Sub Joviano, et Valentis initlis, Jerosolymis pa- ▲ cifice degit. Acacio mortuo Cæsariensi Ecclesiæ Cyrillus præ ficit Philumenum: eoque per Eutychianam factio nem deturbato, Cyrilloque seniore in ejus locum substituto, Cyrillus iterum hoc pulso in ea sede substituit Gelasium sororis suæ filium an. 366. Cyrillus noster, quorumdam sententia, cum mul tis aliis ad Liberium delegatur, ad suscipiendam Ni cænam fidem an. 366. Valentis mandato Cyrillus tertio ejicitur in exsi lium an. 367. Ipsi subrogantur, Heraclius, Cyrillus alter, et Hilarius, qui sedem obtinebat an. 375. In variis exsiliis multa contra Arianos certamina subit. Post Valentis mortem Jerosolymam revertitur, ac sedem tertio recuperat an. 378. Ecclesiam suam hæresibus, schismatibus et mo rum corruptelis deformatam offendit: petitque au xilium a concilio Antiocheno an. 379. Rufinus et Melania ipsi Pneumatomachos omnes ab Ecclesia expulsos reconciliant an. 379 vel S. Gregorius Nyssenus concilii Antiocheni man dato Jerosolymam ad pacificandam Ecclesiam missus, prævalente schismaticorum et bæreticorum pertinacia, re infecta, abit an. 380. Quadringenti monachi Paulinianæ partis, Rufini et Melaniæ opera, Cyrilli communionem amplectun tur an. 380. Cyrillus duos monachos ab Alexandrino episcope propter sui castrationem excommunicatos rejicit. Interest concilio Constantinopolitano œcumenice 11, an. 381. Laudatur ejus vita, et a concilio Constantinopo litano omnium pene eorumdem Patrum qui conci lium anni superioris celebraverant, canonica ordi natio defenditur ən. 382. Astitit forte in concilio Constantinopolitano anni Cyrillus moritur die 18 Martii anni 386. De scriptis S. Cyrilli, ac potissimum de Catechesibus. In qua earum veritas et integritas de fenditur: explicatur nomen, natura et ratio: annus, tempus et locus quo habitæ sunt, exponuntur Cyrillianaque docendi ac dicendi ratio investigatur. Recensentur omnia scripta S. Cyrilli, genuina, dubia, deperdi:a, supposita, cum fragmentis. 1. De scriptis Cyrilli dicturus, eorum primo nu n:erum instituam: deinde quoniam singulorum, præter Catecheses, opusculorum in præfixa eisdem admonitione, veritatem et sinceritatem defendo, quæque ad ea pertinent expono; hic Catecheseon proprie examen suscipiam. Quarum veritatem, an tiquitatem et integritatem adversus malevolam cri ticorum Protestantium calumniam, qua potero vi, asseram. Post de toto genere Catecheseon dicam, Cyrillianarumque imprimis naturam et intimam rationem exponam. Quæ sit earum inscriptionis ratio, quæ titulorum ipsis præſixorum auctoritas quo præcise anno, et tempore, quibus diebus et horis, ac quibus circumstantiis dictæ. Tum de Cy rilliana docendi ac dicendi ratione, adjumentis ab ipso adhibitis, ac de stylo tandem loquar. Ab enu meratione scriptorum exordior. 2. Pauca ad nos Cyrilli scripta pervenerunt: neç multo plura ab eo composita fuisse, ullis certis mo numentis testatum est. Quidquid ab eo genuini et sinceri habemus, ante episcopatum ejus aut in ipso episcopatus initio scriptum est. Mirum sane, homi nem ab juventute ipsa in dicendo exercitatum ac gubactum, nullum fere in tanta annorum serie, quibus nobilissimæ Ecclesiæ præfuit, sui ingenii monumentum reliquisse: aut eos qui catecheses ejus, dum presbyter esset, ex ore dicentis exceptas scripto consignarunt, nullas aut pene nullas ejus dem episcopatus gradu aucti homilias ac conciones posteritati conservasse. Tria tantum integra habe mus germana et sincera Cyrilli opera: catecheses ad illuminandos decem et octo per totam Quadra gesimam dictas, et mystagogicas quinque ad neo phytos singulis Paschalis hebdomadæ diebus pro nuntiatas. Sequitur homilia in paralyticum ad pi scinam jacentem: quam uti Cyrillo adhuc indu bitate presbytero habitam, epistolæ ad Constantiunt præposuimus. Succedit demum illa ad Constantium epistola, quæ initio episcopatus ab ipso data est. Catecheseon veritatem in hac dissertatione vindica bimus: aliorum vero duorum opusculorum in mo nito eisdem præposito. 3. Deperditorum Cyrilli monumentorum memo ria est in fragmentis modicis, quæ veteres [XCIV] conservavere. Concilium Lateranense, S. Maximus martyr, et auctor anonymus sæculo octavo anti quior in opere nondum edito, duo referunt testi monia Cyrilli nostri ex homilia quadam in illum Joannis Evangelii locum, in quo Dominus aquam in vinum ad nuptias commutasse memoratur. Aliud fragmentum citat Leontius in opere inedito adver sum Monophysitas, ex homilia Cyrilli in illa verba Joannis xv1, 28, Ego vado ad Patrem meum. Quid

lem secandum potius quam dissolvendum judica- in catena in Joannem; sexta a Photio et Petro Si rint, catechesesque nostras, injectis primum in Grodecii ac Prevotii fidem suspicionibus, Cyrillo nostro eripere, aut saltem uti interpolationibus et assumentis deformatas auctoritate omni spoliare laborarint. Rivetus Hicronymi auctoritate pressus, Cyrillum fatetur catecheses composuisse; an au tem illæ sint quas habemus, merito ait in dubium vocari. Cum autem ab Theodoreto, Joanne Dama sceno, Joanne Cyparissiota ex nostris catechesibus uti ex Cyrillianis testimonia producantur, non vult præfracte negare Catecheses illuminandorum ma. gna ex parte Cyrilli esse; sed nullatenus dubitat nonnulla in illis esse detracta, nonnulla assuta quibus argumentis, inferius aperiam. Cum autem mystagogicas quinque similibus veterum illas ci tantium testimoniis confirmari ignoraret, eas Cy rillo prorsus abjudicat, ut Joanni cuidam Jeroso lymitano potius tribuat. Cæterum cujuscunque sint, puras non esse a corruptione interpolatorum pro certo habet, et rem ipsam loqui ait. In hujus ju dicio omnino acquiescit Albertinus. Jam dudum illa critici utriusque, et eorum qui hanc auctori tatem sunt secuti, ejecta, et explosa sententia est, etiam ab iis qui easdem partes eamdemque com munionem amplexi erant. Quamobrem satius for tassis esset nos ab ea controversia, quæ in hoc tempore jam nulla est, abstinere. Ne tamen cui quam in mentem postea veniat obsoletam illam et exsibilatam opinionem suscitare; doctorum viro rum judicio, catecheseon omnium veritatem et in tegritatem in tanta luce collocandam existimavi, ut si quis eam rem nondum satis exploratam ha beat, eum pudeat de tam aperta veritate solum modo dubitasse. Ab decem et octo prioribus ca techesibus exordior. 7. Cyrillum Jerosolymitanum catecheses corn posvisse dubitari non potest, propter Hieronymi scriptoris æqualis auctoritatem. Illas autem non alias a nostris esse, duplici argumento convinci tur. Primum sumitur ab externis antiquorum te stimoniis, quibus efficitur nostras catecheses jam ab ipso Cyrilli tempore, aut saltem proximis tem poribus exstitisse, et Cyrillo Jerosolymitano nulla culo; septima ab Anastasio Quæstionum 153 sæ culi sexti vel septimi auctore, a S. Maximo, et Phi lippo solitario nona in catena in Joannem: deci ma a Joanne Cyparissiota: duodecima a Joanne Damasceno tertia decima pluries in catenis in Lucum et in Joannem: octava decima ab auctore Quæstionum sub Athanasii nomine, Elia Cretensi, Antonio Melissa. Hi omnes nostras catecheses sub Cyrilli, et pene omnes sub Jerosolymitani nomine laudant. Tantum Cretensis Elias sub nomine SS. Patrum generatim. Nec minor eis accedit auctori tas ab iis qui tacito auctoris nomine sententias ejus transcribunt et compilant. Inde enim effici tur eas illorum tempore exstitisse. S. Nilus, qui aliquandiu vixit cum Cyrillo nullam pene ejus ca techesim intactam reliquit, e qua non aliquas quandoque etiam prolixiores sententias ad verbum suis epistolis insereret, velut e procatechesi, cat. 2, 4, 7, 12, 16, 18. Rufinus, qui Jerosolymis diu Cyrillum vidit, ex cat. 13, 14, 15 et 18, plurima transtulit in suam symboli expositionem. Basilius etiain Cyrilli sententiis ex procat. et Gregorius Na zianzenus ex cat. 3, usi videntur. Proclus, Basi liusque Seleuciensis catechesim duodecimam inter dum compilare videntur. Item Cæsarianorum Dia logorum auctor catechesim sextam décimam, Joan nes Damascenus nonnullas ex cat. 4. et 15 suis li bris sententias aspersit. Ex catechesi 15, nonnulla sumpsit pseudo-Hippolytus in libro De consumma tione mundi et, Antichristo. Catechesis nona exsta bat in mss. nonnullis sæculo decimo, imo et octavo sub nomine homiliæ S. Basilii De Deo incompre hensibili. Alios omitto, quos in indice notatos re perire est. 8. Sed quo hæc tanta testium nubes? unus om nino satis est. Nam si alicujus antiqui auctoritate, verbi gratia, Theodoreti vel Rufini constet unam tantum e nostris catechesibus, uti quartam vel ter tiam decimam Cyrilli esse, illud de omnibus est probatum. Adeo omnes secum connexæ sunt, et in unum doctrinæ corpus efficiendum conspirant, ut ne una quidem a cæteris divelli queat. Id ipse mo nuit auctor, procat. n. 11, ex omnibus simul ca dubitatione tributas. Alterum internum est, et ex techesibus, veluti totidem lapidibus ex ordine po ipsis catechesibus depromptum. Nullæ pene vete rum testimonio destitutæ sunt catecheses. Sed eas [XCVII] alii sub auctoris nomine citant, alii com pilant et transcribunt tantum, suppresso auctoris, vel indicato generatim duntaxat SS. Patrum no mine. Secunda catechesis laudatur cum hoc se cundæ Cyrilli catecheseos titulo, et verborum a quibus incipit designatione, a concilio vi œcume nico an. 787 celebrato; quarta a Leontio, et ante ipsum a Theodoreto centum post dictas cateche ses annis scribente, cum designatione quartæ catecheseos de decem dogmatibus, et specialis ti tuli de generatione ex Virgine, qui citatis a Throdo-, reto verbis in catechesi præfigitur. Quinta citatur sitis et coagmentatis, unum quoddam Christianæ institutionis ædificium confici, cujus nulla pars si ne totius ædificii periculo prætermitti aut detrahi possit. Nempe avulsa catechesi una, vel etiam parte ejus aliqua, imperfectam et mancam habes, quæ in toto opere proponitur, Christiani candidati in stitutionem ac symboli expositionem. Is est omnium catecheseon [XCVIII] ordo, ut posteriora semper ab anterioribus dependeant, et anteriora posterio rum exspectationem complectantur; subsequentes catecheses in antecedentibus promittuntur, et in subsequentibus præcedentes citantur. Promittit auctor in procat. n. 11, plenam et integram de no stris dogmatibus expositionem, variis catechesibus

per totam Quadragesimam habendis. Pollicetur et cum esset, etc. Vide et ejusd. catech. n. 16 et 38. cat. 4, n. 3, et cat. 5, n. 12, singulorum symboli capitum accuratam ac diligentem expositionem. At cat. 18, n. 32, id se diversis catechesibus perfe cisse et absolvisse pro virili parte testatur. Primam, secundam et tertiam catecheses citat cat. 18, n. 22, aiens se in prioribus catechesibus de bapti smo pœnitentiaque dixisse. Primam item et ter tiam citat cat. 4, n. 32, et cat. 16, n. 50. Cateche ses sextam, septimam, octavam, nonam, decimam, duodecimam, ac forte etiam tres sequentes citat cat. 17, num. 2. Præterea in catechesi 7, num. 1, citât sextam, in octava num. 1, septimam, deci mam citat in catech. 11, n. 1, et in cat. 13, n. 9, undecimam in cat. 12, n. 4, et cat. 13, n. 9. Ad duodecimam remittit cat. 13, n. 9. Tertiam deci mam in memoriam revocat cat. 14, n. 1. Eamdem et decimam quartam memorat in cat. 16, n. 4. Promittit in decima sexta num. 32, septimam de cimam, et in septima decima num. 4, variisque in locis citat et remittit ad sextam decimam. Ex his intelligis omnes catecheses unius manus esse: quod alioqui satis probaret unum omnium institutum et scopus, una in omnibus docendi et dicendi ratio, eadem doctrina sæpius inculcata et repetita, eæ dem sententiæ crebro iisdemque pene verbis repe uitæ, idem Scripturas et citandi et interpretandi modus. Una igitur catechesi ex auctoritate veterum et æqualium auctorum Cyrillo asserta, ab eodem simul universas proficisci effectum et conclusum est. 9. Ad alterum argumentum venio, quod his dua bas propositionibus includo. Prima est, catecheses nostras Jerosolymis certo certius habitas esse; altera, auctorem quarto sæculo, imo ante medium sæculum quartum scripsisse: qua ætate constat Cyrillum Jerosolymitanæ Ecclesiæ presbyterum frisse, ac catecheses habuisse adbuc juvenem, et, ut cum Hieronymo loquar, in adolescentia. Cateche ses Jerosolymis dictas esse omnes paginæ clamant. Auditores suos Jerosolymitanos appellat cat. 3, D. 7. Cognoscite, o vos Jerosolymitæ. Cat. 12, n. 20. Loca quod attinet, tu Jerosolymitanus cum sis, jam ante noristi, etc.; cat. 18, num. 34, illuminare no De sacra Eucharistia, cat. 18, n. 33, vocal eamı mysteria ex altari sumpta, quæ isthinc, inquit, îñi tium acceperunt, Jerosolymis videlicet prinum in stituta. Veritatem adventus Christi probans cat. 10, n. 19, in testimonium assumit sanctum crucis li gnum, quod, ait, ad hodiernum usque diem apud nos conspicitur palmam in valle sitam, quæ ramos pueris Christum encomio celebrantibus ministravit Gethsemane locum, Judam adhuc quasi demon strantem; additque: Sanctus iste Golgothas super cætera editus testatur, conspicuum se ostentans; le statur monumentum per sanctum, et qui in hunc us que diem jacet lapis. Cat. 13, n. 38, cadem iterum repetit testimonia, quibus nova superaddit, in pri mis præsentem Caiphæ domus vastitatem, et n. 39, Pilati prætorium nunc, inquit, in solitudinem re dactum. Addit: Golgothas iste sanctus superemi nens, atque in præsentem usque diem fidem fuciens quomodo petræ propter Christum eo tempore sunt scissæ. Proximum quoque monumentum, et prope monumentum jacentem lapidem in testimonium ap pellat. Eadem eat. n. 22, ait se de tropæis Domini in ipso ter sancto Golgotha diceré. Alii enim, inquit, tantummodo audiunt; nos autem et videmus et tan gimus; n. 23, crucifixum vere Dominum fuisse pro bans, vides, ait, locum Golgothæ. Secuta est accla matio auditorum assentientium. Cat. 14 n. 22, iterum petram monumenti, et lapidem in diem us que præsenten conspicuum, et ipsam, in qua di cebat, Resurrectionis ecclesiam a Constantino ædi ficatam, in testimonium veræ Christi resurrectionis vocat. Alia loca vide cat. 4, num. 10 et 12. Mon tem Olivarum in testimonium ascensionis citat cat. 14, num 23: Multos testes habes. Habes hunc ipsum resurrectionis locum; habes locum ascensionis nobis ad Orientem situm. Montem etiam Olivarum ex ipsa urbe contemplari jubet auditores, cat. 12, num. 11. Sionis quoque vastitatem, subactum aratro et re. pletum cucumerariis locum, uti testis coram testi bus describit cat. 16, n. 18. Se e regione et in con spectu Jerosolymitani templi orationem habere te statur cat. 7, n. 6, et cat. 10, n. 11. Ecclesiæ, cu jus erat, primum episcopum fuisse Jacobum fratrem ptemque priores diaconos appellat primogenitos hu jusce aliquando sterilis Ecclesie filios. Dicebat in ipso monte Golgotha, ut testatur ipse cat. 4, n. 10 et 14, cat. 10, n. 49, cat. 13, num. 4, 22, 39, cat. 16, n. 4, in ecclesia Resurrectionis ad ipsum se pulcri locum ædificata, cat. 14, nuin. 9, a Con stantino et filiis structa et ornata magnifice, ibid. n. 56, 22 et 14. Imo in ipso Resurrectionis sacello se mystagogicas catecheses ait habiturum cat. 18, n. 33. Ut ex his omnibus constet catecheses nostras Jerosolymitani auctoris esse. ra Jerusalem. Cum de mysteriis Christianæ reli- Domini, ait cat. 4, n. 28, et cat. 14, num. 21, se gionis disserit, non omittit quæ Jerosolymis per acta sint, et inde urbi asserit dignitatem, vel ex ipsorum locorum conspectu veritatem illorum tue tar. Monet cat. 3, n. 7, Jerosolymam baptismi pri-' mitias accepisse, cum ad Joannis baptismum ac cederet: Ommum enim, inquit, bonorum præroga uta in Jerosolymis. Catechesi 16, n. 4, Spiritus sanctus in Pentecoste super apostolos delupsus est, isthic in Jerusalem, omnium enim apud nos sunt prærogativă. Et cat. 17, n. 13, Cum complerentur dies Pentecostes, hic, in civitate istu Jerusalem (no stra enim est hæc quoque prærogativa: loquimurque nom de his quæ apud alios contigerunt, sed de con cessis apud nos bonis) (XCIX] Pentecoste igitur 10. Jam difficile non est Catecheseon antiquita tein demonstrare, quæ medio quarto sæculo recen tiores esse non possunt. Multa sunt hujus antiqui

16, n. 3 et 23, cat. 17, n. 32 et 34: Diversæ etiam lectiones in mss. nonnullis de industria commuta tæ videntur, cat. 4, n. 16, cat. 11, n. 5 et 20, cat. 17, n. 5, cum imperitis librariis vel a catholico sen su recedere, vel non satis diserte illum exprimere viderentur. Verum ecquis liber antiquus ab hac tem poris injuria immunis? Non desunt certa argumen ta, cum ex mss. sinceriorum auctoritate, tum ex artis criticæ regulis, quibus assumenta discernan tur. Ad summum, in paucis admodum sententiis hærebit dubium, et suspicio; quæ operi toti, quod omnis generis testimoniis approbatum est, auctori tatem adimere non possunt, nisi universe libris omnibus et instrumentis veteribus fidem omnem detrahere volumus. Mystagogicæ quoque catecheses Cyrillo asseruntur; earumque integritas vindicatur. getur, eam tamen ab exceptionibus non omnino li- otov in diversa exemplaria irrepsit cat. 4, n. 7, cat. beram fuisse significat. Pepercisset et alteri in ea dem catechesi, n. 33, sententiæ, si eam intellexisset, vidissetque nihil in ea de B. Mariæ virginis cultu et veneratione contineri. Sed interpretatione non bona deceptus, et sensum ipse Cyrillianis verbis penitus absurdum affingens, ea merito qualia per im peritiam concipiebat, Cyrilliana esse negavit. Tres quoque sententias, seu eamdem sententiam ter re petitam, cat. 4, n. 10, cat. 10, n. 19, cat. 13, n. 4, de ligno crucis Jerosolymis ostenso, et in hodier num usque diem asservato, uno impetu oppugnat. Primum, quod fabulosa sit crucis sub Constantino inventio et detectio. Secundo, quod verba usque in hodiernum diem de prolixiori temporis spatio dici soleant, non de breviori ac viginti circiter annorum,. quod a reperta cruce ad Cyrilli tempus effluxit. Veritatem repertæ crucis uno Eusebii silentio op pugnat; cui longe præponderat Cyrilli æqualis et indigetis auctoris testimonium, ter diversis locis re petitum, ab eodem etiam in epistola ad Constantium, num. 3, [CIV] confirmatum. Nego autem verba in hodiernum usque diem longam temporis moram de clarare, quæ a S. Matthæo evangelista xxvn, 8, annorum ad summum decem spatio applicantur, et a Cyrillo ipso cat. 17, num. 10, spatio sane non multo, quod ab imperatorum ad religionem Chri stianam conversione exactum erat. Sed quod nodum penitus et secat et solvit, illud est: Cyrillus quod de servata cruce, idem de lapide monumenti ad suam usque ætatem demonstrato dicit cat. 10, n. 19, cat. 13, n. 59, cat. 14, n. 22, ubi iisdem ver bis in hodiernum usque diem utitur. Atqui uno et eodem tempore reperta crux, et detectus cum sacro monumento lapis. Quanquam non ab repertæ cru cis et detecti lapidis epocha, sed ab ipso usque passionis et sepulturæ tempore, suum illud in utro que loco ad hodiernam usque diem spatium nume rasse censendus est. Postremum Rivetus assumen tum numerat, id quod cat. 18, num. 16, de vi sanctorum defunctorum corporibus et ossibus, imo et eorumdem vivorum pignoribus ad mirabilium ef fectionem inhærente dicit Cyrillus; quod Rivelus contrarium putat ipsius Cyrilli doctrinæ cat. 17, num. 30, ubi ad præsentem Spiritus sancti virtu tem revocat horum sacrorum pignorum efficaciam perinde quasi illud catechesi 18 neget. Explican dus fuerat unus ex altero locus, non alter ex altero criminandus. 44. Sed liberaliter ego agere volo cum Riveto, fateorque assumentis nonnullis depravata fuisse Cyrilli scripta. Procatechesis et catechesis nona, sub nomine S. Basilii cum insignibus varietatibus et additamentis in quibusdam mss. reperiuntur. Du plex iidem mss. secundæ catechesis exemplum re præsentant: amboque inter sese diversa non parum. In cat. 16, num. 3, magnum legitur apud Coisli nianum codicem assumentum; aliudque eadem cɔ techesi apud diversos mss num. 23. Vox dµnoú 15. Quod de catechesibus illuminandorum timide et dubitanter, id de mystagogicis certa pene fiducia pronuntiant Robertus Cocus, Andreas Rivetus, Edm. Albertinus, eas [CV] Cyrilli nomini suppositas esse liberaliterque Catholicis annuendo Cyrilli esse, in signibus saltem assumentis depravatas esse sibi om nino concedi oportere confidunt. Hanc eorum opi nionem triplici argumento evertere tentabo. Pri mum ex testimoniis veterum, alterum ex Cyrillo ipso, tertium ex ipsis catechesibus desumam. Ea adversariorum nostrorum fiduciæ causa fuit, quod nondum producta in favorem mystagogicarum ca techeseon, veterum testimonia fuissent. Repertum postea fuit eas sub Cyrilli nomine ab antiquis au cloribus laudatas. Eustratius qui Justiniani ætate vivebat, ducentis post Cyrillum annis, longut ex cat. 23 testimonium recitat. Anastasius sexti veľ septimi sæculi auctor cat. nonam decimam laudat. Nico monachus decimi fere sæculi scriptor in Pan decte ms. cat. 23 testimonio utitur. Auctor inediti libelli de divinis mysteriis, multa ex cat. 22 et 23 testimonia profert. Idque mirabile, quod ea sola citant Eustratius, Nico, auctor libelli præfati, quæ, adversarii nostri, uti certissima assumentorum exempla producunt. 16. Sed dandus est ipse Cyrillus operis sui asser tor et vindex. Nam et in catechesibus ad illumi nandos, mystagogicas se habiturum promittit, et in mystagogicis se catecheseon ad illuminandos aucto rem profitetur. Catech. 18, n. 33, mystagogicas singulas, commemorato cujusque argumento, se in ipso sanctæ Resurrectionis loco dicturum profitetur ibidem revera dictæ sunt, ut patet ex cat. 20, num. 7 et 4, ubi Domini monumenti tanquam coram po siti meminit. Ilujus argumenti vim elevasse se pu tat Rivetus, totum hunc locum cat. 18 asserendo intextum esse. Quæ quidem alioqui nulla respon sione digna, in monito ad cat. 18, num. 9, abtride refellimus. Cyrillus præterea catechesi 13, n. 19, promittit catechesim quæ de Eucharistia tractet, in

modum explicat abrenuntiationum formulam cat. 19, n. 4, 5, 6, 7, 8. Tertio, eadem sunt in utrisque singularis Cyrillo doctrinæ capita, vel singulares communis alioqui doctrinæ explanandæ astruendæ que rationes. Joannis baptismo vim dimittendi pec cata tribuit, cat. 3, n. 7, ut tamen Spiritum san ctum non conferret, ibid. n. 9, et cat. 17, num 8. Utrumque repetit cat. 20, n. 5. Cibos idolis immo latos per invocationem dæmonum ex communibus impuros effici ait iisdem pene verbis, et cat. 3, n. 3, et cat. 19, n. 7. Vim baptismalis aquæ ad sancti tatem efficiendam repetit cat. 3, n. 3, ab invocatione Trinitatis. Idem tradit cat. 20, n. 3, de oleo exor cizato; cat. 21, n. 3, cum de sacro chrismate, lum de paneet vino eucharisticis per invocationem in cor pus et sanguinem Christi commutatis. Quo in loco animadvertendus idem in utrisque catechesibus si milium comparationum usus. Nam sicut cat. 3, n. 3, exemplo ciborum qui dæmonum invocatione im puri fiunt, explicat quomodo aqua simplex per Ec clesiæ preces sanctitatis efficiendæ capax evadit, ita cat. 19, n. 7, cibos præfatos dæmonum invocatione impuros reddi probat, exemplo eucharistica muta tionis: eodemque iterum exemplo accedentem per Ecclesiæ preces sacro chrismati vim Spiritus sancti conferendi astruit. Cat. 3, num. 5, observat Aaro nem prius lotum, quam consecratum per unctio nem sacerdotem [CVII] fuisse. Eadem observatio qua explicaturus sit quomodo Christus in Euchari. habes alia, cat. 21, 11.7, cat. 22, n.7 et 8, et ad cumaem stiɔ figuram gerebat panis: quod præestitum est cat. 22, n. 3. Idem catechesi 16, n. 26, pollicetur vice simam primam; dum ait se auditoribus suo tem pore explicaturum, quomodo Spiritus sancti gratia in eos ventura sit: quod est totum vicesimæ se cundæ catechesis argumentum. At in catechesi 19 se priorum catecheseon auctorem profitetur, 9. Recitato enim breviori symbolo, quod post abremun tationes in Jerosolymitana Ecclesia pronuntiabatur; quodque trium Trinitatis personarum, et unins baptismi pœnitentiæ confessionem continebat; hæc sabjicit: De quibus in prioribus catechesibus, quem admodum divina gratia concessit, dictum est tibi prolixius. Idem auctor, iidemque auditores utrarum que catecheseon. In cat. 23 omnium postrema num. 1, se eo die spirituali auditorum institutionis ædi ficio coronidem impositurum ait; quod mystago gicis solummodo catechesibus restringere ac con cludere, nimis angustum restrictumque videatur. Porrɔ si unam ex catechesibus mystagogicis Cyrilli esse constet, omnium auctorem esse una probatum est. Nexæ, devinctæque secum sunt omnes, ununi que Christianæ de tribus sacramentis doctrinæ cor pas conficiunt. In nona decima num. 11, promitti tur vicesima et sequentes; in [CVI] vicesima num. 1, remittit ad nonam decimam. In vicesima tertia, a. 1, citantur omnes præcedentes. Quamobrem si hɔne, Eustratii, Niconis, etc. auctoritate, Cyrilli no stri esse constiterit, omnes eodem actu uni auctori cat. 21. n. 6. Ait cat. 18, n. 33, chrismatis unctio asseruntur. Addendum, mystagogicas cum cateche sibus illuminandorum in unum Christianæ institu tionis scopum conspirare, ut a se vicissim separari non possint. ne nos sacerdotum in morem consecratos, quod mox citato cat. 21 loco confirmat; dumque ab hac unctione nos christorum appellationem jure couse cutos ait, ibid. n. 5, suam confirmat quam cateche si 10, n. 11 et 14 asseruerat doctrinam, Dominum ab sacerdotio Christum esse dictum. Christi huma nitati datum fuisse Spiritum sanctum docet, ut ab eo exuberaret in nos cat. 17, num. 9, eadem doctri na cat. 21, n. 6. Ante perceptum baptisına et unctio nem nos Christianorum nomine nondum proprie dignos fuisse ait, cat. 21, n. 5; sic procat. n. 15 auditores baptismi tempore Christi appellationem sumpturos refert. Ante utrumque sacramentum, inilitiæ Christi nondum idoneos, nec satis ad pugnam cum diabolo comparatos affirmat cat. 5, n. 13, et cat. 17, n. 36. Idem tradit cat. 21, n. 4, quod in utroque loco ab exemplo Christi confirmat, prius baptizati et Spiritum sanctum recipientis quam luctam cum diabolo susciperet. Unctionem chri smatis vocat spiritale corporis et animæ amuletum cat. 21, n. 7. Vide similia cat. 17, num. 37. Plura alia prætermitto similia de vi exorcismorum ad urendos et effugandos dæmonas, procat. num. 9, cat. 16, n. 19, et cat. 20, n. 3. De pompis Satanæ variisque superstitionibus cat. 4, n. 37, et cat. 19, num. 6, 8. De cibis immolatis, cat. 3, n. 3, ac cat. 4, num. 28, et cat. 19, n. 7. De tumulatione Cliri sti, quam appellat plantationem veræ vitis cat. 13, n. 35, et cat. 14, num. 11, uti cat. 20, n.7 Quarto 17. In ipsis tandem mystagogicis catechesibus exstant plurima, quæ eumdem utrarumque cate cbeseon auctorem astruant. Primo, eadem est in ■trisque catechesibus docendi et disserendi ratio primum pro themate ponit, textum Scripturæ, cujus commemorationem in catechesi data occasione in ficere non prætermittit. Quemadmodum deinde in catechesibus illuminandorum, symboli verba vel singulas mysteriorum Christi partes, particulatim explicat, ita in mystagogicis, singulas cæremonias səcras ex ordine quo peractæ sunt, assignatis cu jusque causis et rationibus explanat. In utrisque singula capita ex Veteri Testamento asserit et pro bat; cumque aperta testimonia desunt, ad typos et figuras recurrit. Tandem utrasque similiter mo rali exhortatione brevi, voto ac desiderio favorabili, a SS. Trinitatis Christive simillima glorificatione concludit. Secundo, eadem est utrobique Scriptu ræ allegandæ et explanandæ ratio. Proprium Cyrillo, prolixiora quandoque testimonia proferre; eaque paraphrasis in modum explanare; brevem, quasi per parenthesim, subjiciendo singulis dictis expo sitionem, per quam Scripturæ verba interrumpit et in iis mediis interloquitur. Obvia sunt in cale cheɛibus illuminandorum exempla; in mystagogicis

scit Tillemontius. Non ita tamen præcise Cyrillum annos numerasse crediderim, ut annum unum ul tro citrove nobis excurrere non liceat; quamobrem anno magis 348 habitas esse catecheses credide rim, his de rationibus. octavum et nonum, n. 15, lectum fuisse. Ante ca- nobis catecheseum 347, in quo propterea acquie techesim 13, totum Isaiæ caput ɩui, quo prophetia passionis Christi continetur, videtur lectum fuisse. Ex catechesi 15, n. 13 et 21, constat totum fere Danielis caput septimum fuisse prælectum. Item ex cat. 18, num. 11 et 15, totum Ezechielis caput tricesimum septimum. Inutile est monere lectiones illas per lectorem recitatas fuisse. Quo anno præcise et anni tempore dictæ sunt cate cheses: quibus diebus, et horis, el quo in loco; ac de tola conventuum illorum forma. 31. Prima, quo anno Cyrillus catecheses ha buit maturum Pascha fuisse videtur. Nain cate chesi 18, quæ Sabbato saucto certissime est pro nuntiata, sic loquitur num. 7, quasi adhuc in me dia hieme positus, quod certe in illis meridiona libus partibus mirabile est. Hibernum, inquit, tempus est, ut vides: stant nunc arbores veluti mor tuæ: ubi enim nunc folia ficus, ubi vilis uvæ? Nec alio fere modo initio Quadragesimæ locutus erat, integrum ante mensem, cat. 4, n. 30. Vides ut arbores nunc tot mensibus sine fructus et foliis per stant. Non ergo tardum illo anno Pascha erat. At qui an. 347 incidebat Pascha in diem Aprilis duo decimam: quo tempore arbores et ficus in Palæ stina foliis adhuc destitutas fuisse prorsus incre dibile est; cum alioqui annus extraordinaria hieme, atque ultra terminos producta, insignis non esset. Nam Cyrillus cat. 14, n. 10, paucis post æquino ctium diebus loquens, tellurem floribus plenam, et omnem herbam modo germinantem observare ju. bet. Si paulo tardius Pascha fuisset, sese ab illo tempore frondibus arbores vestiissent. Anno autem 348, Pascha die tertia Aprilis erat; quod cum il lis hiemis reliquiis minus disconvenit. Multo mi nus in annum 349 eonjicere catecheses [CXXII] possumus: quo anno Pascha 23 Aprilis celebra batur. Anno 346 Pascha erat 23 Martii, vel ex Vic torii laterculo die ejusdem mensis tricesima. At catechesis decima quarta cum diceretur, jam aute paucos dies æquinoctium transactum erat, et in choatus Xanthicus mensis; cujus initium 25 Mar tii citius poni non potest. Quod si Pascha eo anno 30 Martii ponatur, catechesi 14, quæ feria secunda pronuntiata est, num. 24, non alia poterit assi guari dies præter vicesimam quartam Martii, quæ extra Xanthicum erat. De anno 345, quo Pascha in diem Aprilis septimam incidit, nihil dico; ea dem ratione refelli potest qua annus 347. Itaque in anno 348 acquiescendum videtur. Secundo, kel lum Romanos inter et Persas cat. 15, n. 6, comme moratum, melius anno 348 convenit. Nam aucto res gravissimi secundam Nisibis obsidionem anno 346 consignant: hanc porro secutæ inter Romanos et Persas induciæ; quibus non multo post Persa rum perfidia violatis iterum recruduit belluın, et commissum ad Singaram prælium anno 348 ex Fastis datii et Hieronymi Chronico; quamvis Ju liani Augusti orat. 1, pag. 47, repugnet auctoritas, pugnam hanc sex ante Constantis necem annis col locantis sed in numeralem notam vitium fortassig irrepsit. Cyrillum autem loqui putamus de appa ratu belli, qui pugnatu æstate comìnissam anteces sit. Singariticæ vero pugnæ in annum 347 confe 30. Non una est seu veterum seu recentiorum auctorum, de anno quo Cyrilli dictæ sunt cateche ses, sententia. Auctor adnotationis chronologica indiculo catecheseon a nobis edito subjectæ, nume rat annum ab adventu Christi secundum Augusta num codicem 352: secundum codicem Ottobonia sum et Grodecianum, 332. Quomodo hic auctor annos a Christi adventu numeret, incertum. Itaque inutilis cum per se, tum ex varietate lectionis, hu jus scriptoris alioqui recentioris auctoritas. Theo phanes dictas catecheses putat occasione crucis sub Constantio in celo visæ, cum multi hoc mi raculo permoti baptismum requirerent. Apparuit crux {CXXI] Maio mense an. 351, et cum cateche ses in Quadragesima dictæ sint, in hac hypothesi ad annum 352 revocandæ. Bollandistæ auctoritate chronologicæ adnotationis secundum Grodecii ver sionem lectæ adducti, annosque ab adventu Chri sti, de annis ab ejus ascensione interpretantes, catecheses conferuut in annum 364 vel 366. Tho mas Millesius catecheses ad an. 350 refert, pro pter bellum Mesopotamicum cat. 15, num. 61: Til lemontius ad annum 347, propter septuaginta an nos quos Cyrillus a Manete elapsos memorat cat. 6, n. 20. Has sententias omnes non operose refu tabo. Theophanis et Bollandistarum jam rejecta opinio est, cum probavimus‘supra cap. 2, num. 10 et 1, ætatem catecheseon medio sæculo quarto tardius assignari non posse. Ne anno etiam 350 eas attribuere mus, obstare diximus Constantis mortem bec ineunte anno interfecti (Jul. orat. 1, p. 47), quæ ad Constantium in Oriente degentem sub hie mis nem pelata est. Porro Cyrillus eo tempore dicebat, quo plures simul imperatores reipublicæ Romanæ præerant. Nam cal. 23, num. 8, ait in liturgia sacrificium offerri pro imperatoribus, nip Bası£wv, ¡¡que imperatores erant, qui sanctam Resurrectionis ecclesiam, cum patre Constantino, exstruxerant et exornaverant cat. 14, n. 14. Ne an DO 344 antiquiores existimentur, obstat, quod ait cal. 10, n. 19, Persas pro Christi nomine mori. At Persica persecutio cœpit tantum an. 344, se cundum meliorem computandi rationem. Cyrillus cat. 6, n. 20, a Manetis exordio annos numerat 70, qui additi ad apnum 277, quo Manem in Romano Imperio primum prodiisse constat, annum dant

“endæ nulla ratio est: alioqui nullum pene indu- existimamus prima quam vocamus Quadragesimæ ciis post solutam Nisibis obsidionen pactis relin quis locum. Sed ipsa Nisibis obsidio anno 347 collocari potest, ac bellum illud de quo Cyrillus loquitur, existimari. Eam revera obsidionem Hie ronymus in Chronico ad annum 347, decimo Con stantii anno consignat. At in nonnullis mss. pro decimo legitur nono. Theophanes quoque Nisibi tanam obsidionem ponit ante eclipsim, quæ anno 546, sexta Junii die contigit. Censemus igitur anno 347 bellum nullum fuisse in Mesopotamia, servata interim induciarum anno sequente violatarum fi de. Hoc autem argumentum præcipue Tillemontium petit; qui cum in Ilistoria imperatorum Nisibitanæ obsessionis solutionem anno 346, et Singariticam pugnam anno 348 ponat, suam catecheseon anno 347 in mediis induciis necessario habitarum epo cham tueri non potest. Tertio, Cyrillus comme morat cat. 15, n. 7, gravia episcoporum, clerico rum et Ecclesiarum dissidia, ad sanguinem usque animorum fervore producta: satis, fateor, ante annum 347, turbarum in Ecclesia fuit, ut ita pos set Cyrillus loqui. Verum sub finem hujus anni, scisso in duas partes Sardicensi concilio, cum e piscopi ambarum partium sese mutuis anathematis perculissent; major adhuc piorum offensio, ca desque multo quam antea violentius consecutæ, Quod Cyrillus ibid. n. 9. utramque partem accu sat; hanc quidem Christi ad creaturarum ordinem relegati, illam vero Filio paternitatis assertæ; non nullam ut ita loqueretur occasionem ipsi submi nistrare potuerunt, mutuæ ea de re Sardicensium et Philippopolitanorum præsulum in litteris suis sy nodicis accusationes, atque ut meliori causæ non satis æquus videretur, efficere potuit Marcelli ab Sardicensibus magno studio suscepta defensio; quem [CXXIII ] Cyrillus pro certo et explorato hæ retico habebat, cat. 15, n. 27. His rationibus an num 348 cuivis alteri catecheseon epochæ præfe rendum existimavi. Liberum 'tamen relinquimus, ut anno 347 consignentur. 32. In Quadragesima dictas esse catecheses, om nes pene paginæ clamant. Quanquam autem sexti æculi initio, constaret Hierosolymis Quadragesimia septeni jejunii hebdomadibus, ut fidem facit Petrus hujus Ecclesiæ antistes, in fragmento ab Dainasceno ad calcem orationis de jejuniis citato tom. 1 nov. cdit. p. 504, quod de Ecclesia etiam Alexandrina dici potest ex aliis auctoritatibus ab eodem una pro ductis; Cyrilli tamen tenipore, utraque Ecclesia et Alexandrina et Ilierosolymitana, sex hebdomadis, et quadraginta solummodo diebus constante Quadra gesima utebatur, uti probavimus extrema ad cate chesim tertiam nota. Totam Quadragesimam occu parunt decem et octo catecheses. Quibus autem die bus singulæ pronuntiatæ sint, licet nonnihil ca de re in monitione cuique præfixa dixerimus, omnia tamen hic, novis aucta observationibus seu potius conjecturis, colligenda judicavimus. Procatechesin Dominica pronuntiatam; quod suasit illa species cœtus ecclesiastici descripta num. 4, quæ nonnisi synaxi majori convenire videatur. Præter hanc au tem, nullam Dominica die habitam censemus: nul lum certe hujus rei exstat vestigium. Contra cate cheses ita Cyrillus videtur distinguere a synaxibus, uti diversas prorsus actiones; ac studium baptizan dis utrarumque rerum commendat, cat. 1, n. 5 et 6, et procat. Catechesi decima quarta num. 24, ait se in homilia Dominicæ diei, cum propter omnes diceret, specialius tamen ad baptizandorum profe ctum et instructionem, orationem suain accommo davisse. Quod de hac Dominica, idem de cæteris,di cendum reor; in quibus non aliter pro baptizandis diceret, quam orationi ea intermiscendo, quæ illis utilia fore prospiciebat. Eadem de causa mullam quoque Sabbatis dictam catechesiîn puto, cum his diebus jejunium solveretur, celebrareturque litur gia. Catechesis 18 Sabbato sancto habita est, sed unum illud toto anno Sabbatum jejunabatur; nec ulla est in cæteris catechesibus nota, qua ullam Sab bato pronuntiatam colligi possit. Catecheses pri mam, secundam, tertiam, et quartam in priure he bdomada ponimus, quoniam in quarta num. 3, in ter hanc catechesim et baptismum auditorum, inter cessurum, ait, totius Quadragesimæ intervallum. Quinta etiam catechesis in eadem hebdomada for tassis comprehendenda. Catecheses sexta, septima et octava, consequentibus diebus pronuntiatæ; et consequenter secundæ, vel tertiæ Quadragesimæ hebdomadi assignandæ. Notam nullam habemus diei, qui catechesi nonæ attribuendus sit. Ea forte sola tertiæ bebdomadi adjudicanda. Sed decima, undecima et duodecima tribus continuis diebus de clamatæ: atque idcirco in tertiam vel quartam Quadragesimæ bebdomadam conferendæ. Inter de cimamtertiam et quartamdecimam catechesim dies aliquot intercessere, ex catech. 14, num. 1. Cate chesìs [CXXIV] tertiadecima forte una per totain hebdomadam quintam dicta. Catechesim quartam decimam quæ postridie Dominicæ habita est ineunte mense Xanthico, paucis post æquinoctium vernuma diebus, feriæ secundæ majoris hebdomadæ assigna mus, sequendo constitutam a nobis, ut omnium maxime probabilem, catecheseon epocham anni 348. Ac consequenter eadem hebdomada ponendæ sunt sequentes omnes, usque ad decimam octavam quæ Sabbato'sancto dicta est certissime. Nulla est quo die catechesis quinta decima et sexta decima dictæ sint nota. Septima decima paucis diebus ante festum Paschatis habita, num. 20 et 34. Quod si cui displicet tot catecheses una majori hebdomada peroratas, in annum 347 eas conferat per me licet, et in extremas Quadragesimæ hebdomadas, omnes a quarta decima ad octavam decimam catecheses dis tribuat. Quod ad mystagogicas attinet, omnes in Paschali hebdomada pronuntiatæ sunt, a feria se cunda ad sextam, qua die pronuntiata est postrema,

pessumdederant. Secunda: persuasum erat illi sym bolum quod totis decem et octo catechesibus expla nat, nihil aliud esso præter selecta quædam ex om nibus Veteris et Novi Testamenti Scripturis doctri næ capita; quæ proinde ex iisdem Scripturis asse renda essent, cat. 5, n. 12. Tertia tandem: cer tum illi erat nullas actionum ac mysteriorum Chri >ti partes esse, quæ non longe ante essent a pro phetis prænuntiatæ, cat. 13, n. 8 et 13. Nihil ergo mirum, si nihil dici ac credi de Christo vult, quod veterum Scripturarum testimoniis non studeat con firmare, cat. 21, n. 5. Cæterum ratiocinationibus non adeo inimicus fuit, ut illis ipse non uteretur. Nam et unitatem Dei adversum Manichæos, cat. 6, num. 12 ct 13, et carnis resurrectionem adversum gentiles cat. 18, n. 54 et seqq., validissimis ratio nibus e Scriptura non depromptis convincit. Veri tatem incarnationis, crucis, resurrectionis Christi, domestico monumentorum Hierosolymis conspecto rum testimonio roborare non omittit. Quæ etiam ex Scriptura approbari non poterant, apostolicæ et ecclesiasticæ traditionis auctoritate defendit, ut Scripturarum ipsarum canonem, cat. 4, n. 33 et 35. Cæremonias et ritus Ecclesiæ in catechesibus my stagogicis contentas, cum licet ex testimoniis Scri pturæ aut allusionibus probat. Cum iis argumentis deficitur, sufficere putat auctoritatem Ecclesiæ; in qua universaliter et sine defectu doceri censet, om nia quæ in hominum notitianı venire debent do gmata, cat. 18, num. 23. Dum autem Scripturas ad confirmationem dogmatum nostrorum adducit, eas ex inspirata divinitus ut putabat, cat. 4, num. 34, Septuaginta Seniorum interpretatione allegat; nec ad vim Hebraici textus expendit: quo factum, ut cum plura ad rem pertinentia, optimeque quod pro bandam susceperat concludentia proferat; multa quoque, quæ vim eamdem non habeant, alleget. Sed hoc illi commune cum cæteris Patribus Græcis et Latinis vitium: nec facile reperias testimonium a Cyrillo ad probandum aliquod dogma allegatum, quo non similiter usi fuerint vel anteriores vel sub secuti rerum ecclesiasticarum disceptatores. Sen sum vero litteralem ad faciendam fidem divinorum dogmatum solum sequi se profitetur, cat. 13, n. 9; in allegoricum tamen et mysticum data occasione non invitus excurrit. Vide inter loca innumera cat. 43, n. 18 et 21; cat. 14, n. 8 et 11; cat. 17, n. 10. Sed id majoris declarationis, no«argumenti pro bandi gratia. Allegoricum et moralem sensum libe rius adhibet in homilia in paralyticum, quam ab ipso juniore dictam puto, se quoque in homiliis hoc Scripturæ allegandæ genere familiariter usum indicat cat. 13, 11. 9, quo in loco aliam tractandæ Scripturæ rationem præsenti argumento convenire docet. Condonabitur illi facile, id quod eorum tem porum consuetudo non solemne duntaxat et usita tum, sed et laudabile efficiebat. 38. Venio tandem ad Cyrillianam dogmatum no strorum defendendi, Ecclesiæque hostes oppugnandi rationem. Ea pro diversitate hostium varia utebatur. Triplex vel quadruplex hostium genus toto opere cate cheseon sibi confutandum [CXXXI] proponit procat. n. 10: gentiles, Samaritanos et Judæos, atque hæreti cos: quorum singuli diverso armorum genere debel landi.Adversum gentiles qui Scripturas nec recipiunt, nec norunt,omissis Scripturis, solis ratiocinationibus utendum monet, cat. 18, n. 10, sic et resurrectio nem generalem illis eo loci et possibilem et neces sariam comprobaverat. Ipsis quoque impias et ri diculas ineptæ eorum theologiæ fabulas objici præ cipit, cat. 12, n. 27, et cat. 13, n. 37, quibus locis, et possibilem Virginis partum fateri, et Crucifixi adorationem non illegitimam, si suas ipsi fabulas sequantur, concedere eos oportere convincit. Quam obrem ad refellendum idolorum cultum cat. 6, n. 10 et 11, satis habet eorum cultoribus, deorum quos adorabant probra et vitia recensere. Quando autem Christiano de cruce contra infideles dispu tare contigerit, monet ut prius manu signum cru cis efficiat, et eum qui contra nititur ad silentium redactum iri pollicetur, cat. 13, n. 22. Quod si ar gumenta imperito defuerint, ne propterea contur betur, sed immotam fidem conservet. Ibid. num. 37, Samaritanis, qui solam Mosis legem recipiunt librum hunc unum objiciendum monet cat. 18, n. 11; Judæos vero qui omne Instrumentum Vetus agnoscunt, ex omnibus ejus libris oppugnat. Illis quandoque opponit apostolorum gentilium suorum testimonium elongam quindecim Hierosolymitano rum episcoporum ex Hebræis sumptorum seriem, cat. 14, n. 15. Pauli in primis olim persecutoris, ab ipsa veritate sero agnita expressum testimonium urget, cat. 10, n. 17, 18, 19, et cat. 14, n. 21. Ja cobi quoque primi Hierosolymorum episcopi testi monium præcipue erga fideles Hierosolymitanos com mendat, cat. 4, n. 28, cat. 14, n. 21. Judæis quoque deplorabilem objicit suæ reipublicæ statum, cat. 12, n. 17, ac veteris sui templi secundum Christi vati cinium ruinam, cat. 10, n. 11. Tam vero Judæis quam gentilibus Christianæ religionis demonstrat veritatem, ex Christi cultu et nomine totum in or bem propagato, cat. 10, n. 16, ex gentibus feris simis ejus religione mansuefactis, et pro eo mor tem oppetere non dubitantibus, cat. 10, n. 19, cat. 43, n. 40, ex Christi invocationis et crucis ejus si gni virtute in effugandis dæmonibus, morbis depel lendis, evertendis magiæ fraudibus, ibid. et aliis passim in locis. Hæreticos tandem ex omnibus utriusque Testamenti Scripturis diligentissime con futat; aliquando ex ipso naturalis luminis ductu, et validis ratiocinationibus; interdum sola ridicu lorum et impiorum dogmatum expositione; quan doque ab ipsa eorum novitate, ut cal. 6, 11. 20, cat. 16, n. 9; tandem ex hac vel una ratione fugiendos