D. FRANCISCO S. R. E. CARDINALI RUPIFUCALDIO, MAGNO FRANCLE ELEEMOSYNARIO, AC SANCTÆ GENOVEFÆ APUD PARISIOS ABBATI. Meliusne sit, et consultius, cardinalis illustrissime, pestiferarum hæreseon nefaria do gmata consignare litteris, an ea tacere penitus, jure inter sapientes quæritur. Ac nonnullos minus sectarum ipsa descriptio, diligens præsertim et enucleata, delectat. Alii cautione quadam ac delectu opus esse judicant, ut eœ solum prætermittantur, quæ aut vetustate jam obsoleverint, aut insigni fœditate ac spurcitia contaminatæ fuerint. Utrosque`movet ea causa potissimum: quod cum universe decretorum ejusmodi recordatio perniciosa sit, tum eorum mortifera contagio, quæ obscenæ voluptatis lenociniis partim incautos alliciunt, partim invitos ac repugnantes afflatu nihilominus quodam turpitudinis et odore perfundunt. Quam obrem quod Epiphanius Gnosticorum, Basilidianorum, Carpocratianorum, Origenianorum arcanas ac detestandas libidines tam diligenter expresserit, non illud quidem viri sanctis simi factum consiliumque reprehendunt, sed eorum omnium memoriam oblivione conteri fuisse satius putant; et Græce, uti scripta sunt, relinqui modo, atque a peritioribus duntaxat legi oportere statuunt. Itaque Latine ul ea nos interpretemur, ac promiscuam flagitiorum conscientiam, communemque faciamus omnibus, probandum minime esse contendunt. Contra quos omnes tam Epiphanii nostri quam nostra etiam causa disputandum breviter. existimo. Ac priores quidem illi, quibus totum istud negotium displicet, hæreseon abstrusa ac recondita mysteria mandare scriptis, summum ac singulare veritati præsidium opinione sua detrahunt. Hoc enim extorquent; quo nascentes identidem ac redivivæ mendaciorum sectæ validissime propulsari a nobis evertique possint. Est quidem ejus, qui in hæresin vel moliendam vel tuendam incubuerit, animus in omnem audaciam sine ullo pudore projectus. Sed nemo est tamen ex illis absurdarum opinionum patronis, quem non utcunque convicti olim erroris ac damnati pudeat. Sint sane, uti sunt, ferrei omnes hæretici: sint pervicaces iidem se in ipso ardore agitationeque disputandi ad resistendum acrius fingant: tamen qui id didicerit, quique certis veterum testimoniis compererit, ante ab antiquis Patribus et conciliis publicoque Christianorum consensu agníta ac repudiata dogmata illa, quam illi ipsi, quos sequitur, eorum interpolatores exsisterent, vix erit, opinor, ullus, cujus nisi frạn gi edomarique contumacia potuerit, non languidiores saltem habeat eruptiones et impetus, ac paulatim per seipsam refrigerata atque enervata concidat. Habent igitur hunc fructum commentarii illi qui de hæresibus scribuntur, ut in unaquaque ætate fautores perfidiæ ac satellites suos in illis, quos quidem erubescant, principes auctoresque recognoscant. Jam qui certas ex hæresibus, easdemque vel oblitteratas, vel turpitudine infames omitti jubent, difficilem quamdam moderationem postulant: cujus ne ipsi quidem usum, rogati u nobis, expediant. Etenim si hoc certo polliceri possent, opinionum illa portenta, postquam oppressa ac sepulta semel essent, nunquam, nisi in libris exstarent, emersura denuo, neque suis ex illis bustis ac cineribus excitanda; nihil consilio huic istorum prævertendum puta

rem. Sed cum nihilominus statis temporum intervallis eadem illa monstra, amputata tolies ac jugulata, reviviscant: cum idem hæresum illarum architectus inventorque diabolus, etiam omni librorum exstincta memoria, perseveret: cum iisdem artibus et machinis, eademque ad illas instaurandas calliditate ac nequitia sit præditus: neque nos istorum ille delectus adjuvat; et adversus redintegrati morbi periculum pristina illa certissimaque subsidia com paranda sunt. Potuerit sane ante annos aliquot, imo sæcula, designatio illa certarum hæ reseon ad scribendum et opportunitas jactari; cum pauciores adhuc essent, nec tam diversis ac dissimilibus ex formis prodigiisque conflate. Hoc quiden tempore, quo emortuas pridem superiorum ætatum hæreses revocatas in lucem ac renovutas cernimus, ne dubitationi qui dem illi, ac quæstioni locus amplius est relictus. Quod enim fuit in omni antiquitate genus opinionis ac secte tam horrendum, tam inusitatum et obsoletum? Quis tam obscenus et abc minandus error? Quod perfidiæ genus tam palam omnium voce condemnatum, quod non pa rentum nostrorum memoria fautores aliquos ac sectatores habuerit? Parum est de Arianis illis conqueri, aut Macedonianis, Eunomianis, Nestorianis, et iis etiam antiquioribus Ma nichæis, Sabellianis, Samosatenis: cæterasque veteris Ecclesiæ faces ac tempestatęs perse qui: in quibus præter dogmatis falsitatem nulla aut obscura fœditatis disciplina fuit: quæ omnes in Germania, Polonia, Pannonia, Russia, alibi denique renatæ ad hanc diem grasɛari et increbrescere dicuntur. Illæ ipsæ sordidissimarum libidinum inventrices hæreses ac magi stræ, quæ promiscuos concubitus, ac reliquam corporis turpitudinem ostentabant, quæque uno Gnosticorum vocabulo contineri nonnunquam solent, iisdem in locis in Adamianos,. Pikardos, Valdenses, Lugdunenses Pauperes, cæteraque portenta verius quam nomina re dundarunt. Veniam ad Galliam nostram, ac novissimam Calviniani labem dogmatis, atque pe stem, quæ in illius gremio consedit. De qua verissime hoc mihi videor esse dicturus: velut sentinam illam orbis esse terrarum, in quam veterum et recentium sectarum, errorumque colluvies confluxit: ac quidquid hæreseon hactenus exstitit, de quo legere aliquid vel audire potuimus, ex eo libatum esse ac derivatum aliquid; atque ex abhorrentibus monstrorum om nium partibus ac figuris, ultimum illud, ac reliquis horribilius esse concretum, Quamobrem cum et ubique terrarum, et hic apud nos priscarum sese hæreseon ac sectarum. venena diffundant, ad illa, quæ supra dixi, præsidia confugiamus, et medicorum imitemur industriam. Quorum majores cum eosdem humanis ingruere corporibus ac recurrere morbos intelligerent, eorum origines, progressiones, proprietates, casuum atque eventorum exem pla, tum remedia diligenter in libris notarunt: quæ dum posteri legunt, contra illos ipsos alieno se usu experientiaque confirmant. Ita nobis, quibus assiduum est iisdem cum errori bus, velut morbis ex intervallo recrudescentibus, ac jam ante cognitis, certamen ineundum, utiles sunt commentarii antiquarum hæresum: ex quibus non earum modo notitiam adipi scimur; sed ad illas etiam, ubi renatæ fuerint, profligandas, eadem paramus auxilia, qui bus, cum primum nascerentur, exstincta sunt. Quo in genere cum multorum Patrum egregie sit labor, ac cum laude versatus; quem tu tamen, sive diligentia, sive ubertate eruditionis ae copia, cum Epiphanio conferas, reperies ex omni antiquitate neminem. Non enim ille brevem duntaxat hæreseon indicem cæterorum more conscripsit: quemadmodum Augustinus, Philastrius, Hieronymus, Damascenus, copio sius etiam Theodoretus, atque alii complures instituerunt: nec illorum tantummodo opinio nes ac dogmata, res etiam ab earum auctoribus ac principibus gestas accuratissime propo suit. Sed quibus armis insuper aut illarum petitiones depelli, aut vicissim illæ peti, expu gnarique possent, uberrime doctissimeque monstravit. Quibus etiam de causis navápiov, sive, ut Anastasius Sinaita in Quæstionibus, ac Photius cum Græcis aliis habet, Пlavápia, id est, medicam arcam, sive capsulam, ac thecam, opus illud inscripsit: ut in eo sciremus contra mortiferos ac venenatos serpentium morsus, adeoque morbos omnes hæresum, saluberrima remedia contineri. Quocirca persæpe sum equidem Augustinum vehementerque miratus: qui in libro De hæ resibus ad Quodvultdeum, cum Epiphanii meminit, hæc de illo in Præfatione posuit Noster vero Epiphanius, Cyprius episcopus, abhinc non longe humanis rebus exemptus, de octoginta hæresibus loquens, sex libros etiam conscripsit, historica narratione commemo

rans omnia, nulla disputatione adversus falsitatem pro veritate decertans. Breves sane sunt hi libelli et si in unum libellum redigantur, nec ipse erit nostris, vel aliorum quibusdam libris longitudine comparandus. Hujus brevitatem si fuero in commemorandis hæresibus imitatus, quid a me brevius postulare, vel exspectare debeas, non habebis. Hæccine, quæso, de Epiphanii Panario Augustinum scribere? Affirmare opus esse perbreve; et, si in unum libellum redigatur, tam mediocri mole et amplitudine futurum? Negare denique aliud iis in libris, præter simplicem hæreseon historiam, sine ulla mendacii oppugnatione tracta ri? Alqui et uberrimi sunt de hæresibus Epiphanii libri: et adversus singulas fuse accura teque disputat: nec illud ipsum postremo, quod omissum ab Epiphanio, a se vero factum iri dixerat, ut adversus singulas hæreses dissereret, aut in illo De hæresibus libello, aut in alio Augustinus ipse præstitit. Nihil enim præter sectarum omnium summam errorumque capita complexus est. Quod postremum ut admirationem auget, ita prius illud non levem suspicio nem facit, Epiphanii Panarium ipsum, opusque Adversus hæreses integrum Augustinum nondum, illa cum scriptis proderet, vidisse: sed illius duntaxat epitomen, atque ejusdem fortassis Anacephalæosin, sive Breviarium ex singulorum tomorum et hæreseon argumentis et capitibus collectum. Quanquam illud etiam movet, quod in sex libros asserit Epiphanii opus esse partitum. At id secus se habet. Nam in tres duntaxat libros tribuitur. Libri omnes in tomos septem. Quare illud Augustini singulare est, quod LVII hæresi, quam Psalliano rum vocat, Massalianorum Epiphanius, subtexuit: Proinde ille de octoginta hæresibus separatis viginti, quas ante Domini adventum exstitisse, sicut ei visum est, computavit, reliquas post Domini ascensum natas sexaginta, brevissimis libris quinque comprehendit, atque omnes in sex libros totius ejusdem sui operis fecit concludi. Tres in libros Panarium omne dividitur. Primus tomos continet tres, quorum in priore viginti illæ sunt Christo antiquiores hæreses. Alter earum, quæ post Christum exorta sunt, tredecim colligit. Toti dem postremus. Ac si librorum nomine tomos Augustinus intelligit, dempto superiore illo, qui viginti ex hæresibus constat, reliqui sex erunt, non septem. Quare fuerit illius operis, sive epitomes alia ratio partitioque necesse est, quod se Augustinus legisse, et imitari vo luisse demonstrat. Sed a minuta illa el angusta disquisitione ad id redeo, quod de Panarii commendatione ac fructu disputare ceperam. Nam ad illud, de quo agebatur, catholica religionis patrocinium, et hodiernarum eversionem hæresum opportunitates innumeras, et adjumenta suppeditat. Primum quod de ejus auctoritate, propter et scriptoris vetustatem, et illustrem inter Patres dignitatis locum, ne ipsi quidem obtrectatores antiquitatis, ac bonorum hostes omnium du bitant. Deinde quod præcipua quæque decreta fidei, quæ opinosissimi homines his tempori bus inficiari audent, tam expressis ab illo testimoniis approbantur; quæ autem iis illi con traria defendunt, suos ad auctores, hoc est hæreticos revocata veteres, tam graviter ac cre bro refulantur; ut quem adhuc falsitatis istius non pudeat, communem ante sensum quam modestiam verecundiamque perdiderit. Hæc de Epiphanio nostro adeo magnifice splendideque jactata quam vera sint, planum in singulis Lutheranorum et Calvinistarum erroribus facerem, si id aut epistolæ brevitas sine ret, aut alium, quam te, cardinalis illustr., oratio hæc a nobis instituta respiceret. Sed id aut alio fortasse loco præstabimus, aut ad certos hodiernis e scriptoribus remittemus, qui in cam partem studiose ac sane utiliter incubuerunt. Tibi vero nota magis illa quam mihi sunt, qui quantus vir Epiphanius fuerit, quantumque Panarii istius momentum sit, non aliena commendatione, sed studio ipse tuo experientiaque didicisti. Ac quidquid hactenus vel de auctoris hujus præstantia, vel de hæreseon labefactandarum ratione paulo verbosius expli cavi, non id tua causa, neque ut quod abs te discere debeo, học te ipse docerem, pertractare volui: sed ut consilium de hac editione meum expositum tibi, a teque probatum, manaret ad cæteros, tuoque se judicio et auctoritate defenderet. Quam ego prærogativam voluntatis humanitatisque tuæ dignitate ipsu muneris ac pretio impetrare malui, quam, quæ trita et pervagata Præfationum seges est, ornandis tuis laudibus ac virtutum tuarum præconio colli gere. Nam apud té de te ut verba faciam, singularis, quæ in te est, gravitas ac modestia non patitur. Neque te ambitiuncula ista, et, quod esse jucundissimum omnium acroama dicitur.

ornamentorum tuorum atque insignium prædicatio delectat. Itaque non alio sequestre ac conciliatore gratie tuæ usus, quam Epiphanio ipso, ad tutelam nominis tui patrociniumque confugi. Quod ut mihi defuturum non esse confidam; facit amor in primis erga litteras tuus, tum pietatis religionisque cognitus omnibus ac perspectus ardor, quibus ex ambobus studiis nostræ illæ in Epiphanium collate operæ vigiliæque proficiscuntur. Faciunt excellentes in genii artes virtutesque cæteræ: quibus Ecclesiæ principatum jamdudum publica omnium vota ac suffragia despondent. Facit postremo prolixus tuus in Societatem nostram, ac mul tis indiciis perspectus atque exploratus animus; tum nonnullus quoque tenuitati nostræ pa tefactus jamdiu ad benignitatem tuam aditus ac receptus. Quorum omnium summam brevis. sima hac certissimaque voce complectar: Neque te dignius quam quod a me modo defertur, offerri tibi munus posse, neque digniorem, cui illud offerrem, te uno reperiri potuisse. Vale. Lutetiæ Parisiorum, anno ineunte MDCXXII, xvııı Kal. Febr. III. A. T. deditissimus Dionysius PETAVIUS Societatis Jesu presbyter. Cum assiduis eruditorum ac piorum hominum querelis flagitari jamdudum Epiphanium nostrum intel ligam; a quibusdam etiam tarditatem accusari meam, quod cujus editionis spem ante complures annos ostenderim, ea nondum in lucem tam longo intervallo prodierit, nonnulla nostra excusatione muniendus ad æquitatem tuam aditus videtur. Erit illa vero perfacilis, si hoc cum animo tuo æstimare volueris, quantum ad id, quod initio prævideram, et ad quod paratus veneram, pensi ac laboris accesserit. Nam cum primum illud opus amicorum rogatu, et eorum qui auctoritate poterant apud me plurimum, hor tatu recepi; unum illud designabam animo, ut et Græcis diligenter emendatis, et Latina Cornarii interpre ¿atione castigata, adnotarem ea breviter, quibus ad auctoris mentem assequendam adjuvari nou imperiti hominis industria posset. Ut autem Latine interpretarer ipse, neque constitueram equidem, neque fore necessarium arbitrabar. Hac ego spe, conditioneque cum ultro oneri illi successissem, cumque istud ot amicorum prædicatione, et mea quoque denuntiatione manasset longius, quam ut vadimonium honeste possem deserere, mox ubi tractari cœpta res est, plus in ea negotii quam mihi pollicebar, esse situm animadverti. Postquam enim Cornarii Latina emendare sum ingressus; periculumque recensendis aliquot paginis feci, ecquid mediocri aliqua tractatione nitescere ac perpoliri posset, plena-non solum fastidii visa res est, sed etiam molestiæ, et illiberalis cujusdam operæ ac laboris. Ita multa tum demenda, com – mutanda, interpolanda fuerunt; ut ego tolerabilius esse statuerem, aliam de integro, ac novam struere, quam alienæ, præsertim barbaræ, insulsæque tectorium inducere. Cessi igitur invitus, atque hæsitans licet, et in hoc me pistrinum detrudi, compingique sum passus: ut eum scriptorem, quem castigandum, ut dixi, atque ornandum tantummodo susceperam, Latino insuper sermone converterem. Est illud profecto genus interpretandorum librorum utile bonis artibus; et quod major pars Græce aut omnino nescit, aut non ita scit, ut iis adjumentis carere possit, hac ætate necessarium. Sed idem tamer non solum insuave per sese; verum etiam, propter summam hoc tempore obtrectandi impunitatem, ac licentiam, sollicitum ac lubricum. Quoniam quidem recte facto, mediocris approbatio; errato, sine ulla venia, vehemens, et atrox reprehensio proponitur. Id adeo certorum hominum importunitate et inhuma nitate fit: qui cum ipsi sine errore nihil scribant, neque se a quoquam redargui patiuntur, et hoc ipsu:1 tamen tyrannico sibi jure in cæteros usurpant. Est autem in Græcis Latinam in linguam transferendi lapsum ac reprehensionem evitare difficile, propterea quod nemo est ita necessariis ad id munus præsi diis instructus; qui aut Græcos omnes auctores legerit, aut immensam vim artium omnium, et mare. riam; quarum ex scientia efflorescere, ac redundare debet interpretatio, usu et memoria comprehendat Quis est enim qui divinas humanasque disciplinas, qui theologiæ, philosophiæ ac mathematum parte omnes; qui juris ac medicinæ, qui minutas denique artes vel unus exhaurire potuerit, vel infinitam voca bulorum, quæ cuique propria sunt, silvam varietɔtemque scrutari? Atqui cum illa passim Græcorum mo

vìmentis aspersa sunt: tum eorumdem inscitia nonnunquam hallucinari interpretem par est, et ab illius artis peritis, contra quam commissum aliquid fuerit, vitia ipsa deprehendi. Sed mutua ista castigatio er roris, et animadversio maximam affert communibus litteris utilitatem: ac ne ei quidem, qui erraverit, si se hominem natum esse recordetur, odiosa videri vel iniqua debet. Movet vero plerosque, atque ab hac publice commodandi ratione deterret, non reprehensio erroris ipsa, sed insultandi in aliena culpa libido quædam petulans ac procax, quæ utcunque vel levissima in re titubatum erit; si unius voculæ vis ac po testas interpretem fugerit, sic quasi reip. salus agatur, rem ab honesta contentione ad illiberales rixas et sordidas, ad fœdissimas simultates, atque ad personarum injurias contumeliasque transferunt. Hec igitur ipsa famæ honorisque proposita dimicatio quietos et moderatos homines, qui nonnullum tamen in publica sibi commendatione laborum fructum constituunt, defugere operam illam admonet potius, quam cum acribus et pugnacibus adversariis, et ad quævis dicenda audiendaque paratissimis in puerile certamen descendere. Mihi vero, quem ad sublimius quiddam et divinius cogitața omnia consiliaque re ferre, susceptæ vitæ rationes hortantur, atque hæc vanissimorum et ineptissimorum hominum judicia contemnere, cur Epiphanii interpretationem vererer attingere, causa in primis ista fuit: quod cum len tum ac diuturnum fore negotium illud animadverteren, tantumdem præstantioribus studiis detractum iri temporis cernerem, quantum in eam occupationem esset insumptuin. Accedebat ad communem interpre tandi molestiam præcipua quædam in illo scriptore difficultas: quod incompta et salebrosa est illius oratie, et in qua frequentissime occurrunt illa, quæ Græci &vanódota, el ávaxólovła nominant: pedestre ac populare dicendi genus. Quod sive pari sermonis simplicitate consequi volueris, subagreste quiddam exsistet ac putidum: cujusmodi sunt Latina fere Cornarii, cujus nos utique similes esse nolimus. Sin or natuin atque cultum adhibeas, id sine magna sententiarum commutatione obtinere vix possis. Altera causa est quod iidem illi Epiphanii libri mendis ac maculis scatent innumeris: quæ non modo infringunt, interpretis conatum, sed ad divinationes ac temerarias interdum conjecturas adigunt: dum ne suspensa ae mutila sententia relinquatur, supplere multa de suo, aut aliter atque edita sunt, conformare cogitur. In quo ut acute, non pauca et solerter inveniat, aberret tamen interdum, seque criminationibus istorum, quos dixi, et calumniis objiciat. Vicit nihilominus privatas rationes bene de te, catholice Lector, deque Ecclesiæ causa merendi studium. Vicit novæ, jampridem a me data fides editionis, ac promissi religio. Nam et tua atque Ecclesiæ communis intererat, opus illud, quod ad diluendas hæreses a gravissimo et sanctissimo Patre Græcis est editum, quemlibet potius interpretem habere quam hæreticum: et ad re centis editionis splendorem attinebat, commodius aliquanto, minus certe barbare et iniquitate loquentem Epiphanium, Latinis auribus non suspecto ab auctore committi. Habes quæ mibi causæ tarditatis fuerint: cognosce nunc cætera. Epiphanium tibi damus integra pri mum fide ex vetustis codicibus, quoad licuit, castigatum ac recensitum. Horum princeps Vaticanus fuit; cujus diversas lectiones Romæ olim a se collectas R. P. Andreas Schottus, pari vir humanitate atque eruditione præditus ad me sponte misit. Ex quo. permulta sunt a nobis opportune restituta. Accessit ex bibliotheca regis Christianissimi depromptus alter, quo cum Basileensem ipsi contulimus. Ex amborum auctoritate, si quid in contextu ipso mutatum reperies, scito esse profectum. Reliqua, quæ ex judicio emendare facile potuimus, utut erant in Basileensi, reliquimus: atque ad oram fere paginarum conjectu ram nostram ascripsimus, quædam in animadversiones conjecimus. Nam et animadversionibus nostris, hoc est plenioribus notis ac prope commentariis, Epiphanium illustriorem reddidimus. In quibus quan tum a me sit elaboratum, quantum ex melioribus derivatum studiis, ex re ipsa facilius quam mea ora tione perspicies. Illud quidem providendum duximus, ut ne aridæ ac jejunæ nimis essent, et variarum l--ctionum exiles quædam notæ: scd si quod uberius apud Epiphanium esset argumentum; si qua paulu lum insignis quæstio, cujus difficultas cum utilitate certaret, ea nos pro usu captuque nostro liberius ac diffusius tractavimus. Quo in genere multa illic habes de Natalis Christi et Passionis anno ac die: de Pa schali mense, de Judæorum cyclo, de antiquo pœnitentiæ ritu, de Sirmiensi et Ancyrano conciliis, de non muĭlis veteris Ecclesiæ moribus, de Romanorum imperat. chronologia, et id genus aliis explicata. Quæ si ləngiora videbuntur, licet disputationibus iisce præteritis, quarum ideirco titulum paginarum initiis ascri psimus, ea deligere, quæ ad Epiphanium sine offensione percurrendum necessario præcipienda sunt, Quanquam ejusmodi fere illa esse cognosces, ut supervacanea aut alieno posita loco videri nequeaut. Ita plerumque perplexum atque anceps est, quod ab Epiphanio proponitur, argumentum, ut ad intelligentiam sui aliquanto etiam plura quam a nobis sunt allata desideret. Mud vero postremo ad Epiphanii tractationem commodum accessit, ut, quoniam longiores singularum hæresum disputationes sunt, ac perpetuo cursu orationis, sine ulla interspiratione ac distinctione con texte, certas in partes, ac veluti capita hæresim unamquamque tribueremus: quibus numerales ad oram notas apposuimus. Quæ res non legentium solum fastidium sublevabit, sed ad citanda testimonia cum primis erit expedita. Nam quoties ex aliqua Epiphanii Hæresi auctoritas producitur, si illam, uti fit, re ‹‹ gnoscere volueris, tota tibi, quæ nonnunquam est immensa, pervolvenda disputatio est. Nunc notaruni

CAPUT VII. plane hic eumdem describi, de quo ipse Epipha- A exstruere, variis miraculis obtinuerit sumptus ad nius fuse tractat hæresi ɩxvii, tanquam a Manete corato dicat n. 83, se comperisse • nonnullos nuper rique omnium monasticam in Ægypto, Thebaide, deferunt, qui in eodem cum Hieracitis errore ver- santur, ac perinde ut illi non resurrectionem car. in bujus locum substituendæ prædicant. Quod ad Paphnutium attinet, inter celebres Nitriæ mo- nachos, quos S. Paula Romana adivit, numerat Ægypto peregrinationis tempus cæteri ejus nomi- nis celebres alii juniores sunt; nam de episcopo confessore sub Maximino, qui concilio Nicæno in- terfait, non est hoc loco cogitandum. cum ad eumdem quærendum juvenem monachum Polybium submisissent; ipse adventus causa divi- el cum Joanne fugerit in Cyprum ad S. Hilario- nem : a quo jussus Salaminam habitatum adire, et vim, quam navigaturus Ascalonem ascenderat, quo in munere habuerit diaconum Charinum, a Ecclesiæ expensos, quamvis eidem restitutos; ei- dem Charino, sibi ad ter repetitam prandii tem- pore cervi vocem illudenti, mortem ab hoc præ- puntiatam significarit; uxorem autem ejus a para- lysi liberatam ordinarit diaconissam, non sine exemplo; quin etiam solitus non perficere oblatio- nem, donec visionem vidisset; cum ea præter D conjuge sua; quare solos cælibes deinceps ad mi- Cetera, ut a Polybio adjuncta obtruduntur, explosa. St. Capite superiori relata omnia scripsisse, in- o invitoque sancto, fingitur jam sæpe nominatus opus necessarios. Nam primo cum Draconis cujus- trasse ab eodem, converso, cum familia et bapti- tria millia nummum remisisse ad fabricam. Postea cum Polybio jam presbytero narratur Epiphanius ivisse Hierosolymam ad Joannis episcopi, sui sub Hilarionis disciplina condiscipuli, castigandam ava- ritiam, ut dictum n. 17, indeque regrediens offen- simulabat, quod in Cypro factum videtur indicare Sozomenus (lib. VII, cap. 27). Huc porro reversus Isaacum Judæum legis peritum sibi adjunxerit, et peratoribus ad ipsum Romam adducendum missis, calumniatorem suum Faustinianum, innoxio alias fabri alicujus lapsu oppressum, suscitans, mille nummos ab ejus uxore oblatos dicitur fabricæ ap- plicasse, atque ita Romam navigasse, cum Isaaco vicariam curam Philone, uno ex legatis, quem pro civitate Carpasii episcopum nominarat. Carpasii civitas quam norim nulla est : Carpathus insula, Cycladum extima inter Cretam et Rhodum, longo maris tractu distat a Cypro, ad cujus metropoli- Arcadius natus erat anno 374 decennio post Hono- rius, utrumque de baptismo suscepit vir in Palatio sublimis nomine Arsenius, et utriusque juventuti informandæ præfuit; simul illi Romæ fuerunt nun- quam, sed nec Epiphanius, quod quidem sciatur toris conjugio, sub annum duntaxat 387 contracto), Italiam profecta, dum Romæ secure agit adhuc captam ex improviso regressis, etiam ipsa capitur, ab eorum rege Ataúlpho in uxorem sumitur, et in stantio desponsa, Valentinianum Juniorem peperit anno 418, nec alium scitur filium habuisse, nisi forsan ex rege barbaro in Hispania SS. Theodul- Epiphanius ab Arcadio et Honorio, ut dixi, vocatus Romam ad eorum ægram sororem curandam : idque suscitasse, tali lege, ut imperatores proximo, et ante Meletianum schisma atque Arii bæresim apud Ægyptios noto; quanquam in An- excitatos, › id est circa annum 370, quibus ple- cæterisque regionibus exercentium facile primas nis, non hujus quam habemus modo, sed alterius Palladius Hist. Lausiacæ c. 117, Paphnutium Sce- tioten, qui utcunque reduci posset ad hujus fictæ in 50. Porro manente. juxta Spanhydrion Epiphanio, fames valida incubuisse Phoeniciæ dicitur, eamque impetrata triduana pluvia curasse sanctus; quare pro eo ad episcopatum evehendo collecti episcopi, nitus cognita, cum eoden Polybio secum retento, invitus ac tempestate compulsus illuc appellens na- comprehensus in foro fuerit a S. Pappo, de quo supra n. 15, cum forte uvas licitaretur, tractusque ad ecclesiam ordinatus fuerit per vim episcopus; quo calumniam passus propter aureos centum ad dissolvendum captivi Eugnomonis debitum de bonis utili ad reliquum clerum in officio continendum morem differretur, orasse et cognovisse, in causa moræ esse præsentiam diaconi, eadem nocte usi misterium altaris ordinarit. Jeannes, Epiphanii presbyter et itinerum omnium “cius; qui moriturus advocato ad se Polybio lam- pada tradiderit. Hic ergo inducitur narrans, quo- Dajo sanctus episcopus, divinitus monitus pro taraus parva magnam ecclesiam a fundamentis dam divitis, sed gentilis, sibi illudentis filium ægrotum sanasset; morbo in patrem translato, rursumque ad suam benedictionem ablato impe- zato, quinque millia nummorum: deinde cum Eustorgium Synesii similiter gentilis filium, ro- gante matre, suscitasset a mortuis, ab eo oblata disse mendicos duos, quorum alter se mortuum coram Romanis nuntiis, ab Arcadio et Honorio im- atque Polybio, relicto ad ecclesiæ Constantiensis tam nequaquam spectabat ei providere. 52. Sed hæc leviora sunt : quæ sequuntur quam possunt speciem habere vel tolerabilis mendacii? nisi semel tantum anno 382. Illorum soror unica Galla Placidia (sed ex secundo Theodosii impera- quo quidem anno præcise sit nata ignoratur; sed quandiu Arcadius vixit, Romæ non fuit. Eo autem sub anņum 408 mortuo, ad fratrem Honorium in virgo, anno 409 a Gothis, ad Urbem. ante annum Hispaniam abducitur; fratri autem reddita et Con- phum ac Theodoricum peperit, de quibus apud Treviros mortuis actum a nobis 1 Maii. Quamvis autem hæc omnia certissima sint, fingitur tamen non tantum præstitisse, sed etiam ejus filium mor- tuum

mox addit, ‹ S. P. N. Epiphanii episcopi Cypri. › Secuti Ado et Usuardus, ultimum eumdem, post cæteros scilicet ejus diei martyres, locaverunt bac fere phrasi, ‹ Apud Cyprum S. P. N. Epiphanii, ‣ additque Ado ‹ Salaminæ episcopi. › Horum alio- ramque posteriorum vestigiis inhærens hodiernum Martyrologium Romanum sequentia verba recitanda proponit : ‹ Salaminæ in Cypro S. Epiphanii epi- scopi, qui multiplici eruditione et sacrarum litte- rarum scientia excellens, vitæ quoque sanctitate, zelo catholicæ fidei, munificentia in pauperes et virtute miraculorum exstitit admirandus. › 4. Sitne adhuc aliquis ejus cultus Salaminæ su- per, aut vestigia sepulcri olim tam famosi, haud facile dixero: credibile est cum fortuna loci cœ- tera quoque esse partim abolita, partim Famagu- stanı translata; ubi etiam hoc tempore a Christia- nis festum ejus solemniter agi, indicio est, quod Thomas Porcaccius, in suo De insulis mundi famo- sieribus Italico opere, ante annos circiter centum primum edito, scribat pag. 150 editionis Patavinir, sp. luncam ibi haberi, in quam S. Epiphanius. pœnitentiæ causa solitus sese fuerit recipere: quæ cadem in pervigilio festi stillare incipit aquam cla- ram limpidamque, neque ea stillatio finem habet ante finem diei sequentis: hanc autem aquam ma- gua cum devotione a multis excipi, adhiberique utiliter ad morborum curationes divinitus impe- trandas per merita Epiphanii. › Sub cujus nomine, in boreali parte insulæ, inter Nicosiam et Ceran - nias, hodieque babetur vicus vulgo Sancti Piphani dictus; quo loco fuisse templum, in Nicæna sy- nodo nominatum, mihi persuadeo, propter ejus celebritatem olim tantam ut promontorium ad Ce- raunias, vulgo Cerines excurrens, nomen idem te- neat in Insulario Benedicti Bordoni, excuso Vene- tiis anno 1547. 5. Atque hinc verosimiliter conjicere possit ali- quis, vel corpus vel partem notabilem corporis eo translatam fuisse aliquando, idque celebritatem Joco dedisse et vel binc vel ex ruinis Salamina deportatum fuisse Beneventum, quemadmodum as- serit Marius de Vipera de sanctis Beneventanis ad hunc diem, Officio duplici propterea notatum, alle- gaus Martyrologium ms. antiquum in bibliotheca Beneventana exsistens, signatum n. 178 sub præ- dicta die : quo vero tempore allatum- sit non ad verti, › significans. Plura de reliquiarum tanta- rum qualitate et veneratione hodierna cupientes discere, litteras ad collegii istic nostri rectorem dedimus, cujus respousum, bactenus frustra ex- spectatum, si aliquando accipiamus, notitiam inde baustam non invidebimus pio lectori. Interim ex epistola Thomæ de Czechorod episcopi Saman- driensis ejusdemque Pragensis decani, ad me sub finem anni 1677 datæ suggero ; quod ‹ aliquæ ejus- S. Epiphanii reliquæ, una cum brachio S. Thecla et capite unius ex Innocentibus Bethle- cioribus. Cum enim ¡His eatenus pia aptetur cre- ritas certior vel ratie dubitandi prægnantior: istis et Carolo IV imperatori præsentata a Protiwa Swihowski Segniensi, viro apud Bohemos illustri ac regii sanguinis: quæ notitia nunc primum re- perta, in Diario Pragensis Ecclesiæ adhure deside- ratur. SS. Nerei et Achillei, primo loco nominatorum: A hemiticis, anno 1554 allatæ fuerint in Bohemiam, dem 6. Vītam ejus, jam olim conscriptam, in mss. Vaticanis Græcis reperimus, unde eam Latine red- ditam primus edidit Lipomanus, deinde Surius, ac denique Petavius, ad calcem tomi II, addito etianı contextu Græco, qualis in Medicæo regis Franciæ ms. inveniebatur, quem et nos inde transcriptuni acceperamus. Ea testes et auctores præfert duos ejus discipulos; primo Joannem, quasi hic inter ejus discipulos in monasterio unus, ac peregrina- tionum variarum comes individuos usque in Cy- prum scripserit ea quæ sanctum viderat facienteni miracula, usque in diem quo cœpit extremam ipse- met ægrotare : deinde Polybium, cui idem Joannes moriturus conscriptas a se chartas tradiderit, præ- cipiens ut quæ consequerentur mandaret litteris ; promittensque adjiciendos ei annos vitæ, ut tota tempore permaneret apud Epiphanium : qui etiam Polybius loco Joannis ab Epiphanio ordinatus presbyter, eumque, at Romam et bis Constantino- polim et aliorsum comitatus, mortuum revexerit in Cyprum; et quia eorpore ejus adhuc insepulto ex suprema ejus voluntate profectus in Thebaiden) ibi coactus fuerit subsistere factus Rhinocoruris episcopus, post annum unum aut amplius scripse- rit ad Epiphani successorem Sabinum, ab eoque petierit de modo el tempore sepulturæ prædictæ per litteras instrui : atque ita cum Sabini responso finitur ea Vila. Utinam ea sic ut præferuntur, Acta essent ac scripta. Non doleremus in tali Vita nihil omnino esse, quod tuto eredi possit, sed omni fide dignis- sima forent, singula, seque facile uspiam aut ab ipsomet Epiphanio aut a coœverum auctorum alio- rum scriptis invenirentur discrepare. Nunc vero plurimis Acta ea esse conferta mendaciis judicare cogetur cum Baronio, ad an. 572 num. 108, quís- quis eam contulerit cum infra proponendis consuris seu observationibus; nam ipsam, jam sæpius La- tine, semel etiam Græce excusam, recudere, tan- tum ut refellatur, operæ pretium non est. Tolera- mus quidem Vitas in hoc opere multas, dum me- lores non suppetunt, nævis quandoque gravibus aspersas : quarum auctores credimus, bona quam- vis, nimium tamen simplici fide mandasse litteris, quæ plura post sæcula partim ex vetustioribus mo- numentis, partim ex popularium traditionibus compilarunt. Sed eas amplius ferre non possumus, quæ mala fide nominibus alienis suppositæ, tanto gravius offendunt ad veri falsique discrimen exerci- tatum lectorem, quanto turpius imponunt simpli- dulitas, quatenus nulla in contrarium obstat aucto-

testimonio magis idoneo confirmatum. Itaque jis quæ dixi Actis omissis, ea colligere aggredior quæ ipse de se pauca satis, plura quæ alii indubitati scriptores suggerent. Casti adolescentis monachatus, vitæ ætas et quædam eripere dicatur... Et erant sane, quæ tum his ver- in episcopatu gesta. 7. Epiphanii patriam institutionemque adole- scentis Sozomenus explicat lib. vi cap. 32, ubi de monachis Palæstinæ loquens, Ex eorum, inquit, numero fuit Hesychius, Hilarionis sodalis; et Epi- phanius, qui postea Salaminis in Cypro episcopus fuit. Et Hesychius quidem in eodem quo magister loco philosophatus est; Epiphanius vero juxta Be- sanducem vicum, in territorio Eleutheropolitano situm, ex quo ortus fuerat. Qui cum ab ineunte adolescentia a præstantissimis monachis institutus fuisset, ejusque rei causa diu moratus esset in Ægypto, in monastica philosophia celeberrimus exstitit. Ac primum quidem disciplinarum litte- rariarum causa petitam ab co Ægyptum, atque adeo in fortuna minime tenui natum, mihi persua- det ipse, in libro De hæresibus, hæresi 26 ubi de Gnosticis agens, inquit: Et nos, charissimi, in hanc hæresim incidimus, et ex ipsomet eorum, qui hanc proprie et ex instituto tractant, ore ac ma- gisterio didicimus; utique priusquam monachus esset; et cum adhuc alia omnia, quorum scilicet causa in Ægyptum venerat, studia tractaret : quæ autem alia quam litteraria? cum Gnosticorum li- bros, priusquam perniciosos esse nosset, studiose a se lectos fateatur. Qui vero ad hoc peregrinari juvenis extra patriam potuit, consequens est ut in patria credatur habuisse parentes satis opulentos ad alendum peregre filium, probeque Christianos, ex quorum institutione eam traxit castimoniæ te- nendæ constantiam, quæ ipsum servavit impollu- tum inter illecebras et sordes Gnosticorum. Ipse quomodo eas evaserit loco jam citato sic explicat : 8. ‹ Ad magisterium hæreseos illius comparatæ deceptæque mulieres, non solum istiusmodi nobis sermones injecerunt, sed insuper, Ægyptiæ illius perditæ ac nequissimæ feminæ instar, que coquo- rum principis uxor erat, petulanti nos conatu per- trahere, tum cum florenti adhuc ætate essemus, aggressæ sunt. Verum is qui sanctissimo Josepho tum astitit, nobis quoque præsto fuit; et hunc ipsum, qui illum co in periculo liberavit, implo- rantes, licet indigni ac tanto beneficio impares essemus, ejusdem benignitate ac misericordia per- niciosas illarum manus effugimus, ac sanctissim.o Deo gratulatorium carmen cecinimus, ut id usur- pare merito possemus: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est, equum et ascensorem dejecit in mare (Exod. x1, 4). Neque enim similiter ut ille patriarcha vi quadam virtutis ac justitiæ nostræ, sed fuso ad Deum gemitu ejus sumus miseratione servati. Cum etiam mihi pestes illæ per ludibrium esset natus, respondisse, centum et quindecim, et nihil tuto creditur, nisi quod aliunde invenitur A exprobrarent, ac secum invicem illudentes ita ko- CAPUT II. querentur : Hunc juvenem servare non potuimus, sed in manibus principis perire sivimus. Nam quæ forma inter illas liberaliore est, semetipsam velut escam atque illecebram objicit, ut quos in fraudem ipsa pellexerit, non eos profligare ac perdere, sed borum blandimentis ac lenociniis utebantur, cor- poris, quo ad peccandum abutebantur, venusta cum primis specie; sed misericors Deus ab illarum improbitate nos eripuit, adeo ut (postquam illo- rum libros perlegimus et ad veritatis cognitionem animum adjecimus, nec abducti vel earum illecebris capti sumus; sed effugimus tandem) mox ad episco- pos, qui in illo loco erant, deferre studuerimus, et eorum hactenus ignota nomina in Ecclesia detegere. Ex qu༠ factum est, ut octoginta fere capita exsulare jussa a lolio spinisque suis repurgatam urbem reli- querint. 9. Cæterum spurcitias illius bæreseos lectione et sermone, non autem et usu cognitas, iterum iterum- que testatur Epiphanins ita prosequens : ‹ Ostendi- mus unam illam ex iis hæresibus esse, de qua certi exploratique aliquid afferre possemus; non ex eo quod gesserinus ipsi (avertat hoc a nobis Deus!), sed ex eo quo: ab iis accurate didicimus, qui illam no- bis persuadere frustra voluerunt, et conceptam de nostro exitio spem penitus abjecerunt; cum insi- diæ omnes ac fraudes, quas ad infelicis animæ nostræ perniciem tam ipsi quam qui in ipsis inest diabolus machinati fuerant, irritæ atque inanes exstitissent; ut hoc a Davide dictum accommoda- tissime usurpare possimus, Sagittæ parvulorum factæ sunt plaga eorum (Psal. LXIII, 8), etc. ; tum illud, Convertetur labor eorum in caput ipsorum, el iniquitas eorum in verticem ipsorum descendet (Psal. vit, 17). Igitur quemadmodum sic nos in illum er- rorem incurrimus, ut illius noxam effugeremus; eumque simulac legimus damnantes, salvi atque incolumes prætergressi sumus: ita te, quisquis es qui ișta legis, hortamur, ut lecta pariter ac dam- nata transilias, ne in serpentum ejusmodi velut improbitatis quoddam virus incidas; ac si quando forsitan ex hac serpentum schola quempiam offen- deris, subito lignum illud, quod nobis a Domino comparatum est et in quo Christus affixus est, arri- pias. » Ilactenus Epiphanius, ex quibus satis vero- simile reddi putamus, quod initio dixi, eum, cum in periculum istud incidit, Christianum fuisse, caste ac pudice a Christianis parentibus educatum : apparet etiam necdum sæculo renuntiasse, de quo talem spein sibi finxerant Gnostici; contra quam eum nobis commentitia Acta repræsentant, Ju- dæum ex Judæis, iisque rusticanis et pauperibus, et prius in patria sua monachum, quam inde pe- dem efferret. 10. Eadem asserunt, ipsum inter valedicendum interrogatum ab imperatore Arcadio quot annos

tres menses. › Sic autem dixisse : ‹ Fui episco- A liaris; quod usque ille, nimiæ suæ celebritatis per- pus, cum essem annos sexaginta natus; fui vero in episcopalu quinquaginta quinque annos et tres menses. › Sed in annorum numero vitium esse aliquod nemo dubitaverit, primo quia Hieronymus anno 392 de Epiphanio scribens, id est, decimo ante ejus mortem anno, asserit in extrema ætate varia adhuc cudere opuscula; quod nemo aple intellexerit de homine centum et quinque annos nato..Secundo quia annorum centum et quindecim senem, nemo credet ejus fuisse vigoris, ut ei li- buerit Constantinopolim navigare. Tertio quia in Dialogo, qui de Vita S. Joannis Chrysostomi exstat sub nomine Palladii, quasi ex sermone habito Sozi- mi Papæ tempore, id est anno 418, inter Palla- dium Helenopolitanum episcopum Chrysostomi B discipulum et Theodorum Romanæ Ecclesia diaco- num, dicitur, quod Epiphanius ‹ triginta sex annos Ecclesiæ præfuit, sub Damaso et Syricio,› quo- rum prior anno 358 cœpit, alter anno 598 desiit. Numerum autem annorum 35 integre expletoruž cum initio anni 56 si teneas, cætera haud incom- mode cum veritate consistent; ita ut ætatis sine anno 96 obierit sanctus, solumque ex levi unius litteræ errore, quo ve' scripserit aliquis pro per- ductus fuerit Actorum auctor in calculum adeo exorbitantem. Sic vero dici poterit Epiphanius, anno 368 ineunte, factus episcopus, et anno 308 natus. De quo dum in Synopsi ad Ancoratum ejus legitur, quod primam monastici instituti exerci- tationem in Ægypto suscepit, ibique ad vicesimum usque ætatis annum permansit, donec ad Eleuthe- ropolitanam regionem reversus monasterium in ea condidit, › datur intelligi anno 329 excessisse ex Ægypto, adeoque non valde longum fuisse tempus, quo ibi inter monachos vixisse potuerit : et denun- tiationem illam Gnosticorum, episcopis Alexandriæ congregatis factam, apte referri posse in Januarium anni 326, quando mortuo S. Alexandro episcopo, ad successorem S. Athanasium substituendum convenerunt episcopi. Nec enim videtur convenire ut biennio citius id fecisse dicatur, puta anno 324, quando præsidente Hosio Cordubensi celebrata est synodus Alexandrina, tunc enim annorum dun- taxat sedecim adolescens fuisset. 11. Ut ut sit, statim post illam denuntiationem, dimissa Alexandria, eremum petitam ab Epiphanio nullus dubito cum autem is rediit in Syriam junxisse se potuit S. Hilarioni, de quo circa annum 311, illuc similiter ab Ægyptia sub Antonio exer- citatione reverso, scribit Hieronymus in ejus Vita, quod post 22 solitudinis annum, id est annum Christi 323, de Syria et Ægypto ad eum certatim populi confluebant, ita ut multi in Christum cre- derent, et se monachos profiterentur. › Horum au- tem crescenti numero potuit se junxisse Epipha- nius; potuit etiam, mox ut rediit in patriam vicum Læsus, circa annum 360 profugit in Ægyptum, ac denique in Cyprum an. 364 ubi cum mori conti- gisset Salaminis episcopum, haud mirabor si ex Hilarionis consilio postulatus e Palæstina fuerit Epiphanius: qui libentius onus istud admiserit, ne Arianorum grassantem sub Valente tyrannidem spectare et sustinere cogeretur, et quia veterem spiritualis vitæ magistrum ant sociam ibi esset reperturus, et eo quoad viveret fruiturus. Vixit au- tem Hilarion usque ad annum ætatis 80, Christi 372, quando ‹ de ejus laudibus brevem epistolam › idem Epiphanius scripsit, sicut in Vita Hilarionis testatur S. Hieronymus : ex cujus etiam epistola 61, ad Pammachium discimus, quod eo tempore quo totum Orientem, excepto papa Athanasio at- que Paulino, Arianorum atque Eunomianorum hæ- resis possidebat, quando Joannes » adhuc privatus (contra quem postea Hierosolymitanum épiscopum scripta Epistola) in fide dissimulans vel vacillans, • Occidentalibus et in medio exsilio confessoribus SS. Dionysio Mediolanensi, Eusebio Vercellensi, et Lucifero Calaritano, non communicabat; Epi- phanius vel presbyter in monasterio ab Eutychio audiebatur (magni utique nominis aliquo, cum epistola sub annum 396 scriberetur, episcopo aut abbate, necdum tamen aliunde noto) vel postea episcopus Cypri, a Valente non tangebatur: tantæ enim venerationis semper fuit, ut regnantes hæ- retici ignominiam suam putarent si talem virum persequerentur. > Exsules autem vixerunt in Oriente confessores prædicti ab anno 355 ad 362, et Valens orthodoxos est persecutus ab anno 366 ad 375. Unde intelligi datur, non tantum quam integra toto illo tempore fuerit Epiphanii ſama et veneratio; sed etiam quod jam inde ab initio per- secutionis, a Constantio suscitatæ, presbyter fuerit recepisse se, similem acturus vitam, et nihilomi- nus llilarioni frequenti conversatione fuisse fami- consecratus. 12. Porro de mutua inter sanctos Hilarionem et Epiphanium familiaritate habetur insignis locus in libellis De Vita et doctrina et perfectione sanctorum Patrum, quos teste Sigeberto Pelagius diaconus Romanæ Ecclesiæ transtulit de Græco in Latinum, quique in Vitis Patrum editis a nostro Heriberto D Rosweido lib. v constituunt : ibi enim libello ME num. 15 sic legitur: « Misit aliquando Epiphanius episcopus Cyprius ad abbatem llilarionem, røgans eum et dicens, Veni ut nos videamus, antequam de corpore exeamus. Qui cum venissent ad invi- cem, manducantibus eis allatum est de avibus quiddans, quod tenens episcopus dedit abbati Hila- rioni. Et dicit illi senex: Ignosce mihi, Pater, quia ex quo accepi habitum istum non manducavi quid- quam occisum. Et dixit ei Epiphanius: Ego autem, ex quo accepi habitum istum, non dimisi aliquem dormire, qui habebat aliquid adversum îme; neque ego dormivi habens aliquid adversus aliquem. Et dicit ei senex, Ignosce mihi, quia tua conversatio major est meɔ. Atque ad hanc mitigatæ ab Epi-

CAPUT III. quod in ms. Ukrajectino, ex Vitis Patrum, nescio unde sumpwm, reperi sic annotatum : • Faclus episcopus voluit uti eadem duritia, sicut in ereino, sed non potuit: et orans quæsivit a Deo, si propter episcopatum recessisset ab eo gratia Dei. Respon- sum est autem ei quod non, quia pia intentione curam suscepil; sed quia tunc quando in solitu- dine ſuit, Deus erat sibi proprius adjutor, in sæ- culo autem etiam homines auxiliabantur. Sic filii Israel receperunt mauna in deserto, quousque ve, mirent in terram promissionis. Į 13. Colitur S. Hilarion 21 Octobris: ut vero ad eum identidem recurrebat discipulus suus Heзy- chius, eumque de statu tum monasterii sui in Pa- læstina tum discipulorum ibidem relictorum cura- bat edocere ita nec segnes fuerunt discipuli Epiphanii in forenda mutua cum suo magistro communicatione, cum hic abesset. Itaque in libello xu dicti Operis n. 6 tale quid invenitur: « Manda- tum est sanctæ memoriæ Epiphanio episcopo Cy- prio, ab abbate monasterii sui quod habuit in Palæstina : Quia orationibus tuis non negleximus regulam, sed cum sollicitudine Tertiam, Sextam, Nonam, atque Vesperam celebramus. Ille autem, reprehendens eum, mandavit ei: Constat vos va- care ab oratione cæteris horis; eum autem qui verus est monachus, oportet sine intermissione orare aut eerte psallere in corde suo. › Revisit haud dubie monasterium illud suum aliquando Epiphanius, quando ecclesiasticorum negotiorum causa in Palæstinam excurrit : sed ejus rei mulla est apud probatos scriptores memoria. Quantam autem tum ita excurrens, tum antea in Palæstina vivens, collegerit absolutæ perfectionis famam, in- telligi potest ex epistola Acaci¡ et Pauli presbytero- rum et archimandritarum in Cœlesyria, quæ præ- figitur Panario et sic incipit : ‹ Pietatis quidem tuæ, Pater, aspectus ipse satis esse poterat, qui nos spiritualibus sermonibus implerit, ac tam vehe- mens tui nobis desiderium indidit, postquain tuo semel frui conspectu licuit. Verum quoniam præ-- via discipuli Christi fama verborum ejus factorum- que fragrantiam ubique prædicat, angit nos et solli- citat, ut illius nos sermonibus et sensis explere D spitis sanctissimi pia conversatio, Gudeamus. Coram igitur adeuntes, par erat ejus, quæ in te perinde atque in apostolis est, gratiæ communione perfundi. Sed cum iter illud nobis corporis ægritudo et languor intercluserit..... pie- tatem tuam vehementer exoramus, ut eorum nobis communionem ne invideas, quæ in te sunt a Sal- vatore collata, Etenim non nos ipsi solum, sed et universi qui audierunt, novum te apostolum præ- conemque confitentur, a Christo nobis hac ælale productum, velut alterum quemdam Joannem, ut ca præciperes quæ servanda sunt iis, qui in illud quod arripuimus sanctioris vitæ curriculum se commiseriut. › 14. Ut autem illa monasteria in Cœlesyria invi- phanio austeritatis excusationem etiam spectat, A sit Epiphanius, sic et de suo Bethlehempico testatur Hieronymus, illue eum accessisse, ‹ cum › ibi ab ardore febris ‹ respirasset › S. Paula, ‹ el medici persuaderent ob refectionem corporis vino opus esse tenui et parco, ne aquam bibens in hydropem verteretur; et ego clam beatum papam Epiphanium rogarem, ut eam moneret, imo compelleret vinum bibere. Aderat ergo ibi tum Epiphanius; quo autem successu commendatum sibi officium apud Paulam egerit, prosequitur idem Hieronymus, con- Linuans epistolam 27 ad filiam Paula Eustochium : « Illa, inquit, ut erat prudens et solertis ingenii, sensit insidias, et subridens, meum esse quod ille diceret, intimavit. Quid plura? cum beatus ponti- fex post multa bortamenta exisset foras, quærenti B mihi quid egisset, respondit : Tantum profeci, ut seui homini pene persuaserit, ne vinum bibam. › Eadem in epistola iterum Epiphanii meminit Hie- ronymus, nec sine commendatione monastici sławs ab eo in Cypro propagati. Cum enim dixisset, quod sancta illa vidua Hierosolymam navigans, ● post Rhodum et Lyciam tandem vidit Cyprum, ubi sancti et venerabilis Epiphanij pedibus provoluta, decem ab en diebus retenta est; non in reſectio. nem, ut ille arbitrabatur, sed in opus Dei: » ut hoc reipsa comprobet, a omnia, inquit, illius leci monasteria lustrans, prout potuit, refrigeria sum- ptuum fratribus dereliquit, quos amor sancti viri de toto illuc orbe conduxerat. › Erat autem annus 384 quando hoc contigit, uti 26 Januarii ad Vilam S. Paulæ diximus : apud quam idem S. Epipha- . vius Romæ erat hospitatus anno 382, quando eum, cum sanctis Paulino Antiocheno et llieronymo, • Romam ecclesiastica traxit necessitas,, uti etiam scribit Hieronymus in eadem Vita S. Paulæ ; addens quod hæc ‹ eorum accensa virtutibus, per momenta patriam deserere cogitabal; non demus, non liberorum, non familiæ, non possessionum, Don alicujus rei quæ ad sæculum pertinet memor; se- laque si dici potest et incomitata, ad eremum Pau- lorum atque Antoniorum pergere gestiebat: Lau- demque exacta hieme, aperto mari, redeuntibus að ecclesias suas episcopis, el ipsa volo cum eis ne de- siderio navigavit. » Tain efficax apud eam fuit he- Liberalitas Epiphanii erga pauperes : muluæ inter eum et Joannem Hierosolymitanum querelæ. 15. Si qua Gides esset pseudepigraphis S. Epipha- nij Actis, dicendum foret, ordinatum fuisse episco- pum, propter revelationem de eo factam §. Pappo, episcopo Cytriæ, quinto a Salamina milliario, anun- rum quinquaginta episcopatu et confessionis cum Gelasio Salaminiorum episcopo obitæ gloria præ- cellenti, cui metropolitas novi designationein epi- scopi cæteri provinciales commiserant. De S. Pappo quidem satis constat, eum hodie quoque apud Cy- privɛ coli pro sancto, sub ejusque nomine adbuc manere oppi !um quod ejus olim fuit episcopatus :

diem annui cultus adhuc ignoramus et optamus ▲ salvat, alterum autem, quia et ipse non modicam discere de Gelasio alibi nihil legimus; neque ut vere Salaminiorum episcopus fuerit, ei credimus successisse Epiphanium; sed potius Auxibio, qui inter Cyprios episcopos duodecim (habuit autem insula universim episcopales sedes quindecim) no- misratur a S. Athanasio primus, eorum qui synodi- cam Sardicensis concilii anno 347 subsignando post- ea approbarunt; aut illius, si alius quis intercessit, successori. Eo tempore coeperat insula cum S. Hi- larione monachos etiam nosse ; credibile tamen est ab Epiphanii institutione et cura pleraque eorum mo- nasteriorum erecta directaque fuisse, quorum supra meminimus; adeo ut merito scripserit Sozomenus de Epiphanio lib. v1, cap. 32, quod in monastica stiniis, et denique Cypriis apud quos electus est ut in metropoli totius insulæ episcopatum administraret. 16. Dum hunc gereret, • multa illi miracula tri- buuntur, ex quibus illud ad notitiam nostram per- venit, inquit idem Sozomenus lib. v, cap. 27, ‹ Cum liberalis esset erga pauperes, qui vel nau- fragio vel alio quopiam casu ad inopiam redacti essent, quoniam facultates suas jam priden: omnes absumpserat, ecclesiæ bonis ubi opus erat prolixe usus est : erat autem opulentissima ejus ecclesia. Multi enim ex variis partibus orbis, qui opes suas in pios usus impendere studebant, et superstites ejus ecclesiæ eas impendebant, et morientes eidem relinquebant. Confidebant enim illum, utpote qui probus dispensator Deique amantissimus esset, res ab ipsis donatas ex ipsorum sententia ac voluntate erogaturum. Quodam igitur tempore cum pauca admodum pecuniæ, superessent, aiunt ecclesiæ o:conomum suċcensuisse, eumque tanquam pro- digum reprehendisse: illum vero, De tum quidem, de solita erga pauperes munificentia remisisse. Omnibus autem consumptis, repente nescio quis ad cubiculum, in quo degebat oeconomus, acce- dens, saccum in quo multi erant aurei nummi in manus ei tradidit. Cumque nec is qui dederat nec is qui miserat nosceretur, videreturque merito in- solens quemquam in tanta pecuniæ largitione latere velle, tum vero universi id Dei opus esse judicarunt.> 47. Ita Sozomenus, tanquam hoc alterumque D mox subjiciendum solum distincte cognitum habens; proinde nibil sciens de commentitiis illis ac men- dacissimis Actis, in quibus tum alia multa valde singularia continentur, tum illa ipsa duo longe ali- ter narrantur; quod idem accidisse videtur alteri mosynarii, a nobis data 23 Januarii, ita meminit covus Joanni Leontius, Neapoleos Cypri episcopus sæculo vit, n. 35, narrans, quod S. Joannes ‹ dice- bat semper, quod posset aliquis, intentione dandi pauperibus, exspoliare divites, et ipsum etiam by- pocamisium ab eis benevole auferre, et maxime si sunt aliqui immisericordes et avari. Duo enim ex hoc lucratur, unum quidem quia animas illorum bat, nec alius quis episcoporum facile euin reperi- quam, celebraretur collecta in ecclesia villæ quæ est juxta monasterium nostrum; ignorantem eum inde mercedem habet. Attulit autem ad credulita- jen verbi el testimonium verax, quod circa 8. Epi- phanium et Joaunem episcopum Hierosolymorum factum est: quomodo Ș. Epiphanius per artem.tu- lit argentum patriarchæ, videlicet Joannis ejusdem, et dedit egentibus. Alia certe arte utebatur S. Joannes Eleemosynarius, dum identidem dona- tas ultro ad suos usus vel etiam petitas vestes no- yas, vendendo ac pretium distribuendo in pauperes, ‹ suaviter quasi vindemiabat opulentos homines › erga se beneficos: quam qua usus fingitur Epi- phanius, qui argentcorum vasorum, velut ad ho- spitum quorumdam tractationem mutuo accepto- rum, pondus librarum mille quingentarum, › disciplina celeberrimus exstitit et Ægyptiis et Pake- Binscio domino vendiderit erogaveritque, ac postea S. Epiphanii facto, cujus in Vita S. Joannis Elee- in episcopi de injuria sibi facta querentis faciem exspuens, eum excæcaverit. 18. Tam enim circumstanţiæ eœ falsa esse wi- dentur, quam quod idem Joannes, recepto deinde ad preces Epiphanii visu unius solius oculi, ca stigatus et convictus a viro justo fuit deinceps sanctus in omnibus. › lloc sane de eo non sensit Epiphanius, quando ad eumdem, de Origeniamis erroribus apud se suspectum, et immerito indi- gnantem quia S. Hieronymi fratrem, Paulinianum monachum ipse presbyterum ordinarai, epistolam scripsit, quam ab ipsomet S. Hieronymo habemus Latinitate dopatam, boc principio: Oportebat nos, dilectissime, clericatus honore non abuti ob super- biam, sed custodia mandatorum Dei et observa- tione dignissima hoc esse quod dicimur... Audivi enim quod tumeas coutra nos, et irascaris, et mi- niteris scribere in extremos fines terræ... Nihil tibi nocuimus, nihil injuriæ fecimus, nihil violenter extorsimus. In monasterio fratrum, et fatrum pe- regrinorum, qui provinciæ tuæ nihil deberent, et propter nostram paryitatem et litteras, quas ad eos crebro direximus, ne viderentur quadam duri- tia et conscientia nostra antiquæ fidei ab Ecclesia separari, ordinavimus diaconum, et postquam mi- nistravit rursus presbyterum : super quo debuerǝs gratulari, intelligens quod ob Dei timorem boc sumus facere compulsi….... 19. ‹ Cum enim vidissem quia multitudo san- ctorum fratrum in monasterio consisteret, et san- cti presbyteri Hieronymus ac Vincentius, propter verecundiam et humilitatem, nolens debita nomini suo exercere sacrificia, et laborare in bac parte ministerii quæ Christianorum præcipua salus est; invenire autem et comprehendere, qui te (eo quod grave onus sacerdotii nollet suscipere) sæpe fugie- ret (unde et satis miratus sum quomodo dispensa- tione Dei ad nos venerit cum diaconis monasterii et cæteris fratribus, ut mihi satisfaceret, quia ne- scio quid adversus eos habebam tristitiæ) cum, in-

tos diaconos apprehendi jussimus, et teneri os ejus, ne forte liberari se cupiens adjuraret nos per no- men Christi : et primum diaconum ordinavimus, proponentes ei timorem Dei: valde quippe obuite- batur, indignumn se esse contestans. Vix ergo com- pulimus eum et persuadere potuimus testimoniis Scripturarum et mandatorum Dei. Et cum mini- straret in sanctis sacrificiis, rursus eum, ingenti difficultate tento ore ejus, ordinavimus presbyte- rum, et iisdem verbis, quibus antea suaseramus, impulimus ut sederet in ordine presbyteri. Post hæc scripsimus ad sanctos presbyteros mona- sterii et cæteros fratres, et increpavimus eos, quare non scripsissent super eo (cum ante annum multos eorum queri audissem, cur non haberent qui sibi B Domini sacramenta conficerent, et illum onines suo poscerent testimonio, et grandem utilitatem in communi monasterii testareptur) quare, inquam, tunc reperta opportunitate non scripsissent nobis, neque super ordinatione ejus aliquid poposcissent. Haec ita acta sunt, ut locutus sum, in charitate Christi, quam te erga parvitatem meam habere cre- debam : quanquam in monasterio ordinaverim, et non in parochia quæ tibi subjecta sit..... Quid ergo tibi visum est sie graviter intumescere et jactari contra nos pro opere Dei, quod in ædificationem, et non in destructionem fratrum factum est? › 20. Hactenus Epiphanius, ipsis his verbis satis indicans, jam tum receptum in Ecclesia fuisse, ut monasteria saltem aliqua (quale erat monasterium S. Epiphanii ‹ juxta Besahducem vicum, în territo- rio Eleutheropolitano, quod ab inopia aquarum, Spanydrion appellatum scribit pseudo-Joannes, ubi facta ordinatio, et alterum ‹ peregrinorum ɔ mo- nachorum in Bethlehem, unde Paulinianus ad Epi- phanium venerat) exempta censerentur ab ordina- rii jurisdictione : ita ut quicunque episcopus in iis posset, si rogaretur, ipsis monachis sacros con- ferre ordines. Pergit porro Epiphanius excusare se Joanni his verbis: ‹ Sed et illud vehementer admiratus sum quod meis locutus es clericis ; asserens te per sanctum presbyterum et abbatem monachorum Gregorium mandasse mihi, ne quem- quam ordinarem; et ego pollicitus sim dicens: D Nunquid juvenis sum aut canones ignoro? Audi igitur veritatem in sermone Dei, me nec hoc au- disse, nec nosse, nec istius sermonis penitus re- cordari. Suspicatus sum ne forsitan inter multa, quasi homo, oblitus essem; ct ob hanc causam sanctum Gregorium sciscitatus sum, et Zenonem presbyte um qui cum co est. E quibus abbas Gre- gorius respondit, se hoc penitus ignorare. Zenon autem dixit, quia cum ei presbyter Ruffinus nescio quæ alia transitorie loqueretur, etiam hoc dixerit : Putasne aliquos ordinaturus est sanctus episcopus ? et hujusce stetisse sermionen: ego autem Epipha- pius nec audivi quidquam, nec respondi. Unde, 22. Pergit deinde ex libris apt aƒxŵr expli- non te vertas ad alia, ut peccandi occasionem in- venisse videaris, quod Propheta devitans Dominum precatur, dicens: Non declmes cor meum in verba malitiæ ad excusandas excusationes in peccatis (Psal. CXL, 4). »Nempe dolebat Joannem, quod pro Origenianæ hæresis defensione fuisset ab Epipha- nio correptus; et ea de causa dissidentes ab eo qui Hieronymo adhærebant monachos, ipse suis epi- stolis monitisque roboraret ad constantiam in re- pudiando Origene; caque de cansa vexatos a Joanne consolaretur atque juvaret. et nullam penitus habentem suspicionem per mul- A indignatio, nec frustra movearis: et aliud doleus 21. Et hoc est, quo stylum vertit Epiphanius, ita prosequens cœptam epistolam : « Illud quoque au- diens admiratus sum, quod quidam, qui solent ultro citroque portare rumusculos, et his quæ au- dierunt semper addere, ut tristitias et rixas inter fratres concitent, te quoque turbaverunt et dixe- runt, quod in oratione, quando offerimus sacrificia Deo, soleamus pro te dicere, Domine, præsta Joanni ut recte credat. Noli nos in tantum putare rusticos, ut hoc tam aperte dicere potuerimus. Quanquam enim hoc in corde meo semper orem; tamen, ut simpliciter fatear, nunquam in alienas aures protuli, ne te viderer parvi pendere, dilectis- sime. Quando autem complevimus orationem, se- cundum ritum mysteriorum, et pro omnibus et pro te quoque dicimus, Custodi illum qui prædicat ve- ritatem; vel certe, Tu præsta, Domine, et custodi, ut ille verbum prædicet veritatis: sicut occasio sermonis se tulerit, et habuerit oratio consequen- tiam. Quapropter obsecro te, dilectissime, et advolutus pedibus tuis precor, præsta mihi et tibi, ut salveris, sicuti scriptum est, a generatione p‹r- versa (Matth, xvi, 16), et recede ab hæresi Orige- nis et a cunctis hæresibus, dilectissime. Video enim quod propter hanc causam omnis vestra indi- gnatio concitata sit, quod dixerimus vobis, Arii patrem, Origenem scilicet, et aliarum hæreseon ra- dicem et parentem laudare non debetis. Et cum vos orarem ne ita erraretis, et monerem; contra- dixistis, et me ad tristitiam atque ad lacrymas ad- duxistis, non solum autem me, sed et alios pluri- mos catholicos qui intererant. Inde ut intelligo, hæc est omnis indignatio et iste furor : et idcirco comminamini quod mittatis adversum me epistolas, ut huc illucque sermo vester discurrat; et propter defensionem hæreseos adversum me odia suscitan- tes, rumpitis charitatem quam in vobis habuimus, in tantum ut feceritis nos etiam pœnitentiam agere, quare vobiscum communicaverimus, ita Origenis errores et doginata defendentes. Simpliciter loquor: nos secundum quod scriptum est (Matth. v, 29 sqq.), nec oculo nostro parcimus, ut non effodia- mus eum, si nos scandalizaverit; nec manui, ne- que pedi si nobis scandalum fecerit. Et vos ergo, sive oculi, sive manus, sive pedes fueritis, similia sustinebitis.> dilectissime, non te præveniat furor, nec occupet

CAPUT IV. care, quam minime ſerendæ catholicis auribus sint A daret velum atque mutaret. Quod cum audissem, propositiones quædam Origenis, istic contentæ; quamvis inquit, nihil mihi subripuit Origenes, nec in mea generatione fuit, nec propter aliquas res mundi aut hæreditatem odium adversus eum pugnasque suscepi; sed (ut simpliciter fatear) do- leo, et valde doleo, videns plurimos fratrum, et eorum præcipue qui professionem habent non mi- nimam, et in gradum quoque sacerdotii maximum pervenerunt, ejus persuasionibus deceptos, et per- versissima doctrina cibos factos esse diaboli. › Conatur igitur a sequendo et defendendo Origene, monendo, hortando, increpando Joannem quan- tum in se erat abducere: tum ad sui excusationem iterum relabitur, exponitque factum, quod et insi- gnem ejus zelum ostendit, in cavendo co omni quod rectæ religionis puritati quantulumcunque vi- debatur adversari. Sed idem ab iconomachis ho- diernis pessime intellectum arripitur contra expo- sitionem imaginum. In hoc autem apparet eos magis esse insanos veteribus iconomachis, adver- sus quos Nicænum 11 concilium egit. Nam hi, ad suam hæresim Epiphanii nomine obarmandain, nou sunt abusi eo quod sequitur facto, sed affinxe- runt sancto quamdam ad Theodosium imperatorem epistolam, in cujus fine sic ei scripsisset: Quia multoties locutus sum cum comministris meis, ut auferrentur imagines, receptus non sum ab eis, ne- que audire vocem meam saltem paululum passi sunt. › Hanc vero epistolam falso suprascriptam dici quidem, sed non esse Epiphanii, › æque ac aliam in qua scripsisset, Ne inducatis imagines in eccle- sias, neque in cœmeteria sanctorum, sed neque in domum communem; › cum multis ostendisset synodus act. 6, se quidein ‹ sanctum Patrem do- ctorem Ecclesiæ catholicæ nosse, conscriptionem vero › abjicere itcrum profitetur : quia hæc men- dacis assertionis conscripta, quæ contra venera- biles imagines sunt, dicuntur quidem a quibusdain S. Epiphanii esse, sed nullo modo sunt. › appensum istic erat quasi Christi aut sancti cu- scriptus. 21. Plurima S. Epiphanii, ante el post susceptuin 23. Ipsum porro factum, cujus occasione hæc dicta, audiamus propriis ejus verbis. ‹ Præterea, inquit, audivi quosdam murmurare contra me, quia quando simul pergebamus ad sanctum locum ecclesiastico facerem, et venissei ad villam quæ dicitur Anablatha, vidissemque ibi præteriens lu- ceruam ardentem, et interrogassem quis locus esset, didicissemque esse ecclesiam, et intrassem ut orarem; inveni ibi velum pendens in foribus ejusdem ecclesiæ, tinctum atque depictum, et ha- bens imagin-m, quasi Christi vel sancti cujusdam: nec enim satis memini cujus imago fuerit. Cum ergo hoc vidissen, in ecclesia Christi, contra au- ctoritatem Scripturarum, homimis pendere imagi- nea; scidi illud et magis dedi consilium custodi- bus ejusdem loci, ut pauperem mortuum eo obvol- verent et efferrent. Illique contra murmurantes dixerunt, Si scindere voluerat, justum erat, ut alind me daturum esse pollicitus sum: paululum autem morarum fuit in inedio, dum quæro optimum ve- lum pro eo mittere, arbitrabar enim de Cypro mihi esse mittendum. Nunc autem misi quod pótui repe- rire; et precor ut jubeas presbyteros ejusdem loci suscipere relum a latore quod a nobis missum est; et deinceps præcipere in Ecclesia Christi ejusmodi vela, quæ contra religionem nostram sunt, non ap- pendi.» Hactenus epistola, cujus si recte expendan- tur verba, velum istud discissum fuisse apparebit, ∙non quia vere habebat imaginem Christi vel sancti cujusdam; sed quia, cum haberet effigiem homi- nis cujuspiam profani, ant forte adhuc viventis, jusdam : › quæ exceptio orthodoxæ fidei regulam ex contrario firmat. Prophetiæ donum; Ancoratus et liber De hæresibus episcopatum,miracula continentur in Actis, sub non i- ne Joannis et Polybii productis; sed talia, ut eorum plerisque fidem deroget Sozomenus, negans viventi contigisse ut dæmones fugaret et morbos curaret. His ergo prætermissis, quod solum in dicto auctore nobis superest, referamus, narratione haud parum diversa, ab ea qua idem miraculum in Actis præ- dietis recensetur. Verba Sozomeni lib. vi, cap. 27, hæc sunt Aliud præterea quod de illo refertur commemorare libet. Id quidem ab admirando Gre- gorio, qui Neocæsariensem etiam rexit Ecclesiam, gestum esse accepi et libenter credo; sed non id- circo incredibile videri debet idem quoque factum ab Epiphanio; neque enim solus Petrus apostolus mortuum ab inferis resuscitavit; verum etiam Joannes in urbe Epheso, et Philippi filiæ Hierapoli ; multosque, tam ex antiquis quam ex nostræ me- moriæ piis hominibus, eadem sæpenumero ges- sisse comperimus. Id autem, quod dicere proposui, hujusmodi est. 25. ‹ Duo quidam mendici, cum Epiphanium ve- nientem observassent, ut plus pecuniæ ab eo emun- gerent, alter quidem eorum, super solum extensus, qui vocatur Bethel, ut ibi collectam tecum ex more D mortuo similis jacuit; after vero prope stans plo- rabat, simul sodalis sui mortem lamentans, simul egestateni suam querens, quod illum sepelire non posset. Epiphanius vero, jacenti requiem appreca- tus, quæ ad sepulturam necessaria erant mendi- canti donavit, Dentique dixit: Cura sepulturam et plorare desine, fili; neque enim in præsenti resur- get : quod vero accidit inevitabile ac prorsus neces- sarium, id forti animo ferendum est. Et Epiphanius quidem his dictis abscessit. Cum autem nemo jam in conspectu esset, mendicus stans jacentem pedie pulsare cœpit, laudans quod mortuum egregie si- mulasset: et, Surge, inquit; ex labore tuo hunc kætum transigemus diem. Sed cum ille perpetuo jaceret, et nihilo plus nec clamantem audiret, nec

Alexandriæ dicens: Suscipe filios tuos, quoniam in veritate pœnitentiam egerunt, et addidit senex, qui hoc exemplum narraverat, dicens: Hæc est sanitas hominis, et froc est quod vuit Deus, ut homo culpam suam projiciat aute Deum., totis virībus motientem sentirét; concito cursu A munionem. Scripsit itaque de his archiepisco™w episcopum assecutus, fraudem amborum confes.. sus, ploransque et crines vellicans orabat, ut socius ad vitam revocaretur. Verum Epiphanius hominem dimisit, hortatus ut id quod acciderat æquo animo ferret non enim dissolvere voluit Deus id quod factum fuerat, persuadere omnino volens homini- bus, eos qui se tales præbent erga famulos ipsius, ipsi qui omnia audit ac videt fraudem struere. › 26. Prophetiæ porro donum in Epiphanio, quo occulta et arcana pervidere divinitus ei sæpe daba- tur, indicat illa significatio veræ mortis ejus, qui eam simulare duntaxat credebatur a socio, cum ei dixit: ‹ Neque enim in præsenti resurget. » Idem donum primo ex communi fama, deinde propria expericntia agnoverunt duo ilți, de quibus narravit B senex quidam in Vitis Patrum, libello xv, num. interprete Pelagio, his verbis: ‹ Duo quidam erant sæculares religiosi; et colloquentes secum, egressi sunt, et facti sunt monachi. Emulationem autem habentes vocis evangelicæ, sed non secundum scientiam, castraverunt se quasi propter regna cœlorum. Audiens autem archiepiscopus excom- municavit eos. Illi autem, putantes quia bene ſe- cissent, indignati sunt contra eum, dicentes : Nos propter regna cœlorum castravimus nos, et hic ex- communicavit nos? Eamus et interpellemus adver- SUS eum Hierosolymitanorum archiepiscopum. 88, } Abeuntes ergo indicaverunt ei omnia. Et dixit eis scriptis libris quorum primus fait quein appellant Ancoratum, propterea quod animum, de vita ac satute sollicitum, instar ancoræ firmat. Ejus scri- bendi data ipsi occasio est per ‹ epistolam scriptam epistolam ante opus videre est, una cum epistola archiepiscopus Hierosolymitanus: Et ego vos ex- communico. Ex quo iterum contristati abierunt in C Antiochiam ad archiepiscopum, et dixerunt ei oni- nia quæ facta fuerant circa se; et ille similiter ex- communicavit eos. Et dixerunt ad seipsos: Eamus Romam ad pɔtriarcham, et ipse nos vindicabit de omnibus istis. Abierunt ergo ad summum archiepi- scopum Romanæ civitatis, et suggesserunt ei quæ fecerant eis memorati archiepiscopi, dicentes: Ve- nimus ad te, quia tu es caput omnium. Dicit au- tem et eis ipse: Ego vos excommunico et segregati 27. Tunc defecerunt excommunicati totius ra- tionis et dixerunt ad semetipsos: Isti episcopi sibi invicem deferunt et consentiunt, propter quod in synodis congregantur; sed eamus ad illum virum Dei S. Epiphanium, archiepiscopum de Cypro, quia propheta est, et personam bominis non acci- pit. Cum autem appropinquarent civitatis ejus, revelatum est ei de ipsis : et mittens in occursum eorum dixit: Ne intretis in civitatem istam. Tunc illi in se reversi, dixerunt: Pro veritate nos culpa- biles sumus, ut quid ergo nos ipsos justificamus ? Fac etiam quia illi injuste nos excommunicave- runt, nunquid et iste propheta? ecee enim Deus re- velavit illi de nobis. Et reprehenderunt semetipsos valde de culpa quain fecerunt. Tunc videns qui corda novit, quia pro veritate se culpabiles fece- rant, revelavit episcopo Epiphanio; et ultro misit et adluxit eos, et consolatus eos suscepit in com- 28. His aliisque spiritualibus gratiis ævo sno ce- lebris Epiphanius, toti deinceps posteritati innotat! e Pamphilia, ex oppido Suedris a Tarsino, Maditio et aliis presbyteris auno 90 Diocletiani, Valentis vero x et Gratiani vr, » qui fuit Christi 373. Ipsam Palladii cujusdam, ut ex rescripto apparet monachi, mallem in eadem Suedrorum urbe habitantem, quam inibi magistratu aliquo perfunctum aut fun- gentem vertere. Moverant autem eos, qui antea suorum multos ab errore abductos gaudebant, • acceptis a beato ac felicis memoriæ episcopo Athanasio et ab religiosissimo Epiphanii collega Procliano litteris, ut ad ipsum Epiphanium nunc recurrerent, mortuo ante biennium Athanasio, et Procliano aliter impedito: moverant, inquam, eos ‹ conscelerati dogmatis reliquiæ, apud nonnullos ad- huc superstites, › compulerantque rogare ut et ipse ‹ ad eorum Ecclesiam litteras dare non gravare- tur, ac rectam fidem uberius explicare. Dogma autem illud, ut ex epistola Palladii intelligitur, Eu- nomianorum fuit, inanes et absurdas quæstiones de Spiritu sancto moventium, negantiumque eum cum divinitate dominatuque gloria simul affici ac prædicari oportere; sed in ministri nuntiive haberi loco, imo etiam humilius aliquod abjectiusque de ipso sentientium. Quibus de causis, inquit Palla- dius, sic tanquam inconstanti jactatione ac diffi cili tempestate fluctuantes; cum neminem hic ad eas dissolvendas quæstiones ac sanam fidem ex- ponendam idoneum reperire possimus; ad pietatem tuam de hoc negotio referre coacti sumus, ut me- rito et illam vocem usurpare possimus Præceptor, D serva nos. Quamobrem id pro sincera tua ac recta fide a te petimus, quam secunda jam dudumn famia et idoneorum virorum testimonia passim celebrant; ut ad quod munus obeundum a Salvatore constitu- tus es, hanc nostram hortationem humaniter admit- tere, et quid de Trinitate sit credendum, uberius velis apertiusque disserere. Hæc et alia illi. estis. 29. Epiphanius vero respondens tum illis, tum Numerio presbytero, et Severino monacho, quo- rum nomina vel exciderunt e titulis epistolarum, vel aliunde nota amoris honorisque ergo adjungun- tur ultro, primo excusans ‹ ingenium › suum, ‹ quod abjectum et humile, in quiete otioque ver- sari perpetuo studebat, neque sese ultra quam par est extendere; eorum tamen stimulis impulsum

se.fatetur, ‹ tri ad id quod utile ac fractuosum est A adversus falsitatem pro veritate decertans. Breves excitatum animum transferret..... Auditis enim, inquit, ‹ precibus, quas non paucas pertulerunt Conops frater atque compresbyter, aliique ipsam secuti, vosque charissimi filii, nec non Hypatius filius noster, qui ad me propterea ex Ægypto ve- nit; cum tot in idem suffragia consensisse eerme- rem; mente animoque commotus reputare mecan ipse cœpi, ac tanden istud milė prompte et ala- criter faciendum esse decrevi, ut pro eo ac per lit- teras postulastis, ad hanc vobis pro vestro deside- rio scribendam epistołam, tenuis licet et imbecillus, sine ulla tergiversatione me conferrem. › Ut au- tem dicitur in prævia Synopsi, complures opps hoc, quod justius libruin quam epistolam dixeris, • fidei partes continet, ut puta de Patris, Filii ac Spiritus sancti una eademque substantia, de per- feeta Christi Incarnatione, de mortuorum resurre- ctione, de æterna vita ac judicio animæ pariter et corporis; tum adversus idola hærese'sque sìgillatim, æ contra Judæos cæterosque disputat; octoginta perro hæreseon nomina complectitur ; denique va- rias de Scripturis sacris quæstiones exponit. » 3C. Verum hoc quod de hæresibus dicitur in Synopsi Ancorati, nunc in ipso Ancorato non repe- ritur : fuisse tamen in eo verisimile facit, quod ‹ Acacius et Paulus, presbyteri et archimandritæ monasteriorum in partibus Carchedonis et Berœæ in Cœlesyria, › grandius de eodem argumento opus ab eo postulantes, ‹ anno Diocletiani 92, Valenti- niani et Valentis 12, Gratiani 8, » qui est amus Christi 375 dicant, Nomina quidem ipsa quæ a te sunt hæresibus imposita jam audivimus; nunc uniuscujusque sectæ dogma perspicue declarari a tua pietate cupimus. › Hoc autem posito quod no- mina illa primitus fuerint in Ancorato, consequens nos sex vel octo recognoscentem, inde sustulisse, quod jam alibi plenius ordinatiusque tractarat. Ma- net nihilominus mihi scrupulus, ne synopseos au- dor postremas duas lineas, de læreseon nominibus e quæstionibus variis, non retulerit ad argumen- tum Ancorati, sed ad ejus auctorem Epiphanium, quem indicare voluerit etiam ista tractasse. 31. Ut at sit, sive in Ancorato, sive extra eum (quamvis verosimilius mihi sit quod extra eum) priusquam ad preces Acacii et Pauli Panarium con- deret, de quo infra, composuit aliquid, de quo psi audierint, quodque jam excidit, et fuit prælu- dium ae veluti rudimentum operis postea ab eodem compilati. Et bơc habuisse solumque novisse vide- lar Augustinus, cum ejus materiam et formam de- scripsit in libro De hæresibus ad QuodvultDeum, quem circa extremum vitæ suæ annum, Christi 430, composuit, ita præfatus: «Noster vero Epipha- Rus, Cyprius episcopus, abhinc non longe huma- ms rebus exemptus, de octoginta hæresibus lo- rum recreentur ac reficiantur animi, qui hunc hæ- foret ipsammet Epiphanium, hunc librum post an- qoans, sex libros etiam conscripsit, historica nar- ratione commemorans omnia, nulla disputatione sane sunt hi libelli, et si in unum libellum redigan- tur, nec ipse erit nostris vel aliorum quorumdam libris longitudine comparandus. Hajus brevitatem si fuero in hæresibus commemorandis imitatus, quid a me brevius postulare vel exspectare debeas non habebis. Et rursum ipso in contextu hæresi LVA : ‹ Proinde Epiphanius de octuaginta hæresi- bus, viginti, quas ante Domini adventum exstitisse, sìcut ei visum est, computavit: reliquas post Do- mini ascensum natas sexaginta, brevissimis libris quinque comprehendit, atque omnes in sex libris totius ejusdem sui operis fecit concludi. › Mirator Petavius, et nerito miratur, talia de Epiphanio scri- bere Augustinum, qui nec illud ipsum, quod omissum ab co, a se vero factum iri dixerat, at ad- versus singulas hæreses dissereret, ant in illo de hæresibus libello, aut in alio præstitit. Magis etiam miruın, quod in Bibliotheca su: Photius, post laudatum a se Panarium dicat, num. 124, ‹ legimus el Ancoratum ejusdem, quæ est summa quædam Panariorum : › quandoquideın tanto prius Anco- ratum quam Panarium fuisse compositum indubita- bile sit. Legerit fortasse Photius Anakephalæosin, serius quidem compositam, sed in codem fortassis volumine scriptam cum Ancorato, citra novi tituli distinctionem, atque ita unum esse opus credide- rit : Augustinus autem eam legisse non potuit, cun divisionem longe aliam invenerit, quam in ipsa sit, utpote eadem quæ in Panario. 32. Sed ipsummet Epiphanium de suɔ opere, quod solum Græco-Latine editum grande implet volumen, audiamus loquentem in epistola ad Aca- cium et Paulum : ‹ Quoniam hæres on nomina omnia declaranda vobis hoc in libro suscepimus, nec non exsecranda ac nefaria illarum flagitia, sic tanquam præsentissima quædam venena, patefa- cere volumus; atque his velut antidota quædam op- ponentes, quæ vel iis qui morsu petiti sunt remedio esse possint, vel eos, quibus ne incidant periculum est, præmuniant et conservent, honestarum rerum studiosis conscribere; Panarium sive arculam me- dicam, ad eorum qui a serpentibus icti sunt reme- dium, jure opus illud ac librum appellabimus : qui in tres partes divisus, hæreses octoginta complecti- tur, quæ serpentum ac reptilium similes sunt : se- cundum quas veritatis firmamentum et salutaris doctrina fideique formula subjecta est, ac Christi sponsa, sancta videlicet Ecclesia, declarata: quæ cum jam tum ab orbe condito esse cœperit, postea tamen per Christi Domini incarnationem, tempo- rum successione, ante commemoratas omnes hære- ses, vulgata atque patefacta, eademque a nobis in Commentarios ex Christi prædicatione relata (ad Ancoratum forsitan hæc respiciunt) ac rursum post explicatam ominem istarum hæreseon improbitatem, ex apostolorum doctrina accurate ac perspicuo brevi quodam est compendio subjecta; uti ea re eo-

CAPUT V. reseon percurrendarum laborem susceperint. A ‹ in unaquaque ætate, ut idem Petavius in epi- 33. Prædicti autem tres libri sic dividuntur, ut secundus et tertius in tres singuli tomos dispar- tiantur; atque ita cum primo, qui indivisus est, exsistant tomi septem. Et alia quidem Epiphanii opera, ut Hieronymus in libro De scriptoribus ait, • ab erudi is propter res, a simplicioribus propter verba lectitantur. > Photius autem de Panario no- minatim, sive (ut ipse cum Anastasio Sinaita plu- raliter appellat ) ‹ Panariis, ait quod auctor, aliis qui ante ipsum adversus hæreses lucu- brationes ediderunt, uberior atque utilior est; nam nec ea prætermisit quæcunque ab aliis prodita uti- litatis aliquid continent, et ipse quæ potuit a se excogitata aliis addidit, initium ducens a Barba- rismo et ad Messalianos usque perveniens. Genus porro ‹ dicendi, » inquit Photius, humile, et cu- jusmodi esse potest qui Atticæ doctrinæ rudis exsti- terit. Sed et in confutandis hæresibus plerumque parum nervosus est, quanquam interdum præstan- tissimis illas rationibus ac sententiis aggreditur ; etsi nihilo dictio sit atque orationis structura aut stylus ipse commodior. Nempe perparum tem- poris studiique in excolenda Græci sermonis elo- quentia, cui bonam vitæ partem cultiores alii Pa- tres Basilius, Nazianzenus, Chrysostomus impende- run, Alexandriæ posuit Epiphanius, ut supra vidimus; moxque ad spiritus, non sermonis exer- citationes transgressus in eremum, multas potius linguas scire, quam unam perficere eligebat; lauda- tus ideo ab Hieronymo in Apologia 2 contra Ruffi- num, ‹ quod Græcam, Syram et Hebræam, et .£gy- ptiacam linguam, ex parte ctiam et Latinam nove- rit: unde de eo querebatur Ruffinus, quod ● velut necessitatem evangelizandi per omnes lin- guas habere se putaret, de Origene male loquendi. › 34. Per hanc autemi serinonis cultioris incuriam sen imperitiam factum est, ut in eo Latine red- dendo, majorem opinione sua laborem senserit Petavius Accedebat enim, inquit in præfa- tione ad lectorem, ad communem interpretandi molestiam præcipua quædam in illo scriptore diffi- cultas, quod incompta et salebrosa est illius oratio, et in qua frequentissime occurrunt illa quæ Græci avanoza et àvaxdioula nominant pedestre ac D populare dicendi genus: quod sive plani sermonis simplicitate consequi volueris, subagreste quiddam exsistet ac putidum, cujusmodi fere sunt Latina, prioris interpretis Cornarii, cujus nos utique similes esse nolimus; sin ornatum atque cultunı adhibeas, id sine magna sententiarum commuta- tione obtinere vix possis. » Magnam igitur Petavio debemus gratiam, quod ejus beneficio sic Latine loquentem audiamus Epiphanium, ut styli nitorem in eo non desideremus; multo tamen majorem ipsi sancto, quod suæ sibi in eo genere tenuitatis con- scius, contempserit judicia fastidiosorum philolo- gorum, modo prodesset publico; eaque protulerit, quorum semper maxima et fuit et erit utilitas, cum 35. Quid de Origenis libris Пɛpi dozŵr sentiret stola dedicatoria notat, redivivæ mendaciorum sectæ, evulgatis veterum hæreseon abstrusis re- conditisque mysteriis, validissime propulsari ever- tique possint; et auctores perfidiæ atque satellites, suos in illis, quos quidem erubescant, principes au- ctoresque recognoscant. Est quidem ejus, qui in hæresim vel moliendam vel tuendam incubuerit, animus in omnem audaciam sine ullo pudore pro- jectus sed nemo est tamen ex illis absurdarum opinionum patronis, quem non utcunque convicti olim erroris atque damnati pudeat. Sint sane, ul sunt, ferrei omnes hæretici, sint pervicaces; iidem- que se in ipso ardore agitationeque disputandi ad resistendum acrius fingant, tamen qui id didicerit, quique certis veterum testimoniis compererit, ante àb antiquis Patribus et conciliis publicoque Chri- stianorum consensu agnita ac repudiata dogmata illa, quam illi ipsi (quos sequitur) interpolatores exsisterent; vix erit, opinor, ullus, cujus, nisi frangi edomarique contumacia potuerit, non lan- guidiores habeat eruptiones et impetus, ac paula- tim per seipsam refrigerata atque enervata conci- dat. Joannes Baptista, etc. Vide append. pag. 684, col. 2. Extrema sancti acta Constantinopɔli; mors in reditn obila. Epiphanius, satis declaravit per Epistolam ad Joannem Hierosolymitanum, cujus supra fecimus mentionem. Dum autem hac ex causa disputationes in Palæstina ferverent, contigit etiam Alexandriæ simultates nasci inter Theophilum Alexandriæ et Dioscorum Hermopoleos episcopum, atque hujus fratres Ammonium et Eusebium cognomento Lon- gos, totidem monasteriorum præfectos, quos cum primum charos habuisset Theophilus, haud imme- rito deinde a se aversos atque ad solitudinem re- gressos, persequi modis omnibus statuit; et quo simpliciores monachos ab iisdein abstraheret, cul- pare in eis præsumpsit, quod Deum humana forma præditum negarent, Origenis præsertim auctoritate suffulti. Cum autem eos Constantinopolim ad S. Joannem Chrysostomum confugisse intellexisset, atque ab hoc susceptos; cogitare cœpit, inquit So- zomenus lib. vii, cap. 23 et deinceps, • qua ra- tione Joannem quoque ipsum ab episcopatu dejice. ret. Verum hæc in intimo pectoris sui recessi occultans ac moliens, scripsit interim ad omnes ubique locorum episcopos litteras, quibus libros Origenis reprehendebat. Cumque consideraret ma- guo sibi emolumento fore, si Epiphanium, Sala- minis in Cypro episcopum, participem et consor- tein consiliorum suorum haberet, virum ob virtutis reverentiam omnium sui temporis clarissimum; eum sibi amicum adjunxit... 56. ‹ Porro Epiphanius, qui Origenis libros iam pridem aversabatur, Theophili litteris facile assen-

PATROL. GR. XLI. concilio, Origenis libros legi prohibuit. Datis deinde litteris, tum ad alios, tum ad episcopum Constan- tinopolitanum, ea quæ a synodo decreta fuerant insinuantibus, hortatus est illos ut synodum con- vocarent eademque decernerent. Animadvertens igitur Theophilus se Epiphanium absque periculo sequi posse, utpote quem multi laudarent, et cujus sententiam ob vitæ sanctitatem suspicerent, ipse quoque, cum episcopis qui sub ipso erant, idem quod Epiphanius decrevit. Verum Joannes studium illorum haud magni ponderis esse existimavit, et Epiphanii ac Theophili litteras neglexit: ex poten- tioribas vero hi, qui Joanni privatim infensi erant, cum intellexissent Theophilum id agere, ut Joan- ac studium contulerunt, utque Constantinopoli maxima synodus fieret procurarunt. Quibus cogni- tis Theophilus adhuc magis incubuit, et episcopos quidem Ægypti navigare jussit Constantinopolim, Epiphanio vero et aliis per Orientem episcopis scri- psit, ut quam primum in unum convenirent: ipse pedestri itinere proficiscitur. 37. Nec multo post Epiphanius, cum primus ex insula Cypro solvisset, ad locum haud procul ab urbe Constantinopolitana, quem Septimum vocant, applicuit; factaque oratione in ecclesia quæ illic est, in urbem introivit. Eum ingredientem Joannes occursu cleri totius honoravit : at Epiphanius per- spicue declaravit, quod calumniis adversus Joan- nem concinnatis fidem habuisset. Invitatus enim ut in ædibus ecclesiasticis manere vellet, neutiquam acquievit et cum Joanne quidem congredi peni- tus detrectavit : privatim vero convocatis episcopis qui tum Constantinopoli morabantur, ea quæ adver- sus libros Origenis decreta fuerant iis ostendit : ac nonnullis quidem persuasit ut decretis subscribe- rent; plures vero id facere recusarunt..... Porro Joannes adhuc nibilominus reverentiam exhibebat Epiphanio, eumque hortabatur ut collectas secum celebrare, et contubernalem ipsum habere vellet. Verum Epiphanius, se neque ejus domo usurum, nec cum eo oraturum esse respondit, nisi Origenis libros prius damnasset, et Dioscorum una cum sociis expulisset. Sed cum ille ante causæ cogni- D conscensurus esset, episcopis, qui ipsum ad littus tionem hæc facere haudquaquam justum esse di- ceret et procrastinaretur, die quo collecta agenda erat in ecclesia Apostolorum, procurarunt Joannis inimici ut Epiphanius in ecclesiam veniret, et pu- blice coram populo tum Origenis libros, tum Dio scorum et eos qui cum illo erant, tanquam idem sentientes cum Origene, anathemate damnaret; ea- demque opera episcopum urbis perstringeret, ut qui illis addictus esset; existimabant enim se hac ratione plebem ab illo esse alienaturos. 58. Postero igitur die, cum ad id agendum progressus Epiphanius jam ecclesiæ appropinqua- ret, obviam ei occurrit Serapio, missus a Joanne (præsenserat enim Joannes ea quæ pridie fuerant citer triginta post Epiphanii obitum scribens; cui sum præbuit: collectoque Cypriorum episcoporum A constituta), palamque denuntiavit Epiphanio, illum ea gerere quæ nec justa essent, nec ipsi privatim utilia siquidem tumultu populi excitato, ipse tan- quam hujus rei auctor periculum subiturus esset. Hac ratione cohibitus est impetus Epiphanii. Inter- ea accidit ut imperatoris filius, admodum puer, morbo corriperetur; mater vero sollicita ne quid tristius puero contingeret, misso ad Epiphanium nuntio, ut pro eo Deum precaretur, postulavit. Ille puerum victurum esse respondit, si Augusta hære- ticos, qui cum Dioscoro erant, aversaretur. Verum Augusta Si Deus, inquit, filium meum eripere mihi voluerit, ita fiat; Dominus enim qui dedit, idem et aufert. Quod si tu mortuos ad vitam revo- care posses, non esset mortuus archidiaconus tuus. nem episcopatu exueret, ipsi quoque operam suam B Etenim haud multo ante e vivis excesserat Cri- spio..... quem Epiphanius cum contubernalem ha- beret, archidiaconum suum constituerat. 39. ‹ Ammonius vero et qui cum illo erant Epi- phanium adierunt; id enim ipsi quoque Augustæ placuerat. Cumque Epiphanius interrogasset qui- nam essent, respondit Ammonius: Longi sumus, o Pater; libenter autem disceremus, utrum aliquando in discipulos aut in libros nostros incideris. Illo negante, iterum quæsivit Ammonius : Unde ergo hæreticos illos esse judicasti, qui nullum habes argumentum, quo sententiam illorum possis con- vincere? Et cum Epiphanius diceret, id se auditu accepisse: Nos vero, ait Ammonius, plane contra- rium fecimus; nam et discipulos tuos sæpe numero vidimus, et libros perlegimus; ex quibus unus est qui Ancoratus inscribitur. Cumque multi vitupe- rare et tanquam hæreticum calumniari vellent, nos pro Patre, uti par erat, pugnavimus, et causæ tuæ defensionem suscepimus. Proinde nec tu ex solo auditu absentes damnare debuisti, quos nequa- quam tu ipse certis argumentis inductus convice- ras, nec ejusmodi gratiam referre laudatoribus tuis. Posthæc Epiphanius lenius eum allocutus, tum qui- dem ab se dimisit, brevi autem interjecto tempore Cyprum navigavit, seu quod Constantinopolitana profectionis ipsum pœniteret, seu quod Deus ora- culo ipsum admonuisset, mortemque ipsi suam (ut verisimile est) prænuntiasset. Cæterum cum navem usque prosecuti fuerant, dixisse fertur: Urbem vobis et palatium et scenam relinquo; ego vero abscedo : festino enim, et quidem valde. 40. Aliud præterea quidpiam audivi, quod multorum sermonibus etiamnum circumfertur, Joannem quidem Epiphanio prædixisse illum in navigatione esse moriturum, Epiphanium autem prænuntiasse Joanni abdicationem episcopatus. Nam dum inter se dissiderent, Epiphanius quidem Joanni scripsisse dicitur: Spero te nequaquam epi- scopum moriturum. Joannes vero rescripsit Epi- phanio: Nec ego spero te in urbem tuain rediturum esse. Hæc Sozomenus, Historiam suam annis cir-

similia iisdem fere verbis habet Socrates lib. vt, A cap. 14; paris plane cum Sozomeno ætatis scriptor, et ex quo suam fere Historiam niutuatus Sozomenus creditur. Sozomeno tamen libentius usus hic sum, non quia Salaminium eum fuisse credo, sicut opi- natur Nicephorus aliique post eum; cum ipse lib. v, cap. 15, haud obscure indicet se Palæstinium, ex vico quodam juxta Gazam cui nomen Bethelia; sed quia jam inde ab adolescentia familiariter cum monachis ibi celebribus, Hilariouis discipulis suis- que ut videtur consanguineis, versatus; Salamane scilicet, cum quo commune nomen habuit (diceba- tur enim, uti Photius notat, • Salamanet Hermias Sozomenus,› quod alios decepit, ut Salaminium crederent) ejusque fratribus Fuscone, Machione et Crispione, quorum postremus S. Epiphanio adhæ- reng, in munere archidiaconi Constantinopoli ante öpsum obiit, ut supra vidimus. Accedit quod So- crati nonnulla etiam hic addiderit Sozomenus, et accuratius aliqua videatur edidisse. Notabile est tamen quod relata Epiphanii et Joannis mutua de se invicem prædictione, addat Socrates: • Utrum porro vera mihi dixerint qui ista narrarunt, equi- dem non possum affirmare; utrique tamen illorum hujusmodi exitus contigit. Nam neque Epiphanius navem appulit Cyprum, post discessum enim mor· tuus est in navigio : et Joannes haud multo post ex episcopatu dijectus est. > 41. Potuit sane hujusmodi exitus utriusque occa- sionem dedisse hominibus, mutuæ inter illos dis- C sensionis consciis, virosque sanctos suo pede me- tientibus, ut altercationem verborum utrique parum dignam affingerent, quemadmodum judicavit Ba- strator et interpres novissimus Henrieus Valesius. scribit Socrates, Cum ad Basilicain S. Joannis appulisset, quæ septem passuum millibus ab urbe distat, nave egressus, collectam ibi celebrarit et diaconum ordinarit, priusquam civitatem ingrede- retur. › Veretur namque ne querelam Joannis Hie- rosolymitani de Epiphanio, ad Joannem Constanti- nopolitanum perperam transtulerit Socrates, quam- vis tunc cum res ageretur Constantinopoli vivens. Neque enim apparet hic tam justa quam ibi excu- sandi Epiphanii ratio, cum Ecclesia S. Joannis citra controversiam esset sub dispositione Constan- tinopolitani episcopi, ubi nec hujus injussu licuis · set Epiphanio Missarum solemnia, nedum ordina- tiones celebrare de utroque tamen querentem Chrysostomum Socrates inducit; quin etiam de iis quæ in Apostolorum templo facturus erat Epipha- nius, nisi denuntiatione Joannis per Serapionem sibi facta fuisset absterritus, de iis, inquam, quæ solum constituta dicit Sozomenus, tanquam de reipsa factis minus verosimiliter loquitur Socrates, ac tum demum Joannem ait, ne eadem postridie iterarentur, ingresso rursus in ecclesiam Epipha- mio misisse Serapionem. ronius, et post eum Socratis atque Sozomeni illu- Dubitat etiam Baronius, verene Epiphanius, uti 42. Ut ut sit, apparet, optimum alias sanctissi- mumque senem, deceptum fuisse a Theophilo, tam in causa eorum quos Joannes tolerabat mona- chorum, quam ipsius Joannis; et ex abundantia zeli passum esse humanum aliquid, cujus ipsum cito pœnituerit, magisque potuisset pœnitere, si quæ post discessum suum sunt consecuta, vidisset. Interim hoc machinationum suarum successu ela- tus Theophilus, priusquam Constantinopolim pro- ficisceretur ad synodum, qua Joannis depositio de- creta est, ita de eo ad S. Hieronymum scripsit, • Origenistas in suam recipiens familiaritatem et ex his plurimos ad sacerdotium provehens, atque ob hoc scelus beatæ memoriæ hominem Dei Epi- phanium, qui inter episcopos clarum in orbe sidus eſfulsit, haud parvo mœrore contristans, meruit audire Cecidit Babylon (Isa. xx1, 9). › Quem lo- cum ideo hic adductum volui, ut intelligatur nequa- quam ambigendum, quin statim post suum a Con- stantinopoli discessum, uti Sozomenus scribit, obierit Epiphanius, de quo ut jam mortuo Theo- philus loquitur; cumque 12 Maii saltem sit dies de. positionis in Cypro, neque diu antea obiisse po- tuerit, cujus navis, ut præter ejus voluntatem procederet lente, mensem tamen vel sesquimensem itineri vix potuit in pendisse; consequens est eum obiisse mense saltem Aprili anni 403, Maium certe ratione qua ægre attigisse. Unde mirari subit, dixerit Baronius, ‹ ignorari quoto Domini anno obierit. Sicut enim ex Apologiis Hieronymi ad Ruffinum, scriptis anno 402, recte probat eum non obiisse eodem anno mense Maio; ita ex jain dictis colligitur, isto quidem anno non obiisse, sed nec ultra primos dies Maii anni sequentis vitam pro- rogasse. 43. Excusat idem Baronius Epiphanium, et me- rito excusat, in iis quæ de Ammonio et sociis cre· didit; eo quod Theophilus non privatis tantum litteris, sed synodalibus ex concilio Alexandrino scriptis, hæresis eos convictos atque damnatos significaverat; sed non ideo Sozomenum argue- rim injuriæ adversus Epiphanium, aut nimis erga Origenem favoris, dum inducit illum fatentem, quod solo auditu de iis cognoverit. Nani neque te- mere credidit illis Theophili litteris Epiphanius, utpote ‹ quæ scirentur in orbem divulgatæ atque receptæ ab Anastasio Romano pontifice : › neque tamen ad quæstionem Ammonii aliter debebat re- spondere, qui ejus ac sociorum causam per se non cognoverat ; et audiens quanto illi erga se egissent circumspectius, non poterat non aliquo humanita- tis sensu commoveri. Quod vero dicat Ammonius, tutatum se famam Epiphanii adversus eos qui illum hæreseos insimulabant, sciendum est in his, Sozomeno teste lib. VII. cap. 44, fuisse ipsummet Theophilum, nondum Ammonii et fratrum ejus inimicum; qui antea Epiphanium reprehendit quasi Deum humana specie præditum opinaretur ; postea vero, quasi resipiscens veram tandem sen-

CAPUT VI. tentiam ejus esse agnovisset, idem se cum illo sen- A tine edita habebatur in 11 tomo Operum ejus, tire scripsit, et Origenis libros calumniari institit, » in quo reprobando, si haberet adjutorem Epipha- nium, facilem sibi spondebat de monachis illis victoriam, qui dum Deo incorporeo corporis hu- mani formam non esse defendebant auctoritate Origenis, sub invidia hujus nominis videbantur posse opprimi. Quod cum agere Theophilum vide- ret Chrysostomus, monachos illos non nisi recta de Deo eatenus sentire comperiens, merebatur extra culpam haberi in eo quem ipsis præstabat favore. Cæterum uti Epiphanium de Anthropomorphoseos hæresi suspectum Theophilus immerito habuit, ‹ hæreticum et schismatis auctorem in epistola quadam priori vocans, uti scribit Palladius in Dia- logo de S. Joanne Chrysostomo; sic merito potuit com apud se excusatum probatumque significare, non ut Anthroponierphitam (quod revera etiam Theophilus non fuit), sed ut commode jam intel- lectum, prout intelligi posse etiam Ammonius com- probarat. 44. Multa sunt alia haud magni momenti, quæ in Sozorneni de Epiphanio narratione sugillat Baro- Dius, quibus non est operæ pretium immorari : unum tamen non prætermiserim, quod attinet con- tentionem Epiphanii cum imperatrice, quasi lon- gissime ‹ aberret a vero, ut Eudoxia, perinfensa Chrysostomo, faverit monachis illis, et Epipba- nium fuerit aversata, › eos damnari sic postulan- tem. Nam et illi absque Joanne potuerunt sese im- mediate in ejus gratiam insinuasse, et post primas ob agrum viduæ ablatum rixas, usque adeo rese- derat imperatricis indignatio, ut in gratiam cuni Joanne debeat rediisse censeri; quippe quæ haud diu post inter Joannem et Severianum concordia mediatrix, ‹ in ecclesia Apostolorum filium suum Theodosium, tunc admodum puerum, ad genua Juanais abjiciens, et per illius caput crebro obte- stans, ab illo obtinuit ụt Severianum în amicitiam suam admitteret, uti scribit Socrates lib. vỉ, cap. 11. Quæ autem deinde secutæ sunt graviores que- relæ, eæ primum cœperunt postquam Constantino. poli discessisset Epiphanius. Sed nihil in hac Ba- runii censura admiror magis, quam quod Acta Epiphanii, quæ sunt apud Lipomanum et Surium D sub nomine Metaphrastis, mendaciis scatere dicens, ui revera scatere mox ostendam; ex iis prorsus veritati contrariam proferat narrationem de con- pressu et contentione Epiphanii atque Eudoxiæ. \ee refert quod eadem eodem fere modo in S. Jannis Chrysostomi encomio scripsit Leo impera- tor : kie enim, quinque post rem gestam sæculis, kceptus ſuit spuriis illis Actis; eaque transcri- mi quatenus ad suum argumentum facere vide- Examinantur Acta edita, quatenus a Joanne conscripta finguntur. 65. Vitam Græcam S. Epiphanii, quæ olim La- etiam multis in locis a se recognitam dare voluit Dionysius Petavius, ne quid, quod Epiphanii no- mine utcunque est inscriptum, desideraret lector. › Quanquam eniin ipse quoque judicaret, quod ea ‹ in plerisque fabulæ est quam historiæ propior, jamdudum in Annalibus Baronius admonuit, ' sperabat tamen fore ut in lutulenta illa narra- tione › esset ‹ fortassis quod tollere possis : nam ‹ alioqui, › inquít, ‹ multa continet, quæ cum vera receptaque ab omnibus historia consentanea sunt, 'sed eadem admista falsis: in quibus discernendis, si nihil aliud, tuum, lector humanissime, judicium ac κριτική τῆς ἱστορίας δύναμις exerceri pas- sit. Quæ et quatenus vera credi debeant, satis ex capitibus præcedentibus lector intelliget quam inulta sint manifeste falsa, nunc aggrediar expli- care. Hoc autem facto, apparebit, cætera inter hæc media ejusmodi esse, ut licet per seipsa fidem non excludant, eam tamen prudens nemo dari ipsis possit, quandiu non alium auctorem sciuntur habe- re a mendacissimo istius Vitæ compilatore. Hunc tu cave ne Metaphrastem esse ex vulgi errore cre- das, cum stylus passim concisus a stylo Meta- phrastis periodico et fluido diversissimus sit. Præ- fert illa Vita duorum discipulorum Joannis et Polybii, ut dixi, nomina : qui et in prima persona ubique loquuntur, licet unus idemque sit a prin- cipio usque ad finem stylus, proinde non nisi unum auctorem referat; non tamen omnino rejiciendum, si vera duorum istorum scripta præ oculis liabens, sno illa duntaxat exornasset sermone, sensu ser- vato. Qua autem ætate ille scripserit, quis divi- nando consequetur? Hoc certum, decimo sæculo priorem fuisse, quando et Leo imperator, cogno- mento Sapiens, sub quo etiam Metaphrastes floruit, Vitam illam secutus est in laudando Chrysostomo ; et elogium ex ea sumptum invenitur in Synaxario Basilii imperatoris Porphyrogeniti, ut de Menæis excusis nihil dicam. 46. In hac´ vita Epiphanius patre agricola, ma- tre linifica, ambobus Judæis, natus dicitur cum sorore Callitrope; cumque decennis esset amisse patre, jussus ad alendam familiam unicum quou suppetebat vendere jumentum, tanta negotium sin- ceritate egisse, ut quamvis indomitum alias, in ipso foro placidum se præberet præter morem, vitium tamen indicarit licitanti Jacobo, quod religioni sibi duceret fallere ejusdem religionis hominem : quare tribus ab eo donatus nummis, domum reverterit cum ipso jumento: a quo deinde excussus in via graviterque læsus, per supervenientem quemdam Cleobium Christianum, sanatus virtute crucis fuerit. Postea cum agellum paternum Eleutheropo- litano cuidam legis perito ac diviti Judæo, cui Tryphon nomen, offerret venalem, ab eo adopta- tum, ut matrimonio filiæ unicæ jungendum, nisi bæc cito mortua fuisset; atque ita mortuo etiam Thryphone, ejus et doctrinæ et opulentiæ mansisse

·cianum : quem cum vidisset donata pauperi veste, candida alia cœlitus indui, petierit et Christianus et monachus fieri : congrueque instructus cum sorore, et ad ingressum ecclesiæ decidentibus ultro calceis nudipes, baptizatus fuerit ab episcopo; ac- ceptisque mille aureis, Veronica materteræ suæ eidemque sanctimoniali, sororem commendans, in Luciani monasterio factus sit monachus, annos natus sedecim, et S. Hilarioni ejusdem Luciaui discipulo commendatus, ipsum post mortem com- munis magistri habuerit cum cætera fraternitate hegumenum seu abbatem. 47. Sed jam aliunde constare vidimus, mona- sticæ vitæ tirocinia in Ægypto posuisse Epipha- nium, ea forte quæ hic notatur ætate, quamvis B Mallem biennio majorem credere. Ad Lucianum el Hilarionem quod attinet, patet mendacii evidentia ex ipsius Hilarionis Vita, qui annos quindecim natus ad Antonium abiisse in Ægyptum dicitur ab Hie- ronymo, indeque post biennium revertens primus monasticæ vitæ exemplum retulisse in patriam, quod anno ejus ætatis 22 multi coeperint imitari, eatenus autem necdum fuerant monasteria in Palæstina, nec quisquain monachum ante S. Hila- rionem in Syria noverat. › Fingitur præterea monasterium ejus quod prope Gazam fuisse scitur, eo fuisse loco ut ad quinque milliaria petenda esset aqua : qua occasione cum contigisset vinum ab Epiphanio in aquam converti ad refectionem trans- euntium ille gloriæ fugitans alio se subduxerit, ubi cum Saracenorum prætereuntium quidam eum ferire volens, miratus esset aperiri sibi oculum alterum, quem semper clausum habuerat; ea re mo- tum unum e turba, suscepisse fidem; qui baptizatus ab Hilarione et Joannes dictus, adhæserit Epiphanio, atque hæc omnia scripserit: ac primo, ab energu- in Persidem venire faceret Epiphanium. Occupata igitur regis filia indicasse, quod nisi veniret Epi- phanius, exiturus a puella non esset. Quæsitum ergo et in Spanydrio suo repertum, post aridam manum uni missorum restitutam, venisse in re- giam, quæ dicebatur Urion, dæmonem a filiola regis ipsa spectante expulisse, blandienti sibi ine- D ptius mago loquelam abstulisse et pœnitenti red- didisse, regia munera epulasque recusasse solo pane contentum : et resuscitato, qui mortuus effe- rebatur, adolescente, ab rege honorifice dimissum fuisse. Nescio an Ur Chaldæorum, Abrahami pa- triam, intellexerit hoc loco fabulator (nam Urion alias nullum novi): ad miracula quod attinet, audi- vimus Sozomenum expresse negantem, quod vi- venti contigerit fugare dæmones morbosque curare. 48. Pergit interim pseudo Joannes narrare, quo- modo ad Spanydrion reversus secum Epiphanius fontem ibi elicuerit, feras prohibuerit ab oleribus, et in novas mansiones sibi a Saracenis, prioris tu- gurii conditoribus exstructas, receperit fratres In Hierace autem insignem parachronismum etiam notavit Baronius ad ann. 372, num. 110, observaus hæredem. Tum vero incidisse in monachum Lu- A quinquaginta, leonem multis noxium sua præsen- meno pulsum dæmonem comminatum esse, quod tia occiderit, synonynium sibi ab Edessa philoso- phum exceperit, cum eoque integrum annum dis- putarit coram Calisto Aetii magnæ Romæ præ- fecti filio, quem a dæmone liberatum habehat discipulum; et quomodo theogoniam Hesiodi per- tinaciter defendentem, opposita veriori Geneseos historia flectere nequiens, provocarit ad energu- meni liberationem, quam qui effecisset ejus fides vera censeretur: atque ita conversum Epiphanium philosophum, monachumque factum et presbyte- rum ordinatum ab Eleutheropolitano episcopo : quem deinde in Ægyptum recedens Epiphanius sanctus monasterio suo præpositum reliquerit. Sed præterquam quod ea disputandi mora et ratio ridi- cula omuino videatur, et de altero isto Epiphanio alibi legatur nihil; unum hic Aetii Romanæ urbis præfecti velim nomen notatuin, quod ex cerebro suo commentum auctorem patet ex accuratissimo eo Catalogo, quem Bucherius a Bollando nostro acceptum edidit ad Canonem Pascbalem Victorii c. 13, p. 236, ubi ex temporibus Gallieni, ab anno 254, asque 554 indicatur, ‹ quis quantum temporis præfecturam Urbis administrarit, › quan- doque præfectis successive quatuor intra eumdem annum positis; nec sola nomina, sed et præno- mina exprimuntur. Interim ex ipsius fabulatoris calculo, annorum quinquaginta sex episcopatum Epiphanio tribuentis, acta hæc essent ut minimum ante decennium ordinationem prægressum, adeoque ante annum 338. 49. Post hæc demum sanctum, quem nos admo- dum juvenem fuisse in Egypto diximus, celebritatis nimiæ fugientem, illuc secum navigare ex Joppe facit pseudo-Joannes, post energumenam in egressu Hierusalem liberatam; et Alexandriam appulsum Judæum, Aquilam nomine disputando convertere, ac S. Athanasio episcopo sistere baptizandum ; deinde cum S. Paphnutio, magni Antonii disci- pulo, in Thebaide congredi, eo consilio ut in Nitria eremo habitare permitteretur; sed ab hoc pro- phetice jussum, collecto apud Patres æstivo feno, abire in Cyprum atque oves pascere. Tum prope Leontopolin fingitur sanctus accedere ad Hieracis celeberrimum monasterium, istumque publice do- centem errores multos mutum imperio reddere, ac pœnitentem sanare; denique curato in superiori Thebaide energumeno, venire ad loca quæ dicuntur Bucolia ibique septennio babitasse, ubi Eudæmo- nem philosophum converterit sanato pueri ejus oculo; seque ad episcopatum quæri cognoscens, reverterit in Syriam, primum quadraginta dies con- versatus in monasterio S. Hilarionis, postquam ille in Cyprum se receperat, id est post annum 363, juxta Hieronymum; cam tamen in calculo ipsius fabulatoris, diu ante Hilariouis adventum in Cyprum, ibi episcopus fuisse Epiphanius debuerit.

et preces posuisset supra thecam, dixit : Deo digne sancte Epiphani, expelle a me malignum spiritum, et animæ per litteras, quæ a nobis missæ sunt per venerandum) diaconum Calippum. Habe antem perpetuam Jutare digneris, o digne sacerdotio, sancte Pater. Ora pro me, o vir maxime pie.] ACTA S. EPIPHANII (Acta sanciorum Bolland., Mail tom. III, die 12, p. 56. Venetiis, 1758.) A μapa appellant) quod olim patriarchium fuit. 2. Etenim etiam Coustantinopolitanæ Ecclesiæ, æque ac toti Orienti fuit in maxima veneratione sanctissima ejus æde, sen sacello, « quæ est intra templum Sancti Philemonis, quod, Codino in solemni totius diei Officio, communi quidem cum principaliori loco: quomodo etiam notatur in ûgu- lum autem illum spectat canon sacer, hoc die præ- scriptus sub hac acrostichide: insula et urbs circa Atticam) Constantia dicebatur rem Famagustam vocant incolæ, postquam ex ejus ruinis nova surrexit, quæ adbuc regia est, regno viventi non contigerat, ad sepulcrum ejus dæmones 11 seculo Christi octavo celebrata, act. 6 docet, quod templum dedicaverunt in Cypriorum insula vocabulo, et cum multis aliis titularibus picturis Certe vel tunc fato suo functus est, vel in sua ec- ad Quercum deponeretur, quod factum esse circa reliquias sancti et beati Patris nostri et episcopi Epiphanii, et cum omni honore eas in eo loco deposuere. LXXI. Mane autem statim venerandus Draco, accersitis omnibus clericis cum multis patribusfamilias elvitatis, obtulit preces imperatori. Missi vero sunt tres clerici, et tres patresfamilias. Ex clericis in pri- mis honorandus Sabinus diaconus, et niaxime honorandus diaconus Paulus consobrinus Draconis, et ho- norandus diaconus Athanasius. Ex patribus autem familias reverendus Marianus frater Synesii, et reve- rendus Joannes ejus consobrinus, et filius Draconis, qui ipse quoque vocabatur Draco, et quem Dei gratia curavit Epiphanius a morbo gravissimo. Hi autem iverunt in civitatem regiam, et obtulerunt preces im- peratori. Imperator vero Arcadins, cum preces accepisset et legisset, valde magno dolore est affectus, quod e vita excessisset Epiphanius et dixit eis qui preces sibi obtulerant : Sedete in hac urbe regia quadraginta dies, ut lugeam meum Patrem, et vos mittam in pace. Illi autem sic fecerunt. Et luxit Arca- dius imperator sanctæ memoriæ patrem nostrum et episcopum Epiphanium quadraginta dies. Post luctum autem fecit constitutionem, et misit cum eis virum pium militantem, nomine Maximum. Is habebat spi- ritum immundum. Cum ii autem pervenissent Constantiam, statim Maximus accepta constitutions, in- gressus est in locum, ubi sunt positæ reliquiæ sancti Patris nostri. Cunique pronys cecidisset in faciem, tunc aperiam hanc formatam scripturam cum magna gratiarum actione. Statimque exiit immundus spiri- tus a Maxime. Maneque patefacta fuit scriptura formata in loco publico, et omnes propterea magna sunt affectį lætitia. Formatæ autem scripturæ vim insero in mea epistola, quam ad vestram miuo pietatem : quæ in versu secundo sic continet. Sic enim dicit imperator Arcadius de sancto Patre : Eum, qui vixit supra nost' as leges, nolumus jacere convenienter nostris legibus. Ecce ergo, o sancte Pater Polybi, uni- versam consequentiam, quæ fuit tam verbis quam factis, exposui vestræ apud Deum honoratæ et sanciæ mei memoriam in tuis ad Deum orationibus, sancte Pater. Tuum vero sanctum clerum meo nomine sa- AUCTORE R. P. DAN. PAPEBROCHIO. CAPUT PRIMUM. Cultus apud Græcos et Latinos. Vita sub ementito discipulorum nomine compilata. Epiphanius; cujus synaxis (ut habent Menæa ad hunc 12 Maii) in regia illa urbe ‹ celebrabatur in Originibus Constantinopolitanis attestante, ‹ Eu- doxius Constantini Magni patricius et præfectus condidit. › Colitur autem ibi et alibi S. Epiphanius S. Germano patriarcha Constantinopolitano; sed ratis Ruthenorum seu Moscorum Kalendariis. So- 1. Salamis Cypri (nam alia hujus nominis est Hieronymi ætate, ut ait ipse in epitaphio Paulæ epist. 27. Nunc utrumque nomen desiit, et dun- taxat oppidulum fere dirutum superest, quod Vete- licet exstincto sub Turcarum tyrannide. Eadem metropolis insulæ totius fuit, et sæculo Christi quarto episcopum habuit ‹ S. Epiphanium, quem mon solum vitæ conversatio illustrem ob viruites reddidit; verum etiam miracula, quæ Deus, ho- nore illum afficere volens, ipso adhuc superstite et B post ohitu», ejus edidit. Mortuo enim illo, id quod etiamnum fugari, et morbi quidam curari dicun- tur. › Ita lib. vi Hist. eccles., cap. 27, Hermias Sozomenus, ipso cujus principio ille obiit sæculo quinto forens. Hinc factum, sicut synodus Nicæna ejas discipuli, nuncupantes illud ejusdem Patris imaginem ejus in ipso collocarunt, > qualen sci- licet videre licet ante opera, Petavio nostro cu- rante edita ‹ ex pervetusto quodam exemplari, quod exstat in Constantinopolitano antiquissi- mo monasterio, Sula dicto (vulgo rà ε µáp- Terram replevit Epiphanii decus. Solus etiam hic in Ephemeride metrica nominatur, et quideni tanquam hac die mortuus : State lex mortis duodena Epiphanion aufert. clesia post mortem sepultus, baud dju antequam 8. Joannes Chrysostomus, de que infra, a synodo mensem Julium anni 403 ex Palladio, Chrysostomi actus scribente, constat. 3. Græcos cito imitati sunt Latini, quorum anti- quissimus Beda in suo quod ex octo mss. dedimus genuino Martyrologio, post commemorationem

Réspousio. (43) EíAor "E.Jiccatoc. Similia hahes apud Ire- neum lib. rv, e. 47, et in. fragmentis, pag. 347. Justinum etiam imitatur Tertullianus lib. Adr, Jud., c. 12, cum pluribus ligni crucis figuris recensen- dis, tm. maxime hoc Elisiei miraculo. Vid. Jul, Firm. De errore profau. relig (43) Arà p£va uvecrpror. Thirlbius loco allato ex Iren. l. iv, c. 25. ubi bee de vocatione gentium et reprobatione Judiorum intelliguntur, addit z * Nescio an hoc sit mysterium. quod vult noster, certe. non absimile est ejus mysteriis. » Sed lamen. non soli Justinus et Irenzus, sed inulti alii Patres iia censuere, ut. videre est apud. cQuinientatores, quorum doctissimi quique sententiam Pat;umi sec quuntur.

sancti exsilium est, eo solum prætextu, quod damnatus in synodo, absque numerosioris quam illa ad Quercum fuerat synodi sententia, sedem suam recepisset. 56. Ad extremum in Actis, tanto jure reproban- dis, dicitur Epiphanius adhortatus in navi suos, sedasse precibus tempestatein triduanam, atque exspirasse. Cujus demortui corpus, circumcisumne esset, explorare volens navarchus, ictu pedis re- tro actus exstinctusque ad eosdem pedes positus revixerit. Cumque Constantiam appulisset navis, tenebræ quidem toti incubuerint civitati; tres ta- men cæci obviam progressi, cum reliquis sese manu tenentibus, visum receperint; corpus autem conditum melle prostiterit in ecclesia diebus mul- B tis, eo quod Longinus et Petronius diaconi, hæresi Valentiniana clam infecti, nefas esse diccrent in- tra civitatem in ecclesia sepeliri mortuum; quia autem sepelire eum nihilominus volentibus illi se opponebant, ad venerandi diaconi Sabini, Epipha- nium invocantis, preces; Longinus quidem conci- derit ipso loco mortuus, Petronius vero, elatus inde paralyticus ac mutus, quarto die obierit. Tum vero missos Constantinopolim legatos sex, qui Arcadii imperatoris voluntatem exquirerent; hic vero eos detinuerit, donec suum, ut appellabat, patrem luxisset diebus quadraginta; iisque exple- tis eosdem remiserit cum quodam Maximo, mole- stum sibi dæmonem circumferente. Ab hoc autem, ante sacrum corpus prostrato ac liberato, lectam imperialem epistolam, versu secundo sic continen- tem: ‹ Eum qui vixit supra nostras leges, nolumus jacere convenienter nostris legibus; atque ita demum depositus fuerit sanctus in theca ad id fa- bricata, ipso loco ubi supra Faustinianum ceci- deral fabricator, › utique mensibus tribus aut qua- tuor, juxta hanc fabulam, post sancti mortem. Hæc autem, ut indicavi n. 5, fingitur scribere Epi- phanii successor Sabinus ad Polybium octavo die durantis pro sepultura contentionis digressum ab insula, et post unius anni moram in Thebaide, raptum ab Heracleone, totius Ægypti præside, Rhinocoruris tune habitante, ut esset ejus urbis episcopus; cum petiisset de illius controversiæ D exita doceri a Sabino, quia ex Calippo diacono audierit illum Constantiæ episcopum ordinatum, 57. Ilabes, Lector, bis duobus capitibus compre- hensam totius prolixæ alias fabulæ summam, eo fine, ut si quid alibi reperias a nobis præteritum in primis quinque capitibus quod hic etiam atlin- gatur; discernere possis, utrum id hinc acceptum æstimari non debeat; an vero, ut ex meliori au- ctore huc translatum, fidem mereatur cum priori - bus obtinere. Similiter arbitrio tuo relinquo, velisne pro genuino S. Epiphanii fetu habere cum Bellar- mino librum De vita prophetarum eorumque sepul- tura, quamvis ignotum Photio n. 122 et seqq. ejus imperatricis, in altera postea synodo decretum A Petavio, Ýaudeniɣpaçov credere, ‹ propter sexcen- opera recensenti; an cum novissimo ejus interprete tas mendaciorum nugas, quibus liber ille refertus est. Petavio Sirmundus et Labbæus subscripsere, sancti Patris honori faventes; et horum senten- tiam ex eodem motivo libentius teneo, licet satis intelligam cum Labbæo, esse qui censeant, ‹ non omnia veteribus Patribus subtrahenda, in quibus Thalmudica commenta et Hebraicæ quædam deu- teroses continentur. 58. Sic liber De Vita et morte justorum, Barquio in notis ad Romanum Martyrologium 1 Maii et 25 ‹ cujuspiam alterius potius quam S. Isidori esse videtur, eo quod in eo complura reperiantur, Isi- doro indigna, coagmentata mendacia: de eo ta- men non sinit nos dubitare S. Braulio in prænota- tione librorum ejus : ita ut buic excusando aliud non suppetat, quam cum Labbæo vel agnoscere ‹ ab aliquo interpolatore corruptum, vel ingenue fateri, quod ‹ nimis credulus, quæ ab aliis scripta reperit, minus discussa, non tam sua quam aliena protulerit ſide. » Quandiu tamen alterutrum dicere, pro tuendo qui sub Epiphanii nomine controverti- tur libro, similis ponderis non cogit auctoritas, bene de illo omnes mereri existimo, qui id quod ejus gravitate indignum esse rationabiliter censent, ab ipso scriptum esse non libenter credunt; male econtra, qui mordicus id sustinere volunt, ut ejus auctoritate, sicut et S. Isidori fulciri videantur, quæ ibi de Eliæ prophetæ natalibus leguntur. Equi- dem existimo Patres istos, si talia ipsi revera scri- pserunt, mere interpretum et collectorum fungi officio voluisse, nullum autem iis ex se pondus addere an autem revera operæ pretium fuerit Rabbinorum de sanetis veteribus somnia, quibus illi omnes sacræ Scripturæ historias interpolarunt, vel jam olim collecta Græce Latineque reddidisse, vel in illorum libris pluribus dispersa in unum libellum collegisse, prudentiorum esto judicium; curiositati certe et oblectationi nonnihil serviunt ista, neque alicui nocere possunt qui eis fidem non magnam habuerit, intelligens cum Theophilo Raynaudo nostro, de bonis et malis libris n. 352, eorum multam mendacitatem et fabulositatem, ▸ quodque (ut idem n. 348 notat) ‹ Rabbinis pro- prium quarto modo est fabulari, et quæ nunquam Querunt eruntve unquam, tanquam vera proponere, adeo crasse ac stolide, ut ne ingenii quidem mica deprehendatur in comminiscendo dextre et appo- site, fingendoque probabiliter et apte ad persua- dendum. › Convenit profecto non tam considerare quis quid scripserit, de iis quæ ante longissimas ætates acta feruntur, certis nullis auctorum coævo- rum monumentis testata; sed quos fuerit duces in scribendo secutus; hi autem, in eo quod taugimus argumento, alii quam Rabbini non fuerunt, iique vero similiter Hierosolymitano excidio posteriores omnes. 59. Cæterum, quia liber vulgatus sub nomine Epi- phanii, primum superiori sæculo Latine legi cœpit, merito præsumuntur scriptores Latini præsertim

ii quos Græcanı nescivisse constat, dum aliquid A Raynaudo taceam, cujus judicio liber est ‹ infan- ejusmodi de legis antiquæ prophetis scribendo atti- gerunt, non illum sub nomine Epiphanii librum, sed alium sub nomine S. Dorothei, Latine dun- taxat exstantem, præ oculis habuisse, prout in tra- clatu de B. Alberto Hierosolymitano ad 8 Aprilis indicavi. Hic autem liber, multo prius et certius, quam alter ille Epiphanio, adjudicatus Dorotheo fuit, statim ac per impressionem factus est magis publici juris Synopsim intelligo De vita et morte apostolorum, prophetarum ac discipulorum Domini, quæ sub Dorothei nomine excusa fuit, tum seorsim tum in Bibliothecis veterum Patrum; hanc enim, ut notavit Labbæus, ‹ jam pridem ut fabulis refertam nulliusque apud doctos auctoritatis, obelo fixerunt Molanus, Baronius, Bellarminus et alii Catholici, B quibus heterodoxi subscripserunt: ut de Theophilo a se fidem haberi; Epiphanius autem nec excusa- tilis, scatens fabulosis narrationibus › Quibus cum similes sint in duobus jam supra indicatis opuscu- lis, S. Isidorus quidem sic excusatur, ut tamen me- lius fuerit proprio houori consulturus, si præcau- tione saltem aliqua usus indicasset non magnam iis tione quidem eget, quandiu nullo veteri et inelucta- bili testimonio probatur, hæc vere illius esse scri- ptio. Adde quod plures Epiphanii fuerint subse- quentibus sæculis, etiam in Cypro episcopo quorum aliqua ut fieri vulgo solet, principaliori hujus no- minis scriptori tribui potuerunt, sicut orationes illæ quæ, Epiphanii nomine fucum jam pridem faciunt, Petavio judice, satis cura stylo ipso tumm aliis quibusdam indiciis, alterius vel Epiphanii vel auctoris se esse declarant. E SOCIETATE JESU UPOSEQPIA IN EPIPHANII OPUS QUOD PANARIUM INSCRIBITUR. Si cum exquisita rerum, quæ in hoc Opere tractantur, varietate ac copia adæquare commentationes nostras instituissem, non brevibus notis et animadversionibus, sed ingentibus libris committenda res fuerat. Quoniam autem neque me commentariorum moles illa delectat, et eruditorum lectorum fastidiis occurrendum potius hoc in genere est quam aliorum tarditati consulendum, nulla est obtinendæ a me ratio prætermissa brevitatis. Ea vero visa est in primis ejusmodi, ut diversas ex veterum exemplarium compara- tione, aut ex conjectura lectiones ad oram contextus ascriberem: Tum ut leviora quæque, ac faciliora, vel commode ab aliis explicata, ne attingerem omnino, aut carptim breviterque perstringerem. Quamobrem certa potissimum argumenta delegimus, in quibus elaborandis atque illustrandis plusculum operæ disputationis- que consumptum est : quæ nimirum talia esse consideremus, at ad eorum minuendam obscuritatem nonnihil opera nostra posset accedere. Fuerat jamdudum animus, omnium hæreseon quæ in hoc opere commemı)- rantur, tà lơtopovɲɛva primum, deinde opiniones ac dogmata omnia separato libello persequi, et cum iis quæ Epiphanius perscripsit, quæ ab aliis sunt Patribus exposita, conferre: sed ab eo consilio revocavi ipse me, quod eum mihi laborem jamdudum aliorum industria sublevasset. Etenim præter veteres illos, Ire- næum, Augustinum, Philastrium, Damascenum, Tertullianum, Clementem Alexandrinum, Hieronymum, ac cæteros, qui aut de hæresibus nominatim scripserunt, aut earum in libris suis utcunque meminerunt, recentiores aliquot eodem in argumento summa cum laude versatos memineram; in primis autem Gabrieleır. Prateolum, atque illustrissimum magnorum Annalium conditorem. Quorum ille hæreseon omnium luculentis- simum catalogum litterato ordine contexuit: hic in Annalibus suo quamque tempore consignatam reliquit ; uterque uno in conspectu quæ apud veteres illos dispersa erant ac dissipata proposuit. Hac igitur cura et cogitatione solutus, hunc unum ad scopum commentandi laborem istum conferam, ut qui Latine jam, huc est minus, ul spero, barbare studio nostro loquitur Epiphanius, idem notis et Animadversionibus qua casti- gatus, qua illustrior factus, dilucide atque intelligenter id faciat, omni obscuritate detersa. DE INSCRIPTIONE OPERIS, AC XX PRIORUM HÆRESEON PARTITIONE. Cum adversus LXXX hæreses, quæ ad suam ætatem exstiterant, susceptum a se hoc opus profiteatur Epi- phanius, duo quædam occurrunt in eo negotio consideranda. Alterum, hæresis nomen latissime in quibus -

DION. PETAVII [POSЕQPIA IN PANARIUM. dam usurpari; nec ad theologorum normam vocabuli usum istius exigi, a quibus quid proprie sit hæresis, et quantum reliquis ab sectis differat, subtilius atque enucleatius declarari solet. Nam neque priores iliæ sectæ, Barbarismus, Scythismus, Judaismus, quatenus Christi ortum antecessit, inter hæreses merito recen- sentur ; neque ullæ proprie sectæ Barbarorum, aut Scytharum fuerunt. Atque, ut diligentius in Hellenismi, Judaismi ac Samaritismi species inquiratur, pleræque forsitan e numero sectarum, sive hæreseon eximendæ erunt; de qua re sparsim ac suis locis opportunius agetur. In Hellenismo quidem, cum quatuor tantum- modo sectas Epiphanius numeret, infinitæ adjungi aliæ potuerunt; quarum plerasque in calce hujus operis, in fidei Catholicæ Compendio prosecutus est. Alterum hoc in negotio considerandum est; quamvis omnes illæ sectæ inter hæreses haud immerito censeantur, nequaquam tamen Epiphanio octogenarium illum con- stare numerum. Etenim in partitione ipsa contra dividendi præcepta non mediocriter peccatum est : cum principio quinque ante Christum sectarum fastigia proponuntur; Barbarismus, Scythismus, Hellenismus, Judaismus, Samaritismus : ac deinde posteriora tria genera in aljas species tribuuntur. Et nihilominus genera cum subjectis sibi partibus eumdem in numerum summamque conferuntur. Quod est in divisione viliosissimum. Neque enim genus лpòç tà elồn àrtida pɛīzu. Ut si anima vitaque præditum corpus pri- mum in animal ac plantam partiare : tum animal in terrestre, aquatile, volatile; plantam in herbam, fruti- cem et arborem : ac deinde collectis omnibus, octo corporis animati partes esse constituas: nimirum ani- mal, plantam; terrestre animal, aquatile, volatile : herbam, fruticem et arborem. Ita enim inter divisionis partes genera ipsa, quæ dividuntur, perperam referas. Quod in illa hæreseon distributione commisit Epi- phanius. Quippe tres illæ, quas dixi, Hellenismus, Judaismus, Samaritismus cum suis partibus conjunctæ summam conficiunt. Unde subductis recte omnibus, xvII duntaxat ante Christum, universe vero lxxvii hæ- reses, non LXXX numerantur. Præterea xx priorum hæreseon alium in Epistola ad Acacium et Paulum pre- sbyteros, et in Anacephalæosi, quam in ipso decursu operis ordinem instituit. Utrumque nos in sequenti tabula proposuimus. Hellenismi Samaritismi XX Priorum hæreseon ordo in Anacephal. 4 Barbarismus 2 Scythismus 3 Hellenismus 4 Judaismus 5 Samaritismus 6 Pythagorei 7 Platonici 8 Stoici 9 Epicurei 10 Gortheni 11 Sebuæi 12 Esseni 13 Dosithei 14 Scribæ Hellenismi 15 Pharisæi 16 Sadducæi Judaismi 17 Hemerobaptistæ Judaismi 18 Ossæi 19 Nazaræi 20 Herodiani • XX Priorum hæreseon ordo ex opere Panarii. 1 Barbarismus 2 Scythismus 3 Hellenismus 4 Judaismus 5 Stoici 6 Platonici 7 Pythagorei 8 Epicurei 9 Samaritæ. 10 Esseni 11 Sebuæi 12 Gortheni 13 Dosithei 14 Sadducæi 15 Scribæ 16 Pharisæi 17 Hemerobaptistæ 18 Nazaræi 19 Osseni 20 Herodiani In posteriori serie Stoici ante cæteras philosophorum sectas collocantur; aliter atque in priori fecerat, quæ longe ac in parte tolerabilior est. Hinc est, quod Stoicorum secta τplen åíò 'Ellŋviσµov sit in- scripta. Nam tertium ab Hellenismo locum habet in serie, ut Platonici quartum, atque ita deinceps; non ut in inscriptione Latina est; tertia Hellenismi secta: pro quo scribe: Tertia ab Hellenismo secta.