ΕΙΣ ΤΟ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΙΕΡΑΡΧΙΑΣ. EJUSDEM COMMENTARIA IN LIBRUM DE ECCLESIASTICA HIERARCHIA Interprete Petro Lansselio, Gravelingano, e Societate Jesu presbytero. 51 IN CAP. I. § 1. Deifica. Deificam appellat eam, quæ a Deo perfcitur, sive quæ hominibus datur, adque idcirco quod Christianorum hierarchia deos facit et absolvit. Traditionum. Quia ecclesiastici ordinis scientiam traditione accepit. Non explodas. Id est, non ridicule et irreverenter manifesta omnibus profanis facies, occasionem risus, divinas et mysterii plenas (res efficiens. Solis vero sanctis. Quia non oportet saneta profanis explicare, nec margaritas suibus projicere. Divinissima mens. Notandum est contra Nestorianos, mentem etiam de Deo dici. Sanctificationis zutem sive puritatis ad sanctitatem. 52 Quoad fieri potest. Secundum potestatem essentiarum, quæ mente sunt præditæ, et sola mente cognoscuntur; neque enim Jesus, secundum potestatem suam (scil. ἀφομοιοί, sibi similes facit); est enim infinitæ potestatis, cum sit etiam Deus. Connectit. Interpretatio horum est in quinto capite libri De divinis nominibus. Multas varietates. Multas varietates sive dissimilitudines dici arbitror, multa genera sollicitudinum ad carnem seu corpus pertinentium cupiditatum, quas Dominus vetat: uniusmodi autem divinamque vitam, primum quærere regnum Dei et justitiam ejus; id quod significavit Dominus in ΕΙΣ ΤΟ ΚΕΦΑΛ. Δ'. § 1. [α] Θεουργικής. Θεουργικής φησι τῆς ἐκ Θεοῦ ενεργουμένης, ήγουν δοθείσης ἀνθρώποις, καὶ ὅτι θεοὺς ἀπεργάζεται καὶ ἀποτελεῖ ἡ ἐν Χριστιανοῖς Ιεραρχία. Παραδόσεων. Οτι τὴν ἱεραρχικὴν ἐπιστήμην ἐκ παραδόσεως παρέλαβεν. [β] Οὐκ ἐξορχήσῃ. Τουτέστιν οὐ παιγνιωδῶς καὶ ἀνευλαβῶς ποιήσεις πᾶσι τοῖς ἀνιέροις καταφανῆ, γέλωτος ἀφορμὴν ποιούμενος, τὰ θεῖα καὶ μυστικά. [γ] Ιεροῖς δὲ μόνοις. Ὅτι οὐ δεῖ τὰ ἅγια τοῖς βεβήλοις ἐκφαίνειν, οὐδὲ τοὺς μαργαρίτας τοῖς χοίροις ρίπτειν. [δ] Ο θεαρχικώτατος νοῦς. Σημειωτέον κατὰ Νεστοριανῶν, ὅτι νοῦς καὶ ἐπὶ Θεοῦ λέγεται· ἅγιαστείας δὲ, ἤτοι καθαρότητος εἰς ἀγιωσύνην. [ε] Κατὰ δύναμιν. Τῶν νοερῶν αὐτῶν οὐσιῶν καὶ νοητῶν κατὰ τὴν δύναμιν· οὐ γὰρ κατὰ τὴν αὐτοῦ 19 δύναμιν Ἰησοῦς· ἀπειροδύναμος γάρ, ἅτε καὶ Θεός. [ς] Συμπτύσσει. Ἡ ἑρμηνεία τούτων ἐστὶν ἐν τῷ Περὶ θείων ὀνομάτων πέμπτῳ κεφαλαίῳ. [5] Πολλὰς ἑτερότητας. Πολλὰς ἑτερότητας οἶμαι λέγεσθαι τὰς πολυειδεῖς τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιών μερίμνας, ἂς ἀπαγορεύει ὁ Κύριος· ἐνοειδῆ δὲ καὶ θείαν ζωὴν τὸ ζητεῖν ἐν πρώτοις τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, ὅπερ ὁ Κύριος ἐσή μανεν, εἰπὼν ἐν τῇ εὐχῇ, ἵνα ὦσιν ἔν· τὸ δὲ οὕτω Φ· ἑαυτοῦ.

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. πεποιῶσθαι τὴν ψυχὴν, ἕξιν ἱερὰν ἀπεκάλεσεν, ἥτις 4 precatione, cum dicit, ut sint unum; sic autem καὶ μάλιστα τοῖς ἱερωμένοις πρεπώδης. Καὶ τῆς τῶν θεαμάτων γνώσεως. Τουτέστι τῶν περὶ Θεοῦ λόγων καὶ διδαγμάτων τὴν ἐπιστημονικὴν κατανόησιν· οὐ γὰρ ἄχρι ψιλῆς τῆς τῶν λογίων ἀκοῆς ἢ ἐκφωνήσεως τὰ τῶν ἱερῶν μυήσεων, ἀλλὰ τῇ παρα κολουθήσει τῆς διανοίας καὶ τῇ συνέσει τῶν ὑμνουμένων· οὕτω γὰρ καὶ οἱ κατὰ Θεὸν πρῶτον ἀφιε ροῦνται αὐτῷ, καὶ εἶθ᾽ οὕτως ἑτέροις τὸ τοιοῦτον προξενοῦσι· τελειοῦνται, καὶ πάλιν τελειοῦσιν. § Π. Αγγέλων ἐστί. Ὅτι τὰς ἐννέα τάξεις καὶ νῦν λέγει, ἃς προωνόμασεν ἐν τῷ Περὶ τῆς θείας Ιεραρχίας λόγῳ. Καὶ πᾶσα ἡ νῦν ὑμνουμένη. Τίς ἡ δύναμις πάσης ιεραρχίας. Αὐτόν τε τὸν ἱεράρχην. Τουτέστι τὸν ἐπίσκοπον. Καὶ τοῖς ὑποβεβηκόσι. Περὶ προκοπῶν. Υποβεβηκότας ἔπεσθαι. Πρεσβυτέρους. Αλλ' αἱ μέν. Σύγκρισις τῆς οὐρανίας καὶ τῆς αἰσθητῆς ἱεραρχίας. Αἰσθητῶν συμβόλων. Αἰσθητὰ σύμβολά εἰσι τὰ ἑξῆς δηλούμενα μυστήρια· τουτέστι τὸ βάπτισμα, ἤτοι φώτισμα· ἡ σύναξις, ήγουν τὸ τῆς κοινωνίας μυστήριον, καὶ τὰ λοιπά. Ἐν μὲν ἔστιν. Ο Θεός δηλονότι. Οὐχ ἐνιαίως. Ἀντὶ τοῦ ἐνοειδῶς, καὶ καθ' ένα καὶ τὸν αὐτὸν τρόπον. Νοητῶν τε. Σημειωτέον δε, ὅτι τὸ σύνταγμα ὅ αὐτῷ ἐποιήθη 50 περὶ νοητῶν καὶ αἰσθητῶν, παρ' ἡμῖν οὐχ εὕρηται. Διεξοδικώτερον. Ἀντὶ τοῦ πλατύτερον. § 111. [α] Ἔστι μὲν ἱεραρχία. Ἱεραρχία ἐστί, φησί, καθὼς ἡ σεπτὴ ἡμῶν παράδοσις παρίστησι, τὰ καθολικῶς θεωρούμενα ή λεγόμενα περὶ τῶν προκειμένων, ήγουν ὑποκειμένων ἱερῶν πραγμάτων· ήτοι δὲ καὶ πραττόμενα. Συγκεφαλαίωσιν γὰρ τὴν τοῦ ὅλου περίληψιν λέγει, ὥσπερ καὶ ἀνακεφαλαίωσιν λέγομεν τὸ ἐπαναλαβεῖν ἐν ὀλίγοις τὰ προλεχθέντα. [β] Καθολικωτάτη. Καθολικά ἐστι τὰ περιεκτικώτερα. Φησὶν οὖν, ὅτι, τυχὸν ἁπάσης τάξεως Ιεραρχίας λεγομένης, ἱεραρχία ἐστὶν ἁπάσης ἱεραρ χίας ἡ ἀρχικωτέρα και γενικωτέρα συγκεφαλαίωσις· οἷον τῆς πρεσβυτέρων ιεραρχίας, τουτέστι τάξεως, ἱεραρχία ὁ ἐπίσκοπος, ὀφείλων γινώσκειν, καθαίρειν, φωτίζειν, τελειοῦν· τῆς διακόνων ιεραρχίας ἱεραρχία ὁ ἀρχιδιάκονος, ὃς ὀφείλει γινώσκειν τὰς λειτουργι κὰς ἐνεργείας· καὶ οὕτω καθεξῆς τὰ λοιπὰ συντά ἵματα του. [γ] Συγκεφαλαίωσις. Ἱερῶν συγκεφαλαίωσις ἡ γνῶσις παντὸς ἱερατικοῦ τάγματος. * Joan. xvii, 11. affectam esse veluti qualitate aliqua animam, sacrum habitum nominavit; qui etiam maxime consecratos homines decet. Visionum etiam cognitione. Id est verborum de Deo, et præceptorum sive documentorum cognitione scientifica; neque enim usque ad nudam verborum divinorum auditionem, aut pronuntiationem sacræ doctrinæ tantum pertinent; sed assecutione mentis, et intelligentia eorum quæ laudantur, continetur; sic enim, qui Deo adhaerent, primum ei consecrantur, deinde cæteris ejusmodi ritum tradunt; perficiuntur, atque rursus perficiunt. § II. Angelorum est. Quod novem ordines etiam nunc dicit, quos prius in libro De cœlesti hierarchia nominavit. Et omnis qui modo prædicatur. Quæ vis sit universæ hierarchiæ. Et ipsum sacri ordinis antistitem. Id est episcopum. Subditosque suos. (Agit hic) de promotionibus. Sic ut subditi sequantur. Presbyteros. Cæterum istæ quidem. Comparatio cœlestis hierarchiz, et ejus quæ sub sensum cadit. Sensibilium signorum. Signa sensibilia sunt sacramenta quæ deinceps exponuntur: id est baptismus, sive illustratio; synaxis, sive communionis sacramentum, et cætera. Unum quidem est. Scilicet Deus. Non unimode. Pro, uniformiter et secundum unum eumdemque modum. De intellectilibus. Notandum est, librum quem scripsit de iis quæ intelligentia continentur, et. qua sub sensum cadunt, apud nos non inveniri. Fusius. Pro, latius et pluribus. 53 § HI. Est quidem hierarchia. Hierarchia est, inquit, sicut veneranda traditio nostra proponit, ea quæ generaliter et universe videntur, aut dicuntur de sacris rebus quæ propositæ seu subjectæ sunt, sive etiam quæ aguntur. Συγκεφαλαίωσιν enim totius complexionem dicit, sicut etiam ανακεφα λαίωσιν dicimus repetere paucis ea quæ ante dicta sunt. Generalissima. Generalia sunt ea quæ magis continent. Ait ergo quod, fortasse omni ordine hierarchia nuncupato, hierarchia est omnis hierarchiæ principalior generaliorque summa; ut presbyterorum hierarchiæ, id est ordinis, hierarchia episcopus, qui scire debet, purgare, illustrare et perfcere; diaconorum hierarchiæ hierarchia archidiaconus, qui cognita habere debet officia ministrorum: atque ita deinceps reliqui ordines. Summa. Sacrorum summa et complexio est omnis ecclesiastici ordinis scientia. 20° που σημείωσαι, οὐ ἐπονήθη. και τάγματα.

APPENDIX AD OPERA S. DIONYSUI AREOPAGITÆ. Hujus origo. Quod principium hierarchiæ, et [δ] Ταύτης ἀρχή. Τίς ἡ ἀρχὴ τῆς ἱεραρχίας, καὶ (ibidem) de Trinitate. περὶ Τριάδος. Notum. Nola, sanctam Trinitatem cognitum habere quod de propria essentia cognosci potest, sicut nunc dicimus propriam substantiam hæc sola cognoscit. Rationalis. Nota angelos et homines rationis participes esse naturas. [ε] Επιστητόν. Σημείωσαι, ὅτι ἡ ἁγία Τριάς επιστητὸν ἔχει τὸ τῆς οἰκείας ὑπάρξεως γνώριμον, ὡς τὴν νῦν φαμεν τὴν ἰδίαν οὐσίαν, μόνη αὕτη ἐπί σταται. Η λογική. Σημείωσαι, ὅτι ἄγγελοι καὶ ἄνθρωποι λογικαί εἰσιν οὐσίαι. Ἡ δὲ οὐχ ἑτέρως. Σωτηρία δηλονότι. Ἡ δὲ θέωσις. Τί ἐστιν ἡ θέωσις. Ἱεραρχίας. Τί τὸ πέρας πάσης ιεραρχίας, καὶ ὁποῖα δεῖ μετιέναι τὸν ἱεράρχην. Σημείωσαι δὲ, ὅτι τὸ τέλος, ἤγουν τὸν σκοπὸν ἁπάσης ἱεραρχίας εἶναι λέγει τῆς ἀγγελικῆς καὶ τῆς ἐν ἀνθρώποις τὴν πρὸς Θεὸν καὶ τὰ θεῖα ἀγάπησιν, καὶ τὰ ἑξῆς κατειλεγμέ Hæc vero non aliter. Salus scilicet. Hæc autem deificatio. Quid sit deificatio. Hierarchiæ. Quis sit finis universæ hierarchiæ, et qualia obire oporteat episcopum. Nota, finem seu scopum universæ hierarchiæ angelicæ et humanæ, esse Dei rerumque divinarum amorem, et quæ deinceps enumerata sunt. Hlud autem, quæ uno modo sacris operatur, declarat, plane να. Τὸ δὲ ἑνιαίως ἱερουργουμένη δηλοῖ τὸ ὁλοσχερῶς et sola ad talem cultum conversione ipsum cernere. § IV. Superis. Nota, quomodo Deus permoveat virtutes intelligibiles, et quomodo nos illustremur. Non enim extrinsecus. Homines quidem extrinsecus, id est a creatæ naturæ contemplatione verbisque docentibus, et aliis ejusdem generis veram cognitionem scientiamque hauriunt; angeli autem intus per mentis suæ vim illustrantur, divinaque voluntate insigniuntur, id est exprimuntur, et ad Dei imitationem, et ad eorum quæ sunt, quatenus sunt, cognitionem. Sed intelligibili ratione. Considerandum, quomodo intrinsecus, non 54 foris et extrinsecus Dei illustrationes, divinas mentes promoveant: ait enim Deum mentes eas illustrare. Quoniam mentis est compos, id quod intelligit, et sub intelligentiam cadit id quod intelligitur; cibus autem et quasi robur est id quod intelligitur, ejus qui intelligit; jure ac merito Deus, cum mentes sint ii qui incorporei sunt, ipse qui et sub intelligentiam eorum cadit et ab iis intelligitur, quatenus possunt; intrinsecus eos illustrat mente intelligente et nutrita. Divisibilium signorum. Signa dividua hoc loco doctrinas Scripturæ multiformes dicit, maxime quidem per verba mysteriis plena divinæ naturæ et essentiarum quæ mentis sunt participes contemplationem explanantes; sed interdum etiam actio- p nem emendantes, ut legis præcepta, quæ ad moralem allegoriam referuntur; sed multo etiam magis sacramentorum cæremoniæ ac ritus in signis figurisque cernuntur. Substantia enim. Nota, quænam sit vis et natura nostræ hierarchiæ, et quænam eloquia divina. Sacris initiatoribus. Sacrosanctos præceptores apostolos dicit, quos et duces vocavit; theologicas autem tabulas libros Veteris et Novi Testamenti; doctrinam vero a materia vacuam, scientiam sensuum Scripturæ, quam apostoli a Spiritu habuerunt, quas etiam corporeum sermonem nominavit; οι εκάλεσε. καὶ μονοτρόπως πρὸς τὴν τοιαύτην λατρείαν ὁρᾷν. § 1. Υπερκοσμίοις. Σημείωσαι, πῶς κινεῖ ὁ Θεὸς τὰς νοητὰς δυνάμεις, καὶ πῶς ἡμεῖς ἐλλαμπό μεθα. Οὐ γὰρ ἔξωθεν. "Ανθρωποι μὲν ἔξωθεν, τουτέστιν ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν κτίσιν θεωρίας καὶ λόγων διδασκαλικῶν καὶ ἑτέρων τοιούτων τὴν ἀληθῆ γνῶσιν λαμβάνουσιν· ἄγγελοι δὲ αὐτὴν ἔνδοθεν τὴν νοερὰν αὐτῶν ἐλλάμπονται δύναμιν, καὶ τὴν θείαν ἐνσημαίνονται βούλησιν, ήγουν τυποῦνται πρὸς τὸ θεομίμητον τε καὶ τῶν ὄντων, ᾗ ὄντα ἐστί, γνωστικόν. Νοητῶς δέ. Κατανοητέον, πῶς ἔσωθεν, ἀλλ᾽ οὐ θύραθεν, αἱ ἐλλάμψεις τοῦ Θεοῦ τοὺς θείους νόας κι νοῦσιν· ἔφη γὰρ τὸν Θεὸν νοητῶς αὐτοὺς ἐλλάμπειν· ἐπειδὴ γὰρ νοερὸν μὲν ἔστι τὸ νοοῦν, νοητὸν δὲ τὸ νοούμενον· τροφὴ δὲ [καὶ] οἷον σύστασις τοῦ νοοῦντος τὸ νοούμενον, εἰκότως ὁ Θεὸς, ἅτε νοῶν ὄντων τῶν ἀσωμάτων, αὐτὸς νοητὸς καὶ νοούμενος αὐτοῖς, καθ' ὅσον ἐφικνοῦνται, γενόμενος ἔσωθεν, αὐτοὺς ἑλλάμπει, τοῦ νοῦ νοοῦντος καὶ τρεφομένου. Διαιρετών συμβόλων. Σύμβολα διαιρετὰ ἐνταῦθα τὰς τῆς Γραφῆς πολυειδεῖς διδασκαλίας φησί, μά λιστα μὲν διὰ συμβολικῶν λόγων τὴν περὶ τῆς θείας φύσεως καὶ τῶν νοερῶν οὐσιῶν θεωρίαν εἰσηγουμέ νας· ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ τῆς πράξεως ούσας διορθωτικάς, ὡς τὰ νομικά παραγγέλματα, εἰς ἠθικὴν ἀλληγορίαν ἀναγόμενα· πολλῷ δὲ πλέον αἱ τῶν μυστηρίων τελε ταὶ ἐν συμβόλοις θεωροῦνται καὶ τύποις. Ουσία γάρ. Σημείωσαι, τίς ἡ οὐσία τῆς καθ' ἡμᾶς ἱεραρχίας, καὶ τίνα τὰ θεῖα λόγια. Ἱεροτελεστών. Ἱεροτελεστὰς μὲν τοὺς ἀποστό λους λέγει, οὓς καὶ καθηγεμόνας εἴρηκε· θεολογικὰς δὲ δέλτους τὰ βιβλία τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας αυλοτέραν δὲ μύησιν τὴν ἐκ Πνεύματος γενομένην τοῖς ἀποστόλοις γνῶσιν τῶν τῆς Γραφῆς νοημάτων, & καὶ σωματικὴν ἀπεκάλεσε οι λόγον, ἐξ ἧς μυήσεως

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. καὶ τὰ τῆς Καινῆς συνέστη διδάγματα· γείτονα δὲ & ex qua doctrina Novi etiam Testamenti præcepla τῆς οὐρανίας Ιεραρχίας τὴν τῷ ἡγεμονικῷ ἐγγινομένην τοῦ Πνεύματος ἔλλαμψιν ἔφη. Ἐπ νοὸς εἰς νοῦν. Ορα τὰ διὰ μέσου λόγου, καὶ ὅτι διὰ λόγου ἀγράφου τὰ μυστικά παρεδόθη. Κατά κοινοῦ δὲ ληπτέον τὸ παραδεδωκότων· ἱεροῖς δὲ ἔφη συμβόλοις διὰ τὰ ἑξῆς τεθειμένα ο μυστήρια, ἅτινα καὶ θεωρίας ἀναγωγικῆς ἀξιοῖ. Αἰσθηταῖς εἰκόσι. Περὶ εἰκόνων. Το συνεπτυγμένον. Ἰδοὺ σαφῶς τί ἐπτυγμένον. Αγράφοις μυήσεσι. Σημείωσαι, ὅτι καὶ ἀγράφοις μνήσεσι τὰ θεῖα ἡμῖν παραδέδονται. Συμβολική τις. Ὅτι συμβολικὴ καὶ ἐξ αἰσθητῶν ἢ κατὰ ἀνθρώπους ἱεραρχία· τουτέστιν οὐ γυμνῶς κα αὐτοῖς τοῖς θείοις ἐντυγχάνομεν πράγμασιν, ἀλλὰ διὰ συμβόλων τελούμενα ", οἷον τοῦ ποτηρίου τῆς εὐλογίας, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, καὶ τοῦ ἄρτου δη κλῶμεν, καὶ τῶν λοιπῶν. Ανακεκαλυμμένοι. Τουτέστι γνώριμοι, καὶ ὧν τινων πραγμάτων καὶ μυστηρίων εἰσὶν ἐνδεικτικοί. Οὐ μεταδώσεις ἑτέρῳ. Ὅτι ἀσφαλῶς δεῖ λαλεῖν τὰ μυστικά. ΕΙΣ ΤΟ ΚΕΦΑΛ. Β'. § 1. [α] Ταύτης δέ. Τῆς πρὸς Θεὸν ἀφομοιώσεώς τε καὶ ἑνώσεως δηλονότι. [β] Τίς οὖν ἐστιν ἀρχή 8. Αρχή, φησί, καὶ ὁδοποίησις τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειώσεως καὶ τῆς ἐπου ρανίου κληρονομίας τὸ θεῖον ὑπάρχει βάπτισμα· καὶ γὰρ ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος, οὐ· μὴ ἴδῃ τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ὅθεν μορφονται δ ἔσω ἄνθρωπος πρὸς κρείττονα ἕξιν καὶ σωτήριον, καὶ τῶν κατὰ Θεὸν λόγων τε καὶ πραγμάτων τὴν ἐπιτήδευσιν. [γ] Ἡ πρὸς τὴν τῶν ἄλλων. Τρία τινά φησι δεῖσθαι πρὸς τὴν ἀρχὴν τῶν ἐντολῶν· τὴν ὑποδοχὴν τῶν θείων λογίων, τὴν κατήχησιν τῆς θείας πίστεως, καὶ τὴν ἀναγέννησιν τὴν διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος. Καλῶς οὖν ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ προτιμοτάτη καὶ ἐξαι ρετος κίνησις τοῦ νοῦ ἡ περὶ Θεὸν ἀγάπη ἐστί· καὶ ὅτι ἀρχή τίς ἐστι τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης ἡ θεία ἡμῶν δημιουργία, τουτέστιν ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀναγέννησις, καθ᾿ ἣν θείως εἶναι ἀρχόμεθα· ἡ μὲν γὰρ ἐκ σπέρματος ἡμῶν δημιουργία, κἂν ἐκ Θεοῦ δημιουργοῦντος ᾖ, ἀλλ᾽ οὖν φυσική ἐστιν· ἡ δὲ ἐκ βαπτίσματος θεία· οὐ γὰρ ἐξ αἱμάτων ἐστὶν, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός. Ωσπερ οὖν ἐν τῇ φυσικῇ γεννήσει δεῖ πρῶτον ὑπάρξαι εἰς τὸ εἶναι, καὶ τότε ενεργῆσαι τὰ κατάλληλα, καὶ παθεῖν, οἷον ἀνθρώπους μὲν τὰ οἰκεῖα, ἄλογα δὲ νὰ ὁμοίως τὰ πρόσφορα· οὕτω καὶ ἐν τῇ θείᾳ τοῦ βαπτίσματος ἀναγεννήσει δεῖ πρῶτον I Cor. x, 10. b Joan. 111, 5. b* Joan. 1, 13. constant vicinam etiam cœlesti hierarchiæ dixit Spiritus illustrationem, quæ ei parti quæ principatum tenet, fuit insita. De mente in mentem. Vide ea quæ medio verbo aguntur, et verbo non scripto mysteria esse tradita. Communiter autem accipiendum est verbum hoc, tradentibus; signa vero sacra dixit, propter, mysteria quæ deinceps exposita sunt, quæ etiam contemplatione elevativa digna censet. Sensibilibus figuris. De imaginibus. Quod collectum est. Ecce perspicue quid sit ἐπτυγμένον. Non scriptis institutionibus. Nota etiam non scriptis institutionibus divina nobis tradi. Symbolica. Nola, quod signis utatur et sensibilibus constet hominum hierarchia, hoc est, non nude res ipsas divinas tractamus; sed per signa perdicimur, sicut calicis benedictionis, quemadmodum ait Apostolus a, et panis quem frangimus, et reliquorum. 55 Delecta. Id est notæ, et quarum rerum mysteriorumque sint indicativa. Nequaquam alteri communicabis. Quia sine periculo ac tuto mystica dicenda sunt. IN CAP. II. § I. Hujus autem. Scilicet cum Deo similitudinis et unitionis. Quodnam est igitur initium. Principium, inquit, et via ad divinam familiaritatem cœlestemque hæreditatem divinus est baptismus. Etenim nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non videbit regnum Dei b. Itaque formatur interior homo ad meliorem habitum, et salutarem Deique verborum et rerum aptitudinem. Ea, quæ ad cæterorum. Tria quædam necessaria esse dicit ad præceptorum principium; nempe divinorum Scriptorum approbationem, institutionem divinæ fidei, divinique baptismi regenerationem. Bene igitur probavit, præstantissimum præcipuumque mentis motum esse Dei charitatem; et quasi principium quoddam esse charitatis Dei divinam nostri creationem, id est per baptismum regenerationem, qua divini esse incipimus; nostri enim ex semine productio, quamvis Deo producente fiat, tamen naturalis est; ea autem quæ ex baptismo, divina: non enim ex sanguinibus est, nec ex voluntate virib*. Ut igitur in naturali ortu oportet primo exsistere nascendo, et deinde tum demum operari convenientia, et pali; ut homines quidem propria, bruta vero similiter, (hominibus) utilia: sic in divina baptismi regeneratione oportet primum Deo οι παραδεδομένα. 83 τοῦτό φησιν ὅτι οὐ γυμνῶς. * τελούμεθα. ο οἱονεὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἀναβάσεω καὶ ἀγύπης. Quodammodo ascensus in Deum et charitatis. κι ἀλλὰ δέ.

exsistere, deinde ejus charitatem operari, et ca- Θεῷ ὑπάρξαι, καὶ τότε ἐνεργῆσαι τὴν ἀγάπην αὐτοῦ, tera ad bene vivendum conducentia. Ut enim inclytus. Beatum Hierotheum dicit, sicut sæpe in præcedentibus sermonibus declaravit. Prima motio. Quisnam sit præcipuus mentis motus. Divinus status. Id est regeneratio per baptismum. Ineffabilissima. Id est per baptismum refingi et regenerari, sicut postea exponit. .Exsistere oportet. Quod exsistentiam 56 secundum naturam, ipsum secundum eam operari sequatur. Divina regenerationis. Hoc est baptismi. sole fabricatis. Splendoribus quos sol facit: indicat autem radios. § II. Oziam. Nola quænam acciderunt Oziæ, Core et Nadab. Evangelia. Quænam vero bona nuntia. Humanitatem. Nota de dispensatione, seu incarnatione. Conformare. Per fidem scilicet, sicut postea monstrat. Qui horum amat. Eum qui nuper credidit, et illustrari voluit, dicit: initiatum autem, id est Christianum, et qui perfecte credit. Ipse autem integre. De nunc dicto susceptore recenter illustratorum, seu baptizatorum. Obsequi. Secundum illud quod in lege dicitur: In omnibus audiemus vocem Domini. Suscipere. Eum qui rogatus est, ut susciperet, unde etiam susceptor dicitur. Summum sacerdotem. Id est episcopum. § III. Duorum virorum. Sic componenda est hac sententia: Duos viros, quasi in humeros ove imposita, ut sit ex duobus hominibus, susceptore inquam et accedente, intra ecclesiam, suscipiens hunc tanquam orem perditam, ipso (susceptore) hunc ab errore convertente. Susceptor enim fidelis erat, nec ei erat necesse admitti; nunc gratias agit Deo episcopus. Si enim ita componatur, duorum virorum suscipiens, plane soloecismus erit. [Vοπ ἐσέφθη hic ponitur pro εσεβάσθη, veneratus es!.] καὶ τὰ λοιπὰ πρὸς εὐζωΐαν. ὡς γὰρ ὁ κλεινός. Τὸν μακάριον Ἱερόθεον λέ γει, ὡς πολλάκις εδήλωσεν ἐν τοῖς πρόσθεν λόγοις. Πρωτίστη κίνησις. Τίς ἡ ἐξαίρετος ἐστι κίνησις τοῦ νοῦ. Ἡ τοῦ εἶναι θείως. Τουτέστιν ἢ διὰ τοῦ βαπτί σματος ἀναγέννησις. Αῤῥητοτάτη. Τουτέστι τὸ διὰ βαπτίσματος ἀναπλασθῆναι καὶ ἀναγεννηθῆναι, ώς δηλοῖ ἐφεξῆς. Υπάρξαι δεῖ. Ὅτι ἀκολουθεῖ τῇ κατὰ φύσιν ὑπάρξει, τὸ κατ' αὐτὴν ἐνεργεῖν. Θεογενεσίας. Τουτέστι τοῦ βαπτίσματος. Ἡλιοτεύκτοις. Ταῖς αὐγαῖς ἂς ὁ ἥλιος ο τεύχει· δηλοῖ δὲ τὰς ἀκτῖνας. Spiritali, seu mentali. Mentalem gratiarum actionem dicit tacitam et quæ mente fit: corpoream vero inclinans caput, et Deum adorans. § IV. Omnem sacrum ordinem. Hoc est universun clerum. Hymnum aliquem. Nota ex omni Scriptura posse hymnum et laudem offerri Deo, non utique ex solo Davide. Praeterea, hymnum aliquem, aut canticum Mariæ Moysis sororis, Cantemus Domino ©, vel psalmum trigesimum tertium Davidis, aut ejus partem: Accedite ad eum, et illuminamini. • Exod. xv, 4. § ΙΙ. Τὸν μὲν Οζίαν. Σημείωσαι τὰ κατὰ τὸν Οζίαν, καὶ τὸν Κορέ, καὶ τὸν Ναδάβ. Εὐαγγέλια. Τίνα εὐαγγέλια ἀληθῶς. Φιλανθρωπίαν. Σημείωσαι περὶ τῆς οἰκονομίας. Αφομοιώσαι. Διὰ τῆς πίστεως δηλονότι, ως έφε ξῆς [δηλοῖ]. [α] Ὁ τούτων ἀγαπήσας. Τὸν νεωστί πιστεύ σαντα καὶ θέλοντα φωτισθῆναι φησι· μεμνημένον δὲ, τουτέστι Χριστιανὸν, καὶ τελείως πιστόν. [β] Αὐτὸς δὲ ὁλικῶς. Περὶ τοῦ νυνὶ λεγομένου ἀναδόχου τῶν νεοφωτίστων. [γ] Επακολουθήσειν. Κατὰ τὸ εἰρημένον ἐν τις νόμῳ· Κατὰ πάντα ἀκουσόμεθα τῆς φωνῆς Κυρίου. [8] Αναδέξασθαι. Τὸν αἰτηθέντα ἀναδέξασθαι· ὅθεν καὶ ἀνάδοχος λέγεται. Ἱεραρχίας ἐπώνυμον. Ἱεράρχην δηλαδή. § ΙΙΙ. [ε] Τοῖν ἀνδροῖν. Ὅτι οὕτω δεῖ συνθεῖναι τὴν ῥῆσιν· Τοῖν ἀνδροῖν, ὡς ἐπ᾽ ὤμων τὸ πρόβατον εἰσδεξάμενος, ἵνα ᾗ ἐκ τῶν δύο ἀνδρῶν, τοῦ τε ἀναδόχου φημὶ καὶ τοῦ προσελθόντος, εἴσω τῆς ἐκκλησίας, δεξάμενος αὐτὴν οἱ ὡς πρόβατον ἀπολωλός· αὐτοῦ τοῦτον ἐκ πλάνης επιστρέφοντος. ὁ γὰρ ἀνάδοχος πιστὸς ἦν, καὶ οὐκ ἐδεῖτο εἰσδεχθῆναι· νῦν εὐχαριστεῖ τῷ Θεῷ ὁ ἱερεύς. Εἰ γὰρ οὕτω συντεθείη, τοῖν ἀνδροῖν εἰσδεξάμενος, σολοιχὸν ἔσται πάνυ. [ Εσέφθη, ἀντὶ τοῦ ἐσεβάσθη.] Διὰ νοερᾶς. Νοερὰν εὐχαριστίαν φησὶ τὴν σιωπηλὴν καὶ ἐν τῷ νῷ γινομένην· σωματοειδῆ δὲ, κλίνων τὴν 100 κεφαλὴν καὶ προσκυνῶν τὸν Θεόν. § ΙV. Πᾶσαν ἱερὰν διακόσμησιν. Τουτέστιν ὅλον τὸν κλῆρον. [5] Ὕμνον τινά. Σημείωσαι, ὅτι ἐκ πάσης τῆς Γραφῆς δυνατὸν ὕμνον προσφέρειν τῷ Θεῷ, οὐ μὴν ἐκ μόνου τοῦ Δαυίδ. "Αλλως ὕμνον τινὰ, ἢ τὴν ᾠδὴν Μαρίας τῆς ἀδελφῆς Μωσέως, Ασωμεν τῷ Κυρίῳ, ἢ τὸν τριακοστόν τρίτον τοῦ Δαυὶδ ψαλμόν, ἢ μέρος τούτου, Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε, Οἱ τὰς αὐγὰς ἃς ὁ ἥλιος. * αὐτόν. * ἐπιστρέψοντος. 100 προσκύνησιν, ἐπειδὴ κλίνει τήν. '

S. MAXIMI SCHOLIA IN_LIB. DE ECCLES. HIERARCH. Ολικὴν γενέσθαι. Ολικὴν προσέλευσιν τὴν ἐξ όλης ψυχής φησι. Κελεύει τοῖς ἱερεῦσι. Σημείωσαι, ὅτι ἱερεῖς κα λεῖ τοὺς ὑποβεβηκότας τῶν ἐπισκόπων, τουτέστι τοὺς πρεσβυτέρους, καὶ διακόνους αὐτοὺς οὕτως όνο μάζων· αὐτοὶ γὰρ ονοματογραφοῦσι τοὺς νεοφωτί στους. § VI. Τὸν ἄνδρα. Σημείωσαι καὶ περὶ τῆς ἀπο γραφῆς τοῦ βαπτιζομένου καὶ τοῦ ἀναδόχου. Εκκλησίας συμπληρωσάσης. Τουτέστιν ἐπὶ 1 τῇ τοῦ Ἀμὴν ἐκφωνήσει. Ὑπολύει μὲν αὐτόν. Περὶ τῶν ἐν τῷ θείῳ βαπτίσματι τελειουμένων. Καὶ ἀπαμφιέννυσι. Ἐνταῦθα οὐ πᾶσαν τὴν ἐσθῆτα ἀπαμφιέννυσιν, ἀλλ' ἀφίησιν ἐν ἱμάτιον, ὡς δηλοῖ ἐφεξῆς· διὰ τῶν λειτουργῶν δὲ, τουτέστι τῶν διακόνων. Μετάγει πρὸς ἔω. Ο δε ὡς εὐχόμενον καὶ αἰ τοῦντα ποιεῖ· ἐν δὲ τῷ πρὸς δυσμάς σχήματι ὡς ἀπωθοῦντα τὰ ἔργα τοῦ σκότους. Σημείωσαι, ὅτι τότε οἱ διάκονοι μόνοι ἐξέδυον τοὺς ἐπὶ τὸ βάπτισμα· οἱ δὲ πρεσβύτεροι τὰ λοιπὰ ἐποίουν, ἃ νῦν οἱ διά κονοι ποιοῦσιν ', ὡς ἔγνως πρὸ μικροῦ· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς δὲ εὑρήσεις, ὅτι λειτουργούς τοὺς διακόνους και λεῖ· τοὺς δὲ πρεσβυτέρους, ἱερεῖς. § VΙ. Τῶν λειτουργών. Λειτουργούς λέγει τοὺς διακόνους. Μητέρα τῆς υἱοθεσίας. Μητέρα τῆς υἱοθεσίας τὴν κολυμβήθραν καλεῖ. Τὸ ἱερὸν τῆς τῶν θεολήπτων. Οὕτω τὴν λέξιν συντακτέον· τὸ ἱερὸν μελώδημα τῆς ἐπιπνοίας τῶν θεολήπτων προφητῶν, ἵνα ᾖ· καὶ τολοιπὸν ὁ ἐπίσκο πος, εἰπὼν τὸ ἱερὸν μελώδημα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὅπερ ἅγιον Πνεῦμα ἡ ἐπίπνοιά ἐστι τῶν θείων προ φητῶν, δέχεται τὸν ἄνδρα· οὐ γὰρ τὸ ἱερὸν μελών δημα τῶν προφητῶν φησιν· οὐ πάντες γὰρ οἱ προφῆται εἶπον τὸ αὐτὸ ἐν ᾆσμα· ἔστι δὲ ὁ εἰκοστὸς όγδοος ψαλμός· Φωνή Κυρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων, καὶ το 'Αλληλούια. Κατάλληλον. Τουτέστι λευκήν. Τῷ θεουργικωτάτῳ. Γρ. ἐν ἄλλῳ, θεολογικωτάτῳ. Οὐ χρὴ, φησί, τὸν ἐντυγχάνοντα τοῖς περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱεραρχίας λόγοις τοῦ Πατρὸς ξενίζε σθαι, εἰ παρὰ τὴν νυνὶ κρατοῦσαν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις τάξιν ἐν ταῖς τῶν μυστηρίων τελεταίς παρηλλαγμένα λέγει τινά· ὥσπερ καὶ ἐνταῦθα μετὰ τὴν χρίσιν τοῦ μύρου τὴν τῆς ἁγίας κοινωνίας μετάληψιν εἰσάγει γίνεσθαι. Εἰκὸς γὰρ ἦν ταῦτα, τῇ τῶν χρόνων μὲν καταστάσει ἁρμόζειν,' νῦν δὲ ἀκριβέστερον γίνεσθαι ἐν τῇ τῶν θείων μυστηρίων τελείᾳ λειτουργίᾳ· ἐν ᾗ καὶ τοὺς νεοφωτίστους δεῖ μεταλαμβάνειν. (§ VIII.) Τῷ δὲ εἰπεῖν πάλιν ἐπὶ τὴν τῶν πρώτων ἀνατείνεσθαι θεωρίαν, ἢ εὐχὴν μετὰ τοῦτο γίνεσθαι ηνίξατο, ἢ ὅτι 57 Integer ille est. Integrum accessum, et adventum dicit eum qui toto animo fit. Mandat sacerdotibus. Nota, eum appellare sacerdotes eos qui inferiores) sunt episcopis, hoc est presbyteros, diaconos etiam ipsos ita nominans; ipsi enim eorum qui nuper et recens illustrati erant, scribebant nomina. § VI. Virum. Nota, descriptionem fieri nominis ejus qui baptizabatur, et susceptoris. Congregatione completa. Id est de pronuntiatione ipsius Amen. Illum discingit. De iis quæ in baptismo perficiuntur. Et exuit. Hic non omnem vestem exuit, sed demittit unam vestem, sicut deinceps declarat; per liturgos, hoc est diaconos. Traducit ad orientem. Hoc loco precantem et petentem facit in eo autem habitu quo occasum spectat, tanquam expellentem opera tenebrarum. Nota tum diaconos detrahere vestes iis qui baptizabantur; presbyteros autem fecisse reliqua quæ nunc diaconi faciunt, sicut paulo ante intellexisti; et in iis autem quæ sequuntur invenies, quod liturgos vocet diaconos, et presbyteros sacerdotes. 8 Vll. Ministrorum. Ministros vocat diaconos. Matrem adoptionis. Matrem adoptionis piscinam, seu baptisterium, vocat. Sacrum Deo afflatorum. Sic construenda oratio est: Sacram modulationem inspirationis prophetarum, qui divina mente permoti sunt, ut sit: et deinceps episcopus, cum dixit sacrum carmen sancti Spiritus, qui sanctus Spiritus inspiratio est prophetarum, virum accipit. Non autem dicit sacrum carmen prophetarum. Non enim prophetæ omnes unum atque idem canticum dixerunt. Est autem xxvııı psalmus: Vox Domini super aquas, et Alleluia. ' Congrua. Id est alba. Divinitus consecrato. Scribitur in alio, θεολογικωτάτῳ, seu maxime theologico (quod loqui de Deo facit quam maxime). Non oportet, inquit, eum qui rationes ecclesiastica hierarchic legit, ab hoc Patre abalienari, si præter eum ordinem qui nunc in ecclesiis valet, in sacramentorum ritibus ac cæremoniis mutata aliqua dicit: quemadmodum etiam hoc loco, post unguenti perfusionem sancta communionis participationem fieri 58 inducit. Verisimile est quidem hæc statui et conditioni temporum conve❤ nire, nunc autem accuratius observari in divinorum mysteriorum perfecto missæ ministerio, in quo etiam i qui recens illustrati sunt, communicare debent. · ἐν. * ἐπιτελοῦσιν. ' ἐν τῷ προτέρῳ καταβατῷ· καὶ ἐν. * τὸ ῥητόν.

τουργίαν. (§ VII.) Cum autem ait, rursus ad primorum μετὰ τοῦτο ὁ ἱεράρχης πρὸς τὴν θείαν ἄπεισι λειcontemplationem excitari, vel precationem post hoe fleri insinuavit, aut post hoc pontificem ad divinam missam venire. Ad rerum præcipuarum est igitur. Quod ait, eşt hujusmodi Episcopus qui Dei omnium personam sustinet, ut Deus in uno eodemque statu manens, et in ipso fixus, nunquam se deserens, salutis onnium causa providentiæ suæ progressionibus ad omnia bonitatis illustrationes effundit et extendit, omnibusque præsens est, nec a stabilitate firmitateque sua discedit; sic etiam episcopus, Dei quam præstare potest significandi causa imitatione in statu suo manens, id est in ecclesiastico principatu, prodit providentia humanitatis ad secunda; id est descendit ad eum qui se convertit, et docet eum, et ungit, et insignit (sive sacramentum confirmationis confert), eique donum (id est venerabilem eucharistiam) impertit, postquam baptizavit. Hæc autem cum ministerii sint, secunda sunt ab ejus principatu et dignitate. Perfectis ergo secundis omnibus, ad altare revertitur, repræsentans Deo per signa, quod, etsi salutis ejus qui accessit causa ad secunda profectus sit, officium; tamen non omittat et in officio, id est in diving contemplationis fastigio, persistat. Sed a divinis, pro a sancto munere, quod in iis qui recens illustrati sunt expletur, ad divina, id est ad divinæ contemplationis verticem rursus convertitur, ad id quod sancto Spiritui videatur, impulsus atque traductus. Hæc etiam paulo post dicit in mysterii communionis contemplatione. Aquæ. Aqua enim ea quæ immunda sunt expiantur. III. § I. Insinuet. Apud eos qui audiunt oportere etiam fieri interpretationes; et plerosque non audire solitos ejusmodi mysteria, quod dicit multitudinem. § II. Unitiva a promiscuis. Unitiva vocat, quæ divina imitantur: promiscua vero vulgaria et pro fana. In opere De intelligibilibus. De rebus quæ ratione intelliguntur, et quæ sub sensum cadunt, librum ab ipso scriptum esse, et quid contineat. 59 8 III. Dicamus itaque. Contemplationes. Mentalibus. Earum naturarum quæ mentis sunt compotes, duo mala dicit. Aut enim plane a divino lumine discedunt et aberrant, amantes malum; aut quod neglexerint illustrationis modum qui eis datus est, atque eum tenere transire conatæ sint, et quod earum vim superat, comprehendere non valentes, amittent omnino etiam modum, qui eis datus est divini luminis, quod ubique manet ejusmodi, ut consumi non possit. Arbitrii libertas. Nota autem, omnem qui mentis est aspectum et vim sive angelorum sive hominum, Ἐπὶ τὴν τῶν πρώτων ανατείνεται. Ο λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· ὁ ἐπίσκοπος, τὴν εἰκόνα ἐπέχων τοῦ πάντων Θεοῦ, ὥσπερ ὁ Θεὸς ἐπὶ τῆς οἰκείας ἑνότητος ἀεὶ μένων καὶ ταυτότητος, καὶ ἀνεκφοιτήτως εἰς ἑαυτὸν ἱδρυμένος, σωτηρίας ένεκα πάντων ταῖς προνοητικαῖς προόδοις ἐπὶ πάντα τὰς τῆς ἀγαθότητος ελλάμψεις ἐκτείνει, καὶ πᾶσι πάρεστι τῆς ἰδίας ιδρύ σεως οὐκ ἀποστάς· οὕτω καὶ ὁ ἐπίσκοπος, κατὰ μία μησιν ὡς δυνατόν συμβολικῶς τοῦ Θεοῦ, ἐπὶ τῆς ἰδίας στάσεως μένων, τουτέστι τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς, πρόεισι προνοίᾳ φιλανθρωπίας ἐπὶ τὰ δεύ τέρα, τουτέστιν εἰς τὸ κατιέναι πρὸς τὸν ἐπιστρέ φοντα, καὶ διδάσκει αὐτὸν, καὶ χρίει, καὶ σφραγίζει, καὶ μεταδίδωσι τοῦ δώρου βαπτίσας. Ταῦτα δὲ πάντα ὡς λειτουργικὰ δεύτερά εἰσι τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ. Πλη ρώσας οὖν τὰ δεύτερα πάντα, πάλιν ἐπάνεισιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, παριστῶν συμβολικῶς ἐπὶ τοῦ Θεοῦ, ὅτι, καίτοι προελθὼν προνοητικῶς εἰς τὰ δεύτερα τῆς τοῦ προσελθόντος ἕνεκα σωτηρίας, ὅμως οὐκ ἀπέστη τοῦ τὰ οἰκεῖα πράττειν, καὶ ἐν τοῖς αὐτοῦ εἶναι, τουτέστιν ἐν τοῖς τῆς περὶ Θεὸν θεωρίας ὑψώμασιν· ἀλλ᾽ ἀπὸ θείων, ἀντὶ τοῦ ἐκ τῆς τῶν περὶ νεοφωτίστων ἁγίας λειτουργίας, εἰς θεῖα, οἱονεὶ πρὸς τὸ τῆς θεολογικῆς θεωρίας ὕψος πάλιν ἐπιστρέφει, πρὸς τὸ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δοκοῦν ἀγόμενος καὶ μεταγό μενος. Ταῦτα καὶ μετὰ βραχέα φησὶν ἐν τῇ θεωρία τοῦ μυστηρίου τῆς κοινωνίας. Τῇ δι' ύδατος. Τῷ γὰρ ὕδατι τὰ ἀκάθαρτα και θαίρονται. 11. § 1. Αἰνισσομένη. Οτι πρὸς τοὺς ἀκούοντας δεῖ καὶ τὰς ἑρμηνείας ποιεῖσθαι· καὶ ὅτι οἱ πολλοὶ ἀνήκοοί εἰσι τῶν τοιούτων μυστηρίων, ὅπερ λέγει πληθύν. § ΙΙ. Ενοειδῆ τῆς πληθύος. Ενοειδή φησι τὴν θεοειδή- πληθύος δὲ, τῶν πολλῶν καὶ ἀνιέρων. Ἐν τῇ Περὶ νοητῶν. Ὅτι περὶ νοητῶν καὶ αἰσθητῶν σύγγραμμα αὐτῷ πεπόνηται, καὶ τί περιέχει. 8 ΙΙΙ. Λέγωμεν τοίνυν. Θεωρίαι. Των νοερών. Δύο κακίας λέγει τῶν νοερῶν· ἡ γὰρ τελείως ἀφίστανται τοῦ θείου φωτός, ἐρῶσαι τῆς κακίας· ἢ τὸ δοθὲν αὐταῖς τῆς ἐλλάμψεως μέτρον περιφρονήσασαι, καὶ ὑπερβῆναι τοῦτο τολμηρῶς ἐπι χειρήσασαι, καὶ τὸ ὑπερβαῖνον τὴν δύναμιν αὐτῶν καταλαβεῖν ἀτονήσασαι, ἀποτεύξονται πάντως καὶ τοῦ δοθέντος αὐταῖς μέτρου, τοῦ θείου φωτὸς ἀναλο λοιώτου μένοντος πανταχοῦ. Αυθαίρετος. Σημείωσαι, ὅτι πᾶσα νοερὰ ὄψις καὶ δύναμις εἴτε ἀγγέλων εἴτε καὶ ἀνθρώπων αυθαίρετός Ο μέρος.

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. ἐστι καὶ αὐτεξούσιος· καὶ πῶς ἐν κακίᾳ γίνεται. Ἀπήρτηται. Ωσπερ τὸ συνηρτῆσθαι δηλοῖ τὸ συναρμόσθαι, οὕτω καὶ τὸ ἀπηρτῆσθαι τὸ ἐκπεπτω κέναι τῆς ἁρμογῆς καὶ τῆς συμφυΐας· ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ τὸ ἐκκρεμᾶσθαι ἡ λέξις δηλοῖ. Ἐνταῦθα μέντοι κατὰ τὸ πρότερον σημαινόμενον είληπται. Εἴτε τοῦ μετρίως. Εξ εἰκόνος τοῦ αἰσθητοῦ φω τὸς ἐπὶ τὸ τῶν θείων νοήσεων σύμμετρον ἁρμόσεις τὸ εἰρημένον· ἐπεὶ καὶ γέγραπται· Υψηλότερα σου μὴ ζήτει· & προσετάγη σοι, ταῦτα διανοοῦ· μέτρον γὰρ ἐν τούτοις τὸ σύμμετρον λέγει. Τῶν μὲν ἀνοικείων. Τῶν μὴ ἐναρμοζόντων ὁ αὐτῇ, ὡς ὑπερεχόντων. Πρὸς ταύτην ὁ θεῖος. Τίνος τύπος ὁ ἐπίσκοπος. Προσιούσιν ταῖς. Ο δε σαφῶς, ὅτι πρὸς τοὺς ἀκούοντας διδάσκει. § ΙV. Ἐπιγνώμονες. Σημείωσαι, ὅτι πρῶτον δῶ ρον ἐκ τῆς ἀκριβούς διδασκαλίας κτάται τις τὸ ἐπι γνῶναι ἑαυτὸν, ἵνα τὸ ἐν τῷ νόμῳ φυλάξῃ, Πρόσεχε σεαυτῷ, ὡς καὶ ὁ θεῖος ἔφη Βασίλειος· οὕτω γὰρ τέως μιμεῖται ἀγγέλους τους γινώσκοντας ἑαυτούς. Ορατὸν ἀνατρέχων. Ορατὸν ἐνταῦθα τὸ θεω ρητόν, ἤγουν ἐπιστητὸν λέγει· ἀνατρέχων δὲ, τουτέστιν ὅλος κινούμενος ἐπὶ τὸ ὁρᾷν· ἱερὸν δὲ δῶρόν φησι τὸ εἶναι ἑαυτοῦ ἐπιγνώμονα. Ταύτης ἐστὶ τῆς. Ἐξήγησις, τί τὸ δι᾿ ἀναδόχου πρὸς τὸν ἱεράρχην ἐλθεῖν. Σφραγίς. Τις ή σφραγὶς, καὶ τίς ἡ ἀπογραφή. Πρὸς αὐτῷ. Ἀντὶ τοῦ, μετ' αὐτοῦ. Συνοπαδόν. Συνακόλουθον. § ν. Αλλ' άσχετον εἶναι. Οἱονεὶ μηδεμίαν σχέ σιν ἔχοντα πρὸς τὴν προτέραν ζωὴν, μηδὲ κατατατ τόμενον ταῖς διαιρέσεσι τοῦ ἐνοειδούς· τὸ γὰρ ἂν ἐν πᾶσιν ἑαυτῷ ὅμοιον, καθ᾽ ὅ ἕν· τὸ δὲ πλῆθος, ὡς ἐν διαιρέσει ἁμαρτιῶν τυγχάνον, ἀνόμοιον. Απεκδύσασα. Διὰ τί ἀποδύεται. Ὥσπερ ἐκπνέοντα. Σημείωσαι τί σημαίνει τὸ τοὺς κατηχουμένους ἐμφυσᾶν τῷ διαβόλῳ. suæ esse et voluntatis et potestatis et liberi arbitrii; et quomodo in maio exsistat. Διαγγέλλουσα. Η τῶν συμβόλων δηλαδή παράδοσις. Πρὸς τὸ ἐν ὀλικῆς συννεύσεως. Τὴν πρὸς τὸ ἓν ὁλικὴν σύννευσιν λαβὲ κατὰ τὸ τοῦ Κυρίου ῥητὸν εἰ πόντος, ἵνα ὦσιν έν, τουτέστι πρὸς τὸ ἐν ὁρῶντες, ὅπερ ἐστὶ ' τὸ ἀρέσκον Θεῷ· ἀνάτασιν δὲ, τὴν πρὸς τὸ θεῖον ὕψωσιν τοῦ λογισμοῦ, καὶ τῶν χαμαιζήλων ἀναχώρησιν. Τὸ ἀναλλοίωτον ἴσχει. Πῶς καὶ πόθεν ἀναλλοίω τοι γίνονται αἱ νοεραὶ ἕξεις. Αμάλθακτον εἶναι. "Αθελκτον, ἀθήλυντον, d Eccli. 11, 22. d' I Tim. 1, 16. Se subducit, Gr. ἀπήρτηται. Οι συνηρτῆσθαι significat copulatum esse; sic etiam απηρτῆσθαι excidisse a copula et conjunctione interdum autem etiam suspensum esse ac pendere declarat hoc verbum. Hoc tamen loco in priore significationc acceptum est. Quod si mediocre. Hæc verba ex imagine et similitudine lucis quæ sensus movet, ad modum aptum divinarum intelligentiarum copulabis; quandoquidem scriptum est: Altiora te ne quæsieris d; quæ tibi præcepta sunt hæc cogita; modum enim his in verbis, aptum modum dicit. Ipsi quidem improportionatis. Quæ ei non conveniunt; ut quæ superent. Ad hanc divinus. Cujus sit figura episcopus. Accedentibus. Hoc ex loco perspicuum est, eum apud auditores docere. § IV. Cognoscentes. Nola, aliquem primum hoc munus ex accurata diligentique disciplina consequi, ut noscat seipsum; ut illud quod in lege scriptum est servet: Attende teipsum d', quemadmodum etiam divinus Basilius ait: sic enim interea angelos imilatur, qui noscunt seipsos. Ad sui veniunt cognitionem. Ορατόν hoc loco τὸ θεωρητὸν ἤγουν ἐπιστητόν, id est contemplationem sive scientiam, dicit. 'Ανατρέχων vero, hoc est totus permotus ad videndum. Sacrum vero donum dicit seipsum noscere. Hujus est. Explanatio, quid sit per sponsorem ad hierarchiam venire. Consignatio. Quæ consignatio, et quæ descriptio. Πρὸς αὐτῷ. Pro, cum ipso. Comitem, Gr. συνοπαδόν. Assectatorem. V. Sed exsortem esse. Tanquam nullum 60 babitum habeat ad vitam superiorem, neque subjectus sit divisionibus, ejus quod est uninsmodi: unum enim in omnibus, quatenus est unum, sui simile est; multitudo autem, ut quæ in peccatorum divisione sit, dissimilis. Eruens. Quare exuitur. Efantem. Nota, quid significet catechounenos insuflare diabolo. Annuntians. Signorum videlicet traditio. Cum uno totali conspiratione. Totam conjunctionem cum uno, accipe ex illo Domini verbo, ut sint unum; id est unum intuentes, quod est id quod gratum est Deo; contentionein autem, rationis ad Deum sublimitatem et ab iis qui terrena sapiunt recessum. Immutabilitatem obtinet. Quomodo et unde immutabilis flat mentis status et habitus. Obduralum esse. Qui blanditiis demulceri nequit, ἁρμοζόντων. τοῦτό ἐστι. |

qui femineum minime induat animum, fortis, nihil ἀνδρεῖον, ἀνένδοτον, ἀπαρέγκλιτον υφέσει πάσῃ. de constantia remittens, qui inclinari non potest ad Ιστέον δὲ ὡς ἐπὶ γυναικῶν ἀνδριζομένων ἢ ἀρρενο ullam submissionem. Sciendum est autem, de mu- φανῶν εἴρηται. lieribus fortibus, aut quæ mares apparent, dictum esse. Horum autem cernis. De unctione. Ad quæ sub Christo munerario. Hyperbato constat hujus loci structura interposita longa collocutione. Sic ergo construendum est: per quæ certamina sub Christo, qui praemia proposuit, in certamina quæ dam, ut divina latus incumbet, et quæ sequuntur. CHRISTUS propoUt Deus Ut sapræmia, piens leges fert. nil. Ut pulcher Ut bonus certamina honestat. Θρᾷς δὲ τάς. Περὶ τοῦ ἀλείμματος. Καθ' ούς ὑπ' ἀθλοθέτη. Ἐν ὑπερβατῷ ἡ σύνταξις τοῦ παρόντος χωρίου μεταξυλογίας συντεθείσης μα κρᾶς. Οὕτως οὖν συντακτέον· καθ' οὓς ὑπ' ἀθλοθέτῃ Χριστῷ γινόμενος, τοῖς μὲν ἀγῶσιν, ὡς θείοις ὁ τελούμενος ἐπιβήσεται χαίρων, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ ΧΡΙΣΤΟΣ una certat. ὺς μὲν Θεὸς Ὡς δὲ σοφὸς Ὡς δὲ καὶ λὸς καλ ὡς δὲ ἀγα θὸς συναγω άθλου νομοθε λύνει τὰ γίζεται. θετεῖ. ἆθλα. Quandoquidem ut Deus. Quod Christus sit Deus, contra Nestorianos. Descendens. De baptismo dicit. Pugilam primatis. Pugilum primatem Dominum dicit, qui sola sua benignitate ductus, cum mortis imperio potentiaque certavit. Certaminibus. Scilicet per unctionem divini unguenti. Actiones, etc. Actiones quidem dicit peccata, turbulentasque cupiditates et motus; essentias autem damonum 61 naturas, quæ vim agendi habent. Enimvero improbæ actiones non in sua essentia naturaque spectantur. 8 Vll. Quoniam mors est. Quid sit mors dicit; conglutinationemque nostri esse conjunctionem et unionem. Ad obscurum quid ducens. Hoc ipsum quod non videtur, quidam inferos esse dixerunt; id est discessum separationemque animi, quæ non videtur, nec apparet, ad loca quæ videri non possunt ab iis qui sub sensum cadunt. Corporeis immutationibus. Sæpe enim dissolvitur et recidit corpus, non solum in vermes, sed in alia quoque animantia. Vide etiam ut mutationem ejusmodi ἀλλοίωσιν, id est commutationem appellat, et mortem non esse essentia nostra consumptionem; et animum cum discessit a corpore, non apparere, nec versari circum corpus, ut nonnulli dixerunt, immersionemque in aquam recte acceptam esse pro morte. Divinam. Divinam mortem vocat trium dierum Domini sepulturam, verbaque illa Domini: Venit princeps hujus mundi, et in me non inveniet quidquam *, verbi esse dicit; principem autem mundi et diabolicarum voluntatum quæ in hominibus sunt Satanam dicit, qui mortis imperium habet, Apostoli sententia, qui in Christo nihil suæ violationis invenit; peccatum enim non fecit neque dolum, ut ait Isaias 1. Itaque teneri a morte non poterat, ut ait Petrus; sed factus est solus in mortuis liber, Davidis sententia º. Joan. xiv, 30. τει. Ἐπειδὴ ὡς Θεός. Ὅτι ὁ Χριστὸς Θεός ἐστι, κατὰ Νεστοριανών. Επιβάς. Περὶ τοῦ βαπτίσματος λέγει. Τοῦ ἀθλητῶν πρώτου. Αθλητῶν πρῶτον τὸν Κύ ριον λέγει, ὃς διὰ μόνην ἀγαθότητα ἰδίαν, πρὸς τὸ τοῦ θανάτου ἡγωνίσατο κράτος. Αθλήσεσι. Διὰ τῆς ἀλοφῆς δηλονότι τοῦ θείου μύρου. Ενεργείας τε καί. Ενεργείας μὲν τὰς ἁμαρτίας καὶ τὰς ἐμπαθεῖς ἐπιθυμίας καὶ κινήσεις φησίνο ὑπάρξεις δὲ τὰς ἐνεργητικὰς τῶν δαιμόνων φύσεις· αἱ γὰρ πονηραὶ πράξεις οὐκ ἐν ἰδίᾳ ὑπάρξει θεω ροῦνται. § VII. Επειδὴ θάνατός ἐστιν. Τί ἐστι θάνατος, καὶ ὅτι ἔνωσίς ἐστιν ἡ σύνθεσις ἡμῶν. Αφανὲς ἄγουσα. Τοῦτο τὸ ἀφανές τινες ἔφησαν εἶναι τὸν ᾄδην, τουτέστι τὸν ἀειδῆ καὶ ἀφανῆ γενόμενον τῆς ψυχῆς χωρισμὸν, εἰς τόπους ἀοράτους τοῖς αἰσθητοῖς. Σωματοειδών αλλοιώσεων. Πολλάκις γὰρ ἀνα στοιχειοῦται οὐ μόνον εἰς σκώληκας, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα ζῶα τὸ σῶμα. Ορα δὲ, ὅτι καὶ τὴν τοιαύτην μεταβολὴν ἀλλοίωσιν καλεῖ, καὶ ὅτι ὁ θάνατος οὐ τῆς οὐσίας ἡμῶν ἐστιν ἀνυπαρξία, καὶ ὅτι ἡ ψυχή ἐξιοῦσα τοῦ σώματος ἀφανής γίνεται, καὶ οὐκ εἰλεί ται περὶ τὸ σῶμα, ὥς τινες εἶπον, καὶ ὅτι ἡ κατάδυσις τοῦ ὕδατος ἀντὶ θανάτου καλῶς παρείληπται. Τὸν θεαρχικόν. Ὅτι θεαρχικὸν θάνατον καλεῖ τὴν τριήμερον τοῦ Κυρίου ταφήν· καὶ ὅτι τὸ ῥῆμα δ εἶπεν ὁ Κύριος· Έρχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τού του, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρήσει οὐδὲν τοῦ λόγου φησὶν εἶναι. "Αρχοντα δὲ τοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐν ἀνθρώποις διαβολικῶν προαιρέσεων, τὸν Σατανᾶν λέγει, τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· ὡς ἐν Χριστῷ οὐδὲν τῆς οἰκείας παραβάσεως εὗρεν· ἁμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλον, ὡς Ἡσαΐας φησί. Διὸ καὶ ἀδύνατον ἦν αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θανάτου κρατεῖσθαι, ὥς φησι Πέτρος· ἀλλ' ἀφείθη μόνος ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος, κατὰ τὸν Δαυίδ. Cap. 1.111, ν. 9. 5 Psal. LxxxvII, 6.

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. § 1.1. Τὸ ἄκοσμον κοσμεῖται. Ἐπειδὴ τὸ σκότος 4 ἐστὶν ὁ ῥυπαρὸς βίος, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ἀκοσμό τατόν τι ὑπάρχει καὶ ἀνείδεόν ἐστιν, οὐκ ἔχον τὸ εἶδος τοῦ θείου φρονήματος· ἀποσκίασμα γὰρ καὶ ἀντίφραγμα τῆς ἀρετῆς ἐστιν· εἰκότως τῷ φωτίσματι κου σμεῖται, καὶ εἶδος δέχεται φωτὸς ὁ προσιών, τέκνον φωτός γινόμενος, καὶ σπέρμα τοῦ Θεοῦ, ὅ ἐστι φῶς δεχόμενος, κατὰ τὸν θεῖον Ἰωάννην. ᾿Ανείδεον δὲ ἐν τοῖς ᾽ οὖσι τὸ δυσειδὲς ἀπεκάλεσεν οὐχὶ τὸ είδους πάντη ἀμέτοχον, ὥσπερ καὶ τὸ δύσμορφον πολλάκις ἄμορφόν φαμεν. Επιγνώναι νοερώς. Ἐγὼ μὲν ὑπολαμβάνω σκοπῷ μετριοφροσύνης, ὡς ἀγνοοῦντα δῆθεν σιωπῆσαι τὸν μέγαν Διονύσιον. Ὅτι μὲν γὰρ πνεύματος προγνώσεως ἠξίωτο, δῆλον ἐν τῇ πρὸς τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην ἐπιστολῇ πεποίηκεν· ὅμως τοῦτό μοι δοκεῖ σημαίνειν, ὅτι Χριστοῦ εὐωδία ὄντες πανταχῆ οἱ τοῦ θείου Πνεύματος ἠξιωμένοι, καὶ ἑνωθέντες αὐτῷ τῇ καθαρότητι κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, αἰσθάνονται τῆς αὐτοῦ παρουσίας, τῷ γλώσσαις λαλεῖν, ἢ προφητι κὸν ἔχειν χάρισμα, ἢ ἰάσεις ἐνεργεῖν, καὶ ὅσα ἐν ταῖς Πράξεσι δηλοῦται, καὶ παρὰ τῷ θειοτάτῳ Παύλῳ. *Αλλως· Οἱ ὡς πνευματικοὶ τὰ πνευματικὰ νοοῦντες καὶ τοῖς πνευματικοῖς συγκρίνοντες, καὶ τὴν ἔνθεον καὶ πνευματικὴν εὐωδίαν οὕτω νοήσουσι. Χριστοῦ μὲν γὰρ εὐωδίαν φησὶν εἶναι Παῦλος, τοὺς τὰ εὐαγ γελικὰ κηρύττοντας, ὡς ἐκ ζωῆς τῆς πίστεως ἡγου μένους ἐπὶ ζωὴν τὴν διὰ βαπτίσματος ἄφεσιν, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δόσιν, καὶ βασιλείαν οὐρανῶν δι' ἔργων θεοπρεπῶν, τῶν καὶ εὐωδίας νοητῆς ὄντων δηλοῦντας· ὅθεν φιάλας θυμιαμάτων μεστὰς τὰς εὐχὰς τῶν δικαίων Ἰωάννης ὁ θεῖος ἐν Ἀποκαλύψει θεωρεί ". Δυσωδία δὲ τοῦ διαβόλου τὰ τῆς ἁμαρτίας εἰσὶν ἔργα, ὡς καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται· Προσώζε σαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, τουτέστι τῆς ἁμαρτίας μου. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς μύρον εκκενωθεν κεχρησμῴδηται· καὶ ὀσφραίνεται ὀσμὴν εὐωδίας Κύριος ἐν τῇ προσφορᾷ τοῦ δικαίου Νῶς. Ἐντεῦθεν καὶ τὸ Εὐαγγέλιον τοῖς μὲν ὀσμὴ [ζωῆς, τοῖς πιστοῖς δηλονότι· τοῖς δὲ ἀπίστοις] θανάτου, ἀντὶ τοῦ τοῖς ἀπίστοις καὶ ἀσεβέτιν, ὀσμὴ πάλιν εἰς θάνατον γίνεται, ἐλέγχον τὰ ἔργα, καὶ κατακρῖνον εἰς γέενναν, ὃν τρόπον καὶ τὸ ἐξαίρετον πάνυ μύρον κατὰ ταὐτὸν καὶ ἀνθρώπους ἡδύνει καὶ χοίρους ἀναιρεῖ, οὐ φέροντας τὴν ἄκραν εὐωδίαν. Ταῦτα πλατέως λέγει κάτω ἐν κεφαλαίω τετάρτῳ εἰς τὸ μύρον. Ἐκ τῶν ἀποστολικών διατάξεων. Ἔστι τοίνυν τὸ μὲν βάπτισμα εἰς τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου διδόμενον· τὸ δὲ ὕδωρ ἀντὶ τῆς ταφῆς· τὸ Ελαιον ἀντὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου· ἡ σφραγὶς ἀντὶ τοῦ σταυροῦ· τὸ μύρον βεβαίωσις τῆς ὁμολογίας. b Apoc. v, 8. i Psal. xxxv11, 6. DE ECCLES. HIERARCHI. § VIII. Id quod ornatu carebat, ornatur. Quoniam tenebra quiddam sunt, quod maxime ornatu caret, Apostoli sententia, quæ sunt vila sordida; et sine forma sunt, cum formam et speciem divinæ prudentiæ non habeant: obscuratio enim sunt virtutis et obstructio: jure ac merito illustratione ornatur, et speciem formamque lucis accipit is qui ad baptismum accedit, factus lucis filius, et semine Dei quod lux est accepto, ut ait divinus Joannes: deforme autem id quod in rebus pulchra caret specie, rem specie destitutam vocavit; non vero quod. speciei plane expers sit, sicut illud quod est δύσμορ φον, deforme, sape άμορφον, sine forma, dicimus. Spiritaliter cognoscendum. Equidem existimo modestiæ causa quasi ignorantem scilicet tacuisse magnum 62 Dionysium. Se enim spiritu pranotionis dignum judicatum esse, planum fecit in epistola ad Joannem evangelistam. Hoc tamen mihi significare videtur, cum Christi bonus odor sint ii,. qui divinum Spiritum acceperunt, et conjuncti ei sint puritate, Apostoli sententia, ipsos ejus praesentiam sentire, quod linguis loquantur, et propheticum munus habeant, et curent morbos, et omnia faciant, quæ in Actis apostolorum declarantur, et apud beatissimum Paulum. Aliter: Qui ut spiritales ca quæ spiritus sunt intelligunt et spiritualibus comparant, et ii divinam etiam spiritalemque odoris suavitatem ita intelligent. Christianum bonum odorem dicit Paulus omnes esse qui evangelica prædicant; quippe qui ex vita fidei ad vitam perducant, et remissionem quæ fit per baptismum, sancti Spiritus largitionem regnumque cœlorum per opera divina corum qui boni odoris sunt, declarant. Hinc phialas incensorum odorum plenas, preces justorum divinus Joannes in Apocalyps: videt b. Teter autem diaboli odor sunt opera peccati, ut etiam in Psalmis dictum est: Putruerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ a facie insipientiæ meæ ¹, id est peccati mei. Itaque Christus unguentum effusum ab oraculo vocatus est, et odoratus odorem suavitatis Dominus in justi Noe oblatione et sacrificio. Hinc autemi Evangelium aliis quidem odor est vitæ, videlicet fidelibus; est autem infidelibus] mortis, pro: perfidis et impiis; odor rursum mortis est arguens opera, condemnans pena gehenna, quemadmodum eliau eximium unguentum eadem ex parte et homines in suavitate movet et sues interimit, qui summam odoris suavitatem non ferant. Hæc fusius et pluribus dicit infra in quarto capite de unguento. Ex apostolicis constitutionibus. Est ergo baptisnius mortis Domini loco datus, aqua pro sepultura; oleum pro Spiritu sancto; signum pro cruce; unguentum, confessionis confirmatio. • τούτοις. " δρα.

IN CAP. III. 1. Preceptorem sacramentorum. Sanctum Hierotheum intelligit. Sacræ ejus descriptionis,interpretem. Id est sacra descriptione eorum quæ sancte efficiuntur. Commune. Est per prasentis omissionem. 63 Communio. De communione. Perfectio ex. Non posse quidquam perfici sine communione. In capite. Id est maxime necessaria ratione. Imperfecta quidem. Nullam synaxim perficere sine communione. Et caput. Atque hoc etiam loco τὸ κεφάλαιον, caput, pro necessario et præcipuo acceptum est. Cognomen ipsi. Cur illustratio dicatur, et recte ita dici. Ez effectu. Et hic per omissionem verbi ónápχειν accipitur. 1. Καθηγεμόνα τελετών. Τὸν ἅγιον Ιερόθεον λέγει. [α]Ιερογραφικῶς ἐκθέμενον. Τουτέστι κατὰ τὴν ἱερὰν διαγραφὴν τῶν ἐμφανώς τελουμένων. Το κοινόν. Κατά παράλειψιν τοῦ ὑπάρχοντός ἐστι. [β] Κοινωνία τε. Περὶ κοινωνίας. Η τελείωσις ἐκ τῶν. Ὅτι ἀδύνατον τελεθῆναι δίχα τῆς μεταλήψεως. Εν κεφαλαίῳ. Τουτέστιν ἀναγκαιοτάτῳ λόγῳ. Ατελὴς μέν. Οτι οὐδεμία σύναξις τελεσιουργεί δίχα τῆς μεταλήψεως. Καὶ τὸ κεφάλαιον. Καὶ ἐνταῦθα τὸ κεφάλαιον ἐπὶ τοῦ ἀναγκαίου καὶ καιρίου είληπται. Επωνυμίαν αὐτῇ. Διὰ τί λέγεται φώτισμα, καὶ ὅτι δικαίως. Ἐκ τοῦ τελουμένου. Καὶ ἐνταῦθα κατὰ παράλειψιν τοῦ ὑπάρχειν λαμβάνεται. ΙΙ. Ο μεν ἱεράρχης. Η τάξις αὕτη ἐν τοῖς χρόνοις τοῦ Πατρὸς ἐπολιτεύετο ἴσως ἐν ταῖς κατὰ τόπον ἐχει κλησίαις. II. Pontifex quidem. Ordo hic Patris hujus temporibus observabatur fortassis in ecclesiis quæ loca illa distincta (quibus scilicet distinguebantur catechumeni, energumeni et pœnitentes a reliquis separabantur) habebant. (Hæc enim omnia per xatà τόπον significari nibi persuadeo.j Sacrorum codicum. Sacre scriptos libros vocat Vetus Novumque Testamentum. Et cum iis energumeni. Id est ab immundis spiritibus vexati. Porro ministrorum. Ministros dicit diaconos et eos qui nunc subdiaconi vocantur. Selecti. Selecti, primi diaconi; sacerdotes autem, presbyteri. Proponunt. Hoc secundum consuetudinem quæ Romæ viget. Illic enim septem soli diaconi altari inserviunt, quos selectos, arbitror, vocat; alios vero aliquod aliud exercere ministerium, et nota etiam ex hoc loco antiquitatem Patris, et qued cum diaconis sacerdotes panem offerant. Hoc autem ubique fit, quod pauci sint diaconi; Romæ vero plane recte fleri arbitror, propterea quod soli septem selecti in altari ministrent: fortassis autem illi septem etiam vita ab aliis selecti sunt. Universalis. Tum etiam fidei symbolum quoddam ante dici solitum fuit; aut potius quam tum accipiebant doctrinam et consuetudinem seu ritus fidei. Sacrarum tabularum? Hic non sunt primæ tabule apud nos; tempore vero hujus Patris, post salutationem tabula recitabantur, quemadmodum in Oriente. Diaconi præcipui. Eos dicit, qui primi erant in diaconis, solos præsto fuisse divino altari; fortassis autem erant ab eis selecti et secreti pro vitæ dignitate. 64 Et in aspectum ducit. Id est manifestat ea 10 τελεσθῆναι. Αγιογράφων δέλτων. 'Αγιογράφους δέλτους και λεῖ τὴν Παλαιὰν καὶ τὴν Νέαν Διαθήκην. Καὶ πρὸς αὐτοῖς ἐνεργούμενοι. Τουτέστιν ὑπὸ πνευμάτων ἀκαθάρτων. Τῶν λειτουργών δέ. Λειτουργούς φησι τους δια κόνους, καὶ τοὺς νῦν ὑποδιακόνους λεγομένους. Εκκριτοι. Εκκριτοι οἱ πρῶτοι διάκονοι, ἱερεῖς δὲ οἱ πρεσβύτεροι. Προτιθέασι. Τοῦτο κατὰ τὴν ἐν Ῥώμῃ κρατοῦ σαν συνήθειαν. Ἐκεῖ γὰρ ἑπτὰ μόνοι διάκονοι τῷ θυσιαστηρίῳ λειτουργοῦσιν, οὓς ἐκκρίτους, οἶμαι, και λεῖ· τοὺς δὲ ἄλλους ἄλλην τινὰ ἐκτελεῖν λειτουργίαν· καὶ σημείωσαι κάντεῦθεν τὸν ἀρχαϊσμὸν τοῦ Πατρός· καὶ ὅτι σὺν τοῖς διακόνοις τὸν ἄρτον οἱ πρεσβύτερος προτιθέασι. Τοῦτο δὲ καὶ πανταχοῦ γίνεται, ὀλίγων ὄντων διακόνων· ἐν Ῥώμῃ δὲ, οἶμαι, πάντοτε εἰκό τως, διὰ τὸ μόνους ἑπτὰ τοὺς ἐκκρίτους τῷ θυσιαστηρίῳ λειτουργεῖν· τυχὸν δὲ καὶ βίῳ τῶν ἄλλων οἱ ἑπτὰ τυγχάνουσιν ἔκκριτοι. Τῆς καθολικῆς. Ὅτι καὶ τότε πίστεώς τι σύμ βολον προελέγετο· ἢ μᾶλλον ὅπερ τότε παρελάμβανον μάθημα καὶ συμμάθημα τῆς πίστεως. Τῶν ἱερῶν πτυχῶν. Ωδε οὐ πρῶτα τὰ δίπτυχα παρ' ἡμῖν, ἐπὶ δὲ τοῦ Πατρὸς τούτου μετὰ τὸν ἀσπασμὸν τὰ δίπτυχα ἐλέγετο, ὥσπερ καὶ ἐν ᾿Ανατολή. Οἱ τῶν λειτουργῶν ἔκκριτοι. Ὅτι οἱ πρῶτοι τῶν διακόνων μόνοι παρίστανται τῷ θυσιαστηρίῳ· τάχα δὲ καὶ οἱ ἐν βίῳ τούτων Εκκριτοι, Καὶ ὑπ' ὄψιν ἄγει. Τουτέστι σαφηνίζει τὰ ὑμνού

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. μενα· όξον, ὅτι τόδε καὶ τόδε Χριστοῦ· καὶ τόδε Χρι- qua laudata sunt, velut hoc et illud Christi est, et στοῦ. Ὑποδείκνυσι δὲ καὶ τὰς ἐπὶ τούτοις θείας δωρεάς, οἷον, ὅτι εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ ὅσα τοιαῦτα μυστικά. Τάχα δὲ τὸ ὑπ' ὄψιν τοῦτο σημαίνει, ὡς τότε ἀποκαλυπτομένων τῶν ἁγίων δώρων, μετὰ τὰς εὐχὰς, μενόντων δὲ κεκα λυμμένων, έως καιροῦ μεταλήψεως· ἡ τάχα τὸν κουφισμὸν καὶ τὴν ὕψωσιν τῆς μιᾶς εὐλογίας τοῦ θείου ἄρτου φησὶν, ἐν ὑψοῖ ὁ ἱερεὺς, λέγων, τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις· ὅπερ καὶ μᾶλλον ἐστιν ἀληθὲς, ὡς περί τὸ τέλος τοῦ κεφαλαίου εὑρήσεις εἰρημένον.· ΙΙΙ. § 1. Τὰς εἰκόνας ἐν τάξει. Εἰκόνας ἐκάλεσε τῶν ἀληθῶν τὰ νῦν τελούμενα ἐν τῇ συνάξει. ὡς οὐδὲ τῶν συμβόλων. Οτι σύμβολα ταῦτα, καὶ οὐκ ἀλήθεια. Αἱ μὲν γὰρ ἱερώταται. Τί οἱ ψαλμοί, καὶ τὰ ἀνα γνώσματα. Εἰς μνήμην. Ὅτι μετὰ τὸ δεῖπνον λαβὼν ἄρτον, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ὅτι ὁ θάνατος αὐτοῦ καταγγέλλεται, ἄχρις οὗ ἔλθῃ, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον καὶ αὐτὸν τὸν Κύριον φάσκοντα· Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ σημείωσαι ὅτι ἀρχισύμβολον ἔφη τὸ μυστικὸν τοῦ Κυρίου δεῖπνον, τῶν νῦν θείων μυστηρίων· και ὅτι τὸν ἀναξίως μεταλαμβάνοντα τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου, οὐδὲν ἡ μετάληψις ὠφελεῖ, μάλλον μὲν οὖν καὶ εἰς κρῖμα αὐτοῦ 11 λήψεται, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον. Ἐκ δὲ τῶν ἑξῆς εὐ λόγως ἄν τις φαίη, ὅτι μετὰ τὸ ἐξελθεῖν τὸν Ἰούδαν ἐκ τοῦ δείπνου παρέδωκεν ὁ Χριστὸς τοῖς μαθηταῖς c τὸ μυστήριον. Ομοτρόπως τά ἱερά. Τὸν Ἰούδαν φησί. Καὶ ση μείωσαι, ὅτι καὶ αὐτῷ μετέδωκε τοῦ μυστικοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου· τὰ δὲ μυστήρια τοῖς μαθηταῖς μετὰ τὸ ἐξελθεῖν τοῦ δείπνου τὸν Ἰούδαν, ὡς ἀναξίου τούτων όντος αὐτοῦ. Ως ἡ καθ' ἔξιν. Καθ᾽ ἕξιν ἐν τούτοις τὸ κατ' ἐπίγνωσιν δηλοί, τουτέστι τὸ ἐνδιαθέτως οὕτως ἔχειν, καὶ οὐ κατὰ μόνην τὴν σωματικὴν προσέλευσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν τῆς διανοίας διὰ πίστεως καὶ αἰσθήσεως πνευματικῆς. § ΙΙ. ᾿Απὸ τῶν αἰτιατῶν. Τουτέστι τὸ ἀπὸ τῶν ὁρατῶν τελουμένων, ἐπὶ τὰ ἀόρατα καὶ μυστικὰ, ἅπερ τῶν ἐν αἰσθήσει αἴτιά εἰσι καὶ ἀρχέτυπα. Αἴτια δὲ λέγονται τὰ ἑτέρωθεν τὸ ὁπωσοῦν εἶναι τὴν αἰτίαν ἔχοντα· ἡ ἀπὸ τῶν αἰτιατῶν εἰς τὰ αἴτια, τουτέστιν ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν συμβόλων ἐπὶ τὰ νοητὰ καὶ νοερά ἤγουν, ἀπὸ τῶν ἀτελεστέρων εἰς τὰ τελειότερα· οἷον, ἀπὸ τῶν τύπων ἐπὶ τὴν εἰκόνα· καὶ ἀπὸ ταύτης ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν. Σκιὰ γὰρ τὰ τῆς Παλαιᾶς· εἰκὼν δὲ τὰ τῆς Νέας Διαθήκης· ἀλήθεια δὲ ἡ τῶν μελλόντων κατάστασις. Κατα τὴν ἱεράν. Κατα παροξυτόνως· δηλοῖ δὲ τὸ, καὶ τότε ". 1 Luc. xxi, 19. k 1 Cor. xi, 29. hoc atque illud Christi. Ostendit autem etiam divina dona et munera, ut ea valere ad peccatoriim remissionem et vitæ æternæ adeptionem, quæque sint mystica ejusdem generis. Illud autem, oculis obji cit, fortasse hoc declarat tum aperire detegique sancta dona post preces, manere autem obtecta usque ad tempus communionis; aut forsitan levationem exaltationemque unius benedictionis divini panis intelligit, quem extollit sacerdos, dicens: Sancta sanctis: id quod est verius, quemadmodum in ſine capitis dictum invenies. III. § I. Figuras in ordine. Figuras verorum vocavit ea quæ nunc perficiuntur in synaxi. Ne symbolorum. Signa hæc esse, non veritatem. Ac sacratissima quidem. Quid psalmi et lectiones. In memoriam. Quoi post canam accipiens panem, et quæ sequuntur, quodque mors ejus annuntiatur donec veniat, secundum Apostolum et ipsum Dominum dicentem: Hoc facite in meam commemorationem i, et quæ sequuntur. Nola etiam eum dixisse primum divinorum mysteriorum quæ nunc sunt signum, mysticam Domini cœnam; atque ei qui indigne panem et calicem capit, nihil prodesse sumptionem, sed potius ad judicium et condemnationem sui capiet, secundum Apostolum k. Ex iis autem quæ sequuntur recte aliquis dicat Christum, postquam a cœna Judas surrexisset, discipulis tradidisse sacramentum. Animo concordi sacra. Judam dicit. Nota etiam cum quoque a Domino participem factum esse mystici panis et calicis: mysteria autem sive sacramenta data esse discipulis cum a cœna Judas, ut illis indignus, surrexisset. Ut secundum habitum. Καθ' έξιν, in his verbis ex scientia declarat, id est animo ita affecto et constituto esse, ac non solo corporis accessu, sed etiam mentis per Gidem et sensum spiritalem. § II. Ab effectis. Id est ab iis quæ visibiliter peraguntur, ad ea quæ non videntur, et ad mystica, quæ causæ sunt et exemplaria eorum quæ sub sensum cadunt. Causa autem dicuntur ea quæ aliund habent, ut quoquo modo causa sint; aut ab effectis ad causas, id est signis quæ sensus 65 movent, ad ea quæ mente comprehenduntur et sunt spiritalia: sive ab iis quæ minus perfecta sunt, ad perfectiora: velut a figuris ad imaginem et ab hac ad veritatem. Umbra enim sunt ea quæ sunt Veteris Testamenti; imago, ea quæ Novi; veritas, status rerum futurarum. Tum sacra. Κατα accentu in penultima: signifcat vero hac dictio, etiam tunc. Η ἑαυτῷ. Quoad significatum, idem valet quod καὶ τότε, quoad vero iiguram,ponitur pro καὶ εἶτα, et iunc. DRACH. PATROL. GR. IV.

3 III. Simulacrorum. Signa quidem dicit, eorum § 111. Τῶν ἀγαλμάτων. Αγάλματα μέν φησι τὰς quæ non videntur et mysticorum imagines, id est ea quæ per signa perfciuntur. Primum autem horum, synaxis sacramentum, vocavit: a quo id quod intelligendum est, sive id quod contemplatione declaratur, nudum promittitur. Illa enim, quæ cunctis antecellit. Ecce unum modum contemplationis præsentis capitis. Non extra. Nota autem, essentiæ statum immobilem esse, et Dei figuram esse episcopum. Nota, ad tres modos ea quæ de incendendis odoribus dicuntur, redigi atque revocari; pontifex enim ab altari incipit, omne templum ambit, et iterum ad ipsum altare constituitur. Similiter. Alius modus. Pari modo, divinus. Tertius modus propositæ contemplationis, quomodo et in episcopo ab uno multiplicatur, ab inferioribus vero detineri nequit; hoc est, non communicans deterioribus. § IV. Porro psalmorum. Quid psalmi. Nota etian hoc verbum συνουσιωμένη, consubstantiata seu secessaria: sed τὸ σχεδόν, fere, adjunxit; neque enim hæc inter se nexa et juncta sunt per essentiam; sed hoc ipso, quod omnia ad unum finem pertinent, id est ad hominum salutem, dixit hoc verbum συνουσιωμένη: ideoque statim fere subjunxit, corrigens verborum repugnantiam paulo autem infra ait, unam inspirationem, id est unam conspirationem, quod declarat unum finem esse omvium. Omnis namque sacræ. Omnium librorum Veteris Testamenti brevis et per transennam commemoratio. Tristium, Gr. τῶν ἀνιώντων. Tristitiam et dolorem afferentium, ut in Job. Amorum cantica. De amore Canticorum. Aut viriles. Hinc similiter Novi Testamenti summam inducit. Dilecti. Arbitror, illum Joannis theologi Apocalypsim dicere, aut ejus Evangelium; quod etiam verius. § V. traxit. Conjunxit, Gr. συνεῤῥίζωσε. Conεἰκόνας τῶν ἀοράτων καὶ μυστικών, ήγουν τὰ συμβο λικῶς τελούμενα· πρῶτον δὲ τούτων τὸ τῆς συνάξεως μυστήριον ἀπεκάλεσεν· οὗτινος τὸ νοητόν, ήγουν τὸ κατὰ θεωρίαν δηλούμενον, ἀπογυμνοῦν ἐπαγγέλ λεται. "Ητε γὰρ ὑπὲρ πάντα. Ἰδοὺ εἷς τρόπος τῆς θεω ρίας τοῦ προκειμένου 18 κεφαλαίου. Οὐκ ἔξω τῆς. Σημείωσαι τὴν κατ' οὐσίαν ἀκίνη τον στάσιν, καὶ ὅτι Θεοῦ τύπος ὁ ἐπίσκοπος. Σημείω σαι, ὅτι κατὰ τρεῖς τρόπους ἀνάγεται τὰ περὶ τοῦ θυμιᾷν· ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου ἀρχόμενον τὸν ἱεράρ χην, καὶ πάντα τὸν ναὸν περιελθόντα εἰς αὐτὸ πάλιν ἀποκαθίστασθαι. Ωσαύτως. Τρόπος ἕτερος. Τρόπον, ὁ θεῖος. Τρόπος τρίτος τῆς προκειμένης θεωρίας, πῶς καὶ ἐπὶ τοῦ ἐπισκόπου ἀπὸ 18 τοῦ ἑνὸς πληθύνεται, τοῖς δὲ ἥττοσιν ἀκατάσχετος ἐστι, τουτέστι μὴ ἐπικοινῶν 14 τοῖς χείροσιν. § 1ν. Ἡ δὲ τῶν ψαλμῶν. Τί οἱ ψαλμοί. Καὶ ση μείωσαι τὸ συνουσιωμένη· ἀλλὰ τὸ 18 σχεδόν προσέ θηκεν· οὐ γὰρ ἀλλήλοις ἤνωται ταῦτα κατ᾽ οὐσίαν, ἀλλὰ τῷ πρὸς ἕνα σκοπὸν τὰ πάντα συντελείν, τουτο ἐστιν εἰς τὴν τῶν ἀνθρώπων σωτηρίαν, ἔφη τὸ συνου σιωμένη· ὅθεν εὐθὺς ἀπήγαγε τὸ σχεδόν, κολάζων τὴν ἀπὸ τῆς λέξεως ἐναντίωσιν. Κατωτέρω δὲ μίαν Εμπνευσίν φησι, τουτέστι μίαν σύμπνοιαν, ο δηλοί τὸ, ἕνα πάντων εἶναι σκοπόν. Πᾶσα μὲν γὰρ Ιερά. Τῶν τῆς Παλαιᾶς βιβλίων κατ' ἐπιδρομὴν ἐπίμνησις. Τῶν ἀνιώντων. Λυπούντων, ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰώβ. Ερώτων ᾄσματα. Περὶ τοῦ ἔρωτος τῶν ᾀσμά των 10. Η τὰς ἀνδρικάς. Εντεῦθεν ὁμοίως τὰ Νέας 17 εἰσάγει. Αγαπητοῦ καί. Νομίζω ὡς τὴν ᾿Αποκάλυψιν τοῦ θείου Ἰωάννου δηλοί, ἢ τὸ Εὐαγγέλιον αὐτοῦ, δ καὶ μᾶλλον. § Ν. Συνεῤῥίζωσε. Συνείλκυσεν. Ἡ δὲ τῶν θείων. Ο σκοπὸς τῶν ψαλμῶν ἐστι, 66 Divinorum autem. Scopus psalmorum est, inquit, Deum laudare, ac veros ejus famulos, qui " φησί, τὸ ὑμνῆσαι Θεόν τε καὶ τοὺς αὐτοῦ γνησίους psalmi hanc jubendi et continendi habent viin: quæ, inquit, necessario in omnibus iis, quæ ecclesiastico more perficiuntur, accipitur, stabilem eorum quæ canuntur memoriam, in iis qui canunt efficiens. Divinas operationes, Gr. θεουργίας. Magnitu dines. Divinorumque carminum. Nota cantus psalmo19 θεράποντας, υπαγορευτικὴν τῶν τοιούτων καὶ περιεκτικὴν ἐχόντων δύναμιν ήτις, φησιν, ἀναγκαίως ἐν πᾶσι τοῖς ἱερατικῶς τελουμένοις παραλαμβάνεται, εμμονον τὴν τῶν ψαλμῶν μνήμην εμποιοῦσα τοῖς ψάλ λουσι. Θεουργίας. Μεγαλειότητας. Καὶ τῇ τῶν θείων ᾠδῶν. Σημείωσαι, ὅτι τὸ τῆς 18 προειρημένου. 18 πῶς καὶ ὁ ἐπίσκοπος ἀπό. 14 ἐπὶ κοινωνῶν. 15 καὶ ὅτι, 1 ᾄσματος τῶν ᾀσμάτων. Cantici cantic. 1 Legendum τὰ τῆς Νέας, scilicet Διαθήκης.

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. ψαλμωδίας σύμφωνον όμοφροσύνης τῆς πρὸς Θεὸν rum concentum, concordiæ cum Deo ac secum, καὶ ἑαυτοὺς ὑπάρχει διδασκαλία. esse disciplinam. Συντετμημένα. Ὅτι τὰ συντετμημένα, τους ἐστι τὰ ἀσαφῆ, διὰ τῶν ἐπιτελουμένων συμβόλων σα φηνίζεται· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ εὐρύνεται. Σημείω σαι δὲ, ὅτι τὰ συνεσκιασμένως ἐν τοῖς ψαλμοῖς λεγό μενα, διὰ τῆς τῶν Γραφῶν ἀναγνώσεως, σαφηνίζεσθαι λέγει ὁ Πατήρ. Εν ταύταις. Εν ταύταις γὰρ, ταῖς Γραφαῖς δηλονότι, ὁ ἀκριβῶς ἐνορῶν, γινώσκει, ὅτι ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα πάσας ἐλάλησε. Κηρύσσεται. Ὡς σαφηνίζουσα δι' ἑαυτῆς τὴν Παλαιάν. Η μὲν ἔφη τάς. Ὡς ἡ μὲν, ἡ Παλαιά Διαθήκη, ἔφη· ἡ δὲ Νέα ἐτέλεσε. Τῆς θεολογίας. Σημείωσαι, ὅτι τὴν Παλαιὰν Γρατὴν θεολογίαν καλεῖ· τὴν δὲ Καινὴν θεουργίαν. § V1. Καθόλου τῶν. Οἱ καθόλου ἀκατήχητοι καὶ ἀνήκοοι τούτων μεἶναι ἑλόμενοι εκουσίως. Τῆς θεογενεσίας. Τουτέστι τοῦ ἁγίου βαπτίσμα τος. Τοὺς δὲ κατηχουμένους. Περὶ τῶν κατηχουμέν νων, καὶ ἐνεργουμένων, καὶ ἐν μετανοίᾳ ὄντων, καὶ τίνων μετέχουσιν. Ἡ μὲν οὖν ἐσχάτη. Ὅτι οἱ κατηχούμενοι, ἔσχατοί εἰσιν. Αμέθεκτοι. Αμέτοχοι. Μαιευόμενοι. ᾿Αναγεννώμενοι. Αμβλωθρίδια. Νεκροτόκια. Ανίερος μὲν καὶ αὐτή. Ατελείωτος. Σημείω σαι, ὅτι τοῖς ἐνεργουμένοις κατατάττει καὶ τοὺς τοῖς σωματικοῖς θελκτηρίοις ἀμετανοήτως ἐπιμένοντας, οἷον τοὺς πόρνους, τοὺς φιλοθεάμονας, καὶ τοὺς τὰ παραπλήσια μετιόντας, οὓς ἐξονομάζων ὁ θεῖος Από στολος ἐπιφέρει, τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν. Ταῦτα καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς μᾶλλον τρανοί. Ιστέον δὲ, ὅτι ἡ ἀκρίβεια αὕτη νῦν τῆς τῶν τοιούτων διαστολῆς τε καὶ διαστάσεως οὐ γίνεται. La quæ concisa sunt. Quod ea quæ concisa sunt, hoc est obscura signis quæ perficiuntur, explicantur. Hoc enim declarat verbum illud dilatantur. Nota vero, quod Pater dicat quæ adumbrate in psalmis dicuntur, Scripturarum lectione explanari. In his. In his enim, Scripturis scilicet, is qui acriter aspicit intelligit unum eumdemque Spiritum omnes dixisse. Promulgatur. Ut per se Vetus explanais. Uti illud quid dixerit. Quod ǹ µév, id est Votus Testamentum, dixit: ἡ δέ, id est Novum autem, perficit. Theologiæ. Nota eum Veterem Scripturam theologiam, id est Dei sermonem vocare: Novam autem, θεουργίαν, id est Dei operationem. § VI. Penitus horum. Qui omnino, ac plane horum rudes manere, nec audire sponte constitucrunt. Divinæ generationis. Hoc est sancti baptismi. Porro catechumenos. De catechumenis, energumionis, et iis qui sunt in penitentia (dicit); et quorum sint participes. Ac postremus quidem. Catechumenos postremos esse (dicit). Exsortes, Gr. ἀμέθεκτοι. Non participes. Foveantur, Gr. μαιευόμενοι. Renati. Abortivi, Gr. ἀμβλωθρίδια. Partus mortui. Profanus quidem et hic, Gr. ἀνίερος μὲν καὶ αὐτή. Non initiatus. Nota, eum in numerum energumenorum ascribere etiam eos qui corporis illecebris sine animi mutatione et poenitentia manent· velut scortatores, studiosos spectaculorum, el eos qui similia tractant: quos nominans divinus Apostolus, subjicit, cum ejusmodi nec cibum sumere 1. Hæc etiam in his quæ sequuntur, magis explanat. Sciendum est autem, huic talium 67 reram differentiæ et distantiæ, diligentiæ nunc non esso locum. Ο τον υτός ποτε. Σημείωσαι, ὅτι ὁ Θεῷ ἡνω- Quisquis ejusmodi est. Nota, eum qui Deo conμένος οὐκ ἐνεργηθήσεται ὑπὸ ἀκαθάρτου πνεύμα- η junctus est, non vexatum iri ab immundo spiritu. τις 18 Εναγεστάτην ενέργειαν. Ὅτι ὑπὲρ τοὺς κατα πίπτοντας δαιμονῶσιν οἱ ἀσελγείς. Τὰ μὲν ὄντως. Οτι τὰ ὄντως ὄντα τὰς ἀρετὰς λέγει. Τὴν πρόσυλον. Ἐπειδὴ καὶ ἡ ὕλη πολυπαθῶς ἀλλοιοῦται. Ἐν τοῖς ἀλλοτρίοις. Σημείωσαι, ὅτι ἀλλότρια ἡμῶν ἐστι τὰ πρὸς ἁμαρτίαν· οὐ γὰρ φυσικὴ ἡμῶν ἐστιν ἡ ἁμαρτία, ἀλλ' ἡ εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἐπιτη1 1 Cor. v, 11. m II Cor. ix, 8. Η δαίμονος. Detestabilissima obsessione. Nota quod libidinosi supra eos qui in diaboli obsessionem incidunt, a demnone agantur. Quæ vere sunt. Nota quod ea quæ vere sunt, virtutes dicit. Materialem. Quoniam etiam materia, multa patitur, et commutatur. In alienis. Nota, peccata esse aliena a nobis; ne- 'que enim naturale est peccatum, sed aptitudo ad omne opus bonum, secundum Apostolum ", et illud

in Psalmis: E: ab alienis parce servo tuo». Hinc δειότης, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, καὶ τὸ ἐν Ψαλμοῖς· etiam intelligis id quod a Domino dictum est: Si vero in alieno fideles non inventi estis, vestrum quis vobis dabit °? Ob eamque causam aliena hæc non ersistentia dicuntur. Non enim natura sunt, sed adulterina. Actio autem quæ secundum naturam est, ens est, et nostra est. Aliter. Aliena dixit ea quæ ad mundum pertinent, quod non cujusquam proprie sint, sed ab aliis ad alios transeant et transferantur; aut etiam quod non sit posita in his penitus nostra vivendi ratio, sed aliam vitam spectet, cujus etiam causa nati sumus. Ministri. Id est, ne quis eorum qui agitantur a damone, quid patiatur; ut deinceps dicit. Qui passionibus exagitantur. Demonstratio efficax. Uti demum divino. De ordine eorum, qui dimittuntur. Qui initiati non sunt. Catechumeni, libidinosi. Qui terroribus. Expressionumque illusiones. Præ ignavia. Nota, unde dicat aliquos fideles a damonibus agitari. Habitu, amoreque. Id est (quasi) pœnitentia. Omnino sancti. Fideles qui cum Deo et inter se conjuncti sunt. Generali. Generalem dixit laudum recitationem, aut quod ab omnibus fiat, aut quod pro universorum gratia. Hymnum autem hunc. Observa, ab eo appellatum c esse hymnum, symbolumn, professionem, et gratiarum actionem. Videtur enim mihi. Ad quem finem spectet symbolum. Substantiam quidem. Hoc est secundum 68 Apostoli sententiam dicentis: Omnia enim nostra sunt p. Primigenias autem venustates appellat eas quæ in divina natura videntur, quarum homines pro captu, et modo suo Deus pro sua benignitate participes fecit; aut certe dicit, id ad cujus imaginem et similitudinem facti sunt. Præparatis. Hoc est bonis, quæ nobis ab eo comparantur. Perfecta. Nota, quid de Christo dicat, sive de perfecta ejus assumptione humanitatis etiam contra Apollinarium. Divinus panis. Animadverte, non solum divinum panem obtectum proponi solitum fuisse, verum etiam sanctum calicem; quod nunc minime observatur. § VIII. Divinissima vero salutatio. Nota cur salutatio fieret. Cupiditates, ex. Observa cupiditates carnis et • Psal. xviii, 14. • Luc. xvi, 12. PI Cor. Καὶ ἀπὸ ἀλλοτρίων φεῖσαι τοῦ δούλου σου. Εν θεν νοεῖς καὶ τὸ εἰρημένον παρὰ Κυρίου· Εἰ δὲ ἐν τῷ ἀλλοτρίῳ πιστοὶ οὐχ εὑρέθητε, τὸ ὑμῶν τίς ὑμῖν δώσει; Διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἀλλότρια ταῦτα οὐκ ὄντα λέγεται· οὐ γὰρ τῆς φύσεως εἰσιν, ἀλλὰ νόθα τὸ δὲ κατὰ φύσιν πράττειν ὅν ἐστι καὶ ἡμέτερον. "Αλλως· Αλλότρια ἔφη τὰ κατὰ κόσμον, ὡς οὐ τινὸς ἰδι κῶς [ίδια], ἀλλ' ἐξ ἄλλων εἰς ἄλλους μεταπίπτοντα ή καὶ ὡς οὐκ οὔσης ἐν τούτοις διὰ παντὸς τῆς ἡμετέρας διαγωγῆς, ἀλλὰ πρὸς ἕτερον βίον δρώσης, ἐφ᾽ ᾧ καὶ γεγόναμεν. Τοῦ λειτουργοῦ. Τουτέστι, μή τινες τῶν ἐνεργου μένων ἐμπαθῶσιν 19, ὡς ἑξῆς φησιν. Ἡ τῶν ἐμπαθῶς. Απόδειξις ἐναργής. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ θείου. Περὶ τῆς τάξεως τῶν ἀπολυομένων. Αμύητοι. Οἱ κατηχούμενοι, οἱ ἀσελγείς. Δείματά τε. Εκτυπώσεών τε χλευάσματα. Δι' ἀνανδρίαν. Σημείωσαι, πόθεν φησίν, ὑπὸ δαιμό νων ἐνοχλεῖσθαί τινας τῶν πιστῶν. Εξει καὶ ἔρωτι. Οἱονεὶ τῇ μετανοία. Οἱ πανίεροι. Οἱ πιστοὶ, καὶ πρὸς Θεὸν καὶ πρὸς ἀλλήλους ἡνωμένοι. [α] Καθολική. Καθολικὴν ἔφη τὴν ὑμνολογίαν, ἢ ὡς ὑπὸ πάντων ἀδομένην, ἢ ὡς ὑπὲρ καθολικῆς χά ριτος γινομένην. [β] Τὸν ὕμνον δὲ τοῦτον. Σημείωσαι, ὅτι τὸν ὕμνον, σύμβολον καὶ ὁμολογίαν, καὶ εὐχαριστίαν εκάλεσε. Δοκεῖ γάρ μοι. Πρὸς τί πέρας ὁρᾷ τὸ σύμβολον. [γ] Τὴν μὲν οὐσίαν. Τουτέστι κατὰ τὸν τοῦ ᾿Απο στόλου λόγον εἰπόντος. Πάντα γὰρ ἡμῶν ἐστιν. Αρ χέτυπα δὲ κάλλη φησὶ τὰ τῇ θείᾳ φύσει επιθεωρούμενα, ὧν τὴν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον μετουσίαν τοῖς ἀν θρώποις ἐδωρήσατο· ἢ τὸ κατ' εἰκόνα λέγει καὶ καθ' ὁμοίωσιν. [δ] Επισκευαστοῖς. Τουτέστι τοῖς ἐξ αὐτοῦ και τασκευαζομένοις ἀγαθοῖς εἰς ἡμᾶς. [ε] Παντελεῖ τῶν. Σημείωσαι, τί φησι περὶ Χριστοῦ, ἤγουν τῆς τελείας αὐτοῦ ἐνανθρωπήσεως, καὶ κατὰ 'Απολλιναρίου. Ο θεῖος ἄρτος. Σημείωσαι, ὅτι οὐ μόνον ὁ ἅγιος ἄρτος κεκαλυμμένος προετίθετο, ἀλλὰ καὶ τὸ θεῖον ποτήριον· ὅπερ νῦν οὐ γίνεται. § VIII. Θειότατος ἀσπασμός. Σημείωσαι, διὰ τί ὁ ἀσπασμὸς δίδοται. Επιθυμίας, ἐξ. Σημείωσαι, ὅτι αἱ ἐμπαθεῖς ἐπιVARIE LECTIONES ET CORRECTIONES. το ἐμπαθῶς.

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. θυμίαι μερισταί εἰσι, μερίζουσαι ἡμᾶς καὶ τοῦ Θεοῦ corporis vim habere dividendi, cum et a Deo nos, et καὶ ἀλλήλων· τάχα δὲ καὶ ἑαυτῶν. nos inter nos dividant; fortassis autem et a pobismetipsis. Ομοειδεῖς ἀπέχθειαι. Τουτέστι πρὸς τοὺς ὁμοίους ἀνθρώπους. § ΙΧ. Πτυχῶν. Διὰ τί μετὰ τὸν ἀσπασμὸν δίπτυχα ἀναγινώσκεται. Τοὺς ὁσίως. Σημείωσαι, ὅτι τὰ δίπτυχα τῶν ἀπο θανόντων ἐπὶ αὐτοῦ μόνον ἀνεγινώσκετο [οὐχ, ὡς νῦν, καὶ τῶν ζώντων]. Η θεολογία φησί. Ταῦτα ἐκ τῆς λεγομένης Σου φίας Σολομῶντος· καὶ σημείωσαι, ὅτι καὶ οὗτος ὁ ἅγιος πατὴρ ταύτῃ ἐχρήσατο. Σκόπει δέ. Τοῦτό φησιν, ὅτι τὸ λεγόμενον ἐν προφήταις ἀναμνῆσαι ἐνώπιον Κυρίου, οὐχ οὕτω δεῖ νο εἶν, ὡς τῆς μνήμης. τοῦ Θεοῦ ἀνανεουμένης ἐν τῇ φαντασίᾳ τοῦ μνημονικοῦ· ὅπερ ἐπὶ τῶν ἐν σαρκὶ προσδεδεμένων νοερών, τουτέστιν ἡμῶν, συμβαίνει, ἀλλὰ μνήμη Θεοῦ εἰκότως λέγοιτ' ἂν ἡ γνώσις τοῦ Θεοῦ, καθ᾽ ἣν γινώσκει τους τελείους, θεοειδεῖς ἐν αὐτῷ γενομένους δι' ἐναρέτου βίου, καὶ ἀξιωθέντας τῆς ἀνεπιλήστου περὶ αὐτὸν γνώσεως. [Σημείωσαι πῶς λαμβάνει τὸ ῥητὸν τοῦ ψαλμοῦ]. Συμβόλων. Τοῦ σώματος καὶ αἷματος. § Χ. "Υδατι τάς. Τί τὸ νίψασθαι τὰς χεῖρας, καὶ πότε. Adversus æquales inimicitiæ. Id est cum similibus hominibus. § IX. Tubularum. Cur post salutationem sancto rum nomina recitentur. Qui sancte. Nota mortuorum tantum, eo pontifice. recitari solita fuisse nomina [non, ut nunc, etiam vivorum]. Theologia docet. Hæc est Salomonis Sapientia quæ dicitur. Nota etiam hunc sanctum Patrem ea usum fuisse. Adverte autem. Hoc ait, quod in prophetis dicatur, recordari coram Deo, non ita accipiendum et intelligendum esse, quasi Dei memoria renovetur in ea parte animi, in qua objectarum rerum memoria consignatur; id quod in iis qui mentis compotes in carnis carcere alligati sunt, id est nobis, contingit; sed quod memoria Dei recte dicatur Dei scientia, qua perfectos cognoscit: qui similitudinem Dei expresserunt vita virtuti consentanea; et qui digni fuerunt habere ejus notitiam, quæ deleri obliterarique non potest. [Nota quomodo accipiat dictum psalmi.] do. Symbolis. Corporis et sanguinis. § X. Aqua. Quid sit abluere manus, et quanDicit, qui lotus est. Nota, quomódo pater hæc Domini verba accipiat: Qui lotus est, non indiget, nisi ut pedes lavet 9. Constructio autem eorum quæ proponuntur, ad verbum υπαινίσσεται respctum habet, ut sit horum verborum sententia: Quit quidem hoc et illud sit subindicat: 69 pelvis quidem in legis cultu et religione, in nostra autem manuum lavatio. Illud autem solutus et liber, declarat eum inferiorem vitam et animi constitutionem non esse secuturum. Aliter: Lectio constructionis quæ hyperbato seu transgressione constat, sic copulabitur: Quoniam igitur, ut Scripta divina loquuntur, qui lotus est non indiget expiatione, nisi summarum sive extremarum suarum partium lavationc, ex summa expiatione in sanctissimo divinæ similitudinis habitu et statu, non inquinatam nec contaminaΦησίν, ὁ λελουμένος. Σημείωσαι, πῶς λαμβάνει ὁ πατὴρ τὸ τοῦ Κυρίου ῥητὸν, τὸ λέγον· 'Ο λελουμέ τος οὐ χρείαν ἔχει ἢ τοὺς πόδας νίψασθαι. Ή δὲ σύνταξις τῶν προκειμένων πρὸς τὸ ὑπαινίσσεται τὴν ἀπόδοσιν ἔχει, ἵν᾽ ᾖ τὸ λεγόμενον οὕτως· Ο τι μὲν τόδε ἐστὶν, ὑπαινίσσεται, ὁ λουτὴρ μὲν ἐν τῇ νομικῇ λατρείᾳ, ἐν δὲ τῇ καθ᾿ ἡμᾶς ἡ τῶν χειρῶν ἀπόνιψις. Τὸ δὲ ἄσχετος καὶ ἀπόλυτος δηλοί, ὡς τῇ ήττον: οὐκ ἐνεχθήσεται ἀγωγῇ καὶ διαθέσει. Αλλως· Η καθ' ὑπέρβασιν τῆς συντάξεως ταύτης ανάγνωσις οὔτ τως ἀρμοσθήσεται· ὅτι μὲν οὖν, ὡς τὰ λόγιά φησιν, ὁ λελουμένος οὐ δεῖταί τινος [ἑτέρας] καθάρσεως, εἰ μὴ τῆς τῶν ἄκρων, εἴτ' οὖν ἐσχάτων, ἑαυτοῦ νίψεως, δι' ἧς ἀκροτάτης καθάρσεως ἐν πανάγνῳ τοῦ θεοει δοῦς ἕξει ἄχραντον ποιήσεται καὶ ἀκηλίδωτον τὴν ἐπιστροφὴν, καὶ πρὸς τὰ δεύτερα προϊὼν ἀγαθοειδῶς· ὡς τοῦ θεοειδοῦς ἀποσώζων τὸ πλῆρες καὶ ὁλό- tam faciet conversationem suam; et cum ad secunκληρον, άσχετος ἔσται καὶ ἀπόλυτος, ὡς καθάπαξ ἑνοειδὴς καὶ πρὸς τὸ ἓν αὖθις ἑνιαίως ἐπιστρεφόμένος. Εἰ μὴ τῆς τῶν ἄκρων. Τί ἐστι τὸ μὴ δεῖσθαι τὸν λουσάμενον ἑτέρας νίψεως, εἰ μὴ τὰ ἄκρα νίψασθαι· δεύτερα δέ φησι τὰ αἰσθητά, εἰς ἃ διὰ φαντασίας προσπάσχει ἡ ψυχή. Ο μὲν ἱερός. Σημείωσαι, ὅτι οὐ λουτὴρ ἦν ἐν τῷ νόμῳ, καὶ ὅτι σύνταγμα ἔχει ἄλλο περὶ τῆς κατὰ νότον ἱεραρχίας, ὅπερ οὐ φέρεται. Του Ιεράρχου. Σημείωσαι τὸ ἔνθεον τοῦ ἱερέως [τὸ ἀληθῶς τελειότατον]. q Joan. 1111, da prodierit benigni Dei imitatione, ut divinæ similitudinis perfectionem integritatemque retinens, 80lutus erit ac liber, quasi uniusmodi et ad unum uno singularique modo revertens. Nisi summitatum. Quid sit eum qui lavit, non egere alia, nisi extremarum partium lavatione. Sccunda vocat ea quæ sub sensum cadunt, ad quæ animus specie ac visis afficitur. Porro sacrum. Nota quod non erat pelvis in lege, et quod tractatum alium habeat de hierarchia, quæ in lege erat, qui non exstat. Pontificis. Nota divinum aflatum sacerdotis vere perfectissimum].

Ad sacrificium expiatos esse. Divino sacrificio scilicet. Speculorum splendorem. Specula appellat sanctorum animus, quod divinæ sint lucis capaces, vimque eam habeant, ut melioris conditionis similes sint. Penetrare cupientibus, Gr. ἐφιέντων διδέναι. Hoc etiam looo Attice loquens, ut Atheniensis, verbum hoc construxit dicens: Τῶν μαρμαρυγῶν ἐφιέντων splendoribus cupientibus; cum debuisset dicere per femineum ἐφιεισῶν. Quin etiam supra in libro De colesti hierarchia, cap. 7 fusius genus dicendi Atticorum esse docuimus; ibi igitur legito. Cæterum pontificis illa. Nota, cur pontifex in altari, sive in sanctis, id est ante illa, abluatur. Et summitatis. Summa lavationis scilicet. Et in aspectum. Diutius tunc obtecta divina dona manebant, usque ad tempus sanctæ communionis: idque paulo post explicat; aut accurata hæc est explicatio, quod pontifex attollens sanctum panem, ostendebat benedictionem, seu sacramentum dicens: Sancta sanctis. 70 Quænam porro. Providentiam erga nos universam, pauci norunt, aut forsitan ne pauci quidem: et propter quam oblatio. Opitulatorem, Gr. ἀρωγόν. Auxiliaremn. Humanam. De hominum lapsu. Pravaricatio, Gr. ὑπερβασία. Transgressio. Suis propensionibus. Hoc est proprio arbitrio. Constructio ad ea quæ supra dicta sunt, pertinet; dixit enim humanam naturam vita multis malis et perturbationibus obnoxia excipit. Alia vero sunt intermedia, ab ἀκολούθως γάρ, usque ad ἔνθεν έλε εινώς. Illecebrosis. Officiosis. Originem. Quandoquidem status nostri originem a terra habemus; corpus enim nostrum ex ea constat jure ac merito post transgressionem finem etiam principio consentaneum habemus. In terram enim revertimur. Quandoquidem dictum sit: Terra es, et in terram reverteris r. Finem. Hoc est mortem. Vita qua ad superna tendat, Gr. ἀναγώγου ζωῆς. Ανάγωγον vitam dicit eam quæ superiora quærit, et ad Deum spectat. Multis passionibus obnoxiam immutationem. Quid sit ἀλλοίωσις in corporibus, in libro De divinis nominibus diximus. Exitiosis, Gr. δυσμενείς. Erumnosis. In status privationem misere. In status privatio- • Gen. m, 19. 80 γρ. αὐθαιρέτοις. Ἱερουργίαν ἀποκεκαθάρθαι. Τῇ θείᾳ ιερουργία δηλονότι. Εσόπτρων ἀγλαΐαν. Έσοπτρά φησι τὰς τῶν ἁγίων ψυχὰς, ὡς τοῦ θείου φωτός δεκτικὰς, καὶ τῆς κρείττονος λήξεως αφομοιωτικάς. Εφιέντων διιέναι. Καὶ νῦν Αττικίζων, ώς 'Αθηναῖος, συνέταξε τὸ ῥητὸν φάσκων, τῶν μαρμαρυγών ἐφιέντων τὴν οἰκείαν αἴγλην· δέον πρὸς θηλυκὸν τῶν μαρμαρυγῶν ἐφιεισῶν εἰπεῖν, δ δὴ καὶ ἄνω ἐν κει φαλαίῳ ζ' τοῦ Περὶ οὐρανίας Ιεραρχίας βιβλίου πλατύτερον ἐδείξαμεν, ὡς Αττικὸν τὸ σχῆμα. Ἐκεῖ οὖν ἀνάγνωθι. Ἡ δὲ τοῦ ἱεράρχου. Σημείωσαι, διὰ τί ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου νίπτεται ὁ ἱεράρχης, ἤτοι ἐπὶ τῶν ἁγίων, τουτέστιν ἔμπροσθεν αὐτῶν. Καὶ τῆς ἀκροτάτης. Τῆς ἄκρας καθάρσεως δηλαδή. Καὶ ὑπ' ὄψιν. Μᾶλλον τότε ἔμενον κεκαλυμμένα τὰ θεῖα δῶρα, ἕως καιροῦ τῆς ἁγίας μεταλήψεως καὶ τοῦτο δηλοῖ μετ' ὀλίγα. Η τόγε ἀκριβές, ὅτι κουφίζων ὁ ἱεράρχης τὸν ἅγιον ἄρτον, ἐδείκνυ τὴν εὐλογίαν, λέγων· τὰ Ἅγια τοῖς ἁγίοις. Τινὰς μὲν οὖν. Τὰς εἰς ἡμᾶς προνοίας πάσας ὀλίγοι ἴσασι, τάχα δὲ οὐδὲ ὀλίγοι ἴσασι· καὶ περὶ τίνος ἡ προσκομιδή. Αρωγόν. Βοηθόν. Τὴν ἀνθρωπείαν. Περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἀποΟ πτώσεως. Υπερβασία. Παραβασία. Οἰκείαις ῥυπαῖς. Ο ἐστιν αὐθαιρέτως *. Η δὲ σύνταξις πρὸς τὰ ἄνω εἰρημένα ἐστίν· εἶπε γάρ, ὅτι τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν ἡ πολυπαθεστάτη ζωή διαδέχεται. Τὰ δὲ ἄλλα διὰ μέσου, ἀπὸ τοῦ ἀκολού θως γὰρ ἕως τοῦ ἔνθεν ἐλεεινῶς. Θελκτικαῖς. Θεραπευτικαῖς. Τὸ τῆς ἀρχῆς. Ἐπειδὴ καὶ ἀρχὴν τῆς συστάσεως ἐκ γῆς ἔχομεν· τὸ γὰρ σωματικὸν ἡμῶν ἐξ αὐτῆς· εἰκότως μετὰ τὴν παράβασιν καὶ τὸ τέλος πρόσφορον ἔχομεν τῇ ἀρχῇ· εἰς γῆν γὰρ ἀναλύοντες· ἐπεὶ ἐῤῥήθη, ὅτι Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. Πέρας. Τουτέστι τὸν θάνατον. Αναγώγου ζωῆς. Ἀναγωγὸν [δὲ] ζωὴν τὴν τὰ ἄνω ζητοῦσαν, καὶ πρὸς Θεὸν ἐπεστραμμένην φησί. Πολυπαθεστάτην ἀλλοίωσιν. Τί ἐστιν ἀλλοίωσις ἐπὶ σωμάτων, ἐν τῷ Περὶ τῶν θείων ὀνομάτων διεξήλθομεν. Δυσμενείς. Ταλαιπώρους. Εἰς ἀνυπαρξίας οικτρώς. Εἰς ἀνυπαρξία, δὲ κα

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. τὴν ἁμαρτίαν· ὁ γὰρ ἁμαρτωλός τρόπον τινὰ οὐχ nem propter peccatum; peccator enim quodamὑπάρχει· τὸ γὰρ κακὸν ἀνύπαρκτον. [Απειροτάτη φιλανθρωπία. Περὶ τῆς ἐνανθρω πήσεως, ὅτι ταύτην φιλανθρώπως ενήργησεν.] Αὐτουργὸν ἡμῶν. Σημείωσαι τὴν ἀκρίβειαν τῶν δογμάτων, ἐν πολυπληθείᾳ λέξεων φραζομένην, καὶ πολεμοῦσαν πάντας αἱρετικούς· τὸ μὲν γὰρ αὐτουρ γὸν γενέσθαι τὴν εἰς ἡμᾶς πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ δη λοῖ, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ Θεὸς Λόγος· οὐ μὴν ἄλλος ἐν ἄλλῳ, ώς τινες μαίνονται σὺν Νεστορίῳ. Τὸ δὲ ἐν ἀληθεῖ μεθέξει πάντων τῶν ἡμετέρων ἀναμαρτήτως καὶ Μανιχαίους, καὶ Εὐτυχιανιστας ", καὶ ᾿Απολλιναριστὰς, καὶ ᾿Ακεφάλους, καὶ πάντας ἀπαξαπλῶς τοὺς αἱρετίζοντας καταβάλλει. Εξεως. Τὸ ἔξεως ἐνταῦθα οὐ ποιότητός τινος ἐμμόνου νοητέον, ἀλλὰ καθέξεως καὶ διαμονῆς, ἤτοι κατασχέσεως. Οὐ κατὰ δύναμιν. Σημείωσαι, ὅτι οὐκ ἐν ἰσχύϊ ἐνίκησεν ὁ Χριστὸς τὸν Σατανᾶν, ἀλλὰ κρίσει καὶ δικαιοσύνῃ. Τοῦτο καὶ Γρηγόριος ὁ Νύσσης ἐν τῷ Κατηχητικό φησιν. Ολβίου. Πλουσίου. Ανείδεον κάλλεσι. Καὶ ἀνωτέρω οὕτως ἔφημεν, ὅτι ἀνείδεον τὸ τῆς ἀγνοίας σκότος φησί. Σημαίνει δὲ εε τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν. Εναγεστάτων. Μεμιασμένων. § ΧΙΙ. Αεὶ ταῖς ἱεραρχικαῖς. Τῆς θεαρχικῆς ἀγαθότητος, ὡς ἔφη ἐν ἀρχῇ τοῦ κεφαλαίου. Υμνήσας δὲ καί. Τουτέστι τὸν ἄρτον καὶ τὸ ποτήριον εὐλογῶν τῶν ἁγίων δώρων. Σημείωσαι δὲ ὅτι πανταχοῦ συμβολικὴν λέγει τὴν θείαν ἱερουρ γίαν, καὶ τὰ ἅγια δώρα σύμβολα τῶν ἄνω καὶ ἀλη θινωτέρων. Τὸν γὰρ ἐγκεκαλυμμένον. Οὕτω καὶ πρὸ ὀλίγου εἴρηται, ὅτι κεκαλυμμένον ἔμενε τὸ θεῖον δῶρον ἕως καιροῦ μεταλήψεως, εἰ μὴ ἄρα κεκαλυμμένον λέγεται τὸ ἀπὸ τῶν πολλῶν καὶ ἔξω ἐστώτων, καὶ ἁπλῶς λαϊκῶν ἀποκεκρυμμένον. Τὸ γὰρ ἐν καὶ ἁπλοῦν. Ἐπειδὴ καὶ ψυχήν νοερὰν καὶ σῶμα γήϊνον ἔλαβε. [ Ἐξ ἡμῶν εἰδοποιούμε νον, τοῦτ' ἔστι τὸ καθ᾿ ἡμᾶς εἶδος, ήγουν τὴν φύ σιν λαβών.] Σημείωσαι δὲ πῶς κοινωνοί θείας φύ σεως γινόμεθα Χριστῷ ἐνούμενοι. Σημείωσαι καὶ τὰ περὶ τῆς οἰκονομίας, καὶ τίς ὁ φανεὶς, καὶ τίς ἡ κλάσις τοῦ ἄρτου, καὶ διανομή. Κατ' ἄκρον. Τουτέστι κατ' ἄκραν ἔνωσιν καὶ τελείαν, καὶ οὐσιώδη καθ᾽ ὑπόστασιν ἀληθῆ. Αλωβήτου. 'Αβλαβούς. Χρὴ γὰρ ἡμᾶς. Σημείωσαι τίς ὁ σκοπός τοῦ Χριστιανισμού ". Υπ' όψιν ἄγων. Περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐνταῦθά φησιν οὐ συμβολικῶς, ἂν καὶ νοη τὴν ἡμῶν ἔφη ζωήν. Τὸ δὲ παντελεῖ, ἐπειδὴ καὶ ψυχὴν νοεράν, καὶ σῶμα γήϊνον ἀνέλαβε. Καὶ καλῶς modo non exsistit; malum enim exsistentia caret. [Dei principalis bonitatis. Agit de Incarnatione; quod eam misericorditer perfecerit.] Per se operantem nostri. Nola accuratam observationem decretorum, quæ in multitudine dictionum dicitur, expugnatque omnes hæreticos. Nam per se operantem fuisse erga nos Dei providentiam, declarat, quod Verbum idem erat Deus; non vero alius in alio, ut quidam cum Nestorio insaniunt. Illud vero, in vera participatione omnium quæ nostra sunt sine peccato, et Manichæos et Eutychianos, et Apollinarios et Acephalos, et uno nomine omnes hæreticos prosternit. Habitu seu statu, Gr. ἕξεως. Εξεως hoc loco, non qualitatis cujusdam stabilis intelligendum: sed comprehensionis et firmitatis aut retentionis. Non viribus. Nota Christum non 71 robore vicisse diabolum; sed judicio et justitia. Hoc etiam Gregorius Nyssenus in Catechetico dicit. Beato, Gr. Ολβίου. Diviti, copioso. Informem pulchritudinibus. Etiam supra ita diximus, quod ἀνείδεον ignorationis caliginem dicat. Significat autem libertatem nostram. Fœdissimis. Coinquinatorum. XII. Semper hierarchicis. Divinæ bonitatis, <icut dixit in principio capitis. Collaudans, etc. Id est, panem et calicem benedicens sanctorum donorum. Nota vero quod ubique sacramentaie dicit divinum sacrificium, et sancta dona sacramenta esse coelestium, et veriorum. Opertum enim. Sic etiam paulo ante dictum est, quod opertum manebat divinum donum usque ad tempus communionis; nisi forte opertum dicitur, id quod multis et iis qui extra stant, et uno nomine, laicis occultum est. Unicum enim illud, ac simplex. Quandoquidem et animam intellectualem, et corpus terrenum accepit. [Ex nobis formatus, hoc est, specie seu natura nom stra assumpta.] Nota vero, quomodo participes divinæ naturæ efficiamur Christo uniti: nota etiam ea quæ incarnationem attingunt, et quis apparuerit: quæ sit fractio panis et distributio. Per summam, Gr. κατ' ἄκρον. id est summa conjunctione et perfecta, atque substantiali secundum veram subsistentiam. Immaculata, Gr. ἁλωσή του. Iunocuæ. Oportet enim nos. Nota, quis finis Christianæ perfectionis. Sub aspectum adducens. De Domino nostro Jesu Christo hoc loco dicit non per signa; quem etiam spiritalem vitam nostram esse dixit. Verbum autem παντελεῖ adhibet; propterea quod et animum meuVARIÆ LECTIONES ET CORRECTIONES. * Ευτυχιανιτάς. * σημείωσαι δέ. " Χριστιανών.

tis participem, et terrenum corpus accipit. Recte εἶπεν ἀσυγχύτῳ ἐνανθρωπήσει· ἔμεινε γὰρ Θεὸς etiam dixit inconfusa humanitatis assumptione; mansit enim Deus qui homo visus est, servatis utrisque naturæ proprietatibus; et nota contra Apollinarios. Nostram speciem induentem. Id est speciem nostram sive naturam cum assumpsisset. Participes Dei. Nota, quomodo participes divinæ naturæ efficimur, Christo conjuncti. 72 8 XIV. In gratiarum actionem, Εἰς εὐχαρι στίαν. De cucharistia dicit. Distributionem antecedit. Communiter ἡγεῖται pro προηγεῖται ponitur; quod primum oportet sacerdoten surfere, atque ita communicare. Sumptio igitur et communio ejus qui obtulit, mysticam reliquorum distributionem antecedit. Divinis magisteriis. Qualem oporteat sacerdotem esse. Qui temere abutuntur. Quod ait est ejusmodi: Ut sacerdos qui non primus capit ea quæ obtulit, profanus est; sic ii qui audent docere alios, nec faciunt quæ docent, profani sunt faciendum est enim, atque ita docendum, secundum illud a Domino dictum: Qui fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur ". Divina sententia. Divina lege. Minime audendum. Metue omnino. Apiatorem, Gr. ἁρμοστήν. id est congruum. 'Αρ μοστήν dicebant Lacedæmonii eum qui præfectus erat ab ipsis urbibus et oppidis, quæ eorum ditionis erant, ab άρμόζειν, id est aptando eos qui parent, ut vivant ex legibus. Hinc etiam ἁρμοστῆς paç rursum appellabant Athenienses eos, qui ad bene vivendum alios dirigebant; ut plane dicit in dramate Legatis Plato comicus. Hoc igitur etiam loco Dionysius ἁρμοστήν episcopum Ecclesiæ principem proprie nominavit. Quoniam qui sancta. Nota quid sit Gustate, et videle '. IN CAP. IV. §1. Hoc modo ad illud unum. Hoc est, ad intelligibile et spirituale. Cum odoris fragrantia processione. Pro, cum episcopus totuin templum incensis odoribus compleverit. Canticum. "Άγιος, id est Sanctus, scilicet; aut Alleluia. Et super eo. Per ipsum enim omne quod sanctum est, perficitur. III. § 1. Sanctis. Nota vere divinum verbum, quod oportet divinos viros occultas habere a vana gloria virtutis actiones. Simulacrum, Gr. άγαλμα. Iinago. Si fas est, Gr. εἰ θέμις. Si justum. In imagine. Etsi immutatam atque omni ex partė • Matth. v, 19. t Psal. xxxi, 9. ἄνθρωπος ὀφθεὶς, καὶ ἑκατέρας φύσεως σώζων τὰ ἰδιώματα· καὶ σημείωσαι κατὰ ᾿Απολλιναριστῶν. Εξ ἡμῶν εἰδοποιούμενον. Τουτέστι τὸ καθ' ἡμᾶς εἶδος, ήγουν τὴν φύσιν λαβόντα. Κοινωνοὶ Θεοῦ. Σημείωσαι πῶς κοινωνοὶ θείας φύσεως γινόμεθα, Χριστῷ ἑνούμενοι. 8 Χιν. Εἰς εὐχαριστίαν. Περὶ εὐχαριστίας. Μεταδόσεως ἡγεῖται. Κατὰ κοινοῦ τὸ ἡγεῖται, ήγουν προηγείται· ὅτι πρῶτον δεῖ τὸν ἱερέα μετα λαμβάνειν, καὶ οὕτω μεταδιδόναι. Οὐκοῦν ἡ μετοχή ἡγεῖται, καὶ ἡ μετάληψις τοῦ προσκομίσαντος τῆς μυστικῆς διανεμήσεως τῶν λοιπῶν. ταῖς ἐνθέοις διδασκαλίαις. Ὁποῖον δεῖ τὸν ἱερέα εἶναι. Οἱ τολμηρῶς ἀποκεχρημένοι. Ο λέγει τοῦτό ἐστιν· ὥσπερ ὁ ἱερεὺς μὴ πρῶτος μεταλαμβάνων τῶν ὑπ' αὐτοῦ προσκομισθέντων, ἀνἱερός ἐστιν· οὕτω καὶ οἱ τολμῶντες διδάσκειν ἄλλους, μὴ πράττοντες & δι δάσκουσιν, ἀνίεροί εἰσι· δεῖ γὰρ ποιεῖν, καὶ οὕτω διδάσκειν, κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ εἰ τοῦ Κυρίου - Ο ποιήσας καὶ διδάξας, οὗτος μέγας κληθήσεται. Θεσμοθεσίας. Τοῦ θείου νόμου. Οὐ τολμητέον. Φοβήθητι πάνυ. - Αρμοστήν. Τουτέστιν ἁρμόδιον. Αρμοστήν Ελε γον οἱ Λακεδαιμόνιοι, τὸν καθιστάμενον ὑπ' αὐτῶν άρχοντα τῶν ὑποκειμένων αὐτοῖς πόλεων, παρὰ τὸ ἁρμόζειν τοὺς ἀρχομένους ζῇν κατὰ τοὺς νόμους, ὅθεν καὶ ἁρμοστῆρας πάλιν ἐκάλουν Αθηναίοι τοὺς εἰς τὸ εὖ ζῆν διατάττοντας, ὡς σαφῶς Πλάτων ὁ κωμικὸς δηλοῖ ἐν Πρέσβεσι τῷ δράματι. Καὶ ἐν ταῦθα τοίνυν ἁρμοστήν, τὸν ἄρχοντα τῆς Ἐκκλησίας ἐπίσκοπον οἰκείως ὠνόμασε. Τῇ γὰρ ἱερᾷ. Σημείωσαι τί ἐστι τό· Γεύσασθε καὶ ίδετε. ΕΙΣ ΤΟ ΚΕΦΑΛ. Δ'. § 1. Οὕτω πρὸς τὸ ἔν. Τουτέστι πρὸς τὸ νοητὸν καὶ πνευματικόν. Ευόσμου περιαγωγῆς. Ἀντὶ τοῦ θυμιάσαντος τοῦ ἐπισκόπου πᾶσαν τὴν ἐκκλησίαν. Μελώδημα. Τὸ ῞Αγιος 'δηλονότι, ἢ καὶ τὸ ᾿Αλλη λούϊα. Καὶ τὴν ἐπ' αὐτῷ. Δι' αὐτοῦ γὰρ ἅπαν ἅγιον τελειοῦται. ΙΙΙ. § 1. Τοῖς ἱεροῖς. Σημείωσαι ἀληθῶς θεῖον λόγον, ὅτι δεῖ τοὺς θείους ἄνδρας κεκαλυμμένας ἔχειν ἀπὸ δόξης κενῆς τὰς τῆς ἀρετῆς πράξεις. Αγαλμα. Εικών. Εἰ θέμις. Εἰ δίκαιον. Ἐν τῇ εἰκόνι. Εἰ καὶ τὸ ἀπαράλλακτον και πάντη το παρά.

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. ὅμοιον ἔχει ἡ εἰκὼν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, ἀλλ' ἡ οὐ- perfectam similitudinem habet imago, ad exem σία, φησί, διάφορος· ἡ μὲν γὰρ ἄψυχος· τὸ δὲ ἔμψυ χον· καὶ τὸ μὲν ἀληθινὸν ζῶον ἔμπνουν· τὸ δὲ τοῦ ζωγράφου ἔργον ἐκ κηροῦ καὶ χρωμάτων 18 - ἐν τούτῳ τοίνυν τῆς διαφοράς θεωρουμένης, ή ταυτότης ἐν ἀμφοτέροις τῇ ὁμοιότητι διάφορος. Ινδαλμα. Ομοίωμα. Εἰκότως. Πρὸς τὸ θεῖον κάλλος δηλονότι. Δρώσι. Πράττουσιν. Εἰς τὸ θεαθῆναι. Σημείωσαι, πῶς ἐκλαμβάνει τὸ μὴ δεῖν ἡμῶν τὰς εὐποιίας ἐκπομπεύειν. Εἰσὶν εὐωδίας. Τουτέστιν· ὁ Θεός (τοῦτο γὰρ ἡ εὐωδία), τὸ ἀληθῶς καλὸν ἀφ᾽ ἑαυτοῦ ποιῶν, εἰς ἅπαντας οὐκ ἐπιστρέφεται, τουτέστιν οὐ φροντίζει κενοδόξως τῶν μὴ ἀποδεχομένων ἔσθ' ὅτε τὰς παρ' αὐτοῦ κρίσεις, οὐδὲ ἐπιτηδεύει δόξαν ἔχειν παρὰ ἀν θρώποις. §11. Ως κρυφίων. Πολλάκις ἐν τῷ Περὶ θείων όνο μάτων ἐδηλώσαμεν, τί νοητὸν καὶ τί νοερόν. Τοῦτο οὖν καὶ ἐνταῦθά φησιν· ὅτι τῷ ἐπισκόπῳ, ἁγίῳ ὄντι, ὡς συγγενεῖ τοῦ θείου φωτὸς ἀποκαλύπτει ὁ Θεὸς, οὐ δι' ἑτέρου διδασκάλου, ἀλλ' αὐτὸς αὐτὸν φωτίζων, τὸ μυ στήριον τῆς θεωρίας καὶ τοῦ μύρου· διὸ αὐτῷ τῷ ἐπισκόπῳ οὐ περίκειται κάλυμμα κατὰ τοῦ θείου μύρου 20, ἀλλ᾽ ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ κατὰ τὸν Απόστολον θεωρεῖ τὰ μυστήρια· τοῖς δὲ μὴ τελείοις, χρεία συμβόλων· διὸ ταῖς πτέρυξι κεκαλυμμένον για νεται τὸ ἅγιον μύρον τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ ἱεράρχου με σοῦντος εἰς τὰ πρὸς Θεὸν καὶ τὸν λαὸν, καὶ διὰ τῆς ἑρμηνείας ἀνακαλύπτοντος τὰ σύμβολα. Θεωροὺς δὲ καλεῖ τοὺς ἐπισκόπους, ἐπειδὴ καὶ παρ' Ἕλλησι θεω ροὶ ἐκαλοῦντο οἱ προβαλλόμενοι παρὰ πάντων επερωτὴν τὸν Θεὸν περὶ μελλόντων, καὶ θυσίας ὑπὲρ αὐτῶν προσφέρειν, καὶ ἐξιλεοῦσθαι ὑπὲρ αὐτῶν. ᾿Ανομοίους δὲ καλεῖ τοὺς ἀτελεῖς τοῦ λαοῦ· τοῦτο γὰρ αὐτῷ ἔθος. [Οὐδὲ γὰρ ἀποκρύπτεται τοὺς νοερούς, ἀλλ ἀφανής ἐστι τοῖς βιβλίοις.] Αἰνιγμάτων. Δι' αινιγμάτων γὰρ καὶ συμβόλων πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἀσθένειαν αὗται αἱ τάξεις φωτίζον ται. § ΙΙΙ. Τῆς τῶν ἱεραρχικών. Τελειοῖ γὰρ πάντα τὸ θεῖον μύρον ἐπιχριόμενον, ὥσπερ ἡ μετάληψις τοῦ ἁγίου σώματος καὶ αἵματος. Τῶν θείων. Πάντες γὰρ οἱ εὐωδιαζόμενοι τῆς θείας μυστικῆς εὐωδίας μεταλαμβάνουσιν ἀναλόγως. Ενεργουμένων. Τῶν δαιμονώντων καὶ εἰς ἀσέλ γειαν τετραμμένων, περὶ ὧν καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ φησί. Πτοίαν δὲ λέγει, οἱονεὶ θόρυβον, φότον, πτόησιν, ἀπάτην. Τοῖς δὲ εἰς νοῦν. Διὰ τοὺς ἐν μετανοίᾳ φησίν. "Αγουσιν. Εὐτακτος ἀκολουθία, καὶ ἀνάβασις τοῖς ἁγίοις κατάλληλος. * | Cor. 111, 18. @ plar: 73 tamen dissimilis est, inquit, essentia; illa enim inanimata, hoc vero animatum; et hoc quidem verum animal animatum, illa autem pictoris opus ex cera et coloribus. Cum igitur in hoc differentia cernatur, diversa est similitudine in utroque ut ita dicam identitas. Impressio, Gr. ίνδαλμα. Similitudo. Merito. Ad divinam pulchritudinem scilicet. Formant, Gr. ὁρῶσι. Faciunt. Ut videantur. Nola, quomodo accipiat, non esse a nobis palam prædicanda recte facta nostra. Sunt boni odoris. Hoc est: Deus, hoc enim bonus odor, quod vere bonum a se ipso faciens; add omnes non convertitur, id est, non curat inani gloria ductus eos, qui aliquando non suscipiunt ipsius decreta, neque studet gloriam ab hominibus habere. § 11. Uipote arcanis. Sepe in libro De divinis nominibus explanavimus quid sit νοητόν, et quid vosρόν, id est intelligibile et intelligens. Hoc igitur etiam hic dicit quod episcopo, sancto exsistenti, ut affini divini luminis revelat Deus, non per aliumi præceptorem, sed ipse ipsum illustrans, myste rium contemplationis et unctionis; quare ipsi episcopo non circumjacet velum in divino unguento; sed revelata facie secundum Apostolum contemplatur mysteria"; non perfectis autem, opus est signis; ideo alis velatum est divinum unguentum per episcopum sequestrem inter Deum et populum, et pos explicationem revelantis signa. Θεωρούς vero vocal episcopos; quia etiam apud Graecos gentiles θεωρο! appellabantur qui propositi erant ab omnibus, ut interrogarent Deum de futuris, et hostias pro ipsis offerrent, et propitium redderent super ipsos. 'Ανο μοίους autem vocat minus perfectos in populo; is enim ei mos est. [Non enim latet intelligentes, sed obscurus est in libris.] Quibus signis, Gr. αἰνιγμάτων. Per anigmata, inquit, et signa hi ordines accommodate ad eorum infirmitatem illustrantur. § III. Hierarchiarum. Perficit enim omnia divinum unguentum cum effunditur, quemadmodum sumptio sancti corporis et sanguinis. Divinorum. Omnes enim bono 74 odore perfusi, divini ac mystici odoris suavitate, pro captu suo participant. Energumenorum. dæmonibus agitatorum, et ad libidinem conversorum: de quibus etiam in superiore capite dicit. Πτοίαν vero dicit, quasi tumultum, metum, terrorem, dolum. et lis vero qui ad mentem. Propter pœnitentes dicit. Promovent, Recte disposita consequentia ascensus sanctis consentancus. 16 γραφόμενον ἔργον ἐκ χρωμάτων. το τὸ θεῖον μύρον.

Uniformitatem, Gr. ἐνοειδές. Ενοειδές dicit mentem ipsam, quæ unum, id est Deum videt: quamn etiam uniri ait cum uno ipso, atque ejus explere unionem. § 1V. Quid porro, Gr. τί δέ. Per modum interro gandi lege hunc locum. Si enim rerum. Bonum odorem sensibilem, sensum alere, dicit, et facere, ut bene sit affectus. Judicii vigore, Gr. κριτικού. Κριτικόν dicit vim animæ dijudicativam, seu intellectivam; quam nisi a propensione ad malum purgetur, nunquam sensum divini boni odoris percepturam dicit. Uberem, Gr. όλβον. Divitias. Suaviter affecta, Gr. ἡδόμενοι. Pro bono odore perfusa. Τὸ ἐνοειδές. Τὸ ἐνοειδές φησι τὸ πρὸς τὸ ἐν, ἤγουν τὸν [τὸ] Θεῖον ὁρῶντα αὐτὸν νοῦν, δν καὶ ἐνοῦ σθαι λέγει πρὸς αὐτὸ τὸ ἕν, καὶ τῆς τούτου ἀποπλη ροῦσθαι ενώσεως. § 1V. Τι δέ. Κατ' ερώτησιν ἀνάγνωθι τὸ χωρίον. Εἰ γὰρ ἡ τῶν. Ὅτι ἡ αἰσθητὴ εὐωδία τρέφει τὴν αἴσθησιν, καὶ εὐεκτεῖν ποιεῖ. Κριτικού. Κριτικόν φησι τὸ τῆς ψυχῆς διακριτι κὸν, ἤτοι τὸ νοερόν, ὅπερ εἰ μὴ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον μου πῆς καθαρεύοι, οὐκ ἂν ἐν αἰσθήσει τῆς θείας εὐωδίας γενήσεσθαι λέγει. Ολβον. Πλοῦτον. Ἡδόμενοι. ᾿Αντὶ τοῦ εὐωδιαζόμενοι. § V. Illud secundum mentem. Hoc de angelis in- g V. Τῆς κατὰ νοῦν. Τὸ κατὰ νοῦν, ἐπὶ ἀγγέλων. telligendum. In alis duodecim significatur. Cujus typus duodecim penna. Nota vero magnitudinem seraphim. Theologiam. Sanctus, sanctus, sanctus. Omni quæ malitia simul. Nota, quod non tantum viti, sed etiam oblivionis expertes cœlestes virtutes dicat Pater. Scientiam. Recte cum scientia conjunxit intelligentiam; accurata enim cujusvis rei consideratio ejus scientiam gignit. § VI. Has igitur. Quæ sit proprietas seraphim; et quod hanc supra dixit. Supercœlestium. In tractatu De cœlesti hierarchia dicit. § VII. Τὸ μὲν οὖν. Contemplatio sanctorum seraphim; nota integrum locum, quomodo in eo concedit, nos intelligere quæ de cœlestibus virtutibus scripta sunt in prophetis. Sextuplicem positionem, Gr. ἐξαπλῆν θέσιν. Εξα πλῆν θέσιν, sex alas esse dicit. Primas el medias. Dictum est in superiore libro, quomodo accipienda sint primæ, et mediæ, postremæque virtutes intelligentium. 75 Effictionem. Nec enim veras alas habent. Alarum. Nota autem, quomodo accepit ea de alis seraphim, et quod omnino ipsa volabant, nibil babentia submissum et humile. Δυοκαιδεκάδι σημαίνεται. Τίνος τύπος αἱ ι πτέρυγες. Σημείωσαι δὲ τὸ μέγεθος τῶν σεραφίμ. Θεολογίαν. "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος. Κακίας τε ἅμα. Σημείωσαι ὅτι οὐ μόνον κακίας, ἀλλὰ καὶ λήθης ἀμετόχους τὰς ἄνω δυνάμεις φησὶν ὁ Πατήρ. Επιστήμην. Καλῶς συνήψε τῇ ἐπιστήμῃ τὴν νόησιν· ἡ γὰρ ἀκριβὴς περὶ ὁτουοῦν κατανόησις ἐπιστήμην τούτου εργάζεται. § VI. Τὰς μὲν οὖν. Τίς ἡ ἰδιότης τῶν σεραφίμη καὶ ὅτι ταύτην προείπε. Τῶν ὑπερουρανίων. Ἐν τῇ Περὶ τῆς οὐρανίας Ιεραρχίας πραγματεία φησί. § VII. Τὸ μὲν οὖν. Θεωρία τῶν ἁγίων σεραφίμ. Σημείωσαι ὅλον τὸ χωρίον, ὅπως ἐκδίδωσιν ἐν αὐτῷ νοεῖν ἡμᾶς τὰ περὶ τῶν ἄνω δυνάμεων γεγραμμένα ἐν τοῖς προφήταις. Εξαπλῆν θέσιν. Εξαπλῆν θέσιν τὸ ἐξ εἶναι ποτέ ρυγάς φησι. Πρῶτα καὶ μέσα. Εἴρηται ἐν τοῖς πρὸ τούτου, πῶς χρὴ ἐκδέχεσθαι τὰς πρώτας, καὶ μέσας, καὶ τελευταίας δυνάμεις τῶν νοερῶν. Διάπλασιν. Οὐ γὰρ ἀληθῆ πτερὰ ἔχουσι. Τῶν πτερῶν. Σημείωσαι δὲ, πῶς ἔλαβε τὰ περὶ τῶν πτερύγων τῶν σεραφίμ, καὶ ὅτι καθ᾽ ὅλον αὐτὰ ἵπταντο μηδὲν ἔχοντα ύφειμένον καὶ ταπεινόν. § Vill. Εἰ δὲ τὰ πρόσωπα. Σημείωσαι ωραιοτά § VIII. Quod si facies. Nota pulcherrimam contemplationem et novam; quare seraphim facies, et την θεωρίαν καὶ ξένην, διὰ τί οἱ σεραφίμ τὰ πρόσω pedes obtegunt alis, et mediis volant. § IX. Quia etiam hoc. Interpretatio seraphim. § X. Statum naturalem. In libro De cœlesti hierarchia explicatum est, quid sit in angelis essentialis habitus, in septimo capite. Non ignorabat. Quod et sancti angeli sciunt, quod Jesus sanctificans etiam sanctificatus est, et quando, et quomodo. Descendisse. Hoc est hominem factum. τα καὶ τοὺς πόδας καλύπτουσι τοῖς πτεροῖς, τοῖς δὲ μέσοις πέτανται. § ΙΧ. Καὶ τοῦτο δέ. Ἑρμηνεία τῶν σεραφίμ. § Χ. Τῆς οὐσιώδους. Ἐν τῷ Περὶ τῆς οὐρα νίας ιεραρχίας λόγῳ ἐσαφηνίσθη, τί ἐστιν ἐπὶ ἀγγέ λων οὐσιώδης ἕξις, ἐν ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ. [α] οὐκ ἠγνόησεν. Οτι καὶ οἱ ἅγιοι ἄγγελοι ἴσασιν, ὅτι ὁ ἁγιάζων Ἰησοῦς καὶ ἡγιάσθη, καὶ πότε, καὶ πως. Κατεληλυθότα. Τουτέστιν ἄνθρωπον γενόμενον. γρ. εὐκτεῖν. γρ. τύποι. γρ. ἔχοντες.

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. [β] Πρὸς τοῦ Πατρός. Τοῦτό φησι διὰ τὸ μίαν εἶναι τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν ἐνέργειαν. Σημείωσαι δὲ τὴν ἀπαράβλητον ὀρθοδοξίαν τοῦ μεγάλου Διονυσίου, καὶ πῶς ἐφύλαξε τῆς θεότητος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, καὶ τῆς σαρκὸς τὴν διαφοράν· ὁ γὰρ ἁγιάζων Ἰησοῦς, ὡς Θεός, πάντα, καὶ αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος ἡγιάσθη ὑπό τε τοῦ Πατρὸς, καὶ ὑφ᾽ ἑαυτοῦ, ἐπεὶ καὶ Θεὸς, καὶ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰδυιῶν καὶ τῶν οὐρανίων τάξεων τὴν ἰδίαν ἀρχὴν, τουτέστι, τὸν αἴτιον αὐτῶν καὶ τὸν δημιουργὸν τὸν Ἰησοῦν, ὅτι κἂν ἁγιάζηται, ἀλλ᾽ οὖν καὶ οὕτως ἔχει τὸ κατ᾽ οὐσίαν ἀναλλοίωτον· Θεὸς γάρ. Σημείωσαι δὲ ὅτι τὴν οἰκείαν οἶδεν ἀρχὴν ἐκ τῆς θεουργίας αὐτοῦ. [8] Σεραφίμ περιίστησι. Σημείωσαι, διὰ τί τῷ θείῳ μύρῳ περιίστανται τὰ ἐξαπτέρυγα. Απαράλλα κτον δὲ εἶπεν ἢ ὡς πρὸς τὸ κατὰ πάντα τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως ὁμοιωθῆναι ἡμῖν χωρὶς ἁμαρτίας· ἡ ὡς μὴ ὑπομείναντα παραλλαγήν, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα κατά τὴν θεότητα, ἐν τῷ προσλαβεῖν τὸ ἀνθρώπινον. Σημείωσαι δὲ τὴν ὁλικὴν ἐνανθρώπησιν, διὰ τοὺς ἄνουν αὐτὸν λέγοντας. [ε] Τὸν ἁγιαζόμενον. Μᾶλλον τότε οὕτως ἐφέρετο ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους· Ο τε γὰρ ἁγιάζων καὶ ὁ ἁγιαζόμενος. Τὸ μύρον. Διὰ τί σταυροειδῶς τὸ μύρον ἐν τῷ βαπτιστηρίῳ ἐκχεῖται. Υπ' όψιν ἄγει. Αντὶ τοῦ φανερῶς κηρύττει. Θεογενεσίας καταδεόμενον. Ανέστη γὰρ τριή μέρος, μὴ κρατηθεὶς ὑπὸ τοῦ θανάτου. Ακρατήτῳ. ᾿Ανέστη γὰρ τριήμερος μή κρατηθείς. Τοὺς εἰς τὸν θάνατον. "Εστι γὰρ ἀπόκρυφος ἡ αἰτιολογία τοῖς πολλοῖς τοῦ μυστηρίου, διὰ τί τὸ εἰς Χριστὸν βάπτισμα, ότιπερ εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ βα πτιζόμεθα. § ΧΙ. Ανθρωποπρεπώς. Σημείωσαι καὶ ἐντεῦθεν, ὁ Χριστὸς, καὶ ὡς ἄνθρωπος, δέχεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἁγιαζόμενος· καὶ ὡς Θεὸς, δίδωσιν αὐτό. Σημείωσαι καὶ τὸ τῆς οὐσιώδους θεότητος, καὶ ὅτι ἀναλλοίωτος ἔμεινεν. Patre. Hoc dicit, propterea quod unica sit Nosanctæ Trinitatis energia seu influxus in opus. ta vero, incomparabilem magni Dionysii rectam de ſide sententiam, et quomodo servavit divinitatis Domini Jesu, et carnis differentiam; Jesus enim sancliffcans, ut Deus, universa, idem etiam ut homo sanctificatus est tum a Patre, tum a seipso; quandoquidem etiam Deus, et a Spiritu sancto; scientibus quoque coelestibus ordinibus proprium principium, id est auctorem suum et creatorem Jesum, quod etsi sanctificetur, tamen etiam sic habet naturæ immutabilitatem; Deus enim. Nota vero quod proprium agnovit principium ex sua divina actione. Seraphim apponit. Nota cur seraphim sex alarum circumstatuantur divino unguento. "ΑπαράλΒλακτον, non aulem dissimilem dixit, aut quod per omnia naturæ nostræ similis factus est sublato peccato, aut quod non pertulerit mutationem vel vi - cissitudinis obubrationem secundum divinitatem, cum naturam humanam assumpsit. Nota vero totam naturæ assumptionem, propter eos qui ipsum Christum mentis expertem esse dicunt. Sanctificatum. Tum magis hoc modo ferebatur in Epistola ad Hebræos▾: Qui enim sanctificat, et qui sanctificatur. Unguentum. Cur crucis specie unguentum in baptismo effunditur. Sub aspectum ponit. Pro, palam prædicat. 76 Pro divina generatione demersus. Excitatus est enim tertio die, non detentus aut victus morte. Insuperabili. Surrexit enim tertio die non victus. Eos qui in morte. Est enim abstrusa multis causa mysterii, cur Christi baptismus detur, quod in ejus norte baptizamur.. § XI. Humano more. Nola, etiam hoc loco, Christum, et ut hominem accipere Spiritum sanctum cum sanctificatur, et ut Deum, eum dare. Nota enim: essentialis divinitatis, et quod immutabilis mansit. Statu divinitatis. Si cum in angelis substantiales habitus audimus, non qualitates extrinsecus per accidens advenientes intelligimus, quemadmodum Εξει τὸ θειότατον. Εἰ, ἐπὶ τῶν ἀγγέλων οὐσιώ δεις ἕξεις ἀκούοντες, οὐ ποιότητας ἔξωθεν κατὰ συμβεβηκὸς ἐπιγινομένας νοοῦμεν, ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου εί ρηται, καὶ ἐν τῷ Περὶ τῆς οὐρανίας ιεραρχίας paulo ante dictum est, et in libro De cœlesti hieλόγῳ κεφαλαίῳ ἑβδόμῳ διεσαφήσαμεν πολλῷ μᾶλ λον ἐπὶ τοῦ καὶ ὑπὲρ οὐσίαν κυρίως ὄντος Θεοῦ τὴν ἕξιν οὐ ποιότητα δεξόμεθα, τὴν ἐπὶ τοῖς συνθέτοις συμβαίνουσαν, ἀλλ᾽ ἕξιν οὐσιώδους θεότητος, την φυσικῶς ἔχουσαν ἐξ αὐτῆς τὰ τῆς ἀγαθότητος ἅπαντα. Τέως δὲ σημαίνει, ὅτι καὶ ἡ θεότης οὐκ αὐτοουσία ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τῆς οὐσίας· δόξα. § ΧΙΙ. Θυσιαστηρίου. Ότι καὶ τὸ θυσιαστήριον μύρῳ τελειοῦται, καὶ διὰ τί ν ▼ Cap. 11, v. 11. rarchia capite septimo exposuimus: multo magis in Deo, qui etiam proprie essentiam excedit, habitum non qualitatem accipiemus compositis convenientem; sed habitum essentialis divinitatis, qui naturaliter ex ipsa habeat quæ sunt bonitatis omnia. Interim vero nota, etiam divinitatem, non esse essentiam ipsam Dei, sed essentiæ opinionem. § XII. Altaris. Quod etiam altare unguento consecretur, et quamobrem. 20 γρ. καταδυόμενον.

Altare Jesus. Quod Jesus est altare: et nota magnitudinem et altitudinem ejusmodi altaris, quod quidem Christus est. Mystice omnino concremati. Innuitur finis quinquagesimi psalmi. Unguenti mysterium. Quod unguenti sacramentum vocatum est, et quamobrem. Divinitus cuncta. Quod ait est ejusmodi: Quoniam omnis divina apparitio et operatio signis ostenditur, sequens cantus prophetarum alleluia signum, considera quid declaret. Aiunt hi qui Hebraice. Nota hæc contra Acephalos. Dei apparitionis. Quis psalmus dicitur, et perspicuum quod unus inscriptorum Alleluia. IN CAP. V. § I. Distributiones. Sortitiones has vocat, quia unusquisque ordo ecclesiasticus separatim habet ecclesiastica 77 ministeria, ut sibi sorte attributa, quæ præterire nequit; manifestum est enim diaconi officium, et aliorum similiter. Virtutes autem et activitates in hi³, licet quidem in uno sensu accipere, cum idem declarent: vim enim purgandi et illuminandi docendo habere dicuntur ii qui hæc efficere permittuntur: licet autem etiam aliter distinguere, ut virtutes quidem accipiamus spiritalia dona et merita; activitates vero, ministeria; perfectiones enim, manifeste, sicut in constitutionibus seu ordinationibus accipiemus. Ac triplicem quoque. Deinceps explicat, quæ sit triplex divisio, et quis sit lernio superiorum ordinum, de quibus etiam paulo ante exposuit in primo capite libri hujus: et nota, quod in ecclesiastica hierarchia triplex divisio est, et qualis. Sacra nostra traditio dividitur In mysterium: hoc enim est sacramentum. In initiantem. In initiatos. § 11. Sanctissima quidem. Quænam in coelis hierarchia, et quod sacramentum cœlestis hierarchiæ eit, Dei pro viribus cognitio et habitus. Initiatores auten hujus, ordines primi qui Deo assistunt; qui perficiuntur autem, ii qui sequantur ab ipsis initiati et docti ordines. Secundum illam. Quæ sit secundum duos populos hierarchia. Legalem. De hierarchia quæ in lege erat. Nec ita facilem dijudicatu. Nota, eum non facilem intellectu, neque facilem distinctu legalium ordinum contemplationem et allegoriam dicere. Hujus autem legalis. Quæ perfectio seu sacramentum in lege. Initiatore ac duce. Moyse videlicet. Θυσιαστήριον Ἰησοῦς. Οτι Ἰησοῦς ἐστι το θυ σιαστήριον· καὶ σημείωσαι τὸ μέγεθος καὶ τὸ ὕψος τοῦ τοιούτου θυσιαστηρίου, ὅπερ ἐστὶν ὁ Χριστός. Μυστικῶς ὁλοκαντούμενοι. Το τέλος αινίττεται τοῦ πεντηκοστοῦ ψαλμοῦ. Μύρου τελετήν. "Οτι μύρου τελετὴ ἐκλήθη. καὶ διὰ τι. Θεουργικῶς ἅπαντα. Ο φησι τοῦτό ἐστι· Πάσης θείας θεοφανείας οι καὶ ἐργασίας διὰ συμβόλων δεικνυμένης, ἀκόλουθον τοῦ ἀλληλούϊα τοῦ τῶν προφητῶν μέλους τὸ σύμβολον, θεωρῆσαι τί δηλοί. Φασὶν οἱ τὰ ῾Εβραίων. Σημείωσαι κατά κεφά λων. Θεοφανείας. Ποιος λέγεται ψαλμὸς, καὶ δῆλον ὅτι εἷς τῶν ἐπιγεγραμμένων 'Αλληλούια. ΕΙΣ ΤΟ ΚΕΦΑΛ. Ε'. § 1. Αποκληρώσεις. Αποκληρώσεις ταύτας και λεῖ διὰ τὸ ἑκάστην τάξιν ἱερατικὴν ἀφωρισμένως ἔχειν ἱερατείας υπηρεσίας, οἷον ἀποκεκληρωμένας αὐτῇ, ἃς ὑπερβῆναι οὐ δύναται· δῆλον γάρ ἐστι τὸ ἔργον τοῦ διακόνου, καὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως. Δυνάμεις δὲ καὶ ἐνεργείας ἐν τούτοις, ἔστι μὲν λαβεῖν ἐπ᾽ ἑνὸς νοήματος, τὸ αὐτὸ δηλούντων· τὴν γὰρ τοῦ καθαίρειν καὶ φωτίζειν διδασκαλικῶς δύναμιν ἔχειν λέγον ται οἱ ταῦτα ἐνεργεῖν ἀφιέμενοι· ἔστι δὲ καὶ ἑτέρως διαστείλασθαι, ὡς δυνάμεις μὲν λαβεῖν τὰς πνευμα τικὰς δωρεὰς καὶ ἀξίας· ἐνεργείας δὲ τὰς λειτουρ γίας· τὰς γὰρ τελειώσεις, πρόδηλον, ὡς ἐπὶ τῶν και ταστάσεων, ήγουν χειροτονιῶν ἐκληψόμεθα. Καὶ τὴν μέν. Ἐξῆς σαφηνίζει, τίς τε ἡ τριαδική διαίρεσις, καὶ τίς ἡ τριὰς τῶν ὑπερβεβηκυιῶν τάξεων, περὶ ὧν καὶ προεξέθετο ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τοῦ παρόντος λόγου. Καὶ σημείωσαι ὅτι ἐπὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱεραρχίας τριαδική διαίρεσίς ἐστι, καὶ ὁποία. Ἡ καθ' ἡμᾶς ἱερὰ εἰς μυστήριον· τοῦτο γὰρ ἡ τελετή· παράδοσις διαιρείται εἰς μύ στην, εἰς μυουμέ. τους. § ΙΙ. Ἡ μὲν ἁγιωτάτη. Τίς ἡ ἐν οὐρανοῖς ἱεραρχία καὶ ὅτι τελετή έστι τῆς οὐρανίας ἱεραρχίας, ἡ τοῦ Θεοῦ κατὰ δύναμιν γνῶσις καὶ ἕξις. Μῦσται δὲ ταύ της αἱ περὶ Θεὸν πρῶται τάξεις· τελούμεναι δὲ αἱ μετ᾿ αὐτὰς παρ' αὐτῶν μυούμεναι καὶ διδασκόμεναι τάξεις. Μετ' ἐκείνην. Τίς ἡ κατὰ τοὺς δύο λαούς ἱεραρ χία. Τὴν κατὰ νόμον. Περὶ τῆς κατὰ νόμον ἱεραρ χίας. Οὐκ εὐδιάκριτον. Σημείωσαι, ὅτι οὐκ εὔληπτον λέγει καὶ εὐδιάκριτον τὴν τῶν νομικών διατάξεων θεωρίαν καὶ ἀλληγορίαν. Ταύτῃ δὲ τῇ κατὰ νόμον. Τίς ἡ τελετή 8 τῶν ἐ νόμῳ. Μύστου καὶ ἡγεμόνος. Μωσέως δηλαδή. οι ἐπιφανείας, 21 ή κατά νόμον τελετή.

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. Ἱερογραφῶν τήν. Κατὰ τὸ εἰρημένον· Ορα, ποτήσεις πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει. Τὴν τελειοτέραν. Περὶ τῆς νέας ιεραρχίας τῆς ἐν Ἐκκλησίᾳ λέγει, ότι κλήρωσίς 88 ἐστι τῶν κατὰ νόμον. Ταῦτα δὲ ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους φησὶ, καὶ ὁ Κύριος· Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι. Τῇ μεσότητι. Σημείωσαι, πῶς μέση ἐστὶν οὐρα νίας ἱεραρχίας, καὶ τῆς νομικῆς ἡ ἐκκλησιαστική με ραρχία, καὶ πῶς ταῖς δύο κοινωνεῖ, τῇ μὲν τῷ πνεύ ματι· τῇ δὲ τῷ γράμματι, τουτέστι, τοῖς συμβάλοις. Τὸ τρισσόν. Πῶς ἡ εἰς τρία διαίρεσις τῶν τά ξεων. Θεοειδεῖς τῶν ἱερῶν. Τουτέστιν, εἰς ἱερὰν γνῶσιν, καὶ διδασκάλους, καὶ διδασκομένους. Τῶν καθ' ἡμᾶς. Τῶν ἀγγέλων. Διαιρεῖται ἡ τῶν τελετῶν ἱερουργία εἰς κά- μύησιν, θαρσιν, τελεί ωσιν. DE ECCLES. HIERARCH. Sancte describens. Juxta dictum: vide, facies omnia secundum exemplar, quod monstratum est tibi in monte x. Perfectiorem. De nova hierarchia quæ in Ecclesia est agit, quod plenitudo est eorum quæ in lege. Hæc Apostolus in Epistola ad Hebræos dicit; et Dominus: Non veni solvere legem, sed adimplere T. Medio. Nota, quomodo media sit inter cœlestem hierarchiam et legalem, 78 ecclesiastica hierarchia, et quomodo de utraque participat: de illa quidem spiritu, de hac vero littera, id est signis Triplicem. Quomodo in tria divisio ordinum. Deiformes sacrorum, Gr. θεοειδεῖς τῶν ἱερῶν. Ιd est in sacram scientiam, et magistros, et discipu108. Quæ nostra hæc. Id est angelorum. Dividitur initiandi sacra functio in purgationein, εἰς τελείωσιν in purgaἩ τῶν ἱερουργών διακόσμησις εἰς φωταγω γίαν τῶν και των φωτισθέν θαρθέντων, των. εἰς κάθαρσιν τῶν ἀτελέστων, Ἡ τῶν τελουμένων δύναμις εἰς καθαι ρομένους, eruditionem, Eorum qui sacra perficiunt, ordo tionem eo- ' perfectionem. in illustrationem eo. in perfectionem eorum. rum, piati sunt. Initiatorum potestaɛ qui exqui illustrati sunt. in eos qui illustrantur. in eos qui perficiun - εἰς φωτιζο- εἰς τελειουμένους, μένους. § ΙΙΙ. Δύναμιν τὴν ἱεράν. Ἐν τούτοις σκόπησον εὐκρινῶς δεικνυμένην τὴν τριαδικήν τῆς ἱεραρχίας διαίρεσιν. Ἡ δὲ τῶν ἱερουργών. Περὶ τῶν τελούντων. Αποκαθαίρει. Τί ἐστιν ἀποκαθαίρειν ", καὶ τί τὸ φωτίζειν, καὶ τί τὸ τελειοῦν, εἶπεν ἐν τῷ Περὶ τῆς ἐν οὐρανοῖς 3 ιεραρχίας κεφαλαίω γ' περὶ τὸ τέλος, καὶ ὧδε προϊών [ἐρεῖ· αὕτη δὲ ἡ τριάς]. Τελειώσεσιν. Πρώτην τὸ καθαίρειν τοὺς ἀτελέσ τους· μέσην καθ᾽ ἣν ἄλλους μυοῦσιν· ἐσχάτην δὲ τὸ τελειωθῆναι μόνον. Η πρώτη μέν. Ἀντὶ τοῦ ἡ τριὰς τῶν ὑποβεβηκυιῶν τάξεων. Η τρισσή. Τίς ἡ τρισσή δύναμις τῶν ἱερέων. Συνάξεως. ᾿Απὸ κοινοῦ τὸ, ἀποδειχθείσης. Νῦν δὲ τήν. Ἐκ γὰρ τῶν θείων Γραφών καθαι ρόμεθα καὶ ἐλλαμπόμεθα πρὸς τὴν ἱερὰν θεογενεσίαν· ἐκ τῆς συνάξεως δὲ καὶ τῆς τοῦ μύρου τελετῆς ἐπι στημόνως τελειούμεθα. Σημείωσαι καὶ ἐνταῦθα ὁμοίως δηλουμένην τὴν τριαδικὴν διαίρεσιν. [Περὶ τάξεων, ἤτοι περὶ τῶν ἱερατικῶν τελειώσεων.] Διαιρεῖται ἡ ἱερατική διακόσμησις εἰς καθαρτι κήν, φωτιστικὴν, τελειωτικήν. rum qui rudes sunt. in eos qui purgantur. tur. § 111. Virtutem sanctam. In his considera recte ostensam triplicem hierarchiæ divisionem. Sacrorum ministrorum. De iis qui perficiunt. Expiat. Quid sit expiare, et quid illustrare, et quid perficere, dixit in libro De calesti hierarchia capite tertio circa finem, et hic progrediens [ait: ipsa autem trias]. Perfectionibus. Primam, purgare eos qui non sunt initiati; mediam, in qua alios docent; postremam, perfici tantum. Prima quidem. Pro, ternio inferiorum ordinum. Triplex. Quæ vis triplex sacerdotum. Synaxeos. Supple ἀποδειχθείσης, demonstrat.m. Nunc autem. Divinis enim Scripturis purgamur et illustramur ad sacram Dei generationem: synaxeos vero et unguenti sacramento scienter perficimur. Nota etiam hic similiter declaratam triplicem divisionem. 79 [De ordinibus, seu de sacris perfectionibus.] Dividitur ecclesiasticus ordo in expiati- illuminavum, Livum, perfecLivum. * Exod. xxv, 40. y Matth. v, Η πλήρωσης Οι καθαίρειν. 10 οὐρανίας.

§ 1V. An non quæque sensibiles. Ut in vitro quod § 1V. "Η οὐχὶ καὶ τὰς αἰσθητάς. Ὡς ἐπὶ τῆς solem recipit, quod etiam supra dixit; atque ut in igne aut lumine perspici licet, cum illud quidem per tenuia et perlucida corpora colluceat, et crassis et obscuris; ignis autem per materiam quæ facile comburi potest, etiam minus aptas ad eum recipiendum naturas exurat. Illucescit. Efficacia episcopi videlicet. Istorum igitur est. Ex communi, scilicet loquendi modo, sumendum est verbum ἐστί; subauditur enim: in omnibus quæ sunt in loco. Qui Deum cernunt, τὸ τοῖς. Nota, pontificem primo divina visione collucere, deinde eam largiri iis quibus præest, postremo hos perficit quibus illustrationem communicat. θέλου δεχομένης τὸν ἥλιον, ὅπερ καὶ ἀνωτέρω εἶπε· καὶ οἷον ἐπὶ τοῦ πυρὸς ἢ τοῦ φωτὸς ἔστιν ἰδεῖν, τοῦ μὲν διὰ τῶν ἀραιῶν καὶ διαφανῶν σωμάτων κατα λάμποντος καὶ τὰ παχύτερα καὶ ἀλαμπῆ· τοῦ δὲ πυρὸς διὰ τῆς εὐκαταπρήστου ὕλης, καὶ τὰς ἀνεπιτηδείους πρὸς μετουσίαν αὐτοῦ ἐκπυροῦντος φύσεις. Ελλάμπει. Ἡ ἐνέργεια τοῦ ἱεράρχου δηλονότι. Τούτων οὖν ἐστι. Κατὰ κοινοῦ ληπτέον τὸ ἐστί· προσυπακούεται γὰρ ἐπὶ ὅλων τῶν ἐν τῷ τόπῳ. Θεοπτικῶν, τὸ τοῖς. Σημείωσαι, ὅτι θεοπτικῶς ὁ ἱεράρχης πρῶτον ἐλλάμπεται· εἶτα μεταδίδωσι τοῖς ὑπ' αὐτόν· εἶτα τελειοί τούτους, οἷς μεταδίδωσι τῆς ἐλλάμψεως. § V. Primus quidem est. Notandum, quomodo 3 g v. Πρώτη μέν ἐστι. Σημειωτέον, πῶς ἡ αὐτὴ idem ordo sit primus et postremus. Hierarchici autem. De vi ordinum dicit. Ita vero oportet ea proposita intelligi, quod omnia ecclesiastico more perfecta, ad pontificem referuntur; ut qui ea per suos ordines operatur, quibus præbuit potestatem hæc agendi; sed tamen præcipue pontifici, ut ipsemet peragat, et non per aliorum ministerium, attributa est unguenti sanctificatio, et altaris consecratio, et ecclesiasticorum ordinatio: quæ etiam perfectionis effectrices imagines divinæ potestatis vocavit. - Ολότητα summam autem dicit universos ordines, ut statim exponit. Hæ autem sunt. Id est, quæ perficiunt sanctum panem in corpus Christi, et calicem in sanctum sanguinem, et aquam in sanctam expiationem, et eum qui non est illustratus in adoptionem; cæteraque omnia eodem modo. Licet enim a sacerdotibus. Nota et consecrare, et conficere unguentum, non esse presbyterorum, quos etiam sacerdotes appellat; quin nec altare consecrare, etiamsi in eo offerant; nec vero ordinare. Hæc enim solus pontifex perficit, extra quæ presbyter, nec baptizabit, nec offeret; 80 sed in iis quæ prius a pontifice consecrata fuerint, sacrum faciet. Sanctificationem. Gr. ἁγιστείαν. Sive ordinationem. Singulariter, Gr. ἑνιαίως. In solidum seu privatim. Scientias. Vim et facultatem docendi mysteria pontificibus convenire. § VI. Sacerdotum autem. Quis sacerdotum seu presbyterorum sit ordo. Ipse facit. Sacerdotum scilicet ordo. Ministrorum vero. Quis sit ministrorum ordo, id est diaconorum. Expiat, Quomodo diaconi expient. Itaque in sancta. Contemplatio expiationis. Nota vero, diaconorum esse exuere vestes et tibialia baπρώτη καὶ ἐσχάτη τάξις. Ἡ δὲ τῆς ἱεραρχικῆς. Περὶ τῆς τῶν τάξεων δυ νάμεως. Οὕτω δὲ χρὴ νοῆσαι τὰ προκείμενα, ὅτι πάντα μὲν τὰ ἱερατικῶς τελούμενα, εἰς τὸν ἱεράρ χὴν τὴν ἀναφορὰν ἔχει, ὡς αὐτοῦ διὰ τῶν [ὑπ'] αὐτ τοῦ ταγμάτων ταῦτα ἐνεργοῦντος, οἷς καὶ παρέσχε τὴν δύναμιν τοῦ ταῦτα ἐνεργεῖν· ὅμως ἐν ἐξαιρέτῳ τῷ ἱεράρχῃ πρὸς αὐτουργίαν, καὶ οὐ διὰ τῆς ἑτέρων ὑπουργίας ἀποκεκλήρωται ὁ τοῦ μύρου ἁγιασμός, καὶ ἡ τοῦ θυσιαστηρίου καθιέρωσις, καὶ ἡ τῶν ἱερα τικών χειροτονία· ἅτινα καὶ τελεσιουργούς εἰκόνας τῆς θείας δυνάμεως ἀπεκάλεσεν· ὁλότητα δέ φησι πάσας τὰς τάξεις, ὡς εὐθὺς ἐπεξηγεῖται. Αὗται δέ εἰσι. Τουτέστιν αἱ τελειοῦσαι τὸν ἅγιον ἄρτον εἰς σῶμα Χριστοῦ, καὶ τὸ ποτήριον εἰς ἅγιον αἷμα, καὶ τὸ ὕδωρ εἰς ἁγίαν κάθαρσιν, καὶ τὸν ἀφώ τιστον εἰς υἱοθεσίαν· [καὶ] πάντα τὰ λοιπὰ ὁμοίως. Εἰ γὰρ καὶ πρὸς τῶν ἱερῶν. Σημείωσαι, ὅτι καὶ ἁγιάται, καὶ τελειῶσαι τὸ μύρον, οὐκ ἔστι πρεσβυτέρων, οὓς καὶ ἱερεῖς καλεῖ· ἀλλ᾽ οὔτε θυσιαστήριον τελειῶσαι, ἵνα καὶ προσενέγκῃ ἐπ' αὐτοῦ· οὔτε μὲν χειροτονῆσαι. Ταῦτα γὰρ μόνος ὁ ἱεράρχης ποιεῖ 8, ὧν ἐκτὸς ὁ πρεσβύτερος, οὔτε βαπτίσει, ούτε προσο οἴσει, ἀλλ᾽ εἰς τὰ προτελεσθέντα ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου ἱερουργήσει. Αγιστείαν. Ητοι χειροτονίαν. Ενιαίως. Μονομερώς. Τὰς ἐπιστήμας. Ὅτι ἡ διδασκαλικὴ τῶν μυστη ρίων δύναμις τοῖς ἱεράρχαις ἁρμόζει. § VI. Ἡ δὲ τῶν ἱερέων. Τίς ἡ τῶν ἱερέων τάξις, ἤγουν τῶν πρεσβυτέρων. Αὐτὴ δρᾷ. Ἡ τῶν ἱερέων τάξις δηλονότι. · Ἡ δὲ τῶν λειτουργών. Τίς ἡ τῶν λειτουργῶν τάξις, τουτέστι τῶν διακόνων. Αποκαθαίρει. Πῶς ἀποκαθαίρουσιν οἱ διάκονοι. "Οθεν ἐπὶ τῆς ἱερᾶς. Θεωρία τῆς καθάρσεως. Σημείωσαι δὲ, ὅτι τῶν διακόνων ἐστὶ τὸ ἀποδύειν καὶ 36 ποιήσει.

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. ὑπολύειν τοὺς βαπτιζομένους, καὶ πρὸς δυσμὰς ἱστᾷν, ptizandis, et ad occasum sistere, ac rursus ad ortum reducere. καὶ αὖθις πρὸς ἀνατολὴν μετάγειν. Διὸ καὶ ταῖς ἱεραῖς. Σημείωσαι, ὅτι οἱ διάκονοι τότε τὰς θύρας εἶχον· νῦν δὲ οἱ ὑποδιάκονοι. $ VII. Δέδεικται τοίνυν. Ανακεφαλαίωσις. Δηλαδὴ τῆς ἱεραρχικῆς. Ὅτι ὁ ἐπίσκοπος καὶ τὰ τῶν ὑφειμένων ποιεῖ, καὶ οἱ πρῶτοι τὰ τῶν δευτέρων καὶ τῶν μετ᾿ αὐτοὺς ποιοῦσιν· οὐκ ἀνάπαλιν δὲ, οἱ δεύτεροι τὰ τῶν πρώτων. Εγχειρεῖν ἀλαζονείαν. Ὅτι ἕκαστον χρὴ μὴ και τα τολμῶν τῶν μειζόνων. Εικόνες αἱ ἱερατικαί. Τίνος τύποι αἱ ἱερατικαὶ τάξεις, τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ περὶ τοὺς ἀνθρώπους ενεργοῦσαι. Επειδή γάρ. Περὶ τῶν οὐρανίων ε' τάξεων, πῶς ὑπὸ Θεοῦ ἱερουργοῦνται 10. ΙΙ. Ο μὲν ἱεράρχης. Χειροτονία ἐπισκόπου, πρεσβυ τέρου καὶ διακόνου. ᾿Αμφω τώ πόδε. Νῦν ἑτέρως ἐπιτελεῖται. Ενα τῶν ποδῶν. "Αδηλον δὲ ποῖον πόδα φησί. Καθ' ἕκαστον. Σημείωσαι, ὅτι χρὴ πάντας τοὺς ἐν τῷ ἱερατείῳ τὸν χειροτονούμενον ἀσπάζεσθαι. ΠΙ. § 1. Ανάρρησις Ιερά. Ανάρρησις οιονεί κή ρυξις ἐξ ὀνόματος· σφραγίζων γὰρ αὐτὸν ὁ χειρο τινῶν ἀρχιερεὺς, ἐξ ὀνόματος φάσκει· Σφραγίζεται ὁ δεῖνα ἀπὸ πρεσβυτέρου εἰς ἐπίσκοπον ἐν ὀνόματι Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος ομοίως καὶ ἐπὶ πρεσβυτέρου καὶ διακόνου. Υπόπτωσις. Ὑπόπτωσις ή γονυκλισία· ἀνάῤῥη Propter quod sacris. Nota quod diaconi tum fores custodierunt; nunc vero subdiaconi. § VII. Demonstratum est igitur. Recapitulatio seu præcedentium repetitio. Pontificum nempe. Episcopum ea etiam quæ inferiorum sunt facere, primosque munia secundorum, et eorum qui hos sequuntur, exsequi; sed non contra, secundos illa quæ sunt primorum. Proterviam usurpare. Unumquemque non debere sibi ea quæ sunt majorum, temere assumere. Imagines ecclesiasticæ. Cujus sint figuræ ecclesiastici ordines, qui ea quæ Dei sunt, inter homines gerunt. Cum enim. De cœlestibus ordinibus et humanis, quomodo a Deo ordinantur. 11. Pontifex quidem. Ordinatio episcopi, presbyteri, et diaconi. Utroque genu. Hoc nunc alio modo perficitur. Unum genu. Incertum est utrum pedem dicat. Singillatim. Nota enim qui ordinatur, debere ab omnibus in sacrario salutari. III. § 1. Prædicatio. Ανάρρησις. Quasi praedicatio ex nomine: consignans enim eum pontifex is qui ordinat, ex nomine dicit:Consignatur hic talis ex presbytero in episcopum, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; similiter etiam in presbyteri et diaconi ordinatione. 81 Genufterio, Gr. ὑπόπτωσις. Genuflerio: ἀνάρ σις δὲ, ὅπερ νῦν καλοῦσιν ἐπικήρυξιν ἢ ἀνακήρυξιν. Ο ῥησις autem quod nunc vocant annuntiationem vel Ἡ ἀνάρρησις. Ἡ ἐπὶ τῶν χειροτονιῶν ἀνακήρυ ξις, οἷον ἐπὶ τῆς τοῦ ἐπισκόπου· Ὑπὲρ τοῦ ἁγίου πατρὸς ἐπισκόπου τοῦδε. Ἐπὶ δὲ πρεσβυτέρου· Ὑπὲρ τοῦδε πρεσβυτέρου. Ἐπὶ δὲ διακόνου· Ὑπὲρ τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν τοῦδε διακόνου. Τόδε ἀναρξησίν φησιν ὅταν ἐν αὐτῷ τῷ χειροτονεῖν κηρύττῃ· Τον χειροτονούμενον ἡ θεία χάρις προχειρίζεται τόνδε εἰς τόνδε. Η μὲν οὖν. Θεωρία. Εἰς τὴν ἀνδρικήν. Σημείωσαι τὴν ἀνδρικὴν ζωὴν τοῦ Ἰησοῦ, καὶ θεαρχικὴν ἀναμαρτησίαν. Ανάρρησιν. Τις ἡ ἀνάρρησις. Οὐδὲ ἀδελφόν. Ὡραῖον, καὶ πάνυ ἀναγκαῖον, καὶ σφαλές, ὅτι οὐδὲ ἀδελφὸν χωρὶς Θεοῦ ἐποίει τις. Ἱεροτελεστής. Ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἀρχιερεὺς γέγονεν ὁ Χριστός. Σημείωσαι τοῦτο κατὰ ᾿Ακεφάλων καὶ Νεστοριανῶν. Διὸ καὶ αὐτός. Σημείωσαι πότε ἐχειροτονήθησαν ἱερεῖς οἱ μαθηταὶ, καὶ ὅτι Ἰησοῦς, καίτοι Θεὸς ὢν, αὐτὸς οὐκ ἐχειροτόνησεν, ἀλλ' ἐπηγγείλατο πέμπειν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτε ὡς πύριναι γλῶσσαι ἐφάνησαν αὐτοῖς. renuntiationem. Recitatio. Renuntiatio in ordinationibus, sicut in ordinatione episcopi: Super sancto patre episcopo hoc. In presbyteri autem: Super hoc presbytero. In diaconi vero: Super fratre nostro hoc diacono: boc porro recitationem dicit, quando in ipsa ordinatione pronuntiat: Divina gratia hunc qui ordinatur ad hunc ordinem promovet. Itaque. Contemplatio. In virilem. Nota, virilem Jesu vitam et divınamı peccandi privationem. Promulgationem. Quæ sit recitatio. Neque fratrem. Pulchrum est et valde necessarium ac tutum, quod ne fratrem quidem sine Dei voluntate quisquam faciebat. Ordinum collator. Ut homo, etiam pontifex factus est Christus: nota hoc contra Acephalos et Nestorianos. Quapropter eliam ipse. Nota, quando discipuli ordinati sunt sacerdotes, et Jesum, etsi Deus erat, non tamen ipsum eos ordinasse; sed pollicitum esse missurum se Spiritum sanctum a Patre, quando velut igneæ linguæ eis apparuerunt. * Adde ex Pachymn. καὶ ἀνθρωπίνων. 8 ἱεραρχοῦνται.

cit.. Sacrorum auctorem. Dominum ex divinitate diDiscipulorum. Sanctus Petrus scilicet cum cæteris, quando Matthiam in apostolum elegit. De divina autem. Nota, quid dicat de sorte quæ. Matthiæ obtigit, et quid hanc esse intelligat. Videtur Scriptura mihi. Quod in Actis apostolorum de his oraculis exsistit, in nonnullis quidem libris inveni ita habere: Et dederunt sories ipsis. In quibusdam vero: Et dederunt sortes ipsorum: illud quidem aurois concertat pro eo quod nunc a divino Dionysio dictum est, quasi sorte signum quoddam designante, ex revelatione fortassis aut operatione Spiritus sancti, cadente in eum qui sortiebatur; unde etiam de Iscariote dicit magnus Petrus: Qui sortitus erat nobiscum sortem ministerii hujus. Quanquam consueta nobis sors non fuit adhibita a Christo, cum delegit apostolos. Pontifex vero. De episcopo, cur ei soli sancta Evangelia imponantur. 82 Deique tum operationem, tum apparitionem. Praesubaudiendum est υπάρχοντα, exsistentia; se cundum prætermissionem enim verbi, sæpe est constructio. Nota vero, quantam participet episcopus divinam copiam. Sacrorum eloquiorum, Gr. Ἱερολογιών. Hoc est interpretationum. Sacerdotibus autem. De presbyteris. Inclinatio quidem. Quid inclinatio declaret. § VIII. Tres sacris operantium. Τῶν ἱεροτελε στῶν. Hoc est pontifcum, sacerdotum, et ministrorum. Tribus eorum qui initiantur. Hoc est purgatorum, illustratorum, et contemplatione perfectorum. Ministerialis ordo. De diacono unum pedem flectente. Sacerdotes vero. Quid sit presbyteros utrumque pedein inflectere. Utrumque genu. Quid sit pontificem inflectere duos pedes, et cur Scripturæ super caput ejus ponantur. IN CAP. VI. I. Triplex genus initiandorum. Tres esse ordines qui perficiuntur. § 1. Dicimus igitur. Quinam sint ii qui purgantur, et quomodo. Turbas illas quæ segregantur. Hoc est catechu - meni, pœnitentes, et a dæmone vexati; differentiam autem eorum quos scelerum pœnitet, inducit in sequentibus. • Act. 1, 17. Τελετάρχην. Τὸν Κύριον κατὰ τὴν θεότητα καλεῖ. Ὁ τῶν μαθητῶν. Ὁ ἅγιος Πέτρος δηλονότι μετὰ τῶν λοιπῶν, ὅτε τὸν Ματθίαν προχειρίσατο εἰς ἀπό στόλον. Περὶ δὲ τοῦ θείου. Σημείωσαι τί φησι περὶ τοῦ κλήρου τοῦ πεσόντος ἐπὶ Ματθίαν, καὶ τί νοεῖ τοῦ του. Δοκεῖ γάρ μοι τὰ λόγια. Τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων λόγιον περὶ τούτων ἐν μὲν ἐνίοις βιβλίοις εὗρον οὕτως ἔχον· Καὶ ἔδωκαν κλήρους αὐτοῖς· ἐν δέ τισι· Καὶ ἔδωκαν κλήρους αὐτῶν. Τὸ μὲν οὖν αὐτοῖς συναγωνίζεται τῷ νῦν εἰρημένῳ ὑπὸ τοῦ θείου Διονυσίου, ὡς τοῦ κλήρου σύμβολόν τι δηλοῦντος, ἐξ ἀποκαλύψεως ἴσως ἢ ἐνεργήματος τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος, πίπτοντος ἐπὶ τὸν κληρούμενον· ὅθεν καὶ περὶ τοῦ Ἰσχαριώτου φησὶν ὁ μέγιστος Πέτρος, ὅτι· Ελαχε σὺν ἡμῖν τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύ της καίτοι συνήθης ἡμῖν κλῆρος οὐκ ἦν ἐπὶ τῶν ἀποστόλων γεγονώς ὑπὲρ Κυρίου τοῦ ἐκλεξαμένου αὐτούς. Ὁ δὲ ἱεράρχης. Περὶ τοῦ ἐπισκόπου, διὰ τί ἐπιτίθεται μόνῳ αὐτῷ τὰ ἅγια Εὐαγγέλια. Θεουργίας, θεοφανείας. Προσυπακουστέον τὸ ὑπάρχοντα· κατὰ παράλειψιν γὰρ τοῦ ῥήματος πολ λάκις ἡ σύνταξις. Σημείωσαι δὲ πόσων μεταλαμβά νει ὁ ἐπίσκοπος θείων πλεονεκτημάτων. Ἱερολογιῶν. Τουτέστιν ερμηνειών. Τοῖς δὲ ἱερεῦσι. Περὶ πρεσβυτέρων. Ἡ μὲν οὖν κλίσις. Τί ἡ κλίσις δηλοί. § Ι. Αἱ τρεῖς τῶν ἱεροτελεστών. Τουτέστιν ἱεραρχῶν, ἱερέων, καὶ λειτουργῶν. Ταῖς τρισὶ τῶν τελουμένων. Τουτέστι τῶν και θαιρομένων, τῶν φωτιζομένων, καὶ τῶν θεωρητικῶς τελουμένων. Η λειτουργική τάξις. Περὶ διακόνου ένα πόδα κλίνοντος. Οἱ δὲ ἱερεῖς. Τί τὸ τοὺς δύο πόδας κλίνειν τοὺς πρεσβυτέρους. Αμφω τώ πόδε. Τί τὸ τοὺς δύο πόδας κλίνειν τὸν ἱεράρχην, καὶ διὰ τί αἱ Γραφαὶ ἐπιτίθενται τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ 30. 1. Τριάδα των τελουμένων. "Οτι τρεῖς αἱ τελού μεναι τάξεις. § 1. Λέγομεν τοίνυν. Τίνες οι καθαιρόμενοι, καὶ πῶς. Αποδιαστελλόμεναι πληθύες. Τουτέστιν οἱ κατ ηχούμενοι, οἱ ἐν μετανοίᾳ, καὶ ἐνοχλούμενοι. Δια φορὰν δὲ εἰσηγεῖται τῶν ἐν μετανοίᾳ ἐν τοῖς ἑξῆς. * ἐπάνω τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ.

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. Τῆς δὲ, ὡς. Τῶν ἐν μετανοίᾳ μετὰ τὸ βάπτισμα ἁμαρτανόντων. Τῆς δὲ, ὡς ἔτι. Τῶν χειμαζομένων καὶ ἐνεργου μένων. Τῆς δὲ, ὡς ἔτι πρός. Τῶν ἀπὸ αἱρέσεων, ἢ ἀσελ γειῶν. Τῆς δὲ, ὡς μεταχθείσης. Τῶν μὴ τελείως ἐξ ἀσελγείας επιστρεψάντων εἰς ἁγιασμὸν, ἢ τῶν κατη χουμένων. § ΙΙ. Μέση δὲ τάξις. Ὁ πιστὸς λαός. Η καθαρθείσα πάσης. Την πᾶσαν κάθαρσιν τοῦ λαοῦ. Αἱ καθαιρόμεναι τάξεις διαιροῦνται Εἰς τοὺς ἐκβαλλομένους τῶν ἱερῶν, Εἰς τὸν πιστὸν λαὸν, Εἰς μοναχούς, ἤτοι θεραπευτάς. Τὴν τοῦ ἱεροῦ λαοῦ. Σημείωσαι ὅτι μέσην τά ξιν τὸν ἱερὸν λαὸν ἀποκαλεῖ, ήγουν τοὺς ἐν λαϊκῷ τάγματι τὸ ὁλόκληρον ἤτοι τὸ ἀνεπιτίμητον ἔχοντας τοὺς δὲ μοναχούς, ἤτοι τοὺς θεραπευτάς, τὴν πασῶν υψηλοτέραν. § ΙΙΙ. Ἡ τῶν μοναχῶν. Μέτρα μοναχικῆς κατα στάσεως. Οἱ μὲν, θεραπευτάς. Διὰ τί οἱ μοναχοί, θεραπευ ταὶ ἐκλήθησαν. Καὶ ἐνιαίας. Τί [ μονας ] ἀμέριστος καὶ ἑνιαία ζωή. Τῶν διαρετῶν ἱεραῖς. Διαιρετά φησι τὰ βι τικά. Θεσειδή μονάδα. Πῶς τελειοῦται “ο ὁ μονάζων, καὶ διὰ τί ἰδικὴν τελείωσιν καὶ ἐπίκλησιν καὶ κατάστασιν ἔχει ὁ μοναχός. ΙΙ. Ὁ μὲν ἱερεύς. Σημείωσαι ὅτι, ὁ μὲν ἱερεύς φησι, καὶ οὐχ ὁ ἱεράρχης, καὶ ὅτι κατὰ τοῦτον τοῦ Πατρὸς τὸν λόγον, οὐ δεῖ σχῆμα μοναχοῦ ἐπίσκοπον διδόναι, ἀλλὰ μόνον πρεσδύτερον. Ταῖς διαιρεταῖς. Ταῖς βιωτικαῖς καὶ πολυσχιδέσιν, οἷον ἐμπορίαις φημὶ, καὶ τοῖς ἄλλοις συναλλάγμασι. Φαντασίαις δὲ, τουτέστι ταῖς κατὰ διάνοιαν. ἐπιθυμίαις καὶ τῶν παθῶν ἀνατυπώσεσιν. Αποκείρει. Πῶς κείρεται ὁ μοναχός. Τὴν τρισσήν. Σημείωσαι δὲ τὴν τρισσὴν ὑπό στασιν. 111. § 1. [α] Μοναχικὴν τάξιν. Δια τί λέγεται μου ναχὸς, καὶ τίς ή μοναχική κατάστασις καὶ ἐπιτή δευσις. § ΙΙ. Αποταγή. Τίς ἡ ἀποταγή. [β] Διὸ καὶ πολλά. Σημείωσαι κατὰ Λαμπετιανῶν, ἤτοι Μεσσαλιανῶν ἢ Αδελφιανῶν, ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν Μαρκιανιστῶν· οἵτινες, τριετίαν μόνον ἄκρως ἀσκή σαντες, μετὰ ταῦτα ἐπὶ τοσοῦτον ἀδιαφοροῦσι τὸν λοιπὸν τῆς ἑαυτῶν ζωῆς χρόνον, ὡς πᾶσαν ἀτοπίαν πράττειν ἀδεῶς· μοιχείαις γὰρ, καὶ ἀσελγείαις, γα στριμαργίαις, καὶ ἀλληλογαμίαις, καὶ ἀπαξαπλῶς ἐν και τελεῖται. PATHOL. GR. IV Alius quidem quod. Poenitentium post Baptisma peccatum. Alius vero quod etiamnum. Eorum qui agitantut a damone, et in quibus dæmones operantur. Alius vero quod. Eorum qui ab hæresibus, aut libidinibus. Alius quod jam traductus. Eorum qui non plane ex libidine redierunt ad sanctimoniam, vel catechumenoruin. 8 II. Medius autem ordo. Fidelis populus. Expiatus ab omni. Universam expiationem popali. Ordines qui purgantur dividuntur In eos qui ex templis expelluntur, In fidelem populum, In monachos, sive cultores. Sanctæ plebis. Nota, quod medium ordinem appellet sacrum populum, sive eos qui in laico ordine 83 integritatem sive irreprehensibilitatem babent; monachus autem, sive cultores, omnium supremum. § III. Monachorum. Termini status monachorum. Ali: quidem therapeutas. Cur monachi vocentur 0ɛραπευταί, cultores. Et singulari. Quid [solitudo] individua, singularisque vita. Sanctis rerum dividuarum. Dividua autem appellat ea, quæ ad vitam sæcularem pertinent. Deiformem unitatem. Quomodo consecretur monachus, et cur propriam consecrationem et invocationem, et statum habeat monachus. H. Sacerdos quidem. Nota quod dicat, sacerdos, et non pontifex, et secundum hunc Patris sermonem, non episcopum sed solum presbyterum monachi babitum dare debere. Dividuis. Quæ ad vitam mundanorum pertinent, et in multas partes divisæ sunt? ut sunt mercaturæ, et alii contractus. Imaginationibus autem, id est mentis cupiditatibus et perturbationum imagiMibus. Delondet. Quomodo monachus tondeatur. Triplicem. Nota triplicem subsistentiam. III. § 1. Monasticum ordinem. Gur monachus dicatur; quis sit ordo monachorum; quodque institutum. § II. Renuntiatio, Gr. ἀποταγή. Quaenam sit renuntiatio. Quamobrem multa. Nota contra Lampetianos, sive Messalianos, aut Adelphianos, vel quod idem valet, Marcianos, qui quidem cum triennium tantummodo duriter in monachorum vita consumpserunt, postea per reliquum vitæ suæ tempus adeo sunt dissimiles, ut libere omnia scelera admittant: in stupris enim et libidinibus, in ingluvie et mutuis adulteriis, alVARIE LECTIONES ET CORRECTIONES.

' que uno omine in omnibus flagitiis volutati, se πάσαις ἀσωτίαις ἐγκαλινδούμενοι, τὰ τοιαῦτα πράτejusmodi sine voluptate corporis agere falso dicunt: et cum sine sensu, morbo perturbationis ac volu- 'ptatis afflictentur, ac sine dolore a seipsis atque ab iis qui eos inhabitant dæmonibus patiantur, tamen more eorum qui phrenesi laborant, lætantur potius, 'et non ægre ferunt. Interdicta sunt. Nota multa monachis interdicta esse, quæ laicis impune licet facere: ut conjugium, et in militia mercaturaque versari, et in aliis quæ laico non dantur crimini. 84 § III. Tonsura capillorum. Quænam esset detensio. § 1V. Prioris autem. Quid mutare ejus vestem. V. Et omnes. Quid salutatio. Ad præcipuam illam Dei. Cur statim communi cent. Ad communionem. Cur ii qui ordinantur, statim communicent. Communio traditur. Omnes enim æque, post ordinationem, divinis dignantur mysteriis, id quod cum Deo familiaritatem unionemque declarat. Initiationes, purgatio. Quid initiationes significent. Ordo. Hoc etiam in loco planius docuit Pater, qui sint superiores ordines, quorum supra fecit mentionem. § VI. Sed objicies. Non esse in coelo qui expietur: et de angelis. τειν ἀπαθῶς τερατεύονται· καὶ ἀναισθήτως νοσούν. τες τὴν ἐμπάθειαν, καὶ ἀναλγήτως ὑφ' ἑαυτῶν πά σχοντες, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς οἰκούντων δαιμόνων, ὥσ περ οἱ φρενίτιδι κατεχόμενοι νόσῳ, ἀγάλλονται μάλ λον καὶ οὐκ ἀνιῶνται. [γ] Απείρηται. Σημείωσαι ὅτι πολλὰ κωλύεται δ μοναχὸς ποιεῖν, ὧν οἱ λαϊκοὶ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐξου σίαν ἔχουσιν· οἷον ὁ γάμος, καὶ τὸ στρατείαι; ἢ ἐμ πορίαις ὁμιλεῖν, καὶ ἑτέροις, ἐν οἷς ὁ λαϊκὸς οὐ και τακρίνεται. § ΙΙΙ. Τριχῶν ἀπόκαρσις. Τίς ἡ ἀπόκαρσις. § ιγ. Ἡ δὲ τῆς προτέρας. Τί τὸ μεταλλάσσειν 660 τὴν ἐσθῆτα αὐτοῦ. 8 Ν. Καὶ πάντες. Τί ὁ ἀσπασμός. “Ἐπὶ τὴν θεαρχικήν. Τί τὸ εὐθὺς κοινωνεῖν. Ἐπὶ τὴν μετάληψιν. Διὰ τί οι χειροτονούμενοι εὐθέως κοινωνοῦσι. Μεταδίδοται πρός. Πάντες γὰρ ὁμοίως μετὰ τὴν χειροτονίαν τῶν θείων ἀξιοῦνται μυστηρίων, ὅπερ ἐμφαίνει τὴν πρὸς Θεὸν οἰκειότητά τε καὶ ἔνωσιν. Τελεται, κάθαρσις. Τί αἱ τελεταί δηλοῦσε. Τάξις. Ἰδοὺ καὶ ἐνταῦθα σαφέστερον ἐδίδαξεν ὁ Πατὴρ, τίνες αἱ ὑπερβεβηκυῖαι τάξεις, ὧν ἀνωτέρω ἐμνήσθη. § VI. Αλλ' ἐρεῖς ὅτι. [καὶ] ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν οὐ ρανῷ καθαιρόμενος· καὶ περὶ ἀγγέλων. Ἔστι τις οὐρανία. Σημείωσαι ὅτι οὐδεμία λώβη τυγχάνει ἔν τινι τῶν οὐρανίων δυνάμεων, ὦ δοξάζει Ωριγένης, καὶ οἱ τὰ τούτου φρονοῦντες, φάσκοντες, ὅτι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς παρατροπῆς ἕκαστον τῶν οὐρανίων ταγμάτων τὴν τοιάνδε καὶ ὀνομασίαν καὶ τάξιν ἐκληρώσατο, καὶ σώμασιν ἐνεδέθησαν λεπτοτέ. ροις, εἰς παιδείαν τῆς ἑαυτῶν ἐπὶ τὸ χεῖρον παρατρο πῆς· ἀλλὰ πάναγνοί εἰσι δηλονότι καὶ ἀσώματος νόες, ὡς ἐξ ἀρχῆς ἐκτίσθησαν· ὅτι δὲ ἀσώματοί εἰσιν αἱ οὐράνιας δυνάμεις, διαφόρως ἔγνως ἐν τοῖς ἔμπροσθεν. "Αλλως. Αλλ' οὐδεὶς αὐτῶν τῶν οὐρανίων νοῶν μετὰ τὴν τῶν δαιμόνων ἀπόπτωσιν ἑάλω ποτέ· τοῦτο γὰρ οὐδὲ παρὰ τῆς θείας Γραφῆς Cœlestem quampiam. Nota non esse ullam labem in quavis naturarum coelestium, quod putat Origenes, atque ii qui sunt in eadem sententia, dicentes quod juxta proportionem aversionis, unusquisque coelestium ordinum, talem appellationem et ordinem sortitus, et corporibus alligatus sit tenuioribus in castigationem suæ ad deteriora aversionis; sed sanctissimi sunt profecto et corporis expertes mentes, sicut principio creati sunt. Quod autem corporeæ sint cœlestes virtutes, excellenter legisti in anterioribus. Aliter. Verum nulla mens cœlestis post dæmonum delapsum unquam in peccato deprehensa est; hoc enim neque ex divina Scriptura cognovimus, neque aliquis ex theosophis Patribus ἔγνωμεν, οὐδέ τις τῶν Θεοσόφων είρηκε Πατέρων. dixit. Hic autem sanctus vir per concessionem hoc ipsum ait, ut aliquis dixerit, sanctissimos quidem eos esse, et integros, nec expiationis indigere; sed si demus in aliquo eorum labem fuisse, plane ad contrarias virtutes se conferebat, ut reliquæ sine labe eodem modo habeant, et similiter non indigeant expiationis. Atque id ita esse plane docuit. Cum enim ad id quod objectum erat, id quod sentiebat, utque erat, respondisset, subjecit illud: Si quis enim; pro, quod si quis etiam det aliquem 60° Οὗτος δὲ ὁ ἅγιος κατὰ συγχώρησιν αὐτό φησιν, ὡς ἂν εἴποι τις, ὅτι πάναγνοι μέν εἰσι καὶ ἀλώβητοι, καὶ οὐ δέονται καθάρσεως· πλὴν, εἰ καὶ δοίημεν ἔν τιν λώσῃ σε γενέσθαι αὐτῶν τινα, πάντως εἰς τὰς έναν τίας εχώρει δυνάμεις· ὥστε τὰς λοιπὰς τὸ ἀλώβητον ὡσαύτως ἔχειν, καὶ ὁμοίως μὴ δεῖσθα: καθάρσεως. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστι, σαφῶς ἔδειξεν· εἰπὼν γὰρ πρὸς τὴν ἀντίθεσιν τὴν ἰδίαν γνώμην καὶ ἀληθῆ, ἐπήγαγε τὸ, Εἰ γάρ τις, ἀντὶ τοῦ, εἰ δὲ καί τις δοίη τινὰ πα ρατραπῆναι, τοῦ χοροῦ τούτων ἐξέπεσεν 48, ὅπερ ἐγὼ μεταβάλλειν καὶ μεταλλάσσειν. ο Horum verborum nulla exstat interpretatio apud Lansselium. σε λώβην. “ἐκπέπτωκεν.

S. MAXIM! SCHOLIA IN LIB. DE ECCLES. HIERARCH. οὐ λέγω, φησὶν, ἀλλὰ τοὐναντίον, ὅτι πάναγνο: δια- aversum fuisse, is certe ex horum choro decidit; μένουσιν εἰσαεὶ, ἐπεὶ ἐκπέσοιμι τοῦ καθεστῶτος. Μὴ οὖν τις τῶν Ὀριγένους μυστῶν οἰέσθω τὸ παρὸν ῥητὸν συνηγορεῖν τῇ κακοπίστῳ αὐτοῦ δόξῃ, φάσκων, ὅτι ἀεὶ πτῶσις καὶ ἀνάκλισις, καὶ μετάπτωσις τῶν οὐρανίων γίνεται νοῶν, ὥς φησιν Ωριγένης μὲν ἐν τῷ Περὶ ἀρχῶν πρώτῳ λόγῳ, οὕτως· «Ο τοίνυν λό γος, οἶμαι, δείκνυσι πᾶς, πᾶν ὅ τι ποτὲ λογικὸν, ἀπὸ παντὸς οὗτινοσοῦν λογικοῦ δύνασθαι γενέσθαι·, καὶ μετὰ βραχέα ἐπάγει λέγων· «Μετὰ τὸ ἐπὶ πᾶσι τέλος, πάλιν ἀπόῤῥευσις καὶ κατάπτωσις γίνεται.» Εὐάγριος δὲ ἐν τῷ ἑβδομηκοστῷ ὀγδόῳ τῆς δευτέρας ἑκατοντάδος κεφαλαίῳ οὕτω φησίν· «Εκαστον τάγμα τῶν οὐρανίων δυνάμεων, ἢ ὅλον ἐκ τῶν κάτω, ἢ ὅλον ἐκ τῶν ἄνω, ἢ ἐκ τῶν ἄνω καὶ ἐκ τῶν κάτω συνέστη κε. › Καὶ ἐν τῷ ιθ' τῆς ε' ἑκατοντάδος λέγε: οὕτως· • Ἐξ ἀγγελικῆς καταστάσεως καὶ ἀρχαγγελικῆς, ψυχικὴ κατάστασις γίνεται· ἐκ δὲ τῆς ψυχικῆς, δαιμο νιώδης καὶ ἀνθρωπίνη· ἐκ δὲ τῆς ἀνθρωπίνης, ἄγγε λοι πάλιν καὶ δαίμονες γίνονται.» Ταῖς ὑφειμέναις. Ποία ἐστὶν ἡ τῶν οὐρανίων κάτ θαρσις καὶ διακόσμησις. Αλλως. Ὅτι κάθαρσις τῶν οὐρανίων δυνάμεων ἐστιν ἡ ἐπὶ τελεωτέραν γνῶσιν ἔλλαμψις· καὶ σημείωσαι ὅτι προκόπτουσιν ἐπὶ γνώ σιν, καὶ ὅτι δαίμονας οὐ λέγουσι καθαίρεσθαι, διὰ τοὺς φάσκοντας καὶ αὐτοὺς ἐν τῇ παρ' αὐτῶν μυθευα μένῃ ἀποκαταστάσει, σώζεσθαι μετὰ τῶν ἁγίων. Οὕτω καὶ φωτιζόμεναι. Σημείωσαι τὰ περὶ τῶν ἀγγέλων, πῶς φωτίζονται, καὶ τελειοῦνται. ΕΙΣ ΤΟ ΚΕΦΑΛ. Ζ'. 1. § 1. Οὕτω καὶ πρός. Ὅτι οὐκ ἐν τοῖς αὐτοῖς τό τοις ἀπάγονται οι τελευτῶντες πάντες· καὶ περὶ ἀνα στάσεως. 'Ολικῆς ἀναστάσεως. Τῆς μετὰ τοῦ σώματος δη λονότι. Αἱ μὲν γάρ. Περὶ δικαίων λέγει. Τὰ δὲ καθαρὰ τῶν. Περὶ ἀναστάσεως σωμάτων. Τῶν δοξαζόντων ἀνάστασιν καὶ κρίσιν, οἱ μὲν μετὰ τῶν αὐτ τῶν σωμάτων ἐγεί ρεσθαι τὴν ψυχήν φασιν, ὡς Χριστιανοί· οἱ δὲ δίχα σώματος Τῶν κεκοιμημένων, οἱ δὲ μετ' ἄλ λων σωμάτων ξένων, καὶ βίον ἔχειν, οἷον νῦν. οἱ δὲ ἀνίεροι. οἱ μέν εἰσιν ἱεροί· Ἐνωθέντα γάρ. Ὅτι ἐνοῦται ταῖς ψυχαῖς τὰ σώ ματα. [ Σημείωσαι δὲ καὶ τὴν ὁλικὴν ἀνάστασιν.] § ΙΙ. Τῶν δὲ ἀνιέρων. Περὶ θανάτου ἁμαρτωλῶν, καὶ τί νομίζουσι μετά θάνατον γίνεσθαι οἱ Ἕλληνες, ὧν τὰς δόξας ἐκτίθεται. Τούτων γὰρ οἱ μὲν ἀλογιστέ τεροι, οὔτε ἀθάνατον τὴν ψυχὴν ὁμολογοῦσιν, ὧν ἐστι καὶ Βίας, οὐχ ὁ Πριηνεύς, ἀλλ᾽ ἕτερός τις· ἀλλὰ θνητὴν, καὶ λύεσθαι αὐτὴν, ἂν τρόπον καὶ τὸ σῶμα, καὶ εἰς τὸ μὴ εἶναι χωρεῖν· οἱ δὲ δῆθεν αὐτῶν λογικώτεροι, καὶ περὶ ἀθανασίας ψυχῆς φιλοσοφήσαντες, ὡς Πλάτων, καὶ οἱ τοιούτοι, μετὰ θάνατον τὸ μὲν σῶμα quod quidem ego non dico, inquit, sed contrarium, nempe, eos sanctissimos semper permanere, quandoquidem aberrarem a supposito. Ne quis ergo Origenis discipulorum putet hæc verba ejus 85 perversæ fidei sententiam defendere, dicens, semper causam, et declinationem, mutationemque fieri cœlestium mentium, ut dicit Origenes quidem in primo libro De principiis, hoc modo: «Omnis ergo, ut arbitror, ratio docet, omne quod rationis est particeps, ab omni quod rationem habeat, posse oriri.» Et paulo infra adducit hæc verba: • Post finem omnnium, rursus effluxus et casus exsistit.» Evagrius autem in septuagesimo octavo capite secundæ centuriæ, sic dicit: • Unusquisque ordo virtutum colestium, aut totus ex inferioribus, aut totus ex superioribus, vel ex superioribus et inferioribus constat. In decimo nono etiam quintæ centuriæ dicit his verbis: Ex angelico ordine et archangelico, animalis ordo exsistit: ex animali autem dæmoniacus et humanus; ex humano autem, angeli rursus dæmonesque fiunt. Inferioribus. Quænam sit cœlestium purgatio et dispositio. Aliter: quod purgatio coelestium virtu tum sit ad perfectiorem cognitionem illustratio: et nota quod proficiant in cognitione, et quod dæmones non dicat purgari, propter eos qui etiam ipsos in ea restauratione quæ ab illis fingitur, cum sanctis salutem adepturos, dicunt. Sic et qui illustrantur. Nota quæ angelos spectant, quomodo illustrantur et perficiuntur. IN CAP. VII. 1. § 1. Sic dum ad. Quod non in eumdem locum abducantur morientes omnes: et de resurrectione. In universali resurrectione. Cum corpore scilicet. Nam hæ quidem. De justis dicit. Pura vero illa. De resurrectione corporum. Eorum qui sentiunt esse resurrectionem et judicium, alii autem alii quidem, cum iisdem corporibus sine corpo excitari animam di- re; cunt, ut Christiani; cum alii vero, aliis corporibus novis, et vitam habere, ut nunc. Eorum qui dormierunt, abii quidem sunt sancti, alii autem profani. 86 Unita enim. Quod conjunguntur cum animis corpora. [Nota vero et totalem resurrectionem.] § II. Profanorum autem. De morte peccatorum, et quid ethnici existiment post mortem fieri, quorum opiniones exponit. Eorum enim qui magis a ratione aversi sunt, neque immortalem animam conftentur. In iis eliam Bias, non ille Prieneus, sed quidam alius; sed mortalem, eamque solvi, quemadmodum etiam corpus, et in nihilum abire. Alii autem, qui scilicet his ratione præstant, et de animi immortalitate disseruerunt, ut Plato, et tales,

post mortem, corpus quidem non amplius constatu- οὐκ ἔτι συστήσεσθαί φασιν· ἀλλ' εἰς αἰῶνας οὐχ ὑπου rum dicunt; sed in perpetuum non redire amplius ad eam quam habebat consistentiam. Hoc enim est quod dicit εἰσάπαξ, pro non amplius constaturum, quandoquidem indignum esse inquit, materiale ejusdem esse cum anima æterna; animam vero solum esse immortalem. Hæc etiam hæretici diverse dicunt, ut qui a Simonis Magi, et Menandri, et Valentini, et Marcionis, et Manentis, atque etiam ab Origenis prodeunt fabulis, non enim sententiis. Videte quibus adnumerari velint, qualesque absurdas sententias irreprehensibili Christianorum fidei aflingant, ii qui invisi sunt Deo et hominibus qui recte sentiunt. Alii vero corporeum. Hoc est animorum tantum fieri resurrectionem, sine corporibus. Quoniam captum est. Quod ait Apostolus arrham et demonstrationem generalis cum corpore resurrectionis Dominum nostrum Jesum Christuin fuisse, et quod in ipso nunc abscondita vita nostra, in Deo apparitura in regeneratione. Animabus conjugia. Hæretici quidam tum fuerunt, ut Simon Magus et ejus sectatores, qui æthereum dicebant corpus certo animis futurum. Sciendum est autem, Origenem quoque idem dicere in quodam libro suo; quod tamen in aliis prorsus negat, docens omnem corpoream naturam in nihilum abire. Lege Methodii sancti martyris et Olympii Adrianopolitani episcopi Lyciæ libros, quos in eum scripserunt de resurrectione; et Antipatri Bostri epi- c scopi et disces fabulosam ipsius et monstrosam nugationem. στρέφειν ἔτι, πρὸς ἦν ἔσχε σύστασιν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ φησιν εἰσάπαξ, ἀντὶ τοῦ· μηκέτι συστησόμενον, ἐπειδὴ ἀνάξιον εἶναί φασι τὸ ὑλικὸν συνδιαιωνίζειν ψυχῇ, τὴν δὲ ψυχὴν μόνον ἀθανάτως ὑπάρχειν. Ταῦτα καὶ αἱρετικοὶ λέγουσι διαφόρως, ὡς οἱ ἀπὸ Σίμωνος τοῦ μάγου, καὶ Μενάνδρου, καὶ Οὐαλεντίνου, καὶ Μαρ κίωνος, καὶ Μάνεντος· καὶ νῦν δὲ οἱ ἀπὸ τῶν αρι γένους προερχόμενοι μύθων, οὐ γὰρ δογμάτων. Καὶ ὁρᾶτε τίσι θέλουσι συναριθμεῖσθαι, καὶ ποίας ἀτόπους δόξας τῇ ἀμωμήτῳ τῶν Χριστιανῶν πίστει προσάπο τουσιν οἱ στυγητοὶ παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις εὖ φρονοῦσιν ὑπάρχοντες. Οἱ δὲ τὴν σωματικήν. Τουτέστι ψυχῶν μόνων για νεσθαι ἀνάστασιν, σωμάτων χωρίς. Αρθεῖσαν ήδη. “Ο λέγει ὁ ᾿Απόστολος ἀῤῥαβῶνα καὶ ἀπόδειξιν τῆς μετὰ σώματος καθολικῆς ἀναστά σεως τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν γεγενῆσθαι· καὶ ὅτι ἐν αὐτῷ νῦν κέκρυπται ἡ ζωὴ ἡμῶν, ἐν τῷ Θεῷ φανερωθησομένη ἐν τῇ παλιγγενεσία. Ψυχαῖς συζυγίας. Αἱρετικοί τινες τότε γεγόνασιν, ὡς οἱ περὶ Σίμωνα τον μάγον καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ, οι τινες αιθέριον ἔφασκον, εἴγε καὶ ἄρα ἔσεσθαι σῶμα ταῖς ψυχαῖς. Ιστέον δὲ ὅτι καὶ Ὠριγένης τὸ αὐτό φησιν ἔν τινι τῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων· ἐν ἄλλοις δὲ καὶ αὐτὸ παντελῶς ἀπαρνεῖται, πᾶσαν σωματικὴν φύσιν εἰς ἀνυπαρξίαν χωρεῖν δογματίζων. 'Ανάγνωθι Μεθοδίου τοῦ ἁγίου μάρτυρος καὶ Ὀλυμπίου Αδρια νουπόλεως ἐπισκόπου τῆς Λυκίας τὰ κατ' αὐτοῦ ὑπ' αὐτῶν περὶ ἀναστάσεως γραφέντα, καὶ ᾿Αντιπάτρου τοῦ Βόστρων ἐπισκόπου· καὶ μαθήσῃ τὴν μυθώδη αυ τοῦ καὶ ἀλλόκοτον ληρωδίαν. Καὶ μακαριωτάτην. Ταῦτά φησιν αινιττόμενος, οἶμαι, Παπίαν τὸν Ἱεραπόλεως τῆς κατ' Ασίαν τότε γενόμενον ἐπίσκοπον, καὶ συνακμάσαντα τῷ θείῳ εὐαγγελιστῇ Ἰωάννη. Οὗτος γὰρ ὁ Παπίας ἐν τῷ τετάρτῳ αὐτοῦ βιβλίῳ τῶν Κυριακῶν ἐξηγήσεων τὰς διὰ βρωμάτων εἶπεν ἐν τῇ ἀναστάσει ἀπολαύσεις· εἰς ὅπερ δόγμα μετὰ ταῦτα ἐπίστευσεν 'Απολλινάριος, [καθὼς ἐμφαίνεται ἐν τῷ συγγράμματι αὐτοῦ,] 8 καλοῦσί τινες χιλιονταετηρίδα. Πῶς οὖν Απολλιναρίου τὰ τοῦ ἁγίου Διονυσίου συγγράμματα, κατὰ τούς τινων λήρους, τὰ ἀναιροῦντα Απολλινάριον; Καὶ Beatissimamque. Hæc ait obscure 87 significans, opinor, Papiam qui Hierapolis Asiæ tum fuit episcopus et divini Joannis evangelistæ temporibus floruit. Hic enim Papias libro 1v Dominicarum suarum explanationum scripsit, fore in resurrectione voluptates quæ percipiuntur ex cibis; in quod quidem decretum postea credidit Apollinarius: [quemadmodum apparet ex ex scripto ipsius,] quod appellant nonnulli millesimum annum. Quomodo igitur Apollinarii erunt libri sancti Dionysii, juxta aliquorum nugas, qui Apollinarium refellunt? Atque etiam Irenæus Lugdunensis episcopus, in Εἰρηναῖος δὲ ὁ Λουγδούνου ἐν τῷ Κατὰ αἱρέσεων quinto libro Adversus hæreses, idem dicit; producitque testem eorum quæ a se dicta sunt, Papiam, quem diximus. Ubi ad finem. Horribilis est, atque metuendus peccatorum finis. Aliis oculis. Alios oculos appellat, mentis, qua deinceps purior est, et inferos contemplatur, et con vertitur in gehennæ exspectationem, quam prius non crediderat; ideo ægre sustinet et dolet mortem, cogitans ne aliquando vera sint inferorum supplicia; utque etiam peccatores in corpore excitantur. 11. Coacto. De iis qui in ecclesiastico ordine moriuntur. πέμπτῳ λόγῳ, τὸ αὐτό φησι, καὶ παράγει μάρτυρα τῶν ὑπ' αὐτοῦ εἰρημένων τὸν λεχθέντα Παπίαν. Ὅταν ἐπὶ τὸ τέλος. Φρικτὰ καὶ λίαν φοβερὰ τὰ τῶν ἁμαρτωλῶν τέλη. Ἑτέροις ὀφθαλμοῖς. Ετέρους ὀφθαλμούς φησι τοὺς τοῦ νοῦ, λοιπόν καθαρωτέρου ὄντος, καὶ τὰ εἰς ᾅδου σκοποῦντος, καὶ στρεφομένου εἰς τὴν προσδοκίαν τῆς γεέννης, ἣν οὐ πρότερον πεπιστεύκει· διὸ καὶ δυσανασχετεῖ καὶ ὀδύρεται τὸν θάνατον. ἐννοῶν μή ποτε ἀληθεῖς ὦσιν αἱ κάτω τιμωρίαι· ὥστε καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἐν τῷ σώματι ἐγείρονται. 11. Συναγαγών. Περὶ ἱερατικῶν τελευτώντων.

S. MAXIMI SCHOLIA IN Lib. Εἰ δὲ τοῖς εὐαγεσι. Περὶ μοναχῶν, δικαίων καὶ λαϊκῶν. Ἐν τοῖς θείοις. Σημείωσαι τί ἀναγινώσκεται καὶ τί ψάλλεται ἐπὶ τῶν κεκοιμημένων μοναχῶν καὶ λαῖ κῶν· ὁμολόγους δὲ καὶ ταὐτοδυνάμους ᾠδας λέγει ταῖς προαναγνωσθείσαις περὶ ἀναστάσεως ἀψευδέσιν ἐπαγγελίαις ᾄδειν τοὺς λειτουργούς. ΙΙΙ. § 1. Ἰησοῦ φωταγωγοῦντος. Ὅτι πρὸς τὸν βίον καὶ οἱ τόποι τῶν κεκοιμημένων. Ὑπὲρ ταύτης τῆς θείας. Ὅτι δικαιοσύνης ἐστὶ τὸ πρὸς τὸν βίον δοῦναι καὶ τὸν τόπον. Εὐχὴν ἱεράν. Διὰ τί ἡ εὐχή. § ΙΙ. Αἱ δὲ τῶν θεαρχικῶν. Διὰ τί ᾠδαὶ καὶ ἀναγνώσματα. Σημείωσαι δὲ ὁποία ἦν ἡ ἐπὶ τοῖς κεκοι μημένοις παλαιὰ ἀκολουθία καὶ τάξις. Σκόπει δὲ, ὅτι νῦν. Ὅτι ἐπὶ τοῖς τελευτῶσιν, οὔτε οἱ ἐνεργούμενοι, οὔτε οἱ ἐν μετανοίᾳ ἐξίασιν, ἀλλὰ μόνοι οἱ κατηχούμενοι· καὶ διὰ τί. Οι κατηχούμενοι. Οὐδὲν μὲν μικρὸν ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς μυστηρίοις, ἀλλὰ πάντα μεγάλα· αὐτὰ μέντοι, πρὸς ἄλληλα συγκρινόμενα, διαφορὰν ἕξουσι πρὸς μετ γαλειότητα. Τῶν γὰρ δρωμένων ἐπὶ “τοῖς τελευτῶσι μέγιστα καὶ ἀπαράβλητα τὰ τῶν θείων λουτρῶν καὶ φωτισμάτων καὶ μεταλήψεων μυστήρια· διὸ καὶ μι κρὰ τὰ ἐπὶ τοῖς κεκοιμημένοις ὠνόμασε· πλὴν οὐδὲ τούτων ἄξιοι οἱ ἔτι κατηχούμενοι. Βλαβήσονται γάρ. Ταῦτα ἀκολουθεῖ τοῖς ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ ειρημένοις παρὰ τοῦ ᾿Απο στόλου περὶ τῶν ἀναξίως κοινωνούντων· ὧδε δὲ καὶ περιφρονεῖν αὐτοὺς λέγει τῶν θείων μυστηρίων. § 17. Ἡ μὲν οὖν εὐχή. Σημείωσαι τί εὔχεται. Ανθρωπίνην ἀσθένειαν. Τουτέστι τὰ ψιλὰ τῶν ἁμαρτημάτων. 5 ν. Αναλόγοις σημασίαις. "Αναλόγοις σημα σιαις ἔφη, τουτέστι ταῖς ἡμῖν γνωρίμοις τε καὶ συνήθεσι, καὶ οὐχ ὑπὲρ τὴν ἡμετέραν νόησιν, λέξεσί τε καὶ ὀνομασίαις σημαινόμενα. VI. Τῆς πραγματικῆς αὐτῶν. Τουτέστι καθ' 8 δυνάμεθα νοεῖν, καὶ ἐκ τῶν ἡμῖν γνωρίμων λέξεών τε καὶ ὀνομάτων τὰς ἐκεῖ ἀπολαύσεις ὁ Θεὸς ὠνόμασεν, εἰπὼν, μὴ εἶναι ἐκεῖ λύπην, ἢ νόσον, ἢ πόνον, ἢ στε ναγμόν, ἀλλὰ φῶς εἶναι· πλὴν οὐ τοῦτο τὰ ἐκεῖ ἀγαθὰ, ἀλλ᾽ ὡς ἀληθῶς ἄγνωστα τέως ἡμῖν καὶ ἀκατάληπτα & γὰρ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ τὰ ἑξῆς· ἀλλ' ἐξ ὧν οἴδαμεν, ὑποδείγματα δίδωσι μακαριότητος. Σημείω σαι δὲ, πῶς λαμβάνει τὸ, Εἰς κόλπους ᾽Αβραὰμ καὶ Ισαάκ και Ιακώβ. *Οτου ένεκα. ᾿Απορεῖ περὶ τῆς γινομένης εὐχῆς παρὰ τοῦ ἱεράρχου ἐπὶ τοῖς ἐν ἁμαρτίαις κεκοιμη μένοις. Τῶν δικαίων αἱ προσευχαί. Σημείωσαι ὅτι μό τους τοὺς ἀξίους τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ ὠφελοῦσι. • Matth. vi, 11. DE ECCLES. HIERARCH. cis. Siquidem in sacris. De monachis, justis, et laiIn divinis. Nota quid legatur et quid canatur pro monachis, et laicis qui dormierunt. Consentaneos autem cantus et idem valentes ait, prælectis de resurrectione non falsis promissionibus, canere ministros. III. § I. Jesu illustrante. Quod pro vitæ condiLione, etiam loca sint mortuorum. Pro hoc divina. Justitiæ esse pro vitæ conditione dare etiam locum. Precem sacram. Cur precatio. § II. Divinarum porro. Cur cantus et lectiones. Nota vero qualis fuerit vetus officium et ordo in mortuis. Caterum observa, quod nunc. Ad mortuorum sepulturam, neque energumeni, neque penitentes exeunt; sed soli catechumeni: et quare. 88 Catechumeni. Nihil quidem exiguum in nostris mysteriis, sed magna omnia; ea tamen si inter se conferantur, in magnitudine dissimilitudinem habebunt. lis enim quæ perdiciuntur in mortuis, maxima sunt, et incomparabilia, divinorum lavacrorum et illustrationum communionumque mysteria: ideo parva dixit ea quæ perficiuntur in mortuis; verumtamen neque his digni adhuc catechumeni. Lædentur enim. Hæc consonant iis quæ scripta sunt in priore ad Corinthios epistola ab Apostolo, de iis qui indigne communicant; hic autem etiam contemnere eos dicit divina mysteria. § 1V. Precatio quidem. Nota quid precetur. Humanam fragilitatem. Hoc est parva peccata. § V. Ad captum nostrum accommodatis rationibus, Gr. ἀναλόγοις σημασίαις. Dixit ἀναλόγοις σημα σίαις, hoc est nobis molis et assuetis, et quæ intelligéntiam nostram non superant, dictionibus et appellationibus significata. § VI. Actiones suas. Hoc est quatenus intelligere possumus, atque ex nobis notis verbis ac nominibus, voluptates quæ illic sunt Deus appellavit, cum dixit non esse illic dolorem, aut morbum, aut laborem, aut gemitum, sed lumen esse; verumtamen non hoc quæ illic bona, sed verissime ignota adhuc nobis et incomprehensibilia; quæ enim oculus non vidit, et quæ sequuntur: sed ex iis quæ noviinus, dat exempla beatitatis: nota autem, quomodo accipiat illud: In sinus Abrahæ et Isaac et Jacob a. Cujus rei gratia. Dubitat de prece facta ab episcopo, in iis qui in peccatis mortui sunt, Justorum preces. Nota, quod solis dignis misericordia Dei prosint justorum orationes, sive vivant, Η έν.

sive morui sint; non quidem peccatoribus et juste αἱ τῶν δικαίων προσευχοὶ, εἴτε ζῶντας, εἴτε τελευ condemnatis, et hic et post mortem. τήσαντας, οὐ μὴν ἁμαρτωλοὺς καὶ ἀξιοκατακρίτους, καὶ ὧδε καὶ μετὰ θάνατον. Nunquid a Samuele. Neque enim Sauli pessimo exsistenti orans profuit Samuel, neque Hebræis peccatoribus exsistentibus Moyses. Dixit enim Dominus ad ipsum: Noli orare pro populo isto. Sole lucem suam. Vide ne forte existimes, quod dicat solem dare sua 89 lumina; quomodo enim ipse qui inanimatus est, dederit? voluntatis enim est donatio; sed veluti morum quadam fictione dicit quod proponitur. Sicut enim si quis supponat, solem dicere: Ego valentibus oculis lumen dono; postea infirmus aliquis oculis dixerit: Da etiam mihi, valeo enim; tum accepta luce, etiam id quod videbat, amittet. Eodem etiam modo peccator affectus est, cum rogat virum bonum, ut pro se precetur; patitur enim cæcutiens et suscipiens viri boni orationis radium, non concedit eum, ea quæ sunt naturæ ipsius facere et illustrare, sed tenebras sibi procurat, non habendo rationem, per puram vitam donorum Dei, et discessit seu secessit ab illuminantibus Dei præceptis; peccans enim contemnit legem Dei, et nihil ab oratione justi juvabitur. Quod autem hæc de sole ita intelligat, etiam in libro De divinis nominibus, quarto capite significat. Utiles. Quomodo et quando prosit justi oratio tansum viventi: et dicit, quando penitenti secundum Apostolum: Flere cum flentibus b-c, et quando oraculum illud complet: Multum valet deprecatio justid, operans per penitentiam petentis, orationem scilicet. Si enim unus ædificet, hoc est justus, et unus, sicut peccator evertal, imperfectum manet opus; quemadmodum legimus in exemplo de Saule et Samuele. Pie affectus, Gr. ἕξιν ἱεράν. Habitum autem sanctin hoc loco, propriæ vitæ ad virtutem affectionem dixit. Συλλήπτορα vero, pro adjutorem. Colloquium. Non simpliciter nos ab accedendo ad divinum colloquium, et per nos petere a Deo meliora et salutaria, Pater prohibet, sciens Apostolum præcipientem: sine intermissione orare *; sed opinione quadam victum, contemnere sanctos, et pro nihilo ducere eorum orationes. De dicta porro. Ab hoc loco incipit exponere, quod oratio prosit mortuo, et nota quod ante ipsum, dubium hoc quæsitum fuerit. $ VII. Dissimulante. Qualia nostra peccata Deus. dissimulet propter orationem et preces sacerdotis. Petit autem illa. Quid petat sacerdos. 90 Præsentibus. Hoc est justis et piis. Le Rom. xit, 45. d Jac. v, 16. I Thess. v, 17. Ἢ τί πρὸς τοῦ Σαμουήλ. Οὔτε γὰρ τὸν Σαούλ κάκιστον ὄντα ὠφέλησεν ὁ Σαμουήλ ευξάμενος, οὔτε τοὺς Ἑβραίους ἁμαρτωλοὺς ὄντας ὁ Μωϋσῆς· εἶπε γὰρ ὁ Κύριος πρὸς αὐτόν· Μὴ προσεύχον περὶ τοῦ λαοῦ τούτου. Ἡλίου τὰ οἰκεῖα. "Ορα μή πού γε νομίσῃς, ὅτι τὸν ἥλιόν φησι δωρεῖσθαι τὰ ἑαυτοῦ φῶτα· πῶς γὰρ ἂν ἄψυχος δωρήσαιτο; προαιρέσεως γὰρ ἡ δωρεά ἀλλὰ κατὰ ἠθοποιίαν οἰονεί τινα τὸ προκείμενον λέγει. Ωσπερ γὰρ εἴτις ὑπόθοιτο τὸν ἥλιον λέγειν· Ἐγὼ τοῖς ἐῤῥωμένοις ὀφθαλμοῖς δίδωμι φῶς· εἶτα ἀσθενῶν τις τὰ ὄμματα εἴποι· Δὸς καμοί· ἔῤῥωμαι γάρ· ἔπειτα δεξάμενος τὴν ἀκτῖνα, καὶ ὁ ἑώρα ἀπ ολέσει· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ ἁμαρτωλός, αἰτῶν δίκαιον εὔξασθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, πάσχει· ἀμβλυώττων γὰρ ὁ ἁμαρτωλὸς, καὶ δεχόμενος τῆς τοῦ δικαίου εὐχῆς τὴν ἀκτῖνα, οὐ συγχωρεῖ αὐτὴν τὰ κατὰ φύσιν ἐνερ γεῖν καὶ φωτίζειν· ἀλλὰ σκότος ἑαυτῷ προξενεῖ, τῷ μήτε προσέχειν διὰ καθαροῦ βίου ταῖς τοῦ Θεοῦ δω ρεαῖς, καὶ τῇ ἀποφοιτήσει μέντοι, ήγουν ἀναχωρήσει τῶν φωτιζουσῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ· ὁ γὰρ ἁμαρτάνων καταφρονεῖ τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐδὲν ὑπὸ δι καίου εὐχῆς ὠφεληθήσεται. "Οτι δὲ τὰ περὶ τοῦ ἡλίου οὕτω νοεῖ, καὶ ἐν τῷ Περὶ θείων ὀνομάτων κεφαλαίῳ δ' σημαίνει. ὠφέλιμοι. Πῶς καὶ πότε ὠφελεῖ δικαίου εὐχὴ ζῶντα μόνον· καί φησιν, ὅτε μετανοοῦντα κατὰ τὸν Απόστολον, Κλαίειν μετὰ κλαιόντων, ὅτε καὶ τὸ λόγιον ἐκεῖνο πληροῦται, Μέγα ισχύει εὐχὴ δικαίου, ενεργουμένη διὰ τῆς μετανοίας τοῦ δεομένου, τῆς εὐχῆς δηλονότι. Ἐὰν γὰρ εἷς οἰκοδομῇ, τουτέστιν ή δίκαιος, καὶ 60 εἷς, οἷον ὁ ἁμαρτάνων, καταστρέφῃ, ἀτέλεστον μένει τὸ ἔργον, ὡς ἔγνωμεν ἐπὶ τοῦ κατὰ τὸν Σαούλ καὶ τὸν Σαμουὴλ ὑποδείγματος. Ἔξιν ἱερὰν ἔχων. Ἔξιν δὲ ἱερὰν ἐνταῦθα τὴν τοῦ οἰκείου βίου πρὸς ἀρετὴν διάθεσιν εἴρηκε. Συλλήπτορα δὲ, ἀντὶ τοῦ βοηθόν. Ὁμιλίαν. Οὐχ ἁπλῶς τοῦ πρὸς θείαν ἡμᾶς ὁμιλίαν χωρεῖν, καὶ δι' ἑαυτῶν αἰτεῖσθαι παρὰ Θεοῦ τὰ κρείτ τονα καὶ σωτήρια, ἀπείργει ὁ Πατὴρ, εἰδὼς τὸν Από στολον προστάσσοντα αδιαλείπτως προσεύχεσθαι, ἀλλὰ τοῦ, οιήσει τινὰ κρατούμενον ὑπερφρονεῖν τῶν ἁγίων, καὶ ἀντ᾽ οὐδενὸς τίθεσθαι τὰς τούτων εὐχάς. Περὶ δὲ τῆς. Ἔνθεν ἄρχεται λέγειν, ὡς ὠφελεῖ τὸν νεκρὸν ἡ εὐχή. Καὶ σημείωσαι ὅτι καὶ πρὸ αὐτ τοῦ ἐζητήθη τὸ ἄπορον τοῦτο. § VII. Παρορώσης. Ποίας ἡμῶν ἁμαρτίας ὁ Θεὸς παρορᾷ διὰ τῆς τοῦ ἱερέως προσευχῆς καὶ δεήσεως. Αἰτεῖ δὲ αὐτά. Τί αἰτεῖ ὁ ἱερεύς. Τοῖς παροῦσι. Τουτέστι τοῖς δικαίοις καὶ εὐσε Θέσι. οὐ καὶ κλαίοντα, κι ἕτερος δέ

S. MAXIMI SCHOLIA IN LIB. Κατὰ θείαν ζωήν. Τουτέστιν ὅσα νομίμως καὶ ἀκολούθως ὁ δίκαιος ἐπίσκοπος αἰτήσει, λήψεται, ἀλλ' ἐπὶ δικαίων· εἴρηται γὰρ τῷ ἁγίῳ Πέτρῳ· Οσα ἂν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τὰ ἑξῆς· κατὰ μίμησιν δὲ τοῦ ἁγίου Πέτρου εἰσὶν οἱ ἐπίσκοποι, ὡς μετὰ μικρὸν λέγει. Σημείωσαι δὲ μέγεθος ἱεραρχίας καὶ ὕψος καὶ καθαρότητα. Διὸ τοῖς ἀνιέροις. Σημείωσαι ότι ταῦτα τοῖς ἁμαρ τωλοῖς οὐκ ἐπεύχεται. Τελετάρχου. Τουτέστι τοῦ θείου Πνεύματος. Αἰτεῖτε καί. Ἐκ τῆς Ἰακώβου Επιστολῆς τὸ ῥητὸν, διδάσκον ἡμᾶς, ὡς οὐ δεῖ προσεύχεσθαι περὶ κακοῦ τινος προσώπου ἢ πράγματος. Τὰς ἀφοριστικὰς ἔχουσι. Περὶ τῶν ἀκοινωνησιῶν καὶ ἀφορισμῶν τῶν παρὰ τοῦ ἱεράρχου • δυνάμεις γάρ φησι τὰς ἐκ Θεοῦ δεδομένας αὐτοῖς γνωστικὰς δοκιμασίας καὶ κρίσεις, δι' ὧν ἐν ἀφορίζουσι τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἐκ τῶν δικαίων, ἢ τὸ ἔμπαλιν. Αλόγοις ὁρμαῖς. Σημείωσαι ὅτι, ἐὰν παρὰ τὸν σκοπὸν τοῦ Θεοῦ ἀφορίσῃ ὁ ἱεράρχης, οὐχ έπεται αὐτῷ τὸ θεῖον κρῖμα· κατὰ γὰρ θείαν κρίσιν καὶ οὐ διὰ θέλημα ἴδιον ταῦτα ὀφείλει επιφέρειν. Τὸ Πνεῦμα. Σημείωσαι τί παρέσχε τοῖς ἀποστό λεις τὸ μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῖς δοθὲν ἅγιον Πνεῦμα διὰ τοῦ ἐμφυσήματος τοῦ Κυρίου. Ἑλλαμπομένῳ. Τῷ ἁγίῳ Πέτρῳ. ὓς ἐκείνου καὶ παντός. Πῶς χρὴ λαμβάνειν τὸ τοῦ Εὐαγγελίου ρητόν· Ο ἐὰν δήσῃς, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τοῦ ἱεράν. Ἱερὰν θεολογίαν φησὶ τό Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· ἦ σημειωτέον κατά τε Βασιλειανῶν, καὶ Νεστοριανῶν, καὶ Παυλιανιστῶν, καὶ τῶν ὁμοίων. Ὅπως ἄν. Καθώς. Ἱεραρχικώς. Ασφαλέστατα ἐπὶ τούτων εἶπε τὸ Ιεραρχικώς. § VIII. Θεογενεσίαν, πρὸ τοῦ. Ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν βαπτιζομένων πρῶτον ἐστι τὸ ἅγιον ἔλαιον· ἐπὶ δὲ τῶν κεκοιμημένων τελευταῖον. Καὶ τότε μέν. Διὰ τί ἡ τοῦ ἐλαίου χρίσις ἐπὶ τῶν βαπτιζομένων, καὶ διὰ τί ἐπὶ τῶν κεκοιμημένων. § ΙΧ. Μετὰ τοῦ σφετέρου. "Οτι ἑκάστης ψυχῆς ἴδιον σῶμα ὑπάρχει, μεθ᾽ οὗ καὶ τὰς ἀνταποδόσεις κομίζεται· διὸ καὶ ἑκάτερα μετέχει τῶν ἁγιασμάτων· κατὰ κοινοῦ δὲ τὸ ἀμφοῖν δωρεῖται. ότι. Θεαρχικὰς κοινωνίας. Θεία θεσμοθεσία δηλον. Τὸν ὅλον ἄνθρωπον. Σημείωσαι ὅτι ὅλον ἄνθρω τον καλεῖ τὸν ἐκ τῆς νοερᾶς ψυχῆς καὶ σώματος, ὡς δηλοῖ τὸ ἐν καθαρᾷ θεωρίᾳ καὶ ἐπιστήμῃ· καὶ ὅτι ολικήν φησι σωτηρίαν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος· διὰ τοῦτο δὲ ταῦτα δεῖ σημειώσασθαι, ἵνα, ὅταν εἴπῃ ἐν ἑτέροις λόγοις, ὁλικῶς οὐσιωθῆναι τὸν ὑπερούf Matth. xvi, 19. • Ibid. 16. DE ECCLES. HIERARCH. Secundum divinam vitam. Hoc est, quæcunque juste et conseqnenter justus episcopus pe:et, accipiet, sed pro justis; dictum enim est sancto Petro: Quæcunque ligaveris super terram 1, et quæ sequuntur; secundum autem imitationem sancti Petri sunt episcopi, ut post pauca dicit. Nola vero magnitudinem hierarchiæ et altitudinem et puritatem. Quamobrem improbis. Nota quod hæc peccatoribus non imprecatur. Mysteriorum auctore. Hoc est divino Spiritu. Petitis et. Hoc dictum sumptum est ex Jacobi Epistola, docens nos, quod non oportet pro malo aliquo homine, aut negotio orare. Segregandi facultates obtinent. De communionis privatione et separatione ab episcopo; potestates enim dicit donatas eis a Deo cognoscitivas appro. bationes, et indicationes per quas separant peccatores a justis, vel contra. In rationalibus motibus. Nota, quod si præter Dei scopum secernat pontifex, Dei judicium eum non sequi; secundum enim divinum judicium, et non propter voluntatem propriam hæc debet inferre. Spiritus. Nota, quid præbuit apostolis datus ipsis post resurrectionem sanctus Spiritus per insuliationem Domini. Illuminato. Sancto Petro. Ut ille, omnisque. Quomodo oportet accipere dictum Evangelii: Quod si ligaveris, et quæ sequuntur. El sanctam illam. Sacram theologiam dicit: Tw es Christus Filius Dei vivi 8: quod notandum est contra Basilianos, et Nestorianos, et Paulianistas, et similes. Οπως ἄν. Quatenus. Hierarchice. Securissime in his dixit ιεραρχικώς. § VII. In prima illa regeneratione. Quod in iis qui baptizantur, primum sit sanctum oleum; in mortuis autem, postremum. Et tum quidem. Propter quid unctio olei in iis qui baptizantur, et propter quid in mortuis. § IX. Cum suis. Quod uniuscujusque 91 animæ proprium sit corpus, cum quo et rebutiones fert: ideoque utraque participant de sanctificationibus: subaudiendum vero illud: utrisque donatur. Divinas communicationes. Divinum scilicet decreEum. Totum hominem. Nota quod totum hominem vocet eum qui constat ex intelligente animo, et corpore; ut declarat illud, in pura contemplatione et scientia; et quod totalem dicit salutem, anima et corporis. Propter hæc autem hoc notandum est, ut quando dixerit in aliis sermonibus: totaliter essenVARIE LECTIONES ET CORRECTIONES. ω ἀφ' ὧν.

tiam accepisse superessentialem Jesum secundum στον Ἰησοῦν καθ' ἡμᾶς, νοήσῃς ἐκ ψυχῆς νοεράς mos: intelligas ex animo et corpore inhumanatio- καὶ σώματος τὴν ἐνανθρώπησιν. nem. § X. Consecratorias invocationes, Gr. τελεστικὰς ἐπικλήσεις. Dicit τελεστικὰς ἐπικλήσεις precationes in ordinatione. Nota vero, quare has sive sanctas invocationes et operationes tacuerit. § XI. Eferre, Gr. Εξάγειν. Publicare. Infantes necdum. Nota quid dicat Pater de pueris baptizandis. Hæc autem ut interroganti sancto Timotheo scripsit, ut manifestum sit quod etiam priora, et alios libros ad interrogantes scripserit. § Χ. Τελεστικὰς ἐπικλήσεις. Τελεστικές επι κλήσεις φησὶ τὰς ἐπὶ τῆς χειροτονίας ευχάς. Ση μείωσαι δὲ διὰ τί ταύτας, ἤτοι τὰς ἁγίας ἐπικλήσεις καὶ τὰς ἐνεργείας εσιώπησεν. Εξάγειν. Δημοσιεύειν. δ § ΧΙ. Παῖδας οὔπω. Σημείωσαι τί φησιν ὁ Πατὴρ περὶ τοῦ τὰ βρέφη βαπτίζεσθαι. Ταῦτα δὲ ὡς ἐρωτή σαντι τῷ ἁγίῳ Τιμοθέω ἔγραψεν, ὡς εἶναι δῆλον, ἔτι καὶ τὰ πρότερα καὶ τοὺς ἄλλους λόγους πρὸς ἐρωτῶν τας έγραφε. Τὰς ἱερὰς παραδόσεις. Ὅτι καὶ τότε ἦσαν οἱ σκώπτοντες τὰ μυστικὰ ἡμῶν, ὡς καὶ τὰ περὶ τῶν Sacras traditiones. Quod et tum fuerint irridentes mystica nostra, ut etiam quod infantes baptizarentur, quibus loqui non valentibus, offerentes ipsos, " βαπτιζομένων παίδων, ὧν μὴ δυναμένων λαλῆσαι, οἱ abrenuntiant pro ipsis, et in ordinem cooptantur [symbola]. De qua irrisione purgat, apponens, non omnia omnibus nota. Nota autein quomodo etiam angeli multa ignorent. Quæ cognoscuntur, Gr. ἐπιστητάς. Cognitas, seu quæ cognoscuntur. Aiunt enim quod. Nota quomodo accepit ex iis qui praecesserunt ipsum, de pueris. Institutionibus, Gr. καθηγεμόσιν. Duces apostolos dicit. Bono divina. Nota cui tradatur puer a parentibus, quando baptizatus fuerit, nimirum susceptori, qui divina didicerit, ad sacram instructionem. Ducem. Nota quod et sponsorem magistrum vocet. Exsistentem. Vitam scilicet. Ο προσφέροντες αὐτοὺς τὰ ἀποτάσσονται ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ συντάσσονται [τὰ σύμβολα]· περὶ τοῦ σκώμματος ἀπολογεῖται, προστιθείς, ὅτι οὐ πάντα πᾶσι γνωστά. Σημείωσαι δὲ ὡς καὶ οἱ ἄγγελοι πολλὰ ἀγνοοῦσιν 40. Επιστητάς. Επιστητάς, ήτοι γινωσκομένας. Φασὶ γὰρ ὅπερ. Σημείωσαι πως παρέλαβεν ἐκ τῶν πρὸ αὐτοῦ περὶ τῶν παίδων. Καθηγεμόσιν. Καθηγεμόνας τοὺς ἀποστόλους φησίν. Ἀγαθῷ τὰ θεῖα. Σημείωσαι τίνι παραδίδοται δ παῖς ὑπὸ τῶν γονέων, ὅταν βαπτισθῇ, ὅτι ἀναδόχῳ μεμυημένῳ τὰ θεῖα πρὸς ἀναγωγὴν ἱεράν. Καθηγεμόνα. Σημείωσαι ὅτι καὶ τὸν ἀνάδοχον κα θηγεμόνα καλεί. Γιγνομένην. Τὴν ζωὴν δηλονότι. Finis. Laus Deo Η αὐτά. 40 ὅτι ἡμῖν πάντως οὐ πάντα γνωστά.