit ergo istas versutias verborum qui ex Proverbiorum libris et sermonibus diligentius fuerit eruditus, ut siquando ei intenta fuerit quæstio ex utraque parte conclu siones recipiens, et difficillimuin admittens aditum respondendi, tamen si plenius ex divinis litteris fuerit instructus, non continuo mente confusus turbabitur et hærebit; sed etiam si absolutionis exitus in promptu non erit, paria tamen objicere illico inveniet, et adversarium zeli sui converso in eum mucrone percutere, ut si non superior, vel per prophetam, Justitia tua sicul montes Dei ", et æqualis abscedat. Præstant nobis etiam hoc Pro verbia, ut possinus intelligere veram justitiam. Et quoniam justitia dicitur virtus vel affectus animi, unicuique prout dignum est rependens; et hoc competenter implere valde difficile est, dum aliis per prudentiam deest comprehendere quid una quæque res habeat meriti; alii propriis vitiis oc cupati, et ira, odio, gratia vel misericordia præ venti, quod verum atque æquum est consulere non possunt: ex quo fit ut vel contemnant, et despi ciant pauperes, vel injustos et violentos divites, potentesque non arguant. Rom. x, 3.»‹ Psal. xxxv, 7. magnitudinem dogmatum ejus montibus coæquari. Promittit ergo se hanc veram divinamque justi tiam in manifestum adducere his qui proverbiali eruditioni operam dederint. 9. Sed et his pariter edocebit, quoniam quidem aliqua peccata voluntate committimus, aliqua etiam contra voluntatem incidimus. Examen ergo justitiæ non potest idem in utroque servari: verbi gratia, ut si agatur apud nos duarum meretricum causa, unius quidem quæ distracta lenonibus ac lupanaribus prostituta, turpem corporis quæstum avaris dominis cogatur appendere, alterius quæ

in judicio ". Apostolus vero de omnibus pariter pronuntiat dicens: Nihi: facietis in alleram par tem declinando ". Directum igitur atque indeclina bile judicium, veræ justitiæ præstat peritia: si tamen a tali corde ministretur, quod non vel pecu nia corrumpi, vel amicitiis inflammari, vel ad gratiam potentium possit infringi. Ad hos dicit in psalmo Propheta: Recte judicate, filii homi num ". Argumentum namque est vere justitiæ inba bitantis in corde, judicii æquitas. Unde et ipse Salo mon in consequentihus exsecratur pondera majora et pondera minora 40, abominabile enim est utrum que apud Deum proverbialiter iniquitatem judi stimulante luxu ac præcipitante libidine in curpes pilis "? et iterum: Non misereberis pauperem semetipsam prodat amplexus: nonne cum unius ti tuli sit crimen, diversum ex justitia judicium sor tietur? Item si delinquat quis qui a puero pessi me institutus est, et per iniquos atque injustos parentes in hunc mundum ingressus est, apud quos etiam verbis et actibus flagitiosis ac turpibus infectus animus et nequiter institutus adolevit, alius vero qui multas habuit occasiones quibus ad virtutem provocaretur, honesta monita nutrito rum, parentum instituta gravissima, eruditionem verbi divini, conversationem severam, et omnia quibus rudes animi excoli debeant ad virtutem; post hæc si etiam hic priori illi delictum simile incurrat, nonne sub ejusdem tituli culpa, graviori cii in ponderum inæqualitate designans. Non so pœnæ iste censendus est? Quoniam quidem ille pro hoc solo culpabitur, quod inserta sibi natura liter salutaris seminis germina non excoluit, et, ut ita dixerim, suscitavit e terra; hic autem quod cum læc similiter habuerit, etiam ea quæ ei ad dita fuerant per bonæ institutionis industriam prodegit ac perdidit, negligentiæ lapsibus in pre fundum vitæ pessimæ devolutus. Ideo ergo intel ligere veram justitiam sensus est optimi, et intel ligentiæ perfectæ. Perfectæ etenim sine dubio men tis intelligere Christum, Qui factus est nobis sa pientia a Deo, et justitia, et sanctificatio et redem ptio". Denique conjungitur ad intelligentiam veræ justitiæ, et judicium dirigere, quod utique impos sibile est fieri, nisi prius id quis a justo judice didicerit Christo. Neque enim ipse ille sapientis simus omnium Salomon potuisset famosissimum illud de duabus meretricibus et puero proferre judicium, nisi virtute Christi veri judicis inspi ratus. Cum enim propositæ sibi quæstionis et causæ nullus testis posset adhiberi, ad naturæ se continuo testimonium vertit, ut ipsius astipulatio nibus tacitis quod latebat agnosceret, dum aliena mater interitum pueri libens et intrepida suscepit, vera autem mater naturalibus affectibus stimulata et intimis tremefacta visceribus, ipsa in nece par. vuli solo jugulabatur auditu. Qui ergo scit veram justitiam, et ab ipsa institutus est et edoctus, hic lum autem in judiciis hæc utilitas adhibetur, sed et in singulis quæ nobis in vita eligimus ad uten dum quoniam quidem habemus in nobisipsis aa turale quoddam animi judicium, per quod mala se gregamus a bonis. Quæ virtus animi habens insita et inserta semina judicandi, si veræ justitiæ erudi tionibus excolatur, directum et æquum tenebit ju dicii ac discretionis examen: quæ velut in quɔdam tribunali mentis nostræ residens, quæ laudabilia sunt amplectitur, quæ vero turpia et vitiosa con demnat. Verbi gratia, castitas apud te et impudici tia judicantur: menti tuæ judicii hujus summa com mittitur. Residet mens tua in excelsa sede: cedens utriusque 735 partis examen. Et impudicitia quidem libidinem adhibet advocatum sibi: timore vero Dei patrono utitur pudicitia. Et si quidem condem naveris atque exsulare penitus a tuis tribunalibus impudicitiam feceris, palmam vero contuleris pu dicitiæ, directum judicium commissi tibi examiuis protulisti. Si vero in persuasionem libidinis vergens, peccatum prætuleris castitati, perversum judicium protulisti. Continuo adversum te proferetur illa prophetæ sententia, quæ dicit: Væ his qui di cunt dulce amarum, et amarum dulce. Væ his qui ponunt tenebras lucem, et lucem tenebras "., 10. Verum quoniam secundum ipsum Salomo nem Cogitationes justorum judicia sunt ", in trinsecus intra occulta cordis nostri penetralia, dum unicuique dependit quod justum est, compe- oportet nos uniuscujusque rei per quam vivimus, tenter judicium dirigit. Sicut enim ut militare se habet exercitium juvenum, si specula forte defixa sit, in quam vibrare missilia certamen propositum est ac tela dirigere; ille sine dubio probabilis ju dicatur, qui neque supergressus est notam specu læ neque inferior abiit, sed cujus ipsum propositi signi punctum dirigentis oculi ductu tremens sa gitta percussit ita etiam justitiæ judex judicii sui dirigere debet examen; neque eminentiorum per sonas mirari, neque ad inferiores injusta misera tione deflecti: utrumque enim divina lex prohibet, cum dicit: Usquequo personas peccatorum acci * 1 Cor. 1, 30. " 10. * Isa. v, 20. absque ulla perversitate vel declinatione habere judicium et velut statera quadam mente nostra uti, qua singula quæque gesta nostra æquissima moderatione libremus. Cum ergo unumquodque mandatum Dei apud nos, id est, in animo et cogi tatione nostra adversum resistentem sibi iniquita tem negotium gerit, tu semper adversum peccatum legi Dei palmam tribue. Si iniquitas apud te cum æquitate ingreditur, adversum injustas concupis centias proferto sententiam: patere æquitatem de auditorio mentis tuæ redire victricem. Injuriæ et patientiæ agunt apud te causam: sperne injurias, III Reg. 111, 25. " Psal. LXXXI, 2. * Prov. xI!, 5. 381 Tim. V, » Psal. Lvii, 2. 40 Prov. x,

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ IN PRINC. PROVERB. probra et maledicta confunde: victoriam vero defer sum "; et iterum: Judica me secundum justitiam patientiæ. Inimicitiæ et charitas apud te negotium gerunt infames pronuntia inimicitias, extorres domo et patriæ finibus factas, in exsilium trude charitatem vero pro concione collaudans, et cum omni honestate magnificans, inseparabiliter ad hærere tuis sedibus facito. Simulatio et simpli citas, constantia et timor, prudentia et stultitia, justitia et injustitia, parcimonia et luxuria, et ut simul universa comprehendam, omnis virtus ad versum omne vitium certamen habens intra te, id est intra cor tuum, et apud mentis tuæ judicium negotium movet. Quid ergo est? Si veram justitiam didicisti, et rectum tenes directumque judicium, semper intra te condemna vitia, et semper palmam concede virtuti. Si enim in singulis quibusque ac tibus tuis quæ bona sunt semper obtineant, beatus eris in illa die, in qua judicabit Deus occulta ho minum secundum Evangelium nostrum: et cogi tationibus inter se invicem accusantibus aut etiam defendentibus ", non condemnaberis tanquam is qui nequaquam cogitationibus tuis malis qui bus tunc accusaberis, justitiam sanctitatemque prodideris, percepturus eas coronas quibus prius vincentem apud te coronaveras ipse virtutem. Ecce quantorum tibi bonorum Proverbiorum liber præ stitit causas edocens te quæ sit vera justitia, et quomodo judicium dirigatur. 11. Sed quid etiam post hæc additur? Ut det, inquit, innocentibus astuliam, puero autem juniori sensum et cogitationem. Dupliciter intelligimus in nocentiam. Aut enim alienum effici a peccato, et emendare se, ac longa bonorum meditatione con vertere, et velut radicem ipsam ex se malitiæ re secare pro eo quod ultra nocendi propositum non gerat, innocens quis appellatur: aut innocentia dicitur, in his qui nondum vel voluntatem vel pos sibilitatem nocendi habent, sive ætatis sive stu diorum talium quorumque contemplatione; verbi causa, ut si dicamus, puer nescit superbiam, nescit dolum et fallacias: et iterum sunt quidam rus ha bitantes, fraudis utique negotiatorum et calliditatis ignari, sed et a forensibus nequitiis ac versutiis alieni quos et ipsos innocentes appellamus, non quod proposito malitiam studioque declinent, sed quod nondum inciderint in usum nequitiæ. Verum tamen innocens proprie est, qui talis est, qualis fuit David qui dicebat: Ego autem in innocentia mea ingressus sum; id est, qui omne propositum nocendi ex animia sua, recepta atque introducta mentibus suis boni voti virtute, abjecit ac depulit propter quod merito et hæreditatem bonorum spe rat cum dicit, quoniam Dominus Non fraudabit bonis eos qui ambulant in innocentia ". Ideo de nique et cum omni fiducia dicebat: Judica me, Domine, quoniam ego in innocentia mea ingressus Rom. 11, 15, 16. Gen. xxv, 27. 17. Gen. xxvii, 28. tuam, et secundum innocentiam meam super me Designat ergo et describit quodammodo innocentem etiam simplicitas morum et sermonum sinceritas, et nihil vel in actibus affectatum, vel in sermone fucatum. Talis erat et Jacob, Simplex habitans do mum 48; id est naturali simplicitate vivens: nihil arte compositum, nihil figmento ad fallendos vi dentium oculos præparatum. Talem etiam mihi vi detur nunc proverbialis sermo innocentiam memo rare, quæ penitus nequitiæ expers sit, usumque nocendi non noverit. Unde et laudabilem ei requirit astutiam, ut ad simplicitatem naturæ cautela quo que addatur industriæ: et velut quodam scuto bonæ hujus astutiæ circumdatus, adversum nequitiæ tela invulnerabilis maneat. Oportet namque perfectum virum secundum Apostolum prudentem quidem esse in bono, simplicem vero in malo. Astutiæ ergo opus est cavere malum; simplicitatis autem virtus est non facere malum. Ex his igitur fontibus sibi sim pliciores quique astutiam hauriant ad salutem: in telligentes quæ ejus opera describuntur. Vir enim, inquit, astutus sedes est sensuum "; et Astutus autem supervenientibus malis occultabitur **; et: Qui custodit increpationes, astutior est”. Astutia ergo est, sicut etymologia Græci sermonis ostendit, om nium operum artiumque peritia. Qui ergo omnium operum peritiam recipit, astutus jure dicitur. Opera autem sunt quædam bona, sunt autem et mala idcirco interdum ad bonum, interdum ad malum astutus accipitur. Et is quidem, quia ad alterius perniciem astute quid molitur et callide, nequam est; qui vero in operibus bonis astute quid provi det et prudenter, vel intentatos sibi insidiantium dolos sollicite cauteque declinat, astutia laudabi⚫ liter utitur. Attende ergo diligentius et considera qualis tibi præcipiatur astutia, quia media quædam significatio est nominis istius: et, sicut diximus. qui eis in bonis rebus utitur, laudabilis: qui vero in sinistris, exsecrabilis invenitur. 12. Unde et abundanter per omnem textum di vinæ Scripturæ ad utramque partem intelligentia 736 ejus invenitur inserta. Bona namque astutia proficiscentes Hebræi circumvenerunt Ægyptios, vasa ab eis aurea et argentea vestesque sumen tes, quibus possent utique et mercedes operis quo urbes eorum exstruxerant, repensari: et ma teries vel impensæ ad construendum Dei taberna culum præparari. Laudabili astutia usæ sunt ob stetrices Hebræorum contra tyranni præcepta, sa lutem nascentibus Hebræis maribus parvulis confe rentes. Laudabili astutia mater Rebecca juniori filio benedictionum primitias contulit ". Bona astu tia usa est Raab: bona etiam Rachel ": altera exploratoribus occultatis ", altera parente in ido lorum superstitiosis inquisitionibus falso ". Mala Psal. XXV, 11. ** Psal. Prov. XII, 23. 8 Jus. 11, 4. * Prov. XXVI, 12. 5º Gen. xxx1, 34. LxxxIII, 13. * Psal. xxv, 1. 47 Psal. VII, 9. 1 Prov. xv, 5. * Jos. 1x, 4. "Exod. x, 35.” Exod. 1,

vero astutia deceperunt Gabaonitæ Israelitas ". gerens: propter quod et dicebant ad eum illi inve Mala astutia usus est Absalom benignitatis specie ad se cor populi declinando, et paterna regna in sidiosa calliditate in sua vota flectendo ". Culpa biliter et de illis propheta pronuntiat, de quibus dicit: Super populum tuum astute cogitaverunt con silium. Verumtamen proverbialis sermo laudabi lem nos astutiam docet, quæ, sicut diximus, in omnibus vitæ negotiis adversum nequitiæ dolos scutum quoddam debeat esse simplicibus. Denique si hanc prima mulier habuisset astutiam, nunquam profecto dolis fuisset decepta serpentis. Ideo ergo simplicem et innocentem qui temere credit omni verbo, uti ne corrumpantur sensus ejus a simpli citate Christi, circumvallat et communit astutia; velut auxilia ei quædam adversus vitæ hujus cer tamina suggerens dimicanti. terati malorum dierum, Veni et sede in medio no. strum, et annuntia nobis: quoniam dedit tibi Deus presbyterium ". Et ideo ergo consequens est pue rum quem dicit juniorem, qui magis novus quam junior designatur in Græco, hunc, inquam, puc rum vel juniorem vel novum, eum intelligi qui per baptismi lavacrum renovatus est, et conversus fa ctus est sicut puer, et ideo aptus efficitur reguo cœlorum. Huic ergo tali puero tanquam nuper ge nito, et rationabili ac sine dolo lac concupiscenti, liber iste proverbialis doctrinæ sensum tribuit, et cogitationem atque intelligentiam præstat. Et sen sum quidem ad rerum præsentium intellectum re ferri potest, cogitatio vero intelligi de futuris: quo niam quidem et humanæ regulam conversationis edocemur, uti ne fallamur in actibus vitæ, et vani tati ac libidini rerum præsentium succumbamus neve inanis gloriæ aura capiamur; et nihilo minus etiam futuræ spei cogitationes optimas sug gerit, quo scilicet ea quæ fide credimus, per patien tiam exspectamus. 43. Sed videamus jam nunc quomodo puero ju niori sensum dat et cogitationem. Quoniam, sicut Apostolus describit ", omnis quidem homo duplex est, et alius est exterior, alius vero interior, id est, unus qui videtur, et alius qui intelligitur; et ideo necesse est, nos ea quæ de ætate dicuntur homini cui magis convenire videtur, aptare. Et siquidem dicamus de exterioris hominis ætate, quod puero juniori sensum præbeat corporalem liber hic, id est, vel visum, vel auditum, vel odoratum, vel gu stum tactumque, ridiculi res videbitur; hæc enim in nobis pariter cum ipsa statim nativitate subsistunt, nec aliquando talia per doctrinam institutionis ad duntur. Neque enim puer corporaliter intelligoudus est, neque sensus unus ex his putandus quos supra enumeravimus; sed ad ætatem interioris hominis est referendus intellectus: quoniam et in multis Scripturæ locis de puerili animæ ætate docemur, et alibi de juvenili, alibi quoque etiam de senili, sicut ab apostolo Paulo didicimus, dicente de Co rinthiis “, quia parvuli essent, et ideo eos lacte po taverit, quia primis eos et simplicibus Evangelii in struxerit elementis, cum necdum valerent perfe ctorum dogmatum sumere solidos cibos. Juvenis autem secundum interiorem hominem dicitur, qui ex omni parte in animi virtute perfectus est: qui spiritu ferventi in actibus pietatis, et robustus ac validus ad omne opus nititur bonum: quem et illum scilicet gustum de quo dictum est: Gx Evangelia violentum designant, id est, qui vim faciens diripere possit regna cœlorum: qui etiam ad laudandum Dominum invitatur per Prophetam dicentem, Juvenes et virgines laudate nomen Domi ni 63; de dicitur etiam per Joel prophetam: Et juvenes eorum visiones videbunt ". Senior autem secundum interiorem hominem dicitur quisquis ille est perfecti sensus maturique consilii: sicut erat Daniel in tenero adhuc corpore maturitatem se nitis animi et consummatæ prudentiæ sententiam 14. Verum quoniam ætatis differentias ad inte riorem hominem traximus, consequens est etiam cætera pari intelligentia persequi; et eum quem diximus sensum non ad corporeum intellectum, sed virtutem animæ revocare. Et ideo si quando dicit, Meis verbis admove aurem tuam ": scire nos oportet quia aurem animæ, id est, obedien tiam mentis requirit, sicut et Dominus dicebat: Qui habet aures audiendi, audiat; et alibi: Sermo sapiens in aures audientis ". Per hæc ergo et ho rum similia dat huic puero juniori vel novo, de quo superius diximus, sensum obedientiæ. Cum vero dicit Noli attendere malæ mulieri"; rursum: Non confirmes oculum tuum ad eam"; et Oculi tui recta videant ": manifeste per bæc velut visum quemdam animæ novi hujus pueri tribuit. Et iterum commonet dicens: Manduca mel, fili, ut indulcentur fauces tuæ ". Mel figura liter nominat doctrinæ cœlestis eloquia; Quam dulcia enim faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo: et per hanc commonitio nem spiritualem, gustum animæ informat in puero, quo * II Reg. xv, 4. 39 Psal. LXXXII, o II Cor. Psal. CXLVIII, 12. * Joal 11, 28. 68 Dan. XIII, 50. 12. Prov. v, 2 70 Eccli. ix, 8. " Prov. iv, 25. 9. 78 Prov. iv, 6. 7 Eccle. 11, 5. state et nidete quoniam suaris est Dominus ". Est autem quidam et tactus animæ, secundum quem tactum contingit eam sapientia, et complectitur velut amatricem quamdam suam. Ita enim dicit Ama eam, et complectetur te" Et rursus Eccle siastes Tempus, inquit, complectendi, et tem pus longe fieri a complexibus ". Nam corpora quidem impuris complexibus polluuntur; anima vero in complexus sapientiæ veniens, et semina vitæ concipiens, sanctos edit partus salutis. Hoc 61 1 Cor. III, 1, 2. * Matth. XI, 12. 66 Prov. xx11, 17. 67 Matth. XIII, 9. • Prov. xxv, "Prov. xxiv, 13. Psal. cxvIII, 103. 1 Psal

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ IN PRINC. PROVERB. oculum a malis conspectibus servet, nunc manus ab iniqui operis motibus arceat, injustas conct piscentias abigat, segnitiem negligentiamque dis cutiat, laborem et patientiam laudet, prudentiam doceat, sobrietatem ac pudicitiam suadeat; cum ergo per hæc omnia vitiorum quidem et totius mali operis odium animæ discentis indicat, totius vero boni desiderium suscitet, certum est quod sa pientiores ex sapientibus efficit. ergo modo sensum puero juniori vel novo prover- nunc linguæ petulantis temeritatem refrenet, nunc bialis doctrina præstabit: cogitationem vero præ stabit cum dicit: Non proderunt divitiæ in die malo"; injicit namque cordi tuo per hæc cogitationem 737 diei illius in quo tibi abundantia divitiarum subvenire non poterit, nec illis te æternis suppli ciis liberabit. Sed et cum dicit: Innocentes autem hæreditate possidebunt terram 78 illam videlicet terram quam etiam mansueti in hæreditatem per cipient sicut Dominus in Evangelio repromittit **, et sicut Propheta designat in psalmis, cum dicit Mansueti autem hæreditate possidebunt terram 8°. Sed et cum ait, Gloriam sapientes hæreditabunt 8¹, ad desiderium repromissæ beatitudinis sensus animæ suscitat; et ista est cogitatio quæ puero novo per institutionem doctrinæ inseritur cordi, ex interminatione pœnarum quæ peccatoribus præparatæ sunt; desiderium bonorum et concu piscentia beatitudinis commovetur ex his quæ ju stis ac fidelibus repromissa sunt. His enim au ditis sapiens sapientior erit **. Multum est quod de Proverbiorum sermone promittitur, id est, quia excedat etiam sapientium sapientiam, et totius do ctrinæ eorum supergrediens modum, plus aliquid cæteris liber iste contineat; ita ut videatur quod cum unaquæque doctrina imperitos suscipiat audi tores, ad audienda ac discenda proverbia sapiens quis debet accedere, ut his auditis non tam sa piens, quod jam esse debet, sed sapientior fiat. Scimus autem quod sapiens multis modis dicitur. Nam et illi qui secundum sapientiam mundi hujus eruditi sunt, sapientes dicuntur": et qui ad fi dem Christi accesserunt, qui est vera sapientia Dei, sapientes * utique tanquam sapientiæ dis cipuli merito nominantur; ad quorum doctrinam hanc ipsam quam habemus in manibus, id est, Proverbiorum sermonem, cum accesserint hujus mundi sapientes, sapientiores eos futuros Scri pturæ sententia repromittit. Et quomodo non erunt sapientiores vanam scientiam recusantes, et assumentes scientiam veritatis? Vel certe quo niam multis modis sapiens dicitur; nam qui desi derat sapientiam, sapiens appellatur, et is qui jam cœpit proficere in eruditionibus sapientiæ, et ipse sapiens dicitur: et qui ad perfectum eruditus est, sine dubio sapiens nominatur. Qui ergo hæc audierit sapiens, id est, qui discendæ et inqui rendæ sapientiæ desideria prima conceperit; vel ii qui jam in aliquibus videntur esse profectibus, et per hoc sapientes dicuntur, efficientur sine dubio sapientiores: ex his verbis cognoscentes quamplurima de coelestibus divinisque dogmati bus, quamplurima etiam de humanis rebus atque terrenis. Cum totus iste liber varia præceptorum commonitione nunc malitiam de humanis menti bus effuget, nunc excitet introducatque virtutem, 7 Prov. x1, 4. 78 Prov. 11, 21. 8 11 Cor. x1, 19. *³ 1 Cor. 1, 20. 15. Intelligens autem gubernationem acquiret Omnis homo qui alicujus artis vult assumere dis ciplinam, explorare debet prius si naturalibus suis motibus vel positionibus apta est ars illa quam expetit et conveniens, verbi causa si quis athleta vult esse, ut habeat lineamenta corporis bene composita, robusta membra, et valida nervo rum compage districta. contrario qui cursorum cupit inire certamina, considerat utique si corpore levis sit, et agilis motu. Ita et gubernator, si loco rum memor, si intellectu prudens, si in omnibus vigilans. Propterea ergo et nunc non quemlibet ad gubernandum sermo proverbialis assumit, sed intelligentem. Quid autem est gubernatio? Sine dubio disciplina quædam animæ, per quam infi dum et fluctuosum hoc vitæ nostræ pelagus cum. omni moderatione et observantia transeamus. In multis namque Scripturæ locis aquas et maria vi tam hanc nostram invenimus esse nominatam, sic ut in psalmis cum dicit: Misit e summo et acce pit me et assumpsit me de multitudine aqua rum 8. Manifestissime etenim mobilitatem ac per turbationem vitæ hujus aquas appellat, pro eo quod neque ea quæ hominibus bona videntur et prospera immutabiliter permanent, neque rursus adversa et tristia perseverant; sed omnia incon stantia quadam et conversionibus ac permutationi bus dilabuntur. Sicut enim impossibile est mare in eodem tranquillitatis statu diutius permanere, sed quod nunc quietum videbatur et placidum, paulo post immanibus videas fluctibus excitari: et rursus quos nunc cernis insanos undarum tumo res ipsa pene nubila verberantes, paulo post sta gnantia videas, et in modum inarmoris placida æqualitate constrata, ita etiam vitæ humanæ ne gotia faciles et subitas vicissitudines permutatio nesque recipiunt. Propterea ergo gubernatione in diget vita nostra; et ut in tranquillitate positi, id est, cum omnia nobis ex sententia ac voluntate procedunt, permutationes prospiciamus futuras, nec quasi immortalibus rebus his præsentibus vel prosperis incumbamus: et rursus in tristibus vel adversis nequaquam nosmetipsos despiciamus, ne quis forte ampliore tristitia absorbeatur 87,`et in profundum turbati maris, id est, lascivioris vita erroribus demergatur. Neque ergo sanitas corporis, 79 Matth. 4. 80 Psal. xxxvi, 11. v, 85 Prov. 1, 5. 86 Psal. XVII, 17. 81 Prov. 11. 35. 87 II Cor. 11, 7. 82 Prov. 1,

cum exquiri cœperint talenta quæ nobis negotiandi causa commissa sunt, confundamur si nulla lucra creditæ nobis Dominicæ pecuniæ demonstremus, et consequatur nos tristis illa et terribilis vox dicens, Serve male et piger ". Si ergo aliqua nobis conve eta sunt mercimonia, cum omni cautela vitæ hujus nobis transfretanda sunt spatia. Videmus enim plu rimos in juventute ex operibus mandatorum Dei multas congregasse divitias; medio vero vitæ suæ tempore tentationibus insurgentibus a spiritibus malignis, tentationum pondus non potuisse suf ferre, profecto ex eo quod gubernationis eis non adfuit disciplina; sed omnia quæ bene prius ac quisita fuerant perdiderunt, sicut sunt sine dubio ii Qui circa fidem naufragaverunt ". Alii vero casti tatis quam ex. juventute servaverunt, tanquam pro cella quadam exsurgente, naufragia nequissimæ li bidinis incurrerunt, et o miserandum lugendumque spectaculum, post jejunia, post afflictiones corpo ris, post lacrymas ubertim profusas, post conti nentiam plurimi temporis, per desidiam animæ et negligentiam, horum omnium bonorum nudus et inanis relinquitur. Nonne similis tibi iste talis vi detur homini negotianti, qui infinitis et magnificis mercibus oneratam navem lætus et hilaris agens, et vela prosperis flatibus laxans, posteaquam im mensi et sævi maris spatia infinita transgressus est, ad ipsum jam portum atque in ipsis, ut ita dixerim, januis quietis nave collisa, et omnibus in quibus merito gloriabatur submersis, nudus et naufragus vix ipse tabulæ innixus evasit? Talis sine dubio est qui multis laboribus et multo su dore censu virtutis ac sobrietatis quæsito, subita eum dæmonis incursione perdiderit; qui velut diræ procellæ impetu peccati violentia submersus, et ab omni pariter bonorum virtute naufragus fa ctus, dignam illam proferet vocem: Veni in proſun dum maris, et tempestas demersit me ". neque florentis gratia juventutis, neque opulentia congregare honorum cœlestium facultates: ne forte domus, neque cæteræ hujus vitæ prosperitates diu permanent, stabiliterque perdurant. Sed dum in talibus degis, dum in tranquillitate navigas vite, prospice ac prævide tempestatem aliquam, id est, perturbationem rerum futuram. Imminet namque ægritudo post sanitatem, paupertas post opulen tiam. Non enim semper flat ventus a puppe, nec semper æquis lineis vela tenduntur. Aliquoties enim in summa felicitate viventes, subitis perturba tionibus velut repentinis quibusdam procellarum incursionibus demerguntur: et rursus nonnulli quos diversarum tentationum molestiæ, et vitæ in feliciores angustia 'velut rabidi quidam fluctus, et sevi turbines fatigabant, receperunt vitæ suæ quietem, et transactis omnibus ac depulsis, ad læ titiam mentis et tranquillitatem animi restituti sunt. Ilic ergo intelligens gubernator, qui prudenti sol licitoque prospectu, rerum mortalium instabilitate 738 præcognita, cor suum ad rerum permutationes ac vicissitudines præparat, et intrepidus semper in territusque consistens, idem semper est, et semper sibi similis invenitur: id est, neque jactans et ela tus in prosperis, neque dejectus et corruens in ad versis. Sed et aliud nobis utile gubernationis bo num, et disciplina gubernatoris occurrit. Scio ego præterea et alios fluctus: novi et alias undas adver sus animam insurgentes, quæ contra eam ex carnis vitiis concitantur. Ira enim et timor, libidines et tristitiæ, avaritiæ et rapinæ, ac diversa luxuriæ ge nera, velut procellæ quædam ac turbines violenti, ex prudentia carnis adversus animam concitantur. Qui si eam absque disciplina et vigilantia guber natoris offenderint, continuo elisam eam atque submersam, fedis miserandisque naufragiis mer gent. Oportet igitur mentem nostram ac sensum velut gubernatorem quemdam totius navis in edito residere; et excelsiorem vitiis ac passionibus fa ctum, gubernaculorum clavos, id est, cogitationum notus arte peritissina moderari, et omne corpus nostrum velut navis cursum certis lineis dirigen tem, constanter quidem fluctibus obviare, et in surgentes undarum tumores impetu sulcantis ca rinæ compescere; ipsum vero in excelso et edito positum, nequaquam prorsus amaritudine vitiorum tanquam inquieti maris elatione respergi, sed ele vantem oculos semper ad cœlum, orare Deum et di cere: Libera me de profundo aquarum, et ne me demer gal tempestas aquæ: neque absorbeat me profundum **¸. 16. Vis tibi enarrem etiam aliud navigium, ad quod necessaria nobis est gubernationis bujusce modi gratia? Regnum cœlorum simile est homini ne gɔtianti 8. Omnes ergo qui secundum Evangelium vivimus, negotiatores sumus, qui ex mandatorum Dei mercimoniis possessionem nobis regni cœlestis acquirimus. Oportet ergo nos diversas ac varias 17. Contine ergo diligentius et cautius vitæ tuæ gubernacula, et guberna oculum tuum, ne forte per oculi lasciviam rapidus te concupiscentiæ fluctus elidat. Guberna auditum, ne forte detrahentium et male loquentium te amaritudo respergat: ne reci pias auditionem vanam. Guberna linguam, ne quid vel quod non expedit, vel quod non licet proloqua ris. Guberna animos, ne minis hominum et terro ribus conturberis; ne te tristitiæ pondus absor beat. Omnes vitiorum passiones, fluctus quidam sunt adversus animam insurgentes. Quorum si semper altior et excelsior sedeas, et intentus sis ad animam gubernandam, liberaberis a vitæ nau fragio. Quæ vitia in te si non singula quæque ob servans cohibueris ac declinaveris, sed indulseris animæ vitiorum suorum voluptatibus vivere, velut navis sine gubernaculis palabunda semper et ober » Psal. Lxu, 15. 89 Matth. XIII, 45.» Matth. xxv, 26.” 1 Tim. 1, 19. " Psal. LXVIII, 3.

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ DE fide. rans, peccatorum scopulis illidetur. Audi vero quo- pervidebat enim infirmitatem linguæ suæ magnitu modo tibi ipsa gubernandi disciplina quæratur. Mos est navigantibus cœlum semper intendere, et inde vias sui cursus agnoscere, per diem quidem solis indiciis, in nocte vero septentrionis cætero rumque astrorum signis ac lineis regi. Et tu ergo habeto semper oculos tuos elevatos ad coelum, se cundum eum qui dixit: Ad te levavi oculos meos, qui habitas in cœlis ". Respice ad solem justitiæ et stellis quibusdam clarioribus, quæ sunt mandata Dei, dirige cursum tuum, et intuitum his defige pervigilem. Non des somnum oculis tuis, neque pal pebris tuis dormitationem ", ut per mandatorum ob servantiam nullus tibi viæ error occurrat. Lucerna enim, inquit, pedibus meis verbum tuum, Domine, et lux semitis meis ". Si enim nunquam dormitave ris in gubernaculis vitæ tuæ, dum per hanc insta bilem et fluxam rerum naturam mundi hujus trans itum facis, mereberis etiam Spiritus sancti adju torium, qui te lenibus auris semper ad priora et anteriora perducat, usquequo restituaris ad illum quietissimum et tranquillissimum portum divinæ voluntatis in Christo Jesu, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. De fide 1. Dei quidem sine intermissione memorem esse pium est, nec unquam fidelis anima capere potest ejus satietate fastidium; verbo autem audere disserere Deum, vel explicare temerarium est, cum dinem divinorum sensuum ministrare non posse. Verumtamen quoniam totius fraternitatis auditus patet nunc et intentus est, cupiens aliquid de fide Divinitatis audire, nec satiari unquam ambitus Ec clesiæ potest in bujuscemodi disceptationibus, se cundum sententiam Ecclesiastis dicentis, Quia non replebitur auris auditu ", necessarium puto pauca pro viribus dicere. Dicemus autem non qualis et quantus est Deus, sed quantum humana lingua proloqui fas est. Neque enim quoniam locum, qui est inter coelum et terram, oculis totum penetrare non possumus, etiam quantum possibile est nobis, cernere declinabimus. Ita ergo et nunc pietatem quidem fidei sermone quo possumus explicamus; naturæ vero illius eminentiæ concedimus supra omnem sermonem et supra omnem sensum pal mam tenere. Neque enim ipsæ angelorum linguæ, si quæ illæ sunt, neque archangelorum cum uni versa rationabili creatura pariter congregatæ, pa rum quid naturæ illius contingere ut est potuerunt ac proferre. Verumtamen tu si de Deo aliquid vel dicere vis vel audire, relinque paulisper corporis sensus; imo ipsum, ut ita dicam, totum corpus tuum. Relinque terram, desere maria, ipsum quo que aerem tibi subjicito: transgredere tempora, et curriculorum sæcularium ordinem transi. Excede totius mundi statum: conscende etiam super æthe rem, stellarum quoque fulgorem, vel cursum, vel ordinem, vel motus varios et diversos, vel inter se invicem connexionem dissensionemque transgre dere. Excede omnia, ipsum quoque cœlum supe rior effectus despice, et in superioribus ejus po situs sola mente conspicare quis in illis regioni bus decor, quis splendor rationabilium cœlestium que virtutum. Intuere angelorum choros, archan gelorum ministerium circumspice, glorias intuere dominationum, consessum thronorum, virtutum principatuum. Et hæc, inquam, nibilominus omnia supergrediens et transcurrens, et super omnem creaturam caput tui sensus extollens, et mente at que intelligentia cunctis his superior factus, ibi demum ineffabilem illam Dei contuere natu ram, inconvertibilem quamdam et immutabilem. præcipue sensus humanæ mentis a rerum veritate quamplurimum decidat, et rursum sermonis inter pretatio obscurius et infirmius quæ in corde sen tiuntur exponat. Si ergo sensus quidem noster abest a rerum veritate quam plurimum, sermo vero longe inferior atque imbecillior sensu est, quomodo non in Dei rebus utroque silentium præstat, ne forte vilitate sermonis summa nobis dignæ fidei periclitetur et admiratio naturæ Dei humani verbi infirmitate-minuatur? Nam desiderium quidem in quirendæ atque enarrandæ gloriæ Dei; universæ ra tionabili naturæ divinitas sentimus insertum; sed competenter et digne de Deo proloqui, simul omni bus et communiter deest. Voto sane et proposito pietatis, alter altero aliquantum differimus: nemo impassibilem, simplicem, incompositam, invisibi tamen ita elatus est et mente excidit, ut arbitretur se intelligentiæ fastigia summa complexum. Sed qui religiosius quærit, quanto amplius se viderit scientiæ consideratione progressum, tanto magis fragilitatis suæ intelligentiam capiet. Talis erat Abraham, talis et Moyses; qui cum primum Deum videre ut videri ab hominibus fas erat, potuerunt, tunc se uterque magis humilians, Abraham quidem terram se et cinerem nominabat", "Moyses vero gracilis vocis et linguæ se tardissimæ fatebatur "; Psal. cxvIII, 105. Psal. cxx11, 4.» Prov. vi, 4. , 8. "1 Tim. vi, 16. Exstat Græce tom. II [III], p. 130. lem, inaccessam lucem ", inexplicabilem virtutem, sine fine magnitudinem, gloriam inconspicabilem, bonitatem concupiscibilem, inexquisitum decorem, qui mentis quidem puræ contingat et moveat af fectus, indicari autem atque explicari sermone non possit. 2. Ibi est Pater et Filius et Spiritus sanctus; sola natura quæ creata non est, dominationis potestas, bonitas naturalis: Pater initium omnium, causa cunctorum, radix viventium, ex qua procedit fons » Gen. xviii, 27.» Exod. IV, 10. Eccle.

bilitatis, sanctitatis ac vitæ. Scriptum est enim, quoniam Spiritus tuus bonus *, et, Spiritus re ctus; et, Spiritus sanctus *. Et Paulus dixit: Lex autem Spiritus vitæ 7. Horum ergo omnium nihil ei extrinsecus accidit; sed sicut inseparabilis est calor ab igne, at fulgor a luce, ita et a Spiritu sancto sanctificatio, et vivificatio, et bonitas, et in convertibilitas. Ibi ergo assistit Spiritus sanctus, imo ibi est in illa beata natura, nec in numero re liquæ multitudinis numeratus, sed in Trinitate perspicitur, et in illa unitate comprehenditur, nec reliquis substantiis annectitur. Sicut enim Pa ter unus est et Filius unus, ita et Spiritus sanctus unus est: cæteri vero qui ministeriales spiritus appellantur, per singulos quosque ordines, innu merabiles indicant multitudines. Sed tu noli quæ rere inter creaturas eum qui supra omnem creatu ram est; neque deducas inter eos qui sanctifican tur eum qui sanctificat, quo replentur angeli, inspi rantur archangeli, sanctificantur virtutes, viviſi cantur universa: qui in omnem creaturam dividitur, et ob hoc aliter ab hoc, aliter vero participatus ab alio. Et cum omnibus suis gratias largitur, Lon tamen a participantibus assumitur vel impen ditur, sed et illi replentur, et ipse indeminutus et integer permanet. Aut si difficile hoc tibi et intellectu peregrinum videtur, respice fulgorem solis, quomodo cum singula et diversa corpora circumlustret, ac lucis gratiam præstet omBi bus et caloris, in nullo tamen substantia ejus ab his qui de eo participant, aut imminui videtur aut scindi: ita etiam Spiritus sanctus illuminat omnia ad intelligentiam Dei; inspirat prophetas, legislato res sapientiam docet, sacerdotes consummat, cor roborat reges, perfectos efficit justos, sobrios quæ honesta sunt docet; præstat gratias sanitatum, vivificat mortuos, vinctos solvit, alienigenas per adoptionem in regenerationem baptismi vocat. Si publicanum susceperit, repletum fide eum evan gelistam producit. Si piscatorem assumpserit, theologon, id est, verbi Dei præconem facit. Si persecutorem fidei, vas electionis ostendit ". Per hunc qui infirmi sunt, fortes fiunt, et pauperes di vitæ, sapientiæ virtus, et imago indemutata invisi- stantiæ ac naturæ, bonitatis quoque et inconverti bilis Dei, qui est Filius ex Patre genitus, Verbum sive ratio vivens, qui erat Deus, et erat apud Deum, et semper erat: non factus, sed natus ex Patre ante sæcula non assumptus postmodum vel ad optatus in Filium: non possessio, nec factura, sed creator et factor omnium: qui est omnia quæ Pater est, Filium dixi et Patrem: observa mihi semper istas proprietates. Cum ergo sit Filius, et hoc ei proprium sit quod est Filius, est omnia quæ Pater est, secundum vocem suam qua dicit Dominus et Salvator Omnia quæ habet Pater, mea sunt ³. Re vera enim certum est omnia esse in imagine, quæ cunque sunt in prototypo, cujus imago est. Vidi mus enim, inquit evangelista, gloriam ejus tan quam Unigeniti a Patre³, in quo indicat non per donum gratiæ datam ei virtutem, sed ex naturali consortio babentem Filium paternæ majestatis in demutabilem gloriam: accipere namque cum omni creatura commune est, habere autem naturaliter proprium est ejus qui ex natura Patris natus est. Ut ergo Filius naturaliter quæ Patris sunt possi det; ut Unigenitus vero omnia pariter quæ Patris sunt in semetipso complectitur, dum inter plures hæreditaria divisio non habetur. Unde ex ipsa Filii appellatione edocemur eum paternæ esse naturæ consortem; non ex præcepto creatum, sed ex ipsa substantia refulgentem; inseparabiliter Patri ac sine ullo initio cohærentem. Æqualis est in boni tate, æqualis in virtute, particeps gloriæ. Et quid amplius? Ex eo quod signaculum et imago est Patris, totum in se indicat et ostendit esse quod Pater est. Quæcunque autem tibi post hæc ex cor porali assumptione fuerit prolocutus, humanæ sa lutis dispensationem 740 struens, quam in carne venerat expleturus, eloquitur. Missum se dicit, et non posse ex se facere quidquam, nisi quod viderit Pa trem facientem; et mandatum accepisse, et multa alia hujusmodi; sed hæc non tibi occasionem præ. stent ad deitatem unigeniti Filii defraudandam. Non enim hoc quod pro tui indulgentia et misera tione inferiora se gerit et agit, imminutio naturalis ejus debet accipi dignitatis; sed naturam quidem intellige Deo dignan: verborum autem humilita tem, rationem dispensationis adverte. De quibus vites efficiuntur. Imperiti sermone, sapientioribus si velimus nunc singula quæque discutere, infini tum verborum numerum, et spatia temporis multa consumimus. Sed ad propositum revertamur. sapientiores fiunt. Unde et Paulus in infirmitate quidem multa, et timore ac tremore, verbum Dei prædicabat verum per Spiritus sancti gratiam, su daria a corpore ejus assumpta, et incommodis ad hibita, præbebant sanitatem plenissimam ". Petrus et ipse cum in infirmitate corporis positus esset, per gratiam tamen Spiritus sancti, quos etiam umbra sui contigisset, ab omni ægritudine salva bantur. Pauper erat Petrus et Joannes, non enim habebant argentum neque aurum, sed sanitatis munus donabant auro pretiosius omni. Cum enim Psal. CXLII, 10. 5 Psal. L, 12. Matth. v, 19. 10 Act. Ex, 15. 11 Act. xix, 10-12. 3. Igitur si potuerit mens humana omnem sen sum corporeæ naturæ et materialis excedere, sed et universam intelligibilem et rationabilem præ tergredi creaturam, et velut piscis quidam de pro fundo ad summitatem aquarum evadens et natus, sinceri ac puri intuitus percipere libertatem, ibi videbit etiam Spiritum sanctum, ubi Filium vidit et Patrem, eadem omnia habentem, ejusdem sub 1 Col. 1, 15. Joan. xvi, 15. Joan. 1, 14. Matth. 1x, 6 ibid. 13. Act. v, 15. ▼ Rom.

RUFINI INTERPRETATIO HIOMILIÆ AD VIRGINEM LAPSAM, a multis claudus ille frequenter accepisset aurum sede derelicta, sicut tunc eremum dereliquerat, ad vel argentum, mendicus tamen nihilominus per Inanebat: postea vero quam per Petrum gratiam Spiritus consecutus est, et a mendicitate cessavit, et tanquam cervus exsiliens, Deum laude honora bat. Nesciebat Joannes mundi hujus sapientiam, et Spiritus sancti virtute prolocutus est verba qui bus nulla philosophia, nulla eruditorum lingua posset occurrere. Iste ergo sanctus Spiritus et in cœlis est, et in terra replet, et ubique adest, et nusquam concluditur. Totus in singulis est, et totus cum Deo est. Non velut officio fungens ministri di vina dona largitur; sed auctoritate dividit gratiam Dividit enim unicuique Spiritus prout vult ". Qui mittitur quidem secundum dispensationem, opera tur vero secundum auctoritatem ac potestatem. Hunc adesse et inspirare animas nostras oremus, et nunquam nos derelinquet per gratiam Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula sæcu lorum. Seu epistola ad virginem lapsam Tempus est exclamare nos illud propheticum, Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis ſontem lacrymarum ¼, ut defleam contritionem filiæ po puli mei? et licet cæteros obtexerint profunda silentia, atque atrocitate vulneris obstupefacti vitalis animæ motus, atque ipsum pene doloris sensum amiserint, sed nos tam crudele funus abs que lacrymis videre non possumus. Etenim si Jeremias [Isaias] propheta eos qui in bello vulnerati sunt tam multiplici lamentatione prosequitur, quid nos de tam funestæ animæ vulnere patiemur? Vul nerati, inquit, tui non sunt, gladio vulnerati et de functi; sed mucro mortis hujus quam lamentamur, mucro peccati est, in quo ignita jacula maligni, corpora simul et animas hostilis flamma succedunt. Mecum pariter divinæ leges in hoc funere conge miscunt, quæ clamabant semper, et summis voci ferationibus commonebant: Non concupisces mulie rem proximi tui!. Mecum sacrosancta Evangelia hujuscemodi lapsum videntia, producunt longa suspiria, quod frustra clamaverint, frustra præce perint, quia Omnis qui videt mulierem ad concupis cendum eam, jam machatus est eam in corde suo Et quomodo nunc intueri 741 possunt istanı quam Domino conjunxerant sponsam jam velut qua dam libertate mochantem? Ingemiscunt mecum et indignantur etiam ipsi sanctorum spiritus, et præ cipue Phinees zelo Dei plenus, quod ei non licet. nunc quoque arrepto simoraste dignam sumere commissi sceleris ultionem. Indignatur etiam me cum Joannes Baptista, quod non potest superna arguendum facinus occurrere; et si ita res posce ret, caput magis perdere quam libertatem. Quinimo secundum beatumi Abel, etiam ipse defunctus adhuc loquitur, et multo magis modo, quam tunc pro Ilerodiade, clamat et dicit: Non licet tibi eam ha bere; quia licet corpus sepultum sit Joannis, et lingua jam sileat, sermo tamen Dei non est alliga tus. Si enim pro conservi matrimonio polluto usque ad mortem exseruit libertatem, quid nunc faciet, tantam contumeliam erga Dominicos thalamos vi dens? quod tu sacratæ jugum virginitatis abjiciens, atque immaculatos externi regis respuens thoros, turpi te et infami corruptelæ sociaveris. Et quoniam nefarii commissi nullum tibi subsistit effugium, nec excusatio ulla succurrit, crimine obtegis cri men; quia et impius cum ceciderit in profundum malorum, contemnit ". Ipsam nunc sponsionem tuam negas, et de his quæ sponso spoponderas in ficiare conaris, nec virginitatem te asseris promi sisse. Sed quomodo negare poteris, cum professio nis tuæ quam Deo professa es, testes et homines et angelos habeas? Recordare et revoca ad mentem bonani confessionem; recordare ut habueris casta et honesta consortia; ut virginùm annumerata sis choris, et conventiculis sis admista sanctorum. Me mento venerandæ aviæ tuæ, corpore quidem fessæ, viridis vero virtute. Memento matris summos ago nes in Domino perferentis, et novis atque inauditis laboribus proprium corpus a veteri consuetudine refrenantis. Memento sororis, et intuere eam; in quibusdam priores imitantem, in quibusdam etiam superantem, et virginitatis profectibus majorum in religione gloriam cumulantem; quæ te utpote soro rem quam propositi sui æmulam crederet, ad simi lem cursum vitæ exemplis et verbis institutionis provocabat. Memento ut frequentaveris virginales illos et similes angelis choros, et ut in carne posita spiritaliter vixeris: ut coelestem habueris in terris conversationem. Memento ut dies quietos et noctes lucidas duxeris, in psalmis et hymnis et canticis spiritalibus delectata; ut sanctas orationes profude ris ad Deum; castum et immaculatum cubile serva veris, mensam quoque frugi, sobriaque convivia, et incessum tota virginali reverentia decoratum. Ubi nunc tibi est honestus ille habitus, ubi vultus vere cundiæ, et index animorum simplicitas vestis? ubi honesti pudoris ille laudabilis rubor, quem tamen gratus ex abstinentia pallor obduceret, et æmula vigiliarum macies omni decore gratior offuscaret? Quoties in orationibus conservandæ virginitatis gra tia lacrymas profudisti? Quoties ad servos Dei scri bens, ut pro te orarent deprecata es? Cur, quæso? ut infamis istius corruptelæ gratiam consequi me 18 Act. 11, 6-8. 14 1 Cor. xii, 11. 18 Jerem. IX, Matth. XIV, 4. 20 Prov. XVIII, 3. Exstat Græce t. Ill [IV], p. 135. 16 Isa. XXII, 2. 17 Deut. v, 21. 18 Matth. v,

sed et corpus a virginitate corruptum est; et hor rendum illud incurristi, quod et dicere me piget, et silere non possum, quia est sicut ignis ardens et flamma succensa in ossibus meis: et diɛsolvor un dique et non possum ferre, quia tulisti menibra Christi, et fecisti ea membra meretricis ". Hoc est quod super omnia mala malum est: hoc est quod comparationem sceleris non habet. Denique sic dicit et propheta Transite, inquit, insulas Cethim, et videte: in Cedar mittite, et intelligite si facta sunt tatia, si mutavit gens deos suos, et certe ipsi non sun dii: virgo autem mea mutavit gloriam suam, et glo ria ejus in confusionem redacta est”. Obstupuit cœ lum super his, et horruit nimis valde. Hæc etiam rereris, an ut Domino per incorruptionem jungere- ▲ Eva, quia non solum sensus tuus a simplicitate, ris? Quoties, o ingrata, cœlestis sponsi munera suscepisti? Quantus tibi honor nominis illius con templatione delatus est? Quoties ambierunt te vir ginales illius chori, et tanquam unam e numero suo in conviviis, in consortiis, in sodalitatibus habuere, prout vita simplex et casta deposcit? Quoties bene dictiones tibi virginum datæ, ac sanctorum litteræ ad te velut ad sponsam Christi honorabiliter emis sæ? Et nunc levi aura spiritus aeris hujus, qui nunc operatur in filios diffidentia", pulsata, illa omnia denegas, omnia respuis, omnia in oblivionem du cis, et cœlestem thesaurum exiguæ libidinis volup‐ late commutas, quæ ad præsens quidem indulcat fauces tuas, postea autem amariorem felle invenies. Pro his omnibus quis est qui non cum luctu ac la- nunc Dominus dicit: Quia duo pessima fecit virgo crymis illam super te propheticam 742 proferat vocem dicens: Quomodo facia es meretrix, civitas fidelis Sion? Quomodo autem non et Dominus respondeat ad aliquem sacerdotum, quem dignum suo judicarit colloquio et dicat: Vidisti quæ: fecit mihi virgo Jerusalem "? Ego eam mibi spoponderam in fide, et in incorruptione, et in justitia, et in ju dicio, in misericordia et miserationibus, sicut per Osee prophetam præcepi "; ipsa autem dilexit alienos, et vivente me viro suo, adultera dici nia Juil 20 nec timuit alii viro sociari. Quid autem, etiam paranymphum illum talium nuptiarum,Pau lum dico, et illum apostolum, et hunc qui nunc tibi et magister et testis et medicus fuit, cum tu dere licta domo paterna Domino jungebaris? non, in quam, sentis Apostolum hæc ad te verba proferen tem: Ego quidem te uni viro virginem castam exhi bui Christo, et veritus sum ne forte sicut serpens seduxit Evam astutia sua, corrumperentur sensus tui; propterea incessabiliter commonitionibus innumeris conatus sum omnem aditum reprimere et cohibere libidinis, et passionum perturbationes arcere, omnique custodia custodire Dominicam sponsam. Præcepi denique et dixi, quia sola quæ innupta est cogitat quæ Domini sunt, ut sit sancta et corpore el spiritu ". Denique et culmen tibi vir ginalis dignitatis aperui: templum te esse dixi Spi ritus sancti, pennas tibi per hæc aptans quodammo do, ut ad Jesum volatu celeri properares. Sed et ne qua vis ex insidiis lapsum tibi aliquem moliretur, horrificis deterrui præceptis dicens: Si quis templum Dei violaverit, disperdet eum Dominus 28. In oratio nibus quoque meis munimen semper addebam di cens, ut integrum tuum corpus et anima et spiritus servaretur sine querela "; sed, ut video, sine cau sa laboravi in te, quæ tot et tantis laboribus meis amarum exitum reddidisti. Et nunc necesse est ut fugeam, pro qua oportuit me lætari. Video enim quod seducta es a serpente aliquanto deterius quam mea: me dereliquit verum animæ suæ sponsum” et abiit ad amatorem impium et scelestum, anima et corporis corruptorem. Discessit a Deo salutari suo, et exhibuit membra sua servire immunditiæ et iniquitati " mei autem oblita est, et abiit post amatorem suum. Expediebat illi infelicissimo ut mola asinaria circumligaretur collo ejus, et proji ceretur in mare magis quam scandalizaret virginem meam ". Quis unquam ita temerarius exstitit ser vus, quis in tantum processit insaniæ, ut aggredi Dominicum cubile tentaret? Quis unquam latro in tantum furoris elatus est, ut templum Dei auderet irrumpere, scilicet vasa viventia, vasa in quibus Dei anima ad imaginem facta habitabat? Quis unquam comperit, in omni hoc sæculo, in media civitate luce clara violatas esse regias iconas, et porcorum for mas pro imperialibus vultibus impositas? Quid deinde si quis matrimonium hominis corruperit, nonne absque ulla miseratione duobus vel tribus moritur testibus? Quanto magis merebitur graviora supplicia, qui Filium Dei conculcaverit, et cam quæ ipsi consecrata est polluerit sponsam,et spir'tuigra tiæ contumeliam fecerit ". Sed ipsa, inquit, voluit, et non invitæ vim feci. Et illa procax atque impu dens, domina Ægyptia, ipsa sponte sua sancto Joseph insiliit; sed nequaquam virtutem pudicitiæ furentis libido prostravit. Licet vi et manu fuerit aggressa, validior fuit casti mens, quam procacitas impudicæ. Sed illa, inquit, hoc animo statuit, et proposito jam non erat virgo: et si ego noluissem, alium sine dubio suscepisset. Quid tum? Et Filium hominis oportuit pati, et oportuit tradi 36; sed væ illi per quem Filius hominis traditus est "7. Et scandala necesse est venire, sed væ illi per quem veniunt 38. Verum post omnia, nunquid qui cecidit non adjiciet ut resurgat "? Ut quid aversa est virgo aversione impudenti, quæ audit a Christo dici per Jeremiam: Et dixi, post ea quam fornicata es, per hæc omnia ad me zou 21 Ephes. v, 6. * Isa. 1, 21. * Jerem. XVIII, 13. Rom. vII, 3. * II Cor 37 1 Cor. vii, 34. 381 Cor. 11, 47. "I Thess. v, 25. "I Cor. vi, 15. "Jerem. 11, 10, 11. ibid. 3 Luc. IX, 37 Matth. XXVI, ** Ose. 11, 19, 20. Rom. vi, 19. * Matth. xvIII, 6. 35 Hebr. x, 28, 29. Matth. xv, 7. 39 Psal. XL, 9.

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIE IN PSAL. LIX. cogitata, simul omnia in publicum deferenda, et ad universorum auditum singula perventura sunt, si mul et angelis et hominibus cuncta revelanda sunt, in Christo Jesu Domino nostro. In psalmum Lix 1. Consideranti mihi et providenti intentos ad audiendum animos vestros, et mearum virium in firmitatem, occurrit quædam similitudo pueri jam quidem validioris, nondum tanien a lacte depulsi, mamillam matris quæ forte longa ægritudine re frixerit perurgentis. Et quamvis sciat mater in ube ribus suis fontem lactis aruisse, pulsata tamen a puero sæpius et distracta, præbet mamillam, non ut nutriat parvulum, sed ut flentem compescat et cohibeat vagientem. Ita igitur etiam in nobis, licet jugi hac ægritudine et varia infirmitate omnis di cendi virtus aruerit, tamen spectantibus vobis et velut plorantibus proferre cogimur verbum; non quod digne vos pascat et nutriat, sed tantum desi derantibus satisfaciat: quoniam quidem tanta est 743 magnitudo dilectionis vestræ, ut etiam salu tationis vobis a me vox sola sufficiat. Ave igitur, Ecclesia Dei, et disce frequentius, imo indesinen ter hoc dicere quod nuper in psalmi responsione cecinimus (VERS. 15): Da nobis auxilium de tribu latione, et vana salus hominis. In quo, ut video, nec occasio quidem nobis infirmitatis opitulatur. Siquidem secundum intelligentiam psalmi, tribula tio non infirmitatis occasio est, sed divinum ani mæ invitat auxilium. Unde opportune dicent ii qui propter peccata abjecti fuerant, et propter miseri cordiam reparati sunt (VERS. 5): Deus, abjecisti nos et destruxisti nos: iratus es, el mizertus es nobis. Et quoniam ad ordinem et consequentiam psalmi sermo devolutus est, si videtur, prout possumus, expositionis ipsius assumamus originem. vertere; et: Nunquid resina non est in Galaad, mala, sive oeculta, sive manifesta, sive dicta, sive aut medicus non est ibi? Quare non ascendit sani tus filiæ populi mei“? Sed et multa alia invenies in Scripturis divinis mali hujus remedia. Multa sunt medicamenta quæ post perditionem revocant ad salutem. Nunquid mors est? Num est et resurre ctio? Respice quam horrifica sunt quæ de æterno judicio conscribuntur: vide quanta de pœnitentia dicuntur, quanta decreta de remissione consti tuta sunt peccatorum, quam innumera exempla de conversionibus et emendationibus scripta sunt. Drachma quæ perierat inventa est"; ovis quæ erraverat, humeris reportata est ***: filius qui con sumpserat paternam substantiam cum meretricibus vivens luxuriose, et regressus est et receptus, et ex mortuis dicitur vivus effectus ". Vides quanta medicamina invenis, si uti velis, si sanare animam tuam cupias. Adduc ad cogitationem novissimum diem (neque enim sola eris quæ in perpetuum vi vas); sed adduc ante oculos tuos tempus illud quo jam in morte constringimur; quo novissimus spi ritus arctissimis angustiis cogitur: horam illam recordare quam Dei sententia perurget, et angeli educere animam de corpore festinant. Quæ est in illa hora perturbatio? Ubi tunc carnis desideria, ubi flamma libidinis? Ubi corporis et voluptatis il lecebra? Procul hæc universa discedunt; nusquam horum memoria remanet; sola nos peccatorum stimulat conscientia, et hinc atque hinc ea quæ relinquimus contuentes, amarius illa sola quo ad Cucendi sumus tota formidine et consternatione perborrescimus. Solam illam perfectionis æternæ necessitatem cogitatione volventes, unde avellamur miserabiliter recordamur, et quo abducimur terri biliter contuemur. Hæc tibi per momenta in tua corde describe, et communem semper vitæ exitum recordare: aut certe quod horum majus est, pone tibi ante oculos adventum Filii Dei cum· sanctis suis angelis venientis; veniet enim et non sile hit “, veniet judicare vivos et mortuos, et reddere unicuique secundum opera sua ", veniet et in tuba illa terribili sonitu, concinente, ita ut excitet om nes qui a sæculis dormierunt, ut præcedant ii qui bona egerunt, in resurrectionem vitæ, qui autem mala, in resurrectionem judicii *. Memento visio nis illius quam Daniel vidit, per quam futurum judicium ante uniuscujusque oculos ponit. Ait enim: Videbam, et ecce sedes posita erat, et velus dierum sedebat: et indumentum ejus candidum sicut nix, et capilli capitis ejus sicut lana munda. Rotæ ejus sicut ignis ardens: fluvius ingens ante ipsum currebat. Millia millium ministrabant ei, et dena millia denum millium adstabant ei. Judicium collo catum est, et libri aperti sunt“. Sive bona, sive 1 Jerem. 11, 7. * II Jerem. viji. 22. Rom. 11, 6. 46. Joan. v, 29. Exstat Græce t. I, p. 188. 2. Historia psalmi hujus secundum attitulatio nem suam manifeste et evidenter posita in Scri pluris sanctis non invenitur; simile tamen aliquid reperiri potest ab his qui attentius legunt in se cundo libro Regnorum, ubi scriptum est: Et per cussit David Adrazar filium Moab regem subeuntem inferre manum suam super flumen Euphratem: et occupavit David mille currus ex castris ejus, el se plem millia equites, et viginti millia virorum: et dissolvit David omnes currus ejus, et superfuerunt ex his centum currus“. Post pauca ait: Et re gnavit David in Israel: et erat David faciens judi cium et justitiam, et Joab filius Sarviæ erat prin ceps militiæ“. Et iterum post pauca ait: Et mise runt filii Ammon et conduxerunt Syriam Roob, et *Luc. xv, 8, 9. 4* ibid 4-6. ibid. 13 sqq. Psal * Dan. vi, 9, 10. *³ II Reg. vi, 3, 4. * ibid. 15, 16.

modo ergo non de nobis attitulatur ista commula tio? Quomodo non nobis ista Spiritus sancti præ parantur eloquia? Quomodo non sermo iste divi nus e cœlo lapsus, Dei Ecclesiæ loco muneris da tus est, et per singula cum relegitur et recitatur, velut pastus quidam uberrimus et copiosissimus animarum cibus a sancto Spiritu ministratur? Su perscribitur ergo psalmus in tituli ascriptione, id est, ne forte levis quædam et perfunctoria ejus cantilena putaretur; neve tanquam in aliqua cor ruptibili materia inscripta, citum habere abolitio nis exitum videretur, et ad modicum inserta me moriæ, tum deinde rerum et cogitationum confu sione protinus exolesceret. Hoc est ergo quod in dicat, ut hæc scriptura tanquam tituli alicujus inscriptio sulcata profundius in anima describatur, et fixa semper atque immobilis maneat, ad æterna animæ commemorationis nonimenta sufficiens. Si vero insolescere velit Judæus, ut aliena nobis dicat esse quæ scripta sunt, ex consequentibus convin cetur, in quibus diversæ congregationes, et ea quæ longe sunt cum his quæ prope: ait enim (Vers. 9), Meus est Galaad, et meus est Manasses. Hoc idem et de Ephrem et de Juda, quibus adjungit et social Moab et Idumæam, et simul omnes Allopbylos sibi subditos esse denuntiat. ´Syriam Səba, viginti millia virorum. Et vidit Joab rosis cubilibus in Dei oratione prosternimur. Quo quia factum est bellum contra faciem suam, elegit ex omnibus filiis Israel electos, et posuit contra Sy riam. Et viderunt servi Adrazar quoniam astiterunt contra ipsos Israelitæ, tradiderunt se Israelitis, et servierunt eis *. Huic historiæ soli invenimus aptari posse convenienter attitulationem psalmi hujus sed tamen videamus quod illud tempus erat, sci licet quo tituli ascriptio gerebatur. Quando autem regibus tituli ascribuntur, nisi cum clariora ali qua et magnificentiora eorum gesta signantur, sine dubio quæ in victoriis atque in rebus bellicis peraguntur? Videtur ergo quæstione dignum, quod velut a miseriis quibusdam et lamentationibus in cipit oportebat namque lætum esse et exsultan tem successibus suis, et non lugentis uti vocibus, sed ovantis. Cum enim victoriæ solemnitas geri tur, non solum militaribus viris lætitia est et ne gotiatoribus et agricolis et artificibus, et omnibus omnino quibus discusso hostili metu pacis gaudia secura succedunt. Quomodo ergo dicit, Deus, ab jecisti nos, cum utique certum sit quod vincere non potuissent, nisi eos et suscepisset Dominus et ju visset? Quomodo autem destruxit quos in tantum produxit augmentum, quibus adjecit arma, currus, equos, bellatores, provincias quoque ditioni eorum subdidit, Arabiam divitem, Phoenicen, Mesopota miam, cæterasque confines; regem potentem Adra zar perini dedit, atque omnem exercitum fundi? Videamus ergo ne forte ingrata [vel ingrati] esse videantur, post hæc omnia dicere ad Deum, Deus, abjecisti nos et destruxisti nos: iratus es et miser tus es nobis. Arbitror ergo quod tempus quidem ascribendorum titulorum hoc erat quo victoriæ ti tulus deberet afligi; virtus autem eorum quæ scri buntur referri debet ad finem: finis autem dicitur quod in fine sæculi, id est, in consummatione ejus aptatur. Propter quod et pro his qui immutabun tur scribi dicitur psalmus, quod est, ut omnia si mul dicam, de universo genere humano intelligen dum in omnes etenim debet psalmi intelligentia pervenire. Hi enim qui mutabuntur, vel qui im inutabuntur, sunt, qui neque corporalis conversa tionis eumdem quem prius ordinem tenent, neque eosdem quos ante animos gerunt. Videtur ergo per prophetiam psalmus ostendere et describere eos, qui parentum conversatione deserta, vel gen tium superstitionibus derelictis, ad instituta se evangelica contulerunt, et sunt immutati, id est, nos qui multorum deorum cultum ad unius Dei transferimus venerationem, et idolorum errores ad creatoris transtulimus veritatem; qui libidinum dedecora et luxuriæ corruptelam ad sobrietatis et pudicitiæ ornamenta convertimus, qui pro ebrie tate sobrietatem, et pro effusione jejunium, hone statem pro obscenitate mutavimus, pro turpibus canticis spirituales agimus psalmos, pro dedeco 30 II Reg. x, 6, 9, 19. "Ephes. 11, 3, 12. 3. Deus ergo, inquit, abjecisti nos. Quos? Qui longe nos fecimus ab eo. Interventu ergo peccato rum et mediis inter nos et Deum intercedentibus iniquitatibus abjecisse nos dicitur Deus. Ait enim et alius propheta, quia inter nos et Deum peccata separant. Destruxisti nos, inquit, sine dubio quia eramus constructi et pessime ædificati: huic enim qui ædificat in altum domum suam, et superbiæ celsum culmen extollit, destructio remedium erit; unde et pro summo beneficio suscipiendæ sunt 744 infirmitates quæ a Deo corporibus infligun tur, per quas elatio dejicitur animorum, vel de struitur carnis et sanguinis arrogantia. Iratus est tunc utique cum essemus filii iræ, id est, sicut et cæteri, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo". Et misertus est nobis, sine dubio cum Unigenitum suum dedit ad repropitiandum pro peccatis nostris, ut in sanguine ejus haberemus redemptionem nostram. Quæ utique beneficia nec intelligere unquam nec sentire potuissemus, nisi potasset nos (VERS. 5) vino compunctionis. Vinum dicit verbum quod potest cor insipiens et dissolu tum austeritate sui et stimulis ad intelligentiam suscitare. (VERS. 6.) Dedisti, inquit, timentibus te significationem ut fugiant a facie areus. Moyses quidem Israeliticos postes sanguine Agni obsigna ; tu vero dedisti nobis signum ipsum sanguinem veri Agni immaculati, qui oblatus est victima pro totius mundi salute. Sed et Ezechiel hoc signum dicit in frontibus dari; ait enim: Its **Exod. XII, 7. verat 81

RUFINI INTERPRETATIO HOMILIÆ IN PSAL. LIX. calceatus sermo Dei, hunc nostrum calcavit et.in gressus est mundum. Beatificans ergo propheta tempus futurum, quo tanta spes in adventum Christi humano generi arrideret, addit: Quis, inquit, deducet me in civitatem circumstantiæ? Ut puto, Ecclesiam dicit: civitatem quidem, pro eo quod jure æquitatis et divinis legibus vivit: cir cumstantiæ vero, quod secundum Græcam signifi cantiam munitionis melius dicitur, videtur muni menta fidei designare; sed etiam alius inter pres ait civitatem circumseptam. Quis ergo dabit mihi videre magnum istud et venerabile humano generi munus adveniens? Hoc est nimirum quod etiam Dominus dicebat: Quia multi prophetæ el justi cupierunt videre quæ videtis, et non vide runt 58. post ipsum el percutite, nolite parcere, neque mise- caro ejus quæ Deum subjecta portavit, et qua velut reamini seni juvenique, neque parvulis; sed et virgines et mulieres occidite, et delete penitus: ad omnes autem super quos est signum in frontibus eorum non accedatis "³. (VERS. 8.) Deus, inquit, locutus est in sancto suo, et exallabor et partibor Siccimam. Siccima ager est hoc nomine appellatus, quem præcipuum et electum Joseph filio suo pater dederat Jacob ". Hic ager typum mihi videtur babuisse Prioris Testamenti, quod videbatur filiis Israel populo privata largitione concessum. Nunc ergo ait, quod hanc præcipuam et velut pri vatam quamdam hæreditatem populi in divisionem vocabo, el communem cum cæteris omnibus fa ciam. Cum autem divisum factum fuerit testamen tum in omnes, et cuncta ejus utilitas universis cœperit esse communis, Deo pro nobis omnibus melius aliquid providente, tunc etiam convallis tabernaculorum demetietur, hoc est, universus orbis terrarum, qui vallis tabernaculorum pro ha bitaculis corporum dictus est. Hic velut quadam sorte divisus atque dimensus per singula loca ec clesiarum Dei, parochiis et incolatibus distingue tur. Tunc etiam ea quæ divisa sunt congregabit ille Qui pacificat per sanguinem suum, sire quæ in terra sunt, sive quæ in cœlis 5³, et qui me dium parietem sepis solvens, fecit utraque unum **. 4. VERS. 9, 10. Meus est Galaad, et meus est Manasses. Nepos est Galaad iste Manasses: osten dit ergo patriarcharum consequentiam a Deo de-C scendisse; ex quibus Christus secundum carnem. Et Ephrem susceptio capitis mei, Juda rex meus. Mas quæ in terræ divisione fuerant partes, rur sum ad semetipsas connectit et social. Moab lebes spei meæ. Alius interpres ait, lebes lavacri hæres significatur, vel vas securitatis; quoniam quidem erat gens abjecta a Deo, interposita comminatione ne ingrederetur Ecclesiam Dei, sicut dicit: Moa bitæ et Ammonitæ non ingredientur Ecclesiam Domini usque ad tertiam et quartam progeniem, et usque n sæculum sæculi "7. Verum quoniam pec catoribus remissio per baptismum datur, et exinde præteritorum gestorum securitas nascitur, osten dens etiam ipsis salutem et securitatem per baptis mum tribuendam, ait: Moab lebes spei meæ, Cavacri, vel securitatis; sed spem competenter ac cipimus; non enim quæ dicebantur erant instan tia; sed speranda. Omnes ergo Allophyli subjecti sunt Christo, suavi jugo ejus libenter sua colla subdentes; et propterea in Idumæam extendit cal ceamentum suum. Calceamentum est deitatis Verbi vel 5. VERS. 13. Da ergo, inquit, nobis auxilium de tribulatione. Non quæram auxilium a corporis robore, neque a lætitia carnis, neque ab his quæ apud homines gloriosa dicuntur et prospera; non a divitiis poscam auxilium, non ex opulentia facultatum, non ex virium magnitudine, non ex nobilitate honorum opem quæram: sed de tribula tione, de angustia, de afflictione auxilium poscam a Domino. Hoc enim faciebat et Pauius, qui cum gloriaretur in tribulationibus ", dicebat: Quando enim infirmor, lunc polens sum "0. Da ergo nobis auxilium (Domine) de tribulatione. Cur quæso? Quia tribulatio patientiam operatur, patientia vero probationem, probatio autem spem: spes vero non confundit “". Vides quo cursu te facit ascen dere tribulatio? Perducit ad ipsa summa spei fastigia. Æger es? Æquanimiter tolera, quoniam Quem diligit Dominus, castigat 6. Pauper es? Lætare, quia manet te successio et bæreditas La zari. Contumelias pateris propter nomen Christi? Beatus es, quoniam tibi ista confusio angelici consortii gloriam parat. Persuadeamus nobis, fra tres, et certissima definitione suadeamus, ut in tempore tentationis non respiciamus ad humanam spem, nec speremus humanis auxiliis juvari: sed in lacrymis et suspiriis et afflictione, in oratione pervigili, in jugi et intenta supplicatione durantes, ita demum nobis Dei speremus auxilium de tri bulatione, si humana velut inania et nihil profu tura contemnamus auxilia: fixi et confirmati et corroborati in spe nostra, qui est Christus Jesus Dominus noster, cui est gloria et potestas in sæ cula sæculorum. Amen. 17 Deut. xx111, 5. Heb x11, 6. " Ezech. 1, 5, 6. ** Gen. xlviii, 22. 85 Coloss. 1, 20. 56 Ephes. 11, 14. Matth. XIII, 17. 39 Rom. v, 3. 0011 Cor. xi, 10. • Rom. v, 3-5. Sic ms.