Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum in alterum (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 36:674〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
MONITUM In alterum De fide orthodoxa tractatum. quid de isto sentire debeamus. « Uterque enim,» ut cum Quenellio () loquamur, « in styli similitudine convenit... uterque Nicæni Symboli fidem explicat; » ac proinde uterque, cum tanta sit inter eos affinitas, unum eumdemque parentem agnoscere debet. Cum igitur constet, præcedentem tractatum, et primitus Latine conscriptum, et Phoebadium Agin- nensen episcopum habere auctorem, manifestum arbitramur, idem de isto subsequenti, judicium esse ferendum. Ait enim Sed quod attendi velim, unus alterius explicatio est et apologeticus, prior posterioris; unde concludit (): a Sit igitur certum fixumque unius auctoris esse gemi- num hunc De fide Nicæna tractatum, nullusque separet, quod non materiæ solum affini- tate conjunctum est, sed et scriptoris ipsius consilio, et scripti materia, quæ quidem postulat, ut quod posteriori loco positum est hactenus, superiorem deinceps obtineat, cum et prius scriptum sit, et alterius sit scripti materies, et demum prius legi debeat, ut alter melius intelligatur. » III. Banc sententiam impugnant Galliæ litterariæ conscriptores (1) duobusque potissi- mum argumentis ostendunt, tractatum istum nullatenus præ se ferre notas, quibus desi- gnatur libellus ab auctore primum contra Arianos editus, et cujus defensionem in præce- denti tractatu aggreditur. Phœbadio namque, præter ambigua quædam et superflua, obje- ctum fuerat, quod in primo libello, ubi a Verbum Dei » pro persona Filii posuerat, tale hoc Verbum intelligere putaret, quale grammatici tradunt, «aerem » scilicet a spiritu oris offensum. » Deinde, quod, cum « unius Dei » vocabulum dixisset, « personas » negasse putaretur aut, si a Patrem et Filium » nominasset, id acceptum sit, quasi ista vocabula ita posita essent, ut nomen et cognomen unius personæ. » Unde mirari se fatetur auctor, hoc ita accipi potuisse, quasi personam propriam Verbi, quod est Filius, negaret, quem tot locis verum Filium, non factum, sed de vero Patre natum ingesserat. Nam, ut addit, « nemo verbotenus nominat, quem vere esse in persona sua sæpius profitetur. » Verum in isto breviori tractatu, nihil tale occurrit; nec superfluitatis quidquam aut ambiguitatis circa Nicænam fidem reprehendendum reperitur. Brevem quidem, sed claram et distinctam catholicæ fidei expositionem continet; seu potius, præcedentis tractatus summaria con- fessio est. Præterea, ut observant Galliæ litterariae conscriptures, affirmat auctor, se nomi- natim « in priori libello Sabellianam hæresim damnasse; » quod quidem tribus in locis factum videmus in primo Phoebadii tractatu Contra Arianos, quodque in isto posteriori incassum perquirimus. Hinc penitus corruit Quenellii conjectura IV. Ut autem de ista quæstione mentem nostram paucis aperiamus, Phoebadio Aginnensi episcopo tres ascribendos putamus De fide Nicæna contra Arianos tractatus. Primum legas velim in Bibliotheca veterum Patrum (2). Scriptus est adversus episcopos () Hieronym. Script. eccles., n. . 1. Quæ de præcedenti tractatu, in Monito ipsi affixo, statuimus, satis profecto indicant, . Putavit Quenellius, præcedentem tractatum istius subsequentis apologeticum esse. () Opp. Leonis, dissert. xiv, p. . () Ibid. p. et . (1) T. I, part. , p. . (2) T. IV, p. .
PG 36:675Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἐκ τοῦ πρὸς ἀστρονόμους λόγου. Ὥσπερ οἱ ἰχθύες οἱ ἐν τοῖς ὕδασι ζῶντες διὰ τῶν ἐν μήτρᾳ συνεπικλυζομένων χυμῶν καὶ ὑδάτων εἰς ζωογονίαν ψυχαγωγοῦνται, μετὰ μέντοι τὸν τόκον οὐ κατ’ ἐκπνοὴν, ἀλλὰ κατ’ εἰσπνοὴν καὶ ἀναπνοὴν τῆς ζωῆς τοῦ ἀέρος πᾶν ἔμψυχον ἀπολαύει ζῶον· καὶ δεσμὸς μὲν τῆς ψυχῆς ἐστι τὸ σῶμα, δεσμὸς δὲ τοῦ σώματός ἐστι τὸ αἷμα, μᾶλλον δὲ ἡ τοῦ αἵματος ἐνυπόστατος θέρμη, ἧς ἀποψυχωμένης, ὁ τῆς ψυχῆς χωρισμὸς ἐκ τοῦ σώματος γίνεται, ἀποπηγνυμένου τοῦ αἵματος. Ὅθεν τὰ αὐθωρὰ καὶ αὐθήμερα τῶν ἀνθρώπων νεκρὰ σώματα ἀνατεμνόμενα, χολὴν μὲν ἴσως ἔτι ἔχουσιν ἔνδον, ὡσαύτως καὶ φλέγμα καὶ χυμὸν, αἷμα δὲ οὐδαμῶς· κατ’ ἔλλειψιν γὰρ, ὡς ἤδη εἶπον, τοῦ θερμοῦ στοιχείου ὁ τῆς ψυχῆς χωρισμὸς ἐκ τοῦ σώματος γίνεται. Καὶ τούτου χάριν τὰ πλεῖστα τῶν βρεφῶν νυκτὶ καὶ τίκτονται, ἀποψυχωμένης τῆς μήτρας καὶ ἐξωδούσης διὰ τῆς νυκτερινῆς ψύξεως τὸ βρέφος· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ τὰ πλεῖστα τῶν σωμάτων νυκτὶ τελευτῶσιν, ὡς ἀντιδιωκομένης τῆς θέρμης τοῦ αἵματος καὶ δη... ούσης ὑπὸ ψύχους τῆς νυκτός. Καὶ οὗτος μὲν ὁ λόγος τοῦ χωρισμοῦ τῶν ψυχῶν.
€13 FRAGMENTUM EX ORAT. CONTRA ASTRONOMOS. 676 secunda formulæ Sirmiensis auctores. Alter vero, et quidem præcedentis apologeticus, ille est, quem in ista Appendice priori loco collocavimus. Tertius denique, ista est subse- quens ac brevis Nicænæ fidei confessio, quæ profecto haberi debet, velut summa, seu compendium dogmatum, quæ jam in præcedentibus libellis a Phœbadio Aginnensi per- tractata fuerant. • Alias Or. 50. DE FIDE ORTHODOXA CONTRA ARIANOS. TRACTATUS SECUNDUS *. Vide inter Opera Phabadii Aginnensis, tomo supra citato, col. 49. FRAGMENTUM EX ORATIONE CONTRA ASTRONOMOS. (Edidit Chr. Frid. MATTH, Lectiones Mosquenses, Lipsiæ, 1779, in-8°, vol. II, p. 38.) Τοῦ ἁγίου (5) Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἐκ τοῦ (4) πρὸς ἀστρονόμους λόγου. Ὥσπερ οἱ ἰχθύες οἱ ἐν τοῖς ὕδασι ζῶντες διὰ τῶν Α ἤτοι ὁ χοῦς ὁ ληφθεὶς παρ' αὐτῆς ὑπὸ Θεοῦ ἀπ' ἐν μήτρα συνεπικλυζομένων χυμῶν καὶ ὑδάτων εἰς ζωογονίαν ψυχαγωγούνται, μετὰ μέντοι τὸν τόκον οὐ κατ' ἐκπνοὴν, ἀλλὰ κατ' εἰσπνοὴν καὶ ἀναπνοὴν τῆς ζωῆς τοῦ ἀέρος πᾶν ἔμψυχον ἀπολαύει ζῶον· καὶ δεσμὸς μὲν τῆς ψυχῆς ἐστι τὸ σῶμα, δεσμὸς δὲ τοῦ σώματός ἐστι τὸ αἷμα, μᾶλλον δὲ ἡ τοῦ αἵματος ἐνυπόστατος θέρμη, ἧς ἀποψυχωμένης, ὁ τῆς ψυχῆς χωρισμὸς ἐκ τοῦ σώματος γίνεται, ἀποπηγνυμένου τοῦ αἵματος. "Οθεν τὰ αὐθωρὰ καὶ αὐθήμερα τῶν ἀνθρώπων νεκρά σώματα ἀνατεμνόμενα, χολὴν μὲν ἴσως ἔτι ἔχουσιν ἔνδον, ὡσαύτως καὶ φλέγμα καὶ χυμόν, αἷμα δὲ οὐδαμῶς· κατ᾽ ἔλλειψιν γὰρ, ὡς ἤδη εἶπον, τοῦ θερμοῦ στοιχείον ὁ τῆς ψυχῆς χω- ρισμὸς ἐκ τοῦ σώματος γίνεται. Καὶ τούτου χάριν τὰ πλεῖστα τῶν βρεφῶν νυκτὶ καὶ τίκτονται, ἀποψυ- Β χωμένης τῆς μήτρας καὶ ἐξωδούσης διὰ τῆς νυκτε ρινῆς ψύξεως τὸ βρέφος· τὸν αὐτὴν δὴ τρόπον καὶ τὰ πλεῖστα τῶν σωμάτων νυκτὶ τελευτῶσιν, ὡς ἀν- τιδιωκομένης τῆς θέρμης τοῦ αἵματος καὶ δη. ούσης ὑπὸ ψύχους τῆς νυκτός. Καὶ οὗτος μὲν ὁ λό- γος του χωρισμοῦ τῶν ψυχῶν. Ἀναγκαῖον δέ σε καὶ τὸν ἴδιον τῶν στοιχείων τοῦ σώματος χωρισμὸν ἐπί- στασθαι, ἵνα καὶ τὸν τῆς ἀναστάσεως ἐν βεβαίῳ κατ· ἔχῃς λόγον. ᾿Αποχωριζομένης γὰρ τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ σώματος, τὰ τέσσαρα στοιχεῖα ἐξ ὧν συνῆλθον... μων ἐν αὐτοῖς καὶ ἀποφέρονται, ἐν μὲν τῷ πυρὶ τὸ θερμὴν τοῦ αἵματος ὡς εἰς ἰδίαν παρακαταθήκην, ἐν δὲ τῷ ὕδατι τὸ ὑγρόν, ἐν δὲ τῷ ἀέρι τὸ ψυχρόν λοιπὸν ἐν τῇ γῇ, ἤτοι τῷ τάφῳ, ἀπομένει τὸ ξηρόν, ὦ Synodalis in fol. num. XIII. . . . C ἀρχῆς. Τῷ οὖν καιρῷ τῆς ἀναστάσεως ὡς ἐκ παρα- θηκῶν τινων τῶν εἰρημένων τοῦ κόσμου μερῶν, ἀποδίδωσιν ἕκαστον στοιχεῖον πρὸς τὸν χοῦν τὸ ἴδιον, καὶ πάλιν συνίσταται τὸ σῶμα ἐκ τεσσάρων, καὶ προστρέχει αὐτῷ ἡ ψυχὴ, καὶ οὕτως πάλιν ἀναμορ φοῦται ὁ ἄνθρωπος. Θελήσεις δὲ ὡς πάντα φιλολο γοῦντα καὶ τοῦτο ἐν εἴδει ποιήσασθαι· φημὶ δὴ τῶν διὰ τοῦ σώματος ἐνεργειῶν τῆς ψυχῆς μνήμης τέ φημι καὶ λόγου, ἐπιθυμίας καὶ θυμοῦ, γέλωτός τε καὶ πνοῆς, τοῦ ταῦτα, καὶ διὰ ποίων ἐνεργοῦνται μορίων (5). Αἱ μέντοι γὰρ μνῆμαι καὶ αἱ τούτων διακρίσεις διὰ τοῦ ἐγκεφάλου ὑπὸ τῆς ψυχῆς ἐνερ γοῦνται· διόπερ πολλάκις κατὰ κεφαλῆς τινες και ρίαν πληγὴν λαβόντες, οὐκ ἀπέθανον μὲν παρ' αὐτά, ἔκφρονες δὲ καὶ ἀνούστατοι γέγοναν· διὰ τοῦτο με τάφρενα τὰ ὄπισθεν τῆς κεφαλῆς λέγονται. Τὸ δὲ λογιστικὸν διὰ τῆς καρδίας ἐνεργεῖ ἡ ψυχή. Το δ ἀναπνευστικὸν διὰ τοῦ πνεύμονος· τὸ δὲ θυμικόν διὰ τοῦ αἵματος· ὅθεν ἔστιν ιδέσθαι πολλάκις ἐν τοῖς θυμουμένοις κατὰ τὴν ὥραν τοῦ θυμοῦ, ὑφαι- μον καὶ πυρακτούμενον τὸ εἶδος αὐτῶν. Τὸ δὲ ἐπι- θυμητικόν ἡ ψυχὴ διὰ τοῦ ἤπατος ἐνεργεῖ· ὅθεν τοῦ ἤπατος ψυχομένου, δυσπευσίας εὐθέως παρακο- λουθούσης, ἀνορεκτεῖ ὁ ἄνθρωπος περὶ τὰς βρώσεις. Ἐπίστησον γὰρ ὡς πάντα τὰ λίχνα ζῶα τέλειον ἤπατος ἔχουσιν· οἷον γίνονται χοίροι καὶ στρου θίονες. Γνώσῃ δὲ πάλιν τὴ μειδιαστικὸν διὰ τοῦ σπληνός ἐνεργεῖν τὴν ψυχὴν δυσεπιθύμως πρὸς τοὺς γέλωτας ἔχουσι· καὶ οἱ πολλάκις ὑπὸ πλειόνων γε gna copia coll. Gregorii Nazianzeni. In nullo ta- men hujus orationis fit mentio. (3) Hoc fragmentum edidi ex cod. Typograph. (4) Servatur in bibliothecis Mosquensibus ma- (5) Adl marg., μόρια λέγοντα τὰ μέλη.
Ἀναγκαῖον δέ σε καὶ τὸν ἴδιον τῶν στοιχείων τοῦ σώματος χωρισμὸν ἐπίστασθαι, ἵνα καὶ τὸν τῆς ἀναστάσεως ἐν βεβαίῳ κατέχῃς λόγον. Ἀποχωριζομένης γὰρ τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ σώματος, τὰ τέσσαρα στοιχεῖα ἐξ ὧν συνῆλθον ... μων ἐν αὐτοῖς καὶ ἀποφέρονται, ἐν μὲν τῷ πυρὶ τὸ θερμὸν τοῦ αἵματος ὡς εἰς ἰδίαν παρακαταθήκην, ἐν δὲ τῷ ὕδατι τὸ ὑγρὸν, ἐν δὲ τῷ ἀέρι τὸ ψυχρόν· λοιπὸν ἐν τῇ γῇ, ἤτοι τῷ τάφῳ, ἀπομένει τὸ ξηρὸν, ἤτοι ὁ χοῦς ὁ ληφθεὶς παρ’ αὐτῆς ὑπὸ Θεοῦ ἀπ’ ἀρχῆς. Τῷ οὖν καιρῷ τῆς ἀναστάσεως ὡς ἐκ παραθηκῶν τινων τῶν εἰρημένων τοῦ κόσμου μερῶν, ἀποδίδωσιν ἕκαστον στοιχεῖον πρὸς τὸν χοῦν τὸ ἴδιον, καὶ πάλιν συνίσταται τὸ σῶμα ἐκ τεσσάρων, καὶ προστρέχει αὐτῷ ἡ ψυχὴ, καὶ οὕτως πάλιν ἀναμορφοῦται ὁ ἄνθρωπος. Θελήσεις δὲ ὡς πάντα φιλολογοῦντα καὶ τοῦτο ἐν εἴδει ποιήσασθαι· φημὶ δὴ τῶν διὰ τοῦ σώματος ἐνεργειῶν τῆς ψυχῆς μνήμης τέ φημι καὶ λόγου, ἐπιθυμίας καὶ θυμοῦ, γέλωτός τε καὶ πνοῆς, ποῦ ταῦτα, καὶ διὰ ποίων ἐνεργοῦνται μορίων. Αἱ μέντοι γὰρ μνῆμαι καὶ αἱ τούτων διακρίσεις διὰ τοῦ ἐγκεφάλου ὑπὸ τῆς ψυχῆς ἐνεργοῦνται·
€13 FRAGMENTUM EX ORAT. CONTRA ASTRONOMOS. 676 secunda formulæ Sirmiensis auctores. Alter vero, et quidem præcedentis apologeticus, ille est, quem in ista Appendice priori loco collocavimus. Tertius denique, ista est subse- quens ac brevis Nicænæ fidei confessio, quæ profecto haberi debet, velut summa, seu compendium dogmatum, quæ jam in præcedentibus libellis a Phœbadio Aginnensi per- tractata fuerant. • Alias Or. 50. DE FIDE ORTHODOXA CONTRA ARIANOS. TRACTATUS SECUNDUS *. Vide inter Opera Phabadii Aginnensis, tomo supra citato, col. 49. FRAGMENTUM EX ORATIONE CONTRA ASTRONOMOS. (Edidit Chr. Frid. MATTH, Lectiones Mosquenses, Lipsiæ, 1779, in-8°, vol. II, p. 38.) Τοῦ ἁγίου (5) Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἐκ τοῦ (4) πρὸς ἀστρονόμους λόγου. Ὥσπερ οἱ ἰχθύες οἱ ἐν τοῖς ὕδασι ζῶντες διὰ τῶν Α ἤτοι ὁ χοῦς ὁ ληφθεὶς παρ' αὐτῆς ὑπὸ Θεοῦ ἀπ' ἐν μήτρα συνεπικλυζομένων χυμῶν καὶ ὑδάτων εἰς ζωογονίαν ψυχαγωγούνται, μετὰ μέντοι τὸν τόκον οὐ κατ' ἐκπνοὴν, ἀλλὰ κατ' εἰσπνοὴν καὶ ἀναπνοὴν τῆς ζωῆς τοῦ ἀέρος πᾶν ἔμψυχον ἀπολαύει ζῶον· καὶ δεσμὸς μὲν τῆς ψυχῆς ἐστι τὸ σῶμα, δεσμὸς δὲ τοῦ σώματός ἐστι τὸ αἷμα, μᾶλλον δὲ ἡ τοῦ αἵματος ἐνυπόστατος θέρμη, ἧς ἀποψυχωμένης, ὁ τῆς ψυχῆς χωρισμὸς ἐκ τοῦ σώματος γίνεται, ἀποπηγνυμένου τοῦ αἵματος. "Οθεν τὰ αὐθωρὰ καὶ αὐθήμερα τῶν ἀνθρώπων νεκρά σώματα ἀνατεμνόμενα, χολὴν μὲν ἴσως ἔτι ἔχουσιν ἔνδον, ὡσαύτως καὶ φλέγμα καὶ χυμόν, αἷμα δὲ οὐδαμῶς· κατ᾽ ἔλλειψιν γὰρ, ὡς ἤδη εἶπον, τοῦ θερμοῦ στοιχείον ὁ τῆς ψυχῆς χω- ρισμὸς ἐκ τοῦ σώματος γίνεται. Καὶ τούτου χάριν τὰ πλεῖστα τῶν βρεφῶν νυκτὶ καὶ τίκτονται, ἀποψυ- Β χωμένης τῆς μήτρας καὶ ἐξωδούσης διὰ τῆς νυκτε ρινῆς ψύξεως τὸ βρέφος· τὸν αὐτὴν δὴ τρόπον καὶ τὰ πλεῖστα τῶν σωμάτων νυκτὶ τελευτῶσιν, ὡς ἀν- τιδιωκομένης τῆς θέρμης τοῦ αἵματος καὶ δη. ούσης ὑπὸ ψύχους τῆς νυκτός. Καὶ οὗτος μὲν ὁ λό- γος του χωρισμοῦ τῶν ψυχῶν. Ἀναγκαῖον δέ σε καὶ τὸν ἴδιον τῶν στοιχείων τοῦ σώματος χωρισμὸν ἐπί- στασθαι, ἵνα καὶ τὸν τῆς ἀναστάσεως ἐν βεβαίῳ κατ· ἔχῃς λόγον. ᾿Αποχωριζομένης γὰρ τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ σώματος, τὰ τέσσαρα στοιχεῖα ἐξ ὧν συνῆλθον... μων ἐν αὐτοῖς καὶ ἀποφέρονται, ἐν μὲν τῷ πυρὶ τὸ θερμὴν τοῦ αἵματος ὡς εἰς ἰδίαν παρακαταθήκην, ἐν δὲ τῷ ὕδατι τὸ ὑγρόν, ἐν δὲ τῷ ἀέρι τὸ ψυχρόν λοιπὸν ἐν τῇ γῇ, ἤτοι τῷ τάφῳ, ἀπομένει τὸ ξηρόν, ὦ Synodalis in fol. num. XIII. . . . C ἀρχῆς. Τῷ οὖν καιρῷ τῆς ἀναστάσεως ὡς ἐκ παρα- θηκῶν τινων τῶν εἰρημένων τοῦ κόσμου μερῶν, ἀποδίδωσιν ἕκαστον στοιχεῖον πρὸς τὸν χοῦν τὸ ἴδιον, καὶ πάλιν συνίσταται τὸ σῶμα ἐκ τεσσάρων, καὶ προστρέχει αὐτῷ ἡ ψυχὴ, καὶ οὕτως πάλιν ἀναμορ φοῦται ὁ ἄνθρωπος. Θελήσεις δὲ ὡς πάντα φιλολο γοῦντα καὶ τοῦτο ἐν εἴδει ποιήσασθαι· φημὶ δὴ τῶν διὰ τοῦ σώματος ἐνεργειῶν τῆς ψυχῆς μνήμης τέ φημι καὶ λόγου, ἐπιθυμίας καὶ θυμοῦ, γέλωτός τε καὶ πνοῆς, τοῦ ταῦτα, καὶ διὰ ποίων ἐνεργοῦνται μορίων (5). Αἱ μέντοι γὰρ μνῆμαι καὶ αἱ τούτων διακρίσεις διὰ τοῦ ἐγκεφάλου ὑπὸ τῆς ψυχῆς ἐνερ γοῦνται· διόπερ πολλάκις κατὰ κεφαλῆς τινες και ρίαν πληγὴν λαβόντες, οὐκ ἀπέθανον μὲν παρ' αὐτά, ἔκφρονες δὲ καὶ ἀνούστατοι γέγοναν· διὰ τοῦτο με τάφρενα τὰ ὄπισθεν τῆς κεφαλῆς λέγονται. Τὸ δὲ λογιστικὸν διὰ τῆς καρδίας ἐνεργεῖ ἡ ψυχή. Το δ ἀναπνευστικὸν διὰ τοῦ πνεύμονος· τὸ δὲ θυμικόν διὰ τοῦ αἵματος· ὅθεν ἔστιν ιδέσθαι πολλάκις ἐν τοῖς θυμουμένοις κατὰ τὴν ὥραν τοῦ θυμοῦ, ὑφαι- μον καὶ πυρακτούμενον τὸ εἶδος αὐτῶν. Τὸ δὲ ἐπι- θυμητικόν ἡ ψυχὴ διὰ τοῦ ἤπατος ἐνεργεῖ· ὅθεν τοῦ ἤπατος ψυχομένου, δυσπευσίας εὐθέως παρακο- λουθούσης, ἀνορεκτεῖ ὁ ἄνθρωπος περὶ τὰς βρώσεις. Ἐπίστησον γὰρ ὡς πάντα τὰ λίχνα ζῶα τέλειον ἤπατος ἔχουσιν· οἷον γίνονται χοίροι καὶ στρου θίονες. Γνώσῃ δὲ πάλιν τὴ μειδιαστικὸν διὰ τοῦ σπληνός ἐνεργεῖν τὴν ψυχὴν δυσεπιθύμως πρὸς τοὺς γέλωτας ἔχουσι· καὶ οἱ πολλάκις ὑπὸ πλειόνων γε gna copia coll. Gregorii Nazianzeni. In nullo ta- men hujus orationis fit mentio. (3) Hoc fragmentum edidi ex cod. Typograph. (4) Servatur in bibliothecis Mosquensibus ma- (5) Adl marg., μόρια λέγοντα τὰ μέλη.
PG 36:677διόπερ πολλάκις κατὰ κεφαλῆς τινες καιρίαν πληγὴν λαβόντες, οὐκ ἀπέθανον μὲν παρ’ αὐτὰ, ἔκφρονες δὲ καὶ ἀνούστατοι γέγοναν· διὰ τοῦτο μετάφρενα τὰ ὄπισθεν τῆς κεφαλῆς λέγονται. Τὸ δὲ λογιστικὸν διὰ τῆς καρδίας ἐνεργεῖ ἡ ψυχή. Τὸ δὲ ἀναπνευστικὸν διὰ τοῦ πνεύμονος· τὸ δὲ θυμικὸν διὰ τοῦ αἵματος· ὅθεν ἔστιν ἰδέσθαι πολλάκις ἐν τοῖς θυμουμένοις κατὰ τὴν ὥραν τοῦ θυμοῦ, ὕφαιμον καὶ πυρακτούμενον τὸ εἶδος αὐτῶν. Τὸ δὲ ἐπιθυμητικὸν ἡ ψυχὴ διὰ τοῦ ἥπατος ἐνεργεῖ· ὅθεν τοῦ ἥπατος ψυχομένου, δυσπευσίας εὐθέως παρακολουθούσης, ἀνορεκτεῖ ὁ ἄνθρωπος περὶ τὰς βρώσεις. Ἐπίστησον γὰρ ὡς πάντα τὰ λίχνα ζῶα τέλειον ἥπατος ἔχουσιν· οἷον γίνονται χοῖροι καὶ στρουθίονες. Γνώσῃ δὲ πάλιν τὸ μειδιαστικὸν διὰ τοῦ σπληνὸς ἐνεργεῖν τὴν ψυχὴν δυσεπιθύμως πρὸς τοὺς γέλωτας ἔχουσι· καὶ οἱ πολλάκις ὑπὸ πλειόνων γελώντων κατασυρόμενοι, σπληνίζεσθαί φασι. Θελήσεις δὲ πάντως καὶ περὶ σπερμογόνων νοεῖν δι’ οἵων καὶ πόθεν πρόεισι μορίων, οἵτινές εἰσιν οἱ νεφροί· ὅθεν καὶ οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα δεινοὶ φιλοῦσιν εἰπεῖν τοὺς λίαν περὶ τὰς συνουσίας ἀφειδῶς ἔχοντας κατακάμπτεσθαι τῇ ὀδύνῃ τῶν νεφρῶν.
μαρμένην δεινῶς δογματίσαντες, τῇ διοικήσει τῶν ἄστρων, καὶ οὐ Θεῷ (9) πάμπαν τὰ καθ᾿ ἡμᾶς οἰακίζεσθαι δεινῶς ἐδογμάτισαν. Οἱ δὲ τὰς εὐσυν- έτους καὶ θεοσδότους επιστημονικώς καταλαβόντες ποιότητάς τε καὶ ἀληθεῖς οὐσιώδεις περὶ τῆς ἀν θρώπου φυσικῆς πραότητός τε καὶ ὀξύτητος, ἀπαλό- τητός τε καὶ δεινότητος, σωφροσύνης τέ φημι καὶ ἀκολασίας καὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων φυσικῶν πλεονεκτημάτων, εὐσόφως ἔφησαν οὕτως· ὡς οὐκ ἀφ' ἑνὸς καὶ μόνου τρόπου αἱ τοιαῦται τῇ φύσει φυσικαὶ συνεπιγίνονται καὶ συναποτίκτονται γνῶμαι καὶ καταστάσεις, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ δευτέρας τινὸς καὶ τρίτης καὶ τετάρτης καὶ πέμπτης καὶ ἔκτης και ἑβδόμης αἰτίας· καὶ πρῶτον μὲν ἀπὸ γονικῆς τῶν πα λώντων κατασυρόμενοι, σπληνίζεσθαί φασι. θελήσεις ἡ ἄστρων ἀστρολογίαν μυθευσάμενοι, τήν τε (8) εί- δὲ πάντως καὶ περὶ σπερμογόνων νοεῖν δι' οἴων καὶ πόθεν πρόεισι μορίων, οἵτινές εἰσιν οἱ νεφροί· ὅθεν καὶ οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα δεινοὶ φιλοῦσιν εἰπεῖν τοὺς λίαν περὶ τὰς συνουσίας ἀφειδῶς ἔχοντας κατα κάμπτεσθαι τῇ ὀδύνῃ τῶν νεφρών. Μέντοιγε οὖν πεφιλολογότας εἰδέναι χρὴ τὸ τοῖς πολλοῖς ἄδηλον, ὡς ψυχὴ ἀποῤῥαγεῖσα ἐκ τοῦ σώματος καὶ τῶν τοῦ σώματος ἀπηριθμημένων μορίων, καὶ γυμνή καθ᾿ ἑαυτὴν ἐν ἀσαρκίᾳ καὶ ἀσ... μασίᾳ οὖσα, οὔτε μέμνηται λοιπόν, οὔτε γεωργεί καθῶς μαρτυρεῖ ὁ εἰπὼν; ὅτι Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀπολοῦνται πάντες οἱ διαλογ... ( διαλογισμοί) αὐτοῦ. Ζητήσεις δὲ, σοφέ, κατὰ τὸν τόπον γενόμενος ἐπι· μελῶς τὸν περί... χῆς ψυχῆς) λόγον. Τὸ διὰ τοῦτο (6) καὶ τοῖς πολλοῖς ἄληπτον ὁμοῦ τε Β τέρων ὁμοιότητος, δεύτερον ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν καὶ ἄλυτον ... τε καὶ πῶς ψυχὴ ἀσώματος χωρί- ζεται τοῦ σώματος, καὶ ἐν τῷ τῆς ψυχῆς χωρισμῷ θάνατος οὐ γίνεται· εἷς γάρ ἐστι καὶ μόνος ψυχῆς χωρισμὸς ἀπὸ σώματος. Ἐπίστησον δὲ μετὰ πάν- των τοῦτο· πόθεν καὶ τίνος χάριν οἱ μὲν τῶν ἀν- θρώπων φυσικῶς, καὶ οὐκ ἔκ τινος ἀσκήσεως, ἐξ αὐτῆς τῆς νεαρᾶς αὐτῶν νηπιότητος οἱ μὲν ὀξεῖς, οἱ δὲ πραεῖς, οἱ δὲ φιλήδονοι, καὶ ἄλλοι σώφρονες, καὶ ἄλλοι ἥσυχοι, ἕτεροι δὲ ταραχώδεις· καὶ οἱ μὲν φρόνιμοι, οἱ δὲ ἀκεραιότεροι, καὶ οἱ μὲν δόλιοι, οἱ δὲ ἄφρονες, καὶ ἄλλα πλείστα Έλληνες (7). Φιλοσόφων ἀπαίδευτοι οἱ τὴν πολυθρύλλητον τῶν μετεώρων στοιχείων ἡμερινῆς καὶ νυχτερινῆς κινήσεως. Γνῶθι γὰρ, ὦ φιλόσοφε, ὡς τρεῖς κινήσεις ἐκ τῶν διαστη μάτων τῶν τριῶν ὡρῶν τοῖς στοιχείοις ὑπάρχουσιν· ἀπὸ μὲν πρώτης ώρας ἡμερινῆς ἄχρι τρίτης κινου- μένης τῆς χολῆς, ὡς μαρτυροῦσι πολλάκις ἔωθεν ὀφθαλμοί τίνων..... δέστεροι δρώμενοι· ἀπὸ δὲ τρίτης ἕως έκτης σὺν τῇ θέρμῃ τοῦ ἡλίου..... αἵματος κινήσεις καὶ ἀναζέσεις, ὀξύτεραι καὶ πιο κρότεραι..... ότεραι δὲ μετὰ βρῶσιν· ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας ἕως ἐνάτης, εἴωθεν ἡ τοῦ ... ματος κίνησις γίνεσθαι, καὶ οὕτω λοιπὸν ἢ τοῦ χυμοῦ ἕως ἑσπέρας. LITURGIA S. GREGORII COPTICA. forte (forte C LITURGIA SANCTI GREGORII EX COPTICO CONVERSA. (RENAUDOT, Liturgiarum Orientalium collectio, ed. secunda, Francofurti ad Menuın, 1847, in-4, tom. 1.) - Communi Coptitarum traditione hæc Liturgia ascribitur Gregorio Theologo in Ægyptiacis omnibus codi- cibus et etiam in Græco Bibliothecæ Regiæ; atque etiam eo nomine recensetur a theologis et rituum in- terpretibus, ut in Constitutionibus synodicis Gabrielis filii Tarik, LXX patriarchæ Alexandrini, articulo 26; Abuseba in Scientia ecclesiastica, cap. 85; Abulbircat, cap. 29; Ebnassalo Collectionis canonum cap. 12, et aliis. Oratio veli (1). Sacerdos secreto. Domine Deus omnipotens, qui nosti cogitationes hominum, scrutator cordium et renum: qui me indignum vocasti ad hoc ministe- rium sanctum tuum: ne me rejicias, et ne avertas faciem tuam a me; sed dele omnia delicta mea : et ablue sordes corporis mei, et maculas animæ meæ turgiis nempe quia non ad ipsum altare, sed so lummodo in sanctuario, seu bemate dicitur intra velum, quo secundum ritum Græcum et Orienta- Jem circumdantur. In codice Græco ejusdem Litur- giæ præmittuntur orationes aliquot, quæ in Copticis exemplaribus non occurrunt, quia re vera ad istam D Purifica me perfecte, ne cum bonitatem tuam depre- cabor, ut concedas veniam peccatorum aliis, ego reprobus efficiar. Ita, Domine, non repellas me mæstum et confusum : sed mitte super me Spiri- tum sanctum tuum, et fac me dignum ut assistam altari tuo sancto: neque id mihi proveniat in judi- cium, sed offeram tibi hoc sacrificium, rationabile, non pertinent, sed communis officit partes sunt aut dicuutur ad libitum. Prima absque titulo, præpa- ratoria est, sacerdotis indignitatem suam profiten- tis, divinumque auxilium postulantis, ad inculpate celebrandum mysterium. Secunda dicenda præscri- bitur, postquam præparatum fuerit altare, qualis ea est quam Basilii Coptica repræsentat, ejusdem. (6) Forte τὸ δὴ τοῦτο. (7) Sic omnia in cod. (8) In marg., τύχην. (9) Sic codl. (4) Τοῦ καταπετάσματος in Graeca et in aliis Li-
Μέντοιγε οὖν πεφιλολογότας εἰδέναι χρὴ τὸ τοῖς πολλοῖς ἄδηλον, ὡς ψυχὴ ἀποῤῥαγεῖσα ἐκ τοῦ σώματος καὶ τῶν τοῦ σώματος ἀπηριθμημένων μορίων, καὶ γυμνὴ καθ’ ἑαυτὴν ἐν ἀσαρκίᾳ καὶ ἀς...μασίᾳ οὖσα, οὔτε μέμνηται λοιπὸν, οὔτε γεωργεῖ καθῶς μαρτυρεῖ ὁ εἰπὼν, ὅτι Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀπολοῦνται πάντες οἱ διαλογ... ( φορτε διαλογισμοὶ) αὐτοῦ. Ζητήσεις δὲ, σοφὲ, κατὰ τὸν τόπον γενόμενος ἐπιμελῶς τὸν περὶ ...χῆς ( φορτε ψυχῆς) λόγον. Τὸ διὰ τοῦτο καὶ τοῖς πολλοῖς ἄληπτον ὁμοῦ τε καὶ ἄλυτον ... τε καὶ πῶς ψυχὴ ἀσώματος χωρίζεται τοῦ σώματος, καὶ ἐν τῷ τῆς ψυχῆς χωρισμῷ θάνατος οὐ γίνεται· εἷς γάρ ἐστι καὶ μόνος ψυχῆς χωρισμὸς ἀπὸ σώματος. Ἐπίστησον δὲ μετὰ πάντων τοῦτο· πόθεν καὶ τίνος χάριν οἱ μὲν τῶν ἀνθρώπων φυσικῶς, καὶ οὐκ ἔκ τινος ἀσκήσεως, ἐξ αὐτῆς τῆς νεαρᾶς αὐτῶν νηπιότητος οἱ μὲν ὀξεῖς, οἱ δὲ πραεῖς, οἱ δὲ φιλήδονοι, καὶ ἄλλοι σώφρονες, καὶ ἄλλοι ἥσυχοι, ἕτεροι δὲ ταραχώδεις· καὶ οἱ μὲν φρόνιμοι, οἱ δὲ ἀκεραιότεροι, καὶ οἱ μὲν δόλιοι, οἱ δὲ ἄφρονες, καὶ ἄλλα πλεῖστα Ἕλληνες.
μαρμένην δεινῶς δογματίσαντες, τῇ διοικήσει τῶν ἄστρων, καὶ οὐ Θεῷ (9) πάμπαν τὰ καθ᾿ ἡμᾶς οἰακίζεσθαι δεινῶς ἐδογμάτισαν. Οἱ δὲ τὰς εὐσυν- έτους καὶ θεοσδότους επιστημονικώς καταλαβόντες ποιότητάς τε καὶ ἀληθεῖς οὐσιώδεις περὶ τῆς ἀν θρώπου φυσικῆς πραότητός τε καὶ ὀξύτητος, ἀπαλό- τητός τε καὶ δεινότητος, σωφροσύνης τέ φημι καὶ ἀκολασίας καὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων φυσικῶν πλεονεκτημάτων, εὐσόφως ἔφησαν οὕτως· ὡς οὐκ ἀφ' ἑνὸς καὶ μόνου τρόπου αἱ τοιαῦται τῇ φύσει φυσικαὶ συνεπιγίνονται καὶ συναποτίκτονται γνῶμαι καὶ καταστάσεις, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ δευτέρας τινὸς καὶ τρίτης καὶ τετάρτης καὶ πέμπτης καὶ ἔκτης και ἑβδόμης αἰτίας· καὶ πρῶτον μὲν ἀπὸ γονικῆς τῶν πα λώντων κατασυρόμενοι, σπληνίζεσθαί φασι. θελήσεις ἡ ἄστρων ἀστρολογίαν μυθευσάμενοι, τήν τε (8) εί- δὲ πάντως καὶ περὶ σπερμογόνων νοεῖν δι' οἴων καὶ πόθεν πρόεισι μορίων, οἵτινές εἰσιν οἱ νεφροί· ὅθεν καὶ οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα δεινοὶ φιλοῦσιν εἰπεῖν τοὺς λίαν περὶ τὰς συνουσίας ἀφειδῶς ἔχοντας κατα κάμπτεσθαι τῇ ὀδύνῃ τῶν νεφρών. Μέντοιγε οὖν πεφιλολογότας εἰδέναι χρὴ τὸ τοῖς πολλοῖς ἄδηλον, ὡς ψυχὴ ἀποῤῥαγεῖσα ἐκ τοῦ σώματος καὶ τῶν τοῦ σώματος ἀπηριθμημένων μορίων, καὶ γυμνή καθ᾿ ἑαυτὴν ἐν ἀσαρκίᾳ καὶ ἀσ... μασίᾳ οὖσα, οὔτε μέμνηται λοιπόν, οὔτε γεωργεί καθῶς μαρτυρεῖ ὁ εἰπὼν; ὅτι Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀπολοῦνται πάντες οἱ διαλογ... ( διαλογισμοί) αὐτοῦ. Ζητήσεις δὲ, σοφέ, κατὰ τὸν τόπον γενόμενος ἐπι· μελῶς τὸν περί... χῆς ψυχῆς) λόγον. Τὸ διὰ τοῦτο (6) καὶ τοῖς πολλοῖς ἄληπτον ὁμοῦ τε Β τέρων ὁμοιότητος, δεύτερον ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν καὶ ἄλυτον ... τε καὶ πῶς ψυχὴ ἀσώματος χωρί- ζεται τοῦ σώματος, καὶ ἐν τῷ τῆς ψυχῆς χωρισμῷ θάνατος οὐ γίνεται· εἷς γάρ ἐστι καὶ μόνος ψυχῆς χωρισμὸς ἀπὸ σώματος. Ἐπίστησον δὲ μετὰ πάν- των τοῦτο· πόθεν καὶ τίνος χάριν οἱ μὲν τῶν ἀν- θρώπων φυσικῶς, καὶ οὐκ ἔκ τινος ἀσκήσεως, ἐξ αὐτῆς τῆς νεαρᾶς αὐτῶν νηπιότητος οἱ μὲν ὀξεῖς, οἱ δὲ πραεῖς, οἱ δὲ φιλήδονοι, καὶ ἄλλοι σώφρονες, καὶ ἄλλοι ἥσυχοι, ἕτεροι δὲ ταραχώδεις· καὶ οἱ μὲν φρόνιμοι, οἱ δὲ ἀκεραιότεροι, καὶ οἱ μὲν δόλιοι, οἱ δὲ ἄφρονες, καὶ ἄλλα πλείστα Έλληνες (7). Φιλοσόφων ἀπαίδευτοι οἱ τὴν πολυθρύλλητον τῶν μετεώρων στοιχείων ἡμερινῆς καὶ νυχτερινῆς κινήσεως. Γνῶθι γὰρ, ὦ φιλόσοφε, ὡς τρεῖς κινήσεις ἐκ τῶν διαστη μάτων τῶν τριῶν ὡρῶν τοῖς στοιχείοις ὑπάρχουσιν· ἀπὸ μὲν πρώτης ώρας ἡμερινῆς ἄχρι τρίτης κινου- μένης τῆς χολῆς, ὡς μαρτυροῦσι πολλάκις ἔωθεν ὀφθαλμοί τίνων..... δέστεροι δρώμενοι· ἀπὸ δὲ τρίτης ἕως έκτης σὺν τῇ θέρμῃ τοῦ ἡλίου..... αἵματος κινήσεις καὶ ἀναζέσεις, ὀξύτεραι καὶ πιο κρότεραι..... ότεραι δὲ μετὰ βρῶσιν· ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας ἕως ἐνάτης, εἴωθεν ἡ τοῦ ... ματος κίνησις γίνεσθαι, καὶ οὕτω λοιπὸν ἢ τοῦ χυμοῦ ἕως ἑσπέρας. LITURGIA S. GREGORII COPTICA. forte (forte C LITURGIA SANCTI GREGORII EX COPTICO CONVERSA. (RENAUDOT, Liturgiarum Orientalium collectio, ed. secunda, Francofurti ad Menuın, 1847, in-4, tom. 1.) - Communi Coptitarum traditione hæc Liturgia ascribitur Gregorio Theologo in Ægyptiacis omnibus codi- cibus et etiam in Græco Bibliothecæ Regiæ; atque etiam eo nomine recensetur a theologis et rituum in- terpretibus, ut in Constitutionibus synodicis Gabrielis filii Tarik, LXX patriarchæ Alexandrini, articulo 26; Abuseba in Scientia ecclesiastica, cap. 85; Abulbircat, cap. 29; Ebnassalo Collectionis canonum cap. 12, et aliis. Oratio veli (1). Sacerdos secreto. Domine Deus omnipotens, qui nosti cogitationes hominum, scrutator cordium et renum: qui me indignum vocasti ad hoc ministe- rium sanctum tuum: ne me rejicias, et ne avertas faciem tuam a me; sed dele omnia delicta mea : et ablue sordes corporis mei, et maculas animæ meæ turgiis nempe quia non ad ipsum altare, sed so lummodo in sanctuario, seu bemate dicitur intra velum, quo secundum ritum Græcum et Orienta- Jem circumdantur. In codice Græco ejusdem Litur- giæ præmittuntur orationes aliquot, quæ in Copticis exemplaribus non occurrunt, quia re vera ad istam D Purifica me perfecte, ne cum bonitatem tuam depre- cabor, ut concedas veniam peccatorum aliis, ego reprobus efficiar. Ita, Domine, non repellas me mæstum et confusum : sed mitte super me Spiri- tum sanctum tuum, et fac me dignum ut assistam altari tuo sancto: neque id mihi proveniat in judi- cium, sed offeram tibi hoc sacrificium, rationabile, non pertinent, sed communis officit partes sunt aut dicuutur ad libitum. Prima absque titulo, præpa- ratoria est, sacerdotis indignitatem suam profiten- tis, divinumque auxilium postulantis, ad inculpate celebrandum mysterium. Secunda dicenda præscri- bitur, postquam præparatum fuerit altare, qualis ea est quam Basilii Coptica repræsentat, ejusdem. (6) Forte τὸ δὴ τοῦτο. (7) Sic omnia in cod. (8) In marg., τύχην. (9) Sic codl. (4) Τοῦ καταπετάσματος in Graeca et in aliis Li-
PG 36:678Φιλοσόφων ἀπαίδευτοι οἱ τὴν πολυθρύλλητον τῶν μετεώρων ἄστρων ἀστρολογίαν μυθευσάμενοι, τήν τε εἱμαρμένην δεινῶς δογματίσαντες, τῇ διοικήσει τῶν ἄστρων, καὶ οὐ Θεῷ πάμπαν τὰ καθ’ ἡμᾶς οἰακίζεσθαι δεινῶς ἐδογμάτισαν. Οἱ δὲ τὰς εὐσυνέτους καὶ θεοσδότους ἐπιστημονικῶς καταλαβόντες ποιότητάς τε καὶ ἀληθεῖς οὐσιώδεις περὶ τῆς ἀνθρώπου φυσικῆς πραότητός τε καὶ ὀξύτητος, ἁπαλότητός τε καὶ δεινότητος, σωφροσύνης τέ φημι καὶ ἀκολασίας καὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων φυσικῶν πλεονεκτημάτων, εὐσόφως ἔφησαν οὕτως· ὡς οὐκ ἀφ’ ἑνὸς καὶ μόνου τρόπου αἱ τοιαῦται τῇ φύσει φυσικαὶ συνεπιγίνονται καὶ συναποτίκτονται γνῶμαι καὶ καταστάσεις, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ δευτέρας τινὸς καὶ τρίτης καὶ τετάρτης καὶ πέμπτης καὶ ἕκτης καὶ ἑβδόμης αἰτίας· καὶ πρῶτον μὲν ἀπὸ γονικῆς τῶν πατέρων ὁμοιότητος, δεύτερον ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν στοιχείων ἡμερινῆς καὶ νυκτερινῆς κινήσεως. Γνῶθι γὰρ, ὦ φιλόσοφε, ὡς τρεῖς κινήσεις ἐκ τῶν διαστημάτων τῶν τριῶν ὡρῶν τοῖς στοιχείοις ὑπάρχουσιν· ἀπὸ μὲν πρώτης ὥρας ἡμερινῆς ἄχρι τρίτης κινουμένης τῆς χολῆς, ὡς μαρτυροῦσι πολλάκις ἕωθεν ὀφθαλμοί τινων .....δέστεροι ὁρώμενοι·
μαρμένην δεινῶς δογματίσαντες, τῇ διοικήσει τῶν ἄστρων, καὶ οὐ Θεῷ (9) πάμπαν τὰ καθ᾿ ἡμᾶς οἰακίζεσθαι δεινῶς ἐδογμάτισαν. Οἱ δὲ τὰς εὐσυν- έτους καὶ θεοσδότους επιστημονικώς καταλαβόντες ποιότητάς τε καὶ ἀληθεῖς οὐσιώδεις περὶ τῆς ἀν θρώπου φυσικῆς πραότητός τε καὶ ὀξύτητος, ἀπαλό- τητός τε καὶ δεινότητος, σωφροσύνης τέ φημι καὶ ἀκολασίας καὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων φυσικῶν πλεονεκτημάτων, εὐσόφως ἔφησαν οὕτως· ὡς οὐκ ἀφ' ἑνὸς καὶ μόνου τρόπου αἱ τοιαῦται τῇ φύσει φυσικαὶ συνεπιγίνονται καὶ συναποτίκτονται γνῶμαι καὶ καταστάσεις, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ δευτέρας τινὸς καὶ τρίτης καὶ τετάρτης καὶ πέμπτης καὶ ἔκτης και ἑβδόμης αἰτίας· καὶ πρῶτον μὲν ἀπὸ γονικῆς τῶν πα λώντων κατασυρόμενοι, σπληνίζεσθαί φασι. θελήσεις ἡ ἄστρων ἀστρολογίαν μυθευσάμενοι, τήν τε (8) εί- δὲ πάντως καὶ περὶ σπερμογόνων νοεῖν δι' οἴων καὶ πόθεν πρόεισι μορίων, οἵτινές εἰσιν οἱ νεφροί· ὅθεν καὶ οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα δεινοὶ φιλοῦσιν εἰπεῖν τοὺς λίαν περὶ τὰς συνουσίας ἀφειδῶς ἔχοντας κατα κάμπτεσθαι τῇ ὀδύνῃ τῶν νεφρών. Μέντοιγε οὖν πεφιλολογότας εἰδέναι χρὴ τὸ τοῖς πολλοῖς ἄδηλον, ὡς ψυχὴ ἀποῤῥαγεῖσα ἐκ τοῦ σώματος καὶ τῶν τοῦ σώματος ἀπηριθμημένων μορίων, καὶ γυμνή καθ᾿ ἑαυτὴν ἐν ἀσαρκίᾳ καὶ ἀσ... μασίᾳ οὖσα, οὔτε μέμνηται λοιπόν, οὔτε γεωργεί καθῶς μαρτυρεῖ ὁ εἰπὼν; ὅτι Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀπολοῦνται πάντες οἱ διαλογ... ( διαλογισμοί) αὐτοῦ. Ζητήσεις δὲ, σοφέ, κατὰ τὸν τόπον γενόμενος ἐπι· μελῶς τὸν περί... χῆς ψυχῆς) λόγον. Τὸ διὰ τοῦτο (6) καὶ τοῖς πολλοῖς ἄληπτον ὁμοῦ τε Β τέρων ὁμοιότητος, δεύτερον ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν καὶ ἄλυτον ... τε καὶ πῶς ψυχὴ ἀσώματος χωρί- ζεται τοῦ σώματος, καὶ ἐν τῷ τῆς ψυχῆς χωρισμῷ θάνατος οὐ γίνεται· εἷς γάρ ἐστι καὶ μόνος ψυχῆς χωρισμὸς ἀπὸ σώματος. Ἐπίστησον δὲ μετὰ πάν- των τοῦτο· πόθεν καὶ τίνος χάριν οἱ μὲν τῶν ἀν- θρώπων φυσικῶς, καὶ οὐκ ἔκ τινος ἀσκήσεως, ἐξ αὐτῆς τῆς νεαρᾶς αὐτῶν νηπιότητος οἱ μὲν ὀξεῖς, οἱ δὲ πραεῖς, οἱ δὲ φιλήδονοι, καὶ ἄλλοι σώφρονες, καὶ ἄλλοι ἥσυχοι, ἕτεροι δὲ ταραχώδεις· καὶ οἱ μὲν φρόνιμοι, οἱ δὲ ἀκεραιότεροι, καὶ οἱ μὲν δόλιοι, οἱ δὲ ἄφρονες, καὶ ἄλλα πλείστα Έλληνες (7). Φιλοσόφων ἀπαίδευτοι οἱ τὴν πολυθρύλλητον τῶν μετεώρων στοιχείων ἡμερινῆς καὶ νυχτερινῆς κινήσεως. Γνῶθι γὰρ, ὦ φιλόσοφε, ὡς τρεῖς κινήσεις ἐκ τῶν διαστη μάτων τῶν τριῶν ὡρῶν τοῖς στοιχείοις ὑπάρχουσιν· ἀπὸ μὲν πρώτης ώρας ἡμερινῆς ἄχρι τρίτης κινου- μένης τῆς χολῆς, ὡς μαρτυροῦσι πολλάκις ἔωθεν ὀφθαλμοί τίνων..... δέστεροι δρώμενοι· ἀπὸ δὲ τρίτης ἕως έκτης σὺν τῇ θέρμῃ τοῦ ἡλίου..... αἵματος κινήσεις καὶ ἀναζέσεις, ὀξύτεραι καὶ πιο κρότεραι..... ότεραι δὲ μετὰ βρῶσιν· ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας ἕως ἐνάτης, εἴωθεν ἡ τοῦ ... ματος κίνησις γίνεσθαι, καὶ οὕτω λοιπὸν ἢ τοῦ χυμοῦ ἕως ἑσπέρας. LITURGIA S. GREGORII COPTICA. forte (forte C LITURGIA SANCTI GREGORII EX COPTICO CONVERSA. (RENAUDOT, Liturgiarum Orientalium collectio, ed. secunda, Francofurti ad Menuın, 1847, in-4, tom. 1.) - Communi Coptitarum traditione hæc Liturgia ascribitur Gregorio Theologo in Ægyptiacis omnibus codi- cibus et etiam in Græco Bibliothecæ Regiæ; atque etiam eo nomine recensetur a theologis et rituum in- terpretibus, ut in Constitutionibus synodicis Gabrielis filii Tarik, LXX patriarchæ Alexandrini, articulo 26; Abuseba in Scientia ecclesiastica, cap. 85; Abulbircat, cap. 29; Ebnassalo Collectionis canonum cap. 12, et aliis. Oratio veli (1). Sacerdos secreto. Domine Deus omnipotens, qui nosti cogitationes hominum, scrutator cordium et renum: qui me indignum vocasti ad hoc ministe- rium sanctum tuum: ne me rejicias, et ne avertas faciem tuam a me; sed dele omnia delicta mea : et ablue sordes corporis mei, et maculas animæ meæ turgiis nempe quia non ad ipsum altare, sed so lummodo in sanctuario, seu bemate dicitur intra velum, quo secundum ritum Græcum et Orienta- Jem circumdantur. In codice Græco ejusdem Litur- giæ præmittuntur orationes aliquot, quæ in Copticis exemplaribus non occurrunt, quia re vera ad istam D Purifica me perfecte, ne cum bonitatem tuam depre- cabor, ut concedas veniam peccatorum aliis, ego reprobus efficiar. Ita, Domine, non repellas me mæstum et confusum : sed mitte super me Spiri- tum sanctum tuum, et fac me dignum ut assistam altari tuo sancto: neque id mihi proveniat in judi- cium, sed offeram tibi hoc sacrificium, rationabile, non pertinent, sed communis officit partes sunt aut dicuutur ad libitum. Prima absque titulo, præpa- ratoria est, sacerdotis indignitatem suam profiten- tis, divinumque auxilium postulantis, ad inculpate celebrandum mysterium. Secunda dicenda præscri- bitur, postquam præparatum fuerit altare, qualis ea est quam Basilii Coptica repræsentat, ejusdem. (6) Forte τὸ δὴ τοῦτο. (7) Sic omnia in cod. (8) In marg., τύχην. (9) Sic codl. (4) Τοῦ καταπετάσματος in Graeca et in aliis Li-
ἀπὸ δὲ τρίτης ἕως ἕκτης σὺν τῇ θέρμῃ τοῦ ἡλίου ..... αἵματος κινήσεις καὶ ἀναζέσεις, ὀξύτεραι καὶ πικρότεραι .....ότεραι δὲ μετὰ βρῶσιν· ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας ἕως ἐνάτης, εἴωθεν ἡ τοῦ ...ματος κίνησις γίνεσθαι, καὶ οὕτω λοιπὸν ἡ τοῦ χυμοῦ ἕως ἑσπέρας.
μαρμένην δεινῶς δογματίσαντες, τῇ διοικήσει τῶν ἄστρων, καὶ οὐ Θεῷ (9) πάμπαν τὰ καθ᾿ ἡμᾶς οἰακίζεσθαι δεινῶς ἐδογμάτισαν. Οἱ δὲ τὰς εὐσυν- έτους καὶ θεοσδότους επιστημονικώς καταλαβόντες ποιότητάς τε καὶ ἀληθεῖς οὐσιώδεις περὶ τῆς ἀν θρώπου φυσικῆς πραότητός τε καὶ ὀξύτητος, ἀπαλό- τητός τε καὶ δεινότητος, σωφροσύνης τέ φημι καὶ ἀκολασίας καὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων φυσικῶν πλεονεκτημάτων, εὐσόφως ἔφησαν οὕτως· ὡς οὐκ ἀφ' ἑνὸς καὶ μόνου τρόπου αἱ τοιαῦται τῇ φύσει φυσικαὶ συνεπιγίνονται καὶ συναποτίκτονται γνῶμαι καὶ καταστάσεις, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ δευτέρας τινὸς καὶ τρίτης καὶ τετάρτης καὶ πέμπτης καὶ ἔκτης και ἑβδόμης αἰτίας· καὶ πρῶτον μὲν ἀπὸ γονικῆς τῶν πα λώντων κατασυρόμενοι, σπληνίζεσθαί φασι. θελήσεις ἡ ἄστρων ἀστρολογίαν μυθευσάμενοι, τήν τε (8) εί- δὲ πάντως καὶ περὶ σπερμογόνων νοεῖν δι' οἴων καὶ πόθεν πρόεισι μορίων, οἵτινές εἰσιν οἱ νεφροί· ὅθεν καὶ οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα δεινοὶ φιλοῦσιν εἰπεῖν τοὺς λίαν περὶ τὰς συνουσίας ἀφειδῶς ἔχοντας κατα κάμπτεσθαι τῇ ὀδύνῃ τῶν νεφρών. Μέντοιγε οὖν πεφιλολογότας εἰδέναι χρὴ τὸ τοῖς πολλοῖς ἄδηλον, ὡς ψυχὴ ἀποῤῥαγεῖσα ἐκ τοῦ σώματος καὶ τῶν τοῦ σώματος ἀπηριθμημένων μορίων, καὶ γυμνή καθ᾿ ἑαυτὴν ἐν ἀσαρκίᾳ καὶ ἀσ... μασίᾳ οὖσα, οὔτε μέμνηται λοιπόν, οὔτε γεωργεί καθῶς μαρτυρεῖ ὁ εἰπὼν; ὅτι Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀπολοῦνται πάντες οἱ διαλογ... ( διαλογισμοί) αὐτοῦ. Ζητήσεις δὲ, σοφέ, κατὰ τὸν τόπον γενόμενος ἐπι· μελῶς τὸν περί... χῆς ψυχῆς) λόγον. Τὸ διὰ τοῦτο (6) καὶ τοῖς πολλοῖς ἄληπτον ὁμοῦ τε Β τέρων ὁμοιότητος, δεύτερον ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν καὶ ἄλυτον ... τε καὶ πῶς ψυχὴ ἀσώματος χωρί- ζεται τοῦ σώματος, καὶ ἐν τῷ τῆς ψυχῆς χωρισμῷ θάνατος οὐ γίνεται· εἷς γάρ ἐστι καὶ μόνος ψυχῆς χωρισμὸς ἀπὸ σώματος. Ἐπίστησον δὲ μετὰ πάν- των τοῦτο· πόθεν καὶ τίνος χάριν οἱ μὲν τῶν ἀν- θρώπων φυσικῶς, καὶ οὐκ ἔκ τινος ἀσκήσεως, ἐξ αὐτῆς τῆς νεαρᾶς αὐτῶν νηπιότητος οἱ μὲν ὀξεῖς, οἱ δὲ πραεῖς, οἱ δὲ φιλήδονοι, καὶ ἄλλοι σώφρονες, καὶ ἄλλοι ἥσυχοι, ἕτεροι δὲ ταραχώδεις· καὶ οἱ μὲν φρόνιμοι, οἱ δὲ ἀκεραιότεροι, καὶ οἱ μὲν δόλιοι, οἱ δὲ ἄφρονες, καὶ ἄλλα πλείστα Έλληνες (7). Φιλοσόφων ἀπαίδευτοι οἱ τὴν πολυθρύλλητον τῶν μετεώρων στοιχείων ἡμερινῆς καὶ νυχτερινῆς κινήσεως. Γνῶθι γὰρ, ὦ φιλόσοφε, ὡς τρεῖς κινήσεις ἐκ τῶν διαστη μάτων τῶν τριῶν ὡρῶν τοῖς στοιχείοις ὑπάρχουσιν· ἀπὸ μὲν πρώτης ώρας ἡμερινῆς ἄχρι τρίτης κινου- μένης τῆς χολῆς, ὡς μαρτυροῦσι πολλάκις ἔωθεν ὀφθαλμοί τίνων..... δέστεροι δρώμενοι· ἀπὸ δὲ τρίτης ἕως έκτης σὺν τῇ θέρμῃ τοῦ ἡλίου..... αἵματος κινήσεις καὶ ἀναζέσεις, ὀξύτεραι καὶ πιο κρότεραι..... ότεραι δὲ μετὰ βρῶσιν· ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας ἕως ἐνάτης, εἴωθεν ἡ τοῦ ... ματος κίνησις γίνεσθαι, καὶ οὕτω λοιπὸν ἢ τοῦ χυμοῦ ἕως ἑσπέρας. LITURGIA S. GREGORII COPTICA. forte (forte C LITURGIA SANCTI GREGORII EX COPTICO CONVERSA. (RENAUDOT, Liturgiarum Orientalium collectio, ed. secunda, Francofurti ad Menuın, 1847, in-4, tom. 1.) - Communi Coptitarum traditione hæc Liturgia ascribitur Gregorio Theologo in Ægyptiacis omnibus codi- cibus et etiam in Græco Bibliothecæ Regiæ; atque etiam eo nomine recensetur a theologis et rituum in- terpretibus, ut in Constitutionibus synodicis Gabrielis filii Tarik, LXX patriarchæ Alexandrini, articulo 26; Abuseba in Scientia ecclesiastica, cap. 85; Abulbircat, cap. 29; Ebnassalo Collectionis canonum cap. 12, et aliis. Oratio veli (1). Sacerdos secreto. Domine Deus omnipotens, qui nosti cogitationes hominum, scrutator cordium et renum: qui me indignum vocasti ad hoc ministe- rium sanctum tuum: ne me rejicias, et ne avertas faciem tuam a me; sed dele omnia delicta mea : et ablue sordes corporis mei, et maculas animæ meæ turgiis nempe quia non ad ipsum altare, sed so lummodo in sanctuario, seu bemate dicitur intra velum, quo secundum ritum Græcum et Orienta- Jem circumdantur. In codice Græco ejusdem Litur- giæ præmittuntur orationes aliquot, quæ in Copticis exemplaribus non occurrunt, quia re vera ad istam D Purifica me perfecte, ne cum bonitatem tuam depre- cabor, ut concedas veniam peccatorum aliis, ego reprobus efficiar. Ita, Domine, non repellas me mæstum et confusum : sed mitte super me Spiri- tum sanctum tuum, et fac me dignum ut assistam altari tuo sancto: neque id mihi proveniat in judi- cium, sed offeram tibi hoc sacrificium, rationabile, non pertinent, sed communis officit partes sunt aut dicuutur ad libitum. Prima absque titulo, præpa- ratoria est, sacerdotis indignitatem suam profiten- tis, divinumque auxilium postulantis, ad inculpate celebrandum mysterium. Secunda dicenda præscri- bitur, postquam præparatum fuerit altare, qualis ea est quam Basilii Coptica repræsentat, ejusdem. (6) Forte τὸ δὴ τοῦτο. (7) Sic omnia in cod. (8) In marg., τύχην. (9) Sic codl. (4) Τοῦ καταπετάσματος in Graeca et in aliis Li-
Second witness · khazarzar edition
Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἐκ τοῦ πρὸς ἀστρονόμους λόγου. Ὥσπερ οἱ ἰχθύες οἱ ἐν τοῖς ὕδασι ζῶντες διὰ τῶν ἐν μήτρᾳ συνεπικλυζομένων χυμῶν καὶ ὑδάτων εἰς ζωογονίαν ψυχαγωγοῦνται, μετὰ μέντοι τὸν τόκον οὐ κατ' ἐκπνοὴν, ἀλλὰ κατ' εἰσπνοὴν καὶ ἀναπνοὴν τῆς ζωῆς τοῦ ἀέρος πᾶν ἔμψυχον ἀπολαύει ζῶον· καὶ δεσμὸς μὲν τῆς ψυχῆς ἐστι τὸ σῶμα, δεσμὸς δὲ τοῦ σώματός ἐστι τὸ αἷμα, μᾶλλον δὲ ἡ τοῦ αἵματος ἐνυπόστατος θέρμη, ἧς ἀποψυχωμένης, ὁ τῆς ψυχῆς χωρισμὸς ἐκ τοῦ σώματος γίνεται, ἀποπηγνυμένου τοῦ αἵματος. Ὅθεν τὰ αὐθωρὰ καὶ αὐθήμερα τῶν ἀνθρώπων νεκρὰ σώματα ἀνατεμνόμενα, χολὴν μὲν ἴσως ἔτι ἔχουσιν ἔνδον, ὡσαύτως καὶ φλέγμα καὶ χυμὸν, αἷμα δὲ οὐδαμῶς· κατ' ἔλλειψιν γὰρ, ὡς ἤδη εἶπον, τοῦ θερμοῦ στοιχείου ὁ τῆς ψυχῆς χωρισμὸς ἐκ τοῦ σώματος γίνεται. Καὶ τούτου χάριν τὰ πλεῖστα τῶν βρεφῶν νυκτὶ καὶ τίκτονται, ἀποψυχωμένης τῆς μήτρας καὶ ἐξωδούσης διὰ τῆς νυκτε ρινῆς ψύξεως τὸ βρέφος· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ τὰ πλεῖστα τῶν σωμάτων νυκτὶ τελευτῶσιν, ὡς ἀν τιδιωκομένης τῆς θέρμης τοῦ αἵματος καὶ δη... ούσης ὑπὸ ψύχους τῆς νυκτός. Καὶ οὗτος μὲν ὁ λό γος τοῦ χωρισμοῦ τῶν ψυχῶν. Ἀναγκαῖον δέ σε καὶ τὸν ἴδιον τῶν στοιχείων τοῦ σώματος χωρισμὸν ἐπί στασθαι, ἵνα καὶ τὸν τῆς ἀναστάσεως ἐν βεβαίῳ κατ έχῃς λόγον. Ἀποχωριζομένης γὰρ τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ σώματος, τὰ τέσσαρα στοιχεῖα ἐξ ὧν συνῆλθον ... μων ἐν αὐτοῖς καὶ ἀποφέρονται, ἐν μὲν τῷ πυρὶ τὸ θερμὸν τοῦ αἵματος ὡς εἰς ἰδίαν παρακαταθήκην, ἐν δὲ τῷ ὕδατι τὸ ὑγρὸν, ἐν δὲ τῷ ἀέρι τὸ ψυχρόν· λοιπὸν ἐν τῇ γῇ, ἤτοι τῷ τάφῳ, ἀπομένει τὸ ξηρὸν, 36.676 ἤτοι ὁ χοῦς ὁ ληφθεὶς παρ' αὐτῆς ὑπὸ Θεοῦ ἀπ' ἀρχῆς. Τῷ οὖν καιρῷ τῆς ἀναστάσεως ὡς ἐκ παρα θηκῶν τινων τῶν εἰρημένων τοῦ κόσμου μερῶν, ἀποδίδωσιν ἕκαστον στοιχεῖον πρὸς τὸν χοῦν τὸ ἴδιον, καὶ πάλιν συνίσταται τὸ σῶμα ἐκ τεσσάρων, καὶ προστρέχει αὐτῷ ἡ ψυχὴ, καὶ οὕτως πάλιν ἀναμορφοῦται ὁ ἄνθρωπος. Θελήσεις δὲ ὡς πάντα φιλολο γοῦντα καὶ τοῦτο ἐν εἴδει ποιήσασθαι· φημὶ δὴ τῶν διὰ τοῦ σώματος ἐνεργειῶν τῆς ψυχῆς μνήμης τέ φημι καὶ λόγου, ἐπιθυμίας καὶ θυμοῦ, γέλωτός τε καὶ πνοῆς, ποῦ ταῦτα, καὶ διὰ ποίων ἐνεργοῦνται μορίων. Αἱ μέντοι γὰρ μνῆμαι καὶ αἱ τούτων διακρίσεις διὰ τοῦ ἐγκεφάλου ὑπὸ τῆς ψυχῆς ἐνερ γοῦνται· διόπερ πολλάκις κατὰ κεφαλῆς τινες καιρίαν πληγὴν λαβόντες, οὐκ ἀπέθανον μὲν παρ' αὐτὰ, ἔκφρονες δὲ καὶ ἀνούστατοι γέγοναν· διὰ τοῦτο με τάφρενα τὰ ὄπισθεν τῆς κεφαλῆς λέγονται. Τὸ δὲ λογιστικὸν διὰ τῆς καρδίας ἐνεργεῖ ἡ ψυχή. Τὸ δὲ ἀναπνευστικὸν διὰ τοῦ πνεύμονος· τὸ δὲ θυμικὸν διὰ τοῦ αἵματος· ὅθεν ἔστιν ἰδέσθαι πολλάκις ἐν τοῖς θυμουμένοις κατὰ τὴν ὥραν τοῦ θυμοῦ, ὕφαιμον καὶ πυρακτούμενον τὸ εἶδος αὐτῶν. Τὸ δὲ ἐπιθυμητικὸν ἡ ψυχὴ διὰ τοῦ ἥπατος ἐνεργεῖ· ὅθεν τοῦ ἥπατος ψυχομένου, δυσπευσίας εὐθέως παρακο λουθούσης, ἀνορεκτεῖ ὁ ἄνθρωπος περὶ τὰς βρώσεις. Ἐπίστησον γὰρ ὡς πάντα τὰ λίχνα ζῶα τέλειον ἥπατος ἔχουσιν· οἷον γίνονται χοῖροι καὶ στρουθίονες. Γνώσῃ δὲ πάλιν τὸ μειδιαστικὸν διὰ τοῦ σπληνὸς ἐνεργεῖν τὴν ψυχὴν δυσεπιθύμως πρὸς τοὺς γέλωτας ἔχουσι· καὶ οἱ πολλάκις ὑπὸ πλειόνων γε 36.677 λώντων κατασυρόμενοι, σπληνίζεσθαί φασι. Θελήσεις δὲ πάντως καὶ περὶ σπερμογόνων νοεῖν δι' οἵων καὶ πόθεν πρόεισι μορίων, οἵτινές εἰσιν οἱ νεφροί· ὅθεν καὶ οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα δεινοὶ φιλοῦσιν εἰπεῖν τοὺς λίαν περὶ τὰς συνουσίας ἀφειδῶς ἔχοντας κατα κάμπτεσθαι τῇ ὀδύνῃ τῶν νεφρῶν.
Μέντοιγε οὖν πεφιλολογότας εἰδέναι χρὴ τὸ τοῖς πολλοῖς ἄδηλον, ὡς ψυχὴ ἀποῤῥαγεῖσα ἐκ τοῦ σώματος καὶ τῶν τοῦ σώματος ἀπηριθμημένων μορίων, καὶ γυμνὴ καθ' ἑαυτὴν ἐν ἀσαρκίᾳ καὶ ἀς...μασίᾳ οὖσα, οὔτε μέμνηται λοιπὸν, οὔτε γεωργεῖ καθῶς μαρτυρεῖ ὁ εἰπὼν, ὅτι Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀπολοῦνται πάντες οἱ διαλογ... (forte διαλογισμοὶ) αὐτοῦ. Ζητήσεις δὲ, σοφὲ, κατὰ τὸν τόπον γενόμενος ἐπι μελῶς τὸν περὶ ...χῆς (forte ψυχῆς) λόγον. Τὸ διὰ τοῦτο καὶ τοῖς πολλοῖς ἄληπτον ὁμοῦ τε καὶ ἄλυτον ... τε καὶ πῶς ψυχὴ ἀσώματος χωρίζεται τοῦ σώματος, καὶ ἐν τῷ τῆς ψυχῆς χωρισμῷ θάνατος οὐ γίνεται· εἷς γάρ ἐστι καὶ μόνος ψυχῆς χωρισμὸς ἀπὸ σώματος. Ἐπίστησον δὲ μετὰ πάν των τοῦτο· πόθεν καὶ τίνος χάριν οἱ μὲν τῶν ἀν θρώπων φυσικῶς, καὶ οὐκ ἔκ τινος ἀσκήσεως, ἐξ αὐτῆς τῆς νεαρᾶς αὐτῶν νηπιότητος οἱ μὲν ὀξεῖς, οἱ δὲ πραεῖς, οἱ δὲ φιλήδονοι, καὶ ἄλλοι σώφρονες, καὶ ἄλλοι ἥσυχοι, ἕτεροι δὲ ταραχώδεις· καὶ οἱ μὲν φρόνιμοι, οἱ δὲ ἀκεραιότεροι, καὶ οἱ μὲν δόλιοι, οἱ δὲ ἄφρονες, καὶ ἄλλα πλεῖστα Ἕλληνες. Φιλοσόφων ἀπαίδευτοι οἱ τὴν πολυθρύλλητον τῶν μετεώρων 36.678 ἄστρων ἀστρολογίαν μυθευσάμενοι, τήν τε εἱμαρμένην δεινῶς δογματίσαντες, τῇ διοικήσει τῶν ἄστρων, καὶ οὐ Θεῷ πάμπαν τὰ καθ' ἡμᾶς οἰακίζεσθαι δεινῶς ἐδογμάτισαν. Οἱ δὲ τὰς εὐσυνέτους καὶ θεοσδότους ἐπιστημονικῶς καταλαβόντες ποιότητάς τε καὶ ἀληθεῖς οὐσιώδεις περὶ τῆς ἀνθρώπου φυσικῆς πραότητός τε καὶ ὀξύτητος, ἁπαλότητός τε καὶ δεινότητος, σωφροσύνης τέ φημι καὶ ἀκολασίας καὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων φυσικῶν πλεονεκτημάτων, εὐσόφως ἔφησαν οὕτως· ὡς οὐκ ἀφ' ἑνὸς καὶ μόνου τρόπου αἱ τοιαῦται τῇ φύσει φυσικαὶ συνεπιγίνονται καὶ συναποτίκτονται γνῶμαι καὶ καταστάσεις, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ δευτέρας τινὸς καὶ τρίτης καὶ τετάρτης καὶ πέμπτης καὶ ἕκτης καὶ ἑβδόμης αἰτίας· καὶ πρῶτον μὲν ἀπὸ γονικῆς τῶν πα-τέρων ὁμοιότητος, δεύτερον ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν στοιχείων ἡμερινῆς καὶ νυκτερινῆς κινήσεως. Γνῶθι γὰρ, ὦ φιλόσοφε, ὡς τρεῖς κινήσεις ἐκ τῶν διαστημάτων τῶν τριῶν ὡρῶν τοῖς στοιχείοις ὑπάρχουσιν· ἀπὸ μὲν πρώτης ὥρας ἡμερινῆς ἄχρι τρίτης κινουμένης τῆς χολῆς, ὡς μαρτυροῦσι πολλάκις ἕωθεν ὀφθαλμοί τινων .....δέστεροι ὁρώμενοι· ἀπὸ δὲ τρίτης ἕως ἕκτης σὺν τῇ θέρμῃ τοῦ ἡλίου ..... αἵματος κινήσεις καὶ ἀναζέσεις, ὀξύτεραι καὶ πικρότεραι .....ότεραι δὲ μετὰ βρῶσιν· ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας ἕως ἐνάτης, εἴωθεν ἡ τοῦ ...ματος κίνησις γίνεσθαι, καὶ οὕτω λοιπὸν ἡ τοῦ χυμοῦ ἕως ἑσπέρας.
Continue reading PG 36: Liturgia S. Gregorii Coptica Sp. →≣ entire volume