Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 13–14page 1 of 8
PG 4:13Ἐστὶ δὲ τὴν φράσιν σχοινοτενής τε ταῖς περιόδοις, καὶ χαίρων ὑπερβάτοις, ἐνακμάζων τε ταῖς περιβολαῖς, καὶ κυριολογεῖν οὐκ ἔσπουδασμένος. Ἐξ ὧν αὐτοῦ τῇ συγγραφῇ καὶ τὸ ἀσαφὲς καὶ δυσεπίκτητον διατρέχει· τῷ τραχεῖ δὲ τοῦ ὄγκου, ὅσα περὶ συνθήκην καὶ ἀνα παύσεις, τὸν λόγον ὑποβάλλων, οὐδ᾽ ἡδὺς εἶναι σπουδάζει τῇ ἀκοῇ, Φιλοσοφίᾳ οὐ διενεκτέον ὑπὲρ τῶν ὀνομάτων, υπηρεσίαν τῇ διανοίᾳ ζητούσῃ,κἂν χαμόθεν αὐτὴν ἐς τὰ πράγματα συμπορίζηται τρανήν τε καὶ
Þ. LANSSELII PRÆFATIO.
SCHOLIA
IN EOS BEATI DIONYSII LIBROS QUI EXSTANT
Interprete Petro LANSSELIO, Gravelingano, Societatis Jesu presbytero.
GEORGII PACHYMERÆ
PARAPHRASIS
IN SANCTI DIONYSII EPISTOLAS
Abeodem Petro Lansselio recognita.
ACCEDUNT
EJUSDEM S. MAXIMI IN NONNULLAS S. DIONYSII EPISTOLAS SCHOLIA,
Cum interpretatione Latina Balth. Corderii.
PETRUS LANSSELIUS LECTORI SALUTEM.
Redeo iterum ad te, bone lector, et pauca moneo. In sanctissimi Dionysii Opera lucubrationes sunt Græ
corum duorum sane eruditæ, quæ propter eorum hominum sapientiam et auctoritatem, merito suo maximi
fiunt, et leguntur. Eorum altero comitatiorem nostrum esse Dionysium volui, ut in hoc quasi novo in Gallian reditu, non a suis modo Parisiensibus, verum etiam ab omnibus qui humanitate non careant, jucundius
excipiatur. Porro Maximum longe anteferendum Pachymere putavi, nam et antiquior est, quod Pachymeres ipse agnoscit, qui cum Maximi locum unum protulisset, pol ric, inquit, tŵr zalaiŵr. Præterea celebrior est editis libris et doctissimis Commentariis, quibus doctrine catholicæ veritatem illustravit, quorum
indicem Photius. Baronius, et alii suppeditant: item ad fores triumphantis Ecclesiæ martyrii lauream, atque
palmas in æternum virescentes posuit; unde titulum sanctitatis est consecutus, quare de illo memorans Pachymeres in cap. 11 De cœl. bierar. quasi ad genua illi accidens ita veneratur, Toutó ESTIV EX TŴY TOυ dylou
xal usɣálou Malμov. Denique Pachymeres in sua Paraphrasi nihil habet, quod in scholiis hujus magni Maximi non contineatur, quod facile ex ejus Paraphrasi in epistolas, quam damus, poles intelligere; et si tibi id
otii est, ut ad notas oculos adjicias, in Pachymera plas verborum esse videbis, minus rerum: quod si tamen
desiderari totum senserimus, in altera editione prodibit. Hic vero dissimulare minime possum, quantum laboris et difficultatis exsorbuerim, uti Maximus subito et avtosyɛôíw; Latine loqueretur. Primum enim Græce
tantum exhibere constitueram, jamque typis mandari cœptus erat Dionysius, cum precibus aliquorum ſui compulsus, qui utilissimam rem esse aiebant futuram, ut tumultuariam hanc versionem aggrederer. Eo sum ingenio et voluntate, ut laborem penitus nullum, communium utilitatum causa, defugiendum existimem: itaque, dum operis typographicis invigilo, quæ in opere Dionysiano laborabant, dum errata corrigo, dum
quatuor manuscripta confero, nata est mihi S. Maximi interpretatio. Nihil hic dicam, quam sit Maximi opus
spissum et operosum, quam stylus sit implicatus, obscurus, et, ut ita dicam, doglas, quam res subtilis atque
e media scholastica theologia et metaphysica haud raro petita. Photio summi judicii viro credi potius, quam
mihi cupio, cujus hoc est de Maximo testimonium: Ἐστὶ δὲ τὴν φράσιν σχοινοτενής τε ταῖς περιόδοις, καὶ
χαίρων ὑπερβάτοις, ἐνακμάζων τε ταῖς περιβολαῖς, καὶ κυριολογεῖν οὐκ ἔσπουδασμένος. Ἐξ ὧν αὐτοῦ τῇ
συγγραφῇ καὶ τὸ ἀσαφὲς καὶ δυσεπίκτητον διατρέχει· τῷ τραχεῖ δὲ τοῦ ὄγκου, ὅσα περὶ συνθήκην καὶ ἀναπαύσεις, τὸν λόγον ὑποβάλλων, οὐδ᾽ ἡδὺς εἶναι σπουδάζει τῇ ἀκοῇ, etc. Hoc est: Oratio ejus comprehensionibus continenter producitur, gaudetque hyperbatis, circumductionibus quoque invalescens: et ne
proprie quidem loqui satagit. Ex quibus perseriptum hoc ejus, et obscuritas, et difficultas illud compre
bendendi passim decurrit. Asperitatem denique tumidioris dictionis, quantum ad compositionem et respirationum intervalla, sua in oratione sectatus, ne auditu quidem esse jucundus studet. Hæc ille. Quæ
lectorem eruditum apud se repulantem, miki æquiorem futurum spero, si uspiam in clivo tam arduo titubanter incessero. Cæterum stylum adhibui non exquisitum, pictum, et politum, sed quem fido interpreti convenire putavi, familiarem et apertum, el xarà ôx ne si fucum et purpurissam, odoratosque illos rhetorum
imbres fuissem sectalus, gravissimo auctori nubem obscuritatis inducerem, qui lucem polius afferre debuissem. Placuit enim mihi semper dictum illud sapiens eruditi Synesii: Φιλοσοφίᾳ οὐ διενεκτέον ὑπὲρ τῶν
ὀνομάτων, υπηρεσίαν τῇ διανοίᾳ ζητούσῃ,κἂν χαμόθεν αὐτὴν ἐς τὰ πράγματα συμπορίζηται τρανήν τε καὶ
pappoosav. Hoc est: Philosophiæ non multum de nominibus pugnandum; quæ administram animi
sensibus operam requirit, vel si eam ex ima fæce populi ad res explicandas dilucidam ac consentaneanı
corregare necesse sit.
Digtized by Google
col. 15–16page 2 of 8
PG 4:15ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ. Τὴν μὲν εὐγένειαν, τό τε περιφανὲς ἐν πλούτῳ με γάλου Διονυσίου καὶ μόνον αὐτὸ τὸ κατὰ ᾿Αθηναίους βουλευτήριον, καθ' ὅ βουλεύειν ᾑρέθη, παρίστησι. Τῶν γὰρ Αρεοπαγιτῶν εἰς ἐτύγχανεν οὗτος, ὡς ὁ θεῖος ἐδήλωσε Λουκᾶς, ἱστορῶν τὰς τῶν ἱερῶν ἀπο στόλων ἱερὰς πράξεις· εἰπὼν γὰρ τὴν ἁγιώτατον ἀπόστολον Παῦλον γενόμενον εν Αθήναις, συμβαλόντα τέ τισιν εἰς λόγους τῶν ἐξ Επικούρου φιλοσόφων, καὶ τῶν γε μὴν ἀπὸ τῆς στοᾶς· καὶ κηρύξαντα τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστιν, τήν τε τῶν νεκρῶν ἀνάστασιν, καὶ τὴν καθολικὴν κρίσιν, συλληφθῆναι παρὰ τῶν ἀφιλοσόφων (οὐ γὰρ ἀληθῶς φιλοσόφων) ἀχθῆναί τε κατὰ τὸν "Αρειον πάγον, καὶ δημηγορήσαντα, παραχρῆμά τινας ἑλεῖν, καὶ πρὸς τὸ τῆς ἀληθείας μεταθείναι φῶς, ἐπάγει· Καὶ οὕτως ὁ Παῦλος ἐξῆλθεν ἐκ μέσου αὐτῶν· τινὲς δὲ ἄνδρες, κολληθέντες αὐτῷ, ἐπίστευσαν· ἐν οἷς καὶ Διο νύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης, καὶ γυνὴ ὀνόματι Δάμα ρις, καὶ ἕτεροι σὺν αὐτοῖς. Ἐγὼ μὲν οὖν οὐ μάτην ἀκούω τοῦ παρὰ πάντας τοὺς πεπιστευκότας τότε διὰ τοῦ θείου Παύλου, μό νον τὸν ἄριστον Διονύσιον ἐξονομασθῆναι παρὰ τοῦ θεοφόρου συγγραφέως, προστεθείσης αὐτοῦ καὶ τῆς ἀξίας· φασὶ γὰρ Αρεοπαγίτης, ἐπιβάλλω δὲ μᾶλ λον, ὅτι διά τε τὸ κατὰ σοφίαν περιττὸν, καὶ διὰ τὸ ἐν ᾿Αθηναίοις ἀνεπιλήπτου πολιτείας ἔκκριτον, μνημονευθῆναι μετὰ τῆς οἰκίας αὐτοῦ. Χρὴ δὲ εἰδέναι, καθὰ προέφην, ὡς οὐ παντὸς ἀνδρὸς ἦν, εἰς τὴν ἐξ Αρείου πάγου βουλὴν τελεῖν· ἀλλ᾽ οἱ παρ' Αθηναίοις πρωτεύοντες ἔν τε γένει καὶ πλούτῳ καὶ βίῳ χρηστῷ καὶ κατὰ τοῦθ᾽ οἱ ἐπίσημοι καθεστῶτες ἐβούλευον εἰς τὴν ἐξ ᾿Αρείου πάγου βουλήν· ἐκ γὰρ τῶν ἐννέα καθισταμένων ἀρχόντων ᾿Αθήνησιν, τοὺς ᾿Αρεοπαγί
APPENDIX AD OPERA 5. DIONYSII AREOPAGITÆ.
ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ
ΕΙΣ ΤΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ.
PROLOGUS
IN OPERA SANCTI DIONYSII
Interprete Petro Lansselio.
Nobilitatem magni Dionysii atque in divitiis splendorem, solus ipse Atheniensium senatus, in quo ut
consilium daret electus est, representat: siquidem
Areopagitarum unus hic erat, sicut divinus declararit Lucas, dum sancta sanctorum apostolorum
gesta enarrat; cum enim dixisset sanctissimum
apostolum Paulum Athenis agentem, ac verbis cum
quibusdam philosophis Epicureis, nec non Stoicis
condigentem, atque fidem in Dominum nostruın
Jesum Christum, mortuorum resurrectionem, et
judicium universale annuntiantem, a philosophiæ
expertilis nec enim revera erant philosophi)
comprehensum, atque ad Areopagum deductum
fuisse, ac concionatum e vestigio quosdam cepisse, /
atque ad veritatis lumen transposuisse, addit: Sic
Paulus exivit de medio eorum; quidam vero viri,
adhærentes ei, crediderunt: in quibus et Dionysius
Areopagita, et mulier nomine Damaris, et alii cum
eis a.
Ego sane non frustra audio, inter omnes qui tum
temporis per divinum Paulum crediderunt, solum
præstantissimum Dionysium apposita etiam ipsius
dignitate a deifero conscriptore nominatum esse; ait
enim Areopagita, adjicio autem amplius, nimirum
propter sapientiæ copiam et excellentiam irreprehensibilis inter Athenienses vitæ instituti, ejus cum faanilia mentionem factam esse. Sciendum enim est,sicut
antea monui, non cujusvis hominis fuisse, in Areopagi
senatu dignitatem obire; sed eorum qui apud Athenienses, genere, divitiis ac vitæ probitate primas tenebant; et qui in hoc illustres censebantur, sententiam in Areopago ferebant; siquidem ex novem qui
Athenis archontes constituti erant, Areopagitas (sicut
a Act. xvii, 33, 34.
Τὴν μὲν εὐγένειαν, τό τε περιφανὲς ἐν πλούτῳ με
γάλου Διονυσίου καὶ μόνον αὐτὸ τὸ κατὰ ᾿Αθηναίους
βουλευτήριον, καθ' ὅ βουλεύειν ᾑρέθη, παρίστησι.
Τῶν γὰρ Αρεοπαγιτῶν εἰς ἐτύγχανεν οὗτος, ὡς ὁ
θεῖος ἐδήλωσε Λουκᾶς, ἱστορῶν τὰς τῶν ἱερῶν ἀποστόλων ἱερὰς πράξεις· εἰπὼν γὰρ τὴν ἁγιώτατον
ἀπόστολον Παῦλον γενόμενον εν Αθήναις, συμβαλόντα
τέ τισιν εἰς λόγους τῶν ἐξ Επικούρου φιλοσόφων,
καὶ τῶν γε μὴν ἀπὸ τῆς στοᾶς· καὶ κηρύξαντα τὴν
εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστιν, τήν τε
τῶν νεκρῶν ἀνάστασιν, καὶ τὴν καθολικὴν κρίσιν,
συλληφθῆναι παρὰ τῶν ἀφιλοσόφων (οὐ γὰρ ἀληθῶς
φιλοσόφων) ἀχθῆναί τε κατὰ τὸν "Αρειον πάγον, καὶ
δημηγορήσαντα, παραχρῆμά τινας ἑλεῖν, καὶ πρὸς τὸ
τῆς ἀληθείας μεταθείναι φῶς, ἐπάγει· Καὶ οὕτως ὁ
Παῦλος ἐξῆλθεν ἐκ μέσου αὐτῶν· τινὲς δὲ ἄνδρες,
κολληθέντες αὐτῷ, ἐπίστευσαν· ἐν οἷς καὶ Διονύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης, καὶ γυνὴ ὀνόματι Δάμαρις, καὶ ἕτεροι σὺν αὐτοῖς.
Ἐγὼ μὲν οὖν οὐ μάτην ἀκούω τοῦ παρὰ πάντας
τοὺς πεπιστευκότας τότε διὰ τοῦ θείου Παύλου, μό
νον τὸν ἄριστον Διονύσιον ἐξονομασθῆναι παρὰ τοῦ
θεοφόρου συγγραφέως, προστεθείσης αὐτοῦ καὶ τῆς
ἀξίας· φασὶ γὰρ Αρεοπαγίτης, ἐπιβάλλω δὲ μᾶλ
λον, ὅτι διά τε τὸ κατὰ σοφίαν περιττὸν, καὶ διὰ τὸ
ἐν ᾿Αθηναίοις ἀνεπιλήπτου πολιτείας ἔκκριτον, μνημονευθῆναι μετὰ τῆς οἰκίας αὐτοῦ. Χρὴ δὲ εἰδέναι,
καθὰ προέφην, ὡς οὐ παντὸς ἀνδρὸς ἦν, εἰς τὴν ἐξ
Αρείου πάγου βουλὴν τελεῖν· ἀλλ᾽ οἱ παρ' Αθηναίοις
πρωτεύοντες ἔν τε γένει καὶ πλούτῳ καὶ βίῳ χρηστῷ·
καὶ κατὰ τοῦθ᾽ οἱ ἐπίσημοι καθεστῶτες ἐβούλευον
εἰς τὴν ἐξ ᾿Αρείου πάγου βουλήν· ἐκ γὰρ τῶν ἐννέα
καθισταμένων ἀρχόντων ᾿Αθήνησιν, τοὺς ᾿Αρεοπαγί
col. 17–18page 3 of 8
PG 4:17τας ἔδει συνεστάναι δικαστάς, ὥς φησιν Ανδροτίων τῶν 'Ατθίδων ἐν δευτέρᾳ τῶν ᾿Ατθίδων· ὕστερον δὲ πλειόνων γέγο νεν ἡ ἐξ ᾿Αρείου πάγου βουλή, τουτέστιν ἡ ἐξ ἀνδρῶν περιφανεστέρων πεντήκοντα καὶ ἑνὸς, πλὴν ἐξ εὐπα τριδῶν, ὡς ἔφημεν, καὶ πλούτῳ καὶ βίῳ σώφρονι δια φερόντων, ὡς ἱστορεῖ Φιλόχορος διὰ τῆς τρίτης τῶν αὐτῶν ᾿Ατθίδων. Ἔξω δὲ τῆς πόλεως ἦν τὸ κατὰ Αρειον πάγον δικαστήριον, κληθὲν οὕτω, (καθ' & μυ θολογοῦσιν ᾿Αθηναῖοι ἐκ τοῦ κατ' αὐτὴν τὴν ἐξοχὴν τοῦ κατὰ τὴν πόλιν ὄρους συστάντος δικαστηρίου με ταξὺ Ποσειδῶνος καὶ "Αρεως· ὁ γὰρ Ποσειδῶν δίκην εἶπε πρὸς "Αρεα κατὰ τοὺς ἀρχαίους μύθους παρ' Αθηναίοις ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, φάσκων ἀναιρεθῆναι τὸν ἴδιον υἱὸν ᾿Αλιρρόθιον ὑπ' Αρεως· κἀκεῖθεν ἐξ Αρεως ὁ πάγος ἐκεῖνος "Αρειος ἐκλήθη. Ἐδίκαζον οὖν ᾿Αρεοπαγίται περὶ πάντων σχεδὸν τῶν σφαλμάτων καὶ παρανομιῶν, ὡς ἅπαντά φησιν Ανδροτίων ἐν πρώτῃ, καὶ Φιλόχορος ἐν δευτέρᾳ καὶ τρίτῃ τῶν Ατθίδων. Διὰ δὲ τοῦτο ἄτε καινῶν δαιμονίων καταγγελέα τὸν θειότατον Παῦλον, ὡς ἱστόρησεν ὁ φιλαλήθης Λουκᾶς,οἱ τῆς ὑπὸ Θεοῦ μωρανθείσης σοφίας ἐρασταὶ πρὸς τὴν ἐξ ᾿Αρείου πάγου βουλὴν ἕλκουσιν. Αλλ' ἐν τοῖς Ἀρεοπαγίταις τηνικαῦτα χρόνου βουλεύων, ἅτε δικαστὴς ἀκλινέστατος, ὁ πάμμεγας Διονύσιος, ἀδέκαστον ἀπένειμε τῇ κατὰ τὸν πνευματοφόρον Παῦ λον ἀληθείᾳ τὴν ψῆφον, ἐῤῥῶσθαί τε πολλὰ φράσας τῇ τῶν ᾿Αρεοπαγιτῶν ἀνοήτῳ 3 σεμνότητι, τὸν ἀληθῆ καὶ πανεπίσκοπον κριτὴν ἐννοίας Χριστὸν Ἰησοῦν, τὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Υἱὸν μονογενή και Λόγον, ἂν ὁ Παῦλος ἐκήρυξεν, εὐθὺς εἴχετο τοῦ φωτός κἂν γὰρ οἱ Ρωμαῖοι τότε έκράτουν, ἀλλ᾽ οὖν αὐτο νόμους ἀφῆκαν ᾿Αθήνας καὶ Λακεδαιμονίαν· ὅθεν ἔτι παρὰ ᾿Αθηναίοις καὶ τὰ κατὰ τοὺς ᾿Αρεοπαγίτας ἐπολιτεύετο. Καὶ τελεῖται μὲν ἅπαντα τῆς σωτηρίας τὰ δόγματα διὰ Παύλου τοῦ κρατίστου, παιδαγωγείται δὲ διδασκαλικῶς ὁ Διονύσιος ὑπὸ Ἱεροθέῳ τῷ μεγί στῳ, καθά φησιν ὁ αὐτός· εἶτα καθίσταται κατὰ τὸ φερόμενον ἐν ἑβδόμῳ βιβλίῳ τῶν ᾿Αποστολικῶν διαταγμάτων ὁ Διονύσιος ἐπίσκοπος ὑπὸ Παύ λου τοῦ χριστοφόρου τῶν ἐν ᾿Αθήνῃσι πιστευσάντων. Μνημονεύει δὲ τοῦ ᾿Αρειοπαγίτου καὶ Διονύσιος ἀρχαῖος Κορινθίων ἐπίσκοπος, καὶ Πολύκαρπος ἐν τῇ πρὸς 'Αθηναίους ἐπιστολῇ αὐτοῦ. Ἔστι δὲ τὴν ὀρο θότητα καὶ πολυμάθειαν ἀποθαυμάσαι τοῦ ἁγίου τούτου Διονυσίου, τὸν ἀληθῶς διὰ πολλῆς ἡγμένον ἐπι στήμης τῶν ἀνεπιλήπτων τῆς Ἐκκλησίας παραδόσεων, θεάσασθαί τε τὰ παρὰ τοῖς τῶν Ἑλλήνων φιλοσόφοις νόθα δόγματα πρὸς τὴν ἀλήθειαν μετενηνεγμένα. Ἐλεῆσαι γὰρ ἔστι μᾶλλον καὶ συναλγῆσαι τῆς ἀπροσεξίας τοὺς ὀλιγώρους τῆς εὐπαιδευσίας ἐξεταστὰς, ὅτι τῇ σφῶν ἀμαθίᾳ συμμετροῦσι καὶ τὰς τῶν ἑξῆς ἀνθρώπων φιλομαθεῖς εὐθημοσύνας. Εν ΙΙΙ, ἀνονήτῳ.· ἀπαιδευσίας. τῶν 'Ατθίδων "Αρειος τῶν Ατθίδων
S. MAXIMI PROLOGUS IN OPERA S. DIONYSII.
τας ἔδει συνεστάναι δικαστάς, ὥς φησιν Ανδροτίων Androtion in secunda τῶν 'Ατθίδων ait) constare
ἐν δευτέρᾳ τῶν ᾿Ατθίδων· ὕστερον δὲ πλειόνων γέγονεν ἡ ἐξ ᾿Αρείου πάγου βουλή, τουτέστιν ἡ ἐξ ἀνδρῶν
περιφανεστέρων πεντήκοντα καὶ ἑνὸς, πλὴν ἐξ εὐπατριδῶν, ὡς ἔφημεν, καὶ πλούτῳ καὶ βίῳ σώφρονι διαφερόντων, ὡς ἱστορεῖ Φιλόχορος διὰ τῆς τρίτης τῶν
αὐτῶν ᾿Ατθίδων. Ἔξω δὲ τῆς πόλεως ἦν τὸ κατὰ
Αρειον πάγον δικαστήριον, κληθὲν οὕτω, (καθ' & μυ
θολογοῦσιν ᾿Αθηναῖοι ἐκ τοῦ κατ' αὐτὴν τὴν ἐξοχὴν
τοῦ κατὰ τὴν πόλιν ὄρους συστάντος δικαστηρίου με
ταξὺ Ποσειδῶνος καὶ "Αρεως· ὁ γὰρ Ποσειδῶν δίκην
εἶπε πρὸς "Αρεα κατὰ τοὺς ἀρχαίους μύθους παρ'
Αθηναίοις ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, φάσκων ἀναιρεθῆναι
τὸν ἴδιον υἱὸν ᾿Αλιρρόθιον ὑπ' Αρεως· κἀκεῖθεν ἐξ
Αρεως ὁ πάγος ἐκεῖνος "Αρειος ἐκλήθη. Ἐδίκαζον
οὖν ᾿Αρεοπαγίται περὶ πάντων σχεδὸν τῶν σφαλμάτων
καὶ παρανομιῶν, ὡς ἅπαντά φησιν Ανδροτίων
ἐν πρώτῃ, καὶ Φιλόχορος ἐν δευτέρᾳ καὶ τρίτῃ τῶν
Ατθίδων.
Διὰ δὲ τοῦτο ἄτε καινῶν δαιμονίων καταγγελέα
τὸν θειότατον Παῦλον, ὡς ἱστόρησεν ὁ φιλαλήθης
Λουκᾶς,οἱ τῆς ὑπὸ Θεοῦ μωρανθείσης σοφίας ἐρασταὶ
πρὸς τὴν ἐξ ᾿Αρείου πάγου βουλὴν ἕλκουσιν. Αλλ'
ἐν τοῖς Ἀρεοπαγίταις τηνικαῦτα χρόνου βουλεύων,
ἅτε δικαστὴς ἀκλινέστατος, ὁ πάμμεγας Διονύσιος,
ἀδέκαστον ἀπένειμε τῇ κατὰ τὸν πνευματοφόρον Παῦ
λον ἀληθείᾳ τὴν ψῆφον, ἐῤῥῶσθαί τε πολλὰ φράσας
τῇ τῶν ᾿Αρεοπαγιτῶν ἀνοήτῳ 3 σεμνότητι, τὸν ἀληθῆ
καὶ πανεπίσκοπον κριτὴν ἐννοίας Χριστὸν Ἰησοῦν,
τὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Υἱὸν μονογενή και Λόγον,
ἂν ὁ Παῦλος ἐκήρυξεν, εὐθὺς εἴχετο τοῦ φωτός
κἂν γὰρ οἱ Ρωμαῖοι τότε έκράτουν, ἀλλ᾽ οὖν αὐτο
νόμους ἀφῆκαν ᾿Αθήνας καὶ Λακεδαιμονίαν· ὅθεν ἔτι
παρὰ ᾿Αθηναίοις καὶ τὰ κατὰ τοὺς ᾿Αρεοπαγίτας
ἐπολιτεύετο. Καὶ τελεῖται μὲν ἅπαντα τῆς σωτηρίας
τὰ δόγματα διὰ Παύλου τοῦ κρατίστου, παιδαγωγείται
δὲ διδασκαλικῶς ὁ Διονύσιος ὑπὸ Ἱεροθέῳ τῷ μεγίστῳ, καθά φησιν ὁ αὐτός· εἶτα καθίσταται κατὰ τὸ
φερόμενον ἐν ἑβδόμῳ βιβλίῳ τῶν ᾿Αποστολικῶν
διαταγμάτων ὁ Διονύσιος ἐπίσκοπος ὑπὸ Παύ
λου τοῦ χριστοφόρου τῶν ἐν ᾿Αθήνῃσι πιστευσάντων.
Μνημονεύει δὲ τοῦ ᾿Αρειοπαγίτου καὶ Διονύσιος
ἀρχαῖος Κορινθίων ἐπίσκοπος, καὶ Πολύκαρπος ἐν τῇ
πρὸς 'Αθηναίους ἐπιστολῇ αὐτοῦ. Ἔστι δὲ τὴν ὀρο
θότητα καὶ πολυμάθειαν ἀποθαυμάσαι τοῦ ἁγίου
τούτου Διονυσίου, τὸν ἀληθῶς διὰ πολλῆς ἡγμένον ἐπιστήμης τῶν ἀνεπιλήπτων τῆς Ἐκκλησίας παραδό
σεων, θεάσασθαί τε τὰ παρὰ τοῖς τῶν Ἑλλήνων φιλοσόφοις νόθα δόγματα πρὸς τὴν ἀλήθειαν μετενηνεγ
μένα. Ἐλεῆσαι γὰρ ἔστι μᾶλλον καὶ συναλγῆσαι
τῆς ἀπροσεξίας τοὺς ὀλιγώρους τῆς εὐπαιδευσίας
ἐξεταστὰς, ὅτι τῇ σφῶν ἀμαθίᾳ συμμετροῦσι καὶ τὰς
τῶν ἑξῆς ἀνθρώπων φιλομαθεῖς εὐθημοσύνας. Εν
b Act. ΙΙΙ, 18.
· ἀνονήτῳ.· ἀπαιδευσίας.
'
oportebat; postea pluribus concessus fuit Areopagi
senatus, id est ex viris illustrioribus quinquaginta
et ani, sed nobilibus tamen, ut diximus, ac divitiis
vitæque modestia excellentibus, sicut Philochorus
in tertia τῶν 'Ατθίδων earumdem narrat. Porro
extra civitatem erat Areopagitarum tribunal, sic nominatum (prout fabulantur Athenienses) propter
eamdem excellentiam ex judicio quod inter Neptunum et Martem in civitatis monte constitutum fuit:
Neptunus enim (secundum antiquas Atheniensium
fabulas) in hoc loco contra Martem causam dixit,
asserens filium suum Halirrhothium a Marte occisum, et inde collis ille ex Marte "Αρειος seu Martius vocatus est. Judicabant igitur Areopagitæ fere
de omnibus peccatis et iniquitatibus, sicut Androtion
in prima, et Philochorus in ecunda et tertia τῶν
Ατθίδων aiunt.
Propterea divinum Paulum veluti novorum dæ.
moniorum annuntiatorem (sicut amans veri Lucas
narravit b) stultæ apud Deum sapientiæ amatores,
ad Areopagitarum judicium trahunt, verum inter
Areopagitas tum temporis, ut constantissimus judex,
maximus Dionysius, calculum nullo munere corruptum veritati pro spiritifero Paulo tradidit, atque
insipienti Areopagitarum gravitati ac severitati multum valedicens, verum ac omnium inspectorem judicem Jesum Christum unigenitum Dei et Patris
Filium, quem Paulus prædicarat, animo concipiens,
statim lumini adhæsit; etsi enim Romani tunc dominarentur, tamen Athenas et Lacedæmoniam propriis uti legibus sinebant; unde adhuc apud Athenieuses magistratus) Areopagitarum munere
fungebantur: ac omnibus quidem salutis dogmatibus a praestantissimo Paulo initiatur; magistri autem more Dionysius a maximo Hierotheo instituitur, sicut ipse ait; postea Dionysius_(prout habetur
in septimo libro Apostolicarum constitutionum) constituitur a christifero Paulo Atheniensium fidelium
episcopus.
suo
Meminit vero etiam Areopagitæ Dionysius antiquus Corinthiorum episcopus, et Polycarpus in sua
ad Athenienses epistola. Porro sancti hujus Dionysii vitæ probitatem ac scientiæ copiam mirari licet,
et eum qui vere per multarum irreprehensibilium
Ecclesiæ traditionum cognitionem deductus fuit, ac
intueri adulterina ethnicorum philosophorum decreta ad veritatem traducta; decet enim potius misereri ac condolere, ob septiem paucos esse bonæ
doctrinæ examinatores, quod sua inscitia reliquorum etiam hominum scientiæ cupidam commetiantur animi ac ingenii promptitudinem. Tales quidem
Ex codice S. Marci Veneti.
col. 19–20page 4 of 8
PG 4:19τυγχάνοντες οἱ τοιοῦτοι συγγράμμασιν ἐνίων, καὶ τυ χὸν οὐ παρακολουθοῦντες τῇ τῶν λεγομένων διανοίᾳ, πρὸς ἀδιάκριτον εὐθὺς ἐκφέρονται τοῦ συγγραφέως διαβολήν· καίτοι παντελῶς οὐ δυνάμενοι τὰ σκώμματα διευθύνειν τε καὶ διελέγχειν ἅ φασιν αὐτοὶ, δέον ἐπὶ σφᾶς αὐτοὺς τρέπειν τὴν ὀργὴν, καὶ μᾶλλον ἀσχάλλειν, ὅτι μὴ σπουδάσαντες ἔγνωσαν καὶ αὐτοὶ τὰ περὶ ' γνῶσιν ἀνηγμένα· ἢ τἀληθὲς, ὅτι μὴ πρὸς τοὺς ἱκανοὺς περὶ τὰ τοιαῦτα φιλομαθώς γεγονότες, τῶν ἀπορημάτων ἀπελύθησαν. ᾿Αλλὰ τολμῶσί τινες λοιδορεῖν εἰς αἱρέσεις τὸν θεῖον Διονύσιον, καθάπαξ καὶ τὰ τῶν αἱρετικῶν ἀγνοοῦντες· ἡ γὰρ ἂν, ἐξ ἑκά στου τῶν κατακεκριμένων ἐν τοῖς αἱρετίζουσι συγ κρίνοντες, τὰ παρὰ τούτων δόγματα πολλῷ τῶν φλαύρων ἀφεστηκότα διεγίνωσκον, καθόσον φῶς ἀληθὲς καὶ σκότος, Τί γὰρ εἴποιεν ἐν τοῖς περὶ τῆς μόνης προσκυνητῆς Τριάδος θεολογουμένοις παρ' αὐτῷ; τί δ' ἂν περὶ τοῦ τῆς παμμακαρίας ταύτης Τριάδος ἑνὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ μονογενούς Θεοῦ Λόγου τε λείως ἐνανθρωπήσαι θελήσαντος; οὐχὶ ψυχὴν ἔννουν, καὶ σῶμα τὸ καθ' ἡμᾶς γήϊνον διεξῆλθε, καὶ τὰ λοι πὰν τὰ ὅσα τοῖς ὀρθοῖς ἐντέτακται διδασκάλοις; Τί δὲ περὶ γοητῶν καὶ νοερῶν καὶ τῶν αἰσθητῶν μέμψαιτ' ἄν τις εἰκότως· ἢ περὶ τῆς καθολικῆς ἡμῶν ἀναστάσεως τῆς μετὰ σώματος τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς καὶ τῆς ἡμῶν ψυχῆς γενησομένης· καὶ περὶ τῶν τότε δικαιωτηρίων, δικαίων τε καὶ τῶν μὴ τοιούτων; εἰς τὰ ο γάρ, συλλήβδην εἰπεῖν, ἡ καθ' ἡμᾶς ἀφορᾷ σω τηρία, ἅτινα πλατέως διεξελθεῖν οὐ δίκαιον, τῆς ἐπὶ Ο σχολίων ἐξηγήσεως ἅπαντα κατὰ καιρὸν ἐπισημαινομένης. Ναί, φασίν 6. ἀλλ' οὐκ ἔγραψεν αὐτοῦ τὰς συντάξεις Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου καὶ μὴν οὐδ' αρι γένης. Πρὸς οὓς λεκτέον, ὡς πάμπολλα παρῆκεν Ευσέβιος οὐκ ; ἐλθόντα περὶ χεῖρας οἰκείας· καὶ γὰρ οὔτε φησὶν ἅπαντα καθάπαξ συναγηοχέναι· μᾶλλον γε μὴν ὁμολογεῖ καὶ ἀριθμοῦ κρείττονα βιβλία καθεστάναι μηδαμῶς εἰς αὐτὸν ἐληλυθότα· καὶ πολλῶν ἐδυνάμην μνημονεῦσαι μὴ κτηθέντων αὐτῷ, καὶ ταῦτα τῆς αὐτοῦ χώρας, ὡς Υμεναίου καὶ Ναρκίσσου τῶν ἱερασαμένων ἐν Ίε ροσολύμοις. Ἐγὼ γοῦν ἐνέτυχόν τισι τῶν Υμεναίου. Καὶ μὴν οὔτε Πανταίνου τοὺς πόνους ἀνέγραψεν, οὔτε τοῦ Ῥωμαίου Κλήμεντος, πλὴν δύο καὶ μόνων ἐπιστολῶν· ἀλλ᾽ οὔτε πλείστων ἑτέρων. Ὁ γὰρ ο πρός. ριγένης, οὐκ οἶδα εἰ πάντων, μόλις δὲ τεττάρων ἐ μνήσθη. Διάκονος δέ τις Ῥωμαῖος, Πέτρος ὄνομα, διηγήσατό μοι, πάντα τὰ τοῦ θείου Διονυσίου σώζε σθαι κατὰ τὴν ἐν Ῥώμῃ τῶν ἱερῶν βιβλιοθήκην ἀνα τεθειμένα. Γράφει δὲ τὰ πλεῖστα πρὸς τὸν τρισμακάριον Τι μόθεον, τὸν τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Παύλου φοιτητήν, Εφεσίων ἐπίσκοπον, ὑπὸ τῶν κατὰ τὴν Ἔφεσον τῆς Ιωνικῆς φιλοσοφίας προεστώτων, ὡς εἰκὸς, πάσχοντα πράγματα, καὶ πυνθανόμενον, ὡς εἰδήμονος τῆς ἐξωτερικῆς φιλοσοφίας, ἵνα καὶ μᾶλλον ἀγωνίζοιτο· καὶ * πάντα $ ταῦτα. • φησί,
in quorumdam scripta incidentes, ac forte minime τυγχάνοντες οἱ τοιοῦτοι συγγράμμασιν ἐνίων, καὶ τυ
eðrum quæ dicuntur sensum assequi valentes, mox
ad indiscretam scriptoris cavillationem efferuntur;
alqui cum prorsus nequeant ea quæ acerbe reprehendunt, corrigere aut arguere, oportet, ut in se
iram convertant, et potius molestia aliciantur, quod
sua desidia ignorent etiam ipsi ea quæ ad cognitionem perducta sunt, aut revera, quod minime apud
idoneos cum desiderio addiscendi conversantes,
suis dubiis liberentur. Sed audent aliqui divino
Dionysio convicii loco hæreses objicere, cum prorsus errores hæreticorum ignorent; profecto enim,
si ex unoquoque eorum quæ in hæreticis condemnata sunt, hujus decreta dijudicarent, multo magis
distare ab improbis illis cognovissent, quam verum
lumen a tenebris. Quid enim dixerint in iis quæ de
sola adoranda Trinitate ab ipso divine exponuntur?
Quid de uno beatissimæ hujus Trinitatis Jesu Christo unigenito Dei verbo, qui perfecte humana indui
natura voluit; nunquiḍ animam mente præditam, ac
corpus sicut nostrum terrestre, et reliqua quæ a rectis constituta magistris explicavit? Quid autem de
intelligibilibus aut mente præditis atque sensilibus
quis merito reprehendat; aut de universali nostra
cum corpore nostro et anima nostra futura resurrectione, et de judiciis, quæ tum fient justorum et
injustorum? nam salus nostra adversus hæc collectim dicere intendit quæ pluribus explicare nefas,
cum expositio in scholiis cuncta opportune declaret.
Jta est, inquiunt. Sed neque Eusebius Pamphili,
quin nec Origenes hujus libros scriptis mandarunt,
χὸν οὐ παρακολουθοῦντες τῇ τῶν λεγομένων διανοίᾳ,
πρὸς ἀδιάκριτον εὐθὺς ἐκφέρονται τοῦ συγγραφέως
διαβολήν· καίτοι παντελῶς οὐ δυνάμενοι τὰ σκώμ
ματα διευθύνειν τε καὶ διελέγχειν ἅ φασιν αὐτοὶ, δέον
ἐπὶ σφᾶς αὐτοὺς τρέπειν τὴν ὀργὴν, καὶ μᾶλλον ἀσχάλ
λειν, ὅτι μὴ σπουδάσαντες ἔγνωσαν καὶ αὐτοὶ τὰ
περὶ ' γνῶσιν ἀνηγμένα· ἢ τἀληθὲς, ὅτι μὴ πρὸς
τοὺς ἱκανοὺς περὶ τὰ τοιαῦτα φιλομαθώς γεγονότες,
τῶν ἀπορημάτων ἀπελύθησαν. ᾿Αλλὰ τολμῶσί τινες
λοιδορεῖν εἰς αἱρέσεις τὸν θεῖον Διονύσιον, καθάπαξ
καὶ τὰ τῶν αἱρετικῶν ἀγνοοῦντες· ἡ γὰρ ἂν, ἐξ ἑκά
στου τῶν κατακεκριμένων ἐν τοῖς αἱρετίζουσι συγ
κρίνοντες, τὰ παρὰ τούτων δόγματα πολλῷ τῶν φλαύ
ρων ἀφεστηκότα διεγίνωσκον, καθόσον φῶς ἀληθὲς
καὶ σκότος, Τί γὰρ εἴποιεν ἐν τοῖς περὶ τῆς μόνης
προσκυνητῆς Τριάδος θεολογουμένοις παρ' αὐτῷ;
τί δ' ἂν περὶ τοῦ τῆς παμμακαρίας ταύτης Τριάδος
ἑνὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ μονογενούς Θεοῦ Λόγου τε
λείως ἐνανθρωπήσαι θελήσαντος; οὐχὶ ψυχὴν ἔννουν,
καὶ σῶμα τὸ καθ' ἡμᾶς γήϊνον διεξῆλθε, καὶ τὰ λοι
πὰν τὰ ὅσα τοῖς ὀρθοῖς ἐντέτακται διδασκάλοις; Τί
δὲ περὶ γοητῶν καὶ νοερῶν καὶ τῶν αἰσθητῶν μέμ
ψαιτ' ἄν τις εἰκότως· ἢ περὶ τῆς καθολικῆς ἡμῶν
ἀναστάσεως τῆς μετὰ σώματος τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς καὶ
τῆς ἡμῶν ψυχῆς γενησομένης· καὶ περὶ τῶν τότε
δικαιωτηρίων, δικαίων τε καὶ τῶν μὴ τοιούτων; εἰς
τὰ ο γάρ, συλλήβδην εἰπεῖν, ἡ καθ' ἡμᾶς ἀφορᾷ σω
τηρία, ἅτινα πλατέως διεξελθεῖν οὐ δίκαιον, τῆς ἐπὶ
Ο σχολίων ἐξηγήσεως ἅπαντα κατὰ καιρὸν ἐπισημαι
νομένης.
Ναί, φασίν 6. ἀλλ' οὐκ ἔγραψεν αὐτοῦ τὰς
συντάξεις Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου καὶ μὴν οὐδ' αρι
γένης.
Adversus quos dicendum Eusebium quam pluri- Πρὸς οὓς λεκτέον, ὡς πάμπολλα παρῆκεν Ευσέβιος οὐκ
ma omisisse quæ ad ejus manus non pervenerunt; ἐλθόντα περὶ χεῖρας οἰκείας· καὶ γὰρ οὔτε φησὶν ἅπαντα
eţenim nec prorsus omnia collegisse ait, imo ma- καθάπαξ συναγηοχέναι· μᾶλλον γε μὴν ὁμολογεῖ καὶ
gis fatetur libros qui ad ipsum non devenerunt esse ἀριθμοῦ κρείττονα βιβλία καθεστάναι μηδαμῶς εἰς
numero superiores, et sane multorum meminisse
αὐτὸν ἐληλυθότα· καὶ πολλῶν ἐδυνάμην μνημονεῦσαι
possem quos minime habuit, et hos quidem suæ re- μὴ κτηθέντων αὐτῷ, καὶ ταῦτα τῆς αὐτοῦ χώρας, ὡς
gionis, ut Hymenæi et Narcissi, qui sacerdotes Hie- Υμεναίου καὶ Ναρκίσσου τῶν ἱερασαμένων ἐν Ίεrosolymis fuere; ego sane in aliquos Hymenæi li- ροσολύμοις. Ἐγὼ γοῦν ἐνέτυχόν τισι τῶν Υμεναίου.
bros incidi, Item neque Pantæni opera descripsit, Καὶ μὴν οὔτε Πανταίνου τοὺς πόνους ἀνέγραψεν,
neque Clementis Romani, nisi duarum tantum Epi- οὔτε τοῦ Ῥωμαίου Κλήμεντος, πλὴν δύο καὶ μόνων
stolarum, sed neque plurimorum aliorum. Origenes ἐπιστολῶν· ἀλλ᾽ οὔτε πλείστων ἑτέρων. Ὁ γὰρ 2enim, nescio an omnium, vix autem quatuor meminit. Diaconus vero quidam Romanus, nomine Petrus,
narravit mihi, omnia divini Dionysii opera, Roma
in sacrorum scriptorum bibliotheca reposita servari.
Scribit autem plurima ad beatissimum Timotheum, sancti Pauli apostoli discipulum, Ephesiorum episcopum, a primariis Jonica philosophiæ
sectatoribus Ephesi versantibus molestias, ut videtur, sustinentem, ac interrogantem velut profanæ
philosophiae peritum, ut magis certaret: nihilque
ο πρός.
ριγένης, οὐκ οἶδα εἰ πάντων, μόλις δὲ τεττάρων ἐμνήσθη. Διάκονος δέ τις Ῥωμαῖος, Πέτρος ὄνομα,
διηγήσατό μοι, πάντα τὰ τοῦ θείου Διονυσίου σώζε
σθαι κατὰ τὴν ἐν Ῥώμῃ τῶν ἱερῶν βιβλιοθήκην ἀνατεθειμένα.
Γράφει δὲ τὰ πλεῖστα πρὸς τὸν τρισμακάριον Τιμόθεον, τὸν τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Παύλου φοιτητήν,
Εφεσίων ἐπίσκοπον, ὑπὸ τῶν κατὰ τὴν Ἔφεσον τῆς
Ιωνικῆς φιλοσοφίας προεστώτων, ὡς εἰκὸς, πάσχοντα
πράγματα, καὶ πυνθανόμενον, ὡς εἰδήμονος τῆς ἐξω
τερικῆς φιλοσοφίας, ἵνα καὶ μᾶλλον ἀγωνίζοιτο· καὶ
* πάντα $ ταῦτα. • φησί,
col. 21–22page 5 of 8
PG 4:21οὐδὲν ἀπεικός· ἐπεὶ καὶ ὁ θεοφιλὴς ἀπόστολος Παῦ λος ταῖς Ἑλλήνων ἐχρήσατο ρήσεσι, ταύτας ἀκούων τυχὸν παρὰ τῶν συνόντων αὐτῷ, τῆς ἑλληνικῆς φιλο σοφίας ἐμπείρων. Συνίστησι δὲ καὶ τοῦτο, Διονυσίου ταῦτα φιλαλήθως τὰ συγγράμματα καθεστάναι· τὸ γὰρ ἀνεπιτηδεύτως μνημονεύειν αὐτὸν ῥήσεων τῶν συνακμασάντων αὐτῷ ἀνδρῶν, ὧν αἴ τε θείαι τῶν ἀπο στόλων μνημονεύουσι Πράξεις, καὶ Παύλου τοῦ θεο φιλοῦς αἱ πολυωφελεῖς ἐπιστολαί, τὸ τῶν συγγραμμάτων ἀσκευώρητον ἀποφαίνουσι· μάλιστα δὲ πάντων τὸ τῶν δογμάτων ἀσφαλέστατον. Ἐπειδὴ δέ τινές φασι, μὴ εἶναι τοῦ ἁγίου τὸ σύγ γραμμα', ἀλλά τινος τῶν μεταγενεστέρων, ἀνάγκη αὐτοὺς καὶ τῶν ἀπηγορευμένων τινὰ καὶ ἀτόπων αὐτὸν τιθέναι, καταψευδόμενον τοιαῦτα ἑαυτοῦ, ὡς συνῆν τοῖς ἀποστόλοις, καὶ ἐπέστελλεν οἷς οὐδὲ συνεγένετό ποτε κατ' αὐτούς, οὐδὲ ἐπέστειλε. Τὸ δὲ καὶ πλάσασθαι προφητείαν πρὸς τὸν ἀπό στολον Ἰωάννην ἐν ἐξορίᾳ ὄντα, ὡς ἐπανήξει πάλιν εἰς τὴν ᾿Ασιάτιδα γῆν, καὶ τὰ συνήθη διδάξει, τοῦτο τερατολόγου ἀνδρὸς καὶ προφήτου δόξαν έκμανῶς θηρωμένου. Τὸ δὲ καὶ λέγειν αὐτὸν ἐν αὐτῷ τῷ καιρῷ τοῦ σωτηρίου πάθους ἐν Ηλιουπόλει συνόντα Ἀπολλοφάνει, θεωρεῖν καὶ συμφιλοσοφείν περὶ τῆς ἡλιακής ἐκλείψεως, ὡς οὐ κατὰ φύσιν οὐδὲ κατὰ τὸ ἔθος τότε γεγενημένης· λέγειν δὲ αὐτὸν καὶ παρεῖναι σὺν τοῖς ἀποστόλοις τῇ προκομιδῇ τοῦ λειψάνου τοῦ θείου τῆς ἁγίας Θεοτόκου Μαρίας· καὶ χρήσεις προφέρειν ροθέου τοῦ ἰδίου διδασκάλου ἐκ τῶν εἰς αὐτὴν ἐπι ταφίων λόγων· πλάττεσθαι δὲ καὶ ἐπιστολὰς καὶ λό γους ὡς πρὸς τοὺς μαθητὰς τῶν ἀποστόλων ἐκφωνηθέντας, πόσης ἀτοπίας καὶ καταγνώσεως, καὶ τῷ τυχόντι ἀνθρώπῳ, μήτι γε δὴ ἀνδρὶ τοσοῦτον ἀνηγμένῳ κατά τε ἦθος καὶ γνῶσιν, καὶ τὸ ὑπεραίρειν τὰ αἰσθητά πάντα, καὶ τοῖς νοεροῖς συνάπτεσθαι κάλλεσι, καὶ δι᾽ αὐτῶν ὡς ἐφικτὸν Θεῷ! Εξηγητικῶν μὲν οὖν ὑπομνημάτων ὡς ὅτι μάλιστα διεξοδικωτάτων ἐδεῖτο πρὸς ἑρμηνείαν τῆς αὐτοῦ πολυμαθείας· πλὴν κεφαλαιωδέστερον, ὡς ἡ βίβλος ἐχώρησε, διὰ σχολίων, τὰ φανέντα μοι, θεῷ πεποιθὼς, παρατέθεικα κατὰ τοὺς ἑξῆς παρακειμένους λόγους, οὓς τέως εἰς τὰς ἐμὰς ἐλθεῖν συμβέβηκε χεῖρας ". Ιστέον ως τινες τῶν ἔξω φιλοσόφων, καὶ μάλιστα Πρόκλος, θεωρήμασι πολλάκις τοῦ μακαρίου Διονυσίου κέχρηται, καὶ αὐταῖς δὲ ξηραῖς ταῖς λέξεσι καὶ ἔστιν ὑπόνοιαν ἐκ τούτου λαβεῖν ὡς οἱ ἐν ᾿Αθήναις παλαιότεροι τῶν φιλοσόφων, σφετερισάμενοι τὰς αὐτοῦ πραγματείας, ὡς ἐν τῇ παρούσῃ ἀπομνημονεύει βίβλῳ, ἀπέκρυψαν, ἵνα πατέρες αὐτοὶ ὀφθῶσι τῶν θείων αὐτοῦ λογίων· καὶ κατ' οἰκονομίαν Θεοῦ νῦν ἀνεφάνη ἡ παροῦσα πραγματεία πρὸς ἔλεγχον τῆς αὐτῶν κενοδοξίας καὶ ῥᾳδιουργίας. Καὶ ὅτι σύνη * σύνταγμα. ἐπειδὴ δέ τινες,
S. MAXIMI PROLOGUS IN OPERA S. DIONYSIL
οὐδὲν ἀπεικός· ἐπεὶ καὶ ὁ θεοφιλὴς ἀπόστολος Παῦ- a probabilitate alienum, quandoquidem amicus Dei
λος ταῖς Ἑλλήνων ἐχρήσατο ρήσεσι, ταύτας ἀκούων
τυχὸν παρὰ τῶν συνόντων αὐτῷ, τῆς ἑλληνικῆς φιλο
σοφίας ἐμπείρων. Συνίστησι δὲ καὶ τοῦτο, Διονυσίου
ταῦτα φιλαλήθως τὰ συγγράμματα καθεστάναι· τὸ
γὰρ ἀνεπιτηδεύτως μνημονεύειν αὐτὸν ῥήσεων τῶν
συνακμασάντων αὐτῷ ἀνδρῶν, ὧν αἴ τε θείαι τῶν ἀπο
στόλων μνημονεύουσι Πράξεις, καὶ Παύλου τοῦ θεο
φιλοῦς αἱ πολυωφελεῖς ἐπιστολαί, τὸ τῶν συγγραμμάτων ἀσκευώρητον ἀποφαίνουσι· μάλιστα δὲ πάντων
τὸ τῶν δογμάτων ἀσφαλέστατον.
Ἐπειδὴ δέ τινές φασι, μὴ εἶναι τοῦ ἁγίου τὸ σύγ
γραμμα', ἀλλά τινος τῶν μεταγενεστέρων, ἀνάγκη
αὐτοὺς καὶ τῶν ἀπηγορευμένων τινὰ καὶ ἀτόπων αὐτὸν
τιθέναι, καταψευδόμενον τοιαῦτα ἑαυτοῦ, ὡς συνῆν
τοῖς ἀποστόλοις, καὶ ἐπέστελλεν οἷς οὐδὲ συνεγένετό
ποτε κατ' αὐτούς, οὐδὲ ἐπέστειλε.
Τὸ δὲ καὶ πλάσασθαι προφητείαν πρὸς τὸν ἀπό
στολον Ἰωάννην ἐν ἐξορίᾳ ὄντα, ὡς ἐπανήξει πάλιν
εἰς τὴν ᾿Ασιάτιδα γῆν, καὶ τὰ συνήθη διδάξει, τοῦτο
τερατολόγου ἀνδρὸς καὶ προφήτου δόξαν έκμανῶς
θηρωμένου.
Paulus apostolus, sententiis gentilium usus fuerit,
cum forte eas a familiaribus suis Græcæ philosophiae peritis audivisset. Porro illud etiam confirmat,
hæc vere Dionysii scripta constitui; eum nempe sine
ulla affectatione meminisse sententiarum virorum
qui cum ipso floruerunt, quorum divina apostolorum Acta mentionem faciunt, et utilissimæ Pauli
Dei amantissimi Epistolæ scriptorum integritatem
declarant, maxime vero omnium certissima do.
ctrina.
Quoniam vero aliqui dicunt hoc scriptum minime
sancto tribuendum, sed cuidam posteriorum, necesse, ipsos et desperatæ quemdam salutis, ac absurdum hunc existimare, talia de seipso mentientem, quod apostolis convixerit ac litteras miserit,
quibus nunquam adfuit neque scripsit.
Porro etiam vaticinium fingere ad Joannem apostolum in exsilio versantem, quod iterum in Asianam terram revertetur, et consueta docebit, hoe
est, præstigiatoris hominis et prophetæ opinionen
insane venantis.
Τὸ δὲ καὶ λέγειν αὐτὸν ἐν αὐτῷ τῷ καιρῷ τοῦ Ipsum autem dicere se tempore salutaris passioσωτηρίου πάθους ἐν Ηλιουπόλει συνόντα Απολλο nis Heliopoli cum Apollophane agentem, speculaφάνει, θεωρεῖν καὶ συμφιλοσοφείν περὶ τῆς ἡλιακής tum ac simul philosophatam de solari eclipsi, quod
ἐκλείψεως, ὡς οὐ κατὰ φύσιν οὐδὲ κατὰ τὸ ἔθος τότε non secundum naturain neque secundum consuetuγεγενημένης· λέγειν δὲ αὐτὸν καὶ παρεῖναι σὺν τοῖς dinem tum accidisset; dicere autem se una cum
ἀποστόλοις τῇ προκομιδῇ τοῦ λειψάνου τοῦ θείου τῆς apostolis interfuisse cum divinum corpus sancta
ἁγίας Θεοτόκου Μαρίας· καὶ χρήσεις προφέρειν le- Deiparæ Mariæ gestaretur, ac sententias proprii
ροθέου τοῦ ἰδίου διδασκάλου ἐκ τῶν εἰς αὐτὴν ἐπι- magistri Hierothei ex ejus funebribus ad ipsam serταφίων λόγων· πλάττεσθαι δὲ καὶ ἐπιστολὰς καὶ λό- monibus proferre, fingere etiam epistolas et verba
γους ὡς πρὸς τοὺς μαθητὰς τῶν ἀποστόλων έκφωνη- tanquam ab apostolorum discipulis pronuntiata,
θέντας, πόσης ἀτοπίας καὶ καταγνώσεως, καὶ τῷ quantæ absurditatis, et condemnationis cuivis etiam
τυχόντι ἀνθρώπῳ, μήτι γε δὴ ἀνδρὶ τοσοῦτον ἀνηγ- e plebe homini, ne dicam viro adeo moribus et
μένῳ κατά τε ἦθος καὶ γνῶσιν, καὶ τὸ ὑπεραίρειν scientia elevato, et cuncta sensilia superanti, ac
τὰ αἰσθητά πάντα, καὶ τοῖς νοεροῖς συνάπτεσθαι pulchritudinibus mente præditis conjuncto, atque
κάλλεσι, καὶ δι᾽ αὐτῶν ὡς ἐφικτὸν Θεῷ!
per eas quantum licet Deo!
Εξηγητικῶν μὲν οὖν ὑπομνημάτων ὡς ὅτι μάλιστα
διεξοδικωτάτων ἐδεῖτο πρὸς ἑρμηνείαν τῆς αὐτοῦ
πολυμαθείας· πλὴν κεφαλαιωδέστερον, ὡς ἡ βίβλος
ἐχώρησε, διὰ σχολίων, τὰ φανέντα μοι, θεῷ πεποιθώς, παρατέθεικα κατὰ τοὺς ἑξῆς παρακειμένους
λόγους, οὓς τέως εἰς τὰς ἐμὰς ἐλθεῖν συμβέβηκε
χεῖρας ".
Commentariis quidem amplissimis ad interpretationem copiosæ adeo scientiæ opus erat; tamen
brevius, quantum margo libri capiebat, Dei fretus
auxilio, ea quæ mihi visa sunt scholiis in sequentes
libros, quos ad meas hactenus pervenire manus
contigit, apposui.
Ex scholiis diligentissimi cujusdam viri.
Ιστέον ως τινες τῶν ἔξω φιλοσόφων, καὶ μάλιστα
Πρόκλος, θεωρήμασι πολλάκις τοῦ μακαρίου Διονυ
σίου κέχρηται, καὶ αὐταῖς δὲ ξηραῖς ταῖς λέξεσι·
καὶ ἔστιν ὑπόνοιαν ἐκ τούτου λαβεῖν ὡς οἱ ἐν ᾿Αθήναις παλαιότεροι τῶν φιλοσόφων, σφετερισάμενοι τὰς
αὐτοῦ πραγματείας, ὡς ἐν τῇ παρούσῃ ἀπομνημο
νεύει βίβλῳ, ἀπέκρυψαν, ἵνα πατέρες αὐτοὶ ὀφθῶσι
τῶν θείων αὐτοῦ λογίων· καὶ κατ' οἰκονομίαν Θεοῦ
νῦν ἀνεφάνη ἡ παροῦσα πραγματεία πρὸς ἔλεγχον
τῆς αὐτῶν κενοδοξίας καὶ ῥᾳδιουργίας. Καὶ ὅτι σύνηSciendum aliquos profanorum philosophorum,
et maxime Proclum, sæpe usum speculationibus
beati Dionysii; imo ipsis etiam nudis dictionibus; unde ex.hoc suspicari licet, antiquiores
Athenis philosophos, hujus opera sibi vindicantes,
sicut in præsenti libro admonet, occultasse, ut
ipsi divinorum ejus librorum auctores ac patres
viderentur; et Dei dispensatione nunc præsens
opus demonstratum est, ad ipsorum vanitatem et
nequitiam redarguendam. Familiare autem ipsis
* σύνταγμα.
• Dionysianum ms. minus recte meo judicio ponit hoc loco ea quæ in editione Moreliana
Dracesserant, ἐπειδὴ δέ τινες, quam proinde hic sequi maluimus.
col. 23–24page 6 of 8
PG 4:23θες αὐτοῖς τὰ ἡμέτερα σφετερίζεσθαι, διδάσκει ὁ θεῖος Βασίλειος εἰς τό· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ἐπ' αὐτῆς τῆς λέξεως ούτωσι λέγων· Ταῦτα οἶδα πολλοὺς τῶν ἔξω τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας μεγάλα φρονούντων ἐπὶ σοφίᾳ κοσμικῇ, καὶ θαυμάσαντας, καὶ τοῖς ἑαυτῶν συντάγμασιν ἐγκαταλέξαι τολμήσαντας· κλέπτης γὰρ ὁ διάβολος, καὶ τὰ ἡμέ τερα ἐκφερομυθῶν πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ ὑποφήτας.» Καὶ οὗτος μὲν οὕτως. Τὰ δὲ Νουμενίου τοῦ Πυθαγορικοῦ ?» προφανῶς λέγοντος· «Τί γάρ ἐστι Πλάτων, ἢ Μωσής ἀττικίζων; ο οὐδεὶς ἀρνήσασθαι δύναται, οὐχ ἡμε τέρου, ἀλλὰ τῶν ἐναντίων ὄντος, ὡς μαρτυρεί καὶ Εὐσέβιος ὁ τῶν Παλαιστίνων Καισαρείας καθη γησάμενος, ὅτι οὐ νῦν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας σύνηθες τοῖς ἔξω σοφίας, τὰ ἡμέτερα κλέπτειν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΛΕΞΕΩΝ ΚΑΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟΝ ΕΜΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΤΗΔΕ ΤΗ ΒΙΒΛΩ. 'Αγάμενος, θαυμάσας, ἐκπλαγείς. Αγαν, πάνυ. Ἀγεννῶς, ἀσθενῶς, ἀνάνδρως. Αγιστεία, ἁγιασμός, κάθαρσις. Αγκύλον, σκολιόν, δυσχερές, ποικίλον. Αγκυλόχειλον, σκολιόχειλον. Αγλαΐα, λαμπρότης. Αγνώτες, ἄγνωστοι, ἀνεπιστήμονες, ἀμαθεῖς, ἀγνώριμοι. Αδέκαστος, δίκαιος, ἀδωροδόκητος, ἀπροσωπόληπτος, ὀρθός. Αυτα, τὰ ἐνδότατα ἅγια, τὰ ἀποκρυφώ τερα. Αδρανῶς, ἀσθενῶς. Αθυρόντων, παιζόντων. Αθύρματα, παίγνια. Αίγλη, λαμπηδών. Αίσχος, ῥύπος, μίασμα, Ακραιφνές, καθαρόν, διαυγές, τέλειον, ἄθι Στον. Ακηλίδωτον, καθαρόν, ἄῤῥυπον. Ακμή, νεότης. "Αλις, ἀρκούντως, ἱκανῶς. Αλῶναι, ληφθῆναι. ᾿Αμάλθακτον, ἀνένδοτον, ἑδραίαν, ἰσχυράν, πα γίαν, βεβηκυίαν. ᾿Αμείλικτον, ἀκολάκευτον, ἀπαρέγκλιτον. Αμβλωθρίδια, τὰ ἐξημβλωμένα Εμβρυα. Αμοιβαίαις, ἀνταλλαττομέναις. Αμυδρῶς, ἀσθενῶς, λεπτῶς, οὐ σαφῶς, ἀλαμ πῶς, σκοτεινώς. Αμυήτους, ἀκατηχήτους, ἀμαθεῖς, ἀνεπιστήμονας. ᾿Αμφοῖν, τοῖν δύο ἢ ἀμφοτέροις. Αναντες, πρόσω, άνω, ἐπὶ τὸ προκείμενον. Αντερεῖ, ἀντιλέξει. ᾿Αντωπεῖν, ἀντιβλέπειν, αντοφθαλμεῖν. ᾿Αντιπεπονθότως, ἀντικειμένως, ἐναντίως. Αολλῆ ποιεῖ, συνηθροισμένα, ήνωμένα. Οὐκ ἀπαδούσας, οὐκ ἀπρεπεῖς, οὐκ ἀλλοτρίας, οὐκ ἐναντιουμένας. Απαναίνεσθαι, ἀπαρνεῖσθαι. Οὐκ ἀπεικότως, οὐ παρὰ τὸ πρέπον. Απερῥάπισεν, ἀπεφίμωσεν, ἀπεστόμισεν ἢ ἀπεῤῥίπισεν, ἀπήλασεν, ἀπεδίωξεν. Απερισάλπιγκτοι, ἀπεριήχητοι, του. Απεστομάτισαν, ἀπεφθέγξαντο. ᾿Απεμφαίνει, ἀπέοικεν. Απήμονα, ἀβλαβή. Απόχρη, ἐξαρκεί. Απόφασις, λόγος ἀποφατικός. ᾿Απόφασις, ἀπόφανσις τινος από τινος. ἀκατήχη Αποφάσκει, ἀπαγορεύει, ἢ ἀποφατικῶς ἀπαγορεύει, ἤτοι διαγορεύει. Αποδεόντων, ἀπολειπομένων. Αποπερατοῦσαν, συμπληρούσαν, συμπεραίνουσαν. ᾿Αραρότως, ἁρμοζόντως, η παγίως, ἑδραίως. Αρρενωπόν, άθελκτον, ἀθήλωτον, ἀνδρεῖον, ἀνένδοτον, ἀπαρέγκλιτον υφέσει πάσῃ. Ιστέον δὲ ὡς ἐπὶ γυναικῶν ἀνδριζομένων ἢ ἀῤῥενοφανῶν εἰ ρηται. Αρωγός, βοηθός. Ασμένως, περιχαρῶς, ἡδέως. Αττα, τίνα, ἢ ἅτινα, ἢ παραπλήσια. Ατιθάσσων, ἀνημέρων. Αὖ, δὴ ἢ πάλιν. Αὖθις, παρ' αὐτά, ἢ εὐθέως, ἢ πάλιν. Βάναυσος, πᾶς τεχνίτης διὰ πυρὸς ἐργαζό Γανυμένη, εὐφραινομένη, ἢ χαίρουσα. Αμφω, ἑκατέρωθεν, ἢ ἀμφοτέρους. ᾿Αμαυρά, ἀσθενής, ἀλαμπής, ἀτράνωτος, σκο μενος. κεινή. Ανακτόροις, βασιλείοις. Ανάπαυλαν, ἀνάπαυσιν. Ανάπτυξις, διασάφησις. ᾿Ανακάθαρσις, διάνοιξις, διασάφησις, ἐπίλυσις, διευκρίνησις. Ανίερος, βέβηλος, αἰσχρός. Ανιώντων, οδυνώντων, λυπούντων. Γαργαλίζοντας, ἐπὶ τὸ ἡδέως καταπεσείν προ τρεπομένως. Γενικώς, γενναίως. Γέρα, τιμαί, ἀμοιβαί, ἀνταποδόσεις. Δαῖτας, ευωχίας, ἀρίστας τροφάς.
fuisse nostra usurpare, divinus docet Basilius, in θες αὐτοῖς τὰ ἡμέτερα σφετερίζεσθαι, διδάσκει ὁ
illud: In principio erat Verbum, ita super ea di- θεῖος Βασίλειος εἰς τό· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος,
ctione disserens: Novi multos eorum qui extra ἐπ' αὐτῆς τῆς λέξεως ούτωσι λέγων·. Ταῦτα οἶδα
veritatis sermonem ob mundanam sapientiam ve- πολλοὺς τῶν ἔξω τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας μεγάλα
hementer superbiunt, admiratos hæc fuisse suis- φρονούντων ἐπὶ σοφίᾳ κοσμικῇ, καὶ θαυμάσαν
que operibus ingerere ausos. Diabolus enim fur τας, καὶ τοῖς ἑαυτῶν συντάγμασιν ἐγκαταλέξαι
est, ac nostra suis interpretibus divulgat. Et τολμήσαντας· κλέπτης γὰρ ὁ διάβολος, καὶ τὰ ἡμέ
hic quidem sic. Numenio autem Pythagorico τερα ἐκφερομυθῶν πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ ὑποφήτας.» Καὶ
aperte dicente: • Quid enim est Piato, nisi οὗτος μὲν οὕτως. Τὰ δὲ Νουμενίου τοῦ Πυθαγορικοῦ
Moyses Attice loquens?» nullus negare potest, προφανῶς λέγοντος· «Τί γάρ ἐστι Πλάτων, ἢ Μωσής
cum noster minime sit, sed adversariorum, sicut ἀττικίζων; ο οὐδεὶς ἀρνήσασθαι δύναται, οὐχ ἡμε
testatur etiamn Eusebius Caesarea Palastinæ episco- τέρου, ἀλλὰ τῶν ἐναντίων ὄντος, ὡς μαρτυρεί
pus, quod non tantum modo, sed etiam ante Chri- καὶ Εὐσέβιος ὁ τῶν Παλαιστίνων Καισαρείας καθη
sti adventum pro more habuerint profani sapientes, γησάμενος, ὅτι οὐ νῦν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς
mostra furari,
Χριστοῦ παρουσίας σύνηθες τοῖς ἔξω σοφίας, τὰ
ἡμέτερα κλέπτειν.
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΛΕΞΕΩΝ
ΚΑΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟΝ ΕΜΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΤΗΔΕ ΤΗ ΒΙΒΛΩ.
'Αγάμενος, θαυμάσας, ἐκπλαγείς.
Αγαν, πάνυ.
Ἀγεννῶς, ἀσθενῶς, ἀνάνδρως.
Αγιστεία, ἁγιασμός, κάθαρσις.
Αγκύλον, σκολιόν, δυσχερές, ποικίλον.
Αγκυλόχειλον, σκολιόχειλον.
Αγλαΐα, λαμπρότης.
Αγνώτες, ἄγνωστοι, ἀνεπιστήμονες, ἀμαθεῖς,
ἀγνώριμοι.
Αδέκαστος, δίκαιος, ἀδωροδόκητος, ἀπροσωπό
ληπτος, ὀρθός.
Αυτα, τὰ ἐνδότατα ἅγια, τὰ ἀποκρυφώ
τερα.
Αδρανῶς, ἀσθενῶς.
Αθυρόντων, παιζόντων.
Αθύρματα, παίγνια.
Αίγλη, λαμπηδών.
Αίσχος, ῥύπος, μίασμα,
Ακραιφνές, καθαρόν, διαυγές, τέλειον, ἄθιΣτον.
Ακηλίδωτον, καθαρόν, ἄῤῥυπον.
Ακμή, νεότης.
"Αλις, ἀρκούντως, ἱκανῶς.
Αλῶναι, ληφθῆναι.
᾿Αμάλθακτον, ἀνένδοτον, ἑδραίαν, ἰσχυράν, παγίαν, βεβηκυίαν.
᾿Αμείλικτον, ἀκολάκευτον, ἀπαρέγκλιτον.
Αμβλωθρίδια, τὰ ἐξημβλωμένα Εμβρυα.
Αμοιβαίαις, ἀνταλλαττομέναις.
Αμυδρῶς, ἀσθενῶς, λεπτῶς, οὐ σαφῶς, ἀλαμ
πῶς, σκοτεινώς.
Αμυήτους, ἀκατηχήτους, ἀμαθεῖς, ἀνεπιστή
μονας.
᾿Αμφοῖν, τοῖν δύο ἢ ἀμφοτέροις.
Αναντες, πρόσω, άνω, ἐπὶ τὸ προκείμενον.
Αντερεῖ, ἀντιλέξει.
᾿Αντωπεῖν, ἀντιβλέπειν, αντοφθαλμεῖν.
᾿Αντιπεπονθότως, ἀντικειμένως, ἐναντίως.
Αολλῆ ποιεῖ, συνηθροισμένα, ήνωμένα.
Οὐκ ἀπαδούσας, οὐκ ἀπρεπεῖς, οὐκ ἀλλοτρίας,
οὐκ ἐναντιουμένας.
Απαναίνεσθαι, ἀπαρνεῖσθαι.
Οὐκ ἀπεικότως, οὐ παρὰ τὸ πρέπον.
Απερῥάπισεν, ἀπεφίμωσεν, ἀπεστόμισεν ἢ
ἀπεῤῥίπισεν, ἀπήλασεν, ἀπεδίωξεν.
Απερισάλπιγκτοι, ἀπεριήχητοι,
του.
Απεστομάτισαν, ἀπεφθέγξαντο.
᾿Απεμφαίνει, ἀπέοικεν.
Απήμονα, ἀβλαβή.
Απόχρη, ἐξαρκεί.
Απόφασις, λόγος ἀποφατικός.
᾿Απόφασις, ἀπόφανσις τινος από τινος.
ἀκατήχη
Αποφάσκει, ἀπαγορεύει, ἢ ἀποφατικῶς ἀπαγο
ρεύει, ἤτοι διαγορεύει.
Αποδεόντων, ἀπολειπομένων.
Αποπερατοῦσαν, συμπληρούσαν, συμπεραίνουσαν.
᾿Αραρότως, ἁρμοζόντως, η παγίως, ἑδραίως.
Αρρενωπόν, άθελκτον, ἀθήλωτον, ἀνδρεῖον,
ἀνένδοτον, ἀπαρέγκλιτον υφέσει πάσῃ. Ιστέον δὲ
ὡς ἐπὶ γυναικῶν ἀνδριζομένων ἢ ἀῤῥενοφανῶν εἰρηται.
Αρωγός, βοηθός.
Ασμένως, περιχαρῶς, ἡδέως.
Αττα, τίνα, ἢ ἅτινα, ἢ παραπλήσια.
Ατιθάσσων, ἀνημέρων.
Αὖ, δὴ ἢ πάλιν.
Αὖθις, παρ' αὐτά, ἢ εὐθέως, ἢ πάλιν.
Βάναυσος, πᾶς τεχνίτης διὰ πυρὸς ἐργαζό
г
Γανυμένη, εὐφραινομένη, ἢ χαίρουσα.
Αμφω, ἑκατέρωθεν, ἢ ἀμφοτέρους.
᾿Αμαυρά, ἀσθενής, ἀλαμπής, ἀτράνωτος, σκο
μενος.
κεινή.
Ανακτόροις, βασιλείοις.
Ανάπαυλαν, ἀνάπαυσιν.
Ανάπτυξις, διασάφησις.
᾿Ανακάθαρσις, διάνοιξις, διασάφησις, ἐπίλυσις,
διευκρίνησις.
Ανίερος, βέβηλος, αἰσχρός.
Ανιώντων, οδυνώντων, λυπούντων.
Γαργαλίζοντας, ἐπὶ τὸ ἡδέως καταπεσείν προ
τρεπομένως.
Γενικώς, γενναίως.
Γέρα, τιμαί, ἀμοιβαί, ἀνταποδόσεις.
Δαῖτας, ευωχίας, ἀρίστας τροφάς.
col. 25–26page 7 of 8
PG 4:25Δεδιττόμενος, ἐκφοβῶν. Δειμάτων, φόβων. Δεινοί, σοφοί, ἔμπειροι. Διευκρινηθείη, εὐδιακριθείη, εὐδιορίστως καὶ σαφῶς διατρανωθείη. Διειδέστατον, διαφανέστατον, καθαρώτατον, διαυγέστατον, λαμπρόν. Διειδεστάτοις, ἤτοι διαφανεστάτοις. Διεῖσα, λάμπουσα, διεισιοῦσα, διεισβαίνουσα. Διαπορθμεύεται, διακομίζεται, διαπερᾷ, διατυποῦται. Διάμετρον, τὸ ἀπὸ πέρατος εἰς πέρας κατὰ πλά της διάστημα. Δέρατα, ξίφη, όπλα. Δράσει, ενεργήσει, πράξει. Δραστηρίως, ἐνεργῶς, ἐργαστικῶς, πρακτι χώς. Δρώμενα, ενεργούμενα, πραττόμενα. Εκφαντορία, ἔκφανσις, φανέρωσις. Ελάτειραν, ἀπελαστικὴν, ἐκδιώκτριαν. Εμφερείας, ὁμοιότητος. Εναπομόργνυνται, ἐναποτυποῦσι. Εναρμόνιον, εμμελὲς, πρόσφορον. Εναγεστάτη, ῥυπαρωτάτη. Ἐνὴν, δυνατὴν, ἐνδεχομένην. Εν κόσμῳ, ἐν εὐκοσμία. Εική, ματαίως. Εἰκός, πρέπον, δέον, ἀκόλουθον. Εἰκαιολογῆσαι, ματαιολογῆσαι. Εἰκαῖον, μάταιον. Εἶναι θεῖος, ὑπάρχειν, γεγενῆσθαι διὰ τοῦ βα πείσματος. Ε' τῳ, εἴ τινι. Εἰ δὲ τῳ, εἰ δέ τινι. Εκτετικότες, ἀποδεδωκότες. Εξιωμένους, Ιωμένους, ἰατρεύοντας. Επιπροσθεν, ἔμπροσθεν, πρὸ τοῦ θυσια Επιφοίτησις, ἐπέλευσις, παρουσία. στηρίου. Ερῶν, ἐφιέμενος, ἐπιθυμῶν. Ερῶν, φήσων, λέξων. Εύρυτον, πλάτυνον. Εὐρώστως, ὑγιῶς. Εὔεικτα, εὐπειθῆ. Εστίασις, εὐωχία, εὐφροσύνη, χαρά. Εσέρθη, ἐνταῦθα ἀντὶ τοῦ ἐσεβάσθη, ἐτίμησεν, ἐθαύμασεν, ἐξεπλάγη· εἴρηται καὶ ἀντὶ τοῦ ἡσύχασεν, ησχύνθη. Εφεσις, ἐπιθυμία. Εφικτόν, καταληπτόν. Εφικτόν, ἐξόν. Εὐθημοσύνας, εὐθέτους καὶ εὐσχήμους δημιουργίας, ἢ τὰς εὖ ἐχούσας τάξεις καὶ θέσεις. Πρὸς ἕω, πρὸς ἀνατολάς. Έφον, πρωϊνόν, ἀνατολικόν. 'Η, ὅτε δασύνεται καὶ περισπᾶται ἀντὶ τοῦ ὡς ἢ καθό. Ηδῶσαν, ἀκμάζουσαν, νεάζουσαν. Ηγήσοιτο, προηγήσοιτο. 'Ηττόνων, ὑποδεεστέρων. Θεοειδές, τὸ κατ' εἰκόνα λέγει. Θεογενεσίαν, τὸ βάπτισμα. Θεοῤῥημοσύνη, τοῖς θείοις ῥήκασι, τῇ θεία δι δασκαλία, τῇ κατηχήσει. θεωρός, θεωρητική. Θεμιτόν, ἔννομον, δίκαιον. Θιασώται, χορευταί, οἱ τὰ θεῖα ᾄδοντες. Ιδιαίτερον, μένον. ἰδικώτερον, ιδίως προσειρή Ιδρυσις, εδραίωσις, ἀσφάλεια. Πλεω, ἱλασμός. Ιλεως, ἱλαρὸς, εὐμενής. "Ινδαλμα, φαντασία, ἀφομοίωμα. Ισχει, ἐνταῦθα κατέχει. Ιτω, ἰέτω, ἐρχέσθω. Ιταμοί, ἀναίσχυντοι, ἀναιδείς. Κακεργέτισιν, κακοέργοις. Κατάφασις, λόγος καταφατικός. Κατάφασις, ἀπόφανσίς τινος κατά τινος. Κατὰ τῆς κόρρης, κατὰ τῆς σιαγόνος, κατὰ τοῦ κροτάφου, κατὰ τῆς κορυφῆς. Κατὰ κάθετον, τὸ ἀπὸ ὕψους εἰς βάθος διά στημα. Καταδεῖται, καταδεσμείται. Κατεδάρθη, κατεκλίθη. Εκαθεύδησεν, ὕπνωσεν. Κηλές, μώμος, μομφή. Κλεινός, ἔνδοξος ἀρετῇ. Κλείθροις, κλειδώμασι. Κραιπάλη, ὁ ἐκ πολλῆς οἰνώσεως ἐπακολουθῶν παλμὸς καὶ κλόνος τῷ κρανίῳ, ήγουν τῇ κάρα. Λ Λῆξιν, συμπλήρωσιν, συμπεραίωσιν. Λοξά, σκολιά, καμπύλα, οὐκ ἐξ εὐθείας γινωσκόμενα. Μαρμαρυγαί, λαμπηδόνες. Μαιευόμενοι, λοχευόμενοι, συναγόμενοι, τρεφόμενοι. Μέθη, ἡ ἐκ πολλῆς οἰνώσεως οἷον μετένεξις τοῦ ἡγεμονικοῦ. Μίθρου, τοῦ ἡλίου. Μυσταγωγία, μηστηρίων ἀγωγή, διδασκαλία καὶ Ο μετουσία· ἡ μυήσεως ἀγωγὴ καὶ μετάληψις δη λαδὴ θεία. Μύησις, μάθησις, κατήχησις, επιστήμη. Μυχῶν, τόπων σκοτεινῶν ἢ κρυπτῶν. Ομόγνια, ὁμογενή, γνήσια, φίλα. Ονίνησιν, ὠφελεῖ. Οἷοι, δυνατοί. Οἶμον, ὁδόν. Οὐκ ἀπαδούσας, οὐκ ἀπρεπεῖς, οὐκ ἀλλοτρίας, οὐκ ἐναντιουμένας. Οὐκ ἀπεικότως, οὐ παρὰ τὸ πρέπον. Οὐκ ἀπὸ, οὐ πόρρω, οὐκ ἔξω. Οὐκ ἐξορχήσῃ, οὐκ ἐπιδεικτικῶς, οὐδὲ θεατρικῶς δημοσιεύσεις. Ολβίου, πλουσίου. Οπαδός, ἀκόλουθος. Οῤῥωδῶ, φοβοῦμαι. Π Πάμπαν, παντελώς. Περιουσία, περισσεία, πλεονασμός, ὑπεροχή, ἀσύγκριτος οὐσία. Περιπεζίας, ἐπιβατῆς, πορευτής, καταληπτῆς. Περαῖνον, ἀποτελοῦν. Περιφύς, περιπλακείς. Προεπηλάκιζες, ὕβριζες. Προϊούσα, προερχομένη. Προνάουσα, προχέουσα. Πρὸς ἕω, πρὸς ἀνατολάς. Προσεχής, ἀκλινῶς καὶ ἀνεπιστρόφως ἑαυτῆς καὶ τῶν ἑαυτῆς θεωρός. Πρωτουργός, πρωτουργός. Πείσεται, πάθη ὑποστήσεται. Πιαλέοις, ὡς διψαλέοις. Είρηται ἐπὶ ποιοῖς τισιν ἰδίως όφεσι, τοῖς κατ' Ιεριχώ μάλιστα ευρισκομέ
Δεδιττόμενος, ἐκφοβῶν.
Δειμάτων, φόβων.
Δεινοί, σοφοί, ἔμπειροι.
INTERPRETATIO DICTIONUM.
Διευκρινηθείη, εὐδιακριθείη, εὐδιορίστως καὶ
σαφῶς διατρανωθείη.
Διειδέστατον, διαφανέστατον, καθαρώτατον, διαυγέστατον, λαμπρόν.
Διειδεστάτοις, ἤτοι διαφανεστάτοις.
Διεῖσα, λάμπουσα, διεισιοῦσα, διεισβαίνουσα.
Διαπορθμεύεται, διακομίζεται, διαπερᾷ, διατυποῦται.
Διάμετρον, τὸ ἀπὸ πέρατος εἰς πέρας κατὰ πλάτης διάστημα.
Δέρατα, ξίφη, όπλα.
Δράσει, ενεργήσει, πράξει.
Δραστηρίως, ἐνεργῶς, ἐργαστικῶς, πρακτι
χώς.
Δρώμενα, ενεργούμενα, πραττόμενα.
Εκφαντορία, ἔκφανσις, φανέρωσις.
Ελάτειραν, ἀπελαστικὴν, ἐκδιώκτριαν.
Εμφερείας, ὁμοιότητος.
Εναπομόργνυνται, ἐναποτυποῦσι.
Εναρμόνιον, εμμελὲς, πρόσφορον.
Εναγεστάτη, ῥυπαρωτάτη.
Ἐνὴν, δυνατὴν, ἐνδεχομένην.
Εν κόσμῳ, ἐν εὐκοσμία.
Εική, ματαίως.
Εἰκός, πρέπον, δέον, ἀκόλουθον.
Εἰκαιολογῆσαι, ματαιολογῆσαι.
Εἰκαῖον, μάταιον.
Εἶναι θεῖος, ὑπάρχειν, γεγενῆσθαι διὰ τοῦ βαπείσματος.
Ε' τῳ, εἴ τινι.
Εἰ δὲ τῳ, εἰ δέ τινι.
Εκτετικότες, ἀποδεδωκότες.
Εξιωμένους, Ιωμένους, ἰατρεύοντας.
Επιπροσθεν, ἔμπροσθεν, πρὸ τοῦ
θυσιαΕπιφοίτησις, ἐπέλευσις, παρουσία.
στηρίου.
Ερῶν, ἐφιέμενος, ἐπιθυμῶν.
Ερῶν, φήσων, λέξων.
Εύρυτον, πλάτυνον.
Εὐρώστως, ὑγιῶς.
Εὔεικτα, εὐπειθῆ.
Εστίασις, εὐωχία, εὐφροσύνη, χαρά.
Εσέρθη, ἐνταῦθα ἀντὶ τοῦ ἐσεβάσθη, ἐτίμη
σεν, ἐθαύμασεν, ἐξεπλάγη· εἴρηται καὶ ἀντὶ τοῦ
ἡσύχασεν, ησχύνθη.
Εφεσις, ἐπιθυμία.
Εφικτόν, καταληπτόν.
Εφικτόν, ἐξόν.
Εὐθημοσύνας, εὐθέτους καὶ εὐσχήμους δημιουρ
γίας, ἢ τὰς εὖ ἐχούσας τάξεις καὶ θέσεις.
Πρὸς ἕω, πρὸς ἀνατολάς.
Έφον, πρωϊνόν, ἀνατολικόν.
H
'Η, ὅτε δασύνεται καὶ περισπᾶται ἀντὶ τοῦ ὡς ἢ
καθό.
Ηδῶσαν, ἀκμάζουσαν, νεάζουσαν.
Ηγήσοιτο, προηγήσοιτο.
'Ηττόνων, ὑποδεεστέρων.
Θεοειδές, τὸ κατ' εἰκόνα λέγει.
Θεογενεσίαν, τὸ βάπτισμα.
Θεοῤῥημοσύνη, τοῖς θείοις ῥήκασι, τῇ θεία δι
δασκαλία, τῇ κατηχήσει.
θεωρός, θεωρητική.
Θεμιτόν, ἔννομον, δίκαιον.
Θιασώται, χορευταί, οἱ τὰ θεῖα ᾄδοντες.
Ιδιαίτερον,
μένον.
ἰδικώτερον, ιδίως προσειρή
Ιδρυσις, εδραίωσις, ἀσφάλεια.
Πλεω, ἱλασμός.
Ιλεως, ἱλαρὸς, εὐμενής.
"Ινδαλμα, φαντασία, ἀφομοίωμα.
Ισχει, ἐνταῦθα κατέχει.
Ιτω, ἰέτω, ἐρχέσθω.
Ιταμοί, ἀναίσχυντοι, ἀναιδείς.
K
Κακεργέτισιν, κακοέργοις.
Κατάφασις, λόγος καταφατικός.
Κατάφασις, ἀπόφανσίς τινος κατά τινος.
Κατὰ τῆς κόρρης, κατὰ τῆς σιαγόνος, κατὰ τοῦ
κροτάφου, κατὰ τῆς κορυφῆς.
Κατὰ κάθετον, τὸ ἀπὸ ὕψους εἰς βάθος διάστημα.
Καταδεῖται, καταδεσμείται.
Κατεδάρθη, κατεκλίθη.
Εκαθεύδησεν, ὕπνωσεν.
Κηλές, μώμος, μομφή.
Κλεινός, ἔνδοξος ἀρετῇ.
Κλείθροις, κλειδώμασι.
Κραιπάλη, ὁ ἐκ πολλῆς οἰνώσεως ἐπακολου
θῶν παλμὸς καὶ κλόνος τῷ κρανίῳ, ήγουν τῇ
κάρα.
Λ
Λῆξιν, συμπλήρωσιν, συμπεραίωσιν.
Λοξά, σκολιά, καμπύλα, οὐκ ἐξ εὐθείας γινωσκό
μενα.
Μαρμαρυγαί, λαμπηδόνες.
Μαιευόμενοι, λοχευόμενοι, συναγόμενοι, τρεφό
μένοι.
Μέθη, ἡ ἐκ πολλῆς οἰνώσεως οἷον μετένεξις τοῦ
ἡγεμονικοῦ.
Μίθρου, τοῦ ἡλίου.
Μυσταγωγία, μηστηρίων ἀγωγή, διδασκαλία καὶ
Ο μετουσία· ἡ μυήσεως ἀγωγὴ καὶ μετάληψις δη
λαδὴ θεία.
Μύησις, μάθησις, κατήχησις, επιστήμη.
Μυχῶν, τόπων σκοτεινῶν ἢ κρυπτῶν.
Ομόγνια, ὁμογενή, γνήσια, φίλα.
Ονίνησιν, ὠφελεῖ.
Οἷοι, δυνατοί.
Οἶμον, ὁδόν.
Οὐκ ἀπαδούσας, οὐκ ἀπρεπεῖς, οὐκ ἀλλοτρίας,
οὐκ ἐναντιουμένας.
Οὐκ ἀπεικότως, οὐ παρὰ τὸ πρέπον.
Οὐκ ἀπὸ, οὐ πόρρω, οὐκ ἔξω.
Οὐκ ἐξορχήσῃ, οὐκ ἐπιδεικτικῶς, οὐδὲ θεατρικῶς
δημοσιεύσεις.
Ολβίου, πλουσίου.
Οπαδός, ἀκόλουθος.
Οῤῥωδῶ, φοβοῦμαι.
Π
Πάμπαν, παντελώς.
Περιουσία, περισσεία, πλεονασμός, ὑπεροχή,
ἀσύγκριτος οὐσία.
Περιπεζίας, ἐπιβατῆς, πορευτής, καταληπτῆς.
Περαῖνον, ἀποτελοῦν.
Περιφύς, περιπλακείς.
Προεπηλάκιζες, ὕβριζες.
Προϊούσα, προερχομένη.
Προνάουσα, προχέουσα.
Πρὸς ἕω, πρὸς ἀνατολάς.
Προσεχής, ἀκλινῶς καὶ ἀνεπιστρόφως ἑαυτῆς καὶ
τῶν ἑαυτῆς θεωρός.
Πρωτουργός, πρωτουργός.
Πείσεται, πάθη ὑποστήσεται.
Πιαλέοις, ὡς διψαλέοις. Είρηται ἐπὶ ποιοῖς τισιν
ἰδίως όφεσι, τοῖς κατ' Ιεριχώ μάλιστα ευρισκομέ
col. 27–28page 8 of 8
PG 4:27νοις, ἐξ ὧν ἰατροὶ ὡς τὰ πολλὰ τὴν θηριακὴν σκευάζουσιν· οὕτως ἀντιθέτως τούτοις ἐνταῦθα ἁπλῶς τίθεται αὐτῷ πιαλέοις, τουτέστι πινομένοις, λιπαροῖς, πλουσίοις ἅμα καὶ ὑπερεκχεομένοις καὶ κορεστικοῖς. Πτοίαν, φόβον, πτόησιν, Ῥᾷον, εὐχερές, εύκολον, Ραστώνην, εὐχέρειαν, εὐκολίαν. Σ Σεφθείημεν, σεβασθείημεν, τιμήσοιμεν, ἐκπλα νείημεν, θαυμάζοιμεν. Στέρνα, στήθη. Συμπτύσσει, συγκλείει, συνάγει, ἐνοι. Σύμβολον, αἰσθητόν τι ἀντὶ νοητοῦ παραλαμβανόμενον, οἷον ἀντὶ τῆς ἀΰλου καὶ θείας τρο φῆς καὶ εὐφροσύνης, ἄρτος καὶ οἶνος, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Συνελών, συλλαβών, συναγαγών. Συλλήβδην, συνειλημμένως, ὑφ' ἐν, ὁμοῦ. Σχολὴ, τὸ μηδὲν δρᾷν ἢ καὶ τὸ περί τι σχο λάζειν Ταύτῃ, οὕτως. Τ Ταὐτὴν, ὁμοίαν, ἴσην, τὴν αὐτήν. Τελετή, μυστηρίων ἐπιτέλεσις, τελείωσις. Τελεταρχία, τῶν τελετῶν ἢ τῶν τελουμένων ἄρχουσα. Τότε, ἀντὶ τοῦ πότε. Υας, χοίρους. Υπαιθρος, ὑπαέριος. Υποτύπωσις, υπογραμμός, ὑπόδειγμα. Υποτύφοντας, ὑποφλέγοντας, καίοντας. Υποφῆται, διδάσκαλοι, υπουργοί, διάκονει Υφεσις, ὑπόβασις. Υφειμένον, ὑποβεβηκός, δευτερεύον. Φαμέν, λέγομεν. Φασι, λέγουσι. Φάναι, εἰπεῖν. Φανὴν, λαμπράν. Φανοτάτω, λαμπροτάτῳ. Φθίνον, λήγον, ἐλαττούμενον. Φοιτῶσαν, ἀφικνουμένην, παραγινομένην. φρουρητικόν, φυλακτικόν. Ο Αλέναι, χεῖρες, πήχεις, βραχίονε
νοις, ἐξ ὧν ἰατροὶ ὡς τὰ πολλὰ τὴν θηριακὴν
σκευάζουσιν· οὕτως ἀντιθέτως τούτοις ἐνταῦθα
ἁπλῶς τίθεται αὐτῷ πιαλέοις, τουτέστι πινομένοις,
λιπαροῖς, πλουσίοις ἅμα καὶ ὑπερεκχεομένοις καὶ
κορεστικοῖς.
Πτοίαν, φόβον, πτόησιν,
P
Ῥᾷον, εὐχερές, εύκολον,
Ραστώνην, εὐχέρειαν, εὐκολίαν.
Σ
Σεφθείημεν, σεβασθείημεν, τιμήσοιμεν, ἐκπλανείημεν, θαυμάζοιμεν.
Στέρνα, στήθη.
Συμπτύσσει, συγκλείει, συνάγει, ἐνοι.
Σύμβολον, αἰσθητόν τι ἀντὶ νοητοῦ παραλαμβανόμενον, οἷον ἀντὶ τῆς ἀΰλου καὶ θείας τρο
φῆς καὶ εὐφροσύνης, ἄρτος καὶ οἶνος, καὶ ὅσα
τοιαῦτα.
Συνελών, συλλαβών, συναγαγών.
Συλλήβδην, συνειλημμένως, ὑφ' ἐν, ὁμοῦ.
Σχολὴ, τὸ μηδὲν δρᾷν ἢ καὶ τὸ περί τι σχο
λάζειν
Ταύτῃ, οὕτως.
Τ
Ταὐτὴν, ὁμοίαν, ἴσην, τὴν αὐτήν.
Τελετή, μυστηρίων ἐπιτέλεσις, τελείωσις.
Τελεταρχία, τῶν τελετῶν ἢ τῶν τελουμένων
ἄρχουσα.
Τότε, ἀντὶ τοῦ πότε.
Υας, χοίρους.
Υπαιθρος, ὑπαέριος.
r
Υποτύπωσις, υπογραμμός, ὑπόδειγμα.
Υποτύφοντας, ὑποφλέγοντας, καίοντας.
Υποφῆται, διδάσκαλοι, υπουργοί, διάκονει
Υφεσις, ὑπόβασις.
Υφειμένον, ὑποβεβηκός, δευτερεύον.
Φαμέν, λέγομεν.
Φασι, λέγουσι.
Φάναι, εἰπεῖν.
Φανὴν, λαμπράν.
Φανοτάτω, λαμπροτάτῳ.
Φθίνον, λήγον, ἐλαττούμενον.
Φοιτῶσαν, ἀφικνουμένην, παραγινομένην.
φρουρητικόν, φυλακτικόν.
Ο
Αλέναι, χεῖρες, πήχεις, βραχίονε
Continue reading PG 4: Commentaria →≣ entire volume