et Spiritu sancto (Joan. 11, 5), etc., aliter cat. 3, n. tem emendasset. Nec propterea quidpiam de cate 4, aliter cat. 17, 11. 11; Scripturas interdum alias pro aliis sumit. Sic sub nomine Christi citat, cat 2, num. 4, testimonium quod est ex Joannis epistola 1, simile quiddain revera occurrit in ejusdem Evan gelio, cap. vui, ŷ 44. Sed neutrum locum ex fide repræsentat. Item cat. 6, num. 5, sub nomine Do mini Jesu laudat verba Deum nemo vidit unquam quæ in Evangelio Joannis vel Joannis Baptistæ sunt, vel si vis ipsius evangelista, Christi autem nullo modo, cat. 16, n. 18. Isaiæ nomine duo testimonia producit, quorum prius Malachiæ est, secundum tantum Isaiæ. Plura aliquando similia loca confun dit, et in unum permiscet. Inter multa insigniora sunt hæc testimonia, istud cat. 14, n. 20, Qui edu sit de terra pastorem magnum orium, ex confusis Isaiæ et Apostoli ad Hebræos scribentis verbis infor matum; aliud cat. 18, n. 18, ubi verba [CXXXIV] Danielis, et Christi in Evangelio, nonnullis de suo intersertis permiscet. Aliud eadem cat. 34, quo loci duo Pauli ex eadem ad Philippenses testimonia conjungit. Vid. et cat. 5, n. 3, duo etiam ex Epi stolis ad Timotheum permista. Quarto, eodem re ferri possunt peccata in historia hæreticorum quos cat. 6 memorat, admissa, atque in primis multis capitibus deficiens Valentinianæ doctrinæ exposi tio. Hæc et plura alia quæ reperias, demonstrant Cyrillum revera catecheses ex tempore effudisse. Eodem modo videtur dixisse homilias in paralyti cum, digressionibus, parenthesibus, impropriis lo cutionibus et constructionibus abundantem; ac epi stolam ad Constantium scripsisse, quam raptim ac festinanter exaratam cum ipse testis est num. 5, tum longæ et intricatæ periodi fidem faciunt. 41. lisdem argumentis mihi persuasum est, Cy rillum fusas ex tempore orationes scripto postea non digessisse, quod e Patribus permulti fecere, vel a librariis exceptas non recognovisse. Quæ enim adnotavimus, in otio dubio procul maximam par cheseon laude ac pretio deperit. Ut enim omittam,' auctorem optimis studiis imbutum, ac plurium an norum consuetudine in erudiendis catechumenis exercitatum ac subactum, nibil nisi optimi quamvis ex tempore efferre potuisse; haud putandum Cyril lum imparatum prorsus ac impræmeditatum, maxi mis de rebus dicturum temere in suggestum ascen disse, juvenem præsertim. Nec enim tanta Scriptu ræ testimoniorum copia, tanta argumentorum ac probationum moles, sine ulla præparatione ac præ meditatione memoriæ succurrere potuit; nec tam accurate ac circumscripte de theologia dicere, tam diligenter præcipere de moribus, tam erudite ac quandoque subtiliter de variis Scripturæ sensibus disserere, sine præcedenti dicendarum rerum in animo præparatione ac dispositione potuisset Cyril lus. Rivetus in eis catechesibus multum diligentiæ desiderat: haud scio an paulo plus auctor addidis set, si in otio scripsisset. Quæ attulimus sermonis vitia in argumentum extemporalis orationis, si ad magnitudinem et præstantiam totius operis spectes, nævi sunt in pulcherrimo alioqui corpore. Quereba tur aliquando Cyrillus Alexandrinus lib. vII De oratione, etc., p. 267, quod aliqui fideles extempo rales doctorum conciones litteris mandarent non sine magno existimationis illorum ac famæ peri culo; cum veluti elaborata studio traderentur in publicum opuscula, quibus diligens industria de fuisset. Non est quod de Cyrillianarum catecheseon scriptoribus similiter expostulemus: ipsi siquidem extemporales esse adnotaverunt. Quod si indicare omisissent, vix deprehensum a nobis fuisset; nec ejus rei ignoratio ullum Cyrillianæ existimationi attulisset detrimentum. Quid autem quiete et quiose scribendo posset, extemporalis nos ejus facultas docet. Maximam sane illis gratiam habemus, quod suo opere ac labore, pretiosissimum suique generis unicum Ecclesiæ monumentum conservaverunt. De variis Cyrilliana doctrine capitibus. rosius inquirere, multis de causis interest pluri 1. Studiosius bic aggredimur S. Cyrilli do- invadere, possessio. Cyrilli autem doctrinam ope ctrinæ examen: quam alii malevolo animo, ad conflandam nomini ejus invidiam, in deterius ac cepere: alii sectæ suæ præjudicatis opinionibus occupati, ne tantum catholicæ Ecclesiæ præsidium relinquerent, pravis interpretamentis corrumpere, et ad suas opinationes inflectere magnis conatibus laboraverunt. Vindicanda adversum priores sancti præsulis fides retinenda Ecclesia catholicæ, et eripienda ejus hostibus, in quam temere ausi sunt mum. Primum, quod in opere catechetico, non privatas opiniones, non subtiliores quæstiones; sed nudam et communem Ecclesiæ fidem, qualis esset ab omnibus credenda, proposuit et explicavit: at que inde legitimam conjecturam infornare licet, quid toto pariter orbe catholico doceretur. Nec il lud prætereundum, Cyrillum eo tempore ab Arianis quidem alienissimum, ab Athanasii vero et fervi

Specialius probatur ex Cyrillo Filii divinitas. communi, reperiri; ut specialius per ipsum res condi tas fuisse, ipsumque creatorem et factorem dicerent. Qua in sententia nihil certe catholicæ professioni adversans deprehendas. Eodem enim aut alio simili modo Filius, quamvis cum aliis communiter operans creationis auctor dici possit, quomodo vox Hic est Filius meus *, a tribus certe personis efformata, soli tamen Patri imputatur. 12. Constituta ea quam ex Cyrillo exposuimus de SS. Trinitate doctrina, eodem actu probata est Filii et Spiritus sancti divinitas et æqualitas cum Patre. Propria tamen de unoquoque apud Cyril lum documenta sunt, quæ hic colligere ac repræ sentare juvat; ut quantum ab Arianis ac Pneuma tomachis, quorum ipsi est objecta communio, ejus disconveniat sententia demonstretur, a Filio inci piam. Non catholicam solum de Verbi divinitate doctrinam accurate copioseque et proposuit, et ex plicavit, et probavit, verum omnes Arianæ impie tatis surculos diligentissime persecutus stirpitus evulsit. Ac primo quidem Filium a creaturis stu diose discrevit, refutatis nominatim blasphemis ea de re Arianorum decretis, genitumque vere ac pro prie, et naturalem Patris Filium asseruit. Sic ca techesi 11, n. 17: Neque Filio deferre honorem rati, Patrem eum nuncupemus; neque dum Patrem honorare arbitremus, Filium unam ex rebus condi tis suspicemur. Cat. 15, n. 9, Nunc vero defectio est; et alii quidem Filio paternitatem prædicant, alii vero Christum ex non exstantibus ad esse perdu ctum dicere audent. Cat. 11, n. 14, Et sicut persæpe dictum est, nequaquam ex non ente ad esse Filium transduxit, neque eum qui non erat in adoptionem adscivit, verum æternus exsistens Pater, æternum ge nuit et inenarrabiliter unum solum Filium. Quam obrem in Patre studiose distinguit duas actiones, duosque respectus. Unum creatoris erga res onines ex nihilo erutas, alterum Patris et generatoris erga solum Filium. Duo ejus rei testimonia citavimus capite præced. n. 8, ex cat. 4, n.4, et cat. 7, n. 5. Generationem in Patre admittit veram ac propriam, qua non adoptivus, sed naturalis et proprius Filius exsistat. Cat. 11, n. 2: Filium cum audis, ne ad optivum existimes, sed naturalem Filium, Filium uni genitum; et n. 4, Filium iterum cum audis, ne ab usive solummodo dictum puta, sed Filium vere, Fi lium naturalem, initii expertem; non ex servitule ad adoptionis gradum evectum, sød Filium ab omni œ ternitate genitum. Magnam inter adoptivos Dei fi lios et Christum differentiam constituit: 1ª quod temporaria sit hominum adoptio, Fili nativitas æterna: 2ª quod hi fiant filii Dei verbo et gratia, hic natura. Illi, ait eodem loco, Dei voce et dicto adoptionem quam non habebant acceperunt. Hic vero, non cum aliud quidpiam esset aliud factus est; sed Filius Patris ab exordio natus est, superior quovis initio et sæculis exsistens; n. 9, de adoptivis Pauli filiis loquens: Hic, qui secundum naturam filius 、non erat, per disciplinum filius est factus: illic vero naturalis filius, verus filius. Non sicut vos, o illu minandi, nunc filii Dei efficimini, sed adoptione per gratiam.. non autem ita natus est Christus ex Patre: et id probat, quod cum in tempore bapti. smatis de unoquoque nostrum dicere possit Deus, hic nunc factus est filius meus; de Christo dixerit ri. Venio tandem ad Spiritum sanctum, cui nec solam sanctificationem, nec soli a Cyrillo attribu tam probo. Primo enim suas in creatione sancto Spiritui partes conservandas probat, quod cum cat. 12, num. 26, Filio tribuat ut in Maria quam assumpsit carnem formaverit, id cat. 17, n. 6, Spiritus sancti in Mariam superventui tribuere vi deatur. Idem in Spiritum sanctum tanquam in au ctorem confert, donorum in altari propositorum transformationem in corpus et sanguinem Christi, cat. 21, n. 3; cat. 23, n. 7 et 19. Quam quidem operationem Patres ad summam Creatoris in res subjectas omnipotentiam pertinere docent; ac Cy rillus ipse Filio tribuit cat. 22, num. 1, et toti Tri nitati cat. 19, num. 7. Ut omittam Spiritum san ‹tum, ex doctrina Cyrilli, communi cum Patre et Filio in creaturas dominio gaudere, cat. 8, num. 5, cujus dominii jus sola creandi actione acquiritur, ex eodem cat. 11, num. 21. Quod autem Patri et Filio, juxta ac Spiritui sancto sanctificandi munus tribuat, ex omnibus peue catecheseon clausulis colligitur, in quibus sanctificationem auditorum a Patre apprecatur. Vide in primis procat. n. 17, cat. 3, n. 16; cat. 6, n. 36; cal. 14, n. 30; cat. 15, num. 53; cat. 18, n. 35; cat. 20, n. 8, et cat. 23, n. 23, quam ita concludit: Deus pacis sanctificet vos integros. Haud tamen inficiandum, non a Cy rillo tantum, sed et ab omnibus Patribus, imo et a Scriptura sacra, sanctificationem Spiritui sancto, eti proprium ac specialem effectum tribui, dum aiunt per eum in cordibus charitatem diffundi, pias cogitationes immitti, infirmitatem nostram adjuvari, purgari animam a peccatis: hæc et mul ta alia magnificentissime a Cyrillo totis catechesi bus 16 et 17 disseruntur. Ipsi sacrorum baptismi et confirmationis characterum impressionem, ani mæ custo:liam, adoptionis donum attribuit: ipsi sanctificationem aquæ baptismalis acceptam refert cat. 3, n. 4, et sacri chrismatis cat. 21, n. 3, vim exorcismorum, procat. n. 9, cat. 16, n. 18, 19, ut infinita alia omittam: eademque aliorum SS. Pa trum doctrina est. Ex quibus gravissimi theologi colligere se non immerito existimaverunt, licet communem tribus personis fateantur animorum Canctificationem, in illa tamen proprium aliquid Spiritus sancti intercedere, ut veluti sanctificatio nis hujus causam atque formam in se unus susti neat. Videsis Petavium hæc doctissime et copio sissime disputantem lib. De Trinit. vis, c. 44 et seqq. Dogm. Theol. tom. II. * Matth. 111, 17; xvi, 3.

hic est Filius meus, quod etiain cat. 3, num. 14. titiam subjicit animo... simul ac Pater cogitatur, diffusius explicat: In te quoque descendet Spiritus zanclus, el paterna vox tibi desuper [CXLV ] audie tur, non hic est filius meus, sed hic nunc factus est filius meus. De illo solo dictum est, quandoqui dem ‹ in principio erat Verbum ³, > etc., illi inquam convenit vox est, cum sit semper Filius Dei; tibi vero competit, nunc factus est; quoniam ut filius sis non per naturam habes, sed per adoptionem filii appellationem consequeris: ille sempiterno est, tu vero ex profectu gratiam acquiris. Idcirco alio pror sus modo dixit Christus Deum esse Patrem suum et Patrem nostrum. Observat Cyrillus cat. 7, n. 7, Christum non dixisse ascendo ad Patrem nostrum; sed divisione, inquit, adhibita, primum edixit quod sibi proprium est, ad Patrem meum, id quod nimi rum natura erat: tum subjunxit, et Patrem vestrum, quod erat per adoptionem. Idem repetit cat. 11, n. 19. Ne existimes illum eodem modo Filii et crea turarum esse Patrem, non dixit ascendo ad Patrem nostrum, ne creaturarum cum unigenito communi tas induceretur: sed Patrem meum et Patrem ve strum, ait aliter meum, secundum naturam; et uliter vestrum, secundum adoptionem. Quamobrem Patris nomen respectu Filii proprie sumi jubet. Cat. 7, num. 5, ait: Est igitur Deus, multorum quidem abusive Pater, unius vero solius unigeniti Filii natura et veritate Pater; ac severe interdicit n. 3, ne Deo, qui gignendi vim omnibus imperti tur, patriam dignitatem auferamus. En Filium ac creaturis secretum prorsus; en Filium Dei verum, divinam a vero Patre per generationem veram tra hentem naturam. 13. Ne autem in ipsa generatione divina quod dam ad verum et perfectam filii divinitatem exsi steret impedimentum, tria docet: 1° generationem hanc nullain temporis moram postulare, et esse ab æterno perfectam: 2° nullam in re generata imper fectionem, vel ad perfectionem obicem adferre. Cat. 11, n. 8: Cum Deus et Pater generat, neque ignorantia neque consultativ in medio.'.. dicere quod cum temporibus deliberasset, Pater deinceps effectus sit, ejusdem impietatis est. Non enim prius Deus absque liberis exsistens, postea in tempore Pa ter est effectus, verum semper Filium habet; sup. n. 7, In gignendis corporibus necesse est moram tem poris intercedere, nullum vero in generatione Filii ex Patre intermedium reperitur tempus; et cat. 7, n. 5, Non temporum successu adeptus ut Pater sil, sed Unigeniti Puter sempiterno exsistens. Non enim cum esset unica sine prole, postea mulata sententia factus est Pater; verum ante omnem substantiam et ante sensum ozanem, ante tempora et sæcula omnia paternam dignitatem habet Deus, qua magis quam reliquis omnibus titulis gaudet. Sicut autem ab æ terno Pater, ita et ab æterno Filius; ut enim ait, n. 4: Patris nomen sua ipsius appellatione_Filii no * Joan. 1, 1. • Psal. 11, 7. eodem actu Filium cogitemus. Filium enim ac Pa trem nihil prorsus eorum quæ sunt medium interest. Cat. 11, n. 14, Nec secum deliberans postea genuit, verum sempiterno generavit, et sermonibus cogita tionibusque nostris multo celerius, ut sane consen tancum est, generavit... Cum de divina potestate sermo est, temporis expers est generatio, et cat. 11, 1. 5, ea verba interpretans Filius meus es tu, ego hodie genui te *: Illud, inquit, hodie, non recens, sed sempiternum: hodie temporis expers, [CXLVI] ante omnia sæcula. Vid. cat. 4, n. 7. Ut teinporis expers, ita et defectus omnis eadem generatio, qua Filius ab æterno perfectus prodivit. Cat. 7, num. 5, de Patre ait: Non ex passione ac demula tione sui factus est Pater, non ex complexu, non per ignorantiam, non fluxionem passus, non demi nutus, non alteratus. Pater perfectus perfectum ge nuit Filium, omnia contra dans ei quem genuit. Monet cat. 11, num. 7, in humanis ac terrenis generationibus, id quod generatur imperfectum nasci, ac tempore profectum et incrementum comn parare: contra autem, inquit, Filius Dei perfectus est natus; quod enim nunc est, id et a principio est, natus absque initio: et rationem subdit: Nullam ge nerantis infirmitatem accuses; nam si ille imper fectum generavit, quod accessu temporis perfectio nem assecutum sit, infirmitatis arguis genitorem; si id quod tempus postea largitum est, hoc tua sententia genitor ab initio non dedit; n. 13: Neque generans ulla re deminutus est, neque deest genito quidquam... non in temporibus genitus, sed ante sæcula genitus; non ex profectu auctus, sed hoc ip sum natus quod nunc est; n. 19: Pater... Deum generans nec ipse deitute spoliatus est, nec quidquam ipse deperdidit imminutus vel mutatus; nec ille qui genitus est, defectus quidquam habet: perfectus est qui genuit, perfectum quod genitum est; Deus est qui genuit, Deus qui genitus est. Hæc autem omnia ca pita Cyrillus opponit totidem impiis Arianorum sententiis, ut in notis nostris studiose observavi mus. 14. Generationis veræ ac proprie dictæ effectus est ut id quod nascitur, per omnia atque in pri mis natura simile sit genitori. flinc Cyrillus con cludit Filium quia ex Patre genitus sit, similem esse in omnibus Patri; Deum verum et Dominum verum, sicut Pater Deus verus est et Dominus verus. Cat. 4, n. 7, Crede... in Filium Dei unum et solum... Deum de Deo genitum, vitam ex vita genitum, lucem de luce genitum, similem per omnia genitori; cat. 11, n. 4, Filius Patris ab exordio natus est.. Filius Patris in omnibus similis geni tori, æternus ex æterno Patre, vita ex vita genitus, et Deus ex Deo; n. 18, In omnibus genitori similis est Filius, vita ex vita genitus... et Deus ex Deo, et nulla in re differentes sunt deitatis nota el cha

Cum verus racteres in Filio. Tandem n. 8 et 9, Genuit eum nus, æque cum Patre habet proprios et alteri ne Pater ante omnia sæcula Deum verum. Deus sit Pater, similem sibi genuit Filium Deum ve rum. In symbolo Hierosolymitano habebatur Chri stum esse, Deum verum; articulum hunc fuse ex ponit et probat. Sic ait cat. 11, n. 14: Credimus in Filium Dei unigenitum Deum verum; verus enim Deus non generat falsum; n. 17, Deus igitur verus est Filius, habens in se ipso Patrem, non in Patrem mutatus. Veram hanc esse et cui nihil desit divi nitatem affirmat his verbis cat. 4, n. 7, Nihil ei ad divinitatis dignitatem deest. Alias divinæ naturæ veritatem in Christo ab ejus generatione probat quæ cum in Deo sit vera et propria, ut quisque similem sibi in natura generat, ita Deus verus Deum verum. Id nimirum opponit Arianorum im- habebat; hoc autem quod habet, sempiterno kabet pietati, qui cum Filio nomen auferre non possent, verum saltem ac proprie dictum Deum inficiaban tur. Cum porro una sit vera divinitas, unum quo que cum Patre Deum Filium esse necesse est [CXLVII] Quapropter, num. 16, illud Christi di clum exponens, Ego et Puter unum sumus ³, quadru plicem assignat Patris et Filii unitatem: divinita tis, regni, voluntatis, et operum; contra totupli cem Arianorum divisionem. De prima loquens ait Unum, propter divinitatis dignitatem, siquidem Deus Deum genuit. Eamdem prorsus in ambobus resi dere divinitatem asserit his verbis, n. 18: Nulla in re differentes sunt deitatis characteres in Filio; quique Filii divinitatem ut videret dignus est habi tus, idem ad fruendum genitorem evectus est. Hla una divinitas ex intima Patris in Filio ut ita dicam immanentia desumitur; ait n. 17: Deus igitur ve rus est Filius kabens in se ipso Patrem; quod pro baverat num. 16, uno Isaiæ et altero Christi testi monio, unde concluserat: Vides Deum Filium, ha bentem in semetipso Deum Patrem. Propter hanc alterius in altero immanentiam, sequitur ut duo non sint principia, sed unum, Pater videlicet qui se totum in Filium infundit. Quod ait num. 14: Ne que sunt duo principia, sed caput Filii Pater unum est principium; Pater enim genuit Filium Deum ve rum. Ut autem Christus verus est Deus, ita et ve rus Dominus. Cat. 10, num. 4: Dominus vocatur non abusive, ut ii qui in hominibus sunt; sed tan quam naturalem et eternum habens dominatum; num. 5: Cum sit Dominus secundum veritatem, non es profectu adeptus id quod Dominus est, sed ex na tura dominatus dignitatem habens. Vid. et num. 9, quo loco dominium Filii ab æterno acceptum do cet. Inde et refutat multis locis hæresim, quæ Chri stum docebat, non ab æterno et vi generationis suæ Dominum et regem esse, atque ad dexteram Patris consedisse, sed id ex profectu tempore ac quisitum. Vid. cat. 4, n. 7; cat. 11, n. 17; cat. 14, ■. 7 et 30. 15. Quod si Filius verus est Deus et verus Domi ↑ Joan. x, 30. gatos divinæ naturæ characteres. Omnium prinius judicio Patrum est æternitas; nec efficacius Ariani Filium divinitate dejicere se posse censuerunt quam si æternitatem ejus auferrent; nec Catholici robustius se divinitatem tueri, quam vindicata æ– ternitate. In hoc fere totum incubuit Catholicorum adversum Arianos certamen, Neminem autem fa cile reperias, qui æternitatem Filii et studiosius et copiosius inculcarit. Multa jam ejus attuli testimo nia num. 14. En alia quædam de multis. Cat. 14, num. 17: Nec usquam illud dicamus: erat, quando non erat Filius; n. 5, Filius Davidis est in consum matione sæculorum, Dei vero Filius ante omnia sæ cula sine initio. Et illud quidem assumpsit quod non ex Patre genitus. Atque illud quidem quod secun dum Davidem est, tempori subjicitur, et contrecta tur, et prosapiam habet quæ recenseatur: quod vero est secundum deitatem, neque tempori obnoxium est neque loco, neque genus habet quod recenseri possit; n. 20: Non cum in Bethlehem natus est, tunc esse cœpit, sed ante omnia sæcula... Ne attendas ad eum qui modo ex Bethlehem ortus est: verum adora eum qui sempiterno ex Patre genitus est. Ne quemquam patiare, qui temporale Filii principium dicat: principium nam que Filii temporis nescium, principio carens, Pater est. Postea [CXLVIII] probat Christum æternum re geni esse, et æterna apud Patrem gloria frui. Uno verbo, omnia in Filio æterna statuit: nativitatem, dominium, quorum utrumque supra probatum est; sedem a dextris Patris, cat. 4, n. 7; cat. 11, n. 17° cat. 14, n. 27 et 30; tandem sacerdotium, cat. 10, n. 14; cat. 11, n. i. Alterum divinæ naturæ attri butun est ut se ipsam cognitione comprehendat, a creatura nulla comprehendi possit: æqualem in utroque Filium Patri statuit. Cat. 4, num. 7: Ni hil ei ad divinitatis dignitatem deest, cumque a quo genitus est cognoscit, sicut ipse a genitore cogno scitur; alia produximus testimonia cap. 1, n. 5. Sicut autem incomprehensibilem omnibus creatu ris Patris naturain affirmat, cat. 6, n. 3, 4, 5; ita et incomprehensam creaturis omnibus et soli Trinitati notam, Filii generationem probat, cat. 11, n. 11, 12 et 13. Quo in loco, post multa in hane rem disputata subdit: Non te pudeat ignorantiam confiteri, siquidem tibi cum angelis communis est. Qui genuit solus novit eum quem genuit, et qui ab ipso genitus est novit genitorem. Quemadmodum etiam invisibilem mortalibus oculis Deum Patrem asserit, cat. 9, num. 1 et 2, ita et invisibilem Filii naturam iisdem pene argumentis et verbis probat, cat. 12, num. 13 et 14, aiens oportuisse ut Filius humanam carnem suæ deitati velamentum præten deret, ne præsentiæ ejus fulgore interiremus. Dei solius est in omuibus locis esse, nullo concludi, omnia etiam latentiora videre. Cat. 4, n. 5° cat. 6₂

1. 7. Eamdem immensitatem et latentium cogita- in sententiis est veritas, ut optime animadvertit tionum inspectionem Filio tribuit, cat. 14, n. 30) Qui in superis sedet, et nobis hic una præsens adest; uniuscujusque compositionem et fidei firmitatem contuens. Quod enim carne nunc abest, ne idcirco judices abesse etiam Spiritu; medius hic adest, au diens quæ de se dicuntur, et quæ apud te cogitas videns, scrutans renes et corda. Omnipotentiam ejus in dubium revocare non poterat, qui ipsi condendi orbis opus attribuit tam multis locis. Intimam ejus virtutem in miraculis sui nominis invocatione eflì ciendis, fugandis dæmonibus, morbis curandis gentibus immanitate barbaris cicurandis, et ad fi dem convertendis multis locis commendat, ut cat. 4, n. 13; cat. 10, num. 19; cat. 13, n. 3 et 40. Unum restat, ut si Filius æque ac Pater increatus est, Deus et Dominus verus, una et eadem divi nitate ipsi conjunctus, uno quoque et æquali cultu cum ipso adoretur. Ea quoque Cyrilli sententia. Cat. 11, n. 17: Unus Pater per unum Filium ado retur, neque dividatur adoratio. Cat. 10, n. 12: Si quis pius in Deum esse velit, Filium adoret; alioqui cultum ejus non est admissurus Pater. Alia citavi mus loca cap. 1, n. 6. Hæc omnia quæ superius produxi testimonia, etiamsi a Cyrillo non ita di Jucide et copiose, ut facit, explicarentur, naturali et obvio sensu essent sumenda. Hæc enim non sub tiliter cum peritis disputata, sed ad rudes Ecclesiæ candidatos simpliciter exposita, qui singula verba, prout sonant, usurpaturi erant. Nec enim duas ha rum vocum, Deus, generatus, Filius, adoratio, Ideas ac notiones, sed unam communis ac vul gatæ significationis habebant. Deum cum audie bant, unicum et summum numen intelligebant. Ge neratum concipiebant, qui ex Patris substantia constaret; [CXLIX] Filium, qui natura referret Patrem; qui adorandus proponebatur, hunc sum mo, qui unico ac vero Deo debetur, prosequeban tur cultu. Hanc auditorum cogitationem notam ha bebat Cyrillus, atque' ad eam omnino sermonem suum accommodasse et exegisse dubitari non po test. Expenduntur ea quæ ex Cyrillo adversus Filii divinitatem objici possunt. 16. Qui apud Theophanem Cyrilli fidem suspe⚫ ctam habebant, hæc duo tantum afferre solebant quod Constantium Arianum imperatorem immeri tis laudibus ad eum scribens extulisset: quodque in catechesibus consubstantialis vocem subticuis set. Primam querimoniam diligenter excussimus et refeflimus, in prævia ad epistolam ad Constantium admonitione, num. 8; de secunda igitur superest ut hic dicamus. Ac primo liceat hic de prætermissa simpliciter a Cyrillo voce dicere, quod de eadem ab Ariminensibus non excusando lapsu proscripla et sublata ait Hieronymus Dialog. adv. Lucifer. p. 34: Non erat cura episcopis de vocabulo, cum res esset in tuto; non enim in verborum sono, sed Nazianz. epist. 26. Quidquid porro consubstan tialis voce continetur, diserte agnovit et prædicavit Cyrillus. Dum consubstantialem Patri Filium dici mus, intelligimus Filium ejusdem naturæ et divi nitatis esse cum Patre, eumque non ex nihilo con ditum, sicut creaturas, sed ex substantia Patris generatum. Sed cum Cyrillus Filium asserit, ut vi dimus cap. 2, n. 14, vi suæ generationis similem in omnibus Patri, Deum verum ex Deo vero, diver samne in utroque naturam ac divinitatem vel co gitare potuit? an duplex est divinitatis, et quidem veræ ac proprie dicta species? Præcipua, quæ inter generantem et genitum exsistit, similitudo, naturæ est; quæ sublatis etiam aliis omnibus similitudini bus sola necessario vi generationis remanet. Nec proprie similitudo est, sed tautótns, identitas, ut ita dicam, naturæ. Quod si Filius vere genitus est, ex substantia utique Patris genitus est; aliam enim nec Cyrillus habuit, nec haberi veritas pa titur veræ ac proprie dictæ generationis notitiam; in qua sola, cum de Deo agitur, removendi omnes, ut Cyrillus studiose facit, humanæ generationis defectus. Quod igitur Catholici omnes verbo con substantialis intelligebant, id voce prætermissa prædicavit Cyrillus, Quod si S. Basilio licuit certis de causis, cum Spiritus sancti divinitatem asse ruit, Dei nomen reticere, rem ipsam aliis et æqui valentibus verbis exprimendo, quanquam vox illa in Scripturis sacris Spiritui sancto tribuatur quamobrem Cyrillo fraudi erit, vocem tametsi œcu menico concilio consecratam, Scripturæ tamen in cognitam, non sine probabili causa tacuisse? Si Athanasio judice in epist. ad Rußinianum ejusdem vocis sublatæ consentaneam excusationem attule runt Ariminenses, cur ejusdem solummodo tacen dæ legitimas Cyrillo rationes defuisse dicemus? Secundo itaque, silentii hujus multiplicem in [CL] Cyrillo causam assignare possumus. Catechea sim et institutionem rudium existimare potuit, ver bis ex usu communi sumptis, siquidem illa suffice rent, informandam; nec admiscendas voces auri bus ipsorum insuetas, quæ præsertim novæ essent, necdum usu solemni et trito auctoritatem acqui sivissent. Eo animo ipsum existimo non ab hoc so lum, sed aliis etiam, naturæ, substantiæ, oùolas, personæ, hypostaseos, etc., vocabulis in explicanda Trinitate abstinuisse. Præterea non satis fixa et certa hoc tempore videri poterat consubstantialis vo cabuli significatio; alia enim ejus apud Athiana sium et Catholicos explicatio erat; alia Eusebii Cæsariensis in epistola ad suos num. 5; alia in Marcelli et discipulorum ore, siquidem de Trini tate prave sentirent; quod Cyrillo dubium non erat. Cur ergo incertæ significationis vocabulo rudium aures conturbasset? Accedit, quod eo tempore con tentiosa vox erat, magnis in Ecclesia disputationi bus agitata: aut ergo, quod visum Theophani, of fensionem plurimorum buic voci infensorum vi

cessiones cum eo admittat, non ad eum dirigat. At lunt, etc., in nostris, prout occasio se dedit, notis aperuimus. Unum, quoniam prolixiorem disputa tionem requirebat, in has dissertationes rejecimus; nimirum id quod ait auctor cat. 2, n. 10, Deum, quod etiam fidelibus angelis condonet habere. Ne scimus, inquit, quanta ille angelis quoque condona verit: nam et illis condonat, quandoquidem unus est solus sine peccato, qui nos a peccatis purgat Jesus. in primo loco Cyrillus Pauli verba, intercessionem banc Spiritus affirmantis simpliciter refert, nec alium eis sensum subjecisse censendus est, præter illum verissimum sane, quicunque ille sit, qui in Apostoli testimonio continetur: quod nimirum, ut Patres interpretantur, formans in hominibus ge mitos et orationes, ipse gemere et postulare cen sea ur. Quæ interpretatio alteri loco ex cat. 17, cujus sensus est maxime incertus et obscurus, ac commodari potest; siquidem ibi de Spiritu, non au tem de Christi humanitate sit sermo. Sed esto ut Spiritus, sanctus, ex Cyrilli doctrina, per se ipse intercedat apud Deum; quid inde? Non magis hæc derogaret Spiritus majestati intercessio, quam Filii dignitatem minuit ejusdem sententia, qua æter. mium adeptos a Deo, ut perfecta beatitudine ac num Christo tanquam Verbo imputat sacerdotium. Satis nempe, salva naturæ unitate, in personali distinctione ad distinguendas quoque voluntates cause ac loci existimavit esse. Cæterum Spiritum sanctum non secus ac Patrem orandum esse et erationes recipere, manifesta Cyrilli doctrina est, qui tam sæpe de solemni Ecclesiæ in suis precibus Spiritus invocatione loquitur. Ait cat. 3, n. 3, aquam simplicem per Spiritus sancti, Christi, et Patris invocationem, vim sanctitatis acquirere. Cat. 19, n. 7, panem et vinum eucharisticum per Trinitatis invocationem, Christi corpus et sangui nem fieri; quod quidem solius Spiritus invocatio nis mentionem faciens, repetit cat. 21, n. 3. Ipse Spiritum sanctum invocat, cat. 16, n. 25; cat. 17, a. 34. De angelorum peccatis Cyrilli sententia. 30. Quadruplicem ea de re apud veteres observo sententiam. Prima, quam certa ratione et su:fi cienti auctoritate subnixam jam omnes uti certam ct unice veram tenenius, ea est: angelos Lonos postquam fideli gratiæ usu pravo rebellium soda lium exemplo restitere, in suæ perseverantiæ præ Dei conspectu donati, nec cadere nec peccare ultra possent, idque ipsi certissime scirent. Ange los Dei præsentia et visione frui, certis Scriptura rum asseverationibus scinius; Dei mandata et vo luntates fidelissime et constantissime adimplere, eadem auctoritate constat, et Ecclesiæ voce in so lemnibus suis precibus consignata. Tandem pec care non posse, ipse visionis beatificæ status, qui cum peccandi potestate rectæ rationis judicio con ciliari non potest, ostendit. Cyrillus de primo no biscum consentit. Nam et angelos divinæ faciei contemplatione frui concedit, cat. 6, n. 6, et cat. 7, n. 1. De secundo partim convenit, partim dissen tit. Nam in coelis Dei voluntatem ab angelis adim pleri, uti rem certam et compertam traḍit cat. 23, n. 14, hanc orationis Dominicæ petitionem: Fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terra ", ita interpre tans, quasi postulemus, ut sicut in angelis Dei fit voluntus, ita et in nobis fiat. Verum cum in eis ad mittit peccata, levia quidem illa et veniabilia; vo•. luntatem Dei ab illis quandoque prætermitti ne cesse est ut fateatur. Quatenus vero non cum pec candi potestate solum, verum etiam cum peccato ipso visionis beatificæ statum conciliet nihil ad 31. Secunda opinio Origenis est, vel ei imputata (non enim hæc hujus loci disquisitio-est); nimirum, cum sive angeli sive dæmones liberi arbitrii sint, 29. De angelis et dæmonibus pauca admodum certa et indubitata fide tenenda accepimus: non nulla, sive ex veteri ecclesiarum traditione, sive ex consentanea fidei ac rationi opinione tandem in Ecclesia longo usu præscripta, eam auctoritatem obtinuere, ut in iis uno pene consensu acquiesca mus omnes: alia tandem opinioni et disputationi permissa. Hinc tam diversæ cum apud veteres, tum apud recentiores theologos de angelis sententiæ: primum angelos bonos cadere posse et dæmones quarum multe ex apocryphis libris, vel philoso ▶borum gentilium et in primis Platonicorum fonti bas [CLXII] haustæ, quamvis et multos et nobiles viðragatores habuerint, ipsa tandem sua vanitate e futilitate ceciderunt; aliæ caducis inconsultæ philosophiæ fundamentis superstructæ, jam me liori judicio explosæ et ejectæ sunt; aliæ tandem cem nostræ ignorationis confessione in utramque partem libere agitantur Quæ fuerit Cyrilli sen tentia de angelorum et dæmonum natura, et utrum corporei necne sint, de eorum numero, ordinibus * perfectionibus diversis, sedibus quas inco Matth. fieri: id diserte ducet lib. 1 De princip., cap. 5 et 6, et lib. 11, C. 3; secundo dæmones ipsos postquam supplicia consentanea luerint, variis profectus de cursis gradibus ad pristinum statum reversuros, lib. 1 De princip., cap. 6. Vide et tom. xı, in Matth. pag. 332. At de diabolo ipso affirmat lib. 1, cap. 8, ita eum se habere, ut revocari magis nolit quani non possit; at lib. 111, cap. 6, revocandum quo que asseveral; 1. xvm in Joan. p. 254, existimat ali quos ex dæmonibus, Christi potentia et divinitate [CLXIII] obstupefactos, ad eum per fidem et pœni tentiam confugisse. Hic de salute et restauratione

dæmonum error jam dudum ab Ecclesia proscri- ratur, faciem Patris semper visuros; si autem per plus et ejectus est. De diabolo Cyrillus diserte pro nuntiat cat. 4, n. 1, nunquam eo reversurum ubi fuit, sed incudis instar inflexibile cor gerere, et poenitere nesciam in posterum habere animi indu ctionem. Quod de diabolo, idem de dæmonibus sentienduin, quos Cyrillus ubique tanquam ejus famulos ac satellites ipsi fidelissime obsequentes repræsentat; cumque æterna et sine fine damnato runi hominum supplicia definiat, cat. 18, n. 19, idem fortiori ratione de dæmonibus sensisse existiman dus est. At nonnulli Patres Origenianum illud de futura dæmonum purgatione et per Christum salute incautius in suis libris aspersisse videntur. In pri mis Greg. Nyss. Catech. cap. 26, ne ipsum quidem malitiæ inventorem, diabolum videlicet, excipiens. Vide et De anima et resurr. tom. II, p. 643 et 644 alia multa hujus auctoris loca prætermitto. Auctor quoque Commentariorum in Epistolas Pauli sub Ambrosii nomine in Ephes. c. II, vers. 10, asserit per ecclesiasticam prædicationem invitari dæmones, 41 deserant assensum tyrannidis diaboli, et insinuat nonnullis eam profecisse ut desinant ab errore. Hie ronymus in Ep. ud Ephes. c. IV, vers. 16, hæc ha bet In restitutione omnium, quando corpus totius Ecclesiæ nunc dispersum atque laceratum Christus Jesus sanaturus advenerit, unusquisque secundum mensuram fidei et agnitionis Filii Dei, quem ideo agnoscere dicitur quia prius noverat et postea nosɛe desivit, suum recipiet locum et incipiet id esse quod fuerat. Ita tamen, ut non juxta alium hæresim omnes in una ætate sint positi, id est, omnes in angelos re formentur; sed unumquodque membrum juxta men suram et officium suum perfectum sit, verbi gratia, ut angelus refuga id esse incipiat quod creatus est, et homo qui de paradiso ejectus fuerat, ad culturam iterum paradisi restituatur. Idem lib. 1 în Epist. ad Galat., cap. v, vers. 22, ait, nullam rationabilium creaturarum apud Deum perire perpetuo. Lectorem his obstupescere credo. Vide et Didyınum in 1 Pe tri Epist. cap. 1. Notabo singularem sententiam au ctoris Commentarii in Isaiam sub Basilii nomine, pag. 258, nimirum diabolum fortassis ante procu ratum hominis lapsum, locum habuisse resipiscendi et pristinum locum recuperandi, at postea nullum. 32. Sed revertor ad primum Origenianæ doctri næ caput de bonis angelis, quos a suo statų per peccatum deflectere posse putat. Inter alia peccata, quibus eos contaminari posse censet, illud præser tim numerat, si aliquem ex parvulis credentibus offenderint, si commissam sibi hominum salutis cu ram negligentius egerint. Ait tom. in Matth, edit. Erasm. p. 325, invisibiles potestutes quæ aliquem ex parvulis credentibus offenderint, puniri per assum ptionem corporis corruptioni obnoxii, animam in hu jus sæculi negotia gravantis: in que postquam pœ nas luerint, quod sibi utile est consequantur. Hom. 35 in Luc. pag. 283, ait: Si per curam et industriam angelorum, salus hominibus sibi commissis compa negligentiam eorum homo corruerit, non [CLXIV] id manere impune; nam secundum meritum eorum gun rum angeli sunt, aut semper aut nunquam, vel pa rum vel plus, faciem Dei angeli contemplabuntur. Hom. 20 in Num. docet custodes angelos nobiscum Dei judicio repræsentatum iri, de concredita sibi nostræ salutis procuratione judicium subituros; quod ex descriptis in Apocalypsi cap. 11 et in an gelorum Asiæ ecclesiis præpositorum accusationi bus, et intentatis per Christum in eos minis pro bare conatur. Vide et homiliam ejusd. in Ezechie lem vv, pag. 110; hom. 24 in Num., pag. 295; hom. 13 in Luc., p. 255. Hanc ejus doctrinam Hierony mus in Michææ cap. vi, vers. 1, transcribit, et ea dem ex Apocalypsi probatione utitur, hisque verbis hanc disputationem concludit: In judicio Dei ad angelos (quibus, ut ait sup. rerum humanarum com missa est procuratio) crimen referetur, si non ege rint cuncta, quæ ad suum officium pertinebant. Cumque alias de proposito sibi ad explanandum prophetæ loco interpretationes afferat, hanc uti suam in qua acquiescat primam proponit. In hoc autem ab Origeniana differt Cyrilli sententia, quod Origenes angelos male officio functos, pro culpæ gravitate diverse, atque etiam divinæ visionis amis sione privet; Cyrillus vero leves culpas tantum agnoscere videatur, quas Deus facile condonet, nec sui conspectus subtractione plectat. Non enim ob eas culpas Dei judicium subibunt, quos Cyrillus uti judicii testes et administros semper, nunquam uti in eo judicandos repræsentat. Ait eos Christi in ju dicium venientis satellites futuros, cat. 15, n. 1 et 22, tubis suis omnes homines ad judicium vocatu, ros, et studiose ex locis omnibus collecturos n. 19, 21, 23, peccatores, ne effugere possint, suis exercitibus cincturos, num. 22, testes judicii ſutu ros, n. 24, libros e quibus judicemur a se conscri ptos repræsentantes, cat. 4, n. 24; cat. 15, n. 23 cat. 19, num. 5. Angelos etiam judicii tempore ut insigni fulgore collucentes describit, cat. 16, n. 23; Quæ omnia probant, ea quibus angeli, Cyrilli judi cio, interdum implicantur peccata, a judicii gene ralis censura liberari. 33. Tertia opinio eorum est, qui angelos vel non dum, vel serius tandem in gratia et boni prosecu tione confirmatos docent. Eo revocari potest illa tam multorum quatuor primis Ecclesiæ sæculis scriptorum sententia, qui cum diabolum ab initio et ante hominis peccatum lapsum esse fateantur, dæmones ex bonis angelis paulo ante diluvium dun taxat factos, el amore mulierum corruptos felicita tem status sui amisisse docent. Hi, ut omnibus no tum est, magno numero et gravis in Ecclesia au ctoritatis sunt. Justinus martyr Apolog. 1, p. 44; Athenagoras Apolog. pag. 27; Irenæus lib. IV, cap. 16, num. 2, et cap. 36, n. 4; Clemens Alexandri nus lib. Padag., cap. 2, pag. 222, et lib. 1 Strom., pag. 450, et lib. v, pag. 550; Tertullianus De

ĉocet procat. n. 9. Abrenuntiationes interpretatur, mirum primum illud Adæ peccatum cæterorum quasi diaboli tyrannidem deseramus; cui sponte omnium fontem et radicem, de quo solo agendum cramus subjecti, cat. 19, n. 8, sub onere peccato rum laborantes, n. 3; pactis cum Satana et in ferno fœderibus, n. 9; denudationem baptismum antecedentem spectat uti symbolum veteris hominis cum suis actibus exuti, cat. 20, n. 2; qui quidem vetus homo nihil aliud est nisi dominans cupiditas; qua in re ipsa forma et ratio peccati consistit. Inunctionem ex oleo exorcizato ad expurganda peccatorum vestigia et abigendos dæmones dari ait ibid., num. 3, immersionem et emersionem trinam de morte et nova vita interpretatur num. 4, aitque cat. 3, n.12, descendere nos in piscinam peccatis mor tuos, et ascendere vivificatos in justitia. Porro ba ptismus non adultis solummodo, sed et parvulis da batur, nec in eis baptizandis quidquam de solitis. cæremoniis remittebatur. Ipsi igitur parvuli remis sionem quoque peccati consequebantur, quod præ ter originale nullum aliud erat. fuisset, cum ipsa peccati ratio, causa, et origo quæreretur hoc autem quo omnes postea obligati fuinius primi parentis peccatum, plane liberum, et nulla necessitate commissum fuisse. Hæc Augusti nianæ responsionis summa, quæ fusius exprimitur lib. 1 Operis impers., cap. 104 et seqq., et Retracta tionum lib. 1, cap. 13, n. 5; capite 15, 11. 2, 3, 4, 6,. el cap. 16, n. 2, et aliis in locis. Quæ autem Au gustini, eadem et Cyrilli causa. Uterque adversum. Manichæos disputat; uterque de ipso peccati ac mali primordio inquirit; uterque ante natam hæ resim Pelagianam securius loquitur. Vereor tamen ut hæc responsio CyriHo sit applicanda; tota enim inter ipsum et Manichæos de peccato quod actuale dicimus disputatio fuit. Manichæi doctrinam Eccle siæ de peccato originali funditus ignorasse viden tur; nusquam enim videas eam ab illis catholicæ. Ecclesiæ objectam, quod non videntur prætermis suri fuisse, si novissent. Cum itaque malum dice rent necessarium, non peccatum originis respicie bant; sed voluntaria illa mala, quibus humana natura deformatur, peccataque illa quæ ab hominis voluntate proficisci nec ipsi negabant. At ipsam voluntatem pravorum hominum ad peccandum cogi. aiebant, vel ipsius naturæ a principibus tenebrarum formatæ vitio, vel siderum natalitiorum, aut fati dura et ineluctabili necessitate. Nihil igitur mirum, si ii qui eos refellunt Patres de unis illis peccatis, circa quæ tota versabatur controversia, locuti sunt; nec aliter ac Cyrillus adversus cos ullus Patrum disputavit. Secundum difficultatis caput non ægre quoque dissolvitur. Agitur de illa Platonicorum, quam Origenes secutus existimatur, opinione, qua putabant animas, cum dudum, antequanı corpori bus illigarentur, exstitissent, in voluntaria peccata cecidisse, quibus iram Dei commeruissent, quorum in pœnam in hæc terrestria corpora fuissent rele gatæ. Merito asserit Cyrillus animam in hunc mundum venire, ab omni peccato pravæ electionis liberam ac tum primum divinæ legis sponte vio latæ ream fieri, cum libere voluntatem suam malo. applicat, ac corpore sibi ad bonorum operum 42. Huic doctrinæ nonnulla ex Cyrillo opponi possunt. Primum, ejus definitio peccati quam affert cat. 2. Ibi enim de mali origine disputans, ac quid sit peccatum inquirens, peccatum in libera volun tatis transgressione, ac prava delectione constituit. Malam, inquit n. 1, ex libero delectu, voluntariæ animi inductionis germen. Nam quod propria sponte arbitrioque peccemus, palam dicit propheta, etc.; n. 2, Quidnam tandem est peccatum? animalne est, an angelas, vel dæmon? quæ res est hujus effectrix? Non est hostis, o homo, qui te exterius invadat, sed mala soboles a te ipso procrescens. Secundo, cat. 4, nem. 19, animam cum in corpus venit, peccati ex pertem esse pronuntiat. Hoc quoque addisce, quod priusquam anima in hunc mundum veniret, nihil pec cavit; sed cum absque peccato àvaµάp™ηot veneri mus, nunc ex libera voluntate peccamus. Animam antequam usu liberæ voluntatis peccet, ávaµápτy ty, a peccato liberam diserte statuit. Tertio, ca tech. 2, n. 4, docet diabolum, non ex natura, peccati quadam necessitate obligatum, peccavisse; alioqui in cum qui talem illum fecisset, ipsa peccandi cuusa recurreret. Porro peccati originalis ea est natura, ut ab ipsa nativitate et conceptione, peccati neces sitate obligati et astricti simus. Hæc igitur culpa, exercitium dato foede ad voluptatem et peccatum. Cyrillo judice, in Deum ipsum a nobis transferenda esset. 43. Non tamen deest his difficultatibus idonea respousio. Ad primam enim eadem confutatione eti possumus, qua Pelagianos Augustinus refeilit, cam sibi adversus peccatum originis [CLXXIII] il las peccati definitiones objicerent, quas ipse in suis contra Manichæos libris attulerat: Peccatum non ast nisi voluntas retinendi et admittendi quod justitia velas, et unde liberum est abstinere. Et: Usque adeo peccatum voluntarium, malum est, ut nullo modo sit percatum nisi sit voluntarium. Respondit Augusti aus definitum a se esse peccatum, quod tantum modo peccatum sit, non autem pœna peccati; ni abutitur, cat. 4, num. 23. Tandem, quod ad ter-. tium objectionis caput pertinet, longe dissimilis diaboli, si malus natura a Deo creatus fuisset, et hominis primi parentis peccato vitiati et corrupti. causa. Diabolus si malus conditus esset, nullius illa. præterquam auctoris ac creatoris culpa; homo vero sua ipse sibi ruinæ artifex, cum nolente, ac severis. mandatis prohibente, minasque intentante Deo, in prænuntiatum sibi exitium ruit. De divinæ gratiæ auxiliis, eorum necessitate, gratuita et prævenienti largitione, efficacitate ac distributione vel subtractione. 44. Nonnulli scriptores, cum prioribus pagiria

Cyrillum de gratia baptismali loquentem dicere bis) credere in eum qui resurrexit, exspectare vero animadvertissent, Deum ad benefaciendum nobis voluntatem nostram exspectare, gratiam suam, nisi ubi sincerum propositum videat, non conferre, etc., non satis explorato atque expenso auctoris proposito ac mente, Cyrillum semi-Pelagianis, aut saltem hæresis ejus præformatoribus continuo ac censere non dubitarunt. Qui si auctorem totum ea qua par est attentione legissent atque essent com meditati, nullum fere Patrum accuratius de gratia et sensisse et dixisse facile concessissent. Totam ejus de hoc præcipuo Christianæ doctrinæ articulo doctrinam accurate repræsentabo, ¡quam ad hæc quatuor capita reducam ad gratiæ necessitatem, ejus gratuitam ac prævenientem largitionem, effi cacitatem et vim, ac demum distributionem vel subtractionem. De gratiæ necessitate sententia Cyrilli. Divinam gratiam ad omnia pietatis opera Cyrilli sententia necessariam esse, decursis omnibus recte factorum generibus approbare facile est. Ut a Dei cognitione incipiam: cum dixisset cat. 6, n. 6, ne minem præter Filium et Spiritum sanctum perfe ctam et integram habere Patris notitiam, eam ab utroque cum hominibus pro cujusque modo com municari docet. Deum, inquit, quantum oportet vi det Filius, eumque cum Spiritu sancto et per Spiri tum sanctum revelut, quantum quisque capere polis est. Inter diversas hominum de religione opiniones, negat quemquam sine divina gratia rectam doctri nam capessere, et accurate effari posse. Catech. 6, n. 1, postquam admonuit diabolum pravis doctrinis veritatem simulantibus unam rectam fidem oppri mere conari, ait: Opus est igitur nobis divina gratia, vigili cogitatione, et acutum videntibus oculis: ne .olium pro tritico comedentes ex ignorantia vitium incurramus. Quamobrem cat. 16, n. 1, de Spiritu sancto verba fǝeturus sic incipit: Spiritali vere opus est gratia, ut de Spiritu sancto disseramus; monens que grave periculum esse si quis aut ex ignorantia aut ex opinata pietate de illo male sentiat, concludit n. 2: Ipsius itaque gratiæ Jesu Christi est concedere, et nobis ut absque defectu dicamus, et vobis ut intelli genter audiatis: ne nimirum alia audientes, alia in mente prave conciperent. Imo ne tædium pareret audi toribus prolixitas orationis, et ut eamdem ipse for titer continuaret, sancti Spiritus præsidium petit his verbis u. 25: Ipse de quo loquimur vim unicui que nostrum largiatur, et nobis qui dicimus, et vobis qui auditis. De Christi passione fœderis antiqui testimonia allegaturus, cat. 13, n. 8, jubet audi. ¡ tores alia multo plura proprio studio et oratione ad Deum fusa in Scripturis ipsos requirere; dehinc { orationem continuaturus ait: qui (Deus) precibus vestris exoratus et nobis qui verba facimus, dicere, et [CLXXV] vobis qui auditis, credere concedat. En fidem agnoscit Dei munus esse. Idem affirmat, et spem una conjungit cat. 14, n. 30: Præstet autem omnibus vobis (multi mss. et veteres editiones, no qui ascendit et iterum veniet. Perseverantiam in fide, et fidem ipsam a Deo donari iterum agnoscit procat. n. 17, Potens est autem Deus... eum qui sincerus est servare, qui vero hypocrita est, fidelem efficere. Potest enim Deus etiam infidelem fidelem fa cere, si modo cor illi præbuerit. Adversus hanc de dono fidei doctrinam unum opponi potest, quod nempe cat. 5, n. 11, scribit. Postquam duplicem dis tinxit fidem, unam dogmatum quæ in assensu propositis veritatibus dato consistit, et miraculo rum alteram, de illis sic loquitur: Habeas itaque eam fidem quæ a te pendet, et in illum (Deum; fer tur; ut etiam accipias ab illo eam, quæ supra vires humanas operatur. In eumdem sensum supra dixe rat, num. 9: te ipso aliquid habes, fidem nempe dogmatum; ab ipsa vero aliquid quo multum conti netur accipis, nempe alteram miraculorum fidem. Responsionem per se lector videt. nobis pendet fides dogmatum; quæ cum in libero voluntatis as sensu consistat, hoc cujus domini sumus sublato consensu, nulla esse potest. Non ita est de mira culorum dono, quod dogmatum fidei conjunctum fidem miraculorum appellat Cyrillus. Est enim do num illud in nobis sine nobis. Divina largitio et opera tio est in nobis et per nos, a Dei voluntate unice de pendens; in quam nullum voluntas nostra impe rium habet, sicut in actus suos. Quamvis autem a nostro consensu dependeat fides dogmatum, non hinc sequitur ab eo unice dependere, nec ad effor mandum hunc assensum nos nobis ipsis sufficere. 45. Oratio tidei fetus est, et exercitium; hane quoque Spiritui sancto in Robis operanti tribuis cat. 16, n. 20 Vocatur Paracletus, eo quod con soletur, hortatu erigat, et sublevet infirmitatem nostram; siquidem hoc ipsum quid oraturi simus sicut oportet, non novimus: sed ipse Spiritus inter cedit pro nobis gemitibus inenarrabilibus, apuch Deum nempe. Deinde ipsam fidei confessionem ei martyrii tolerationem viribus humanis adimens, soli Spiritus sancti in nobis agenti virtuti ac pote stati adjudicat his verbis: Martyrium imminet, tor menta undique, ignis, et gladii, et bestiæ et præci pitium, sed Spiritus sanctus suggerit dicens: Sustine Dominum, etc. Homini depingit regnum cœlorum, demonstrat et deliciarum paradisum. Non hic sim plex mentis illustratio, sed excitatio potens et roboris plena, et efficax. Subjungit enim: Ac martyres cor poreo vultu judicibus necessario præsentes, virtute tamen et potentia in paradiso jam versantes, dura illa quæ videntur contemnebant. Suam illam de necessario ad martyrium Spiritus sancti adjuto rio thesim probat n. 21, ex Christi testimonio Luc. x11, 11: Cum traxerint vos ad synagogas, Spiritus sanctus docebit vos in ipsa hora quæ vos oporteat di cere. Tum subdit: Impossibile est namque pro Chri sti testimonio martyrium perpeti, nisi per Spiritum sanctum quis perpetiatur. Si enim nemo potest dicer Dominum Jesum Christum nisi in Spiritu sancto, ec

quis suam ipsius vitam pro Jesu daturus est nisi in ▲ semper sanctam Trinitatem, etc. Preces illæ tanto Spiritu [CLXXVI] sancto? Totum nostrum adversus tentationes præsidium in Spiritus sancti auxilio re ponit cat. 16, n. 19: Magnum a Deo habemus auxi liatorem ac protectorem magnum Ecclesiæ doctorem et pro nobis propugnatorem. Ne formidemus dæmv nes neque diabolum; major est enim qui pro nobis decertal. amplioris momenti sunt, quod ex Ecclesiæ consue tudine et stylo sumptæ, non Cyrilli solfus, sed 10 tius Ecclesiæ mentem et sententiam de divini auxi lii necessitate et efficacitate repræsentent; inanis que et derisoria potius quam vera et sincera, ut observat Augustinus, [CLXXVII] oratio nostra ſu tura est, si id a Deo petimus, quod ipse in liberi nostri arbitrii potestate reliquerit. Hic etiam lo cum habere possunt diversa, quarum vim ac sen sum Cyrillus exponit cat. 23, n. 11 et seqq., oratio nis Dominicæ petitiones. Ait enim, n. 12, a Deo peti ut sanctificetur in nobis ejus nomen: quod tum con tingit cum nos sanctificamur, et sanctificatione di gna opera facimus; num. 14, ut sicut in angelis Dei voluntates facientibus fit voluntas Dei, ita super ter ram in nobis fiat; n. 17, ut à tentatione non obrua mur, sed generose et fortiter evadamus; n. 18, ut liberemur a diabolo. Eodem referri possunt gratia rum actiones. Ait, cat. 23, n. 5, Vere gratias agere debemus, quod cum indigni essemus, ad tantam ac talem nos vocavit gratiam: quod cum inimici esse mus, nos reconciliavit; quod Spiritu adoptionis est dignatus. En vocationem nostram, reconciliationem, adoptionem, dona Dei gratuito et immerentibus con cessa. Sed quid moror, singula Christianæ vitæ oxi cia particulatim probans ex Cyrillo, divinæ gratia' adminiculo perfici? Sic ille omnia enumerat, cat.. 16, n. 12, Anima peccatrix, per pœnitentiam Spiritus sancti dono dignata, justitiæ racemos por tat. Cumque ille unius et ejusdem modi sit, multi plices tamen virtutes operatur. Nam alterius quidem utitur lingua ad sapientiam, alterius mentem pro phetia illustrat, huic fugandorum dæmonum potest tem impertit, illi divinas Scripturas interpretari lar gitur. Alterius temperantiam (vel aliter castitatem) corrobotat, alium quæ ad misericordiam, vel elee mosynam pertineant docet; alium jejunare et asceticæ vitæ exercitationes tolerare docet, alium commoda corporis contemnere; alium ad martyrium præparat. Quid in animam hominis veniens faciat Spiritus ex ponit n. 16, Venit salvare, sanare, docere, monere, roborare, consolari, illustrare mentem primum ejus a quo suscipitur, dehinc et aliorum hujus opera; et 46. Creditam et confessam a Cyrillo divini auxi lii necessitatem, ut divina mandata cum observe mus, tum observare perseveremus, efficacissime pro bant ejus catecheseon conclusiones, quibus appreca tor auditoribus ut eos Deus in omni bono constituat et conservet. Cat. 1, n. 6, Deus vos omnes sibi placentes custodial; hoc est, faciat vos sibi placentes, et in tali habitu conservet ac tueatur. Cat. 6, n. 55, de Mani-B chæorum errore ac seducendi arte loquens: Nos Do minus a tanto defendat errore; eaque vobis adversus draconem inimicitia tribuatur, ut quo-modo ipsi calca neum vestrum observant, ita et vos caput illorum concul cetis. Cat. 14, n. 16, 50: Deus custodiat animas ve stras; inconcussam immutabilemque vestram in eum qui resurrexit spem conservet; simul exsuscitet vos ex mortuis peccatis vestris ad donum suum cœleste; dignos vos efficiat qui răpiamini in nubibus in occur sum Domini. En donum perseverantiæ, et optima rum ad baptisma dispositionum, ac bonorum ope rum quibus salutem meremur auctorem. Cal. 15, n. 33: Universorum Deus vos omnes custodiat, si grorum consummationis memores, et invictos ab An tickristo manentes. Cat. 17, n. 38, Deus Spiritum sanctum ad vos emittat, perque hunc et nos custodial, communem omnibus nobis beneficentiam impertiens, at omni tempore sancti Spiritus fructus reddamus charitatem, gaudium, pacem, lenitatem, benignila tem, bonitatem, fidem, mansuetudinem, continentiam. En omnes illas virtutes, fructus et effectus Spiritus sancti in nobis agentis. Cat. 18, num. 20, Æterno regno vos omnes sua ipsius gratia dignos Deus ef ficiat; n. 31, Vita æterna utinam nos omnes, et qui docemus et qui auditis, Dei gratia potiri contingat; et n. 35, Deus det vobis spiritum sapientiæ et reve lationis in agnitione sui, illuminatos oculos mentis, et custodial vos per omne tempus in operibus, et ser monibus, et cogitatis bonis. Nihil prætermisit quod n. 22, Conspice cujusque gentis episcopos, presbyte Deo non referret, cognitionem Dei, opera, dicta, et cogitationes bonas. Catech. 20, n. 8: Potens est Deus, qui vos tanquam ex mortuis vivos repræsenta tit, vobis dare ut in novitate vitæ ambuletis. Cat. 23, n. 25: Deus pacis sanctificet vos totos, et integrum vestrum corpus, et unima et spiritus in adventu Jesu Christi servetur. Epistola ad Constant., n. 7: Hujus te gratia ac potenţia protectum atque lætantem, illu urioribusque ac majoribus pietatis officiis condeco retum….. Deus totius boni largitor conservet; n. 8, Valentem te et omni ornatum virtute, consuetamque cum Romani imperii tum sanctarum Ecclesiarum cu ram gerentem, et amplioribus pietatis præmiis ex splendentem….. Deus nobis concedat; glorificantem ros, diaconos, monachos virgines, ei reliquos laicos et vide magnum rectorem ac præsidem donorumque largitorem; quomodo in orbe toto illi pudicitiam, isti perpetuam virginitatem, huic misericordiam, alii paupertatis studium attribuit. Atque hæc plane suf ficiunt, ut intelligatur Cyrilli sententia bonum nul lum esse, quod a Dei auxilio non proficiscatur. Quæ quidem pluribus aliis testimoniis sive a me inferius adducendis, sive ob nimiam copiam præ termissis plane confirmantur. De gratuita ac prævenienti gratiæ largitione. 47. Præcipua gratiæ dos est, quæ ejus etiam nomine continetur, ut gratuita sit, et immerenti bus sola Dei benignitate concessa: ut meritis nul

sperans nostro labore et Christi gratia, pravo ani mi habitu abjecto, te ad meliora conversum iri.) Cat. 16, num. 19, multa prævenientis gratiæ exem pla commemorat: Si quando sedenti tibi de castitate aut virginitate succurrit cogitatio, Spiritus suncti do ctrina est. Nonne multoties puella jam ad nuptiales thalamos constituta aufugit, illo de virginitate eru diente? nonne persæpe homo in palatiis couspicuus, opes et dignitatem conspuit a Spiritu sancto edoctus? nonne plerumque adolescens, speciosam formam con spiciens, oculos compressit, et videre declinavit, et in quinamentum effugit? unde illud factum, rogas? Spiri tus sanctus adolescentis mentem edocuit. Tot sunt ava¬ ritiæ cupiditates in mundo, et paupertatem voluntariam sectantur Christiani: quamobrem? propter sancti [CLXXIX] Spiritus intimam præceptionem. De pio latrone, cat. 13, n.31, post recensitam et exposi tam demissionis ac pœnitentiæ plenam pii latronis orationem ad Christum, in hæc verba exclamat Quæ te, o latro, illuminavit potestas? quis docuit ut contemptum et tecum una crucifixum adorares? re spondet: 0 lucem æternam quæ jacentes in tenebris illuminat! Deinde Christum sic loquentem inducit Veni ut pascam in hortis, ovem perditam inveni, eam in humeros meos acçipio; credit enim. lis ab homine comparetur, sed ipsa voluntatem hu- mentis inductione: at ego te nibilominus admitto, manam præveniat: nullaque hominis præparatione, studio, aut pio desiderio præveniatur; ita ut si po steriores et ampliores gratias pietatis profectu pro mereatur et acquirat homo, meritum illud priori bus gratiis nobis donatum, et in nobis effectum sit. Quo fit, ut totum salutis nostræ opus divinæ mise ricordiæ debeatur, et vita æterna, quanquam solis bonorum operum meritis justitiæ titulo concessa, ipsa etiam gratia sit; quoniam merita quibus [CLXXVIII] comparatur, gratuita sunt Dei dona. Hæc omnia Cyrillus noster et agnovit et prædicavit. Primo enim si ad omne opus bonum efficiendum necessaria sit gratia, ut modo ex Cyrillo probavi mus, sequitur gratiam nullis bonis operibus præve niri, et sub meritum non cadere, quoniam nihil aliud eam nisi bona opera promereri possunt. Præ. terea meritum omne fide et oratione comparatur; donaque sua omnia Deus ab oratione suspendisse videtur, ut et Cyrillus ipse homil. in paralyticum, num. 4, docet at fiden) et orationem ipsius sen țentia gratiæ fructus esse probavimus hujus capitis num. 44 et 45. Sed jam diserta Cyrilli de gratuita ac merita prævenienti gratiæ largitione testimonia proferenda sunt. Jam attulimus locum ex cat. 23, n. 5, quo explicans verba Liturgiæ Gratias agamus Domino, ait nos gratias agere debere quod cum indigni essemus, ad tantam nos vocavit gratiam; cum inimici essemus nos reconciliavit et adoptionis Spiritu dignos effecit. Simili modo populi respon sionem, Dignum et justum est, explicans, ejusque vim aperiens: Dụm gratias agimus, inquit, rem dignum agimus et justam; ipse autem non juste sed præter justum agens nobis benefecit, tantisque bonis dignos effecit. Misericordiæ igitur solius opus est et immerentibus concessum, id totum quod nos ad justitiam et salutem deduxit. Quapropter in lauda țis jam, num. 46, duobus ex cat. 18, locis, sua gra ția Deum nos ad vitam æternam perducere confi tetur. Atque ut ab ipsis salutis initiis incipiam, ad unam viventis et triumphantis crucifixi virtutem refert, quod baptismum requisituri ad catechesim auditores sui convenerint, cat. 15, n. 40: Hoc ip sum quod nunc ades, Crucifixi virtutem tibi persua deat. Quis enim te nunc ad hunc cœtum adduxit? qui milites? quibus es vinculis coactus? quæ te nunc adursit judicis sententia? verum salutare Jesu tro pæum, crux, omnes huc coegit. Notat procat. n. 5, multos qui ficte et simulate pravisque voluntatibus ad baptismum accederent, Christi hamo captos, Spiritu salutem consecutos. Hami, inquit, illece bram sumo, ac recipio tę malo quidem proposito ve nientem, at spe bona sulvandum. Quo venires, cu jusmodi te rete exciperet, forte nesciebas. Incidisti in retia ecclesiastica, vivus capiare, ne fugias. Capit enim te hamo Jesus. (Ita quidem locum intelligo, qui tamen hunc sensum pati potest: Venisti prava 48. Quæ ex Cyrillo adversus prævenientem gra tiæ vim vel objecta sunt, vel possunt objici, facile diluuntur. Primo ait procat. num. 1; ‹ Diligenti bus Deum omnia cooperantur in bonum *. › Libera lis est Deus ad benefaciendum; cæterum exspectat cujusque sinceram voluntatem: propterea subjecit Apostolus, his qui secundum propositum vocati sunt ". › Sincerum propositum cum adfuerit, facit ut voculus sis; num. 8: Nihil aliud a nobis requirit Deus præter inductionem animi bonam. Cat. 1, n. Ut ii qui milites conscripturi sunt, allegendorum ætales et corpora explorant; ita Dominus delectum faciens animarum, voluntates inquirit: et si quis hy pocrisim abditam gerat, hunc veluti ad veram mili tiam ineptum rejicit; si vero dignum ḍeprehenderit, huic promptissime confert gratiam. Et infra... Ut enim calamo scriptorio vel telo necessaria ulentis opera est, ita et gratia credentibus opus habet. Se cundo, de gratia Spiritus sancti, ait eam paratam omnibus se dare și recipere velint, pulsare et ex spectare dum illi ostia aperiamus. Cat. 16, num. 19, de Spiritu sancto ait: Țantum įlli ostia aperiamus; circumit enim quærens dignos, et requireus quem nam muneribus impertiat; et n. 22: Quemadmodum lux uno radii conjectu omnia coļļustrat, sic et Spi ritus sanctus eos qui oculos habent illuminat. Nam si quis cæcutiens gratia minime donatur, ne Spiri tum ille, sed suam ipsius incredulitatem accuset. Cat, 17, num. 19: Spiritus saņclus personas non re spicit; non enim dignitates quærit, sed animæ pię tatem... tantum unusquisque se apparet ad susciu “Rom. viii, 28. 22 ibid,

piendam cœlestem gratiam. Tertio, Deum et ¡ad sanctoque baptismatis signaculo. Secundo argu conferendam gratiam initia quædam a nobis ex spectare, et gratiam semel datam arbitrio nostro ad conservandum reliquisse, bis testimoniis forte videbitur existimasse. Procat. num. 17: Meum est dicere, tuum vero aggredi ad opus, hoc est volunta tem et sedulitatem ad imperata facienda adjun gere. Dei vero perficere. Et infra, aiens Deum posse es infideli fidelem facere, subjungit: si modo cor illi præbuerit. Cat. 1, num. 4: Ejus quidem est (Dei) plautare et rigare, tuum vero fructum ferre; Dei est gratiam conferre, tuum vero accipere et cu stodire. Cal. 17, n. 35: Nostrum est contestari, luum vero cavere; et num. 37: Quidnam igitur est, dilecti, gratiam tueri? quod ita malim vertere per admirationem, quantum est, quam utilis et profi cua res gratiam tueri! cujus conservatio tanta no bis, ut modo descripta sunt, bona conciliat. Purali estote ad suscipiendum gratiam, semelque susceptam. ne abjiciatis. Horum testimoniorum sensus penitus jam aperiendus. mento eadem pene accommodanda responsio. Ter tium enim in eo commemoratum ex cat. 17, n. 19, testimonium, perspicue agit de donis Spiritus saneti, baptismatis vel confirmationis tempore sus cipiendis, cipiendis, idemque duorum priorum sensus esse potest. At etiamsi de simplice Spiritus sancti gra tia agatur, in his veritas continctur a nemine in dubium revocanda; Christianum nempe adultum, qui vel baptizatus sit, vel fidei nostræ mysteria no verit, Spiritus sancti gratia non carere nisi ob cul pam et infidelitatem suam. Si enim ex fide, sup plici oratione Spiritus sancti dona postularet, ei pon negarentur. At prævenientis est Spiritus sancti gratiæ ut orare nos doceat, quomodo orandum sit ignaros, ut ipse asserit Cyrillus cat. 16, num. 45. Agi autem de fidelibus perspicuum est; hos solos. babebat in auditorio. Hos si Spiritus gratia pri vantur, infidelitatem suam accusare jubet: cujus reprehensionis immunis est is, qui nihil unquam audivit de Deo. Non ergo hic agitur de prima gra tia per quam sequentes meremur, sed de illis con sequentibus quas Deus fidei, orationis et bono rum operum merito illigavit: quod ipsum meritum ` alioqui a Deo nos mereri faciente proficiscitur. Ni bilo plus est in tertio argumento roboris. In ad ductis ibi testimoniis, quid nostri officii sit descri bit Cyrillus, non quod in nostra potestate sine di vino auxilio esse putet. Officium prædicatorum esse ait recte monere; auditorum, imperata facere. [CLXXXI] At quam multis locis sup. num. 44, com memoratis dixit, divinæ gratiæ opus esse, et ut præco sacer recte doceat, et ut auditor recte in telligat, et intellectis assentiatur? Si nostræ est sine gratia potestatis, et imperata facere, et fructum ferre, et acceptam gratiam conservare, quorsum in fine catecheseon pene omnium a Deo gratiam hanc suis auditoribus apprecatur, ut eos audita rum rerum memores, iisque dociles faciat, cat. 6, n. 55, et cat. 15, n. 33, ut sancti Spiritus fructus reddant, cat. 17, n. 38, ut eorum animas custo diat, et virtutes conservet? cat. 14, num. 50. Quæ omnia testimonia ex integro retuli, num. 46. Quod in primo testimonio argumenti tertii dicitur, Dei 49. Ac primo quidem, nulla est in commemo ratis priori argumento testimoniis difficultas. Non bic agitur de prima quæ homini advenit [CLXXX] gratia, sed de gratia baptismali, quæ nonnisi sin care conversis, ac credentibus, pœnitentibus, et þengo bonorum operum exercitio digne præparatis ⚫ Deo conceditur. Id procatechesim et catechesim primam vel perfunctoric legenti, ac sancti Patris in utraque oratione propositum consideranti per se patet. Homines novum statum ingressos, et baptismum petentes alloquitur, qui ex more Ec clesiæ duris per totam quadragesimam laboribus purgandi et ad baptismum præparandi erant: his bujus præparationis necessitatem exponit, quæ tanta sit, ut cum digne præparati bonis innumeris cumulentur, qui male dispositi sint inemendabili malo se obligent. Eo pertinet quidquid in utraque eratione de præparatione ad gratiam afferenda con timetur. De gratia vero quam actualem vocant, nec sermo est, nec dicendi locus erat. Ilunc primi testi morii sensum esse probant et antecedentia verba, quæ de vocatione ad baptismum et datis nomini bus agunt, et subsequentia, quæ Simonis sortem corpore quidem abluti, anima vero non baptizati esse ut perficiat, id non de prima gratia, sed de comminantur ei, qui similiter ut ille per dolum accesserit. Vocatio illa ad baptismum cui omnia cooperantur et succedunt in bonum, ex bono et confirmato accedentis proposito veniens, maxime distinguenda ab illa, qua nos immerentes et ini micos ad fidem et consequentes gratias vocatos esse ait Cyrillus in testimonio ex cat. 23, num. 5, et aliis quæ superiori numero a nobis commenio rata sunt. Secundi ex num. 5 testimonii idem ac præcedentis sensus est; perspicue enim de lavacra, et remissione peccatorum per illud data agitur. Idem dicito de tertio ex cat. 1, num. 5, in quo sermo est de animæ per baptismum regeneratione, gratia baptismi intelligendum est. Item quod in secundo dicitur, Dei esse piantare et rigare, et gra tiam conferre, sensus est Deum multa nobis in baptismo et ante baptismum prævenienti gratia conferre', quæ nostra fidelitate, Deo tamen adju vante, conservare et augere debeamus. Dum ait Cyrillus Deum ex infideli fidelem efficere posse, si modo cor illi præbuerit, non hoc vult. hominem prius cor docile offerre debere antequam Deus agat: quomodo enim Deo cor suum homo commit tat nisi ex quodam initio fidei? sed Deo in se ope ranti hominem resistere non debere, et liberum syum consensum, siue ɑuo nihil fieri possit, obe

dienter accommodare; qui tamen consensus ipse ▲ solum suadetur omne quod verum et justum est, quoque divinæ gratiæ fetus est, ut modo probabitur. De divinæ gratiæ efficacitate. verum et persuadetur; quæ non solam possibilita tem, sed ipsam quoque voluntatem et actionem, id est ut bene velimus et agamus, quæ non sunt in homine nisi quando bene vult et bene agit, dono suo complectatur. Divina hæc doctrina, totius ora tionis et spei, atque humilitatis Christianæ funda mentum, mirabor si ab antiquis Patribus ac Græ cis præsertim, ut vulgata fert opinio, ignorata aut oppugnata fuisset. Hanc certe in Cyrillo me de prehendisse spero non obscuris argumentis. 50. Cum theologos inter omnes conveniat, gra tiæ, ut efficax sit, nec vacua et infructuosa ad opus bonum excitatione ejus terminetur effectus, uti tam sæpe contingit, humanam cooperationem ad jungi oportere, ac liberum voluntatis, quem nun quam non potest, si velit, denegare ac supprime re, consensum illud ulterius quæritur, gratiane illam cooperationem ac consensum exspectet, an ipsa vi sua præpotenti exprimat et expugnet; idne solum in nobis præstet ut agere possimus, an ut etiam vel velimus agere et revera agamus faciat; utrum munus ejus simplici excitatione ac permo tione finiatur, cui deinde voluntas de suo assensum adjiciat, an ipsa nolentem et repugnantem flectat ut velit et assentiatur; uno verbo, determinetne et applicet voluntas gratiam, an gratia voluntatem? Mihi semper definita visa res est ex Scripturis, quæ humanum cor a Deo quocunque voluerit incli nari docent; Deum in nobis operari velle et perfi cere, scribere leges suas in cordibus nostris, fa cere ut in præceptis suis ambulemus, dare nobis cor novum, facere in nobis quod placeat coram se; ex Ecclesiæ quoque precibus, a Deo postulantis ut det et faciat nos et posse et amare quæ præcipit, rebelles nostras compellat voluntates, sui amoris affectum infundat, amorem sui nominis pectoribus nostris inserat, spiritum cogitandi et agendi quæ recta sunt largiatur, faciat nos quæ sint sibi´pla cita postulare, devotam sibi gerere voluntatem ejusque majestati sincero corde servire; quibus omnibus non solum possibilitas actionis, [CLXXXII] sed ipsa voluntas et actio rogatur a Deo: addo ex conciliis, quibus decernitur, per gratiam nobis præstari, ut quod faciendum sit facere diligamus atque valeamus; Deum jubere homini ut velit, sed ¸ operari et velle; jubere ut faciat, sed operari et fa cere; Deum ut a peccato purgemur voluntatem no stram non exspectare, sed facere etiam ut purgari velimus; merita nostra esse dona Dei, cum meri tum omne per liberum gratiæ excitanti consensum comparetur ex Romanis etiam pontificibus, sta tuentibus Deum in cordibus hominum atque in ratarum fugami, aut repentinum hominis in palatiis ipso libero arbitrio operari, ut sancta cogitatio, pium consilium, omnisque bonus voluntatis motus a Deo sit; illum agere in nobis, ut quod vult et velimus et agamus; gratiæ donum esse, ut [ ipsi gratiæ obedientes et humiles simus: ex Augustini tandem sententia, quæ totius Africanæ Ecclesiæ doctrina fuit, et a Romana et omnibus Ecclesiis comprobata; qui nimirum a Pelagio ut Catholicus demum haberetur exegit, ut eam gratiam confite retur, qua futuræ gloriæ magnitudo non solum promittitur, verum etiam creditur et speratur; nec solum revelatur sapientia, sed £t amatur; nec 23 Rom. v, 26. c 51. Id nimirum probant primo ea testimonia quæ supra num. 47, allata sunt, quibus jubet Cy rillus unumquemque. Deo gratias agere, quod indi gnus et inimicus cum esset, Deo reconciliatus sit et adoptionis gratia dignatus. Cum enim, ut fides docet, priorum gratiarum usu subsequentes pro mereamur, suamque justificationem adulti preci bus, laboribus et operibus bonis comparent; si usus ille gratiarum bonus a Deo non detur, sed gra tiæ per liberum arbitrium superadjiciatur; primo, non veraciter Deo de toto nostræ justificationis opere gratiæ redduntur, dimidiatæque duntaxat de bentur; secundo falsum est Deum nos inimicos et indignos sibi per adoptionis gratiam reconciliare; falsum, cum nobis benefacit, præter justum age re; contra, in remissione peccatorum concedenda digna res et justa ab ipso fieret. Cum etiam vita æterna per gratiam Dei nos potiri doceat auctor cat. 18, n. 20 et 31: quæ tamen diversis operum meritis datur; ipsa oportet merita, quæ ab assensu nostro proficiscuntur, per gratiam dari. Gratiæ quoque vim, quæ nos volentes ex nolentibus facit, probat hamus ille ex procat. num. 5, ibidem com memoratus, quo nihil tale cogitantes, et contrariis animi inductionibus affectos capit Jesus ad vitam. Eamdem vim habent illa ex cat. 13, num. 40, ver ba, quibus ad Crucifixi virtutem revocat Cyrillus, quod sui auditores ad audiendum Dei verbum ac petendum baptisma convenerint, [CEXXXII] nul lis vinculis protracti, nulla vi compulsi, sed a Christo de cœlo in eorum cordibus agente adducti et in unum collecti. Quando cat. 16, n. 19, subi tam narrat sancti Spiritus impulsu nuptiarum pa dignitate et opibus conspicui secessum, aut ado lescentis ad speciosæ formæ conspectum oculorum compressionem, periculosique visus declinationem, aut Christianorum tot exemplis avaritiæ circum septorum voluntariam paupertatem; nonne Spiri tum sanctum repræsentat non docentem et excitan tem duntaxat, sed ipsi operi applicantem, bonæ voluntatis auctorem, et tam contrarios naturæ af fectus largientem et dantem? Idem dicito de ora tione, quæ adeo tota Spiritus sancti effectus est nobis quid aút quomodo orare oporteat prorsus inscientibus ", ut ipse spiritus intercedere dica

intelligo. Et certe in actu amoris paterni libertate solum sed superabundantissimum sua morte per proprie dicta non fuit liber Christus, meruit tamen. Nec adversus gratiam per se efficacem opponi pos sunt descripta superius Cyrilli de libertate decreta, quæ omnes hujus gratiæ defensores ex certa fide amplectuntur, et adversus hæreticos fervide defen dunt. Gratia efficacitatem Cyrillus in ejus supra cupiditatis resistentiam superabundantia reposuisse videtur. Nam cat. 10, n. 17, quærens qua virtute sit factum, ut Paulus qui ad persequendum egressus erat, post triduum Damasci præco visus sit, ille ante persecutor; post multa, ad finem n. 18, re spondet his Pauli ipsius verbis, superubundavit gra tia Dei in me”. Quæ divinæ gratiæ superabundan tia si Agrippæ regi, non magis Indigno et minus adversum Christi religionem fervido collata fuisset, baud dubie resistentiam ejus perfregisset. Cat. 12, n. 15, cum notasset diabolum carnis instrumento ad nos debellandos uti solitum, idque probasset his Pauli verbis Video aliam legem in membris mili tentem adversum legem mentis meæ", etc., ait id circo Christum carnem nostram assumpsisse, ut quibus nos diabolus debellabat et superabat armis, žisdem salvi fleremus: cum ei carni quæ defectum et infirmitatem patiebatur, majorem Dominus suæ incarnationis merito conferret gratiam; et addit Obi enim abundavit peccatum superabundavit et gra tia". Cujus sententiæ vis est: cum resistendo con cupiscentiae salutem consequimur, id superabun danti gratiæ abundantiam cupiditatis et peccati superanti deberi. Quibus positis facile est intelli gere, quomodo cum infirmior gratia cum abundan tiori et fervidiori cupiditate confligit, sponte ac li here consensum suum gratiæ deneget homo, ut, verbi gratia, memoratus rex Agrippa: cum autem gratia superior majorem non dissentiendi volunta tem inspirat, homo gratiæ libere et sponte assen tiatur, dissentire cum possit et posse se sentiat, sed nolit, ut pius latro et Paulus. De gratiæ distributione aut subtractione. solvit, et iram Dei placavit. Ita hujus catech. n. 33 et 2. Secundo, quod in orbe toto [CLXXXVIII] ignorantiæ fame et nocte pressos satiavit et illumi navit, peccatorum catenis constrictos solvit, et peccatis mortuos vite reddidit: ita num. et 2. In hoc sensu non suflicientiam pretii, sed ejusdem applicationem spectat; quam in Ecclesia per totum orbem fusa ac credentibus in Christum concludit; quos catechesis ejusdem, n. 40, vocat mundum cre dentium in crucifixum hominum. Tertio, quoad hanc pretii mortis Christi applicationem per ba ptismum et Christianam fidem, omnes ad quos Dei verbum prædicatione ministrorum defertur, ad gratiam vocari et invitari ait. Cat. 1, n. 1, Ad red emptionem vestram paratissimus adest unigenitus Dei Filius: ‹ Venite, inquiens, omnes qui labora lis 27, etc.; cat. 3, num. 2, Sponsus omnes sine dis crimine vocat, quoniam liberalis et larga est gratia, et alla præconum voce omnes colliguntur; ipse vero deinceps discernit eos qui in nuptias ingrediuntur. Nuptialem videlicet et candidam vestem postulat, boc est cas animi virtutes, quas cum conferre Dei sit, auditoribus suis Cyrillus toto catecheseon opero apprecatur a Deo. Justis præterea, quandiu parse verant in justitia, docet adesse vigilem Spiritus saneti custodiam et tuitionem, cat. 17, num. 37, quem sacramenti chrismatis effectum esse ait cat. 21, n. 7. Additque citato catechesis 47 loco Daturus est tibi omnis generis gratiarum dona, si non illum per peccatum contristaveris. Ac definite pronuntiat in testimoniis ex cat. 16 et 17, supra re citatis, num. 48, paratum esse Spiritum sanctum omnes suis donis impertire, modo illi ostia aperiant, per fidem oculorum cæcitatem deponant, ad cum suscipiendum se præparent. Quæ non de prima Spiritus sancti gratia dicuntur, sed de subsequen tibus et amplioribus, quæ fidei, orationis, et bono rum operum merito impetrantur. Nam ad primam ac prævenientem ejusdem gratiam fides, et oratio, ac meritum pertinent, uti ex Cyrillo probavimus. Infidelibus propter indignitatem, quia suos ipsi oculos occluserunt, gratiam et Evangelii lumen au ferri ait Archelaus, et in hunc sensum explicat tiones infidelium; referente et probante Cyrillo cat. 6, n. 28. Additque: Ubi voluntaria pravitas adest, ibi el gratiæ subductio, ámxǹ tñs xápitos. Quod de infidelibus oblatam sibi veritatis lucem re 53. Multa a Deo humano generi collata externa ☛ generalia ad salutem capessendam auxilia recen Cyrillus, quorum alia ad omnes passim homi es, adultos intelligo, alia ad fideles, aliaque ad quod in Scripturis dicitur, Deum excæcare cogita jastos specialius pertineant. In primis cat. 18, post enumeratas num. 30, quæ in Evangeliis continentur diversas vitæ æternæ assequendæ rationes, sic eum sermonein concludit, n. 31: Cum hominum amans sit Dominus, non unam nec alteram tantum, sed plu-jicientibus dictum totus significare videtur con res ingressus in vitam æternam aperuit januas, ut omues, quantum in ipso est, ea nullo impediente perfruantur. Christum pro omnibus mortuum do œt cat. 13, n. 1, 2, 5, 4, num. 28, quod quidem eo sensu interpretatur quod primo Christus pro toto bominum genere Deo propter peccatum inimico ac mortis sententia condemnato, pretium non sufficiens Rom. VII, 23. " Rom. v, I Tim. 1, 14. textus. Duas mitiores affert Cyrillus interpretatio nes num. 29 prima est Deum prava infidelium cogitata excæcare et auferre, et hominibus per id salutem impertiri; altera, Deum imbecillis et obtu sis infidelium cordibus Evangelii fulgorem occul tare. Cat. 15, num. 17, exponens Pauli verba Mittel eis Deus operationem erroris ", illud millet 27 Matth. x1, 28. " II Thess. 11, 10

pro fieri concedet positum existimat videtur Deum non permissurum esse eos qui Anti christum seqquentur falsis ejus miraculis in errore confirmari, nisi quia prius ipsi increduli Christo qui veritas est, approbaverunt injustitiam, hoc est Antichristum. Ex quibus ea Cyrilli sententia colligi tur, nec fideles donis sancti Spiritus privari nisi propter fidei defectum, nec infideles oblatain lucem respuentes in obdurationem Dei permissu, cadere, nisi in poenam incredulitatis. Gratia [CLXXXIX ] vero fidei et orationis, qua cætera deinceps impe trantur, divinæ munificentiæ donum est ex Cyrillo, indignis et inimicis concessum, et a Spiritu sancto, dona sua sicut vult distribuente, quibus velit mi sericorditer datum. Quod donum cum in multis ex superabundantia gratiæ efficax sit, nonnullis inter dum suæ cupiditatis vi gratiæ resistentibus datur. ac sentire proponit; quod cat. 20, n. 4 et 5, absolutam in trina demersione, per neophytorum regenerationem, datamque illis passionum Christi participationem, baptismi actionem significat; quod cat. 21, n. 1 et 4, quemadmodum res duas numerat, Christi bapti smum, et sancti Spiritus in eum adventum, ita et in nobis sacrum baptisma, et mysticum unguentum; quod ut locis citatis sacrum chrisma cum baptismo componit, ita et illud cum Eucharistia comparat cat. 21, n. 7; cat. 22, n. 7. 8 et 9: quod denique cat. 25, num. 1, sacramenta recensens, que in quatuor præcedentibus mystagogiis explicarat, sic loquitur CXC]: Abunde in præcedentibus synaxi bus, Deo clementer largiente audivistis tum de ba ptismate, tum de chrismate, et participatione corpo ris et sanguinis Christi; verbis quibus indicatur eamdem inter chrisma et baptisma differentiam in tercedere, ac inter idem chrisma et sacram Eucha ristiam; ac duabus primis mystagogicis catechesi bus omnem baptismi rituum et effectuum absolutam expositionem fuisse. Hæc, inquam, omnia præter mitto, ut rem totam una hac argumentatione conti ciam. Sacramenta vocamus, sacros ritus et cære monias gratiæ effectrices; quorum nonnulla præter gratiam quam conferunt, imprimunt quoque in anima characterem. Qui itaque sacri ritus distin ctam gratiam ac'distinctum characterem habent, distincta sunt sacramenta. Sacrum chrisma distin ctum et separatum a charactere baptismi, sibique proprium Cyrilli sententia characterem imprimere Cabunde probavimus ad prócatechesin, n. 16, nota 2, pag. 12 nunc ex eodem probandum distinctam ab utroque gratiam produci. 56. Hæc forte quam par erat copiosius ac diffu sius persecutus sum; sed magni interest Ecclesiæ traditionem de gravissimo doctrinæ Christianæ ca. pite diligenter enucleare. Quod si quis in cæteris Patribus diligenti studio et accuratione præstet, non tantum quantum vulgo putatur, Græci Patres a La tinis dissentire fortassis deprehendentur. Ante Au gustinum, fateor, non erant collata simul, diffusius explicata, cum omnibus suis conclusionibus com parata, et in unum doctrinæ corpus coagmentata principia illa quibus suffulcitur et constat Augusti nianum et catholicum de gratia systema. Exstabant tamen Ecclesiæ precibus consignata, et fidelium ore confessa, et Patrum prædicatione tradita ipsa principia. De baptismo el confirmatione, distinctis sacrumen tis. Vis baptismi Joannis, Christianique supra ipsum præstantia. De baptismi aquei citra casum martyrii omnimoda ad salutem necessitate; et ba plismi ab hæreticis dati validitate. 57. Quatuor hæc capita, de quibus in notis pro argumenti dignitate et copia disserere non licuit, hoc uno capite conjungimus. Baptismus et confirmatio diversa Cyrillo teste ac judice sacramenta. Millesius Protestantium suorum premens vesti gia, in suis ad Cyrillum nostrum notis, præsertim 1 et 2, in cat. 21 nota, sacri chrismatis unctionem quæ post baptismum dabatur, baptismi ritum esse, ad eum solum pertinentem affirmat; qualis erat un ctio catechumeni ex oleo exorcizato, quæ bapti smum præcedebat. At unctionem chrismatis diver sum omnino a baptismo esse ex Cyrilli sententia sacramentum, facile omnino demonstratur. Non illud bic urgebo, quod Cyrillus de unctione cate chumeni obiter et expedite paucis verbis cat. 20, num. 3, disserit, integram catechesim chrismatis sacri unctioni attribuit; quod cum mystagogicas catecheses pollicetur cat. 18, n. 33, de priori un ctione silens, posteriorem, ut gravissimum (Chri stianæ institution's invsterium, sibi explicanda:n 58. Primo quidem, remissionem peccatorum spectat Cyrillus uti proprium ac præcipuum ba ptismi effectum; communicationem vero sancti Spíritus, uti peculiare sacri chrismatis munus qua in communicatione comprehendit etiam dona gratiarum, quæ illo tempore secundum uniuscujus que fidem ac devotionem animi satis vulgariter a Deo concedebantur. Atqui utramque gratiam magno discrimine separat: tum quod ea in re maxime dis tinguit Joannis et Christi baptismata; tum vero etiam magis his disertis testimoniis cat. 1, n. 5 Remissio peccatorum ex æquo datur omnibus, com municatio vero Spiritus sancti ad proportionem fidei uniuscujusque conceditur. Similis habetur locus cat. 13, n. 25: Accipis nunc peccatorum tuorum re missionem, et spiritualis donativi regis tui munificas gratias. Spiritus sancti gratiam in confirmatione comparat donativo militibus ab imperatore supra stipendium dato; et cat. 17, num. 37: Si credide ris, non solum remissionem peccatorum accipies, ve rum etiam humanis viribus superiora efficies... Tan tum gratiæ accipies, quantum capere poteris. Gra tiam baptismi spectare videtur ut in omnibus æqualem; confirmationis, uti pro diligentia ab unoquoque apportata diversam. Omnes baptismi ritus catechesibus prima et secunda mystagogicis

descripti ad remissionem peccatorum pertinent; 21, n. 6. 4° Adoptionis gratiam Cyrillus saró, chrismati velut propriam attribuere videtur._ ‹â suadet, quod cat. 20, n. 6, Spiritus sancti donum, et adoptionem pro una eademque re habet: quod cat. 3, n. 14, et cat. 11, n. 9, ait, quemadmodum Christus post baptismum et visibilem in ipsum sancti Spiritus superventum paterna voce cœlitus audita declaratus est Filius Dei; ita descendente super nos post baptismum Spiritu sancto, pater nam vocem auditum iri de unoquoque dicentem, hie nunc factus est filius meus: quod cum Joannis baptismo donum spiritus collatum neget, eodem actu adoptionis quoque gratiam eidem aufert; ejus effectum sola et nuda peccatorum remissione con cludens, cat. 20, n. 6, quod tandem ibid., n. 1, per donum Spiritus sancti, formam Christi in no bis imprimi ait; per quam illi similes facti, dicti que cum ipso Christi, adoptionem quam Deus in illa similitudine constituit, consequimur. Hæc au tem, quanquam maxime probabile efficiant, Cyrillum adoptionis gratiam sacramento [CXCII] chrismatis propriam adjudicasse; haud tamen ut ita dicamus, penitus cogunt; possunt enim de solemni adoptio nis per Christi baptismum datæ declaratione et ob-. signatione intelligi. Nam cat. 21, n. 1, ex quo in Christum baptizati ipsum induimus, similem cum ipso formam nos comparasse docet. At baptismo dicto nos Christum induere, doctrina ejus est, cat. 19, n. 10, et cat. 20, 2 n. cum ad chrisma transitur, de ea nihil auditur am plius. Fatendum tamen quod cat. 17, num. 15, Spiritui sancto attribuit, quod in baptismate spinas peccatorum concidat et absumat, et animam niten tem reddat et splendidam. Sed nihil nos cogit id ad chrismatis gratiam referre, cum sit hic regenera tionis ad baptismum proprie pertinentis effectus. Secundo itaque, propria baptismi gratia regenera tio est, et transitus a morte peccati ad vitam. Hoc effectu, et communicatione passionum Christi, jus nobis et spem ad resurrectionis et gloriæ Christi par ticipationen tribuente propter imitationem quam baptismus gerit mortis, sepulturæ ac resurrectionis ejas, totum Cyrillus concludit mysterii baptismatis ef fectum, eoque solo cjus cæremoniarum expositionem terminat cat. 20, num. 4 et 5. Addit revera quod [CXC] Spiritus sancti donum et adoptionis gratiam conciliet; at id intelligendum de jure per illum no bis dato ad sacrum chrisma, quod baptismum con festira consequebatur, et in eo quodammodo com prehendi poterat; hic enim ex Cyrilli sententia proprius sacramenti chrismatis effectus, ut modo probabitur. Alia nempe a regeneratione gratia est, quam chrismate conferri docet cat. 21, primum ipse Spiritus sanctus, cujus divinitas in ipso chrismate præsens illud reddit Spiritus sancti effectivum, num. 3, permittatur scholastica illa vox, sola vim Græcæ Evapyrixóv reddens: tum deinde ait, dum corpus visibili unguento perungitur, animam Spiritu san cto virificoque sanctificari. 2° Spiritum ad hunc no bis effectum conferri ait ut nos adversus salutis hostes armet totos, n. 4, ut sit animæ et corporis præsidium et tutela, et doctoris vices teneat, n. 7, hi certe distincti ab regeneratione effectus. 3° Cum baptisma mortis Christi communicationem tribuat ex Cyrilli mente, aliam nobis cum Christo com municationem per sacrum chrisma conferri docet; nimiram communicationein unctionis ejus, qua a Spiritu sancto super se visibiliter illapso perun elus est post baptismum. Cat. 21, num. 1: Vobis, inquit, similiter posiquam ex sacrorum laticum pi scina ascendistis, datum est chrisma illius antitypum quo unctus est Christus: quod est Spiritus sanctus; et n. 2: Quemadmodum Christus vere crucifixus est, neophytis data dictum fuit. et sepultus et resurrexit; vobis autem in baptismate per quamdam similitudinem una cum ipso crucifigi, et sepeliri et resurgere divina dignatione datum est, ita et de chrismate contingit. Ille intelligibili exsul tationis oleo perunctus est, id est, Spiritu sancto..., tos vero unguento uncti estis Christi participes et consortes effecti. En diversain ab ea quam baptisma confert, cum Christo societatem. Hujus effectus est communicatio nominis ejus, ut ipsi Christi di Comer, D. 1, quique ante Christianorum nomine proprie digni non eramus, sed eo tantum contende tamus, veritatem hujus nominis per sacrum chrisma consequamur, n. 5, ut demum aliquam in Christi sacerdotio partem comparemus, cat. 18, n. 53; cat. 59. Hæc ad distinguendas utriusque sacramenti notas et proprios characteres abunde sufficiunt. Haud tamen inficior, Cyrillum cum Patribus per multis confirmationem interdum in actione baptismi comprehendisse seu quoniam ipsa baptismi per fectio et complementum est; seu potius quoniam uno tempore cum baptismo conferebatur; ac ba ptismi nomine generalius sumpto includebatur quid quid illud comitaretur et consequeretur. Eodem quoque modo eademque ratione Eucharistiæ quo que bona et fructus nonnulli Patres in baptismi actione et effectu complectuntur: quod Albertinum sæpe fefellit, ad ipsum baptisma proprie dictum referentem, quod de sacra communione, post ba ptismum et confirmationem in ipsa paschali vigilia De Joannis baptismi efficacia, et Christiani baptismi super ipsum excellentia. 60. Joannis baptismo Cyrillus vim remittendi peccata et ab igne æterno liberandi attribuit. Cat. 3, n. 7, sic loquitur de suscipientibus illud bapti sma: Primum ostendebant vulnera (per confessionen peccatorum); deinde ille medicamenta apponebat, et redemptionem ab igne æterno credentibus conferebat quod Scripturæ auctoritate probare satagit. Idem cat. 20, n. 6, Nemo ergo putet baptisma in remissio nis peccatorum duntaxat el in adoptionis gratia con sistere; sicut erat baptismus Joannis, quod solam peccatorum remissionem conferebat. Non hæc Cy rillo singularis opinio, sed ipsi cum antiquissimis

ratione proscriptum erat: nimirum baptismum Joannis eamdem vim habuisse cum baptismo Christi. Nibil certe a Cyrilli sententia magis alienum. et nobilissimis Patribus communis. Ita censet Eu- smate remitti peccata docuerunt, assensu et conspi sebius Cæsar. lib 1x Demonst., cap. 5, pag. 450, et in Isaiæ cap. xxxv, vers. 2; Juvencus Hist. evang. lib. 1, vers. 367, et lib. initio; Hilarius, qui in ps. cxvi, litt. 3, n. 5, supponit Joannis baptismo da tam peccatorum remissionem, quemadmodum per baptismum Christi; Optatus, lib. v, n. 5, qui et Joannis baptisma ante resurrectionem Christi colla tum, iteratum fuisse negat; Basilius, hom. 15, pag. 409; et lib. 1 De bapt., cap. 2, pag. 559; Greg. Naz., orat. 32, pag. 694; Gregorius Nyss., lomil. in Basilium fratrem, pag. 482; Ambrosius, qui in ps. xxxvii, num. 3, per illud baptisma, ho minem peccatum omne deposuisse docet, ne obnoxius incipial esse suppliciis; Prudentius poeta, in hymno jejunantium,stropha 15, vers.[960; Paulinus, poema te 6, vers. 263 et seqq.; Cyrillus Alexandr., Thesauri assert. 11, p. 106, quanquam contrarii aliquid ha bere videatur in Joan. lib. 11, p. 157; Basilius Se leuciensis, orat. 18, p. 103; Petrus Chrysologus serm. 13; Auctor sermonis de Theophania, apud Chrysost., tom. VI, p. 253; Titus Bostrensis qui in ˆ-ucæ 1 caput ait: Joannis baptisma licet peccato rum remissionem adjunctam habebat, non eam la men ex se habebat, sed ex pænitentia. Distinguit CXCIII] hic auctor vim sacramenti, ut loquuntur ▲heologi, ex opere operato, et ex opere operantis; so lam hanc postremam dimittendi peccata virtutem Joannis baptismo attribuens. Eademque forte non nullorum, quorum nomina supra retulimus, sen tentia fuerit. Multos tamen ex eis hac subtilitate omissa nulloque facto discrimine, codem modo quo per baptismum Christi, dimitti Joannis bapti smo peccata censuisse, diserta corum testimonia dubitare non sinunt: in his Cyrillum possumus ac censere. Hanc sententiam Augustinus, qui cum Pa‍ tribus permultis auctoritate et antiquitate gravissi mis adversariam tuetur, improbare non audet, ac sequi permittit; tantum, ne par Joannis baptismo cum Christi baptismate vis et potestas attribua tur. Sic ille lib. v De bapt. cont. Donat., cap. 10, n. 12: Si baptismo Joannis peccata dimittebantur, quid amplius præstare potuit baptismus Christi eis, quos Paulus post baptismum Joannis Christi bapti smo baptizari voluit? Tamen, ne quisque contendat etiam in baptismo Joannis dimissa esse peccata, sed aliquam ampliorem sanctificationem eis quos Paulus jussit denuo baptizari per baptismum Christi fuisse colla!am, non ago pugnaciter. Augustini ratio om nes qui secuti sunt theologos ita commoxit, ut de serta in scholis jam dudum illa opinio sit, quæ ba ptismo Joannis remittendi peccata vim adjudicat. Sed in notanda opposita sententia, eadem mode ratione qua Augustinus, usa est synodus Triden tina sess. 7, can. 1. Cum enim non ignoraret eam a gravissimis Patribus olim propugnatam fuisse, unum illud in fidei definitione proscripsit, quod unanimi Patrum omnium, etiam qui Joannis bapti 61. Eam enim inter ambo baptismata differen tiam constituit, quæ inter eorum auctores Joannem et Christum. Cat. 3, n. 9, Quid amplius de homine verba faciam? magnus Joannes, sed quid is ad Do minum? vox quidem est altisona, sed quid ad Ver bum? Bonus ille qui in aqua baptizas; sed quid ad illum qui baptizat in Spiritu sancto et igni? Spiritu sancto et igni baptizavit apostolos Salvator, quando factus est repente de cœlo sorus, etc. Primum hic adumbrat utriusque baptismi discrimen, et pri mam Christiani baptismatis super Joannis bapti smum prærogativam, quod ille Spiritum sanctum conferat, alter non conferat. Id docet cat. 17, n.8 Joannes ad hoc sanctificatus est ut Dominum ba plizaret, non conferens Spiritum, sed eum qui Spiri tum conferebat annuntians, et cat. 20, num. 6, Joannis baptismi vim sola et nuda peccatorum re missione concludens, Christi baptismo ut proprios effectus attribuit Spiritus sancti donum et adoptio nis gratiam, quæ quidem pro uno habere videtur; et communicationem passionum Christi. Donum il lud sancti Spiritus baptismo Christi proprium, nibil mihi videtur aliud præter gratiam confirma tionis. Illud enim donum est quod apostolis in die Pentecostes concessum est; ut ipse significat jam citato catechesis tertiæ [CXCIV] loco. Sed, inquies, donum illud alienum est a baptismo, distinctumque ab ipso sacramentum est: quamobrem nullam potest baptismi nostri super Joannis baptismum exsupe rantiam constituere. Respondetur primo, in compa ratione utriusque baptismi, Cyrillum Scripturæ vestigiis inhærentem non solum baptisma stricte et proprie dictum respicere, sed illud omnibus suis adjunctis et appendicibus comitatum; quorum con firmatio est, quæ sacramentorum alterum est quo prius perficitur et consummatur. Et sane quoties vel Joannes suum comparat baptismum cum baptis smo Christi, Matth. I, 11; Marc. 1, 8; Luc. nr, 16; Joan. 1, 33; vel suum itidem Christus cum Joannis baptismo, Act. 1, 5, vel Paulus utrumque, Act. xix, 2, 7, omnes præcipuam Christi baptisma tis excellentiam in dono Spiritus sancti, apostolis in die Pentecostes dato, et nobis post baptismum per impositionem manuum communicato consti tuunt. Secundo, licet ad baptismum proprie dictam, quod aquæ perfusione absolvitur confirmationis gra tia nou pertineat; ad eamdem tamen ille jus nobis tri buit, ac proxime disponit, qnod Joannis baptismug non præstabat. Tertio, quanquam in dono Spiritus sancti specialius ac præcipue spectetur gratia confir mationis, sunt tamen alia ejusdem Spiritus sancti dona per baptismum proprie stricteque sumptum communicata; ut remissio, et abolitio integra pecca torum; characteris impressio, adoptionis concilia

supra dixı num. 58. Qui ergo baptismum solum esse non obscure indicat, citatis ex cat. 3 et 20 lo sine chrismate acoepisset, quod iis contingebat qui in oppidis vel pagis a presbytero vel diacono bapti zabantur, cat. 17, n. 35, is adoptionis dono tandiu caruisset. Hunc tamen solo baptismo accepto, Christo insitum, et participem mortis Christi factum jus ad ejusdem resurrectionis gloriosa participatio nem consecutum docet cat. 20, n. 7, jus illud sine adoptione esse non potest. Simile jus ad gloriam acquisivisse qui et liberationem a gehenna per Joannis baptismum adeptus esset, necessario debuit existimare Cyrillus; qui cum nullum medium inter gehennam et regnum cœlorum agnoscat, eum qui a gehenna liberatus sit, regno cœlorum idoneum necessario debet confiteri. In hoc autem ad re gauni jure adoptionis potissimum sita prærogativa est. cis. Alias, præclare agitur cum baptismo Joannis, si eamdem vim illi cum nostro pœnitentiæ sacra mento tribuamus. At Patres multi quos ad cat. 18, n. 20, citavimus, huic sacramento cicatricum abolitionem vel plane negant, vel attribuere non audent: quorum sententiæ suffragari videtur Cy rillus, hunc solius baptismi effectum esse affir mans. in De omnimoda baptismi ad salutem necessitate. 64. Tantæ ad salutem necessitatis baptismum re et effectu susceptum existimavit Cyrillus, ut solis martyribus sine aqua regni cœlestis ingressum ape riat. Ita cat. 3, n. 10: Si quis baptisma non reci piat, salutem non habet; solis martyribus exceptis, qui etiam sine aqua regnum accipiunt; et num. 4, adducto Christi testimonio: Nisi quis natus fuerit denuo ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire regnum Dei "; ait sine ambobus, aqua nimirum et spiritu, neminem posse perfectionem consequi, ac subjicit: Neque si quis aqua baptizetur at Spiritum non accipiat (pravæ videlicet animi inductionis causa, procat. n. 2, cat. 17, n. 36), gratiam per fectam habet: neque, si quis etiam virtutum operibus instructus signaculum per aquam non recipiat, ille cœlorum regnum ingressurus est. Vehementer cupiam hæc de eo, qui se justum putans baptismum con temnat, intelligere. Sed quo tandem modo, cum infra in exemplum producat Cornelium, baptisma tis sane non contemnentem, et quo pacto eum qui illud contemnat virtutum operibus instructum, EV ápɛtos tois Epyois, vocaret? cum dicat eadem cat. n. 10: Si Filius Dei est baptizatus, ecquis bapti smum poterit salva pictate contemnere? Deinde in citato ante ex n. 4 loco, sententiam suam asperam fatetur, audax videatur hæc oratio, sed non mea cujus asperitas nulla respectu adultorum erit, si votum ac desiderium baptismi, non secus ac mar tyrium, baptismi defectum suppleat. Nanc senten tiæ asperitatem non mitigat; contra provas a auctoritate Christi qui eam sententiam tulit; tum Cornelii exemplo, qui quanquam justus vir et ange lorum visione dignus habitus, precibus et eleemosy nis acceptus Deo; insuper post adventum Petri ad 63. Strictim absolvo cæteras ex Cyrilli mente Christiani baptismi supra Joannis baptismum præ rogativas; quæ quidem ad baptismum proprie di ctum pertinent. Tertia itaque consistit in imitatione mortis, sepulturæ et resurrectionis Christi; per quam ejus passionum meritum et effectus nobiscum communicatur: ita ut Christo insiti per similitudi nem mortis ejus a nobis in baptismi actu expres sam, jus et spem communicandæ quoque gloriosæ resurrectionis ejus adipiscamur, cat. 20, n. 6 et 7, et cat. 3, n. 12; hoc munere caruit Joannis bapti sına, ibid. num. 6. Quarta est characteris impres sio: quem si Joannis baptismus animæ impressisset, non fuisset iteratus. Characteris vero impressionem ad Spiritum sanctum pertinere docet Cyrillus, cat. 3, n. 3; cat. 4, n. 16; cat. 16, n. 24, etc.; cat. 17, n. 35. En igitur donum Spiritus sancti a confirma tione distinctum. quod Joannis baptismo negatum baptismi proprie dicti effectus est. Quinta præroga tiva: cum Joannis baptismus Cyrilli sententia nudam et solam remissionem peccatorum præsta ret, quam non idcirco sequeretur macula cujus dam post peccatum dimissum superstitis, et pœnæ vel in purgatorio vel in igne judicii luendæ aboli tio, baptismus Christi, idemque solus omnes peccatorum cicatrices et notas in anima et corpore etiam post sanationem [CXCVII] residuas abolet, cat. 18, num. 20, omnem apud Deum delictorum cum cœlitus missi, Spiritus sancti, linguarum et memoriam abstergit, cat. 15, num. 23, cat. 3, num. 15, homo velut resuscitatus ac conformatus Christo, nihil veteris hominis retinet, cal. 5, num. 12, cat. 20, n. 2. Hanc plenam peccatorum purga tionem Spiritui sancto tribuere videtur, in aposto dis primum die Pentecostes effectam, deinde in no bis simili ejusdem spiritus illapsu efficiendam cat. 17, n. 15, ut hunc quoque effectum Joannis bapti smo tributum a Cyrillo dicamus nihil nos cogit contra solius Clisti baptismi esse ait, cat. 48, 1. 20, et cat. 45, n. 25, et alioqui hunc Christi Mortis et resurrectionis in eo expresse effectum * Joan. 111, 3. prophetiæ dono dignatus, et in anima per fidem regeneratus, baptizari tamen jussus est, ut corpus quoque per aquam gratiæ particeps efficeretur. Hujus sententiæ rationem repetit cat. 5, n. 10, et cat. 13, n. 21, duplici ex causa, 1• ex eo quod, Christi [CXCVIII} latere post ejus mortem in cruce perfosso, Quxit sanguis et aqua, duplicis baptisma tis, nec plurium, symbolum. Id Patrum turbain secutus pronuntiavit; 2° ex necessitate confessio nis fidei; quæ cum in baptismo rogantibus Eccle sia ministris fiat, in martyrio fit rogantibus ty ranuis.

65. Non hæc propria et singularis Cyrilli animo apud Justinum quæst., 13, etc. Sed ab ea causa insedit opinio. Citantur in eam rem aut citari pos sunt auctor Recognitionum sub nomine S. Clementis lib. 1, n. 55, et lib. vi, n. 8; auctor Clementinarum homiliarum, homil. 11, n. 25 et 26; Gregorius Naz. orat. 40, pag. 652, et commentator ejus Nice tas in eum locum; Gregor. Nyssenus, tom. II, Ora tione in Differentes baptisma, pag. 126; Chrysostom., bomil. 24 in Joann., pag. 159, et homil. 62, pag. 402, et homil. 3 in Epist. Pauli ad Philipp., pag. 32 et 33; auctor sermonis De cæco nato et latrone, apud eamdem, tom. VI, pag. 441, et auctor sequentis homiliæ in triduanam resurrectionem, pag. 445; Gennadius, De ecclesiast. dogmatib., cap. 41; Ful gentius, lib in De veritate præd. et grat., cap. 19, in libro De fide ad Petrum, cap. 3, num. 41, et in epistola ad Ferrandum De baptismo Ethiopis, cap. 2: Arnobius junior, in psal. cxxix; Hesychius, lib. 11 in Levitic, ad cap. vi, 27; auctor. Histor. de Barlaam et Josaphat, cap. 8; Rabanus Maurus, qui lib. ¡v De univers., cap. 10, Gennadii sententiam laudat et probat. Eadem ad Orientales sectas do etrina pervenit. Joannes patriarcha Alexandrinus Jacobita, laudatus a clarissimo viro, Jocupletissi moque universæ eruditionis penu, Eusebio Renau dot, tom. V Perpetuitatis fidei, lib. 11, cap. 2, de adulto sine baptismi gratia decedente rogatus, respondet illum etiamsi Jeremiam precibus, Jobum eleemosynis, Abraham hospitii gratia superarit, in Nammas gehennæ præcipitatum iri. His addi pos sent ii, qui duplicem tantum aquæ et sanguinis baptismum distinxere, ut Tertullian., De baptismo, cap. 15; Cyprian., De exhort. martyrii, pag. 168; Hieronymus, lib. xııı in Isa. cap. xlviii, † 21; Pru deutius, hymno Demiraculis Christi, stroph. 29, et P«ristephanon, carm. 8, vers 15 et seqq. li quoque, qui cum alıbi disertis testimoniis doceant bapti smum expetitum ad salutem sufficere; aliis tamen in locis, sive sibi ipsi contradicentes, sive ad præ sentem quæstionem non attendentes, generales de omnimoda baptismi re suscepti ad salutem neces sitate sententias protulerunt. Quem in locum abeant ii qui nulla sua culpa baptismi expertes ex hac luce secesserint non inter eos omnes convenit. Aki gehennæ nulla misericordia addicunt. Grego- cat. 3, n. 4, cum tamen a regno cœlorum propter rias uterque Nazianzenus et Nyssenus, et Nicetas medium quemdam ut felicitatis ita et supplicii, ex pertem lacum eos excipere docent. Ambrosius, lib. 11 De Abrah., cap. 11, n. 84, infantem et adultum ali qua præventum necessitate, ne baptismum susci piant, a regno cœlorum excludit; et subdit: Ha beant tamen illam opertam pœnarum immunitatem nescio an habeant regni honorem. In eodem fortassis ordine locari possunt, qui infantes sine baptismo decedentes in boc medio loco constituunt: ut au cer Quæstionum ad Antiochum, quæst. 115, tom. III, Athanas., pag. 296; Severus Antiochen., catena in Joan., ad cap. 111, 3; [CXCIX] Cosmas Ægyptius, kb. vii, pag. 295; auctor Quæstionum adforthodoxos, Cyrillus abest longissime. Duas enim tantum post extremum judicium, hominum sortes novit, gehen nam et regnum cœlorum. Vid. cat. 15, n. 26; cat. 18, n. 19, et cat. 1, n. 2, quo loco ait: Sancto ac ratione prædito Christi gregi accenseamini, ut olim ad ejus dexteram segregatı paratam vobis vilam hæ reditate consequamini. Quibus enim adhuc peccato rum asperitas adhærescit, illi a sinistris constituen tur; eo quod ad gratiam Dei, quæ in lavacri rege neratione per Christum datur, non accesserint. Su perest ergo ut igni æterno addicat eos quibus bapti smus nulla sua culpa defuerit. 66. Quam ego sententiam omnibus ejus dictis nc decretis adversantem comperio. Primo enim cat. 18, B`n. 51, statuit: Cum hominum summe amans sit Do minus, non unam nec alteram tantum, sed plures in gressus în vitam æternam januas aperuisse, ut om nes, quantum in ipso est ea nullo impediente perſruan tur. Sed is, qui ad suscipiendum baptismum legi time præparatus, eo nulla sua culpa privatur; nul lum ex se ad vitam æternam affert impedimentum, peccatorum pœnitens, baptismum expetens, eum que quantum in se est recipiens. Deus ergo solus impedit ne ad vitam æternam perveniat. Inter eas, quas longo ordine Cyrillus enumerat n. 50, a Deo subministratas vitæ æternæ obtinendæ rationes, re censet mandatorum observationem, secessionem a peccato, omnium derelictionem propter Christum, fidem. Atqui fieri potest ut omnia hæc impleverit, qui sine baptismo, morte præventus decesserit. So cundo, desiderium efficax bonorum operum effî ciendorum, cum ipsa opera morte ac necessitate præoccupati exsequi prohibemur, sufficere, ac fidem ipsorum vicem adimplere docet cat. 13, n. 51, de pio agens latrone, sicque de eo loquentem Christum inducit. Vult justa opera facere latro, sed mors eum præoccupat. Non tantum opus moror, sed et fidem acceptam habui. Desiderium igitur baptismi, ba ptismi ipsius locum tenere debet; eoque favorabi lior hominis baptismo nulla sua culpa privati causa est; quod non, sicut latro, recens conversus, sed longo forte bonorum operum exercitio probatus sit, ac virtutum operibus instructus, ut loquitur Cyrillus baptismi defectum illum excludat. Tertio, cat. 5, n. 5, ait Abrahamum, cum filium sacrificaturus colligarit et lignis imposuerit, voluntate ac merit) sacrificasse, Deo sacrificii exsecutionem impediente. Nonne similiter martyrii voluntate ac desiderio, ac sincera animi præparatione, martyrii ipsius meri tum comparari potest? Ambros. lib. De Isaa», c. 8, n. 76, Cujus, inquit (mortem martyrum intel ligit), non est impar charitas, quæ adæquatur marty rum passioni, ut auferat meritum delictorum. Hane ad martyrium præparationem, quæ martyrii meri tum contineat, supponere possumus in homine, qui baptismi gratia nullo suo vitio ac negligentia frau datur; Cyrillus autem non dubitat martyrium vicem

moniis apud Cyrillum expressius. Potuisset ergo, si quæstionem nostram accuratius examinasset, a sua sententia discedere. De baptismo ab hæreticis collato. baptismatis adimpiere. Quarto, meritum et vim ad potest. Nihil prioribus Augustini et Ambrosii testi salutem sive baptismi suscepti sive martyrii Cyril lus ponit in fidei confessione, [CC] ut ex ipso vidi mus sup. num. 64. Atqui homo nulla sua culpa ba ptismo privatus, potuit fidem confiteri vel coram tyrannis aut hæreticis, aut alioqui fidei inimicis, vel in Ecclesia coram sacerdotibus Symbolum reci tando. Habere igitur debet vel martyrii vel baptismi meritum. Ea me permovent ut credam, quod si. Cyrillus his suis principiis attendisset, aut specia lius de causa hominis sine baptismo nulla sua cul pa decedentis rogatus fuisset; responsurum illum fuisse, hominem illum si alioqui peccata digne emendasset, salutis expertem non futurum. De Am brosii et Augustini circa expetiti baptismatis suffi cientiam sententia dubium nullum esse potest. Vix tamen apud Cyrillum expressiores occurrunt adver sus eam opinionem sententiæ. Ambrosius, lib. 11. De Abrah., cap. 11, num. 79, Nemo ascendit in regnum cœlorum nisi per aquam baptismatis; et num. 84, Nisi quis renatus fuerit 30, etc. Utique nullum excipit, non infantem, non aliqua præventum neces sitate. In psal. cxviii, serm. 3, num. 14, triplicem baptismum distinguit Ecclesiæ baptismum per aquam et Spiritum sanctum; baptismum sangui nis; et baptismum ignis purgatorii in die judicii. De mysteriis, cap. 4, n. 20, Credit etiam catechumenus in crucem D. Jesu. Sed nisi baptizaļus fuerit in no mine Patris et Filii et Spiritus sancti, remissionem zon potest accipere peccatorum, nec gratiæ spiritua lis munus haurire. Augustinus quoque multa habet suæ ipsius sententiæ de sufficienti ad salutem ba ptismi voto contraria. Serm. 4, num. 9, cap. 8, Catechu,menos usque ad baptismum persequuntur pec cata; tract. 13 in Joan., n. 17, Quantumcunque ca techumenus proficiat, adhuc sarcinam iniquitatis suæ portal. Non illi dimittitur, nisi cum venit ad bapti smum; De symb. ad catechumenos, tract. 1, cap. 8, n. 15, Catechumeni quandiu sunt, super illos sunt peccata eorum; serm. 27, n. 6, pro occulto Dei ju dicio habet, quod ille cum catechumenus bene vixerit, subita ruina mortuus est et ad baptismum non perve nit. Epistola 228, consultus de pastorum fuga tem pore persecutionis, notat eo tempore potissimum ad Ecclesiam concurri solere, cum alii baptismum, alii in pœnitentia constituti vel admissorum pecca torum conscii, absolutionem a peccatis requirant tum ne ministri huic necessitati desint, eos consi derare jubet, n. 8: Quantum exitium sequitur eos qui de isto sæculo vel non regenerati exeunt, vel li gati. Quantus luctus fidelium, qui eos secum in vitæ æternæ requie non habebunt. Idem tamen longe ante lib. 1v De baptismo, cap. 22, n. 29, expresse decla rat, non lantum passionem pro nomine Christi id quod ex baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conversionemque cordis; si forte ad celebrandum my serium baptismi, in angustiis temporum succurri non * Joan. 111, 3. 11 Ephes. IV, 5. 67. Hunc Cyrillus nullam et invalidum, et ab Ec clesia iterari declarat his procat. num. 7 verbis Non licet bis aut ter lavacrum suscipere... Unus enim Dominus, et una fides, et unum baptisma”. [CCI] Hæretici namque solummodo rebaptizantur; siquidem prius illud baptisma non erat. In dis ver bis duo distinguenda: Cyrilli opinio de invalido hæreticorum baptismo, et Ecclesiæ Hierosolymitanæ in illis rebaptizandis usus. Hæc, inquam, distinguo; potuit enim Cyrillus generalem sibi de nullo et casso hæreticorum omnium baptismo informare senten tiam, ex eo quod nonnullos in sua Ecclesia viderit, dum ad catholicam revertuntur, rebaptizari. Pri mum itaque de Cyrilli sententia ago. Vix dubitari potest quin generalem de omnibus hæreticis sen tentiam pronuntiet; hoc enim testimonio, quo re vera ille error evertitur, unus Dominus, una fides, unum baptisma, ad eumdem errorem confirmandum utitur cum Cypriano: concludens, sicut extra Ec clesiam nec vere Dominus colitur, nec reperitur vera fides, ita nec verum ac ratum baptismum in veniri. Non utar hoc loco ad excusandum Cyrillum ea defensione, quam Theodorus Studita lib. 1 ad epist. 40 ad Constitutiones apostolicas et Basilium adhibet, cum ambo hæreticorum baptisma reji ciunt nimirum Apostolico canone eos hæreticos vo cari, qui in nomen Patris et Filii et Spiritus sancti nec baptizati sint nec baptizent. Alienam enim a Cy rillo censeo insuetam hanc ac restrictam hæresis notionem; nec ab eo reprobatum universim hære ticorum baptismum miror. Celebratum revera jam fuerat plenarium illud concilium tantopere apud Augustinum decantatum, quo agitata Stephanum inter et Cyprianum de valido invalidove hæretico rum baptismate contentio finita erat. Sive enim Arelatense, sive Nicænum, obscurum illud conci lium dixeris, utrumque jamdudum terminatum fuerat. Verum longe etiam post illa tempora notum est multos Patres hæreticorum baptisma pro nullo habuisse; sive nondum satis cognita et evulgata in Oriente hujus plenarii concilii definitio, quod de Arelatensi concilio dictum sit; sive non satis diser ta expressaque visa sit, quod ad conci'ium Nicænum pertinet. Cum enim in eo Novatiani revertentes sine novo baptismo recipi jubeantur can. 8, sequi tur revera baptismum hæreticorum non esse ob unam causam hæresis nullum; sed potuit illa con secutio non attendi; præterea non deerat exceptio_ ni locus, cum Novatiani passim pro schismaticis magis quam pro hæreticis haberentur, ratamque baptizandi formulam nec verbis nec mente corrum perent. Nam plurimis visum est, non solam quæ

verbo fiebat, sed eam quoque, quæ prava duntaxat schɔtis a Bomana dissidentem. Non refert utrum in interpretatione indicebatur, formæ baptismalis cor raptionem, irritum et nullum baptismum efficere. ita sensisse videtur Athanasius, orat. 2, n. 42 et 45, aiens multas hæreses in baptismo SS. Trinitatis personarum nomina quidem pronuntiare: verum cum recte non sentiant, inutilem esse quam donant squam. Nicæno ille concilio interfuerat Optatus, quanquam Africanus, quam provinciam proprie respiciebat Arelatensis concilii canon 8: Optatus, inquam, Milevitanus, lib. 1 cont. Parmenianum, 11. 12, schismaticorum baptisma probans, hæretico rum diserte rejicit. At lib. 11, n. 8, et lib. v, n. 1 et 3, omne datum in nomine Trinitatis baptisma probare videtur, modo tamen adsit recta (ex parte [CCII] saltem suscipientis quem credentem vocat, ab operante seu ministro distinguens) in eamdem Trinitatem fides. Quam quidem suscipientis fidem com tam studiose requirit, videtur ad mentem con eilii Arelatensis facere. Basilius, epist. 1 canonica can. 1, pag. 20, cum parasynagogarum baptismum admittat, schismaticorum pro consuetudine locorum recipi vel rejici jubeat; hæreticorum constanter uti nullum cassumque repudiat, tametsi in Patrem et Filiam et Spiritum sanctum baptizent. Nazianzenus, orat. 40, n. 25, pag. 637, quemvis baptismi mini strum probat, modo catholica fide informatum. S. Ephræm, orat. de S. Basilio, Gr. ed., p. 403, Aria nos ait, cum Valentis filium parvulum (sexennis erat) baptizarent, aqua baptizasse, non spiritu. Epi pbanius Anacephalæosi, num. 5, p. 151, aliquos ex Catholicorum partibus, privata sibi factione conflata, præter Ecclesiæ consuetudinem et citra concilii gene ralis decretum, eos qui ab Arianis ad suas partes transeunt iterum baptizare non vereri, ait; cym ea res universalis synodi judicio decisa non sit. Non er go Nicænam synodum arbitrabatur causam illam finivisse. Ambrosius, De mysteriis, cap. 4, num. 23, Non sanat baptismus perfidorum; non mundat, sed polluit; Asterius Amasenus, in psal. vi; Monum. Eccl. Gr. Coteler., tom. II, p. 61, parvulum ab hæ reticis baptizatum, non baptizatum, sed in hæresim immersum, et ab ipso vita: ingressu naufragium jam passum esse decernit; Hieronymus, quanquam in Dialogo contra Luciferianos hæreticorum baptisma diserte defenderit, in multis tamen locis pro nullo irritoque habere videtur, ut in Ecclesiasten, cap. vii, 27, lib. 1 in Oseam, cap. 11, † 5, et lib. 11, c. x, 10, et cap. xi, † 4; et in Ephes., cap. iv, † 6. Hæc ad excusandam Cyrilli opinionem abunde suf Sciunt: quam certe, si non citius, saltem anno 381 correxit, cum in concilio Constantinopolitano una cam tæteris Patribus, canone 7, multos ex hæreti cis sine baptismate novo recipi decrevit. De Eccle siz Hierosolymitanæ ante hæc tempora in rebapti zandis hæreticis usu, jam pauca. 68. Hanc Ecclesiam repræsentabat olim Firmi fianus ad Cyprianum scribens, uti diversis in con suetudinibus ac præcipue circa celebrationem Pa baptismatis hæreticorum causa cadem quoque di versitas locum haberet, cum tamen id esset de quo agebatur: silentiumque illud nonnullam submini strat contrarium præsumendi causam: quanquain exemplo, quod in ipsum retorquere in promptu es set, non videtur usurns fuisse Firmilianus. Euse bius tamen, lib. v Hist., cap. 2, de nata inter Asianos et Romanum pontificent controversia circa baptismum hæreticorum, agens ait antiquam con suetudinem invaluisse, ut in hominibus ad catholicam reversis sola manuum impositio cum precationibus adhiberetur. Id sine dubio ex provinciæ suæ Palæ stinæ usu æstimabat. At Constitutiones apostolicæ ad usum Ecclesiarum Syriæ et Palestinæ maximvam partem expressæ lib. VI, cap. 15, baptismum lære ticorum uti nullum rejiciunt. Utut sit, Ecclesiam Hierosolymitanam Nicæni concilii decretis adhæsisse merito jure supponitur; quosque concilium illud hæreticos sine novo baptismate recipi jubet, non [CCIII] rebaptizasse. Pauci in ea se ad conversio nem offerebant hæretici, qui non vitiato baptismo uterentur. Nullos alios ab hæreticis conversos notat Cyrillus præter Manichæos, quos ad baptismum una cum cæteris præparabat cat. 15, n. 15, quo loco ad eos sermonem convertens ait: Erudiantur qui ex Manichæis conversi sunt, nec amplius luminaria di vinitate donent, etc., quæ ad conversos jamdudum, ac fidelibus diuturno tempore aggregatos, non vi dentur dici potuisse. At Manichæi baptismum ha buerunt a legitimo Ecclesiæ ritu adeo discrepan tem, ut etiam quæstio sit non facile explicabilis, num omnino baptismum agnoscerent. Eorum certe baptismus tanta impuritate ac fœditate contamina tus erat, ut ne illius modum enarret, pudore se pro hiberi Cyrillus dicat cat. 6, n. 33. Cum totis cate chesibus Manichæos præ oculis habeat, studioseque omni loco exagitet, quod in nullis aliis hæreticis facere deprehenditur, concludi inde possit hos pene unos hoc tempore in Hierosolymitana parœciaconi spectos. Fuisse Marcionistas in Palæstina testis est Epiphanius, hæresi 42, num. 1, deque eorum con venticulis ac Dominicis loquitur Cyrillus cat. 18, n. 20, eos cum Manichæis coujungens. De Marcio uistis dubia res num consuetam baptismi formam commutarint. Horum baptisma Basilius, epist. 1, cau. 1, ab initio rejectum testatur sicut Manichæo rum, Valentinianorum et Pepuzenorum; aitque, epist. 2, can. 47, Marcionistas ab Ecclesia [sua ] non recipi, nisi in nostrum baptismum baptizati fuerint. Inde non injuria dubitatur num vera ba ptismi formula uterentur. Hanc certe, Cyrilli sen tentia, si nou verbis, at mente et intelligentia gra vissime corrumpebant: unius Trinitatis loco tres deos prædicantes cat. 16, num. 4 et 1, Patremque et Spiritum sanctum, quorum in nomen baptiza mus, a Creatore mundi et Spiritu qui prophetas inspiravit separantes. Quæ quidem secundum intel ligentiam baptismalis formæ corruptio, sufficiens ut

vidimus n. 67, nonnullo: um opinione rebaptizatio- ingenueque profiteri æquitatis esse duxerint. Unus mis fundamentum. Nibil itaque miri si, quod tamen nullo monumento probari potest, Jerosolymis re baptizarentur Marcioniste. Cataphrygum quoque seu Montanistarum et Pepuzenorum meminit Cy rillus, cat. 16, num. 8, quos concilium Nicænum, can. 19, Laodicenum, can. 8, et Constantinopolita num, can. 7, novo cum baptismate admitti præci piunt nec mirum, si non sensu solum, verum etiam verbis, in Patrem et Filium et Montanum ba ptizabant, ex Basil. epist. 1, can. 1. Sabellianos ex nomine sæpe appellat Cyrillus; Paulianistarum er rorem aliquando, nomen nunquam recenset. Hos concil. Nicænum, can. 19, illos Constantinopolita num, can. 7, ad Exclesiam revertentes baptizari ju bent. Nihil de veteribus hæreticis ab Cyrillo com memoratis dicam, Simone Mago, Menandro, Basi lide, Gnosticis, Valentinianis, etc., quorum illa ætate pene exstinctæ hæreses, adhuc vitiata vel verbis vel intelligentia certe baptismi formula utentes. Arianos Cyrillus a diversis exsiliis redux sine dubio multos in Ecclesiam recepit: eorumque multos ab invasoribus Ecclesiæ suæ Arianis bapti zatos offendit. At eorum nullos novo baptismate initiasse legitur: [CCIV] seseque supponendus est conformasse legi per totam Ecclesiam constitutæ, ut sola Nicæni concilii subscriptione, eaque profes sione quod Spiritus sanctus creatura non sit, reci perentur. Præceptum id erat in conc. Alex. sub Athanasio an. 362, et a Paulino Antiocheno assen sum; a Basilio, epist. 203, pag. 222, et a Liberio post concilium Ariminense, teste Siricio epist. 1, ad Himerium Tarracon., can. 7, quod, inquit Siri cius, totus Oriens Occidensque custodit. Pneumato machos Cyrillus an. 380, agente Melania et Rufino, Ecclesiæ reconciliavit; ambo Romanæ Ecclesiæ consuetudinibus astricti, rebaptizari eos nec pro bavissent nec assensissent. Idem eodem tempore suam schismaticis Apollinaristis per Gregorium Nyssenum communionem offerebat; novus baptismus non proponebatur. Ex his omnibus id probatum et confectum reor, Ecclesiam Jerosoly mitanam tempore Cyrilli, ac Cyrillum ipsum, non omnes ad Ecclesiam revertentes hæreticos bapti zasse nec probari posse alios ab eis rebaptizatos, præter eos quos vel concilia de novo baptizari præcipiunt; vel vitiata saltem quoad sensum ba ptismatis formula usos esse constat. sane De reali Christi præsentia in Eucharistia et trans substantiatione; in quo inanes Albertini ad ele vandam vim testimoniorum Cyrilli argutiæ refel luntur; generales in Albertinianam respondeudi rationem observationes. 69. Ea testimoniorum Cyrilli pro utroque catho lico doginate multitudo, ac perspicuitas est ab omni fuco aut ambage, aut metaphorico genere lo cutionis aliena, ut e Protestantibus sinceriores sen tentiæ suæ adversarium se habere Cyrillum candide ex eis est, quem ego honoris causa nomino, Erne stus Grabius, cujus tamen Cyrillianæ sententiæ ex plicationi in omnibus assentire non possum: qua de re sub finem capitis 11, num. 91, nonnihil di cturus sum. Aliunde ea Cyrilli antiquitas et Eccle siæ Hierosolymitanæ auctoritas est, ut si Catholicis dedatur, hæretici sibi causa cecidisse videantur. Quamobrem nullum non lapidem movit Albertinus ut Cyrillum nobis eriperet salebrosisque in locis cum se versari non ignoraret, tantum nihilominus in speciem sibi sumit fiduciæ, ut nullo magis loco se jactet, adversariosque suos omnes bardos, stu pidos, imperitos, nihil videre dicat. Ex illis est videlicet quibus nihil intra est oleum, nihil extra in nuce duri. Adeo perstrinxit oculos Thomæ Mil lesii jactantia hæc, ut abunde fracta ab illo existi mans deprompta a Catholicis ex Cyrillo in Pro testantes tela; nihil in suis ad catecheses mysta gogicas notis ad illa Cyrilli testimonia de se respondeat, sed verum illorum sensum ex Albertino fequiri jubeat. cujus integrum caput secundum ex libro secundo De sacramento vel potius contra sa cramentum Eucharistiæ, præclaræ instar appendi cis ad calcem suæ Oxoniensis editionis appinxit. Mihi fidei quoque meæ vindicandæ exemplum de dit; ac [CCV] necessitatem imposuit, ne minus in propugnandis catholicæ doctrinæ præsidiis studio sus videar, quam ille in oppugnandis. Parato ita que in ejus editione toxico necessarium in hac no stra antidotum opponere officii mei esse duxi: et quanquam ad prolixam Albertini catholicorum ar gumentorum confutationem brevi oratione respon deri non possit, mihi liberum non fuit onus illud effugere. Non ignoro Albertini cavillationes jam dudum in libris eximia eruditione et rationum vi conscriptis explosas atque ejectas esse, ut eorum diligentiæ vix quidquam adjici posse videatur; nosque ex eorum industria multum profecisse, ac multa ab eis delibata huc fatemur contulisse, horum vestigia sequi laudi ducentes: verum eorum causa nonnihil a nostra dissimilis. Illi ampliori in stadio positi, causan Patrum omnium tuendam habentes, non suscepta singulorum indagatione, generalia solummodo principia atque argumenta protulere, quæ singulis applicata vim sententiarum ab ipsis profectarum aperiant, et falsas omnes interpreta tiones ejiciant. Nobis angustius spatium et in con tracto labor est. Unius enim Cyrilli sententia nobis, ex accuratiori verborum ejus examine ac toto ejus dem doctrinæ scopo et instituto aperienda, illu stranda ac propugnanda est. Quod, Deo propitio, ita nos præstitisse speramus, ut nullum jam de Cyrilli doctrina circa transsubstantiationem dubium cujusquam animo hærere posse videatur. Eumdem cum Albertino ordinem sequemur. Ille descripta apud Bellarminum ex Cyrillo argumenta sibi sin gulatım objicit, suamque eisdem confutationem subjicit; uos iisdem argumentis iterum propositis

ɔc novo interdum robore confirmatis, quid reponat panis dari in Eucharistia ipsum corpus Christi. Ia Albertinus referemus, cavillationumque ejus futili tatem demonstrare satagemus. Sed antequam ad rem accedamus, ipsa generatim Albertiniana re spondendi ratio ac forma proponenda est, genera lesque in eam observationes præmittendæ: quæ quidem universalis confutationis locum tenere possint, et nos importuno eadem ad singulas ar gumentationes repetendi et ingemiuandi onere li berent. intelligendum reponit, panem esse typum corporis, seu corpus typicum; ac multa cumulat loca in quíbus res ipsa quæ est typus et signum, voci ty pus in regimine subjicitur: quemadmodum dici tur, signum circumcisionis, typus Jonæ, pro circum cisio signum, Jonas typus. Aitque sic Christi corpus in typo panis nobis dari, sicut a Patribus, dicitur Christus in typo manna patribus datus, in imagine et figura bestiarum omnium in Veteri Testamento sacrificatarum immolatus. Nihilo magis moratur quod per Eucharistiæ participationem, Christo con sangues et concorporei effici dicamur. Idem enim de baptismo dictum a multis Patribus pertendit qui quidem fere omnes id de Eucharistia cum ba ptismo sumpta loquuntur. Nec plus difficultatis re perit in eo, quod sumpto et distributo in membra nostra Christi corpore et sanguine Christiferi ell cimur. Negat enim dici posse quod verum Christi corpus in membra mostra distribuitur. Christiferos autem pios homines, eo quod Christum in mente gerant vulgariter appellari. Si objicias Cyrillum di cere, non credendum sensibus panem et vinum in Eucharistia renuntiantibus, sed fidei Christi Corpus et sanguinem esse docenti, qui enim videtur panis, panem non esse, etc., respondet Patres eodein modo in aquis baptismalibus sensuum judicio non esse standum affirmavisse: panem et vinum id ac quisivisse ut corpus typicum et sanguis sint, quod gustus non deprehendit. Cum denique objicit sibi, quod Cyrillus in sacra communione regem Christum suscipi dicat et jubeat adorari: in promptu habet, Christum suscipi in signo suo seu sacramento, quod rei significatæ nomine passim appelletur; et adorationem rebus a Deo maxline diversis tribui solere. [CCVII] Hoc generale Albertinianarum re sponsionum a nobis peculiariter exponendarum specimen et exemplum. Interim generales ad eam respondendi rationem has observationes habe, quæ possint pro omni responsione sufficere. 70. Ac primo quidem Albertinus tametsi causæ suæ se maxime præfidentem ostentet, Cyrilliano rum tamen testimoniorum vim totam sentiens, nihil prætermittit, quo pondus illis omne detrahat. Cyrillum ipsum invidia omni onerat: communica tionis cum Arianis, variationis in fide et commu nione, zeli erga impietatem, contentionis ambi tiosæ de primatu accusat. sanctissimi præsulis persona, in ejus scripta impetum faciens, cateche ses in adolescentia auctoris scriptas non sine certo consilio notat. Romanorum codicum e quibus Pre votius catecheses Græcas edidit, suspectam sibi fi dem, Danaumque fraudes et inimicorum dona me tuere se ait. Eas in variis locis corruptas esse pro re demonstrata indubitabilique supponit. Mystago gicarum nec eumdem stylum nec eamdem auctori tatem se teste ac judice decernit. Dato tamen eas Cyrilli vere esse, nihil in eis contineri quod catho licæ causæ faveat, ostendere aggreditur. Nihil hic dicam de imprudenti et frivola Albertini accusa tione in Cyrillum, catecheses [CCVI] ejus, et qui eas edidere; hæc enim a nobis parum in Præfa-' tione generali, partim in dissertationibus de vita et scriptis Cyrilli repulsa et rejecta sunt: ejus tan tummodo ad Catholicorum argumenta respondendi rationem specto: quæ tota in subtilitate consistit. Cum sibi objicit ex Cyrillo, non esse dubitandum quin panis et vinum eucharisticum sint corpus et sanguis Christi, respondet mysticum et symbolicum corpus, hoc est, sacramento et virtute: quod nimi rum eucharistica dona figuram referant corporis Christi, ejusque nobis virtutem et efficaciam sua sumptione communicent: quemadmodum aqua ba ptismalis et sacrum unguentum, ejusdem Cyrilli sententia, nuda non sunt elementa, sed vim sancti ficandi continent. Si objicias ex miraculo conver sionis aquæ in vinum, Cyrillum confirmare muta tionem panis et vini in Christi corpus et sangui nem; parata responsio ex multis mutationibus metaphoricis in ore Patrum communibus. Aiunt enim sanctos homines in angelos transmutari, im pios in bestias; sanctorum animas per justitiam in divinam naturam, imo et corpora in resurrectione in spiritalem animæ naturam, et in ipsam divinam naturam transmutari; Christum sive in incarna Lione, sive post ascensionem totum Deum factum, humanitatem in divinam naturam transisse; aquas baptismi Christi sanguine rubricatas. Sibi objicit Albertinus quod Cyrillus dicat sub typo et figura 71. Prima itaque sit observatio. Si Albertiniana Cyrilli vocum et sententiarum interpretatio veram S. Patris mentem, et cjus auditorum intelligentiam repræsentet, duo justa ridicula, ab omni humana consuetudine abhorrentia, ac rerum naturæ plane contraria consequentur. Primo necesse est Cyril lum, eum nempe doctorem qui in exponendis apte, breviter et dilucide nostris dogmatibus singulari facultate præditus fuit, ut vel sola testatur quarta catechesis, cum rudibus neophytis ecclesiasticam de Eucharistia doctrinam presse, simpliciter ac circumscripte proponendam ac declarandam habe ret, in hoc solo capite, tantum a sua dicendi et exponendi facilitate desertum, tam elinguem et imperitum subito evasisse, ut nulla quibus mentem ac sententiam suam diserte expediteque propone ret verba invenire potuerit: contra iis verbis et sententiis usum, quibus alienam prorsus, et ex toto oppositam ei, quam habebat in animo, doctri

nam enuntiaret, ut e nostris Catholicis vix quis- quam ex Albertino attuli n. 70. Ea adeo a natura!i verborum sensu recedit, tantumque subtilitatis complectitur, ut non ex re natam ac menti ex si gnificatione vocum oblatam, sed studio et sagaci tate" conquisitam, et ad effugiendam vim veritatis laboriose excogitatam agnoscas. Hæc quomodo sese neophytorum mente offerre potuit nulla prius, ne dicam contraria prorsus admonitione præparatæ, quæ subtilibus et eruditis adversariorum nostro rum ingeniis multo fortassis labore ac studio con stitit? 72. Ad secundam observationem gradum facio. Dum perspicuis Cyrilli de reali Christi præsentia, vel elementorum in ejus corpus et sanguinem transmutatione sententiis alias Albertinus vel Cy rilli vel Patrum comparat sententias, quas in me taphoricum sensum intelligendas esse constat, ut ex hac similitudine priores illas metaphorice quo que sumi vel posse vel debere probet; multa pec cat Albertinus. Primo multa sunt, ut inferius os tendam, Cyrilli testimonia, quibus nulla similia in metaphoricum sensum accipienda producit: il lorum igitur vis tota et integra manet. Secundo locutiones quasdam uti metaphoricas proponit, quæ ad litteram sumendæ. Isthæc, verbi gratia, Isidori Pelusiotæ, lib. 111: Natura nostra Unigeniti cohæres effecta est, ac per sunctorum mysteriorum. participationem concorporea ipsi reddita, et in ipsius carnem censetur, et quemadmodum corpus capiti, eo dem modo ipsi copulatur: et aliæ similes ab eo al quam disertius quam Cyrilli verbis, catholicum dogma exprimere ac declarare valeat. Quid facilius Cyrillo quam dicere: Mystici panis et vini partici pes facti estis, quæ corporis et sanguinis Christi appellatione donata sunt; non quod panis et vinum esse desierint; reclamant enim sensus panem et vinum ut prius demonstrantes; sed quod, precibus Ecclesiæ et Spiritus sancti superventu sanctificata, panis nudus et nudum vinum non sint amplius; verum figuram gerant corporis Christi, occultan que sensibus eorumdem virtutem et efficaciam in se contineant? Quid Calviniano vel imperitissimo bac oratione facilius ac promptius? Eodem pene modo Cyrillus vim aquæ baptismalis, olei exorci zati, sacri chrismatis aperte planissimeque propo suit; nulla verborum pompa et ambage quidquam amplius de horum elementorum vi ac potestate disputans, quam eorum conditio ferebat. At in Eu charistia, pro simplici illa oratione, quam supra descripsimus, in contraria fertur omnia: nempe panem et vinum post invocationem jam transmu tala, panem et vinum ultra esse negat, quidquid sensus contra renuntient; sed corpus et sangui-, nem Christi esse affirmat, quæ in figura panis et vini nobis ministrentur: id ex disertis Christi et Pauli verbis citra dubitationem ullam credendum; eademque potestate factum qua Christus aquas in vinum convertit. Quam elinguem et insanum qui ita loquatur Calvinianum? Secundo, si tanta in Cyrillo doctore ac magistro infantia aut potius Clstæ Cyrilli Alexandrini et S. Leonis sententiæ, að mentis emotio supponenda; admirabilior e contra in auditoribus calliditas ac solertia supponenda est, ut ipsi doctoris sui orationi sensum ei quem verba præferebant contrarium, eumque summa subtili tate excogitatum, a nullo edocti, communi con sensu et conspiratione affingerent. Erant hi neo phyti de cæteris Christianæ doctrinæ mysteriis præclare quidem docti et instituti; sed qui de [CCVIII] Eucharistia sibi diligentissime occultata nihil unquam inaudierant ante ipsam noctem Pa schalem, in qua cum essent ad altare sacrum ac cessuri, breviter a catechista, et quantum per tem pus licebat moniti fuerant, quænam esset myste riorum inde ipsis distribuendorum ratio, cat. 18, n. 32. Quod si Cyrillus ipse per se præstitit, his ſere verbis usus videtur: In figura panis dabitur vobis corpus Christi, et in figura vini dabitur vobis sanguis ejusdem; cat. 22, num. 3. Præterea, hanc sibi administratæ communionis formulam audive rant corpus Christi, et sanguis Christi, quæ signifi cabat, id quod ipsis sumendum præstabatur, esse Christi corpus et sanguinem. Cui rei jussi erant subscribere respondendo amen, hoc est, verum est. Ante catechesim audierant prælectam sibi ex Paulo ▲ Cor. x, 23, lectionem, in qua frequens et incul cata corporis Christi mentio, figuræ efficaciæve nulla. Hinc male sane comparati erant, ut orationi Cyrillianæ eam accommodarent interpretationem litteram intelligendæ sunt de Christi carnis cum nostra commistione atque in hoc peccat quod ad baptismum proprie dictum transtulit, quod ii Pa tres de tota baptismi actione, in qua Eucharistiæ continebatur participatio, dictum voluere. Tertio, cum sententiæ omnis ac dicti interpretatio ab ad junctis fere dependeat; quæque alioqui anceps vi deretur oratio, ex loco quem obtinet, antecedenti busque ac consequentibus ad sensum non dubium certo fixa determinataque sit; Cyrilli sententias discerpit Albertinus,' avulsasque partes singulatim excutiens, ad metaphoricum sensum flecti posse exemplis probat, verbi gratia, quod concorporei et consangues [CCIX] Christi fieri dicamur; ait id a Patribus dictum de incorporatione nostra in my sticum corpus Christi, id est Ecclesiam per bapti smum, nec ad ejus carnis participationem necessa rio pertinere. Quod Christiferi dicimur, Patres eam vocem vulgo de Christo in mente per amorem gestato interpretari: quod divinæ consortes naturæ tieri nos affirmat Cyrillus, id ad divinæ gratiæ in nobis inhabitantis effectum ab eis referri solere. Quod adorations in modum proni Christi sangui nem sumere jubeamur, nibil bac voce adorationis magis ambiguum, quæ angelis, hominibus, inani mis etiam rebus adhibeatur. Sed non observat, cum Cyrillus nos concorporeos et consangues Christi eflici ait, factum id asseverare, cum corpus et san

guinem Christi sub typo panis et vini nobis oblata dem proponunt, declarant, et confirmant; qua in re nullus esse potest figuræ ac translationi locus; aliam separatæ cujusdam sententiæ quæ ad orna tum sermonis velut projicitur, secura et in tuto posita ejus intelligentia; haud tamen similibus con geminatis confirmari atque inculcari potest, quin aut a veritate aut ab humana loquendi consuetu dine recedatur? Quamobrem ne vim alicujus catho licæ sententiæ effugisse se putet Albertinus, cum ei contrariam opposuit figuratam locutionem; nisi aliis deinde alias similiter ex eodem argumento lo cutiones opposuerit: quod neque fecit, neque porro facere potuisse securi affirmamus. sumpserimus. Cum Christiferos effici; addere, dis tributo in membra nostra corpore ejus et sanguine. Cam divinæ fieri consortes naturæ; id eodem in loco dicere, postquam omnibus argumentis et enun tiandi modis confirmasset Christi Dei corpus a no bis recipi: quæ sententiarum series et colligatio nullam circa singularum sensum dubitationem hæ rere permittit. Sic et conjuncta adorationis mentio cam Christo rege suscepto, illam ad supremum cultum omnino determinat. Quarto, cum multæ sint in Cyrillo et aliis Patribus sententiæ, quæ rem vam et eamdem diversis modis confirment et eauntient; nempe alibi dicit Christi corpus et san guinem citra dubitationem ullam et repugnante licet sensuum testimonio credi debere; alibi pa- Bempla, ea ad rem præsentem inutilia, nec ulla ra nem et vinum in Christi corpus et sanguinem conversa esse; alibi, Christum regem a nobis sus cipi, et idcirco adorari debere, etc. Albertinus singulis illis testimoniis similia opponit quæ meta phorice sumi debeant, sed ex diversis argumentis petita; cum eam metaphoricarum locutionum in et eodem argumento continuationem reperire non potuisset. Sic ad primam respondet, ut panis et vinum eucharistica dicuntur corpus Christi, ita pauperes a Patribus dici ipsum esse Christum, Christum esse petram. Ad secundam, Patribus fami fare esse imo et Scripturæ ut dicant carnales ho mines in bestias transmutari. Ad tertiam, Evange lium, templa, etc., adorari dici. Sed tria illa sen tentiarum genera, quæ cum multis aliis uni Eu charistiæ tribuuntur, uni pariter ex propositis a se exemplis accommodata probet; ostendat dictum vel ab eodem Patre vel etiam a diversis Patribus, pau peres ita ipsum Christum esse, ut id ipsa Christi affirmatione pronuntiatum nemini liceat in dubium revocare, ac 'dicere pauperes non esse Christum licet sensibus videantur distincti a Christo homi nes, in Christum ipsum, animam, corpus, et divi nitatem ejus divina omnipotentia cui naturæ obe funt mutatos esse; in domum pro Christo reci piendos, et debita Christo adoratione ac cultu pro sequendos. Idem dicas de altera sententia quod ho transmutentur in bestias: impudici, verbi gratia, in equos, iracundi in leones, deque simili bes quas protuli. Nec vero sufficeret ut ad totidem Cyrilli sententias, totidem in eodem argumento opponeret metaphoricas locutiones: ad alias quo que Patrum de Eucharistia enuntiationes, alias quoque iis in eodem argumento [CCX] responden tes ipsum objicere oporteret. Cum Patres permulti dicant, verbi gratia, eucharistiam non esse figu ram corporis Christi vel antitypum solummodo, sed corpus ipsum; similes afferat eorum senten tias, qui negent pauperes esse figuras, imagines, repræsentationes quasdam Christi, locum ejus nobis inso absente tenentes: affirmentque ipsos vere esse Christum. Quis enim nesciat aliam esse vin sen Kentiarum multarum quæ diversis modis rem eam 73. Tertia hæc erit observatio: quæcunque cu mulat Albertinus metaphoricarum locutionum ex tione possunt cum Eucharistia comparari. Eæ nempe ne ad litteram sumerentur ab auditoribus, vetabat vel rei ipsius absurditas et impossibilitas perspicua, vel Ecclesiæ fides et doctrina in audito rum animis præsens, et earum locutionum sensum dirigens: quæ cum ad litteram sumptæ sunt, con tinuo reclamatum est et rejecta falsa figuratæ sen tentiæ interpretatio. Exempla afferamus. Quanta cunque vi orator Christianus in pauperibus Chri stum ipsum suscipi declamet, et quamvis multis modis illam sententiam ornet et verset: quantum cunque intonet iracundos homines leones esse; rapaces, lupos; impudicos, equos in feminam in sanientes; hæcque omnia ex Scripturis confirmet quamvis homines justos in baptismo angelos effici, imo et deificari dicat: nemo adeo imprudens futu rus est, ut hæc omnia ad rigorem litteræ interpre tetur. Idem dicito de istis quoque locutionibus Christum olim in omni sacrificio veteris legis ma ctatum, in typo manna Patribus exhibitum, addere poterat istas, eum in Abel occisum, in Isaac sacri ficatum, in Joseph a Judæis venditum? quomodo enim hæc ad litteram passus crederetur qui non dum corpus habebat? aquas baptismales Christi sanguine rubras esse; hujus enim propositionis judices sensus qui contrarium renuntiant. Alias propositiones fides Ecclesiæ et doctrina animo præ concepta vetabat sumi ut sonant; nempe homine in resurrectione in angelos-transmutatum iri; cor pus in spiritualem et ætheream, imo in animæ substantiam evasurum, et divinum efficiendum esse; carnem et sanguinem non amplius futura; carnem Christi in divinitatem mutatam; corpus ejus divi nis qualitatibus donatum; Deum in hominem mutatum: hæc enim omnia pie et innocue dice bantur, dirigente intelligentiam fide, a populis recte audita et intellecta. Cum autem hæc omnia hæ retici proximo et obvio ac litterali sensu intelli genda [CCXI] affirmavere, continuo reprehensi et ab Ecclesia ejecti. Jam ut integra sit inter has sen tentias, et quas cum illis confert Albertinus com paratio; ostendat vel adeo insana et absurda esse nostra de reali præsentia et transsubstantiatione

dogmata, ut cum ea a Patribus in speciem proponi tiones [CCXII] ad litteram intellexere: eaque re et asseri viderentur, nemini venire possent in men tem vel statim atque deprehensum est nonnullos exteriori sententiarum sono deceptos, eas ad litte ram de nostris dogmatibus intellexisse, redargutos et pro hæreticis habitos fuisse. Ne prius dicat Albertinus, obstat ille, ſatente ipso, jam ab octo sæculis Latinæ Ecclesiæ in Patrum verbis ad eum modum intelligendis consensus: obstat Orientalium quoque Ecclesiarum omnium præsens saltem suffra gium disertis earum testimoniis comprobatum: ne quid dicam de anteactis temporibus, cum non mi mus disertis monumentis perpetuam hanc earum fuisse tidem evidentissime demonstratum sit; tam multa hominum millia qui insaniæ accuset, is ipse suam insaniam proditurus sit. Non impediebat realis præsentiæ et transsubstantiationis impossibi litas ne crederetur, cum possibilem ipsi adversarii u!tro fateantur: neque si possibilem negent, borum judicium norma cæterorum fuit, qui Deo nihil impossibile arbitrentur. Restat ut probet Albertinus ab Ecclesia reprebensos et hæreticorum numero babitos, qui primi realis præsentiæ et transsub stantiationis dogmata asserere sunt deprehensi quemadmodum damnati, qui metaphoricas quas recenset Patrum locutiones ad litteram sumpsere. At contra prorsus evenit: sæculis fere omnibus, qui præsentiam Christi in Eucharistia ad figuram so lum restrinxere, aut hujus opinionis suspicione aflati solummodo; diligenter emendati, vel in Læreticorum numero habiti. Quarto jam sæculo, qua de ætate tractamus, Theodorus Heracliotes, catena in Matth., ad cap. xxvi, ỷ 26, pag. 340, et Macarius Magnes, in fragmento Græce a Turriano in lib. v Clementin., et Latine a Coccio, tom. II, pag. 607, edito, hanc opinionem rejecerunt. Quinto sæculo, Theodorus Mopsuest., catena citatæ pag. 530; Patres scetiotæ hunc in monacho quodam per simplicitatem incredulo errorem, impetrato etiam miraculo emendarunt; apud Coteler., tom. I Mo num., in apophthegmatis abbatis Danielis, n. 7, pag. 421, et apud Rosweid., lib v Vit. PP., cap. 18, num. 3. Sexto, Leontius, lib. 1 De Nestorianorum impietate in occulto tradita, hanc in eis senten tiam condemnabat. Septimo, Anastasius Sinaita eam, etiam sub nomine Caianitæ gravissime pro pulsat et rejicit. Octavo, Damascenus, lib. iv De orthod. fide, cap. 14; concilium Nicænum, an. 787, act. 6 Elias Cretensis, in orat. 1 S. Greg. a Naz., not. 161, p. 200, 201. Nono, Nicephorus, in Antir rhetico 2, Theodorus Studita, Antirrhet. 1, Lont. Iconoclast. num. 10, Paschas. Ratbertus, etc. Se quentibus demum cum Græca tum Latina Ecclesia eos, qui figuram corporis Christi solummodo in Eucharistia agnoscerent, tanquam in gravissimo errore versantes pro hæreticis habuit. Idem ergo judicare debemus de iis qui litterales Patrum de Eucharistia sententias ad figuram detorsere ac de iis qui metaphoricas Patrum de aliis rebus locu gula quid ad litteram, quid sensu metaphorico in telligendum sit planissime designat, ac proinde æqua non est Albertini inter res adeo disparatas comparatio. Afferuntur ex Cyrillo argumenta, quibus realis Christi in Eucharistia præsentia et transsubstan tiatio comprobantur; el a cavillis Albertini libe rantur. Primum et secundum argumentum. 75. Possent ad refellendum Albertinum suffi cere, quas modo huic disputationi præfixi observa tiones. Sed ipsa catholica doctrina jam ex Cyrilli verbis ac sententiis diligentius excussis asserenda, et ab impetu adversariorum defendenda. Id diver sis argumentis ex ordine præstabo. Sumitur ab his catechesis 23 verbis, quibus post prælectam ex Apostolo I Cor. x1, 25 et seqq. sectionem, sic orationem ingreditur: Vel hæc sola beati Pauli institutio abunde sufficiens est, ut certam vobis de divinis mysteriis fidem faciat quibus di gni habiti, concorporei et consangues Christi fecti estis. Ille enim modo clamabat: quod in ea nocte qua tradebatur Dominus noster Jesus Christus, sumplo pane el gratiis actis, fregit et dedit discipulis suis dicens: Accipite, manducate, hoc est corpus meum. Et sumpto calice ac gratiis actis, dixit: Accipite, bibite, hic est sanguis meus. Cum igitur ipse pro nuntiaverit et dixerit de pane: Hoc meum est corpus, quis audebit deinceps ambigere? et cum ipse asseve raverit et dixerit, Hic (vel hoc) meus est sanguis, quis unquam dubitaverit, aiens non esse ejus san guinem? Commentario nostro tam perspicua verba non indigent: sed refellendus adversariorum com mentarius. Primo, abunde sufficiens Cyrillo visa est Pauli de Eucharistia institutio, quæ in Calviniana sententia specie verborum fallit, ac præcipuo capite deficitur. Deest enim apud Paulum interpretatio necessaria illius modi quo Eucharistia dicitur cor pus et sanguis Christi, sacramento nimirum ac fi gura, et virtute atque efficacia. Necessaria plane in terpretatio, ne primo ac simplici verborum sensu, et congeminata inculcataque in consequenti Pauli contextu corporis et sanguinis Christi mentione in errorem adducamur: necessaria, inquam, cum hujus interpretationis defectu, in realis præsentia ac transsubstantiationis sententiam Christiani pene omnes iis Pauli verbis adducti sint. At eam Cyrillus interpretationem necessariam non judicavit, qui contrariam plane toto virium conatu urget et incul cat. Secundo namque ait, divinis mysteriis digna los, concorporeos et consangues Christi factos nos esse. Quod iterum repetit n. 3: In figura panis da tur tibi corpus et in figura vini datur tibi sanguis, ut cum sumpseris corpus et sanguinem Christi, con corporeus et consanguis ipsi efficiaris. Duobus modis ex Patrum doctrina unum corpus cum Christo eflicimur pro ratione duplicis corporis Christi. Per baptismum enim, etiam a sacra communione se

corpus meuin, › sensum ejus verborum hunc esse, pum corporis et sanguinis Christi, panem et vinum Ilic panis est corpus meum. Omisso Augustini testi monio nihil ad rem nostram pertinente, quodque id unum probat de quo nulla controversia est, signis rerum suarum nomina imponi posse, sive illa res suas contineant, sive excludant; nam utriusque generis in eo loco exempla commemorat Augusti nus: quod ex Cyrillo objicitur, leve est; panis quanquam mutatus in corpus Christi, propter spe ciem externam quam gerit, pristinum quem depo suit statum, et effectus sensibiles quos parit, ab ipsis etiam Catholicis in publicis Ecclesiæ preci bus, in ipso sacrosancti sacramenti officio, adhuc panis appellatur: Panis angelicus fit panis homi num, etc., priorem ob causam angeli in Scripturis homines vel juvenes appellantur: propter secun dam [CCXV] aqua jam in vinum mutata, cum a ministris hausta est architriclino offerenda, adhuc vocatur aqua, Joan. 11, 9. Ministri autem sciebant qui hauserant aquam; Exod. vii, 12, virgæ Aaronis et maleficiorum in serpentes versæ, adhuc virgæ appellantur, ut et vers 21 et 24, aqua fluminis a Moyse in sanguinem versa, aquæ fluminis appella tionem retinet; et collegium apostolorum post Judæ casum, duodecim adhuc ab evangelista et Cy rillo ipso vocatur: propter tertiam omne esculenti genus panis nomine in Scriptura censetur. Propter tres illas causas conjunctas eucharistia panis ap pellationem retinet; et insuper verus est animæ panis. Si autem ex Cyrillo quæras, panisne ob pristinum nomen retentum, post consecrationem adhuc sit panis? respondebit tibi his verbis cat. 22, n. 6: Ne tanquam nudis et commanibus elemen tis pani et vino (eucharisticis) attende; sunt enim corpus et sanguis Christi secundum Domini assevera tionem, ne judices rem ex gustu. Quod si dixeris, accessione figuræ et virtutis, retenta priora natura, corpus Christi et sanguinem vocari: audies eum cat. 23, num. 7, ea Spiritus sancti illapsu transmu tala esse. 76. Sed explodendum jam illud figuræ et effica ciæ separatarum commentum. Illud ultro concedi mus, quod et doctrinæ eucharisticæ pars est, Eu charistiam esse corporis Christi, non solum natu ralis, verum etiam mystici figuram. Cyrillus ipse cat. 23, n. 20, Eucharistiam vocal antitypum corpo ris et sanguinis Christi. Figuram esse ab ipso cor pore separatam, hoc vero probandum fuisset. Ostendat Albertinus horum alterutrum; aut nullam Cyrillo figuram cognitam esse, nisi quæ rem suam excluderet; aut a figura corporis ipsum corpus se paratum esse. Primum plane contrarium Cyrillo, qui aquam baptismalem agnoscit internæ munda tionis figuram; sanctum chrisma, antitypum Spiri tus sancti in eo per suam divinitatem præsentis. Probandum ergo Eucharistiam Cyrillo teste figuram et signum absentis corporis Christi. Sed contra rium jam multis modis a nobis jam demonstrabi tur; et in ipso loco, quo Eucharistiam vocal antity esse negat. Venio ad efficaciam. Quam agnovit Cy rillus in Eucharistia efficaciam, ea ita præsentem corpore Christum supponit, ut sine hac præsentia nulla sit. 4 Enim ait cat. 22, n. 3, per eam nos fleri Christo concorporeos et consangues, quod nisi corporum contactu effici non potest. Vid. sup. n. 73; 2° Christiferos effici, non spiritu Christi in nobis gestato, sed distributo in membra nostra corpore ejus et sanguine, ibid. prius esse potest sine præ sentia corporis, alterum nullo modo; 3° Fieri divinæ naturæ consortes, Ibid. quod non de sola voluntatis et affectuum, sed de naturali unitate intelligunt Pa tres; cum carnem in nobis recipimus a verbo by postatice, et a tota Trinitate propter circuminses sionem, inhabitatam; 4° docet num. 5, pane cœ lesti animanı simul et corpus sanctificari, panem nempe corpus Christi, corpori nostro sanctificando attribui verbum divinum animæ uti naturalem cibum. Adest igitur pani eucharistico verbum, ipsi bypostatice [CCXVI] conjunctum; 5° panem eu charisticum eo sensu substantialem dici ait, quod ad substantiam animæ ordinatus ac destinatus sit in omnem nostri compagem distribui ad animæ et corporis utilitatem. Non hic, ut in baptismate aquam quæ corpus abluit, et spiritum qui animam obsignat cat. 3, n. 4, vel ut in chrismate unguen tum quo corpus illinitur, et spiritum qui animam sanctificat, cat. 21, n. 3, ita panem qui corpus alat, et gratiam spiritualem qua mens pascatur, distinguit: sed panem eumdem, rem prorsus eam dem quæ corpus sanctificat, animam quoque adju vare tradit. Id uni corpori Christí proprium, quod in se habet unde ad utrumque perveniat. Nec enim, ut ad proposita exempla redeam, vel aqua vel chrisma ad animam pertingunt: horum effectus, in contactu et perfusione corporis absolvitur; velut in Eucharistia, si panis materialis esset, hujus ef fectus in nutritione corporis finiretur, adjuncta virtute sola ad animam pertingente; 6° Euchari stiam in sacrificium oblatam, Christum mactatum, victimam in altari jacentem, a nobis pro peccatis nostris quasi gratum Deo munus præsentatam, Deum demereri ac propitiare sive pro vivis sive pro defunctis ait cat. 3, n. 8, 9, 10. At totam in propitiando Deo Christi virtutem in conjuncta divinitate residere docet, cat. 13, num. 2, 3, 20. 33. Victima igitur in altari jacens Deus est inhu manatus, cui uni tribui possunt effectus ei victi mæ assignati. Plura ex aliorum Patrum dictis ad jicere possem; sed Cyrillo continebitur hæc dispu tatio. 77. Logicum deinde agit Albertinus, (sed hui quam imperitum et imprudentem, qui omnem hu manæ orationis ac sermonis consuetudinem perver sum eat!) et duo hæc bimembria ratiocinia propo nit. Cum Cyrillus dicit Dominum affirmasse de pane hoc est corpus meum; vel his verbis, ut Ca tholici sentiunt, ejus consecrationem peractam essa

censebat; vel jam ante per gratiarum actionem a nunc quidem panis est, sed absoluta meæ proposi Christo consecratum arbitrabatur. Secundam autem sententiam Cyrillum sectatum putat, de quo c. 12, infra. Primam autem cum Ecclesiæ catholicæ fideni esse supponit, fallitur; de verbis enim quibus con secratio peragitur, nihil dum ex fide decretum. Ait ergo: si primam sententiam sequebatur, prono men hoc propositionis subjectum ante peractam consecrationem pronuntiatum supponit pro pane materiali et non consecrato: quæ barbara et scho lastica locutio idem sonat ac significat panem ma terialem et non consecratum. Sensus ergo proposi tionis Christi a Cyrillo intellectus est, Panis mate rialis est corpus meum: quæ propositio Catholicis falsa, adversariorum opinione vera est, supponendo tantum sacramento et virtute. Ita enim argumentum informatur. Id Christus affirmavit corpus suum, quod declarabatur per pronomen hoc. Id pronomen significabat cum pronuntiaretur panem materialein. Affirmavit ergo Christus corpus suum de pane ma teriali (poterat brevius argutari: hoc significat pa nem non consecratum, ergo propositio Christi est Panis non consecratus est corpus meum). Si alteranı œculus est sententiam, intelligit Cyrillus Dominum corpus suum affirmasse de pane, quem Paulus ait Bum [CCXVII] accepisse, gratiisque actis fregisse atqui panem materialem sumpserat Christus, non corpus suuin; nec suum corpus fregerat, sed panem. Ergo de pane materiali, ex Cyrilli sententia affir mavit Christus, quod esset corpus suum. Quærit iterum a nobis, Cyrillusne intellexerit Christum corpus suum prædicasse de figura externa panis, sive de accidentibus; an de substantia panis cœ estis, id est de proprio corpore suo? si prius, fal sum accidentia esse corpus Christi. Si alterum, tantologica et inepta propositio est cujus hic sensus, bec corpus meum est corpus meum. Ridiculo melius quam acri secabitur male implicata difficultas, quæ omnem demonstrativarum propositionum ac deli nitionum usum subvertit. Si quis Tobiam junio rem de Raphaele comite admonuisset, hoc, vel hic (nihil interest), est angelus: quæro num angelum prædicasset de specie externa hominis a Raphaele ascumpta, an de ipso angelo? si prius, falsum eternam hominis speciem angelum esse, si poste rius, propositio est tautologica, hic angelus est an gelus. 78. Ad hæc omnia Albertini argumenta unum re spondeo: Cyrillum cum aliis hominibus in proposi tione Christi, hoc est corpus meum, pronomen hoc non intellexisse neque de pane non consecrato distincte; neque de accidentibus distincte, neque de ipso Christi corpore distincte; sed-generatim et confuse de re sensibus subjecta, quam Christus manibus tenebat, et offerebat apostolis, quæque statum mu tans, alio tempore panis, alio corpus Christi fuit; “que hunc sibi sacræ propositionis sensum effor mavit si consecrationem ipsis verbis hoc est, etc., factam putabat; hoc, ea res quam manibus gesto tionis enuntiatione, sui demutatione jam est corpus meum. Si consecrationem jain ante verborum pro nuntiationem factam arbitrabatur: hoc quod paulo ante panis erat, nunc est corpus meum, ex pane in illud corpus mutatum. Facile est jam hæc propo sitis argumentis applicare. Ad primum id Christus affirmavit corpus suum, quod declarabatur per pronomen hoc significatione permanente et fixa, concedo significatione transeunte et post finem propositionis abolenda, nego. Sed et pronomen hoc declarabat cum pronuntiaretur panem materialem, significatione transeunte et abolenda, conceditur; fixa et permanente, negatur: adeoque negatur consequentia. Ad secundum. Id Christus suum cor puş affirmavit, quod sumpsit et fregit, et interim mutationem passum est, conc. quod sumpsit et fre git, nec ullam postea mutationem subiit, negatur. Atqui Christus panem materialem sumpsit, qui postea mutationem passus est, conc. qui nullam mutationem subiit, neg., et negatur consequen tia. Ni ita respondeatur, possumus in omues sive miras sive naturales rerum mutationes cavillari. Sic cavillabor in miraculum virgæ Aaronis in ser pentem mutatæ, quæ serpentes ex virgis Ægyptio, rum magorum factos, vel, si cui placet, earum loco furtim suppositos devoravit; Exod. vII, 9, 12. Ad exemplum Albertini argutans: id devoravit virgas magorum quod tenens manu projecit Aaron sed virgam [CCXVIII] amygdalinam ex concessis, non serpentem tenebat manu et projecit Aaron ergo virga amygdalina et non serpens verus virgas magorum devoravit. Cavillabor et in proposkionem Christi, Matth. x1, 5: Cæci vident, claudi ambulant, surdi audiunt, mortui resurgunt: neque enim cæci viderunt; sed qui ante cæci, sani oculis facti, etc. Ad tertium, tametsi hoc in propositione Christi non designet distincte accidentia, quia tamen de si gno corporis Christi ipsum potest corpus affirmari; ita respondeo: Non potest verum Christi corpus affirmari de eo quod significat rem quæ Christi corpus minime sit distinguo, quæ nec sit, nec significet ac contineat, concedo; quæ non sit ipsa Christi corpus, illud tamen significet; nego. Atqui hoc significat accidentia quæ Christi corpus revera non sunt, sed tamen significent et contineant, con cedo; quæ Christi corpus nec sint, nec significent ac contineant, nego; sufficit quippe ut res aliqua signum sit alterius, ut hæc de illa affirmari possit. Nec repugnabit Albertinus, qui suo illo argumento totam Calvinianam hypothesim evertit imprudens. Ad eumdem enim modum adversus ipsum arguere licet. Non potest affirmari corpus Christi de co quod minime Christi corpus sit. Hanc propositio nem supponit ejus argumentatio. Sed signum cor poris Christi ejusdem exclusivum, qualis apud eos est panis eucharisticus, non est corpus Christi non potest igitur de pane eucharistico, nudo Christi corporis signo, Christi corpus affirmari. Non effu

Patres eodem transmutationis vocabulo passim ctantur in rebus, quas non substantia, sed sola qualitate mutari certum est. Sic aiunt spirituales bomines in angelos transmutari, carnales in bel luas, etc., multaque generis ejusdem testimonia cumulat. Secundo autem, quod Cyrillus res duas comparet, non idcirco æquam et ad amussim exactam comparationem dici oportere, cum ipse res dissen taneas secum contendere soleat: et alioqui illa ipsa ɔquæ in vinum conversio, ab Ambrosio sermone 19, qui Ambrosii non est, cum resurrectione car nis, ab Augustino cum mutatione corporis terre stris in corpus gloriosum in beata immortalitate. Respondeo, nos omne præsidium in nudo et solo transmutationis vocabulo, atque in nuda et sola comparatione Eucharistiæ cum aquæ in vinum con versione non reponere. Sed ut vocem transmuta ixxis obvio et naturali sensu sumamus, similli Masque mutationis a Cyrillo comparatas credamus, duabus causis adduci: prima, quod nihil nos cogit a litterali sensu, et adæquata comparationis intelli gentia recedere; secunda, quod contra adjuncta omnia quæ antecedunt et subsequuntur, quæque vel apud Cyrillum alibi, vel apud alios Patres Cyrilli doctrinæ similia legimus, verba ejus ad substan tialis mutationis sensum omnino determinent, et accidentalem solum mutationem excludant. Testi moniorum quæ Albertinus adducit, ut mutationis vocabulum rebus solo accidente mutatis accommo dari probet, examen non instituo, tantum res om nino disparatas ab eo comparatas esse moneo: eam que disparitatem superiori capite in observationi bus n et 111, n. 72 et 73, abunde demonstravi; ut verbum amplius addere necesse nihil sit. Liceat tamen ad specimen advertere, ipsum abuti Augustini testimonio, contr. Adimant., cap. 12, [CCXXI] in quo ait: Cum induerit homo incorruptio nem et immortalitatem, jam non caro et sanguis erit, sed in corpus cœleste mutabitur; supponit Alberti bus Augustinum voces caro el sanguis, de naturali carne et sanguine intelligere, quæ idcirco mutata dicat, quia cœlestibus qualitatibus aucta. Fallitur. Alludit perspicue Augustinus ad verba Apostoli, 1 Cor. xv, 50, Caro et sanguis regnum Dei non pos sidebunt: quæ ait non significare carnem secundum substantiam, sed corruptionem et mortalitatem car nis et sanguinis; ejusque propositionis sensus est, erruptionem carnis et sanguinis, quæ revera sui abolitione mutabitur, in Dei regno non futuram. Vid. epist. 205, n. 15 et 16. Cum etiam in meta phoricæ mutationis exemplum adducit adversarius tationem certum colligi non posse: quoniam; moniis patere. Nulla poterat ad catholicam fidem confirmandam efficaciora producere; mirum si ever teriut. Primum est ex cat. 23, num. 7, Deum be nignum exoramus ut emittal Spiritum sanctum super dona proposita: ut faciat panem quidem corpus Christi, vinum vero sanguinem Christi, omnino enim quidquid attigerit Spiritus sanctus, id sanctificatum et transmutatum est. Falso affirmaret Cyrillus quid quid attingit Spiritus, id substantialiter immutari; nam et aquam baptismalem et chrisma sacrum quæ attingit, substantialiter mutari consequeretur. Solam ergo qualitatis in hoc loco mutationem signi ficat. Respondeo generalem sententiam omnino enim, etc., per causalem particulam enim superiori bus verbis conjunctam a Cyrillo allegari ad proban dum recte Spiritum sanctum ad consecrationem et mutationem elementorum invocari, eaque revera ejus superventu sanctificata et transmutata esse; quoniam quidquid ille attigerit, ejus virtute conti nuo sanctificatum et transmutatum sit. Sed opera tionis sancti Spiritus qualitas et ratio ab prece et postulatione Ecclesiæ determinatur; qualem illa postulat transmutationem, talem ille efficit; acci dentalem in aqua et oleo, quoniam non petit Ec clesia ut fiant aliud ab eo quod sunt; substantialem in Eucharistia, cum petat Ecclesia ut Spiritus sanctus faciat panem corpus Christi, et vinum san guinem Christi; quod pants et vinum fieri et esse non possunt sine suæ naturæ demutatione. Alte rum testimonium ab Albertino sumitur ex his duo bus locis. Cat. 19, n. 7, Quemadmodum panis et vinum Eucharistiæ ante sanctam adorandæ Trinita tis invocationem nudus panis et vinum erat; invo cutione autem peracta panis fit corpus Christi, vinu vero sanguis Christi: ita et hujusmodi esculenta (cibi idolis immolati) ad pompam Satana pertinentia, cum ex natura sua nuda et communia sint, invoca tione dæmonum profana et contaminata redduntur; el cat. 21, n. 3, de sacro chrismate, Sicut panis Eucharistiæ post invocationem sancti Spiritus non est communis panis, sed corpus Christi: ita et sanctum istud unquentum, [CCXXII] non amplius nudum, ne que, si quis ita appellare malit, commune unguentum est post invocationem; sed Christi donarium, et Spiritus sancti, præsentia divinitatis ejus, efficiens factum. Sicque argumentatur post Rivetum: Talis est Eucharistiæ mutatio, qualis ciborum idolis im molatorum, et sacri unguenti. Hæc nova tantum qualitatis accessione mutata. Nihil igitur amplius in Eucharistia. Quod Albertinus ad objectam sibi aquæ in vinum ad nuptias conversæ, et vini in Eucharistia in sanguinem transmutati comparatio nem respondit; per eum liceat nobis quoque hic respondere, non esse institutam a Cyrillo rerum plane similium et gemellarum comparationem. (Nec diffiteri potest Albertinus, cum in cibis immolatis Cyrillus invocatorum dæmonum præsentiam cat. 22, num. 7, et in chrismate divinitatis Spiritus sancti per illud figurati præsentiam admittat; Albertinus quæ in corporum resurrectione fit, ludificatur nulla enim magis substantialis mutatio, quam ea que resoluti corporis, et varia suarum partium sorte in omne corporis genus transmutati, in huma nam formanı redintegratione fiet. 81. Reponit 2ª solam a Cyrillo qualitatis muta Lionem in Eucharistia agnosci, tribus ejusdem testi

menta esse negat, ut aliam prorsus naturam secun- res sensibus subjecta aliud est ab eo quod esse vi dum Domini asseverationem, nempe corpus et eu charistiam Christi esse affirmet. Tertio, asserit cucharistiam non esse quod suggerit sensus; quod oculis et gustui videtur esse: sed illud, quod dubium ex contraria sensuum rénuntiatione [CCXXVIII] videtur. Quod suggerit sensus, quod gustui sapit et videtur oculis, est, eucharistiam panem esse ma terialem ac vinum: hoc igitur non est. Id de quo dubitare facit sensuum testimonium, illud est, sit ne corpus et sanguis Christi. Hæc enim apud Cy rillum catechesis hujus n. 1, dubitantium oratio, non esse Christi corpus et sanguinem: hoc igitur eucharistia. 87. Cum Albertino paucis absolvam. Ait ille að secundum Cyrilli testimonium in argumento lauda tum, cum duo sint in eucharistia, alterum sub stantia panis et vini eucharistici, alterum sacra mentalis eorum ratio quæ in significatione consi stit nullo modo circa priorem partem Cyrillum velle sensuum testimonium recusari, sed tantum circa posteriorem; quæ cum sit præter et supra testimonium sensuum qui ad eam non perveniant, recte monet in hac parte rem non esse judicandam ex sensuum testimonio. Suam hanc responsionem munit similibus, ut quidem putat, Cyrillianæ sententiæ Patrum testimoniis, qui aiunt baptismi sacramentum non oculis æstimandum esse sed mente, magis attendendum ad id quod in eo non videtur, quam ad id quod videtur, etc. Hebetes nos patat Albertinus, cum persuadere vult Cyrillum sensuum testimonium non recusare circa partem eucharistiæ visibilem? ea præcise res est de qua negat sensus audiendos. Pars illa Albertino est panis et vinum materiale. Atqui hoc ipsum est quod Cyrillus eucharistiam existimandam esse ne gat, licet ita sensibus videatur. Ubi apud illum vel levissima panis et vini visibilis, et illis superad ditæ figuræ et efficaciæ invisibilis significatio? deerantne illi verba quibus rem necessariam ac præcipuam pure ac diserte exprimeret? aut tam alienam naturalis verborum suorum sensus inter pretationem rudibus candidatis subjungendam re linquebat? ex tam multis quæ Albertinus cumulat Patrum de baptismo sententiis, quas cum Cyrilliana contendit, estne una in qua illi negent aquam ba‍ ptismalem aquam esse; cumque sensibus videatur aqua naturalis, hos tamen non audiendos confir ment; sed ex fidei testimonio longe certiori ere dendum esse, quod videtur aqua gratiam esse invi sibilem, in quam, sicut olim in vinum, ipsa eccle siastica prece transmutata sit? non distinxit Alber tinus duo dissimillima rerum genera: unum in quo est aliquid præter et supra sensuum testimonium; alterum quod est contra idem sensuum testimo nium. Primum est cum præter rem subjectam sen sibus aliquid aliud est quod sensum fugit et supe rat. Sic in baptismo et chrismate, præter aquam et unguellum, ɔdest Spiritus sanctus. Alterum cum detur. Sic oricalchum non est aurum, quod hujus modi rerum imperitis videtur, sed alia species. Angelus externa hominis specie contextus, homo non est, tametsi nescienti ita videatur, sed ange lus: sua cuique rerum generi enuntiando peculia ris convenit ratio. In primo genere non negatur audiendum esse sensuum testimonium; sed tan tum nihil supra audiendum; ut nihil in re esse affirmetur nisi quod eorum testimonio contineatur; in secundo negatur plane [CCXXIX] sensui creden dum esse, et removetur a re quod ejus testimonio continetur. Permutari non possunt utriusque generis enuntiationes sicut enim de angelo in hominis specie conspicuo dici non potest, præter naturam hominis esse in eo naturam angelicam; ita de ho mine, quia præter visibile corpus animam habeat in visibilem, dici non potest eum non esse corporeum, quamvis ita sensui videatur. Comparet quisque lo cutiones ab Albertino cum Cyrillianis comparatas illas reperiet ad primum genus, has ad posterius pertinere. Notandum vero rebus primo genere con tentis non difficile ab hominibus, ac præsertim Christianis, accommodari fidem; præterquam enim quod sensus non reluctantur, norunt multa esse sive in natura sive in religione, quæ sensuum saga citatem effugiant et superent. Nec revera Cyrillus multum laboravit, ut auditoribus persuaderet aquæ baptismali et sacro chrismati adesse vim sancti Spiritus invisibilem. At in altero genere, cum sen suum testimonium rei affirmatæ contrarium sit, dubitationem maximam patimur; neque enim id quod videmus facile nobis persuadere possumus aliud esse ab eo quod videmus. Certa oportet ad sint et superiora sensibus in contrarium docu menta. Hinc Cyrillus tota catechesi rem proposi tam confirmat et inculcat; et ex Dei testimonio, ejusque omnipotentia dubitationem omnem ab au ditorum animis amoliri contendit. 88. Ad tertium Cyrilli testimonium in argumento commemoratum, duo respondet adversarius: 4° ver ba, ó pzivóµɛvos &pros, qui videtur panis, nca significare, qui apparet et existimatur panis, sed panis visibilis; ac multa congerit verbi palvɛoðaɩ eo dem sensu accepti exempla. Possem et multo plura alterius ejusdem verbi significationis, pro eo quod apparet et existimatur proferre, cum duplex sit hujus vocabuli potestas et significatio. Sed aliam in hoc loco, præter eam quam ei attribuimus ha bere non potest: nisi hæc ridicula Cyrillo affinga tur oratio, panis visibilis et materialis panis non est, tametsi sensibus ita videatur. At supponendum, inquit, panis communis non est. Ostendat unam apud omnes auctores sententiam, in qua suppona tur in simili loco, quod erat exprimendum. Ad hoc exemplum, verbi gratia, quod videbitur corpus in resurrectione, non erit corpus, licet sensibus ita videatur ut vox carnale et terrestre neque in ipsa propositione neque in adjunctis exprimatur. Se

cundo, ne illa Cyrilli verba panis non est, et vinum pus et sanguinem Christi? per verbum autem, Amen, non est, verum panem et verum vinum ab euchari stia excludere fateatur; multa producit Patrum loca ad metaphoram intelligenda, quibus de re negatur id quod ipsa res est; cumque substantia negari vi deatur, sola negatur qualitas; uti quod dicunt: Aurum non sinit homines esse homines, sed aut feras el dœ mones reddit. Ira hominem non concedit hominem esse. Baptismi virtus non sinit homines esse homines, sed angelos pro hominibus facit. Quando homo tem perans est, caro non amplius caro est, sed caro in spiritum mutata est. Corpus regenerati fit caro cru cifixi. Postremum hunc locum ex metaphoricis lo cutionibus excipio; nihil enim aliud significat quam corpoream baptizati, post [CCXXX] sacram com munionem, cum Christo conjunctionem. In cæteris autem, ut perfectam habeant cum Cyrilliana simi litudinem, deest verbum illud Cyrillianum, licet sensus aliter renuntient. Desunt adjuncta omnia quibus Cyrilliana propositio, panis qui videtur panis non est, tamen gustu sentiatur, etc., ad veram pa nis et vini exclusionem determinatur. Alioqui illa rum locutionum cum Cyrilliana dissimilitudinem satis in observationibus 1 et 2 capitis 9 ape ruimus. 89. His continetur cat. 23 verbis, num. 21 Adiens ad altare, ne expansis manuum volis, neque disjunctis digitis accede; sed sinistram velut thronum subjiciens dexteræ, utpote Regem suscepturæ; et con cava manu suscipe corpus Christi, respondens, Amex. Postquam autem caute oculos tuos contactu sanchi corporis sanctificaveris, illud percipe, advigilans ne quid ex eo tibi depereat: quod enim intercidere pa tieris, id tibi tanquam ex propriis membris deminu tum puta... quod est auro ac gemmis longe pretio sius. Num. 23: Tum vero post communionem corpo ris Christi, accede et ad sanguinis poculum: non extendens manus, sed pronus et adorationis ac vene rationis in modum, dicens, Amen; sanctificeris ex sanguine Christi quoque sumens. Et cum adhuc ad hæret labiis tuis ex eo mador, manibus attingens, et oculos, el frontem, et reliquos sensus sanctifica. Non immoror in frequenti et ad singulas pene lineas repetitione corporis et sanguinis Christi, nulla un quam figuræ et efficaciæ mentione facta; primum observo panem eucharisticum, qui Christi corpus dicitur, Regem Christum appellari; cui tanquam vero regi thronum præparari deceat. Magnifica sane de particula panis, nuda Christi figura, locutio. Christus aliter quam corpore per fidem animo sus cipi potest, fateor: in manu autem quomodo nisi per corpus suum? 2° illud Amen ad sumptionem utriusque speciei, responsionem esse communican tis ad antiquam et simplicissimam administrandæ communionis formulam, corpus Christi, sanguis Christi. Quid illa formula significat, nisi, ecce cor 36 Matth. vi, 11. 37 Matth. xv, 17. quod est assensionis verbum, cat. 23, num. 18, quodque significat fiat aut verum est, prout cum voto aut cum re assentienda conjunctum est; com municans assensum præbet ministrantis sibi com munionem propositioni. Tertio, cautio illa ne quid ex sacro pane intercidat, quam in aqua baptismali, oleo, sacro chrismate, tam severe inculcatam non legimus; jacturæ ejus comparatio cum ipsorum corporis membrorum detruncatione; severæ anim adversiones Ecclesiæ, pœnitentiæque illis imposi tæ, quorum e manibus nulla aliquando culpa sua lapsa esset, aut alioqui in manibus ipsorum profa nata eucharistia; hæc, inquam, omnia plus ali quid ipsam esse, quam materialem ecclesiastica prece consecratum panem, clare demonstrant. Quarto, adorationem suscipiendo Christi sanguini et corpori præscriptam, ad Deum in eucharistia præsentem pertinere, et idcirco supremi cultus adorationem esse, dubitare non sinit ejus cum præ cedenti et [CCXXXI] consequenti doctrina conjun ctio. Quinto, ea præceptio ut Christi corpus oculis ad sanctificationem imponatur, utque collectus post sumptionem calicis ex labiis mador, fronti et reti quis sensibus admoveatur; significat sane inhæ rentem quamdam in ipsa re sanctificationem in esse, cujus virtus non in suscipientis ſide posita sit tota; quale in eucharistia efficaciæ genus solum ab adversariis admittitur. Ridiculum est cum Alber tino respondere sanguinem Christi, cum in venis ejus contineatur, nulla posse humiditate suscipien tium os et labia perfundere: nam et sanguini vere et merito tribuitur, quod speciebus suis convenit; et alioqui vini consecrati particulæ non solum san guinem Christi continent, sed ejus integrum corpus, cujus est ex sola conjunctione cum verbo ad san ctificandum corpus nostrum virtus vivifica. 90. Albertini omnes ad hoc argumentum obje ctiones occupavi. Sed prætereunda non est objectio quam cum sibi proposuisset Perronius et dissolvis set, instaurandam suscipit adversarius: eaque a nobis in sextum catholicæ doctrinæ argumentum convertitur. Petitur ex his verbis cat. 23. n. 15, ubi hanc Dominicæ orationis petitionem explicans, Panem nostrum substantialem da nobis hodie **, ait Panis iste communis, non est substantialis. Iste autem panis qui sanctus est substantialis est, quași dicas, ad substantiam animæ ordinatus et in stitutus. Hic panis non in ventrem vadit atque in secessum ejicitur 37, sed in omnem tui compagem dividitur ad animæ et corporis emolumentum. De pane eucharistico lic agi certum est, quidquid velit Albertinus, non enim spiritualis panis gratiæ iu omnem hominis compagem ac constitutionem dividi tur, ut una cum anima corpus quoque suo contactu sanctificet. Hinc duo argumenta conficio. Primo, eucharistiam non negat Cyrillus in ventrem descen

stat: aliud ad animam, nempe gratia illa quam pani suo et vino liberaliter adjungunt. Catholicum igitur dogma non Calvinianum explicat Cyrillus. Non ignoro Patres aliquando in figuratis et exor natis de baptismali aqua, chrismate, oleo sacro lo cutionibus, ista usos oratione, aquam cor abluere. animam sanctificare. At iidem cum pressius et accu ratius horum mysteriorum vim et rationem decla rant, singularum partium quibus constant fines limitesque circumscripte determinant: neque id ullus Patrum Cyrillo nostro diligentius præstitit, aquæ baptismalis effectum corporea purgatione de finiens, et spiritui cordis aspersionem ac purgatio nem reservans cat. 3, n. 4. Quod iisdem ferme Alex., et alii multi. Eodem modo loquitur cat. 17, num. 36. Et hanc solam perfusionem corporis. sine ulla gratia sancti Spiritus, attribuit iis qui ficte accedunt tum hoc loco tum procat. n.. et 4. Ostendant velim, ut dixi, sive apud Cyrillum sive apud alios, hanc duplicis partis in eucharistia dis tinctionem, qua fiat: 1° ut corpus, hoc solum ex attactu eucharistiæ consequatur, ut pane et vino materiali alatur, dum gratia ad animam perveniat, quo panis pertingere non possit; 2° ut indigne communicantes solum panem materialem et na teriale vinum degustent; nec sacri corporis pollu tis manibus et ore recepti rei fiant, atque a con demnatione Judæ proditoris ac crucifigentium Ju dæorum absolvantur. [CCXXXIII] Occupata sunt istis Albertini responsa. Una superest objectio Ri veti ex quodam testimonio catech. 12, num. 1, de sumpta, cui abunde in ipso loco satisfecimus. dere, quam in omnem nostri compagem dividi hic stantia; panis nempe materialis et vinum quo con ait, et in membra nostra sic distribui ut inde Chri stum ferentes, eidemque concorporei et consangues efficiamur, cat. 22, n. 3, corpori nimirum Christi tribuens, quod speciebus proprium; eoque sensu addere poterat cum Justino et Irenæo, ex eucha ristia sanguinem, et carnes nostras per transmu tationem nutriri, sanguinem nostrum ex Christi sanguine, et corpus nostrum ex ejus corpore au geri: quæ'uti commode et ex humana consuetudine corpori Christi tribuuntur, cum speciebus illud obtegentibus tantum conveniant; ita nisi Christus in eis contineretur, nunquam dicere licuisset. Ne gat ergo tantum Cyrillus panem eucharisticum in ventrem descendere, ut ibi communium ciborum more concoquatur et conficiatur, ac deinde in se- verbis repetunt Greg. Naz., Greg. Nyss., Cyrill. cessum eat. Quam autem sortem Christi corpus, ipsam panis eucharistici substantiam, subire negat, de speciebus non inficiatur; cum experientia con stet esse aliquid in eucharistia, quod velut cæteri cibi in stomacho digeratur, et in secessum eat alias corpus Christi in membra nos.ra distribui, et per eucharistiam consangues ipsi nos effici, affir mare non potuisset, nisi species, sub quibus occul tatur, in membra nostra ac totam compagem dis tribuerentur, cumque nostro sanguine commisce rentur. Dico [CCXXXII] ergo: panis eucharisticus, in se propria substantia consideratus, nec in ven tre digeritur nec in secessum abit: perspicuum id in doctrina catholica. At in Calviniana sententia fal sum panem eucharisticum, ipsam panis hujus sub stantiam, nec in ventre concoqui, nec in secessum ire, cum sit panis materialis; nec inficiantur ad versarii: ridiculum vero id monere de figura et eficacia huic pani adjuncta, quod nec vadat in rentrem nec in secessum ejiciatur. Non ergo panem eucharisticum Cyrillus Calvini sensu, sed secun dum Catholicorum intelligentiam accipiebat. Se cundo, panis eucharisticus sua ordinatione et insti tutione ad substantiam animæ pertinet. Substantia lis habet nomen ex Cyrillo et Patribus non paucis idem quoque non ad animæ solius, sed etiam ad corporis emolumentum, in totam humanam compa gem distribuitur. Non ut in baptismo cat. 3, n. 4, et in chrismate cat. 21, n. 3, sic in eucharistia du- ʼn persuasi erant, Spiritum sanctum cœlitus descen plicem partem distinguit Cyrillus, quarum una ad corpus solum, altera ad animam pertineat: nec ait, dum pane et vino materiali corpus alitur, gratiam eisden ex invocatione Trinitatis adjunctam, spiri tuali cībo ac pinguedine animam alere. Uni et eidem rei vtrumque effectum assignǝt; ut et corpus suo attactu sanctificet cum in omnia membra distribua tur, et animam ut proprius cibus pascat. Ea est doctrina catholica, qua Christus idem per suun corpus nostrum vivificat, vi ex conjunctione verbi ipsi insita; et per divinitatem suam animam alit et sanctificat. Contra in hypothesi Calviniana, aliud prorsus ad corpus pertinet; et hoc ipsum est con tra Cvrilli sententiam ipsa eucharistici panis sub 91. Septimum argumentum ex sinceriorum ad versariorum confessione desumi posset. Vir cl. Ernestus Grabe non minus animi candore atque honestate morum, quam eruditione orbi litterario notus, vi veritatis compulsus fassus est Cyrillum nostrum, Gregorium Nyssenum ac Joannem Dama scenum, panem ac vinum eucharistiæ in corpus et sanguinem Christi transmutari sensisse. Ita ille in suis ad Irenæum a se editum, ad lib. v, cap. 2, no tis, pag. 399 Hi, inquit (Patres quos nominavi), dentem pani non modo virtutem corporis Christi communicare, sicque eumdem ratione qualitatum mu tare; sed et divina potentia ipsam ejus substantiam in carnem transformare, quæ Christi caro sit, et cum illa quæ ex B. Virginis utero prodiit, ac cruci suffixa indeque in cœlum sublata fuit, eadem fiat per έnaú Enaty (hoc est augmentum), quodque eumdem spiri tum vitæ in se habeat: sicuti panis quem Servator in terris comedit, vi naturalis caloris in carnem ejus vertebatur, et noster panis quotidianus in substantiam corporis nostri transit: quod corpus hodie a nobis gestatum, idem dicitur cum illo in quo ante plures annos versali sumus, quoniam eadem anima vegeta tur; licet particulæ ejus sint prorsus diversæ, et

93. Plura alia possem ex SS. Patribus catholicæ de sacrificio doctrinæ consectaria producere, quo rum nullum, admissa semel Cyrilli sententia, rea lique Christi sub panis et vini speciebus in altari præsentia, negari potest. Sed quod Cyrillus tacuit, non idcirco ignorasse, vel quod pejus, rejecisse di cendus est; imo aliorum Patrum scita et senten tias sibi propositas approbaturus fuisse dicendus ni certis documentis de contrario constiterit. Hoc que, pace viri clarissimi mihique conjunctissimi dictum sit, in toto Pfaffii opere vitium deprehendi tur, quod singulorum Patrum alterius post alte rum sententiam examinans, id unumquemque so tummodo et cogitasse et sensisse putet quod ejus verbis continetur, cætera rejecisse: cumque in ex pendendis profanorum auctorum scriptis, quibus nulla idem sentiendi lex fuit, aliorum ex aliis ver ba et mentem declarare et illustrare soleamus; id pene vobis in SS. Patribus interdicit, quorum una mens atque consilium fuit, ut communem Ecclesiæ doctrinam pro suo quisque capta ac facultate de clararet: perinde quasi licuerit illis in rebus gra vissimis (non in dubiis vel minoris momenti), suam sibi cuique, omissis et inconsultis aliis sententiam informare; impositamque sibi quod traditum anti quitus, et in Ecclesia communiter creditum, tenen di et affirmandi necessitatem ignoraverint. rilli oratione contineri; pleniorem ejus intelligen- offert Christus ut victimam; Ecclesiamque, cujus tiam et explicationem ab iis auctoribus dari, col- figuram gerit sub speciebus panis et vini contentus, lectam tum ex variis SS. Patrum ejusdem do- nam ut panis et vinum ex multis granis in unum etrinæ enarrandæ modis, tum ex necessariis ejus- contusis, ita Ecclesia ex multis Adelibus in unum dem consectariis; hisque omnibus secum compa- conjunctis componitur. Eademque ratione Ecclesia ratis atque compositis. Fidei catholicæ de sacrificio dum Christum offert, se quoque offert ut ipsi con summa est, per consecrationem a sacerdote Chri- junctam et in eucharisticis speciebus repræsenta sti et Ecclesiæ ministro factam, poni in altari Chri- tam. Hæc ex multis Augustini sententiis collecta. stum mactatæ instar victimæ jacentem; ut ab Ec- Vid. in primis lib. x De civ. Dei, cap. 6 et 20. clesia Deo in propitiationem pro vivis et mortuis offeratur, et ejus carnibus sacrificio participantes vescamur. Hæc omnia fatente Pfaffio agnoscit Cy rillus. Hinc omnia catholicæ doctrinæ consectaria ultro consequuntur. Primo, verum et proprium eucharistiam esse sacrificium, in quo primum pa nis et vinum Deo oblata per transmutationem sui destruantur: deinde imponatur altari victima pro salute humani generis oblata; nec ponatur tantum, sed ad victimæ mactatæ modum jacens constitua tur; ita ut dicat simpliciter cum multis aliis Patri bus Cyrillus, cat. 23, num. 10, Christum mactatum, ispaɣiasulvov, pro peccatis nostris a nobis offerri. Qui quidem victimæ status, vel ex ejus sine voce ac motu præsentia desumitur, vel ex separata coṛ poris ac sanguinis consecratione, qua corpus el sanguis uti per mortem divisa et disjuncta repræ sentantur. Qua ex actione factum ut Patres passim dicant sacerdotem voce sup quasi gladio corpus el sanguinem Domini incruenta sectione dividere, Greg. Naz., epist. 240. Nos agnumfimmaculatum cædere in holocaustum Domino, immolantes mystice et offe rentes, etc. Non mentiri nos dum in sacramento Christum immolari dicimus, Aug,, ep. 98, ad Bonif., num. 9. Secundo, Christum in hoc sacrificio nom victimam solum esse ab Ecclesia oblatam, sed pon tificem se ipsum pro Ecclesia offerentem. Christus enim sacerdotali sua dignitate privari non potest, et ob hoc a sacerdote in altari ponitur, ut quod in cœlis agit, in terris faciat, nempe assistat vultui Dei pro nobis ", passionis suæ symbola efficacius præferens. [CCXXXVI] Tertio, sacrificium eucha risticum commemorationem esse sacrificii crucis, imo et idem continuatum; in eo enim eadem adest victima, idemque pontifex, eadem offerens Deo, eademque pro causa: tantum in cruce vere immo latus Christus, in eucharistia mystice et repræsen¬ tative casus et immolatus. Hæc a Chrysostomo, bom. 17 in Epist. ad Hebræos, pag. 856, admirabi liter explicantur: qui ambo sacrificia crucis et mis sæ sic comparat, ut et sacrificium eucharisticum sacrificii crucis, et sacrificium crucis eucharistici figuram dicat. Quod autem Christus in sacrificio eucharistico per commemorationem præteritæ mor tis præstat, hoc in cœna fecit per commemoratio, nem mortis futuræ. Quarto, in sacrificio euchari stico Christum se et Ecclesiam, Ecclesiam se et Christum per sacerdotum manus offerre Deo. Se » Hebr. x, De invocatione ad consecrationem. 94. Quæritur hic 1° num Cyrillus eucharistiæ consecrationem, soli, exclusis evangelicis verbiɛ, invocationi in liturgia contentæ attribuerit? 2 Si ita senserit quid de illa ejus existimatione sentien dum; errorne sit an legitima doctrina? 3° Liceatne necessarias ad consecrationem invocationis preces existimare? Ac [CCXXXVII] de prima quæstione fatendum, quotiescunque de consecratione loqui tur Cyrillus, hanc ab eo, nullius alterius rei facta mentione, ad SS. Trinitatis vel Spiritus sancti in vocationem referri solere, Panis et vinum euchari stiæ, cat. 19, 11. 7, ante sanctam adorandæ Trinita tis invocationem nudus panis et vinum erat; invoca tione autem peracta panis fit corpus Christi. Cat. 21, n. 3, Panis eucharistiæ, post invocationem sancti Spiritus non est communis panis, sed corpus Christi. Cat. 23, n. 19, exponens verba, Sancta sanctis ait: Sancta sunt quæ in altari proposita jacent, re cepto Spiritus sancti superventu. Sed, quod caput est, num. 7, ordinem liturgiæ recensens, cum ad

consecrationem devenit, verborum evangelicorum tioni, deinde et veterum Græcorum Patrum, imo et ne meminit quidem: non quod in liturgia præter missa essent, id enim ne cogitare quidem permit titur; sed quod historice tantum recitata, nullam habere in sacra actione vim existimasse videatur. Solius autem invocationis mentionem facit in hæc verba: Postquam nosmetipsos per has laudes spiri tuales (trisagium intelligit) sanctificavimus, Deum benignum exoramus ut emittat sanctum Spiritum super dona proposita; ut faciat panem quidem cor pus Christi, vinum vero sanguinem Christi. Omnino enim quodcunque attigerit Spiritus sanctus, id san clificatum et transmutatum est. Quæ quidem Pfaffio in altera dissertatione De consecratione veterum eu charistica plane sufficere visa sunt, ut eum iis an numeret, quos in sola invocatione consecrationem reposuisse pertendit. Dico 1° unum Cyrilli silen tium non sufficit, ut ab eo vim evangelicorum ver borum sublatam existimemus: quod exemplo con firmo. Si ea tantum S. Chrysostomi opera habere mus, in quibus solius invocationis tanquam conse crationis causæ meminit, ut lib. 111 De sacerd., cap. 4, pag. 32, et lib. vı, cap. 4, pag. 93, et serm. 32, tom. V, pag. 487, et serm. 36, pag. 553, nullam eum evangelicis verbis efficaciam reliquisse suspicaremur. Sed his quæ diserte dicit serm. 30, De proditione Juda, pag. 463, ne ita de eo sentiamus prohibemur. Hæc ostendunt utramque sententiam optime componi, ut et verba evangelica sua vitranssubstantiationem ope rentur; ut eorum tamen operatio et applicatio a pre cibus ecclesiasticis tanquam ab impetrante causa dependeat; Christo et Spiritu sancto una operan tibus. Quam quidem Cyrilli ſuisse sententiam ut non affirmo, ita, non fuisse nemo, ut opinor, pro bare potest. Dico 2° nonnisi post invocationem Cy rillus peractam elementorum transmutationem sen sit. Ea de re, ut mihi quidem videtur, dubitare non permittunt laudate superius illius sententiæ, qui bus ante invocationem affirmat panem et vinum eu charistiæ nudum esse panem et vinum: enque per acta jam tum Christi corpus et sanguinem esse. Quid de hac ejus existimatione sentiendum sit ro gas? paucis aperio. recentiorum Græculorum existimationi adversan tem. Recentiores enim Græci uti calumniam sibi impactam longe rejecere, quod nullam in conse cratione verbis evangelicis partem tribuere dice rentur. Tertio, in liturgiæ Græcæ usu, quæ evan gelica verba invocationi præmittit, dubitari non posse existimo quin Græcorum omnium et ætatum et locorum sententia fuerit Christum non statim post evangelicorum verborum pronuntiationem, sed tantum post invocationem peractam adesse; Patrum auctoritates non allego, quæ omnibus notæ sunt, nec in re aperta utor testibus non ne cessariis. Nata ea opinio est ex ipsis liturgiarum et sacræ invocationis verbis, quibus postulatur a Deo, ut id quod panis et vinum est a Spiritu sancto mutatum, fiat corpus et sanguis Christi. Verba hæc detorquere ad effectus eucharistiæ in nobis postu landos, Ecclesiam luculentissimo, et constantissimo transsubstantiationis testimonio privare est. Alio qui verborum illorum sensum, per se patentem et conspicuam, e quibus certius accipiemus, quam ab iis qui per omnes ætates illis usi sunt? Non mi rum scholasticos nostros ca sententia offensos fuisse persuasi erant (et merito quidem si ad li turgiam Romanam qua utebantur spectes), Chri stum statim post evangelicorum verborum recita tionem nulla mora sub panis et vini speciebus con tineri. Sed hæc ad Græcam liturgiam transferri iniquum erat; in Romana enim, Mediolanensi, et omnibus pene Latinis veteribus liturgiis, invocatio illa, ut nobis corpus et sanguis fiat Domini nostri Jesu Christi, vel similis oratio verbis evangelicis præmitti solet; quare nulla dubitatio relinquitur quin iis recitatis consecratio peracta sit. Quare, ut Græci Patres post invocationem tantum, abso lutam consecrationem existimantes, ita loqui so lent quasi invocatio illa sola consecrationem eff ciat; ita Patres Latini post evangelicorum verbo rum recitationem tantum, finitam consecrationem arbitrati, de bis verbis ita loqui videntur perinde quasi illis solis transmutatio elementorum tribuen da sit; sed neque illi verborum, evangelicorum isti multo minus precum necessitatem et effica 95. Ac primo quidem fatendum est totam hanc controversiam ad fidem nihil pertinere. Quamvis p ciam sustulisse dicendi. Quod quidem de utrisque, Græcos inter et Latinos theologos in concilio Flo rentino ea de re acrius disputatum sit, in decreto tamen unionis nihil statutum fuit de utravis sen tentia. Concilium Tridentinum hanc disputationem ne attigit quidem: [CCXXXVIII] sess. 13, cap. 2, statuit, statim post consecrationem ex vi verborum, et can. 4, peracta consecratione, corpus et san guinem Christi sub speciebus panis et vini una cum anima et divinitate exsistere: sed quæ verba illa sint quibus consecratio peragitur, non decernit. Secundo, si Cyrillus vim evangelicorum verborum sustulisset, et in nuda invocatione totius conse crationis causam reposuisset, dicerem sententiam hanc videri mihi, Latinæ primum Ecclesiæ tradi generatim duntaxat, non de omnibus et singulis ad rigorem intelligi volo. Latinos autem permultos de vi precum in sacrificio testatos esse notum est, nec veteres tantum dico, ut Hieronymum, Augu stinum; sed etiam recentiores, ut Agobardum epist. ad Bernard. Vienn., Paschasium Rathert. qui in lib. De corp. et sang. Domini, cap. 3, ait: Spiritum sanctum panis et vini substantiam, invisibili polen tia per [CCXXXIX] sacramenti sui sanctificationem, operari carnem et sanguinem Christi, et cap. 12, De Christo, ipse est qui per Spiritum sanctum hanc suam efficit carnem. Omitto theologos multos, præc sertim e Scoti scholis, qui necessitatem precum að hæc nostra tempora constanter asseruere.

96. Invocationis sane in consecratione euchari- post evangelicæ nimirum cœnæ recitationem, ut stiæ efficaciam quamdam esse, eamque non parvam ut ait Basilius, lib. De Spiritu sancto, c. 27, duo mihi semper maxime persuaserunt. Primum est, verissimum illud Augustini principium, sacramen Lorum efficaciam ab Ecclesiæ precibus dependere. Quamvis et minister per exteriorem sacramenti administrationem, et Christus per gratiam quæ sacramentis rite collatis ex ejus divina promissione nunquam non adest, baptizet et peccata remittat Ecclesia quoque, non tantum quia claves a Christo immediate accepit, quas per ministros cum a se, tum a Christo deputatos exercet; verum etiam alio sensu, per orationum suarum nunquam deficien tium efficaciam, vere dici potest et baptizare et pec cata remittere: quod ab Augustino centies decan tatum. Vid. lib. 111 De bapt., cap. 17, lib. iv, cap. 4, nam. 6, serm. 99, n. 9, serm. 295, n. 2. Vid. similes lo cos apud Ambros, lib. v in Luc., num. 11, et lib. 1 De pœnit., c. 15, n. 81, et insigue testimonium Ambro sii Ansperti in Apoc. c. 1, 1. Qui enim sacra mentis suis se adfuturum pollicitus est Christus, cum gratiam suam per illa fluentem ab Ecclesiæ precibus dependere voluerit, facit ut nunquam in Ecclesia sanctorum oratio deficiat; eamque per ministrum, Ecclesiæ votorum interpretem, expres sam nunquam non exaudit. In omni sacramento rum administratione continentur Ecclesiæ preces, sacramenti effectum a Deo postulantes: quæ non pura ac nuda cæremonia, sed Ecclesiæ vere orantis votorum expressio sunt, a ministro Ecclesiæ sub ejus nomine fusæ; idcircoque propter ministri in dignitatem effectu nunquam fraudatæ. His princi piis Augustinus, totis contra Donatistas operibus baptismi ab indignis et ab hæreticis dati validita tem defendit. Idem de precibus Ecclesiæ ad couse crationem in liturgia contentis sentiendum. Sacra mentadium precum efficaciam Patres uno ore enixe commendant, nec robustius quisquam quam Cyrillus noster: qui iisdem precibus et aquæ baptismalis vim, cat. 3, n. 3, et olei exorcizati eſfi caciam cat. 20, n. 3, et chrismatis sacri potestatem, cat. 21, n. 3, et eucharistiæ denique transmutatio nem tribuit. per eam absolvatur consecratio, in Latinis vero nec forma eadem, nec idem locus; evangelicis tamen verbis vulgo præmittitur. Sic in liturgia Romana his verbis expressa est ad Patrem: Quam oblationem (panis et vini) tu Deus, in omnibus, quæ sumus, benedictam, ascriplam, ralam, rationabilem, acceptabilemque facere digneris, ut nobis corpus et sanguis fiat dilectissimi Filii tui Domini nostri Jesu Christi. Qui pridie quam pateretur, etc. Similis pene Ambrosianæ liturgiæ formula, si non ad Roma nam posterius inflexa et accommodata sit. Certe Ambrosius communem quamdam Trinitatis invo cationem in sacrificio adhibitam testis est his verbis lib. 111 De Spiritu sancto, cap. 16, n. 112: Cum Patre et Filio a sacerdotibus in baptismate nomina tur (Spiritus sanctus), et in oblationibus invoca tur. Sed aliam forte orationem respexit. Auctor librorum De sacramentis apud Ambrosium, qui non Mediolanensis quidem, sed vicinæ Ecclesiæ ritus exponebat, hanc Romanæ similem invocationem re fert lib. 1v, cap. 5, num. 21: Dicit sacerdos: Fac nobis hanc oblationem ascriptam, ratam, rationabilem, quod figura est corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi: quod ita intelligendum, ut ex pane et vino fiat figura et sacramentum corporis et san guinis Christi præsentium. Liturgiæ Hispanica consecrationis formam sic exprimunt Beatus et Ætherius lib. 1 cont. Felicem et Elip., Bibl. PP. Lugd. tom. XIII, pag. 371: Sexta succedit (Litur giæ oratio) confirmatio sacramenti, ut oblatio quæ Deo offertur, sanctificata per Spiritum sanctum Christi corpori et sanguini confirmetur. Hæc hodie in Missali Mozarabico visitur oratio ad Filium di recta: Adesto, adesto, Jesu, bone pontifex, in medio nostri, sicut fuisti in medio discipulorum tuorum; sanctifica hanc oblationem, ut sanctificata suma mus per manus sancti angeli tui, sancte Domine ac Redemptor æterne. Sequuntur verba evangelica. In liturgia Africana expressior sancti Spiritus invo catio habita videtur ex his Africanorum auctorum verbis. Optatus, lib. 1 cont. Parmen., n. 1: Altaria in quibus vota populi (oblationes panis et vini), et membra Christi portata sunt; quo Deus omnipotens invocatus sit; quo postulatus descendit Spiritus sanctus, unde a multis pignus salutis æternæ el spes resurrectionis accepta est. Aug., epist. 149, n. 19, to tam liturgiam in quatuor partes distribuens, secun dam definit orationes cum benedicitur, et sanctifi catur, et ad distribuendum comminuitur (supp. illud quod est in Domini mensa) quam totam peli tionem fere omnis Ecclesia Dominica oratione con cludit; et lib. v De baptismo, cap. 20, n. 28: Quo modo exaudit Deus homicidam deprecantem, ver super aquam baptismatis, vel super oleum, vel super eucharistiam, vel super capita eorum quibus manur imponitur? ut nempe rata sint ea sacramenta. Ful gentius, lib. 11 ad Monimum, cap. 6: Jam nunt etiam illa est nobis de Spiritus sancti missione quæ 97. Alterum, quod eucharisticæ invocationis efficaciam necessitatemque non minimum demon strat, est quod ab secreta apostolorum traditione petita, judice Basilio, in omnibus prorsus tam anti quis et usu abrogatis, quam usitatis nunc liturgiis reperitur; non iisdem verbis concepta nec eidem loce affixa; sed modo verbis evangelicis præit, modo ea subsequitur; modo ad totan Trinitatem, modo ad Spiritum sanctum; modo ad Filium, modo ad Patrem directa: eumdem tamen effectum postulans, ut oblatio in altari proposita in corpus et sanguinem Christi transmutetur. Et in omnibus quidem liturgiis tam Græcis quam Orientalibus a viro doctissimo D. Eusebio Renaudotio editis, ICCXL] eadem pene invocationis forma, idem locus,

stio resolvenaa, cur scilicet si omni Trinitati sacrifi- non possimus illi vicissim Romanæ et Latinorum cium offertur, ad sanctificandum oblationis nostræ mu nus sancti Spiritus tantum missio postuletur; et cap. 7: Spiritus [CCXLI] sanctus ad consecrandum sacrifi cium a Patre poscitur; et cap. 9: Sancti Spiritus ad sanctificandum totius Ecclesiæ sacrificium postu latur adventus. Inter multas hujus rei causas hanc assignat c. 10: Quando autem congruentius quam ad consecrandum sacrificium corporis Christi, sancla Ecclesia quæ est corpus Christi, Spiritus sancti depo scat adventum, quæ ipsum caput suum de Spiritu sancto noverit natum, ut idem nimirum qui Christi corpus in Virgine formavit, illud in eucharistia ex pane et vino conficiat. Utrum in Africana missa invocatio verbis evangelicis præiret, nullo ex testi monio colligere potui. In liturgiæ Gallicanæ a Ma billonio editæ missis compluribus invocatio repe ritur, ad Patrem semper eumque solum directa, aliquando ut sanctificet dona oblata; interdum postulans ut modo Verbum suum, modo ut Spiritum sanctum, modo ut utrumque ad sanctificandum sacrificium emittat. Hæc autem habetur oratio, modo ante, modo post evangelica verba. Aliquando autem in totum prætermittitur: quod ad nullam aliam causam refero præter istam, quod imper fecta sit illa missarum collectio, in qua sæpe multæ partes desunt, ex usu communi ut puto supplendæ. Quod si quis multas illic perfectas missas contineri pertendat, in quibus nullum invocationis vestigium appareat, quod vix negari potest; dicam illam ex votis fidelium tota mysterii actione supponi. Ille autem liturgiæ Gallicanæ usus, ut modo evange licis verbis præeat invocatio, modo evangelica verba invocationi, probat nihil maxime ad rem pertinere quo in loco ea collocetur. Duas res præ standas in sacramento habet Ecclesia, ut et Chri sti verba recitet, quæ ut olim in cœna ipsius ore, sic nunc quoque ab ipso ministrorum ejus perso nam sustinentium ore recitata mirabilem cuchari stiæ conversionem operentur; et votum suum exprimat, ut Christus secundum promissionem suam suð sacramento ne desit: hæc cum simul præstare non possit, tempore dividere cogitur. Sed una est actio sacrificii duabus illis rebus composita quænam earum vel præcedǝt vel sequatur ne maxi- Patribus accidit, ut cum deuterocanonicos libros Patrum canonem opponere. Altera est de Scriptu rarum ad faciendam fidem dogmatum necessitate et sufficientia; [CCXLII] quam opponit traditionis et Ecclesiæ definitionum auctoritati. Primum quod attinet, multa in eo peccat Rivetus: 1° Quod Cyril lum negat historiam Susannæ, Belis et trium puerorum canticum agnovisse. Ignorabat nimirum, Cyrillum Danielis interpretatione a Theodotione adornata, cum tota Græca et Latina Ecclesia usum esse: in qua nulla erat, sicut in Hieronymiana translatione, trium illorum monumentorum a reli quo Danielis textu distinctio; sed in primo loco habebatur historia Susannæ; in medio capitis ter tii canticum puerorum; et ad finem Belis bistoria. Hujusmodi Danielis exemplaribus utebantur Patres; hujusmodi sunt omnes pene mss. Græci Bibliorum codices. Sed inexcusabilis Riveti de Cyrillo affir matio, cum tria hæc monumenta in Catechesibus, uti veras Danielis prophetiæ partes citet, Susannæ historiam cat. 16, n. 31, canticum trium puerorum cat. 2, n. 16, cat. 9, n. 2, Beli et draconis histo riam cat. 14, n. 25. Baruchi librum præterea et epi-tolam Jeremiæ in catalogo suo recenset; et ler tium Esdræ librum probabiliter pro Esdræ primo habuit, cum cæteris vulgo Patribus. Estheris pariter additamenta in suo libro cum cæteris conjuncta non videtur a reliquo textu distinxisse, qui Hebrai cæ linguæ plane rudis erat: ne Rivetus cum solo Hebræorum canone usum existimet; in quo uno se Protestantes acquiescere gloriantur. Alterum ejusdem Riveti peccatum est, quod deuterocanoni cos quos dicimus libros, quia in Cyrilliano canone nou recensentur, ab eo prorsus rejectos existimet. In catalogo revera non comprehendit suo, quasi dubios et nondum ullo Ecclesiæ universalis judicio in canonem receptos. At eorum aliquos, idem de cæteris sine dubio, si se dedisset occasio, facturus, sæpe citat. Sapientiæ librum cat. 9, n. 2 et 16, laudat sub nomine Salomonis; Ecclesiasticique sententiis utitur cat. 6, n. 4, cat. 15, n. 8, cat. 11, n. 19. imo et Apocalypsis sententiis permultis utitur, quamvis librum hunc expresse uti apocry phum rejecisse videatur. Idem illi quod cæteris me intersit, facit actionis hujus unitas. Aptius tamen videtur, ut causa impetrans quæ in precibus sita est, efficientem causam quam in verbis Christi reponimus præcedat et attrahat; quæ est Latinæ Ecclesiæ consuetudo; quam ut efficiens causa impetrantem præsens exspectet ut agat, quæ est Græcæ cæremoniæ ratio De sacra Scriptura, traditione, et Ecclesia. 98. Duas hic habemus refellendas Riveti obje ctiones, quas ex auctoritate Cyrilli in catholicam Ecclesiam intentat. Prima est, quod alium a Cyril liano sequamur Scripturarum canonem; perinde quasi sicut ille nobis Cyrillianum canonem objicit, ab omnibus Ecclesiis non recipi sciret, in canone non recensuerit. Sed tamen cum haberetur in Ecclesia certa et indubitata de eorum bonitate et utilitate traditio, de eorum vero divinitate, non ita certa et explorata ac generalis, sed tamen communis nec interrupta, et omnium pene Pa trum veluti divinam Scripturam citantium usu confirmata; eos tanquam divinos laudabat Eccle siæ judicium exspectans. Tertio, inique nobis objicit Rivetus Cyrilliani canonis auctoritatem perinde quasi aut eo ipsi Protestantes utantur; aut ipsi debeamus, vel etiam possimus omnes SS. Patrum, quorum nota est inter se diversitas et contrarietas sequi. Sed nos illis potiori jure

objicere possumus primo antiquos Latinæ Eccle- cont. Gaudent., cap. 31, num. 38, et De cura pro siæ, in qua regenerati sunt, canones quos nos sequimur; deinde Protestantibus æquiori jure objicimus mentem ac sententiam Cyrilli, in ca Bone Scripturarum describendo. Quam ut ipsi perfide contemnunt, ita nos perfecte sequimur, cum etiam ab ejus canone discedimos. Cyril las [CCXLIII] non sua auctoritate canonem Scri pturarum composuit, sed illum quem sua Ecclesia sequebatur, suis auditoribus dedit: ac pro lege præscripsit ut eos libros pro divinis haberenus quos nobis Ecclesiæ unanimis auctoritas et tradi tio proponit, cat. 4, n. 33, 35, 36. Ex ea lege nos deuterocanonicos libros suscipimus, quos ipse ho die Ecclesiæ secutus auctoritatem susciperet Cy rillus. Illi omni Ecclesiæ tum ejus in qua nati sunt, tum universalis Ecclesiæ e qua schismate re cesserunt, auctoritate seposita, canonem Scriptu rarum ex arbitrio composuere. Cyrillus in suo ca none sine detrectatione admisit libros, de quibus olim fuerat addubitatum, nec ipsius ætate dubita tio desierat: uti Epistolam ad Hebræos, et ex cane nicis Epistolis complures; sed prævalenti Ecclesia rum auctoritati obtemperavit. Quidni ergo hodier num Græcæ pariter et Latinæ Ecclesiæ suffragium, in admittendis deuterocanonicis libris sequuntur adversarii, etiamsi nonnulla de iis forte supersit dubitatio Ecclesiæ totius auctoritati submittenda. 99. Utriusque Ecclesiæ veteris Græcæ et Latina, cum diversos Scripturarum canones conderent, una tnens ac sententia fuit. Qui verbi gratia deutero canonicos excludebant, eos tamen in suis libris passim ut divinos nullo discrimine laudabant. Qui autem in canone recipiebant, ii nulla certa aflirma tione, aut contrariæ sententiæ damnatione id præ stabant: sed velut idoneam auctoritatem suæ Ec desiæ traditionem secuti, certius tamen et gene rǝlius exspectabant Ecclesiæ universalis judicium. Sie cum Ecclesia Africana in concilio Carthaginen si an. 397, canonem suum, qui Tridentino con for mis est, scripsisset, veluti subdubitans addidit De confirmando isto canone transmarina Ecclesia consulatur. Iterumque in altero Carthaginensi, an. 419, eodem catalogo confirmato subjicit, Ut fratri a consacerdoli Bonifacio (papæ) et earum partium œpiscopis innotescat. Similiter Augustinus qui utri que concilio interfuit, cum eumdem catalogum ex scribat lib. 11 De doct. Christ., cap. 8, n. 13, prius tamen n. 12 hanc regulam præscripserat: In Scri pturis canonicis Ecclesiarum catholicarum quam plurium auctoritatem sequatur (Scripturæ studio sus). Tenebit igitur hunc modum in Scripturis ca nonicis, ut eas quæ ab omnibus accipiuntur Eccle mis præponat eis quas quædam non accipiunt; in eis vero quæ non accipiuntur ab omnibus, præponat eas ques plures gravioresque accipiunt, eis quas paucio res minorisque auctoritatis Ecclesiæ tenent. Ac pro perea de Machabæorum librorum divinitate certis Weis haud tanta asseveratione pronuntiat, uti lib. 1 mortuis cap. 1, num. 3. Item de Sapientiæ libro ab Massiliensibus rejecto, in lib. De præd. SS. Et in primo Retractat. lib., cap. 10, num. 3, retra ctat et corrigit id quod alicubi verba ex Ecclesiastico sumpta, prophetica verba appellaverat; quia, inquit, non in ejus libro leguntur quem certi simus esse prophetam. Junilius quanquam Africanus in lib. 1, cap. 3, 4, 5, 6 et 7, de multis Africani catalogi li bris ait, vel inter canonicas [CCXLIV] Scripturas non currere, vel mediæ auctoritatis esse. Quanquam In nocentius et Gelasius Romani pontifices canonem librorum sua auctoritate dedissent, in quo Macha bæorum libri continentur, eorum tainen successor S. Gregorius Magnus lib. xix Moral., cap. 13, quod ¡is usus esset ita se excusat: Non inordinate agi mus si ex libris licet non canonicis, sed tamen ad Ecclesiæ ædificationem editis, testimonium profe ramus. Ne miremur inferioris subsellii auctores ea dem in rejiciendis quibusdam ex illis libris liber tate, aut in sua de eisdem dubitatione significanda usos esse. Unum ex omnibus, qui omnium pene Latinorum theologorum magister audit, S. Thomam laudo, qui prima parte, quæst. 89, art. 8, ad 2, Ecclesiasticum citans ait: Si tamen Ecclesiastici auctoritas non recipiatur, eo quod apud Hebræos in ter canonicas Scripturas non computatur. Eadem pene de eodem libro babet Julianus Toletanus Prognosticon lib. 11, cap. 50, quamvis ex Isidoro, Hildephonso aliisque monumentis constet Ecclesiam Hispanicam librum hunc, uti ceteros deuterocano nicos, in canone habuisse. Sed postquam accessit dudum exspectata Ecclesiæ in concilio Tridentino definitio, ab omnibus Latinis Ecclesiis unanimi ter acceptata, et Græcæ Ecclesiæ sententiæ consen tanea, quæ libros illos tandem pro canonicis agno scit, quæ circa illos superesse possit dubitatio plane non video. Quanquam non ignoro viros apprime eatholicos inveniri, qui nec a concilii Tridentini nec a Romanæ Ecclesiæ sententia abhorrere cen sent, quamdam auctoritatis inter canonicos et deu-. terocanonicos libros distinctionem admittere. 100. Ad Cyrillum et Ecclesiam Hierosolymita nam redco. Quos illa Cyrilli temporibus nondum recipiebat libros, succedentibus agnovit. Nam Apo calypsim Damascenus in canone Novi Testamenti nulla dubitationis significatione comprehendit. An dreas Cretensis, qui e Jerosolymitana Ecclesia pro diisse dicitur, commentario eumdem librum illu stravit. Ejus testimoniis utuntur Sophronius Jero solymorum patriarcha, oratione De angelis, et Mi chael Syncellus nono sæculo, in sua Laudatione in sanctos angelos a Combefisio edita: qui quidem in eadem oratione cum Apocalypsi, tum Judith, To biæ, et Machabæorum libris tribus utitur. Antio chus, lauræ S. Sabæ monachus hom., 17, Ecclesia stici librum citat. Andreas jam laudatus, orat. 2 in S. Patapium, p. 221, Sapientiam Salomonis sub no mine citat. Palæstini tandem episcopi in synodo

quibus secundum Rivetum ex veterum sententia ju- tum ac demonstratum. Cat. 17, n. 35. Si ste teris in fide, beatus es; si ex infidelitate cecide ris, jam ab hoc die infidelitatem abjice, et firmam indue persuasionem. Restabant tamen probandi tres articuli symboli. Fidem omnibus locis eamque in timam auditoribus commendat. Vid. procat. n. 8 et 17. Cat. 1, n. 1, ait eos fidei lampades nuper ac cendisse, hortaturque ut inexstinctas conservent; num. 2, hortatur, ut arrhabonem Spiritus sancti ac quirant per fidem. Cat. 2, n. 3, supponit fidem in animis auditorum formatam, sed cavere jubet ne quid admittant animo, quod fidem illam discindat. Multarum rerum ante probationes adducendas exi git fidem. Exigit procat. n. 8'de obtinenda per sinceram voluntatem ac fidem remissione peccato rum; et tota in hoc argumento versatur oratio, ut simulationem deponant ac sinceram fidem conci piant; exigit cat. 2 tota, de possibili per pœni tentiam reparatione peccatoris; exigit eat. 3, de sancti Spiritus in aquis baptismalibus præsentia. Cat. 4 singulos pene articulos quos proponit solum, olim a se demonstrandos, incipit a verbo Crede; cumque Trinitatis doctrinam absolverit, subjicit, Hoc signaculum in mente semper habeto. Non ergo volebat ut tandiu suspensus penderet assensus, donec adducta fuissent propositæ simpliciter et nondum probatæ doctrinæ argumenta. Idem de symbolo præcipit cat. 5, n. 42: Hanc fidem tan quam viaticum [CCXLVIII] toto tempore ha bere jubeo, et præter eam nullum aliam amplius suscipere, neque etiamsi nos ipsi mutati his quæ nunc docemus contraria loqueremur; neque etiamsi angelus adversarius in lucis angelum transpguratus in errorem te vellet abducere. Nondum symboli do ctrinam ex argumentis asseruerat: hanc tamen janı tum certo et immutabili assensu recipi jubet. Fan dem sacramentorum veritatis assertionem distulit post Pascha, et eadem a neophytis recepta: an idcirco voluit ut ad eucharistiam verbi gratia dubii et hæsitantes de veritate corporis Christi siti dati accederent, donec in catechesi ejus rei ex Scriptu ris fides facta esset? nonne imperando responsic nem Amen, ad formulam communionis, Corpus Christi, exigebatur certa ejus rei fides. His argu mentis demonstratum puto, cum Cyrillus sibi per mittit non credi, nisi certa ex Scripturis dugmatum documenta protulerit, hæc de suspendendo tandiu au-. ditorum assensu nullatenus, sed de concepta tan tum causæ quain agebat fiducia intelligi oportere. Nunc probandum ab eo traditiones non scriptas haud magis læsas esse. dicium instruitur; 4° nunquam satis certa, sed semper cum formidine conjuncta; quippe cum ex acumine ingenii, diligentia et eruditione cujusque dependeat: his omissis dico: 1° aliam catechume norum quos alloquitur Cyrillus, aliam baptizato rum hominum esse rationem: hi coram angelis et hominibus scriptam in cœlo (cat. 19. num. 5) fidei professionem confessi sunt: hanc ad censu ram suam revocare, et quod Protestantes fecerunt, commutare, fœdifragi scelus est Cyrillo judice loco citato. Nullo ejusmodi sacramento obligatos qui ad religionem nostram accedebant, ut rationabile Deo fidei obsequium exhiberent, tum a magistris tum suo ipsorum studio et labore de Christianæ doctrinæ veritate persuaderi æquum erat: in eumque finem nihil utilius a doctoribus Ecclesiæ præscribi pote. rat, quam ut Evangelii historiam cum prophetiis compararent. Nobis Evangelii fidem in dubita tionem adducere, scelus. Secundo, erant ut ipse fatetur Cyrillus cat. 5, num. 12, qui Scri paras legere non possent, quibus per symbolum [CCXLVII] Scripturarum compendium complectens ab Ecclesia subventum ait: his ergo præclusa erat inveniendæ per se veritatis via. Nisi dixeris satis illis provisum esse per argumenta ex Scripturis a doctoribus allata, quibus singulæ partes symboli probabantur. At primo Hierosolymis proprium erat, ut symboli doctrina diversis catechesibus per sin gulas partes accurate demonstraretur: alibi uno tantum aut altero sermone, nuda dogmatum sine argumentis expositione, symboli traditio absolve batur. Deinde satisne prudentis viri sit, auditis do ctoris alicujus argumentis, etiam maxime probabili bus, nullo alio examine fidem adhibere? cum præ sertim de rudi et illitterato agatur cui leves argu mentationes possint facile fucum facere. Tertio, at seque catechumenis de propositæ sibi doctrinæ ve ritate, ante adductas singularum demonstrationes dubitare permittit. Id patet 1° ex hac diserta asse veratione cat. 13, n. 9: Convenimus non ut pure contemplatricem Scripturarum expositionem efficia mus nunc, sed ut potius de his quæ credidimus cer tis documentis convincamur. Fidelium nomen gesta bant, non ad titulum et pompam, sed ut revera mysteria nostra certo assensu crederent. Procat. n. 6: Miserabilis homo cum sis, Dei cognomen (in ap pellatione fidelis) accipis; sed cave ne appellationem Įdelis, infidelis vero propositum geras. Cat. 5, n. 2 Bic jam quæritur ut fidelis quis secundum intimam conscientiam reperiatur... ut Deo fidei sinceritatem ostendas, qui scrutatur renes et corda”; et num. 9 Si nuilius aut modicæ fueris fidei, benignus est Do minus, seseque ad te pœnitentem propitius demutit. Die tantum et tu ingenue et ex animo, ‹ Credo. Do mine, adjuva infidelitatem meam 40. Hæc, ante propositum solummodo symbolum, n dum proba ❤ Psal. v. 10. * Marc. 15, 23. 103. Nullus est Patrum qui plures allegaverit traditiones non scriptas, ac de earum vi crebrius efficaciusque locutus sit quam Cyrillus nester. Ma gnifice passim disserit de vi et utilitate signi cru cis cat. 4, n. 14, cat. 13, n. 56; de exorcismorum et insulationum virtute, procat. n. 9; olei exor