llervagiana per Eusebium Episcopium a. 1571: sed quod rei capul est, scriptorem recte nominal Nicetam Davidem. Non multo post ex libro manuscripto bibliothecæ Augustanæ Græcam paraphrasim in sex carmina Arcana sive in versus 482 (sunt vero numero 485) edidit Dav. Haschelius Lugduni Balarorum a. 1591, quæ editio repetita est ab Joan. Hornschuchio Lipsiæ a. 4645; quos libros cam videre nondum mihi contigerit, nihil de metaphrasi quam continent statuere possum. Atque ex illo tempore res intacta mansit, donec ad quæstionem dissolvendam me impulit ille coder quem jam descripturus sum. Ad ripas Mosellæ amœnissimas, prope vicum Cues, domus est alendis senibus presbyteris a Nicolao Cusano illo cardinale doctissime exstructa, in cujus bibliotheca bona pars librorum, quos Nicolaus aut ipse scripserat aut in itineribus collegerat, adhuc asservatur, quanquam sæpe est spoliata. Numerus quidem librorum exiguus est, sed reperiuntur inter eos etiam boni et digni qui innotescant, licet non tales, quales se ibi reperturum esse speraverat Andr. Guil. Cramerus, cujus hac de re lepida exstat narratio in ipsius Chronicis domesticis, p. 145 sqq. De libris enim qui ad jus spectant meliora edocti sumus ab Eduardo Bōcking jeto Bonn. v. d., v. Frid. Car. a Savigny librum Geschichte des römischen Rechts, etc., III, 8, ed. sec. Inter Græcos autem libros manuscriptos, quorum copia mihi nuper facta est per Martinium, v. rev., illius domus præfectum, fuit etiam codex, qui totam Niceta Davidis metaphrasim continet in omnia Gregorii Nazianzeni carmina, quæ ille interpretatus est. Membranaceus est atque ex foliis 138 formæ quadratæ constat; scriptus est ni fallor sæculo x1 vel x11 calligraphice, non tachygraphice quod vocant, summa litterarum elegantia summaque diligentia. Siglis nullis usus est librarius; pauca tantum vocabula per abbrevia‐ turam scripta sunt ut Ἰησοῦς, Χριστός, θεός, πνεῦμα, πατήρ μήτηρ, ἄνθρωπος, σωτηρία et ab his derivata. Accentuum ratio eadem fere est quæ hodie observatur; quod ad spiritus attinet, duo rho deinceps posita nunquam illos sibi inscriptos habent, ut et in aliis codicibus et nunc scribitur; v. Bast. Comment. palgeogr., 733. Iota quod subscriptum dicimus nunquam infra lineam, raro in ipso versu ponitur, plerumque omissum est, sed sunt verba quæ nunc carent iota subscripto, et in codice illud habent, ut ζῶτον pro ζώον, de qua scribendi ratione v. Bast. l. l. 719. Particulæ quædam compositæ per partes scribuntur, v. c. &t' &v, £n' ἦν, ἐπειδ' ἄν· contra prapositio κατά cum quibusdam substantivis sape in umum vocabulum conjungitur, v. c. xataqúsiv. Itacismi vestigia pauca reperiuntur. Folium primum incipit colore rubro: Νικήτα τοῦ καὶ δάδ δούλου 15 χῦ τοῦ φιλοσόφου ἐξήγησις τῶν ἀπορ ρήτων τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐπῶν λόγος α'. Προοίμιον. Οἱ μὲν παρ' Έλλησι φιλοσοφώτατοι εἶναι δόξαντες καὶ λογιώτατοι ἡνίκ᾽ ἂν ταῖς ὑπὲρ τὸ βλεπόμενον καὶ τὴν αἴσθησιν θεωρίαις, κτλ. Pag. 4, Περὶ ἀρχῶν. Οἱ τῆς κοσμικῆς σοφίας τὴν ἀκροτάτην καταλαβεῖν κατοιόμενοι περιωπὴν πάντα τὰ ὄντα καὶ τὰ γινόμενα εἰς τρεῖς τὰς κυριωτάτας καὶ πρωτίστας αἰτίας καὶ ἀρχὰς ἀναφέροντες εκκορυφούνται· ταύτας δὲ νοῦν καὶ ὕλην καὶ εἶδος καλοῦντες συνάρχους καὶ συναιτίους τῶν πάντων ὑποτίθενται, κτλ. Pag. 16, Εξήγησις τῶν ἀπορρήτων τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐπῶν· Λόγος β' Περὶ Υἱοῦ. Ἐκθέμενος περὶ ἀρχῶν ἢ ἀρχῆς, ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν, περὶ τῆς τριαδικῆς μοναρχίας ὁ θαυμάσιος ἐπιτομώτατα διαλαβὼν καὶ τοὺς μὲν ἐριστὰς εἰς διαλογισμούς παντάπασιν ἀφείς, κτλ. Pag. 50, Λόγος γ' Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Θεολογήσας ὁ θεοληπτότατος περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ὅσα ἐξῆν αὐτῷ διειπεῖν ἐν ἀφράστω γοργότητι καὶ συν τομία διὰ τῶν προπεποιημένων ηρωϊκῶν ἐπῶν νῦν δὴ ἑπομένως, κτλ. Pag. 45, Περὶ κόσμου λόγος δ'. reg. 64. Περὶ προνοίας λόγος ε'. Pag. 78, Περὶ τῶν λογικῶν· οὐσιῶν λόγος δ'. Igitur ex hoc codice primum intelligimus, quot carmina Nicetas interpretatus fuerit; sunt autem præter telrasticha numero xv; deinde numerum carminum, quæ ἀπόρρητα nominaverit, aliquanto majorem esse quam Billii numerum. Is enim octo tantum carmina ita inscripsit neque quidquam de hac re monuit, quanquam totum Nicetæ commenturium in manibus habuisse videtur sive in uno codice, cardinalis Sirleti codicem dico, sive in pluribus repertum, nam in annotatione respicit ad commentarium non solum in octo illa carmina, sed etiam in septem reliqua atque commentarium in Tetrasticha totum vertit. Ipsum vero Nicetam hæc carmina &nóppyta appellasse, docere mihi videntur quæ de suo proposito scribit in proœmio fol. 2 v. cod.: Δι' 8 καὶ ἡμεῖς οἱ πάντων ἔσχατοι καὶ μικρότεροι πρὸς τὸν ὑπὲρ πάντας τους πρεσβυτέρους καὶ διδασκάλους τετιμημένον ἡμῖν Γρηγόριον τὸν Θεολόγον τὸν νοῦν ἐπερείδοντες ὡς τῆς ἡμετέρας καθηγεμόνα ψυχῆς καὶ ὡς περισσοτέρω; ἐκ τῶν αὐτοῦ θεολογιῶν οἰκοδομούμενοι ὀλίγους τινὰς ἐκ τῶν αὐτοῦ δυσφρά στων καὶ δυσθεωρήτων λόγων ήτοι θεοφράστων ἐπῶν τὰ ἀπορρητότερα καὶ τοῖς πολλοῖς ἀνεπίοπτα εἰς ἐξήγησιν προωθήκαμεν ἑαυτοῖς. Cum his compara qua pag. 152 (col. 743) hujus libri leguntur. Ceterum ne illa quidem carmina, quæ Billius cognomine rŵv àropphτwv insignivit, in omnibus codicibus ita esse inscripta testatus est Carolus Bened. Hase, qui vir clarissimus et doctissimus a me rogalus, cum essem memor eorum quæ legi in præfatione ad Leonem Diaconum pag. xxix ed. Bonn., qua est humanitate in meum usum contulit omnes bibliothecæ Regiæ Parisiensis codices. Neque illam inscriptionem habet codes carminum Gregorii Bodleianus, quem Gaisfordius descripsit in Cataloge sive Notitia manuscriptorum qui ab D. Clarke comparati in bibliotheea Bodleiana asservantur p. 1, p. 23 sqq. Sed utcunque est, præter hæc carmina se alia nulla interpretatum esse ipse Nicetas affirmat in commentario ad Tetrasticha, v. paj. 431 (col. 757). Ex illis verbis jamdudum verisimile mihi videbatur interpretationem monostickorum atque

epigrammatum in laudem Basilii Magni, quæ Niceta Davidi in editione Veneta tribuitur, ipsius opus esre non posse; el Nicetam revera neque hujus auctorem esse neque interpretationis Tetrastichorum, quæ sub ipsius nomine in eodem libro etiam nunc circumfertur, (utraque autem ejusdem scriptoris est), postca ex ipso libro didici, quem bibliotheca Gottingensis intercedente E. L. a Leutsch v. d. mihi suppeditavit (a). Scilicet illos commentarios confecit Zonaras, ut ipse fatetur in proœmio fol. 3, ita tamen ut Nicetæ interpretationem longiore verborum circumscriptione utens etiam locis ex sacra Scriptura adhibitis sæpe augeret atque amplificaret, quin totas Nicetæ periodos suæ paraphrasi intexeret. Interdum duæ interpretationes exstant, quarum altera inscripta ‹&wg, pars est interpretationis Nicetæ; nonnunquam varias quoque lectiones Zonaras notavit atque omnino potius grammatici partes agit quam interpretis; singula enim verba explicantur iisdem fere verbis quæ leguntur in ipsius atque aliorum lexicis. In dissertatione supra laudata exhibui tales locos, qui non sine fructu conferri possint ab iis quibus lexica Græca curæ sunt. Hoc autem epusculum Zonaras senex composuit per otium, quo fruebatur monachus et quo usus est ad alios libros scribendos, de quibus vide Tillmanni prolegomena ad Zonaræ Lexicon, p. Lxv. Sed redeo ad Nicetæ Daridis commentarium. Cum ad patefaciendam Gregorii mentem sæpe abstrusam vere prosit, Billius autem singulis tantum locis eo in sermonem Latinum.converso usus sit excepta interpretatione Tetrastichorum quam integram vertit: equidem, et quia Nicetæ oratio est satis elegans et munda,et ne quid justæ carminum interpretationi detrahatur, e codice Cusano Græcum commentarium typis describendum curavi omissa illa parte quam Dav. Ilæschelius edidit. Textum codicis dedi integrum; nam sunt loci qui emendatione egeant, sed sine ope alterius libri corrigi non possint. Attamen sex illa carmina, quippe quæ cohæreant cum cæteris, ad eumdem codicem recensita sine commentario post Nicetæ librum posui (b). His addidi selecta quædam carmina, quæ reperiuntur in codice Gudiano Græco 97. Hunc enim codicem, de quo v. Fr. Ad. Eberti librum de bibliothecæ Guelferb. codd. Gr. p. 84 Schænemannus v. d. illius bibliothecæ præfectus ad me misit, cum in eo esset unum carmen, quod Nicetas inter arcana relatum interpre - tatus est. Hac vero occasione data etiam reliqua carmină contuli. Periphrasis quam idem codex præbet ita est instituta, ut singuli versus explicentur verbis synonymis. Reliqua subsidia quibus usus sum in textu carminum constituendo hæc sunt. Editio Aldi, qui primus maximam carminum partem edidit a. 1504. Niceta paraphrasis (Gr.) edita Venetiis a. 1563, de quo libre vide supra. Tetrastichorum editio cura Erhardi Hedenecci Basileæ a. 1577; denique Gregorii Naz. opera cum comm. Jacobi Billii, Coloniæ, sumptibus Weidmanni 1690. Billius quanquam plures habuit codices, plerumque tamen sequitur Aldum ita ut nonnunquam errores quos emendaverat Aldus repeterel; alque in illa editione Coloniensi sive Lipsiensi typographi a vera scriptura sæpe denuo aberraverunt. Ser. Confluentibus id. Jul, a. 1840. (a) Librum in his regionibus rarissimum descripsi in dissertatione de Niceta Davide et Zonara pag. 9. (b) Iæc nobis Gregorii integri editoribus erant omittenda. Ex his etiam versibus quos sibi explicandos assumit Nicetas, nonnisi primum retinuimus, cum reliquos ad manum habeat Lector in nostra editione. Præterea Ernesti Dronke V. D. adnotationes quæ tantum ad Billii editionem spectant, cujus vitia cura qua par erat in nova Maurina recensione sunt emendata, cum jam parum aut nihil utilitatis habeant, ut plurimum omittimus. Edit. NICETE DAVIDIS PARAPHRASIS CARMINUM ARCANORUM S. GREGORII NAZ. Νικήτα τοῦ καὶ Δαυίδ δούλου Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ φιλοσόφου, Εξήγησις τῶν ἀποῤῥήτων τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐπῶν. Περὶ ψ τῆς λόγος Γ. Επομένως μετὰ τὴν τῶν οὐρανίων καὶ λογικῶν φύσεων καὶ ἀσωμάτων θεωρίαν, ὁδῷ προβαίνων ἐπὶ τὴν ταπεινοτέραν καὶ προσυλοτέραν τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς οὐσίαν, τὴν θεωρίαν καὶ θεολογίαν, ὁ θεολόγος Nicet qui et David, servi Jesu Christi, philosophi, commentarius arcanorum S. Gregorii Theologi carminum. De anima sermo 7. Consequenter cœlestium et rationabilium natura - rum et incorporearum post contemplationem iter pergens, ad contemptibiliorem et materie viciniorein humanæ animæ substantiam, contemplatio. Пep) uxñc. Edit. Billii Colon., 11, p. 170; edit. Leuvencl., p. 1017 (Ed. nov. p. 241).

nem et theologiam Theologus transtulit spiritus et expositis primum eorum qui foris sunt sententiis et quasi nugas esse convictis; sic veram secundumn Ecclesiam et Scripturas pure dedit doctrinam. Porro simplicibus admodum et a Deo vere inspiratis ratiociniis in initio disserens sic dicit: 1 Anima flatus est Dei, mistionemque cœlestis 2 Pertulit cum terrestri, etc. Sicut in aliis affirmans theologus quod de maleria quidem corpus sumpserit Deus, de seipso vero spiraculum, pronuntiat Creatorem condidisse hominem mixtum, sic et nunc in superioribus versi⚫ bus alirmat animam emanationem esse Dei et spiraculum, quam ideo probat cœlestem quidem, sed patientem vel sustinentem terrestris corporis commixtionem aut conjunctionem, et sicut lumen quod. dam intelligens occultam esse et unitam carni sicut in caverna inclusam. Sed nihilominus divinæ cum sit naturæ, immortalis et incorruptibilis vere est. Non enim, inquit, dignum erat magni Dei cum sit imago, ipsam una cum reptilìbus irrationabilibusque bestiis mori et fœde dissolvi, etiamsi peccatum illam cogat ad mortem et corruptionem. 7 Neque ignis fervidi natura est, etc. Philosophorum qui dicuntur exoterici, alii ignemo substantiam contenderunt animæ, alii aerem, alil sanguinis fontem per carnem totam currentem nihil autem horum verum esse visum est: quomodo enim esset qui devorat ignis anima corporis quod devoratur ab ipso, qui consumit et destruit, anima ejus quod ab ipso destruitur? Sed nemo dicet aerem esse hominis animam semper respiratum et aspiratum et nunquam quiescentem; sanguinis vero fontem in omne currentem corporis membrum animam arbitrari, tanquam absurdissimum et stupidum refutare negligit. ‹ Sed non harmonia › et quæ sequuntur. Sed non ipsa, inquit, est harmonia elementorum e quibus coagmentatum est corpus, anima; non enim substantia quædam est producens per se ipsam elementorum compages, accidens et qualitas subsistensi hoc casu esset anima; aliter: non una est carnium et similitudinis immortalis natura. Quid enim de rebus aæpius divisis ab invicem quoad substantiam? Et quid erit amplius bonis viris supra sortem insignium in malitia, si una exsistens compages, scilicet anima, sive optimos sive pessinos perficit? Deinde nonne irrationabilibus rationabiles secundum naturam essent similes? Harmonia enim sicut in hominum, ita et in belluarum corporibus similiter conspicitur; et juxta verbum illud meliores essent omnes qui coagmentationem et corporis { harmoniam sortiti essent magis egregiam et meliorem. Isti quidem talia vane de anima sermocinati Εικαιομυθίας. V. de hoc vocabulo flasium ad Leon. Diac. iv, p. 445 ed. Bunn. θεορρημοσύναις. Codex semper uno rho. V. Bast. Comm. pal., p. 733 et 788. μετέθηκε νοῦς καὶ τὰς ἀπὸ τῶν ἔξω πρότερον δόξας προθεὶς περὶ αὐτῆς, καὶ ὡς εἰκαιομυθίας άπελέγξας, οὕτω τὴν ἀληθινὴν ἐκκλησιαστικῶς καὶ γρα φικῶς ἀνεκάθηρε δόξαν· ἰσχνοτάτοις δὲ καὶ θελ πνεύστοις θεοῤῥημοσύναις ἐν πρώτοις φυσιολο γῶν οὕτω λέγει Ψυχή δ' ἐστὶν Δημα Θεοῦ καὶ μίξιν ἀνέτλη Ουρανίη χθονίοιο, κτλ. Ὥσπερ ἐν ἄλλοις θεηγορῶν ὁ θεοφάντωρ, παρά της ὕλης μὲν τὸ σῶμα λαβεῖν τὸν Θεὸν, παρ' ἑαυτοῦ δὲ πνοὴν ἐνθέμενον, μικτόν θεσπίζει τὸν ἄνθρωπον δημι ουργῆσαι· οὕτω καὶ νῦν διὰ τῶν προκειμένων ἐπαν θεηγορεῖ τὴν ψυχὴν ἄτμα εἶναι Θεοῦ καὶ πνοὴν (δι' 8 καὶ οὐρανίαν ἀποφαινόμενος), ἀνατλῆναι δὲ ἡ ἀνα σχέσθαι τὴν τοῦ χθονίου σώματος μίξιν ἢ σύγκρασιν, καὶ ὥσπερ τι φῶς νοερόν οἷα σπηλαίῳ τῇ σαρκὶ συγκρυβῆναι καὶ συνενωθῆναι· ἀλλ' ὅμως θεία τὴν φύσιν οὖσα, καὶ ἀθάνατος καὶ ἄφθαρτος ὄντως ἐστίν. Καὶ γὰρ οὐδ᾽ ἦν, φησίν, ἄξιον τοῦ μεγάλου Θεού ταύτην εἰκόνα τυγχάνουσαν, τοῖς ἑρπετοῖς καὶ ἀλό γοις ὁμοίως κτήνεσιν καταθνήσκειν τε καὶ ἀκόσμως διαλύεσθαι, εἰ καὶ ἡ ἁμαρτία ταύτην ἐκβιάζεται θα νάτῳ ὑπαγαγεῖν καὶ διαφθορά. 7 Οὔτε πυρὸς μαλεροῖο πέλει φύσις, κτλ. Τῶν ἐξωτερικῶν φιλοσόφων λεγομένων οἱ μὲν πορ τὴν οὐσίαν ὑπάρχειν ἀπεφήναντο τῆς ψυχῆς, οἱ δὲ ἀέρα, ἄλλοι δὲ αἵματος χύσιν πᾶσαν τὴν σάρκα διατρέχουσαν· οὐδὲν δὲ τούτων ἔοικεν ἀληθὲς εἶναι· πῶς γὰρ ἂν καὶ εἴη τὸ δάπτον τοῦ δαπτομένου, τὸ μα ραντικὸν καὶ λυμαντικὸν πῦρ τοῦ φθειρομένου υπ' αὐτοῦ σώματος ψυχή; 'Αλλ' οὐδ' ἂν τὸν ἀέρα φαίν τις ἀνθρώπου ψυχὴν, ἀεὶ ἀποπνεόμενόν τε καὶ εἰσε πνεόμενον καὶ ἠρεμοῦντα μηδέποτε· αἵματος δὲ χύ σιν ἐπὶ πᾶν διατρέχουσαν μέλος τοῦ σώματος τὴν ψυχὴν ὑπονοεῖν, ὡς ἀλογώτατον ἂν καὶ κτηνώδες παρ ίησιν ἐλέγξαι. «Αλλ' οὐδ᾽ ἁρμονίη ν κ. τ. έξ. Αλλ' οὐδ' ἂν αὐτὴ, φησὶν, ἡ τῶν στοιχείων ἁρμονία, ἐξ ὧν τὸ σῶμα καθεστήκει, ψυχή· οὐ γὰρ οὐσία τῆς ἐστιν ὑφεστῶσα καθ' αὐτὴν ἡ τῶν στοιχείων κράσις, συμβεβηκός δὲ καὶ ποιότης οὖσα, οὔχουν ἂν εἴη ψυχή ἄλλως τε οὐ μία σαρκῶν ἐστι φύσις καὶ εἴδους ἀθανάτου. Πῶς γὰρ τὰ πλείστῳ κατ' ουσίαν ἀλλήλων διεστῶτα; τί δὲ πλεῖον ἔσται τοῖς ἀγαθοῖς τῶν επισημοτάτων ἐν κακίᾳ, ὧν μία οὖσα κράσις, ήγουν ψυχή, ἢ κρείττους ἢ χείρους ἀπετέλεσεν; πῶς δ' οὐχὶ καὶ τοῖς ἀλόγοις οἱ λογικοὶ κατὰ φύσιν εἶεν οἱ αὐτοί; ἡ ἁρμονία γὰρ, ὥσπερ τοῖς ἀνθρώπων σώ μασιν, οὕτω καὶ τοῖς τῶν ἀλόγων ὁμοίως ἐνορᾶται κατὰ δὲ τοῦτον τὸν λόγον καὶ πάντες ἂν εἶεν βελτίους οἱ κράσεως καὶ ἀρμονίας σωμάτων εὐμοιροῦντες εὐτ φυεστέρας καὶ ἀμείνονος. Οἱ μὲν οὖν τοιαῦτα περί ψυχῆς ἐκενολόγησαν· ἄλλοι δὲ τὰ ζωῆς αίτια, ὧν ἀπόντων ἡ ψυχὴ τὸ σῶμα καταλείπει νεκρὸν, ταῦτ' εἶναι ψυχὴν ἀνθρώπου διωρίσαντο. «Φορβή δ' ούποτ Ὥσπερ τι. Sic Codex. V. Godofr. Hermanni lib. De emend. rat. Gr. Gr、, p. 70, et Car. Goettling. De accent. I. Gr., p. 85 ed. sec. Πύρ μαλερόν. V. Ilias, 15, 242.

σοι,» καὶ ἑξῆς. Εἶ, ὧν ἀπόντων, ἄνθρωπος σβέννυται, sunt; alii vero, principia vite, quibus deficientibus, τοῦτό ἐστιν αὐτῷ ψυχή, ὥρα σοι τὴν ἡμερήσιον τρο anima corpus delinquit mortuum, hæc esse hominis τὴν ψυχὴν σεαυτοῦ ἀποκαλεῖν· θνητὸν γὰρ ὄντα, animam allirmaverunt. ‹ Esca vero nequaquam τροφῆς ἄτερ ἀμήχανον παντάπασι ζῆν· ἔστι γὰρ Libi o et seq. Si quibus deficientibus homo exπαντὶ ζώῳ συντηρητική δύναμις ή ημερήσιος έδωδή. spirat, ista sunt ipsi auima, hora tibi quotidianum panem animam tuam vocare: mortalis enim cum sis, absque alimento impossibile omnino tibi viveve: nam omni animali conservatrix est virtus quotidianus victus. 23 Οἶδα δὲ καὶ λόγον ἄλλον, κτλ. Οἶδα, φησί, καὶ ἕτερον δόγμα παλαιὸν, καὶ τοῖς πάλαι μέγα φρονοῦσιν ἐπὶ σοφίᾳ ληρῳδούμενον· ὅπερ οὐκ ἂν καταδιδαξαίμην, εἰκαῖον καὶ ὑπόψυχρον ὄν. Φασὶ γὰρ προϋπάρχειν καθόλου τῶν ἀνθρώπων τὴν ψυχὴν, καὶ ταύτην κοινὴν εἶναι, καθὰ τῶν σωματικών στοιχείων ἕκαστον πᾶσιν ἀνθρώποις κατά την γένεσιν Επιμεριζομένην, δι' ὅλου δὲ τοῦ ὑπὲρ κεφαλῆς ἀέρος πλανωμένην καὶ τῆς πρὸς τὰ σώματα δέσεως έφιεμένην. Εἰ δὲ τοῦτο δοθείη, πᾶσαν εἶναι ψυχὴν ὁμοιότροπον, ὡς μὴ τὴν μὲν βελτίω, τὴν δὲ χείρω, καὶ τὴν μὲν εὐθεῖαν ἀνωμολογῆσθαι, τὴν δὲ δύστροπον καὶ σχολιάν, ὡς ἀέρος δὲ φύσιν εἰσπνευστήν τε καὶ ἐκπνευστὴν πᾶσι βροτοῖς καθεστάναι τὴν αὐτὴν, πάντες δὲ ἔσονται πᾶσι, καὶ ἔτι ζῶντες ἐν σώματι, καί γε μετα πνέοντες, εἴτουν ἀποδιοῦντες, πάντες ἐν πᾶσι κεῖσθαι ὑπονοηθήσονται, τῷ μίαν οἴεσθαι τῶν ὅλων ὑπάρχειν ψυχήν· ἡ αὐτὴ δὲ, φησί, καὶ τοῦ ἀέρος υπάρχει φύσις ἄλλοτ' ἐν ἄλλοις διαχυνομένη τόποις. Εἰ δὲ λέγοις, ὡς οὐχ οὕτως ἡ ψυχὴ χεῖται ὥσπερ ὁ ἀὴρ, ἐν ἑνὶ δὲ καὶ τῷ αὐτῷ χώρῳ διαμένει, πυνθάνομαι σε λοιπόν, τι μὲν παρ' ἑαυτῇ μένουσα κατέσχεν, τί δὲ τὸ τοῖς μητρώοις σπλάγχνοις ζωογονούμενον ἢ κυοφορούμενον. Εἰ γὰρ ἐκτός με οὖσαν ἀπολελυμένην τοῦ σώματος καὶ ἐλευθέραν φήσειε τυχὸν ἡ ψυχὴ, ἡ μήτηρ μερί σατα προέσπασεν ἡ προεσπάσατο, τί μὲν ἔσχε καθ' ἑαυτὸ μένον, τί δὲ τὸ ἐν κόλποις αὐτῆς ζῶν, καὶ εἰς τὸν ἐπώδυνον βίον καὶ πολύμοχθον ἐρχόμενον. Εἰ δέ γε σὺ ταύτην καὶ πλεόνων τέκνων μητέρα ὑποθείης, τετίμηκας ἄτιμον τιμήν, πλεόνων ψυχῶν ταῖς δυσχερείαις τοῦ βίου καὶ ταλαιπωρίαις δακνομένων καὶ κολαζομένων αἰτίαν ταύτην ἀποδεικνύς. 3. Οὐ πινυτῶν ὅδε μῦθος, ετώσια παίγνια βί [βλων, κτλ. Οὗτος μὲν, φησίν, ὁ λόγος ὁ μίαν τοῖς ὅλοις ἀνα θρώποις ἐπιμεριζόμενος, ὡς εἴρηται, ψυχήν, ἀφρο σύνης καὶ ἀνοίας μεστός· ἐτώσια δὲ καὶ μάταια καὶ παιδαριώδη παίγνια βίβλων ἀνατάττονται καὶ ὅσοι πολλὰ σώματα κατὰ τοὺς βίους τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν, ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν, ἢ δι᾽ ἀντάμειψιν ἀρετῆς ἢ δι' ἁμαρτίας ποινὴν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἀμείβειν ἐδόξασαν ψυχήν. Καθάπερ γὰρ ἄνδρα τινὰ ἱματίοις περιστέλλοντες, καὶ αὖθις ἀκόσμως μετενδύοντες, καὶ ἀπὸ ἄλλου σώματος εἰς ἄλλο, οὐκ ἀνθρώπου μόνον, ἀλλὰ καὶ ζώου ἀλόγου καὶ φυτοῦ πάλιν σῶμα μεταγ γίζοντες τὴν ψυχὴν, καὶ οὕτω κενολογοῦντες καὶ μάταια ληροῦντες οὐ συνιοῦσιν· καὶ ὥσπερ τὸν πατ λαιὸν ἐκεῖνον Ιξίονα οἱ μῦθοι πλάττουσιν εἰς θεὸν ἡμαρτηκότα, τροχῷ ἐνειρόμενον, καὶ ἀενάως ἐν Cod. εἰκαίον. 22 Novi et aliam sententiam, etc. Novi, ait, et aliam sententiam veterem, et olim superbientibus in sapientia usitatas ineptias, quas certe non docerem, quippe quod est inconsideratum, nulliusque pretii. Aiunt enim prorsus præexsistere animam hominum, ipsamque communem elementorum corporeorum singulis esse, omnibus hominibus in die nativitatis divisam, utpote quæ per acra ubique supra caput diffusa et junctionis cum corporibus avida. Quod si detur, omnem esse ani mam morum eorumdem, proinde non hanc meliorem, et illam pejorem, nec hanc rectam, illam vere morosam et perversam in confesso esse, sicut aeris natura ad aspirandum et respirandum omnibus mortalibus constat eadem, omnes erunt omnium et adhuc viventes in corpore et exspirantes; aut decedentes omnes in omnibus jacere existimabuntur ex sententia credentis universorum exsistere animam eadem, ait, et aeris exsistit fluxio nunc in bis, nunc in istis diffusa locis. Si autem dixeris: Non diffunditur anima sicut aer, in uno et eodem loco remanet, te interrogabo de cætero: Quid si apud se ipsam manens perstat? Quid e contra de concepto maternis in visceribus, quid de prægnata? Si me solutam corpore et liberam, dicere poterit anima, mater dividens projecit aut projicere coacta est, quid retinuit in se manens, quid vero quod in sinu ejus vivens atque in dolorosam vitam et ærumnosam accedens? Supponasque ipsam et numerosæ matrem prolis, pro honore ignominiam dedisti, qui multarum animarum ærumnis vitæ et miseriis oppressarum et tactarum causam illam ostendis. 32 Vana librorum ludibria ac hominum minime [sapientium est opinio, etc. Iste, inquit, unam universis hominibus attribuens, ut dictum est, divisam animam, sermo insania atque ineptia redundans. Vanis et fatuis et puerilibus crepundiis libros composuerunt, quotquot multa corpora per veterum viņas virorum, bonorum et malorum, sive ob virtutis remunerationes, sive ob peccati poenas, unam et eamdem succssive habitare opinati sunt animam. Namque sicut qui virum quemdam vestibus operirent et iterum inordinate exuerent, ab alio corpore animam iterumn in aliud transfundentes corpus, non tantum hominis, sed etiam animalis irrationabilis et plantæ, et sic vana loquentes, et stulta delirantes non intelligunt. Et sicut antiquum istum Ixiona fabulæ depingunt in Deum cum peccavisset, ad rotam Δενάως. Νon omnia vera sunt quæ de

alligatum et jugiter in circulo volutum puniri; sicut etiam Tantalum alio modo impium aliter ad numinis placitum pœnas dantem, sic et isti miseram animam punc ab homine in hominema, nunc et in belluæ aut canis aut serpentis aut avis, deinde in piscis aut arboris corpus immittentes, secundum ipsorum arbitrariam et jugo impatientem mentem rursum in hominem redintegrant. Nec semel eamdem in singula dictorum animalium inducunt animam, sed multoties, quandiu metem - psychosis jubet orbis. Quousque delirabitis et vana loquemini? Quousque judicabilis et condemnabitis animam, in bestias et arbores et aves et pisces ejicientes eam? Ego vero, ait veri amicus sermo, nunquam vidi belluam sapientem verba proferenten, nec arborem loquentem audivi; garrulam cornicem corniculantem vidi non philosophantem, semperque pisces mutos transnatantes videmus undam. 44 Quod si postrema est anima pana, etc. Absurdis de anima dictis si addatur adhuc pœnam ad extremum impic viventes manere, sicut isti dicunt, insana horum injustaque sunt vituperatio et judicium; etenim in incorpoream animadvertatur animam, mirum profecto: quomodo quæ cum corpore impie egit nuda pœnas luet? Si vero cum carne, cum qua, hominis, belluæ, pecudis, serpentis aut avis aut piscis, aut arboris aut ligni tradetur igne punienda? Insania! Et aliud citat maxime mirandum in dictis: nempe-quod tot ligata fatis dicit anima: ab hominum corporibus in alia virorum seu mulierum, et rursus a mulierum corporibus in alia, et inde in variorum animalium et plantarum me ligasti corpora, ita ut multa me scientem et in experientia constitutam mutationum et catenarum serie involvas, miror, inquit, vehementer. Quomodo e mea excidit. memoria illud sohum, scilicet nosse e qua pelle aut corpore in id in quo nunc jaceo deveni? In quibus primum mortua sum, et quæ fam post hæc discere exopto. Etenim ut videtur et jocosius dicam, meus vinctor et fabricator in animabus dives non est sicut in saccis, ideo propter corporum penuriam diversorum in figuras animalium transfundor. Delirium! Eheu! Aberratio longa, propriam vitam non cognoscere! Sane incredibilis hæc oblivionis abyssus, cum de prima in mundo habitatione quam habuit nullum memoriæ vestigium relinquatur in anima. • Nostrum intelligas, et seq. Refutatis pseudosapientium ineptiis, inquit divine sapiens, excellens. de anima aggrediens documentum, nostrum et verum in aures tuas excipe, et parvum leporem suavitatemque miscebo in præsenti carmine. Et de ν. ἀέναος, ἀένναος, ἀείνως nuper commentatus est Fix v. d. in editione Paris. Thesauri Steph., fasc. 111, p. 746, sed sula forma ἀέναος vera est. V. Hermanni Opusc. vol. VI, p. 287 prima syllaba producta v. Spitzn. de v. Hom. p. 75, et ita semper cribitur in nostro codice quoties redit. Locis ab κύκλῳ περιστροβούμενον κολάζεσθαι· ὥσπερ δὴ καὶ τὸν Τάνταλον ἄλλον ήσεβηκότα τρόπον, ἄλλως τὴν θεήλατον τιννύναι δίκην· οὕτω καὶ οὗτοι τὴν ἀθλίαν ψυχὴν ἐξ ἀνθρώπου ἔστι μὲν ὅτε εἰς ἄνθρωπον, ἔστε δ' ὅτε καὶ εἰς θῆρα καὶ κύνα καὶ ὄφιν καὶ εἰς ὄρνιν, ἔπειτα καὶ ἰχθὺν καὶ θάμνον μετενσωματοῦντες, κατὰ τὸν αὐτόνομον αὐτῶν καὶ κακοδαίμονα νοῦν, αὖθις εἰς ἄνθρωπον μετάγουσι· καὶ οὐχ ἅπαξ τὴν αὐτὴν εἰς ἕκαστον τῶν εἰρημένων ζώων, ἀλλὰ καὶ πολλάκις, ἐπεισκρίνουσι ψυχὴν, ἐπειδὰν ὁ τῆς μετεμψυχώσεως κελεύῃ κύκλος. Μέχρι τίνος ληρήσετε καὶ βαττολο γήσετε; μέχρι τίνος καταδικάσετε καὶ κατακρινείτε τὴν ψυχὴν, εἰς θῆρας καὶ θάμνους καὶ ὄρνεις καὶ ἰχθὺς μεταφέροντες αὐτήν; Ἐγὼ δὲ, φησὶν ὁ φιλαλήθης λόγος, οὐπώποτε εἶδον θηρός σοφού φθεγγο μένου λόγον, οὐ θάμνου λαλούσης ἐπακήκοα· κορώνην δὲ λακορύζουσαν, κρώζουσαν εἶδον, οὐ φιλοσοφοῦσαν ἀεὶ δὲ καὶ τοὺς ἰχθὺς ἀφώνους τὴν ὑγρὰν διαπλέοντας ὁρῶμεν. Η Εἰ δὲ καὶ ὑστατίη ψυχῆς τίσις, κτλ. Εἰ πρὸς τοῖς εἰρημένοις περὶ ψυχῆς ἀτέπεις ότι καὶ κόλασις ὕστερον τοῖς ἀσεβῶς βιοτεύσασιν ἀπόκει ται, ὡς ἐκεῖνοί φασιν, μάταιος τούτων καὶ ἄδικος ὁ ἐλεγμὸς καὶ ἡ κατάκρισις· εἰ μὲν γὰρ ὡς ἀσάρκου καταδράμοι τῆς ψυχῆς, θαυμαστὸν ἂν εἴη τοῦτο· πῶς μετὰ σώματος αὐτὴ ἀσεβήσασα, γυμνή δίκας ἀποτίννυσιν; εἰ δὲ μετὰ σαρκὸς, τῆς ποίας; τῆς άνθρωπίνης; τῆς θηριώδους; τῆς κτηνώδους; τῆς ὀριώδους ἢ τῆς ὀρνεώδους καὶ ἰχθυϊκῆς; ἢ τῆς θα μνώδους καὶ ξυλώδους παραδοθήσεται τιμωρεῖσθαι τῷ πυρί; τῆς ματαιότητος. Καὶ ἄλλο δέ φησι μέσ γιστον θαῦμα πρὸς τοῖς εἰρημένοις. Ὅτι γὰρ ἡ πολύδετος ψυχή, λέγει, ἐξ ἀνδρῴων σωμάτων εἰς ἀνδρῷα ἢ καὶ γυναικεῖα, καὶ αὖθις ἐκ γυναικείων εἰς ἑκάτερα, καὶ ἐκ τούτων εἰς διαφόρων ζώων καὶ τυ τῶν συνέβησας σώματα, ὥστε πολλών με γνώστην πραγμάτων καὶ ἐπιστήμονα καταστῆσαι ταῖς μετα βολαῖς καὶ τοῖς δεσμοῖς, ἄγαμαι, φησί, σφόδρα, πως τοῦτο μόνον τὰς ἐμὰς παρεληλύθει φρένας, τὸ εἰδέναι ἐξ ὁποίας δορᾶς, ἤτοι σώματος, εἰς τόδε, ὁ νῦν περί κειμαι, μετῆλθον· ἐν τόσοις δὲ πρότερον προετε θνήκειν, καὶ τίς ἂν γενοίμην μετὰ ταῦτα, μαθεῖν ἐδίψων. Ως γὰρ ἔοικεν, ἵν' εἶπω καὶ γελοίως, ὁ ἐμὲς δέτης καὶ πλάστης, οὐχ ὥσπερ τοῖς θυλάκοις, οὕτως ἐπλούτει καὶ ψυχαῖς, δι᾿ ὅ τῶν σωμάτων σπάνει εἰς ἀλλοκότων ζώων μεταγγίζομαι μορφάς· τῆς μανίας. 'Αρα τοῦτο μικρᾶς πλάνης, τὸ τὴν ἰδίαν βίωσιν ἀγνοεῖν; ὄντως ὑπερβολικῆς τοῦτο λήθης βυθός, τὸ τῆς προτέρας ἐν κόσμῳ πολιτείας, ἧς ἐπολιτεύσατο, μηδὲ τὸ τυχὸν ἴχνος μνήμης ἐναπολελείφθαι τῇ ψυχῇ. • Ημέτερον δ' άλοις, ο κ. έξ. Αποῤῥαπίσας ὁ θε σοφος τὰς τῶν ψευδοσόφων φληναφίας· Εντεύθεν, φησί, τὴν περὶ ψυχῆς ἀρίστην διδαχὴν τὴν ἀληθῆ καὶ aliis laudatis adle Manethon. Apotel. 1. 207, Anthol. Palat. 1, 1, 19, 1. Forma contracta ἀείνως nusquam reperitur; formam ἀένναος etiam ego puto librariis deberi; legitur etiam apud Xenophontem 1. De redit., 1, 17, loco a Schneidero laudato, sed in Thesauro Steph. praetermisso.

ἡμετέραν ἀναλαβὼν, ταῖς σαῖς ἐναπόθου ἀκοαῖς, μια anima hymnum aut theologiam non injucundam κρὰν δὲ τέρψιν καὶ ἡδύτητα τῇ παρούσῃ προσαναμί- iis qui prudenter intelligere volunt, exponemus. ξομεν ᾠδῇ· καὶ τὴν περὶ ψυχῆς ὑμνολογίαν ἢ θεολογίαν οὐκ ἀηδὴ τοῖς συνετῶς ἐπαίειν ἐθέλουσι παραθησόμεθα. 55 αν ποτε, ἦν ὅτε κόσμον ἐπήξατο τοῦ λόγος [αιπύς, κτλ. Ανωθεν τὸν περὶ ψυχῆς λόγον ἀπ' ἀρχῆς τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ὁ θεῖος ἀναλαβόμενος ιεροφάντης, ἦν ποτε, ἦν ὅτε, φησίν, ὁ ὕψιστος τοῦ πρώτου νοῦ λόγος, τῷ πατρικῷ βουλήματι τὸν ὅλον τουτονὶ κα σμον ὑπέστησεν ἐκ μὴ ὄντων εἰς τὸ εἶναι· εἶπεν γὰρ, καὶ ὅσα καὶ οἷα ηθέλησεν παρήχθη. Ὡς οὖν ἅπαντα πρῶτον, οὐρανὸς, γῆ, θάλασσα καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς ὑπο πάντα εἰς ἕνα κόσμον συνεκέκριτο, ἐζητεῖτο δὲ οἷόν τις κόσμος δεύτερος, τῆς τε μητρὸς τῶν ἁπάντων σοφίας ἐπιστήμων, καὶ τῶν ὁρατῶν καὶ ἐπιγείων ἁπάντων κατ' εἰκόνα τοῦ κτίστου θεοειδής βασιλεύς· δι' δ λέγει, ο "Ηδη μὲν καθαροί, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Οι μὲν καθαροὶ καὶ ἀθάνατοι τῶν ἀγαθῶν ἀγγέλων διάκοσμοι, τὸν οὐράνιον διαλαχόντες χῶρον, τὴν ἐμὴν δόξαν διαιωνίως μέλποντες ὑμνοῦσιν· γῆ δὲ καὶ ὁ φαινόμενος όλος οὑτοσὶ κόσμος τοῖς ἀλόγοις ζώοις καὶ ταῖς φυσικαῖς χάρισι τῶν ὁρατῶν ἡδόμενος καθα ωραΐζεται, ἐξ ἀμφοῖν δὲ τοῖν γενοῖν, ἀθανάτων φημὲ καὶ θνητῶν, ἤτοι λογικῶν καὶ ἀλόγων, νοήμονα μέτοχου κόσμου τοῦ νοητοῦ καὶ αἰσθητοῦ ἤρεσέ μοι συμπῆξαι· τοῦτον δὲ εἶναι ἄνθρωπον μέσον οὐρανίων μεγέθους καὶ χθονίων ταπεινότητος, τῇ δράσει μὲν τοῖς ὁρατοῖς, τῷ νοῖ δὲ τοῖς νοητοῖς ἐπιβάλλοντα, καὶ ταῖς νοεραῖς θεωρίαις μυσταγωγούμενον καὶ τερπόμενον, ἄγγελον ἄλλον, ἀπὸ γῆς ἤρεσε κατασκευάσαι, τῶν ἐμῶν ποιημάτων τε καὶ βουλευμάτων μύστην καὶ δοξαστήν. 55 Mundum olim condidit summæ mentis sublime [verbum, etc. principio sermonem de anima, ab initio generationis mundi divinus repetens sacrorum revelator: Erat in principio. inquit, erat cum altissimum primæ intelligentiæ Verbum ad paternam voluntatem universum hunc mundum fecit de nihilo prorumpere in exsistentiam; dixit enim,et quot et quanta voluit apparuerunt. Ubi primum ergo omnia, cœlum, terra, mare et in his exsistentia in unum mundum simul divisa sunt, quærebat quodammodo quis mundus alter in matre omnium sapientia peritus, et visibilium et terrestrium omnium rex esset in similitudine Dei exsistens, in similitudine Creatoris. ideo dicit: Jamjam puri, et seq. Et quidem puri ac immortales bonorum angelorum chori cœlestem sortiti locum meam gluriam constanter concelebrant: terra vero et visibilis universus hicce mundus amœno de spectaculo animantium irrationabilium et venustatum physicaτum gaudet et superbit. Ex duobus autem generi bus, immortalium scilicet et mortalium, irrationabilium et rationabilium, prudentem participem mundi sive spiritualis sive sensibus corporeis obnoxii fingere mihi placet: scilicet hominem medium magnifcentiam inter coelestium et terrestrium abjectionem, vultu quidem visibilibus, spiritu vero spiritualibus adjunctum, ipsum quoque intellectua libus contemplationibus initiatum et complacentem, angelum alterum qui super terram gaudium arbitretur fieri operum voluntatumque mearum sacerdotem et celebratorem. 70 "Ως άρ' έφη, κτλ. Ταῦτα μὲν ὁ δημιουργός Λόγος, οὐ λόγοις ταπει νοῖς οὕτως ἔφη και μεριστοῖς, νοήμασι δὲ ἑνιαίοις καὶ θεοπρεπέσιν, ὁμοῦ τε ταῦθ' οὕτω δρᾷν ἐνενόησε, καὶ ἔργον παρέστη τὸ ἐννόημα· καὶ παρὰ μὲν τῆς νεωστὶ γενομένης ὕλης τοῖς ἀθανάτοις αὐτοῦ δακτύ λοις μερίδα χούς, ὡς αὐτὸς οἶδεν, ἀνειληφώς, την ἐμὴν διεπλάσατο μορφήν, ἐν αὐτῇ δὲ μοῖραν τῆς ἰδίας ἀποῤῥήτως ἐνέθηκε ζωῆς (τοῦτο γὰρ τὸν μοιρή σατο)· ἐνέπνευσε γὰρ πνεῦμα, δ δὴ ἀπόῤῥοιά τίς ἐστι τῆς ἀσωμάτου θεότητος καὶ ἀθεάτου. Εκ τε οὖν τοῦ χοὸς τῆς σαρκὸς ἐμοὶ σχηματισθείσης, καὶ τῆς ψυχῆς δέ μοι διὰ τῆς παντοκράτορος κτισθείσης πνοής, εἰς ἄνθρωπον, φησί, ἕνα συνεπάγην, εἰκὼν τοῦ ἀθα νάτου γενόμενος Θεοῦ, τῷ αὐτεξουσίῳ νῷ καὶ ἀρχικῷ· τούτοις γὰρ ἡ πρὸς τὸν Πλάστην ὁμοίωσις ὁρᾶται, καὶ ὁ ἐν ἀνθρώπῳ νοῦς ἀμφοτέρων τῆς τε ψυχῆς βα σιλεύει καὶ τοῦ σώματος, δι' δ καὶ αὐτοκράτωρ τῶν ἐν ἡμῖν ἀνηγόρευται παθῶν· ἐντεῦθεν καὶ πρὸς ἄμφω τοὺς βίους γήϊνον καὶ οὐράνιον φυσικῶς ἐπιῤῥέπειν μοι δοκῶ, τὸν μὲν διὰ τὸ σῶμα, τὸν δὲ διὰ τὸ πνεῦμα στέργων, καὶ πρὸς ἑκάτερα ταῖς ἐπιθυμίαις διελκόμενος. 70 Sic dixit, etc. Hæc dixit mundi fabricator Verbum non vocibus vilibus et divisis, sed cogitatione unica Deoque digna, simul atque sic facere cogitavit, et opus com gilata manifestavit, et de recens facta materia immortalibus digitis, partem terra, sicut ipse novit, sumens, meam plasmavit formam in eaque propriæ vitæ partem arcane posuit; hoc enim parlitus est; namque inspiravit spiritum, qui inde emanatio quædam est incorporeæ invisibilisque deitatis. De terra ergo carne mea efficta et anima mibi per omnipotentem spiritum constituta, homo unus, inquit, compositus sum, imago immortalis Dei factus, libera et dominatrice intelligentia. Istis enim similitudo cum Creatore conspicitur quod in homine intelligentia in ambos regnet, nempe animam et corpus: itaque de seipsa dominans in nostros affectus denuntiatur. Inde ad utramque vitam quam sortitus sum, terrestrem et cœlestem pronus mihi videor, nunc corporis, nunc spiritus vitam fovens et ad alterutram voluptate tractus.

78 Talis fuit primogeniti hominis colligatio, etc. In principio primi patris coagmentatio seu plasmatio et animatio juxta dictum effectæ sunt modum; et ab origine ista usque ad finem, caro ex carne, anima ex anima oritur, corpus quidem e corporea visibiliter emanatione fit, anima vero modo incognito et invisibili in corporis figmentum incidit. Quomodo hoc vel illud? Sicut solus novit qui primum affixit figuram terræ et spiritum dedit carni. Nisi tamen quis, inquit, sermonibus consentiens meis, confdenter hunc addal sermonem, multis sic docentibus obsequens, scilicet: Ergo et corpus quod primo plasmatum de terra est, per omnes ex ordine mortales immistum tanquam humana fit fuzio,et sicut ex ista primo plasmata radice ex alio alium habere hominem ex bomine non cessat. Similiter et a Deo inspirata anima in corpora hominum creata, nuper facta et ipsa incidit et ingeritur et tanquam e radice primæ creationis hujus in multas et novas multiplicatur et in mortalia et similis aspectus corpora dividitur secundum voluntatem et efficaciam benedicentis et jubentis ut crescant, et multiplicentur et repleant universam faciem terræ. 78 Εδε μὲν ἀρχεγόνοιο βροτοῦ δέσις, κτλ. Ἡ μὲν ἐν ἀρχαῖς τοῦ προπάτορος δέσις, ήτοι πλά σις καὶ ἔμπνευσις, τὸν εἰρημένον διεσκευάσθη τρο πον· ἐξ ἐκείνης δὲ τῆς ἀρχῆς ἄχρι τέλους σὰρξ μὲν ἐκ σαρκὸς, ψυχὴ δὲ βλαστοῦσα ἐκ ψυχῆς τὸ σῶμα μὲν ἐκ τῆς σωματικῆς φύσεως ὁρατῶς, ἡ ψυχὴ δὲ ἀγνώστως καὶ ἀοράτως τῇ τοῦ σώματος διαπλάσει συνεισπίπτει· πῶς τοῦτο ἢ πῶς ἐκεῖνο; ὡς μόνος οἷ δεν ὁ πρῶτον συνδήσας τὴν εἰκόνα τῷ χοὶ καὶ πνεῦμα συνδεδηκώς τῇ σαρκί· εἰ μή τις, φησί, τοῖς ἐμοῖς συνηγορών λόγοις καὶ τοῦτον θαρραλέως προσθήσει τὸν λόγον, πολλοῖς οὕτω δογματίζουσιν ἐσπόμενος, ὡς ἄρα καὶ τὸ σῶμα, τὸ πρῶτον πλασθὲν ἀπὸ γῆς, πρὸς τοὺς καθεξῆς βροτοὺς πάντας συγκιρνώμενον, ὥσπερ ἀνδρομέα γίνεται ῥύσις, καὶ ὡς ἀπὸ τῆς πρω τοπλάστου ρίζης ἐκείνης άλλοτε ἄλλον ἔχουσα βρα τὸν ἐκ βροτοῦ οὐκ ἀπολήγει. Αναλόγως δὲ τούτιν καὶ ἡ παρὰ Θεοῦ πνευσθεῖσα ψυχή, τοῖς τῶν ἀνθρώ των σώμασι πλαττομένοις, οἷα αρτιγέννητος, καὶ αὐτή συνεισπίπτει καὶ συνεξανθεῖ, καὶ ὥσπερ ἐκ σπέρματος τῆς ἀρχεγόνου ψυχῆς ἐκείνης εἰς πολλὰς καὶ ἀπείρους πληθύεται, καὶ ἐν τοῖς θνητοῖς καὶ ὁμοειδέσι σώμασι καταμερίζεται, κατὰ βούλημα καὶ σθένος τοῦ εὐλογοῦντος καὶ προστάττοντος αυξάνειν τε καὶ πληθύειν καὶ πληροῦν ἅπαν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. 91 Propterea principatum intellectilem macla | est, etc. Cum e plasmato in principio a manu Dei cuncta ex ordine hominum corpora, communi germine et natura originem ducant, cuin ex primitus facta et genita primi parentis anima per analogiam et omnes mortalium animæ originem ducant modo simili, consequenter et intelligentem mentis præstantiam sortiuntur cunctæ. Postquam objectionem vidit sub his propositionibus retectam divinus scriptor, nempe de motibus irrationabilibus et ineptis lactentium et infantium, victrici modo hanc explanat exemplo allato. Nam sicut in minusculis fistulis et perangustis validum lamen remanens exiguam et minus æquo plenam discrepanter emittit sonum quantacunque peritia præstet tibicen. Quando autem latæ fistulæ et harmonice foratæ in manus periti viri traduntur, tunc perfectam et canoram dant vocem. Sic et hominis anima in infantilibus imbecillis membris intellectu deficit, sed perfecta fiant et ipsa illustratur energia plene pollens et innato proprioque ingenio. 97 Postquam autem suum condidit hominem im- [mortalis Filius, etc. Deinde divinum Verbum, immortalis Unigenitus Patris cum ad imaginem suam hominem creavit, propter quid creavit? Ut haberet, inquit, hunc in novissimis diebus gloriæ propriæ fontem nova et sublimi adinventione: nimirum creator fit homo, Σαρξ μέν... ἐκ ψυχῆς expunxit Billius, quia pugnent cum verbis Gregorii ψυχή δ' ἐπιμίσγεται άΐστως, quibus verbis significat animam corpori divinitus infundi. Laudat hunc locum Mich. Glycas Annal. p. 1, p. 159, 13, ed. Bonn.: Καθάπερ γὰρ μουσικὸς ἄρι 91 Τούνεκεν ἡγεσίην νοερὴν λάχεν κτλ. Ἐπειδὴ τῷ κατ' ἀρχὰς χειρὶ Θεοῦ πλαστουργη θέντι πάντα καθεξῆς τὰ τῶν ἀνθρώπων σώματα συμ φυᾶ καὶ ὁμοούσια, τῇ πρωτοκτίστῳ δὲ ἡ πρωτογόνω τοῦ προπάτορος ψυχῇ, ἀναλόγως καὶ πᾶσαι τῶν βρο τῶν ἐκεῖθεν βλαστάνουσι καθ᾽ ὁμοιότητα· διὰ τοῦτο καὶ τὴν νοερὰν τοῦ νοὸς ἡγεμονίαν ἅπασαι διαλαγχά νουσιν. Επειδὴ δὲ ἀντίθεσιν εἶδε τῷδε τῷ λόγῳ ἀνακύπτουσαν ὁ θεηγόρος, τὴν ἀνόητον καὶ ἄλογον λέγω κίνησιν τῶν νηπίων καὶ βρεφῶν, παραδείγματι ταύ την πιθανῶς ἄγαν ἐπιλύεται. Ὡς γὰρ ἐν μικροτάτοις αὐλοῖς καὶ στενοπόροις πνεῦμα μέγα εναπολειφθέν, στενήν τε καὶ ἔκτροπον, ὅ ἐστι δύσηχον, ἀναβάλλει τὴν ἠχὴν, εἰ καὶ πάνυ ὁ αὐλητὴς ἐπιστήμων ὧν τύ χοι· ἡνίκα δ' ἂν πλατεῖς οἱ αὐτοὶ καὶ συμμέτρως εύ ρύποροι εἰς χεῖρας ἀνδρὸς τεχνίτου περιενεχθείεν, τότε δὴ τελείαν καὶ εὐρυθμον ἀφιᾶσι τὴν φθογγήν οὕτω καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, ἐν νηπιώδεσι μὲν ἀσθενοῦσα μέλεσιν ἀνοηταίνει, τελειουμένοις δὲ καὶ αὐτὴ τελείας τὰς ἐνεργείας καὶ πάντα τὸν οἰκεῖον συναναλάμπει σύμφυτον νοῦν. 97 Αὐτὰρ ἐπειδὴ τευξεν εν βροτὶν ἄφθιτος (Υιός, κτλ. Ἐπειδὴ ὁ θεῖος Λόγος, ὁ ἀθάνατος τοῦ Πατρὸς Μονογενής, κατ' εἰκόνα ἰδίαν τὸν ἄνθρωπον ἐδημιούρ γησε, τίνος ένεκεν; Ὡς ἄν, φησὶν, ἔχοι τοῦτον ἐν ἡμέραις ἐσχάταις δόξης ἰδίας ἀφορμὴν καινοπρεπούς καὶ μεγαλοπρεπούς, ὅτε δὴ τοῦ κτίσαντος ἀνθρωπι στὸς ἐν μὲν μικροῖς αὐτοῖς στενόν τε καὶ ἔκτροπών μέλος ἀπήχησεν, ἡνίκα δὲ εὐρυπόρους εὕρῃ αὐλους, τότε τὴν αὐτοῦ τέχνην ὅλην ὑπέδειξεν· οὕτω καὶ ψυ χή, ὡς ὁ θεολόγος Γρηγόριος ἐν τοῖς ἐμμέτροις αὐτοῦ διέξεισιν ἔπεσι, κ. τ. ἐξ.

σθέντος καὶ νέου Αδάμ γεγενημένου, ο παλαιός "Αδάμ. διὰ πίστεως ὅλον τὸ γήϊνον ἀμείψας, καὶ τῷ οὐρανίῳ Θεῷ προσκολληθεὶς, Θεὸς αὐτῷ συνοδεύσει πρὸς τὸν οὐρανόν. Ταύτην μεταξύ τοῦ λόγου τὴν αἰτίαν τῆς πλάσεως ὑπαινιξάμενος ἐπάγει·. Ούτε μιν, οὔτ᾽ ἀνέηκεν ἐλεύθερον,» καὶ ἑξῆς· ὁ δὲ λέγει, τοῦτό ἐστιν· Ὡς οὔτε παντάπασιν ἐλεύθερον ἀφῆκεν τὸν ἄνθρωπον καὶ αὐτοδέσποτον (πῶς γὰρ καὶ ἦν ἄξιον ἔξω τῆς παντοκράτορος κεῖσθαι δεσποτείας;), οὔτε δὲ παντελῶς τοῦτον τρόπον ἀλόγων ἀνάγκης ὑπέζευξε ζυγοῖς· τὸν φυσικὸν δὲ νόμον καὶ ἀγαθὰς ἐννοίας τῇ αὐτοῦ καρδίᾳ ἐγγραψάμενος, ἐν τοῖς μεσαιτάτοις τοῦ ἀειθαλούς παραδείσου ἀμφιτάλαντον τίθησι χωρίοις, καὶ ἀμφιρρεπῆ μὲν ὡς αὐτοκίνητον καὶ αὐτο εξούσιον, γυμνὸν δὲ ὡς ἁπλοῦν καὶ ἀπόνηρον, διπλόης σε πάσης ἐλεύθερον καὶ ὑποκρίσεως· καὶ γὰρ ἔμοιγε κριτῇ ἡ θεόφθεγκτος ἀπεφήνατο φωνή· ὁ παράδεισος οὗτος οὐρανία χρηματίζει κατάστασις καὶ δίαιτα ἁγίων νοῶν, οὗ δὴ τὸν ἄνθρωπον ἐν ἀρχαῖς ὁ πλάσας,γεωργὸν ἐννοιῶν θείων καὶ λόγων δραστήριον ἐθήκατο. 107 όπου μιν ἀπέεργε τελειοτέροιο φυτοίο, κτλ. Ενός φυτοῦ μόνου τὴν γεῦσιν ἐκώλυσεν ὁ Πλαστουργός. Εἰ μέν τι καὶ ξύλου εἶδός τι ἦν ἐκεῖ τὸ τῷ πρωτοπλάστῳ ἀπηγορευμένον, τοῖς εἰποῦσιν οὐ διοίσημαι· θεωρίας δὲ μετάληψιν κρείττονος ἢ κατὰ τὴν ἕξιν Ἀδὰμ τὸ φυτὸν ἐκεῖνο νοεῖν καὶ πάνυ συνθήσομαι τῷ διδασκάλῳ. Αὕτη γὰρ, φησί, τελείαν ἐν ἑαυτῇ διάκρισιν τοῦ ἀγαθοῦ τε ἔχει καὶ τοῦ κακοῦ, κατὰ τὸν αὐτῆς μεταλαμβανομένη καιρόν· δι' δ οὐ τοῖς πρὸς Θεὸν ὁδεύειν ἀρχομένοις, ἤτοι νηπίοις καὶ ἀτελέσιν ἐν Χριστῷ, λυσιτελῆς, ἀλλὰ τοῖ; τὴν νοερὰν προκεκοφόσιν ἡλικίαν, καὶ εἰς μέτρον πνευματικῆς ἀναβάσεως ἐν θεωρία καὶ πράξει Χριστοῦ κατηντηκόσιν, τοσοῦτον βαρύνουσα τοὺς ἀτελεῖς, ὅσον καὶ ἡ στερεά τροφὴ τοὺς γάλακτος ἔτι δεομένους. Αλλ' ἐπειδὴ τοῦ φθονεροῦ δαίμονος ἐπιβουλαῖς καὶ γυναι κὸς παραινέσεσιν ἡττηθεὶς, τῆς ἀπειρημένης εκείνης γεύσεως πρὸ ὥρας καὶ παρὰ τὴν ἐντολὴν μετέσχε, τοὺς δερματίνους μὲν χιτώνας, ἤτοι τὴν βαρείαν καὶ θνητὴν σάρκα, ἀντὶ τοῦ διαφανεστάτου καὶ λεπτοτάτου σώματος νεκροφόρος ἀμφιάσατο γεγονώς. Τῷ θνητὸν δὲ τοῦτον γενέσθαι, διακέκοπται μὲν ἡ ἁμαρ τία τῷ θανάτῳ, ὡς μὴ διαιωνίζειν τὸ κακὸν, καὶ τοῦτο δὲ ἔργον ἀγαθότητος Θεοῦ· αὐτὸς δὲ 117 Ήλθε μὲν ἄλσεις ἐκτὸς ἐπὶ χθόνα, τῆς [ γένος ήεν, κτλ. Τοῦτο τῆς παραβολῆς τὸ κέρδος, καὶ ταύτην ὁ ἄνθρωπος ἀπώνατο τῆς παραβάσεως ἀντάμειψιν, τὸ ἔξω πεσεῖν τοῦ παραδείσου, καὶ εἰς γῆν, ἐξ ἧς ἐλήφθη, στραφῆναι, καὶ ζωὴν ἐπώδυνον καὶ πολύμοχθον κατα κριθῆναι· τῷ ἐριτίμῳ δὲ τῆς ζωῆς ξύλῳ τῷ ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου νοουμένῳ, ὅ δὴ τυχὸν ἡ ἀκραιφνεστάτη Θεοῦ θεωρία καὶ ἀκροτάτη τοῦ ἀκαταλήπτου γνωσίς ἐστι, τούτῳ δὴ τῷ φυτῷ τὸν πύρινον αὐτοῦ ζῆλον, ὃν καὶ φλογίνην ῥομφαίαν ἡ θεία λέγει Γραφή καὶ Χερουβείμ κατονομάζει, ἀγγελικὰς δυνάμεις Χερουβείμ. Sic codes. fit novus Adam; hinc vetus Adam per fidem omne terrenum immutat et Deus agglutinatus Deo cœlesti, cum ipso pergens iter ascendet in cœlum. Hanc in tractando causam planationis revelans pergit: «Nec eum libenter sivit liberum,» et seq. Id est, sicut non omnimode liberum permisit hominem et sui juris, quomodo enim dignum fuisset hominem dominationis Omnipotentis exemptum stare?— uec omnino illum jugo necessitatis irrationabilium more revinxit; sed lege naturali et rectis cogitationibus in corde ipsius inscriptis, in mediis paradisi viridantis 'ad utraque aptum ponit regionibus, ad utraque quasi proclivem, qui affectuum esset compos, suiipsius arbitrii, ponit et nudum, qui simplex et absque malitia, liber esset ab omni duplicitate et hypocrisi. Mihi enim judici vox a Deo certe insonuit: Paradisus iste cœleste firmamentum vocatur, et sanctorum spirituum vita, cujus in principio hominem Creator culturen constituit, cogitationes sermonesque divinos operose observantem. 107 Una ei interdixit perfectiore arbore, etc. Unius tantum fructus gustum vetuit Plasmator. Quod fuerit aliquid pulchrum in ligno hoc protoparenti prohibitum dicant alii, non contra invehar, sed considerationis allegoriam melioris quam secundum usum Adam illum intelligere fructum, profecto consentiam magistro: Quæ allegoria, inquit, perfectum in se ipsa judicium de bono et malo habet, accepta in ipsius tempore opportuno. Idcirco accedere ad Deum incipientibus, infantibus scilicet et imperfectis in Christo non expédit, sed etate intelligenti provectis et iis qui ad altiorem spiritus mensuram in consideratione et operibus Christi pervenerunt. Hæc vero tantum gravaus imperfectos quantum solidi cibi eos qui lacte adhuc indigent. Sed postquain invidi suasionibus diaboli et mulieris invitationibus victus, vetitum fructum ante tempus et præter mandatum gustavit, pelliceis tunicis gravem et mortalem carnem quæ successit nitido et fulgido corpori letifer vestivit, ipse sub his ad mortem designatus. Frangitur autem peccatum per mortem ita ut non sit æternum maluın, auctore optimo Deo Homo vero ipse 117 Ejectus e paradiso venit in terram e qua orlus [erat, etc. Hic fuit divisionis fructus, illud comparavit bomo transgressione sua quod exciderit de paradiso in terram e qua sumptus est reversurus, ad vitam doloribus ærumnisque refertam damnatus, quin, circa pretiosissimum vitæ lignum in medio paradiso intellectum quod esse potest purissima Dei contemplatio et sublimis incomprehensibilis Dei cognitio, circa hoc lignum, igneum ipsius ze- › lum, quem fammeum gladium divina dicit Scriptura et Cherubim vocat, angelicas virtutes dico et cœ-

lestes quae indignos dividant et arceant, disposuit Deus, ne quis præproperus Adam et spiritui aptam horam præveniens, ne quis profanus aut malus, mon abjectis antea saporibus pœna dignis arboris concupiscentia carnalis, vilæ lignum appropinquare audeat. ‹ Itaque a vehementibus, › et ser. Unde fit ut hiemalibus vehementibusque furentibus procellis in mari navigans homo et ab æstu exsputus in altum volutusque retro dedecore a via deducatur; deinde lenioribus ventis vela scaphiæ permittens aut remigibus utens convenientibus multo labore spatium denavigat suum. Et nos, inquit, eodem modo, a Deo elongamur per inobedientiam sub spirituum malorum impetibus et peccato contundimur et morte; sed rursum Christus Jesus dirigit, cujus bonis angelis auxiliantibus el adjuvantibus ad destinatum persequentes, vix adhuc et adjunctis non ignavis conatibus nostris pro pietate, viam ad Dei paradisum sursum dirigimus. Hæc fuit a primo parente superseminata in genus humanum quæ germinavit culpa; non in principio exsistens, quæ ex ordine in segetem abundantem letiferos dedit fructus, quibus nos plene purificans, ο Christe Deus, per tuam benedictionem, justitia tua el pace et gratia reple nos, qui solus benedictus es et glorificatus in sæcula. Amen. Commentarius arcanorum Magni Gregorii Theologi carminum; de Testamentis et Manifestatione Christi, sermo octavus. Peracto dogmatico de anima sermone septimo excellenter a Deo ductus Gregorius inde ad duo testamenta, vetus et novum, aut ad legem Dei transit. Etenim in Scriptura les per Moysem primitus data, atque gratia et veritas Evangelii secundo per Jesum Christum facta, una lex sunt spiritus vitæ qui in Jesu Christo me liberavit a lege peccati et mortis. Duo testamenta dicta sunt eo quod duobus temporibus, olim et nunc, et apud duos Israel, veterem et novum prolata sit lex. Aliis quidem potentia ejus in parabolis et figuris adumbrata est, utpote qui tardioris spiritus eἰ imperfecti; novo vero populo clarius et Deo dignius, quasi esset eruditiore oculo et perfectiori, evangelizati sunt in Christo Jesu regni coclorum splendores. Videamus ne vilis sit sermo, et heroicorum carminum atque elegantiæ Græcæ ardua plurimis ingeniis, pro posse nostre, theologiæ divini sermocinantis quam minimum impares illustremus. 4 Eia age et utriusque legis rationem expende, etc. Age, quasi cum altero colloquens divus, sermonem de duplici lege perquire, inquit ipse animæ suæ duplex enim est vetus et nova, manifestata Εγγίσει. In colice scriptum est εγγίσει, puncto litteræ superimposito, quod significat fubitationem aut corruptionem. V. Bastii Comment. φημὶ δὴ καὶ οὐρανίας, τοὺς ἀναξίους ἀπωλειούσας καὶ ἀποδιαστελλούσας διέταξεν ὁ Θεὸς, όπως μηδείς προώριος Ἀδὰμ καὶ τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν χωρος, μηδεὶς βέβηλος καὶ κακὸς, πρὶν ἢ τοῦ τῆς σαρκώδους ἐπιθυμίας φυτοῦ τὴν κολαστήριον γεῦσιν φυγείν, τῷ τῆς ζωῆς ἐγγίσει φυτῷ. • Ὡς δ' ὑπ' ἀήταις, κ. τ. ἐξ. Ὥσπερ ὑπὸ χειμερινοῖς καὶ βιαίοις πνεύμα σιν ἄνθρωπος πλέων τὴν θάλασσαν, καὶ τῆς εἰς τὸ πρόσω φορᾶς ἐκκρουσθεὶς, καὶ κλυδωνισθείς, εἰς τὰ ὀπίσω παλίνορσος μετ' αἰσχύνης ἀπεστράφη, ἔπειτα πάλιν ἢ πραϋτέροις πνεύμασι τὰ ἱστία του πλοίου διῖεὶς, ἢ ἐρέταις χρησάμενος δοκίμοις, σὺν πολλῷ πόνῳ τὸν οἰκεῖον ἐξεπέρανε πλοῦν· τοῦτον, φησὶ, καὶ ἡμεῖς τὸν τρόπον τοῦ Θεοῦ μὲν ἐκπεσόντες διὰ παρα βάσεως, πνευμάτων δὲ πονηρῶν ἐπιθέσεσι τῇ τε άμαρτίᾳ κατατριβόμενοι καὶ τῷ θανάτῳ, αὖθις δὲ Χριστού Ἰησοῦ κυβερνήτου, τῶν ἀγαθῶν δὲ τούτου ἀγγέλων εὐστοχοῦντες βοηθῶν καὶ συνεργών, μόλις οντα σὺν οὐκ ἀγεννέσι τοῖς ἡμετέροις ὑπὲρ εὐσεβείας το νοις τὸν πρὸς ἄνω τοῦ Θεοῦ παράδεισον κατευθυνό μεθα πλοῦν. Τοιαύτη μὲν ἀπὸ τοῦ πρωτοπλάστου τῷ ἀνθρωπίνῳ γένει νεόσπορος ἡ ἁμαρτία φυείσα, οὐκ ἀνάρχως οὖσα, διὰ τῶν καθεξῆς, εἰς στάχυν πολύχου τὸν ἐλεθροτόκον αὐτῆς ἀνέδωκε καρπὸν, οὗ καὶ ἡμᾶς παντάπασιν ἀνακαθηράμενος, Χριστὲ ὁ Θεὸς, τῆς σῆς εὐλογίας, τῆς σῆς δικαιοσύνης καὶ εἰρήνης καὶ χρηστότητος πλήρωσον, ὅτι μόνος εὐλογητὸς εἶ καὶ δεδοξασμένος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Εξήγησις τῶν ἀποῤῥήτων τοῦ μεγάλου Γρηγο ρίου τοῦ Θεολόγου ἐπῶν· περὶ Διαθηκῶν καὶ ἐπιφανείας Χριστοῦ, λόγος η' Συντελέσας τοὺς δογματικούς περὶ ψυχῆς λόγους ζ', ὁ θεωρητικώτατος Γρηγόριος, ἐντεῦθεν περὶ τῶν δύο Διαθηκών, Παλαιᾶς τε καὶ Καινῆς, ήτοι περί νόμου Θεοῦ, διαλαμβάνει. Ο τε γὰρ ἐν γράμματι νόμος διὰ Μωϋσέως πρῶτον δεδομένης, ή τε χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου τὸ δεύτερον διὰ Ἰη σοῦ Χριστοῦ γεγενημένη, εἷς νόμος ἐστὶ τοῦ Πνεύ ματος τῆς ζωῆς, ὃς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἐλευθέρωσε με ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου δύο δὲ Διαθῆκαι εἴρηνται τῷ ἐν δυοῖν χρόνοις, π λαι καὶ νῦν, καὶ δυοῖν Ἰσραὴλ τῷ παλαιῷ γενομο θετῆσθαι καὶ τῷ καινῷ, καὶ τῷ μὲν τὴν αὐτοῦ δύναμιν ὡς ἐν παραβολαῖς καὶ σκιαῖς ὑποτυπώσαι παχυ τέρῳ τὸν νοῦν ὄντι καὶ ἀτελεῖ, τῷ κοινῷ δὲ λαῷ ἐμφανέστερον καὶ θεοπρεπέστερον ὡς ὀξυωπεστέρῳ καὶ τελειοτέρῳ τὰς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανίων εὐαγγε λίσασθαι ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ μαρμαρυγάς. Ιδωμεν δὲ καὶ τὴν ἰσχνολογίαν της φράσεως, καὶ τῶν ἡρωϊκῶν μέτρων καὶ λέξεων Ἑλληνικῶν τὸ δύσληπτον τοῖς πολλοῖς ὡς οἷοί τέ ἐσμεν ὁμαλίσαντες, τῇ θεολογία τοῦ θεοφάντορος καταλαμπώμεθα. 1 Δεῦρ' ἄγε καὶ δισσοῖο νόμου λόγον ἐξερέεινε, κτλ. Αγε δή, φησίν, ὡς πρὸς ἕτερον ὁ θειότατος ἀπο τεινόμενος, τὸν περὶ τοῦ διπλοῦ νόμου λόγον ἐξερεύ να, τῇ ἑαυτοῦ διαλέγεται ψυχῇ· διπλοὺς γὰρ οὗτος, palmogr., p. 853. Itaque etiam scribi potest έγγίση. Arcan. VIII, p. 173 ed. Colon. [cd. aov. carm. 9 lib. 1, sect. 1, p. 24.]

7.){ ὡς παλαιὸς καὶ νέος ἐκφανείς, καὶ σκιαγραφήσας μὲν αὐτοῦ τὴν δύναμιν ἐν Μωϋσῃ, τηλαυγέστερον δὲ τὴν αὐτοῦ δόξαν διὰ Ἰησοῦ ἀνακαλύψας Χριστοῦ· καὶ ἐπειδὴ κατ' ἀρχὰς Ἑβραῖοι δι' 'Αβραὰμ καὶ τῶν πατέρων τὸν παμβασιλέα πρώτοι ἐπέγνωσαν Θεόν, εἰκότως καὶ πρῶτοι τὸν νόμον ὑπεδέχοντο· καιροῖς δὲ ἰδίοις διὰ τοῦ Μονογενοῦς εἰς τὰ ἄκρα εὐαγγελί ζεται τῆς γῆς. Ὅτι δὲ εἷς οὗτός ἐστιν ὁ νόμος, ὥστ περ καὶ ὁ νομοθέτης, ἔν τε τῇ Παλαιᾷ καὶ τῇ Καινῇ, ἄξιον εἰδέναι, ὡς οὐκ ἐναντιουμένοις δόγμασιν ή παι λιμβούλοις, καὶ ἄλλοτ᾽ ἄλλαις διδασκαλίαις ὁ Θεὸς τῶν γνώσεων τὸν ἄνθρωπον ἄγει πρὸς ἐπίγνωσιν, ὥσπερ τις ἀσύνθετος καὶ παλίμβουλος ἀνὴρ ἑαυτῷ μαχόμενος, ἢ ἐπὶ τοῖς προτέροις ἄλλα προσεπιναῶν· ἄπαγε τὴν χαμαίζηλον ὑπόληψιν ἀπὸ τοῦ τὰ πάντα πρὸ τῆς αὐτῶν γενέσεως ώρισμένως καὶ ἀπα ραποιήτως ἐξεπισταμένου. Τοῦτο γὰρ καὶ ἀνθρώτοις ποιεῖν ἢ πάσχειν ἐπονείδιστον. * Αλλ' ὅδ᾽ ἐμὺς λόγος, κ. τ. έξ. Τοῦτ᾽ ἔστιν· Οὗτος ὁ ἐμὸς λόγος καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ παρ᾿ ἐμοῦ περὶ τῆς εἰς τὸν ἄνθρωπον τοῦ φιλαν θρώπου κηδεμονίας καὶ βοηθείας διδασκαλία καὶ διά κρισις καὶ ὁ τοῦ λόγου σκοπὸς, ὅτι ἐξ ἀρχῆς ὁ τοῦ γράμματος εἰσήχθη νόμος, τὰς εἰδωλολατρείας καταργῶν, καὶ ὅτιπερ ἐν τούτῳ μηδ' αὐτοῦ τοῦ παλαιοῦ, Ισραήλ πρὸς τὸν νομοθέτην αὐτὸν ἀνανεῦσαι δυναμένου, αὐτὸς ἐκεῖνος ἀνδρούμενος, καὶ τὸν τοῦ πνεύματος νόμον οἷα ῥόδον ἐν κάλυκι τῷ γράμματι κεκρυμμένον ἐξεκάλυψεν, καὶ τὸν πνευματικὸν Ἰσραήλ τοῦ σαρκικοῦ τῇ θεανδρικῇ ἐνδημία διημείψατο· οὗτος οὖν, φησίν, ὁ ἐμὸς ἀπ' ἀρχῆς ἄχρι τέλους περί τῆς οἰκονομίας τοῦ θείου Λόγου λόγος, ὃν ἐπὶ τὸ ἀκριβέστατον τοῖς ἔπεσι τούτοις πειράσομαι διασαφῆσαι. Ο Λυσσήεις ότι πρῶτον Ἀδὰμ βάλεν ἐκ παρα- [δείσου, κ. τ. ἐξ. Οτε ἀπ' ἀρχῆς λυσσώδης καὶ ἀνθρωποκτόνος ὄφις διὰ τῆς ἀπειρημένης τοῦ ὀλεθροφόρου γεύσεως καρ ποῦ τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἀπατήσας ἐξώθησε του παραδείσου, καθάπερ, φησὶν, ἐπὶ πολεμίων παρα τάξεως, τοῦ στρατηγεῖν τεταγμένου πεπτωκότος, τὸν ἀνηγεμόνευτον τύπτων στρατὸν ὁ δυσμενής καὶ κον τοῖς καὶ βέλεσι καὶ πᾶσιν ὅπλοις, κατευμεγεθεῖν ἀγω νίζεται τῶν ἡττωμένων, τὸν ὅμοιον τρόπον καὶ αὐτὸς ὁ Σατανᾶς, τὸν πρῶτον Αδάμ τροπωσάμενος καὶ ὑπαγαγόμενος τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ πᾶσι τοῖς ἐξ αὐτοῦ κατὰ πάσας βεβλαστηκόσι γενεάς, μηχανῇ πάσῃ συν εργαζόμενος τὴν ἁμαρτίαν, τῷ ἴσῳ προστίμῳ κατα Εικάζει τοῦ θανάτου· αὐτοῦ γὰρ τοῦ Ὑψίστου ταῖς ἐπικλόποις αὐτοῦ καὶ κακομηχάνοις ἀπορρήξας βουλαῖς, πρῶτον μὲν τοὺς αὐτοῦ διέστρεψεν ὀφθαλμούς, πρὸς τὰ κάλλη τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὰς φανοτάτας τῶν ἄστρων ἀγλαΐας ἀτενίζοντα, τούτοις τὸ ὀφειλό μενον τῷ Κτίστῃ προσαναφέρειν σέβας· ἔπειτα πρὸς τὰς τῶν ἀποθανόντων μορφὰς ἀποβλέπειν καὶ τὰ εἴδ δωλα, ἃ συγγενῶν πόθος χρυσῷ ἢ ἀργύρῳ ἥ τισιν ὕλαις ἄλλαις εὐκόσμως διεμόρφωσεν· μῦθος δὲ καὶ λόγος, ψευδῆς μὲν, ἀνεξέλεγκτος δὲ καὶ ἀεὶ τοῖς ἐπ ερχομένοις ἔτεσιν ταῖς ψευδοεπείαις ἐπαυξόμενος, καὶ Edit. φανωτάτας. et adumbrans potentiam suam ministrante Moyse, illustrius vero gloriam suam revelans per Jesum Christum. Et postquam in principio Hebræi per Abraham et Patres omnium regem primi didicerunt Deum, similiter et primi legem acceperunt; tempore vero opportuno per Unigenitum evangelizatur usque ad novissimum terræ. Quod sit una hæc lex sieut unus et legislator in Veteri et in Novo Testamento, scire dignum est, unde non per dogmata inter se repugnantia aut variantia, nec per alia et alia instituta ducit Deus hominem ad agnitionem. veritatum, viri instar cujus intellectus mobilis nec cuncta complectens, quique pugnat secum aut prioribus alia supercogitat. Procul reptans mens in terra, ab illo qui scienter et ante exsistentiam omnia præfixe et ullo absque errore perspicit. Talia facere et pali hominis est, ipsique ignominia. 8 Sed meus hic sermo, et seq. Sensus est: Meus hic sermo, et a me hocce doctmentum et judicium de zelo et auxilio hominum ainatoris et sermonis finis enuntiare quod ab initio lata sit Scripturæ lex ad delendam idololatriam, et quod sub lege nullo apud veterem Israel ad legislatorem suum erigere se valente, ipse homo factus et legem spiritus patefecit in Scriptura obnubilatam sicut rosam in calice clausam, et habitatione sua in nobis homo Deus, Israel carnalem mutavit in spiritualem. Ergo is, inquit, ab initio ad finem serino meus de Incarnatione divini Verbi, ipsumque quam accuratissime carminibus istis delineare aggrediar. 9 Postquam rabidas kostis primum hominem ejecit [e paradiso, elc. Cum ab initio habens iram magnam et homicida serpens per vetitam letiferi gustationem fructus primum decepisset hominem exturbassetque a paradiso, quemadmodum mortuo in pugna duce qui imperabat, prœlians hostis in exercitum duce orbum, contis, jaculis et quibuslibet armis in victos præstare certat, simili impetu et ipse Satanas fugatum primum Adam cum induxisset in peccatum et in omnia quæ ab eo oriuntur, omni opera ipsi adjutorem se præbet delictorum, et consocii in peccato fit accusator ad mortem. Nam astutis et nefariis consiliis ab Altissimo divisi illius oculos primo convertit ad cœli pulchritudinem, atque in fulgentissinias astrorum claritates intentum astris deferre debitam Creatori reverentiam fecit. Mox ad contemplandos morientium impulit vultus et imagines quæ auro aut argento aut aliis materiis eleganter eſſinxit parentium desiderium. Deinde commentum et sermo, mendax quidem, sed non improbatus et semper annis supervenientibus commentis auctus et in amicorum sermonibus non malis illustratus quasi fide dignus, insanam addidit adorationem. Sic ab initio idololatria in vitam

NICETAS Lɔminum pessime invecta est. Nec solum alienis in gentibus dictis modis corrupsie manavit, imo et Hebræorum populus, sanctus propter Abraham reputatus, periens aut sensu carens non stetit obtemperans divinis prophetis lamentantibus et iratum in ipsos placantibus Deum: de quibus non semel antea ob idololatriam populi fuerunt qui sicut Moyses et Elias morti dederunt peccatores. 23 Ne principes quidem Deum timebant, etc. Non vulgus tantum in Israel, non popellus et inconditus quisque dictis impietatibus commaculatus est, sed neque ipsi reges, inquit, et principes erga Deum patrum suorum pie se gerebant: illorum nempe plurimi quam pessimi nec lucis nec viridariorumn umbrosis nec montium cacuminibus nec regionum amanis renuntiaverunt. Ipsi convenientes, allaria damonibus a se adoratis erigebant, aliosque et filias suas immolabant. His contaminati magni Dei indignationem in seipsos incendebant et iram. Idcirco diversis servitutis et abductionis infortuniis traditi et pluries captivi ducti et ejecti iterum atque iterum exterminationi absolutæ ab ipsorum urbibus ejectioni dediti sunt multorum calamitate dierum. Ergo vetus Israel et quotquot secundum carnem prætermittent dictumn reducem ad Deum tramitem, scilicet Christi mortem, incredulitate sua fracti sunt et a via deturbati. 26 Ipsorum loco intravi ego, et seq. His carminibus, theologia in Apostolicas mentes nos inducit: namque sicut primo gentium incredulitate misericordiam Israel consecutus est fidens in Deum, sic rursus incredulo Israel gentes credentes salvabuntur in Christo; cum autem intraverit plenitudo gentium, tum rursus omnis Israel zelum habens credet et salvus fiet; sic enim alter pro altero bonum zelum habentes ambo populi ac credentes in sapientia Dei in eadenı misericordia ad finem concludentur. Dicit ergo magister a facie gentium, quomodo fracto Israel, tanquam ramo propter incredulitatem, viam fidei ego ingressus sim, quæ via est ze lui gressus et actus rectos dirigens, fide salutari iter pandens ad Christum in quem tandem credentes revertentur, eumque juxta primordiales prophetias requirent, postquam fructibus repleti fuerint incredulitatis et ferventis præ zelo et invidia insectationis Gentium, quibus mutatio contigit ejectis illis propter incredulitatem quorum loco per fidem hi intraverunt. DAVID ἐν τοῖς τῶν φίλων οὐ κακοῖς πιστὸς ἀποδεικνύμενος, ἀλόγιστον περιῆψεν την προσκύνησιν· οὕτως είν δωλολατρεία τῷ τῶν ἀνθρώπων ἀπ' ἀρχῆς παρεισ εφθάρη βίῳ. Καὶ οὐ μόνον οἱ ἐκ τῶν ἄλλων ἐθνῶν τοῖς εἰρημένοις τρόποις κατεφθείροντο, ἤδη δὲ καὶ Εβραίων ἱερὸν ἔθνος διὰ τὸν ᾿Αβραὰμ νομισθὲν ὁλον ἢ ἀπολωλεκὸς βουλήν ἐστιν οὐχ ὑπεῖχον θείοις προφήταις οδυρομένοις καὶ ἐξιλασκομένοις τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ αὐτῶν, οἱ πολλάκις πρότερον διὰ τὰς εἰδωλολατρείας αὐτῶν, ὡς Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας, κατ εκτένουσαν αὐτούς. 22 Οὐδὲ μὲν οὐ βασιλῆες ἐτάρθεον, κτλ. Οὐ τὸ χυδαῖον τοῦ Ἰσραὴλ πλῆθος μόνον καὶ δημο δες καὶ ἀσύνθετον ταῖς εἰρημέναις ἐβεβηλοῦτο ἀθεσίαις, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτοί, φησίν, οἱ βασιλεῖς καὶ ἄρχοντες τὸν Θεὸν τῶν πατέρων ηὐλαβοῦντο· καὶ τούτων δὲ οἱ πλείους ὅτι μάλιστα κακοὶ οὔτε τὰ ἄλση και της συνηρεφείς τόπους ἐν παραδεισίοις, οὔτε τὰς τῶν ὀρέων κορυφὰς καὶ τῶν χωρίων τερπνότητας κατελ πάνοσαν· οἱ δὴ συνιόντες, καὶ θυσιαστήρια τους ὑπ' αὐτῶν σεβομένοις δαίμοσιν ἱδρύοντες, υἱούς το αὐτῶν ἐπεθύοντο καὶ θυγατέρας, ἐν οἷς αὐτοὶ μιαινόν μενοι τὴν τοῦ μεγάλου Θεοῦ ἀγανάκτησιν ἐφ' ἑαυτοὺς ἐξεκαλοῦντο καὶ τὴν ὀργήν· καὶ διὰ ταῦτα διαφόροις αἰχμαλωσίας καὶ ἀπαγωγῆς τρόποις ἐκδιδόμενα, καὶ ποικίλως προνομευόμενοι, καὶ ἀφιέμενος ὕστερον πανωλεθρίᾳ καὶ τῇ συντετελεσμένη τῆς πόλεως αὐτῶν ἐρημώσει, πολυημέρῳ παρεδόθησαν συμφορά. Ο μὲν οὖν παλαιὸς Ἰσραὴλ καὶ κατὰ σάρκα, τὸν εἰρημένον τρόπον ἀθετοῦντες, τῇ ἀπιστία Χριστοῦ τὸ τ λευταῖον ἐξεκλάσθησάν τε καὶ ἐξετινάχθησαν. Ὁ δ' ἀντεισῆλθον έγωγε, 27 Ατραπιτών ζήλοιο ποδηγεσίῃ, κ. τ. ἐξ. Διὰ τῶν ἐπῶν δὲ τούτων ἡ θεολογία εἰς τὴν ἀπο στολικὴν ἡμᾶς ἔννοιαν προάγει· καὶ γὰρ ὥστερ τῇ τῶν ἐθνῶν ἀπιθείς πρότερον ὁ Ἰσραὴλ ἡλεεῖτο πι στεύων τῷ Θεῷ, οὕτω πάλιν τῇ τοῦ Ἰσραὴλ ἀπιστία τὰ ἔθνη πιστεύσαντα σώζεται ἐν τῷ Χριστῷ· ὅταν δὲ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πάλιν πᾶς Ἰσραὴλ ζηλώσας πιστεύσει και σωθήσεται οὕτω γὰρ ἀλλήλους οἱ δύο λαοὶ καλῶς ζηλοῦντες καὶ πιστεύοντες ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ, εἰς τὸν αὐτοῦ ἔλεον ἐπὶ τέλει συγκλεισθήσονται. Φησὶν οὖν ὁ ἄδάσκαλος ἐκ προσώπου τῶν ἐθνῶν, ὡς τοῦ Ἰσραὴλ ἐκκλασθέντος δι' ἀπίθειαν ἔγωγε τὴν ὁδὸν τῆς πίσ στεως ἀντεισελήλυθα, ἥτις αὐτοῖς ἐστι ζήλου που γία, καὶ χειραγωγία, πρὸς τὴν σωτήριον πίστιν ὁδοποιοῦσα τοῦ Χριστοῦ· ᾧ καὶ πιστεύσαντες ἐψέ ποτε πρὸς αὐτὸν ἐπιστραφήσονται, καὶ κατὰ τὰ θεαρχικά λόγια ἐπιζητήσουσιν, ἡνίκ᾽ ἂν τῶν τῆς ἀπιθείας καρπῶν καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ ζήλου καὶ φθόνου τοῦ πρὸς τὰ ἔθνη πυρώσεων καὶ κακώσεων ἀναπλησθῶσιν, ὧν καὶ διημείφθησαν, αὐτοὶ μὲν ἐκβληθέντες δι' ἀπιστίαν, οἱ δὲ διὰ πίστιν εἰσεληλυθότες ἀντ᾿ αὐτῶν. πάση περιή ουλήν ἐστιν. Haec verba sibi parum arridere aflirmat Billius. Cod. ἱερῶν. Cod. κατεκτέννησαν. Edit. κατελιμπάνωσαν. Τῇ ἀπιστία, κ. τ. λ. V. Epist. ad Rom. x1, 20. "Οταν δὲ τὸ πλήρωμα. κ. τ. λ. V. ib. xi, θεαρχικά. Cod. θεαρχια. Υ. Thesaur. Steph. ed. Paris. s. v. θεαρχικός, ubi alius locus Nicete Paphlagonis corrigitur. ν. f

30 Αλλὰ τὰ μὲν μετόπισθ' οἱ δ᾽ ὡς νόμον εἶχον [ἄτιμον, κτλ. Τὰ μὲν εἰρημένα, φησὶν ὁ τῆς θεοσοφίας λύχνος, ἤ τε τῶν ἐθνῶν ἁπάντων εἴσοδος εἰς Χριστὸν, ἤ τε τοῦ καταλείμματος Ἰσραὴλ διὰ ζήλου καὶ ἐπιστρο τῆς πρὸς Θεὸν σωτηρία, ταῦτα μὲν ἐν ὑστέροις ἀποκαλυφθήσεται καιροῖς· κατὰ μέντοι τὸν πρῶτον τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος ἐνανθρωπήσαντος καιρόν τῶν ἐθνῶν μὲν ταῖς ἀθέσμοις εἰδωλολατρείαις σφόδρα σφοδρῶς ἑβδελυγμένων, τῶν ἐξ Ἰσραὴλ δὲ ταῖς τοῦ νόμου ποικίλαις παραβάσεσιν ἀτιμούντων τὸν Θεὸν, τότε δὴ τότε, ἵνα ἡ ὑπερβολὴ τῆς ἀπείρου χρηστότητης ἀναφανῇ, τοιαύτης ἡ ἀνθρωπίνη φύσις διειλήχει τιμῆς· εὐδοκία μὲν τοῦ ἀθανάτου Πατρός, τοῦ ἁγίου δὲ συνεργία Πνεύματος ὁ μονογενῆς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὅσον τῆς θεϊκῆς μοίρας κτίζων τὸν ἄνθρωπον ἐξ ἀρχῆς τῷ αὐτοῦ σώματι κατέθετο, τοῦτο ταῖς ψυχοφθόροις ἁμαρτίαις λελυμασμένον ὁρῶν, κατατυραν νοῦντα δὲ τῶν πάντων βροτῶν τὸν δράκοντα τὸν ἀποστάτην ἰδὼν, καὶ ἠλεηκώς, οὐκέτι ἄλλοις τὴν ἀρ ρωστίαν ταύτην ἐφίησι βοηθεῖν· οὐ γὰρ αὔταρκες εἰς μεγάλων παθῶν θεραπείαν ίαμα μικρόν· ὡς ἂν δὲ κληρονομίαν ἰδίαν ἑαυτῷ ἐξ ἀνθρώπων ὁ ἐκ Πα τοὺς Υἱὸς ἀμήτωρ ἀναστήσηται, καὶ τὴν εἰκόνα εαυ- · τοῦ τῆς τυραννικῆς ἀπολυτρώσηται κατοχῆς, ἐκένω σεν ἑαυτὸν Υἱός ἀνθρώπου δίχα πατρός γεννώμενος ἡμῖν καινοπρεπῶς μὲν καὶ ξένως, ὅτι ἄτερ ἀνδρὸς, οὐ ξένως δὲ παντάπασιν, ὅτι ἐξ ἐμοῦ, οὗτος διὰ παρ θενικῆς καὶ ἁγίας βροτούμενος μητρός, ὅλος ὅλον τὸν δι' ἁμαρτίας πεσόντα προσείληφεν Αδάμ, ἵν᾿ ὅλῳ περιποιήσηται τὴν σωτηρίαν. Τοῦ δὴ χάριν άνθρωπίνοις καὶ οὐκ ἀνθρωπίνοις νόμοις ἐξ ἁγνῶν καὶ παρθενικῶν σπλάγχνων (ὦ θαῦμα ἄπιστον βεβήλοις βροτοῖς!) ὁ ἄμβροτος βροτωθεὶς προῆλθε Θεὸς ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος, δύο φύσεις εἰς ἕν πρόσωπον συνάγων, τὴν μὲν κρυπτομένην καὶ ἀθέατον, τὴν δ᾽ ἀναφανδὲν ἀνθρώποις ὁρωμένην· ὧν ἡ μὲν Θεὸς ἦν τῷ ἀνάρχως γεννῶντι ὁμοούσιος, ἡ δὲ ἄνθρωπος ἔκτισται τῇ ἐν χρόνῳ τεκούσῃ καὶ ἡμῖν ὁμοφυής. 51 Εἷς Θεὺς ἀμφοτέρωθεν, ἐπεὶ θεότητι κερασθεὶς 52 Καὶ βροτός ἐκ θεότητος ἄναξ καὶ Χριστὸς ὑπέστη, κτλ. 31 Verum hæc postea. Cum igitur Hebræi vilem labuissent legem, etc. Quæ enarrata sunt, ait sapientia Dei lucerna, sive populorum omnium transitus ad Christum, sive reliquiarum Israel salvatio per zelum et conversionem ad Deum, ultimis temporibus revelabuntur. Attamen primis manifestationis incarnati Salvatoris temporibus, cum hinc gentes odio valde essent præ illicita idololatria, inde vero Israel variis legis transgressionibus Deum inhonoraret, tunc ut thesaurus immensæ bonitatis illustraretur, tantum humana natura sortita est honorem: juxta æterni Patris beneplacitum, cooperante Spiritu sancto, Verbum, unigenitus Dei Filius, quam divinæ intelligentia scintillam ab initio creans hominem in ipsius corpore constituerat, cam letalibus erroribus evacuatam cernens, videns et tyrannice opprimentem omnes quotquot vivunt draconem apostatam, misericordia motus alios non sinit in tanta auxiliari infirmitate destitutis: non sufficit enim að magnorum malorum curam leve remedium; nimirum, ut ex hominibus suscitaret sibi gentis hæred t.te:n suam. Filius Patris sine matre, ut imaginem suami redimeret a tyrannica possessione, exinanivit semetipsum Filius hominis sine patre natus nolis, novum super terram, alienigena quia sine viro, et non alienigena, quia natura mihi similis, ipse per Virgiştem sanctam matrem factus mortalis, totus lotum Adam per peccatum lapsum assumpsit, ita ut omni homini salutem acquireret. Quamobrem juxta leges humani generis, et humano generi alienas, e sinu casto et virginali, o mirum supra fidem pro profanis mortalibus! æternus mortalis factus egressus est Deus simul et homo, duas naturas in unam personam adducens, quarum altera velata et invisibilis, altera palam cerneretur ab hominibus, illa Deus esset genitori ante omne principium consubstantialis, hæc homo per creationem esset, eam naturam cum matre quæ divinam prolem genuit in tempore nobiscumque sortiens. 51 Unus Deus utrinque, siquidem deitati mistus. 52 Et homo per deitatem rex et Christus exstitit, etc. Unus Deus, duabus constans naturis ab hominibus prædicatur Christus. Namque in ipso natura mortalis divinitati secundum hypostasim unita et divinitas mirabiliter humanitati conjuncta, ecce rex, Deus, novus Adam alter, alterum veterem sanans creditur. Sic sub velamine hominis forma mysterio plena latebat, primo quidem, quia puram ejus divinitatem ferre nefas, neque cum affectionibus nostris simpliciter manifestata divinitas appropinquari potest. Deinde ut summum in malitia serpentem, qui putabatur callidissimus omnium animantium intelligentia præditorum, specie delusum proprio numine quasi bamo transfigeret, et eumden irruentem in Christum tanquam in Adamum, tanquam Deo autem cum obsecrationibus obviantem Εἷς Θεὸς ὁμολογουμένως ἐκ δυοῖν φύσεων ὑπέστη ὁ Χριστός· ἡ γὰρ ἐν αὐτῷ βροτεία φύσις, τῇ θεότητι καθ᾽ ὑπόστασιν συνενουμένη, καὶ ἡ θεότης παραδόξως τῇ ἀνθρωπότητι συγκιρναμένη, ὁ αὐτὸς βασιλεὺς καὶ Θεὸς καὶ ἄλλος νέος Ἀδὰμ τὸν παλαιὸν ἐξιώμενος πιστεύεται, ὡς ὑπὸ παραπετάσματι δὲ τῷ ἀνθρωπίνῳ προβλήματι κεκάλυπτο, πρῶτον μὲν ὅτι μή καθαρὰν αὐτοῦ τὴν θεότητα φέρειν οἷόν τε, μηδὲ χωρητὸν εἶναι τοῦτον τοῖς ἐμπαθεσι γυμνῇ προσεγγίσαι τῇ θεότητι· ἔπειτα ὡς ἂν τὸν ἀρχέκακον ὄφιν φρονιμώτατον εἶναι τῶν ἁπάντων θηρίων νοητῶν κατοιόμενον, τῷ φαινο μένῳ δελεάσας, τῇ οἰκείᾳ θεότητι ὡς ἐν ἀγκίστρῳ περιπείρῃ, καὶ ὡς Ἀδὰμ μὲν αὐτῷ προσπηδήσαντα, ὡς Θεῷ δὲ ἀντιβολήσαντα, τοῦτον κατανικήσας καὶ βάξας ἐκτίλῃ τῆς ἀρχῆς. «Τῷ πέρι κάρτος, ο κ. τ. έξ. lidem versus repetuntur carm. 2 [1], vers. 155, 154.

victum et fractum evelleret ex imperio. «Forti armató ɔ et seq. Ante eumdem enim hominem Deum Christum victus draco pessimus prævalidam suam malitiam atque tyrannidem vidit fractam et comminutam, sicut maris fluctus contra asperam rupem immobiliter stantem inconcussam ruentes vorticosi franguntur et eliduntur. 61 Movebantur, etc. 60; Cum prodiit Christus, terra el celum ad ortum ejus Altissimi Dei unigenitum Verbum dicto modo faclum est homo, et novus Adam ex casta et virum nesciente Virgine natus, Deus et homo, de se ipso fluens et exsistens manifestatus est nobis; Deus perfectus et perfectus homo prima hæc testimonia Deo digna dabat: nimirum ubi primum per nativitatem apparuit, statim cœli et terra contremuerunt: coeli militiæ coelestis multitudinem in glo riam et laudem nato miserunt; terra vero commota est surgente stella et Magos Persarum reges dona ferentes in Judæam ducente et in Bethleem, Parvulo qui natus est rex honorem et adorationem habituros. Hic ergo novæ et secundæ Christi mei generationis sermo, adeo purus, illustris Deoque dignus. Nihil in hoc invenitur verecundum aut indecorum aut quod sanctitati ejus non deceat. Peccato soło adhæreat dedecus et turpitudo; sed cum Verbum Dei mortale factum est, non humani corporis influxus fuit, bene vero sanctificata per Spiritum carne matris sanctæ et virginis corpus anima rationali et intelligenti præditum sibi cirumdedit et inde processit porro ipsi quid probri aut dedecoris esset secundum carnem nasci lege naturæ cujus ipse creator erat, et piaculares pro me tolerare poenas juxta legem cujus erat ipse legislator? Etenim quemadmodum omnia naturæ honori habens, naturam nostram absque peccato assumpserat, ita et statuta in lege omnia accepit, sive quasi pædagogus ipse sanctificatorum a seipso solvens debita, sive expiatoriam legem adimplens, et ideo cum lex ob infirmitatem cedebat perfectioni gratiæ quam attulit Evangelium suprema pia solvens, ut loquitur divinus scriptor. Postquam magni luminis præfulgente lu- [cerna, etc. Ante fulgens solis lumen, ante Verbi vocem, amicus sponsi præcurrens secundum nativitatem præcucurrit et evangelica prædicatione et regni cœlorum annuntiatione, vox clamantis in deserto prope esse Deum et Christum meum, ad aures popuJorum concurrentium, et istos baptizans in Jordane ad parandum adventum ejus purificavit, et Ipse statim voce præcursoris nuntiatus et testimonium accipiens obviam venit Baptistæ et ab eo baptizalus est, majus quam Joannes a Spiritu Patris testimonium habuit. Ipse medius viam cucurrit duos intér populos, illum qui prope ex Israel, et istum qui a longe erat ex gentibus. Communis enim et angularis lapis electus et pretiosus Jesus Christus Περὶ αὐτὸν γὰρ τὸν θεάνθρωπον Χριστὸν τὸ τῆς ἰδίας κακίας κράτος καὶ τὴν τυραννίδα ὁ πανώλης ἔμελλε δράχων ἑαλωκώς κατάξειν τε καὶ καταββάξειν, ὥσπερ δὴ καὶ θάλασσα περὶ τραχείαν πέτραν καὶ ἐσχυράν καὶ ἀνένδοτον τὸ αὐτῆς κῦμα προσρήσσουσα περιά γνυται καὶ καταθραύεται. 60 ἃς ἐφάνη, γαῖα δὲ καὶ οὐρανὸς ἀμφὶ γενέθλη 61 Σείετο, κτλ. Ὁ μὲν τοῦ ὑψίστου Θεοῦ μονογενής Λόγος τὸν εἰσ ρημένον ἀνδρωθεὶς τρόπον, καὶ νέος Ἀδὰμ ἐξ ἁγνῆς καὶ ἀνυμφεύτου κόρης γεγονώς, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, αὐτοπαγὴς ἢ αὐθυπόστατος ἐπέφανεν ἡμῖν· ὅτι δ' ὁ αὐτὸς καὶ Θεὸς τέλειος καὶ τέλειος ἄνθρωπος ἦν, πρῶτα τεκμήρια ταῦτα ἀξιοθεώτατα παρέσχετο. Καὶ γὰρ ἅμα πρῶτον διὰ γεννήσεως ἐπέφανε, καὶ ὁ οὐ ρανὸς εὐθὺς ἀνεσείσθη καὶ ἡ γῆ· οὐρανὸς μὲν πλῆθος στρατιᾶς οὐρανίας εἰς δοξολογίαν καὶ αἴνεσιν προϋπεμπε τῷ γεννωμένῳ, ἡ γῆ δὲ σεσάλευτο, ἀστέρος ἐξ ἀνατολῆς ἀνασχόντος, καὶ μάγοις τῶν Περσῶν βα σιλεῦσι δωροφόροις εἰς τὴν Ἰουδαίαν γῆν καθηγησαν μένου καὶ τὴν Βηθλεὲμ εἰς τὴν τοῦ νεογενούς βασιλέως προσκύνησιν καὶ τιμήν. Ὁ μὲν οὖν τῆς νέας καὶ δευτέρας τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ γεννήσεως λόγος ούτος καὶ οὕτω καθαρὸς καὶ οὕτω λαμπρὸς καὶ θεοπρε πής· ἄσχημον δὲ ἢ ἀπρεπὲς καὶ τῆς ἁγιοπρεπείας αὐτοῦ ἀνάξιον οὐδέν· μόνη γὰρ ἀσχημοσύνη καὶ αἱ σχρότης ἡ ἁμαρτία υπάρχει δηλαδή· τῷ λόγῳ δὲ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἀνθρωπίνῃ σώματος ῥύσει βροτουμένῳ· απ τὸς γὰρ ἐκεῖνος ἐκ σαρκὸς ἡγνισμένης τῷ Πνεύματι καὶ μητέρος ἁγίας καὶ παρθενικῆς ἑαυτῷ σῶμα ψυχῇ λογικῇ καὶ νοερᾷ χρώμενον περιπηξάμενος προῆλθεν τούτῳ γ' οὖν ποῖος μῶμος ἡ αἴσχος κατὰ σάρκα γεν νωμένῳ νόμῳ τῆς φύσεως, ἧς αὐτὸς δημιουργὸς ἦν, καὶ καθαρσίων ὑπὲρ ἐμοῦ ἀνεχομένῳ κατὰ νόμον, οὗ νομοθέτης αὐτὸς ἦν; Καὶ γὰρ ὥσπερ τὰ τῆς φύσ σεως πάντα τιμῶν, τὴν ἡμῶν φύσιν χωρὶς ἁμαρτίας καταδέδεκτο· οὕτω καὶ τὰ προστεταγμένα τῷ νόμῳ πάντα κατεδέξατο, ἢ ὡς παιδαγωγῷ ὄντι τῶν ἡγια σμένων ὑπ' αὐτῷ τὰ θρεπτήρια ἀποτιννύμενος, ἢ ὡς ὑποχωροῦντι διὰ τὴν ἀτέλειαν τῇ τῆς χάριτος του Ευαγγελίου τελειότητι τὰ προπεμπτήρια, ώς φησιν ὁ θεόπνευστος, ἀφοσιούμενος. 7. Αὐτὰρ ἐπεὶ μεγάλοιο φάους ἐριλαμπές λύ [χνω, κτλ. Ἐπεὶ δὲ, φησὶν ὁ θεολογικώτατος, τῷ φαεινοτάτη λύχνῳ τοῦ ἡλίου, τῇ φωνῇ τοῦ Λόγου, τῷ φίλῳ τοῦ νυμφίου, προτρέχοντι κατὰ τὴν γέννησιν, προτρέχοντι κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν διδαχὴν καὶ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ἀνακήρυξιν, καὶ ἐν ἐρήμῳ μέσῃ τὸν ἐμὸν Θεὸν καὶ Χριστὸν ἐγγίζειν βοῶντι πρὸς τοὺς ἐπ' αὐτ τὸν συντρέχοντας λαοὺς, οὓς καὶ βαπτίζων ἐν τῷ Ἰορ δάνῃ πρὸς τὴν ὑποδοχὴν ἐκείνου προεκάθαιρε, και αὐτὸς εὐθέως λοιπὸν ὁ κηρυττόμενος καὶ μαρτυρούμε νος τῷ βαπτίζοντι παραστάς, καὶ βαπτισθεὶς ὑπ' αὐτ τοῦ, μείζω δὲ τῆς Ἰωάννου τὴν πατρόθεν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος καταδεδεγμένος μαρτυρίαν, αὐτὸς μὲν τῶν δύο μέσος πεπόρευται λαῶν, τοῦ τε πλησίον ἐξ Ἰσραὴλ καὶ τοῦ πόρρωθεν ήκοντος ἐκ τῶν ἐθνῶν. Κοινός μέρ

καὶ ἀκρογωνιαῖος λίθος ἐκλεκτὸς καὶ ἔντιμος Ιησοῦς ὁ Χριστὸς ἐν τῇ Σιὼν ἐτέθη, ἐφ' ἑαυτὸν ἑκατέ ρους εἰς ἐν συνδέων τοὺς λαούς· ὥσπερ δὲ πνεῦμα ἦν ὁ αὐτὸς καὶ σὰρξ, οὕτω καὶ κάθαρσιν τοῖς ἀνθρώτοις παρέχεται διττήν, τήν τε τοῦ ζῶντος Πνεύματος, ᾧ καὶ τὸ ὕδωρ τοῦ βαπτίσματος κάτωθεν παρέ πεται, τήν τε τοῦ αἵματος Χριστοῦ τοῦ χυθέντος ὑπὲρ ἡμῶν ἐν τῷ σταυρῷ· τοῦτό ἐστι τὸ αἷμα ἡ τῆς διαθή της τῆς καινῆς σφραγὶς, δ δὴ ῥύσιόν τε καὶ λυτήριον τῶν τοῦ προπάτορός ἐστιν ἀρχεγόνων παθῶν, τοῦτο 82 Εἰ μὲν δὴ μὴ τρεπτός την βροτός, ἀλλ' ἀδά- [μαστος, κτλ. Εἰ ἀληθῶς ἄρα οὐ τρεπτὸς ἀλλὰ ἄτρεπτος καὶ ἀμε τακλινὴς ἐπὶ τὸ χεῖρον ἔγωγε πέπλασμαι, ἐκ προσώπου τῆς ἀνθρωπότητος ή θεοῤῥήμων γλῶσσά φησι, μόνος ἂν ἐδεύμην τῆς σωτηριώδους τοῦ Θεοῦ ἐντολῆς• ἢ περιφρουροῦσα καὶ σώζουσα εἰς μέγα αν με προῆγεν ὑψοῦσα δόξης τε καὶ τιμῆς· νῦν δὲ ἐπειδὴ οὐχ ὡς Θεὸν ἀμετάθετον, ἀλλ᾽ ὡς ζῶον ἔκτισεν εὐμετάβολον, ἀμφιρεπή τε κλιτόν τε, ἐπ' ἀρετήν τε καὶ κακίαν ὁμοίως ῥέπειν καὶ ἐπικλίνεσθαι, ὁποτέρωσε νεύσειε, δυνάμενον, διὰ τοῦτο καὶ πλείοσι βοηθήμασιν ὡς φιλάγαθος ὑποστηρίζει· τῶν βοηθημάτων δὲ ἐν καὶ τὸ κάλλιστον ἡ διὰ λουτροῦ καὶ βαπτίσματος χάρις ἐστίν. Καὶ γὰρ ἂν τρόπον Εβραίων παῖδές ποτε ἀμνοῦ ἀλόγου τῷ αἵματι τὰς τῶν οἰκιῶν ἀλείφοντες ἐν συν τάγματι Κυρίου φλιάς, ὅτε πᾶν πρωτογενὲς ἐν Αἰγύπτῳ ἀπὸ ἀνθρώπου ἕως κτήνους ἐν μιᾷ ἐξανῃροῦντο νυκτί, τότε οὗτοι τῷ τυπικῷ χρίσματι ἐκείνῳ τὴν ἀπὸ τοῦ ὀλοθρευτοῦ λύμην διεδίδρασκον· οὕτω κἀμοὶ τοῦ ἀμνοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ τὴν ἁμαρτίαν αἴροντος τοῦ κόσ σμου τὸ πνεῦμα καὶ τὸ αἷμα Χριστοῦ, σφραγὶς θεόςΑυτος καὶ ἴαμα ἀλεξίκακον, τῷ τε νῷ καὶ τῷ σώματι ὡς οἴκου φλιαῖς νοητοῦ χρισμένῳ, χρηματίζει καὶ παντοίων ἀποτρόπαιον ἀποδείκνυται κακῶν. Ταῖς μὲν οὖν ὡς ἀτελέσι καὶ νηπίοις τὸ τυπικῶς ἢ σκιωδῶς ἐκεῖ παρειλημμένον χρίσμα τυπικήν τε καὶ πρόσκαιρον είτουν σωματικήν σωτηρίαν τοῖς χριομένοις ὑπετείνατο· ἐνταυθοί δὲ ἡ διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας διδομένη χάρις τοῦ Πνεύματος καὶ τὸ τοῦ φωτοδότου αἷμα Ἰησοῦ ἀρίστη γίνεται σφραγὶς καὶ ἀσφάλεια μυστική νοὸς καὶ ψυχῆς καὶ σώματος, οἷόν τις ἀῤῥαβὼν ζωῆς αἰωνίου καὶ ἀκαταλύτου βασιλείας, τοῖς ἀξίοις λαμβάνουσιν βραβευομένη· ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ τοῦ ἀμνοῦ τοῦ Θεοῦ χρίσματι, τοῦ βάθους τῆς λύπης καὶ τῆς ἀπογνώσεως, καὶ δὴ καὶ τοῦ τῆς ἁμαρτίας βάρους κατὰ μικρὸν ἀνακουφιζόμενοι, καὶ τὸν αὐχένα ἀνατείνοντες τῆς ψυχῆς, πρὸς τὴν οὐράνιον ζωὴν τὰς πορείας κατευθυνόμεθα του νοῦ. Καὶ γὰρ ὥσπερ ὁδοιπόρος, ἐπιτηδείου καταλύματος εὐμοιρηκώς, καὶ τῶν κόπων ἀναπνεύσας, νεαρᾷ προθυμίᾳ καὶ συντονωτέρα πρὸς τὸ ἑξῆς τῆς τηρείας διανίσταται, οὕτω καὶ ὁ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ αἵματος ἐν αἰσθήσει καρδίας καὶ πίστει βεβαία κατηξιωμένος τοῦ Χριστοῦ, τῶν σε λυπούντων ἁπάντων, τῶν τε βαρυνόντων νοητῶς ἢ καὶ ὁρωμένως τὸ ἄχθος καὶ τῆς ἀκηδίας τὸν ὄγκον αποσκευαζόμενος καὶ ἀνανεούμενος, εὐσταλῶς τε καὶ πεπονημένως πρὸς τὰς ἀγαπητὰς τοῦ τῶν φώτων in Sion positus est,in seipso utrumque adunans populum; et sicut erat ipse Spiritus et caro, sic hominibus duplicem purificationem præbet, alteram spiritus vitæ quem sequitur a terra baptismalis aqua, alteram sanguinis Christi super nos in cruce effusi: hic sanguis, novi testamenti foedus, piaculum et redemptio originalium macularum primi patris hoc pretium funditur purificationis totius mundi. καὶ λύτρον ὑπὲρ ὅλου καθάρσεως κέχυται τοῦ κόσμου. 82 Equidem si non essem homo inconstans, sed immutabilis, etc. Siquidem vere versatilis sed et non versatilis nec cessans ad pejora pronus esse plasmatus sum ut homo, lingua theologi predicat, solius egebam prae cepti de Deo crucifixo: quod circumlegens et salvans me exaltat et ducit ad gloriæ et honoris summum. Sed nunc qui me creavit non sicut Deum immutabilen, bene vero sicut animam viventem mutationi obnoxium, utramque ad partem propensum et inclinatum; et similiter inclinationis et trahentis voluptatis ad virtutem æque ac ad malitiam quocunquè sors esset, capacem, idcirco virtutum amnator pluribus auxiliis confirmat: quorum auxiliorum unum pulchritudine præstat Gratia per lavacrum et baptisma. Et quemadmodum pueri llebræorum olim agi ratione expertis sanguine donorum postes linientes ad Domini jussionem, quando omne primogenitum in Ægypto ab homine usque ad pecus una nocte exterminatus est, tunc ipsi hac linitione fil - gurativa plagam effugerunt exterminatoris; sic et mihi Agni Dei qui tollit peccatum mundi spiritus et sanguis Christi, signaculum a Deo oblatum et remedium mala corrigens, super intelligentiam et corpus quasi domus spiritualis postes linitur, valde proficiens,et fit tutela contra omnimoda mala: illis ergo utpote imperfectis et infantibus figuratim aut per umbram hic tradita linitio, figuratam et momentaneam et ideo corpoream salvationem linitis tribuebat. Apud nos vero per lavacrum regenerationis data Spiritus gratia et illuminatoris sanguis Jesu at optimum signaculum et tutela mystica spiritus, animæ et corporis, pignus quoddam vitæ æternæ et regni quod nulla afflictione fineque desolatur, dignis decernitur qui recipiant. Etenim ubi primum super nos manat ipse Agni Dei sanguis, de profundis angoris et desperationis et præsertim de peccati onere erigentes nos, gubernaculum sustollimus animæ atque ad cœlestem vitam spiritus gressus dirigimus. Profecto sicut viator diversorium nactus opportunum a lassitudine acquiescit, moxque novo ardorealacrior ad iler residuum assurget; sic et gratia sancti Spiritus et sanguine Christi dignatus qui corde intelligit et fide firmus est recreatus et renovatus ab oppressione affligentium omnium et onerantium sive spiritualiter sive visibiliter, necnon a tumore acedia, alacriter et laborioso sicut cervus desiderat ad dilectas mansiones apud Patrem luminum. Et ne quis murmuret

haec dona supereminentia assequi impossible quasi nou omnibus pateret aditus ad hanc duplicem sanctificationem et ad Christi magnificentiam, statiın excelsa vox prævenit respondens: 97 Communis omnibus aer, communis et tellus, [et seq. Siquidem omnium consensu communis omnibus animantibus terræ et volucribus ad usum vitalem aer explicatus ad aspirationem et halitum secundum naturam; communis et tellus viam et vitam habitantibus omnibus suppeditans quos pariter dignatur fructibus suis, necnon patet mare natantibus in ea licet plus habere conetur nativa ambitio; communis et aliis elementis et rebus superextensum universorum cœlum, et sol et luna et cuncta convenientia adhuc et anni tempestates et horæ quæ vertentes aequaliter semper hominum vite præesto sunt; et commune prabetur salutare lavacruin aque baptismalis quæ funditur et super infantes omnes fere splendores locum habent in mysterio. Spiritus auten et sanguinis, quod minus appreciatur et confusius cernitur ab iis qui fide imperfecta accedunt et corde ignavo, magis e contra fulget et lucet puris et firmis, spiritus et sanguinis, inquam, ad perfectum Giuem, opus pure perfectum et divinum in ipsis præsto erit in Christo Jesu. Amen. Commentarius arcanorum S. Gregorii Theologi carminum: De virtute humana. Sermo 9. Valde contemplativum et philosophicum et divina Gregorii inspiratione dignum per carmina proposita de virtute humana ordinat divus scriptor sermonem, in quo omnem spiritus elationem et confidentiam animæ in seipsain castigat, necnon placendi bominibus sollicitudinem, e contra humilitatem et cogitationum modestiam commendat diligentibus veritatem. Et sic loquitur: 1 Virtutem quidem desidero, verum hoc non me docuit, 2 Quænam illa sit et unde contigerit mihi, etc. Omnia entia ad boni proprii perfectionem tendunt: conformiter ipsorum essentiæ aut naturæ entia quæ simpliciter sunt esse appetunt, viventia vivere, germinantia germinare, sese moventia moveri, sensibilia sentire, ratiocinantia autem ratiocinari et intelligentia tandem secundum illa quæ ad ipsorum progressum pertinent intelligere appetunt. Quæ inter homo istorum omnium particeps, si tamen ultra tendens perfectiorem Dei imaginem et similitudinem appeteret, præter alia desiderio incenditur virtutis per quan summum bonorum sperat assequi. Virtus ergo maxime egregium bonorum; quid enim melius, amoreque dignius ipsa cogitari potest, per quam initiatus conglutinatur Carm. 58, p. 135 ed. Colon. [nunc Carm. 15, lib. 1, sect. 2, p. 405.] Πατρὸς ἀναπτεροῦται μονάς· καὶ ἵνα μήτις ἀδύνατον εἶναι ὑποκρούσῃ τὰ θεαρχικὰ δῶρα ταῦτα λα δεῖν, μήτε γὰρ πᾶσιν προκεῖσθαι τὴν διπλήν ταύτην κάθαρσιν καὶ τοῦ Χριστοῦ μεγαλοδωρεαν, εὐθὺς ἡ μεγαλόφωνος ἀποκρινομένη λέγει βροντή 97 Συνὸς μὲν πάντεσσιν ἀὴρ, ξυγή δέ τε γαία, [κ. τ. ἐξ: Κοινὸς μὲν ὁμολογουμένως πᾶσι χερσαίοις καὶ ποτο νοῖς ζώοις εἰς διατριβὴν ὁ ἀὴρ ὁμοίως φαπλούμενος εἰς πνοήν τε τὴν κατὰ φύσιν καὶ ἐκπνοήν· κοινὴ δὲ καὶ ἡ γῆ ὄχημα πᾶσιν ἢ δίαιτα τοῖς οἰκοῦσιν ὑποδε βλημένη, καὶ τοῖς παρ' αὐτῆς ὡσαύτως δεξιουμένη καρποίς, ὥσπερ καὶ ἡ θάλασσα τοῖς πλωτοῖς, εἰ καὶ τὸ πλέον αὐτῶν ἔχειν ἡ τῆς προαιρέσεως εκβιάζεται πλεονεξία· κοινὸς δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις στοιχείοις καὶ ὁ ὑπερτεταμένος τῶν ὅλων οὐρανὸς, ηλιός τε καὶ σελήνη καὶ ὅσα ὥρια, εἴτουν αἱ τοῦ ἔτους ὡραι, κυκλικῶς καὶ ἰσοτίμως ἀεὶ τὸν ἀνθρώπινον βίον περιελισσόμεναι· κοινὸν δὲ τοῖς ἀνθρώποις καὶ τὸ σωτηριώδες υπάρχει λουτρόν, τοῦ μὲν οὖν ὕδατος τοῦ ἐν τῷ βαπτίσματι καὶ αὐτοῖς διδομένου τοῖς νησ πίοις, πάντες μονονουχί φάναι χωροῦσι τὸ μυστή. ριον, τοῦ Πνεύματος δὲ καὶ τοῦ αἵματος, αμυδρότερον μὲν καὶ σκιωδέστερον τοῖς τὴν πίστιν ἀτελεστές ροις ἢ τὸν βίον νωθροτέροις, λαμπρότερον δὲ καὶ φωτοφανέστερον τοῖς βεβαιοτέροις καὶ καθαρωτέροις ἐλλάμποντος καὶ θεουργοῦντος, εἰς τὸ τέλος αὐτὴ καθαρῶς ἡ τελεσιουργία ή θεουργία τούτοις παραστήσεται ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Ἀμήν. Εξήγησις τῶν ἀποῤῥήτων τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐπων· Περὶ ἀρετῆς ἀνθρωπείας λόγος θ' Θεωρητικώτατον λόγον καὶ φιλοσοφώτατον καὶ τῆς Γρηγορίου τῷ ὄντι θεοῤῥημοσύνης ἄξιον διὰ τῶν προκειμένων τούτων ἐπῶν περὶ ἀνθρωπίνης ὁ Θεό ληπτος διασκευάζεται ἀρετῆς, ἐν ᾧ πᾶσαν μὲν ο ησιν νοὸς καὶ αὐταρέσκειαν ἢ ἀνθρωπαρέσκειαν και λάζει ψυχῆς, ταπεινοφροσύνην δὲ καὶ φρονήματος μετριότητα τοῖς ἐρασταῖς αὐτῆς περιποιεῖ· λέγει δὲ οὕτως ο 1 Τὴν ἀρετὴν ποθέω μέν, άταρ τόδε μ' οὐκ ἐδίδαξεν, 2 "Ητις δὴ τελέθει καὶ ὁππόθεν ἵξετ' ἔμοιγε, κτλ. Πάντα τὰ ὄντα τοῦ κατ' αὐτὰ ἐφίεται παναγάθου· ἀναλόγως γὰρ τῆς αὐτῶν οὐσίας ἢ φύσε ως τὰ ἁπλῶς μὲν ὄντα τοῦ εἶναι, τὰ ζῶντα δὲ τοῦ ζῆν, τὰ φυτικὰ δὲ τοῦ φύεσθαι, τὰ κινητικὰ δὲ τοῦ κινεῖ σθαι, καὶ τὰ αἰσθητικὰ μὲν τοῦ αἰσθάνεσθαι, τὰ λο γικὰ δὲ τοῦ λογίζεσθαι, καὶ τὰ νοητικά δηλαδή κατ' ἀναλογίαν τῆς αὐτῶν προκοπῆς ὀρέγεται τοῦ νοεῖν· ὁ ἄνθρωπος δὲ τῶν εἰρημένων πάντων μέτοχος ων, είγε πρὸς τὸ κατ' εἰκόνα Θεοῦ καὶ ὁμοίωσιν ὑπερεκτείνοιτο, πρὸς τοῖς ἄλλοις ἔτι καὶ τὴν ἔφεσιν προς λαμβάνει τῆς ἀρετῆς, δι' ἧς τοῦ ἀκροτάτου τῶν ἀγαθῶν ἐλπίζει κατευστοχεῖν, Η τοίνυν ἀρετὴ τῶν πάντων ἀγαθῶν οὖσα τὸ κάλλιστον· τί γὰρ ἂν καὶ επινοηθείη κρεῖττον ἢ ἀξιεραστότερον αὐτῆς, δι' ἧς Cod. πᾶν ἀγαθοῦ. Pro ἀγαθῶν in. col. scriptum ἀρετῶν.

ὁ τελισκόμενος κολλᾶται Θεῷ, καὶ ἐν πνεῦμα, κατὰ τὸν Ἀπόστολον, αὐτῷ γίνεται; Καθ' ὅσον τοιγαροῦν ὑψηλόν τε καὶ νοερὸν καὶ τῆς πρώτης μακαριότητος πρόξενον τὸ χρῆμα πεπίστευτα τῆς ἀρετῆς, κατά τοσοῦτον καὶ πολλὰ ἔχει τὰ πρὸς τὴν κατόρθωσιν ταύτης ανάντη καὶ δυσχερή. "Ινα γὰρ τὸν τοῦ δυσμε νοῦς φθόνον παρῶ ἐπισκοπεῖν ἀεὶ τὴν πρόθεσιν τοῦ πρὸς αὐτὴν ἀνιόντος πειρωμένου, αὐτὴ ἡ κατ' αίσθησιν ζωή, ὅ τε σύμφυτος τῆς ψυχῆς θυμὸς καὶ ἡ ἐπιθυμία, εἰ μὴ πνευματικῷ νόμῳ παιδευθέντα καὶ ταχθέντα, καταπιθῆ καὶ εὐήνια γένοιτο τῷ λογισμῷ, οὕτως ἂν ὁ ἐχθρὸς ἀποστραφείη, οὐδ' εἰλικρινὴς ἀνθρώπου κατορθωθείη ἀρετή· δι' δ καὶ ὁ τῷ ἔρωτι αὐτῆς κάτοχος φιλοσόφως εἰς ἑαυτὴν τὸν λόγον με τασχηματίζων, Τὴν ἀρετὴν, φησί, παθῶ μὲν, καὶ οὐκ ἀρνήσομαι· τοῦτο γὰρ καὶ πάντες οἱ τοῦ ὄντως ἐρασταὶ καλοῦ· ἀλλὰ τοῦτό με οὐκ ἐδίδαξε, τίς ποτε αὕτη, καὶ ὅθεν ἄν μοι προστεθείη, κομιδή ταύτης ἔχοντι τὴν ὄρεξιν· οἷς καὶ ἀνιῶμαι τῇ ἀτελότητι ταύτης ἀλγυνόμενος· πᾶς γὰρ πόθος ἀτέλεστος, ὀδύνη τῷ κεκτημένῳ τοῦτον χρηματίζει. Εἰ μὲν δὴ καθαρός, κ. τ. έ. Η μὲν ἀληθὴς ἀρετὴ καὶ τῷ ὄντι καθαρά, τῷ πάσης κακίας καὶ ῥυπαρίας σαρκὸς καὶ πνεύματος πάμπαν ἀπηλλάχθαι, ὕδατι προσέοικε καθαρωτάτω, καὶ ῥεύματι κρήνης ἐξαλλομένῳ ζώσης, ἐξ οὐδεμιᾶς χειμερίων υδάτων, ἤτοι χειμάρξων, ἐπιμιξίας τὸ τοῦ νάματος θολουμένω διειδέστατον. Εἴπερ οὖν τις οὕτω καθαρός ἐστιν, ὡς ἀμιγή πάσης κακίας καὶ ἁμαρτίας αμίαντον τὴν αὐτοῦ τηρήσας ψυχὴν καὶ τὸν νοῦν, ἀθόλωτον δὲ τὴν σάρκα καὶ ἄῤῥυπον, ζητῶ τις ἂν οὗτος εἴη; εἰ γὰρ ἄστρα οὐ καθαρά ἐναντίον αὐτοῦ, κατὰ τὸ λόγιον, Εα δὲ οἱ κατοικούντες οἰκίας πηλίνας· ἡ γὰρ ἐκ καρδίας ιδίας βόρβορον ἀτόπων ἀναφέρει ἄνθρωπος λογισμῶν· αὕτη μία αἰτία τῆς κακίας· ἔπειτα σάρκα βαρείαν καὶ λυώδη πρὸς τὸ γεῶδες βρίθουσαν φρόνημα συνεφελκόμενος φυπαίνεται· πρὸς δὲ καὶ τῷ ἄρχοντι τοῦ σκότους τῷ τῆς ἡμετέρας ἐχθρῷ σωτηρίας ἔξωθεν παροτρυνόμε νος, καὶ πρὸς ἁμαρτίαν ὑφαπτόμενος, πῶς ἂν δυ ναίμην ἀκραιφνῆ προίσχειν τὴν ἀρετήν; Ἐπειδὴ οὖν φύσις εἰμὶ παγεῖσα. *Η οὐχ ώσπερ γάλα με ήμελξας, φησὶν ὁ Ἰώβ, ἐτύ ρωτας δέ με ίσα τυρῷ, διὰ βίου τε ῥέοντος καὶ εὐμεταβόλου διεκτρέχω; οὐκ ἦν ἐοικός ήτοι προσφυές, ἄρρευστό, με Θεῷ βίον καὶ παντάπασιν ἀναμάρτητον βιοῦν. Deo quocum unus spiritus juxta Apostolum efficitur? Quantum ergo supereminens et spiritualis et prima beatitudinis promissionem habens quaestus virtutis creditur, tam multa ad ejus assecutionem ardua admodum et difficilia præbet. Namque ut Adversarii prætermittam invidiam pedetentim insequi propositum anhelantis ad virtutem conantis, ipsa vita qua sensibus indulgetur, et innata anim mæ fervor el concupiscentia, nisi a lege spiritus erudita et edocta, suadibilia et docibilia rationi fiant, nullo modo Hostis fugabitur, nullatenus electa virtus hominem moderabit. Ideo ipsius amore philosophice flagrans, novo ordine seipsum alloqui tur... Virtutem, inquit, cupio nec aversabor: sic enim cuncti reipsa boni amatores; sed non eruditus sum quæ sit et unde mihi hujus vehemens desiderium babenti adjiciatur. His doleo mœrens de virtutis imperfectione; etenim desiderium omne quo non potior doloris rationem habet in desideranti. ‹ Si autem purus, › et seq. Vera virtus et vere pura ab omni malitia et fœditate carnis et spiritus, æquiparatur purissimis undis et salientibus aquæ vivæ rivulis, quorum nulla aquarum imbrium mistio ne superficiem quidem inficit. Sit ergo aliquis adeo purus qui meram ab omni malitia et peccato servaverit animam atque nientem, qui mundan custodierit carnem et immaculatam, quis erit iste? quando astra non sunt munda a facie Dei, juxta divinum librum, quid de habitantibus donios luteas? Sive ex corde suo intempestivorum ratiociniorum homo proferat cœnum, bæc una malitiæ causa; siquidem carne gravi et lutosa ad terrestres attractata cogitationes impulsus maculatur. Præterea ab extra a principe tenebrarum nostræ saluti infenso stimulatus et ad peccatum incensus quomodo puram virtutem præbere possem? Cum sina fous obrigescens.» Sive, Nonne sicut lac mulsistine, inquit Job, et sicut caseum me coagulasti? Vitam transeuntem et mutationi obnoxiam curro, non decebat sane ex natura immutabilem me sicut Deum vitamı et omnimode impeccabilem ducere. ‹ Si non est omnino nitidus spiritus, sed et intermistus; › Si id veram est, inquit, si allegorice supra allatus vivus, scilicet vita nec nitida nec omnino probata et pura, sed malitia miscetur et inficitur, et inordinate fœdatur, illud quomodo esset virtus? Agedum dic mibi, inquit sapiens, justamne est istius modi habitum vocare virtutem? Etenim sic ego spiritu rem volvens, puram et immaculatam vitam in homine videre qui nequeo, unde virtutem nominarem quæ malitia miscetur? Εἰ δ' οὐκ ἀργύρεος πάντη νόος, ἀλλ' ἐπίμικτος. Εἰ δὲ τοῦτο, φησίν, ἀληθὲς, καὶ ὁ τροπικῶς προσο ειρημένος ῥοῦς, ἤτοι βίος, οὐκ ἀργύρεος οὐδὲ δόκι μας παντελῶς καὶ καθαρὸς, ἐπιμιξίᾳ δὲ τῆς κακίας θολούμενος μολύνεται καὶ ἀκόσμως καταχραίνεται, πῶς ἂν εἴη τοῦτο ἀρετή; Φράσον δή μοι, φησὶν ὁ σοφώτατος, εἰ ἄξιον τὴν οὕτω διακειμένην ἕξιν καλεῖν ἀρετήν· καὶ γὰρ κἀγὼ ὧδε κἀκεῖ τοῦ νοῦ περιελίσ σων, καθαράν τέ τινα καὶ ἀκραιφνεστάτην βίωσιν ἐν ἀνθρώπῳ μὴ δυνάμενος ἰδεῖν, ἀπορῶ, πῶς ἀρετήν τὴν ἐπίμικτον προς κακίαν όνομάσαιμι. 16 Ψυχρή μέν χιόνος φύσις ἔπλετο ἀργυρέη [τε κ. τ. λ. Οἶδα, φησὶν ὁ θεῖος τῶν ἐργῶν Θεοῦ ἐξηγητής, Cod. ἐοικώς οι μεθώ. PATROL GR XXXVIII. 16 Frigida quidem est nivis natura el candica, etc. Sic, ait divus operum Dei interpres, frigidai Billius ἀργυρέη τε. Sed ἀργυρέη vocaho

NICETAS nivis naturam et albam, ignis vero rubicundam et ardentem, quorum oppositæ qualitates sic omnino mistu impossibiles, ut qui conaretur ignem nive refrigerare, aut nivem igne calefacere, hæc prius destrueret quam misceret: quomodo autem in optima turpitudo penetravit? quomodo super virtute crevit malitia? quomodo in imaginem magni Dei malus boni imitator error infunditur et dedecus immiscet atque fœditatem? Vere per virtutem ego Deus esse cupio, et pars tua et hæreditas tua, Deus. Multis de hoc disserentibus quæro et audio: Alphæus ille ex Arcadia in Siciliam manat flumen per amaros maris fluctus transmeans dulces aquas suas, quibus in transitu sal maris non miscetur; et hoc mirandum valde, inquit, et stupendum, quod -non alteratam nec corruptam dulcedinem suam trajiciat. Porro quod salis sapor ad dulcia aquarum, quod aeri nebula a terra se attollens, quod est corporibus morbus, hoc virtuti nox peccati; dedecus nempe et ignominia est. Sæpe manus tendebam sursum supplices in oratione vel animi motus elatos ad cœlum et ad Altissimum, et humanarum rerum cogitatio superveniens retraxit et humi projecit. Aliter rursum divina videns Divinitatis superfulgentis, puram scintillam mihi, dixit, illuminantem nubem quæ aliunde supervenit, et pessimæ tenebræ splendentem lucem rejecerunt et contemplatio boni ex oculis aufugit, sic ex adverso venicntem subito avolans me deficere fecit et comprimi, nam hoc significat εδέιξεν, discerpsit. Quæ æmulatio, quæ causa hujus contrarii eventus et discessus boni? ‹ Vel desiderari semper mihi,, et seq. Interrogans quæ causa discessus boni et diff. cultatis assequendi ipsius notionem primum quidem induxit quod ob supremam utilitatem Divinum semper desiderari desiderat, sitiens sitim provocare et polum præbens bis qui ad bibendum currunt. Et illud ἐμοί, mihi,loco illius, secundum meam sententiam explicat: Hæc est, inquit, lex hominis: quemadmodum pater semper diligi et amantius a filiis suis requiri desiderat et exoptat, sic et excellentius hominum amator Deus; quin et jam nobis magis expedit et melius fit, si nec sub manibus succedens, nec facilis sit incomprehensibilis visio. Nam sic ab alumnis non digne nec per multas in virtutis assecutione fatigationes nimis faciliter instructis, tanquam ab indignis gratia contempta aveHabit. DAVID ま ψυχράν τε οὖσαν τὴν τῆς χιόνος φύσιν καὶ λευκήν, ξανθὴν δὲ τὴν τοῦ πυρὸς καὶ θερμὴν, καὶ τὰς έναν τίας ἐν τούτοις ποιότητας οὕτω παντελῶς ἀμιγείς, ὡς εἴ τις βιάσαιτο ψυχράναι μὲν τὸ πῦρ τῇ χιόνι, θερμάναι δὲ τὴν χιόνα τῷ πυρί, λυθῆναι πρότερον ταῦτα ἢ μεγῆναι· πῶς δὲ τῷ κάλλει τὸ αἶσχο; ἐπεισ ἦλθεν; πῶς τῇ ἀρετῇ ἡ κακία ἐπεφύη; πῶς δὲ τῇ τοῦ μεγάλου Θεοῦ εἰκόνι ἡ κακόζηλος ἁμαρτὰς ἐπεισπίπτουσα ἀτιμοὶ καὶ καταισχύνει, είπερ ἀληθῶς δι' ἀρετῆς ἔγωγε Θεὸς καὶ σὺς κλῆρος εύχομαι είναι καὶ κληρονομία; Πυνθάνομαι πολλῶν ἐξηγουμένων ἀκούων, ὡς ἄρα 'Αλφειός ἐκεῖνος ὁ ἐξ ᾿Αρκαδίας ἐπὶ τὴν Σικελίαν ῥέων ποταμὸς ἐπὶ πολὺ τῆς πικρᾶς θαλάσσης τὸ γλυκὺ ῥεῦμα τοῦ νάματος ἀνεπίμικτον τῆς θαλαττίας ἅλμης διεκβάλλει· καὶ τοῦτο θαῦμα, φησί, μέγα καὶ ἔκπληξις, εἴπερ ἀλώβητον αὐτοῦ τὴν γλυκύτητα καὶ ἀνύβριστον διεκπερᾷ· ὡς γὰρ ἡ ἄλμη λώδη ἐστὶ τῆς τοῦ ὕδατος γλυκύτητος, οὕτω τοῦ ἀέρος μὲν ἡ κάτωθεν ἀπὸ γῆς ἀνιοῦσα ἀχλύς, τῶν σωμάτων δὲ ἡ νόσος, τῆς ἀρετῆς δὲ αὐτῆς ἡ τῆς ἁμαρτάδος νὺξ ἀτιμία καὶ ὕβρις ἐστίν. Πολλάκι ταρσὸν ἄειρα πρὸς αἰθέρα ἢ τῆς χειρὸς ἐκπετάζων ἐν τῇ προσευχῇ ἢ τὰ τοῦ νοῦ κινήματα πρὸς οὐρα νὸν ὑψοῦντα καὶ τὸν Ὕψιστον, φροντίς παρεμπε σοῦσα τῶν ἀνθρωπίνων, καθείλκυσεν καὶ κατέβαλεν χαμαί. Άλλοτε πάλιν ὁ θεοπτικώτατος τῆς ὑπερ φαούς θεότητος καθαράν μοι, ἔφη, καταυγασάσης λαμπηδόνα, νέφος ἐπεισφρῆσάν ποθεν καὶ κάκιστος ζόφος διέκοψε τὴν ἔλλαμψιν· καὶ ἡ μὲν τοῦ ἀγαθοῦ θεωρία ἐξ ὀφθαλμῶν ἀπῆλθεν, ὧδε προσιόντα διέδρα ἄφνω ἀποπτᾶσα ἀπέκναισέ με, κατέθλιψέ με τοῦτο γὰρ τὸν ἐδάιξεν. Τις ὁ φθόνος; Τίς ἡ αἰτία τῆς τοῦ καλοῦ ἀτευξίας καὶ ἀπολισθή σεως; Η ποθέεσθαι Αἰὲν ἐμοί, κ. τ. ἐξ. Πυθόμενος τίς ἡ αἰτία τῆς τοῦ ἀγαθοῦ ἀποφυγῆς καὶ τοῦ δύσληπτον τὴν αὐτοῦ καθεστάναι θεωρίαν, πρῶτον μὲν ἐπήγαγεν ὡς ὑπερβολῇ χρηστότητος τὸ Θεῖον, ἀεὶ ποθεῖσθαι ποθεῖ, διψῶν τὸ διψᾶσθαι καὶ ποτίζον τοὺς πιεῖν προστρέχοντας· τὸ δὲ, ἐμοί, ἀντὶ τοῦ, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, δηλοί. Τοῦτο δέ, φησί, καὶ ἀνθρώπου νόμος ἐστίν· ὡς γὰρ πατὴρ ἀεὶ ἀγα πᾶσθαι καὶ ζητεῖσθαι πρὸς τῶν αὐτοῦ ἐκγόνων ποθεί καὶ ἀπαιτεῖ, οὕτω καὶ ὁ διαφερόντως φιλάνθρωπο; Θεός· αὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ ἡμῖν λυσιτελέστερον καὶ κρεῖττον εἶναι, μὴ προχείρως μηδὲ ῥᾷστα καταθει ρεῖν τὸν ἀκατάληπτον· οὕτω γὰρ τῶν μὴ ἀξίως μηδέ διὰ πολλῶν τῶν ὑπὲρ ἀρετῆς πόνων προπεπαιδευ[ο]μένων, ῥᾷον ὡς ἀναξίων ἡ χάρις καταφρονηθεῖσα ἀποστήσεται. 33 Hoc namque stabile est, in quo mens multum laboravit, etc. Dicto quod viro melius sit, si multo labore ad boni considerationem, multo labore ad conservationem deveniat, causam statim exposuit, dicens: est Homericum; sæpe autem hæc verba confunduntur, v. Jacobs, ad Anthol. Palat. 3, 609; Wernick. ad Tryphiod. 75, qui alium locum Gregorii 33 Τοῦτο γὰρ ἔμπεδόν ἐστιν, ὁ νοῦς κάμε, κ. τ. λ. Εἰπὼν ὅτι βέλτιόν ἐστιν ἀνδρὶ κόπῳ μὲν τὴν θεω ρίαν λαβεῖν τοῦ ἀγαθοῦ, κόπῳ δὲ φυλάξαι, τὴν αἰτίαν ἐπήγαγεν εὐθὺς, τοῦτο λέγων, Εμπεδόν ἐστι, βά Nazianzeni emendavit, et Wellauer. ad Apollon. Rhod. 111, 835; ιν, 474. Cod. ὡδέ.

βαιον καὶ ἀραρδ; καὶ μόνιμον τὸ μετὰ πόνου καὶ κόπου προσκτηθὲν τῷ νῷ καὶ φυλαχθὲν, ὥσπερ τὸ προχείρως ληφθέν εὐκαταφρόνητον ἅπαν καὶ εὐαπό βλητον καθίσταται. Πολλάκι δ' αύτε Ἐσθλου, κ. τ. ἐξ. Firmum est, stabile decet et perstans, quod cum labore et fatigatione possedit spiritus et tutavit, dum omne quod faciliter consequimur contemptibile stimatur et dedignandum. • Sæpe iterum boni, ο et seq. Narrant leonem hieme ambulantem et venatorum aggressiones fugientem cauda pedum vestigia suorum nive supervestire, simile aliquid et ibi agere diabolum dicit magister; sæpe boni et mali distinctionem in pii viri mente claram Inimicus fallaciis vestigia vestigiis operiens obscuravit et ratio. ciniis carnalibus spiritualia malitiose comperiens, cognitionem boni conturbat; et quidem caro in me secundum ipsius naturam quæ sunt carnis concupi scit; præceptum autem quippe quod spirituale quæ spiritualia sunt jubet, et ad voluntatem Dei impellit; aliud invidia suadet mali et ultra tres dictas leges æternitas, et præjudicium humani ratiocini supponit. c Quod odi, facio,» prout dicit Apostolus; «Non enim quod volo, illud facio, sed quod odi, illud saepe facio, et quod tanquam injustum et iniquum detestor, voluptate aut invidia Mali deceptus facio et in malis delector, et rideo de morte mea membris meis insita, rideo risum pessimæ redundan - Lemn latitiæ, qualem proverbium dicit sardonium; nam peccatum mors est quædam jucunda. Hi ergo qui ab angustæ viæ et aliquantisper arctæ injucundo se retrahunt, spatiosam voluptatis et lata: viam anteponentes, reipsa a vita cadentes de sua ipsorum pernicie transfugæ infelicis gaudii risum rident et in propria morte sua lætantur sensu carentes, c Tum humi abjectus,» et seq. His verbis lucidius, quasi comodorum instabile et inordinatum arguit; Tum, ait, humi abjectus et vilis, tum iterum erectus et celsus, hodie arrogantiam et arrogantes contemnens et deprimeus, cras ipse arrogans et venditator, et alius aliis in temporibus apparens, polyporum naturam imitor, qui ad petram cui adhærent colorem accommodantes perquirentem decipiunt. Φασὶ τὸν λέοντα, ἐν ὥρᾳ βαδίζοντα χειμῶνος, καὶ τὰς τῶν θηρευτῶν ἐπιθέσεις διαφεύγοντα, τῷ οὐ ραίῳ τὰ ἴχνη τῶν οἰκείων ποδῶν ἐπικαλύπτειν τῇ χιόνι· τοιοῦτό τι κἀνταῦθα τὸν διάβολον δρᾷν 6 διδάσκαλός φησιν, ὅτι πολλάκις ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ διάκρισιν ἐν διανοίᾳ ἀνδρὸς εὐσεβοῦς ὑποφανεῖσαν ὁ Εχθρὸς πανουργίαις ἴχνη βάλλων ἐπ᾽ ἴχνεσιν ἡμαύρωσε, καὶ λογισμοῖς σαρκίνοις τοὺς πνευματικούς κακουργία παρακαλυπτόμενος, τὸν τοῦ ἀγαθοῦ θεω ρὸν ἀποπλανᾷ· καὶ ἡ μὲν σὰρξ ἐμοὶ κατὰ τὴν αὐτῆς φύσιν τὰ τῆς σαρκὸς ἐπιθυμεῖ ἡ ἐντολὴ δὲ πνευματι κὴ οὖσα τὰ τοῦ πνεύματος ὑπαγορεύει, καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα παρακελεύεται· ἄλλο δ' ὁ φθόνος ὑποτίθεται τοῦ Πονηροῦ, ἄλλο δ' ἔτι πρὸς τοῖς εἰρημένοις τρισὶ νόμοις ὁ αἰὼν καὶ ἡ πρόληψις τοῦ ἀνθρωπίνου ὑποβάλλει λογισμοῦ. • Ερδω δ' δ στυγέω· ο καθά φησιν ὁ ᾿Απόστολος· Οὐ γὰρ ὁ θέλω τοῦτο πράσσω, ἀλλ' ὅ μισῶ τοῦτο πολλάκις καὶ ποιῶ· καὶ ὁ ὡς ἀθέμιτον ἢ ἄδικον ἀποστυγῷ, τῇ φιληδονίᾳ ἢ τῷ φθόνῳ τοῦ Πονηροῦ κατεργάζομαι κλεπτόμενος, καὶ ἐνηδύνομαι τοῖς κακοῖς καὶ γελῶ τὸν ἐμὸν μόρον τοῖς μέλεσι τοῖς ἐμοῖς ἐνιδρυμένον, γελώ γέλωτα κακῆς πεπληρωμένον χαρᾶς καὶ οἷον ἡ παροιμία λέγει τὸν σαρδάνιον· ἔστι γὰρ καὶ θάνατος ἡδὺς ἡ ἁμαρτία. Οἱ γοῦν τῆς στενῆς ὁδοῦ καὶ πρὸς βραχὺ τεθλιμμένης ἐκκλίνοντες τὸ ἀηδὲς, τὴν πλατείαν δὲ καὶ εὐρύχω ρον ἀνθελόμενοι τῆς ἡδονῆς, τῆς ὄντως μὲν ζωῆς ὠλισθηκότες, πρὸς τὴν ἀπώλειαν δὲ ἑαυτῶν αὐτομολοῦντες, κακόχαρτον γέλωτα γελῶσι, καὶ τῷ ἑαυτῶν θανάτῳ ἐφηδυνόμενοι ἀναισθητοῦσιν. • Νῦν χθαμα λός, ο κ. τ. ἐξ. Διὰ τούτων δὲ σαφέστερον τῶν ὑποκρι τῶν τὸ ἀβέβαιον ἐπιμέμφεται καὶ ἀκατάστατον, Νῦν, λέγων, χθαμαλός τις ὑποκρίνομαι καὶ ταπεινὸς, νῦν δὲ πάλιν μετέωρος καὶ ὑψηλὸς, σήμερον τὴν ὕβριν καὶ τοὺς ὑβριστὰς ἀτιμῶν καὶ διασύρων, αὔριον αὐτὸς ὑβριστής δεικνύμενος καὶ ἀλαζὼν, καὶ ἄλλος ἐν ἄλλοις δρώμενος καιροῖς κατὰ τὴν τῶν πολυπόδων ιδιότητα, οἱ πρὸς τὴν παρακειμένην αὐτοῖς πέτραν τὴν χροιάν μεταβάλλοντες τὸ θηρεῦον διαφεύγουσιν. 45 Δάκρυα θερμά χέων· ἡ δ' οὐ συνέρευσεν [ἁμαρτάς, κ. τ. λ. Ετι καὶ διὰ τῶν προκειμένων τούτων ἐπῶν τὸ παλίμβολον καὶ ἀνίδρυτον διελέγχει τῶν ὑποκριτών. Καὶ γάρ ποτε μὲν δάκρυον ἔχεον ἐξ ὀφθαλμῶν, ἡ ἁμαρτὰς δὲ αὐτῷ οὐ συνεξέῤῥευσεν, ἄλλαις δὲ ἀμπλακίαις συνεχῶς ἐνεργουμέναις ἄλλα δάκρυα ἔνδον συναγείρω· τῆς γὰρ συνήθους προλήψεως τῶν κακῶν οὐκ ἀφιστάμενος, εἰκὴ τὰ φάρμακα τῆς ἰάσεως ἐκέ νωσα· πάλιν· Τῇ σαρκὶ μὲν παρθενεύειν μοι δοκῶ, γυναικῶν συνουσίας ἀπεχόμενος, οὐ μάλα δέ, φησίν, οἶδα, εἰ καὶ αὐτῇ τῇ διανοία· πάλιν· Αἰδὼς ὑποδρα μοῦσα εὐλαβῶς ἔστιν ὅτε μύειν ἀνέπεισε τὴν ὅρασιν, νοῦς δὲ ἀνανεύων μετὰ μικρὸν ἀνένευσεν ἀναιδῶς· καὶ πρὸς τὴν τῶν ἀλλοτρίων μὲν ἁμαρτάδων ἀκρόπο quo scriptore hæc tradita sint nescio, 45 Calidæ fluunt ex oculis lacrymæ, non pecca- [tum, etc. Ad hoc et per supra posita carmina ista instabile et inconstans arguit hominum comœdis similium nam aliquando lacrymas fundebam ex oculis, nec una cum istis peccatum auferebatur, e contra aliis continuo commissis culpis aliarum lacrymarum intus causas coacervo: qui solita præ sumptione malorum non abstinens, quæ remedia sanationi esse debebant, nullius esse feci effectus. Iterum Carne virginis instar vivere mihi videor, continens mulieres non cognosco, qui non ideo magis novi, inquit, si et ipso corde sic gloriari nie rito possim. Iterum: Modestia pie accurrens locum habet suadetque oculos dejicere et post pusillum

animus supra erigitur et impudenter in altum aspicit. Et aliorum auditurus culpas solerti auditu, emissitiis oculis cum sim, ad mearum considerationem immemor sum et tenebrosus. Et adhuc iterum: Coelestis in sermonibus et grandibus verbis, mente et cogitationibus repto terrenus. «Sum sedatus et serenus; › serenus ego quando moderatus et suavis hominibus appareo, flante autem vel parum parva de causa ira, sicut mare fluctibus inMatus,et afligentem tumore aut etiam manibus alterna vice afligere opto, nec prius sedabor a motibus quin ira sedata sit et cessaverit, quando tumore quæ æstuabat consummato, nihil mirum erit si exstinguatur inflammatio. 56 Sepe etiam recle currentem cum spe optima 57 Et jam ultra mediam vulgaremque virtutem per- [ringentem, 38 Subito præcipitem ad ima dejecit pestifer inimicus. Sæpe, inquit divinus interpres, cum bona spe recta currentem et ad Deum bene accedentem et in media virtute tendentem, jain proximum perſectioni virum subito subintroiens malitia retrocedentemque evertens ad infimos virtutis gradus refecit et ad noviciorum statum; namque sicut hi qui contra arenæ maris acervos ascendunt, simul ac mobilibus arenis et retro fugientibus pedem admovent, vestigio incerto titubant, atque si reptare et superare conati sint, nihil amplius, nisi quod in vanum labores et fatigationes consumunt, profecerunt: ita, inquit, et nos ad lethum persequens Inimicus, ubi primum contra sabulum inconstantiæ cogitationum infertur mens nostra et ad boni assecutionem desiderans advolat et accingere se tentat in virtutis via, nullam esse progressionem, vanum esse ardorem ostendit. Unde inquit: Hinc ascendo, pietatis gradum uuum feliciter consecutum fuisse confidens, inde vero iterum retrocedens magis quam pridie a perfectione cecidi; quare reliquum est ut gemam desperatione et mœstitia taclus et aflictus, meque miserans infelicem et calainitati succumbentem dicam, qui semper in virtutis viis currere confido, nec unquam ad ipsius metam pervenio, semper metu circumseptus magno ne bonum non attingam; per conatus et longos labores vix quidem, sed tandem destinatumi assecuturum me putavi, qui facillime præceps in malitiam cecidi. Iterum sæpe prolongatur mihi vita virtutis amatrix, inquit, solutionem a vita nolo conversionis spe, sanationem cupiens peccati, et permullos longe vita dies, non minus malitia superabundo, nedum conversionem sanationemque inveniam a malo. Talis est hominum virtus cui secundum proprium sensum et studium se exer- ¨cent et non in adjutorio J. Christi. • Ideo geaeri nostro, o et seq. Cum, inquit, sic instabilig et fundamento carens, sic infectus et imperfectus Bill. ex cod. Sirleti affert επιδεδασμένου εἰ cum verba Græca corrupta esse existimet, legendum censet ἀποσκεδάσαιμι. σιν ὀξυφαὴς γίνομαι καὶ ἐξυήκοος, πρὸς τὴν ἐπίσκεψιν δὲ τῶν ἰδίων ἀφεγγὴς καὶ ἐπιλήσμων· καὶ αὖ πάλιν· Οὐράνιος μὲν ἐν λόγοις καὶ μεγαλοφ δημοσύναις, ἐν φρεσὶ δὲ καὶ νοήμασι χαμερπής καὶ ἐπιχθόνιος. • Εἰμὶ γαληνιόων τε καὶ εὔδιος. ο Γαλήνιος ἔστιν ὅτε καὶ ἐπιεικὴς καὶ πραὺς τοῖς ἀνθρώποις καθορώμενος εἰ δέ ποτε πνεῦμα όρο γῆς καὶ μικρὸν ἐκ μικρᾶς αἰτίας ἀντιπνεύσει, οἷάπερ θάλασσα κύμασι φυσιούμενος καὶ ὕβρεσι τὸν λυποῦντα ἢ καὶ χερσὶν ἀντιλυπεῖν ὀρεγόμενος, οὐ πρὶν κατεστόρεσα τὸ φύσημα πρὶν ἢ νηνεμίαν καὶ κατάπαυσιν γεγονέναι τοῦ θυμοῦ, ἡνίκα δὴ τὴν ἀτα ξίαν ἐπιδεδειγμένου (!) τοῦ θυμοειδούς, οὐδὲν θαυ μαστὸν τὴν αὐτοῦ ἔξσψιν σβεσθῆναι. 56 Πολλάκι δ' εὐδρομέοντα σὺν ἐλπωρῇσιν ἀρίσ σταις. 57 Ηδη καὶ μεσάτης ἀρετῆς ὑπερεκτείνοντα, 58 Εξαπίνης παλίνδρσον ὑπὸ προπόδεσσιν ἔθη [κεν, κ. τ. λ. Πολλάκις, φησὶν ὁ θεόληπτος, σὺν ἀγαθαῖς ἐλπίσιν ἄνδρα εὐθυδρομοῦντα, καὶ πρὸς Θεὸν εὐοδούμενον, καὶ ἐν μεσότητι τῆς ἀρετῆς ἐκτεινόμενον, καὶ ἐγγί ζοντα πρὸς τὸ τέλειον, ἐξαπιναίως παρεισφθαρείσα κακία, καὶ ὀπισθόρμητον αὐτὸν ἀνατρέψασα, ὑπὸ τοὺς πρόποδας τῆς ἀρετῆς καὶ τὴν τῶν εἰσαγομένων κατάστασιν ἐθήκατο. Καὶ γὰρ ὥσπερ οἱ κατὰ ψάμμου θαλασσίας τόπον ἀνάντη προσβαίνοντες, ἅμα τῷ προσπελάσαι τῷ ποδί, διαῤῥεούσης αὐτῆς καὶ εἰς τουπίσω φερομένης, ἀστατοῦσι μὲν τούτοις τὰ ἴχνη ἀναῤῥιχᾶσθαι δὲ καὶ προβαίνειν πειρώμενοι ούτ δὲν πλέον τοῦ κόπους ἑαυτοῖς παρέχειν εἰκαίους ἀπώ ναντο· οὕτω, φησί, καὶ ὁ ὀλέθριος ἡμῶν Δυσμενής, ὡς κατὰ ψάμμου τῆς τῶν λογισμῶν ἀστασίας τῆς ἡμῶν διανοίας φερομένης, καὶ τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ και λοῦ πτερουμένης, καὶ ἀνιέναι πειρωμένης τὸν οἶμον τῆς ἀρετῆς, ἀπρόκοπον ἀποδείκνυσι τὴν προθυμίαν - δι' δ, φησί, τὴ μὲν ἀνέρχομαι, μέρος εὐσεβείας οἰόμενος κατορθοῦν, πὴ δὲ ἔμπαλιν ὀπισθόρμητος ἀπολισθαίνω, μᾶλλον ἢ πρώην τοῦ τελείου ἀποπεπτωκώς· δι' δ καὶ ἀσχάλλω λοιπὸν καὶ ἀδημονίᾳ καὶ απογνώσει ψηλαφώμενος καὶ κατοδυνώμενος, δυσθά νατον ἐμαυτὸν καὶ ἄθλιον οἰκτιζόμενος ἀποκαλῷ, ὡς ἀεὶ μὲν ὁδεύειν δοκῶν τὸν δρόμον τῆς ἀρετῆς, οὐδέ πω δὲ τὸ τέλος αὐτῆς πεφθακώς, ἀεὶ φόβῳ μεγάλω τῆς τοῦ ἀγαθοῦ ἀτευξίας περιστοιχιζόμενος βίαν μὲν καὶ πόνοις μακροῖς μόλις τι κατορθούν νενόμικα, ῥᾷστα δὲ ὡς καταπρανοῦς πρὸς κακίαν ἀπωλίσθησα· πάλιν μηκύνεται μοι πολλάκις,ὁ φιλάρετος φησίν, ἐγὼ δὲ τὴν λύσιν τῆς ζωῆς οὐ θέλω ἐλπίδι μετανοίας, τὸ τῆς ἁμαρτίας Γαμα ποθῶν, ταῖς πολλαῖς δὲ τῆς μα κροβιότητος ἡμέραις τὴν κακίαν οὐδὲν ἧττον πλεονά ζων, οὔτε μετάνοιαν, οὔτ᾽ οὖν θεραπείαν εὑρίσκω τοῦ κακοῦ· καὶ ἡ μὲν τῶν ἀνθρώπων ἀρετή ή γε κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῶν ὑπόληψιν καὶ σπουδὴν ἐπιτη δευομένη, καὶ οὐκ ἐν δυνάμει Ἰησοῦ, τοιαύτη. Τούνεκεν ἡμετέρῃ γενεῇ, κ. τ. έ. Επειδή, φησίν, οὕτως ἀβέβαιος καὶ ἀνίδρυτος, 'Αναῤῥιχᾶσθαι. Sic codex Bekker.; v. Anecd. ΧΙΧ, 27.

οὕτως ἀνήνυτος καὶ ἀτέλεστος ὁ ὑπὲρ ἀρετῆς πόνος, καὶ κόπος Θεοῦ δυνάμεως δίχα τοῖς ἀνθρώποις ἐπιτηδευόμενος, τούτου γε δὴ χάριν τῇ καθ' ἡμᾶς ταλαιπώρῳ γενεᾷ ταύτῃ τοῦτο τὸ δόγμα προδιωμολογήσθω καὶ προϋποκείσθω τῷ νῷ. 68 Πρώτη μὲν Τριάδος καθαρὴ φύσις, κ. τ. λ. Τοῦτο δόγμα τῆς θεολογικωτάτης τῷ ὄντι ἄξιον φρενός, πρώτην καθαρὰν φύσιν καὶ ἀρετῆς ἁπάσης πηγαίαν ἀρχὴν εἰδέναι, τὴν τρισυπόστατον θεότητα· εὐθὺς δὲ μετ' αὐτὴν τὴν ἀγγελικὴν καὶ οὐρανίαν· τρίτη δὲ ἄρα φύσις μέτοχος τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετ τῆς ὁ ἄνθρωπος, ὃς ἀμφιτάλαντος καὶ ἀμφιῤῥεπής ἐκτίσθη κατ' ἀρχάς· μεταξὺ τῆς τε κατ' ἀρετὴν ζωῆς καὶ τοῦ κατὰ τὴν ἁμαρτίαν θανάτου ἑστηκώς, καὶ μεγαλοπρεπὲς μὲν τέλος ἔχων τοῦ κατ' ἀρετὴν βίου, τὸ υἱὸν γενέσθαι Θεοῦ δηλαδή, ἐπίμοχθον δὲ καὶ ἐπίπονον κομιδή είπερ κἂν ἐπὶ βραχὺ τὰς τῆς κακίας πύλας παρανοίξειεν· τοῦτο γὰρ ἄθλον τῆς ἐμῆς διανοίας εναρέτως βιούσης ὁ Ὕψιστος παρέχεται. labor ad acquirendam virtutem absque Dei adjutorio ab hominibus exerceatur, ideo nostro generi ad id usque misero illud dogma in animo defigatur et ante alia imprimatur. 68 Prima quidem Trinitatis pura natura, etc. Reipsa theologici ingenii dignum illud dogma nosse, nempe primam puram naturam et omnis virtutis principium et fontem esse trinum personis Deum; quem immediate sequitur angelica et coelestis; tertia natura boni et virtutis particeps homo qui ab initio ad duo suspensus et pronus creatus est: medius inter virtutis vitam et peccati mortem, et sublimem terminum habens vitæ virtute insignis, filium Dei realiter fieri, ærumnosum vero et molestum valde si vel minimum malitiæ portas aperiat. Illud enim bravium, intelligentia cum virtute vivente me ab Altissimo manet. Iste est optimus, › et seq. Optimus ille, ille virtutis perfectus cultor, qui in natura perversa et mala levia quædam malitiæ vestigia præbens, fervido Altissimi amore ad cœlum tendit, indesinenter volat, post tergum autem malitiam rejicit et fugat; quemadmodum currens flumen alium torrentem fragosum et tumultuosum propellit et rejicit; et si quid mali intermisceretur, velut cum purum flumen per turbidi alterius aquas trajicit limpidas sui ipsius undas, tunc quod limo sum erat expurgatur, et revelat prius ignotas animæ sordes. Hominis compositi hæc virtus perfecta intelligatur; ipse autem magis in cœlestibus spiritibus confidat. Si quis autem hic cum hominibus vivens Deum videre dignatus fuerit, velut Moyses et Isaias, sive in carne gravi levior factus in cœlum ad Deum instar Enoch et Eliæ avolaverit, gloria et honor Deo soli, homines autem modestia in virtute et elatione maxime expedit supervestiri, idque salutare constat. Κεῖνος δ' ἐστὶν ἄριστος, κ. τ. έξ. Οὗτος ἄριστος, οὗτος ἐργάτης τέλειος ἀρετῆς, ὃς ἐν μέσῳ γενεᾶς σκολιᾶς καὶ κακῆς μέτριά τινα ίχνη κακίας ἐπιφαίνει, θερμῷ δὲ τοῦ Ὑψίστου ἔρωτι πρὸς οὐρανὸν ἀνανεύων, συντεταμένως τρέχει, κατὰ νώτου δὲ τὴν κακίαν διώκων ἐξωθεῖ, ὥσπερ τις ποτάμιος βοῦς ἄλλον τινὰ ροῦν τραχύν τε καὶ ἄγριον καὶ θολερὸν ἀποδιοπομπούμενος καὶ ἀποτρεπόμενος· εἰ δέ ποτε καὶ παραμίγνυταί τι κακίας, ὥσπερ τῷ καθαρῷ ρεύματι τοῦ ὕδατος ἐκ τοῦ θολεροῦ τὸ τοῦ διειδοῦς ὑπερβάλλοντι νάματος, τὸ ἰλυώδες ἀποκλύζεται, καὶ οὐκ ἐπίδηλον τὴν τῆς ψυχῆς ὑποφαίνει ῥυπαρίαν· αὕτη μὲν τοῦ συνθέτου ἀνθρώπου ἀρετὴ τελεία νενοήσθω· τούτου δὲ τὸ πλέον ἐν τοῖς οὐρανίοις νόοις πιστευέσθω· εἰ δέ τις ἐνταῦθα μετ' ἀνθρώπων βιοὺς Θεὸν ἰδεῖν κατηξιώθη, ὡς Μωϋσῆς καὶ Ἡσαΐας, ἢ σάρκα βαρείαν κουφισθεὶς εἰς οὐρανὸν ἀναδεδραμή. κει πρὸς Θεὸν, ὡς Ἐνώχ τε αὐτὸς καὶ Ηλίας τοῦτο δόξα Θεοῦ καὶ τιμὴ δηλαδή· μέτρον δὲ τοῖς ἀνθρώ ποις τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς ὑψώσεως λυσιτελέστατον ἐπιβεβλῆσθαι καὶ σωτηριῶδες. 85 Εἰ δ' ἄγε τοι καὶ τοῦτον ἐγὼ λόγον ἐν φρεσὶ θήσω, 86 Πῶς κεν τῆς μεγάλης ἀρετῆς ἐπὶ τέλσον ἵκη- [αι, κ. τ. λ. Εἶεν δὴ οὖν καὶ τοῦτον ἐγὼ τὸν λόγον ταῖς σαῖς παραθήσομαι φρεσὶν, ἡ θεολόγος σαλπίζει φωνή. Τις δὲ ὁ λόγος; Πῶς ἂν εἰς τελειότητα τῆς μεγάλης ἀφί κοιο ἀρετῆς, ἥτις μόνη καθαρὰ θυσία τῷ μόνῳ τὴν φύσιν ὑπάρχει καθαρῷ. Οὐκ οἶμαι δὲ, φησί, κατὰ τὸν παρόντα βίον τοῦ ἀκροτάτου καταδράξασθαι τέλους αὐτῆς· πολὺς γὰρ ὁ καπνός, πολὺς ὁ ζόφος ὁ ἀπὸ τῆς τοῦ σώματος ἀχλύος τοῖς ὄμμασιν ἐπικεχυμένος τοῦ νοῦ· ἀγαπητὸν δέ μοι ἄρα, εἰ καὶ μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ἐπιπροσθοῦντος νέφους ἀποσμηξαμένῳ τὰ δακρυώδη κακὰ πάντα ἐντὸς τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς εἰλικρινοῦς ἀρετ τῆς καταληφθῆναι. ᾿Αλλὰ τίς ἡ αἰτία τῆς κατορθώσεως αὐτῆς; οὔτε γὰρ μόνου τοῦ Θεοῦ τοῦτο δῶρον ὑπάρχει. τὴν ἑαυτοῦ σεμνύνοντος εἰκόνα· πᾶσι γὰρ ἂν κατὰ φύσιν ἀνθρώποις προσῆν, ὡς τὸ λογικὸν καὶ τὸ θνητόν, καὶ λύοιτ' ἂν οὕτως τὸ αὐτοθελὲς καὶ αὐτ Cod. κομιδή, et sic infra semper. 85 Age vero et hunc ego sermonem tuæ menti apponam, 86 Quomodo ad summa virtutis cuinen pervenias, etc. Agedum et hunc sermonem mentibus tuis proponam, buccinal theologica vox: quis sermo? Quomodo ad perfectionem magnæ pervenies virtutis, quæ sola oblatio munda, soli puro ex natura sua stal. Non arbitror, inquit, me comprehendisse ipsius summum, quandiu in præsenti sum vila; nam múltus fumus, tenebræ multæ, quæ e corporis nebulis extenduntur oculos mentis circumsepientes; bonum si postquam evanuerit nebula offusa, lugendis a malis omnibus expedito mihi contingat in Deum et in probatam virtutem induci. Sed quæ ad virtutem directionis causa? non enim solius Dei donum est ipsius imaginem glorificantis: omnibus secundum naturam hominibus aderat, sicut et rationis facultas et morti obnoxietas; destrueretur hoc verbo voluntarium et liberum arbitrium; ncque Cod. 'Ηλίου.

NICETAS ettaſu desiderii nostri solius opus aut electionis: sed amborum simul agnoscenda necessitas et voluntatis nostre et omnipotentioris Dei manus. Quemadmodum enim secundum naturam suam visus proposita non videt absque sole illuminante, quippe qui visum illuminat et primus ab illo cernitur: sic inens rationabitis et per seipsam agens, ad virtutis exercitium confortante Deo supra se erigitur. • Duo quidem a magno Deo, et seq. Duæ partes, prima et secunda a Deo in virtutem ducentes emanant, unam vero a nobis in ipsam inducere intelligendum est. 98!lle me capacem efficit boni et vires suppeditat. pars Capacem virtutis et boni fecit Deus hominem cui boui semina impertivit: prima secundaque [sers ab illo: potentiam et vires ad operandum et usque ad finem perseverantiam donat: nostrum autem viriliter bonum eligere. Itaque tanquam athleta quidam, nec expeditus quidem, nimis retardantibus corporis compedibus, ego per medium stadium ad metam curro, nec præmio nec corona carens, meinbra corporis conatibus luctisque consume; illaque nee virium mearum nec energiæ nicæ opus, Christus mihi halitus et vita, Christus fortitudo mea et gloria et divitiæ et mira beatitudo. Qui me considerantem et bene currentem. › Id est: considerationem et esercitationem exponit; quotquot ergo spiritum et fortitudinem sortiuntur suam esse Christum, hi ad virtutis opus diriguntur; quotquot vero sine illo a scipsis agere conantur, stulti isti homines et omnes sunt crepundia debilia et corrupta, incredulitate et peccatis mortui fœtentes, frustraque vivere se æstimantes. Si forte, inquit Theosophus, avem absque aere volantem, aut sine aqua natantch et volutantem se videris delphinun, et hominem videbis sine Christo in via virtutis et ad Christum bene currentem et metam assequentem. ‹ Itaque ne coram me multum glorieris, et seq. Cum, inquit, sine Jesu Christi potentia et operatione nihil possis facere, ne loquela superba erigaris, neque elatius in cogitationibus tuis te geras quasi prudentissimus et sapientissimus sis, neque virtute inferiorem videns tumide te magnipendas quasi cunctos superes propior virtutis accedens; nain summæ suprema virtutis, illud enim significat τέρμα, meta, non est qui prospere attingens fiat, nou est qui perfectionem assequatur, qui non secundum Christum agonis finein et viam suam posuit. Adhuc ergo in carne vivens, intra metam manens neque stadium emensum, neque reipsa vitam assecutum esse te superbis verbis gloriaris. 113 Neque nimium timeas, nec nimium confidas, etc. Deum viventem timere et revereri multum valet ln scholiis Billius, codicibus suis repugnantimus, pro τρομέειν reponere voluit φρονέειν, μία versus ita scribatur carm, 56 [nunc 381, vers. 61 Λίην DAVID εξούσιον· οὔτ᾽ οὖν ἔργον τῆς ἡμετέρας μενοινής μόνης, Στο: προαιρέσεως· ἀμφοῖν δὲ ὁμολογουμένως χρεών, τῆς τε προθέσεως τῆς ἐμῆς καὶ κραταιοτέρας Θεοῦ δεξιᾶς. Ωσπερ γὰρ ἡ ὅρασις οὅπως ἂν κατὰ τὴν ἕξιν αὐτῆς καθορψη τὰ ὁρατὰ τοῦ φωτίζοντος ηλίου χωρὶς (αὐτὸς γὰρ φωτίζει τὴν ἔψιν καὶ πρῶτος ὑπ' αὐτῆς ὁρᾶται), οὕτως ή λογική ψυχὴ καὶ αὐτοκίνητος ἀπὸ Θεοῦ ῥωννυμένη, πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς πράξιν διανί σταται ἐξ ἑαυτῆς. Δοιαὶ μὲν μεγάλοιο Θεού, κ. τ. ἐξ. Δύο μὲν μοίρας, πρώτην καὶ ὑστέραν, ὡς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς κατόρθωσιν τῆς ἀρετῆς, μίαν δὲ εἰσφέρε σθαι νοητέον παρ' ἡμῶν. 98 Κεῖνος δεκτὸν ἔθηκε καλοῦ καὶ κάρτος ἀπά [ζει, κ. τ. λ. Ο μὲν Θεὸς δεκτικὸν ἀρετῆς καὶ τοῦ καλοῦ τὸν ἄν θρωπον ποιήσας, τὰ σπέρματα παρέσχε τοῦ ἀγαθοῦ· αὕτη πρώτη· δευτέρα δὲ μοίρα παρ' αὐτοῦ, κράτος καὶ ἰσχὺν πρὸς τὴν ἐργασίαν καὶ ἄχρι τέλους ὑπομο νὴν δωρεῖται· ἡμέτερον δὲ προθύμως αἱρεῖσθαι τἀγα 04». Καὶ τοίνυν ἐγὼ τοῦ σταδίου μέσον οἷά τις αγω κιστὴς, καὶ οὐδ' ἐλαφρὸς ἄγαν, ταῖς τοῦ σώματος δὲ πέδαις βαρυνόμενος, καὶ τρέχων κατὰ σκοπὸν οὐκ ἀγέραστος, οὐδὲ στεφάνων ἄτερ, τὰ μέλη τοῦ σώματος τοῖς ἄλματι, ἐκτρίβω καὶ ταῖς ἀγωνίαις· καὶ ταῦτα οὐ τῆς ἐμῆς ἰσχύος ἢ συνέσεως περάναι Χριστός δέ μοι ἀναπνὴ καὶ ζωή, Χριστός μοι δύναμίς ἐστι καὶ όξα καὶ πλοῦτος καὶ μακαριότης θαυμαστή. (; με καὶ ὠπήεντα καὶ εὐδρομέοντα, τοῦτ' ἔστι θεωρητικὸν ἀποδείκνυσι καὶ πρακτικόν. Οσοι μὲν οὖν ἀναπνοήν καὶ εὐσθένειαν εὐμοιροῦσι τὸν Χριστόν, οὗτοι πρός τὸ ἔργον κατορθοῦνται τῆς ἀρετῆς· ὅσοι δ' ἐκείνου χωρὶς ἐξ ἑαυτῶν ἐπιχειροῦσι, μάταιοι οὗτοι ἄνθρωπος καὶ παίγνια πάντες εἰσὶν ἐπίκηρα καὶ φθαρτά, νεκροί μὲν τῇ ἀπιστίᾳ καὶ ταῖς ἁμαρτίαις οδοδότες, μάτην δὲ ζῇν ὑπολαμβάνοντες. Ε? ποτε ἄρα, φησὶν ὁ θεόσο φος, ὄρνιν ἀέρος ἀπάνευθεν πετόμενον, ἢ χωρὶς ὕδα τος ἁλίδρομον έρποντα τεθεώρηκας δελφίνα, καὶ ἄνδρα ἔψει ἄνευ Χριστοῦ πρὸς ἀρετὴν εὐδρομοῦντα καὶ τὸν Χριστόν. Τῷ μή μοι λίην μεγαλίζεο, κ. τ. ἐξ. Ἐπειδὴ, φησί, χωρὶς Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς δυνά μεως καὶ συνεργίας οὐ δύνασαι ποιεῖν οὐδὲν, μὴ μεγα λοῤῥημόνει, μηδ' ἐπὶ ταῖς σαῖς ὑψηλοφρόνει φρεσίν, ὡς φρονιμώτατος καὶ πάνσοφος ὤν, μηδὲ πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν ἐλαττούμενον ὁρῶν, εἰς ὕψος ἀρθῇς, ὡς πάντων ὑπερέχων καὶ τοῦ τελείου ήχων ἐγγύς. Καὶ γὰρ τοῦ ἀκροτάτου τέλους τῆς ἀρετῆς (τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ τέρμα) οὐκ ἔστιν ἐπιτυχή γενέσθαι, οὐκ ἔστιν ἐπιβῆναι τῆς τελειότητος τὸν μὴ τὸ τοῦ ἀγῶνος τέλος καὶ τῆς κατὰ Χριστὸν τεθεαμένον ὁδοῦ. Ἔτι οὖν ἐν σαρκὶ διαβιούς, ἐντὸς μένειν τοῦ τέρματος, καὶ μήπω τὸν δρόμον τετελεκέναι, μηδὲ τῆς ὄντως ἐπιλα βέσθαι μεγαλοφρόνει ζωῆς. 115 Λίην μέν τρομέειν λίην δέ τε μὴ β.- [μεαίνειν, κ. τ. λ. Τὸ μὲν τρέμειν Θεὸν ζῶντα καὶ φοβεῖσθαι, λίαν μὲν φρονέειν, λίην δέ τε μὴ βλεμεαίνειν. - Cod. βλα μεσίνην.

! συμβάλλεται τῷ ἀγωνιζομένῳ· οὕτω γὰρ παντὸς φαύ του πράγματος ἀφέξεται· λίαν δὲ βλεμεαίνειν καὶ πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ θεωρίαν ἀνευλαβῶς ἐξεστηκέναι οὐκ ἀσφαλές. Καὶ γὰρ τοῦτο ὑψοῦντος ἑαυτόν ἐστιν ὡς ἡγγικότης Θεῷ· ἐξ οὗ καὶ εἰς αἱρέσεις ἀτόπους οὐκ ὀλίγοι εξετράπησαν, ὅτι ὑψηλοφροσύνη πτώμα τας αἰτία· ὥσπερ καὶ ἐλπὶς μετὰ ταπεινοφροσύνης ἀνυψοί· ἀεὶ δὲ ταῖς μεγάλαις ὑπερηφανίαις ἀντιτάσε σεται καὶ ὀργίζεται ὁ Κύριος. Μάρπτε τὸ μὲν, κ. τ. ἐξ. Ο δὲ διὰ τούτων δηλοί, τοῦτ' εἶναι πείθομαι· Αλλο μὲν τῶν θείων χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος κράτει χερσὶ νοηταῖς περιδρασσόμενος, ἄλλο δὲ προσδοκῶν τῇ ἐλπίδι ταμιεύου· τῷ ἀνεφίκτῳ δὲ καὶ ὑπὲρ τὴν σὴν ἀξίαν ὑποχώρει εὐλαβούμενος· τοῦτο γὰρ σώφρο νος νοῦ καὶ φρονήσεως, τῆς ἰδίας βιώσεως ἐξεπί στασθαι τὰ μέτρα. Καὶ γὰρ ὅσον κακόν ἐστι καὶ ὁμοίως ἐπικίνδυνον ἀπελπίζειν τε τὰ ἀγαθὰ (ἀπό γνωσις τοῦτο γὰρ), καὶ θαῤῥεῖν περισσῶς, ὡς εὐπετὲς ἄριστον εἶναι καὶ τέλειον (θρασὺ γάρ)· ἀμφο τέρως δὲ τοῦ καλοῦ διαμαρτάνων, τοῦ κακοῦ τὴν ίδρυσιν βεβαιώσεις σεαυτῷ., Αἰεὶ σοι τὸ βέλεμνον, κ. τ. ἐξ. pro militante; sic enim ab omni opere indigno se abstinebit. Multum extolli et in Dei notitiam absque reverentia penetrare, non totum; est enim illud superbientis in accedendo ad Deum; inde in hæreses insanas non pauci erraverunt, quia superbia casus causa, sicut et spes cum humilitate exaltat: semper et audaci superbiæ opponitur et irascitur Dominus. «Hoc cape, et seq. Quod his ostendit, sic opinor Aliud divinorum Spiritus charismatum cape manibus intellectualibus arripiens, aliud exspectans in spem tibi ponas, quoad inaccessibilia et meritum tuum superantia, pie sentiens hæc missa fac; sapientis enim est mentis et prudentiæ appretiate nosse propriæ vitæ mediocrem ponderationem. Elenim simile malum et periculum par inest in desperando de bonis, quippe quod exspes est, et in audacter confidendo, quasi facile esset optimum fieri et perfectum, quod temerarium est: utrinque longe a bono errantem in te invalesceret malum. • Semper tibi sagitta, et seq. Probatus sagittarius in signum semper sagittam emittere conatur: simìliter et in spiritualibus militantis refert nunquam a proposito declinantem semper pias cogitationes ad virtutis praxim reducere, ita ut præcepta salutaria non elatione excedas, vanam enim gloriam affectares, neque acediose operari probes, pigrum enim esset exsuperantia et acedia omnino vitanda in immoderantiam abeunt, siquidem vel supra signum sagitta vel infra cadat, pariter errat sagittarius a debito loco: ita est de consideratione, ita de praxi. Ο δόκιμος τοξότης κατὰ σκοπὸν ἀεὶ βάλλειν τὸ βέλος ἀγωνίζεται· ὡσαύτως καὶ τῷ ἀγωνιστῇ προσ ἤχει εὐστόχως ἀεὶ τὸν εὐσεβῆ λογισμὸν τῇ πράξει κατευθύνειν τῆς ἀρετῆς, ὡς μήθ' ὑπερβάλλειν τῆς σωτηριώδους ἐντολῆς (κενόδοξον γὰρ, μήτ' οὖν ἐλλιπῶς ἐργάζεσθαι δοκεῖν. ῥᾴθυμον γάρ. Υπερβολὴ γὰρ καὶ ἔλλειψις ἐπίπαν ἀπευκτα, πρὸς ἀσυμμετρίαν διεκπίπτοντα· ὥσπερ καὶ τὸ βέλος, ἢ τὸν σκοπὸν ὑπερτεῖνον τοῦ τοξεύοντος, ἢ ἐντὸς αὐτοῦ πίπτον, ὁμοίως τοῦ δέοντος διαμαρτάνει· οὕτω κατὰ θεωρίαν, οὕτω κατὰ πράξιν. 126 "Ην μεγαλοφρονέης(30), μέμνησ' ὅθεν ἐς βίον ἦλθες, κ. τ. λ. Ἐπειδὴ μέγα τι κτῆμα καὶ τίμιον ὁ ἄνθρωπος διὰ τὴν εἰκόνα καὶ τὴν ἀρετὴν, μάταιον δὲ καὶ οὐδὲν διὰ τὸ σῶμα καὶ τὴν κακίαν μαρτυρεῖται, ἐὰν, φησὶν ὁ κλεινὸς ἡμῶν μετὰ τὸν Χριστὸν καθηγητής, τῆς γηΐνης φύσεως ἐπιλαθόμενος καὶ ῥευστῆς, μεγαλοφρονήσῃς διὰ τὴν εἰκόνα, ἐγώ σε τῆς γῆς ὑπομνήσω, ὅθεν παρῆλθες ἐς τὸν βίον, καὶ τί μὲν πρὸ τοῦ γενέσθαι, ὅτι οὐδὲν, τί δὲ ἦσθα τοῖς μητρῴοις χωρίοις ἔτι ἐγγεννώμενος· ῥύσις γὰρ κατ' ὀλίγον εἰς σάρκα πηγνυμένη. Υπομνήσω καὶ τί ἔσῃ μετὰ ταῦτα· κα νις γὰρ πάντως καὶ σκώληκος δαπάνη, τῶν ταλαιπωροτάτων ἐν νεκροῖς πλέον ἔχων οὐδέν. Ἐὰν δὲ, φησί, τὸ ὕψος ἀφεὶς περιαθρεῖν ὅπερ οὐχὶ σὸν, ἀλλὰ τοῦ Πλάστου ἐστὶ τοῦ σοῦ), ὡς γήινος πεφυκώς εξευ τελίζεις σαυτόν καὶ ταπεινοῖς, ἐγώ σε ποίημα ἀνα αγορεύσω Θεοῦ· ἐκεῖθεν ἐπάγης, οὐράνιος διὰ τὸ πνεῦμα, χθόνιος δὲ διὰ τὴν σάρκα· θεὸς οὐκ ἄκτι στος, ἀλλὰ κτιστός· ἔργον ἀείμνηστον καὶ ἀνεπίληστον, τοῖς τοῦ Χριστοῦ πάθεσιν ἀφθαρτιζόμενον, καὶ εἰς δόξαν αἰώνιον καταντῶν καὶ ζωήν. Τούνεκα μὴ σάρκεσσι χαρίζει,κ. τ. ἐξ. Τοιοῦτον γεγεννημένον, οὐράνιον ἅμα καὶ ἐπίγειον, οὐ βούλομαί σε, ὦ ἄνθρωπε, πάντα χαρίζεσθαι τῇ σαρκί· τὸ πλεῖον δὲ νέμειν ὡς κρείττονι τῷ πνεύ Cod. κραται. Cod. υπερτείνων. 126 Si superbieris, in memoriam revoca unde in [vitam veneris, etc. Cum magna sit possessio et magni pretii homo quoad imaginem Dei et virtuten, quoad corpus vero et malitiam insanum nihilque esse probetur, ob immaginem Dei si superbias, inquit illustris noster in Christo concionator, terrenæ natura immemorem et caducæ te recordari faciam; terram de qua veniens in vitam sumptus es, et quid ante generationem fuisti, nisi nihilum, quid etiam eras in matre conceptus, vile quoddam in carnem coagulatum. Recordari faciam et quid eris post hæc, pulvis et vermium esca, nibil amplius habens quam mortuorum miserrimi. Si præstantiam, inquit, considerare desinens, quæ tua non est, sed Creatoris tui res est, te terrenum exstantem contemnas, et despicias, ego te Dei opus prædicabo: ab ipso orjundus, cœlestis es spiritu, carne vero terrenus, deus non increatus sed creatus, opus semper memorabile, nulloque mode oblitterandum, pas. sionum Christi gratia a corruptione liberatum et ad gloriam æternam incedens et vitam. Itaque ne carni indulgeas, et seq. Talem creatum, eœlestem simul et terrenum, per omnia nolo, Ο homo, indulgeas carni: majorem vero partem concedas spiritui utpote meliori, nec superflua vita Cod. μεγαλοφρονέεις. — Bill. μνήσωσ'.

NICETAS diligas, vanos in terra thesauros thesaurizans; imo templum spiritus meditationibus mundes cunctisque virtutibus meliorare studeas. 136 Templum enim magni Dei est homo, etc. Dicens quod templum ornare oporteat et semper meliorare, quid templum Dei est, quod fecit Dominus? Cito profert hominem esse, qui a terra terrenisque cogitationibus incipiens ad Deum et cœlum moveri, per spiritum sursum extollitur. Hoc ego, ait S. Theologus, omni opere et sermone bono, suavi odore fragrans ut serves, et Deo gratum probatumque custodias in æternum, suadeo; te hortor ad semper in mente habendum Christum regentein: sis semper non specie sed re et veritate purus, nec oculus ab externis judicans te talem arbitretur; et cave ne sicut minio coloribusque distincta navis aut aliis venustatibus insignibus decorata, quæ sic tumentia maria transmeat; ne, inquam, et tu eolo - ribus virtutis ita teipsum inficiens et videntium admiratione honoratus et laudatus, in hypocrisi vitam consumens lateas: bonam validamque navim fabrica, quam fortissimamn pollentemque Spiritus legibus atque Christi Jesu navis fabricatoris præceptis et dogmatibus compingas quasi clavis, et rapide atque niulto conatu tentatorum evadens fluelus ad serenos portus et patris tutissimas mansiones appellere possis. 145 Quilibet tendat proficere, etc. Quoad præstantiam aut primum gradum, nullus a me edetur sermo, ait humilitatis S. commentator, quivis ante me præcurrat, a Deoque pluris æstimetur sicut ipsi beneplacitum videbitur, meuin »on est primos gradus diligere; tantum Deo subjecti estate omnes in mundo, si qui sapientes, si qui potentes, si qui divites et pauperes: quod omnibus reliquum est, a terra et a cordibus hominum aseľudentes cogitationes, sinceræ et immotæ petræ aut Armamente veritatis, Christo adhaereant: presertim illud mihi dixit æstimandum valde: nempe, sedenti in trono glorioso et a terra ad cœlum in sacrificiis populos sancte erigenti, quantum tali eurum et periculo plenum est tenebrosis cogitationibus aut operibus Christum inhonorare, tantum decus tantaque mihi erit gloria, irreprehensibili ad Deum accedenti. Nam mensuras Dei,. et seq. Quod dicit, tale mili videtur: nimirum quod secundum mensuram donationis Christi quam ab initio credentibus distribuit, et ipsis vita subsequetur. Et vice versa: secundum vitæ mensuram ipsorum et laborum mercedes a Deo occurrent; sic sapiens et juxta hanc legein securam et bene dispositam in virtutibus ducens vitam in corpore degis; non solum hoc tibi bonum, sed et deinceps, transaeta tenebrosa vita tua et mortali quæ hodie Auit transitu soluto, cum optime apparatu, comitantibus Cod., ήρμοσμέν. καὶ συμπεπηγμένου. Cod., πρεποδέστατον. DAVID ματι, καὶ μὴ τὰ περισσὰ τοῦ βίου φιλεῖν, καὶ θησαν. ρίζειν ματαίους ἐπὶ γῆς θησαυρούς, τὸν ναὸν δὲ ταῖς ἀσκήσεσι καθαίρειν καὶ πάσαις βελτιον άμεσ ταῖς. 436 Νηὸς γὰρ μεγάλοιο Θεοῦ βροτές, κ. τ. λ. Εἰπὼν ὅτι χρὴ κοσμεῖν τὸν ναὸν καὶ ἀεὶ βελτίω ποιεῖν, τίς ὁ τοῦ Θεοῦ ναὸς οὗτός ἐστιν, ὃν πεποίηκεν ὁ Κύριος, εὐθὺς ἐπάγει τὸν ἄνθρωπον εἶναι, ἐς ἀπὸ γῆς καὶ τοῦ γηίνου φρονήματος τῆς πρὸς Θεὸν καὶ τὸν οὐρανὸν ἀρξάμενος κινήσεως, διὰ πνεύματος απ ρεται ὑψοῦ. Τοῦτον ἐγώ, φησὶν ὁ ἱερὸς θεολόγος, πᾶσιν ἔργοις καὶ λόγοις ἀγαθοῖς εὐώδη τηρεῖν, καὶ Θεῷ εὐάρεστον καὶ δόκιμον φυλάσσειν, εἰς ἀεὶ παραινῶ· ἀεί τε κατὰ νοῦν ἔχοντα τὸν Χριστὸν ἐν ιδρυμένον, καὶ ἀεὶ ἁγνὸν ὄντα, οὐ δοκοῦντα, ἀληθινόν τε τῷ ὄντι, ἀλλ' οὐκ οιήσει ψιλῇ νομιζόμενον τοιούτων εἶναι, ἐγὼ παρακελεύομαι· καὶ μὴ ὥσπερ πλοῖον μίλτῳ καὶ χρώμασι διανθιζόμενον, ή τισι ἄλλοις παρα σήμοις κάλλεσιν ἀστράπτον, τοῖς τῆς θαλάσσης νώ τοις ἐπιπλεῖ· μὴ καὶ σὺ χρώμασιν οὕτω τῆς ἀρετῆς ποικίλλων ἑαυτὸν, καὶ ὑπὸ τῶν ὁρώντων θαυμαζόμενος καὶ ἐπαινούμενος, ἐν ὑποκρίσει διαλάθῃς ἐκπερῶν τὸν βίον· μιμοῦ δὲ ναῦν ἀγαθὴν καὶ ἰσχυράν, κρατίστοις καὶ στεῤῥοτάτοις τοῦ Πνεύματος νόμοις καὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ ὡς ναυπηγοῦ δικαιώμασι καὶ δόγματ σιν οἷα γόμφοις ήρμοσμένην καὶ συμπεπηγμένην, ὀξέως τε καὶ εὐτόνως τὰ τῶν πειραζόντων διεκδύνων κύματα, πρὸς τοὺς γαληνίους όρμους καὶ ἀκυμάντους τοῦ Πατρὸς καταπαύοις μονάς. 143 Πᾶς μὲν ἴοι προπάροιθε, κ. τ. λ Περὶ προτιμήσεως ἢ περὶ πρωτοκλισίας οὐδείς μοι λόγος, ὁ τῆς ταπεινοφροσύνης ὑποφήτης λέγει· πᾶς ἔμπροσθέν μου προτρεχέτω καὶ προτετιμήσθω τῷ Θεῷ, ὡς ἂν παρασταίη ἀρεστόν. Οὐ γὰρ φιλοπρωτεύειν ἔμοιγε· μόνον δὲ τοῦ Θεοῦ ἅπαντες ἐξω έχοισθε, πάντες ὅσοι κατὰ κόσμον σοφοί, ὅσοι δυνατοί, ὅσοι πλούσιοι καὶ πτωχοί· τὰ πάντων πρυμνήσια, οι ἀπὸ γῆς καὶ τῆς αὐτῶν καρδίας αναβαίνοντες λογι σμοί, τοῦ ἀψεύστου καὶ ἀσαλεύτου ἔρματος ἢ στηρί γματος τῆς ἀληθείας ἐξήφθωσαν Χριστοῦ· μάλιστα δὲ πάντων ἐμοὶ τοῦτο ἔφη πρεπωδέστατον ποιεῖν, ὡς ὑψιθρόνῳ τυγχάνοντι καὶ ἐν θυσίαις λαῶν ἱερῶν ἡγουμένῳ πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀπὸ τῆς γῆς· ᾧ τοσούτῳ βαρύ καὶ κινδυνώδες ἐσκοτισμέναις ἐννοίαις ἢ πράξεσιν ἀτιμάζειν τὸν Χριστὸν, ὅσῳ μοι κλέος ἀγαθὸν ἔσται καὶ δόξα, ἐπειδὰν ἀμωμήτως ἐγγίσω τῷ Θεῷ. Καὶ γὰρ δὴ μέτροισι Θεοῦ, κ. τ. ἐξ. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτον εἶναί μοι δοκεῖ, ὅτι κατὰ τὸ μέτρον τῆς δωρεᾶς τοῦ Χριστοῦ τῆς ἐν ἀρχῇ δε δωρημένης τοῖς πιστεύουσι καὶ ὁ βίος αὐτοῖς ἀκολου θεῖ· καὶ αὖ πάλιν· Κατὰ τὰ μέτρα τοῦ βίου ἀναλόγως αὐτοῖς καὶ τὰ γέρα τῶν πόνων ἀπαντήσει πρὸς Θεοῦ. Οὕτω δὲ φρονῶν καὶ κατὰ τόνδε τὸν τύπον ἐν ἀρεταῖς διαβιώσας, ἀσφαλῆ καὶ εὐάρεστον διαπερανεῖς τὴν ἐν σώματι ζωήν· οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ μετέπειτα, τοῦ σκιώδους βίου σου τοῦδε καὶ φθαρτοῦ ἐν ἡμέρα εξόδου λυομένου, σὺν ἀρίστῃ πομπῇ καὶ ὁδηγίᾳ ἐγ Cod., ἐναρχή.

gentia accurate meditanti mea est nec in somniis meis, de his quæ nosse cupio: nam Deum nosse cupio et non est qui Deum comprehendat. Dixi: Sapiens efficiar, et sapientia longius recessit a me multo magis quam erat, et omnes isti contemplibites et semper errantes corde, quibus crassas istius carnis tenebrosa officit nebula interjacens. • Ille vero me est, o et seq. Ego, inquit, optime novi quod nec entium nec nascentium notionem accuratam ut oportet habeo: et hæc mea sapientia,scire quod nihil secure cognoscere possimn. Quivis me sapientior,quem magis quam alios animæ decipit mendacium, quod est opinio mentis, temere et inconsiderate emittens fluxum verbum quo quæ nec vidit nec novit asserit homo. Et sic considerat: • Sum, dic quid est, s et seq. Tantum hic intendit divus interpres sapientium Ecclesiastæ explanare dicentis* vanitatein vanitatum et applicationem spiritus omnia; ita sane et Davidis sapientiam vanum hominem omnem canentem cum substantia ejus, qui non sit æstimandus ante plasmantis eum conspectuun. Eadein fiducia audens philosophat et ipse interrogans Dicis quod sim, profer et demonstra quid sit illud? Nam in tribus temporis partibus omnino cuncta videntur, in præsenti nempe, in futuro et in præterito; sed præteritum jam non est, quippe quod præterivit; futurum non exsistit; et quoad præsens, cogitationis tempus est et subito aufugit, antequam mens contemplari valuerit, ipsum verbo rapidius avolavit. Sicut tempus ipsum, sic ego cui sors una affigitur cum tempore. Idem enim ordo temporis, et eorum quæ in tempore versantur; ipso currente, eodem cursu involvuntur. Sic aliud exsistentiæ meæ cum tempore evanuit et aliud nunc possidere arbitror, sed aliud et me habiturum arbitratus fui, si tamen exsistens permanebo; nam maili nihil certum, nihil stabile, nihil manens, nec similiter certus sum fore ut oculos injiciam in non firma nec certa, sed in perpetuo et indesinenter volutata quasi flumine turbido et ad perpetuum efluvium destinata. 29 Quid me horum esse dices? etc. Dicens præsenti temporis parti et præteritæ et futuræ consortem hominis naturam quasi eamdem cum tempore habentem, utraque continuo effua, Quid inquit, horum trium esse une dicis natum? Et certe transiit quod natus sim. Sed futurum? et illud nullo modo est. Sed nunc exsistentem? Sed nec iliud est, spiritum przeit, ut dictum est, ipsius effluum et transitorium. Dices ergo, His deficientibus quid tandem sum? Tu doce me, si in te sapientiæ sermo sit, aut docentem audi vanum esse omnem hominem et nihil ultra: et nunc me qui hæc profero, sequaris illic manens; vide ne a te latenter sub temporis puncto recedam. Abundanter tibi sermonem probabit fluminis exemplum: quemΣοφία», είπω, ν. Eccle. vi1, 24. ταίαις περιφερόμενος εννοίαις, καὶ οὐδὲν βέβαιον ἐν ἀκριβεῖ ἔχων καταλήψει οὐδ᾽ ἐν ὀνείρῳ, ὧν εἰδέναι ποθώ. Ποθῶ γὰρ Θεὸν γνῶναι, καὶ αὐτὸν οὐκ ἔστι καταλαβεῖν· σοφίαν εἶπα, σοφισθήσομαι, καὶ αὐτὴ ἐμακρύνθη ἀπ' ἐμοῦ μακρὰν ὑπὲρ δ ἦν καὶ πάντες οὗτοι ταπεινοὶ καὶ ἀεὶ πλανώμενοι καρδία, οἷς ἡ τῆς παχείας ταύτης σαρκὸς σκοτεινὴ ἐπικρέ μαται ἢ ἐπίκειται ἀχλύς. Κεῖνος δ' ἐστὶν ἐμεῖο, κ. τ. ἐξ. Ἐγὼ μὲν, φησίν, οἶδα σαφῶς, ὡς οὐδὲν τῶν ὄντων ή γενομένων ἀκριβῶς, καθ᾽ ἡ δεῖ γνῶναι, οἶδα· καὶ τοῦτο ἡ ἐμὴ σοφία, τὸ εἰδέναι ὡς οὐκ ἔστιν ἀσφαλῶς εἰδέναι οὐδέν· ἐμοῦ δὲ σοφώτερος πᾶς, ἐν μᾶλλον τῶν ἄλλων τὸ τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἀπατᾷ ψεῦδος, ὅ ἐστι νοός οίησις εἰκῇ τε καὶ ἀπερισκέπτως ἀπερευγομένη λογύδρια, ἃ οὐκ οἶδεν καὶ ἃ οὐκ ἐπίσταται διαδε βαιουμένη. Σκοπεῖ δὲ οὕτως· Εἰμί. Φράζε τί τοῦτο, κ. τ. ἐξ. Ολος ἐνταυθοῖ τῷ θεηγόρῳ σκοπὸς τὴν τοῦ Ἔχε κλησιαστοῦ σοφίαν σαφηνίσαι, ματαιότητα λέγοντας ματαιοτήτων καὶ προαίρεσιν πνεύματος τὰ πάντα ναὶ δὴ καὶ τὴν τοῦ Δαβίδ, μάτην πάντ' ἄνθρωπον εἶναι μελωδοῦντος, καὶ τὴν ὑπόστασιν αὐτοῦ ὡσεὶ οὐδὲν καθορᾶσθαι ἐν προσώπῳ τοῦ πλάσαντος αὐτόν. Ισοδύναμα τούτοις φιλοσοφῶν πυνθάνεται καὶ οὗτος Λέγεις ὅτι εἰμί· πρόσθες καὶ τί τοῦτο εἶ φάναι. Καὶ γὰρ ἐν τρισὶ μέρεσι χρόνου πάντως τὰ ὄντα ἐνορᾶται, ἐνεστῶτι δῆλον ὅτι καὶ μέλλοντι καὶ παρεληλυθότι. Το μὲν οὖν παρεληλυθὸς οὐκ ἔστι· παρῆλθεν γάρ· τὸ μέλλον δὲ οὔπω πάρεστι· τὸ ἐνεστὼς δὲ οὐ φθάνω νοῆσαι παρὸν, καὶ παρέδραμεν εὐθὺς, οὐ φθάνω τῷ νῷ καταλαβεῖν· καὶ αὐτὸ θᾶττον ή λόγος οίχεται ἀποπτάν. Οὕτως ὁ χρόνος αὐτὸς, οὕτως κἀγώ, ᾧ τὸ εἶναι συμπαραῤῥεῖ τῷ χρόνῳ· συστοιχεῖ γὰρ τῷ χρόνῳ τὰ ἐν χρόνῳ καὶ τῇ ῥοῇ τούτου συνέπεται καὶ τῇ ἀποῤῥοῇ συναποῤῥεῖ. Οὕτως ἄλλο μὲν τῆς ἐμῆς ὑπάρξεως τῷ χρόνῳ συναπῆλθεν, ἄλλο δὲ νῦν οἷομαι ὑπάρχειν, ἄλλο δ' ἔσεσθαι ὑπείληφα, εἴ γε ἄρα καὶ ἔσομαι· οὐδὲν γὰρ ἔγωγε βέβαιον, οὐδὲν ἀραρός, οὐδὲ μόνιμον, οὐδὲ ὡσαύτως ἑστὼς ἔστι θεωρεῖν ἐν τῷ μὴ ἱδρυμένῳ, μηδ' ἑστῶτι, ἀλλ' ἀενάως καὶ δι ηνεχῶς ὡς θολερῷ ποταμῷ κατεπειγομένῳ, καὶ τὸ ῥεῖν συνεχῶς χαρακτηριζομένῳ. 29 Τίπτε με τώνδ' ἐρέεις; κ. τ. λ. Εἰπὼν σύστοιχον εἶναι τῷ ἐνεστῶτι του χρόνου μέρει καὶ τῷ παρεληλυθότι καὶ τῷ μέλλοντι τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν, ὡς συμφυῶς αὐτῷ ἔχουσαν, καὶ αὐτῷ συνεχῶς συμπαραῤῥέουσαν, Τί με, φησί, τῶν τριῶν ἐρεῖς εἶναι; Ὡς γεγονότα; καὶ μὴν παρῆλθε τὸ γεγονός· ἀλλ' ὡς γενησόμενον; καὶ τοῦτο οὔπω ἔστιν· ἀλλ᾽ ὡς νῦν ὑπάρχον; ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦτό ἐστι, νοῦ θᾶττον, ὡς εἴρηται, παραῤῥέον τε καὶ παροδεύον. Ἐρεῖς οὖν· Καὶ τί λοιπόν εἰμι ἐγώ; Σὺ δίδαξον, εἴ σοι λόγος ἔνεστι σοφίας· ἢ διδάσκου, ὅτι πλὴν μάτην πᾶς ἄνθρωπος· καὶ νῦν πρόσεχέ μοι ένταν θοῖ μένων, ὡς φθέγγομαι ταῦτα· ρα μή σε διαφύγω στιγμή διαλαθὼν χρόνου. Αποχρώντως δὲ τὸ τοῦ ποταμού σοι παράδειγμα πιστώσεται τὸν λόγον. Ὡς Cod., ὑπὲρ, 8 ἦν· ἄνθρωπον, πάντες cal.

| γὰρ ἀμήχανον τὸν ποταμὸν περῶντα δις τῷ αὐτῷ ὕδατι τὴν πόδα βάψαι, οὕτως οὐδὲ τὸν αὐτὸν ἄνθρωπον, ὃν πρῶτον ἑώρακας, ἀπαραλλάκτως ἐσαὖθις · ἔψει τὸν αὐτόν. Καὶ γὰρ τῷ νῷ μὲν ἐν βουλεύμασι καὶ διανοήμασι συνεχώς μεταβαλλόμενος, οἷα άνθρωπος ἀνίδρυτος καταθεωρεῖται ἐν αὐτοῖς, εἰ μή που Θεὸς ὁ ὢν ἀεὶ καὶ τὸ ῥῆμα Κυρίου μένον ἐν αὐτῷ, τὸ ἑστὼς καταδείκνυσι καὶ μόνιμον, τῇ ψυχῇ δὲ ταῖς τε λαλιαῖς καὶ αἰσθήσεσι, ταῖς τε φαντασίαις καὶ ταῖς ὀρέξεσιν ἀβέβαιος καθορᾶται καὶ ἀστήρικτος, ἀενάῳ κινήσει κατ' αὐτὰς διαμειβόμενος· τῷ σώματι δὲ πάλιν ταῖς τε μεταβάσεσι κατὰ τὸν τόπον, ταῖς τε διαθέσεσι καὶ ἔξεσι καὶ χρόαις ἀλλοιούμενος καὶ ἀεὶ μετατρεπόμενος, άπαυστον ἔχει τὴν τροπήν. Οὕτω μὲν κατὰ τὸ συνεχὲς τοῦ χρόνου καὶ ἀείῤῥυτον ἡ ἀνθρωπίνη φύσις καταδείκνυται ματαία· κατὰ τὸ ὁλοσχερῶς δὲ ἢ παχυμερῶς θεωρούμενον, ούτωσί σκεπτέον. Ην πάρος ἐν χροί, κ. τ. ἐξ. "Ωσπερ ὁ Λευ? γέγραπται ἐν τῇ ὀσφύϊ τοῦ πατρὸς είναι 'Αβραάμ οὕτω καὶ πᾶς ἄνθρωπος πρὸ τοῦ γεννηθῆναι, ἐν τῇ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ φύσει νοούμενος, ἔπειτα εἰς τὴν ὑποδεξαμένην αὐτὸν μητέρα διὰ τῆς συνουσίας μεταβαίνων, κοινὸν μετὰ ταῦτα κρέας ἀμφοῖν τοῖς τεκοῦσιν ἐν τῇ μητρώᾳ γαστρί βρεφουργούμενος καθίσταται· ἐν ἀρχῇ δὲ τῆς βρεφουργίας, ἀδιάκριτον καὶ ἀδιάρθρωτον ἂν τὸ κρεάδιον, οὔτε βροτός, οὔτ' ἄνθρωπος δύναται καλεῖσθαι, αἴσχος ἀνεί δεον ἂν καὶ ἀκαλλές, οὔτε λόγου μετεσχηκός, οὔτε νούς· τοῦ γὰρ ταῦτα παρὰ τῷ ἐμβρύῳ τῷ ὡς ἐν τύμβῳ τῇ μητρικῇ νηδύϊ ἐνεχόμενον; ὡς ἐν τάφῳ γὰρ ταύτῃ περιείληπται· δι' ὅ καὶ ἐπιφέρει· «Δισ ταφέες ζώοντες ἐπὶ φθοράν· ν ταλανιστικῶς τοῦτο λέγων καὶ ἐποικτιζόμενος. Ὡς ἀπὸ τάφου γὰρ τῶν μητρῴων χωρίων ἐξιόντες, καὶ ζῶντες, οδεύομεν ἐπὶ φθορὰν, ἢ ἐστι δεύτερος τάφος, καὶ τοῦ πεπηγότος σώματος διάλυσις· ἦν δὲ, φησὶν, ὡδεύσαμεν ὁδὸν, καὶ ζωὴν ἐν τῷ βίῳ ζῆσαι μετὰ σώματος ἐδόξαμεν, οὐδὲν ἄλλο μοι ἢ ἐτῶν δαπάνη, καὶ χρόνου κένωσις, ἤτοι παρέλευσις, δοκεῖ· αὕτη δέ μοι καὶ ἐδυνηρόν καὶ ἐπίπονον γῆρας καταχεῖ. Τοιαύτη μὲν ἡ ἐπίκηρος ζωή, ἀπὸ τάφου ἀρξαμένη καὶ καταλήγουσα εἰς τά φον· εἰ δέ με ἄλλος αἰων, καὶ ζωὴ ἄφθαρτος καὶ ἄλυτος, καθώς γέγραπται, λυθέντα τοῦ σώματος διαδέχεται ἐκεῖ, σκέψαι, ὦ οὗτος, ὁ θεῖός φησιν ἱερολό γος, μή ποτε ἡ δοκοῦσα μὲν αὕτη ζωὴ ἔχῃ τέλος τὸν μόρον καὶ τὸν θάνατον, ἡ τελευτὴ δὲ ζωῆς ἀθανάτου ὁδοποίησίς σοι καὶ πρόξενος καθίσταται, ἔμπαλιν ἢ ὑπονοεῖς. Σὺ μὲν γὰρ τεθνάναι πάντως τὸν τελευτῶντα ὑποπτεύει;, ὁ δὲ τῷ λυθῆναι τῆς ζωῆς ταύτης, άριστα δηλαδὴ βιώσας, πρὸς τὴν ἀληθινὴν μετέβη ζωήν. 43 Οὐδὲν ἔφυν, κ. τ. λ. Αποδείξας ματαίαν καὶ οὐδαμινὴν τὴν τοῦ ἀνθρώ που φύσιν, καὶ ὡσεὶ οὐθὲν οὖσαν τὴν ὑπόστασιν αὐτοῦ, ἀποδυσπετεῖ λοιπὸν ἐπὶ τοῖς ἄλγεσι καὶ ταῖς ἐπερχομέναις ἀνθρώπῳ συμφοραῖς, Οὐδὲν ἔφυν, λέ734 admodum pronum fumen bis eadem aqua pedes tingere impossibile est, sic nec eumdem hominem quem primo vidisti rursus eadem habitudine videbis. Nam quoad voluntatem, intentionibus et propositis indesinenter mutans, immoderate instabilis homo in istis cernitur, donec Deus in æternum exsistens et in ipso manens Verbum Domini stabilia et perdurantia ostendat; quoad animam sensualem, vaniloquiis et affectionibus, phantasiis et appetitibus, inconstans apparet et diversus, perpetuis motibus in his immutatus; quoad corpus adhuc et statibus secundum occasiones et constitutione et colore vitali commutans et semper vicissitudinibus obnoxius, incessantem mobilitatem ostendit. Sic per assiduum tempus et semper Aluens vanitatem præ se fert humana natura, sic consideranda sive in toto, sive crassis in partibus. ‹ Præsens eram in carne, › et seq. Quemadmodum scriptum est in lumbis Abraham patris fuisse Levi, sic et omnis homo antequam nascatur patris sui in natura conceptus, deinde in concipientem matrem per commercium transiens, inde communis caro amborum fit parentum in vulva matris feturatus; verum fetura in principio cum sit informis caro et quæ internosci nequeat, nec mortalis nec houno vocari potest, turpe aliquid sine lineamentis et sine decore est, sernione carens et intellectu; quomodo enim hæc essent in fetu quod quasi in sepulcro in vulva matris coarctatur? Nam tanquam in tumulo ibi includitur, inde addit: Bis sepulcrales viventes ad corruptionem, adgemens his verbis atque lugendan vicem miserans. Nam quasi e tuniba e maternis vicibus exeuntes et viventes iter agimus ad corruptionem quæ est alterum sepulcrum et coagulati corporis solutio; et quam, inquit, viam cucurrimus, quam vitam in sæculo degere cum corpore visi sumus, hæc nihil nisi annorum impensa et tem-' poris evacuatio aut consumptio a me estimatur. Ipsa mihi effundit doloribus et aerumnis confertam senectutem. Ea est fatalis vita a tumba incipiens, ad tumbam desinens; si vero mundus alius, vitam que incorruptibilis et indissolubilis, sicut scriptum est, a corpore solutum me ibi recipit, vide, o tu, fatur divus sancta predicans, ne forte quæ apparet vita, finem, supplicium et mortem liabeat, et vitæ præsentis fiuis iter tibi et causa adsit vitæ immortalis longe aliter quam putas; tu quidem totaliter mori suspicaris morientein, qui autem ab hac vita solvendus optime omnino vixerit, ad veram transibit vitam. 13 Nihil sum, etc. Postquam vanam et nullius pretii hominis naturain demonstravit et tanquain nihilnın substantiam ejus; minime facit reliquum de doloribus et supervenientibus in hominem calamitatibus dicens: Natus Alludit ad id quod ait Apostolus ad llebr. v, 5.

NICETAS sum quası nihil, nihil sum; et cur tot malis superabundanter confectus opprimor, quasi bene constans essem factura et valida et robusta? Etenim quemadmodum Deo et cœlestibus quod ad essentiam et potentiam et gloriam in excelsis et beatitudinem spectat indissolubile est et immutabile: sic et hominis naturæ indissolubile et adbærens est et immutabile infelicem esse semperque alios aliis vitæ ærumnis et miseriis urgeri. Ex quo primum e vulva matris exiens in terram cecidi, ploratus ab oculis enisi; mibi ergo manifestum profecto signum hoc est, hoc testimonium, quot et quantis obviam ero lugendis et malis qui priusquam vitam delibem, lacrymas ab oculis fundo. • Terram quamdam foris liberan,» et seq. Est, inquit, terra et insula in qua belluarum genus non vivit, et est locus tostus quo non appropinquat frigida nox; ærumnas autem vitæ et labores nemo gloriabitur quod intactus et indomitus hic subterfugerit. Sed quædam miseræ hominum vitæ dura recenset et dicit: Sunt debilitas et paupertas, corporis variæ infirmitates et vitæ necessariorum egestas, partus et triste fatum, aut dolores parientium et pro educatione prolis sese consumentium, odium et in proximum invidiæ, et injusti viri et scelerati ab egentibus necessaria vitæ rapientes, more belluarum in mari et super terram miseros consumunt, et omnem hanc vitam ærumnosam et doloribus affluentein hominibus inducunt. • Damna quidem et omnino, o et seq. Quod dicit illud est: Mala quæ homines esse putant ac molesta, pleraque reputavi omnino injucunda et ærumnosa omnique solatio destituta; bonorum quæ eo nomine designantur molestia immune nullum profecto vidi, ex quo lethifera a ligno degustatio et homicidæ invidia amaram et acerbam mihi transgressionis pœnam attulit. DAVID γων, οὐδέν εἰμι. Καὶ ἵνα τί τοσούτοις ταλαιπωρούμας κακοῖς, ἐνδαπανώμενος, ὥστε πεπηγὸς ἐν πράγμα καὶ ἰσχυρὸν καὶ στεῤῥόν; Καὶ γὰρ ὥσπερ Θεῷ καὶ τοῖς θείοις τὸ κατ' οὐσίαν, καὶ δύναμιν, καὶ δόξαν τὴν ἀνωτάτω, καὶ μακαριότητα, ἄτρεπτόν τέ ἐστι καὶ ἀμετάβολον· οὕτως ἀνθρώπου φύσει τὸ ταλαιπω ρεῖσθαι, καὶ ἀεὶ τοῖς τοῦ βίου διαπονεῖσθαι ἄλλοτε ἄλλοις ἐπιπόνοις καὶ ἀλγηροῖς, άτρεπτον υπάρχει καὶ συμφυὲς καὶ ἀμετάθετον· ἐξ οὗ δὴ τὸ πρῶτον τῶν μητρικῶν λαγόνων ολισθαίνων, καὶ εἰς γῆν ἐχε πεσών, δάκρυον ἀφῆκα τῶν ὀφθαλμῶν· καὶ γάρ μοι τουτί δηλαδὴ σύμβολον ἐναργές, τοῦτο γίνεται τι κμήριον, ὅσοις καὶ οἴοις μέλλω συναντήσεσθαι λυπηροῖς καὶ κακοῖς, τὸ πρὶν ἢ τοῦ βίου άψασθαι δάκρυον ἐξ ὀφθαλμῶν ἀφεῖναι. Χώρην μέν τιν ἄθηρον, κ. τ. ἐξ. Εστι, φησί, χώρα, καὶ νῆσος, ἐν ᾗ θηρών κυρίων οὐ διαιτᾶται φύσις· καὶ ἔστι τόπος κατακεκαυμένος, οὗ κρυερὰ οὐ προσεγγίζει νιφάς· τῶν λυπηρῶν δὲ τοῦ βίου καὶ τῶν μόχθων οὐδεὶς καυχήσεται ὡς ἀδάμαστος καὶ ἄγευστος ἐνταῦθα διαφυγών. Αλλα τινά τὰ δυσχερῆ τοῦ ταλαιπώρου τῶν ἀνθρώπων βίου κατ' είδος ἀναριθμεῖται, καί φησιν· Αδράνεια καὶ πενία, σώματος ἀῤῥωστίαι ποικίλαι καὶ ἔνδειαι τῶν ἐπιτηδείων πρὸς ζωὴν, τόκος καὶ μόρος, ἤτοι κακο - πάθεια ταῖς τικτούσαις καὶ περὶ τὴν ἀνατροφὴν τῶν ἐκγόνων πονουμέναις, ἔχθος καὶ αἱ πρὸς τοὺς γειτο νοῦντας ἔχθραι, καὶ ἄδικοι ἄνδρες καὶ ἁμαρτωλοί, τὰς πρὸς τὸ ζῆν τῶν ταπεινοτέρων ἀρπώμενοι ἀφορ μὰς, ὅμοιον τρόπον τοῖς ἐν θαλάσσῃ θηρσὶ καὶ τῇ ξηρά κατατρίβουσιν αὐτοὺς, καὶ πάντα τὸν βίον αλγηρὸν καὶ ἐπώδυνον τοῖς ἀνθρώποις καθιστῶσιν. Πήματα μὲν καὶ πάμπαν, κ τ. ἐξ. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Τῶν παρ' ἀνθρώποις λεγομένων κακῶν καὶ δυσχερῶν πολλὰ κατενός, σα παντελῶς ὄντα ατερπῆ καὶ λυπηρά, καὶ οὐδεμίαν ἔχοντα παραψυχὴν παρομαρτοῦσαν· τῶν ἀγαθῶν δὲ ἐν βίῳ κατωνομασμένων οὐδὲν ἄμοιρον λύπης παντάπασι τεθέαμαι, ἀφ' οὗ ἡ ὀλεθρία τοῦ ξύλου γεῦσις καὶ ὁ τοῦ ἀνδροκτόνου φθόνος πικράν μοι καὶ ἀλγερὰν τὴν τῆς παραβάσεως τιμωρίαν ἐναπήμεσεν. 59 Hæc tibi, caro, dicta sint, non facile sanabili, etc. Ad te ergo, o caro, sanatu difficilem, immedicabilem forte hæc a nobis: nam hoste amœna te utor et semper militanti; hostis debita semper inimica placens ´caro, tum sæpe cooperans ad bona, tum ordinarie propensa ad malorum abyssum. Feræ blandienti mihi similis videris et adulanti, et interdum acerbe mordenti; et igni calefacienti similabo, sed et simul vehementer refrigeranti; quod insolitum, eoque magis mirum est, si forte ad finem totum mihi benevola fieres pacemque dares; tibi ergo, o caro, hac dicta sint, sed et tibi aniniæ ipsi dicentur prout justum est. • Quis? Unde? aut quid es? › et seq. Quis et unde, et quid es secundum naturam, dic si habes; quis te mortuum ferentein aut corpus ferentem plasmavit? Quis undequaque oneratam et ad terram religatam catenis valīdis vita religavit? Quomodo commista es? Quomodo Codex ἀλλὰ τίνα τὰ δυσχερεί. 59 Σοὶ μὲν δὴ, σὰρξ, τοῖα δυσαλθέν, κ. τ. λ. Πρὸς σὲ μὲν οὖν, ὦ σάρξ, δυσαλθῆ τε καὶ δυσία τον ὑπάρχουσαν τοιαῦτα παρ' ἡμῶν· καὶ γὰρ ἐχθρῷ σοι εὐμενεῖ χρῶμαι καὶ φιλοπολεμοῦντι ἀεί. Φίλω εχθρος αἰεὶ δυσμενής, ἡ σὰρξ φίλος, τὸ μὲν συνεργὸς πρὸς τὰ καλὰ πολλάκις, τὸ δ' ἐκτόπως βρίθουσα πρὸς κακῶν βάθος· θηρίῳ γὰρ ἐοικέναι μοι δοκεῖς προσσαίνοντι μὲν κολακικῶς, δάκνοντι δ' ἐνίοτε τι κρῶς, καὶ πυρὶ θερμαίνοντι παρομοιάσω, ἀλλ᾽ αὐτῷ τούτῳ καὶ ψύχοντι σφοδρῶς· ὃ καὶ παράδοξον, μεῖ ζον δὲ θαῦμα, εἴ ποτε κἂν ἐς ὕστερον τὸ ὅλον μας εὐμενὴς γένοιο καὶ εἰρηνεύοις. Σοὶ μὲν οὖν δή, ὦ σὰρξ, ταῦτα προσειρήσθω· ἀλλὰ καὶ σοὶ τῇ ψυχῇ αὐτῇ τὰ καθήκοντα ῥηθήσεται. Τίς; πόθεν; ἢ τί πέλεις; κ. τ. ἐξ. Τις καὶ πόθεν καὶ τί κατὰ τὴν φύσιν αὐτὴν εἶ, φράσον, εἴ σοι παρόν· τίς δέ σε νεκροφόρον, ήτοι σωματοφόρον, ἐποιήσατο, στερεοῖς ἐν δεσμοῖς τοῦ

+ βίου καταδήσας πανταχόθεν βαρυνομένην καὶ συνεικασμένην εἰς γῆν; πῶς ἐμίγης; πῶς ἐκράθης, πνεύμα οὖσα, τῷ βάρει τοῦ σώματος; πῶς δὲ νοῦς πέλουσα, σαρκὶ κραθῆναι κατεδέξω; κούφη δὲ τυγχάνουσα πῶς ἄχθος φέρεις; Ταῦτα γὰρ ἀντικεί μενα ὡς ἐναντία αλλήλοις διαμάχεται. 69 Εἰ μὲν δὴ σάρκεσσιν ὁμόσπορος ἐς βίον ἦλ θες, κ. τ. λ. Προσλαλήσας τῇ σαρκὶ πρῶτον, εἶτα τῇ ψυχῇ, ὅσα θεοληπτούμενον ἄνδρα προσλαλεῖν ἐχρῆν, αὖθις πρὸς τὴν ψυχὴν περὶ τῆς κατ' αὐτὴν γενέσεως καὶ πρὸς τὸ σῶμα συγκράσεως διαλέγεται θεοφορούμενος, Εἰ μὲν ἅμα, λέγων, τῷ σώματι καὶ αὐτὴ, ὦ ψυχή, συσπειρομένη, τῇ μητρώα γαστρὶ συγκατ τεβλήθης, καὶ οὕτω παρῆλθες εἰς τὸν βίον, ὦ μοι τῆς συζυγίας διά μακροῦ ἀπολομένης! Καὶ γὰρ εἰκὼν εἶναι Θεοῦ φρονῶν καὶ μεγαλαυχῶν, μαργα σύνης αἰσχρᾶς καὶ ἀτίμου βεύσεως ἀποτετέλεσμαι υἱός. Αἰσχύνομαι δὴ οὖν μητέρα τιμῆς, φημὶ δὴ τῆς εἰκόνος, τὴν τῆς σαρκὸς ἀκόλαστον λέγων ἢ ὑπονοῶν ἐπιθυμίαν· εὐλαβοῦμαι καὶ δέδια μητέρα τῆς ψυχῆς τὴν ῥεῦσιν εἰπεῖν, ὅτι αὐτὴ μὲν ἔφθαρται εἰς σῶμα παγεῖσα βροτοῦ, ὅς νῦν μὲν ὁρᾶται βροτός γενεσιουρ γηθεὶς, αὖθις δὲ οὐδὲ βροτός, ἀλλὰ κόνις ἐσόμενος τὸ τελευταῖον. Εἰ οὖν, ὦ ψυχή, τῇ σαρκὶ συγκατεσπάρης, μή ποτε καὶ συγκαταφθαρῇ[ς]. Εἰ δὲ σύ γ' οὐρανίη τις, κ. τ. ἐξ. Είπερ, φησίν, οὐχ ὁμόσπορος, ὦ ψυχή, γέγονας τῷ σώματι, ὥσπερ οὐδ' ὁμοφυής (πως γάρ; ὅτι τὸ μὲν χοῦς καὶ ἐπάγη ἐκ χοός, σὺ δὲ οὐρανίας κομπάζεις φύσεως εἶναι καὶ ἀφθάρτου), ὅθεν ἔφυς, σαφήνισον ἡμῖν· εἰ μὲν Θεοῦ ἅημα ἢ πνεῦμα, καὶ λάχος, ἤτοι κλήρος, ὡς οίει, καὶ μερὶς, ῥίψον ἀτασθαλίαν πᾶσαν ἀδικίας τε καὶ πονηρίαν, καὶ συνθήσομαι· καὶ γὰρ οὐδὲ ἔξεστι τοῦ ἀγαθοῦ καὶ καθαροῦ φύσει μοῖραν ἢ ἀπόῤῥοιαν ὑπάρχουσαν, κακὴν εἶναι ἡ ῥύπου καν ὁπωσοῦν ἐν μεθέξει καθεστάναι· οὐδὲ γὰρ σκότος Ηλίου πέφυκεν ἐνέργημα, οὔτε πονηροῦ καὶ ζοφώτους πνεύματος φωταυγον πνεῦμα ἢ ἀγαθουρ γὸν ἐξέφυ· τὸ ὅμοιον γὰρ κατὰ φύσιν ὅμοιον γεννᾷ. Πῶς οὖν σύ, ὦ ψυχή, ταῖς τοῦ πονηροῦ κακαῖς ἐπισ θέσεσι τοσοῦτον τοῦ ὀρθοῦ λόγου καὶ τοῦ ἀγαθοῦ παρατρέπῃ καὶ παρεξελαύνῃ, καίπερ, ὡς φῂς, ούτ ρανίῳ καὶ ἀγαθῷ πνεύματι συγκεκραμένη; Καὶ γὰρ εἰ βοηθὲν ἔχουσα τοιοῦτον, ἐπὶ τοσοῦτον βρίθεις πρὸς τὴν γῆν καὶ οὕτως ἐπὶ τὸ χεῖρον καταῤῥέπεις, τίς ἂν εἴης εστερημένη βοηθείας; Α' αἱ τῆς πανωλέθρου κακίας ἀμίκτως πρὸς τὸ ἀγαθὸν διακειμένης! Εἰ δ᾽ οὔ μοι θεύθεν συ, κ. τ. ἐξ. Εἰ μὴ οὐρανία καὶ ἐκ τοῦ ὑπερουρανίου Θεοῦ ἡ σὴ φύσις καὶ οὐσίωσις, ὦ ψυχή, πέλει, δέος μοι σφόδρα μέγα, καὶ ἀγωνία, καὶ φόβος ὑποτρέχει, μή ποτε κενῷ δοξαρίῳ φυσιοῦμαι, καὶ γαυριάματι μετεωρίζομαι, εἰκὴ πλάσμα καὶ εἰκὼν Θεοῦ εἶναι μεγαλαυχῶν. 87 Πλάσμα θεοῦ παράδεισος, Εδέμ, κ. τ. λ. Εἰπὼν οὐρανίαν εἶναι τὴν ψυχὴν, ὡς πλάσμα Θεοῦ τοῦ ὑπερουρανίου, δι' δ καὶ βοηθουμένην ὑπ' spiritus cum sis, onere corporis domita es? Quomodo animus cum sis, imperium carnis coacta es reipere? Pondere immunis quid pondus fers? Nam hæc sibi invicem contraria inter se repugnant. 69 Quod si cum carnibus sata in vitam venisti, etc. Postquam carni primum, dein animæ, sicut Deo concitante loqui decebat virum, locutus est, iterum cum anima de ipsius natura el cum corpore de ejus mistura conversatur divino spiritu amatus: Siquidem, inquit, cum corpore et ipsa, o aninia, inspirata e matris gremnio exiisti et ad vitam venisti, væ mihi ob conjunctionem lente pereuntem! Nam imago Dei quod sim cogitans et glorians, dementiæ turpis et ignominiosæ originis perficior flius. Erubesco ergo matrem honoris, dico imagiuis, infrenatam dicere aut suspicari carnis cupiditatem, pio affectu et tremente vereor matren animæ influxionem memorare, quia ipsa quidem cum corruptione seminatur in corpus mortalis coagulata, qui nunc videtur mortalis creatus, postea vero jam non mortalis, sed pulvis futu rus in finem. Si ergo, o anima, in carne seminata sis, vide ne simul corrumparis. Si vero caelestis tu.., o et seq. Si, inquit, non ex simili origine, ο anina, prodiisti, ac corpus, nec a simili loco genita es, quid? lllud quidem terra et sumptum est e terra, tu tamen cœlesti natura et incorrupta gloriaris? Unde orta es, indica mihi: si a Deo balitus et spiritus es, et pars aut bæreditas, ut opina - ris, et portio, omnem malitiæ thesaurum et mnalignitatem projice, et consentiam. Etenim non licet boni et puri partem naturaliter aut emanationem esse malam aut quantulo libet modo fecis participem esse. Nam nec tenebras genuit solis efficacia, nec mali et tenebrarum spiritus efficacia spiritum illuminantem et bona operantem genuit: nam simile sibi secundum naturam quaelibet res gignit: quomodo ergo tu, o anima, in malos Mali conatus adeo a recta ratione et a bono declinares et irrumperes, licet, ut dicis, cœlesti et bono spiritui commiscearis? Namque tali fruens auxiliante si tantum prosternaris in terram, sicque ad pejora te extendas, quid auxilio orbata remanebis? Ehea letalis malitiæ absque mistura pro bono impotenAer jacentis! ‹ Si non a Deo tu mihi, ɔ et seq. Si non est cœlestis nec ab altissimo Deo natura tua et substantia, o anima, magnus valde timor et tremor et lucta occurrit, ne forte vana gloria tumeain et arrogantia me exaltem, creaturam et imaginem Dei me jactans. 87 Figmentum Dei paradisus, Eden, etc. Dicens cœlestem animam tanquam Dei altissimi plasma, ideoque ab ipso adjutam, quædam inter Φώτανγον, sic cod.; addubitavit hanc formam Schneiderus.

maxima auxilia quæ pro ipsa præstitit memoral. I'rimo ergo paradisum in Eden in animæ hominis favorcm plantavit; et primum decus gloriamque perfudit in ipsum quem ad imaginem similitudinemque suam plasmavit; deinde in auxilium ipsi dedit mandatum quo observato immortalitatis et deificationis spes promittebatur. Admissa vero transgressione in irrequietam vitam istam, peccatis abundantem et mortalem inde lapsum noxium, sic sine adjutorio non neglexit hominuın amator. Diversis institutorum generibus sive generalioribus, sive magis specialibus impietates et impiorum in ipsum indigne acta juxta justitiam insecutus est sic paulatim sui ipsius agnitionis instituta dabat; et aqua morti deditum inundavit mundum et fulguribus incendium spargentibus Sodomorum lasciviam in cinerem redegit. Deinde post hæc aliud remedium aut auxilium peccatoribus lex scripta per Moysem insinuavit. Quorum omnium fortissiinum, Domino dignissimum et pietatem erga hoarines spirans, ipse in temporum plenitudine, sinum Patris non relinquens Filius unigenitus Dei, Verbum, supremam Dei naturam humanæ conjunxit, totus secundum hypostasim tota natura humana sese includens ineffabiliter, ita ut Deus impassibilis manens, passionibus meis a parte humana patiens, fortitudinem et vires mihi præberet, et me mortalem ipso consummante deum efficeret. Adeo ergo, ait anima a Deo illumináta et divina revelans, mihi præstitis ab optimo boni amatore beneficiis, præpotentem ut et perillastrem habeo animam. Verum suum more qui se occidere quasi furunt, corde volenti in ferrum ruentes, ad mortem quæ ob peccatum nobis impendet præcipites festinamus. ' Ecquod vitæ bonum Dei lux? et seq. In iis quæ reperiuntur in bac vita quid testificandum est bonum? Unanimiter respondebitur, lumen: Nam, inquit, vidit Deus lumen quod esset bonum; et quid aliud melius aut jucundius esset eorum quæ sunt in vita? Sed et ne ipse particeps sim aut fruar majori parte ipsius me invidæ et odiose privant tenebræ, aciem oculorum obscurantes, nec mihi plus hujus remanet luminis si pie vivere reputor. Quinimo majus lumen videtur apud impios, unde me oculorum acie hebetem precatur idem cum illis visu prospere assequi, licet alia ex parte infirmitate laborem et onerer et ægrotans sim et jacens et abjectus: verum Dei timor me humilem diu noctuque cogitationibus con· turbatum et consumptum facit. Ille me superbus supinum impulit retro, et seq. Illa superba vita et excelsa, illa mollis et crudelis et languida in voluptatibus, pede terens illa et a propensione in progressum reprimens me retro repellit: Dixi, inquit, et timores et metus et tremores quibus te torquet, Tartarum tenebrosum, (48. Cod. νοσιλευόμενος. ט αὐτοῦ, ὑπόμνησιν δι' ὀλίγων τῶν μεγίστων αὐτοῦ βοηθημάτων, ὧν ὑπὲρ αὐτῆς εἰργάσατο, ποιεῖνει. Πρῶτον οὖν τὸν παράδεισον τὸν ἐν Ἐδὲμ διὰ τὴν τοῦ ἀνθρώπου ἐφύτευσε ψυχήν· καὶ πρῶτον μὲν κλέος αὐτῷ κατέχεε καὶ δόξαν, κατ' εἰκόνα πλάσας ἰδίαν καὶ ὁμοίωσιν· ἔπειτα ἐντολὴν αὐτῷ δεδώκει εἰς βοή θειαν, ἧς τῆς ἀθανασίας ἐλπὶς καὶ θεώσεως ἐπήγγελτο παραβάσεως δε γενομένης, καὶ εἰς τὸν ἐμπαθῆ του τονὶ βίον καὶ ἁμαρτητικὸν καὶ θνητὸν τοῦ παραβε βηκότος ἐκεῖθεν ἐλισθήσαντος, οὐδ' οὕτως αὐτὸν ὁ φιλάνθρωπος ἀβοήθητον παρείδεν, διαφόροις δὲ τρό τοις παιδείας καθολικωτέροις καὶ μερικωτέροις τάς ἀσεβείας καὶ ἀθεσίας τῶν εἰς αὐτὸν ἀσεβούντων ἐν δε καιοσύνῃ μετερχόμενος, οὕτω κατὰ μικρὸν πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐπίγνωσιν ἐπαιδαγώγει· καὶ ὕδατι μὲν κατακλύσας τὸν κόσμον ολέθρῳ παραδέδωκε, κερτ νοῖς δὲ πρηστηρίοις τὴν τῶν Σοδομηνῶν ἐξετέφρασεν ἀσέλγειαν· ἔπειτα μετὰ ταῦτα ἄλλο ίαμα, ήτοι βοή θημα, τοῖς ἁμαρτάνουσιν ὁ γραπτός νόμος διὰ Μω σέως παρεισῆλθεν· τὸ πάντων κράτιστον, κυριώτα τόν τε καὶ φιλανθρωπότατον, αὐτὸς ἐν τῷ τῶν χρόν νων πληρώματι τῶν πατρικῶν οὐ διαστὰς κόλπων ὁ μονογενής Θεὸς Λόγος τὴν θεαρχικὴν φύσιν τῇ ἀνθρωπίνῃ συνεκέρασεν, όλος όλη καθ' ὑπόστασιν ἀποῤῥήτως συνενούμενος, ὅπως ἂν Θεὸς ἀπαθὴς μένων, τοῖς ἐμοῖς δὲ πάθεσι τῷ ἀνθρωπίνῳ μέρει παθών, ἰσχύν τέ μοι καὶ δύναμιν παράσχοι, καμι τὸν βροτόν, θεὸν ἀποδείξειε τελεσιουργήσας. Το τούτον οὖν μοι, φησὶν ἡ θεοπτικωτάτη ψυχή καὶ θεοῤῥήμων, τῶν ὑπὸ τοῦ φιλαγάθου παρεσχημένων εὐεργετημάτ των, ὅμως ἀδάμαστον ἔτι καὶ ὑπερήφανον ἔχω τὴν ψυχήν· συῶν δὲ τρόπον αὐτοφόνῳ μανίᾳ καὶ καλ δίας αὐθαιρέτῳ ῥοπῇ πρὸς τὸν σίδηρον, εἴτουν τὸν δι᾿ ἁμαρτίας ἀπειλούμενον ἡμῖν θάνατον, σπουδῇ χωροῦμεν. Τίπτ' ἀγαθὸν βιότοιο; Θεοῦ φάος, κ. τ. ἐξ. Τί ποτέ ἐστι τῶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ μαρτυρούμενον καλόν; Πάντως συνομολογήσεις τὸ φῶς. Εἶδεν γάρ, φησίν, ὁ Θεὸς τὸ φῶς ὅτι καλόν· τί δ᾽ ἂν καὶ εἴη ἄλλο βέλτιον ἢ ἥδιον τοῖς ἐν τῷ βίῳ; ἀλλὰ καὶ τῆς αὐτοῦ μεταλήψεως ἢ ἀπολαύσεως τὸ πλεῖον μέρος ἡ φθονερά με καὶ στυγητὴ ἀποστερεῖ σκοτία, τὸ ὀξυ δερχὲς τῆς βλέψεως εξείργουσα, καὶ οὐδὲν ἐμοὶ τοῦ φωτὸς τοῦδε πλέον ὡς εὐσεβεῖν νομιζομένῳ· μᾶλλον μὲν οὖν τὸ πλεῖον τοῖς ἀσεβοῦσιν ἐνορᾶσθαι, ὡς κάμε ἀμβλυώττοντα ἐπεύχεται τοῦ ἴσου αὐτοῖς τῆς ὄψεως κατευστοχεῖν, καίπερ τἄλλο ἀῤῥωστές τε κάμνων καὶ νοσηλευόμενος καὶ κατακείμενος, καὶ ὀλιγο ψυχῶν· φόβος δέ με Θεοῦ κατακάμπτει, ἡμεριναῖς τε φροντίσι καὶ νυκτεριναῖς δαπανώμενον καὶ κατατρι χόμενον. Οὗτος ὁ βρισαύχην με καὶ ὑπτιος ὦσεν ὀπίσσω, [κ. τ. ἐξ. Οὗτος ὁ ὑψαύχην βίος καὶ μετέωρος, ὁ ὕπτιος καὶ ἀνάλγητος καὶ ἀναπεπτωκώς ταῖς ἡδοναῖς, λὰξ ἐπιο βὰς οὗτος καὶ τῆς εἰς τὸ πρόσω φορᾶς ἀνακόψας εἰς τουπίσω με ἀπώσατο· Εἶπον δὲ, φησί, καὶ τὰ δεδο ματα καὶ τοὺς φόβους καὶ τρόμους, οἷς σε κατα

κάμπτει, Τάρταρον ηερόεντα, σκοτεινόν Αδου χῶρον καὶ ἀλαμπῆ λίαν φαντάζεσθαι παρασκευάζει, Πυρι φλεγέθοντας οὓς δή φασιν Ἕλληνες, γέενναν δὲ καὶ πῦρ ἄσβεστον τὰ θεαρχικὰ λόγια καλεῖ, ἱμάσύλας τε πρὸς αὐτοῖς, τιμωρίας φημὶ καὶ κολάσεις | καὶ δαίμονας, τιμωρητικάς οἶμαι δυνάμεις, τῶν ἡμετέρων πράκτορας ψυχῶν, τὰς ἡμῖν μὲν συνεργούσας ἄρτι πρὸς τὴν ἁμαρτίαν, ἐν καιρῷ δὲ κρίσεως τιμωροῦσι μὲν ἐνδίκως, ὡς ἐπακολουθήσαντας αὐτῶν ταῖς ὑποβολαῖς, καὶ αὐτοὶ δὲ ἐπὶ τὸ διπλά στον συντιμωρηθήσονται τοῖς ὑπευθύνοις, ὡς καὶ συμβουλευσάμεναι τὰ τῷ Θεῷ στυγητὰ καὶ συμπρα ξάμεναι, δι' δ καὶ πράκτορες τῶν ἡμετέρων ειρηνται ψυχῶν. Ταῦτα δὲ, φησί, πάντα μῦθος μὲν λεγόμενα, καὶ ὑπόθεσις γέλωτος καθίσταται τοῖς ἀσεβέσι· μόνον δὲ τὸ κατὰ τὸ παρὸν ἡδὺ καὶ ἐράσμιον αὐτοῖς νομι σθὲν ἀπρὶς ἀγαπῶντες καὶ περιεχόμενοι, τῆς ἐν ἐλα πίσι βασάνου οὐδ᾽ ἡντινοῦν ποιοῦνται ἐπιστροφήν. Λώτον ἦν ἀλιτροῖς, κ. τ. έ. Τοῦτο οἶμαι τὸν θεοφόρον ἄνδρα διὰ τοῦδε παραδηλοῦν τοῦ ἔπους, ὡς βέλτιον ἦν ἄρα καὶ λυσιτελὲς τοῖς ἁμαρτωλοῖς μὲν ἀτιμώρητα εἶναι κατὰ τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα καὶ πεῖραν τῆς ἐκεῖ κολάσεως μὴ λαβεῖν, εἴπερ ἐμὲ κατὰ τὸν παρόντα ταῖς τῆς κακίας τοῦ βίου δυσχερείαις ἀσχάλλειν καὶ ἀνιᾶσθαι· ἢ οὐ έως· Συνέφερε τοῖς ἐνόχοις, τῆς ἁμαρτίας ἀφεθεῖσιν, ἀπηλλάχθαι τῆς βασάνου, καὶ ἐμὲ τοῖς τοῦ βίου κακεῖς οὐτωσὶ ταλαιπωρεῖσθαι. 109 Ἀλλὰ τί μοι βροτέων, τί δέ μοι τόσον άλγε αείδειν, κ. τ. λ. Παραμυθίαν ταῖς αὐτοῦ συμφοραῖς καὶ τοῖς τοῦ σώματος ἄλγεσιν ὁ ἱερώτατος ἐπινοῶν πρεσβύτης, να τί μοι, ἔφη, ἐπὶ τοσοῦτον τὰ τῶν ἀνθρώπων Εκτραγῳδεῖν οδυνηρὰ καὶ τὰς συμπιπτούσας ταλαι πωρίας καταλέγειν; Πάσιν ἔπεστιν ἄχος. Πᾶσι ζώοις καὶ πᾶσι τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις λύπη καὶ ἐναντίωσις παρίσταται, οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀσωμάτοις αὐτοῖς· καὶ αὐτῇ τῇ ὑπερασωμάτῳ Τριάδι τὸ ἀντίξουν καὶ ἀντικείμενον παρομαρτεί. Καὶ γὰρ ῖνα τὰς τῶν ζώων καὶ τῶν ἄλλων παρῶ διαφθοράς, αὐτὴ ἡ γῆ τὸ στοιχεῖον οὐκ ἀτίνακτος οὐδ᾽ ἄσειστος παντελῶς καὶ ἀτρεμής πνεύματα δὲ χρυφαίως αυτήν διαλαμβάνοντα, ὅταν ἄνωθεν λάβῃ τὸ ἐνδόσιμον, ανατινάσσουσί τε αὐτὴν καὶ ὡς τῷ ἐπιτρέποντι φίλον ἐντινάσσουσιν· καὶ αἱ ὥρας δὲ τοῦ ἔτους ταχινῶς ἀλλήλαις ὑποχωροῦσαί τε καὶ ὑπαπιοῦσαι, τρόπον τινὰ ὑπ' ἀλλήλων ἀνατρέ τούνται, χειμῶνος μὲν ὑπὸ θέρους διὰ τοῦ ἔαρος μετ σολαβούντος λυομένου, θέρους δὲ αὖ διὰ τοῦ μεταξύ φθινοπώρου ἀφανιζομένου· ὥσπερ γε καὶ ἡμέραν μὲν κατέπαυσε νύξ, νύκτα δ' ἀπώλεσεν ἡ ἕως ἀνίσχουσα· πάλιν· Χειμὼν μὲν ἐπιγενόμενος ξοφοῖ τὸν αέρα καὶ σκοτάζει, ἥλιος δὲ λάμψας αστέρας ἀμαυροῖ· καὶ ἡλίῳ μὲν νέφος ἐπιπροσθοῦν διακόπτει τὴν αίγλην σελήνη δὲ φθίνουσα καὶ εἰς παντελῆ Cod. θεάρχια, v. supra not. 20. Bill. in commentario pro καὶ ἐμέ scribere vult ἢ ἐμέ, sed etiam supra Nicelas dixit είπερ, qued nou intelligo. obscurum Orci locum et absque lumine fantasmatibus abundare præparat, ignea flumina quorum meminerunt Græci, gehennam et ignem inexstinguibilem vocant prophetiæ divinæ, et lagella in ipsis, paenas dico et animadversiones et dæones, punientes puto potestates, nostrarum exsecultores animarum, quæ nobiscum cooperatæ sunt recenter ad peccatum, in tempore vero judicii juste quidem puniunt eas quæ per instigationes ipsarum comitatæ sunt; et ipsæ damnatorum duplices dabunt pœnas quæ suaserunt odiosa Deo unaque ſecerunt, unde nostrarum animarumi exsecutores diclæ sunt. Hæc omnia, inquit, fabula dicuntur et risu digna reponuntur ab impiis; tantum vero quod præsens est dulce et jucundum judicantes fortiter amant et ardent, dum tormenti a spe designati nullam curam habent. «Melius erat sontibus,» et seq. Id virum divinum demonstrasse per hæc carmina puto: Melius erat et magis expediebat peccatoribus impunita esse in vita futura mala nec quidquam de tormentis hisce experiri, licet in pra-senti sæculo ærumnis miseriarum vitæ angar et affligar ego. Aut sic: Expedit sontibus qui a peccato soluti sunt, a tormentis immunes transire, me sic iu malis vitæ relicto. 109 Sed quid mihi, quid tantopere necesse est more [talium ærumnas canere? etc. Consolationes inter adversa atque dolores corporis meditans sanctissimus sacerdos: Cur, inquit, adeo grandibus tristia honinuun condolere verbis et miserias opprimentes repetere? ‹ Omnibus adest afflictio: ›omnibus animantibus et omnibus quæ in mundo continentur afflictio et oppositio occurrit, et non solum his, sed et item incorporeis entibus. In ipsam etiam incorporea quæque superantem Trinitatem insurgit contrarie incurrens et jacens: si enim animantium aliorumque prætermisero corruptiones, terra ipsa in elementis suis nec inconcussa nec absque ulla agitatione et quiete manet: spiritus ipsam clam invadunt, quando ex alto dona suscepit ipsam agitant et, quasi id permittenti placeat, peragitant. Ει velociter se invicem propellentes et prosequentes horæ anni quodam modo inter se invicem subvertuntur, expulso ab æstate hieme mediante vere, æstate rursum per medium autumnum decedente; similiter et diem cessare fecit nox; noctem destruxit aurora surgens; rursum: Hiems superveniens obscurat aera et tenebrat, sol refulgens astra pallescere facit et soli superveniens nubes splendorem ejus frangit; luna decrescens et ad plenum senium inclinans rursus vita crescit sua et sicut recens nata contemplatur lucens; et Cod. λλύπει. Cod. αὐτή. Cod. αἰγήν.

¡psum astris scintillans cœtum non totum quantum est unquam contemplari est, semper media parte tantum visibile est, et hemisphærio occultatur; et visibilia mundi elementa eodem modo mutantur; et tu, inquit, fascinator draco ipse, invidize pater et peccati radix ac fons, et tu, o Satana bounicida, inter angelicos choros sicut inter astra lucifer lumine præstans apparens, deinde per tumorem in tenebras versus es, coelestium tanquam opprobrium, tanquanı abominatio habitantium evasisti; hinc ergo sint ista de natura creata: inde quid increata ingenitaque Trinitas, secundumn essentiam suam incommutabilis et immota; nunquid ipsa et omnino omnem præclusit oppositionem? Sed propitia mihi, propitia sis, Trinitas sancta aut summe sancta, inquit tuus sanctissimus piusque divina clamans, quæ nec ipsa penitus insipientium hominum evasisti loquacitatem: dicunt enim male tumentes temerarii quidam: In principio erat Pater, deinde magnum genuit Filium, deinde magni Dei Spiritum, quasi in graduum inæqualitate, secundum substantiæ mutationem. Sic diversiter ab hæreticis blasphematur. Quo stabilies me auferens,» et seq. O pessimna loquens lingua, quæ ad nefas et blasphemiam otio uteris, quo me auferens stabis a male dictis? ubi sollicitudo et grandis cogitationum stabit perplexitas; siste et irrationales compesce impetus, ori tuo pone custodiam et vide quantum essentiæ suæ firmitate super omnia præstet Deus; et coram ipsius majestate inferiora cuncta reponas, indignam verbo veritatis te agnoscens; et cave ne ullo modo creaturis Creatorem assimiles, neve suspicaris vane creatuin esse bominem: etenim palinodiam cantans et priora carmina, his in sermonibus firmiter persto contendens me minime a Deo in vanum plasinatum. Verbum enim et ratiocinium pusillanimitatis et vilitatis humana est. Namque nunc quidem, inquit, ignorantiæ obscuritas et sollicitudinum vitæ nubes diffusa non sinit veritatem et vicissitudinis mutationisque causam lucide considerari: post hæc vero scientiæ sermo sicut lux veritateni desiderautibus exsurgit, cujus lumine, inquit, clare intelliges quam pulchre et sapienter gubernentur universa ab omnium gubernatore et providente. Aut sicut lucen videns Deum, in ipso etiam illustres habens rerum notiones, aut sicut igne isto consumptus et tactus, scies omnia ab ipso fieri et justa et vera et utilia et fidelia. • Dun mihi hæc concinebat spiritus meus, et seq. Dum talia ratiocinia in supradicto luco isto concinens spiritus meus me prostratum et afflictuin mulceret, et corpus sedatum reficeret, ego, inquit, serius post horam ab horto surgens in domum redibam: et interdum ridere îne contingebat, si quis aliter quam supra dixi sentiat: etenim aliter sentiens quivis unicæ et primæ non sequitur ratiocinia veritatis, nec in ipsis stabilitatem et securitatem habet. Nunc igitur talium commiseraus cæcitatem φθίσιν ἰοῦσα, ἀναζῇ πάλιν καὶ ὡς ἀρτιγέννητος βλέπεται φωτιζομένη· αὐτὸς δὲ ὁ ἀστεροφανής ούτ ρανὸς οὐχ ὅλος ὅσος ἐστὶ πώποτε κατώπται, ἀεὶ δὲ ἡμιφανὴς ὁρᾶται καὶ τῷ ἡμισφαιρίῳ κατακέκρυπται· καὶ τὰ μὲν ὁρώμενα του κόσμου στοιχεῖα τόνδε τὴν τρόπον μετατρέπεται, καὶ σὺ δὲ, φησίν, αὐτὸς, βάσκανε δράκον, ὦ πάτερ φθόνου καὶ ἁμαρτίας βίζα καὶ πηγὴ, καὶ σὺ, ὦ Σατᾶν ἀνθρωποκτόνε, ἐν τοῖς ἀγγελικοῖς χοροῖς ὥσπερ ἐν ἀστ' ἀσιν ἑωσφόρος δει· κνύμενος λαμπρότατος, εἶτα σκότος διὰ τὴν ἔπαρσιν γενόμενος, τῶν οὐρανίων, ὡς αἴσχος, ὡς βδέλυγμα ἐξωλίσθησας οἰκητηρίων. Καὶ τὰ μὲν περὶ τῆς κτι στῆς φύσεως ἐχέτω ταύτῃ· τί δὲ ἡ ἄκτιστος καὶ ἀγέν νητος Τριὰς καὶ κατά γε τὴν αὐτῆς φύσιν ἀναλλοίωτος καὶ ἄτρεπτος, ἆρά γε παντάπασι κἂν αὕτη πᾶσαν διεξέφυγεν ἀντιλογίαν; 'Αλλ᾽ ἵλεώς μοι, ἵλεως γένοιο, Τριὰς ἁγία ἡ ὑπεραγία, ὁ ἁγιώτατός σου εὐλαβούμενος ἐπιφθέγγεται ἱερολόγος, ὡς οὐδ᾽ αὐτὴ πάντη τῶν ἀφρά νων ἀνθρώπων διέδρασας την γλωσσαλγίαν. Φασὶ γὰρ τολμητίαι κακῶς αὐθαδιζόμενοι· Πρῶτον ἦν ὁ Πατὴρ, εἶτα τὸν μέγαν ἐγέννησεν Υἱόν, ἔπειτα τὸ τοῦ μεγάλου Θεοῦ Πνεῦμα, ὡς ἐν βαθμῶν ἀνισότητι κατ' οὐσίας ὑπόβασιν τοῖς αἱρεσιώταις ποικίλως βλασφη, μεῖται. Ποῖ στήσεις με φέρουσα, κ. τ. ἐξ. Η γλώσσα κακοφραδες, κακόσχολε καὶ βλάσφημε, που με φέρουσα στήσεις τῶν δυσφημιών; Όπου μέριμνα, καὶ βαθὺς νοημάτων ίλιγγος προσίσταται. Ἴστασο τῆς ἀλογίστου ῥύμης ἐπέχουσα σαυτήν, τῷ στόματί σου τιθεμένη φυλακὴν καὶ εἰδυΐα, ὡς ὑπερουσίως τῶν ὄντων ὑπερίδρυται κατὰ φύσιν ὁ Θεός ο καὶ δεύτερα πάντα τῆς αὐτοῦ μεγαλειότητος υπου χώρει, τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας ἡττωμένη, καὶ τοῖς κτίσμασι τὸν Κτίστην παντελώς μὴ παρεικάζουσα, ἀλλὰ μηδ' ὅτι ματαίως τὸν ἄνθρωπον ἔκτισεν υπο νοήσῃς· καὶ γὰρ παλινωδίαν, τὸ δὴ λεγόμενον, ᾄδων ίσταμαι, τοῖσδε τοῖς λόγοις ἐρεισθεὶς, ὡς ἥκιστά με εἰς κενὸν ἐδημιούργησεν ὁ Θεός· τοῦτο γὰρ ὀλιγοψυχίας καὶ ὀλιγοφροσύνης ἀνθρωπίνης ῥῆμά ἐστι καὶ λογισμός. Νῦν μὲν γὰρ, φησί, ζόφος ἀγνοία; καὶ ἀχλὺς τῶν πραγμάτων κατακεχυμένη οὐκ ἐξ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν αἰτίαν τῆς αὐτῶν μεταβολῆς καὶ τροπῆς καθαρῶς καταθρεῖν· μετὰ ταῦτα δὲ λόγος γνώσεως ὡς φῶς τοῖς τῆς ἀληθείας εφιεμένοις ανα τελεῖ, καὶ πάντα, φησί, τρανῶς κατανοήσεις, ὡς καλῶς καὶ σοφῶς οἰκονομεῖται τῷ τῶν ἁπάντων προμηθεῖ καὶ προνοητῇ· ἢ ὡς φῶς ὁρῶν τὸν Θεὸν καὶ ἐν αὐτῷ τοὺς λόγους τῶν γινομένων καταφωτιζόμε νος, ἢ ὡς πυρὶ τούτῳ δαπτόμενος καὶ κολαζόμενος, εἴσῃ πάντα δι' αὐτοῦ γίνεσθαι καὶ δίκαια καὶ ἀλη θινὰ καὶ λυσιτελῆ καὶ πιστά. Ως μοι ταῦτ' ἐπάεισε φίλος νόος, κ. τ. ἐξ. Ὡς τοὺς τοιούτους λογισμούς κατὰ τὸ εἰρημένον ἄλσος ἐκεῖνο ἀνακεκλιμένῳ καὶ τρυχωμένῳ ὁ φίλος νοῦς κατεπάδων μοι παρεμυθεῖτο καὶ τὸ τοῦ σώματος έπεψε πραϋνθεν, κἀγώ, φησί, τῆς ὥρας ἐμὲ διανα στὰς τοῦ παραδείσου εἰς τὴν οἰκίαν ἐπανήειν, ἄλλοτε μὲν οὖν γελᾶν μοι τὸν ἄλλως ἢ οὕτως, ὡς προείρηται, φρονοῦντα ἐπῇςι· καὶ γὰρ ἕτερόφρων ἐπας ε

ridebam, nunc moerore in anima conficiebar. Non enim Democriti more merus risus, sed juxta bominum amatorem Jesum et veræ philosophiæ magistrum. Sic ab agitato ratiociniis, visu et aflictinnibus convenienter tamen atque diviso spiritu aut me redibam. Hac philosophia et nos pertheologum tuum, Christe Jesu, dignatus es, et iisdem ratiociniis, sermonibus et dogmatibus colligasti, et ve ritatis tuæ atque sapientiæ perfecisti participes, nos adhuc recipe in secula. Amen. μὴ τοῖς τῆς μιᾶς καὶ πρώτης αληθείας στοιχῶν λήγοις, καὶ αὐτοῖς ἀσφαλῶς ἐνιδρυμένος. Πὴ μὲν οὖν τῶν τοιούτων ταλανίζων τὴν ἄνοιαν ἐγέλων, τὴ δὲ καὶ τῇ λύπῃ τὴν ψυχὴν ἐπυρπολούμην· οὐ γὰρ κατὰ τὸν Δημόκριτον ἄκρατος ὁ γέλως, ἀλλὰ κατὰ τὸν φιλάνθρωπον Ἰησοῦν καὶ τῆς ὄντως φιλοσοφίας άρχηγόν. Οὕτω μοι τοῦ νοῦ τοῖς λογισμοῖς, τῷ γέλωτι καὶ τῇ λύπῃ ἀγαθοπρεπῶς μαχομένῳ καὶ μεριζομένῳ ἐπανῆκον. Ταύτης τῆς φιλοσοφίας καὶ ἡμᾶς διὰ τοῦ Θεολόγου σου, Χριστὲ Ἰησοῦ, καταξιώσας, καὶ τοῖς αὐτοῖς λογισμοῖς καὶ λόγοις καὶ δόγμασιν ἐμπεδώσας καὶ καταρτισάμενος, τῆς σῆς αληθείας καὶ θεο σοφίας μετόχους ἀνάδειξον εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Περὶ φύσεως ἀνθρωπίνης λόγος ε'. Εξήγησις τῶν ἀποῤῥήτων τοῦ μεγάλου Γρηγο ρίου τοῦ Θεολόγου ἐπῶν· Περὶ εὐτελείας τοῦ ἐκτὸς ἀνθρώπου καὶ τῆς τῶν παρόντων ματαιό τητος, λίγος ια Περὶ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως διὰ τῶν φθασάντων τὰ εἰκότα φυσιολογήσας ὁ φιλοσοφώτατος, νῦν δὴ τὰς παρεπομένας αὐτῇ ταλαιπωρίας, εὐτελείας τε καὶ δυσπαθείας εὐτελίζων, κάν τούτοις τῶν ὑψαυχενούνο των τὸ φύσημα συστέλλων, οὕτω τὰς οὐδενίας αὐτῶν ἐκτραγῳδεῖ λέγων· 4 Τίς γενόμην; τίς δ' εἰμί; κ. τ. λ. Εννοήσας ὁ διορατικώτατος τὸ ἀείρυτον καὶ εὐμε τάπτωτον τῆς ἀνθρωπίνης οὐσίας καὶ εὐρίπιστον, ναὶ δὴ καὶ τὸ ἀκιδνότατον καὶ ἀδρανέστατον αὐτῆς τα λανίζων, ἀποδυσπετεῖ καὶ λέγει· "Η τί; ἐγενόμην κατ' αρχάς; τίς δὲ νῦν εἰμι; καὶ τί μετὰ [ού] πολύν ἔσομαι χρόνον; ποῦ δὲ καταλήξει καὶ τοῖ στήσεται σοι τὸ μέγα τοῦτο πλάσμα, ὦ Δέσποτα, εἰ ἄρα καὶ μέγα ἐστίν; Ἐμοὶ γὰρ δοκεῖν, ὁ διδάσκαλός φησιν, ὡς οὐδὲν ὄντες οἱ ἄνθρωποι, μάτην ὠφρυωμένοι ἐππιρόμεθα, εἴπερ τοῦτο μόνον ἐσμεν ὅπερ ὁρᾶται τοῖς πολλοῖς, καὶ ἄλλο πλέον οὐδὲν τῆς ῥεούσης έχοιμεν καὶ φθειρομένης ζωής. Μόρτις μέν, κ. τ. ἐξ. Διὰ παραδειγμάτων πλειόνων ταλαιπωροτέραν τὴν ζωὴν τῶν ἀνθρώπων τῆς τῶν κτηνῶν καὶ θηρίων καὶ αὐτῶν ἀποδείκνυσι πτηνῶν· λέγει δέ· ὡς ὁ μέσχος μὲν τὴν γαστέρα τῆς αὐτὸν τεκούσης διεκδύς, ἄλλεται μὲν εὐθὺς ἐπὶ γῆς, καὶ τὸν γλυκερὸν δὲ τῆς γεννησάσης μαστὸν ἐκμυζᾷ παραυτὰ καὶ ἐκπιέζει, τριέτης δὲ γεγονὼς τὸν ζυγὸν ἀναλαμβάνει, καὶ σκληρὸν ἄχθος καὶ δύσοιστον εφελκυσάμενος, ἀμάξης τὸν αὐχένα τον μέγαν, τὸν ἐπιβαλλόμενον αὐτῷ λέγω ζυγόν, τῷ ἰδίῳ αὐτοῦ στιβαρῷ αὐχένι, ἤτοι τραχήλῳ, συνέμιξε καὶ συνέδησεν· καὶ ὁ μὲν οὕτως. Ελάφου δὲ μόσχος ποικιλόδερμος, ἡνίκ᾽ ἂν τῆς μητρώας ἐξολισθήσας διεκπέσῃ γαστρός, εὐθὺς παρὰ τῷ τῆς τε κούσης ποδὶ τὸν ἴδιον πόδα παρατίθησι, και ποθεν κυνηγετῶν ὑποφανέντων αὐτίκα κύνας τε ὠμοβόρους καὶ δρόμον ἵππων ὠκύτατον ἅμα μητρί διαδιδράσκων ὁ νεογνός, ἐν ταῖς λαγόσι τῆς λόχμης κατεκρύβη· ὡσαύτως δὲ καὶ ἄρκτοι, σύες τε ἄγριοι καὶ λέοντες, παρδάλεις καὶ τίγρητες ἀνέμοις τῇ τῶν ποδῶν ταχυτῆτι εοικότες, ὁμοῦ τε γεννῶνται καὶ αὐτίκα Carm. XV, p. 88, ed. Colon.; p. 946 ed. Leuvencl. ed. nov. p. 477. Τίγρητες. Sic codes pro τίγρεις 8. τίγρε PATROL. GR. XXXVIII. Commentarius Arcanorum magni Gregorii Theologi carminum de vilitate exterioris hominis et vanitate præsentium, sermo XI. De humana natura per apprime supra dicta postquam studium adhibuit noster eximius philosophus, nunc consectarias miserias, et vilitates et ærumnas parvipendens per hæc superbientium tumorem relundit, nullitatemque ipsorum sic eniphatice: deplorat, dicens: 1 Quis natus sum? quis sum? etc. Meditatus perspicacissimus poeta naturam quæ semper transit mobilis et mutationi obnoxia et certe de ipsius vilissima et debilissima sorte gemeus, moleste fert et dicit: O me, quis fui in principio? et quis nunc sum? et mukum post tempus quis ero? Quando vero eessabit et ubi stabit tibi illud magnum opus, Dominator? si tamen magnum est. Meo enim judicio, ait magister, in vanum insolenter elati qui nibil sumus homines inflamur; qui re ipsa illud tantum sumus quod plerique vident et nihil amplius in fuente et ad corruptionem properante vita babemus. Vitula quidem, etc. Per plura exempla miseriorem vitam hominum quam jumentorum et belluarum et volucrium ipsorum ostendit. Dicit: Vitulus quidem e matris utero prodiens, protinus super terram salit et delectabilem matris mammanı statim sugit et pressat; triennis vero factus, jugum accipit et durum onus et arduum trahens, currus magnum timonem, superpositum dico jugum forti collo suo aut capiti junxit et colligatum habuit: sic iste. Hinnulus autem maculis distinctus cum ex utero matris prodiit, statim juxta genitricis pedem suum constituit, et jam apparentibus venatoribus, protinus canes feroces et equorum quam maxime pernicium carsum una cum matre vitans, recens natus in saltibus opacis sese occultat. Similiter et ursi, et apri et leones, pantheræ et tigres ventis prae pedum velocitate equiparabiles, ubi primum nascuntur, vix ferrum viderunt, et statim rigent crines et toto collo jubæ, et subito in eos qui venari volebant, ruunt. Et isti quidem δες, contra usum lingua et precepta grammaticorum: v. Ermol. Gudian. 523. 29 et Cherub. ad Theodes, in Bekkeri Anecd. β. 1425.

sic ab infantia in robustos venatores irruunt. τὴν ἔθειραν καὶ τοῦ τραχήλου τὴν λοφιάν, είπερ ίδοι σίδηρον, φρίξαντες, κατὰ τῶν θηρεύειν ἐφορμῶσι βεβουλημένων· καὶ οἱ μὲν οὕτω νηπιόθεν ἐπὶ τοὺς ἰσχυρούς ἐφάλλονται θηρατάς. 49 Avis primum implamis, etc. 19 "Αρτι δὲ ἄπτερος ὄρνις, κ. τ. λ. · Τί δαὶ οἱ ὄρνιθες; ἆρ᾽ οὐ πολλῷ καὶ οὗτοι κουρο τέραν τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀμοχθοτέραν ειλήχασι ζωήν; Οἱ γὰρ ἄρτι τῶν τῶν ἐκραγέντες ἄπτεροι, οὐ μετά πολύ πτεροφυοῦντες χρόνον, κατὰ πολὺ τῆς οἰκίας ὕπερθε τὸν ἀέρα διαπέτανται· καὶ αὐτὴ δὲ ἡ ξουθὴ έπωνομασμένη μέλισσα, τὸ πετρίδιον, ἐν ᾧ μεμενήκει, καταλείπουσα καὶ ἐν ἦρι τὰ ἄνθη περιστα μένη τοῦ ἀγροῦ καὶ τὰ ἐπιτήδεια συλῶσα, οἶκον ἀντίθετον ἑαυτῇ κατασκευάζει, καὶ τὰς ἐξαγώνους σύριγγας ἐν σοφίᾳ ἀῤῥήτῳ τοῖς κηρίοις συνυφαίνου καὶ συμπηγνύουσα, γλυκυτάτου τὸν αὐτῆς δόμον ἐμπίμπλησι καρποῦ· ταῦτα δέ φησι πάντα ἔπρος ἑνὸς ἔργα. Καὶ πᾶσι δὲ ζώοις αὐτομάτη καὶ ἄμο χθος ἀπὸ τῆς γῆς καὶ δαψιλής παρίσταται τροφή καὶ οὐ διαποντίους ἀποδημίας πονοῦσιν οἱ θήρες τροφῆς χάριν καθάπερ ἄνθρωποι, οὐ γεωργοῦσε τὴν γῆν, οὐ ταμίαι σίτου αὐτοῖς καὶ σιτῶναι καὶ σιταγωγοί, οὐκ οινοχόοι κυπέλλοις τὸν οἶνον ἐγκιρνώσι· καὶ πτερὸν δὲ τὸν ὄρνιν ὧδε κακεί περιπετόμενον τὴν ἁρμόδιον ἀπόνως προσεπορίσατο τῷ πτηνῷ βρῶ σιν. ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς θῆρας αὐτοὺς αἱ λόχμαι καὶ τὰ τῶν ὁρῶν κοίλα καὶ λάσια τὴν ἡμερήσιον μικρὰ πο νησαμένοις παρέχεται τροφήν. Φασὶ δὲ καὶ λέοντα, τὸν μέγαν θῆρα, ἂν προσφάτως κατεθοινήσατο, εἴ τί ποτε τούτου λείψανον εἰς τὴν ἑξῆς ὑπολειφθείη, ξα λον ἐμφαγεῖν μὴ καταδέχεσθαι· ἔστι δ' ὅτε καὶ ἔτε ρήμερον ἐσθίων, βριαρῶς καὶ λάβρως τῷ ποτῷ χρήται, μέτρα δ' οὖν ὅμως ἐπιβάλλει τῇ γαστρί· τοσοῦ τον δὲ τοῖς ἄλλοις ζώοις ἀπονώτερος ο βίος τοῦ τῶν ἀνθρώπων πέλει, καθ᾽ ὅσον καὶ οἶκος ἐκείνοις ἀεὶ σχέδιος καὶ αὐτόματος ἢ πέτρα ἢ κλαδέων, καὶ αὐ τοὶ ἀτρεμεῖς καὶ ὑγιεῖς, κρατεροὶ καὶ εὐσθενείς, περικαλλεῖς καὶ εὐειδεῖς· ὅταν δέ ποτε καὶ νότος κατακάμψῃ, ἀθρήνητοι ἐξέπνευσαν ἡσυχή, οι συν ἄλλος ἄλλοθεν περιιστάμενοι τούτους πενθίμοις καὶ γουροῖς μέλεσιν ἀπολοφύρονται, οὐ πλοκάμους, ὡς ἀνθρώποις ἔθος, ἐπὶ τῇ τῶν φίλων ἀποκείρονται τελευτῇ· καὶ τὸ τῶν εἰρημένων μεῖζον ὅτι ἀταρδεῖς Sed quid aves? nonne et illi multo faciliorem magisque rerumnis expeditam quam homines sortiti sunt vitam? Namque statim ac ova fregerunt implumes, post tempus non longum alas induunt et multum in altum a mansione aera volitant. Et ipsa fava celebrata apis petram in qua mauebat relinquit et in aere inter flores circumvolitat agri, idonea colligit domumque sibi accommodatam parat, et hexagonos alveolos ineffabili sapientia ceris coaptat et coagmentat, suavissimo fructu domum suam impleus. Cuncta hæc, inquit, unius est veris opus. Et omnibus animantibus ultro producta sine labore a terra et abundans offertur esca: nec ultra maria lassantur iter facientes escaruin gratia belluæ, sicut homines, nec terram colunt, nec ipsis sunt præfecti a victu, escas transportantes aut servantes, nec pincernæ scyphis meruin uniscentes: ala qua hic volat avis, aptum,sine labore superabundantem, et idoneum affert cibum. Sed et quoad belluas ipsas, sylvarum recessus et montium latera et dumeta quotidianum paululum laborantibus præbent victum; dicunt et leonem qui magnam feram illico voravit, si quid forte remanserit in posterum, hesternam manducare dedignari; quandoque fit ut reposita ab anteriori die voraciter manducet et avide potuin hauriat, ventri sic temperantiam afferens. Imo minus ærumnosa est pro animantibus vita quam pro hominibus, quod ipsis semper ad libitum et in vicino est domus sive rupes sive ramus, et quidem bonæ el sanæ, solidæ et tutæ, pulchræ et jucundæ domus 'sunt; cum þutem forte morbus opprimit, indefleta placide decedunt. Non enim alii circa alios stantes lacrymosis et tristibus carminibus dolent, non cæsariem, sicut mos est hominibus, propter amicorum morten tondent, et quod exprimi vix potest, sine trepidatione et absque metu e vita decedunt belluæ, nullas judicii aut pœnarum formidantes minas. ἐντεῦθεν οἱ θῆρες καὶ ἄφοβοι τὴν κατ᾿ αὐτοὺς ὑπεκδύνουσι ζωὴν, οὐδεμίαν κρίσεως ἢ κολάσεως ὑπο οπτεύοντες ἀπειλήν. 41 Inspice hominum miserum genus, elc. Cum, inquit, dicti in irrationalibus animantibus conspiciuntur mores, reliquum considerandum est, et quantis deploranda hominum figura exercitatur malis, ita ut ipse ante conspectum creatoris apparens dicas nihil debilius, nihil miserabilius alere terram quam hominem. Prima ergo vilitatis demonstratio quod in principio coagulatione conceptionis at, multisque doloribus subjacente parturitur et nutritur a matre; deinde lactatum super brachiis gestans mater circumducit sicut dulci oneri adhæreus infanti; mox in strato positus supplodo, vagio doloribus pressus; inde quadrupedum more manibus Cod. καταλειποῦσα, unde fortasse scribi polest καταλιποῦσα. 41 Αθρει καὶ μερόπων δειλόν γένος, κ. τ. λ. Ἐπειδὴ, φησί, τὰ εἰρημένα ἐν τοῖς ἀλόγοις ἐθεω ρήθη ζώοις ἰδιώματα, σκεπτέον ἐπὶ τούτοις λοιπόν, καὶ οἴοις ἡ δειλαία τῶν ἀνθρώπων μορφὴ ταλαιπω ρεῖται κακοῖς, ὡς ἂν καὶ αὐτὸς κατὰ τὸν ποιητὴν ἀποφηνάμενος εἴπῃς, ὡς οὐδὲν ἀκιδνότερον ἢ ἀθλικάτερον ἡ γῆ τοῦ ἀνθρώπου τρέφει. Πρώτη μὲν οὖν εὐτελείας ἔνδειξις, τὸ ῥοιῆς πηγνυμένης, ἤτοι ρεύ σεως, εἶναι γόνον ἐν ἀρχαῖς, μόγῳ δὲ καὶ πολλαίς κακοπαθείαις γεννᾶσθαι καὶ ἀνατρέφεσθαι τῆς μητρός· εἶτα γαλακτοτροφούμενον ἐπ' ἀγκαλῶν ἡ μή της ὀχοῦσα περιάγει, ὡς γλυκεῖ πάνῳ προσέχουσε τῷ βρέφει· ἔπειτα πρὸς τῷ ἐδάφει τιθέμενος επι Εμπίμπλησι, sic eodes. v. Lobeck. ad Phryn. p. 95.

τρίβω τὴν γῆν καὶ κλαυθμυρίζω, τοῖς ἄλγεσι πονούσ μενος· ἐντεῦθεν τετραπόδων ὁμοιότητι χερσὶ καὶ ποσὶ κατὰ τοῦ ἐδάφους ἐπισύρομαι· πάλιν ἐντεῦθεν ἀρθεὶς, καὶ τρομεροῖς ίχνεσι βηματίζειν ἐπιχειρῶν, δειλίᾳ τῆς πτώσεως τὰς παλάμας διακλεπτόμενος ἐκτέτακα· μετὰ ταῦτα φωνῆς ἀνάρθρου ψελλίσμασι νοὸς ἀνθρωπίνου ίχνος ἐπιφαίνεται· μετὰ ταῦτα καὶ λόγος τῷ παιδὶ διαρθρούμενος, οὐκ ἀδακρυτὶ, ὑφ' ἡγεμόσι δὲ τοῖς δάκρυσι κατὰ μικρὸν τῆς πρώτης τρανοῦται. Εἰκοσέτης συνάγειρα μένος, κ. τ. ἐξ. Μόλις, φησὶν, εἰκοσαέτης γενόμενος, τὴν ἀνδρὶ καθήκουσαν δύναμιν συνήθροισα· καὶ ὥσπερ τις άθλητῆς ἐν θεάτρῳ τῷ βίῳ καταστάς, πολλοῖς ὅτι μάλιστα πόνοις καὶ κόποις κατὰ πρόσωπον ἀντιβολοῦσι συνεκύρησα. Αλλο μὲν οὖν σε τῶν λυπούντων κατὰ τὸ νῦν θλίβον ἐπιτίθεται; ἄλλο δ' ἀπῆλθε τῷ χρόνῳ συμπαρωχηκός, ἄλλοις δὲ, ὦ ψυχὴ, εὖ ἴσθι, τὸν βίον περῶσα συναντήσεις ἐς τὸ ἐπιὸν μοχθηροῖς· καὶ γὰρ βίον περᾷς ὥσπερ τινὰ ὁλκὸν ποταμοῦ ἀνάῤῥουν αύ τὸν ἐκβιαζόμενος, ἔμπαλιν ἢ αὐτὸς βούλει σε συνέλ κοντα, ἢ ὡς τι ῥεῦμα θαλάσσης βίαιον, ὧδε κακεῖ περιέλκον καὶ περιστῶν, ὁ δὴ πυκναῖς πνευμάτων ἐμπτώσεσι ἀναβράττεται καὶ βιπίζεται. Πολλὰ μὲν οὖν, φησὶν ὁ διδάσκαλος, ταῖς ἑαυτῶν ἀνοίαις καὶ ἀφροσύναις ἑπόμενοι πειραζόμεθα· ὅτα δηλαδὴ ταῖς ἀνοήτοις ἐπιθυμίαις και βλαβεραῖς ὑπηρετούμενοι ἐκτρυχόμεθα· πλεῖστα δ' ὅσα καὶ ὁ τῆς ἡμε τέρας πρὸς Θεὸν νεύσεως καὶ τῆς κατὰ Χριστὸν ζωῆς ᾿Αντικείμενος ἐκ φθόνου καὶ βασκανίας ἐπινοεί δυσχερή. 59 Εἰ γάρ κεν ὅσα τερπνὰ καὶ ὁππόσα λυγρά [βίοιο 60 Αντιταλαντεύοις, κ. τ. λ. Είπερ δὴ οὖν, φησὶν ὁ τῆς ἀληθείας καθηγητής, τὰ χρηστὰ τοῦ βίου τοῦδε τοῖς λυπηροῖς ἀντιταλαντεύοις σταθμώμενος ὡς ἐν ζυγῷ, κατὰ πολὺ ἂν ἡ τῶν κακῶν πλάστιγξ βαρυνθεῖσα κατενεχθείη ἐπὶ γῆν, ἡ δὲ τῶν ἀγαθῶν καὶ τερπνῶν ἐφ᾽ ὕψος κου φισθείη πρὸς οὐρανόν· οὕτως, εἰπὼν, κατ' εἶδος ἀρι Ομεῖται πρῶτον τὰ λυπηρά, δήρις καὶ μάχαι τοῖς τὸν τρόπον πολεμικοῖς, πόντος καὶ κίνδυνοι τοῖς ναυτιλ λομένοις, άρουρα καὶ κόπωσις τοῖς γεωργοίς, τοῖς ἐμπορευομένοις καὶ πλουτεῖν ἐθέλουσιν ἐπίβουλοι ἄνδρες παρέπονται καὶ λῃστρικοί· καὶ τοῖς εὐρυ βόαις μὲν καὶ πολυκτησίαις χαίρουσι δασμογράφοι καὶ ἐξισωνται, καὶ τῶν φόρων πράκτορες ἀπαραίτητοι παρίστανται. Τοῖς πολιτευομένοις δὲ καὶ περὶ βίβλους καὶ λόγους σχολάζουσι ρήτορες ἔστιν ὅτε δεινοὶ καὶ συκοφάνται καὶ κριτὴς ἄδικος καὶ ἄρχων τὰς ψήφους οὐκ εὐθείας διατιθείς. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ ἐπώδυνα τοῦ ἐλεεινοῦ βίου παίγνια, τῶν ματαίων ἀνθρώπων κατο ορχούμενα τῆς ζωῆς. Σκοπεῖν δὴ οὖν ἄξιον καὶ ἐποιά ἐστι τὰ τερπνά, κόρος καὶ γαστρὸς πλησμονή· καὶ τούτο βαρύ τε καὶ ἐπαχθές· ᾆσμα καὶ γέλωτες· ἄλλο παίγνιον· λαμπραί τύμβων κατασκευαί· αὐταὶ δὲ πλήρεις ὁδωδότων ὁρῶνται νεκρῶν· ἔδνα περισπούδαστα καὶ προγαμιαίαι δωρεαὶ, καὶ προίξ, καὶ γάμος, καὶ δεύτερος πολλάκις τοῦ πρώτου διακοπέντος τῷ ac pedibus super solo repto; rursum inde surgens et tremulo pede gradive tentans, præ casus metu manus protendens pertento. Præterea linguæ titubantis male articulatæ vestigium spiritus humani ostendunt, postea et sermo in puero emendatus non sine lacrymis, ipsis rectoribus lacrymis, transeuntibus teneræ ætatis primis et secundis annis incipit clare manifestari. τε καὶ δευτέρας ἡλικίας παροδευούσης σαφῶς δια- Vicesimum attingens annum fortitudinem collegi, etc. Vix, inquit, viginti annos natus, fortitudinem viro convenientem assecutus sum, et sicut athleta quidum in vitæ theatro apparens multis et quam maxim mis laboribus et ærumnis obviam irruentibus occurri. Aliud quidem dolore te in præsenti conterens apponitur, aliud vero una cum tempore simul fugit, aliis adhuc, o anima, certe id scias, per vitam transiens in futurum duris obvia eris; namque per vitam transis quasi per amnis cursum te vi magna abripientis. Et rursum vel ipse te trahenti assentis, vel sicut fluctus quidam maris coactus, sic abripiens et avellens qui iterum atque iterum ventorum flatibus turbatur et tumidus lit. Multum ergo, inquit magister, nostris profanis cogitationibus et deliramentis insequentibus tentamur: quam multis profecto insanis et nocivis desideriis consumimur, təntum et plus nostri erga Deum obsequii atque vitæ secundum Christum Adversarius præ invidia suggestionibus dolosis difficilia suscitat. 59 Etenim si omnia bona omniaque vitæ mala 60 Appenderis, etc. Si ergo, inquit orator juxta veritatem, commoda vitæ hujus calamitosis æquiparaveris quasi in bilance, malorum lancula premente pondere feretur ad terrain, bonorum vero et jucundorum lancula in altum alleviata ad cœlum attolletur. Sic dicens per species supputat primo calamitosa;-rixæ et prœlia pro bellatoribus ex ipsorum conditione, mare et pericula pro navigantibus, aratio et fatigatio pro agricolis, pro negotiatoribus et iis qui divites volunt fieri sunt insidiantes viri et latrones; et arroganter loquentibus et possessionibus multis gaudentibus circumcurrunt exactores et vectigalia imperantes et tributorum censum inponentes quos nullo modo fexeris. Subnectit et ut qui libris et eloquentiæ studia adhibent doctores contingit ut sint formidandi et calumniatores, sunt et judex injustus et princeps causas non recte pronuntians. Et ista quiden ærumnosa miserandæ vitæ crepundia, quibus stulti homines in avo distinentur. Considerare etiam dignum est quæ sint jucunda, saturitas et ventris expletio; grave quoque id est atque toleratu difficile; cantus et risus alia crepundia; splendide sepulcrorum structura, et ipse redundantes videntur mortuorum putoribus: munuscula amatoriis studiis oblata, donaque nup-

tias aucupantia, el dos et matrimonium, et primis morte abolitis secundæ nuptiæ, ipsas sequuntur adulteria eladulterarum venatores;infantes,sollicitudo inquieta pro patribus, namque sollicitudine semper urgentur parentes et anxietate ne quid mali natis occurrat; et venustas amata quidem sed infida: semper enim habenti anxietas est. Dedecus vero nec in suspicione, nec in timore, odiosum illud, et pro egregia prole anxiæ cogitationes, semper enim sollicitudo cruciabit patres quomodo filii bene victuri sint, angor autem et dolor ob deditam malo prolem insequetur. Et rursum, divitiæ et paupertas quæ duplex generant malum: divitia contumelia male utenti, paupertas, tribulatio et jugis labor. Ista omnia lumana, inquit, similia pilæ quam pueriles manus vicissim alii ad alios dant et jaciunt torquentes et projicientes. 75 Hac igitur inspiciens mente discrucior, si quis optimum 76 Existimat quod plus habet bon quam mali. Hæc omnia, inquit admirabilis Theologus, mente alta recogitans, et quod multo plura tristia in hominibus quam amœna, quia quæ jucundissima videntur plus ærumnæ quam eorum quæ vane bonum nuncupantur habent: hæc videns mente consumor super his qui optima credunt ea quibus bona malum et jucunda dolendum superant. Tu ergo quisquis sis, arguit tibi Gregorius, non ploras alldiens quot in veteres inciderunt mala? Nescio enim, inquit, utrum plorabis an ridebis nudiens que et agere placuit antiquis duobus viris philosophis et doctis quorum alter semper lugebat, Heraclitus nempe, aller, Democritus, indesinenter ridebat, quippe qui lacrymis sane et risibus digna æstimabant quæ plerique studiis insectantur. Qu modo euim digna lamentationibus aut risibus non gemuissent aut æstimavissent? hic Achivi et Troes alii in alios prœliantes atque multo tempore invicen sese internecantes unius Helenæ meretricis gratia. Curetes et Ætoli pro capite et setis suillis pugnantes et sese invicem occidentes; illic magnum acidum decus,nempe Ajacis et Achillis, sed et famosi isti quorum alter in medio hostium furente sua se manu occidit, alter in luxuriam se ingurgitans periit; quid et illustris Amphitryonis filius, Hercules omnium domitor, viribus belluas hominesque superans? Et ipse, ut aiunt, venenatam tunicam cum induisset, domitus est introrsum crematus. Εt quid li, Cyrus et Crasus reges, inquam, Persarum et Lydorum? Non hi solum, s sed etiam isti quotquot heri et nudius tertius Romanoruin et nostri reges, quis odibile fatum vitavit? Cod. ἀνύπτοπτον. 'Αχιλέως. Sic codex uno lambda. V. Zonaran. Lex. Gudianum et Eustath. ad Hom. Iliad. A, 13.15 ed. Lips. Bill. verha μαχλοσύνῃ εαλωκώς interpretatur in adulterio deprehensus, atque Agamemnonem intelligit; sed egregie fallitur, nam et μαχλοσύνη, de quo vocabulo v. Suidas, tantum propenionem ad Venerem significat, neque Agamemnon θανάτῳ. Τούτοις έπονται μοιχεται καὶ μοιχῶν θηραται. Παῖδες ὕποπτον ἄχος τοῖς πατράσιν· καὶ γὰρ ὑπο πτεύουσιν ἀεὶ οἱ τεκόντες καὶ ἀγωνιῶσι, μή τι τοῖς τέκνοις συναντήσοι πονηρόν· καὶ τὸ κάλλος μὲν φιλητὸν, ἄπιστον δέ· ἀεὶ γὰρ ὑποπτεύεται τῷ ἔχοντι· τὸ αίσχος δὲ τὸ ἀνύποπτον μὲν καὶ ἄφοδον, μισητὸν δέ· καὶ τῇ εὐτεχνίᾳ μὲν φροντίδες ἀεὶ καὶ διαπονήσεις τοῖς τοκεῦσι, πῶς ἂν οἱ παῖδες εὖ διαβιώσκοιεν· ἄλγὴ δὲ καὶ ἀδύναι τῇ δυστεχνίᾳ παρακολουθοῦσι. Πλούτος δὲ αὖ καὶ πενία διστὸν πέφυκε κακόν· πλοῦτος μὲν ὕβρις τῷ κακώς χρωμένῳ, πενία θλίψις καὶ διηνεκής πόνος. Ταῦτα δὲ καὶ πάντα τὰ ἀνθρώπινα ἔοικε, φησί, σφαίρα νεωτέρων χερσὶν ἀμοιβαδὸν ἐξ ἄλλων εἰς ἄλλους ἀνταποπεμπομένη καὶ μεταπίπτουσα. 75 Ταῦτ᾽ οὖν εἰσορόων φρένα δάπτομαι, εἴ τις | άριστον 76 Οἴεται, ᾧ τὸ κακὸν πλεῖον ἀρειοτέρου. Ταῦτα πάντα, ὁ θεσπέσιός φησι Θεολόγος, ένα θεωρῶν τῇ διανοίᾳ, καὶ ὡς πολλῷ πλείω τὰ ἀναρὰ ἐν ἀνθρώποις ἢ τὰ τερπνά, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ ἤδιστα δου κοῦντα πλέον τοῦ νομιζομένου καλοῦ τὸ λυποῦν ἔχει, καὶ ταῦτα βλέπων ἐκτήκομαι τας φρένας ἐπὶ τοὺς οἰομένους ἄριστα εἶναι, οἷς ὑπερβάλλει τὸ κακὸν τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τὸ λυπηρὸν τοῦ τερπνού. Σὺ οὖν, οὗτος, διακατελέγχεταί σοι ὁ Γρηγόριος, οὐ δακρύεις ἀκούων οἷα καὶ τοῖς πάλαι συνέπιπτεν ἀλγηρά; Καὶ γὰρ οὐκ οἶδα, φησίν, εἴτε δακρύσεις εἴτε καὶ γελάσεις ἀκούων, ἃ καὶ τοῖς πρότερον ποιεῖν ἤρεσεν ἄμφω ἀνδράσι φιλοσόφοις καὶ συνετοῖς, ὥστε τὸν μὲν ἀεὶ κλαίειν, τὸν Ἡράκλειτον, ἀεὶ δὲ τὸν Δημόκριτον γελάν, κλαυθμοῦ τε τῷ ὄντι καὶ γέλωτος άξια τα τοῖς πολλοῖς περισπούδαστα λογιζομένους. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἄξια θρήνων καὶ γέλωτος έπασχον καὶ ἕδρων; Αχαιοὶ μὲν καὶ Τρῶες ἀλλήλοις ἐφορμῶντες, καὶ ἐπὶ πλείους χρόνους είνεκεν πόρνης μιᾶς τῆς Ἑλένης ἀλληλοκτονοῦντες· Κουρητές τε καὶ Αιτωλο περὶ κεφαλῇ καὶ θριξὶ χοιρείαις ἐκμεμαχωμένοι καὶ ὑπ' ἀλλήλων ἀναιρούμενοι· μέγα δὲ κύδος τῶν Αἰακιδών, Αίαντός φημι καὶ ᾿Αχιλέως ἀλλὰ καὶ οἱ περιβόητοι οὗτοι, ὁ μὲν ἐν μέσῳ τῶν δυσμενών μαςνομένῃ τῇ αὐτοῦ ἀνῃρεῖτο χειρί, ὁ δὲ μαχλοσύνῃ δι εφθάρη εαλωκώς Τί δὲ ὁ περίφημος τοῦ ᾿Αμφιτρύωνος παῖς, Ἡρακλῆς ὁ παντολέτης, καὶ θηρῶν καὶ ἀνθρώπων κατευμεγεθῶν; Καὐτὸς, ὡς φασιν, ἱμάτιον πεφαρμακευμένον περιβαλλόμενος ἐν αὐτῷ ἐδαμάσθη καταφλεγείς· τί δαὶ οἱ Κῦροι καὶ Κροῖσοι, ἄνακτες, φημί, Περσῶν καὶ Λυδῶν; οὐ μὴν ἀλλὰ δὲ καὶ αὐτοὶ ὅσοι χθιζοί τε καὶ πρώτζοι Ρωμαίων τι καὶ ἡμῶν βασιλεῖς, τίς τὸν στυγητὸν ὑπεξέφυγεν dici potest in adulterio deprehensus, neque Gregorius memoria lapsus est, ut ait Billius, sed illam fabulam sequitur de morte Achillis, quam ipse Billius mosse debebat ex Nonni monachi collectione et expositione historiarum, quarum meminit Cregorins in priore invectiva adversus Julianum Apostatam; v. edit. Leuvenc. p. 807. Cfr. de hac fabuis etiam Servius ad Virg. Æn. vi, 57.

| μόρον; 'Αλλὰ καὶ σὲ, φησὶν, ὦ ᾿Αλέξανδρε, δράκοντος ὃς κομπάζεις υἱὸς εἶναι, τῷ ἀκατάσχετος εἶναι τὴν ἀλκὴν καὶ ἀνυπόστατος, καὶ σὲ μετὰ τὸ πᾶσαν σχεδὸν τὴν γῆν ἐπελθεῖν, οἶνος ἀμέτρως ἐναπέπνιξε ποθείς. 'Τί δὲ πλέον ἐν νεκροῖς βασιλεῦσιν ἢ πένησι; μία πᾶσι κόνις, ἴσος πᾶσι καὶ ὅμοιος ὁ σκελετός, ὀστα γυμνά μόνον αὐτῷ τε τῷ ἡρωί Ατρείδῃ καὶ Τρῳ τῷ ἀλητοβόρῳ καὶ ἐπαιτήσει ἄρτου διαζώντι. Αὐτός τε, φησίν, ὁ μέγας Κωνσταντῖνος καὶ θεράπων οἰκέτης ἐμὸς, ὅστις τε ἄνολβος καὶ ὅστις πολύολβος καὶ βαρυ κτήμων, οὐδὲν ἄλλο θανόντες ἔχουσι πλέον ἢ τὸν τάφον. 97 Καὶ τὰ μὲν ἐνθάδε τοῖα, τὰ δ' ἄλλοθι τις κεν [ἐνίσποι, κ. τ. λ. Οσα μὲν τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς μετὰ σώματος ἐδυνηρὰ καὶ τερπνά, τοιαῦτα, ὁλοσχερῶς εἰπεῖν, καὶ οὕτως ἔχοντα· τίς δ᾽ ἂν ἐκλαλήσαι, φησί, τὰ ἄλλοθε τοῖς ἀδίκοις ἀπειλούμενα, ἃ ἡ ἐσχάτη ἡμέρα ἀποκαλυ πτομένη επιδείξει; Πῦρ γὰρ ἐκεῖ βρόμεον, ήγουν φοβερὸν, καὶ γέεννα ἠπείληται καὶ σκότος ἐξώτερον τοῖς μακρυνομένοις καὶ πόρρω πίπτουσι τοῦ φωτός· ἐκεῖ καὶ σκώληξ ἀκοίμητος, τῆς ἡμετέρας κακίας ὑπόμνησις καὶ τοῦ συνειδότος ἡ νύξις καὶ κατά γνωσις. Λώϊον, εἰ βιότοιο, κ. τ. έξ. Βέλτιον ἦν σοι καὶ λυσιτελοῦν μᾶλλον, ὦ τῆς κολάσεως ἐκείνης ὑπόδικε, εἰ μὴ τὰς εἰς τὸν βίον φερούσας ἐπέρασας ὁδούς. Καλόν σοι μὴ γεννηθῆναι τὴν ἀρχὴν ἢ γεννηθέντι καὶ πεπερακότι τὸν βίον ὁμοίως θηρσὶν ἢ κτήνεσι λυθῆναι καὶ θανεῖν, ἢ ἵνα κὰν τῷ βίῳ τῷδε τοσούτοις κακοῖς ταλαιπωρῇ καὶ ὕστερον πάλιν πολλῷ τῶν ἐνταῦθα χείρονα προσδέχῃ, καθ' ὅσον τὰ μὲν τέλος ἔχειν προσδοκᾶται, τὰ δ' ἀτελεύτητον ἐπάγειν τοῖς κολαζομένοις ποινήν. Ποῦ μοι, πάλιν φησὶν ὁ θεόληπτος, ἡ μεγάλη τοῦ πρωτοπλάστου δόξα, ὅτι χειρὶ Θεοῦ καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἐπλάσθη, καὶ αὕτη μια γεύσει ξύλου ἀπειρημένη ἀπολώλει; ποῦ δὲ τοῦ Σαλομὼν ἡ σοφία καὶ τὸ κῦδος τῆς φρονήσεως; δεδάμασται δὲ καὶ οὗ τος καὶ ἡτίμωται γυναιξίν. Ποῦ δὲ Ἰούδας ὁ τὸν δωδεκάριθμόν ποτε τῶν ἀποστόλων χορὸν συμπληρῶν; ἀλλὰ καὶ αὐτὸς βραχέος έκατι κέρδους αἰώνιον σκότον αντηλλάξατο. 409 Χριστὲ ἄναξ, κ. τ. έ. Δέομαί σου, φησὶν ὁ θεόπνευστος, ὦ μακάριε Χριστὲ καὶ παμβασιλεῦ, αὐτίκα νῦν ἀναστήσας ἢ μεταστήσας με τῶν τοῦ βίου συμφορῶν, τῷ σῷ δούλω τὴν ἴασιν παράσχου· καὶ γὰρ τοῦτο μόνον καλὸν τῷ ὄντι καὶ βέβαιον ἀνθρώποις ὑπάρχει παρὰ σοῦ, αἱ τῆς οὐρανίας ἐλπίδες βασιλείας, ἐν αἷς καμὲ μικρόν τε ἀναπνέοντα ζῆσον, τὸ ἐλπιζόμενον παρασχών. Τῶν ἄλλων δὲ τοῦ βίου ποθεινῶν καὶ ἐραστῶν, ὧν πολὺς ὁ κύρος, πολλὴ ἡ πλημμύρα καὶ ἡ πλησμονή, ὅσα ἐπὶ γῆς ἐν ἀνθρώποις περισύρεται καὶ ποθεῖται καὶ ζητεῖται ἄλλοτε εἰς ἄλλους μεταριπτούμενα καὶ μεταπίπτοντα, πάντα καταλιπεῖν ἐθέλω, πάντα ἀφήσειν εύχομαι, οἷον τὴν καλουμένην ἐπὶ γῆς πατρίδα, καὶ αὐτὴν τὴν ἀλλοδαπήν και ξένην, τούς τε περιμαχήτους Δωδεκάριθμος Gnsit Nonnus Paraphr. c. 15, Sed etiam te, ait, o Alexander, qui te efferebas draconis filium, quasi invictus et indomabilis fortitudine habendus esses; te quoque pene omni peragrata terra, vinum immoderanter domavit potatum! Et quid amplius est mortuis regibus quam pauperibus? Una omnibus pulvis, simile omnibus et æquale cadaver, ossa nuda tantum berois Atridæ et Iri victu parci et mendicato viventis pane. Ipse, inquit, Magnus Constantinus et qui mihi ministrat servus, et quicunque egenus sive opulentus et magnas possessiones habens, omnes morientes nibil aliud, nibil amplius habent nisi sepulcrum. 97 Et quidem res in hac vita tales; quales vero in [altera quis dixerit? Quam multa quidem in hoc mundo dum in corpore vivimus dolorosa sunt et amœna, tam multa absolute dicta sunt sic se babentia: quis vero, inquit, narrabit quæ injustis in altero impendent, quæ ultima dies revelabit? Nam ibi ignis devorans terribilis vebementer, et gehenna impendet et tenebræ exteriores pro his qui elongantur et longe a lumine cadunt; ibi et qui non dormit vermis, nostræ malitiæ recordatio et conscientiæ aculeus et accusans morsus. Melius erat si vita, etc. Melius fuisset tibi et magni expedivisset, o qui hac animadversione dignus es, si vias quæ ad vitam ducunt non ingressus esses. Bonum tibi si natus non fuisses in initio, aut natum et vitam ingressum sicut belluas et jumenta mori et putrescere, quam ut hoc in ævo tot et tantis malis opprimaris, et novissime multo pejoribus adhuc patiendis subjaceas, quoad finem hæc babitura spe rantur, illa vero pœnam damnatis æternam sunt adductura. Quo mihi, inquit divinus interpres, magna primi parentis gloria, qui manu Dei et ad ejus imaginem et similitudinem plasmatus est, quæ gloria unica e ligno gustatione corrupta pe. riit? Quo Salomonis sapientia et prudentiæ decus? Domitus est et ipse contemptibilisque factus per mulieres. Quo Judas qui duodenarium Apostolorum numerum complebat? Sed et ipse parvi lucri causa æternas obtinuit tenebras. 109 Christe rex, etc. Obsecro te, ait mspiratus a Deo, o beate Christe, rex omnium, propera nunc erigens aut allevians me e vitæ calamitatibus; servo tuo medelam affer; namique illud tantum revera bonum et firmum a te in hominibus restat, spes regni cœlestis ad quod paululum aspirantem me vivere fac, sperata concedens. Quoad alia vero vitæ desiderabilia et amabilia, de quibus satietas multa, multa superfluitas el exuberantia, quotquot super terra circa homines volutantur, et desiderio quæsituique sunt, alio in alios jactata et incidentia, cuncta relinquere volo, cuncta prætermittere precor, nempe illam quam in terra patriam vocamus, et ipsam hospitalem et alienam plagam,et thronos circa quos pu126, ἀλλ' ὅτε νόσφι δυωδεκάριθμος Ιούδας, et 2, 67.

NICETAS tra opus est,et gloriationem e solio procedentem, cum elatione et decore quæ ex eorum ambitione fuit, similiter et eos qui proximi sunt ex genere, et qui alieno, et qui pii æstimantur et impii, simpłices et eos qui spiritu sinceri sunt et candidi, et tectos malaque dolose agentes; omnium, precor, inveniar superior, et illorum qui sine invidia bonum oculum in nos intendunt, et istorum qui invidia tabescunt, malitia ipsismet ad morteni usque nociva, intus adversum nos sentientes. Aliis amœna vilæ, ele. Aliis sint amoenissima mundi magnipendentibus quae dulcia sunt carmi; ego vero fortiter ha: rejiciam tanquam anima vincula. Hei mihi! Longa vitæ diuturnis doloribus afflictus usquequo, inquit, in alimentis ventris et in fimo delectabor? usquequo recipiam et ejiciam? namque quod sumitur ad vitam hominum bonum, oblectatio duplex est, primum in sumendo, deinde in rejiciendo, repleri alimentis, deinde expurgari, ita ut cellaria fructuum complere et evacuare oblectatio sit duplex, de die in diem mutata et vicissim transiens. Paulufunt, inquit, tanquam in transitu titillatum guttur, sicut vehiculo vel aquæductu, ventri cuncta et latrinis mittit. Postea perpendit et verum et congrui temporis vieissitudines et varietates: hiens frigus affert, æstas vero calorem spargit, ver hiemis viees supplet, et æstatis autumīnus, sicut diebus noctes et noctibus iterum dies succedunt, duplicibus præsentis vitæ figuris vicissim immutatis et substitutis. Cur hæc dico? Cœlum idein, terra, mare, et niliit novum et nihil recens, mihi,dicit Ecelesiastes, sub sole, nec quæcunque coagulata sunt et stant immutabilia sicut terra et quæ in ea sunt, nec quæcunque in orbem moventur, sicut caelum et hoc quod continet, in circułum jugiter acta. 10 Horum tadium; aliam mihi vitam, etc. Horum, inquit, sufliciens fuerit hucusque asus, transitoria videre me tædet, satis corruptibili mundo fruitus sum: aliam mihi vitam, alium mundum, e Christe, tribue, propter quam vitam laboro et patior fortiter cuncta ferens æruninosa, cuncta duræ vitæ adversa suffero, ad incorruptibilem et solutionis immunem tendens. Utinam mihi et mori contigisset cum maternis visceribus ligabar! Nam station natum, quemadmodum tenebræ et tribulatio, ita lacrym comitabantur. 133 Quæ vita? etc. Quæ vita? quid in ipsa, inquit, desiderabile et et amabile? Nonne quasi e sepulcro, e maternis visceribus exiens, ad alterum sepulcrum vado, ad mortem? secundo autem illo nonne in igne iterum sepeliar immisericorditer penas impietatis præsentis ævi daturus? Et quantum vivere in voluptate mihi placet, tantum illic frui non fluminis torrente quam rapidissime fugientis omnino æquum Cod. όπῶρα. DAVID θρόνους καὶ τὸ ἀπόθρονον εὖχος, ἤτοι τὸ ἐπὶ τῇ αὐτ τῶν παραιτήσει καύχημα καὶ κλέος, ὁμοίως καὶ τοὺς ἐγγὺς κατὰ γένος καὶ ἀλλογενεῖς, καὶ τοὺς εὐσεβεῖς φημιζομένους καὶ ἀσεβεῖς, τούς τε ἁπλοῦς καὶ εὐθεῖς τὸν νοῦν καὶ φανερούς, τούς τε κρυπτοὺς καὶ δολίως κακουργοῦντας· πάντων ὑπέρτερος εύχομαι γενέσθαι, τῶν τ' ἀβάσκανον ὄμμα καὶ ἐπιεικὲς ἡμῖν ἐπεμει δόντων, τῶν τε φθονερᾷ καὶ αὐτοφόνῳ κακίᾳ ἐκε τηκομένων ἔνδον τῇ διανοίᾳ καθ' ἡμῶν. Αλλοις τερπνὰ βίοιο, κ. τ. ἐξ. Αλλοις ἔστω τὰ ἥδιστα τοῦ κόσμου τοῖς πολλοῦ τιμωμένοις τῆς σαρκὸς τὴν ἡδονὴν, ἐγὼ δὲ ταύτην προθύμως ως δεσμὸν ἀποφεύξομαι ψυχῆς. Οίμοι τοῦ μακροῦ βίου! μακροῖς ἄλγεσι πονούμενος μέχρι τίνος, φησί, τοῖς τε βρώμασι της γαστρὸς καὶ ταῖς κόπροις ἐμφιλοχωρήσω; μέχρι τίνος δέξομαι καὶ ἀπορ βίψομαι; Καὶ γὰρ τὸ δοκοῦν ἅπαν τῇ ζωῇ τῶν ἀν θρώπων ὑπάρχειν ἀγαθὸν δίστομος χάρις ἐστὶ, λαβείν πρῶτον, εἶτα ρίψαι, πληρωθῆναι βρώσεως, εἶτα κενωθῆναι, ὥσπερ καὶ τὰ ταμεῖα τῶν καρπῶν πληροῦν καὶ κενοῦν δίστομος ἐστι χάρις, ἡμέραν ἐφ' ἡμέρας ἐν μέτρῳ ὑπαλλαττομένη καὶ ὑπαπιοῦσα. Μικρὰ μὲν, φησίν, ὡς ἐν παρόδω τερφθεὶς ὁ λαιμός, ὡς ἐν ἁμάρᾳ καὶ ἀγωγῷ τῇ γαστρὶ πάντα καὶ τῷ ἀφεδρῶνι παραπέμπει· σκόπει δὲ πρὸς τούτοις καὶ τὸ τῶν στοιχείων καὶ τῶν καιρῶν ἀλλοιωτὸν καὶ τρε πτόν· χειμὼν μὲν καταψύχει, θέρος δὲ αὖθις ανα φλέγει, ἔαρ μὲν ἀμείβει τὴν χειμῶνα, όπώρα δὲ τὸ θέρος, ὥσπερ τὰς ἡμέρας μὲν αἱ νύχτες, τὰς νύχτας δὲ αὖ αἱ ἡμέραι, τὰ δισσὰ τοῦ παρόντος βίου φάσματα διαμείβουσι καὶ ὑπαλλάττουσι. Τί ταῦτά φημι; Οὐρανὸς ὁ αὐτὸς, γῆ, θάλασσα, καὶ οὐδὲν νεώτερον καὶ οὐδὲν καινὸν ἔμοιγε, φησὶν ὁ Ἔχε κλησιαστής, ὑπὸ τὸν ἥλιον, οὔθ᾽ ὅσα πηκτὰ πέλει καὶ βέβηκεν ἀκίνητα ὥσπερ γῆ καὶ τὰ περὶ αὐτὴν, οὔθ' ὅσα περιτρέπεται, ὥσπερ οὐρανὸς καὶ τὰ ἐν αὐτῷ ἀεννάως καὶ κυκλικώς περιδινούμενα. 10 Τῶν κόρος· ἄλλον ἔμοιγε βίαν, κ. τ. λ. Τούτων, φησίν, ἅλις ἔμοιγε τῶν ἀπολαύσεων, και κορεσμαι τῶν τερπομένων τῆς δράσεως, ἀποχρώντως τοῦ φθαρτοῦ κόσμου κατετρύφησα· ἄλλον ἐμοὶ βίον καὶ κόσμον, ὦ Χριστέ, δίδου, δι' ὄν πονῶν καὶ και κοπαθῶν προθύμως πάντα φέρω τὰ ἀλγεινὰ, πάσα; ἀνατλῶ συμφοράς σκληροῦ βίου, πρὸς τὸν ἄφθαρτον καὶ ἄλυπον ἀφορῶν· αἴθε γάρ μοι καὶ θανεῖν ἐξεγέ νετο, ἡνίκα μητρώοις ἐνεδέσμεις σπλάγχνοις· καὶ γὰρ εὐθὺς γεννηθέντι ὥσπερ σκοτία καὶ θλίψις το δάκρυον ἐπηκολούθει. 135 Τίς βίος; κ. τ. λ. Τίς ὁ βίος; τί δὲ τὸ τούτου, φησί, ποθεινόν καὶ ἐραστόν; Οὐχ ὥσπερ ἐκ τάφου τῆς μητρώας ἐξιών γαστρὸς ἐφ᾽ ἕτερον τάφον ἐδεύω τὴν μετὰ τὴν τελευ τήν; ἐκ τοῦ δευτέρου δὲ τούτου ἆρ᾽ οὐκ ἐν τῷ πυρί ταφήσομαι πάλιν ἀνελεημόνως, δίκας τῆς ἐνταῦθα ἀσεβείας ἀποτιννύς; αὐτὸ δ' ὅσον διαβιώσκειν ἐν εὐ παθείᾳ μοι δοκῶ, ὅσον ἐνταυθοί κατατρυφᾷν, οὐ του ταμοῦ ρεύματι ὀξύτατα ρέοντος κομιδή παρεμοιώ Cod. hoc loco τούτων κόρος.

| ται. ποταμοῦ ἀενάως τρέχοντος καὶ ἀεὶ ἐκ τῶν ὅπισθεν ἰόντος, διηνεκώς κινουμένου καὶ οὐδὲν ἔχοντος ἑστὼς, οὐδὲν μέρος αὐτοῦ πάγιον ἐπιδεικνύντος· κα νις ὅλος καθέστηκεν ὁ βίος, τοῖς ἐμοῖς ὄμμασιν ἐμ πίπτουσα καὶ σκότον ἐμβάλλουσα τῷ νῷ, ὡς ἂν πόρῥω Θεοῦ τῶν φωτισμῶν ἐκπεσών, καὶ τυφλῶν τρόπον τους τοίχους ψηλαφῶν, καὶ ὧδε κἀκεῖ τοῖς λογισμοῖς περιπλανώμενος τῆς μεγάλης ἐν Χριστῷ ἀποτύχω ζωής. Τολμήσω τινὰ μῦθον, κ. τ. ἐξ. Τολμηρόν τινα λόγον ἔπεισί μοι διειπεῖν, ἀληθινὸν δ' οὖν ὅμως, δι' δ καὶ τολμήσας ἀποφαίνομαι, ὡς Θεοῦ παίγνιον ὁ ἄνθρωπος, καὶ τοιοῦτον οἷον τοῖς πάλαι κατὰ πόλεις τινὰς ἐπιτετήδευτο· προσωπεία γὰρ διασκευάζοντες πλουσίων, πενήτων, βασιλέων καὶ στρατηγῶν, σοφῶν καὶ ἰδιωτῶν, ἀνδρῶν ὁμοίως καὶ γυναικῶν, καὶ ἐν θεάτροις παριόντες καὶ ἐν σκηναίς, ταῦτα οἱ προμελετήσαντες περιτιθέμενοι, καὶ τὴν κατ' αὐτοὺς καθὰ προησκήσαντο πράξιν ἐπίπροσθεν πάντων ὑποκριθέντες, καὶ ἀκριβῶς ὡς οἷόν τε κατὰ τὴν τῶν παλαιῶν ἱστορίαν διὰ μιμήσεως τὴν δραματουργίαν ἀποχρώντως ἐνδειξάμενοι, οὕτω τῆς σκευῆς ἀπ' αὐτῶν ἀρθείσης, ὅστις ποτ' ἦν αὐτῶν ἕκαστος ἀναφανέντες οἴκαδε ἐχώρουν. Ωσαύτως τοίνυν κὰν τῷ βίῳ ἄλλος ἄλλο τι ἐπιτήδευμα, πρὸς ὁ εὐφυῶς ἔχουσιν, ἀσκούμενοι, καὶ ὡς ἐν σκηνῇ καὶ θεάτρῳ τὴν κατ' αὐτοὺς πρᾶξιν τῆς ἀρετῆς ἡ κακίας διὰ μιμήσεως ἐπιδειξάμενοι, ἐπειδὲν τὸ σχῆμα τούτοις τοῦ κόσμου τῷ θανάτῳ περ ριαιρεθῇ, ἐξαπίνης ὁποῖοι κατὰ φύσιν εἰσὶν ἅπαντες ἀναφανέντες, οὕτω γυμνοὶ πάσης ἐπικρύψεως ἐνα τεῦθεν ἀποχωροῦντες ἀπίασιν ἐκεῖ. Τοιοῦτος ὁ βίος τῶν ταλαιπώρων βροτῶν· καὶ οἷς ἡ τοῦ ματαίου καὶ ὀνειρώδους κόσμου τοῦδε ἐλπὶς ἐραστὴ καὶ περισπούδαστος, τούς τε καλουμένους πλούτους, ἡδονάς τε καὶ τρυφὰς καὶ δόξας ἐπ' ὀλίγον τὸν τῆς ζωῆς χρόνον κατατρυφῶντες παιζέτωσαν καὶ παιζέσθωσαν. 117 Αὐτὰρ ἐγὼ Χριστοῖο δεδραμένος, etc. Οἱ μὲν τὰ ἐπίγεια φρονοῦντες, καὶ τῶν ῥεόντων ἀπρὶς ἀντιποιούμενοι, τὸν εἰρημένον τρόπον τὴν κατ' αὐτοὺς πορευέσθωσαν ὁδόν· ἐγὼ δὲ, ἡ χριστοφόρος ψυχή λέγει, Χριστοῦ τῆς ἀγάπης καταδεδραγμένος οὔποτε λέξω δεσμὸν ἐπὶ δεσμῷ προστιθεὶς, ἄχρις ἂν τοῦ σαρκίνου τοῦδε βίου λυόμενος, τῷ τῶν ὀρε κτῶν ἀκροτάτῳ τελέως προσδεθώ. Καὶ γὰρ διπλοῦς ῶν τὴν φύσιν, ἐπίγειος ἅμα καὶ οὐράνιος, τὸ σῶμα μὲν ἐντεῦθεν ἀπὸ τῆς γῆς ἔχω διαρτισθέν, δι' δ καὶ τῆς αὐτοῦ συγγενείας εφιέμενον νεύει πρὸς τὴν γήν τὴν ψυχὴν δὲ Θεοῦ πνεύματος ἀπόῤῥοιαν καὶ μερίδα κρείσσω ὑπάρχουσαν, καὶ αὐτὴν ὡς οἰκείων τῶν θείων ἔχειν τὴν ἔφεσιν καὶ ἀεὶ τῶν πνευματικών καὶ οὐρανίων ὠδίνειν τὴν ἐπιθυμίαν ἀγαθῶν. Ως πηγῆς ῥόος ἐστίν, κ. τ. έξ. Ὥσπερ ὁ πηγῆς ἐξαλλόμενος τοῦ ὕδατος βοῦς κατά πρανούς τρέχει φυσικῶς ἐπὶ τὸ κάταντες, πῦρ Bill. animadvertit Gregorium hic alludere ad Platonem, qui hominem vocet παίγνιον θεῶν. Loci sunt de Legg. l. 1, p. 644 (p. 219, 3 ed. Bekk.) et 1. vii, p. 803 (p. 32, 5 cd. Bekk.) V.etiam supra videtur, fluminis perpetuo currentis et semper a præterito redeuntis, jugiter agitati et nihil stabile habentis, nullam ipsius partem firmam ostendentis. Pulvis æstimanda est tota vita, meos obcæcans oculos et tenebras intelligentiæ ingerens, ita ut longe a Dei splendoribus cadeus et cæcorum more muros pertentans et sic ibi in ratiociniis errans, magna in Christo vita frustrandus sin. Audebo allegoriam quamdam, et seq. · Εxcedeus quoddam verbum proferre mihi convenit et verum; idcirco audens exponam: Quasi ludibrium Dei homo, et quemadmodum inter veteres quibusdam in civitatibus exercitatio erat, personas enim exhibebant divitum, pauperum, regum et lucum, sapientium et insipientium, virorum similiter et mulierum, etiam theatris assistebant et in scenis; hæc qui curabant, personam agebant et destinatam sicut exerciti fuerant actionem coram omnibus tractabant et accurate sicut decet, juxta veterem bistoriam arte propria representationem sufficienter exsequebantur, sic officium ab ipsis susceptum prout ipsorum cujusque erat præ se ferebant, deinde in domum recedebant. Sic ergo et in vita alius aliud studium ad quod ſert indoles exercet et quasi in scena et theatro, quantum in se est actionem virtutis aut nequitiæ repræsentationis instar ostendit,et postquam mundi ſigura pro ipsis morte præteriit, subito tales quales natura sunt omnes apparentes, sic nudi ab omni fuco inde cedunt et in locum destinatum abeunt; ea miserorum mortalium vita, et hi quibus insipientis et inanis mundi bujus spes delectabilis est et omni ope curaque exquirenda, ea quæ vocantur divitiæ et voluptates et delicias et glorias modicum vitæ tempus exallantes, ludant et ludantur. 147 Ego vero, Christum amplexus, etc. Qui quidem quæ super terram sunt sapiunt et fluxa fortiter ambiunt dicto more, ipsis placitum iter pergant. Ego vero, ait Christum portans anima, Christi amori adhærens, non cessabo vinculum vinculo adjungens, quin carnali vita ista soluta summo voto omnino configar. Namque duplex qui sum natura, terrenus simul et cœlestis, corpus quidem binc e terra habeo plasmatumı; ideoque affinitate propria cupiens tendit ad tere ram; animam vero Dei spiritus emanationem et partem præcellentem, quam divinorum quasi ipsi propriorum desideria tenent, semperque spiritualium atque calestium appetitio bonorum incendit. Sicut fontis rivulus est,et seq. Sicut fontis salientis undæ rivulus præceps naturaliter ad declivitatem currit, et ignis urens proπ. ἀρετῆς ν. 103 et Boissonad. ad Gregorium Cy prium in Anecd. Gr. 1. 545. Cod. κατατρύφόντες.

priam iminutabiliter novit viam sæviens in altum, sic et homo magnus qui magis quæ Dei sunt quam quæ corporis sunt sapit, et angelus esset, si serpentis instar, quasi senectutem maculosam passinnum in arcta et angusta via cutem aut deformitaten apprime rejiciens et spiritualem juventutem renovans, sic ad cœlos ascensionem nullo modo retrospiciendo perfecerit. Ο sacerdotes, slapele, etc. O episcopi, vobis loquor, qui vocamini sacerdotes, nec vere estis ob invidiam in vobis dominantem, et o vicini miseri, qui dona aversamini et nos mala agere volentes suspicamini, frustraque et tanquam fortuito timetis, exsultate et stupete, vehementer gaudete: en morior ómni sæculo, nec amplius me ut prius timebitis. Vos ergo per hæc quæ facitis atque de nobis cogitatis, vobis ipsis Regis regum Dei misericordiain intercluditis et oppilatis; ego vero hujus mundi cuncta vosque omines linquens unam habeo meæ vitæ columnam illuminantem Christi crucem. Si igitur et inde exsul longe a vobis alio relegatus fuerim, et sacrificiorum cœlestium superis in regionibus tetigerini altare, quo non appropiat malum latens invidia, ibi ergo collocatus et pro invidentibus ipsis, si ita loqui justum sit, invidiam nesciens orabo. 1 Quis sum? unde in vitam veni? etc. Adhuc et per expositos hos versus, valde philo soplans sancta anima, stultitiam et iusipientiam illorum qui indesinenter possessionibus defunctorum aside inhiant, reprimere tentat et docere eos qui audire volunt, vitæ præsentis transitorium et instabile et vilitatem. • Quis? Unde oriens in vitam veni?» dignum, inquit, quod primo mediter quia nihil sum, deinde uno verbo dicam, quia qui non eram per Dei altissimi providentiamı ad conditionem exsistentis per nativitatem veni. Oportet etiam subsequentia prorsus considerare, nempe eum terra efluxerit, quis iterum ero resurgente pulvere meo sicut spero, quo statu me Creator agens ponet? Num sicut a mari et fluctibus, a vitæ impedimentis liberatus et tumultu, quasi in portum bonum me invehens salvabit? Namque multæ hujus vitæ plurimis miseriis obnoxiæ viæ sunt, et multi in vita corporali mores; alii in alios dolores et ærumnas alias inciderunt et nihil corum quæ apud homines æstimantur bona immune om- »ino malitia et calamitate invenitur; optimum esset et votis dignum, si non præstaret molestorum pars parte dulcium. Nam sie indagatur: Alludit ad illam nubis columnam, quæ Israelitis olim ex Ægypto egressis iter præmonstrabat, v. Exod. c. XHI. BILL. In codice nulla inscriptio est hujus carminis et Nicetas quoque hoc cuin præcedenti conjunctum tanquam unum carmen interpretatur. In cod. Gud. fol. 36 r. inscribitur: Περὶ τῆς τῶν παρόντων ματαιότητος: apud Billium est carmen 13 Περὶ τῶν τοῦ βίου ὁδῶν· De vita itineribus (p. 945 δὲ φλογίζον τὴν ἰδίαν ἀμετατρόπως ὁδὸν οἶδεν ἄλλ μενον ἐπὶ τὸ ἄναντες· οὕτω καὶ ἄνθρωπος μέγας. μᾶλλον τὰ τοῦ Θεοῦ ἢ τὰ τοῦ σώματος φρονεῖ, οὗτος καὶ ἄγγελος ἂν εἴη, είγε καθάπερ όρις οἷα γήρας κατάστικτον τὴν τῶν παθῶν διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ καὶ τεθλιμμένης λεβηρίδα, ήτοι κιλίδα. καλῶς ἀποξυσάμενος καὶ τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν ἀνακαινισθείς, οὕτω τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀμεταστρεπτί ἐξανύσειεν ἀνάβασιν. Ο πάλλεσθ', ἱερῆες, κ. τ. έξ. Ὦ ἐπίσκοποι, ὑμῖν λέγω τοῖς καλουμένοις ἱερεῦσιν, οὐκ ἀληθῶς δὲ οὖσι τῷ ὑπὸ φθόνον τυραννεῖσθαι, ὦ καὶ γείτονες πονηροί, οἱ δωρεάν μισοῦντες καὶ ὡς χακοποιεῖν ἡμᾶς βουλομένους ὑποπτεύοντες καὶ ξεδιά τες εἰκῆ καὶ μάτην, ἄλλεσθε καὶ πάλλεσθε. χαίρετε σφόδρα· ἰδοὺ ἐγὼ τέθνηκα παντὶ τῷ βίῳ καὶ οὐκέτι με ὡς τὸ πρῶτον φοβηθήσεσθε. Ὑμεῖς μὲν οὖν, ας πράσσετε καὶ οἷς καθ᾿ ἡμῶν διανοεῖσθε, τοῦ παμβα σιλέως Θεοῦ τὸν ἔλεον ἑαυτοῖς ἀποφράσσετε καὶ ἀπο κλείετε, ἐγὼ δὲ τἀνθάδε πάντα καὶ πάντας ὑμᾶς ἀπολιπών, μόνον ἔχω τῆς ἐμῆς ζωῆς στύλον φαεινόν Χριστοῦ τὸν σταυρόν· εἰ δὲ καὶ μεταστὰς ἐν τεῦθεν ἀφ᾽ ὑμῶν μεταναστεύσαιμι, καὶ θυσιῶν οὐρα νίων ἐπὶ τὸ ἄνω προσάψομαι θυσιαστήριον, ἐν ᾧ τὸ λανθάνον κακὸν ὁ φθόνος οὐκ ἐγγίζει, ἐκεῖ δὲ γεγο νὼς καὶ ὑπὲρ τῶν φθονούντων αὐτῶν, είγε θεμιτόν τοῦτο φάναι, ἀφθόνως ὑπερεύξομαι. 1 Τίς; πόθεν ἐς βίον ἦλθον; κ. τ. 2. Ἔτι καὶ διὰ τῶν προκειμένων τούτων ἐπῶν ἡ φι λοσοφωτάτη ψυχὴ καὶ ἁγία τὴν ματαιότητα καὶ ἄνοιαν τῶν περὶ τὴν κτῆσιν τῶν ἀπολλυμένων ἀχει τασχέτως μεμηνότων ἀνακόπτειν, καὶ τὸ οὐδαμινὸν, καὶ ρευστὸν, καὶ ἀβέβαιον τοῦ παρόντος βίου π δεύειν τοὺς ἀκούειν ἐθέλοντας πειρᾶται. «Τίς; πόθεν ἐς βίον ἦλθον;» ἄξιον, φησὶν, ἐννοεῖν πρώτον, ὡς οὐ δὲν ῶν, καὶ, καθάπαξ εἰπεῖν, οὐκ ὤν, διὰ προνοίας Θεοῦ ὑψίστου εἰς τὸ εἶναι διὰ γενέσεως προῆλθον χρὴ δὲ καὶ τὰ μετέπειτα πάντως σκοπεῖν, ὡς ἐπει δὰν ἡ γῆ τὸ ἴδιον κατάσχῃ διαρρυεν, τίς πάλιν ἔση μαι τῆς κόνεως ἀνισταμένης μοι, καθὰ προσδοκώ; εἰς ποῖαν δέ με κατάστασιν ἄγων ὁ Δημιουργός στη σει; ἆρα γὰρ ὥσπερ ἐκ θαλάσσης καὶ κλύδωνος τοῦ βίου τῆς περιολκῆς ἐλευθερώσας καὶ περιφορᾶς, ὡς εἰς λιμένα εὔδιον ἀποκαθιστῶν διασώσει; Καὶ γὰρ πολλαὶ μὲν τοῦ πολυπαθοῦς τοῦδε βίου αἱ ὁδοὶ καὶ τὰ πρὸς τὴν κατὰ σῶμα ζωὴν ἐπιτηδεύματα· άλλη δ' ἀλλοίοις άλγεσι καὶ παθήμασι συμφέρεται, καὶ οὐδὲν τῶν παρ' ἀνθρώποις νομιζομένων καλῶν ἅμο ρον πάντη κακίας καὶ μοχθηρίας ἀποδείκνυται· ἀγα πητὸν δ᾽ ἂν εἴη καὶ ἔργον εὐχῆς, εἰ μὴ πλείω μοῖραν τὰ λυπηρὰ τῶν ἡδέων ἔχοι. Σκόπει γὰρ οὕτως ed. Leuvencl. ed. nov. p. 485). Putat autem Billius Gregorium certare cuiu illo epigrammate, quod Posidippo vel Crateti adscribitur, in quo cujusque vitæ generis incommoda breviter describuntur. Duo vero sunt epigrammata, quæ cum hoc carmine comparari possint, unum Posidippi sive Platonis Comici, Anthol. Plat. IX, 533, alterum Metrodori, ibid. 560.

Ὁ πλοῦτος μὲν ἄπιστος, ὁ δὲ θρόνος ὄφρὺς | ὀνείρων. Άπιστος μὲν ὁ πλοῦτος, ὅτι μὴ μόνιμος, μηδ' ἀεὶ τοῖς ἔχουσι προσῶν, ἀλλ' ἐξαπιναίως τοὺς αὐτῷ πεποιθότας πολλάκις καταλείπων, εἰς ἄλλους μετερ βύη· ὁ θρόνος δὲ καὶ τὸ δοξάριον ὀφρὺς ὀνειρώδης ἐστίν. Ὑπόληψις γὰρ κενὴ καὶ οἴησις ματαία, κατά τῶν ὑπὸ χεῖρα τὸν νοῦν ἄχρι τινὸς διαπαίζουσα του ἄρχοντος καὶ φυτιοῦσα, παραῤῥιπίζει μὲν αὐτὸν τοῦ ὀρθοῦ λόγου, ὡς ἐξ ὕπνου δὲ τῆς ὀνειρώξεως καὶ φαν τασίας τῆς ἀρχῆς ἐκπεσών, οὐχ εὗρεν οὐδὲν, κατά τὴν Γραφὴν, ἐν ταῖς χερσὶ αὐτοῦ. Τοῦτο μὲν τὸ ἄρο χειν κατὰ τὴν κοσμικήν παραφοράν· τὸ ἄρχεσθαι δὲ πάλιν μόγος, καὶ κόπωσις, καὶ πόνος. Τὴν πενίαν δὲ τίς οὐκ οἶδε δουλοσύνην οὖσαν πικράν, καὶ εἰργμόν, καὶ δεσμὸν ἀνιαρόν; Τί δὲ τὸ κάλλος τοῦ σώματος; Μικρὰ καὶ ὀλίγη τοῦτο χάρις ἀστραπής, λόγου θάτε τον τὴν ὄψιν τοῦ βλέποντος παροδεύουσα καὶ φεύγουσα. Τί δὲ ἡ νεότης; τί δὲ ἡ πολιά; Οὐχ ἡ μὲν χρόνου βράσμα, τὴν ἀκμὴν ὡς ἄνθος εὐμάραντον τοῖς νέοις ὑποφαῖνον, ή πολιὰ δὲ δύσις βίου, ήγουν του τῆς νεότητος ἄνθους υπάρχει μαρασμός; ᾿Αλλὰ καὶ οἱ λόγοι, φησί, πτερόεντες ὡς πτερῶν δίκην ὅτι τά χιστα ῥέοντες καὶ ἀφιπτάμενοι, κλέος δὲ αὐτοῖς τίνι λόγῳ ὑπάρχει ὁ ἀήρ; καὶ γὰρ οὗτος ὥσπερ διαφανής κατὰ φύσιν πέλων καὶ δίοσμος, τὸ φῶς μὲν καὶ χρώ ματα πάντα πρὸς τὴν ὄρασιν, ὀσμὰς δὲ πάσας πρὸς τὸ τῆς ὀσφρήσεως αἰσθητήριον διαπορθμεύει· οὕτω καὶ διηχὴς ὢν πρὸς τὴν ἀκοὴν, τόν τε λόγον καὶ πα σαν φωνὴν καὶ ψόφον παραπέμπει ὁ ἀήρ. Οἱ εὐγενείς δὲ λεγόμενοι καὶ ἡ εὐγένεια τί ἄλλο ἡ παλαιὸν αἷμα ἔωλα καὶ πρόσκαιρα τιμηθὲν πέλει; ῥώμη δὲ σαρκὸς καὶ ἰσχὺς, τοῦτο καὶ στὸς ἀγρίου γαυρίαμα καθέστηκε· καὶ ὁ κύρος μὲν ὑβριστής, τοῖς ἀπαιδεύτως τούτῳ κεχρημένοις ὑπόθεσις γίνεται θεομαχίας· ὁ γάμος δὲ δεσμὸς, καὶ τῆς κατὰ φύσιν ἐλευθερίας άλο λοτρίωσις· καὶ ἡ εὐτεχνία μὲν ἀναγκαία φροντὶς καὶ ἀπαραίτητο;, ἡ δυστεχνία δὲ ἀῤῥωστία καὶ νόσος ἐστὶ ψυχῆς ἀπαρηγόρητος· καὶ αὖ πάλιν, αἱ ἀγοραί μὲν κακίας μελεδήματα καὶ φροντίσματα τυγχάνου σιν, αἱ καθ᾽ ἡσυχίαν δὲ καὶ μόνωσιν διατριβαὶ ἀδράνειαί τέ εἰσι καὶ ἀπορίαι· πάλιν, αἱ τέχναι μὲν τῶν ἄγαν ταπεινῶν καὶ χαμαὶ ἐρχομένων καθεστήκασι, στενὴ δὲ ἡ παρὰ τῶν ἀλλοτρίων ἐρανιζομένη τροφή, ὥσπερ καὶ τὸ παρασιτεῖν αἴσχιστον· καὶ τὸ ἀροῦν μὲν τὴν γῆν καὶ γεωργείν κοπῶδες καὶ μοχθηρόν, τὸ ποντοπορεῖν δὲ κινδυνωδέστατον καὶ τὸ τῆς ζωῆς αὐτ τοῖς πλεῖον ἐν τῷ ᾅδῃ. 21 'Η πάτρη δὲ βέρεθρον εύν ξείνη δέ τ' ὄνειδος. Τί ἔτι πρὸς τοῖς εἰρημένοις; τί γλύκιον ἀνθρώποις ἢ θυμηρέστερον πατρίδος; Αλλὰ καὶ αὐτή, φησί, βέ ρεθρον ἴδιον, ήτοι βόθυνος, καθίσταται, ἐν ᾗ καταπατεῖται καὶ ἐξουδενοῦται καὶ ὁ λίαν σπουδαῖος δοκῶν, τῷ γειτονικῷ ζήλῳ καὶ φθόνω προδοθείς· ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπὶ ξένης καὶ ἀλλοδαπῆς βιοῦν τὸν ὄνειδον οὐ διαπέφευγεν. Ούτω πάντα, καθάπαξ εἰπεῖν, τὰ ἐν ἀνθρώποις ἐράσμια και ζηλωτά νομιζόμενα, εἰς μάταιον περιίσταται καὶ εἰς περισπασμόν πονηρόν, κατὰ τὸν Ἐκκλησιαστήν. Καὶ γὰρ χνούς διὰ τὸ ενα Divitia malefida et thronus somniorum fastigium. Malelidæ quidem divitiæ, quia nec permanentes, nec semper his qui eas possident in promptu sunt, sed inopinate sæpe hos qui in ipsis confidunt deserentes ad alios transfluunt; thronus vero et gloriola lastigium sunt somnio simile. Nam existimatio vacua et fama vana a subjectis prædicatur, animum quodam in gradu illudens principis et superbire faciens; et avertit eum a recta ratione. Inde quasi a dormitionis somniis et a principatus phantasiis expergefactus nihil invenit, secundum Scripturam, in manibus suis; illud quidem, dominari juxta mundanam arrogantiam, subditum esse e contra labor et ærumna et molestia. Paupertatem autem quis non novit servituti amaræ et carceri in vinculo acerbo haud imparem? Quid corporis pulchritudo? tenuis et brevis haec splendor fulguris, verbo citius oculos videntia præteriens et fugiens. Quid et juventus? quid senectus? Nonne illa temporis agitatio acie sua quasi flos mox marcescens juvenibus refulget, senectus vero vitæ spoliatio, foris juventæ defloratio est? Sed et sermones, inquit,alati quasi pennarum ope quam citissime volant et transierunt; et decori ipsis quomodo est aer? Etenim iste natura perlucens cum sit et odoribus transmeabilis, lumen et colores omnes ad visum, et odores cunctos ad olfactum traducit. Sic et souum transmittens ad auditum, sermonem cunctamque vocem atque fragorem adducit aer. Liberaliter uali, ut aiunt, quid sunt, quid aliud est clara origo nisi priscus sanguis heri et ad tempus honoratus? Robur carnis et vigor? id et apri gloriatio factum est. Et juvenis arrogans iis qui illo imperite utuntur belli adversus Deum fit occasio. Matrimonium autem vinculum est et a libertate naturali immutatio; et egregia proles necessaria sollicitudo quæ vitari nequit, et proles nequam maestitia morbusque est animæ consolatione non levandus. Et rursum, nundinæ malitiæ meditationes et cogitationes sunt, in quiete et solitudine studia debilitates sunt et penuria. Rursum, artes apud nimis contemptos et bumi jacentes consistunt, arctum et a proximo mendicatuın alimentum, sicut et parasitari turpe valde; et arare terram atquo colere fatigatione abundat et sudoribus, navigare vero periculosissimum et navigantium vita plurima inferno proxima. 21 Patria tellus, proprium barathrum; extera op- [probrium. Quid adhuc, his dictis? quid hominibus dulcius aut amabilius quam patria? Sed et ipsa, inquit, fovea est vera et fossa, in qua pedibus teritur et vilipenditur etiam qui valde studiosus videtur erga eam, vicinorum æmulatione et invidia traditus; sed et vivat alius in terra hospitali et alienigena, objurgationem non vitavit. Sic cuneta, ut una vice dicam, quae hominibus amabilia et concupiscibilia reputantur, in vanitatem recidunt et in occupa - tionem pessimam, apud Ecclesiastem. Nam quasi

DAVID διάλυτον κωμῳδεῖται καὶ φθαρτόν, φάσμα δὲ διὰ τὸ πλάνον καὶ φαντασιώδες, δρόσος δὲ διὰ τὸ εὐξήραν τον ἢ ὀλιγοχρόνιον, πνοὴ δὲ διὰ τὸ πρὸς ὀλίγον ἀναψύ χειν δοκεῖν, πτερὸν δὲ διὰ τὴν ἀπέδρασιν καὶ ταχί στην ἀπαλλαγὴν, ἀτμὶς δὲ διὰ τὸ πρὸς βραχύ φανέντα θᾶττον ἀφανίζεσθαι, ὄνειρος δὲ πρὸς τούτοις διὰ τὸ ἀνίδρυτα καὶ ἀνυπόστατα καὶ κενὰ τὰ κατ' ἀνθρώ πους εἶναι φρυάγματα. Ταις Γραφαῖς κωμῳδεῖται καὶ ἐξουδενοῦται ταῦτα, καὶ κύμασι θαλάσσης, καὶ ρεύμασι ποταμίοις, καὶ ἴχνεσι ποντοπορούσης νηός, καὶ αὔραις ἀνέμων, καὶ κόνεσι, διὰ τὸ ἀείρυτον ἀδέβαιόν τε καὶ ἄπιστον καὶ ἄστατον τῇ ἀληθοσοφία παρεικάσθη. Κύκλος γὰρ ἀεικίνητος καὶ ἀείστροφος ὁ βίος ἐστὶν, ὅμοια πάντα καὶ πάντοτε κυλίνδων, ἑστὼς ἅμα καὶ τρέχων, οἷον τὸν ἄνω οὐρανὸν φιλο σοφοῦσι, λυόμενον ἅμα καὶ πάγιον τῷ ἐν τῷ κινεί σθαι πεπηγέναι. Καὶ γὰρ ἐν τούτῳ μένει και πέπη γεν, ἐν τῷ λύεσθαί τε καὶ κινεῖσθαι ταῖς τε ώραις τοῦ ἐνιαυτοῦ ἄλλοτε ἄλλα φερούσαις, ὡσαύτως ἀεὶ καὶ φθειρούσαις καὶ τελεσφορούσαις, ταῖς τε ἡμέραις καὶ νυξὶ τὰ καθ᾽ ἕκαστον ἀλλοιούσαις ἢ ἀνακαινούσαις ἐν πόνοις καὶ κόποις, ἐν νόσοις καὶ θανάτοις, ἐν πτώσεσι καὶ εὐδρομίαις, ἐν ταπεινώσεσι καὶ λύπαις, ἐν ὑψώσεσι καὶ εὐφροσύναις. NICETAS spuma ex eo quod corruptibilia facillime effuant, deridentur; quasi phantasma, quia erranti cuidam et oculorum ludibriis similia; quasi ros, utpote quæ facile exsiccentur et paululum temporis masicant; quasi fenum, quia brevi laccescere videntur; quasi ala ob ipsorum fugam et citissimam mutationem; quasi aura, eo quod post brevem ful· gorem citissime evanescant; somnium præterea dicuntur quia instabilia et nullo modo firma et vacua sunt ea de quibus superbiunt homines. In Scripturis deridentur et vilipenduntur ista et maris fluctibus et fluviorum rapidis undis et vestigiis navis quæ mare transnatat, et ventorum flatibus et pulveri aequiparantur ista, quippe quæ semper fluxa, instabilia, infida et caduca a vere sapienti quovis æatinentur. Circulus enim semper movetur volviturque vita, similia cuncta undequaque torquens, simul stans et currens, quale cœlum super nos moveri philosophantur nonnulli, solutum nempe simul ac solidum, utpote quod in suo stet volubili cursu solidum. Namque in hoc stant et coagmentata sunt, quod solvuntur et moventur per anni tempora quæ aliter alia ferunt, quemadmodum et semper corrumpunt et ad finem agunt sive per dies sive per noctes vicissim immutantes aut renovantes in laboribus et fatigationibus, in morbis et mortibus, in casibus et cursibus, in abjectionibus et molestiis, in superbia et cogitationum moderantia. Et hoc tua fous sapientia, ο Verbum, et seq. Et hoc tuæ, o Pater et Verbum, sapientiæ tuique zeli dignum erat cuncta instabilia, versatilia et mobilia esse quæcunque corporis in hoc mundo optabilia æstimantur, ita ut hoc cognoscentes et illa aspicientes, firmorum et apud te stabiliter manentium bonorum in spiritu amplectamur desiderium. Cuncta, inquit sapiens, secundum specicm intelligentia alis adjutus investigatus sum, de quibus prisci et juniores philosophati sunt: nihil miseriis hominum, id est vita hominum, ærumnosius aut laboriosius vidi. In his carnales cogitationes parvipendens vere spiritualis et despiciens Theologus spiritus cogitationes magnificat et Deo dignas extollit: quorum signum est crucem Christi tollere et post ipsum in tribulationibus et laboribus sequi; in lacrymis et gemitibus Dei spe liquefieri et super cœlestis Triadis splendoribus confidere et a terrenis cogitationibus liberari per imaginis puritatem et incorruptionem. Porro vitam agere alienam ab humana, et pro coelestibus humana relinquere, in promptu id est optimo cuique homini, firmum et verum illud in Christo Jesu bonorum principis. Amen. Καὶ τόδε σῆς γενέτωρ σοφίης, λόγε, κ. τ. E. Καὶ τοῦτο τῆς σῆς, ὦ Πάτερ καὶ Λόγε, σοφίας καὶ κηδεμονίας ἄξιον ἦν, πάντα άστατα καὶ εὐπερίτρεπτα εἶναι καὶ ἀβέβαια τὰ τοῦ σώματος ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ ποθητά, ὡς ἂν τοῦτο γνόντες, καὶ ταῦτα παριδόντες, τῶν ἑστώτων καὶ παρὰ σοὶ ἀραρότως μενόντων ἀγαθῶν ἐν τῷ πνεύματι ἀσπασώμεθα τὴν Εφεσιν. Πάντα, φησὶν ὁ θεόπνευστος, κατ᾽ εἶδος τοῦ νοῦ πτέρυξι ἐπεσκεψάμην, ὅσα τε τοῖς πάλαι καὶ ὅσα τοῖς νέοις ἐφιλοσοφήθη· οὐδὲν δὲ τῶν ἀνθρώπων τα λαιπωρότερον, τοῦτ' ἔστι τοῦ ἀνθρωπίνου βίου μου χθηρότερον ἢ ἐπιπονώτερον, οὐχ ἑώρακα οὐδέν. Εν τούτοις τὸ σάρκινον φρόνημα κατασμικρύνας ὁ πνευ ματικὸς τῷ ὄντι καὶ κατευτελίσας Θεολόγος, τὸ τοῦ πνεύματος φρόνημα μεγαλύνει καὶ θειάζων ἀνυψοί τὰ τούτου δὲ εἶναι γνωρίσματα, τὸ τὸν σταυρὸν ἄμει Χριστοῦ, καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἐν θλίψεσι καὶ πόνοις ἀκολουθεῖν· τὸ ἐν δάκρυσι καὶ στεναγμοῖς ταῖς ἐλπίσι προστετηκέναι τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ τῆς ἐπουρανίας Τριάδος λάμψει πεποιθέναι· καὶ λύεσθαι μὲν τοῦ γηίνου φρονήματος τῇ ἁγνότητι καὶ ἀφθορίᾳ τῆς εἰκόνος, ζῆν δὲ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς ξένον βίον, τὰ ἀνθρώπινα τῶν οὐρανίων διαμειβομένους, τοῦτο ἔμπεῖον ἀγαθῷ ἀνθρώπῳ καὶ βέβαιον καὶ ἀληθινὸν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ τῶν ἀγαθῶν χορηγῷ. Αμήν. Περὶ τῆς τῶν παρόντων εὐτελείας καὶ ματαιότητος λέγος ια'. Comment. Arcanorum Magni Gregorii Theologi carminum Beatitudines et vitæ spiritualis regale. Sermo duodecimus. Postquam commiseratus est et despexit humana, et hujus ævi jucunda cuncta parvipependit tanquam instabilia et mobilia, in quibus prudentia carnis Εξήγησις τῶν ἀποῤῥήτων του μεγάλου Γρηγο ρίου τοῦ Θεολόγου ἐπῶν Μακαρισμοὶ καὶ ὕροι πνευματικοῦ βίου. Λόγος Β'. Ταλανίσας καὶ κατασμικρύνας τὰ ἀνθρώπινα, καὶ τὰ τοῦ αἰῶνος τούτου τερπνὰ πάντα φαυλίσας ὡς ἀβέβαια καὶ εὐπερίτρεπτα, ἐν οἷς τὸ φρόνημα τῆς Carm. 16, p. 91 ed. Col.; p. 948 ed. Leuvencl.; od. nov. p. 487.

! σαρχές κραταιούμενον, τῷ Θεῷ ἀντιτάσσεσθαι ἀπαυθαδίζεται, διὰ τῶν προκειμένων τούτων ἐπῶν ὁ μα · 3 καριώτατος ἱερολόγος τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου τὰ κει φάλαια καὶ τοῦ φρονήματος τοῦ πνεύματος τὴν εἰς ἀε! διαμένουσαν δόξαν ὑπαυγάζει καὶ τὴν ἰσχύν, τῷ θεαρχικωτάτῳ μὲν Ἰησοῦ ὁμοφρόνως καὶ ὁμοφώνως 1. μακαρίζων, καὶ πλήρεις ἀγαθῶν ἀνακηρύττων τοὺς ἐν ἀληθείᾳ ζῶντας ἢ ζήσοντας (οὺς κἀκεῖνος τοῦ Εὐαγγελίου καταρχόμενος εμακάρισεν ὁ Χριστός), ὅρους δὲ τῷ ὄντι πνευματικοῦ βίου καὶ τελείου τιθεὶς ἑαυτῷ τῆς ἐν κόσμῳ καὶ τῷ σώματι τούτῳ ζωῆς, ἵνα καὶ τὴν ποίησιν καὶ τὴν δίδαξιν τῆς Δεσποτικής παραδείξειεν ἐντολῆς, οἷς ὁ Μέγας κληθεὶς ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν βασιλείς σαφῶς χαρακτηρίζεται· ἴδωμεν δὲ κεκομψευμενῃ λέξει τὴν εὐαγγελικὴν θεολο γίαν. Ολβιος, ὅστις ἔρημον ἔχει βίον, κ. τ. λ. Οὗτος ἔμοιγε πρώτως υπάρχει μακαριστὸς, ὁ θεομακαριστότατος θεοφθόγγοις έπεσιν ἀποφαίνεται Γρηγόριος, ὃς τοῦ ματαίου τῶν ἀνθρώπων βίον ὑπα νακεχωρηκώς, ἄμικτόν τε καὶ ἀκοινώνητον πρὸς ἀπεβεῖς καὶ ἁμαρτωλοὺς διαδιοὺς βίον, ἐθέωσε τὸν ἑαυ τοῦ νοῦν ἀχράντοις ἐφέσεσι ταῖς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ ὁμιλίαις· μακάριος δὲ καὶ ὅς μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων τῷ τόπῳ καὶ τῷ σώματι ἀναστρεφόμενος, τῇ εὐστα θείς τοῦ νοῦ τὸ μονάζειν κατωρθώσατο, καὶ τῶν μυσαρῶν ἐπιτηδευμάτων απαλλοτριούμενος ὅλην αὐτ τοῦ τὴν καρδίαν διὰ προσευχῆς συνήψε τῷ Θεῷ. Μα κάριος, ὃς πάντων ὧν ποτε είχε κτημάτων ἢ χρημάών των αντωνήσατο Χριστὸν, καὶ μόνον ἑαυτῷ ὑπελί πετο κτῆμα τὸν σταυρὸν, ᾧ καὶ ζῇ, καὶ ἐπὶ τῶν ὤμων ἄρας ὑψοῦ, ἀμεταστρεπτεὶ τῷ ἐσταυρωμένῳ ἀκολουθεῖ. Μακάριος καὶ ὃς τῶν καθαρῶς αὐτῷ καὶ δικαίως προσγεγενημένων κτήσεων κύριος ων, χεῖρα Θεοῦ φιλάνθρωπον μιμεῖται, τοῖς ἐνδεέσιν ἱλαρῶς ἐπιδαψιλευόμενος, καὶ ἐν τοῖς ἀλλοτρίοις πιστός ἀποδεικνύμενος, καὶ ὡς φρόνιμος οἰκονόμος ἐπαινοῦμενος. Πρὸς τούτοις μακάριος ὁ τὸν παρθενικόν τε καὶ ἄζυγα τῶν μακαρτάτων μεμιμημένος τρόπον· οἱ τῆς σαρκὸς πᾶσαν εὐπάθειαν καὶ τρυφὴν ἀποσει σάμενοι, τῇ τῶν παθῶν αὐτῆς ἀπονεκρώσει ἐγγὺς τῆς ἁγίας Θεότητος ἐν τῷ πνεύματι γεγένηνται. Μακάριος καὶ οὗτος μετ' ἐκείνους ὁ θεσμοῖς μὲν τοῦ γάμου καὶ νόμοις πρὸς ὀλίγον ὑπενδούς, καί γε τὸ χρέος τῆς παιδοποιίας ἀφοσιωσάμενος, τὴν πλείω δὲ μοῖραν τοῦ ἔρωτος θυσάμενος Χριστῷ. Μακάριος, ὅς τὸ κράτος καὶ τὴν ἐξουσίαν ἀναδεδεγμένος τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ τῆς θείας ἱεραρχίας καθηγεῖσθαι, ταῖς εὐαγεστάται; καὶ ἱεραῖς τελετουργίαις τὸν Χριστὸν τοῖς ἀνθρώποις καταλλάττει καὶ ἐξιλεοῦται.Μακάριος δὲ καὶ οὗτος, ὃς οὐ ποιμένος ἢ πατρὸς λόγον ἐπέχων, τέκνον δὲ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς ποίμνης ἐξοχώτατις ὤν, ὡς τὴν τῶν προνόμων χώραν λαχών και τῶν ὑφειμένων καθηγούμενος, θρέμμα τελειότατον ὑπάρχει Χριστοῦ. Ἔτι πρὸς τοῖς εἰρημένοις μακάριος τῷ ὄντι καὶ ζηλωτός, ός καθαρωτάτου καὶ ἀγνοτάτου νος ἑρωαῖς καὶ ὁρμήμασιν, ἤτοι νοεραίς θεωρίαις, τῶν ὑπερουρανίων καὶ ἀφράστων τῆς Τριάδος ἐλλάμ ψεων τὰ κάλλη καὶ τὰς λαμπρότητας καταστράπτεται prævalens Deo resistere superbe contendit, pr allata carmina ista beatissimus pro Deo sermocinator Evangelicæ legis capita et prudentiæ spiritus gloriam in æternum manentein illustrat et robur, cogitatione quidem eadem et voce qua summe divinus Jesus beatificat et bonis abundantes pralicat illos qui in veritate ambulant et ambulabunt, quos et ipse Evangelium inchoans beatificavit Christus, regulas vere spiritualis et perfectæ vitæ proponens sibi in diebus hujus mundi et corporis, ut facientem docentemque Dominica mandata se ostenderet his Magnus vocatus ad regna cœlorum aperte significatur. Videamus igitur compto eloquio evungelicum sermonen. Beatus qui in solitudine degit, etc. Ille mihi primo beatus apparet, declarat voce Deo digna Gregorius, beatudinis divinæ valde particeps, qui a vana hominum vita gradatim retrocedens, se non jungens, nihilque commune habens cum impiis atque peccatoribus, vitam duxit, el puris desideriis ad Deum atque consortio suanı deificavit mentem. Beatus et qui inter homines a loco et corpore se subtrahens ad bona spiritu:s intendit, solitudinem feliciter obtinuit et a detestandis apparatibus alienus factus, totum cor suum per preces Deo conjunxit. Beatus qui omnium quæ habuit possessionum aut bonorum pretio Christum acquisivit et sibi ipsi solam possessionem crucem reliquit, cui et vivit, quam et super humeros alte tollens nec retro aspiciens crucifixum sequitur. Beatus et qui bonorum quæ ípsi incorrupte et juste superadjecta sunt dominus, manum Dei erga homines munificam imitatur, egentibus hilaris et largus dator et in alienis fidelis inventus, et tanquam prudens villicus laudatus. Super his beatus qui virginalem et cœlibem beatissimorum imitatus est morem, qui carnis consuetudinem omnem deliciasque abjecerunt, et carnis voluptatem mortificatione proximi Divinitatis castitatem amantis in spiritu facti sunt. Beatus et post istos qui a legibus moribusque matrimonii ad modicum tempus recedens, debitum prolem generandi remittit et majorem amoris partem Christo consecrat. Βeatus qui auctoritate et potestate super populum accepta ut ducat per sanctissimas mysticasque divinæ hierarchiæ disciplinas, Christo reconciliat komines, Salvatoremque propitium reddit. Beatus et ille qui pastoris aut patris morem non retinens, filius Ecclesia et ovilis præcellens est, optimarum pascua ovium invenit et imbecilles ducit, perfectissimus ipse alumnus Christi. His dictis beatus adhuc vere et dignus cui invideatur, qui mundissimi, et castissimi spiritus ardoribus et conatibus aut spiritalibus meditationibus Trinitatis magnificentiarum super cœlos et super oinnein sermonem pulchritudines ct splendores scrutatur, et penetrat Iuniue divino circumfusus, Beatus et qui operose bene

que mandata servans manibus incessanter laborat et ipsum sumnium regem Christum operibus suis glorificat et multis statuitur spiritualis vitæ forma et exemplum. 21 Sunt hæc omnia plenitudo cœlestium torcula- [rium, etc. Cuncte, inquit divinus Pædagogus, animarum quæ beatæ dicuntur species, destinantur quæ cœlestia illa repleant cellaria et promptuaria, id est mansiones apud Deum quas ad recipiendos animarum nostrarum fructus præparavit Pater, alia in alian mansionem et requiem adducente virtute; nam pluribus Deo dignis vivendi rationibus plures paralæ sunt mansiones. Beatus ille quem pauperem, etc. Exinde beatitudines apud Evangelium singulas percurrit, beatum esse dicens illum quem pauperem cupiditatibus, id est cupiditatum expertem ostendit Spiritus sanctus, ipsorum enim sane esse regnum cœlorum; secundo sermo beatum dicit qui præsentem vitam totam laudabilibus lacrymis affligens et abjectus et humiliatus agit; ipse enim consolationem ab alto obtinere merebitui. Deindle et qui cœlestem escam sive justitiam insatiabiliter esurit, beatus, quia ea satiabitur. Deinde et quicunque in mansuetudine et lenitate et suavitate justa Jesu mansuetudinem et humilitatem corde vivere se exercet beatus, utpote qui magnorum hæres cœlestis et incorruptæ terræ bonorum, Præterea beatus et qui suis in visceribus magnam Dei misericordiam per imitationem et phiianthropam in proximum alit; beatus et qui cor ab omni inquinamento carnis ac spiritus mundat, videre merebitur Deum, sicut videre homini æquum est; elenim quasi per speculum, per mentis mundiam invisibilem videbit. Post hos beatus et qui veraın Jesu pacem veritatis operibus quærit, quam qui non declinaus insequitur et, quantumn potuit,amplexus est, atque quo plures potest tot in ipsa reconciliat et belligerantes paciical per ipsam, praecelsæ filiationis divinæ deificationisque dignus reputabitur. Summatim dicamus, beati juxta divina Dei Verbi oracula omnes qui persecutionem patiuntur propter pietatem et justitiam, omnes gratis odio habiti et contumeliose accepti et maledice, et qui omne genus molestiæ et dolorum et cruciatuum et mortis sustinuerunt propter Jesu Christi amorem, fidem et veritatem,et ad finem usque cum gratiarum actione passi sunt, quia ipsorum est regnum, horumque merces vere multa et ineffabilis in calis. Horum quam exoplabis, clc. Sicut mansiones multæ apud cœlestem Patrem creduntur, sic vivendi rationis diversæ multæ beatitudinesadillas mansiones ducunt. Ad quam ergo scmutt., inquit, quæ beatum eliciat, feliciter acceden768 καὶ φωτίζεται· μακάριος δὲ καὶ ἐς διὰ πράξεως ἀγαθῆς καὶ ἐνεργοῦς τῶν ἐντολῶν φυλακής χερσί δραστικῶς διαπονούμενος, αὐτόν τε τὸν παμβασιλέα Χριστὸν τοῖς ἔργοις τιμᾷ, καὶ πολλοῖς πνευματικού βίου νόμος καθίσταται. 21 Πάντα τάδ' οὐρανίων πληρώματα έπλετο λη- [νών, κ. τ. έ. Πάντα, φησὶν ἀθεῖος διδάσκαλος, τὰ τῶν μακαρι ζομένων εἴδη ψυχῶν, ταῦτα πληρώματα τῶν οὐρα νίων ἐκείνων ὑπάρχει ληνῶν, ἤτοι μονῶν καὶ ἀπο θηκῶν τοῦ Θεοῦ, ἂς ὑποδεκτρίας, είτουν υποδοχές, τοῦ καρποῦ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ὁ Πατήρ προητοιμάσατο, ἄλλης ἀρετῆς ἐπ' ἄλλην ἀγούσης χώραν καὶ κατάπαυσιν· πολλῶν γὰρ ἀξιοθέων βίων πολλοί προεστήκασιν εὐτρεπεῖς μοναί. * Ολβιος δν πτωχόν, κ. τ. έξ. Ἐντεῦθεν τοὺς παρὰ τῷ Εὐαγγελίῳ διὰ τῶν ἐπῶν ἐπιτόμως διέξεισι μακαρισμούς, μακάριον εἶναι λέγων, ὃν πτωχὸν τοῖς πάθεσιν, ὅ ἐστιν ἀπαθῆ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπέφηνεν· τῶν τοιούτων γάρ εἶναι τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν δηλαδή. Δεύτερον δὲ ὁ λόγος μακαρίζει, ὃς τὴν ἐνταῦθα ζωὴν πᾶσαν ἐπαινετῷ πένθει πενθῶν, καὶ σκυθρωπάζων, καὶ ταπεινούμενος πορεύεται· οὗτος γὰρ καὶ τῆς ἄνωθεν παρακλήσεως ἀξιωθήσεται. Πρὸς οἷς καὶ ὁ τῆς οὐρα νίας τροφῆς ἢ δικαιοσύνης ἀκορέστως ἐρῶν μακάριος, ὅτι χορτασθήσεται αὐτῆς. Ἐφ' οἷς καὶ ὅστις ἐνημίς, εἴτουν προσηνείᾳ καὶ ἐπιεικείᾳ, κατὰ τὴν Ἰησοῦ πραότητα καὶ τῆς καρδίας ταπείνωσιν ἐξησκημένος βιοῦν, μακάριος, ὡς τῶν μεγάλων κληρονόμος της οὐρανίας καὶ ἀφθάρτου γῆς ἀγαθῶν. Πρὸς τοῖς εἰρη μένοις δὲ μακάριος καὶ ὃς τὸν μέγαν τοῦ Θεοῦ ἔλεον τοῖς ἑαυτοῦ σπλάγχνοις διὰ μιμήσεως καὶ τῆς πρὸς τοὺς πλησίον φιλανθρωπίας επισπᾶται. Μακάριος καὶ ἐς τὴν καρδίαν παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος εκκαθηράμενος, ἰδεῖν καταξιωθήσεται Θεόν, ὡς ἀνθρώπῳ ἰδεῖν θεμιτόν· ὡς ἐν ἐσόπτρῳ γὰρ τῇ τοῦ νοὸς καθαρότητι τὸν ἀόρατον κατάψεται. Μακάριος ἐπὶ τούτοις καὶ δ; τὴν ἀληθῆ τοῦ Ἰησοῦ εἰρήνην ἔργοις ζητῶν ἀληθείας, καί γε ταύτην εύ στόχως διώξας, καὶ ὡς οἷόν τ᾽ ἦν καταλαβὼν, καὶ πλείστους ὅσους καταλλάξας αὐτῇ καὶ ἐκπεπολεμωμένους εἰρηνοποιήσας ἐν αὐτῇ, τῆς ἄκρας υἱοθεσίας καὶ θεώσεως ἀξιωθήσεται· καὶ συνόλως φάναι, μακάριοι, κατὰ τὰ θεαρχικὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου λόγια, πάντες οἱ δεδιωγμένοι ἔνεκεν εὐσεβείας καὶ δικαιοσύνης, πάνω τες οἱ δωρεάν μισηθέντες, καὶ ὀνειδισθέντες, καὶ λοιδορηθέντες, καὶ πᾶσαν πεῖραν δυσχερῶν, καὶ ὀδυνῶν, καὶ βασάνων, καὶ θανάτων ὑπὲρ τῆς Ἰησοῦ τοῦ Χριστοῦ ἀγάπης, καὶ πίστεως, καὶ ἀληθείας ὑποσχόντες, καὶ ἄχρι τέλους μετ' εὐχαριστίας ἀνα τλάντες, ὅτι τῶν τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία, τούτων ὁ μισθὸς πολὺς ἀληθῶς καὶ ἄπειρος ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Τούτων ἣν ἐθέλεις, κ. τ. ε. xal Ὥσπερ μοναὶ πολλαὶ παρὰ τῷ οὐρανίῳ πεπίστευν ται Πατρί, οὕτω καὶ τῶν βίων αἱ διαφοραὶ πολλαί τῶν τοὺς μακαρισμούς ἀναφερόντων προς αὐτός, Πρὸς ἦν οὖν τρίβον, φησί, τῶν μακαριζομένων

εὐφυῶς ἔχοντα σαυτὸν ὁρᾷς, ταύτην βάδιζε συντονώτερον πλέον. Εἰ μὲν οὖν ἀπάσας οἷόν τε, κάλλιστον τοῦτο καὶ πάντων τελειότατον· εἰ δ᾽ ὀλίγας δυνατόν, δεύτερον τοῦτο καὶ τοῦ πρώτου καθυφεῖται· εἰ δὲ καὶ μίαν μόνην ιέναι τῶν ὁδῶν καθ' ὑπερβολὴν ἐξόν, καὶ τοῦτ' ἂν εἴη φίλον καὶ εὐάρεστον Θεῷ· πᾶσι δὲ τοῖς κατὰ τὰς τῆς εὐσεβείας ὁδοὺς κατορθουμένοις, τοῖς τε κρείττοσι καὶ τελειοτέροις, τοῖς τε ἥττοσι καὶ ἀτελεστέροις, σταθμά, καὶ μέτρα άξια, καὶ μισθοί τῆς αὐτῶν προκοπῆς ἀναλόγως πρὸς τοῦ κριτοῦ τῶν ὅλων ήτοιμάσθη. 57 Καὶ 'Ραάβ οὐκ εὔκοσμον ἔχεν βίον,κ. τ. λ. Ὅτι μὲν διὰ μιᾶς ὁδοῦ τῶν πρὸς τὰς ἄνω μονάς τοῦ Πατρὸς ἀναγουσῶν καλῶς κατορθωθείσης οἶδεν δικαιοῦν τοὺς κατορθοῦντας ὁ Θεὸς, Ραάβ τε, φησίν, ἡ πόρνη καὶ ὁ τελώνης μαρτυροῦσι. Τὴν μὲν γὰρ άκοσμον τάλλα τυγχάνουσαν, κλεινὴν καὶ ἐπίσημον ἡ ἀκροτάτη φιλοξενία ἀναδέδειχεν· ὁ τελώνης δὲ καὶ αὐτὸς διὰ τῆς ἀμέμπτου ταπεινοφροσύνης τοῦ ἑαυτὸν δικαιοῦντος ὑπερέσχε Φαρισαίου. Βέλτερον ἀζυγίη, κ. τ. ἑξῆς. tem te videas, in hac quam maxime incessanter perge: si per omnes incedere queas, optimum et omnium perfectissimum; si per paucas vales, inferius illud, primaque conditione minus; si etiam unicam mansionem obtinere viarum ad summum possibile esset, et id Deo placens et acceptum esset; omnibus autem per pietatis vias recte currentibus et ardentioribus et perfectioribus, remissioribus atque imperfectioribus, stalera et mensura æqua, et mercedes pro ipsorum progressibus convenienter apud judicem universorum parata sunt. 37 Rahab minus honestam ducebat vitam, etc. Quod quidem per unicam viarum quæ ad supernas Patris mansiones ducunt recte emensam judicaverit Deus justificare bene incedentes,et Rahab, inquit, meretrix et publicanus testes sunt. Illam enim cætera inordinatain, celebrem et insignem perfecta hospitalitas ostendit; publicanus vero et ipse per irreprehensibilem humilitatem Pharisæo se justum prædicanti præstitit. Melior calibatus, etc. Dicens quod possibile est et per unam viam recte emensam cœlestium in unum tabernaculorum suscipi, ne quis cogitaret virtutem furtim malitia commisceri, sicut videre est apud comœdos, quasi sic posset agere justitia Dei, conformiter Evangelio doctor in spiritu judicans hæc illustr..t. Esse enim optimos, sed non confidere, vult lex Spiritus et legifer, ideo dicit: Bonus cœlibatus et matrimonio melior dicendus, sed vere cœlibatus, sive virginitas, mundo si commista fiat et furtive insinuatis aut terrestribus cogitationibus consociata, nuptiarun conjunctione pejor est: speciem enim prudentia hominibus extrinsecus, sed non veritatem in occulto ostendit Christo. Rursus: Prudens vita Et erecta et philosopho digna pauperum et in montibus consistentium monachorum, et ipsos sæpe de virtute tumentes in casum abstulit præsumptio. Non eniın propriam virtutem melioribus comparantes et perfectioribus humiliantur; accidit ut cum al.jectioribus et pejoribus morigerationem suam a'quiparantes et superbientes, in peccatum effundantur; sæpe et ſerventi zelo spiritus vebeinentes, indomitorum equulorum et intractatorum instar, sive jejuniis immoderatis, sive vigiliis inopportunis, sive aliis quibusdam exercitationibus se extollentes extra modum et supra id quod oportebat, nec secundum asceticam legem praxim exercentes virtutis, Εἰπὼν, ὅτι δυνατὸν καὶ διὰ μιᾶς ὁδοῦ καλῶς κα πορθουμένης τῶν οὐρανίων τινὸς ἐπιλαβέσθαι σκηνῶν, ἵνα μή τις οἰηθῇ τὴν ἀρετὴν τῇ κακία λεληθότως ἐπισ μεμιγμένην, ὡς ἐπὶ τῶν ὑποκριτῶν ἐστιν ὁριν δύνασθαι Θεοῦ κατεργάσασθαι δικαιοσύνην, εὐαγγελικῶς ὁ διδάσκαλος τῷ τῆς διακρίσεως πνεύματι διασαφηνίζει τὰ τοιαῦτα· εἶναι γὰρ ἀρίστους, ἀλλ' οὐ δοκεῖν, ὁ τοῦ Πνεύματος νόμος βούλεται καὶ νομοθέτης· δι' 8 λέγει· Καλὸν ἡ ἀζυγία, καὶ τοῦ γάμου βέλτιον εἴποιμ᾽ ἂν, ἀλλ' ἡ ὄντως ἀζυγία καὶ παρθενία, ἐπίσ μικτος δὲ τῷ κόσμῳ γινομένη, καὶ ταῖς παρεισάκτοις ἢ ταῖς τὰ γήϊνα φρονούσαις συναυλιζομένη, χείρων τῆς τοῦ γάμου συζυγίας ἐστίν· δόκησιν γὰρ σωφροσύνης τοῖς ἀνθρώποις ἐν τῷ φανερῷ, ἀλλ' οὐκ ἀλή θειαν ἐν τῷ κρυπτῷ ἐπιδείκνυσι Χριστῷ. Πάλιν· Σώφρων μὲν ὁ βίος καὶ ὑψηλὸς καὶ ἐμφιλόσοφος τῶν ἀκτημόνων καὶ ὀρεσιτρόφων μοναχῶν, καὶ αὐτοὺς Ο πολλάκις ἐπὶ τῇ ἀρετῇ τυφωθέντας εἰς πτώμα κατήνεγκεν ἡ οίησις. Οὐ γὰρ τὴν αὐτῶν ἀρετὴν τοῖς κρείττοσι παραμετροῦντες καὶ τελειοτέροις, ταπει νοῦνται· ἔστι δὲ ὅτε πρὸς τοὺς ταπεινοτέρους καὶ χείρους τὴν αὐτῶν ἄσκησιν συγκρίνοντες, καὶ ἐπαι ρόμενοι, ἐς ἁμαρτίαν καταρρήγνυνται. Πολλάκις δὲ καὶ ζεούσῃ θερμὸν ἄττοντες τῇ προθυμίᾳ τοῦ νοὸς, ἀγυμνάστων πύλων καὶ δυσχαλίνων ὁμοιότητι, καὶ ἢ νηστείαις ἀμέτροις, ἢ ἀγρυπνίαις ἀκαίροις, ή τισιν ἄλλοις ἐπιτηδεύσεσι υπερφρονήσαντες, παρ' δ ἔδει φρονεῖν, καὶ οὐ κατὰ τὸν ἀσκητικὸν νόμον τὴν procul a meta et a bravio perierunt; quamobrem πράξιν μεταχειρισάμενοι τῆς ἀρετῆς, πόρρω τε τῆς νύσσης καὶ τῶν τῆς νίκης στεφάνων απωλέσθη σαν. Τούτου δὴ χάριν, ὁ θαυμαστὸς οὗτος σύμβουλός ψησιν· "Η ελαφροῖς πτέρυξιν επαίρου τῆς γῆς καὶ τῶν γείνων περισπασμῶν καὶ ἐπιθυμιών δι' ἀκτης σίας τελείας καὶ ταπεινοφροσύνης ἀκροτάτης καὶ τελειοτάτης ἀπαθείας, ἢ κάτω μένων καὶ ἑαυτὸν ἐξουδενῶν καὶ φαυλίζων, μηδένα δὲ ἄλλον κρίνων ἢ καταδικάζων ἀσφαλῶς τρέχε, μή ποτε ἢ ἐπιθυμίαις ἀνοήτοις. ἢ θυμοῖς ἀλόγοις, ἢ λογισμοῖς ὑπερόγκοις admirabilis ille consiliarius inquit: Vel levibus alis exsurge a terra et a terrestribus sollicitudinibus et desideriis per paupertatem perfectam et humilitatem optimam et summam cupiditatum exemptionem, vel in infimo manens et te ipsum nibili faciens et humilians, neminem etiam aliam judicans aut condemnans tuto curre ne forte vel desiderits insipientibus, vel imperfluus irrationabilinus, vel cousiliis superbis præsumptionis, mentis alis in-

gravescens et ad terram præceps, casu miserando multisque digno lacrymis concidas. 33 Parva navis quæ pluribus compacta clavis est, 54 Gravius fert onus magna cujus laxæ sunt [compages. Dicens quod melius sit humi gradientem et humiliatum tuto currere, quam operibus supra vires incumbentem et se extollentem gravi casu concidere, exemplo dictum confirmavit. Videre est, inquit, parvam et angustam navem quæ, abundantibus clavis recte consolidata, plures merces transvehit quam magna navis et male colligata: sic et solilarius homo parvus et auctoritate minor, qui paucis imperare videtur, cui nomen minime magnum, el ipse quasi clavis abundantibus Spiritus protectus consiliis et intus divitias virtutum transvehens, enatat e spiritualibus piratis et absque periculo ævum transigit dignos Domino suo fructus afferens; dum alius alta de sanctitate cogitans et multos salvare præsuurens, non absolute consiliis spi. ritus se exercet quibus quasi ligaturis carens hæcque despiciens, forte inflatur laudibus -adventitiis et multum sibi arrogal, subito facta agitatione spirituali irruentium dæmonum et consiliorum insipientium assurgente tempestate, periclitatur et perit, et quas portare divitias coufdebat, has facile deperduntur et præcipitantur. Angustam portam quæ að æternam vitam ducit, divina documenta docent, multas autem vias quæ ducunt ad ostium quasi tonitru vox divina prædicat, et hos per hanc, illos per illam ad incedendum invitat, prout unusquisque se natum et idoneum æstimat,tantum ne spatiosam et latam et ad perniciem ducentem, sed arctam et angustam terrant. Neque una omnibus, elc. Sicut, inquit, non una et eadem esca omnibus hominum conditionibus secundum naturam placens et apta, sed alii aliud alimentum appetunt: sic et Christianis non una et eadem vita omnibus est apta et jucunda: alii enim apostolicos mores quantum possunt imitari conantur, ali¡ martyrum sortem desiderant; plerique asceticam vitam et spiritualem suscipientes, diversis habitibus et regulis illam sequi student. Sunt autem lacrymæ pro omnibus similiter et veræ secundum Deum compunctionis tristitia, vigiliæ et laudes et in precibus perseverantia et fervor,quibus modis et impurarum cupiditatum insania domatur et reprimitur. Praterea et fastidium domandum est et vincendum, et adversus libidines pugnandum; adhuc et de omni opere et verbo quod facinus aut dicimus sub potente Christi manu humiliandum est cum pietate et jugi • timore de venturo ipsius judicii die. Haec omnia, ait divinum Verbum, non aliis bona, et aliis non, Cod. καταβαρυνομένη (sic). Cod. θεάρχια; v. supra carm. 8, vers. 22-31. פד οιήσεως, τοῦ νοῦ τὸ πτερὸν καταβαρυνόμενος καὶ κατανεύσας εἰς γῆν, πτῶμα ἐλεεινὸν καὶ πολλῶν ἄξιον ὀδυρμῶν κατενεχθῇς. 55 Νηῦς ὀλίγη γόμφοισιν άρηραμένη πυκινοῖσι, 54 Φόρτον ἄγει μεγάλης πλείονα τῆς ἀδέτου. Εἰπὼν κρείσσον εἶναι χαμαὶ βαίνοντα καὶ τα πεινού μενον ἀσφαλῶς τρέχειν, ἢ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν ἐπιβάλλοντα καὶ ὑπεραιρόμενον πτώματι καταπεσεῖν, ὑποδείγματι ἐπιστώσατο τὸν λόγον. Εστι, φησίν, ὀλίγη γαῦς καὶ μικρὰ καὶ αὕτη γόμφοις τυχνοῖς άραρότως ἡρμοσμένη, πλείονα τὰ ἀγώγιμα κομίζει τῆς μεγάλης καὶ ἀδέτου νηός. Οὕτω καὶ μονότροπος ἄνθρωπος, βραχύς τε καὶ ὀλίγος, καὶ ὀλίγων ἄρχειν δοκῶν, καὶ ὄνομα αὐτῷ οὐ μέγα, καὶ οὗτος οι γόμφοις πυκνοῖς τοῦ Πνεύματος κατησφαλισμένος τοῖς λογισμοῖς, καὶ πλοῦτον ἔνδον ἐπικομίζων τῶν ἀρετῶν, διαλανθάνει τε τοὺς νοητοὺς πειρατὰς, καὶ ἀκινδύνως τὸν βίον διαπεραιούμενος, ἄξια τῷ ἑαυτοῦ Δεσπότῃ καρποφορεῖ· ἄλλος δὲ μέγα ἐπὶ ἁγιότητι φρονῶν, καὶ σώζειν πολλοὺς κατοιόμενος, οὐ πάνω δὲ τοῖς τοῦ Πνεύματος συγκεκροτημένος λογισμοίς, ἄδετος δὲ τούτοις ὢν καὶ καταφρονῶν, εἰκῇ δὲ τ σιούμενος τοῖς ἐπαίνοις τῶν πλανητῶν καὶ ἀλαζο νευόμενος, ἄρνω ζάλης αὐτὸν νοητῆς, καὶ δαιμόνων ἐμπτώσεως, καὶ λογισμῶν ἀτόπων καταλαβούσης τρικυμίας, κινδυνεύει, καὶ ἄλλυται, καὶ ἐν ἐνόμιζε πλοῦτον ἐπιφέρεσθαι, ἀφαιρεῖται βαδίως και σχε λεύεται. Στενὴν μὲν τὴν πύλην τὴν εἰσάγουσαν είς τὴν αἰώνιον ζωὴν τὰ θεαρχικά λόγια διδάσκει, πολλὰς δὲ τὰς ὁδοὺς τὰς πρὸς αὐτὴν ἀναγούσας τὴν είσοδον ἡ θεηγόρος αὕτη βροντὴ ὑπαγορεύει, καὶ τοῖς μὲν τήνδε, τοῖς δὲ τήνδε βαδίζειν παραγγέλλει καθ' ὅ τις ἑαυτὸν ἐμφυῶς ἔχοντα καὶ ἐπιτηδείω; δοκιμάζοι, μόνον μὴ τῆς εὐρυχώρου και πλατείας καὶ εἰς ἀπώλειαν ἀγούσης, ἀλλὰ τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ἐξεχομένους. Οὔτε τη πάντεσσιν, κ. τ. Ε. Ὥσπερ, φησίν, οὐ μία καὶ ἡ αὐτὴ τροφὴ τάσεις άνθρώπων ἔξεσι κατὰ φύσιν ἁρμόδιος καὶ ἐραστή, ἄλλοι δὲ πρὸς ἄλλο τι τῶν ἐδεστῶν μᾶλλον τὴν ὄρε ξιν συντείνουσιν· οὕτω καὶ Χριστιανοῖς οὐχ εἷς καὶ ὁ αὐτὸς βίος ἅπασιν ἐστιν ἁρμόδιος καὶ προσφιλής. Οἱ μὲν γὰρ τὸν ἀποστολικὸν ὡς οἷόν τε μιμεῖσθαι τρόπον ἐγχειροῦσιν· ἄλλοι δὲ τὸν μαρτυρικὸν ἐπι· ποθοῦσιν· οἱ πλείους δὲ τὸν ἀσκητικὸν βίον καὶ πνευματικὸν ἐπαναιρούμενοι, διαφόροις σχήμασι τοῦτον μετιέναι σπουδάζουσι καὶ τρόποις. Δάκρυα δὲ πᾶσιν ὁμοίως καὶ τὸ κατὰ Θεὸν τῆς γνησίας μετ τανοίας πένθος, ἀγρυπνίαι τε καὶ δοξολογίας καὶ ἐν ταῖς προσευχαῖς καρτερίαι καὶ φιλοπονίαι, δι' ὧν καὶ ἡ τῶν ἀκαθάρτων παθῶν λύσσα κρατεῖται καὶ κατάγχεται. Πρὸς τούτοις δὲ καὶ τὸν κόρον αἰχμα ζειν, ἤτοι πολεμεῖν καὶ ἀπομάχεσθαι τῇ ἀκρασίᾳ· ἐπὶ πᾶσι δὲ τοῖς ἔργοις καὶ λόγοις, οἷς ὁρῶμεν ἢ λαλοῦμεν, ὑπὸ τὴν κραταιὰν Χριστοῦ χεῖρα κεῖσθαι, εὐλαβουμένους, καὶ τρέμοντας ἀεὶ τὴν ἐρχομένην Cod. παραγέλει.

S.GREGORII. sed omnibus optima et utilia et pariter omnibus idonea manent Christianis. Si tamen excellentem perfecte semitam teneas, id est, si summam et perfectissimam, secundum divinam meditationem, dico, et praxim Christi viam degeris, nusquam quasi unus mortalium, sed cœlestis quidam homo esses, legibus Gregorii conformis. IN CARMINA ARCANA τῆς αὐτοῦ κρίσεως ἡμέραν. Ταῦτα πάντα, φησὶν ὁ ἱερὸς λόγος, οὐ τοῖς μὲν, τοῖς δ᾽ οὔ, ἀλλὰ πᾶσιν ἄριστα καὶ λυσιτελή, καὶ ὁμοίως πᾶσιν ἁρμόδια πέφυκε Χριστιανοῖς. Εἰ δ' ἄκρην τελέως τοις τρίβον, τοῦτ' ἔστιν, εἰ δὲ τὴν ἀκροτάτην καὶ τελειοτάτην κατὰ θεωρίαν φημὶ καὶ πρᾶξιν τοῦ Χριστοῦ ὁδὸν διαβιῴης, οὐκέτι καθάπερ εἷς τῶν βροτῶν, ἀλλά τις οὐράνιος ἂν εἴης ἄνθρωπος τοῖς Γρηγορίου κατηρτισμένος νόμοις. Οροι βίου 4 Ωμοσα τὸν Λόγον αὐτόν, κ. τ. λ. Ἐπειδὴ οὐ ψιλοῖς καὶ ἀκάρποις λόγοις διδαχῆς Ο πνευματικὸς νόμος ἐν τοῖς τελείοις παραδίδοται, ὥσπερ ὁ Ἰησοῦς αὐτὸς ὁ τοῦ πνεύματος τελειω τὴς καὶ νομοθέτης, ἔργοις πρῶτον ποιήσας, οὕτω τοῖς λόγοις ἐδίδαξεν, οὕτω καὶ οἱ γνήσιοι τούτου δρῶσι μαθηταί, οὕτω καὶ ὁ ἱεροτελεστικώτατος ούτ τος τῶν θείων μύστης και μυσταγωγός, υπογράψας τοὺς τῶν μακαρίων ὡς ἐν κεφαλαίοις βίους, ὥστε - ρον δὲ τὸν τελειότατον ἐπενεγκών (φημὶ δὴ τὸ πάσας μὲν τῆς κακίας ὁδοὺς ἀποστυγεῖν, πρὸς πά σας δὲ Κυρίου κατωρθῶσθαι τὰς ἐντολὰς), τὸν αὐτ τοῦ βίον λοιπὸν ὅρον καὶ νόμον παραδίδωσι· ναὶ δή καὶ τὰς εὐχὰς, ἂς ηύξατο Κυρίῳ, σφραγίδα τῆς αὐτ τοῦ διδαχῆς καὶ τῆς εὐαγγελικῆς βιώσεως βεβαίωσιν προτίθησιν ἡμῖν, μονονουχί ταῦτα πᾶσιν ἐμβοῶν, ὅτι Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ· ὤμοσα γὰρ καὶ ἔστησα, κατὰ τὸν ἱεροψάλτην Δαβίδ, τοῦ φυλάξασθαι τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης τοῦ Χριστοῦ. Ωμισα τὴν Λόγον αὐτοῦ πρώτ τον ἐπιμαρτυρόμενος, δς μοι καὶ Θεός ἐστι μέγιστος, ἐξ ἀθανάτου Πατρὸς ὤν, ὡς ἐξ ἀρχῆς ἀρχὴ, καὶ εἰ κὼν ἀπαράλλακτος τοῦ ἀρχετύπου, ὃς ἐν ἴσῃ καὶ τῇ αὐτῇ φύσει τοῦ Γεννήτορος ὑπάρχων, εἰς τὸν τῶν ἀν θρώπων βίον οὐρανόθεν καθῆκεν ἀτρέπτως ἑαυτόν. Τοῦτον ώμοσα, φησί, τὸν λόγον, καὶ τῷ ἐμῷ νῷ ἔστησα τὸν ὅρκον τοῦ μήποτε πονηρὰ ἐννοήσειν κατὰ τοῦ Θεοῦ, ὥστε ἢ τὸν μέγαν Νοῦν καὶ Πατέρα ῥίψειν, εἴτουν ἀτιμάσειν, τῷ μὴ ἴσον καὶ ἑαυτῷ ὁμοούσιον γενναν λέγειν, ἢ αὐτὸν ἀθετῆσαι τὸν Λόγον ἀλλοτρίῳ λόγῳ ἀλλοτριοῦντα τοῦτον τοῦ Πατρός. Κατὰ πρῶτον μὲν οὖν λόγον τοῦτον ὤμοσα τὸν ἔρχον περὶ τῆς ἐν ἐμοὶ πίστεως, εἰ τὴν μίαν καὶ ὑπερηνωμένην θεό τητα τῆς ὑπερφωτου Τριάδος διακόψαιμι, ροπαῖς καιρῶν πονηρῶν καὶ ἀρχόντων ἑπόμενος νεύμασι ἀσεβῶν· κατὰ δεύτερον δὲ λόγον ὁμόσω περὶ φιλαρχίας, εἰ μεγάλῃ καθέδρᾳ καὶ τοῦ θρόνου τῆς βασιλίδος προεδρείᾳ ὁ ἐμός ποτε νοῦς παροιστρήσειεν, ἀλογίστως ἐρῶν καὶ πρωτοκαθεδρίας αντεχόμενος, ἢ ἄλλων ἐπὶ ταῦτα βιαζομένων ἀλλοτρίοις πόθοις τὴν ἐμαυτοῦ χεῖρα συνελκυσθῆναι παραδοίην· ἔτι δὲ τρίτον ώμωκόκειν περὶ τοῦ πεποιθέναι ἐπ' ἀνθρώπους, εἰ ἔμε προσθε τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ τῆς βεβαίας Vila Regula. 1 Juravi Verbum ipsum, etc. Si quidem non vilibus et infructuosis verbis documenti, spiritualis lex in perfectis traditur, sicut Jesus ipse spiritum perficiens legibusque subjiciens, cum primo operibus fecisset sic verbis docuit, sie et veri ipsius faciunt discipuli, sic et sanctus ille arcanis initians, in mysteria divina penetrans et inducens, cum de beatorum vita scripsisset quasi per capita, novissime perfectissimum aggrediens – dico certe omnes malitiæ vias detestari et juxta omnia mandata dirigi perfectissimi reliquanı vitam, regulam et legem tradit, ergo preces quas Donino adhibuit, signaculum documenti ipsius et Evangelicæ vitæ confirmationem prodit nobis, fere hæc clamans omnibus: Imitatores mei estole, sicut et ego Christi (1 Cor. x1, 1); nam juravi et statui, secundumn Psalmistam David, custodire judicia jus titiæ (Psal. cxvi, 106) Christi. Juravi Verbum ejus primum obtestans Filium, qui mihi et Deus est maximus, ex immortali Patre, sicut ex principio principium et imago verissima archetypi,qui cum sit in eadem et æquali natura cum Patre, in hominum vitam de cœlis seipsum absque mutatione descendit. Supradictum, inquit, Verbum juravi et in mea mente statui juramentum nunquam de Deo mala cogitandi, neve magnum Spiritum et Patrem destruam et inhonorem in dicendo,quod non æqualem ipsi et honoousium consubstantialem genuerit, neve ipsum despiciam Verbum alieno verbo si ipsum a Patre separaverim. Quoad primum ergo verbum,hoc jusjurandum juravi de fde quæ in me est, si unam et summe unitam divinitatem clarissimæ Trinitatis destruxerin durissimorum in momento temporum et dominantibus impiis, consensu obtemperans. Quoad secundum verbum, jurabo de ambitione, si adl niagnam catbedram et praeminentiam throni regina forte mens mea irruerit iuconsiderate atnbiens et primas sedes retinens, aut aliis ad ista omni ope atque opera enitentibus alienis desideriis manum meam extendi affectaverim; adhuc et tertio juraveram de confidendo in hominibus, si coram Deo et Christo ejus, petra firnia et tuta, fiduciam et consilia cordis afferens hominem habuerim auxiπέτρας καὶ ἀσφαλούς τὰ πείσματα καὶ τοὺς λογι- liatorem et adjutorem, postea juravi adhuc de arro Apud Billium carm. xvii, inscriptum Ορχο ἡ ἐπαγγελίαι δι' ἔρκου, jusiurandum Gregorii, p. 92 ed. Colon. p. 949 ed. Leuvencl. (ed. nov. p. 665, sub titulo Ορκοι Γρηγορίου). 1n argumento autem quod præmisit commentario dicit Billius hoc carmen in libro manuscripto connexum fuisse cum præcedente, quod ipse tamen non sine causa excusi codicis auctoritatem secutus distinguendum putaverit.

gantia, seu ferocitate animæ si forte bona faciente aut dicente quodam superbiæ ratiocinia præsumpserim, vel e contra malis et impiis occurrens si ignavum et remissum me præbuerim a facie corum, absque exprobratione malitiam sinens. Juravi et de justitia atque remotione delectus personarum, si forte jus dicens declinaverim a rectitudine juxta legem, aut aliquid pratergressus fuerim de æquiLate secundum justitiam, et si in me ob primatumn, verenda sit oculorum extollentia in judicio innocentis et pauperis. Unde et lauc regulam in juramentis præbui de zelo nec laudabili nec sancto, si malos homines, inhumanos et pestilentes qui scopuli sunt atque pernicies bonorum, quos opere et consiliis inducere et rapere tentant in inpietatis barathrum in quo ipsi lætantur. Si ergo talibus tranquillis et prosperis ob vana inviderim et pacem peccatorum videus fere similia David doluerim, ita ut solvantur compagines spiritus in me ægre ferenti et a dextra via assurgenti et agitato. Deinde et illud juro, si invidia tabuerim aut forte tabuerit mens de vicini prosperitate dolens aut si proximi casum riserim, quasi ipse essem pede stabilis et bono præcellens, etiam aliis non sanctis nec juste agentibus. Hæc autem mihi juramentis et regulis proponantur, si intus ira ferventi et tumenti mens obcæcata et supra sensum æstuans indecenter elata sit; si et lingua iræ insania rapta absque freno et modo quod nefas est scurrilitates pro‘ulerit; si el cor secreta sua de illecebris dissolutionem redolentibus non castigans desideria, pro corporum decore arserit et inflamımatum fuerit, ocuJum lascivum et impudicum et stupri cupidum in talia furtim et voluptuose defigens; si quem oderim frustra et detestatus sim, nec juxta Dominica præcepta divinaque mandata quasi esset inter Dei inianicos et ad mortem evidenter peccantes; si hostem meum puniverim furtim et dolose aut palam. Adhuc expositis omnibus juramentis et regulis quibus juravi et statui evangelice et digne Christo super terram me victurum; si vacuam a domo mea egeni manum dimiserim et pauperis, sive eleemosyna et corporali indigentis subsidio, nec convenientia quantum facultas mihi est tribuerim, sive cœlestes sitierit et salutares sermones, nec avidam animam prout justum est abunde infundens expleverim, alii Christus et non mihi bonus sit et propitius, in se tremendum divinis sermonibus plenus pronuntiat Gregorius imprecans, adeo ut si de his que deprecatus sum hucusque juratis regulis, si quid, ait, horum contempserim transgressus, alios quidem diligat Christus tanquam sui imitatores, rectos et vere bonos, mei autem omnes usque ad hoc senectutis labores et fatigationes ventis rapti aboleantur et in oblivionis abyssos demergantur. His pronuntiatis, brevi epilogo juramenta conclusit, his legibus, dicens, Definivi vitam meam. Et si desiderii ad finem pervenerim, immortalis, tibi gratiam.. Ego quidem, inquit, his spiritus legibus et regulis σμοὺς τῆς καρδίας αναψάμενος, ἄνθρωπον τιθείην ἐπίκουρόν μοι και βοηθόν. Πρὸς τούτοις ώμοσα πά λιν περὶ ὑπεροψίας ή στερεότητος ψυχῆς, εἰ ποτέ τινος ἀγαθὰ δρῶντος ἢ λαλοῦντος ἐν ὑπερηφανίας ὑπερφρονοίην λογισμῷ, ἢ ἀνάπαλιν κακοῖς καὶ ἀστ βέσι περιτυχών, εἰ ἀδρανῆ καὶ ὑποστελλόμενον ἐμε αὐτὸν ἐνδειξαίμην ἐκ προσώπου αὐτῶν, ἀνεξέλεγκτον τὴν κακίαν αφιείς. άμεσα καὶ περὶ δικαιοσύνης καὶ ἀπροσωποληψίας, εἰ δίκην ποτὲ δικάζων παρατρά ψαιμι τῆς κατὰ νόμον εὐθύτητος, ή τι παρακλίναι με τῆς κατὰ τὸ δίκαιον ἰσότητος, εἰ δέ μοι καὶ φορές ἀρχοντική τιμηθείη ἐν κρίσει ὑπὲρ ὅσιον καὶ πτωχόν. Έπειτα καὶ τοῦτον τὸν ὄρον τοῖς ὅρκοις προσετίθην περὶ ζήλου οὐκ ἐπαινετοῦ οὐδ' εὐαγούς, εἰ κακούς ἄνδρας, ἀπηνεῖς τε καὶ λοιμούς, οι σκόπελοι καὶ κρημνοί εἰσι τῶν ἀγαθῶν, οἷς τε δρῶσι καὶ οἷς συμβουλεύουσιν εἰς τὸν ὅμοιον ἑαυτοῖς τῆς ἀνομίας βό θρον συνελκύοντες. Εἰ οὖν τοὺς τοιούτους γαληνιών τας κατὰ τὰ μάταια ἐξήλωσα, καὶ εἰρήνην ἁμαρτω λῶν θεωρῶν ἔπαθον παρ᾽ ὀλίγον τὸ τοῦ Δαβίδ, ὥστ' ἐκχυθῆναί μοι τὰ τοῦ νοὸς διαβήματα παροξυνομένῳ καὶ τῆς δεξιᾶς ὁδοῦ ἐξισταμένῳ καὶ σαλευομένῳ, Επειτα όμνυμι καὶ τοῦτο, εἰ φθόνος ἐξέττιξέ μοι ή ἐκτήξειέ ποτε τὴν φρένα, ἐπὶ τοῖς εὐπραγήμασι τοῦ γείτονος ἀνιωμένῳ, ἢ εἰ γελάσαιμι τοῦ πέλας πτώμα, ὡς αὐτὸς ἔχων ἄπτωτον πόδα καὶ ἐρηρισμένον τῷ καλῷ, καὶ ταῦτα οὐχ ὁσίων αὐτῶν οὐδὲ δικαίων υπο αρχόντων. Καὶ ταῦτα δέ μοι τοῖς ὅρκοις καὶ ὅροι; προστιθέσθω, εἰ θυμὸν ἔνδον κυμαίνοντι καὶ πλημμυ μοῦντι ὁ νοῦς καταπνιγεὶς ὑπ' αὐτοῦ καὶ ἀφρονευσά μενος ἀσχημονήσαι. Εἰ δὲ καὶ ἡ γλῶσσα τῇ τοῦ θυ μοῦ ἀλογία φερομένη αχαλίνως τε καὶ προπετώς δ μὴ δεῖ ἀποφθέγξαιτο λογύδρια· εἰ δὲ καὶ ἡ καρδία, τὴν κρύφιον αὐτῆς οὐ κολάσασα περὶ τὰς λυομένας ὡραιότητας ἐπιθυμίαν, περὶ τὰ τῶν σωμάτων κάλλη πτοεῖται καὶ πυροῦται, μάχλον όμμα, καὶ ἀσελγές, καὶ πορνικὸν τούτοις κρυφαίως καὶ ἡδυπαθῶς ἐπι· στηρίζουσα. Εἰ δὲ καί τινα μάτην ἐχθραίνων καὶ οὐχὶ διὰ προστάγματος Δεσποτικοῦ καὶ θείας ἐντολῆς ὡς ἐπὶ τῶν τοῦ Θεοῦ ἐχθρῶν καὶ πρὸς θάνατον πρ φανῶς ἁμαρτανόντων· εἰ δὲ καὶ ἐχθρὸν ἐμὸν τιμωρή σαιμι κρυφῆ καὶ δολίως ἢ ἀναφανδόν. Ετι πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἅπασιν ὅρκοις καὶ ὅροις, οἷς ώμοσα καὶ ἔστησα τοῦ εὐαγγελικῶς τε καὶ Χριστοπρεπῶς ἐπὶ γῆς διαβιοῦν, εἰ κενὴν τῆς ἐμῆς οἰκίας χεῖρα ἐπι δεοῦς ἐποπέμψαιμι καὶ πένητος, ἢ ἐλεημοσύνης καὶ σωματικής χρήζουσαν ἐπικουρίας, εἰ μὴ τὰ προσο ήκοντα, καθ' 8 ἰσχύος ἔχω, ἐπαρκέσαιμι. ἢ οὐρανίου λόγου καὶ σωτηριώδους δίψῃ πιεζομένην ψυχήν, εἰ μὴ καθ' δ θέμις ἐπιδαψιλευσάμενος ἐμπλήσαιμι. ἄλλων Χριστὸς μᾶλλον ἐμοῦ εὐμενής τε εἴη καὶ ἵλεως, ὁ θεολογικώτατος ἑαυτῷ ἐπαρώμενος, τὸ φρικωδέστα τον ἀποφαίνεται Γρηγόριος, ὡς, εἴ τι ὧν ηὐξάμην τῶν προεκτεθειμένων ενόρκων όρων, εἴ τι φησί. τούτων ἀθετήσαιμι παρανομῶν, ἄλλοις μὲν ἀγαθύναι ὁ Χριστὸς ὡς Χριστομιμήτοις οὖσι, καὶ εὐθέσι, καὶ τῷ ὄντι ἀγαθοῖς· ἐμοῦ δὲ καὶ τοὺς ἄχρι τῆς παλιές ταύτης καμάτους καὶ πόνους αὖραι λαβοῦσαι ἀφανί σαιεν, καὶ λήθης παραδοξον βυθοῖς. Ταῦτα ἀποφηνά

μενος, βραχεῖ ἐπιλόγῳ συνέκλεισε τοὺς ὅρκους, Τοῖσδε νόμοις, λέγων, ἔδησα ἐμὸν βίον· εἰ δὲ πόθοιο ἐς τέλος ἐκοίμην, Αφθιτε, σεῖο χάρις. Ἐγὼ μὲν, ἔφη, τοῖσδε τοῦ Πνεύματος τοῖς νόμοις καὶ ὅροις τὸν ἐμαυτοῦ βίον κατησφαλισάμην· εἰ δὲ τοῦ πόθου ἄξιόν μοι τὸ τέλος ἀποβαίη, σοὶ ἡ δόξα καὶ ἡ χάρις καὶ ἡ αἴνεσις τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Εξήγησις εἰς τὴν γνωμολογίαν τοῦ ἔπους τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἧς ἡ ἀκροστιχὶς αὕτη Γνώμαι Γρηγορίου, δίστιχος εὐεπίη, Εσθλόν άθυρμα νέοις καὶ χάρις ἐξοδίη. Ὅτι πρὸς ταῖς ἄλλαις ἡμῶν ἐξηγήσεσι, ἃς ἐν τοῖς φθάσασι, διὰ τῆς τοῦ θεολόγου πρεσβείας καὶ χάριτος, τοῖς ἀποῤῥητοτέροις αὐτοῦ τῶν ἐπῶν κατα ετεινάμεθα, καὶ ταύτην ἡμῖν ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος ἐξηγητέον την γνωμολογίαν. Ἔστι μὲν οὖν γνώμη, κατὰ τοὺς παλαιούς, λόγος κεφαλαιώδης, προτρεπτικὸς ἢ ἀποτρεπτικός. Οἱ μὲν οὖν τῶν θύραθεν φιλοσόφων καὶ ῥητόρων ἄριστοι καὶ νομοθετῶν νομιζόμενοι, τῆς αὐτῶν σοφίας καὶ ἀρετῆς ἀναλόγως καὶ πολυῤῥημονοῦσι πρὸς τοὺς οἰκείους καὶ γνω μοδοτοῦσι· τῶν καθ᾿ ἡμᾶς δὲ θεολόγων ὁ κράτιστος οὗτος καὶ ἱεροφαντικώτατος Γρηγόριος, πᾶσαν ἀποχρώντως τὴν ἀπὸ τῶν ἔξω σοφῶν, καὶ ποιητῶν, καὶ τεχνικῶν ὠφέλειαν καρπωσάμενος, τῷ πρὸς πάσας αὐτῶν τὰς τέχνας καὶ ἐπιστήμας κατωρθῶσθαι, καὶ πᾶν τὸ σθένος τοῦ λόγου, καὶ πᾶν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης διανοίας ύψος ἄκρως προασκησάμενος, οὕτως ὑπὸ πόδας τῆς εὐαγγελικῆς φέρων ὑπέρριψε θεοσοφίας, καὶ ὅσον μὲν τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ καὶ τῇ ἀληθείᾳ τοῦ Εὐαγγελίου συμφωνούν κατενόησε καὶ πρὸς θεω ρίαν καὶ πρᾶξιν ὁμογνωμονοῦν, οἰκείαις εἰσηγήσεσι καὶ θεωρίαις ὡς ἀληθείας συνήγορος ἐνέκρινε τε τοῖς αὐτοῦ συντάγμασι καὶ ἐγνωμοδότησεν· ὅσον δὲ εἰς μύθους καὶ πλάνας καὶ ἀπωλείας φέρον διέγνω βυ θεύς, διαπτύσας ες κόρακας ἀπεῤῥίψατο. Ἐπὶ ταῖς ἄλλαις οὖν αὐτοῦ σωτηριωδεστάταις θεορρημοσύναις ἔτι καὶ τὴν προκειμένην γνωμικήν προστίθησιν ὑπὸ ἀκροστιχίδα πραγματείαν, ἦν καὶ ἀγαθὸν ἄθυρμα τῆς νέους παραδιδόναι λέγει, ἀγαθὸν μὲν διὰ τὸ ὠφέλιμον τῆς συμβουλίας καὶ σωτηριῶδες, παίγνιον μὲ διὰ τὸ κεκομψευμένον τῆς ποιητικῆς, ήτοι μετρι κῆς λέξεως καὶ φράσεως, ἐφ' οἷς οἶδε τοὺς νεωτέρους οὐχ ήκιστα ἡδομένους καὶ φιλοτιμουμένους. Τοῦτο τοῦν καὶ ἐξόδιον χάριν ἀπεκάλεσεν, ὡς τελευταῖον καὶ οἷον ἐνδιάθετον ἀπόφθεγμα τοῖς οἰκείοις φίλοις καὶ μύσταις χαριζόμενος. 4 Γυμνός όλος βιότοιο τέμοις ἄλα, κ. τ. ἐ. Θάλασσαν μὲν ὁμολογουμένως τὸν τοῦ κόσμου βίον Γραφικῶς ἀποκαλεῖ διά τε τὸ ἄστατον τούτου καὶ που λύστροφον καὶ ἀκατάστατον, διά τε τὸ ἁλμυρὸν καὶ πικρὸν τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ δι' αὐτὴν θανάτου. Παραγγέλλες τοίνυν ὁ σοφὸς τῶν ἡμετέρων κυβερνήτης ψυχῶν, γυμνοὺς τὴν θάλασσαν ταύτην ἡμᾶς διαπεράν, τοῦτ' ἔστιν ἀκτήμονας καὶ ἀπράγμονας, κούρους καὶ ἐλαφροὺς ἐκκολυμβἂν εἰδότας διὰ νοὸ; Carm. 62, p. 146 ed. Colon.; p. 989 ed. Leuvencl. (ed. nov. p. 585). PATROL. GR. XXXVIII. vitam meam conclusi; si autem desiderio dignus mihi finis contigerit, tibi gloria, et gratia, et laus, incorruptibili et super omne quod est et unius ejusdemque substantiæ Trinitati, in sæcula sæculorum. Amen. τῇ ἀφθάρτῳ καὶ ὑπερουσίῳ καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι εἰς Commentarius de sententioso carmine, seu Gnomologia Magni Gregorii Theologi cujus hæc acrostichis: Sententiæ Gregorii, disticha venustas, Utilis lusus juvenibus, munus postremium. Adhuc post alia commentaria nostra quæ de anţe datis a Theologo veneratione et gratia conspicuo arcanis carminum ipsius explicavimus, et a nobis in Spiritus virtute commentandum sententiosuin carmen. Est ergo sententia secundum veteres sermo summarius, dissuasor aut suasorius; bine optimi philosophorum et rhetorum extraneorum et legislat rum reputati sapientia sua et virtutibus, similiter et multa dicunt ad familiares et sensa exprimunt; inde autem theologorum apud nos optimus iste et divina paudens Gregorius omnia sufficienter de extraneis sapientibus, et poetis, et rhetoribus, utilia collegit ad dirigendum in cunctis illorum artibus et scientiis, et omnem sermonis nervum atque omnem humani ingenii elationem profunde meditatus, sic sub pedibus Evangelicæ quæ a Deo est Sapientiæ afferens subjecit, et quodcunque quidem divinitus iuspirata: Scripturzel Evangelii veritati consentaneum intellexit et theorice practiceque conformiter sensum, idoneis suasionibus et theoriis, quasi veritatis advocatus, adınisit suis in compositionibus et sententias recepit; quodcunque vero ad fabulas et erroris destructionisque abyssos ducens cognovit, respuit et ad aves rejecit; aliis ergo ipsius omnino salutaribus divinis colloquiis addens, adhuc et expositum sententiosum offert sub acrostichidis forma opus, quod bonum oblectamentum juvenibus dari dicit: bonum quidem utpote consiliis utilibus salutaribusque refertum, oblectamentum vero puerile, quia poeticæ aut metricæ locutionis et phrasis sit couptum, sicut juvenes novit non parum gaudere et gloriosum habere. Illud ergo et opus coronantem gratiam nuncupavit quasi finale ct obvium apophthegma idoncis amatoribus et mysticis jucundum paralis. ↑ Nudus totus vitæ sulca pelagus, clc. Mare quidem convenienter hujus mundi vitam una cum Scriptura vocat ob ipsius instabile et versatile et tumultuosum, atque ob acerbum et amarum peccati et per illud mortis; præscribit ergo sapiens nostrarum gubernator animarum, nu· dos mare illud transmeare, id est, pauperes et curis vitæ expeditos, leves et agiles transnatantibus similes præ spiritu precibus avolante, præ anima et Cod. πολυρημ. et v. 23 θεορη. V. carm. 7. sup. Cod. iterum παραγέλει ut supra p. 113, 4.

NICETAS corpore temperantibus nec onere gravibus; ne sicut navis nimiis mundi materiis et cupiditatum oneribus instar mercium aggravata peccatis properes ad mortem, naufragium et in fluctus depressionem. Hoc quidem primum sententiosum præceptum. Secundum: semper ante oculos mortem habeamus hortatur, et quasi præsentem meminerimus in omnibus. Sic enim ipsa, inquit, in memoria servata, in vi sua absorbetur, et tu non horrendæ nec tremendæ nec molestæ, sed victæ et mansuetæ occurres et dulci. Tertium: semper, ait, navem Deo tuum præpara spiritum; et corpus et animam per fidem non fictam et digna de opera; sic enim Deum in intimo pectore Armamentum, et robur, et refugium magnum babebis. Insuper nosce teipsum, ο optime, nec memoriam deponas conditionis tuæ, quod a Deo et ad ipsius imaginem plasmatus sis, et cognosce, quisquis fias, quod home factus sis et non Deus e terra sumptus; caro enim, a Deo vere spiraculum accepisti, spiritus enim es; hoc sciens et plasmalorem honorabis ob gratiam, et elationem fugies ob terram; sic bumiliatus ipse, prout justum est, exaltans autem benefactorem, faciliter ad bonum archetypum pervenies, in praxi teipsum humilians, in meditatione vero Creatorem exaltans et contemplans. 9 Dies ad diem te transmittit, etc. Unaquæque dies præteriens sequenti te ducit diei; quisquis ergo levis et inconstans spiritu et non compactus, ligni levis instar a maris fluctu volutatur et jactatur, alias ad alia cogitata mutans et opera; dum qui constanti et firma sententia sicut petra verbo veritatis firmatur et consistit, indissolubilem et permanentem in seipso diem habet, humana transire ut volunt ab infra sinit, ipse vero diem unam stabilem super dierum humanorum millia et æternitatem unam perennem atque tem pus non elabens habens Deum, firmiter et absque vicissitudine in ipso obfirmatur; — quomodo enim confideret in bis qui abeunt et jain non sunt? - Nec in venientibus fiduciam habet et appropinquantibus, sciens quod pariter cum ipso hæc ibunt, transibunt et nusquam erunt. Qui ergo contulit in istis et sperat, sciat se in fuvio profluente confidere quod semper movetur et transit nec unquam firmum manere potest; verum cum duo hæc sint inter quæ appretiantur bonum et maJum, justum et injustum, vitam dico et sermonem, aut praxin, et theoriam, par mibi malum, inquit, vita et loquela criminosa. Etenim vita impura et scelerata et manens correctionis incapax, in hæreses mortales et sermones contaminatos et blasphemias præcipitat peccantem. Et sermo a fide deducens, haeresis fautor ad scelestissimam rapit vitam. in quocunque horum perseveret aliquis complacens sibi consequenter et in alterum cadet. Contumelia eum qui impurus est, et seq. Sicut pura corpora et sancta ad sancta et pura accedere oportet et sacris fungi officiis, sic oportet DAVID πτερουμένου προσευχαίς, διὰ ψυχῆς καὶ σώματι ἐγκρατοῖς καὶ ἀβαροῦς, ἵνα μὴ ὡς ναῦς ἄγαν τις ὕλας τοῦ κόσμου καὶ τὰ βάρη τῶν ἀγωγίμων παθών πεφορτισμένη, ἑτοίμως ταῖς ἁμαρτίαις εἰς θάνατον καταδύοιτο καὶ καταποντίζοιτο. Τοῦτο μὲν πρώτον παράγγελμα γνωμικόν· δεύτερον, ἀεὶ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχειν τὸν θάνατον παρεγγυά, καὶ ὡς αὐτοῦ παρεστώ τος μιμνήσκεσθαι διὰ παντός. Οὕτω γὰρ, φησίν, αν τός τε μνημονευόμενος ἐξασθενεῖ καὶ σὺ σὲ φρικτή τούτῳ οὐδὲ φοβερῷ καὶ χαλεπῷ, ἀλλ᾽ ἧττον καὶ ἡμέρῳ ἀντιβολήσεις καὶ ἡδεῖ· τρίτον, ἀεὶ, φησὶ, ναὸν τῷ Θεῷ τὸν σὸν κατασκεύαζε νοῦν, καὶ σώμα καὶ ψυχὴν δι' εἰλικρινούς πίστεως καὶ ἀξίων της πίστεως ἔργων δηλαδή· οὕτω γὰρ ἂν αὐτὸν ἔνδον τῆς σῆς ἔχοις καρδίας, στήριγμα, κραταίωμα και θάρσος μέγα. Πρὸς τούτοις γνώθι σεαυτόν, ὦ βεῖ. τιστε, καὶ μὴ ἀγνόει, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ κατὰ τὴν ἐκείνου εἰκόνα διεπλάσθης· καὶ ἐπιγίνωσκε, ὅστις ἐτύχθης, ὅτι ἄνθρωπος γέγονας, καὶ οὐ Θεός, γῆθεν μὲν ληφθείς· σὰρξ γάρ θεόθεν δὲ ἐμπνευσθείς πνεῦμα γάρ. Τοῦτο οὖν εἰδὼς, καὶ τὸν Πλάστην τ μήσεις διὰ τὴν χάριν, καὶ τὴν ἔπαρσιν φεύξῃ διὰ τὸν χοῦν· οὕτω δὲ ταπεινούμενος μὲν αὐτὸς, ὡς ἀξιόν ἐστιν, ὑψῶν δὲ τὸν εὐεργέτην, ῥᾷστ᾽ ἂν τοῦ ἀρχετύ που κατευστοχήσεις καλοῦ, πράξει μὲν ἑαυτὸν τα πεινῶν, θεωρία δὲ τὸν Ποιητὴν ὑψῶν καὶ θεωρῶν. 9 Ημαρ ἐπ' ἦμαρ ἄγει σε, etc. Εκάστη ἡμέρα διιοῦσα, τῇ ἐπιούσῃ προσάγει σε ἡμέρᾳ. Οστις οὖν ἐλαφρὸς καὶ ἀδέβαιος πέλει τὸν νοῦν καὶ ἀπαγής, οἷάτι ξύλον τοῦτον ἐπὶ θαλαττίου κύματος κυλίνδεται καὶ μεταφέρεται, ἄλλοτ᾽ ἐπ' ἄλλε νοήματα μεθιστάμενος καὶ πράγματα· ὃς μέντας εί παγεῖ καὶ βεβαία γνώμῃ ὡς πέτρᾳ τῷ λόγῳ τῆς ἀλη θείας ίδρυται καὶ πέπηγεν, ἄλυτον ἔχει καὶ ἑπτῶσιν ἐν ἑαυτῷ ἡμέραν, τὰ ἀνθρώπινα μὲν ῥεῖν, ὡς ἐθέ λουσι, κάτω παριείς, αὐτὸς δὲ καὶ ἡμέραν μίαν ἀσέ λευτον ὑπὲρ χιλιάδας τῶν ἀνθρωπίνων ἡμερῶν, καὶ αἰῶνα ἕνα ἀκατάλυτον καὶ χρόνον ἄρευστον ἔχων τὸν Θεόν, παγίως ἥδρασται καὶ ἀμεταθέτως ἐν αὐτῷ· (πῶς γὰρ τοῖς ἀπελθοῦσι, καὶ μηκέτι ουσιν;) οὔτε δὲ τοῖς ἐπερχομένοις ἐπιστηρίζεται καὶ ἐπιοῦσιν, εἰδὼς ὡς καὶ ταῦτα ἅμα τε ἐλεύσεται καὶ ἀπελεύσεται, καὶ οὐκέτι ἔσται. Τοίνυν ὁ τοῖς τοιούτοις πεποιθὼς καὶ ἐπηλπικώς, ἵστω ρεύματι ποταμίῳ πεπιστευχώς, ἀεὶ μὲν κινουμένῳ καὶ παρερχομένῳ, οὐδέ ποτε στηριχθῆναι δυναμένω. Δυοῖν δὲ τούτων ὄντων, ος ὅ τε ἀγαθὸς καὶ κακός, ὅ τε δίκαιος καὶ ὁ ἄδικος χαρακτηρίζεται, βίου φημὶ δὴ καὶ λόγου, ήτοι πρά ξεως καὶ θεωρίας, ἴσον ἐμοί, φησί, κακόν βίος και λόγος αλιτρός. Ο τε γὰρ βίος, ἀκάθαρτος ῶν, καὶ μιαρός, καὶ μένων ἀδιόρθωτος, εἰς ἀπωλείας αἱρέ σεις καὶ λόγους ἐναγεῖς καὶ βλασφήμους ὑπολεσθεί τὸν ἁμαρτάνοντα· ὅ τε λόγος, τῆς πίστεως ἐξεστραμ μένος, καὶ αἱρεσιώτης ῶν, εἰς μυσαρώτατον βίον κατασπᾷ. ὑποτέρῳ οὖν τούτων τις επιμένοι συν ηδόμενος, ἀκολούθως καὶ τῷ ἑτέρῳ περιπέσει. Ύβρις ἄναγνον εόντα, κ. τ. ε. Ὥσπερ τὰ καθαρά σώματα καὶ ἅγια τους καθαρ α καὶ ἁγίοις προσιέναι χρὴ καὶ λειτουργεῖν, οὕτως εικό

[ ' λουθον καὶ βέβηλα ὑπηρετεῖσθαι. "γύρις οὖν, φησί, καὶ ἀτιμία Θεοῦ τὸν ἀνάγνῳ χρώμενον βίῳ καὶ ἐβδελυγμένον τοῖς θείοις προσηγγικέναι καὶ ἱερουρ γεῖν· τούτου δὲ δεινότερον ἅπαντα νεκρῶν εὐλαβεῖσθαι λείψανα, τοῦτ' ἔστιν ἁγνὸν ὄντα, βεβήλοις καὶ αἱρετικοῖς πρόφασιν εὐλαβείας σεβαζόμενον ὑπου κατακλίνεσθαι, καὶ νεκροῖς οὖσιν ἐπικοινωνεῖν, τοῦ προτέρου δεινότερον καὶ ατοπώτερον. 17 ίστασο μήποθ' ὁδοῖο καλῶν, κ. τ. ἐξ. Επ' ἄλλας μέτεισι γνώμας ὁ ἱεροτελεστικώτατος ἀνὴρ, μήποτε στῆναι τῶν καλῶν ἔργων ὁδοῦ παρεγ γυῶν, ἀλλ' ἀεικίνητον εἶναι πρὸς τὰ εὐάρεστα Θεῷ· κακὸν δὲ εἶναι τὸ ἔρπειν εἰς βυθόν, τοῦτ' ἔστι τὸ συνελκύεσθαι τοῖς ἁμαρτωλοῖς, καὶ τοῖς τὴν ἀδικίαν ἐργαζομένοις συναπόλλυσθαι. Ἵνα δὲ μὴ λέγῃς, πῶς τὸ μὴ στῆναι τῆς ὁδοῦ παραινῶν, οὐ τὸ ἀνίδρυτον αὖθις καὶ ἄστατον νομοθετεῖ, ἐπήγαγεν εὐθύς· Σοὶ στάσις, ὅστις ἕδης, κ. τ. ἐξ. Τοῦτο στάσις ἐπαινετή, τοῦτο ίδρυσις ἐν τῷ ἀγαθῷ καὶ μονὴ, τὸ ἐκτὸς τῆς κακίας γενόμενον ἡδράσθαι τῷ καλῷ, καὶ ἑδρασθέντα μηδέποτε στῆναι, εἴτουν ἐκκακῆσαι, ποιεῖν τὸ ἀγαθόν. Τυφλὸς ὁρῶν. Δου κεῖ ὁρᾷν τῷ ὀφθαλμοὺς ἔχειν οἴεσθαι, ἀληθῶς δὲ τυφλός ἐστιν, ὅς τῆς ἰδίας κακίας καὶ ἁμαρτίας τὸν ὄλεθρον οὐχ οἷός τέ ἐστι κατανοεῖν· πῶς δ᾽ ἄν τις καὶ καταθεωρήσαι τουτονὶ τῆς ψυχῆς τὸν θάνατον, ἐὰν μὴ πρότερον εἰδῇ μαστεύειν καὶ ἐξιχνιάζειν τοῦ νοητοῦ θηρὸς ἢ διαβόλου τα νοήματα, καὶ νοεροίς ἔμμασιν, ήγουν κρυπταῖς θεωρίαις, προκαταλαμβά νειν αὐτοῦ τὰς ἐνέδρας καὶ τὰς φυλακάς, κατὰ τὸ λόγιον, καὶ οὕτω διακρούεσθαι αὐτοῦ τὰς ἐπιβουλάς; Σὺ τοίνυν ὁ ἰατροῦ ἐπὶ τοῖς πάθεσι τῆς ψυχῆς ἐπιδεόμενος, ἐὰν κατακρύπτων κατακρύψῃς αὐτὰ, ἐπαι σχυνόμενος ἐξομολογεῖσθαι τῷ Θεῷ, οὔποτ' ἂν τὴν τῆς Σὺς λόγος, ἔργον ἐμεῖο, κ. τ. ἐξ. Τοῦτο πρὸς τὸν θεῖον λόγον τὸν τὰς σωτηρίας ἡμῖν · ἐντελλόμενον ἀκούειν χρή. Σὸν μὲν οὖν, ὦ Κύριε, τὰ σωτηριώδη παραινεῖν καὶ νομοθετεῖν, ἐμὸν δὲ δε᾽ ἔρ γου παριστῶν ταῦτα. Ος οὖν, φησί, καλῶν ἔργων ἀπορεῖ, εὐεπίην ἐχέτω, ῥῆμα ἀπολογίας ἀγαθὸν, ταπεινοφροσύνης, μετανοίας, ὑποπτώσεως, ῥῆμα ἐλέου Θεοῦ προκλητικόν, συμμαχοῦν εἰς συνηγορίαν ἡμῖν καὶ ἀμφίθετον, ὅ ἐστι πρὸς ἀμφότερα συνεργούν, πρός τε τὴν τῆς ἀγανακτήσεως, τῆς ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ κινουμένης ἀποστροφὴν καὶ πρὸς τὴν τῶν οἰκτιρμῶν τῶν ὑπεραγάθων ἐπιστροφήν. 25 Υβριστής κόρος ἐστίν, κ. τ. ἐξ. Ο κόρος μὲν τῶν τε βρωμάτων καὶ χρημάτων καὶ πάντων, ὅσα σώματος, ὑβριστής ἐστι καὶ ἀγέρωχος καὶ ἀλαζών. Τοιοῦτος πᾶς ὁ πλουτεῖν ἀπλήστως ἐφιέμενος· ἐγὼ δέ σε, ὦ ἄριστε μυστῶν ὁ ἱερὸς ὑποτίθεται μυσταγωγός), ἔργον ἔχειν ἄμεμπτον βούλομαι καὶ ἅπαυστον τὴν τῆς ἀειτρεφούς ἐπιμέ λειαν ψυχῆς, τῆς ἀεὶ τῷ λόγῳ Κυρίου τρεφομένης, πρὸς πῆξιν αὐτῆς καὶ οἰκοδομὴν νοερὰν καὶ τελεGod. δοκάν. famulum et profana ministrare. Contumelia ergo, inquit, et dedecus Dci eum qui impuram solet degere vitam et qui detestandus est, divinis admoveri et sacra conficere; sed magis horrendum est eumdem cunctis mortuorum pie admoveri reliquiis: id est, hominem innoxium cum profanis et bæreticis pietatis causa venerantem prosternere se et cum illis qui mortui sunt communicare horrendius et insanius est quam quod supra vituperatur. 17 Nunquam subsistas in via virtutis, etc. Ad alias transit sententias, sanctissime perfectus vir, ne progredi cessetur in via bonorum operum commendans, sed ut actuosus semper quisque sit ad ea quæ Deo placent; malum autem dicens repere ad infima, id est, repere cum peccatoribus el cum operantibus iniquitatem simul commori Sed ne objicias quomodo qui ne progredi cessetur in via hortatur, non iterum de caduco et instabili pronuntiat, statim addit: Constantia tua, quisquis incedis, et seq. Hæc constantia laudabilis, hæc confirmatio in bono et mansio, si alienus a malitia factus firmetur et firmatus nequaquam cesset aut remittat e bono faciendo. e Cæcus videns.. Videre credlit ex eo quodl oculos habere reputet, is autem vere caecus est qui propriæ malitiæ propriique peccati ruinam non valet intelligere; et quomodo banc animæ mortem consideraret, nisi prius noverit penetrare et investigare spiritualis bestia, seu diaboli cogitationes, el spiritualibus oculis, nempe secretis meditationibus ipsius insidias et vigilias prævenire juxta Scripturam, et ita ipsius tentationes vitare? Tu ergo medico in animæ morbis egens, si hos celans celaveris confiteri Deo erubescens, nequaquam peccati fetorem a corde tuo dissipabis. ἁμαρτίας δυσωδίαν τῆς ἰδίας καρδίας ἀποσμήξαιο. Tuum verbum, opus a me, etc. Id de divino verbo vias salutis nobis jubente audire oportet: Tuum ergo, ο Domine, salutaria exhortari et præscribere, meum vero opere ista peragere: qui, inquit, bonis operibus eget, dulcisonum habeat, verbum apologiæ bonum, humilitatis, poenitentia, compunctionis, verbum provocans divinæ misericordiæ, nobiscum pugnans in defensioRem, hinc et inde auxilians, id est, utrinque opportunum, et per indignationis de peccato concilatæ conversionem et per commiserationum omnino optimarum reversionem. 25 Procax est satietas, etc. Aviditas escarum et bonorum et omnium quæ appetit corpus, contumelia est, arrogantia et vanitas: hac laborat quisquis ditescere insatiabiliter ardet. Εγo vero, ο optime, docet sanctus mysteriis initians, te irreprehensibile et perenne opus agere volo, animæ semper alendæ curam, quippe quæ semper verbo divino alitur ad formationem et spiritualem ædificationem et perfectionens, volo et te divitias

' NICETAS DA VID unicam divinitatem comparare, sicut per speculum sincerum spiritu conspicienten et in ipsum intuentem, cuncta autem et hunc corruptibilem mundum et quæ in eo multis æstimantur magna, aranearum telis fragilibus et vitialis similia despicere; namque cuncta omnino vitæ hominum bona extranea et aliena videntur, sola virtus bumana est, solaque præsentis subsidium vitæ et utilitas animæ: hoc et ipsum incorruptum et immortale Dei verbum omnibus populis clamat, illosque convocat: agite, omnes, venite, ad Trinitatis super cœlos exaltatae cognitionem expergiscimini, et universum mundum et quæ in eo sunt tanquam aliena transeuntes, per verbum et contemplationem vestrum requirite bonum. 33 Ponite in hoc animum, quotquot vita sanctum [conjugium alligavit, Ut torcularibus cœlestibus ampliorem fructum [inferatis. Hoc vobis verbum in spiritum reponere volo atque hanc vestris in cordibus auditam facere voluntatem. Quotquot quidem vitæ colligaverunt castæ et legitimæ nuptiæ, a vinculis cum facile mon sit solvi, pro cœlestibus receptaculis et ecclesiis Dei tanto plus fructum referre Deo debetis, quanto plura vobis veniunt mundi bona: namque de prole quæ oritur ex vobis, et de possessionibus in terra et de fructuum omnium varietate optima offerre et reddere ei qui omnia dedit omnino oportet; quotquot autem in calibata et virginitate vivere eligentes animæ, magnum Dei verbum, quasi caste sponsa et spirituales et mundæ, amplecti pretiosum habeatis, cuncta Deo adducere, omnes fructus Christo reddere necesse est, nihil vobis ipsis reservantes, et periculum in aliquid seponendo Ananias et Sap. phira ostendunt. Splendor refulgens solitarius. Omnis anima quæ solitariam vitam et virginalem et absque jugo vovit Domino et sic vivere eligit, splendor quidam et lux ardens videntibus apparere debet, sed dividentes vitam suam a mundo et hominibus mundanis et carnalibus quasi longe stantes et ab ipsorum commerciis ut plerique et meretricibus amoribus retrocedentes; sicut aulem, inquit, fallax pulchritudo corporis et contumeliosa coloribus depicta qua vultum illinientes meretrices, suos decipiunt amatores, sic dedecus est Deoque odibile non cordibus ad Deum tendentibus, sed coloribus fucatis, et nigris vestibus et vultibus macilentis tantum solitariam virtutem et fidem affectare: hæc enim facile simulantium ornata et polita intus latentem turpitudinem arguunt. Mihi, inquit spiritualis sponsi paranymphus, ab intus pulchritudo cordis et secundum naturam spiritus venustas placet sicut et Deo virtus. σιουργίαν, καὶ πλουτεῖν μὲν μόνην την θεότητα ὡς ἐν ἐσόπτρῳ ταύτην εἰλικρινεῖ τῷ ἰδίῳ τῷ φανταζόμε. νον ἢ καταθεώμενον, πάντα δὲ τὸν φθαρτόν τουτον. κόσμον καὶ τὰ ἐν αὐτῷ μεγάλα τοῖς πολλοῖς δοκοῦντι, ίσα καὶ ἀραχναίοις νήμασι τοῖς εὐδιαλύτοις καὶ σε θροτάτοις παροράν. Καὶ γὰρ πάντα μὲν ἄρδην τέ τοῦδε τοῦ βίου τῶν ἀνθρώπων ἀγαθὰ ἀλλότρια τ αὐτῶν καὶ ἔξωθεν ὁρᾶται, μόνη δὲ ἡ ἀρετὴ ἄνθρα πίνη ἐστὶ, καὶ αὕτη μόνη τῆς ἐνταῦθα βιώσεως ὄνητ ἐστι καὶ ὠφέλεια τῇ ψυχῇ. Τοῦτο δὴ καὶ αὐτὸς ὁ ἄφθαρτος καὶ ἀθάνατος τοῦ Θεοῦ λόγος πᾶσι λαός έμβοᾷ καὶ συγκαλείται· Δεῦρ᾽ ἴτε, πάντες, Ελθετε, πρὸς τὴν τῆς ὑπερουρανίου Τριάδος ἐπίγνωσιν ἐπί· γεσθε, καὶ πάντα τὸν κόσμον καὶ τὰ ἐν αὐτῷ ὡς ἀλη λότρια ὄντα υπερβαίνοντες, διὰ λόγου καὶ θεωρία; ὑμέτερον ἐκζητήσατε καλόν. 33 θέσθε νέον, βιότῳ μὲν όσους γάμος αυτός έδησε, 34 Ληνοῖς οὐρανίαις πλείονα καρπὸν ἄγεις. Τοῦτον ὑμῖν τὸν λόγον ἐνθέσθαι βούλομαι τῷ κ καὶ ταύτην ταῖς ὑμετέραις καρδίαις ἐνωτισθῆναι τὴν βουλήν. Ὅσους μὲν ἁγνὸς γάμος καὶ ἔννομος τῷ βίῳ συνέδησεν, ἐπεὶ μὴ ῥᾷον ἀπολύεσθαι τῶν δεσμών, ταῖς οὐρανίαις ληνοῖς καὶ ταῖς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαις κατὰ τοσοῦτον πλείονα καρποφορείν ὀφείλετε Κυρίῳ. καθ' ὅσον καὶ πλεόνων ὑμῖν μέτεστι τῶν ἀπὸ τοῦ κόσμου ἀγαθῶν. Εκ τε γὰρ τῶν φυομένων τέκνων ἐξ ὑμῶν, ἔκ τε τῶν ἀπὸ τῆς γῆς περιουσιασμῶν καὶ τῆς τῶν καρπῶν ἁπάντων ποικιλίας τὰ κάλλισα προσφέρειν καὶ καρποδοτεῖν τῷ δεδωκότι τὰ τένι πάντως χρεών· ὅσαι δὲ ἀγαμίᾳ καὶ παρθενίᾳ ἐν αἱρετισάμεναι ψυχαί, τὸν μέγαν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ὡς ἀγναὶ νύμφαι καὶ νοεραὶ καὶ καθαραὶ, τοῦτον ἐνα καλίζεσθαι προείλεσθε, πάντα θεῷ προσάγειν, πάντε Χριστῷ προσήκει καρποφορεῖν, μηδὲν ὑπολειπομένας ἑαυταῖς· καὶ τὸν ἀπὸ τοῦ νοσφίσασθαί τι κίνδυνον 5 ᾿Ανανίας καὶ ἡ Σάπφειρα παραδεικνύτω. Αίγλη παμφανόωσα μονότροπος. Πάσα ψυχή μονότροπον βίον καὶ παρθενικὸν καὶ ἄζυγα εύξαμένη τῷ Κυρίῳ καὶ οὕτω βιοῦν προελε μένη, αίγλη τις καὶ φωτισμός παμφανής τοῖς ὁρῶ σιν ὀφείλει καταδείκνυσθαι· ἀλλ' ἀποδιαστέλλουσαι τὴν ἑαυτῶν ζωὴν τοῦ κόσμου καὶ τῶν κοσμικών εν θρώπων καὶ σαρκικῶν, ὡς πόρρω καθιστάμεναι, καὶ τὰς πρὸς αὐτοὺς κοινωνίας ὡς τὰ πολλὰ καὶ ἑταιρικές φιλότητας ἐκκλίνουσαι· ὥσπερ δέ, φησί, ψευδές κάλ λος σώματος καὶ ἐφύβριστον τὸ ἐν χρώμασι διανθιζί μενον, ὁ ἑταιρίστριαι τοῖς αὐτῶν προσώποις ὑπαλεί φουσαι, τοὺς αὑτῶν ἐραστὰς διαπλανώπν· οὕτως ἔτιμον καὶ θεοστυγές μὴ ἐν καρδίαις θεοφορουμέναις, ἀλλ' ἐν χρώμασιν ἀσκουμένων, καὶ μελανοφορίας, καὶ σχήμασι ψιλοῖς μόνοις τὴν μοναδικὴν ἀρετὴν καὶ πίστιν ἐπιδείκνυσθαι. Ταῦτα γὰρ ἂν βαδίως, των ὑποκρινομένων ἐκπλυθέντα καὶ ἀποξεσθέντα, την λε θάνουσαν ἔνδον άσχημοσύνην ἀπελέγξαι· ἐμοὶ δὲ, φησὶν ὁ τοῦ νοητοῦ νυμφίου νυμφεστόλος τὸ κατὰ βάθος κάλλος τῆς καρδίας καὶ ἡ φυσικὴ τοῦ νοὸς ὡραιότης προσφιλής, ὡς καὶ Θεῷ ἀρετή. V. carm. 3, 432 el ywrup. n.

41 Μήτε δικαιοσύνην τιν' ἀκαμπέα μήτε φρόνησιν 红 Αγκυλόεσσαν ἔχειν. Πάντα μέτρων, πάντα σταθμῷ τά τε ἤθη καὶ πάθη ρυθμίζειν τῆς ψυχῆς, καί γε τὰς ἐν αὐτοῖς κατορθουμένας τῶν ἀρετῶν διευθετεῖν χρὴ καὶ τάττειν καὶ κοσμεῖν. Εἰ γὰρ καὶ καλὸν ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ φρόνησις (καλαὶ γὰρ καὶ τῶν ἀρετῶν αἱ κάλλισται ὑμνοῦνται), ἀλλ' εἴ τις ὑπερβαλλόντως καὶ πλέον ἢ δεῖ τὸ δίκαιον μετίοι, εἰς ἀκαμπῆ καὶ ἀνελεήμονα γνώμην διαπίπτων καὶ διαμαρτάνων τῆς ἐπιεικείας, ὡς οὐ δικαίως τὸ δίκαιον διώκων, οὐκ ἐπαινετής ἔσται· πάλιν· Ἡ φρόνησις τό λυσιτελὲς ἀεὶ καὶ συν οἴσον ἐπινοουμένη, εἰ μὴ μετὰ ἁπλότητος καὶ ὀρθοῦ λόγου, ἀλλὰ σκολιότητος καὶ πρὸς ἄλλων ζημίαν ίδιον κέρδος ἐξευρίσκουσα, οὔχουν ἀρετὴ τοῦτ᾽ ἂν εἴη; οὐδ᾽ ἐπαίνου μᾶλλον ἢ ψόγου καὶ διαβολῆς ἄξιον ἀλλὰ καὶ τὸ θάρσος αὐτό, φησί, νωμάσθω, καὶ συμμέτρως εχέτω, καὶ μεριζέσθω καλῶς· οὕτω γὰρ ἂν ἀνδρία γένοιτο, καὶ ἀξία ἐπαίνου ἀρετή· εἰ δέ γε πέρα τοῦ δέοντος ἧττον ὑπερπέσοι, οὐκέτι ἀνδρία καὶ κράτος, ἀλλὰ θράσος ἔσται καὶ μωμητόν. Οὕτω καὶ ἡ σω φροσύνη οὐκ ἐν τῷ ἐμβριθῶς ἄγαν καὶ στιβαρῶς ἀεὶ καὶ πρὸς πάντας τῷ ἐπιθυμητικῷ κεχρῆσθαι, ἀλλ' ἔστιν ὅτε καὶ πρός τι τῶν ἐπιθυμητῶν γαληνῶς καὶ επίως διακεῖσθαι σωφροσύνης ἐστίν. Καὶ ταῦτα μὲν πρός τι καὶ κατὰ τὸν προσήκοντα μετρείσθω καιρόν· τὸν νοῦν δὲ τοῦ Θεοῦ λογίοις ὑπανοίγειν καὶ ταῖς θείαις μελέταις ἀεὶ προσασχολεῖν κάλλιστόν τε καὶ τελειότατον ταῖς θεοπνεύστους Ιερολογίαις ἁπάσαις μαρτυρεῖται· οὕτω γὰρ ἄν τις τῶν οὐρανίων νομίμων τοῦ πνεύματος επιστήμων καθειστήκοι. Σπεύ δειν μὲν οὖν ἄριστον εἶναι, κάλλιστόν τε καὶ παγκλές ἀρέσκειν δὲ μὴ πᾶσιν· οὐ γὰρ καὶ τοῖς κακοῖς δυνατὸν, ἀλλ᾽ οἷς ἄξιον ἀρέσκειν, τοῖς ἀγαθοῖς δηλαδή κακοὺς γὰρ τέρπειν, δόξα ἐστὶ δυσκλεὴς καὶ θεομιδής. 49 Αἰσχρὸν ἄρωτον εόντα, συνήγορον ἔμμενη [ αλιτρων. Αἰσχρὸν ἅμα καὶ ἄδικον καὶ πονηρὸν, ἀγαθὸν ὄντα ἄνδρα καὶ δίκαιον συνήγορον ὁρᾶσθαι τῶν που ντρῶν καὶ κακῶν. Καὶ γὰρ ὅμοιον, φησὶ, καὶ ἴσον ὑπάρχει τὸ φιλιοῦσθαι τοῖς κακοῖς καί σφισι συνηγο μεῖν τῷ τῆς αὐτῶν κακίας ἐντὸς εἶναι καὶ ἐν ταῖς ἐδοῖς αὐτῶν πορεύεσθαι. Πάλιν· Πυρὶ μὲν καὶ χωνευ τηρίῳ τὸν χρυσὸν δαμάζεσθαι μεμαθήκαμεν καὶ δο κιμάζεσθαι· ἄνδρα δὲ ἀγαθὸν τοῖς ἄλγεσιν ἴσμεν καὶ πίνοις ταπεινοῦσθαι. Μὴ οὖν τὰς ἀλγηδόνας, ὦ οὗτος, πολλάκις δεδιώς, ὑπενεχθῇς τῇ ἀσεβείᾳ καὶ συνηγο ρῶν ὀφθῇς τοῖς κακοῖς. Οίδα γάρ, φησί, τὸ δι᾿ εὐσέβειαν ἄλγος κουφότερον ἂν τῆς εὐπαθείας τῶν ἀσε τῶν καὶ τὸ μετὰ Χριστοῦ πάσχειν, τοῦ μετὰ τῶν Χριστομάχων τρυφάν αἱρετώτερον καὶ ἡδύτερον ὅτι μάλιστα τῷ εὐσεβεῖ. Πάλιν· Ρᾴδιον ἂν εἴη καὶ τὸν μέγαν αρνήσασθαι Θεὸν παντὶ τῷ ἑτοίμως ἔχοντι τὸν οἰκεῖον πατέρα ἀπαρνείσθαι χρή δέ, μὴ ὡς φύσεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ὡς εὐσεβείας γενετῆρα τοῦτον εἰδέ ναι τε καὶ τιμήν, εἰ μήτι γε προδήλως θεομαχείν καταναγκάζοι· οὕτω γὰρ οὐχ ὡς εὐσεβείας γενέτην, ἀλλ' ὡς ἀσεβείας συνήγορον εὐσεβεῖν βουλόμενος ἀποστραφήσῃ. Cod. δίκον. 41 Nec justitiam inflexibilem, neque prudentiam 42 Callidam habeat. Cuncta mensura, cuncta statera tum mores tum affectus ponderare animæ et ordinata virtutum bene disponere oportet et exornare; etsi enim pulchrum sit justitia et prudentia, pulchra enim et virtutum pulcherrimæ celebrantur; sed si quis suficienter et amplius quam oportet justum affectet in inflexibilein et immisericordem morem labitur et peccat contra æquitateni, et ita injuste justitiam persequens non erit laudabilis. Iterum: prudentia utile semper et congruum affectans, si non in simplicitate et recta ratione, sed in perversitate et per alienum detrimentum lucrum proprium quærit, num virtus erit illud? non laude magis quam vituperatione et accusatione digna; sed et fortitudo ipsa reguletur et temperetur et bene distribuatur, sic enim virilis animus fiet et laude digna virtus; sin autem ultra id quod oportet propius incidat, jam non virilis animus et fortitudo, sed temerarium erit et vituperandum: sic et temperantia non in graviter et lente, semper et ad omnia, cupiditatibus utendo, sed constat cum ad desideratum aliquid placide et tranquille paramur, hoc temperantia est; et hæc relative et pro tempore apto moderentur. Mentem autem Dei vocibus aperire et divinis meditationibus semper exercere pulcherrimum et perfectissimum esse, a Deo inspirata sancta eloquia testantur omnia: sic enim aliquis coelestium spiritus morum doctus appareret; studio inferri ut simus optimi, pulcherrimum et valle gloriosum, sed non bonum est placere omnibus, nam malis placere non possibile est, bene vero iis qui digni sunt, scilicet bonis; nam malos delectare gloria est non bona et Deo odiosa. 49 Turpe est eum qui optimus est patronum esse [nefariorum. Turpe simul et injustum et molestum, si vir bonus et justus advocatus videatur malorum; nam congruum, inquit, et simile est amicitias cum malis jungere et ipsorum causas defendere illum qui ab intus malitia similis ipsis est et per easdem vias incedit. Iterum: Igne et conflatorio aurum elaborari didicimus et probari, hominem autein bonum tribulationibus et afflictionibus humiliari. Ne ergo,. o tu, tribulationes sæpius timens ad impietatem, inclineris et defensor malorum videaris; novi enim, inquit, tribulationem ob pietatem, leviorem esse quam impiorum felicitatem et pati cum Chri❤ sto magis quam cum inimicis Christi epulari eligen dum esse et quam maxime dulce pio homini. Ite-. rum: Facile esset et magnum negare Deum cuivis. parato ad negandum proprium patrem. Oportet. autem non solum ut naturæ sed et ut pietatis genitorem illum agnoscere et honorare, nisi forte co gat in aliquo manifeste adversus Deum pugnare: sic enim non ut pietatis genitorem, sed ut impietatis patronum pie volens vivere vitares.

Vermes edunt omnia el seq. Cuncta vermium pabulum, cuneta tinearum esca; tua vero ne in tumulo relinquas, non solum renuens magnificas exsequias, sed etiam arescendas dans carnes tuas per temperantiam et nuda inducens ossa in sepulcrum, ita ut in ipso sepulcro de nihilo latentur vermes propter te; honor tibi ad exitum nomen sit bonum; illud enim tuum remanet, quod melius, juxta Scripturam, quam decem millia thesaurorum auri. 57 Hospitibus nostralibus parce. Nostrates hospites vocal eos qui nobis sunt amici, populares et vicini, quibus æmulantibus et invidia, ut vicinorum mos est, semper laborantibus et insidiantibus, parcas et benigua pietateabstineas ipsorum fortiter reprehendere malitias, ne majori odio incensi magis discedant et elongentur a te; maxime autem decedentes cohibearis arguere mortuos, qui omnia hic reliquerunt. Agedum, ο homo, pro Deo, omnis sermonum meorum auditor, eia, universum bunc mundum inordinatum et malum, et omnia quæ in eo videntur, jucundissima aut pessima, amabilia aut detestanda et æruninosa hic relinquas, et spiritus velum et rectitudinem intelligentiæ tuæ ad cœlestem viam pande. De cæteris, o vir cui Deus dat escam, quem divinis alit meditationibus, opera et studia semper optima suaviter et placide secundum Deum a te perficiantur et peragantur pro viribus tuis. Supereminens et omnia excedens Trinitas sancta ante oculos tuos praesens quam plurimnis tuis cogitationibus digna tibi appareat, qui complacentiam sumas in terra viventium, et qui in lumine Patris luminum, splen· lorem ejusdem natura et gloriæ intuens, trisagium eum supernis in caelo intelligentiis, tonante simul theologo et ipse exsultans concinas in sæcula sæculorum. Amen. Super arcanis magni Gregorii Theologi carminibus opus tredecimum. Ejusdem Nicela, qui et David, servi Jesu Christi, philosophi, interpretatio Tetraslichorum S. Gregosii Theologi qua sic inscripsit: Gregorii opus sum, tetrastichamque methodum servo In sententiis spiritualibus, monumentum sapientiæ. Longiora volebam sermonum opera protendens, de singulis carminum Theologi expositionibus condignum commentarium ordinare, simul mihi pergratum faciens gloriose incunbenti divinis hujus insignis ingenii meditationibus et sermonibus, simul et deinceps venientibus utilitatem contra vawas de istis quaestiones præstans, sed alius regalis et paterni præcepti recordatus sum: Fili mi, cave ne facias plures libros, quo enuntiato causam exponit, nempe quod non sit conclusio nec perfectio operum de infinita sapientia Dei, et affictionem dicit spiritus et carnis, frequentem meditationem, In edit Colon. p. 156 ita inscripta sunt tetrasticha: Τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ θεολόγου γνωμολογία τετράστιχος δι' άμβων; omissa est autem ipsius Gregorii inscriptio, servata in aliis Letrastichorum editionibus, ut in illa, quam adurΣῆτες ἔδουσιν ἅπαντα, κ. τ. ε. Πάντα σητῶν δαπάνη, πάντα σκωλήκων καθέστηκε βορά· σὺ δὲ τὰ σὰ μηδ' αὐτοῖς τοῖς τάφοις καταλίτοις, οὐ μόνον ἐνταφιασμὸν ἀπηρνημένος πολυτελή, ἀλλὰ καὶ αὐτὰς ἐκτήξας τάς σάρκας ἐγκρατείᾳ καὶ γυμνά παραδοὺς ὀστᾶ τῇ ταφῇ, ὡς ἂν μηδ' ἐν αὐτῷ τῷ τάφῳ χαρεῖεν οἱ σῆτες ἐπὶ σοί· τιμὴ δέ σοι ἐξω ίδιος όνομα ἔστω ἀγαθόν· αὐτὸ γάρ σοι παραμένει, ὅτι καὶ κρείσσον, κατὰ τὸ λόγιον, ἢ χίλιοι θησαυροί χρυσίου. 57 Ξείνων ημεδαπών περιφείδεο. Τείνους ἡμεδαπούς, τοὺς ἐγχωρίους φίλους καὶ γεί τονάς φησιν· ὧν βασκαινόντων καὶ φθόνῳ, καθὰ γεί τοσι φίλον, ἀεὶ ἐπιβουλευόντων καὶ λυπούντων περιφείδου· καὶ εὐλαβοῦ τὰς αὐτῶν ἰσχυρῶς ἐξελέγχειν πονηρίας, ἵνα μὴ μᾶλλον μισήσαντες μᾶλλον ἀπο φοιτήσωσι καὶ ἀπόλωνται ἐκ σοῦ· μάλιστα δὲ τῶν αποιχομένων νεκρῶν ἄνεχε τὴν μέμψιν, οι πάντε κατέλιπον ἐνταῦθα. Δεύρο δή οὖν, ὦ ἄνθρωπε του Θεοῦ, πᾶς ὁ τῶν ἐμῶν λόγων ἀκροατής, άγε δή μου πάντα τόνδε τὸν κόσμον τὸν ἄκοσμον καὶ ποντιρόν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ δοκοῦντα ήδιστα ή δυσχερή, ἐραστὰ ἢ ἀπευκτὰ καὶ λυπηρὰ ἐνταυθοί καταλείψας τὸ τοῦ νοῦ ἱστίον καὶ τὴν εὐθύτητα τῆς διανοίας σου πρὸς τὴν οὐράνιον διεκπέτασον ζωήν· καὶ τὰ μὲν ἄλλα σοι, ὦ θεοτρεφὲς ἄνερ, ὁ τοῖς θείοις ἐντεθραμ μένος θεωρήμασι, ἔργα τε καὶ σπουδάσματα ἀεὶ ἄρι στα ἧκά σοι καὶ ἠρέμα κατὰ Θεὸν ἐξανυέσθω καὶ ὡς ἐφικτὸν συμπεραινέσθω· ἔξοχος δὲ καὶ καθ' ὑπερβο λὴν εἰς ὑπερβολὴν ἡ Τριὰς ἡ ἁγία, πρὸ ὀφθαλμῶν σας παρεστῶσα πολλῆς ὅτι μάλιστα τῆς φροντίδος ἀξιούσθω, ὅπως ἂν ἐν τῇ χώρᾳ τῶν ζώντων εὐηρεστηκώς, καὶ ἐν τῷ τοῦ ἀρχιφώτου φωτὶ Πατρὸς τὸ ὁμοφυὲς καὶ ομόδοξον αὐγαζόμενος ἀπαύγασμα, τὸ τρισάγιον σὺν τοῖς ὑπερουρανίοις νόοις μελώδημα μετά τῆς θεολό γου βροντῆς καὶ αὐτὸς γηθόμενος συναναμέλπης εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὰ ἀπόρθητα του μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἔπη πράξις ιγ'. Τοῦ αὐτοῦ Νικήτα, τοῦ καὶ Δαυΐδ, δούλου Ιησού Χριστοῦ τοῦ φιλοσόφου ερμηνεία των Τετρα στίχων τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, οἷς ἐπέγραψεν οὕτως· Γρηγορίου πόνος εἰμὶ, τετράστιχίην δὲ φυλάσσω Γνώμαις πνευματικαῖς μνημόσυνον σοφίης. Εβουλόμην μακροτέρας λόγων πραγματείας κατα τεινόμενος, πρὸς ἑκάστην υπόθεσιν τῶν ἐμμέτρων ἐπῶν τοῦ Θεολόγου τὴν ἁρμόζουσαν ἐξήγησιν ἀνατά ξασθαι, ὁμοῦ μὲν ἐμαυτῷ χαριζόμενος έγκαλλωπα ζομένῳ τοῖς τῆς ἐκείνου μεγαλονοίας θεωρήμασι καὶ θεολογήμασιν, ὁμοῦ δὲ καὶ τοῖς ὄπισθεν ἰοῦσιν ὠφέ λειαν ταῖς περὶ τούτων αδολεσχίαις προμηθούμενος· ἄλλης δὲ βασιλικῆς ὑπομνησθεὶς καὶ πατρικῆς ἐντο λῆς, Υιέ μου, φύλαξαι τοῦ ποιῆσαι βιβλία πολλά, παραγγελλούσης(80), καὶ τὸ αἴτιον ἐπαγαγούσης, τὸ μὴ εἶναι περασμὸν ἢ συντέλειαν τῶν συνταγμάτων τῆς ἀπείρου σοφίας τοῦ Θεοῦ, καὶ κόπωσιν μὲν λεγούσης navit Erhardus Hedeneccius med, doct, cum Nonni paraphrasi Basileæ in officina Petri Pernæ a. 1577. - Ελ. πον. p. 597: Γνωμολογία τετράστιχος, Τείτε stiche sententia. Cod. παραγγελούσης, ν. p. 120, 14.

Η Η ψυχῆς καὶ σαρκὸς τὴν ἀμετρίαν ὑπάρχειν τῆς μελέτης τὴν ἀπ' αὐτῆς δὲ ὠφέλειαν καὶ πάσης θεοπνεύστου Γρα. φῆς δύναμιν εἰς τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον καὶ τῆς ἐντολῆς τήρησιν συγκεφαλαιουμένους ἐξεῖναι λαβεῖν. Τοιγάρτοι τῆς παραγγελίας, ταύτης ἀκροασάμενος, έφυλαξάμην ἐπιπλεῖον τῆς ἐξηγήσεως μετὰ τὴν τῶν ἀποῤῥήτων ἐπίσκεψιν ἰέναι, τελευταίαν δὲ τῶν προκειμένων τετραστίχων τούτων τὴν γνωμολογίαν ἀποχρώντως ἡμᾶς οἰκοδομούσης πρός τε θεωρίαν καὶ πρᾶξιν ἐξηγησάμενος καταπαύσω. 4 Πράξιν προτιμήσειας ἢ θεωρίαν; 2 Οψις τελείων ἔργον, ἡ δὲ πλειόνων Αποβλέψας ὁ μακαριώτατος πρός τε τὴν πρᾶξιν τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς θεωρίας τὴν ἀνάβασιν, καὶ τῆς μὲν τὸ καθαρτικὸν καὶ φωτιστικὸν τῶν σωμάτων καὶ τῶν ψυχῶν, τῆς δὲ τὸ τελετουργὸν καὶ θεουργὸν τῶν καρδιῶν καὶ νοῶν, καί γε τὸ πρὸς υἱοθεσίαν καὶ σως τηρίαν ἀναγκαῖον τῶν ἀμφοτέρων ἐκθαυμάσας, Ποίαν τούτων, ἐξεβόησε, προτιμοτέραν ποιήσειας, τὴν πρᾶ ξιν ἢ τὴν θεωρίαν; ὡς γὰρ δύο ὄντας ὀφθαλμοὺς τοῦ διὰ τῆς νοερᾶς κλίμακος ἀναβαίνοντος πρὸς τὸν Θεὸν ὁμοσθενῶς τε καὶ ὁμοτίμως πρὸς ἐν μόνον τὸ ὄντως ἀγαθὸν ὁρμῶντας, οὐκ ἔστι τὸν μὲν ῥᾳδίως προτιμάν, τὸν δὲ ἥττονος λόγου καὶ τιμῆς ἀξιοῦν· ἄμφω γὰρ ὁμοίως αὐτοὺς τῆς ἀλλήλων βοηθείας ἐπιδεῖσθαι καὶ συνεργίας. Οὕτως ή πρᾶξις μὲν ὁδηγὸς γίνεται πρὸς θεωρίαν, ἡ θεωρία δὲ σφραγὶς τῇ πράξει καὶ ἀσφάλεια καθίσταται, ὡς μὴ ἄν ποτε δύνασθαι τέλειον εἶναι τὸν τούτων ὁποιασοῦν ἀποστερούμενον. Αλλ' ἐπεὶ μὴ πᾶσιν ἁγίοις ἀνθρώποις οὖσιν ὁμοίως κατ' ἄμφω ἐνευδοκιμεῖν δυνατὸν, ἡ μὲν ὄψις καὶ καθαρὰ θεωρία τῶν τελείων Εργασία ἐστί, καθ' ὅσον καὶ μᾶλ λον διὰ τῆς πράξεως ἑαυτοὺς ἐκκαθηράμενοι, αὐτόν σε τὸν Θεὸν καὶ τὰ θεῖα σαφέστερον ἀξιοῦνται καταθεωρεῖν· ἡ πρᾶξις δὲ τῶν πλεόνων καὶ τῆς ἄκρας τελειότητος ὑφειμένων, ὡς σωματικωτέρα μᾶλλον οὖσα καὶ ταπεινοτέρα, ἀναλόγως καὶ τῆς θεωρίας ήτα τονος κατευστοχεί. Δεξιαὶ μὲν οὖν ἀμφότεραι αὗται καὶ Θεῷ φίλαι, πρὸς αὐτήν τε τὴν Τριάδα ὁμοίως καὶ τὴν ἄνω κατάστασιν φέρουσαι· ἐπειδὴ δὲ οὐ πάντες ὁμοίας καὶ τῆς αὐτῆς ἐνεργείας τῶν χαρισμάτων ἀξιοῦνται, ἀλλ' ὅς μὲν οὕτως, δς δὲ οὕτως, Σύ, φησὶν ὁ θεῖος Ιεροτελεστής, πρὸς ἢν μᾶλλον ἑαυ τὸν εὐφυῶς ἔχοντα καὶ εὐμαρῶς κατορθούμενον ὁρᾷς, εἴτε πρὸς τὴν πρᾶξιν τῆς ἀρετῆς, εἴτε καὶ πρὸς τὴν θεωρίαν τοῦ λόγου τῆς ἱερᾶς πίστεως, πρὸς αὐτὴν τὸ πολὺ τῆς σπουδῆς νέμων ἐπεκτείνου καὶ κατευοδού. 5 Εἱρετό με τις πρόβλημα τῶν ἐκ πνεύματος. Ακολούθως τῇ πρώτη τετράστιχίᾳ καὶ ἡ δευτέρα ἐπακολουθεῖ· δείκνυσι γὰρ ἀναγκαίαν οὖσαν τὴν πρᾶ. ξιν τῆς ἀρετῆς πρὸς τὴν ἀνάληψιν τῆς θεωρίας, ὅτι καὶ δεῖ καθαρθέντα πρώτον οὕτω τῆς ἀληθείας κατ ευστοχεῖν· καὶ εἰ μὴ ὁ νοῦς διὰ πάσης θεοφιλούς πράξεως παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος ἀποσμη Ed. Venet. Έψις τελείων ἔργων, ἠδὲ πλειόνων, quam lectionem ita interpretatur Zonaras fol. 5 ν.: 11 όψις, τουτέστιν ἡ θεωρία τῶν τελείων ἔργων· Ελλιπής δὲ ὁ λόγος, λείποντος τουτέστι· τοῦτο δὲ τῆς utilitatein autem in sapientia et omnis Scripturae divinitus inspirata virtutem in timore Dei et in mandatorum observatione recolligentes posse suscipere. Ergo hujus præscripti auditor, curavi ne amplius in commentario considerans arcana procederem, finalem vero præsentium istorum tetrastichorum sententiis refertum sermonem commentantibus nobis cum ædiucati fuerimus theoretice t practice, exponam et cessabo. 1 Actionem praponas an contemplationem? etc. Contemplatus beatissimus et virtutis praxim et meditationis exaltationem, atque illius purgativam et illuminantem corporum et animarum efficaciam, bujus vero perficientem et a Deo manantem actionem in corda et spiritus miratus,sicut et utriusque necessitatem ut filii Dei et salvati fiamus, exclamat: Utram harum digniorem præferes, praxim aut meditationem? Namque quasi duos æstimabimus oculos illius qui in gradibus spiritualibus ad Deum viriliter et reverenter ascendit, ad unicum realiter bonum aspirantes quorum non est qued alterum magni pendamus, alterum vero minore laude et existimatione dignum pronuntiemus; alter enim vicissim alterius auxilio eget et cooperatione: sic praxis dux ad meditationem fit et meditatio sigillum praxi et tutatio statuitur, ita ut impossibile sit perfectum esse si alterutro careamus; sed cum non omnibus sanctis bominibus pariter per utrumque clarescere possibile sit, consideratio et pura meditatio perfectorum labor est, eo magis quod per praxim purificati, ipsum Deum et divina clarius meditari dignum judicant; verum praxis plerorumque et in summa perfectione remissorum corpori magis favet et humilitati et infra meditationem constituitur. Utraque secunda est et Deo placens, et ad ipsam Trinitatem similiter atque ad exaltationem ducit; siquidem non omnes parium et eorumdem charismatum gratiarum dignationem accipiunt, sed alius quidem sic, alius vero sic; tu, ait divinus perfectionis eruditor, ad quam magis te natum et prompte dispositum vides, sive ad praxim virtutis, sive ad meditationem sermonis sanctæ fidei, ad ipsam magis adhibens studium tende iterque dirige. 5 Quæstionem proposuit mihi quidam ex spiritua- [libus. Consequenter primum tetrastichum secundum subsequitur; ostendit enim necessariam esse prasin virtutis ad contemplationis assecutionem, quia oportet purificatum primo sic veritatem attingere, et nisi mens per omnem Deo gratam praxim omue carnis ac spiritus inquinamentum expunxerit, non Ατθίδος ἴδιον διαλέκτου· τελείων δὲ ἔργων ἡ θεωρία ἐστὶν, ὅτι δεῖ πρῶτον καθαρθῆναι τὸν νοῦν καὶ ἀπορ ῥαγῆναι τῆς τῶν γεηρῶν σχέσεως καὶ οὕτω προσβή και τη θεωρία, κ. τ. ε.

poterit vere sapientiæ et spiritualis visus, ut dect, particeps feri; ideo dicit: Pereontetur mili aliquis spirituale studium mystica conteinplatiotis apprehendens, ego istum non mundo corde viventem, sed et turpibus maculatum videns, dico non fandum esse studium hoc nisi prius teipsum mudaveris. Et ille iterum: Si maculatus fui, sed non nunc: bæc enim per sermonis contextum subaudiuntur. Εt ego ad illum: Si et nunc prudentem te dicis, sit, sed nisi de veteribus maculis mundatus fueris, nefas est tibi in mysteriis spiritus sortem dare; namque oportet ut nunc per praxim omne vituperium, omnem maculam spiritus purifices et animæ, et sic sublimis particeps fas divinorum contemplationis. Et exemplum obvium prorsusque idoneum in vase fetorem redolenti et corrupto et non sincero nemo unguenti pretiosissimum infundit odorem. 9 Nec obsiste nec cede omni sermoni, etc. χθείη, οὐκ ἂν δύναιτο τῆς ἀληθοσοφίας και πνευμα τικῆς δράσεως ὡς χρὴ μετασχεῖν· δι' δ λέγει· Επί θετό τις ἐμοῦ πρόβλημα πνευματικὸν καὶ θεωρίας εχόμενον μυστικῆς· ἐγὼ δὲ τοῦτον οὐχ ἁγνῶς βιοῦντα, ἀλλὰ καὶ αἴσχεσι ῥυπῶντα εἰδὼς, ἔφην, Μὴ ῥητών εἶναι τὸ προβληθέν, ἐὰν μὴ πρῶτον ἐκκαθαρθῇς· ὁ δὲ πάλιν· Εἴ ποτε καὶ ῥυπῶν ἦν, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ νῦν· ταῦτα γὰρ τῇ τοῦ λόγου συνυπακούεται ἀκολουθία· κἀγὼ πρὸς αὐτόν· Εἰ καὶ νῦν σωφρονεῖν της ἀλλ' ἐὰν μὴ καὶ τῶν πάλαι ῥύπων ἀποῤῥυφθῇς, οἱ θέμις σοι τῶν τοῦ πνεύματος μυστηρίων μεταλαχεῖν· δεῖ γάρ σε νῦν διὰ πράξεως πάντα μώμον καὶ σπίλον νος ἐκκαθηράμενον καὶ ψυχῆς, οὕτω τῆς ὑψηλής ἐπήβολον εἶναι τῶν θείων θεωρίας. Καὶ τὸ παράδει γμα οἰκεῖον καὶ κομιδῇ προσφυές· σκεύει γὰρ δυσωδίας ἀπόζοντι και μεμιασμένῳ καὶ σαπρῷ οὐδεὶς ἂν τῇ τοῦ μύρου τιμαλφεστάτην καταπιστεύσαι ενα ωδίαν. 9 Μήτ' ἀντίτεινε πᾶσι μήθ' ἔπου λόγοις· 10 Αλλ' οἷς ἐπίστῃ καὶ ὅσον καὶ πηνίκα· 11 Θεοῦ δὲ μᾶλλον ἐξέχον ἢ προστάτει 12 Λόγῳ παλαίει πᾶς λόγος, βίῳ δὲ τίς; Διδάξας ἀναγκαίας οὖσας τῷ τελείῳ τήν τε πράξιν όμοίως καὶ τὴν θεωρίαν, ἐντεῦθεν περὶ τῆς γενικής καὶ καθόλου φιλοσοφίας διαλαμβάνει καὶ ἀρετῆς, ήτις ὥσπερ εἰς εἴδη θεωρίαν καὶ πρᾶξιν διαιρείται. Πῶς οὖν αὐτὰς κατορθωτέον, ἢ πῶς ἔμπρακτον την θεωρίαν ἀποδιδόναι χρὴ τῷ Θεῷ διὰ τῶν προκειμένων ἐπιδείκνυσι γνωμῶν, μήτ' ἀντιτείνειν πάλι λόγοις φιλονείκως ἀντιτιθέμενον παραινῶν· ἀνευλαβές γάρ μήτ' οὖν πᾶσιν ὁμοίως ὑπέχοντα τὸ οἷς ἐπαχο· λουθεῖν· ἀδιάκριτον γάρ· ἀλλ᾽ εἰδέναι περί τε τῶν θεωρητέων καὶ πρακτέων εκείνοις ἀντιτείνειν τε καὶ ἀνθίστασθαι, οἷς οἶδας ἀλλοτρίως τῆς εὐαγγελικής λεγομένοις θεοσοφίας καὶ νομοθεσίας, κακείνοις ἔπισθαι καὶ στοιχεῖν τοῖς ἀξίως τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαλουμένοις πρὸς σέ, καὶ τούτοις ἐν μέτρῳ καὶ ὅσον δεῖ καὶ ἀντιλέγειν, οἷς ἀντιτείνειν ἄξιον, καὶ ἔπεσθαι ὅσον ἀκολουθεῖν προσῆκε, καὶ τούτων ἀμφοῖν ὁπηνίκ' ἂν ἢ καιρὸς ἀντιῤῥήσεως ἢ ἀκολουθήσεως. Θεοῦ δὲ μᾶλλον ἐξέχεσθαι ἡ προστατεῖν διακελεύεται· καλν εἶναι διὰ πίστεως ἐξηρτῆσθαι τοῦ Θεοῦ, τὴν ὅλην ἐπ' αὐτῷ πεποίθησιν ἔχοντας, ἢ πολλοίς λόγοις προστατεῖν αὐτοῦ καὶ δῆθεν ὑπερμαχεῖν. Τίνος ένεκεν; Ὅτι τῷ πολλὰ λέγοντι καὶ σοφιζομένῳ περιστὰ ἐκ τῆς πολυλογίας οὐκ ἐπιλείψει μῶμος, καὶ πᾶς λόγος εἰς ἀντίπαλον αὐτῷ παραστήσεται καὶ τοῦτο που νηρόν· βίῳ δὲ ἡσύχῳ καὶ πνευματικῷ καὶ τὰ πολλὰ περὶ πρᾶξιν, ἧττον δὲ περὶ λόγον ποιουμένῳ τίς ὁ ἀντιπαλαίων ἢ ἀντιδιατιθέμενος; πάντως ἢ οὐδεὶς ἔσται ἢ καὶ οὗτος τῶν κατεγνωσμένων. Postquam docuit necessarias ad perfectionem esse pari ratione tum prasim, tum theoriam, exinde de generali et universali philosophia traclat et virtute quæ quasi in fguris contemplatioen el praxim discernit. Quomodo ergo illæ dirigendæ sint aut quomodo agentem considerationem offerre Deo oporteat per expositas ostendit sententias, nec resistere omnibus sermonibus jurgiorum amatorem adversantem mouens, impio quod fieret more, nec ergo omnibus pariter cedentem aurem præbere, quod sine judicio fieret; sed sciendum le contemplatu et actu istis opponi et resistere quæ novisti dicta aliena ab evangelica sapientia et legislatione; ipsis autem comitem et subsequentem adesse qui digne Spiritu sancto conversantur tecum; et istis in mensura et quantum decet, resistendum cum resistere bonum est, et consocium te præbendum quantum comitem fieri convenit; et ambobus quando opportunum est tempus sive obsistendi sive consentiendi. Subditum esse Deo præser bit potius quam dominari, scilicet bonum esse per fidem adhærere Deo, omnem in ipso fiduciam habentes, potiùs quam multis sermonibus dominari in ipsum et videri reluctantes. Quare? Quia multa loquentis et sapere confidentis in multiloquio superfluo non deerit peccatum et omnis sermo in adversum contra ipsum resistentiam afferret, et molestum est hoc; contra vitam tranquillam et spiritualem et actibus abundantem degenti, minusque verbo potenti quis obsistet aut adversarius stabit? Profecto aut nullus aut si quis est e condemnatis ille adversarius erit. God. φήις. Sic Horatius: Sincerum est nisi vas. quod cunque infundis acescil (Epist. 1, 2, 54). Ει Christus ipse in Evangelio (Matth. 1x) vetat, ne vinum novum in veteres utres mittatur. BILLIUS. Cod. προστάττει. Basil. πλεῖον. Venet. πλεῖον ἐξέγου ἢ προστάττη. Zonaras fol. 7 ν. ἐξέχου δὲ καὶ ἐξήρτησε τοῦ Θεοῦ, πεποιθὼς μήτε ἐπὶ λόγων δυνάμαι, μήτε ἐπ' εύγλωττίς ἢ ἐπ' ἄλλῳ τινὶ ἢ ἐπὶ μόνῳ Θεῷ· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, Θεοῦ δὲ πλεῖον ἐξέχον παρό προστάτη παρὸ δηλαδὴ παρίστασο καὶ ὑπερμάχει αὐτοῦ ἐν λόγοις. Cod. χρῆ τῷ 0. et supra ή scriptum vet. Παραστήσεται, sic etiam cod. Sirletti, Billius mavult περιστήσεται atque Nicetam vituperat, quod non satis perspicue exponat, quæ sit mens Gre gorii.

F ' ! H IN CARMIMA ARCANA S. GREGORII. 43 Η μὴ διδάσκειν, ἢ διδάσκειν τῷ τρόπῳ. Καλὸν ἡ σιωπή, φησὶν ὁ θεῖος Διδάσκαλος, δῆλον ὅτι τοῖς ἀρχομένοις ἐξασκεῖσθαι τὴν ἀρετὴν, καὶ μήπω ταύτην διδάσκειν κεκλημένοις· εἰ δὲ καὶ διδάσκειν ἐρωτικῶς ἔχουσιν οὗτοι, τῷ τρόπῳ μᾶλλον καὶ τῇ καταστάσει τῆς κατ' αὐτοὺς πολιτείας τὴν διδαχήν ἐπιδεικνύτωσαν. Δυοῖν γὰρ χειρῶν ὄντων, βίου καὶ λόγου, οὐ δίκαιον οὐδ᾽ εὐσεβὲς ἂν εἴη τῇ μιᾷ μὲν χειρὶ τοὺς μανθάνοντας εφέλκεσθαι, τῇ ἑτέρᾳ δὲ τούτους ἀπωθεῖσθαι· διὰ τοῦ βίου μὲν προτείνειν ἀμώμητον, λόγον δὲ μωμητόν· ἡ λόγῳ μὲν εὐθεῖ καὶ ὀρθοτύμῳ χρῆσθαι, βίῳ δὲ ῥυπαίνεσθαι ἀνάγνῳ καὶ μοχθηρῷ. Καὶ γὰρ κράτιστον μὲν ἀμφοτέροις εὐδοκιμεῖν· εἰ δ' ἀμφοῖν ἀμήχανον, τῆς κατὰ πράξιν καὶ βίον σεμνότητος μᾶλλον ἐπιμελητέον, καὶ ταύτῃ τοῦ λόγου τὸ λεἶπον ἀναπληρωτέον. ὡς γὰρ ὁ ζωγράφος οὐ του σοῦτον, φησί, τοῖς λόγοις ὅσον τοῖς ὑποδείγματι τῶν ἀρχετύπων τοὺς ὑπ' αὐτῷ τὴν γραφικήν μανθάνοντας ὠφελεῖ, οὕτως οἱ τὸν μονήρη βίον ἐν ἀμωμήτῳ πράξει κατορθοῦντες, ἐν τούτῳ μᾶλλον οἰκοδομοῦντες τοὺς ἐγγίζοντας, ἧττον τοῦ λόγου τῆς διδασκαλίας ἐπιδέονται. 17 Υμῖν λέγω μάλιστα τοῖς τοῦ βήματος, 18 Οφθαλμόν εἶναι μὴ σκότους πεπλησμένον. Ὑμεῖς οἱ περὶ τὸ βῆμα καὶ τὴν ἱερὰν τράπεζαν ἑαυτοὺς παρενείρειν καὶ εἰσωθεῖν ἐκ φιλοδοξίας καὶ φιλαρχίας βιαζόμενοι, τῶν τοῦ μεγάλου ἀρχιερέως ἐνωτίζεσθε φωνῶν· ὑμῖν τοῖς τῶν ἱερῶν λαῶν ἐπισκόποις τὴν παραίνεσιν ταύτην ἐπιφθέγγομαι· μὴ ὀφθαλμοὶ πεπλησμένοι σκότους, ἀλλὰ πλήρεις γίνεσθε φωτός· μὴ ἀδικίας ἢ ἀγνοίας ἢ ἀσεβείας, ἀλλὰ δικαιοσύνης καὶ γνώσεως καὶ εὐσεβείας αρχέτυπα γεν νήθητε· ἀνάγκη γάρ τοὺς ὑπὸ χεῖρα λαούς, πρὸς ὑμᾶς ἀφορῶντας εὖ τε καὶ ὡς ἑτέρως ἔχοντας ἐξομοιοῦσθαι τῇ μιμήσει· ὑμεῖς γάρ ἐστε λύχνος τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας. Ωσπερ οὖν ὑμῶν ἁπλῶν ὄντων, καὶ φωτοειδῶν, καὶ καθαρῶν ὅλων, ἐν φωτί τὸ σῶμα πορεύεται καὶ κατευθύνει τὴν ὁδὸν αὐτοῦ· οὕτως ἔμπαλιν ζόφου ἀγνωσίας καὶ ἁμαρτίας ὑποκειμένων αἰτιάμασιν, ὅλη κακῶς πάσχει καὶ πονη ρεύεται Ἐκκλησία. Εἰπὲρ οὖν, φησὶν, ὁ φῶς εἶναι δοκῶν καὶ ὀφθαλμὸς τῶν ὑπὸ χεῖρα πάντων, ἐν σκότῳ πορεύεται, αὐτὸς ὁ ἀεὶ τοῖς κακοῖς ἐνισχημένος λαός πόσῳ μᾶλλον τῇ κακίᾳ κατακρατηθήσεται; 21 Αφωνον ἔργον κρείσσον ἀπράκτου λόγου Κάλλιστον μέν, φησὶν ὁ ἱεροφαντικώτατος, τῷ τε λόγῳ καὶ βίῳ τὸν Ἐκκλησίας ἀξίως προστατεῖν βουλόμενον προκατωρθῶσθαι· τοῦ ἑνὸς δὲ τούτων ὑστερού μενον, κρεῖστον ἂν εἴη καὶ λυσιτελέστερον τῇ πράξει τῆς ἀρετῆς καὶ τῷ βίῳ 'μετὰ ἰδιωτείας καὶ ἀφωνίας λόγου μᾶλλον εὐδοκιμεῖν, ἢ λόγω ψιλῷ καὶ ἀκάρτῳ καὶ ἁπράκτῳ χρώμενον, εἰκή μεγαλοῤῥημονεῖν καὶ διδ σκειν ἄλλους ὑπολαμβάνειν, ἅπερ οὐ δέδρακεν αὐτός. Τίνος ένεκεν; Οτι βίου μὲν χωρὶς τοῦ κατὰ τὴν πράξιν τῆς ἐντολῆς καὶ τῆς ἀρετῆς οὐδεὶς ἀπὸ τοῦ αἰῶνος ὑψηλὸς, οὐδεὶς ἐδοξάσθη ὡς ἐγγίσας Κυρίῳ καὶ ἁγιασθείς· τοῦ σεμνοῦ δὲ λόγου καὶ τερπνῶς καὶ Cod. ἀφορῶντας. 13 Vel non doce vel doce moribus, etc. 79$ Bonum silentium, dicit divinus Magister, patet quod incipientibus se exercere ad virtutem et non vocatis ad ipsam docendam; et si docendi amorem isti habeant, moribus potius et institutione agendi rationis documentum ostendant: duarum euim manuum instar datis vita et sermone, nec justum nec pium esset si una manu discentes traberentur, altera vero repellerentur; si per vitam quidem proponeretur irreprebensibile, sermone vero reprehensione dignum; aut sermone recto et salo polleres, vita vero maculareris non casta et perversa: etenim summum est ambobus præstare; si ambobus praestare impossibile sit, gravitati secundum praxim et vitam magis curandum per quam sermoni supplendum pro reliquo. Sicut enim picto non tantum, inquit, per sermones quam per ar chetyporum exemplaria discipulis suis in pictura inservit, sic eremiticam vitam irreprehensibili praxi dirigentes eo magis illos qui ipsis approximat ædificant minusque documentis per verba indigeat. 17 Vobis dico maxime, qui praesidelis, 18 Non sitis oculus tenebrarum plenus. Vos qui ad cathedram et ad sanctam mensam vosmetipsos insinuare et provehere præ elatione et ambitione conamini, magni et summi sacerdotis audite voces. Vobis sanctorum populorum episcopis exhortationem istam pandam; ne sitis oculi tenebris referti, sed lumine pleni Galis; ne injustitiæ aut imprudentiæ aut impietatis, sed justitiæ et scientie et pietatis archetypa fiatis; necesse est enim ut populi qui sub manu vestra sunt vos considerent atque quasi vobis longe aliis similes flant per imitationem. Estis enim lux corporis Ecclesiæ. Sicut ergo vobis simplicibus et lucentibus et de toto puris in lumine corpus graditur et suam viam dirigit, ita e contra vobis in tenebrarum ignorantiæ et peccati jacentibus vituperio, tota male patitur ac moleste fert Ecclesia. Si ergo, inquit, qui lux et oculus esse videtur omnium qui sub manu ejus sunt, in tenebris ambulat, iste qui semper malis est obvolutus populus quanto magis a malitia dominabitur. 21 Opus sine verbo prastat verbo sine opere, etc. Pulcherrimum, inquit divinus et dignus vates, et verbo et vita primum præcellere eum qui Ecclesiæ digne vult præesse; sed altero horum carentem melius esset et utilius per virtutis praxim et vitam, cum ignorantia et verbi incapacitate nomen habere bonum quam sermone eleganti et infructuoso et inefficaci utentem grandia loqui et alios docturum se dare ea quæ non fecit doctor iste. Cur? Quia sine vita quæ est secundum mandatorum et virtutis praxim nemo a sæculo summus, nemo glorificabitur quasi Domino proximus et sanotificatus, dum sine sermone magnifico et auribus flos versus laudat Joannes Georg. in Gnomol. V. Anecd. Gr. Boissonadi I, 14.

suaviter et modulate sonanti sanctorum infinita millia celebrantur et celebrabuntur; non enim bene loquentium et elocutione compta commendatorum firmata est gratia, sed sancte et pie viventium. 25 Donum Deo optimum sunt mores. Cum quidam more utantur impuro et lascivo, divitesque substantiam hujus mundi sortiti per bilarem bonorum donationem Dei regnum emere arbitrentur; ad hanc ipsorum confidentiam divinum verbum exponit, donum esse Deo optimum, gratumn et acceptabile,morem, id est, animi rectitudinem et munditiam, sed non bonorum substantiam et terrestrium corruptibiliumque collationem. Parra enim hæc et Majestatis Excelsi indigna, quia si vel omnia quæ gignit terra, ex hypothesi, Domnino cle tuleris, nihil magnitudine dignum porrexeris; cuncta enim ipsius sunt et tanquam nihilum coram illo evidenter computantur: illum ergo fructum afferre dignum, quem et pauper et nihil habens de hoc mundo donare potest, scilicet, fidem per charitatem agentem, quam et a divitibus Deus offerri quaerit. Et quid signifcat illud: 26 Mercedem meretricis castus non diridit? Omnis anima seipsam diabolo et mundo per carnales et indomitas concupiscentias tradens et de facultatibus quæ in potestate ejus sunt casto offereus Christo, dona prostitutionis ipsius mercedes porrigit, abominabiliaque immolat et Deo odibilia. 29 Nihil unquam Deo, ne parvum quidem voreas: 30 Dei enim est antequam accipiat. Votum dicitur et vovisse non solum oratio et orare, sed et pollicitatio et polliceri aliquid Deo aut homini. Ne ergo quid Deo daturum te polliccaris vilium et corruptibilium, qualia sunt cuncta in terra; hac enim omnia, quæ nostra habere videmur, antequam suscipiamus nos ab ipso aut ipse suscipiat a nobis, eodem modo Dei sunt, utpote universorum conditoris et gubernatoris. Cur ergo Domino sua daturum te polliceberis opera aut bona? Et quod pejus est, et vovens non reddidisti, Ecclesiasten audire negligens dicentem, melius ſuisse non vovisse quam voventem non reddere; quid ergo facis vovens et non reddens? aut furaris quæ tua sunt, si tamen dederimus quod tua sint, aut sacrilege rapis quæ sunt Dei, sicut Ananias seponens et Sapphira, et mentitus non hominibus, sed Deo? Et in loquendo, sermone suo miratus est Theologus hujus debiti insipientiam. Venet. σμικρῶν. (ου) Basil. ἐστιν, εἰ λέγων κλέπτεις τ. σ. μὴ δούς (sic). Zonaras fol. 11 ν.: Τὸ δὲ, καινοῦ χρέους, οἱ μὲν μετὰ διφθόγγου το καινοῦ ἔγραψαν, οἱ δὲ διὰ τοῦ ε ψιλοῦ· καὶ οἱ μὲν διὰ ψιλοῦ νοοῦσε τὸ ῥη τὸν οὕτως, ὅτι Ἐὰν οὐκ ἀποδίδως τῷ Θεῷ τὸ τοιοῦ τον κενὸν καὶ μάταιον καὶ οὐδαμινόν χρέος, κλέπτεις εὐρύθμως ταῖς ἀνοεῖς ἐνηχουμένου χωρίς μυριάδες ἁγίων ἀναρίθμητοι ὕψωνται καὶ ὑψωθήσονται· καὶ γὰρ οὐ τῶν εὐλάλων καὶ εὐγλωττίαις κεκομψευμέναις κεχρημένων καθέστηκεν ἡ χάρις, ἀλλὰ τῶν ἁγιοπρε πῶς καὶ ὁσίως πολιτευομένων. 23 Δῶρον Θεῷ κάλλιστόν ἐστιν ὁ τρόπος. Επειδή τινες βίῳ μὲν ἀνάγνω χρώνται καὶ ἀσελ γεί, πλούσιοι δὲ τὴν ὕπαρξιν τυγχάνοντες, διὰ τῆς Ιλαρᾶς τῶν χρημάτων ἐπιδόσεως τὴν τοῦ Θεοῦ βασι λείαν ὑπειλήφασιν ὠνεῖσθαι· πρὸς ταύτην αὐτῶν τὴν ὑπόληψιν ὁ ἱερὸς λόγος ἀποφαίνεται, δῶρον εἶναι Θεῷ κάλλιστον καὶ εὐάρεστον καὶ δεκτὸν τὸν τρόπον, ἤτοι τοῦ νοῦ τὴν εὐθύτητα καὶ καθαρότητα, ἀλλ' οὐ τῶν χρημάτων τὴν περιουσίαν καὶ τῶν γεηρῶν τὴν ἐπίσ δοσιν καὶ φθαρτῶν· μικρὰ γὰρ ταῦτα καὶ τῆς τοῦ Υψίστου μεγαλειότητος ἀνάξια· ὅτι καὶ εἰ πάντα τὰ ἀπὸ γῆς ἐξ ὑποθέσεως τῷ Κυρίῳ προσάξεις, οὐδὲν τῆς μεγαλοπρεπείας ὡς ἄξιον εἰσοίσεις· πάντα γάρ αὐτοῦ ἐστι, καὶ εἰς οὐδὲν αὐτῷ λογίζονται δηλαδή. Τοῦτο οὖν ἄξιον καρποφορεῖν, δ καὶ πένης ὁ μηδὲν τῶν ἀπὸ γῆς ἔχων δύναται διδόναι· τοῦτο δέ ἐστι πίστις ἐνεργουμένη δι' ἀγάπης, δ δὴ καὶ παρὰ τῶν πλουσίων ὁ Θεὸς προσφέρεσθαι ζητεί. Τί δέ ἐστι τὸ 26 Μίσθωμα πόρνης ἁγνὸς οὐ μερίζεται; Πᾶσα ψυχὴ ἑαυτὴν μὲν τῷ διαβόλῳ καὶ τῷ κόσμῳ διὰ τῆς σαρκικῆς ἐπιθυμίας καὶ ἀκρατούς ἀποδο μένη, ἐκ τῶν προστιθεμένων δὲ ταύτῃ περιουσίασμῶν τῷ ἁγνῷ προσφέρουσα Χριστῷ, τὰ τῆς πορνείας αὐτῆς μισθώματα δωροφοροῦσα, βδελυκτὰ θυσιάζει καὶ θεοστυγῆ. 29 Μηδέν ποτ' εὔξῃ μηδὲ τῶν μικρών Θεῷ· 50 Θεοῦ γὰρ ἐστι πρὶν λαβεῖν· τί οὖν λέγω; 31 Κλέπτεις τὰ σαυτοῦ μὴ διδούς· καινού [χρέους 3. Ανανίας σε πειθέτω Σαπφειρά τε. Εὐχὴ λέγεται καὶ εὔξασθαι οὐ μόνον ή δέησις καὶ τὸ δεηθῆναι, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπόσχεσις καὶ τὸ ὑποσχέσθαι τι Θεῷ ἡ ἀνθρώπῳ. Μηδὲν οὖν τῷ Θεῷ δώσειν ὑπισχνοῦ μηδὲ τῶν μικρῶν καὶ φθαρτών, ὁποῖα πάντα ἐστὶ τὰ ἀπὸ γῆς· ταῦτα γὰρ πάντα, ὅσα ἡμέτερα δοκοῦμεν ἔχειν, πρὶν ἢ ἡμᾶς λαβεῖν παρ' αὐτοῦ, ἡ ἐκεῖνον παρ' ἡμῶν, ὁμολογουμένως ὑπάρχει τοῦ Θεοῦ, ὡς τῶν ὅλων δημιουργοῦ καὶ χο ρηγοῦ. Τί οὖν ἐπαγγέλλῃ Κυρίῳ δοῦναι τὰ αὐτοῦ κτίσματα ή κτήματα; καὶ τὸ χεῖρον. ὅτι καὶ εὐχα μένος οὐκ ἀποδίδως, παρακούων τοῦ Ἐκκλησιαστού, ἀγαθὸν τὸ μὴ εύξασθαι, λέγοντος, ἢ τὸ εὔξασθαι καὶ μὴ ἀποδοῦναι. Τί οὖν δρᾷς εὐχόμενος καὶ μὴ ἀποδι δούς, ἢ κλέπτεις τὰ σαυτοῦ, εἴ γε δοίημεν είναι σε ταῦτα, ἢ ἱεροσυλεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, καθὼς Ανανίας νοσφιζόμενος καὶ Σάπφειρα, καὶ ψευδόμενος οὐκ ἀνω θρώποις ἀλλὰ τῷ Θεῷ; μεταξὺ δὲ τοῦ λόγου τὸ τοῦ χρέους ὁ λόγος ἐξεθαύμασε παράδοξον. τὸ ἴδιον ἢ ἱεροσυλεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ· πάντα γὰρ οὐδὲν εἰσι παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τὰ μέγιστα δοκούντα τοῖς πολλοῖς, ὅπου με καὶ πᾶσα δικαιοσύνη ἀνθρώπου ὡς ῥάκος ὑποκαθημένης ἐστὶ παρ' αὐτῷ, κατὰ τὸν ἡμέ τερον σοφόν. cod. υποσχέσθαί τι, εἰ ν. 14 πάντα ἐστία

79% 33 Πανήγυριν νόμιζε τόνδε τὸν βίον Νάει μοι, ὦ οὗτος (ἡ θεηγόρος σοι θεσπίζει γλῶσσα), ὥσπερ ἔν τινι πανηγύρει τῷδε τῷ βίῳ ποιεῖσθαι τὴν ἀναστροφήν. Ἐὰν μὲν οὖν εἰδῇς πραγματ τεύσασθαι, κέρδος ἐντεῦθεν καὶ πλοῦτός σοι προσἐσται· τοὐναντίον δὲ, κακῶς μετιόντι την πανήγυ ριν, ζημία καὶ πτωχεία. Πῶς οὖν πραγματεύσῃ καλῶς; Εἴπερ δὴ τὰ μεγάλα καὶ οὐράνια τῶν μικρῶν καὶ γηίνων ἀνταλλάξῃ, καὶ τὰ φθαρτὰ κατὰ φύσιν καὶ ῥέοντα προέμενος τὰ ἄρρευστα κατακτήσῃ καὶ αΐδια. Όσα γὰρ πρὸς ἡδονὴν, καὶ τρυφήν, καὶ θε ραπείαν πρόσκαιρον σώματος τοῖς τὰ ἐπίγεια φρο γοῦσι σπουδάζεται, παριείς· ὅσα δὲ πνευματικὰ καὶ Θεῷ φίλα, ὅσα ἀγνά, ὅσα εύφημα, εἴ τις ἀρετὴ καὶ εἴ τις ἔπαινος, ταῦτα παντὶ σθένει καὶ πάσῃ κατερ γαζόμενος μηχανῇ, κάλλιστα πραγματεύσῃ καὶ τὰ μέγιστα κερδανείς· τῶν ἀκηράτων δὲ καὶ κατ' ἀρε τὴν πράξεων παραμελῶν καὶ ὑπερφρονῶν, καὶ τὸ ὅλον θησαυρίζων, θησαυρίζεις τὰ ἀπολλύμενα ἐπὶ τῆς γῆς, δῆλον ὅτι ζημιωθήσῃ τὴν τοῖς σπουδαίοις ἀποκειμένην σωτηρίαν. Τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ βίου πα νήγυρις, καὶ τὸν εἰρημένον τρόπον ἐπικερδής τε καὶ ἐπιζήμιος καθίσταται· ταύτης δὲ παρελθούσης, ἄλο λος οὐκ ἂν εὑρεθεί η πραγματείας καιρός. 57 Πολὺς μὲν ἐστιν ὁ προκείμενος δρόμος. 33 Nundinas esse hanc vitam existima. Cogita mihi, quisquis sis, prædicat tibi lingua quam inspirat Deus, sicut in scena quadam, in bac vita fieri curriculum: si operatum fuisse te cognoveris, lucrum exinde et divitiæ tibi erunt, econtra male negligenti scenam, detrimentum et paupertas erunt. Quomodo ergo bene operaberis? Si magna et coelestia parvis et terrestribus prætuleris, et corruptibilia de natura sua et duxa negligens permanentia et æterna acquisieris; quotquot enim propter voluptatem et delicias et corporis transitoriam curam ab iis qui terrena sapiunt quæruntur prætermittens, quæcunque autem spiritualia et Deo grata, quæcunque casta, quæcunque bonæ famæ, si qua virtus, si qua laus,hæc omni ope et opera quærens, optima operatus eris et maxima lucratus fueris; opera vero absque mistura et secundum virtutem negligens et despiciens; omnino thesaurizans thesaurizas peritura super terram, patet quod detrimentum patieris, defciente fidelibus obvio salute. Ea est hujus vitæ figura, et juxta dictum morem lucranda et perdenda constat; præterita autem jam non invenies aliud operationis tempus. 87 Ingens quidem tibi propositus cursus. Ὡς ἐξ ἀντιθέσεως τῆς εἰρημένης γνώμης ταύτην ἀκουστέον. 'Αλλ' ἐρεῖς, φησίν, ὡς πολὺς ὁ δρόμος, ὁ χρόνος μακρὸς καὶ ὁ ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς πόνος καὶ κόπος σκληρὸς καὶ βαρύς· καὶ τίς ὑποίσει τὸν ἀγῶνα διαγωνίσασθαι εἰς τέλος; ἀλλὰ μὴ πρὸς τὸν σκοπόν, πρὸς δὲ τὴν τῶν πόνων ἀφόρα μισθαποδοσίαν· καὶ γὰρ πολὺ πλείων ἐστὶν ὁ μισθὸς, οὐ διπλασίων ή τρι πλασίων, ἀπειροπλασίων δε, καθ' ὅσον καὶ τὸ ἀϊδίως, εἴτουν αιωνίως, μένειν ἐν τῷ ἀγαθῷ τοῦ ἐν βραχεί περαινομένου χρόνῳ λυπηροῦ. Σὺ οὖν μὴ πρὸς τὸ πᾶν ἅμα τοῦ χρόνου τῆς ἐνεργουμένης ἀρετῆς ἐνωδύνως ἀφορῶν, καὶ τῷ δέει ἀποκναισθεὶς, καὶ ὠκλακῶς, ἀποπήδα τοῦ ἀγῶνος· οὐδὲ γὰρ οι τὴν θάλασσαν πλέοντες, ὅλον ἅμα τὸ πέλαγος ὁρῶντες, καὶ ναυτιῶντες, εὐθὺς ἀναδύονται τὸν πλοῦν· ἀλλ' ἡμέραν ἐξ ἡμέρας τὸ τῆς ποντοπορίας κλέπτοντης διάστημα, ταῖς κατὰ μικρὸν μεταβάσεσι λανθα νόντως τὸν προκείμενον αὐτοῖς ὅλον δίαυλον ἐκπεραιοῦνται. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο πεῖρά τίς ἐστι τοῦ Εχθροῦ καὶ κακομήχανος ἐπιβουλή, ἐν ἀρχαῖς τοῦ ἀγῶνος ὀλιγοψυχίαν ἐμποιοῦντος, καὶ ἀκηδίαν παρασκευάζοντος, καὶ εἰς τὰ ὀπίσω ἀνατρέποντος. 41 Μή σφόδρα θαῤῥεῖν μηδ' ἀπελπίζειν ἄγαν. Μήτε λίαν τεθαῤῥηκὼς καὶ τοῦ προκειμένου τῆς ἀρετῆς ἀγῶνος ὡς πάντως περιεσόμενος τοῦ ἀντιπά λου κατακαυχῶ· θρασὺ γάρ μήτ' οὖν ἐκ τοῦ ἐναν τίου πάλιν σφόδρα μικροψύχως απηλπικώς πρὸς τὸν δρόμον ὑποχωρεῖν καὶ ὑποστέλλεσθαι· δειλόν γάρ καὶ ἀμφότερα ὡσαύτως ἐπισφαλῆ· καὶ γὰρ τὸ μὲν πλέον ή δεῖ θαρσεῖν ἔκλυσιν οἶδεν εμποιεῖν καὶ ῥᾳθυμίαν· τὸ δ' ἄγαν ἀνελπιστίᾳ καταφέρεσθαι προφα τῆς τῆς ἀγωνίας ἀνατροπὴ καὶ ὑποχώρησις· σὺ οὖν, ὁ τῆς συμμετρίας καὶ τῆς ἀρετῆς ἀλειπτης παραγ Qumsi ex antithesi dictæ sententiæ hæc audienda: Sed dices, inquit, quod multum curriculum, longum tempus et circa virtutem calor et fatigatio dura¸ et gravia; et quis in agone contendere ad finem sustinebit? Sed ne metam, bene vero laborum mercedem consideres; namque multo major est merces, non duplex, aut triplex, sed supra modum multiplex et quantum semper et in æternum in bono mansio præstat in brevis temporis transitoria molesta. Tu ergo ne omni tempore agentis in dolore virtutis intendens et metu confectus et lassalus pedem retralas ab agone: non ii qui mare trajiciunt simul ac altum mare tenuerunt et nauseas experti, protinus a trajectu discedunt, sed de die in diem navigationis tempus quasi fraudantes paulatim per mutationes furtive statutum ipsis totum stadium trajiciunt; tentatio enim quædam est hostis et ad malum insidiantis suggestio in agonis principiis, pusillanimitatem insinuat, acediam inducit et ad ea quæ retro sunt reducit. Est versus Menandri, Sentent. singul. 444. Cod. είτ' οὖν, ut semper; v. p. 5, 7. 41 Ne nimium confidas nec nimium desperes. Neque nimis audens et in præsenti de virtute agone tanquam omnino præstans contra hostem glorieris, temerarie; neque e contra, iterum, ve hementer præ pusillanimitate desperes et inspecto stadio retrocedas et abeas, timide; utraque similiter periculosa: namque plus æquo confidere debilitationem et enervationem adducera solet, et nimis spe dejici aperta est ab agone conversio et fuga. Tu ergo, moderationis et virtutis te invitat magister, hine dispositis tibi ad viam Col. οἱ δὲ γάρ.

medils dirigaris ad metam bonam, inde cohibe activitatem incessabiliter tui potens nec imperfecte præ pigritia remaneas. ‹ Inde nec invidia. › Et si magnum quid quasi supra naturam secundum Deum tibi statuitur ad praxim, judicas, ne propter hoc stupens retrocedas; non enim invidia apud Deum qui bonum vere cum pietate et fide facere eligentem in vanum remittat et repellat. ‹ Nec qui viæ inutilem reddal reliquum laborem.. Quod dicit, hoc nihi videtur esse: De vias in mundo aggredientibus si ad viæ metam, ad perfectionem non adveniat viator, inutilis labor sustentus, vana reputata est fatigatio: Qui ad Deum ascensiones per praxim et meditationem disponit, hinc, ut dictum est, jam correxit, inde nunc corrigit, nunc spe sua prævenit, licet tamen ad summam perfectionem ascensionis ad Deum non perveniat, non desperet: non enim inutilis ipsi labor sicut illi qui a via declinat; in quantum progressus est tenad perfectionem et ad judicem supernæ vocationis appropinquans, per spem salutem obtinuit. γέλλει, τὸ μὲν κατόρθου τῶν καθ' οδόν σοι προκειμέ νων εἰς πέρας δεξιὸν ἄγων, τοῦ δ' ἔχου τῆς ἐργασίας ἀδιακόπως ἀντεχόμενος καὶ μὴ ἀτέλεστον δι᾿ ὄχνον παραλιπών. Του δ' οὐ φθόνος. Εἰ καὶ μέγα τι οἷον καὶ ὑπὲρ φύσιν τὸ κατὰ Θεόν σου προτεινόμενον εἰς πρᾶξιν ὑποπτεύεται, μὴ διὰ τοῦτο ἀναβαλλόμενος εἰς τὰ ὀπίσω ὑποχωρει· οὐ γὰρ φθόνος παρὰ τῷ Θεῷ, ὥστε τὸν μετ᾿ εὐλαβείας καὶ πίστεως τὸ ὄντως ἀγαθὸν ποιεῖν προαιρούμενον ἀπο σκορακίσαι καὶ ἀπώσασθαι. Οὐχ ὡς ὁδοῦ τὸ λεῖπον ἀχρειοῖ πόνον. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτον εἶναί μοι δοκοῦν· ἐπὶ μὲν τῶν τὰς ὁδοιπορίας ἐν κόσμῳ στελλομένων εἰ μὴ κατὰ τὸν σκοπὸν τῆς ὁδοῦ τὸ τέλος ὁ ὁδοιπόρος και ταλάβοι, ἀχρεῖος μὲν ὁ προλαβὼν πόνος, ἀνόνητος δὲ νενόμισται ὁ κόπος· ὁ πρὸς Θεὸν δὲ τὰς ἀναδάσεις διὰ πράξεως καὶ θεωρίας διατιθεὶς τὸ μὲν ὥσπερ ειρήκει κατωρθωκὼς ἤδη, τὸ δὲ νυνὶ κατορθῶν, τὸ δὲ τῇ ἐλπίδι προκαταλαμβάνων, εἰ καὶ μὴ τοῦ ἀκροτάτου τέλους ἐπιβέβηκε τῆς πρὸς Θεὸν ἀναγωγίας, μὴ ἀπογνώτω· οὐ γὰρ ἀχρεῖος αὐτῷ ὁ πόνος ὡς τῷ λειπομένῳ τῆς ὁδοῦ· ὅσον δὲ προκόψας ἔφθη, τῷ τέλει καὶ τῷ βραβείῳ τῆς ἄνω κλήσεως προσηγγικών διὰ τῆς ἐλπίδος τὴν σωτηρίαν ἐκομίσατο. 45 Ne calidius assilias. Iterum sanctus virtutis legislator hortatur ne impetu irruaș, neque petulanter operibus supra vires aut contemplationibus sublimibus extollaris; in quibus autem rebus aliquis per judicium et cogitationes prudentes et confidentiam actus quos reputavit undequaque irreprehensibiles animadvertens cognoverit, in his decet ut stabiliter et sine mutatione permaneat, donec Deo dignius aliquid ab alto ipsi designetur; magis enim expedit humiliora multis æstimata eligentem parum in his progredi quam sublimia intempestive tum in gradibus sacris tum in aliis præ ambitione quærentem, mox progressus minuere et decidere et minorem fieri in bono mali enim Deo auctore vocantur non qui infimum et humillimum inter homines sortiti sunt locum, sed qui zelo rationi non consentaneo seipsos exaltant præ superbia et humi cadunt præ petulantia. 49 Vel levis scintilla ingentem flammam accendit. Quemadmodum seminum unumquodque minimum cum sit, ubi cecidit in terram et idoneum alimentum invenit et tumefactum est, in altitudinem paulatim crescit et juxta genus nunc multipicatur, sicut et scintilla ex silice quod ferro cædimus minima, agilata in magnam prorupit dammam, sicut et vipere venenum guttula simile latenter hominis corpus penetrat, mortem sape per morsum invehens; sic et peccatum parvum se primum insinuat et despicitur, mox pauiatim progrediens et crescens magnum malum et animæ ruinam in eos qui illud admittunt infert. Hujus gratia mirandus consiliarius vel minimam apparentem culpam timendi dat consilium, et douce parva est et levis, 45 Μὴ θερμὸν άττειν. Πάλιν ὁ ἱερὸς τῆς ἀρετῆς νομοθέτης παραινεί μὴ θερμὸν ἄττειν, μηδὲ προπετῶς ταῖς ὑπὲρ δύναμιν πράξεσιν ἢ θεωρίαις ὑπερφυέσιν ὑπεραίρεσθαι· οἷς δ' ἄν τις ἐκ διακρίσεως καὶ λελογισμένης διανοίας καὶ πληροφορίας πανταχόθεν τὸ ἄμωμον τῶν δοκιμα ζομένων περισκεψάμενος καταμανθάνοι, ἐν αὐτοῖς ἀραρότως μένειν ὀφείλει καὶ δυσμεταθέτως, ἄχρις ἄν τι θειότερον ἄνωθεν ὑποφανῇ. Καὶ γὰρ λυσιτελε μᾶλλον τὸ ταπεινότερον τοῖς πολλοῖς νομισθὲν ἐκλεγόμενον, κατ' ὀλίγον προκόπτειν ἐν αὐτῷ, ἢ τὸ ὑψη λὸν ἀκαίρως ἐπί τε βαθμῶν ἱερῶν, ἐπί τε τῶν ἄλλων ἐκ φιλαρχίας προελόμενον, εἶτα προκόπτειν ἐξατο νοῦντα, ἀποκόπτειν καὶ ἐλαττονοῦσθαι τοῦ καλοῦ. Οὗτοι γὰρ καὶ κακοὶ κυρίως ὀνομάζονται, οὐχ οἱ τὴν κάτω καὶ ταπεινοτάτην ἐν ἀνθρώποις διειληχότες τάξιν, ἀλλ᾽ οἱ θερμότητι ἀλογίστῳ ἑαυτοὺς ὑψοῦντες ἐκ φιλοδοξίας, καὶ χαμάζε πίπτοντες ἐξ αὐθαδείας. 49 Σπινθὴρ ἀνάπτει καὶ βραχὺς πολλὴν φλόγα. Ὥσπερ τῶν σπερμάτων έκαστον βραχύτατον ν τῇ γῇ δὲ καταβληθέν, καὶ τῆς προσφυοῦς τροφῆς ἐπιτυχὸν, καὶ αὐξηθὲν, εἰς μέγεθος πρόεισι κατά μικρὸν, καὶ εἰς πλῆθος ἡλίκον ὅσον ἐπιδίδωσιν· οὕτω καὶ σπινθὴρ ἐκ λίθου τῇ τοῦ σιδήρου παρατρέψει ελάχιστος ἀποπαλλόμενος, εἰς μεγίστην ἀνεῤῥιπίσθη φλόγα· οὕτω καὶ σπέρμα τῆς ἐχίδνης, οἷά τις βρα χυτάτη σταγὼν λεληθότως ἀνθρώπου σώματι έναςμένη, θάνατον ἐνεποίησε πολλάκις τῷ δηχθέντι. Τον αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ ἁμαρτία μικρά προσβαλούσα πρῶτον καὶ παροραθεῖσα, εἶτα κατ' ὀλίγον προκά πτουσα καὶ αὔξουσα, μέγα κακὸν καὶ ψυχῆς ὄλεθρον τοῖς ταύτην ἐργαζομένοις επιφέρει. Τούτου δὴ χάριν ὁ θαυμαστὸς σύμβουλος καὶ τὴν σμικροτάτην δοκοῦ.

σαν ἁμαρτίαν ὑποπτεύειν συμβουλεύει, καὶ ἕως ὀλίγη ἐστὶ καὶ ἀδρανής, τὴν ἀπ' αὐτῆς φυλάττεσθαι λύμην, καὶ ἐξαναιρεῖν τῇ μετανοίᾳ, ἵνα μὴ χρονίσασα καὶ δυνασθεῖσα, εἰς ἀνίατον καταλήξεις κακόν. 55 Ερεύνα σαυτὸν πλεῖον ἢ τὰ τῶν πέλας. Επειδή πρόχειρον ἀνθρώποις ἀεὶ καὶ ἡδὺ λίαν τὰ ἀλλότρια περισκοπεῖν καλά τε ὄντα ἢ κακὰ, τῶν οἰ κείων δὲ ὡς ἐπίπαν ὑπερορᾷν, παραινεῖ ὁ θεῖος τῶν εὐσεβῶς ἐθελόντων ζῆν καθηγητὴς μᾶλλον τὰ ἴδια ἀνερευνᾶσθαι ἢ τὰ τῶν πέλας πολυπραγμονεῖν. Καὶ γὰρ τῇ τῶν ἰδίων πλημμελειῶν ἐξερευνήσει αὐτὸς ὁ ἑαυτὸν ἀνακρίνων ὠφελεῖται, ὡς ὄφιν κρυπτῶς τῇ αὐτοῦ καρδίᾳ ἐμφωλεύοντα ἐλέγχων, καὶ τῇ ἐξηγορία ἐξαναιρῶν τὴν ἀνομίαν· τὰ τοῦ πέλας δὲ διερευνώμενος καὶ ἀνακρίνων, ἐκείνῳ μὲν κέρδος προϋξένησε, ἑαυτὸν ἀσφαλιζομένῳ διὰ τὴν ἐξέλεγξιν καὶ τοῦ ἀμαρτάνειν ἴσως πανομένῳ, αὐτὸς δὲ ζημιοῦται, εἴ γε ἄρα μὴ κηδεμονίᾳ, ἀλλὰ φθόνῳ καὶ πονηρίᾳ τὰ τοῦ γείτονος περιεργάζοιτο· δι' δ λέγει κρείσσω τὸν λα γισμὸν τῶν πράξεων εἶναι καὶ ἀνάκρισιν ἤπερ τῶν χρημάτων. Ταῦτα μὲν γὰρ ὅσῳ καν λογίζῃ τὸν πλεονασμὸν, ὅσῳ κἂν ἐξακριβαζόμενος πληθύειν δοκῇς, τῆς φορᾶς ὄντα, ἄλλοτ᾽ εἰς ἄλλους μεταρρέει, καὶ μετακινούμενα οὐ παραμένει σοι· ἡ τῶν πράξεων δὲ συζήτησις, καὶ τῶν λογισμῶν τῆς ψυχῆς διάκρισις καὶ κάθαρσις, εἰς ἀπάθειαν ἄγουσα, ἵσταται, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα διαμένει. 57 Ὁ νοῦς ἀεί σοι καμνέτω τυπούμενος 58 Θείοις νοήμασίν τε καὶ βίου λόγοις. Ακούωμεν οἱ τὸν ἀσκητικὸν καὶ κατ' ἀρετὴν βίον βιοῦν προαιρούμενοι, οἷα δρἂν ὁ τῆς ἀρετῆς νομοθέτης εἰσηγεῖται. Τὸν μὲν νοῦν ἡμῖν διηνεκώς ἐμμέριμνον εἶναι, τοῖς τε ἱεροῖς καὶ θείοις νοήμασιν ἀδολεσχοῦντα, καὶ τοῖς λογίοις τῆς χάριτος έμμελετῶντα, καὶ τούτοις τὸν βίον τυπούμενον καὶ κανονι ζόμενον, πρός τε τὴν πράξιν κατορθοῦσθαι καὶ τὴν θεωρίαν· τῆς γλώσσης δὲ φείδεσθαι καὶ ταύτης τὸ ἀκρατὲς ἀνακόπτειν παραγγέλλει, ὡς μὴ προχείρως μηδὲ προπετῶς αὐτὴν εἰς τὸ διδάσκειν ἢ δογματίζειν αὐθαδίζεσθαι. Καὶ γὰρ ἀχαλίνως αὕτη πρὸς παντορημοσύνας ἐξανισταμένη, εἰς ἀπωλείας αἱρέσεις τοὺς μὴ τὴν ἀπ' αὐτῆς βλάβην ευλαβουμένοις οἶδε κατασπῶν καὶ εὐκόλως κινδύνοις ὑποφέρειν τὴν ψυ · χήν· καλῶς δὲ αὐτῆς κινουμένης, καὶ ὀρθοτόμως τὸν τῆς εὐσεβείας λόγον ἀποφθεγγομένης, εἰ μὴ καὶ ὁ βίος ἀμώμητος ὧν τύχοι, ἧττον τὸ ἀπὸ τῆς εὐγλωττίας κέρδος καὶ οὐ πολλὴ ἡ ὠφέλεια τοῖς ἀκούουσι παρίσταται. " ΕΠ ab ipsius damno cavendi et poenitentia ipsam delendi, ne iuveterata et validior facta in irremediabile desinat malum. 53 Scrutare potius te ipsum quam res alienas. Siquidem sub manu semper est hominibus et gratum nimis aliena investigare tum bona tum mala, propria vero quasi universe nihil curare, hortatur divus magister eos qui pie volunt vivere ad propria magis indaganda quam prusiui opera curiosius requirenda: propriarum enim per negligentiarum examen quisque se recognoscens utilitatem percipit, serpentem furtive in ipsius cor Irrepentem delegens et confessione delictum rejiciens; qui vero opera proximi scrulatur ct discernit, illi quidem lucrum acquirit seipsum tuenti propter objurgationem et a peccato simul cessanti; objurgator autem detrimentum patitur, si forte non zelo, sed invidia et malitia proximi opera indagaverit; itaque dicit meliorem rationem operum esse et percontationem quam divitiarum • harum enim quantum supputabis abundantiam, quantis curans effocari videberis, transitoriæ quæ sunt, aliæ ad alios efluent et agitatæ non tibi remanebunt, operum vero comparatio et rationum animæ discretio et purificatio ad morigerationem ducens firmatur et in æternum permanet. 57 Continuus cibi labor sit ut mens tua informetur 58 Divinis cogitationibus et salularibus monitis. Audiamus, qui asceticam et juxta virtutem vitam elegimus, quæ suadet ut faciamus virtutis legislator. Spiritus nobis indesinenter sit sollicitus de sanctis et divinis cogitationibus conversari et quæ gratiam spectant curet, atque secundum ista informet et instituat vitam dirigens ad praxim et meditationem; linguæ parcere et ipsius inordinatum reprimere præscribit, ita ut nec facile nec petulanter erumpat in docendo aut dogmatizando: namque cum non refranata movetur in omnem · sermonem, in lethales hæreses illos qui non a de- - lictis per ipsam præcavent novit inducere et facile periculis exponere animam; ipsa autem recte moveatur et bene sermonem pietatis proferat, sic reprehensibilis non est vita, minus est bonæ loquelæ hucrum nec multa utilitas audien- . tibus præebetur. - 61 Aspectus me abripuit, sed tamen me cohibui. Moderatus spiritum et linguam divinus doctor, - 64 "Οψις συνήρπασεν με, πλὴν ἀλλ' ἐσχέθη. Κανονίσας τὸν νοῦν καὶ τὴν γλῶσσαν ὁ θεοειδέστα τος, ἐντεῦθεν λοιπὸν ἑκάστῃ τῶν ψυχικῶν αἰσθήσεων - exinde reliquos sensus naturales componit. Visus, βυθμίζει, Όψις, λέγων, συνήρπασεν ἐξαπιναίως σώματος κάλλος, ἀστραφθεῖσα τῶν ὅσα λίχνοις δμμασιν ὑποπίπτει θαυμαστά· ὅρασις αύτη τάσης αἰσθήσεως κυριωτέρα και τιμιωτέρα, ὡς καὶ τοῦ καλλίονος τῶν αἰσθητῶν ἁπάντων οὖσα φωτὸς ἀντιληπτική. Αὕτη τοίνυν ἐξαίφνης ἰδοῦσά τι σῶμα φωταυγὲς ἢ περικαλλές, συνήρπασέν με, ἐξέστησέ Cod. μὲν οὖν ἡμῖν. - inquit, subito rapuit corporum pulchritudinem illuminans, quantum mirauda oculis concupiscentiae obvia funt. Visus ipse omnes sensus superans efficacia et reverentiæ necessitate, quippe qui omnium sensibilium pulchriorem fulgorem percipit; visus ergo subito corpus quoddam fulgens aut . perpulchrum cernens me rapuit, alienum me absCod. ἐξαίφνίς.

NICETAS tulit, totum incendit ante conspectam pulchritudineur; sed repressus est, sed cohibitus est timore Dei et mandatorum recordatione, sic conversus est et exstinctus est, ita ut in anima non remaneat representatio, sive vestigium aut umbra mali desiderii. Primus gradus, et absque peccato quia fit mera imago. Si autem imago stet et quæ conspicitur forma aut pulchritudo cum perturbatione in intelligentia inscribatur, secundus est gradus et semi-perfecta culpa vocatur; si tamen fugiatur consummata per experientiam culpa. Tres ergo isti gradus luctæ sunt spiritualis a communi inimico nostris animabus oblati, imago, delectatio, experientia. Fortissimi est primo audito intentatam a sequentibus resistere; et si in secundum inducimur, secundo gradu bonum esset multa temperantia et prudenti animo utentes ruinam experien· tiæ totalem vitare. 65 Cera aures obstrue adversus pravos sermones. Quemadmodum per visum quasi per fenestras cupiditatibus ad fornicationem allicientibus intrare in animam conantibus, qui prudenti utitur consilio obturat oculos et ab his divertit et alienatur, sic et per auditum allicere conante impudente, cera aures obtura, pronuntiat divus pater; ad amatoria verba et indecentia et turpia el captiones meretricias allicit animam, cantionibus diabolicis ad voluptatem trahentibus omni ope diffluentem et effeminatum reddere spiritum vult auditus, quem tu omnino cobibe: Quemadmodum qui sirenarum prope mansiones canentium iter agentes, aures cera juxta poetas obturaverunt, sic et tu, inquit, surdo similis non audiens symphoniam fornicarie canentium, declina; solis autem pulchris et bonis Spiritus oraculis aurem semper admovens cordis, incumbas ad dicendum Deo laudis et: orationis verbum et ad audiendum ab ipso sæpe quæ audire oportet; et interea ex bis quæ ad Deum diceres, aut ex his quæ ab ipso audires, facere vel aliquid parvum, id evidenter præcepto et virtute dignum est. 69 Non te valde dissolvant odores effeminati. Mundatis maculis quæ per visum et auditum in animaın incidunt, quæ. ab aliis sensibus consequuntur inquinamenta et labes purgat exhortans ad non nimis intumescendum. De his, nec nos efeminandos in suavitatibus odorum dissolutos et in varietatibus esculentorum mollitos et in contactu delectates et furtive inductos, quibus comitem se dans intemperantia et incontinentia a Dei timore et mandatis elougant; his enim voluptatibus ignave succumbens et enervatus, dicit cupiditatibus exemptus sermo. In quo animæ quæstum et animi robur ostendes? Namque odoratus per odores excitatur, saporibus gustus ultra modum gaudet et inservit, lenia tactum recreant. Unde igitur quæ virum sanctumque dicent concipies? Hæc enim omnia animæ non virilis et femineæ et gentium peccatricum in terra Cod. καταθεογομ. DAVID με, ὅλον ἐξῆψε τοῦ θεωμένου κάλλους· ἀλλ' ἐπεσχέ θη, ἀλλ᾽ ἀνεκόπη φόβῳ Θεοῦ, καὶ τῆς ἐντολῆς ὑπο μνήσει· οὕτως ἀνετράπη τε καὶ ἀπολώλει, ὡς μηδε εἴδωλον, εἴτουν ίχνος ἢ φάντασμα, ἐπιθυμίας κακῆς παραμείναι τῇ ψυχῇ. Τοῦτο πρώτος βαθμὸς καὶ ἁμαρτίας χωρίς, ὅτι ψιλὴ γέγονε προσβολή· ἐὰν δὲ είδωλον στῇ καὶ τὸ τοῦ ὀφθέντος εἶδος ἢ κάλλος έμε παθῶς ἡ διάνοια ἑαυτῇ ἐναπογράψηται, τοῦτο βαθμὸς δεύτερος καὶ ἡμιτελής ἁμαρτία χρηματίζει, εἴ γε άρα τὴν διὰ πείρας τελείαν ὑπαλύξαι ἁμαρτίαν. Τρεῖς οὖν οὗτοι βαθμοί εἰσι τῆς πάλης τῆς νοητῆς, ὑπὸ τοῦ κοινοῦ Δυσμενούς ταῖς ἡμετέραις ὑποτεινόμενοι ψυχαῖς, προσβολή, φαντασία τε καὶ πεῖρα. Κράτ στον μὲν οὖν τὸν πρῶτον ἀποκρουσαμένους, ἀπεία ρατον μένειν τῶν ἑξῆς· εἰ δὲ καὶ τῷ δευτέρῳ ὑπε νεχθείημεν, δεύτερον καλὸν ἂν εἴη, νήψει πολλῇ καὶ σώφρονι νῷ χρησαμένους, τὴν διὰ πείρας φυγείν παν ωλεθρίαν. 65 Κηρῷ τὰ ὦτα φράσσε πρὸς φαύλους λόγους. Ὥσπερ, διὰ θυρίδος τῆς δράσεως του πάθους προσβάλλοντος τοῦ τῆς πορνείας ἐπεισρέειν τῇ ψυχῇ ὁ σώφρονι χρώμενὸς τῷ λογισμῷ, τὴν ὄψιν ἀποκλείσας, ἐξ ἑαυτοῦ ταύτην ἀποῤῥάπισε καὶ διεκρούσατο οὕτω καὶ δι' ἀκοῆς παραδύειν τῆς ἀναιδοῦς ἐπιχει ρούσης, κηρῷ φράσσε τὰ ὦτα, ὁ θεῖος Πατήρ γνω μοδοτεῖ· καὶ πρὸς ερωτικούς λόγους καὶ ἀσέμνους καὶ ἀσχήμονας, ναὶ δὴ καὶ ξέσματα πορνικὰ κατακτ λοῦντα ψυχὴν, ᾠδάς τε διαβολικές πρὸς ἡδονὴν τὸ ὅλον ἡρμοσμένας, θηλυνούσας τε καὶ καταχαυνούσας τὸν νοῦν, παντάπασι τὴν ἀκοὴν ἀπαγαγών, ὥσπερ οἱ τὴν Σειρήνειον παροδεύοντες φθογγῆν, καὶ τὰ ὦτα κηρῷ, κατὰ τὴν ποίησιν, ἐμφράττοντες, οὕτω καὶ σύ, φησὶν, ὡσεὶ χωφὸς οὐκ ἀκούων τὰ λυγίσματα τῶν μοιχικῶν ἐκτρέπου μελῶν, μόνοις δὲ τοῖς καλοῖς καὶ ἀγαθοῖς λογίοις τοῦ Πνεύματος τὸ οἷς ἀεὶ παρα βάλλων τῆς καρδίας, καὶ εἰπεῖν πρὸς Θεὸν ῥῆμα αἰνέσεως καὶ προσευχῆς, καὶ ἀκοῦσαι παρ' αὐτοῦ πολλάκις, ἅπερ ἀκούειν χρεών, δίδου· καὶ μεταξύ δὲ, ὧν τέ τις πρὸς Θεὸν λέγοι, καὶ ὧν ἂν ἀκούοι παρ' αὐτοῦ, καὶ ποιεῖν τι μικρόν, ἄξιον δῆλον ὅτι τῆς ἐνα τολῆς καὶ τῆς ἀρετῆς. 69 Μὴ λίαν ὀσμῶν ἐκλείου θηλύσμασιν. ᾿Ανακαθάρας τὰς δι᾿ ὄψεως καὶ ἀκοῆς ἐμπιπτούν σας βλάβας τῇ ψυχῇ, καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ἄλλων αἰσθή σεων παρεπόμενα ῥύπη καὶ μολύσματα διακαθαίρει, παραινῶν μὴ λίαν ὑποχαυνοῦσθαι κατ' αὐτὰς καὶ θη λύνεσθαι, ἔν τε ταῖς τῶν ὀσμῶν ἡδύτησιν ἐκλυομέ νους, ἔν τε ταῖς τῶν ἐδεστῶν ποικιλίαις καταθελγο μένους ἔν τε ταῖς τῶν ἁπτῶν ὁμιλίαις γαργα λιζομένους καὶ κλεπτομένους, οἷς ἀκρασία συν εξευγμένη καὶ ἀκολασία, τοῦ φόβου Θεοῦ μακρύνει καὶ τῆς ἐντολῆς. Τούτων γὰρ τῶν ἡδυπαθειῶν ἀγεν νῶς ὑποκατακλινόμενος καὶ θηλυνόμενος (ὁ ἀπαθὴς ἔφη λόγος), ἐν τίνι τὸ λῆμα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ νοῦ τὴν στερρότητα ἐνδείξαιο; Τοῖς ἀτμοῖς γὰρ τὴν ἔσφρησιν παθαινόμενος, τοῖς χυμοῖς δὲ τὴν γεύσιν πέρα τοῦ δέοντος ήδυνόμενος καὶ καταδουλούμενος, ταῖς λειότησι δὲ καταμαλακιζόμενος τὴν ἀφήν, πότ'

studia, nihil commune habentia cum generosis atque virilibus eorum qui mancipium in cœlis habent cogitationibus. ἂν ἀνδροπρεπές τι καὶ ἁγιοπρεπὲς ἐννοηθείης; Ταῦτα γὰρ πάντα ἀνάνδρου ψυχῆς ἴδια, καὶ γυναικώδη, καὶ τῶν ἁμαρτωλῶν ἐθνῶν ἐπὶ γῆς τὰ σπουδάσματα, αὐτὸν δὲ κοινὸν ἔχοντα πρὸς τὰ ἀῤῥενωπὰ καὶ ἀνδρεῖα τῶν ἐν οὐρανοῖς τὸ πολίτευμα ἐχόντων φρονήματα. 73 Δύς, είπε γαστήρ. Κολάσας τὴν διὰ τῶν αἰσθήσεων προσγινομένην ἀκρασίαν καὶ φιληδονίαν τῇ ψυχῇ, τὴν γαστριμαργίαν ἐν τούτοις, ὡς δραστικωτάτην ούσαν αἰτίαν τῆς πορνείας, ἐπικόπτων ὁ φιλοσοφώτατος, Δὸς, εἶπε γαστήρ, ὅσα ἡδέα ἐκ γῆς, ἐκ θαλάσσης, ἐξ ἀέρος, ὅσα βρωτὰ ἐπιδαψιλευομένη ή μεγαλόδωρος Θεοῦ χεὶρ εἰς ἀπόλαυσιν ἐδωρήσατο· δὸς, ἡ γαστήρ εἶπεν, και τεδηδοκέναι καὶ τούτοις ἀπλήστως ἐπεντρυφᾷν· ἐγὼ δὲ πρὸς αὐτὴν, ὡς Ἐὰν σωφρόνως καὶ εἰς δόξαν Θεοῦ τοῖς διδομένοις χρῆσθαι εἰδῇς, δώσω προθύμως, καθὰ θεμιστόν· ἐὰν δὲ μὴ σωφρόνως μηδὲ συμμέτρως τῇ ἀπολαύσει κεχρημένη, πρὸς τὰ κάτω δὲ καὶ τὰ υπογάστρια πάθη συννεύουσα, υπέκκαυμα πρὸς ἀσέλγειαν καὶ ὕβριν λαμβάνῃς τοῦ πεποιηκότος, πῶς δώσω; ἢ κόπρον μὲν, ἤτοι τὴν ἀναγκαίαν καὶ ἧς ἄνευ ζῇν οὐκ ἔνι, λήψῃ τροφήν, σπανίζουσαν δὲ καὶ οὐ δαψιλή, ὡς ἂν μὴ διὰ τὸν κόρον ἐκπυρουμένη ἐξυβρίζοις· εἴποτε δὲ, φησί, σωφρονισθεῖσα τῇ ἐνδείᾳ, αυτήν τε κατάσχοις, καὶ τὰς ἀλόγους ορέξεις τοῦ σώματος ἀνασειράζουσα καὶ ἀνακόπτουσα ταπεινω θείης, οὐ φθονήσομέν σοι καὶ τὴν ἀποχρῶσαν πλου ειώτερον ἐπιχορηγήσαι τροφήν. 77 Γέλως γέλωτος εὖ φρονοῦσιν ἄξιος. Ακολούθως ὁ σωφρονιστὴς τῶν νέων θεηγόρος, μετὰ τὸ ἐπικόψαι λαιμαργίαν, καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς τραπέζαις κοιλιομανίαν, καὶ τὸν συνεζευγμένον αὐτοῖς γέλωτα πορνικόν ἐπιῤῥαπίζει· καὶ πάντα μὲν γέλωτα γέλωτος ἄξιον εἶναι, οὐ μόνον ὡς παιδαρίοις άπαιδεύτοις προσήκοντα καὶ ἀνοήτοις, οἷς ὅλος ὁ βίος και ταγέλαστος, καὶ ἀκόλαστος, καὶ ἀκρατής, εὐτραπαλίαις καὶ αἰσχρολογίαις ζῶσι καὶ ἡδοναῖς, οὐχ ἥκιστα δὲ τὸν πορνικὸν κατάπτυστον ἀποφαίνεται καὶ θεοστυγῆ καὶ βδελυκτόν, ὡς καὶ ταλανισμοῦ τοῦ παρὰ τοῖς Εὐαγγελίοις ἄξιον, καὶ τῶν ἐν τῇ γεέννῃ θρήνων καὶ ὀδυρμών πρόξενον. Ἔστι δὲ τῶν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι καὶ τῇ κρίσει δακρύων προοίμιον ὁρᾶν ἐναργὲς τὸ ἐν αὐτῇ τῇ ἀτάκτῳ διαχύσει τοῦ ἀκολάστου γέλωτος εξ ύπερβαλλούσης καὶ σφοδρᾶς τῶν μορίων διατάσεως καὶ ἀποθλίψεως τῶν ὀφθαλμῶν ἔστιν ὅτε δάκρυον ἀποστάζον τοῖς πολλοῖς. Οὗτος μὲν οὖν τοῖς σώφροσι καταγέλαστος ὁ γέλως, ὡς ἐν τῷ γίνεσθαι μόνῳ δοκῶν εἶναι, καὶ μᾶλλον οὐκ ἂν ἤ ῶν, περισπούδαστος τοῖς ἄφροσι γίνεται· ἔστι δὲ καὶ οίκτιστος ὁ αὐτὸς, ὡς αιωνίου πρόξενος κλαυθμοῦ· δι' δ φησιν ὁ ἱερὸς λόγος, κρείσσον εἶναι καὶ βέλτιον ὅτι μάλιστα ἦθος κατηφὲς ἢ τεθρυμμένον καὶ ἀσέμνῳ γέλωτι διαχεόμενον. Ο Κάλλος νόμιζε την φρενών ευκοσμίαν. Οἱ τὰ τῶν σωμάτων κάλλη περιεργαζόμενοι, καὶ τὰ τῆς ψυχῆς φίλτρον ἀναπτεροῦντες πρὸς αὐτὰ, κατανοήσατε καὶ σύνετε, ὡς ματαίῳ καὶ ψευδωνύμῳ κάλλει επερείδεσθε. Κάλλος γὰρ ἀληθῶς καὶ κυρίως 73 Da, inquit venter. Postquam per sensus animæ adhærentein intem-. perantiam et voluptatum amorem objurgavit, gulam in istis tanquam efficacissimam fornicationis causam reprehendens valde philosophus vir, Da, inquit gasler, quotquot suavia de terra, de mari, de aere; quotquot alimenta abunde fundens magnifica li manus ad fruendum sparsit. Da, inquit gaster, plenius gustavisse, et istis insatiabiliter repletumn esse; et ego gastro: Si sapienter et ad Dei gloriam datis uti sciveris, sponte dabo quantum justum est; si autem non sapienter nec temperanter esculentis uters ad infimas et ventrales cupiditates declinans, incentivum ad lasciviam et Factoris injuriam affectas, quid dabo? Nisi fmum, sane necessariam et sine qua vivere nequimus assumes escam, sed brevem et non abundantem, ne satianter impinguatus insolescas, si forte, inquit, jejunio prudens effectus teipsum cohibeas et irrationabiles appetitus corporis revocans et sanans humilis Qas, non invidebimus tibi sufficientem abundantius escam præbere. 77 Risus risu dignus est cordalis. Consequenter sapiens juvenum in divinis ma gister, postquam ingluvien objurgavit et solendi ad mensas voracitatem, adjunctum ipsis risum luxuriosum reprehendit et risum omnem risu dignum ostendit, scilicet non solum tanquam puerorum insipientium et disciplina carentium partes, quibus universa vita ridicula et non castigata et licentior in scurrilialibus et facetiis et voluptatibus viventibus, sed etiam non minus luxuriosum osten dit despiciendum et Deo odibilem et detestandum tanquam juxta Evangelia dignum gemitibus et fe tibus in gehenna et dentium stridoribus ansam prae bentem; est autem lacrymarum in æternitate et judicio procemium patens videre in ista cachin norum indisciplinaterum immoderata effusione superabundante et membrorum extensione, et pres sione oculorum, unde quandoque lacryma multis stillat. Iste ergo sapientibus risu dignus risus qui tantum videtur esse, et magis non est qnam est, et ab imprudentibus ardenti insectatione quæritur. Est et miserandus iste tanquam æternorum gemituum auctor; idcirco, inquit sanctus sermo, melius est et expedit magis moribus taciturnis esse quans in deliciis eſſusum et in risibus qui ad rationens non pertinent. 81 Pulchritudinem exístima mentis ornatum. Qui corporum venustatem deperitis et animæ affectus ad istam cietis, sapite et intelligite, vananı et falsi nominis pulchritudinem animadvertite: pulchritudo enim vere et proprie, et est et nuncu

NICETAS patur animorum ordinatio: pulcher est cordis candor et spiritus decentia, sed non illud proprie vocaretur pulchritudo quod hominum manus scripserunt aut delineaverunt; corruptibile enim. Sed nec quod natura finxit aut formavit; mortale enim et marcescibile, tempore solvitur et in terram revertitur. Nec quod oculus e terra oriundus qui externa contemplatur, judicatur pulchrum, sed quodcunque prudentis spiritus meditatio intelligit, et divino Spiritui illuminanti consentit, id pulchrum et pulchritudo, id amabile nominari et aestimabile dignum prædicatur. Quemadmodum ergo pulchritudo non æstimanda in membrorum harmonia cum colore blando cum iis qui corporea tantum inspiciunt, sed in animæ morum institutione et symetria admiranda, omni excessu defectuque sublato, gratia Dei spiritus supra omnis coloris suavitatem fulgente, sic et dedecus non in compto et in membrorum inæqualitate corporis, sed propter intelligentiæ confusionem et imprudentiam spiritus reputabitur. 8. Huesta venerunt, voluptates, fiducia, timores, 86 Divitia, paupertas, gloria, dedecus, throni: 87 Fluant ut solent. Nihil ex iis 88 Quæ transeunt tangit virum constantem. Mærores incidere solent de rerum amatarum jactura et de rerum quæ sperantur et desiderantur adverso successu delectationes e contra, cum justa vota attingimus aut cum amata nobis occurrunt. Fiducia agitur cum juxta curriculum vita labitur et res occurrunt secundum intentionem; tiniores infelicium contra spem obviantium et odientium in nos valentium: Divitiæ evenerunt superfluis abundantibus, et e contra paupertas imminutis et carentibus necessariis. Gloria, ab extraneis bona faina et propter honores hominum et Cronos plausus, obscuritas, abjectio in his et in ignominiis compunctio et condemnatio. Hæc omnia, ludibria vitæ et paululum jucunda aut molesta, vexantia aut placentia, exaltantia aut humiliantia, avolante somnio transeuntia præterimus, et sicut vellent venire aut abire, negligentes, horum assecutionem ne nobis assumamus quando hoc vel illud contigerit; pereunt enim quam citissime ilta quæ nullam habent firmitatem aut stabilitatem; hominis est vere philosophi et sapienter gravis et in veritatis sermonibus firmiter perstaulis nec de dextris extolli et superbire pro spiritus acie, nec de sinistris apparentibus coarctari et animo cadere. DAVID καὶ ἔστι καὶ ὠνόμασται ἡ εύκοσμία των φρενών κάλλος ἐστὶν ἡ τῆς καρδίας ώραιότης καὶ ἡ εὐπρ πεια τοῦ νοῦ· ἀλλ' οὐ τοῦτο κυρίως ἂν ὀνομασθείη κάλλος, δ χεῖρες ἀνθρώπου διαγράφουσιν ή διατυ ποῦσι· φθαρτόν γάρ· ἀλλ' οὐδ᾽ ὁ φύσις ἐμόρφωσεν ἢ διέπλασε· θνητὸν γὰρ καὶ εὐμάραντον, χρόνῳ λυόμενον καὶ εἰς χοῦν ἀφανιζόμενον· οὐδ' ὅπερ ὀφθαλμὸς γηγενοῦς ὁ τὸ ἔξωθεν βλέπων διακρίνει ὡς καλόν· ἀλλ' ὅπερ σώφρονος νοῦ θεωρία, Πνεύματι φωτιζομένου θείῳ, κατανοεῖται καὶ γνωρίζεται, τοῦτο καλὸν καὶ κάλλος, τοῦτο καὶ ἀγαπητὸν ἀξιωνύμως καὶ ἐραστὸν προσαγορεύεται. "Ωσπερ οὖν τὸ κάλλος οὐκ ἐν τῇ τῶν μελῶν συμμετρία μετ' εὐχροίας τοῖς τὰ σωματικὰ μόνα βλέπουσιν δρώμενον, ἀλλ' ἐν τῇ τῶν ἠθῶν τῆς ψυχῆς καταστάσει τε θεωρεῖται καὶ τῇ συμμετρία, πάσης μὲν ὑπερβολῆς καὶ ἐλλείψεως ἀποιχομένης, χάριτος δὲ Θεοῦ Πνεύματος υπέρ πα σαν εὔχροιαν τῷ καλῷ περιλαμπούσης· οὕτω καὶ τὸ αἴσχος, οὐκ ἐν τῇ ἀκοσμίᾳ καὶ ἀνωμαλίᾳ τῶν μελῶν τοῦ σώματος, ἀλλ' ἐν τῇ τῆς διανοίας ἀκαταστασία καὶ ἀφροσύνῃ κριθήσεται τοῦ νοῦ. 85 λύπαι προσῆλθον ήδοναι, θαρρη, φόβοι, 80 Πλούτος, πενία, δόξα, δύσκλεια, θρόνοι· 87 'Ρείτωσαν ὡς θέλουσιν· οὐδὲν ἅπτεται 88 Τῶν οὐ μενόντων ἀνδρὸς εὖ βεβηκότος. Λύπαι μὲν ειώθασι συμπίπτειν ἐπί τε τῶν ἀγαπη· τῶν ταῖς ἀποδολαῖς, ἐπί τε τῶν ἐλπιζομένων ἐπιθυ μητῶν ταῖς ἀτευξίαις· ἡδοναὶ δὲ ἔμπαλιν, ὅταν εὐστοχῶμεν τοῖς κατ' εὐχὴν, ἢ ὅταν τοῖς ἐραστοῖς ἡμῖν περιτυγχάνωμεν. Καὶ θὰῤῥη μὲν προσίασι κατά βοῦν φερομένου τοῦ βίου καὶ τῶν πραγμάτων ἀντιβολούντων κατὰ σκοπόν· φόβοι δὲ ἀνάπαλιν τῶν παρο ἐλπίδα δυσχερῶν ἀπαντώντων καὶ τῶν ἐχθραινόν των ἡμῖν δυναστευόντων· καὶ πλοῦτος μὲν προσῆλθε τῶν προσόντων ἐξάπινα πληθυομένων, πενία δὲ αὖθις έλαττουμένων καὶ σπανιζόντων τῶν ἐπιτηδείων· καὶ δόξα μὲν τῶν ἔξωθεν αἱ εὐφημίαι καὶ ἡ ἐπὶ ταῖς τιμαῖς τῶν ἀνθρώπων καὶ τοῖς θρόνοις επικρότησης, δύσκλεια δὲ ἡ ἀπόῤῥιψις τούτων καὶ ἐπ' ἀτιμίαις κατάνυξις καὶ κατάγνωσις. Ταῦτα πάντα παίγνια τοῦ βίου ὄντα, καὶ πρὸς ὀλίγον τέρποντα ἢ ἀνιῶντα, τρύχοντα ἢ ἡδύνοντα, ὑψοῦντα ή ταπεινοῦντα, ὀνεί ρου ἀφιπταμένου ῥεῖν παραχωρῶμεν, καὶ ὡς ἂν ἐθέλοιεν ἐπιέναι τε καὶ ἀπιέναι παριέντες, τὴν τοῦ των προσέλευσιν μὴ προσποιώμεθα, ὅταν τοῦτο ἡ τοῦτο παρῇ· οἴχεται γὰρ ὅτι τάχιστα στάσιν ίδρυσιν κεκτημένα οὐδεμίαν· ἀνδρὸς δὲ φιλοσόφου τῷ ὄντι καὶ εὖ βεβηκότος καὶ τοῖς τῆς ἀληθείας λογίοις αραρότως ἡδρασμένου, μήτε τοῖς δεξιοῖς ἐπαί ρεσθαι ἢ ὑποχαυνοῦσθαι τὸ ἔντονον τοῦ νοῦ, μήτ' οὖν τοῖς ἀριστεροῖς δοκοῦσι συστέλλεσθαι καὶ καταπίπτειν. 89 Attolle te vita potius quam cogitatione, etc. Vita extollitur qui per diligentem mandatorum observantiam carnis superbiam mortificat et corpus humilitate fere domal; arrogantia vero extollitur qui non se a præsumptione mundat, sed vana hominum gloria effertur seque inter hypocritas constituit. Mortatur ergo divinus Gregorius ut vita extolAld. et Basil. προῆλθον. 89 Υψοῦ βίῳ τὸ πλεῖον ἢ φρονήματι. Ὑψοῦται τῷ βίῳ ὁ τῇ ἀκριβεῖ τῆς ἐντολῆς τηρί σει τὸ φρόνημα καταθανατώσας τῆς σαρκὸς καὶ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ὀλίγου δεῖν ὑπερβάς· ὑψοῦ ται δὲ φρονήματι ὁ μὴ τῆς οἰήσεως καθαρῶς ἀπηλο λαγμένος, ἀλλὰ τῷ κενῷ δοξαρίῳ τῶν ἀνθρώπων έπαιρόμενος καὶ ἑαυτὸν κατὰ τοὺς ὑποκριτές συν

ιστών. Παραινεί τοίνυν ὁ θειότατος Γρηγόριος ύψου σθαι μὲν τῷ βίῳ διὰ θεομιμησίας ἐγγίζοντας τῷ πραεῖ καὶ ταπεινῷ τὴν καρδίαν Ἰησοῦ, ἀλλὰ μὴ τῷ φρονήματι κατοιομένους καὶ καταφρονοῦντας ὑπεραίρεσθαι· θεοῖ μὲν γὰρ ὁ βίος τῇ μιμήσει τοῦ Χριστοῦ, τῇ μεγαλοφροσύνῃ δὲ μέγα πτώμα κατὰ τὰ θεαρχικά μαρτύρια ἀκολουθεῖ. Πόθεν οὖν ἐπιτεύξῃ τῆς ὑψούσης, ἤτοι θεούσης ταπεινοφροσύνης; ἢ τῷ μὴ τοῖς μικροῖς ἑαυτὸν μετροῦντα καὶ πρὸς τοὺς χαμαιζήλους συγκρίνοντα εἰκὴ ὑπερφρονεῖν καὶ μετ γαλοῤῥημονεῖν· ἡ γὰρ πρὸς τοὺς ἥττους ἑαυτοῦ παραμέτρησις καὶ ἀντεξέτασις τὸ φρόνημα πάντως καὶ τὸν νοῦν ὡς τῶν πολλῶν ὑπερέχοντα μετεωρίζει· Σὺ δὲ, φησί, πρὸς τὴν ἐντολὴν ἀφορῶν καὶ αὐτὸν τὸν τὰς σωτηρίας ἐντελλόμενον κἂν ἐπὶ πολὺ τῶν ἐθνι χῶς ζώντων ἀρθῇς, κἂν πολλοῖς τῶν εὖ βιούντων ὁμοιωθῇς ἐν ἀληθείᾳ, ὄψει κάτω κείμενον ἑαυτὸν καὶ τῆς ἄκρας ἀπολειπόμενον τελειότητος. 95 Δόξαν δίωκε μήτε πᾶσαν μήτ' ἄγαν 9. Κρεῖσσον γὰρ εἶναι τοῦ δοκεῖν. Εστι δόξα καὶ φήμη τις ἀγαθὴ καὶ ἐπὶ πολὺ μέρος του κόσμου· πρὸς καιρὸν χεομένη καὶ εἰς μάταιον τοῖς δοξαζομένοις πληθυομένη καὶ κενόν, ἣν ἐπὶ βλάβη πλειόνων μεγαλύνειν οἶδεν ὁ ἐχθρός· καὶ ἔστι δόξα τῶν ὁσίως βιούντων ἐπὶ τῆς γῆς κραταιουμένη, ἦτις καὶ πρὸς οἰκοδομὴν τῶν δοξαζόντων πρὸς τοῦ Θεοῦ συγκροτείται καὶ ὑψοῦται· σὺ δὲ μήτε πᾶσαν ἡγοῦ περισπούδαστον καὶ ἑαυτῷ προσαύξειν ἐπιζήτει κατὰ τοὺς ὑποκριτὰς καὶ δοξογαρείς, μήτ' οὖν αὐτῆς τῆς δι' ἀρετὴν κροτουμένης ἄγαν ἀντέχου καὶ ἀντιποιοῦ· τί γάρ σοι καὶ τῇ ὑπολήψει τῶν πολλῶν, ᾧ τοῦ εἶναι πολὺς ὁ λόγος; κρεῖσσον γὰρ ἀσυγκρίτως τὸ εἶναι τοῦ δοκεῖν· εἰς τί οὖν σοι μέλει σπουδαία ὄντι τοῦ σπουδαίως εἶναι δοκεῖν; πλουσίῳ ὄντι καὶ πάντων πλήρει ἀγαθῶν τί σοι μέλον, εἰ τοῦτ' ἀγνοοῦν τες ἄνθρωποι πένητά σε καὶ ἐνδεἢ ὑπολαμβάνουσιν; Οὕτω καὶ Θεῷ φίλον ὄντα ποία σοι φροντίς, εἰ μή τοῦτο ἴσασι πολλοί; Εἰ δ' ἄμετρος εἶ, πολλοὺς ἐθέλων τοὺς ἐπαινέτας ἔχειν, ὥστε ταύτῃ πλείους οίκοδομεῖν εἰς ἀρετὴν, ἀλλὰ σὺ μὴ τὴν ματαίαν θήρευε δόξαν τὴν ἐκ τῶν εἰκῇ μακαριζόντων σε πλάνην ἐγκομβούμενος, μηδὲ τὴν νέαν καὶ ἐξ ἀνθρωπίνων ἀξιωμάτων καὶ θρόνων προστιθεμένην καὶ τιμῶν. Τί γὰρ κέρδος πιθήκῳ, ἂν λέων νομισθῇ; Οὕτως ούτ δεμία ὄνησις, ἐμπαθῆ ὄντα καὶ ἀτελῆ, ἀπαθῆ καὶ τέλειον ἀνθρώποις εἶναι δοκεῖν· οὐδεμία ὠφέλεια, ἀνάξιον ὄντα βασιλείας ἡ ἱεραρχίας, ἄξιον νομίζει σθαι· ὥσπερ οὐδὲ πτωχὸν καὶ ἄρτον ἐπιδεῖ τυγχάνοντα, οὐδὲν ἔσται πρὸς κέρδος, χρυσοῦ θησαυρούς κεκτῆσθαι πολλοῖς ὑπονοούμενον. 97 Λίγει μὲν ἄλλον, μὴ φρόνει δ' αινούμενος. Αλλον μέν, φησὶν ὁ μακάριος, ἐπαινεῖν ἐπ' εὐσε δείᾳ καὶ ἀρετῇ οὕπως ἂν κωλύσαιμι, ἀλλὰ καὶ παραινέσαιμι· σὲ δὲ πρὸς ἄλλων ἐπαινούμενον, μὴ μεγαλοφρονεῖν, μηδὲ τοῖς ἐπαίνοις εἰκῇ φυσιούμενον ὑψηλοφρονεῖν παρεγγυώ. Δεδιένα: γὰρ ἄξιον καὶ εὐλαβεῖσθαι, μήπως τῶν κρατουμένων ἐπαίνων ὑστερῶν ἀπελεγχθῇς· ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν τῶν ἄλλων εὐφημίαν οὐ πρόχειρον οὐδ᾽ ἕτοιμον εἶναί σε ὁ τῆς PATROL. GR. XXXVIII. lamur per imitationem miti et humili corde Christo appropinquantes, sed caveamus ne confidentia tumentes et superbientes nos magnificemus. Etenim deificat vita Christi imitatrix, et animi extollentiæ juxta testimonia divina clades magna comitatur. Unde ergo comparanda quæ exaltat seu deificat lunilitas? Hanc obtinebit qui non seipsum mininis quibusque æquiparans et cum abjectis componens temere superbiet et se magnificabit; namque cam inferioribus æquiparatio sui et collatio intelligentiam omnino et animum ad arrogantiam inducit, quasi supra multos eferamur. Τu autem, inquit, mandatum considerans et eum qui salutem injungit, licet longe ethnice viventes superes, licet plurimis bene viventium similis in veritate inveniaris, teipsum humi jacentem videbis et longe a summa perfectione distantem. 95 Gloriam persequere non omnem,ncc vehementer: 94 Melius est enim esse quam videri. Est et gloria, est et fama bona et per mundi magnam partem opportune diffusa et insipienter atque vane in hominibus æstimatis abundans, quam ad multorum perniciem magnificare novit inimicus; et est sancle viventium gloria super terram prævalens quæ et ad ædificationem laudantium coram Den spectaculum est et exaltatio; tu autem nec omnem judica studio dignam, qui tibi crescentem requiras eam hypocritarum instar et gloriam aucupantium), neɑ ergo ipsam propter virtutem applausam nimis insectare ipsi obviam currens. Quid enim tibi publica existimatio, cui esse magna res est? Melius enin est sine dubio esse quam videri. Quid ergo tua interest, diligens qui sis, diligens si videaris? Dives cum sis et omnibus bonis abundans, quid refert si hoc ignorantes homines pauperem te et indigentem existiment? Similiter amico Dei tibi quæ cura, si illud non noverint multi? Si nimius es, multos cupiens laudatores habere, quasi inde multorum fuerit ædificatio ad virtutem, sed tu noli vanam venari gloriam, errore hominum temere beatifcantium te involvens nec gloria nova ab humanis dignationibus et thronis et honoribus derivante. Quid enim lucrum simio, si leo credatur? Similiter nulla utilitas, cupiditatibus obtemperantem et imperfectum, hominibus tamen videri morigeratum et perfectum; nulla utilitas, indignum quemlibet, regia aut sacerdotati dignitate parem æstimari, sicut nec pauperi et pane indigenti lucro est, si auri thesauros multos possidens reputetur. 97 Lauda quidem alium, at laudatus ne superbias, etc. Alium quidem, inquit beatus, laudare propter pietatem et virtutem non prohiberem, sed et ad id provocabo; te autem ab aliis laudato ne exlollaris, neve temere præ laudibus tumescas suadeo. Timendum enim meritoque verendum est ne laudibus celebratis minor arguaris; sed et ad aliorum præconium non facilem nec promptum esse sermo sancli judicii te praescribit: quemadmodumn enim asti26

Bri NICETAS matum te timere oportet ne laudibus indignus et gloria videaris, sic et tu laudans alium ne copiosius et libentius, priusquam experientia constet, ne studiosius in laudes immoreris, ne forte isto iniquitatis operario temporis in intervallo apparente, ruborem tibi infligas, quasi perperam, quæ non noveras, testans. 101 Præstal male audire quam male dicere. Magis expedit mala audire, ait sanctus, et contumeliis affici et objurgari tolerabilissimum potius quam aliis hæc infligi a nobis. Cur? quia, si temere prorsus et frustra propter virtutem et pietatem cum impiis calumniose nobis pars datur, beatitudinum Dominicarum et cœlestium præmiorum digni habemur; si autem cadentibus merito nobis de his quæ facimus conviciantur homines, sic nobis prosunt dedecora, per convicia ablutis et lavatis. Male vero loquentes et proximum injuriis lacessentes, si invidia aut odio virtutem colentium laboramus, misérabiles et damnati, quasi quosdam e minimis in Jesum credentibus scandalizantes judicabimur; quod si prave agentes merito vituperamus et juste redarguinus, finis omnimodo a Deo medarguetur. Siquidem, ut istis per objurgatioчem correctionis dederimus et compunctionis viam, et iis qui apud nos sunt intercluderimus mali societatem et participationem cum istis, irrepreLensibiles absque condemnatione omni judicabimour; sin contra, ut zelum amarum et odium absque judicio sequamur, male loquimur, quomodo maledicentia aut insimulationis proximi vitabimus accusationem? Quid ergo faciendum? Quando quidam, inquit, in medium profert mentionem de proximo ad exprobrandum et maledicendum, prius. quam aurem saties et mulceas tuam, tunc tu fratris faciem tanquam teipsum ad aculeatum verbum obnoxium opinans, et tibi ipsi et illi servies si sermonem obtrectantis æque feras. 105 Prospere navigans, ne glorieris antequam por- [tum attigeris. Quemadmodum feliciter mare naviganti, licet in trajectu recte dirigatur navis, utpote iucerto exitu, non tulum est gloriari, et ante retinaculum, rudenten dico quo ad portum religatur navis, magni- #ce loqui non oportet, sic nec divitem secundum carnem, divitiarum confidere non expedit in incemo, obliviscentem eum qui dicit: Pinem iuspice longæ vitæ; sic nec eum qui virtutibus bene proficit et charismatibus spiritualibus. bene incedit et valide crescit, antequam requiem portus cœlestis attigerit, grandiori voce uti non decet. Multorum enim per fluctus et tempestates maris salvatorum, cum ad portus appropinquarent, subito in profundum subnersa est navis; et multi in irreprehensibilibus maribus digne luctantes aut exercitati visi sunt, qui occasione quadam levi et visu facili expositi periclitati sunt et a beatitudine superna defeceCod. ἀναφάναντος. DAVID ἱερᾶς διακρίσεως λόγος ἀπαιτεῖ. Ως γὰρ οἱ δοξαζό μενον φοβεῖσθαι χρή, μὴ τῶν ἐπαίνων ἀνάξιος καὶ τῆς δόξης ὀφθῇς· οὕτω καὶ σὺ ἐγκωμιάζων ἄλλον με ἀπληροφορήτως καὶ προχείρως, πρὶν ἢ τῇ πείρα διαγνοίης ἀκριβέστερον, εἰς τοὺς ἐπαίνους καταστῇς, μήπως τούτου κακίας εργάτου διὰ τοῦ χρόνου ἀνα φανέντος αἰσχύνην αὐτὸς ἀφλήσῃς, ὡς ἀκαίρως, ἃ οὐκ ᾔδεις, μαρτυρῶν. 101 Κακῶς ἀκούειν κρεῖσσον ή λέγειν κακώς. Λυσιτελεῖ μάλλον κακῶς ἀκούειν, εἶπεν δ᾽ ἅγιος, καὶ λοιδορείσθαι καὶ μωμοσκοπεῖσθαι συμφορώτατα ἢ ἄλλοις ταῦτ' ἐπηρεάζεσθαι πρὸς ἡμῶν. Τίνος ένε κεν; Οτι, εἰ μὲν εἰκῇ πάντη καὶ μάτην δι' ἀρετήν ἢ εὐσέβειαν τοῖς ἀσεβέσιν ἐνδιαβαλλοίμεθα, τῶν Δεσποτικῶν πάντως μακαρισμῶν καὶ τῶν οὐρανίων μισθῶν καταξιούμεθα· εἰ δὲ πταίοντες, ἀξίως ὧν πράττομεν ὀνειδιζόμεθα, καὶ οὕτως ὠφελούμενα, τὰ αἴσχη ταῖς ὕβρεσιν ἀποσμήχοντες καὶ πλυνόμε νοι. Κακῶς δὲ λέγοντες καὶ τοῖς πέλας διαλοιδορεί μενοι, εἰ μὲν φθονοῦντες ἢ μισοῦντες τῶν κατορ θούντων τὴν ἀρετὴν, ἄθλιοι καὶ κατάκριτοι, ὥς τω τῶν μικρῶν τῶν Ἰησοῦ πιστευόντων σκανδαλίζοντες κριθησόμεθα· εἰ δὲ κακοπραγοῦντας, ἀξίως αὐτοὺς ψέγομεν, καὶ δικαίως επιμεμφόμεθα, ο σκοπός πάνω τως ὑπὸ τοῦ Θεοῦ διελεγχθήσεται. Εἰ μὲν ὥστ' ἐκεί νοις μὲν διὰ τῶν ἐλέγχων διορθώσεως δεῖναι καὶ μετανοίας ὁδὸν, τοῖς μεθ' ἡμῶν δὲ τὴν πρὸς ἐκείνους ἐκκλεῖσαι κοινωνίαν τοῦ κακοῦ, ἀνεύθυνος οὕτως ἂν καὶ ἄμεμπτοι κριθείημεν· εἰ δ᾽, ἵνα θυμὸν ἄλογον καὶ μίσος θεραπεύσωμεν ἄκριτον, κακολογούμεν, πώς ἂν τὴν τῆς καταλαλιᾶς ἢ τοῦ πλησίον κατακρίσεως διαδράσαιμεν τὴν ἔλεγξιν; Τί οὖν ποιητέον; Ὅταν τις, φησί, προβάλη τινὰ τῶν πλησίον εἰς τὸ χωρ ᾠδῆσαι καὶ διαλοιδορήσασθαι πρὸς τὸ ἐστιάται καλ καθηδῦναι σου τὴν ἀκοὴν, τότε σὺ τὸ τοῦ ἀδελφοῦ πρόσωπον ὡς σεαυτὸν εἰς κωμῳδίαν ἐκκείμενον ἀπ· νοούμενος, καὶ σεαυτὸν κἀκεῖνον ὠφελήσεις, τῷ τῆς λοιδορίας δυσχεράνας λόγῳ. 105 Μηδέν μέγ' είπης εὐπλοῶν πρὸ πείσματος. Ὥσπερ τῷ εὐπλοοῦντι κατὰ θάλασσαν, εἰ καὶ κατά δοῦν αὐτῷ κατευθύνοιτο ἡ ναῦς, ἀδήλου του τέλους ὄντος, οὐκ ἀσφαλὲς τὸ μεγαλαυχεῖν, καὶ πρὸ τοῦ πείσματος, τοῦ σχοινίου φημὶ δὴ τοῦ πρὸς τὸν λιμένα τὸ σκάφος προσορμίζοντος, μεγαλοῤῥημονεῖν οὐ χρή οὕτως οὐδὲ τὸν πλουτοῦντα κατὰ σάρκα, τῇ τοῦ πλούτου δεῖ πεποιθέναι ἀδηλότητα, ἐπιλανθανόμενον τοῦ λέγοντος· Τέλος δρα μακροῦ βίου· οὕτως οὐδὲ τὸν ἐν ἀρεταῖς εὐθηνούμενον, καὶ χαρίσμασι πνευμα τικοῖς εὐοδούμενον, καὶ ἀναθάλλοντα,πρὸ τῆς εἰς τὸν ἄνω λιμένα καταπαύσεως μεγαλορρημοσύνη χρήσ σθαι. Πολλοῖς γὰρ ἐκ τρικυμίας καὶ ζάλης διασεσω σμένοις τοῦ πελάγους, πρὸς αὐτοῖς ἡγγικότι τοῖς λε μέσιν, ἄρνω κατέδυ τὸ σκάφος εἰς βυθόν· καὶ πολ λοῖς ἐν ἀμέμπτῳ δοκεῖν πολιτείᾳ ἀγωνιζομένοις ἢ ἀσκουμένοις, ἐξ αἰτίας τινὸς ἀφανοῦς ἢ φανεράς προδεδομένοις, κινδυνεῦσαι καὶ τῆς ἄνω μακαριότη Cod. ἀξίως ὢν πράττο

GREGORII. runt. Utrisque tutamen est, et iis qui sensibile et iis qui spirituale transmeant mare, timere semper et sibi circumspicere, exinde nec periclitantibus in carne casus exprobrare, nee adversus Spiritum Dei peccantibus et cadentibus improbe lætari et insultare accusatione; sed de calamitatibus proximi et infortuniis metuentes et timentes nos in tuto statuere oportet. IN CARMINA ARCANA S. τος ἐκπεσεῖν· ἀσφάλεια δὲ ἑκατέροις, τοῖς τε τὴν αἰσθητήν ταυτηνὶ θάλασσαν, τοῖς τε τὴν νοητὴν διαπερώσι, μία, τὸ φοβεῖσθαι ἀεὶ καὶ προσέχειν ἑαυ τοῖς, ὡς μήτε τοῖς κατὰ σάρκα κινδυνεύουσι τὰς τύχας ὀνειδίζειν, μήτε τοῖς κατὰ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἁμαρτάνουσιν καὶ ἀποπίπτουσιν ἐπιχαιρεκάκως ἐπεμβαίνειν τε καὶ κατακρίνειν, ἀλλὰ ταῖς δυστυχίαις τῶν πέλας καὶ ταῖς συμφοραῖς τρέμοντας καὶ φρίσ σοντας ἑαυτοὺς κατασφαλίζεσθαι. 109 Κρείσσον καλῶς βιοῦντα, κ. τ. λ. "Ηκουσα καλῶς βιούντων καὶ ἀξίως πολιτευομένων Θεοῦ προφητῶν καὶ πολλῶν ἁγίων ὑπέρ τε τῆς ἑαυ τῶν πτωχείας καὶ ταλαιπωρίας, ὑπέρ τε τῆς τῶν πενήτων καταδυναστεία; καὶ θλίψεως, ἧς ὑπὸ τῶν ἀδικούντων αὐτοὺς ὑπομένουσι, διαπονουμένους ὅτι μάλιστα, καὶ ἀποδυσπετοῦντας, καὶ τῆς μακροθυμίας Θεοῦ καταγογγύζοντας· ἑώρακα δὲ ἄλλους πᾶσιν ἐνευθηνουμένους τοῦ βίου καὶ κατασπαταλώντας ἀγαθοῖς, οὐδὲν δὲ ἀρετῆς ἢ εὐαρεστήσεως ἄξιον καταπραττομένους τοῦ Θεοῦ, πλὴν ἐν παντὶ εὐχαριστοῦν τὰς καὶ ἐξομολογουμένους τῷ Κυρίῳ, ὅταν ἀγαθύ νωνται. Κρείσσον οὖν (ὁ τῆς διακρίσεως ἀπεφθέγξατο φωστήρ), καλῶς καὶ ἁγιοπρεπώς πολιτευόμενον, καὶ βίῳ ἀμώμῳ πορευόμενον, μικρόν τι παρρησιά. ζεσθαι διὰ τὴν πύρωσιν τῶν θλίψεων, καὶ μετρίως πως ἐπὶ τοῖς κρίμασι τοῦ Θεοῦ διαγογγύζειν, ἢ τοῖς ἔργοις τῆς ἀκρασίας καὶ πλεονεξίας καὶ ἀσελγείας πάσης σχολάζοντας καὶ θάλλοντας, δίκας ἐν ἡμέρᾳ εργάζεσθαι. 113 Πρόου τὰ πάντα,καὶ Θεὸν κτῆσαι μόνον. Τρεῖς τάξεις τῶν ἐπὶ τῷ σωματικῷ πλούτῳ καὶ τῇ τῶν χρημάτων οικονομίᾳ δοκιμαζομένων ὁ θαυμά σιος ἐπιδείκνυσι Γρηγόριος· πρώτην μεν, καὶ τε λείαν, καὶ τελείοις προσήκουσαν, τὸ πάντα προέσθαι καὶ προπέμψαι τὰ προσόντα Θεῷ διὰ Χριστὸν καὶ τὴν ἐντολὴν, ὥστε τοῦτον κατακτήσασθαι καὶ αὐτῷ μόνῳ καθαρῶς ζῆν· ἀλλότρια γὰρ τά τε χρήματα καὶ κτήματα, ὡς ἔξωθεν ἡμῶν καὶ οὐχ ἡμέτερα ὥσπερ τὸ σῶμα, ἀλλὰ περὶ ἡμᾶς ὄντα, ὧν οἰκονόμοι καὶ μερισταὶ καθεστήκαμεν ἡμεῖς· κάλλιστον μὲν 1 οὖν, καὶ θεοφιλέστατον, καὶ τέλειον, ἅπαντα προ δόντας ταῦτα, μόνῳ πλουτεῖν καὶ ἀπερισπάστως ζην τῷ Θεῷ. Δευτέρα δὲ τάξις, τὰ πλείω δοῦναι καὶ καλ λίω, τὰ ἐλάττω δὲ καὶ χείρω ταῖς ἑαυτοῦ χρείαις προσπορίζεσθαι καὶ τοῦτο ἐπαινετόν· εὐσεβὲς δὲ καὶ ἧττον φιλανθρώπινον κἀν τοῖς περιττεύουσιν εὐσεβεῖν, καὶ τὴν χρηστότητα δρᾷν, καὶ τὸ μεγαλό ψυχον τούτοις ἐπιδείκνυσθαι· τὸ δὲ κάν τοῖς περιτο τοῖς φειδωλὸν εἶναι καὶ γνίφωνα και μικρόψυχον, ὡς εἰς χρυσὸν αὐτὰ διαμείβειν, καὶ καταχωννύειν, ὡς λίαν ἀσεβές, καὶ ἀπανθρώπινον, καὶ ἔργον εἰδωλο λατρείας, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀλλοτριοῦν ἱκανώτατον ὂν, παρεσιώπησεν. 117 Καλόν τι σητῶν ἁρπᾶσαι καὶ τοῦ φθόνου. Τοῦτο καλὸν καὶ τῶν καλῶν κάλλιστον, τῶν τε σητῶν ὑφαρπάζειν τὸν πλοῦτον καὶ τοῦ φθόνου, ὑφ' ὧν ἐκεῖνος πέφυχε διαφθείρεσθαι καὶ ὄλλυσθαι· φθείρεται 109 Prastat bene viventem, etc. Audivi bene viventes et digne agentes Dei prophetas et sanctos multos de paupertate et miseria propria, et de pauperum oppressione et tribulatione quæ ab injustis sustinent, quam maxime lassalos agrius ferentes et de longaninitate Dei murmurantes. Vidi et alios omnibus in vita abundantes et bonis effocatos, nihil vero virtute et beneplacito Dei dignum facientes, nisi quod in omni re gratias agunt et laudes Domino, cum cumulantur bonis. Melius ergo, dicit judicii lux, optime et digne sanclis viventem et irreprehensibiles dies degentem temere paululum erumpere propter tribulationis æstum et cum moderatione quadam de Dei judiciis murmurare, quam operibus intemperantiæ et anibitionis et lasciviæ omnis incumbentes el se delectantes, poenas in die judicii dare, licet nihil irrationabile operatos fuisse arbitrentur. κρίσεως ἀποτιννύναι, εἰ καὶ μηδὲν ἀλόγως νομίζοιεν 113 Projice omnia, et Deum posside solum. Tres usus rerum quæ in divitiis corporalibus et bonorum dispensatione æstimantur, mirandus ostendit Gregorias. Primus et perfectus et perfectis assuetus, omnia projicere et relinquere superflua propter Christum et mandatum ejus, ita ut eum possideamus et ipsi soli pure vivamus; aliena enim et bona et possessa quasi nobis externa et non nostra sicut corpus, sed circa nos versata, quorum administratores et dispensatores constituti sumus. Optimum est ergo et Deo placitum et perfectum, omnibus istis abjectis, soli Deo divitem esse et firmiter vivere. Secundus usus plura dare et pulchriora, et minora pejoraque necessitatibus suis sibi retinere, hoc et laudabile. Pium autem et minus erga homines beneficum de superfluis pie agere et misericordiam operari et magnaninium se ostendere. Sed de superfluis parcum esse et avarum et tenuis animi, ita ut illa in aurum mutentur et abstrudantur, tanquam nimis impium et humauitali oppositum et idololatriae opus, juxta Apostolum et valde aptum ad alienandum a Dei regno, sub silentio prætermisit. 117 Præclarum est aliquid vermibus et invidiæ eri- [pere. Pulchrum illud et pulchrorum pulcherrimum vermium subripere divitias et invidiæ, per quæ naturaliter divitiæ corrumpuntur et pereunt. Cor-

rumpuntur per vermes, quæcunque mortalia et putrescibilia et corruptibilia, per invidiam vero diripiuntur et pereunt aurum et argentum et quæcunque naturaliter vix corrumpuntur. Bonum igitur prævenire Christo fenerantem, et ipsum potius debitorem habere expedit magis quam omnes mundi divitias possidentem videri. Christus sic magnifice feneratores suos remunerare novit, ut et colorum regnum illis qui cum fde fragmento panis Salvatorem nutriunt, retribuat; nec aquæ frigidæ potum sine mercede esse apud ipsum confidentiam tibi afferat vidua ob duo obola, quæ in thesaurum misit,laudata. Quomodo igitur, inquit, fenerabimur Christo et Deo et nullius indigenti et in cœlis ad dexteram Patris sedenti? Christum, respondet tibi theologice de eo tractans, et vestis, et nutris, et potioni invitas, et omni misericordia donas, opus tale præbens erga pauperem et egenum. 421 Pauper accessit, deinde abiit spe frustratus. Hæc quidem interpretationem evidentem habent verba; nec tamen supervacaneum puto paululum de his conversari; namque etiam fide minima audientibus inserviet de his multa dicere: persuasum enim habere oportet quod judicium nostrum nos nobismetipsis paramus. Quomodo et qua via? Paupere ad me veniente, inquit magister, et eleemnosynis indigente, mox absque eleemosyna rejecto, metus et timor confestim adsunt ne forte et ego tua miseratione indigens adveniens, Christe, vacuus repellar juxta cordis mei duritatis leges, opus habens quidem benevolentiam inveniendi, eo autem· non perveniens. Cur? Quia qui possum egeno stipem erogare et non erogo, quomodo ipse Indigens mea vice recipiam? Christo enim recipio an aliunde? Quid enim habes quod non accepisti, et ab ipso, ut patel? Qui ergo accepi, et per pauperem sollicitatus experimenti gratia, et præ iniquitate non erogo, quomodo iterum recipiam? Qui enim danti omnia dare tenax sordide recusat, nihil recipere speret, e contra igitur et quæ videtur habere ab eo auferenda sciat. 125. Paupere viro nihil securius. Cum multi paupertatem vitandam, valde malam et detestandam ducant, ideo præsertim et egentibus subvenire nolunt, paupertalem suspicione attingentes, sapientissime divine conversans istorum inopiam consolatur et divitum animæ tenuitatem remedio curat dicens paupere nihil tutius, nihil timore et periculo liberius; non enim bona aut agros, aut gregum catervas aut servorum providet multitudinem, fluentia et instar somnii transitoria et pereuntia, solum Deum considerat, qui est, qui manet, qui natura providentiam præbet; sd quem jugiter tendit, proximum ipsum viCod. σκωληκῶν. Cod. συνιῶν. Δυσπιθῶς, sic codex. Zonaras fol. 25 τ. ἢ τὸ, "Ο γάρ τις οὐκ ἔδωκε, μὲν γὰρ ὑπὸ σκωλήκων ὅσα βρωτά, καὶ εὔσηπτα καὶ εὔφθαρτα· ὑπὸ φθόνου δὲ διαρπάται καὶ ἀπόλλυ ται χρυσός, καὶ ἄργυρος, καὶ ὅσα δύσφθαρτα κατά φύσιν εἰσίν. Ἀγαθὸν οὖν, τῷ Χριστῷ προφθάσαντας δανεῖσαι, καὶ αὐτὸν μᾶλλον ἔχειν χρεώστην λυσιτελέστατον ἢ πάντα τοῦ κόσμου, τὸν πλοῦτον κατέχειν δοκεῖν· ὅς οὕτω μεγαλοπρεπώς οἶδεν ἀμείβεσθαι τοὺς δανειστὰς, ὡς καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τοῖς κλάσματι ἄρτου μετὰ πίστεως τοῦτον θρέψασι χαρί ζεται· καὶ ποτήριον ὕδατος ψυχροῦ μὴ ἄμισθον εἶναι παρ' αὐτῷ πειθέτω σε καὶ χήρα διὰ δυοῖν ὁδολών καταβολῆς ἐπαινουμένη. Πῶς οὖν, φησί, δανείσωμεν Χριστῷ, Θεῷ τε καὶ ἀνενδεεῖ ὄντι, κάν τοῖς οὐρανῶς τῷ Πατρὶ συγκαθημένῳ; Τὸν Χριστὸν (ἀποκρίνεται σοι ὁ ἐν αὐτῷ θεολογῶν) καὶ σκέπεις, καὶ τρέφεις, καὶ ποτίζεις, καὶ πάσης θεραπείας ἀξιοῖς, συνιών ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα, καὶ τόνδε τὸν τρόπον δεξιοί μενος. 121 Πένης προσῆλθεν, εἶτ' ἀπῆλθε μη τυχών. Ταῦτα μὲν σαφῆ τὴν ἐπίλυσιν ἔχει τὰ βητά, οὐ περιττὸν δὲ ἡγοῦμαι μικρὸν ἐν αὐτοῖς ἀδολεσχεῖν' ἔσται γὰρ ἴσως τοῖς δυσπιθῶς ἀκούουσιν ὠφέλεια τὸ περὶ τούτων πολυρημονεῖν· καὶ γὰρ δέον πεπείν σθαι, ὡς τὸ καθ' ἡμῶν κρίμα ἡμεῖς αὐτοὶ ἑαυτοῖς προετοιμάζομεν. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; Πένητός μας, φησὶν ὁ διδάσκαλος, προσερχομένου καὶ ἐλεημοσύνη; ἐπιδεομένου, εἶτ᾽ ἀνελεημόνως ἀποπεμπομένου, δέος παραυτὰ καὶ φόβος παρίσταται, μή ποτε κἀγὼ τοῦ σοῦ ἐλέους ἐπιδεής προσερχόμενος, Χριστέ, κενός ἀποπεμφθῶ κατὰ τοὺς τῆς ἐμῆς ἀπανθρωπίας να μους, χρήζων μὲν τυχεῖν φιλανθρωπίας, ἀστοχῶν δέ· τίνος ἕνεκεν; ὅτι δυνάμενος δοῦναι τῷ ἐπιδεῖ τὸν Έλεον, καὶ μὴ διδοὺς, πῶς ἐπιδεηθεὶς αὐτὸς αὐθις πρόσειμι λαβεῖν; πρὸς Χριστοῦ γὰρ εἰληφώς ή πόν θεν; τί γὰρ ἔχεις, ὃ οὐκ ἔλαβες δῆλον ὅτι παρ' ού τοῦ; Λαβὼν οὖν, καὶ διὰ τοῦ πένητος δοκιμασίας χάριν αἰτηθεὶς, καὶ ἀγνωμοσύνῃ μὴ διδούς, πώς πά λιν λήψομαι; ὁ γὰρ τῷ τὰ πάντα διδόντι δοῦναι τῆς πευόμενος, μηδὲν ἐλπιζέτω λαβεῖν τοὐναντίον μὲν οὖν καὶ ἃ δοκεῖ ἔχειν, ἀφαιρεῖσθαι προσδοκάτω. 125 Πένητος ἀνδρὸς οὐδὲν ἀσφαλέστερα. Ἐπειδὴ πολλοὶ τὴν πενίαν ὡς ἀπευκτὸν καὶ μάλα κακὸν καὶ ἀποτρόπαιον ἡγοῦνται, δι' δ μάλιστα καὶ τοῖς δεομένοις ἐπαρχεῖν οὐκ ἐθέλουσι, τὴν πτωχείαν · ὑποπτεύοντες, πάνυ σοφῶς ὁ θεοῤῥήμων κακείνων τὴν ἔνδειαν παραμυθεῖται, καὶ τῶν πλουσίων τὴν μικροψυχίαν ἐξιᾶται, πένητος, λέγων, ἀνδρὸς ἀσφα λέστερον οὐδὲν, ἀφοσώτερον ἢ ἀκινδυνότερον οὐδέν οὐ πρὸς χρήματα γὰρ ἡ κτήματα, ἢ κτηνῶν ἀγέλας, ἢ ἀνδραπόδων ὁρᾷ περιουσιασμούς, τὰ βέοντα καὶ τρόπον ὀνείρου παρατρέχοντα καὶ ἀπολλύμενα πρὸς μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἀποσκοπεῖ, τὸν ὄντα, τὸν μένοντα, τὸν χρηστὸν φύσει· πρὸς τοῦτον ἀεὶ νεύει, γνησίως νοηθήσεται καὶ οὕτως· [τινι γὰρ, ἤχουν τῷ Χριστῷ, οὐκ ἔδωκέ τις ἐλεημοσύνην, μηδὲ ἐλπιζέτω τούτου τυχεῖν παρ' ἐκείνου, ήγουν τοῦ ἐλεηθῆναι παρ' αὐτοῦ, ἵνα γράφηται τὸ ᾧ διά του ω μεγάλου,

αὐτὸν προορᾷ, παρ' οὗ τὴν ὀλίγην ἐν σώματι ήλπισεν οἰκονομεῖσθαι ζωὴν, καὶ παρ' οὗ τὴν ἐν Πνεύματι αιωνίως ζήσειν προσδοκᾷ. Σὺ δὲ ὁ πλούτῳ κομῶν, ὁ πᾶσι τοῦ κόσμου τοῖς ἀγαθοῖς ἐνευθηνούμενος, ο μέγας καὶ πολὺς ἐν τῷ βίῳ τοῖς πολλοῖς τῶν ἀνθρώπων νομιζόμενος, ἀγκαλίζου τὸν μικρὸν τοῦτον καὶ πένητα καὶ πτωχόν, τρέφων καὶ σκέπων καὶ πάσης ξενίας μεταδιδοὺς καὶ θεραπείας, ὡς αὐτὸν ὑποδεχόμενος τὸν Χριστὸν, καὶ διὰ τοῦ ὁρωμένου πένητος τὸν ἐν αὐτῷ κεκρυμμένον Ἰησοῦν τοῖς κρυφαίοις τοῦ σοῦ νοῦ θαλάμοις διὰ πίστεως εἰποικιζόμενος καὶ ἐνιδρυόμε νος· καὶ ὥσπερ ὁ ἀετὸς, κατὰ τὸν ἱερὸν λόγον, τὴν αὐτοῦ σκευάζων νοσσιάν, καὶ τοῖς νεοσσοῖς ἐπιποθῶν· οὕτω καὶ σὺ πολὺς ὑπάρχων τῇ περιουσίᾳ οἷα λεπτὸν ὄρνιν ἀμφέπων τὸν πένητα καὶ περισκέπων, ἐν αὐτῷ εὑρήσεις Χριστόν. 499 Κρείσσον πενία μὴ δικαίας κτήσεως. Πάλιν καὶ διὰ τῶν προκειμένων τὸν πένητα μὲν παρακαλεῖ, τοῦ πλουσίου δὲ καταστέλλει τὴν ὀφρύν, κρείσσον εἶναί τι λέγων χρῆμα τὴν πενίαν τοῦ ἐξ ἀδι κίας συνεστηκότος πλούτου, ὥσπερ γε καὶ νόσον σώματος βελτίω τε εἶναι τῷ νοσοῦντι καὶ Θεοῦ κρίμασι παιδευομένῳ λυσιτελεστέραν κακῆς εὐεξίας τε καὶ ὑγιείας. Τίς δ' ἂν ἡ κακὴ νοοῖτο εὐεξία, ἢ ἡ τοῖς ἀσελγείαις καὶ μιαιφονίαις ἢ ἀδικίαις χαίρουσι παρο επομένη; Καὶ γὰρ τῷ ἐκ σιτοδείας μὲν ἡ πενίας λιμῷ οὐδεὶς τῷ θανάτῳ περιπίπτει τῆς ψυχῆς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῷ τοῦ σώματος ῥᾳδίως, τοῖς ἁμαρτωλοῖς δὲ καὶ τῷ ὄντι κακοῖς θάνατος καθέστηκεν ἡ ἁμαρτία. 133 Τίς δεσπότης ἢ δοῦλος, ἡ φαύλη τομή; Γνωμοδοτήσας ὁ φιλοσοφώτατος τὰ περὶ πενίας καὶ πλούτου εὐαγγελικῶς, ὡς ἐχρῆν, καὶ θεοσόφως, περὶ δεσποτείας λοιπὸν καὶ δουλείας τῷ πνευματικῷ νόμῳ καὶ ταῦτα διακρίνει, Τίς ἐστι δεσπότης, λέγων, τίς δὲ κατὰ φύσιν δοῦλος; Οὐκ ἐκτίσθη δεσπότης, οὐχ ἐκτίσθη δοῦλος ἀπ' ἀρχῆς· αὕτη φαύλη τομή, αὕτη διαίρεσις τυραννική. Καὶ γὰρ ὡς εἰς πᾶσι πλάστης ὁμοίως, εἰς πᾶσι νόμος, κρίσις μία καὶ μία φύσις ἅπασιν ἀνθρώποις ἡ αὐτή· οὕτω καὶ δοῦλοι πάντες ὁμοίως ἄνθρωποι ὑφ᾽ ἑνὶ Ποιητῇ καὶ Δεσπότῃ τετα γμένοι τῷ Θεῷ. Σὺ οὖν, φησὶν ὁ φιλοσοφίας ἀρίστης καὶ ἀληθείας λόγων ἐραστής, ὑπὸ τῶν περιεστώτων οἰκετῶν ὑπηρετούμενος, μὴ σεαυτῷ μὲν τὴν δεσπο τείαν, τοῖς δὲ τὴν δουλείαν ἀφορίζων, ὑπερφρονεῖν παρ' δ δεῖ φρονεῖν ἐπιτολμήσας, κατὰ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου τῶν ὅλων ἀπονοηθῇς· ἀλλὰ φρονῶν εἰς τὸ σωφρονεῖν καὶ γινώσκειν ἑαυτὸν, πάντας δὲ τοὺς υπηρετουμένους σοι συνδούλους καὶ κατὰ φύσιν όμοτίμους ὁρῶν, συνεργοίς κέχρητο τούτοις καὶ συνδιακόνοις πρὸς τὴν τοῦ Δεσποτικοῦ θελήματος ἐκπλήρωσιν. Μὴ οὖν τὸ εὐγενὲς τοῦ τρόπου, καὶ κατὰ πράξιν ἢ θεωρίαν μεγαλοφυὲς καὶ τίμιον, πρὸ τῆς ἀπὸ τοῦ σώματος λύσεως καὶ πρὸ τοῦ κατανικῆσαι τὸν κόσμον ἐνδεικνύμενος, καὶ ἀκαίρως υψούμενος, εἰς ταπείνωσιν ἀποστραφῇς· ἀλλ' ὅταν τῶν τε σωματικ " ST8 det a quo pauca speravit pro corpore distribui necessaria vitæ, et vita in Spiritu æterna fruiturum se exspectat. Tu vero divitiis fruens, omnibus mundi bonis abundans, magnus et multus in vita a plerisque hominibus æstimatus, in uinas accipe parvulum istum, pauperem et egenum nutriens, operiens et omni hospitalitate cumulans atque ser vitio, quasi ipsum recipiens Christum, et per hunc quem vides pauperem latentem in eo Jesum in cordis tui penetralia per fidem hospitio recipe et colloca: et sicut aquila, juxta sanctum verbum, pullos suos mulcet ipsisque providet, sic et tu multus possessionibus exsistens tanquam debilem avem curans pauperem et fovens in ipso invenies Christum. 129 Melior est paupertas injusta possessione. ex inRursum et per præsentia pauperem quidem consclatur, divilis vero reprimit arrogantiam, meliorem esse dicens paupertatem quam divitiæ justitia constantes, quemadmodum morbus corporis melior est ægrotanti, et judicio Dei castigato utilior est quam valetudo mala et sanitas. Quæ autem æstimaretur mala valetudo, nisi ea qua utentes luxuria et homicidiis et injustitiis lætantur? Namque fame panis et egentia nullus in anima mortem cadit, sed vix ullus in corporis mortem, peccatoribus autem et rcaliter malis mortem percalum affert. 133. Quis dominus, quis servus, nisi mala divi- [είο 2 Postquam sententiam exposuit Philosophus magnus de paupertate et divitiis evangelice ut opur tebat, et pro Dei sapientia de heri et servi conditione ad spiritualem normam judicat dicens: Quis est herus et quis est natura servus? non conditus est herus, nec conditus est servus ab initio: sectio vilis ista, ista divisio tyrannica; sicut enim omnibus unus et idem plasmator, una lex omnis bus, judicium unum et una natura omnibus homi nibus eadem, sic et servi omnes similiter homines sub uno Plasmatore et Domino constituti sunt Deo. Tu ergo, dicit optimæ philosophiæ et veritatis sermonum amator, a famulis circumstantibus ministratus, ne tibi quidem heri conditionem, illis autem famulatum reservans, extolli supra id quod oportet audeas, ante communem universorum Dominum insipienter cogitans, sed bene sentiens ut sapiens sis et teipsum noveris, omnes ministrantes. tibi conservos et natura pari honore dignos vi« dens, consociis in opere et servuio utere ad vo luntatis Dominicæ observantiam. Ne ergo mores nobiles et ob praxim et considerationem egregiam indolem et honore dignam ante liberationem corpore, et antequam victoriam adversus mundum consequaris, præ to ferre jactes, et intemAld. Ven. Basil. Colon. [ et Bened. ] τί. Ald. Venet. et Basil. ή pro ή, et post v. τομή nota intere regationis.

postive glorians in abjectionem dejiciaris, sed quando de obviantibus corporaliter obstaculis et spiritualibus malitia oppositionibus victor evadeus solutus fueris, tune ad Deum venies gloria decoratus magna. 137 Servi autem quid, ac præcipue qui Dei servi [sunt? Postquam legem dictis dominis posuit,humiliare se et conservis uti famulis, scientes quod et ipsi Dominum habent in cœlis, ut isti talia audientes sicut pari dignos honore non insurgant in dominos, quid de famulis? pro vobis enim spiritualis legislator sermonem protrahit. Quid ergo vos, et præsertim qui Dei servi esse vukis? non indignum judicandum est dominis servire; et illud quomodo? non ad oculum obedientes sicut hominibus placentes, sed ex animo cum corde benevolo et fide, secundum apostolicum præscriptum, sicut Domino et non hominibus, sic dominis vestris inservientem honorem et famulatum date, nec exhibitionem famulatus erubescite; liberum enim et servum lex dirigit: qui dispositione animæ quæ Christo conveniat et consilio agens quod Deo conveniat,coram Deo et hominibus bona meditatur, ille reipsa liber est; qui autem cum dolo et malitia vitam degens suam, contra Deum et homines peccat contemptor, hic vere servus est castigandus. Igitur non malum est servum esse, sed peccare malum est, cum Christus ipse servus bominum verus sit, sed servitute realiter mala, peccato, eos qui in eum credunt tanquam Deus liberal. 141 Pudeat te si malus audias, non vero si igno- [bilis. Adhuc eadem propositione pergens divinus illuminater suadet ne erubescas te vocatum audiens servum aut obscura prosapis hominem, ne exinde mutatus adversus eum qui contumeliam inponere videtur indigneris. Quid enim est prosapia et quis de nobili genere celebratus? Non qui jam pridem mortui sunt et in sepulcro putruerunt,aec isti quorum dispersa sunt juxta Scripturas ogsa per infernum. Utquid ergo grandia cogitares ob putredinem et fetentes? Sed malum et injustum te audiens aut impium exprobratum, erubesce, et per pœnitentiam mutatus bonus flas in Christo, et sic ipse honoratus et per virtutem celeber effectus, generi initium. dabis et gloriatio in vitam venientibus post te eris, quod multo melius magis expedit tibi quam generis ultimum esse et per nimiam malitiam dedecus et abolitionem esse. Itaque si sis integer et bonus in omni pietate et virtute conspicuus, multo melius et honorabilius erit quam ex bonis et optimis ortus qui talis non sis. 145 Dei solius rerumque divinarum insatiabilis [esto. Est et aviditas laudabilis et desiderium insatiabile quo ardere oportet, quod divinus sermo ne repellamus incitat. Quid est. istud? Ad Deum sokum et divina insatiabiliter concupiscere. llæc amκῶς ἐμποδοστατούντων κωλυμάτων, τῶν τε πνευμα τικῶν τῆς πονηρίας αντιθέσεων υπεραναδάς. λυθῇς, τότε πρὸς τὸν Θεὸν εἰσελεύσῃ μετά δόξης το μιώτατος. 157 Οι δ' εἰκεται τί, καὶ μάλιστα οἱ Θεοῦ; Νομοθετήσας τοὺς λεγομένους δεσπότας τα καινο φρονεῖν καὶ συνδούλοις χρῆσθαι τοῖς οἰκέταις, εἰδότες ὅτι καὶ αὐτοὶ Κύριον ἔχουσιν ἐν οὐρανοῖς, ἵνα μ ταῦτ' ἀκούοντες ἐκεῖνοι, ὡς ὁμοτίμων κατεκαριών τῶν δεσπατῶν, τί δαὶ οἱ οἰκέται; πρὸς ὑμᾶς γὰρ ὁ πνευματικός νομοθέτης τὸν λόγον ἀποτείνεται· τί οὖν ὑμεῖς, καὶ μάλιστα οἱ τοῦ Θεοῦ δοῦλοι τυγχάνειν ἐθέλοντες; Μὴ ἀπαξιοῦτε δουλεύειν τοῖς δεστούςει;· καὶ τοῦτο πῶς; Μὴ κατ' ὀφθαλμοδουλείαν ὡς ἄνθρωπ άρεσκοι, ἀλλ' ἐκ ψυχῆς μετ' εὐνοίας καὶ πίστεως, κατὰ τὴν ἀποστολικὴν παραγγελίαν, ὡς τῷ Κυρίῳ, καὶ οὐκ ἀνθρώποις, οὕτω τοῖς κυρίοις ὑμῶν τὴν ὀφειλομένην τιμὴν καὶ δουλείαν ἀποδίδοτε, καὶ μὴ τὸ πρόσχημα τῆς δουλείας ἐπαισχύνεσθε· ἐλεύθερον γὰρ καὶ δοῦλον ὁ τρόπος ορίζεται. Ος μὲν Χριστου πρεπεῖ ψυχῆς διαθέσει καὶ γνώμη χρώμενος θεοπρε πεῖ ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων προνοεῖται ἀγαθά, οὗτος ἐλεύθερος τῷ ὄντι ἐστίν· δς δὲ διλίαις καὶ κακοτρόπως τὸν αὐτοῦ διαβιώσεων βίον, πρός τε τὸν Θεὸν αὐτὸν καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἁμαρτάνων καταφρο νεῖ, οὗτος ἀληθῶς δοῦλος ὑπάρχει μαστιγίας. Ούκουν τὸ δοῦλον εἶναι κακὸν, τὸ ἁμαρτάνειν δὲ, ἐπεὶ καὶ Χριστὸς αὐτὸς δοῦλος ἀνθρώπων πται, ἀλλὰ καὶ τῆς ὄντως δουλείας κακῆς, τῆς ἁμαρτίας, τοὺς αὐτῷ πιο στεύοντας ὡς θεὸς ἐλευθεροί. 141 Κακὸς δ' ἀκούων αἰσχύνου, μὴ δυσγενής. Ετι τῆς αὐτῆς ἐννοίας ἐχόμενος ὁ θεοράντωρ περαινεῖ μὴ ἐπαισχύνεσθαι, δοῦλον ἀκούοντα ή δυσγενή, μηδ' ἐπὶ τούτῳ διατρεπόμενον, κατὰ τοῦ ὑβρίζειν δοκοῦντος ἀγανακτεῖν. Τί γάρ ἐστι γένος, καὶ τῆς ὁ φημιζόμενος εὐγενής; Οὐχ οἱ πάλαι θανόντες καὶ ἐν τάφῳ σεσηπότες, οὐχ ὧν ἐσκορπίσθη, κατὰ τὴν Γρα φὴν, τὰ ὀστᾶ παρὰ τὸν ᾄδην· τί οὖν σοι καὶ τὸ μεγα λοφρονεῖν ἐπὶ τῇ σαπρίᾳ καὶ τοῖς ὀδωδόσιν; Κακὺς δὲ καὶ ἄδικος ἀκούων ἢ ἀσεβὴς, αἰσχύνου, καὶ διὰ μετα νοίας αλλοιούμενος ἀγαθύνου ἐν Χριστῷ, καὶ οὕτως αὐτὸς τιμηθεὶς, καὶ δι' ἀρετῆς γενόμενος ονομαστές, γένους προάρξεις καὶ καύχησις τοῖς εἰς τὸν βίον ἱοῦσιν ἔσῃ μετὰ σὲ, 8 πολὺ βέλτιον καὶ λυσιτελέστε ρόν σοί ἐστιν, ἢ τὸ γένος λύειν καὶ δι' ὑπερβολὴν κακίας ἀτιμοῦν καὶ ἀφανίζειν· ὥσπερ καὶ τὸ αὐτὸν εἶναι καλὸν καὶ ἀγαθὸν δι' εὐσεβείας πάσης καὶ ἀρε τῆς ἐπίσημον καθεστηκότα, πολύ βέλτιον καὶ τιμιώτε ρον, ἢ τὸ ἐξ ἀγαθῶν καὶ καλῶν βεβλαστηκότα με τοιοῦτον εἶναι. 145 Θεοῦ μόνου θείων τε ἀπλήστως έχειν. Ἔστι καὶ ἀπληστία ἐπαινετὴ καὶ ἐπιθυμία ακόρε στος δεητή, ἧς ὁ θεῖος λόγος ἀντέχεσθαι προτρέπετ Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; Θεοῦ μόνου καὶ τῶν θείων ἀπλή στως ἐραν· αὕτη πλεονεξία καλή, τὸ ἀεὶ ποθεῖν καὶ

IN GARMINA ARCANA S. GREGORII. ζητεῖν τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ ἐν Χριστῷ Ἰη σοῦ, ὅς τοῖς λαμβάνουσιν αὐτὸν ἔτι προσδίωσι μάλ λον ἑαυτόν· τοσοῦτον γὰρ ἀπέχει τοῦ ἀποτρέπεσθαι ἢ ἀποστρέφεσθαι τοὺς ἐγγίζοντας αὐτῷ, ὅτι καὶ μᾶλο λον διψᾷ τὸ διψᾶσθαι, ὅ ἐστι ποθεῖ τὸ ποθεῖσθαι, καὶ φιλεῖ τὸ ἀγαπᾶσθαι, καὶ ἀφθόνως ἀεὶ ἑαυτὸν τοῖς ἐρασταῖς αὐτοῦ χαρίζεται· τοιοῦτο γὰρ ἡ ὑπεράγαθος ἀγαθαρχία, διὰ τῶν παναγάθων καὶ πνευματικών αὐτῆς δωρεῶν τοῖς ἀπληρώτως αὐτῆς ἐφιεμένοις συνεισερχομένη. Εν τούτοις μόνοις ἡ ἁπληστία καὶ πλεονεξία κάλλιστον ὅτι μάλιστα, καὶ ἁγιοπρεπέστα τον, καὶ τέλειον· ἐν τοῖς σωματικοῖς δὲ καὶ ζῆλουμένοις πλούτοις καὶ δόξαις καὶ πᾶσι τοῖς ῥέουσι καὶ παρερχομένοις τοῦ νῦν αἰῶνος ἀγαθοῖς ἡττᾶσθαι τε καὶ τὸ ἔλαττον ἔχειν, ἄξιον εὐμαρῶς ὑπομένοντα χάριν εἰδέναι τῇ ἀγαθῇ καὶ παντουργῷ Προνοία. 149 Μὴ πάντα νικᾷν, μηδ' ἀεὶ σπουδὴν ἔχε. Ὥσπερ ἔστιν ἡττᾶσθαι καλῶς καὶ κακῶς, οὕτω καὶ νικᾶν ἐνθέσμως καὶ ἀθέσμως· ἡττᾶται μὲν καλῶς ὁ φιλοσοφίᾳ ἀρίστῃ καὶ ταπεινοφροσύνῃ εὐαγγελική πᾶσιν ὑπείκων τοῖς ἀδικοῦσι, καὶ μὴ ἀμυνόμενος τοὺς ἐπηρεάζοντας αὐτόν· ἡττᾶται δὲ κακῶς καὶ ἀθλίως ὁ ὑπὸ θυμοῦ ἡ ἐπιθυμίας ἀλόγου τυραννού, μενος, καὶ ἀγεννῶς πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀπαγόμενος καὶ ἐκπολιορκούμενος· ὡσαύτως νικᾷ μὲν ἐνθέσμως καὶ ἀσφαλῶς ὁ τῷ ἀγαθῷ καὶ εὐαρέστῳ καὶ τελείῳ Θεοῦ θελήματι ἄχρι τέλους ἀμετακινήτως ιδρυμέ νος, νικᾷ δὲ ἀθέσμως καὶ σφαλερῶς ὁ τῷ τῆς ἀδικίας καὶ τυραννίδος κράτει κατευμεγεθῶν, καὶ τῶν ἀθώων καθυπερτερῶν καὶ κατακτιννύς. Σὺ οὖν, ὦ ἀγωνιστά τοῦ ἀθλοθέτου Χριστοῦ, ὁ ἀλείπτης τῆς ἀρετῆς πα ρακαλεῖ, μὴ εἰς πάντα τὰ νομιζόμενα εἶναι ἀγαθὰ νικήν διαγωνίζου, ἀλλ᾽ εἰς μόνα τὰ ὄντως ὄντα καλά, τὰ θεῖα δηλαδὴ καὶ πνευματικά, καὶ εἰς ταῦτα μὴ ἀεὶ καὶ ἀκαίρως, ἀλλ᾽ ὅταν ὁ δεκτὸς ᾗ καιρός· κρεῖσσον γὰρ κρατεῖσθαι καὶ νικᾶσθαι, τῷ Ἰησοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν ὑποδείγματι ταπεινουμένους, ἢ νικᾶν καὶ κρατεῖν ἐπαιρομένους καὶ κατὰ τὴν τῶν ἀσεβῶν ἐξομοίωσιν κατακυριεύειν τῶν εὐσεβῶν καὶ ταπεινῶν. Ἔστι, φησὶ, καὶ τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ πα λαίοντας ὁρᾷν οὐ πάντως κρατουμένους τῷ κάτω πεσεῖν· ὑποκατακλιθῆναι γὰρ ἔστιν ὅτε δόξαντες τοῖς ἀντιπάλοις καὶ χαμάζε πεσεῖν, εἶτ᾽ ἐξαπιναίως λὰξ κατ' αὐτῶν ἐναλάμενοι καὶ ἀναθαρόντες, ὑπέρθετοι τούτων καταδείκνυνται· οὕτως οἱ διὰ τὸν Χριστὸν καὶ τὴν ἐντολὴν τοῖς τυραννεῖν ειωθόσιν ὑποπίπτον τες, ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτῶν ὑπερνικώσιν. 153 Καὶ ζημιοῦ τι· τοῦτο κέρδος πολλάκις. Ὥσπερ οὐκ εἰς πάντα οὐδ' ἀεὶ τὸ νικᾶν ἐπαινετόν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ νικᾶσθαι (νικᾷν γὰρ ἐν τῷ ἀγαθῷ τ' κακόν, ἀλλ' οὐ νικᾶσθαι ὑπὸ τοῦ κακοῦ παραγγελλόμεθα )· οὕτως οὐδὲ τὸ κερδαίνειν ἀεὶ ἀγαθὸν, ἢ κακὸν το ζημιούσθαι· ἀνάπαλιν δὲ συμβαίνον θεωρεῖται. Ὥσπερ γὰρ ἡ κακή νίκη, ἧττα "προφανής, ἥττα δὲ καλή, νίκη ὑπάρχει ἀληθής· οὕτως κέρδος μὲν ἔστιν ὅτε σωματικὴν ζημία μεγίστη τῷ κερδαίνοντι, ζημία δὲ αὖθις εἰς κέρδος ἀπέβη τῷ ζημιουμένῳ. Καὶ γὰρ bitio bona, semper desiderandi et quærendi faciem Dei Jacob in Christo Jesu qui suscipientibus ipsum magis adhuc se tradit, tantum enim absistit ne ad alia se vertant qui ipsum appropinquant, ut magis sitiat ut sit sitis de ipso, hoc est, desiderari desiderat, amat amari et ipsum amantibus absque invidia semper se largitur. Usque eo enim superexcellens principium omnis bonitatis per dona ex omni parte bona et spiritualia his qui insatiabiliter fontem bonitatis desiderant, se immiscet. In his solis denis insatiabilis aviditas et ambitio quam maxime bona est et sanctis conveniens et perfecta; in corporalibus vero et avide quæsitis divitiis et gloria et omnibus fluentibus et transeuncibus avi quod nunc est bonis, minoris partis et gradus esse, dignum est tolerare et gratias agere bona et omnium operatrici Providentiæ. 149 Nec omnia,nec semper vincere studeas. Quemadmodum est vinci sive bent, sive male, sic est victoria legitime aut illicite: bene victus cedit qui philosophia optima et humilitate evangelica obtemperat omnibus injuste agentibus et de sibi nocentibus ultionem non exigit; male autem et miserabiliter vincitur quem ira et desideria a ratione aversa dominantur et ignave ad peccatum inducunt et expugnant. Pari modo legitime et tuto vincit qui in bona et placenti et perfecta Dei voluntate usque ad perfectionem absque immutatione confirmatur; vincit vero illicite et periculose qui injustitiæ et tyrannidis dominatione prævalet et innocentes opprimit et mactat. Tu ergo, o athleta Christi judicis in certamine, incitat virtutis`institutor, ne in omnibus quæ putantur bona vincere certes, sed in his solis quæ bona revera sunt, scilicet divina et spiritualia; et in his ne semper et intempestive contendas, sed quando tempus est acceptabile. Melius est enim a Jesu et exemplis discipulorum ejus humiliatos vinci et superari, quam sese extollentes vincere et superare et ad impiorum normam in pios et humiles dominari. Est, inquit, et in mundo certantes videre non omnino victos eo quod inferius ceciderunt; evenit enim quando succubuisse hostibus visi sunt et humi jacuisse, qui subito pede insilientes in adversarios et surgentes superiores apparent; sic qui propter Christum et mandata sub iis qui tyrannidem exercere solent succumbunt, in humilitate sua vicerunt. 153 Detrimentum aliquod patiare; id enim sæpe [lucrum est. Sicut nec in omnibus nec semper vincere laudabile, sed nec vinci, namque ad vincendum in bono malum, non vero vinci a malo invitamur: sic nec lucrari semper bonum, aut malum detrimentum pati; et rursum quod evenit videnius. Quemadmodum enim mala victoria clades est evidens, clades vero bona vera victoria est, sic est lucrum quod de corporalibus magnum detrianatum affert lucranti, e contra detrimentum quod in

lucrum pro patienti versum est. Namque sicut plantarum germinationis superfina secantes, frucLuum lucrum majus obtinemus, sic corporalium sape detrimentum facere eligentes, in spiritualibus abundamus; et rursus in rebus materialibus lucrantes non bene et abundantes, res immateriales et manentes perdimus. Per quæ enim non juste vel eliam juste prevalemus, qui non bene, sed injuste semper addentes augebimus divitias et in vanis superabundamus, materiam ignis ira divinæ thesaurizamus et morbum corpori per intemperantiam in his acquirimus. 457 Si nullam Deo panam debes, 158 Nec ipse in debitores misericors sis; 459 Verum si debili tibi conscius es, prior ipse clementia utere. 160 Wiserationi enim miseratio eliam apud Deum rependitur. De patientia et mansuetudine evangelice in istis a Deo procedens et loquens gratia admonet. Si noveris, inquit, quod purus et omnino irreprehensibilis nihil Deo debeas pœnæ, rationabiliter forte et tu absque misericordia cum debitoribus tuis tracta; si vero debitorem te agnoveris innumeris cogitationibus, verbis et operibus, profecto debes et patientem Deo fenerare erga conservum, mansuetudine Dominicæ iræ intolerabile placare, et miseratione erga proximum animadversionem avertens, benevolentiam erga te hominem sic benevolentia tua erga alios obtinere: misericordia enim et benignitate nobis ipsis misericordiam et benignitatem divinan attrahimus, eadem abundantia qua dedimus collatam nobis; et eadem mensura qua mensi fuimus nobis remetitur. 461 Si quando injuria accenderit mentem tuam, 162 Memento Christi ejusque vulnerum. Quando ab uno e vicinis injuria æstuare facit et animum multum movens atque vehementer tumere faciens, magnum ut vero simile est malitiæ inflammat inceudium et tuam mentem ad vindictam adurit, confestim memento Christi: recordatione prompta et viva finge tibi ejus injurias et illusiones et flagella et vulnera quæ in cruce propter te passus est, et æquipara in spiritu qua mensura tui dolores retro dolores Domini relinquunt; cogita non solum dolorum diferentiam, quomodo comparati tui minimam partem dolorum ipsius ostendunt, sed et personam recordare patientis, quia Ipse Deus et magister, quia vel non quam minime, nec cogitatione nec lingua unquain peccavit. Tu vero et homo es et servus, et obnoxius multis millibus negligentiis quotidie laberis, et sic talibus cogitationibus, quasi aquis Salvatoris incantans et irrigans animam tuam, ardores afflictionis et iræ exstingue. 165 Amor, ebrietas, livor, et dæmon, æqualia. Quatuor hæc summatim apparere insipientiam et aberrationem spiritus ad pejora et immutationem inducentia cognoscendum est, amor corporum effrenatus et immoderatus et ardens, ebrietas et પ્ર ὥσπερ τὰ περιττὰ τῆς βλάστης τῶν φυτῶν περιτεμόν. τες, τὸ ἀπὸ τῆς εὐκαρπίας κέρδος πλέον ποριζόμεθα οὕτω τὰ σωματικά πολλάκις ζημιούσθαι προαιρούμενοι, τοῖς πνευματικοῖς ἐνευθηνούμεθα· καὶ ἔμπαλιν, τοῖς ἀπὸ τῆς ὕλης κερδαίνοντες οὐ καλῶς καὶ πληθυνόμε νοι, τὰ ἄῦλα ζημιούμεθα καὶ μένοντα· ἐφ' οἷς γὰρ οὐ δικαίως ἢ καὶ δικαίως προέχομεν, εἴπερ οὐ καλῶς ἀλλ᾽ ἀδίκως ἀεὶ προστιθέντες προσαύξομεν τὸν πλοῦ τον καὶ μάτην ὑπερπλεονάζομεν, ὕλην μὲν τῷ τυρί τῆς θείας ἀποθησαυρίζομεν ὀργῆς, νόσον δὲ τῷ σώ ματι διὰ τῆς ἀμετρίας ἐνταῦθα προξενοῦμεν, 157 Εἰ μηδὲν ὄλεις τῷ Θεῷ τιμωρίας, 158 Μηδ' αὐτὸς ἴσθι τοῖς ὄφλουσι συμπαθής. 159 Εἰ δ' οἶδας όφλων, καὶ πρόγρησον τὸ πρᾶοτ 160 Οἴκτῳ γὰρ οἶκτος καὶ Θεῷ σταθμίζεται. Περὶ ἀνεξικακίας καὶ πραότητος εὐαγγελικῶς ἐν τούτοις ή θεόβρυτος χάρις καὶ θεηγόρος νουθετεί. Εξπερ οἶδας, φησίν, ὡς καθαρὸς ὢν καὶ πάντη ἀναμάρ τητος, οὐδὲν τῷ Θεῷ ὀφείλεις τιμωρίας, ευλόγως τυχὸν καὶ αὐτὸς ἀσυμπαθῶς κέχρησο τοῖς ὀφειλέταις τοῖς σοῖς· εἰ δὲ ὀφειλέτην σύνοιδας σαυτὸν ἐν ἀπεί ροις τε λογισμοῖς καὶ λόγοις καὶ πράξεσι, πάντως ὀφείλεις καὶ τὸ ἀνεξίκακον προδανείσειν τῷ Θεῷ, [-] πρὸς τὸν σύνδουλον πραότητι τὸ πολὺ τῆς Δεσποτικής ὀργῆς ὑποτεμεῖν, καὶ τῇ συμπαθείᾳ τῇ πρὸς τὸν πληρ στον ὑφαιρούμενος τὴν ἀγανάκτησιν, τὴν φιλανθρω πίαν οὕτω διὰ φιλανθρωπίας ἐπιστᾶσθαι· οἴκτῳ γὰρ τὸν οἶκτον καὶ ἐλέῳ τὸν ἔλεον ἑαυτοῖς τὸν θεῖον ἐφελο κόμεθα, ἀναλόγως ᾧ δίδομεν ἀντισταθμιζόμενον ἡμῖν, καὶ ᾧ μέτρῳ μετροῦμεν ἀντιμετρούμενον ἡμῖν. 161 "Οταν ποθ' ὕβρις ἐκκάῃ τὴν σὴν φρένα, 162 Μνήσθητι Χριστοῦ τῶν τ' ἐκείνου τραυμάτων. Ηνίκ᾽ ἄν του ἐκ γειτόνων ἡ ὕβρις αναζέσασα, καὶ εἰς ὕψος ἀρθεῖσα μέγα, καὶ σφόδρα μετεωρισθείσα, πολλὴν, ὡς εἰκὸς, τὴν τῆς κακίας ἀναῤῥιπίση φλόγα καὶ τὴν σὴν ἀνακαύσῃ διάνοιαν πρὸς ἄμυναν, όπου μνήσθητι παραυτά τοῦ Χριστοῦ, φαντασιώθητε δι' ἐνεργοῦς μνημοσύνης εὐθὺς τῶν ὕβρεων ἐκείνου καὶ εμπαιγμῶν καὶ μαστίγων καὶ τραυμάτων, ὧν ἐν σταυρῷ ὑπέσχε διὰ σὲ, καὶ ἀναλόγισαι τῷ να σου νοερῶς, πόσῳ μέτρῳ τὰ σὰ πάθη τῶν Δεσποτικῶν ἀπὸ λιμπάνεται· ἐννοήθητι μὴ τῶν παθημάτων μόνον τὴν διαφορὰν, ὡς τὸ πολλοστὸν μέρος τῶν ἐκείνου παρα τιθέμενα δείκνυται τὰ σὰ, ἀλλὰ καὶ τὸ πρόσωπον μνήσθητι τοῦ πάσχοντος, ὅτι ὁ μὲν Θεὸς καὶ Δεσπό της,καὶ οὐδ᾽ ὅσον ὀλίγον οὐδ᾽ ἐπ' ἐννοίαις ἡ γλώσσῃ πώποτε ἁμαρτών, σὺ δὲ καὶ ἄνθρωπος καὶ δοῦλος καὶ ἔνοχος μυρίοις καθ' ἑκάστην ὑποπίπτων πλημ μελήμασι, καὶ οὕτω δὴ ταῖς τοιαύταις τῶν λογισμῶν ἐννοίαις ὡς ὕδασιν ἑαυτοῦ κατεπᾴδων καὶ ἄρδων τὴν ψυχὴν, τὸ φλεγμαίνον τῆς λύπης κατασβέσαιο και τῆς ὀργῆς. 165 "Ερως, μέθη, ζηλός τε καὶ δαίμων ίσα. Τέσσαρα ταῦτα, κεφαλαιωδῶς φάναι, παραφροσύ νης καὶ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον ἐκστάσεως τοῦ νοῦ γνωρι στέον καὶ παρατροπῆς ποιητικά, ἔρως σωμάτων ἀκόλαστος καὶ ἀκρατὴς καὶ μανιώδης, μέθη καὶ οιν

IN CARMINA ARCANA S. GREGORIL να λυγία, πρὸς δὲ καὶ ζῆλος φονώδης, ὅς ἐστιν ὀργῆς ἔξαψις καὶ λύσσα· ὡς πόῤῥω μὲν τοῦ ἀγαθοῦ ἀποδιοικιζόμενα, δαίμονα δὲ τούτων ἕκαστον ἀνάπτην καὶ ἐπισπουδαστὴν κεκληρωμένον, οἷς ἂν ἐπισφρα γίσειεν ἀφανῶς ἐπιτιθέμενον, τὴν φρόνησιν τούτοις ἐπικλύζει, καὶ τὸν ὀρθὸν λόγον παραιρεῖται. Τίς οὖν ἡ τούτων ἴασις καὶ θεραπεία; Τῆξις σώματος δι' ἄκρας νηστείας τε καὶ ἀγρυπνίας, προσευχή διηνεκής καὶ ἀνατεταμένη πρὸς τὸν Κύριον, δάκρυον ἐξ ἱερᾶς καὶ εἰλικρινούς κατανύξεως καὶ μετανοίας ἀποστά ζων τῶν ὀφθαλμῶν· ταῦτά ἐστι τῶν ἐμῶν νόσων φάρμακα σωτήρια καὶ τῶν τῆς καρδίας ἀῤῥωστιῶν αλεξητήρια. 169 Ορκον δὲ φεύγε πάντα (8-9). Καθόλου τὸν ὅρκον ἀπώματον καὶ ἀποτρόπαιον τά τε ἱερὰ Εὐαγγέλια καὶ ὁ εὐαγγελικώτατος οὗτος Θεολόγος ἀποφαίνεται, πάντα φεύγειν ὅρκον παρεγ γυῶν, ὡς ἐπιορκίας υπάρχοντα πατέρα· τὶς γὰρ ὅρκου καθάπαξ ἀπεχόμενος ἐπιώρκησε πώποτε; ( δὲ ὀμνύων ἢ ἐξ ἀγνοίας, ἢ ἔκ τινος ἀκουσίου βίας, ἢ καταφρονήσεως καὶ Θεοῦ ἀφοβίας παρακινούμενος, εἰς ἐπιορκίαν ἐπίπαν ὑποφέρεται, καὶ οὕτως ὁ ὅρκος ἐπιορκίας γίνεται πατήρ. Ὁ μὲν οὖν παλαιός νόμος ἀτελεστέροις προσδιαλεγόμενος ἐν θεοῖς καὶ δαίμοσιν, οἷς ἐλάτρευον, ομνύειν ειθισμένοις, ὥσπερ τὰς ζωοθυ σίας εἰς ἑαυτὸν μεθιστῷ τὰς εἰδωλολατρείας επικό πτων, οὕτω καὶ τοὺς ὅρκους, ἐπειδὴ καθάπαξ ἀνελεῖν οὐκ εἶχε καιρόν, μετάγων εἰς τὸν Θεὸν, εἰς εὐορκίαν τὸν ὅρκον περιίστησιν· εὐκαίρως δὲ ἡ χάρις Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὡς ὁ ἥλιος ἐξανατέλλουσα, καὶ τῷ ὑπερβάλλοντι τῆς ἀληθείας φέγγει τὸν λύχνον τοῦ νόμου καταργοῦσα ἔν τε τοῖς θεαρχικοῖς Εὐαγγελίοις, ν τε τοῖς εὐαγγελικοῖς ἱεροφάνταις, ὥσπερ καθόλου ζωοθυσίαν πάσαν, οὕτω καὶ πάντα ὅρκον φεύγειν καθάπες παραγγέλλει. Πῶς οὖν, φησί, πείσομεν τοὺς περὶ ὧν λαλοῦμεν ἀμφιβάλλοντας; Λόγῳ μὲν δῆλον ὅτι διαβεβαιούμενοι, καὶ τῷ τρόπῳ δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν βιώσεως καὶ ἀληθευτικῆς ἔξεως πιστουμένω τοῦ λόγου τὴν ἀκρίβειαν, ἑτοίμως ἐνάξομεν εἰς συγκ κατάθεσιν. Τίς γὰρ λόγον παρ' ἀνδρὸς ἀκούων, ἀλήθειαν ἀεὶ ποιοῦντος καὶ λαλοῦντος, ἀντιλέγειν ἢ ἀπιστεῖν ἔχοι; Καὶ γὰρ ᾧ φιλοψευδῆς ὁ τρόπος καὶ φιλαμαρτήμων όλος ο βίος χρηματίζει, τούτῳ οὐδ᾽ ὀμνύοντι ῥᾷον ἄν τις εμπιστεύσαι· οὗτος καὶ ἀρνη· τῆς ἐστι καὶ ἐμπαίκτης θεοῦ καὶ καταφρονητής,καὶ τῆς ἀρνήσεως ἔλεγχος ή ψευδορκία. Εἰς τί γάρ σοι ὀμνύναι τὸν Θεὸν καὶ τὸ φοβερὸν ὄνομα καὶ οὐρανίοις ἅπασι νόοις φρικωδέστατόν τε καὶ σεβασμιώτατον ἐπὶ ματαίοις παρειλήφθαι; Εἰ δὴ καὶ περὶ τῶν εἰς σωτηρίαν ἀναγκαίων σοι ὁ λόγος εἴη, ὁ τρόπος ἐν μέσῳ παραλαμβανόμενος ἀποχρήσει τῷ ἀσεβεῖ πρὸς πίστιν. Οἶδα καὶ πέπεισμαι ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· καὶ πάλιν, Αλήθειαν λέγω ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, οὐ ψεύδομαι, ὁ τῆς ἀληθείας ᾿Απόστολος φησιν· καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ τον λόγον αὐτοῦ πιστοποιούμενος, πάντα δημώδη ὅρκον ἀποτρέπεται. 173 Τι χρηστότητος δόγμα συντομώτατον; vinolentia, praeterea invidia mortem meditans quæ est iræ incentivum et rabies; longe a bono remo - vent, horum unumquodque dæmonem impellentem et studiosum sortitum est clam aggredientem eos qui se his obsignari sinunt, quibus intelligentia obnubilatur et recta ratio tollitur. Quæ ergo horum medicina et cura? mortificatio corporis per jejunium et vigilias, precatio assidua et ad Dominum prolixe supplex, lacrymæ e sancta et sincera compunctione et pœnitentia ab oculis stillantes: hæc sunt morborum meorum remedia salutaria et cordis infirmitatum medela. 169 Omne jusjurandum fuge. Profecto jusjurandum fugiendum et detestandum tum sacra Evangelia, tum Evangelio valde consentiens ille Theologus revelat, suadens ut jusjurandum omne tanquam perjurii patrem vitemus; quis enim a jurejurando semel abstinens pejeravit unquam? Sed qui jurat sive inscitia, sive violentia quadam invita, sive contemptu sive timoris Dei defectu motus,in perjurium plerumque inducitur, et sic jusjurandum perjurii ft pater. Igitur lex vetus imperfectis proposita, qui per deos et dzmones quos adorabant jurare consueverant, mactationibus animalium contra legem assimilat eos, idololatriam reprimens; sic et juramenta, dum penitus auferre non opportunum habuit, referens ad Deum, ad religiosum jusjurandum restituit. Opportune autem gratia Jesu Christi sicut sol oriens et vividiori veritatis luce legis lucernam exsuperans, lum in divinis Evangeliis, tum in evangelicis doctoribus, sicut omnem animalium prorsus victimaui, sic et omne juramentum una lege explodere præscribit. Quomodo ergo, inquit, fidem inter illos cum quibus loquitur obtinebimus? Palet quidem quod verbo vero stabiles et vivendi ratione secundum virtutem et veracem morem fidem faciente, sermonis accurationi apte assequemur assensum. Quis enim sermonem viri audiens semper veritatein facientis et dicentis, obsistendum aut dubitandum habuerit? sit cui mos mendacium fovens et peccatis lota vita indulgens, isti vel juranti non facile condideret quivis: ecce negans et irridens Deum et contemptor, et negationem testatur falsirm juramentum. Ad quid enim tibi Deum jurare et tremendum nomen, cœlestibus omnibus intelligentiis metuendum et reverendum, in vanum assumere? Si de necessariis ad salutem tibi sermo est, modus in medio propositus impio ad fidem sufficiet. Novi et persuasum habco iu Christo Jesu; ct rursum, Veritatem dico in Christo Jesu, non mentior, dicit veritatis Apostolus (1 Tim. 11, 7); lioc modo sermonem suum fide dignum reddens, omne cour mune juramentum avertit. 475 Ecquod benignitate præceptum brevius? Sermones de charitate et dilectione quos sancti Οἱ μὲν περὶ φιλανθρωπίας καὶ ἀγάπης λόγοι τοῖς (8-9) Ορκον δὲ φεύγε est hemistichium Menandri. Sentent, singul.

theologi partim babuerunt, multi sunt, et supra numerum: universe vero et summatim de bonitate intelligendum, hæc est sententia abbreviata. Talis, inquit, sis amicis tuis et vicinis, quales eos vis esse tibi; simile illud evangelico præcepto pronuntiavit dicenti: Omnia quacunque vultis ut faciant vobis homines, et vos similiter facile illis (Matth. vul, 12); consequenter et illud in Dominico præcepto statuitur, scilicet, omnia quæcunque uolitis a proximo fieri vobis, nec vos facile illis. Adhuc et post hoc bonitatis sententia magis abbreviata sunt passiones Christi quas propter nos adhuc impios perpessus est,et quæcunque opprobria et vulnera in cruce tulit; quæ qui in memoria habet semper et ante oculos sibi proponit; mitis effectus et mala tolerare paratus ad charitatem erga proximum et dilectionem similiter excitatur. 177 Fideli amico nihil par esse existima. Venalis est amicus mensæ et gaudii, iste infidus. Jam deficiente convivii jucunditate et voluptatis delectantis et ipse deficit. Est anicus quem egestas attrahit et ad juxta sedendum allicit, infidus et iste, egestate enim abeunte et ipse confestim abiit. His prætermissis, est amicus propter virtutem et Dei verbum obvians, iste fidus quem non measa aut conviviorum illecebra ostendit (hoc scyphus), qui non egestatis causa assidens et parasilaus, quæcunque ad gratiam et auris lenocinium vanum cum iis qui ipsum diligunt, conversatur; sed quæcunque utilia sunt, quæcunque decent et coram Deo expediunt consulit. Hic amicus fidus quem tempestas et tentatio aut propter pietatem persecutio ostendit. Huic nibil est æquiparandum super terram, nihil honorabilius inter honorabilia, nihil inter amabilia amabilius digne testante verbo sancto. Inimicitiæ igitur sape ex diversis casibus supervenientis, regulas dignum est amicitia nosse, et ponders et tempore opportuno discordias discernere, amicitiæ autem limites minime cognoscere oportet. Ipsa est enim in Christi dilectione quæ nunquam excidit. 181 Cætera videns oculus se non videt. Oculus corporis seipsum naturaliter videre nequit, quæ vero extra ipsum et circa ipsum sunt, quotquot coram eo adsunt, efficacia visus coinprehendit. Si quæ autem gramia aut albugo prodat et sanitati noceat, nec alia videre valet sicut oportet. Eodem modo et hominis spiritus absque labore quæ subjacent videt veritatis contemplatione; proximi defectus et peccata aspicit aut investigat, nec sæpe juste, ipsum obnubilantibus cupiditatibus propriis; quæ vero propria sunt eo magis cognoscere non pervenit, quanto magis propriis cupiditatibus incrassatus obcæcatur. Ideo ad omnia tibi qui talis es opus est consiliario qui utile doceat et in recordationem faciendorum inducat; pain quæ corpus creavit sapientia et providentia Cod. δυνάμη. ἱεροῖς θεολόγοις κατὰ μέρος ὑπαγορευόμενοι, πολλοί τε καθεστήκασι καὶ ὑπὲρ ἀριθμόν· ὁλοσχερῶς δὲ φά και ήτοι κεφαλαιωδῶς περὶ χρηστότητος διαλαβεῖν, τοῦτό ἐστι δόγμα συντομώτατον. Τοιοῦτος, ἔφη, γίνου τοῖς φίλοις σου καὶ γείτοσιν, οἵους αὐτοὺς θέλεις γίνεσθαι πρὸς σέ· ἴσον δὲ τοῦτο τῷ εὐαγγελική παρ αγγέλματι καθέστηκε. Πάντα, ὅσα ἂν θέλητε ένα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, κελεύοντι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς ὁμοίως. Ακόλουθον δὲ καὶ τοῦτο προσθείναι τῇ Δεσποτικῇ παραγγελία, ὅτι Πάντα, ὅσα οὐ θέλετε παρὰ τῶν πέλας γίνεσθαι ὑμῖν, μηδὲ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Ἔτι δὲ τούτου χρηστότητος δε γμα συντομώτερον αὐτὰ τοῦ Χριστοῦ τὰ πάθη, ὑπὲρ ἡμῶν ἔτι ὄντων ἀσεβῶν ἀνέτλη, καὶ ὅσα ἀνείδη καὶ τραύματα πρὸς τῷ σταυρῷ γενόμενος ὑπέσχεν, ὁ ἐπὶ μνήμης ἔχων ἀεὶ καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν λαμβάνων πραϋνόμενος καὶ ἀνεξικακῶν τῷ πλησίον προς φιλανθρωπίαν ὁμοῦ καὶ φιλαδελφίαν συνωθείται. 177 Πιστοῦ φίλου νόμιζε μηδὲν ἄξιον. Ἔστι φίλος τραπέζης ὤνιος καὶ ἡδονῆς, καὶ οὗτος άπιστος· ἐπιλειπούσης γὰρ τῆς τῶν συμποσίων χάριτος καὶ τέρψεως ἡδυπαθούς, καὶ αὐτὸς ἀπέστη. Εστε φίλος τῆς χρείας αὐτὸν ἐφελκομένης καὶ παρεδρεύειν προτρεπούσης, ἄπιστος δὲ καὶ αὐτός· ἅμα γὰρ ή χρεία παρῆλθε καὶ αὐτὸς αὐτῇ παραυτίας συναπ ᾤχετο. Εστι πρὸς τοῖς εἰρημένοις φίλος δι' ἀρετὴν καὶ Θεοῦ λόγον εὑρισκόμενος. Οὗτος πιστός, ἐν αὐ τράπεζα ἢ συμποσίων χάρις ἀναδείκνυσιν (τοῦτο γὰρ ὁ κρατὴρ), ὃς οὐ χρείας είνεκα παρεδρεύων καὶ παρα σιτῶν, ὅσα πρὸς χάριν καὶ ἀκοῆς τέρψιν ματείαν τοῖς αὐτὸν φιλοῦσιν ἀποφθέγγεται, ἀλλ' ὅσα λυσιτελή, ὅσα σύμφορα καὶ κατὰ Θεὸν ὠφελοῦντα συμβουλεύε: οὗτος φίλος πιστός, ὃν ζάλη καὶ πειρασμὸς ἢ ὑπὲρ εὐσεβείας ἀναδεικνύει διωγμός· τοῦ τοιούτου μηδὲν εἶναι ἀντάλλαγμα τῶν ἀπὸ γῆς, μηδὲν τῶν τιμίων τιμιώτερον, μηδὲ τῶν ἐρασμίων ἐρασμιώτερον ὁ ἱερὸς λόγος ἀξίως μαρτυρεῖ. Ἔχθρας μὲν οὖν πολλάκις ἐκ συμπτωμάτων ποικίλων παρεμπιπτούσης τη φι λίᾳ, ἄξιον ὄρους εἰδέναι, καὶ μέτρῳ καὶ καιρῷ τ ἀξίῳ τὰς διαστάσεις κρίνειν· φιλίας δὲ ἀληθινῆς δρους ἥκιστα γινώσκειν χρή· ἡ αὐτὴ γάρ ἐστι τῇ ἐν Χριστῷ ἀγάπῃ, ἥτις οὐδέποτε ἐκπίπτει. 181 Τάλλα βλέπων ὀφθαλμὸς αὐτὸν οὐ βλέπει Ὁ μὲν ὀφθαλμὸς τοῦ σώματος ἑαυτὸν μὲν κατά φύσιν ἀδυνάτως ἔχει καθορᾷν, τὰ ἔξω δὲ καὶ περὶ αὐτὸν, ὅσα κατευθύ πρόκειται, τῇ ὁρατική περιλαμ βάνει δυνάμει δηλαδή· ἐὰν δέ τις αὐτῷ λήμη ἢ θέ λωσις ἐπιχυθῇ, καὶ πάθῃ, οὐδὲ τάλλα δυνατῶς ἔχει καταθρεῖν ὡς χρή. Τὸν ὅμοιον τρόπον καὶ ἀνθρώπου νοῦς ἀτελῶς καὶ φαύλως τὰ πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας διακειμένου θεωρίαν, τὰ τῶν πλησίον μὲν ἐλαττώ ματα ἢ ἁμαρτήματα καταμανθάνει ἢ περιεργάζεται, καὶ οὐδὲ ταῦτα πολλάκις ἀκριβῶς ὑπὸ τῶν ἐμφύτων εφούμενος παθῶν· τὰ ἑαυτοῦ δὲ τοσοῦτον ἀγνοεῖ, ὅσῳ καὶ μᾶλλον τοῖς οἰκείοις πάθεσι παχυνόμενος ἀμβλυωπεῖ· δι' δ δὴ καὶ συμβούλου πρὸς ἅπαντ χρεὼν εἶναι τῷ τοιούτῳ, τὸ συνοῖσον ὑποτιθεμένου, καὶ εἰς ὑπόμνησιν τῶν πρακτέων ἐπανάγοντος. Καὶ

γὰρ καὶ ἡ περὶ τὸ σῶμα δημιουργός σοφία και προς μήθεια τῇ χειρὶ χεῖρα, καὶ τῷ ποδὶ πόδα, καὶ ὀφθαλ μὲν τῷ ὀφθαλμῶν, καὶ τἄλλα ομοίως, δύο δύο, ἂν κατέναντι τοῦ ἑνὸς, κατὰ τὸ λόγιον εἰς βοήθειαν δέδωκε καὶ συνεργίαν. 185 Εἰ τοῖς καλοῖς ἔποιο νουθετούμενος, 186 Οὐκ ἐντραπήσῃ τοῖς κακοῖς γελώμενος. 834) manui manum et pédi pedem et oculum oculo et alia similiter duo et duo, unum ex adverso altorius secundum scripturam in adjutorium et cooperationen dedit. 185 Si bonos sequaris admonitus, 186 Pudori tibi non erit a malis irrideri. Valde bonum et utilissimum et istud commendat divine sapiens consilium, inquiens: O optime, si bonis et rectis magistris docentibus aurem adinovens obtemperaveris, nunquam ab officio declinans et a recta via etrans, præterea a multis irrisus deviabis. Quid ergo, similiter dices, o magister, faciamne quid mihi accidat de his quæ dixisti? Quando forsan turpe quid cogitas et vetitorum a lege spiritus aliquid committere meditaris, ne dicas, Nox est, et quis me videt? In deserto et sine arbitris sedeo et exprobrator abest. Ne sic reputans insipiens quoddam audeas; sunt enim multi assistentes, circumstant angeli omnes et ipse Rex angelorum, et sic cum fide conferens in animo et teipsum a propositis avocans cobibebis: deinde quasi beneficiis fruens gratias ages. Πάνυ καλὴν καὶ ὠφελιμωτάτην καὶ ταύτην ὁ θεό. σοφος εἰσηγείται συμβουλίαν, Είπερ, λέγων, ὦ βέλτιστε, τοῖς καλοῖς τε κἀγαθοῖς διδασκάλοις νουθε τοῦσι τὸ οὖς ὑποσχὼν ἀκολουθήσειας, οὐκ ἂν τοῦ προσήκοντος ἀποσφαλείς, καὶ τοῦ ὀρθοῦ παραβονείς λόγου, ὑπὸ τῶν κακῶν μετὰ ταῦτα γελώμενος δια τραπείης. Τί οὖν, φαίης ἂν ἴσως, ὦ διδάσκαλε, δια πραξαίμην, ὡς ἂν μὴ ἐπέλθῃ ἐπ' ἐμὲ μηδὲν ὧν είν ρηκας; Ὅταν ποτ' αἰσχρὸν ἐννοῇς, καί τι τῶν ἀπὸ ειρημένων τῷ νόμῳ τοῦ πνεύματος διαπράξασθαι λογίζῃ, μὴ εἶπης· Νύξ ἐστι, καὶ τίς με ὁρᾷ; ἐπ' ἐρημίας καὶ καταμόνας ἐγώ, καὶ ὁ ἐλέγχων οὐ πάρεστι μὴ οὕτω διανοηθείς, τῆς ἀτόπου πράξεως επιτολμήσῃς· πολλούς δέ σοι παρεστώτας. Καὶ γὰρ παρεστᾶσιν ἄγγελοί τε πάντες καὶ αὐτὸς ὁ Δεσπότης τῶν ἀγγέλων· καὶ οὕτως υπολογισάμενος τῷ νῷ μετ τὰ πίστεως, καὶ σεαυτὸν. ἐντραπείς, τοῦ ἐγχειρήματος ἀνακοπήσῃ, καὶ μετὰ ταῦτα ὡς εὐεργετηθεὶς εὐχαριστήσεις. 189 'Αεὶ προτίμα τους καλούς τῶν μὴ καλῶν. 'ἀεὶ ὁ βίος καλοὺς ἔχει καὶ κακούς, ἀεὶ σπου δαίους και καταφρονητας, πιστοὺς θεῷ καὶ ἀπίστους, δικαίους καὶ ἀδίκους, ἀληθινούς τε καὶ ψευδεῖς. Σὺ οὖν κατὰ τὴν γενεάν σου τοὺς ἐκλεκτούς προτίμα τῶν στρεβλῶν, τοὺς εὐσεβεῖς τῶν ἀσεβῶν καὶ τοὺς ἀληθινοὺς τῶν ὑποκριτῶν· κακοῖς δὲ ὁμιλῶν καὶ συμπο σιαζόμενος καὶ συναναστρεφόμενος, ὡς ὁ ἀπτόμενος πίσσης μολυνθήσεται, καὶ ὁ κοινωνῶν ὑπερηφάνω ὁμοιωθήσεται αὐτῷ, κατὰ τὴν Γραφήν, οὕτω καὶ σὺ τοῖς κακοῖς κολλώμενος, κακὸς ἔσῃ. 'Αλλ' ἐρεῖς τυχόν Εὐεργέτης οὗτός ἐστιν ἐμὸς, καὶ εὖ μοι πεποίηκε πολλάκις, καὶ πῶς τούτου τὴν κοινωνίαν ἀποσείσο μαι; Ακους δὲ θείου λόγου βροντῆς. Κακοῦ παρ' ἀνδρὸς μήποτε χρηστόν πάθης. Παρ' ἀνδρὸς εἰς Θεὸν ἐμπαροινοῦντος μηδὲν ἀγαθὸν ἐπιθυμήσῃς παθεῖν, παρ' ἀνθρώπου ψευδομένου Θεόν, καὶ ὑποκρίσει μόνῃ, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ σεβομένου, μὴ ἐπιποθήσῃς δωρεάς· τοῦ γλώσσῃ μόνῃ καὶ χείλεσιν εὐλογοῦντος τὸν Θεὸν μὴ ζητήσῃς εὐλογίας. Καὶ γὰρ οὐ λυσιτελήσουσί σοι· ὅτι ζητεῖ συγγνώμην αὐτῷ δίδοσθαι ἐφ᾽ οἷς παρανομεῖ· ἐπαινεῖσθαι ζητεῖ ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ἑαυτόν τε προηγουμένως καὶ πλείους ἄλλους ἀδικῶν, ἐνευλογεῖσθαι καὶ συνηγορεῖσθαι ταῖς τῆς ἀδικίας αὐτοῦ ἔργοις τοὺς αὐτῷ προσιόντας καὶ ὑπ' αὐτοῦ δῆθεν εὐεργετουμε. νους καὶ ξενιζομένους τὰ ρέοντα καὶ ἀπολλύμενα, ὡς ἀπαραίτητον πράττεται καὶ ἀναγκαίαν ὀφειλήν συγγνώμην αἰτεῖ πολλῶν καὶ βαρυταλάντων χρεῶν· εὐτελεστάτων δόσεων καὶ ἐλαχίστων καὶ μικρῶν τὴν ἄπειρον τοῦ Θεοῦ χρηστότητα καὶ τὴν ἀκατάληπτον δικαιοσύνην ἐκπειράζων, καὶ τοῖς ματαίοις ὁ μάταιος Nescio an intelligat illud Epicharmi (v. Maton Arioch. p. 366), & δὲ χεὶρ τὴν χεῖρα νίζει (ε. κνίζει) aut illam sententiam, χεὶρ χεῖρα νίπτει 189 Bonos semper præpone non bonis. Semper habet vita bonos et malos, semper diligentes et contemptores, Deo fideles et inβdeles, justos et injustos, veraces et mendaces. Tu ergo secundum conditionem tuam præ perversis honora electos, pios præ impiis et veridicos præ hypocritis; inter malos consortium et convivium et familiaritatem habens, sicut tangens picem inquinabi tur, et communicans superbo similis ipsi juxta Scripturam fiet, et tu malis agglutinatus malus eris. Sed forte dices: Benefactor iste meus est et sape bene mihi fecit et quomodo ipsius societatem rejiciam? Audi divini verbi tonitru: Malo a viro ne unquam beneficium accipias. › ▲ viro qui præ ebrietate in Deum assurgit ne beneficium desideres accipere, ab homine in Deum mentienti et sola hypocrisi non veritate Deum reverenti ne cupias donum, ab illo qui lingua tantum et labiis benedicit Deum, ne quæras benedictiones; non enim expediet tibi quia veniam quærit dari propter illa per quæ peccat. Laudari quærit iu. desideriis animæ suæ, sibi primum et multis aliis injuste nocens, ex injustitia suæ operibus sibi exigit benedictionem tri bui et protectionem a circumdantibus et ab his quibus palam beneficia contulit et hospitaliter egit de fuxis et pereuntibus negotiis, et exigit tanquam debitum necessarium et nullo modo dimittendum. Veniam petit multorum et gravium debitorum, vilissimis donis et minimis et parvis immensam Del bonitatem et incomprehensibilemn justitiam tans, et vanis vanus cœlorum regnum emere arbitrans, et nihil illorum quæ requiruntur offerens, of δάκτυλός τε δάκτυλον, Menandri Sent. sing. 543. Cod. παρέσται. ten

nullo modo digna opera coram Deo jactat, tamen et his benevolum eum, qui dat omnia, lucrari conLendens, Deum non oblectat, sed e contra aliis peccatum suum commune reddit. 193 Ego lucri aliquid ab adversario colligo. Est et apud hostes gratia, ait proverbium. Iluic theologia simile dicit: Ego et ab hoste utilitatem percipio et lucrum vobis communico. Quid lucrum? Redargutiones eorum qui me oderunt et convicia observans et ipsorum objurgationes vitans ipse accuratius vitam dispono meam et vobis illud suadeo: Ut securius vivatis, et ne contemnatis vel levissimam a bono declinationem, non tantum propter mandatum, sed et propter maledicorum audaciam, cavendum nobis est omni diligentia. Remedium est injuria hostium, remedium affectus pravos cordis detergens, amarum quidem sicut et corporum purgativa: itaque illud veritus prohibeor ne in multis delinquam, et iterum voluptatem tanquam causam et adductricem objurgationis amaræ redarguo et rejicio. τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν ἐξαγοράζεσθαι οιόμενος, καὶ μηδὲν ὧν ἐκεῖνος ζητεῖ παρεχόμενος, καὶ τὰ εὐ δενὸς ἄξια παρ' αὐτῷ πλειστηριάζεται, καὶ τούτοις τὸν διδόντα τὰ πάντα καταπραγματευόμενος Θεὸν οὐκ ἀρκεῖται, ἀλλὰ καὶ ἄλλους κοινωνούς τῆς αὐτοῦ ἁμαρ τίας συνεφέλκεται. 195 Εγώ τι κέρδος ἐκλέγω καὶ δυσμενούς. Ἔστι καὶ παρ' ἐχθρῶν χάρις, ἡ παροιμία φησίν· ὅμοιον ταύτῃ καὶ ἡ θεολογία λέγει, Ἐγὼ καὶ ἐκ τοῦ δυσμενούς ὠφέλειαν καρποῦμαι καὶ τὸ κέρδος κοινο ποιοῦμαι πρὸς ὑμᾶς. Ὁποῖον δὲ τουτὶ τὸ κέρδος; Τὰς γὰρ παρὰ τῶν ἐχθραινόντων μοι λαβὰς καὶ μέμψεις υποπτεύων, καὶ τὰς αὐτῶν ἐπιλήψεις ἀποφεύ γων, αὐτός τε ἀκριβέστερον τὸν ἐμαυτοῦ διευθετῶ βίον καὶ ὑμῖν αὐτὸ τοῦτο παραινῶ, ἀσφαλεστέρως βιοῦν καὶ μὴ καταφρονεῖν μηδὲ τῆς ἐλαχίστης δια αμαρτίας τοῦ καλοῦ, εἰ καὶ μὴ διὰ τὴν ἐντολὴν τοσοῦ τον, ἀλλά γε διὰ τὴν τῶν βασκάνων λοιδορίαν πάση τηρητέον ἑαυτοὺς φυλακῇ. Φάρμακόν ἐστιν ὁ πρὸς τῶν ἐχθρῶν ὀνειδισμός, φάρμακον τῶν τῆς καρδίας παθέων καθαρτήριον, πικρὸν δὲ όμως, ὥσπερ καὶ τὰ τῶν σωμάτων ρυπτικά - δι' δ καὶ δεδιὼς τοῦτο συστέλλομαι τὰ πολλὰ παρανομεῖν, καὶ αὖ πάλιν τὴν ἡδονὴν ὡς αἰτίαν μοι καὶ πρόξενον τῆς τῶν ὀνειδισμῶν πικρίας γινομένην ἐπιμέμφομαι καὶ ἀποτείο μαι. 197 Bonos remunera, malos despice. Simile puto tetrastichum istud apostolico mandato: Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus homini bus pacem habentes (Rom. xit, 18): cum bonis ergo, mansuetis et benevolis erga nos convenienter vicem referre justum est, sive per verba, sive per dona, sive per rectam conscientiam, aliter dignam reddere gratiam oportet; malos vero et perverse agentes et calumniantes nos despicere, nihili facere, id est negligere oportet; sed etiam ipsis gratiam tribuere, eo quod nihil mali ab ipsis patiamur, licet affligere meditati sint; idcirco pacifcum et placidum esse cum ipsis oportet; inde sequetur diuturnitate temporis et longanimitate quod eos suadeas qui boni ſlant tua probitate victi; nemini enim malum pro malo reddens, bonitatem et mansuetudinem tanquam optimum illis impertiens,donum, sic pauJulum meliorabis, et malos et molestos bonos tibi et probos perficies. 201 Benignus esto omnibus, si poles. Si tanta tibi gratia ab Altissimo tributa est et vis, qui Deum imiteris quem omnibus celebramus optimum, et ipse las omnibus bonus et utilis: quid enim sane imitatione Dei melius? Sed homo cum sis,quomodo poteris bonitati ipsi similis fieri et ad omnem pariter carnem misericordiam extendere et bonitatem? Simplici corde misericordiam et amorem habere et de salute omnium hominum studium sentire per Christi dilectionem erga nos possumus; sed benefacere omnibus hominibus homini impossibile omnino est; ideo dicet omnibus feri utiles animo volenti homines diligentes; et præsertim proximis nostris, corde bono et sermonibus et operibus be197 Καλοὺς ἀμείβου, τοὺς κακούς περιφρόνει. Ομοιον οἶμαι τοῦτο τὸ τετράστιχον τῷ ἀποστολ: κῷ ἐκείνῳ παραγγέλματι, Εἰ δυνατόν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες. Πρὸς μὲν οὖν τοὺς καλοὺς καὶ ἐπιεικεῖς καὶ εὔνους ἡμῖν προσ ηκόντως ποιεῖσθαι δίκαιον τὰς ἀμοιβὰς, εἴτε διὰ 26γων, εἴτε διὰ δώρων, εἴτουν ἄλλως δι' ἀγαθῆς συνει δήσεως τὴν ἀξίαν ἀποτιννύναι χάριν χρεών· τοὺς κακοὺς δὲ καὶ πονηρευομένους καὶ βασκαίνοντας ἡμῖν περιφρονεῖν καὶ ἐξουδενοῦν, ὅ ἐστιν ὑπεροράν, χρήσ ἀλλὰ καὶ τούτοις χάριν εἰδέναι τῷ μηδὲν παθεῖν παρ' αὐτῶν κακὸν, εἰ καὶ ἔδοξαν λυπεῖν· δι' δ καὶ εἰρηνικῶς καὶ ἀμάχως δέον διακεῖσθαι πρὸς αὐτοὺς, ὡς ἂν τῷ πολλῷ χρόνῳ καὶ τῇ μακροθυμίᾳ πείσης καὶ αὐτοὺς γενέσθαι χρηστούς, τῆς σῆς ἡττημένους καλοκαγαθίας. Μηδενὶ γὰρ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδοὺς, χρηστότητα δὲ καὶ ἐπιείκειαν ὡς καλλίστην αὐτοῖς ἐπιβραβεύων δωρεάν, οὕτω κατὰ μικρὸν ἀγα θυνεῖς, καὶ τοὺς κακούς καὶ πονηρούς καλούς σεαυτῷ καὶ χρηστοὺς ἀποτελέσεις. 201 Πᾶσι μὲν ἴσθι χρηστὸς, εἰ τοῦτο σθένος. Εἰ μὲν τοσαύτη σοι χάρις ἄνωθεν ἐπεβραβεύθη καὶ ἰσχὺς, ὥστε Θεὸν μιμεῖσθαι τὸν τοῖς σύμπασιν ανυμνούμενον χρηστόν, καὶ αὐτὸς γίνου πρὸς πάντας ἀγαθὸς καὶ χρηστός· τί γὰρ τῆς ὄντως θεομιμησίας ἀγαθώτερον ἂν εἴη; Αλλ᾽ ἄνθρωπον ὄντα πῶς οἷόν τε τῇ αὐταγαθότητι ἐξομοιοῦσθαι, καὶ πρὸς πᾶσαν ἐπ' ίσης σάρκα τὸν ἔλεον ἐπιχορηγεῖν καὶ τὴν χρησ στότητα; Τὸ μὲν οὖν ἁπλῶς ἐλεεῖν, καὶ φιλεῖν, καὶ πάντων ἀνθρώπων ἀγαπᾷν τὴν σωτηρίαν διὰ τῆς Χριστοῦ πρὸς ἡμᾶς δυνάμεθα φιλανθρωπίας· τῷ ευεργετεῖν μὲν πάντας ἀνθρώπους ἀνθρώπων παι τάπασιν ἀμήχανον, δι' δ λέγει πᾶσι μὲν γίνεσθαι χρηστοὺς τῇ διαθέσει φιλανθρωπευομένους τῆς ψυχῆς,

IN CARMINA ARCANA 5. GREGORII. μάλιστα δὲ τοῖς ἐγγίζουσιν ἡμῖν, ὡς καὶ προθέσει καρδίας και λόγοις καὶ πράγμασιν εὐεργετεῖν πολλάτις δυναμένους ὁ ἱερὸς λόγος παραινεῖ· ἔγγιστα δὲ τοὺς τὸν τρόπον τοῦ κατὰ Θεὸν βίου, ἢ τὸ κατὰ φύσιν γένος, ἢ καὶ τὸν τόπον γειτνιώντας τῆς οἰκήσεως διαγορεύει. Πρὸς τοὺς τοιούτους οὖν τὴν χρηστότητα χρῆναι μᾶλλον ἐπιδείκνυσθαι. Τίνος ἕνεκεν; Καὶ πῶς γὰρ ἂν πιστευθείης τοῖς ξένοις, φησὶ, καὶ ἀλλοτρίως πρὸς σὲ διακειμένοις ἀγαθὸς εἶναι ἢ φιλάνθρωπος, τοῖς οἰκείοις ἄδικος δεικνύμενος; Εκεί νοις μὲν γὰρ ξένοις οὖσιν ἴσως οὐδ᾽ ὀφείλειν ἐρεῖς καλὸς εἶναι, τοῖς ἐγγίζουσι δὲ καθ᾽ ὁποιονοῦν τῶν εἰδ ρημένων τρόπον πάντως ὀφείλεις είναι περιδέξιος. Εἴπερ οὖν τούτοις οὐ δίκαιος καταλαμβάνῃ, τοῖς ἀλ λοτρίοις καὶ μακρὰν πόσον; 205 Τι πάντα τὸν δύστηνον αιτιώμεθα 206 Εχθρός; Ὅτι οὐ χρὴ πάντα τρόπον τὸν δυσώνυμον αἰτια σθαι Σατανᾶν, ὡς τῆς ἐν ἡμῖν ἁμαρτίας τὸ ὅλον αὐτὸν αἴτιον ὑπάρχοντα· τούτῳ γὰρ τῷ τρόπῳ ὡς ἀναιτίους ἑαυτοὺς ὑπολογιζόμενοι ἀκρατῶς τε καὶ ἀχαλίνως τῷ φιληδόνως βιοῦν, τὴν ἐξουσίαν ἐφιέντες, πρὸς πᾶσαν αποχαυνούμεθα παρανομίαν. Τί οὖν ποιητέον ἡμῖν ἢ πῶς ὑποληπτέον; Μέμφεσθαι μὲν ἢ τὸ πᾶν ἢ τὸ πλέον καὶ κατακρίνειν προσῆκεν ἑαυτὸν, ὡς ἰδίᾳ ψυχῆς προαιρέσει, ἀλλ᾽ οὐδεμιᾷ τινι ἔξωθεν βίᾳ πρὸς τὴν κακίαν συνωθούμεθα, καὶ οὕτω πάντη ἑαυτοὺς ταπεινοῦντες καὶ ἐξουθενοῦντες σφόδρα, ελεούμεθα· τὸ πλέον δὲ ἑαυτούς, ἀλλ' οὐ τὸ ὅλον αιτιώμενοι, καὶ οὕτως ἧττον μὲν ταπεινούμεθα, συγγνώμης δ' οὖν ὅμως καὶ ἐλέου ἀξιούμεθα. Εἰδέναι δὲ ἄξιον, ὡς τὸ πῦρ μὲν τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ἐπιθυμίας παρ' ἡμῶν καὶ τῆς ἡμετέρας φύσεως, ἅπερ ἐν τῷ αὐτοκράτορι κείται λογισμῷ, πρὸς ὅ βούλεται ἀρετήν τέ φημι καὶ κακίαν, οἰακίζειν τε καὶ διεθύνειν, καὶ ὑπανιέντων μὲν θελήματι καὶ ἐφιέντων ὑφάπτεσθαι τὸ πῦρ, δ Εχθρὸς ἐμφυσᾷ παρών, καὶ εἰς μεγάλην τοῦτο πολύ λάκις ἀναῤῥιπίζει φλόγα· ἐπεχόντων δὲ φιλοσοφίᾳ καὶ φιλοπονίᾳ, καὶ τῇ προσφυεῖ τῶν δακρύων κατασβεννύντων ἐπιρροή, και γε τοῦτο μαραινόντων ταῖς πρὸς τὸ οὐράνιον πῦρ τοῦ νοῦ ἀναγωγίαις, αὐτός ἐξανάπτων ἀπόλλυται Δυσμενής, καὶ ἡμεῖς ἐλευθερούμεθα. 20. Με σφόδρ' έπεσθαι παιγνίοις ἐνυπνίων. Πολλὴ καὶ ἀμύθητος ἡ τῶν ἐνυπνίων καθέστηκε διαφορά. Εστι μὲν ἐνύπνιον διά Πνεύματος ἀληθείας ενεργούμενον, οὐκ ἐν προφήταις καὶ ἁγίοις μόνον, ἀλλ' ἔστιν ὅτε καὶ ἐν βασιλεῦσι καὶ ἄρχουσι γῆς, δρασίν τινα δι' αἰνίγματος ὑποτυποῦν, καὶ συν εσκιασμένως τὸ μέλλον τῷ ὁρῶντι προδηλοῦν· τοῦτο δὲ οὐ πολὺ οὐδὲ πολλάκις οὐδὲ τοῖς τυχοῦσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀξίοις συμβαῖνον καθορᾶται. Ἔστι δὲ ἐνύπνια, μᾶλλον δὲ βυθὸς ἐνυπνίων ἄῤῥητος, ἄπειρος, ἀδιεξίτητος, ὄναρ τοῖς ἀνθρώποις ὑπνοῦσιν ὑποπίπτων, δν ματαιότητα ματαιοτήτων κυρίως ἄν τις ονομάσας· πάντα μὲν γὰρ τῷ ὄντι ματαιότης υπάρχει τὰ ἀνθρώπινα· τὰ δὲ τούτων ὀνείρατα ἢ ἀπὸ τοῦ θρεπτικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς λαμβάνοντα τὴν ἀφορμὴν, ἢ ἀπὸ τοῦ αἰσθητικοῦ καὶ τῆς τῶν αἰσθητῶν ποικι nefacere sæpe valentes, nos sanctum verbum hortatur; proximos vere et qui moribus vitæ secundum Deum, et qui natura et familia, et qui domo vicini sunt habitationis, supputat. Erga bujusmodi proximos magis bonitatem ostendere oportet, cur? Et quomodo fidem obtinebis ab aliis, inquit, et longe a te viventibus, quod bonus sis, aut charitatem habeas erga homines, qui proximis injustus appareres? Istis quidem alienis nibil referre dices te esse bonum, erga proximos vero omni qua diximus, ratione omnino debes benevoleus esse. Si igitur non justus apud ipsos inveniaris, alienis et his qui a longe sunt quomodo eris? 205 Cur in omnibus miserum causemus 206 Inimicum? Quia non oportet omni modo sinistrum accusari Satanam quasi omnis peccati in nobis causa inveniatur; hoc modo enim quasi innoxios nosmetipsos absolventes, in voluptatibus nec domitam nec refrenatam vitain degentes, nobis nimium indulgemus et secundum omnem præsumjmus transgressionem. Quid ergo nobis faciendum, aut quomodo cogitandum? nostrum est nosmelipsos sive de toto sive de majori parte arguere et condemnare qui propria animi voluntate, sed nulla extranea violentia ad malum concitanrur, et sic nosmetipsos humiles et contemptibiles agnoscimus omnique mɔisericordia dignos reddimus. Qui vero majori parte, sed non totaliter nosmetipsos accusamus, sic mi. nus humiliamur, veniam tamen et misericordiam pariter consequemur. Porro sciendum nobis est quomodo iræ ardor et concupiscentiæ in nobis naturaliter insitæ, ad ea quæ in intelligentia libera repræsentantur prout virtutem eligit aut nequitiam, gubernandus est et dirigendus. De diligenti voluntale remittentibus et desciscentibus astat inimicus ignem ardenter excitans, sæpeque in magnum incendium prorumpere facit; a resistentibus præ philosophia et diligentia, lacrymarum copiam adjungentibus et præ mentis ad ignem coelestem elatione tabescentibus, ipse perit hostis qui incendere conabatur, et ipsi liberamur. 209 Nec valde secteris ludibria somniorum. Multa et infinita somniorum species: est somnium quod operatus est veritatis Spiritus, non solum in prophetis et sanctis, sed etiam in regibus et prin cipibus terra, cum in ænigmate et confuse videnti futurum panditur; istud autem non multum nec sæpe nec in cujusque, sed in favorem dignorum contingit videri. Sunt somnia, vel potius somniorum fons est ineffabilis, immensus, incommeabilis, dormientibus visio hominibus advenit quam Domini more vanitatem vanitatum vocaret quivis. Cuncta enim vauitas reipsa humana sunt, sive ex alenda animæ parte occasionem accipientes, sive ex sensibili parte et sensibilium varietate procedunt horum fictiones quas semper evigilans multifariam sensibilitate sibi ipsi effingi videt anima. Pċ---

NICETAS rum, quas intra se sibi informavit, reliquas in memoria turbatim et confuse secum in somnis reputaurs, et obscura somnia fingere illuditur et vagatur Talens vanitatum vanitatibus. De quibus ergo, vel de quotidianis operibus et laboribus et sollicitudinibus vestigia quædam per sensuum sedationem imaginandi et intelligendi vis in anima semper mobilis et tabulas efformans, multifariam in requie vane et futiliter somniat; similia, etiam hominum agendi rationibus et per vitam studiis angeli per ipsorum dies comitantes, boni aut mali, veritatis aut mendacii amantes, diversarum specierum et formarum repræsentant somnia, aliter aliis: aliter illis qui in cordibus sese verbo et instructione exercent effigies præbent; aliter istis qui in deserto asceticum et solitarium sequuntur morem. De rebus quibus incumbunt occasiones et sumunt, tentant et variis modis in corporis dormitione animam vagari faciunt: uno verbo, analogiam inspiciamus earum quæ in omni loco ab hominibus frequentantur scientiarum et artium a sapientibus et insipientibus, dominatoribus et domitis, divilibus et pauperibus, damonium comitans, quod unusquisque ab infantia usque ad mortem sortitus est, nec per somnum illo modo relaxari, nec otio aut disciplinae minorationi indulgere sinit intelligentem animam, sed tum illecebris naturalibus, ineptiis nțirificis et formis levioribus quam nives et elationibus vagari trahit; tum molestiis, terroribus, turbationibus nefandis, tremoribus et bumiliationibus commovet et percellit. Idcirco ne nimis somniorum mruga te terreant, commendat sublimis theologus, neque magnum quid malum bonumve revelantia metuerć aut stupere, nec etiam extoHi, vanaque spe in spiritu superbire oportet. Insidiæ hæc multis sæpe ab Hoste paratæ sunt. DAVID λίας, ἅπερ εγρηγορυία τ' αἰσθήσεως πάσης ποικι λοτρόπως ἐφαντασιώθη. Ταῦτα δὴ τὰ τῶν ὑπερ ή ψυχή εμφανισθέντων αὐτῇ ἐγκαταλείμματα τῷ μνη μονικῷ συγκεχυμένως καὶ ἀσαφῶς ἀναπεμπάζουσε καθ' ὕπνους, καὶ ἀμαυροὺς ὀνείρους αναπλάττουσα, διαπαίζεται καὶ πλανᾶται, περιχαίνουσα ταῖς τῶν ματαιοτήτων ματαιότησιν. Η οὖν ἐκ τούτων, ἢ καὶ ἐξ ἔργων ἡμερινῶν καὶ πόνων καὶ φροντίδων ἀπηχή ματά τινα τῇ τῶν αἰσθήσεων ἠρεμία ή φανταστική καὶ λογικὴ τῆς ψυχῆς δύναμις, αεικίνητος οὖσα καὶ ονειρώσσουσα, πολυτρόπως ἐν ὕπνοις ἀδολεσχεῖ καὶ ματαιάζει· ἀναλόγως δὲ ταῖς τῶν ἀνθρώπων πολι τείαις καὶ τοῖς κατὰ τὸν βίον ἐπιτηδεύμασι καὶ οἱ τ αὐτῶν ζωῇ παρεπόμενοι ἄγγελοι, ἀγαθοὶ ἡ πονηροί φιλαλήθεις ή φιλοψευδείς, πολυειδῶς καὶ πολύ μόρφως ἀνατυποῦσι τὰ ἐνύπνια, ἄλλως μὲν τοῖς κατὰ πύλεις περὶ λόγους τε καὶ μαθήματα εσπουδακότι τὰς φαντασίας σχηματίζοντες, ἄλλως δὲ τοῖς κατὰ τὰς ἐρήμους τὸν ἀσκητικὸν καὶ μοναύλιον μετερχομένοις τρόπον. Ἐκ τῶν παρ' αὐτοῖς σπουδαζομένων τὰς ἀφορμάς ειληφότες, ἐκπειράζουσι καὶ πολυποικίλοις τρόποις διαπλανῶσιν ἐν τῇ τοῦ σώματος ἀναπαύσει τὴν ψυχήν· καὶ συνόλως φάναι, κατ' ἀναλογίαν τῶν ἐν παντὶ τόπῳ ἐπιτηδευομένων ἀνθρώποις ἐπιστημών καὶ τεχνῶν, ἔν τε σοφοῖς καὶ ἰδιώταις, ἄρχουσι καὶ ἀρχομένοις, πλουσίοις καὶ πένησι, τὸ ἑκάστῳ νηπιόθεν συγκεκληρωμένον ἄχρι τέλους δαιμόνιον παρεπόμεν νον, οὐδὲ καθ᾽ ὕπνους ἀναπεπτωκέναι παντάπασι βαστώναις τε καὶ ἀνέσεσιν ἐκλελύσθαι διαφίησι τὸ λογικὸν τῆς ψυχῆς· ἀλλὰ ποτὲ μὲν ἡδύτησι φυσικής καὶ ῥεμβασμοῖς ἀλλοκότοις καὶ ψυχροτέροις χιόνος φάσμασι καὶ ὑψώμασι διαπλανᾷ, ποτὲ δὲ ἀηδίαις καὶ φόβοις καὶ ταραχαῖς ἀπευκταῖς καὶ τρόμοις καὶ τα πεινώμασιν ἐξιστᾷ καὶ καταπτοεῖ. Διὰ τοῦτο μὲ λίαν τοῖς τῶν ἐνυπνίων παιγνίοις θροεῖσθαι ὁ ὑψηλὸς θεο λόγος παραγγέλλει, μήτ' οὖν ὡς μέγα τι κακὸν ἡ ἀγαθὸν παραδηλοῦσι πτοεῖσθαί τε καὶ δειλιᾷν, ἢ μετεωρίζεσθαι καὶ ματαίαις ἐλπίσι φενακίζεσθαι τας φρένα, χρή· ἔνεδρον γὰρ ταῦτα πολλοῖς πολλάκις ὑπὸ τοῦ Ἐχθροῦ παρεσκευάσθη. 213 Præluceat spes laudabili omni exitui. ´ Omnis actio et energia et omnis motus hominis sensum habentis finem proprium habet atque spem adjacentem ad quam tendens agens quivis agit. Sic de corporalibus et nundanis, sic et de spiritualibus considerandum et de intellectualibus. Si igitur in mundi et vitæ hujus operibus necesse sit spem et finem prævenire propositam operam, multo magis sane de spiritualibus et rectis virtutis operibus spes præcedere debet et rerum finis operatarum prævideri ad quem agens tendit et dirigitur. Sic apostoli cursus metam prævidentes, nempe inter populos magnificare Christum currebant et dirige- \ bantur; sic bravium aspicientes, testimonium de veritate Jesu, et pro ipsa moriendum, finem proponentes et victoriam referentes coronantur. Accedunt et ascetarum chori omnes, quotquot legitime Christum desideraverunt, per agendi rationem humiliorem, a cupiditatibus eximi cupientes et ad ¡llum assequendum currentes, qui ad destinatum finem, sitim sperati contendebant. Si enim carna213 Ελπὶς προκείσθω δεξιοῦ παντὸς τέλους. Πᾶσα πρᾶξις καὶ ἐνέργεια, καὶ πᾶσα κίνησις ἀν θρώπου νοῦν ἔχοντος, σκοπὸν ἴδιον ἔχει καὶ ἐλπίδε προκειμένην, πρὸς ἦν ἀφορῶν ὁ ἐργαζόμενος ἐργά ζεται· οὕτως ἐπὶ τοῖς σωματικοῖς καὶ κοσμικοῖς, ούτ τως ἐπὶ τοῖς πνευματικοῖς θεωρητέον καὶ τοῖς νοερούς καὶ λογικοῖς. Εἰ οὖν ἐπὶ τῶν κοσμικῶν ἔργων καὶ βιωτικῶν ἀνάγκη τὴν ἐλπίδα καὶ τὸν σκοπόν προηγεῖσθαι τῆς τῶν προκειμένων εργασίας, πολλῷ δήπου μᾶλλον ἐπὶ τῶν πνευματικῶν καὶ δεξιῶν τῆς ἀρετῆς ἔργων ἡ ἐλπὶς ὀφείλει προκεῖσθαι, καὶ ὁ τῶν πονουμένων σκοπός προθεωρεῖσθαι, πρὸς ἦν τὸν εργάτην ἀποσκοποῦντα κατευθύνεσθαι. Οὕτως ἀπό στολοι τοῦ κατ' αὐτοὺς δρόμου τὸ τέλος προορώντας, τὸ ἐν τοῖς ἔθνεσι μεγαλύνας τὸν Χριστόν, έδραμον καὶ κατηύθυναν· οὕτως οἱ ἀθλοφόροι μαρτυρήσει τη ἀληθείᾳ Ἰησοῦ καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ἀποθανεῖν σκοπὸν προτιθέμενοι, καὶ νικῶντες, στεφανοῦνται· ὡσαύτως καὶ ἀσκητῶν χοροὶ πάντες, ὅσοι γνησίως ἐπόθησαν Χριστὸν, διὰ τῆς ταπεινοτέρας ἀγωγῆς τῆς ἀπαθείας ἐρῶντες, καὶ πρὸς αὐτὴν δραμόντες ἐν δέψει, κατα

ευστοχοῦσι τοῦ ἐλπιζομένου. Εἰ γὰρ τὰ σάρκινα καὶ φθαρτά, πλοῦτος. φημί, καὶ ἡδονὴ καὶ δόξα, τοῖς τὰ ἐπίγεια φρονοῦσιν εἰς ἐλπίδα προτιθέμενα τοῖς αὐτῶν συνεργοῦσιν ἐρασταῖς καὶ κατευθύνουσι, πῶς οὐ πολ λῷ δικαιότερον καὶ τοῖς τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς ἐργάταις τὴν κατὰ Θεὸν ἐλπίδα συνεργεῖν, καὶ πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως συντείνειν κατὰ τὸν σκοπόν; ἀφόρητον γὰρ ἄλγος ἔμοιγε καὶ ἀνιαρὸν οὐχ ἥκιστα παρίσταται νικωμένῳ ὑπὸ τοῦ καλοῦ. Εἰ γὰρ τὰ μωμητὰ τῶν ἁμαρτωλῶν ἔργα καὶ κακὰ συν εργοῦνται καὶ κατευοδοῦνται, τὰ δεξιὰ δὲ καὶ ἀγαθὰ διαπίπτουσι τοῖς ἐργαζομένοις αὐτὰ καὶ ἀστοχοῦσι, πῶς ὑποίσω, φησί, τὴν ἧτταν τοῦ καλοῦ; 217 Ηγου τύχης φρόνησιν ἀσφαλεστέραν. Τύχη μὲν τὸ αὐτομάτως ούτωσὶ καὶ λόγου χωρίς συμβαῖνον ἐπεκλήθη, φρόνησις δὲ τὸ μετὰ λόγου όρο βοῦ καὶ συνέσεως γινόμενον, ἐν ᾗ καθάπερ πλοῖον ἐν θαλάσσῃ τῷ οἴακι πηδαλιουχεῖται καὶ τῷ λιμένι προσ ορμίζεται, οὕτως ὁ νοῦς ἐν τῇ φρονήσει τὰ ἤθη δια κυβερνῶν τῆς ψυχῆς καὶ οἰακίζων, πρὸς τὸν ἄνω λιμένα κατευθύνει. Ἐπειδὴ τοίνυν διὰ τῆς φρονήσεως ἡ ἀληθῆς σωτηρία τοῖς σωζομένοις ἐνεργεῖται, μὴ τῇ ἀλόγῳ πρόσεχε τύχῃ, καὶ τῇ κούφῃ καὶ ἀκρίτῳ τῶν λόγων καὶ τῶν λογισμῶν ματαιότητι περιφερόμενος φέρε και φέρου, τῇ τῶν ἀνθρώπων κυβεία συνεχόμενος καὶ δελεαζόμενος· σφαλερόν γάρ· ἀλλὰ τῆς παιδεύσεως τῆς ἐν τοῖς λόγοις, μᾶλλον δὲ τῆς παιδείας Κυρίου τῆς διὰ τῶν ἐντολῶν καὶ ἀρετῆς μηδὲν εἶναι κρείσ σον ὑπονάει, δι' ὧν ἡ ἀληθῆς φρόνησις καὶ ἀσφαλῆς σωτηρία τοῖς σωζομένοις περιγίνεται. Τάλλα μὲν γὰρ, ὅσα τις ἂν καὶ οἴοιτο κεκτῆσθαι, κἂν κτῆμα, καν χρήμα, καν ἱματισμὸν εἴπῃς πολυτελή, ναῶν τε οἰκοδομὰς καὶ κειμήλια καὶ μοναστήρια, καὶ καθάπαξ εἰπεῖν, ὅσα ἀπὸ γῆς ἄλλοτε ἄλλοις, καὶ οὐ τοῖς ἔχειν δοκοῦσιν ἑτοιμάζεται· μόνη δὲ ἡ παίδευσις οἰκεία τῶν κεκτημένων μόνων ἐστὶ καὶ βιοῦσιν ἐνταῦθα ἄχρι τέλους συνυπάρχουσα καὶ ἀποβιώσκουσι συν επομένη. 211 Το δραστικὸν δείκνυε μὴ τῷ δρᾷν κακῶς, 24 Τῷ δ' εὖ τι ποιεῖν. Εἰσὶν ἄνθρωποι θερμότατοι ἐν ἔργοις αὐτῶν καὶ δραστήριοι καὶ ἐνεργέστατοι· οξύτητι δὲ φύσεως χρώμενοι καὶ μεγαλοφυΐα, χρησιμώτατοι κληίζονται πολλοῖς· οἱ καὶ βασιλείας, καὶ στρατοπεδαρχίας, καὶ ἡγεμονίας ἐν κόσμῳ διαφέροντες ἐπιπολύ, ὡς θεοὶ τιμάσθαι πρὸς τῶν ὑποχειρίων ἀξιοῦσιν. Πρὸς τοὺς τοιούτους ὁ θεόπνευστος νοῦς ἀποτεινόμενος, Μὴ τῷ δράν, ἔφη, κακῶς καὶ τῶν ἀσθενῶν κατατρέχειν καὶ πτωχῶν τὸ μεγαλουργὸν ἐπιδείκνυσο τὸ δραστικὸν καὶ Ενεργές, τῷ εὐεργετεῖν δὲ καὶ κατὰ μίμησιν τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ τὸ καλὸν ποιεῖν καὶ ἀγαθόν. Τοῦτο καὶ θεὸν καὶ υἱόν σε Θεοῦ δείκνυσι δι᾿ ὁμοιώσεως· τοῦτό ἐστι καὶ ἀνδρὸς εἰδότος τὸ συγγενὲς ἀνθρώπου· τοῦτο ἔργον ἐστὶ τὴν ἀνθρωπίνην ταλαιπωρίαν ἐγνωκότος, καὶ οὐχ ὑπεραιρομένου κατὰ τοὺς ὑβριστὲς καὶ ἀλα ζίνας, ἀλλὰ Χριστομιμήτως αὐτοῖς συγκαταβαίνοντος καὶ τὰς αὐτῶν ἀσθενείας διανέχοντος· τὸ ἀποκτείνειν δὲ καὶ πτωχίζειν καὶ ταλαιπωρείν, Θεοῦ μὲν οὐκ ἄξιον φιλανθρωπίας, θηρίων δὲ ἰοβόλων οἰκεῖον τὸ ἀπο838 lia et corruptibilia, divitiæ, inquam, et voluptas et gloria, iis qui terrestria cogitant in spem proposita, operationem concitant amatorum ipsisque directionem imprimunt, quomodo non multo justius et boni virtutisque operariis incitamentum erit spes in Deum, et eniti ad bravium supernæ electionis juxta scopum faciet? Namque intolerabilis dolor et impatibilis mihi non minime incumbit victo a bono. Si enim noxia peccatorum opera et mala ipsis utilia sunt et bene prosperantur, recta autem et bona male succedant operantibus et infeliciter peragunLur,quomodo boni adversum casum ferre potero? 217 Fortuna prudentiam existima tutiorem. Sors quidem quod sponte et indeliberate accidit voeatur, prudentia vero quod cum deliberatione fit et conscientia. Porro quemadmodum navis in mari per gubernaculum regitur et ad portum subducitur, sic spiritus prudentia fretus mores anime gubernat et clavum tenens ad supernum portum dirigit. Cum ergo per prudentiam salvatis cooperetur salus vera, ne irrationali cedas sorti nec futili et inconsideratæ verborum et rationum vanitati jactatus te feras, nec ferri patiaris hominum vicis situdinibus raptus et illectus; periculosum enim, sed documentis in litteris, magisque disciplinis Domini secundum mandala et virtutem nihil melius. esse reputa, per quæ vera prudentia et tuta salus salvatis fit. De aliis vero rebus, quotquot possidere quivis arbitraretur, sive facultates sive bona sive opulentorum vestimentorum apparatus dixeris, templorum structuras et thesauros et monasteria, et uno verbo quæcunque super terram, alias aliis et iis qui non videntur e babere in promptu sunt; sola disciplina propria est illorum solorum qui eam possident, et viventibus in hoc mundo consors usque ad fuem est, decedentesque sequitur. 221 Potentiam tuam ostende, non male faciendo, 222 Sed bene faciendo. Sunt homines ardentissimi in actibus suis et operarii et valde laborantes, ingenii acumine utentes et magnanimitate superiores a multis cele brantur, qui regia potestate et exercituum imperio et dominatione in mundo multum præstantes, tanquam dii a subditis honorari affectant: in quos tales procedens spiritus a Deo inspiratus dixit: Νε in male faciendo et debiles pauperesque opprimendo ostendas te ad magna promptum et fortiæ opera, sed in benefaciendo, et ad Dei universorum imitationem bonum et rectum agende: quod et deum et filium Dei te per similitudinem ostendit; hoc est viri seientis quid homini inuatum est, hoc opus illius qui humanam miseriam novit nec extollitur more arrogantium et insolentium, sed ad Christi exemplar humilibus se accommodantis eorumque imbecillitates benigne sufferentis. Maclare vero et spoliare et ad miseriam redigere, Deš benevolentia dignum non est, venenatarum be-

" NICETAS DA VID stiarum proprium est occidere; raia venenata maris et scorpione clam virus evomentibus, facile morsis adstat fatum. 225 Turpe est juvenem sene infirmiorem 226 Esse, senemque juvene insipientiorem. Quemadmodum juventa et ætatis viriditate vigentem, sene decrepito debiliorem esse turpe videretur et incongruum, sic, inquit, et in ultima senectute pervenientem imprudentiorem juniore apparere, incongruum prorsus et indecens. Similiter senex vita et ætate provecta factus sit omni sapientia et prudentia plenus, optimum et conveniens illud, juniorem vero et ante maturitatem, in ætatis non provectæ decursu sapientem se præbere et seniorum prudentiam habere, excellentissimum esset et omnium maxime conveniens. 229 Semper quidem salutem operare. Omni tempore et omni hominis ætate bonum est viro salutem operari, quæ est, a malo declinare et bonum facere; præsertim appropinquante solutione a vita. Quid aliud majori sollicitudini esset piο viro et sensum habenti,quam præteritas culpas et maculas lacrymis et confessionibus mundare, et quae ex injustitia proveniunt, iis qui injustitiam passi sunt, quæ vero a justo lucro cuni recta moderatione Christo prius mittere, et sic fructuosa et sollicita pœnitentia judicem placare. Merces apparet, præco metam clamat: Apostoli et prophetæ et omnis divinus magister, pœnitentiam agite, magna prædicat voce. Quicunque aures audiendi habes, para ad metam opera tua; judicium prope est et in Toribus adest judex. 233 Finis sermonis. Multis bonis et sapientibus verbis in anima ædificationem et salutem a sancta et theologica lingua prolatis, bunc loquendi finem summatim rectum et concisum sententiis et testimoniis suis apposuit, dicens, duplicem esse apostatandi a Deo morem, alterum opere, alterum verbo. Opere quidem igitur apostatantur a divinis qui secundum insipientem istum hypocritæ, in corde suo si non lingua dicunt Non est Deus; propterea corrupti sunt, et in iniquitatibus abominabiles facti sunt: hoc est opere apostatare a Deo. Verbo autem apostolicam doctrinam et divinorum Patrum theologiamı negant sive qui Judaicam in incredulitatem feruntur, sive qui ad gentilem polytheismum et impietatem inclinant, sive qui ad hæreticam perniciem impiamque aberrationem incidunt. Tu ergo undequaque circumspiciens de teipso, ne decipiaris ab hoste invisibiliter astanti et jugiter furtivis insidiis obsidenti et persequenti et in apostasiarum supradiclarum barathrum venari te et perdere omni ope et opera conanti: hæc monet optimus Pater. Cave ergo ne ullo modo in ambabus apostasiis distinearis et impliceris, nec immundis te immisceas, ne forte ex Littera quatuor aut quinque desiderantur. κτιννύναι· τῆς τε θαλαττίας τρυγόνος καὶ τοῦ σκερ πίου λαθραίως τὸν ἐὸν ἐναπεμοῦντος, ῥᾷστα παρ έστη τοῖς δηχθείσιν ὁ μέρος. 235 Αἰσχρὸν νέον γέροντος ἀσθενέστερον 226 Είναι, γέροντα δ' ἀφρονέστερον νέου. Ὥσπερ τὸν νεότητι καὶ ἀκμῇ σφριγώντα ηλικίας, σαπροῦ γέροντος αδρανέστερον εἶναι, αἰσχρὸν ἂν ὁρῶτο καὶ ἀνοίκειον· οὕτω, φησί, καὶ τὸν εἰς ἔσχατον ἐληλακότα γήρους, ἀφρονέστερον τοῦ νεωτέρου τῷ χρόνῳ καταδείκνυσθαι, ἀνοίκειον πάντη καὶ ἀνάρμο στον. Ὅμως ὁ γέρων μὲν καθ' ὥραν καὶ κατὰ τὴν πρεσβυτικὴν ἥκων ἡλικίαν, ἔστω πάνσοφος και συν έσεως πλήρης· καὶ τοῦτο ἀγαθόν τε καὶ εὐπρεπές· τὸν νεώτερον δὲ τῷ χρόνῳ καὶ πρὸ ὥρας ἐν τῷ τῆς ἡλικίας ἀτελεῖ σωφρονεῖν καὶ πρεσβυτικήν σύνεσιν ἀνειληφέναι, τοῦτο κράτιστον ἂν εἴη καὶ πάντων εὐπρεπέστατον. 299 'Αεὶ μὲν ἐργάζοιο την σωτηρίαν. Κατὰ πάντα μὲν χρόνον καὶ πᾶσαν ἀνθρώπου και κίαν, ἀγαθὸν ἀνδρὶ τὴν αὐτοῦ σωτηρίαν κατεργά ζεσθαι, ἥτις ἐστίν, ἐκκλίνειν μὲν ἀπὸ κακοῦ, ποιεῖν δὲ τὸ ἀγαθόν, μάλιστα δὲ δὴ τῆς τοῦ βίου λύσεως προσηγγιανίας. Τί ἂν ἄλλο εἴη περισπουδαστότερον τῷ εὐσεβεῖ καὶ νοῦν ἔχοντι, ἢ τὰ προϋπηργμένα βύπη καὶ μολύσματα δάκρυσι καὶ ἐξομολογήσεσιν ἀνακαθαίρειν, καὶ τὰ ἐξ ἀδικίας μὲν τοῖς ἡδικημέν νοις, τὰ ἐκ δικαίων δὲ πόρων προσγινόμενα διὰ τῶν μετρίων προπέμψαι τῷ Χριστῷ, καὶ οὕτως ἐγκάρτεν καὶ μεμεριμνημένῃ μετανοίᾳ ἐξιλεοῦσθαι τὸν κριτήν. Τὸ γῆρας πάρεστιν, ὁ κήρυξ τὴν ἔξοδον ἐπιδος Απόστολοι καὶ προφῆται καὶ πᾶς θεῖος διδάσκαλος, μετανοείτε, μεγάλη παραγγέλλει φωνῇ. Πᾶς ὁ ἔχων οἷς ἀκούειν, εὐτρέπιζε πρὸς τὴν ἔξοδον τὰ ἔργα σου ἡ γὰρ κρίσις ἐγγὺς καὶ ἐπὶ θύραις ἰδοὺ ὁ κριτής. 233 Πέρας λόγου. Πολλῶν καὶ ἀγαθῶν καὶ σοφῶν λόγων τῶν εἰς οι κοδομὴν ψυχῆς καὶ σωτηρίαν ὑπὸ τῆς ἱερᾶς καὶ θεο λόγου γλώσσης ειρημένων, τοῦτο πέρας λόγου συγ κεφαλαιούμενος ταῖς αὐτοῦ γνώμαις καὶ διαμαρτυ ρίαις δεξιὸν καὶ σύντομον ἐπέθηκε, διττήν εἶναι λέγων τὴν ἄρνησιν Θεοῦ, τὴν μὲν ἐν ἔργῳ, τὴν δὲ ἐν λόγῳ. Ἔργῳ μὲν οὖν ἐξήρνηται τὸ θεῖον ὥσπερ οἱ κατὰ τὸν ἄφρονα ἐκεῖνον ὑποκριταί, οἵτινες εἶπον ἐν καρδίᾳ, εἰ καὶ μὴ τῇ γλώσσῃ ἑαυτῶν, μὴ εἶναι Θεόν, δι' δ καὶ διεφθάρησαν καὶ ἐν ἀνομίαις ἐβδελύχθησαν ἔργῳ μὲν οὕτως ἡ ἄρνησις ἐπιτελεῖται. Λόγῳ δὲ πάλιν τῷ τὴν ἀποστολικὴν διδαχὴν καὶ τῶν θείων Πατέρων τὴν θεολογίαν ἀπαναίνεσθαι, ἢ πρὸς το δαϊκὴν ἀπιστίαν ὑποφερομένους, ἢ πρὸς Ἑλληνικὴν ἀπονεύοντας πολυθείαν καὶ ἀσέβειαν, ἢ πρὸς αίρετικὴν ἀπώλειαν καὶ δυσσέβειαν ἐξολισθαίνοντας. Σὺ οὖν πανταχόθεν σεαυτὸν περισκοπών, μὴ κλαπής ὑπὸ τοῦ Δυσμενοῦς ἀοράτως, καὶ ἀεὶ λαθριδίας παλαίσμασιν ἐνεδρεύοντος, καὶ διώκοντος, καὶ εἰς βόθυνον τῶν εἰρημένων ἀρνήσεων θηρεῦσαι σε καὶ ἀπὸ [λέσαι] πάσῃ μηχανωμένου σπουδή, δ ἀγαθώτατος Πατήρ νουθετεί. Πρόσεχε οὖν ἀμφοῖν τῶν ἀποστασιῶν παντάπασι ἀποδιαστέλλεσθαι καὶ ἀφορί

sh IN CARMEN S. GREGORII DE LIBRIS CANONICIS. ζεσθαι καὶ ἀκαθάρτων μὴ ἅπτεσθαι, μήπως τῇ πρὸς τοὺς ἀσεβεῖς ῥυπωθεὶς ἐπιμιξίᾳ, ἐσχάτων καθαρσίων καὶ τοῦ ἐν πυρὶ βαπτίσματος καὶ τῆς βασάνου τῶν ἁμαρτωλῶν δεηθῇς. Τοσαύτην πρὸς τὴν τῶν τετραστίχων γνωμῶν ἐξήγησιν τῆς θεολογικῆς φρενός καὶ διανοίας ταῖς αὐτοῦ πρεσβείαις καὶ ἐλλάμψεσιν ἐν ἐπιτόμῳ διελθόντες, δῶμεν δόξαν καὶ αἴνεσιν καὶ εὐχαριστίαν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Σὺ μὲν σύνοψιν πρακτικής θεωρίας Τετράστιχον βροντήσας ὑψιλήν, Πάτερ Ἡμεῖς δ' ἀναπλώσαντες ἐν σοὶ τὸ σθένος Αὐτῆς χάριν καὶ γνῶσιν ἐπληθύναμεν. Exstat hoc tetrastichon etiam in ed. Venet. fol. 55. V. ita inscriptum: Στίχοι ιαμβικοὶ τοῦ φιλοσόφου κυρίου Νικήτα τοῦ καὶ Δαβιδ τοῦ ἑρμηνεύ- ἰmpiorum commercio inquinatus, ultimis in expiationibus et igneo baptismate et peccatorum pœnis sortem necessariam habeas. Talem tetrastichorum sententiis refertorum commentarium paucis emensi, exponentes theologicum spiritum et intelligentiam ipsius splendore decoram, gloriam, laudem et gratiarum actionem demous Patri et Filio et sancto Spiritui,in sacula sculorum. Amen. Tu quidem synopsin practice theoriæ In tetrastichis tonans sublimem Pater dedisti; Nos vero explicantes tuum vigorem Eus operis gratiam et doctrinam multiplicavimus. σαντος τὰ τετράστιχα καὶ τὰ λοιπὰ ἔπη τοῦ μεγάλου Πατρὸς ἡμῶν Γρηγορίου. GREGORII NAZIANZENI CARMEN DE LIBRIS CANONICIS CUM ANONYMI INTERPRETATIONE (Ex codice Typographei Synodalis, in-fol. num. XXVIII, fol. 78, 79.) Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τῶν συμμέτρων αὐτοῦ ποιημάτων, Περὶ τοῦ, Τίνα χρὴ ἀναγινώσκεσθαι βιβλία τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας Διαθήκης. Οφρα δὲ μὴ ξείνῃσι νέον κλέπτοιο βίβλοισι· ἶνα δὲ μὴ ἀλλοτρίαις τὸν νοῦν ἀπατᾷ βίβλοις. Πολλαὶ γὰρ τελέθουσι παρέγγραπτοι κακότητες Πολλαὶ γὰρ ὑπάρχουσι ψευδώς γεγραμμέναι κακίαι. Δέχνυσο τοῦτον ἐμεῖο τὸν ἔγκρίτον, ὦ φίλ', ἀριθμόν· Δέχου τοῦτον ἐμοῦ τὸν δεδοκιμασμένον, ἢ ἐξητασμένον, ἢ κεκυρωμένον, ὦ φίλε, ἀριθμέν. Ἱστορικαὶ μὲν ἔασι βίβλοι δυοκαίδεκα πᾶσαι Ἱστορίας περιέχουσαι μέν εἰσι βίβλοι δώδεκα πᾶσαι. Τῆς ἀρχαιοτέρας Εβραϊκῆς σοφίης Τῆς Παλαιᾶς δηλονότι Γραφῆς. ' Πρωτίστη Γένεσις, εἶτ' Εξοδος, Λευιτικόν τε Πρώτη Γένεσις, Έξοδος, Λευϊτικόν. Επειτ' Αριθμοί, εἶτα Δεύτερος νόμος Ἔπειτ᾽ Ἰησοῦς καὶ Κριταί, Ρούθ ὀγδόη· Ἡ δ᾽ ἐνάτη δεκάτη τε βίβλοι, Πράξεις βασιλήων· Εἰ γὰρ καὶ τέσσαρές εἰσιν αἱ βίβλοι τῶν Βασιλειῶν, ἀλλ᾽ εἰς δύο παραλαμβάνονται καὶ ἀριθμοῦνται: Καὶ Παραλειπόμεναι, ἔσχατον Εζραν ἔχεις. Καὶ αἱ δύο τῶν Παραλειπομένων, μία λογίζεται βίβλος. Αἱ δὲ στιχηραὶ πέντε, ὧν πρῶτος Ιώβ, Ἔπειτα Δαβίδ, εἶτα τρεῖς Σολομώντειαι· Εκκλησιαστής, Ασμα καὶ Παροιμίαι. Καὶ πένθ' ὁμοίως Πνεύματος προφητικού Μίαν μέν εἰσιν ἐς γραφὴν οἱ δώδεκα Ωσηέ, Αμώς τε καὶ Μιχαίας ὁ τρίτος - Ἔπειτ᾽ Ἰωήλ, εἶτ᾽ Ἰωνᾶς καὶ ᾿Αβδίας, Ναούμ τε, ᾿Αββακούμ τε καὶ Σοφονίας· Αγγαίος, εἶτα Ζαχαρίας καὶ Μαλαχίας. Μία μὲν οἶδε· δευτέρα δ' Ησαΐας Επειθ᾽ ὁ κληθείς Ἱερεμίας ἐκ βρέφους - Ed. nov. p. 259. PATROL. GR. XXXVIII.

ANONYMI PARAPHRASIS Εἶτ᾽ Ἰεζεκιήλ, καὶ Δανιήλου χάρις. Αἱ δώδεκα βίβλοι τῶν ἀπηριθμημένων άνω προφητῶν μία, φησι, λογίζεται. Τέσσαρες δὲ αἱ τῶν ἄλλων τεσσάρων προστικών βίβλοι, ἑκάστου μία λογιζομένη. Αρχαίας μὲν ἔθηκα δύο καὶ εἴκοσι βίβλους, Τοῖς τῶν Εβραίων γράμμασιν ἀντιθέτους. ᾿Αρχαίας μὲν, φησίν, ἤτοι τῆς Παλαιᾶς Γραφῆς, ἔγραψα βίβλους εἴκοσι δύο, τοῖς τῶν Ἑβραίων γράμμασιν ἀντιθέτους, ήγουν ισοθέτους καὶ ἱσαρίθμους Λαμβάνεται γὰρ ἡ «ἀντὶ» πρόθεσις καὶ ἐπὶ τοῦ ἴσου, ὥσπερ λέγομεν ἀντίτεχνον καὶ ὁμοτε· γνον. Στοιχεῖα μὲν γὰρ τοῖς Εβραίοις εἴκοσι καὶ δύο λέγονται είναι. Ηδη δ' ἀριθμει καὶ νέου μυστηρίου - Ματθαῖος μὲν ἔγραψεν Εβραίοις θαύματα Χριστοῦ· Μάρκος δ' Ιταλίῃ. Λουκάς ᾿Αχαιίδι. Πᾶσι δ', Ἰωάννης κήρυξ μέγας οὐρανοφοίτης· Έπειτα Πράξεις τῶν σοφῶν ἀποστόλων. Δέκα δὲ Παύλου τέσσαρες τ' Επιστολαί. Ἑπτὰ Καθολικαί, ὧν Ἰακώβου μία Δύο δὲ Πέτρου, τρεῖς δ᾽ Ἰωάννου πάλιν· Ἰούδα δ' ἐστὶν ἑβδόμη. Πάσας ἔχεις. Εἴ τι δὲ τούτων ἐκτὸς, οὐκ ἐν γνησίοις. ᾿Απαριθμήσας καὶ τὰ τῆς Νέας Γραφῆς δ῞Αγιος βιβλία, ἐπήνεγκεν, ὅτι εἴ τι τούτων τῶν ἀπηριθμημένων ἔξω ἐστὶν, οὐ γνήσιου λογίζεται, ἀλλὰ νόθον. ANONYMI PARAPHRASIS EJUSDEM CARMINIS lix codice manuscripto bibliothecæ Sanctissime Synodi, num. LIH. Pulchrum est sermonibus vacare spiritalibus, eosque mente et lingua in deliciis habere, et dominice legi assiduamn impendere operam. Ex hoc enim licet tria sint oblata necesse est unum prosit. Nam vel laborum præmium a Deo accipimus, abditorum revelationem; vel, quod quidem perutile, divinis præceptis impellimur ad virtutem; vel tertio abstrahimura terrestribus spiritalium cura et medilatione. Enimvero, sicut cuin frumento simul crescit zizania, et cum rosis gemmant spinæ, sic et cum authenticis sacrorum Librorum adulterini oriuntur; ne animo decipiaris, nec adventitios quasi nostros ducas, ascriptum numerum, amice, disce a me, huncque accipiens et quasi proprium observans, alios repudia. llistorici quidem sunt omnes libri veteris Hebræorum sapientiæ duodecim. Primus Genesis, Exodus deinde, post hæc Leviticus et Numeri; dein Legis complementum, sèu Deuteronomium. Josue postea, dein Julices, octavusque Ruth historia. Libri duo Regum nonum et decimum complent numerum; dein Paralipomeni, Esdrasque ultimus. Sunt autem et versificati quinque, quorum primus Job labores, secundus David psalterion, tresque Salomonis, qui res naturæ sapit Ecclesiastes, divinum Canticum, et moralia Proverbia. Deinde prophetici sunt alii quinque: simul in unum librum congregati sunt duodecim, zempe Osee, Amos, Michias, Joël, Jonas, Abdias, Naburn, Habacuc et Sophonias nonus, Aggeus, Zacharias et denique Malachias: qui quidem liber unus propheticus. Secundus autem Isaias maximus, deinde ab ætate prima vocatus Jeremias, post quem Fori. toūto Tó. Καλὸν καὶ λόγοις ἐνασχολεῖσθαι πνευματικος, καὶ διανοία καὶ γλώσσῃ τούτοις ἐπεντρυφᾷν, καὶ τῷ νόμῳ Κυρίου διαπαντὸς ἐμμελετῶν. Τριῶν γὰρ ἔν γέ τι πάντων κερδαίνειν ἐπάναγκες ἐκ τούτου. Η γὰρ τῶν πόνων ἔπαθλον ἐκ Θεοῦ λαμβάνομεν, τὴν τῶν κεκρυμμένων ἀποκάλυψιν, ἢ τοῦτο λυσιτελές, τὸ κεν τρίζεσθαι πρὸς ἀρετὴν θείοις προστάγμασιν, ἢ κατά τρίτον λόγον, ἀπαγόμεθα τῶν γηίνων, τῇ περὶ τὰ πνευματικὰ μερίμνῃ καὶ σχολῇ. Ἐπεὶ δὲ, ὥσπερ τῷ σίτῳ συναναφύονται τὰ ζιζάνια, καὶ τοῖς ῥόδοις συν ανατέλλουσιν άκανθαι, οὕτω καὶ ταῖς γνησίαις τῶν ἱερῶν Βίβλων νόθοι συναναφαίνονται· ἵνα μὴ τὸν νοῦν παρακλαπῇς, καὶ ἀνθέξῃ τῶν ξένων, ὡς ἡμετέ ρων, τὸν ἔγκριτον ἀριθμὸν, ὦ φίλος, ἐξ ἐμοῦ μάνθανε, καὶ τοῦτον δεχόμενος, καὶ ὡς οἰκεῖον περιέπων, ἀπο ποιοῦ τὸ ἀλλότριον. Ιστορικαί μέν εἰσιν αἱ πᾶσαι βίβλοι τῆς παλαιᾶς τῶν Εβραίων σοφίας δύο προς ταῖς δέκα. Πρώτη Γένεσις. Εξοδος μετέπειτα, μεθ' ὰ τὸ Λευϊτικὸν, καὶ ἐφεξῆς οἱ 'Αριθμοί. Είθ' ή καλουμένη Επινομίς, ἦταν τὸ Δευτερονόμιον. Ἰησοῦς μετά ταῦτα, μεθ' ἂν οἱ Κοιταὶ καὶ ἡ ἱστορία τῆς Ῥοθ ὀγδόη. Βίβλοι δύο τῶν Βασιλειῶν τὸν ἔνατον καὶ δέ κατον ἀποπληροῦσιν ἀριθμόν. Μεθ' ἂς τὰ Παραλει πόμενα καὶ ὁ Εὐδρας ἔσχατος. Εἰσὶ δὲ καὶ στιχηρεί καλούμεναι πέντε, ὧν ἡ πρώτη τὰ τοῦ Ἰὼβ ἀθλή ματα, ἡ δευτέρα Δαβίδ ψαλτήριον, καὶ Σολομώντειαι τρεῖς, ὁ τὰ φυσικὰ φιλοσοφῶν Ἐκκλησιαστής, τὸ θεολογικών Ασμα καὶ αἱ ἠθικαὶ Παροιμίαι. Ως (Γ. πρὸς) δὲ καὶ τοῦ προφητικού χαρίσματος ἕτεραι πέντε, ὁμοῦ μὲν εἰς μίαν συγκεφαλαιούμεναι βίβλον αἱ δώδεκα. Λέγω δὴ τὸν ὡσης, τὸν ᾿Αμώς, τὸν Με γαίαν, τὸν Ἰωήλ, τὸν Ἰωνᾶν, τὸν ᾿Αβδιού, Ναούμε

CARMINIS DE LIBRIS CANONICIS. Exechiel, ac Daniel ultimus. Veteres quidem libi hos exposuimus libros duos supra viginti, pari ac Hebraicæ litteræ numero. Jam nunc autem a me accipe quot sint Novi Testamenti. Primum ad Hebreos conscripsit Matthaeus sanctus ipsum Evangelium; secundus in Italia Marcus divinus; tertius in Achaia Lucas omal sapientia præditus; atque cœlestia tonans Joannes omnibus simul prædicavil Evangelium. Poet quos divina miracula actusque sapientium apostolorum, et Pauli Dei præconis Epistolae decem et quatuor; et Catholica septem, quarum una quidem Jacobi fratris Dei, duæ autem Petri apostolorum principis, et Joannis rursus evangelista tres; septima vero est Juda Zelota. Omnes habes approbatos acceptosque libros; si quis autem inveniretur præter illos, non authenticis ascribendus erit. Αμβακούμ καὶ Σοφονίαν ένατον, Αγγαίον, Ζαχαρίας καὶ Μαλαχίαν μετέπειτα. Αὕτη μὲν βίβλος μία προφητική. Δευτέρα δὲ Ἡσαΐας ὁ μέγιστος, ἔπειτα δ ἀπὸ βρέφους κληθείς Ἱερεμίας, μετ' αὐτὸν Ἰεζεκιήλ καὶ Δανιὴλ ὕστερον. Παλαιὰς μέν σοι ταύτας ἐξεθέμην βίβλους δύο πρὸς ταῖς εἴκοσι, τοῖς τῶν Ἑβραίων ἐσαρίθμους γράμμασιν. "Ηδη δέ μοι δέχου καὶ ὅσα τῆς Καινῆς Διαθήκης. Πρῶτος Εβραίοις συνεγράψατο Ματθαῖος ὁ ἱερὸς τὸ κατ' αὐτὸν Εὐαγγέλιον. Δεύτερος ἐν Ἰταλίᾳ Μάρκος ὁ θεῖος. Τρίτος ἐν ᾿Αχαΐᾳ Λουκᾶς ὁ πάνσοφος. Ο δέ γε τὰ οὐράνια βροντήσας Ιωάννης κοινῇ πᾶσιν εὐηγγελίσατο. Μεθ' οὓς αἱ θεοσημείαι καὶ Πράξεις τῶν σοφῶν ἀποστόλων, καὶ Παύλου τοῦ θεοκήρυκος Επιστολαὶ δέκα καὶ τέσσαρες. Καὶ Καθολ:καὶ ἑπτὰ, ὧν μία μὲν Ἰακώβου τοῦ ᾿Αδελφοθέου, δύο δὲ Πέτρου τοῦ Κορυφαίου, καὶ Ἰωάννου πάλιν τοῦ εὐαγγελιστοῦ τρεῖς. Εβδόμη δ' ἐστὶν Ἰούδα τοῦ Ζηλωτού. Πάσας ἔχεις τὰς ἐγκεκριμένας καὶ δεκτάς. Εἰ δέ τις εὑρεθείη τούτων ἐκτὸς, οὐ μετὰ τῶν γνησίων τέτακται.