Α ὅλων ἅγιον Δεσπότην ἀντιλαβέσθαι τῆς ἡμῶν πτω χείας, καὶ ἐμπνεῦσαι τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεῦμα, εἰς τὸ μηδὲν παραπεποιημένον εἰς τὴν τῆς ἐπαγγελίας γραφὴν συντάξαι. Καὶ αὐτὸ τοῦτο αιτησάμενοι, την ἑαυτῶν ἀνικανότητα γινώσκοντες, κατὰ μέτρον της πίστεως καὶ κατὰ ἀναλογίαν δωρήσασθαι τὸν αὐτὸν ἡμῖν παρακαλοῦμεν. Β΄. Ἔστω δὲ ὁ σκοπός παντὶ τῷ ἐντυγχάνοντι περὶ παντὸς τοῦ ζητήματος, ὡς τῶν καιρῶν ἐστι καὶ χρόνων τὰ ὑφευρήματα, ὅσα ηδυνήθη ὁ μικρός ἡμῶν νοῦς ἐξασκηθεὶς καταλαβέσθαι. Καὶ οὐ πάν τως που ἐπαγγελλόμεθα πάντων τῶν ἐν τῷ κόσμῳ. *Αφατα γάρ ἐστι καὶ φατὰ (1), αμύθητά τε καὶ ἐν ἀριθμῷ μὴ καθιστάμενα, καὶ ὅσον μὲν εἰς ἀνθρώ πους ἧκεν ἀνέφικτα, μόνῳ δὲ τῷ τῶν ὅλων Δεσπότῃ γινωσκόμενα. Τὸ δὲ ἐπάγγελμα ἔχει περὶ διαφορᾶς δοξῶν τε καὶ γνώσεων, επαγγελμάτων τε πίστεως ἐκ Θεοῦ καὶ ἀπιστίας, αἱρέσεων τε καὶ κακοδόξου γνώμης ἀνθρωπείας ὑπὸ πεπλανημένων ἀνδρῶν ἐν κόσμῳ ἐσπαρμένης, ἐξότε ἄνθρωπος ἐπὶ γῆς πέρ πλασται, ἄχρι τοῦ ἡμετέρου χρόνου, τουτέστι βασι λείας Ουαλεντινιανοῦ καὶ Ουάλεντος (2) ενδεκάτου ἔτους, καὶ Γρατιανοῦ. Τῶν δὲ ὑφ᾽ ἡμῶν μελλόντων εἰς γνῶσιν τῶν ἐντυγχανόντων ήκειν αἱρέσεων τε καὶ τῶν ἀνωτάτω τὰ μὲν ἐκ φιλομαθείας ἴσμεν, τὰ δὲ ἐξ ἀκοῆς κατειλήφαμεν, τοῖς δέ τισιν ἰδίοις ὠσὶ καὶ ὀφθαλμοῖς παρετύχομεν. Καὶ τῶν μὲν τὰς ῥίζας καὶ τὰ διδάγματα ἐξ ἀκριβοῦς ἐπαγγελίας ἀποδοῦναι πεπιστεύκαμεν, τῶν δὲ μέρος τι τῶν ἀπ' αὐτῆς για νομένων. Ἐξ ὧν τοῦτο μὲν διὰ συνταγμάτων παρ λαιῶν συγγραφέων, τοῦτο δὲ δι᾿ ἀκοῆς ἀνθρώπων ἀκριβῶς πιστωσαμένων τὴν ἡμῶν ἔννοιαν ἔγνωμεν· τοῦτο δὲ τὸ πᾶν συνηγάγομεν φρόντισμα, οὐ δι' ἑαυτῶν ἐπιβαλλόμενοι, οὐκ ἐπεντριβέντες επαγγε λίαις ὑπερβαινούσαις τὴν ἡμῶν βραχυλογίαν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸν τοῦτον τὸν λόγον, ὃν συνθεῖναι η λο κήσαμεν Θεοῦ βουλήσει ἐξ ἀνδρῶν φιλοσόφων, ἄλο λαθι ἄλλως, καὶ ἄλλοτε ἄλλως νυξάντων τὴν ἡμῶν ἀσθένειαν, καὶ βιασαμένων ἡμᾶς, ὡς εἰπεῖν, παρελθεῖν εἰς τοῦτο, ὡς ἡ ὑμῶν τιμιότης γράφουσα διὰ προφητικών • γραμμάτων ήτησεν, ὦ τιμιώ τατοί μου ἀδελφοὶ καὶ φιλοκαλότατοι Ακάκιε καὶ Παῦλε συμπρεσβύτεροι. Ἐπεὶ οὖν πανταχόθεν οὐκ ἀθεεὶ διασκοπήσαντας (3) ψήφους τῶν αἰτήσεων διὰ τὴν ** άλλων. • προσφωνητικών. φατά. "Εργων, Οντε διὰ βροτοὶ ἄνδρες ὁμῶς, ἄρατοί τε φατοί τε, 'Ρητοί τ' ἄῤῥητοί τε καὶ Γρα- τιανοῦ ὀγδόου. διασκοπήσας τὰς ψήφους· εἰ εἴσω παρελθεῖν. διεσκέπησα τὰς ψήφους, εἰς ὅ. S. EPIPHANII perroribus, ut scriptum est, descendens) : ita nos rerum omnium moderatorem ac Dominum roga- mus, ut adesse tenuitati nostræ velit, ac sanctum nobis Spiritum inimittere ; ne quid in opere propo- sito contexendo falsum et adulterinum misceamus. Quem nos Spiritum, imbecillitatis nostræ conscii, pro fidei modo ac ratione donari nobis magnopere presamur. nis gratia legent, id ante oculos habeant velim, pro temporum occasionumque copia inventa hæc esse a nobis omnia, quæcunque pro bujus ingenioli fa- cultate investigare potuimus; neque omnium quæ in mundo sunt tractationem hoc in opere profiteri. Nam neque percenseri dicendo, neque numero com- prehendi possunt ; atque ut humanarum virium B captum exsuperant: ita soli omnium Domino per- specta sunt, et cognita. Sed ea demum instituti no- stri ratio est, ut opiniones cognitionesque varias, ac tam fidei quam infidelitatis professiones, hære- ses item ac prava dogmata complectar, quæ errore circumventi homines toto orbe disseminarunt; ex quo primum humanum genus in terra conditum est ad hodiernum usque tempus, qui est Valentiniani et Valentis annus xi, Gratiani vii. Atque illa qui- dem, quæ de hæresibus, aut hæresi omni superio- ribus institutis disserere, ac lectoribus proponere aggredimur, sunt a nobis partimn doctrina ac le- ctione cognita, partim auditione percepta, partiin etiam auribus ipsis, oculisque subjecta. Ad hæc nonnullarum sectarum origines, cum dogmatibus C ipsis, accurate ita uti professi sumus, tradituros nos esse confidimus: in aliis partem eorum duntaxat attingemus, quæ ab illis ipsis exorta sunt; quan- tum quidem vel ex monimentis veterum, vel ex ho- minum narratione qui plenissimam nobis fidem fe- cerant, haurire potuinus. Sed in eam totam lucu- brationem sic incubuimus, non ut per nos ipsos sponte capesseremus, aut in ea nos argumenta per- peram immitteremus, quæ virium nostrarum exi- guitatem superant : neque enim aliunde opus illud, quod præ manibus est, aggressi sumus, quam quod volente Deo variis locis ac temporibus nostra ad id agendum sollicitata a sapientibus viris imbecillitas est, imo etiain propemodum coacta. Quorum e Jac. 111, 15. • Forte L. riores hasce voculas, quæ sententiam infuscant, xal Dixit quidem Hesiodus initio sed alio sensu, quam ut huic loco congruat. Nam hoc unum Epiphanius significat, se non omnia com- plecti hoc in opere cupere, cum innumerabilia sint, nec oratione comprehendi possint. bic annus Christi 374, quo suum opus aggressus est Epiphanius; Gratiano 111, et Equitio coss. Va- lentinianus enim et Valens imperium auspicati sunt anno bisextili; qui Joviani et Varroniani con- sulatu notatur in Fastis. Ideo annus utriusque xı Christi est 574. Gratiani annos præternis 't, ut opi- nor, librarius. Quare substituendum est Gratianus, Lupicino et Jovino coss., ut auctor est Socrates lib. v, cap. 10, imperator et Augustus a patre renuntiatus est anno Chri- sti 507. Itaque undecimus Valentiniani et Valentis, est Gratiani octavus. In Manichæorum hæresi livi, numero 20, annos Gratiani commemorat. Quem in locum cætera reservamus. locus est. Nam de vitio constat. Scribe Vel et retinendum Cum ad susceptum opus aggrediendum consentientia vestrum omnium suffragia viderem. 11. Caeterum qui hæc nostra cujuscunque quaestio- (1) "Αρατα γάρ ἐστι καὶ φατά. Εxpungo poste- u (2) Τουτέστι βασιλείας Ουαλεντινιανοῦ. Est (5) Οὐκ ἀθεεὶ διασκοπήσαντας. Hic conjecture

Α ὅλων ἅγιον Δεσπότην ἀντιλαβέσθαι τῆς ἡμῶν πτω χείας, καὶ ἐμπνεῦσαι τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεῦμα, εἰς τὸ μηδὲν παραπεποιημένον εἰς τὴν τῆς ἐπαγγελίας γραφὴν συντάξαι. Καὶ αὐτὸ τοῦτο αιτησάμενοι, την ἑαυτῶν ἀνικανότητα γινώσκοντες, κατὰ μέτρον της πίστεως καὶ κατὰ ἀναλογίαν δωρήσασθαι τὸν αὐτὸν ἡμῖν παρακαλοῦμεν. Β΄. Ἔστω δὲ ὁ σκοπός παντὶ τῷ ἐντυγχάνοντι περὶ παντὸς τοῦ ζητήματος, ὡς τῶν καιρῶν ἐστι καὶ χρόνων τὰ ὑφευρήματα, ὅσα ηδυνήθη ὁ μικρός ἡμῶν νοῦς ἐξασκηθεὶς καταλαβέσθαι. Καὶ οὐ πάν τως που ἐπαγγελλόμεθα πάντων τῶν ἐν τῷ κόσμῳ. *Αφατα γάρ ἐστι καὶ φατὰ (1), αμύθητά τε καὶ ἐν ἀριθμῷ μὴ καθιστάμενα, καὶ ὅσον μὲν εἰς ἀνθρώ πους ἧκεν ἀνέφικτα, μόνῳ δὲ τῷ τῶν ὅλων Δεσπότῃ γινωσκόμενα. Τὸ δὲ ἐπάγγελμα ἔχει περὶ διαφορᾶς δοξῶν τε καὶ γνώσεων, επαγγελμάτων τε πίστεως ἐκ Θεοῦ καὶ ἀπιστίας, αἱρέσεων τε καὶ κακοδόξου γνώμης ἀνθρωπείας ὑπὸ πεπλανημένων ἀνδρῶν ἐν κόσμῳ ἐσπαρμένης, ἐξότε ἄνθρωπος ἐπὶ γῆς πέρ πλασται, ἄχρι τοῦ ἡμετέρου χρόνου, τουτέστι βασι λείας Ουαλεντινιανοῦ καὶ Ουάλεντος (2) ενδεκάτου ἔτους, καὶ Γρατιανοῦ. Τῶν δὲ ὑφ᾽ ἡμῶν μελλόντων εἰς γνῶσιν τῶν ἐντυγχανόντων ήκειν αἱρέσεων τε καὶ τῶν ἀνωτάτω τὰ μὲν ἐκ φιλομαθείας ἴσμεν, τὰ δὲ ἐξ ἀκοῆς κατειλήφαμεν, τοῖς δέ τισιν ἰδίοις ὠσὶ καὶ ὀφθαλμοῖς παρετύχομεν. Καὶ τῶν μὲν τὰς ῥίζας καὶ τὰ διδάγματα ἐξ ἀκριβοῦς ἐπαγγελίας ἀποδοῦναι πεπιστεύκαμεν, τῶν δὲ μέρος τι τῶν ἀπ' αὐτῆς για νομένων. Ἐξ ὧν τοῦτο μὲν διὰ συνταγμάτων παρ λαιῶν συγγραφέων, τοῦτο δὲ δι᾿ ἀκοῆς ἀνθρώπων ἀκριβῶς πιστωσαμένων τὴν ἡμῶν ἔννοιαν ἔγνωμεν· τοῦτο δὲ τὸ πᾶν συνηγάγομεν φρόντισμα, οὐ δι' ἑαυτῶν ἐπιβαλλόμενοι, οὐκ ἐπεντριβέντες επαγγε λίαις ὑπερβαινούσαις τὴν ἡμῶν βραχυλογίαν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸν τοῦτον τὸν λόγον, ὃν συνθεῖναι η λο κήσαμεν Θεοῦ βουλήσει ἐξ ἀνδρῶν φιλοσόφων, ἄλο λαθι ἄλλως, καὶ ἄλλοτε ἄλλως νυξάντων τὴν ἡμῶν ἀσθένειαν, καὶ βιασαμένων ἡμᾶς, ὡς εἰπεῖν, παρελθεῖν εἰς τοῦτο, ὡς ἡ ὑμῶν τιμιότης γράφουσα διὰ προφητικών • γραμμάτων ήτησεν, ὦ τιμιώ τατοί μου ἀδελφοὶ καὶ φιλοκαλότατοι Ακάκιε καὶ Παῦλε συμπρεσβύτεροι. Ἐπεὶ οὖν πανταχόθεν οὐκ ἀθεεὶ διασκοπήσαντας (3) ψήφους τῶν αἰτήσεων διὰ τὴν ** άλλων. • προσφωνητικών. φατά. "Εργων, Οντε διὰ βροτοὶ ἄνδρες ὁμῶς, ἄρατοί τε φατοί τε, 'Ρητοί τ' ἄῤῥητοί τε καὶ Γρα- τιανοῦ ὀγδόου. διασκοπήσας τὰς ψήφους· εἰ εἴσω παρελθεῖν. διεσκέπησα τὰς ψήφους, εἰς ὅ. S. EPIPHANII perroribus, ut scriptum est, descendens) : ita nos rerum omnium moderatorem ac Dominum roga- mus, ut adesse tenuitati nostræ velit, ac sanctum nobis Spiritum inimittere ; ne quid in opere propo- sito contexendo falsum et adulterinum misceamus. Quem nos Spiritum, imbecillitatis nostræ conscii, pro fidei modo ac ratione donari nobis magnopere presamur. nis gratia legent, id ante oculos habeant velim, pro temporum occasionumque copia inventa hæc esse a nobis omnia, quæcunque pro bujus ingenioli fa- cultate investigare potuimus; neque omnium quæ in mundo sunt tractationem hoc in opere profiteri. Nam neque percenseri dicendo, neque numero com- prehendi possunt ; atque ut humanarum virium B captum exsuperant: ita soli omnium Domino per- specta sunt, et cognita. Sed ea demum instituti no- stri ratio est, ut opiniones cognitionesque varias, ac tam fidei quam infidelitatis professiones, hære- ses item ac prava dogmata complectar, quæ errore circumventi homines toto orbe disseminarunt; ex quo primum humanum genus in terra conditum est ad hodiernum usque tempus, qui est Valentiniani et Valentis annus xi, Gratiani vii. Atque illa qui- dem, quæ de hæresibus, aut hæresi omni superio- ribus institutis disserere, ac lectoribus proponere aggredimur, sunt a nobis partimn doctrina ac le- ctione cognita, partim auditione percepta, partiin etiam auribus ipsis, oculisque subjecta. Ad hæc nonnullarum sectarum origines, cum dogmatibus C ipsis, accurate ita uti professi sumus, tradituros nos esse confidimus: in aliis partem eorum duntaxat attingemus, quæ ab illis ipsis exorta sunt; quan- tum quidem vel ex monimentis veterum, vel ex ho- minum narratione qui plenissimam nobis fidem fe- cerant, haurire potuinus. Sed in eam totam lucu- brationem sic incubuimus, non ut per nos ipsos sponte capesseremus, aut in ea nos argumenta per- peram immitteremus, quæ virium nostrarum exi- guitatem superant : neque enim aliunde opus illud, quod præ manibus est, aggressi sumus, quam quod volente Deo variis locis ac temporibus nostra ad id agendum sollicitata a sapientibus viris imbecillitas est, imo etiain propemodum coacta. Quorum e Jac. 111, 15. • Forte L. riores hasce voculas, quæ sententiam infuscant, xal Dixit quidem Hesiodus initio sed alio sensu, quam ut huic loco congruat. Nam hoc unum Epiphanius significat, se non omnia com- plecti hoc in opere cupere, cum innumerabilia sint, nec oratione comprehendi possint. bic annus Christi 374, quo suum opus aggressus est Epiphanius; Gratiano 111, et Equitio coss. Va- lentinianus enim et Valens imperium auspicati sunt anno bisextili; qui Joviani et Varroniani con- sulatu notatur in Fastis. Ideo annus utriusque xı Christi est 574. Gratiani annos præternis 't, ut opi- nor, librarius. Quare substituendum est Gratianus, Lupicino et Jovino coss., ut auctor est Socrates lib. v, cap. 10, imperator et Augustus a patre renuntiatus est anno Chri- sti 507. Itaque undecimus Valentiniani et Valentis, est Gratiani octavus. In Manichæorum hæresi livi, numero 20, annos Gratiani commemorat. Quem in locum cætera reservamus. locus est. Nam de vitio constat. Scribe Vel et retinendum Cum ad susceptum opus aggrediendum consentientia vestrum omnium suffragia viderem. 11. Caeterum qui hæc nostra cujuscunque quaestio- (1) "Αρατα γάρ ἐστι καὶ φατά. Εxpungo poste- u (2) Τουτέστι βασιλείας Ουαλεντινιανοῦ. Est (5) Οὐκ ἀθεεὶ διασκοπήσαντας. Hic conjecture

ὑπερβάλλουσαν τῶν τοῦ Θεοῦ δούλων ἀγάπην, εἰς ὅ παρελθεῖν κατηξίωμαι, οὐ δι' εὐεπείας λόγων, οὐ στωμύλοις τισὶ φθογγαῖς, ἀλλ' ἀπλῇ τῇ διαλέκτῳ, ἁπλῷ τῷ λόγῳ, ἀκριβείᾳ δὲ τῶν ἐν τῷ λόγῳ δηλου μένων ἄρξομαι τοῦ λέγειν. Γ. Καὶ Νίκανδρος μὲν ὁ συγγραφεύς θηρῶν τε καὶ ἑρπετῶν ἐποιήσατο τῶν φύσεων τὴν γνῶσιν· ἄλλοι δὲ συγγραφεῖς ῥιζῶν τε καὶ βοτανῶν τὰς ύλας· ὡς Διοσκουρίδης μὲν ὁ ὑλοτόμος, Πάμφιλος τε (4) καὶ Μιθριδάτης ὁ βασιλεὺς, Καλλισθένης τε καὶ Φίλων, Ἰόλαός τε ὁ Βιθυνός, καὶ Ἡρακλείδης ὁ Ταραντι- νός (5), Κρατεύας ὁ ῥιζοτόμος, Ανδρέας τε καὶ Βάσσος ὁ Τύλιος (6), Νικήρατος, καὶ Πετρώνιος Νι γερ (7), καὶ Διόδοτος, καὶ ἄλλοι τινές. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ καὶ ἡμεῖς τὰς τῶν αἱρέσεων ρίζας τε καὶ γνώμας πειρώμενοι ἀποκαλύπτειν, οὐ βλάβης ἕνεκεν τοῖς ἐντυγχάνουσιν, ἀλλὰ καθάπερ τοῖς προειρημέν νοις συγγραφεῦσι διὰ σπουδῆς ἐγένετο οὐ τὸ κακὸν σημᾶναι, ἀλλὰ πρὸς φόβον καὶ ἀσφάλειαν τῆς ἀντ θρωπείας φύσεως, εἰς τὸ γινώσκειν τὰ δεινὰ καὶ ολετήρια, καὶ προασφαλίζεσθαι, καὶ διαδιδράσκειν σὺν τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, διὰ τοῦ προσέχειν καὶ μὴ συναμιλλάσθαι. Τοῖς δὲ καὶ τοιούτοις περιτυχοῦσι, καὶ ὑπὸ τῶν τοιούτων ἐπιβουλευθεῖσιν, ἢ δι᾽ ἐμφυ- σήματος, ἢ δήγματος, η θεωρίας, οἱ αὐτοὶ ταῦτα μεριμνήσαντες, καὶ ἀλεξητήρια ῥιζῶν τε καὶ βοτα- νῶν προετύπωσαν πρὸς ἀθέτησιν τῆς τῶν προειρη- μένων ἑρπετῶν μοχθηρίας· οὕτω καὶ ἡμῖν τὸ πό- νημα διὰ τῆς τῶν προειρημένων προτροπῆς καὶ ἡμῶν, ποθεινότατοι, εἰς τὸ ἀποκαλύψαι τῶν δεινῶν ἑρπετῶν καὶ θηρίων μορφάς τε άνιαρὰς καὶ δήγματα ἀλετήρια. Πρὸς ἀντίθεσιν δὲ τούτων, ὅσαπερ δυνά- μεθα ἐν συντόμῳ εἴ που ἓν ἢ δύο ῥήματα εἰς τὸ ἀνακρούσασθαι μὲν αὐτῶν τὸν ἰδν, σῶσαι δὲ τὸν βουλόμενον μετὰ τὸν Κύριον, καὶ κατὰ ἑκουσίαν γνώ μην καὶ ἀκουσίαν εἰς τὰ αὐτὰ ἑρπετώδη τῶν αἱρέ σεων διδάγματα παραπεπτωκότα ἀντιδότων δίκην παραθησόμεθα. Δ'. Καὶ γὰρ ἀπαρχῆς Ἀδὰμ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ πλα- σθεὶς ἀπὸ γῆς, καὶ λαβὼν τὸ ἐμφύσημα ἐζωογονήθη. Οὐ γάρ, ώς τινες οἴονται, ἀπὸ πέμπτης ἤρξατο, καὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἐπλάσθη· ἔσφαλται γὰρ ἡ τῶν λεγόντων τοῦτο διάνοια. 'Απλοῦς τε ἦν καὶ ἄκακος, οὐκ όνομά τι κεκτημένος ἕτερον, οὐ εύξης, οὐ γνώμης, • Ταραιγινός. * Γρ. ἁπλοῦς οὖν. κατὰ τόπους καὶ γένη, Βάσσος ὁ Ἰούλιος. ADVERSUS IÆRESES LIB; I. TOM. I. ILERES. I-IV. A numero vos ipsi quoque, Acaci ac Paule venerandi fragia, quod a me tain enixe flagitatum est, nullo simplicibus verbis, rudique sermone, certissima dicendi faciam. c fratres, et honestissimi sacerdotii collegæ, idem a me propheticis litteris postulastis. Igitur quoniam non sine divino Numine, ex immensa Dei servorum charitate tot in unum video collata petitionum suf- neque orationis cultu, neque vocum lenociniis, sed tamen omnium quæ proponenda sunt fide, initium III. Ac Nicander quidem poeta de serpentium ac reptilium natura disseruit. Alii vero scriptores de radicum herbarumque viribus commentarios edide- runt, ut Dioscorides herbarius, et Pamphilus. ac Mithridates rex, et Callisthenes, ao Philo, necnon et folaus Bithynus, et Heraclides Tarentinus, et Cra- tevas∙ herbarius, et Andreas, ac Bassus Tylius, et Niceratus, ac Petronius Niger, et Diodotus, aliique nonnulli. Quorum exemplo nos hæreseon radices et opiniones patefacere conabimur, non ut fraudi lectoribus ista sint : sed quemadmodum quos proxi- me commemoravi scriptores, non ut malum indi- carent ista tradiderunt, sed ut humanum sibi ge- nus caveret, ac securitati suæ consuleret, dum iis quæ perniciosa ac lethalia forent cognitis, opitu- larte Deo adversus hæc munire se, ac declinare possent, sibique providerent ipsi, nec cum noxiis illis rebus experiri vellent. Atque ut omnium in gratiam qui in serpentes incurrissent, aut quoquo- modo perniciem ab iis contraxissent, sive pestifero quodam allatu, sive morsu, sive aspectu derique ipso vitiati, iidem illi qui in ejusmodi lucubrationes incubuerant, contra illarum virus quædam ex radi- cibus atque herbis remedia compararunt: sic nos ejusdem instituti opus istud cum eorum quos ante dixi, tum vestro, & fratres charissimi, hortatu sus- cepimus, ut exitialium serpentum ac bestiarum molestas species ac letiferos morsus explicare- mus. In quo quidem hoc una præstabimus, ut ad- versus illa quidquid in nobis situm erit, paucis, uno scilicet atque altero verbo, velut antidotum opponamus, quo et illorum venena propulsemus, et secundium. Deum, quemlibet, qui vel sponte ve invitus in hærctica illa dogmata, velut serpentum virus inciderit, si quidem velit ipse, liberare pos- sinus.. D Vet. quot recenset, quorum plerosque Dioscorides in Prafatione commemorat, et Plin. lib. 1. In his Pamphilus ille ipse videtur esse, de quo Suidas; qui inter cætera Georgicorum tres libros edidit, patria Amphipolita, vel Sicyonius, vel Nicopolita. Ex quo nonnulla passim excerpta leguntur in Con- stantini Geoponicis. Meminit et alicubi Photius. Galeno in libris De compos, medicam. IV. Etenim Adamus initio rerum omnium sexta dię de terra formatus, aftatu Dei vitali spiritu perfusus est. Neque enim, ut nonnullis placet, quinta die inchoatus, sexta demum absolutus est : quod qui asserunt, magnopere falluntur. Tum vero simplex auque integer erat, neque altero quopiam nomine, necnon et ab Athenao lib. 1n Mera. clides Tarentinus. Idem et Andreæ medici meminit. quam nonnulli OEtylum vocant, ait Strabo lib. vii. Sed corrupta hoc loco vox est, legendumque ex Dioscoride Niger conjunctim habet. Plinius vero Petronium Diodotum copulat, quasi ejusdem sint appellationes ambæ. (4) Πάμφιλος τε. Rei herbariæ scriptores ali- (5) Καὶ Ηρακλείδης ό Ταραντινός. Citatur a (6) Βάσσος ὁ Τύλιος. ο Tylus Messeniæ urbs, (7) Καὶ Πετρώνιος Νίγερ. Dioscorides Petronius

ὑπερβάλλουσαν τῶν τοῦ Θεοῦ δούλων ἀγάπην, εἰς ὅ παρελθεῖν κατηξίωμαι, οὐ δι' εὐεπείας λόγων, οὐ στωμύλοις τισὶ φθογγαῖς, ἀλλ' ἀπλῇ τῇ διαλέκτῳ, ἁπλῷ τῷ λόγῳ, ἀκριβείᾳ δὲ τῶν ἐν τῷ λόγῳ δηλου μένων ἄρξομαι τοῦ λέγειν. Γ. Καὶ Νίκανδρος μὲν ὁ συγγραφεύς θηρῶν τε καὶ ἑρπετῶν ἐποιήσατο τῶν φύσεων τὴν γνῶσιν· ἄλλοι δὲ συγγραφεῖς ῥιζῶν τε καὶ βοτανῶν τὰς ύλας· ὡς Διοσκουρίδης μὲν ὁ ὑλοτόμος, Πάμφιλος τε (4) καὶ Μιθριδάτης ὁ βασιλεὺς, Καλλισθένης τε καὶ Φίλων, Ἰόλαός τε ὁ Βιθυνός, καὶ Ἡρακλείδης ὁ Ταραντι- νός (5), Κρατεύας ὁ ῥιζοτόμος, Ανδρέας τε καὶ Βάσσος ὁ Τύλιος (6), Νικήρατος, καὶ Πετρώνιος Νι γερ (7), καὶ Διόδοτος, καὶ ἄλλοι τινές. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ καὶ ἡμεῖς τὰς τῶν αἱρέσεων ρίζας τε καὶ γνώμας πειρώμενοι ἀποκαλύπτειν, οὐ βλάβης ἕνεκεν τοῖς ἐντυγχάνουσιν, ἀλλὰ καθάπερ τοῖς προειρημέν νοις συγγραφεῦσι διὰ σπουδῆς ἐγένετο οὐ τὸ κακὸν σημᾶναι, ἀλλὰ πρὸς φόβον καὶ ἀσφάλειαν τῆς ἀντ θρωπείας φύσεως, εἰς τὸ γινώσκειν τὰ δεινὰ καὶ ολετήρια, καὶ προασφαλίζεσθαι, καὶ διαδιδράσκειν σὺν τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, διὰ τοῦ προσέχειν καὶ μὴ συναμιλλάσθαι. Τοῖς δὲ καὶ τοιούτοις περιτυχοῦσι, καὶ ὑπὸ τῶν τοιούτων ἐπιβουλευθεῖσιν, ἢ δι᾽ ἐμφυ- σήματος, ἢ δήγματος, η θεωρίας, οἱ αὐτοὶ ταῦτα μεριμνήσαντες, καὶ ἀλεξητήρια ῥιζῶν τε καὶ βοτα- νῶν προετύπωσαν πρὸς ἀθέτησιν τῆς τῶν προειρη- μένων ἑρπετῶν μοχθηρίας· οὕτω καὶ ἡμῖν τὸ πό- νημα διὰ τῆς τῶν προειρημένων προτροπῆς καὶ ἡμῶν, ποθεινότατοι, εἰς τὸ ἀποκαλύψαι τῶν δεινῶν ἑρπετῶν καὶ θηρίων μορφάς τε άνιαρὰς καὶ δήγματα ἀλετήρια. Πρὸς ἀντίθεσιν δὲ τούτων, ὅσαπερ δυνά- μεθα ἐν συντόμῳ εἴ που ἓν ἢ δύο ῥήματα εἰς τὸ ἀνακρούσασθαι μὲν αὐτῶν τὸν ἰδν, σῶσαι δὲ τὸν βουλόμενον μετὰ τὸν Κύριον, καὶ κατὰ ἑκουσίαν γνώ μην καὶ ἀκουσίαν εἰς τὰ αὐτὰ ἑρπετώδη τῶν αἱρέ σεων διδάγματα παραπεπτωκότα ἀντιδότων δίκην παραθησόμεθα. Δ'. Καὶ γὰρ ἀπαρχῆς Ἀδὰμ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ πλα- σθεὶς ἀπὸ γῆς, καὶ λαβὼν τὸ ἐμφύσημα ἐζωογονήθη. Οὐ γάρ, ώς τινες οἴονται, ἀπὸ πέμπτης ἤρξατο, καὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἐπλάσθη· ἔσφαλται γὰρ ἡ τῶν λεγόντων τοῦτο διάνοια. 'Απλοῦς τε ἦν καὶ ἄκακος, οὐκ όνομά τι κεκτημένος ἕτερον, οὐ εύξης, οὐ γνώμης, • Ταραιγινός. * Γρ. ἁπλοῦς οὖν. κατὰ τόπους καὶ γένη, Βάσσος ὁ Ἰούλιος. ADVERSUS IÆRESES LIB; I. TOM. I. ILERES. I-IV. A numero vos ipsi quoque, Acaci ac Paule venerandi fragia, quod a me tain enixe flagitatum est, nullo simplicibus verbis, rudique sermone, certissima dicendi faciam. c fratres, et honestissimi sacerdotii collegæ, idem a me propheticis litteris postulastis. Igitur quoniam non sine divino Numine, ex immensa Dei servorum charitate tot in unum video collata petitionum suf- neque orationis cultu, neque vocum lenociniis, sed tamen omnium quæ proponenda sunt fide, initium III. Ac Nicander quidem poeta de serpentium ac reptilium natura disseruit. Alii vero scriptores de radicum herbarumque viribus commentarios edide- runt, ut Dioscorides herbarius, et Pamphilus. ac Mithridates rex, et Callisthenes, ao Philo, necnon et folaus Bithynus, et Heraclides Tarentinus, et Cra- tevas∙ herbarius, et Andreas, ac Bassus Tylius, et Niceratus, ac Petronius Niger, et Diodotus, aliique nonnulli. Quorum exemplo nos hæreseon radices et opiniones patefacere conabimur, non ut fraudi lectoribus ista sint : sed quemadmodum quos proxi- me commemoravi scriptores, non ut malum indi- carent ista tradiderunt, sed ut humanum sibi ge- nus caveret, ac securitati suæ consuleret, dum iis quæ perniciosa ac lethalia forent cognitis, opitu- larte Deo adversus hæc munire se, ac declinare possent, sibique providerent ipsi, nec cum noxiis illis rebus experiri vellent. Atque ut omnium in gratiam qui in serpentes incurrissent, aut quoquo- modo perniciem ab iis contraxissent, sive pestifero quodam allatu, sive morsu, sive aspectu derique ipso vitiati, iidem illi qui in ejusmodi lucubrationes incubuerant, contra illarum virus quædam ex radi- cibus atque herbis remedia compararunt: sic nos ejusdem instituti opus istud cum eorum quos ante dixi, tum vestro, & fratres charissimi, hortatu sus- cepimus, ut exitialium serpentum ac bestiarum molestas species ac letiferos morsus explicare- mus. In quo quidem hoc una præstabimus, ut ad- versus illa quidquid in nobis situm erit, paucis, uno scilicet atque altero verbo, velut antidotum opponamus, quo et illorum venena propulsemus, et secundium. Deum, quemlibet, qui vel sponte ve invitus in hærctica illa dogmata, velut serpentum virus inciderit, si quidem velit ipse, liberare pos- sinus.. D Vet. quot recenset, quorum plerosque Dioscorides in Prafatione commemorat, et Plin. lib. 1. In his Pamphilus ille ipse videtur esse, de quo Suidas; qui inter cætera Georgicorum tres libros edidit, patria Amphipolita, vel Sicyonius, vel Nicopolita. Ex quo nonnulla passim excerpta leguntur in Con- stantini Geoponicis. Meminit et alicubi Photius. Galeno in libris De compos, medicam. IV. Etenim Adamus initio rerum omnium sexta dię de terra formatus, aftatu Dei vitali spiritu perfusus est. Neque enim, ut nonnullis placet, quinta die inchoatus, sexta demum absolutus est : quod qui asserunt, magnopere falluntur. Tum vero simplex auque integer erat, neque altero quopiam nomine, necnon et ab Athenao lib. 1n Mera. clides Tarentinus. Idem et Andreæ medici meminit. quam nonnulli OEtylum vocant, ait Strabo lib. vii. Sed corrupta hoc loco vox est, legendumque ex Dioscoride Niger conjunctim habet. Plinius vero Petronium Diodotum copulat, quasi ejusdem sint appellationes ambæ. (4) Πάμφιλος τε. Rei herbariæ scriptores ali- (5) Καὶ Ηρακλείδης ό Ταραντινός. Citatur a (6) Βάσσος ὁ Τύλιος. ο Tylus Messeniæ urbs, (7) Καὶ Πετρώνιος Νίγερ. Dioscorides Petronius

ὑπερβάλλουσαν τῶν τοῦ Θεοῦ δούλων ἀγάπην, εἰς ὅ παρελθεῖν κατηξίωμαι, οὐ δι' εὐεπείας λόγων, οὐ στωμύλοις τισὶ φθογγαῖς, ἀλλ' ἀπλῇ τῇ διαλέκτῳ, ἁπλῷ τῷ λόγῳ, ἀκριβείᾳ δὲ τῶν ἐν τῷ λόγῳ δηλου μένων ἄρξομαι τοῦ λέγειν. Γ. Καὶ Νίκανδρος μὲν ὁ συγγραφεύς θηρῶν τε καὶ ἑρπετῶν ἐποιήσατο τῶν φύσεων τὴν γνῶσιν· ἄλλοι δὲ συγγραφεῖς ῥιζῶν τε καὶ βοτανῶν τὰς ύλας· ὡς Διοσκουρίδης μὲν ὁ ὑλοτόμος, Πάμφιλος τε (4) καὶ Μιθριδάτης ὁ βασιλεὺς, Καλλισθένης τε καὶ Φίλων, Ἰόλαός τε ὁ Βιθυνός, καὶ Ἡρακλείδης ὁ Ταραντι- νός (5), Κρατεύας ὁ ῥιζοτόμος, Ανδρέας τε καὶ Βάσσος ὁ Τύλιος (6), Νικήρατος, καὶ Πετρώνιος Νι γερ (7), καὶ Διόδοτος, καὶ ἄλλοι τινές. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ καὶ ἡμεῖς τὰς τῶν αἱρέσεων ρίζας τε καὶ γνώμας πειρώμενοι ἀποκαλύπτειν, οὐ βλάβης ἕνεκεν τοῖς ἐντυγχάνουσιν, ἀλλὰ καθάπερ τοῖς προειρημέν νοις συγγραφεῦσι διὰ σπουδῆς ἐγένετο οὐ τὸ κακὸν σημᾶναι, ἀλλὰ πρὸς φόβον καὶ ἀσφάλειαν τῆς ἀντ θρωπείας φύσεως, εἰς τὸ γινώσκειν τὰ δεινὰ καὶ ολετήρια, καὶ προασφαλίζεσθαι, καὶ διαδιδράσκειν σὺν τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, διὰ τοῦ προσέχειν καὶ μὴ συναμιλλάσθαι. Τοῖς δὲ καὶ τοιούτοις περιτυχοῦσι, καὶ ὑπὸ τῶν τοιούτων ἐπιβουλευθεῖσιν, ἢ δι᾽ ἐμφυ- σήματος, ἢ δήγματος, η θεωρίας, οἱ αὐτοὶ ταῦτα μεριμνήσαντες, καὶ ἀλεξητήρια ῥιζῶν τε καὶ βοτα- νῶν προετύπωσαν πρὸς ἀθέτησιν τῆς τῶν προειρη- μένων ἑρπετῶν μοχθηρίας· οὕτω καὶ ἡμῖν τὸ πό- νημα διὰ τῆς τῶν προειρημένων προτροπῆς καὶ ἡμῶν, ποθεινότατοι, εἰς τὸ ἀποκαλύψαι τῶν δεινῶν ἑρπετῶν καὶ θηρίων μορφάς τε άνιαρὰς καὶ δήγματα ἀλετήρια. Πρὸς ἀντίθεσιν δὲ τούτων, ὅσαπερ δυνά- μεθα ἐν συντόμῳ εἴ που ἓν ἢ δύο ῥήματα εἰς τὸ ἀνακρούσασθαι μὲν αὐτῶν τὸν ἰδν, σῶσαι δὲ τὸν βουλόμενον μετὰ τὸν Κύριον, καὶ κατὰ ἑκουσίαν γνώ μην καὶ ἀκουσίαν εἰς τὰ αὐτὰ ἑρπετώδη τῶν αἱρέ σεων διδάγματα παραπεπτωκότα ἀντιδότων δίκην παραθησόμεθα. Δ'. Καὶ γὰρ ἀπαρχῆς Ἀδὰμ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ πλα- σθεὶς ἀπὸ γῆς, καὶ λαβὼν τὸ ἐμφύσημα ἐζωογονήθη. Οὐ γάρ, ώς τινες οἴονται, ἀπὸ πέμπτης ἤρξατο, καὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἐπλάσθη· ἔσφαλται γὰρ ἡ τῶν λεγόντων τοῦτο διάνοια. 'Απλοῦς τε ἦν καὶ ἄκακος, οὐκ όνομά τι κεκτημένος ἕτερον, οὐ εύξης, οὐ γνώμης, • Ταραιγινός. * Γρ. ἁπλοῦς οὖν. κατὰ τόπους καὶ γένη, Βάσσος ὁ Ἰούλιος. ADVERSUS IÆRESES LIB; I. TOM. I. ILERES. I-IV. A numero vos ipsi quoque, Acaci ac Paule venerandi fragia, quod a me tain enixe flagitatum est, nullo simplicibus verbis, rudique sermone, certissima dicendi faciam. c fratres, et honestissimi sacerdotii collegæ, idem a me propheticis litteris postulastis. Igitur quoniam non sine divino Numine, ex immensa Dei servorum charitate tot in unum video collata petitionum suf- neque orationis cultu, neque vocum lenociniis, sed tamen omnium quæ proponenda sunt fide, initium III. Ac Nicander quidem poeta de serpentium ac reptilium natura disseruit. Alii vero scriptores de radicum herbarumque viribus commentarios edide- runt, ut Dioscorides herbarius, et Pamphilus. ac Mithridates rex, et Callisthenes, ao Philo, necnon et folaus Bithynus, et Heraclides Tarentinus, et Cra- tevas∙ herbarius, et Andreas, ac Bassus Tylius, et Niceratus, ac Petronius Niger, et Diodotus, aliique nonnulli. Quorum exemplo nos hæreseon radices et opiniones patefacere conabimur, non ut fraudi lectoribus ista sint : sed quemadmodum quos proxi- me commemoravi scriptores, non ut malum indi- carent ista tradiderunt, sed ut humanum sibi ge- nus caveret, ac securitati suæ consuleret, dum iis quæ perniciosa ac lethalia forent cognitis, opitu- larte Deo adversus hæc munire se, ac declinare possent, sibique providerent ipsi, nec cum noxiis illis rebus experiri vellent. Atque ut omnium in gratiam qui in serpentes incurrissent, aut quoquo- modo perniciem ab iis contraxissent, sive pestifero quodam allatu, sive morsu, sive aspectu derique ipso vitiati, iidem illi qui in ejusmodi lucubrationes incubuerant, contra illarum virus quædam ex radi- cibus atque herbis remedia compararunt: sic nos ejusdem instituti opus istud cum eorum quos ante dixi, tum vestro, & fratres charissimi, hortatu sus- cepimus, ut exitialium serpentum ac bestiarum molestas species ac letiferos morsus explicare- mus. In quo quidem hoc una præstabimus, ut ad- versus illa quidquid in nobis situm erit, paucis, uno scilicet atque altero verbo, velut antidotum opponamus, quo et illorum venena propulsemus, et secundium. Deum, quemlibet, qui vel sponte ve invitus in hærctica illa dogmata, velut serpentum virus inciderit, si quidem velit ipse, liberare pos- sinus.. D Vet. quot recenset, quorum plerosque Dioscorides in Prafatione commemorat, et Plin. lib. 1. In his Pamphilus ille ipse videtur esse, de quo Suidas; qui inter cætera Georgicorum tres libros edidit, patria Amphipolita, vel Sicyonius, vel Nicopolita. Ex quo nonnulla passim excerpta leguntur in Con- stantini Geoponicis. Meminit et alicubi Photius. Galeno in libris De compos, medicam. IV. Etenim Adamus initio rerum omnium sexta dię de terra formatus, aftatu Dei vitali spiritu perfusus est. Neque enim, ut nonnullis placet, quinta die inchoatus, sexta demum absolutus est : quod qui asserunt, magnopere falluntur. Tum vero simplex auque integer erat, neque altero quopiam nomine, necnon et ab Athenao lib. 1n Mera. clides Tarentinus. Idem et Andreæ medici meminit. quam nonnulli OEtylum vocant, ait Strabo lib. vii. Sed corrupta hoc loco vox est, legendumque ex Dioscoride Niger conjunctim habet. Plinius vero Petronium Diodotum copulat, quasi ejusdem sint appellationes ambæ. (4) Πάμφιλος τε. Rei herbariæ scriptores ali- (5) Καὶ Ηρακλείδης ό Ταραντινός. Citatur a (6) Βάσσος ὁ Τύλιος. ο Tylus Messeniæ urbs, (7) Καὶ Πετρώνιος Νίγερ. Dioscorides Petronius

ἶνὰ δείξῃ σοφοὺς μὲν τοὺς Ἰουδαίους, ἀνοήτους δὲ τοὺς Σκύθας. Καὶ φησὶν, Ὀφειλέτης εἰμί. Εντεῦθεν τὸ πᾶν γένος τοῦ Ἰσραήλ (54) Ἰουδαῖοι ἐκαλοῦντο ἀπὸ χρόνου τοῦ Δαβίδ · καὶ διήρκεσεν ἐπωνύμως κα- λούμενον Ισραηλιτῶν τε καὶ Ἰουδαίων ἔχον τὴν ἐπίκλησιν τὸ πᾶν γένος τοῦ Ἰσραὴλ ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ Δαβὶδ καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Σολομῶντος, καὶ τοῦ υἱοῦ Σολομῶντος, φημὶ δὲ τοῦ Ῥοβοάμ τοῦ μετὰ τὸν Σολομῶντα βασιλεύσαντος ἐν Ἱερουσαλήμ. Ἵνα δὲ μὴ ἐν παρεξόδῳ γένωμαι, παρερχόμενος τὰ κατὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων θρησκείαν, καὶ μὴ ὑποσημαινόμενος τῆς κατ' αὐτοὺς δόξης τὴν ὑπόθεσιν, ὀλίγα ἀπὸ τῶν πολλῶν παραθήσομαι. Πᾶσι γὰρ, ὡς εἰπεῖν, φανερώ- τατα υπάρχει τὰ κατὰ τοὺς Ἰουδαίους. Διὸ οὐ πάνυ κάματον ἀναδέξομαι περὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως κατά τὸ λεπτότατον διηγήσασθαι, ἀλλ᾽ ὧν ἦν ἀναγκαῖον ὀλίγα ἀπὸ πολλῶν ἐνταῦθα παραθέσθαι. Δ'. Ἰουδαῖοι τοίνυν οἱ ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ κατὰ διαδοχὴν ὑπάρχοντες, καὶ τὴν αὐτοῦ θεοσέβειαν διαδεξάμενοι, περιτομὴν μὲν τοῦ Ἀβραὰμ ἔχουσιν, ἣν κατὰ πρόσ- ταξιν Θεοῦ είληφεν ἐννενηκοστὸν ἔννατον ἔτος κατα άγων, δι' αἰτίαν ἦν ἄνω προεἶπον, εἰς τὸ τούτου σπέρμα πάροικον γενόμενον ἐν τῇ ἀλλοτρία μὴ ἀποστραφῆναι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ἐπὶ σώματος δὲ σφραγίδα φέρειν ὑπομνήσεως χάριν καὶ ἐλέγχου, εἰς τὸ ἐμμένειν τῇ τοῦ πατρὸς αὐτῶν θεοσεβεία. Ο δὲ παῖς τούτου Ἰσαὰκ ὀκταήμερος περιτέμνεται, ὡς τὸ τοῦ Θεοῦ εἶχε θέ σπισμα. Καὶ ὡμολόγηται μὲν, ὅτι ἐκ προστάγματος Θεοῦ ἡ περιτομὴ τότε ὑπῆρχε· τύπῳ δὲ ἦν αὕτη δια- τεταγμένη τότε, ὡς κατὰ ἀκολουθίαν προβαίνοντες ὕστερον περὶ τούτου δείξομεν. Διήρκεσαν τοίνυν περι τεμνόμενοι, καὶ θεοσεβείς προσανέχοντες οἱ αὐτοὶ τοῦ Αβραάμ κατά διαδοχὴν παῖδες, ἀπ' αὐτοῦ φημι, καὶ καθεξῆς, Ἰσαάκ, Ἰακώβ, καὶ οἱ τούτου παῖδες, ἔν τε τῇ Χανανίτιδι γῇ, Ἰουδαίᾳ καὶ Φιλιστιαία, οὕτω κληθείσῃ τότε (55), τὰ νῦν δὲ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ· ἀλλὰ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ. Ἰακὼβ γὰρ ὁ καὶ Ἰσραὴλ κάτεισιν ἅμα τοῖς ἔνδεκα αὐτοῦ παισὶν εἰς Αἴγυπτον, ἔτος κατάγων ἑκατοστὸν τριακοστὸν τῆς αὐτοῦ ζωῆς. Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἕτερος αὐτοῦ υἱὸς ἤδη ἐν Αἰγύπτῳ προϋπήρχε βασι λεύων, πραθεὶς ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ διὰ φθόνον. Ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ οἰκονομία, τὰ ἀγαθὰ συνεργοῦσα τῷ δι καίῳ, εἰς θαυμαστὸν μετήγαγε τὴν κατ' αὐτοῦ Ἰωσὴφ ἐπιβουλήν. Κάτεισι τοίνυν, ὡς προείπον, ὁ Ἰακὼν καὶ οἱ ἀπ' αὐτοῦ υἱοὶ καὶ γυναῖκες καὶ ἔκγονοι, ἐν ἑβδο μήκοντα πέντε ψυχαῖς ἀριθμηθέντες, εἰς Αἴγυπτον, ὡς περιέχει ἡ πρώτη βίβλος τῆς κατὰ Μωϋσέα Πεν τατεύχου, σαφῶς δηλοῦσα περὶ τούτων πάντων. Δι- ' 'Αρχ., Ἐκλήθησαν δὲ τὸ ὄνομα ἐξ ἧς ἡμέρας ἀνέβησαν ἐκ Ραβυλώνος, ἀπὸ τοῦ Ἰούδα φυλῆς, ἧς πρώτης ελθού- τῆς εἰς ἐκείνους τους τόπους αὐτοί τε καὶ ἡ χώρα τῆς προσηγορίας ταύτης μετέλαβον. Β τὸ διὰ τοῦ Π 2:09 ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 1. HERES. VIII. - A sunt quæ in alio loco eodem ab Apostolo dicuntur: Rom. 1, 14. • Gen. xLvi, sqq. law vetus est Judæorum appellatio pro universo Israelitarum genere, ut Davidicis temporibus usur- pare ceperit. Audi Josephuu, lib. si c. : Quare post Babyle- B C D Debitor sum Græcis et Barbaris, sapientibus et insi- pientibus, ut et Judæos sapientes et insipientes esse Scythas ostenderet. Quibus omnibus, ait, ego sum debitor. Igitur ab illo deinceps tempore in Israeli- tarum genus Judæorum nomen jam tum a Davide transfusum est : et utroque cognomento tam Israe- litarum quam Judæorum omnis illa gens eo insi- gnita perpetuo est; a Davidis, inquam, ejusque filii Salomonis temporibus, et hujus insuper filii Ro- boami, qui post Salomonem Hierosolymis regnavit. Verum ne omnino quæ ad Judæorum religionem attineant prætermittam, nullaque ex parte illorum opiniones attingam, pauca de multis complectar. Neque enim cuiquam fere Judæorum religiones ignota sunt. Ileoque in eo argumento tractando non adinodum exquisite versabimur, sed e multis pauca libabimus, quæ necessario perstringenda videntur. IV.Itaque Judaei qui ab Abrahamo tam generis, quam religionis successionem acceperunt, ab eo- dem circumcisionis ritum nacti sunt, quan ille un- decentesimo ætatis anno divinitus adhibere jussus est : ob eam causam, quam antea proposuimus; ne scilicet ejus posteri in aliena regione commorantes Dei nomen ab sese rejicerent, imo velut inustum quoddam signum corpori suo circumferrent, quo vel commonefieri vel redargui possent, si quid ad- mitterent, atque ut omnino paterna in religione, institutoque persisterent. Abrahani deinde filius Isaacus octavo quam natus erat die ex Dei nan- dato circumcisus est. Nec dubium est, quin tum divino præcepto sit instituta circumcisio; nec aliter tamen quani ad futurarum rerum veritatem velut imagine quadam adumbrandam id quod postea suo loco demonstrabitur. Quamobrem circumcisį deinceps Abrahami successores omnes ac posteri fuerunt, penes quos sincera religio, ac Dei cultus resedit. Idque cum ab Abrahamo cœptum, tum singillatim ab Isaaco, Jacobo, hujusque liberis, in Chananæa, Judæa, ac Philistæa quondam, nunc Palæstina dicta regione propagatum est. Sed et in Ægypto non minus perseveratum est. Eo siquidem Jacobus, qui et Israelis cognomen habuit, una cum undecim filiis profectus est anno ætatis centesimo tricesimo. Nam Josephus unus e liberorum illius numero jamdudum in Ægypto imperium admini- strabat, eo a fratribus per invidiam distractus. Sed divina providentia, quæ sanctissimo viro præ- sto aderat, ejusque commodis favebat, comparatas : nicam captivitatem Judæorum vocabulum obtinuit. si duæ ac discrepantes appellationes, istæ sint. Enimvero una cademque vox est. Duis sed olim, ut apud Arabes, ita apud Hebræos perpetuo cum Raphe pronuntiatum. Græci expres- serunt. (54) Εντεῦθεν τὸ πᾶν γένος τοῦ Ἰσραήλ. Non (55) Καὶ Φιλιστιαίᾳ οὕτω κληθείση τότε. Qua-

ἶνὰ δείξῃ σοφοὺς μὲν τοὺς Ἰουδαίους, ἀνοήτους δὲ τοὺς Σκύθας. Καὶ φησὶν, Ὀφειλέτης εἰμί. Εντεῦθεν τὸ πᾶν γένος τοῦ Ἰσραήλ (54) Ἰουδαῖοι ἐκαλοῦντο ἀπὸ χρόνου τοῦ Δαβίδ · καὶ διήρκεσεν ἐπωνύμως κα- λούμενον Ισραηλιτῶν τε καὶ Ἰουδαίων ἔχον τὴν ἐπίκλησιν τὸ πᾶν γένος τοῦ Ἰσραὴλ ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ Δαβὶδ καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Σολομῶντος, καὶ τοῦ υἱοῦ Σολομῶντος, φημὶ δὲ τοῦ Ῥοβοάμ τοῦ μετὰ τὸν Σολομῶντα βασιλεύσαντος ἐν Ἱερουσαλήμ. Ἵνα δὲ μὴ ἐν παρεξόδῳ γένωμαι, παρερχόμενος τὰ κατὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων θρησκείαν, καὶ μὴ ὑποσημαινόμενος τῆς κατ' αὐτοὺς δόξης τὴν ὑπόθεσιν, ὀλίγα ἀπὸ τῶν πολλῶν παραθήσομαι. Πᾶσι γὰρ, ὡς εἰπεῖν, φανερώ- τατα υπάρχει τὰ κατὰ τοὺς Ἰουδαίους. Διὸ οὐ πάνυ κάματον ἀναδέξομαι περὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως κατά τὸ λεπτότατον διηγήσασθαι, ἀλλ᾽ ὧν ἦν ἀναγκαῖον ὀλίγα ἀπὸ πολλῶν ἐνταῦθα παραθέσθαι. Δ'. Ἰουδαῖοι τοίνυν οἱ ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ κατὰ διαδοχὴν ὑπάρχοντες, καὶ τὴν αὐτοῦ θεοσέβειαν διαδεξάμενοι, περιτομὴν μὲν τοῦ Ἀβραὰμ ἔχουσιν, ἣν κατὰ πρόσ- ταξιν Θεοῦ είληφεν ἐννενηκοστὸν ἔννατον ἔτος κατα άγων, δι' αἰτίαν ἦν ἄνω προεἶπον, εἰς τὸ τούτου σπέρμα πάροικον γενόμενον ἐν τῇ ἀλλοτρία μὴ ἀποστραφῆναι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ἐπὶ σώματος δὲ σφραγίδα φέρειν ὑπομνήσεως χάριν καὶ ἐλέγχου, εἰς τὸ ἐμμένειν τῇ τοῦ πατρὸς αὐτῶν θεοσεβεία. Ο δὲ παῖς τούτου Ἰσαὰκ ὀκταήμερος περιτέμνεται, ὡς τὸ τοῦ Θεοῦ εἶχε θέ σπισμα. Καὶ ὡμολόγηται μὲν, ὅτι ἐκ προστάγματος Θεοῦ ἡ περιτομὴ τότε ὑπῆρχε· τύπῳ δὲ ἦν αὕτη δια- τεταγμένη τότε, ὡς κατὰ ἀκολουθίαν προβαίνοντες ὕστερον περὶ τούτου δείξομεν. Διήρκεσαν τοίνυν περι τεμνόμενοι, καὶ θεοσεβείς προσανέχοντες οἱ αὐτοὶ τοῦ Αβραάμ κατά διαδοχὴν παῖδες, ἀπ' αὐτοῦ φημι, καὶ καθεξῆς, Ἰσαάκ, Ἰακώβ, καὶ οἱ τούτου παῖδες, ἔν τε τῇ Χανανίτιδι γῇ, Ἰουδαίᾳ καὶ Φιλιστιαία, οὕτω κληθείσῃ τότε (55), τὰ νῦν δὲ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ· ἀλλὰ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ. Ἰακὼβ γὰρ ὁ καὶ Ἰσραὴλ κάτεισιν ἅμα τοῖς ἔνδεκα αὐτοῦ παισὶν εἰς Αἴγυπτον, ἔτος κατάγων ἑκατοστὸν τριακοστὸν τῆς αὐτοῦ ζωῆς. Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἕτερος αὐτοῦ υἱὸς ἤδη ἐν Αἰγύπτῳ προϋπήρχε βασι λεύων, πραθεὶς ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ διὰ φθόνον. Ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ οἰκονομία, τὰ ἀγαθὰ συνεργοῦσα τῷ δι καίῳ, εἰς θαυμαστὸν μετήγαγε τὴν κατ' αὐτοῦ Ἰωσὴφ ἐπιβουλήν. Κάτεισι τοίνυν, ὡς προείπον, ὁ Ἰακὼν καὶ οἱ ἀπ' αὐτοῦ υἱοὶ καὶ γυναῖκες καὶ ἔκγονοι, ἐν ἑβδο μήκοντα πέντε ψυχαῖς ἀριθμηθέντες, εἰς Αἴγυπτον, ὡς περιέχει ἡ πρώτη βίβλος τῆς κατὰ Μωϋσέα Πεν τατεύχου, σαφῶς δηλοῦσα περὶ τούτων πάντων. Δι- ' 'Αρχ., Ἐκλήθησαν δὲ τὸ ὄνομα ἐξ ἧς ἡμέρας ἀνέβησαν ἐκ Ραβυλώνος, ἀπὸ τοῦ Ἰούδα φυλῆς, ἧς πρώτης ελθού- τῆς εἰς ἐκείνους τους τόπους αὐτοί τε καὶ ἡ χώρα τῆς προσηγορίας ταύτης μετέλαβον. Β τὸ διὰ τοῦ Π 2:09 ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 1. HERES. VIII. - A sunt quæ in alio loco eodem ab Apostolo dicuntur: Rom. 1, 14. • Gen. xLvi, sqq. law vetus est Judæorum appellatio pro universo Israelitarum genere, ut Davidicis temporibus usur- pare ceperit. Audi Josephuu, lib. si c. : Quare post Babyle- B C D Debitor sum Græcis et Barbaris, sapientibus et insi- pientibus, ut et Judæos sapientes et insipientes esse Scythas ostenderet. Quibus omnibus, ait, ego sum debitor. Igitur ab illo deinceps tempore in Israeli- tarum genus Judæorum nomen jam tum a Davide transfusum est : et utroque cognomento tam Israe- litarum quam Judæorum omnis illa gens eo insi- gnita perpetuo est; a Davidis, inquam, ejusque filii Salomonis temporibus, et hujus insuper filii Ro- boami, qui post Salomonem Hierosolymis regnavit. Verum ne omnino quæ ad Judæorum religionem attineant prætermittam, nullaque ex parte illorum opiniones attingam, pauca de multis complectar. Neque enim cuiquam fere Judæorum religiones ignota sunt. Ileoque in eo argumento tractando non adinodum exquisite versabimur, sed e multis pauca libabimus, quæ necessario perstringenda videntur. IV.Itaque Judaei qui ab Abrahamo tam generis, quam religionis successionem acceperunt, ab eo- dem circumcisionis ritum nacti sunt, quan ille un- decentesimo ætatis anno divinitus adhibere jussus est : ob eam causam, quam antea proposuimus; ne scilicet ejus posteri in aliena regione commorantes Dei nomen ab sese rejicerent, imo velut inustum quoddam signum corpori suo circumferrent, quo vel commonefieri vel redargui possent, si quid ad- mitterent, atque ut omnino paterna in religione, institutoque persisterent. Abrahani deinde filius Isaacus octavo quam natus erat die ex Dei nan- dato circumcisus est. Nec dubium est, quin tum divino præcepto sit instituta circumcisio; nec aliter tamen quani ad futurarum rerum veritatem velut imagine quadam adumbrandam id quod postea suo loco demonstrabitur. Quamobrem circumcisį deinceps Abrahami successores omnes ac posteri fuerunt, penes quos sincera religio, ac Dei cultus resedit. Idque cum ab Abrahamo cœptum, tum singillatim ab Isaaco, Jacobo, hujusque liberis, in Chananæa, Judæa, ac Philistæa quondam, nunc Palæstina dicta regione propagatum est. Sed et in Ægypto non minus perseveratum est. Eo siquidem Jacobus, qui et Israelis cognomen habuit, una cum undecim filiis profectus est anno ætatis centesimo tricesimo. Nam Josephus unus e liberorum illius numero jamdudum in Ægypto imperium admini- strabat, eo a fratribus per invidiam distractus. Sed divina providentia, quæ sanctissimo viro præ- sto aderat, ejusque commodis favebat, comparatas : nicam captivitatem Judæorum vocabulum obtinuit. si duæ ac discrepantes appellationes, istæ sint. Enimvero una cademque vox est. Duis sed olim, ut apud Arabes, ita apud Hebræos perpetuo cum Raphe pronuntiatum. Græci expres- serunt. (54) Εντεῦθεν τὸ πᾶν γένος τοῦ Ἰσραήλ. Non (55) Καὶ Φιλιστιαίᾳ οὕτω κληθείση τότε. Qua-

ἶνὰ δείξῃ σοφοὺς μὲν τοὺς Ἰουδαίους, ἀνοήτους δὲ τοὺς Σκύθας. Καὶ φησὶν, Ὀφειλέτης εἰμί. Εντεῦθεν τὸ πᾶν γένος τοῦ Ἰσραήλ (54) Ἰουδαῖοι ἐκαλοῦντο ἀπὸ χρόνου τοῦ Δαβίδ · καὶ διήρκεσεν ἐπωνύμως κα- λούμενον Ισραηλιτῶν τε καὶ Ἰουδαίων ἔχον τὴν ἐπίκλησιν τὸ πᾶν γένος τοῦ Ἰσραὴλ ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ Δαβὶδ καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Σολομῶντος, καὶ τοῦ υἱοῦ Σολομῶντος, φημὶ δὲ τοῦ Ῥοβοάμ τοῦ μετὰ τὸν Σολομῶντα βασιλεύσαντος ἐν Ἱερουσαλήμ. Ἵνα δὲ μὴ ἐν παρεξόδῳ γένωμαι, παρερχόμενος τὰ κατὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων θρησκείαν, καὶ μὴ ὑποσημαινόμενος τῆς κατ' αὐτοὺς δόξης τὴν ὑπόθεσιν, ὀλίγα ἀπὸ τῶν πολλῶν παραθήσομαι. Πᾶσι γὰρ, ὡς εἰπεῖν, φανερώ- τατα υπάρχει τὰ κατὰ τοὺς Ἰουδαίους. Διὸ οὐ πάνυ κάματον ἀναδέξομαι περὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως κατά τὸ λεπτότατον διηγήσασθαι, ἀλλ᾽ ὧν ἦν ἀναγκαῖον ὀλίγα ἀπὸ πολλῶν ἐνταῦθα παραθέσθαι. Δ'. Ἰουδαῖοι τοίνυν οἱ ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ κατὰ διαδοχὴν ὑπάρχοντες, καὶ τὴν αὐτοῦ θεοσέβειαν διαδεξάμενοι, περιτομὴν μὲν τοῦ Ἀβραὰμ ἔχουσιν, ἣν κατὰ πρόσ- ταξιν Θεοῦ είληφεν ἐννενηκοστὸν ἔννατον ἔτος κατα άγων, δι' αἰτίαν ἦν ἄνω προεἶπον, εἰς τὸ τούτου σπέρμα πάροικον γενόμενον ἐν τῇ ἀλλοτρία μὴ ἀποστραφῆναι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ἐπὶ σώματος δὲ σφραγίδα φέρειν ὑπομνήσεως χάριν καὶ ἐλέγχου, εἰς τὸ ἐμμένειν τῇ τοῦ πατρὸς αὐτῶν θεοσεβεία. Ο δὲ παῖς τούτου Ἰσαὰκ ὀκταήμερος περιτέμνεται, ὡς τὸ τοῦ Θεοῦ εἶχε θέ σπισμα. Καὶ ὡμολόγηται μὲν, ὅτι ἐκ προστάγματος Θεοῦ ἡ περιτομὴ τότε ὑπῆρχε· τύπῳ δὲ ἦν αὕτη δια- τεταγμένη τότε, ὡς κατὰ ἀκολουθίαν προβαίνοντες ὕστερον περὶ τούτου δείξομεν. Διήρκεσαν τοίνυν περι τεμνόμενοι, καὶ θεοσεβείς προσανέχοντες οἱ αὐτοὶ τοῦ Αβραάμ κατά διαδοχὴν παῖδες, ἀπ' αὐτοῦ φημι, καὶ καθεξῆς, Ἰσαάκ, Ἰακώβ, καὶ οἱ τούτου παῖδες, ἔν τε τῇ Χανανίτιδι γῇ, Ἰουδαίᾳ καὶ Φιλιστιαία, οὕτω κληθείσῃ τότε (55), τὰ νῦν δὲ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ· ἀλλὰ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ. Ἰακὼβ γὰρ ὁ καὶ Ἰσραὴλ κάτεισιν ἅμα τοῖς ἔνδεκα αὐτοῦ παισὶν εἰς Αἴγυπτον, ἔτος κατάγων ἑκατοστὸν τριακοστὸν τῆς αὐτοῦ ζωῆς. Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἕτερος αὐτοῦ υἱὸς ἤδη ἐν Αἰγύπτῳ προϋπήρχε βασι λεύων, πραθεὶς ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ διὰ φθόνον. Ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ οἰκονομία, τὰ ἀγαθὰ συνεργοῦσα τῷ δι καίῳ, εἰς θαυμαστὸν μετήγαγε τὴν κατ' αὐτοῦ Ἰωσὴφ ἐπιβουλήν. Κάτεισι τοίνυν, ὡς προείπον, ὁ Ἰακὼν καὶ οἱ ἀπ' αὐτοῦ υἱοὶ καὶ γυναῖκες καὶ ἔκγονοι, ἐν ἑβδο μήκοντα πέντε ψυχαῖς ἀριθμηθέντες, εἰς Αἴγυπτον, ὡς περιέχει ἡ πρώτη βίβλος τῆς κατὰ Μωϋσέα Πεν τατεύχου, σαφῶς δηλοῦσα περὶ τούτων πάντων. Δι- ' 'Αρχ., Ἐκλήθησαν δὲ τὸ ὄνομα ἐξ ἧς ἡμέρας ἀνέβησαν ἐκ Ραβυλώνος, ἀπὸ τοῦ Ἰούδα φυλῆς, ἧς πρώτης ελθού- τῆς εἰς ἐκείνους τους τόπους αὐτοί τε καὶ ἡ χώρα τῆς προσηγορίας ταύτης μετέλαβον. Β τὸ διὰ τοῦ Π 2:09 ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 1. HERES. VIII. - A sunt quæ in alio loco eodem ab Apostolo dicuntur: Rom. 1, 14. • Gen. xLvi, sqq. law vetus est Judæorum appellatio pro universo Israelitarum genere, ut Davidicis temporibus usur- pare ceperit. Audi Josephuu, lib. si c. : Quare post Babyle- B C D Debitor sum Græcis et Barbaris, sapientibus et insi- pientibus, ut et Judæos sapientes et insipientes esse Scythas ostenderet. Quibus omnibus, ait, ego sum debitor. Igitur ab illo deinceps tempore in Israeli- tarum genus Judæorum nomen jam tum a Davide transfusum est : et utroque cognomento tam Israe- litarum quam Judæorum omnis illa gens eo insi- gnita perpetuo est; a Davidis, inquam, ejusque filii Salomonis temporibus, et hujus insuper filii Ro- boami, qui post Salomonem Hierosolymis regnavit. Verum ne omnino quæ ad Judæorum religionem attineant prætermittam, nullaque ex parte illorum opiniones attingam, pauca de multis complectar. Neque enim cuiquam fere Judæorum religiones ignota sunt. Ileoque in eo argumento tractando non adinodum exquisite versabimur, sed e multis pauca libabimus, quæ necessario perstringenda videntur. IV.Itaque Judaei qui ab Abrahamo tam generis, quam religionis successionem acceperunt, ab eo- dem circumcisionis ritum nacti sunt, quan ille un- decentesimo ætatis anno divinitus adhibere jussus est : ob eam causam, quam antea proposuimus; ne scilicet ejus posteri in aliena regione commorantes Dei nomen ab sese rejicerent, imo velut inustum quoddam signum corpori suo circumferrent, quo vel commonefieri vel redargui possent, si quid ad- mitterent, atque ut omnino paterna in religione, institutoque persisterent. Abrahani deinde filius Isaacus octavo quam natus erat die ex Dei nan- dato circumcisus est. Nec dubium est, quin tum divino præcepto sit instituta circumcisio; nec aliter tamen quani ad futurarum rerum veritatem velut imagine quadam adumbrandam id quod postea suo loco demonstrabitur. Quamobrem circumcisį deinceps Abrahami successores omnes ac posteri fuerunt, penes quos sincera religio, ac Dei cultus resedit. Idque cum ab Abrahamo cœptum, tum singillatim ab Isaaco, Jacobo, hujusque liberis, in Chananæa, Judæa, ac Philistæa quondam, nunc Palæstina dicta regione propagatum est. Sed et in Ægypto non minus perseveratum est. Eo siquidem Jacobus, qui et Israelis cognomen habuit, una cum undecim filiis profectus est anno ætatis centesimo tricesimo. Nam Josephus unus e liberorum illius numero jamdudum in Ægypto imperium admini- strabat, eo a fratribus per invidiam distractus. Sed divina providentia, quæ sanctissimo viro præ- sto aderat, ejusque commodis favebat, comparatas : nicam captivitatem Judæorum vocabulum obtinuit. si duæ ac discrepantes appellationes, istæ sint. Enimvero una cademque vox est. Duis sed olim, ut apud Arabes, ita apud Hebræos perpetuo cum Raphe pronuntiatum. Græci expres- serunt. (54) Εντεῦθεν τὸ πᾶν γένος τοῦ Ἰσραήλ. Non (55) Καὶ Φιλιστιαίᾳ οὕτω κληθείση τότε. Qua-

Α λωμένου χρόνου. Πέμπτῃ τοίνυν γενεᾷ μετὰ τὸν και Β διαδοχήν παίδων παῖδες. ελέξαντο. τακλυσμόν, πληθυνόντων ἄρτι τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ τῶν τριῶν υἱῶν τοῦ Νῶε κατὰ διαδοχὴν τῶν παί δων, παῖδες ἐγεγόνασιν 16' ἑβδομηκονταδύο τὸν ἀριθμὸν, ἐν κόσμῳ ἀρχηγέται καὶ κεφαλαιῶται. Επεκτεινό μενοι δὲ καὶ πρόσω βαίνοντες ἀπὸ τοῦ Λουβάρ όρους καὶ ὁρίων τῆς ᾿Αρμενίας, τουτέστιν Αραράτ τῆς χώρας, γίνονται ἐν πεδίῳ Σεναὰρ, ἔνθα που επελέ ξαντο (11). Κεῖται δὲ αὕτη ἡ Σεναάρ νυνὶ ἐν χώρα τῇ Περσικῇ. "Ην δὲ τοῦτο πάλαι Ασσυρίων (12). Ἐκεῖσε τοίνυν συνδοιάσαντες, συμβούλιον λαμβάνουσι μετ' ἀλλήλων πύργον καὶ πόλιν οἰκοδομῆσαι. ᾿Απὸ δὲ τοῦ κλίματος τοῦ πρὸς Εὐρώπην εἰς Ἀσίαν κεκλι- κότες, ἐπωνομάσθησαν πάντες (15) κατὰ τὴν χρόνου ἐπίκλησιν Σκύθαι. Κτίζουσι δὲ τὴν πυργοποιίαν, καὶ οἰκοδομοῦσι τὴν Βαβυλῶνα, καὶ οὐκ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῷ ἔργῳ τῆς αὐτῶν ἀνοίας. Διεσκέδασε γὰρ αὐ τῶν τὰς γλώσσας, καὶ ἀπὸ μιᾶς εἰς ἑβδομηκοντα δύο (14) διένειμε κατὰ τῶν τότε ἀνδρῶν ἀριθμὸν εὐη ρεθέντα. "Οθεν καὶ Μέροπες οὗτοι κέκληνται, διὰ τὴν μεμερισμένην φωνήν. Καὶ τὸν πύργον ἀνέμων βολή κατέστρεψεν. Ἐμερίσθησαν γοῦν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν δεξιά τε καὶ εὐώνυμα, οἱ μὲν παλίνορσοι ὅθεν ἐκδε *** Σκύθας ἀπὸ τοῦ αχύζεσθαι S. EPIPHANII debet. Tum enim religio perinde atque impietas, fides item et infidelitas hominum genus occupabat. Quarum fides Christianæ sectæ speciem adumbra- bat; infidelitas impietatis ac sceleris erat notis in- signita, eademque naturæ lege dissidebat. Atque hic rerum status ad illud usque tempus, quod modo significavimus, deinceps perductus est. Cæterum quinta post diluvium ætate, cum a tribus Noemi filiis propagari genus hominum cœpisset, continuata sobolis successione, duo ac septuaginta numero velut principes ac stirpis capita prodierunt. li cum longius processissent, et a monte Lubar, Armeniæ- que finibus, hoc est regione Ararat, ulteriora per- agrassent, Senaaris in campum delati sunt 14, quem locum sibi ipsi delegerunt. Cæterum Sennaar hodie in Persarum regione sita est, quam olim Assyrii tenuerant. Igitur cum in eo loco consilium habuis- sent, de turri urbeque illic exstruenda inter se sta- tuunt. Qui omnes quod ab Europæ propinquo tractu in Asiæ interiora penetrassent, insequenti tempore Scytharum cognomen adepti sunt. Ergo illi turrim et Babylonem ædificant. Sed divino Numini de in- Bana illa molitione displicuit. hdeoque dissipatis Gen. x1, sqq. Reg. B naar, et Babylon ipsa primum, inquit, ad Assyrios pertinuit. Respexit autem ad id, quod Gen. x, 14, legitur: De terra illa (Sennaar) egressus est Assur, C et ædificavit Ninivem, et plateas civitatis, et Chale. Verum Assur quidam proprium esse nomen existi- mant, ut R. Selomo, qui se ab impiorum consuetu- dine, ac convictu segregarit: eumdemque Aben- Ezra Japheth filium exstitisse "memorat. Equidem Assur hoc loco de Assyrio populo, vel Nino ipso regni Assyrii conditore libentius interpretor. Eodem porro spéctare videtur quod est apud Isaiam cap. xxi, Ecce terra Chaldæorum: Talis po- pulus non ſuit : Assur ſundavit eam. In captivitatem traduxerunt robustos ejus, suffoderunt damus ejus : posuerunt eum in ruinam. Sed Hebraica aliam sen- tentiam præferunt: Iste populus non erat illic olim. Assur fundavit eam navibus; vel, ut alii, deserti in- colis; qui erexerunt arces illius, sed (Chaldæi) con- triverunt palatia illis, etc. Quod ita R. David ex- ponit. Non est mirum, aut incredibile, quod de Tyri eversione prædicitur. Ecce tibi Babylon, et Chaldea ipsa non eosdem semper incolas habuit; sed et ipsa vicissitudinem est experta. Nam Chal- D dæorum populus olim ibi sedem non habuit: sed Assyrii principio tenuerunt, et in ea urbes excita- runi. Tum Chaldæi pulsis Assyriis occuparunt, qui a Chasad Nachoris filio oriundi, ait Kimchius, ex cap. xxit Gen., com. 21. Hæc ex llebræis, quan- quam aliter Aben Ezra, et ex Latinis Hieronymus. Ñam LXX diversi prorsus abeunt. Ex iis colligitur Assyrios olim tenuisse Babylonem. Ac nonnullis placet Sennacheribi majores Babylonem invasisse ; propterea quod lib. IV Reg., c. xvII, 24, rex Assyrio- rum Sennacherib de Babylone, et de Cutha, cæte- risque regionibus incolas amariam transtulerit. Sane Babyloniorum rex Assyrius in Scripturis inter- dum vocatur, et Babyloniam sub Assyria fuisse comprehensam auctores sunt geographi. minis origo ab Hebraica voce mw, cum puncto semol, quod est declinare, crrare. Potest et a N Sic pro yɛyóvasiv. EDIT. PATROL. cum puncto dextro derivari, quod discurrere, et obambulare significat. Utraque notio Scytharum moribus apprime congruit: quos mata; erra- bundos, et àµao6laus fuisse constat. Sed ea vo- cabuli ratio, quam Epiphanius affert, quod scilicet ảnò toū xhipatos Tops Eply el; 'Aslav de- clinaverint, non valde mihi probatur. Neque enim verum puto, Scytharum nomine priscos illos in- signitos, qui post diluvium turrim illam architectati sunt. Etymologicon magnum sxúɛoba, quod est irasci, et supercilium contrahere, napà où; Exú- 0a; nominatuin scribit: quoniam iracundi Scythe. An potius Græci dedu- xerunt? eadem linguarum gentiumque distributione agit hær. xxxix, quæ est Sethianorum: ubi et Lxxu lin- guas totidem, quot xspadaiwa erant, et auctores stirpis, effloruisse dicit. Vulgatus est hic matricum linguarum, populorumque numerus, de quo certa- tim chronologi disputant. Quorum quidem ratio mihi non satis explorata certaque videtur: non modo quod Græci codices a Latinis et Hebræis in numero dissident: sed etiam, quod plerique xsya- Lawra cum posteris suis, ac filiis in numerum censentur. Non est autem credibile, distinctum ab iis populum ac linguam illos constituisse. Certe enim Heber a Phaleg lingua diversus non fuit; ut etiam Augustinus existimat. Deinde Chananæi omnes populi idioma commune sortiti sunt. Itaque labat illa Lxx linguarum partitio. Sed nec in eo laborare admodum necesse est, ut totidem illis na - tionibus domicilium cuique suum, ac regionem assignemus. In quo multi nominum similitudines nimis ambitiose consectantur. Est enim verisimile, plerosque finibus iis, quos occuparant, relictis, ac sedibus, alio sese contulisse. Nam quod Meyses narrat, ab iis propagaļas esse nationes omnes, non sic accipiendum est, ut eas per sese primum, xxl àuéows, regiones insederint, atque in earum pos- sessionem pedem ipsi posuerint, sed ut eo saſtem illorum posteri commigrarint. Verum hæc discutere longioris et operæ, et alterius instituti fuerit. (11) Ενθα που ἐπελέξαντο. Fortasse τόπον ἐπ- (12) Ην δὲ τοῦτο πάλαι 'Ασσυρίων. Ager Sen- (13) Επωνομάσθησαν πάντες. Scytharum no- (14) Καὶ ἀπὸ μιᾶς εἰς ἑβδομηκονταδύο. De

Α λωμένου χρόνου. Πέμπτῃ τοίνυν γενεᾷ μετὰ τὸν και Β διαδοχήν παίδων παῖδες. ελέξαντο. τακλυσμόν, πληθυνόντων ἄρτι τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ τῶν τριῶν υἱῶν τοῦ Νῶε κατὰ διαδοχὴν τῶν παί δων, παῖδες ἐγεγόνασιν 16' ἑβδομηκονταδύο τὸν ἀριθμὸν, ἐν κόσμῳ ἀρχηγέται καὶ κεφαλαιῶται. Επεκτεινό μενοι δὲ καὶ πρόσω βαίνοντες ἀπὸ τοῦ Λουβάρ όρους καὶ ὁρίων τῆς ᾿Αρμενίας, τουτέστιν Αραράτ τῆς χώρας, γίνονται ἐν πεδίῳ Σεναὰρ, ἔνθα που επελέ ξαντο (11). Κεῖται δὲ αὕτη ἡ Σεναάρ νυνὶ ἐν χώρα τῇ Περσικῇ. "Ην δὲ τοῦτο πάλαι Ασσυρίων (12). Ἐκεῖσε τοίνυν συνδοιάσαντες, συμβούλιον λαμβάνουσι μετ' ἀλλήλων πύργον καὶ πόλιν οἰκοδομῆσαι. ᾿Απὸ δὲ τοῦ κλίματος τοῦ πρὸς Εὐρώπην εἰς Ἀσίαν κεκλι- κότες, ἐπωνομάσθησαν πάντες (15) κατὰ τὴν χρόνου ἐπίκλησιν Σκύθαι. Κτίζουσι δὲ τὴν πυργοποιίαν, καὶ οἰκοδομοῦσι τὴν Βαβυλῶνα, καὶ οὐκ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῷ ἔργῳ τῆς αὐτῶν ἀνοίας. Διεσκέδασε γὰρ αὐ τῶν τὰς γλώσσας, καὶ ἀπὸ μιᾶς εἰς ἑβδομηκοντα δύο (14) διένειμε κατὰ τῶν τότε ἀνδρῶν ἀριθμὸν εὐη ρεθέντα. "Οθεν καὶ Μέροπες οὗτοι κέκληνται, διὰ τὴν μεμερισμένην φωνήν. Καὶ τὸν πύργον ἀνέμων βολή κατέστρεψεν. Ἐμερίσθησαν γοῦν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν δεξιά τε καὶ εὐώνυμα, οἱ μὲν παλίνορσοι ὅθεν ἐκδε *** Σκύθας ἀπὸ τοῦ αχύζεσθαι S. EPIPHANII debet. Tum enim religio perinde atque impietas, fides item et infidelitas hominum genus occupabat. Quarum fides Christianæ sectæ speciem adumbra- bat; infidelitas impietatis ac sceleris erat notis in- signita, eademque naturæ lege dissidebat. Atque hic rerum status ad illud usque tempus, quod modo significavimus, deinceps perductus est. Cæterum quinta post diluvium ætate, cum a tribus Noemi filiis propagari genus hominum cœpisset, continuata sobolis successione, duo ac septuaginta numero velut principes ac stirpis capita prodierunt. li cum longius processissent, et a monte Lubar, Armeniæ- que finibus, hoc est regione Ararat, ulteriora per- agrassent, Senaaris in campum delati sunt 14, quem locum sibi ipsi delegerunt. Cæterum Sennaar hodie in Persarum regione sita est, quam olim Assyrii tenuerant. Igitur cum in eo loco consilium habuis- sent, de turri urbeque illic exstruenda inter se sta- tuunt. Qui omnes quod ab Europæ propinquo tractu in Asiæ interiora penetrassent, insequenti tempore Scytharum cognomen adepti sunt. Ergo illi turrim et Babylonem ædificant. Sed divino Numini de in- Bana illa molitione displicuit. hdeoque dissipatis Gen. x1, sqq. Reg. B naar, et Babylon ipsa primum, inquit, ad Assyrios pertinuit. Respexit autem ad id, quod Gen. x, 14, legitur: De terra illa (Sennaar) egressus est Assur, C et ædificavit Ninivem, et plateas civitatis, et Chale. Verum Assur quidam proprium esse nomen existi- mant, ut R. Selomo, qui se ab impiorum consuetu- dine, ac convictu segregarit: eumdemque Aben- Ezra Japheth filium exstitisse "memorat. Equidem Assur hoc loco de Assyrio populo, vel Nino ipso regni Assyrii conditore libentius interpretor. Eodem porro spéctare videtur quod est apud Isaiam cap. xxi, Ecce terra Chaldæorum: Talis po- pulus non ſuit : Assur ſundavit eam. In captivitatem traduxerunt robustos ejus, suffoderunt damus ejus : posuerunt eum in ruinam. Sed Hebraica aliam sen- tentiam præferunt: Iste populus non erat illic olim. Assur fundavit eam navibus; vel, ut alii, deserti in- colis; qui erexerunt arces illius, sed (Chaldæi) con- triverunt palatia illis, etc. Quod ita R. David ex- ponit. Non est mirum, aut incredibile, quod de Tyri eversione prædicitur. Ecce tibi Babylon, et Chaldea ipsa non eosdem semper incolas habuit; sed et ipsa vicissitudinem est experta. Nam Chal- D dæorum populus olim ibi sedem non habuit: sed Assyrii principio tenuerunt, et in ea urbes excita- runi. Tum Chaldæi pulsis Assyriis occuparunt, qui a Chasad Nachoris filio oriundi, ait Kimchius, ex cap. xxit Gen., com. 21. Hæc ex llebræis, quan- quam aliter Aben Ezra, et ex Latinis Hieronymus. Ñam LXX diversi prorsus abeunt. Ex iis colligitur Assyrios olim tenuisse Babylonem. Ac nonnullis placet Sennacheribi majores Babylonem invasisse ; propterea quod lib. IV Reg., c. xvII, 24, rex Assyrio- rum Sennacherib de Babylone, et de Cutha, cæte- risque regionibus incolas amariam transtulerit. Sane Babyloniorum rex Assyrius in Scripturis inter- dum vocatur, et Babyloniam sub Assyria fuisse comprehensam auctores sunt geographi. minis origo ab Hebraica voce mw, cum puncto semol, quod est declinare, crrare. Potest et a N Sic pro yɛyóvasiv. EDIT. PATROL. cum puncto dextro derivari, quod discurrere, et obambulare significat. Utraque notio Scytharum moribus apprime congruit: quos mata; erra- bundos, et àµao6laus fuisse constat. Sed ea vo- cabuli ratio, quam Epiphanius affert, quod scilicet ảnò toū xhipatos Tops Eply el; 'Aslav de- clinaverint, non valde mihi probatur. Neque enim verum puto, Scytharum nomine priscos illos in- signitos, qui post diluvium turrim illam architectati sunt. Etymologicon magnum sxúɛoba, quod est irasci, et supercilium contrahere, napà où; Exú- 0a; nominatuin scribit: quoniam iracundi Scythe. An potius Græci dedu- xerunt? eadem linguarum gentiumque distributione agit hær. xxxix, quæ est Sethianorum: ubi et Lxxu lin- guas totidem, quot xspadaiwa erant, et auctores stirpis, effloruisse dicit. Vulgatus est hic matricum linguarum, populorumque numerus, de quo certa- tim chronologi disputant. Quorum quidem ratio mihi non satis explorata certaque videtur: non modo quod Græci codices a Latinis et Hebræis in numero dissident: sed etiam, quod plerique xsya- Lawra cum posteris suis, ac filiis in numerum censentur. Non est autem credibile, distinctum ab iis populum ac linguam illos constituisse. Certe enim Heber a Phaleg lingua diversus non fuit; ut etiam Augustinus existimat. Deinde Chananæi omnes populi idioma commune sortiti sunt. Itaque labat illa Lxx linguarum partitio. Sed nec in eo laborare admodum necesse est, ut totidem illis na - tionibus domicilium cuique suum, ac regionem assignemus. In quo multi nominum similitudines nimis ambitiose consectantur. Est enim verisimile, plerosque finibus iis, quos occuparant, relictis, ac sedibus, alio sese contulisse. Nam quod Meyses narrat, ab iis propagaļas esse nationes omnes, non sic accipiendum est, ut eas per sese primum, xxl àuéows, regiones insederint, atque in earum pos- sessionem pedem ipsi posuerint, sed ut eo saſtem illorum posteri commigrarint. Verum hæc discutere longioris et operæ, et alterius instituti fuerit. (11) Ενθα που ἐπελέξαντο. Fortasse τόπον ἐπ- (12) Ην δὲ τοῦτο πάλαι 'Ασσυρίων. Ager Sen- (13) Επωνομάσθησαν πάντες. Scytharum no- (14) Καὶ ἀπὸ μιᾶς εἰς ἑβδομηκονταδύο. De

Α λωμένου χρόνου. Πέμπτῃ τοίνυν γενεᾷ μετὰ τὸν και Β διαδοχήν παίδων παῖδες. ελέξαντο. τακλυσμόν, πληθυνόντων ἄρτι τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ τῶν τριῶν υἱῶν τοῦ Νῶε κατὰ διαδοχὴν τῶν παί δων, παῖδες ἐγεγόνασιν 16' ἑβδομηκονταδύο τὸν ἀριθμὸν, ἐν κόσμῳ ἀρχηγέται καὶ κεφαλαιῶται. Επεκτεινό μενοι δὲ καὶ πρόσω βαίνοντες ἀπὸ τοῦ Λουβάρ όρους καὶ ὁρίων τῆς ᾿Αρμενίας, τουτέστιν Αραράτ τῆς χώρας, γίνονται ἐν πεδίῳ Σεναὰρ, ἔνθα που επελέ ξαντο (11). Κεῖται δὲ αὕτη ἡ Σεναάρ νυνὶ ἐν χώρα τῇ Περσικῇ. "Ην δὲ τοῦτο πάλαι Ασσυρίων (12). Ἐκεῖσε τοίνυν συνδοιάσαντες, συμβούλιον λαμβάνουσι μετ' ἀλλήλων πύργον καὶ πόλιν οἰκοδομῆσαι. ᾿Απὸ δὲ τοῦ κλίματος τοῦ πρὸς Εὐρώπην εἰς Ἀσίαν κεκλι- κότες, ἐπωνομάσθησαν πάντες (15) κατὰ τὴν χρόνου ἐπίκλησιν Σκύθαι. Κτίζουσι δὲ τὴν πυργοποιίαν, καὶ οἰκοδομοῦσι τὴν Βαβυλῶνα, καὶ οὐκ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῷ ἔργῳ τῆς αὐτῶν ἀνοίας. Διεσκέδασε γὰρ αὐ τῶν τὰς γλώσσας, καὶ ἀπὸ μιᾶς εἰς ἑβδομηκοντα δύο (14) διένειμε κατὰ τῶν τότε ἀνδρῶν ἀριθμὸν εὐη ρεθέντα. "Οθεν καὶ Μέροπες οὗτοι κέκληνται, διὰ τὴν μεμερισμένην φωνήν. Καὶ τὸν πύργον ἀνέμων βολή κατέστρεψεν. Ἐμερίσθησαν γοῦν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν δεξιά τε καὶ εὐώνυμα, οἱ μὲν παλίνορσοι ὅθεν ἐκδε *** Σκύθας ἀπὸ τοῦ αχύζεσθαι S. EPIPHANII debet. Tum enim religio perinde atque impietas, fides item et infidelitas hominum genus occupabat. Quarum fides Christianæ sectæ speciem adumbra- bat; infidelitas impietatis ac sceleris erat notis in- signita, eademque naturæ lege dissidebat. Atque hic rerum status ad illud usque tempus, quod modo significavimus, deinceps perductus est. Cæterum quinta post diluvium ætate, cum a tribus Noemi filiis propagari genus hominum cœpisset, continuata sobolis successione, duo ac septuaginta numero velut principes ac stirpis capita prodierunt. li cum longius processissent, et a monte Lubar, Armeniæ- que finibus, hoc est regione Ararat, ulteriora per- agrassent, Senaaris in campum delati sunt 14, quem locum sibi ipsi delegerunt. Cæterum Sennaar hodie in Persarum regione sita est, quam olim Assyrii tenuerant. Igitur cum in eo loco consilium habuis- sent, de turri urbeque illic exstruenda inter se sta- tuunt. Qui omnes quod ab Europæ propinquo tractu in Asiæ interiora penetrassent, insequenti tempore Scytharum cognomen adepti sunt. Ergo illi turrim et Babylonem ædificant. Sed divino Numini de in- Bana illa molitione displicuit. hdeoque dissipatis Gen. x1, sqq. Reg. B naar, et Babylon ipsa primum, inquit, ad Assyrios pertinuit. Respexit autem ad id, quod Gen. x, 14, legitur: De terra illa (Sennaar) egressus est Assur, C et ædificavit Ninivem, et plateas civitatis, et Chale. Verum Assur quidam proprium esse nomen existi- mant, ut R. Selomo, qui se ab impiorum consuetu- dine, ac convictu segregarit: eumdemque Aben- Ezra Japheth filium exstitisse "memorat. Equidem Assur hoc loco de Assyrio populo, vel Nino ipso regni Assyrii conditore libentius interpretor. Eodem porro spéctare videtur quod est apud Isaiam cap. xxi, Ecce terra Chaldæorum: Talis po- pulus non ſuit : Assur ſundavit eam. In captivitatem traduxerunt robustos ejus, suffoderunt damus ejus : posuerunt eum in ruinam. Sed Hebraica aliam sen- tentiam præferunt: Iste populus non erat illic olim. Assur fundavit eam navibus; vel, ut alii, deserti in- colis; qui erexerunt arces illius, sed (Chaldæi) con- triverunt palatia illis, etc. Quod ita R. David ex- ponit. Non est mirum, aut incredibile, quod de Tyri eversione prædicitur. Ecce tibi Babylon, et Chaldea ipsa non eosdem semper incolas habuit; sed et ipsa vicissitudinem est experta. Nam Chal- D dæorum populus olim ibi sedem non habuit: sed Assyrii principio tenuerunt, et in ea urbes excita- runi. Tum Chaldæi pulsis Assyriis occuparunt, qui a Chasad Nachoris filio oriundi, ait Kimchius, ex cap. xxit Gen., com. 21. Hæc ex llebræis, quan- quam aliter Aben Ezra, et ex Latinis Hieronymus. Ñam LXX diversi prorsus abeunt. Ex iis colligitur Assyrios olim tenuisse Babylonem. Ac nonnullis placet Sennacheribi majores Babylonem invasisse ; propterea quod lib. IV Reg., c. xvII, 24, rex Assyrio- rum Sennacherib de Babylone, et de Cutha, cæte- risque regionibus incolas amariam transtulerit. Sane Babyloniorum rex Assyrius in Scripturis inter- dum vocatur, et Babyloniam sub Assyria fuisse comprehensam auctores sunt geographi. minis origo ab Hebraica voce mw, cum puncto semol, quod est declinare, crrare. Potest et a N Sic pro yɛyóvasiv. EDIT. PATROL. cum puncto dextro derivari, quod discurrere, et obambulare significat. Utraque notio Scytharum moribus apprime congruit: quos mata; erra- bundos, et àµao6laus fuisse constat. Sed ea vo- cabuli ratio, quam Epiphanius affert, quod scilicet ảnò toū xhipatos Tops Eply el; 'Aslav de- clinaverint, non valde mihi probatur. Neque enim verum puto, Scytharum nomine priscos illos in- signitos, qui post diluvium turrim illam architectati sunt. Etymologicon magnum sxúɛoba, quod est irasci, et supercilium contrahere, napà où; Exú- 0a; nominatuin scribit: quoniam iracundi Scythe. An potius Græci dedu- xerunt? eadem linguarum gentiumque distributione agit hær. xxxix, quæ est Sethianorum: ubi et Lxxu lin- guas totidem, quot xspadaiwa erant, et auctores stirpis, effloruisse dicit. Vulgatus est hic matricum linguarum, populorumque numerus, de quo certa- tim chronologi disputant. Quorum quidem ratio mihi non satis explorata certaque videtur: non modo quod Græci codices a Latinis et Hebræis in numero dissident: sed etiam, quod plerique xsya- Lawra cum posteris suis, ac filiis in numerum censentur. Non est autem credibile, distinctum ab iis populum ac linguam illos constituisse. Certe enim Heber a Phaleg lingua diversus non fuit; ut etiam Augustinus existimat. Deinde Chananæi omnes populi idioma commune sortiti sunt. Itaque labat illa Lxx linguarum partitio. Sed nec in eo laborare admodum necesse est, ut totidem illis na - tionibus domicilium cuique suum, ac regionem assignemus. In quo multi nominum similitudines nimis ambitiose consectantur. Est enim verisimile, plerosque finibus iis, quos occuparant, relictis, ac sedibus, alio sese contulisse. Nam quod Meyses narrat, ab iis propagaļas esse nationes omnes, non sic accipiendum est, ut eas per sese primum, xxl àuéows, regiones insederint, atque in earum pos- sessionem pedem ipsi posuerint, sed ut eo saſtem illorum posteri commigrarint. Verum hæc discutere longioris et operæ, et alterius instituti fuerit. (11) Ενθα που ἐπελέξαντο. Fortasse τόπον ἐπ- (12) Ην δὲ τοῦτο πάλαι 'Ασσυρίων. Ager Sen- (13) Επωνομάσθησαν πάντες. Scytharum no- (14) Καὶ ἀπὸ μιᾶς εἰς ἑβδομηκονταδύο. De

Γ'. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βα- Α βυλῶνος αἰχμαλωσίας επανόδου βίβλους τε καὶ προ- φήτας τούτους, καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώ- την μὲν Γένεσιν, δευτέραν δὲ Εξοδον, τρίτην Λευίτι- κόν, τετάρτην Αριθμούς, πέμπτην Δευτερονόμιον, ἔκτην βίβλον Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, ἑβδόμην τῶν Κριτῶν, ὀγδόην τῆς Ρούθ, ἐννάτην τοῦ Ἰώβ, δεκάτην τὸ Ψαλτήριον, ἐνδεκάτην Παροιμίας Σολομῶντος, δυο- καιδεκάτην Εκκλησιαστήν, τρισκαιδεκάτην τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων, τεσσαρεσκαιδεκάτην πρώτην Βασι λειῶν, πεντεκαιδεκάτην δευτέραν Βασιλειῶν, ἐκκαι- δεκάτην τρίτην Βασιλειῶν, ἑπτακαιδεκάτην τετάρτην Βασιλειῶν, ὀκτωκαιδεκάτην πρώτην Παραλειπομέ νων, ἐννεακαιδεκάτην δευτέραν Παραλειπομένων, εἰ- κοστὴν τὸ Δωδεκαποόφητον, εἰκοστὴν πρώτην Ησαΐαν τὸν προφήτην, εἰκοστὴν δευτέραν τὸν προφήτην Ιε ρεμίαν, μετὰ τῶν Θρήνων καὶ Ἐπιστολῶν αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Βαρούχ· εἰκοστὴν τρίτην Ἰεζεκιήλ τὸν προ- φήτην, εἰκοστὴν τετάρτην Δανιήλ τον προφήτην, εἰ κοστὴν πέμπτην τὸ πρῶτον βιβλίον τοῦ Εσδρα, είν κοστὴν ἔκτην τὸ δεύτερον βιβλίον, εἰκοστὴν ἑβδόμην πι11, τὸ βιβλίον Εσθήρ. Καὶ αὗταί εἰσιν αἱ εἰκοσιεπτὰ βίβλοι, αἱ ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαι τοῖς Ἰουδαίοις. Εικοσιδύο δὲ ὡς τὰ παρ' αὐτοῖς στοιχεῖα τῶν Ἑβραϊκῶν γραμμάτων ἀριθμούμεναι, διὰ τὸ διπλοῦσθαι (57) δέκα βίβλους εἰς πέντε λεγομένας. Περὶ τούτου δὲ ἄλλη που σαφῶς εἰρήκαμεν. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι δύο βίβλοι παρ' αὐτοῖς ἐν ἀμφιλές κτῳ, ἡ Σοφία τοῦ Σιράχ, καὶ ἡ τοῦ Σαλομῶντος, χωρίς ἄλλων τινῶν βιβλίων ἐναποκρύφων. Πᾶσαι δὲ αὗται Ιεραί βίβλοι τὸν Ἰουδαϊσμὸν ἐδίδασκον καὶ τὰ τοῦ νόμου φυλάγματα ἕως τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας· καὶ καλῶς ἐφέροντο παιδαγωγούμενοι ἐν τῷ νόμιῳ, εἰ ἐδέξαντο τὸν Χριστὸν τὸν ὑπὸ τοῦ παιδαγω τοῦ, φημὶ δὲ τοῦ νόμου, αὐτοῖς προκηρυχθέντα τε καὶ προφητευθέντα, ἵνα, δεξάμενοι αὐτοῦ τὴν θεότητα, καὶ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν μάθωσιν, οὐ κατά- λυσιν νόμου, ἀλλὰ τὴν τοῦ νόμου πλήρωσιν· ἐπειδὴ οἱ τύποι ἐν τῷ νόμῳ ἦσαν, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐν τῷ Εὐαγ- · γελίῳ. Ἐκεῖ γὰρ ἡ περιτομὴ σαρκικὴ ὑπηρετήσασα χρόνῳ ἕως τῆς μεγάλης περιτομής, τουτέστι τοῦ Βα- πτίσματος τοῦ περιτέμνοντος ἡμᾶς ἀπὸ ἁμαρτημά των, καὶ σφραγίσαντος ἡμᾶς εἰς ὄνομα Θεοῦ. Καὶ ἦν ἐκεῖ Σάββατον, κατέχον ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα Σάββατον, τουτέστιν εἰς ἀνάπαυσιν Χριστοῦ, ἵνα ἐν Χριστῷ σαββατίσωμεν ἀπὸ ἁμαρτημάτων. Καὶ ἦν ἐκεῖ πρό- βατον άλογον θυόμενον, καθοδηγοῦν ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα πρόβατον, καὶ ἐπουράνιον ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου τυθέν. Καὶ ἦν ἐκεῖ ἀποδεκάτωσις ἀσφα λιζομένη, ἵνα μὴ λάθῃ ἡμᾶς τὸ ἰῶτα ἡ δεκάς, τὸ πρῶτον στοιχεῖον τοῦ Ἰησοῦ ὀνόματος. Ζ'. Ἐπεὶ οὖν τῷ τύπῳ ἤχθησαν, καὶ οὐκ ἔφθασαν εἰς τελείωσιν τὴν διὰ νόμου καὶ προφητῶν καὶ ἄλλων, καὶ πάσης βίβλου κεκηρυγμένην, ἐξεβλήθησαν ἀπὸ ADVERSUS BÆRESES LIB. I. TOM. I. IIÆRES. VIIL - 214. VI. Ac quod ad Judæos istos attinet, ad il- Jud usque tempus, quo ex Babylonica servitute reversi sunt, hos et prophetas, et prophetarum li- bros habuerunt. Primus est. Geneseos liber; 11, Εxodi; ut, Leviticus; sv, Numeri, v, Deuterono- mium ; vi, liber Jesu filii Nave ; vit, Judicum ; vu, Ruth; ix. Job; x, Psalterium; x1, Parabolæ Salomo- nis ; xit, Ecclesiastes ; Canticum canticorum ; xiv, liber I Regnorum; xv, liber II Regnorum; xvi, liber lll Regnorum; xvi,liber IV Regnorum, xvi, liber | Paralipomenon; xix, liber il Paralipome- non; xx, duodecim prophetarum; xxı, Isaias propheta; xxi, Jeremias propheta, cum Lamenta- tionibus, et epistolis tam ejus, quam Baruchi ; XXII, Ezechiel; xxiv, Daniel; xxv, liber I Esdræ ; B XXVI, liber Esdræ ; xxvn, Esther. Atque hæc sunt xxvit volumina, quæ Judæis sunt concessa divinitus: quæ ad xx pro litterarum quæ apud Hebræos sunt numero rediguntur: propterea quod x ex illis in quinque juga distribuuntur. De quo alio loco perspicue disputavimus. D præparando detinet, ut a peccato cessantes Sunt et alii duo libri, quos illi pro dubiis habent, nimiruin Sirachi et Salomonis Sapientia, præter alios quosdam qui apocryphi, hoe est obscuri dicuntur. Porro omnia illa sacrosancta volumina Judaica insti- tuta, legisque cæremonias docebant, usque ad Jesu Christi Salvatoris, adventuin; omninoque præclare C sub hac lege, velut quodam institutore cum illis actum foret, si quem eadem illa lex prædixerat, venturum- que monstraverat, Christum agnoscere voluissent ; ut ejus divinitatem confessi, hoc ipsum quod cor- pore præditus advenisset, non ad legis eversionem pertinere, sed ad ejus consummationem intellige- rent : quoniam umbræ duntaxat atque imagines in lege, in Evangelio veritas ipsa continetur. Nam il- lic corporis præscripta circumcisio est, quæ in usu, tandiu fuit, quoad ingens est illa circumcisio sub- secula, Baptismus videlicet, quo nos a peccatis præcidimur, et in Dei nomine signamur. Habebant illi præteren Sabbatum, quod nos ad magnum il- lud Sabbatum, hoc est Christi Domini quietem, velut Sabbatum quoddam in Christo celebremus, Erat penes illos et ovis victima rationis expers, quæ nos ad illam magnam cœlestemque perduce- ret ovem, pro nostra mundique totius salute mactatam. Præterea instituta apud illos decimatio fuit, quæ nos eo præmuniret, ne iota litteram, quæ nota decussis est, idemque Jesu nominis primum ele- mentum ignorare possemus. priores, quos Samuelis vocant, volumen unum con- stitnunt, itemque Regum duo posteriores unum, Tum liber Ruth cum Judicum libro volumen uni- cum facit. Sic et libri Paralipomenon duo, totidem- VII. Quoniam igitur per umbras ac figuras tra- ducti sunt, nec eam perfectionem assecuti, quam lex pariter, ac prophetz. cæterique omnes, alque que Esdræ, singula apua neoræos volumina fa- ciunt. lta v expunctis voluninibus, constat xxi, li- hrorum numerus. Vide Hieron. in Prologo Galeato ; Cyrillum calcch. v, Eusebium lib. vi Histor., c. 19. (57) Διὰ τὸ διπλοῦσθαι. Nam libri duo Regum

Γ'. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βα- Α βυλῶνος αἰχμαλωσίας επανόδου βίβλους τε καὶ προ- φήτας τούτους, καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώ- την μὲν Γένεσιν, δευτέραν δὲ Εξοδον, τρίτην Λευίτι- κόν, τετάρτην Αριθμούς, πέμπτην Δευτερονόμιον, ἔκτην βίβλον Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, ἑβδόμην τῶν Κριτῶν, ὀγδόην τῆς Ρούθ, ἐννάτην τοῦ Ἰώβ, δεκάτην τὸ Ψαλτήριον, ἐνδεκάτην Παροιμίας Σολομῶντος, δυο- καιδεκάτην Εκκλησιαστήν, τρισκαιδεκάτην τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων, τεσσαρεσκαιδεκάτην πρώτην Βασι λειῶν, πεντεκαιδεκάτην δευτέραν Βασιλειῶν, ἐκκαι- δεκάτην τρίτην Βασιλειῶν, ἑπτακαιδεκάτην τετάρτην Βασιλειῶν, ὀκτωκαιδεκάτην πρώτην Παραλειπομέ νων, ἐννεακαιδεκάτην δευτέραν Παραλειπομένων, εἰ- κοστὴν τὸ Δωδεκαποόφητον, εἰκοστὴν πρώτην Ησαΐαν τὸν προφήτην, εἰκοστὴν δευτέραν τὸν προφήτην Ιε ρεμίαν, μετὰ τῶν Θρήνων καὶ Ἐπιστολῶν αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Βαρούχ· εἰκοστὴν τρίτην Ἰεζεκιήλ τὸν προ- φήτην, εἰκοστὴν τετάρτην Δανιήλ τον προφήτην, εἰ κοστὴν πέμπτην τὸ πρῶτον βιβλίον τοῦ Εσδρα, είν κοστὴν ἔκτην τὸ δεύτερον βιβλίον, εἰκοστὴν ἑβδόμην πι11, τὸ βιβλίον Εσθήρ. Καὶ αὗταί εἰσιν αἱ εἰκοσιεπτὰ βίβλοι, αἱ ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαι τοῖς Ἰουδαίοις. Εικοσιδύο δὲ ὡς τὰ παρ' αὐτοῖς στοιχεῖα τῶν Ἑβραϊκῶν γραμμάτων ἀριθμούμεναι, διὰ τὸ διπλοῦσθαι (57) δέκα βίβλους εἰς πέντε λεγομένας. Περὶ τούτου δὲ ἄλλη που σαφῶς εἰρήκαμεν. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι δύο βίβλοι παρ' αὐτοῖς ἐν ἀμφιλές κτῳ, ἡ Σοφία τοῦ Σιράχ, καὶ ἡ τοῦ Σαλομῶντος, χωρίς ἄλλων τινῶν βιβλίων ἐναποκρύφων. Πᾶσαι δὲ αὗται Ιεραί βίβλοι τὸν Ἰουδαϊσμὸν ἐδίδασκον καὶ τὰ τοῦ νόμου φυλάγματα ἕως τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας· καὶ καλῶς ἐφέροντο παιδαγωγούμενοι ἐν τῷ νόμιῳ, εἰ ἐδέξαντο τὸν Χριστὸν τὸν ὑπὸ τοῦ παιδαγω τοῦ, φημὶ δὲ τοῦ νόμου, αὐτοῖς προκηρυχθέντα τε καὶ προφητευθέντα, ἵνα, δεξάμενοι αὐτοῦ τὴν θεότητα, καὶ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν μάθωσιν, οὐ κατά- λυσιν νόμου, ἀλλὰ τὴν τοῦ νόμου πλήρωσιν· ἐπειδὴ οἱ τύποι ἐν τῷ νόμῳ ἦσαν, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐν τῷ Εὐαγ- · γελίῳ. Ἐκεῖ γὰρ ἡ περιτομὴ σαρκικὴ ὑπηρετήσασα χρόνῳ ἕως τῆς μεγάλης περιτομής, τουτέστι τοῦ Βα- πτίσματος τοῦ περιτέμνοντος ἡμᾶς ἀπὸ ἁμαρτημά των, καὶ σφραγίσαντος ἡμᾶς εἰς ὄνομα Θεοῦ. Καὶ ἦν ἐκεῖ Σάββατον, κατέχον ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα Σάββατον, τουτέστιν εἰς ἀνάπαυσιν Χριστοῦ, ἵνα ἐν Χριστῷ σαββατίσωμεν ἀπὸ ἁμαρτημάτων. Καὶ ἦν ἐκεῖ πρό- βατον άλογον θυόμενον, καθοδηγοῦν ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα πρόβατον, καὶ ἐπουράνιον ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου τυθέν. Καὶ ἦν ἐκεῖ ἀποδεκάτωσις ἀσφα λιζομένη, ἵνα μὴ λάθῃ ἡμᾶς τὸ ἰῶτα ἡ δεκάς, τὸ πρῶτον στοιχεῖον τοῦ Ἰησοῦ ὀνόματος. Ζ'. Ἐπεὶ οὖν τῷ τύπῳ ἤχθησαν, καὶ οὐκ ἔφθασαν εἰς τελείωσιν τὴν διὰ νόμου καὶ προφητῶν καὶ ἄλλων, καὶ πάσης βίβλου κεκηρυγμένην, ἐξεβλήθησαν ἀπὸ ADVERSUS BÆRESES LIB. I. TOM. I. IIÆRES. VIIL - 214. VI. Ac quod ad Judæos istos attinet, ad il- Jud usque tempus, quo ex Babylonica servitute reversi sunt, hos et prophetas, et prophetarum li- bros habuerunt. Primus est. Geneseos liber; 11, Εxodi; ut, Leviticus; sv, Numeri, v, Deuterono- mium ; vi, liber Jesu filii Nave ; vit, Judicum ; vu, Ruth; ix. Job; x, Psalterium; x1, Parabolæ Salomo- nis ; xit, Ecclesiastes ; Canticum canticorum ; xiv, liber I Regnorum; xv, liber II Regnorum; xvi, liber lll Regnorum; xvi,liber IV Regnorum, xvi, liber | Paralipomenon; xix, liber il Paralipome- non; xx, duodecim prophetarum; xxı, Isaias propheta; xxi, Jeremias propheta, cum Lamenta- tionibus, et epistolis tam ejus, quam Baruchi ; XXII, Ezechiel; xxiv, Daniel; xxv, liber I Esdræ ; B XXVI, liber Esdræ ; xxvn, Esther. Atque hæc sunt xxvit volumina, quæ Judæis sunt concessa divinitus: quæ ad xx pro litterarum quæ apud Hebræos sunt numero rediguntur: propterea quod x ex illis in quinque juga distribuuntur. De quo alio loco perspicue disputavimus. D præparando detinet, ut a peccato cessantes Sunt et alii duo libri, quos illi pro dubiis habent, nimiruin Sirachi et Salomonis Sapientia, præter alios quosdam qui apocryphi, hoe est obscuri dicuntur. Porro omnia illa sacrosancta volumina Judaica insti- tuta, legisque cæremonias docebant, usque ad Jesu Christi Salvatoris, adventuin; omninoque præclare C sub hac lege, velut quodam institutore cum illis actum foret, si quem eadem illa lex prædixerat, venturum- que monstraverat, Christum agnoscere voluissent ; ut ejus divinitatem confessi, hoc ipsum quod cor- pore præditus advenisset, non ad legis eversionem pertinere, sed ad ejus consummationem intellige- rent : quoniam umbræ duntaxat atque imagines in lege, in Evangelio veritas ipsa continetur. Nam il- lic corporis præscripta circumcisio est, quæ in usu, tandiu fuit, quoad ingens est illa circumcisio sub- secula, Baptismus videlicet, quo nos a peccatis præcidimur, et in Dei nomine signamur. Habebant illi præteren Sabbatum, quod nos ad magnum il- lud Sabbatum, hoc est Christi Domini quietem, velut Sabbatum quoddam in Christo celebremus, Erat penes illos et ovis victima rationis expers, quæ nos ad illam magnam cœlestemque perduce- ret ovem, pro nostra mundique totius salute mactatam. Præterea instituta apud illos decimatio fuit, quæ nos eo præmuniret, ne iota litteram, quæ nota decussis est, idemque Jesu nominis primum ele- mentum ignorare possemus. priores, quos Samuelis vocant, volumen unum con- stitnunt, itemque Regum duo posteriores unum, Tum liber Ruth cum Judicum libro volumen uni- cum facit. Sic et libri Paralipomenon duo, totidem- VII. Quoniam igitur per umbras ac figuras tra- ducti sunt, nec eam perfectionem assecuti, quam lex pariter, ac prophetz. cæterique omnes, alque que Esdræ, singula apua neoræos volumina fa- ciunt. lta v expunctis voluninibus, constat xxi, li- hrorum numerus. Vide Hieron. in Prologo Galeato ; Cyrillum calcch. v, Eusebium lib. vi Histor., c. 19. (57) Διὰ τὸ διπλοῦσθαι. Nam libri duo Regum

Γ'. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βα- Α βυλῶνος αἰχμαλωσίας επανόδου βίβλους τε καὶ προ- φήτας τούτους, καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώ- την μὲν Γένεσιν, δευτέραν δὲ Εξοδον, τρίτην Λευίτι- κόν, τετάρτην Αριθμούς, πέμπτην Δευτερονόμιον, ἔκτην βίβλον Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, ἑβδόμην τῶν Κριτῶν, ὀγδόην τῆς Ρούθ, ἐννάτην τοῦ Ἰώβ, δεκάτην τὸ Ψαλτήριον, ἐνδεκάτην Παροιμίας Σολομῶντος, δυο- καιδεκάτην Εκκλησιαστήν, τρισκαιδεκάτην τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων, τεσσαρεσκαιδεκάτην πρώτην Βασι λειῶν, πεντεκαιδεκάτην δευτέραν Βασιλειῶν, ἐκκαι- δεκάτην τρίτην Βασιλειῶν, ἑπτακαιδεκάτην τετάρτην Βασιλειῶν, ὀκτωκαιδεκάτην πρώτην Παραλειπομέ νων, ἐννεακαιδεκάτην δευτέραν Παραλειπομένων, εἰ- κοστὴν τὸ Δωδεκαποόφητον, εἰκοστὴν πρώτην Ησαΐαν τὸν προφήτην, εἰκοστὴν δευτέραν τὸν προφήτην Ιε ρεμίαν, μετὰ τῶν Θρήνων καὶ Ἐπιστολῶν αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Βαρούχ· εἰκοστὴν τρίτην Ἰεζεκιήλ τὸν προ- φήτην, εἰκοστὴν τετάρτην Δανιήλ τον προφήτην, εἰ κοστὴν πέμπτην τὸ πρῶτον βιβλίον τοῦ Εσδρα, είν κοστὴν ἔκτην τὸ δεύτερον βιβλίον, εἰκοστὴν ἑβδόμην πι11, τὸ βιβλίον Εσθήρ. Καὶ αὗταί εἰσιν αἱ εἰκοσιεπτὰ βίβλοι, αἱ ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαι τοῖς Ἰουδαίοις. Εικοσιδύο δὲ ὡς τὰ παρ' αὐτοῖς στοιχεῖα τῶν Ἑβραϊκῶν γραμμάτων ἀριθμούμεναι, διὰ τὸ διπλοῦσθαι (57) δέκα βίβλους εἰς πέντε λεγομένας. Περὶ τούτου δὲ ἄλλη που σαφῶς εἰρήκαμεν. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι δύο βίβλοι παρ' αὐτοῖς ἐν ἀμφιλές κτῳ, ἡ Σοφία τοῦ Σιράχ, καὶ ἡ τοῦ Σαλομῶντος, χωρίς ἄλλων τινῶν βιβλίων ἐναποκρύφων. Πᾶσαι δὲ αὗται Ιεραί βίβλοι τὸν Ἰουδαϊσμὸν ἐδίδασκον καὶ τὰ τοῦ νόμου φυλάγματα ἕως τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας· καὶ καλῶς ἐφέροντο παιδαγωγούμενοι ἐν τῷ νόμιῳ, εἰ ἐδέξαντο τὸν Χριστὸν τὸν ὑπὸ τοῦ παιδαγω τοῦ, φημὶ δὲ τοῦ νόμου, αὐτοῖς προκηρυχθέντα τε καὶ προφητευθέντα, ἵνα, δεξάμενοι αὐτοῦ τὴν θεότητα, καὶ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν μάθωσιν, οὐ κατά- λυσιν νόμου, ἀλλὰ τὴν τοῦ νόμου πλήρωσιν· ἐπειδὴ οἱ τύποι ἐν τῷ νόμῳ ἦσαν, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐν τῷ Εὐαγ- · γελίῳ. Ἐκεῖ γὰρ ἡ περιτομὴ σαρκικὴ ὑπηρετήσασα χρόνῳ ἕως τῆς μεγάλης περιτομής, τουτέστι τοῦ Βα- πτίσματος τοῦ περιτέμνοντος ἡμᾶς ἀπὸ ἁμαρτημά των, καὶ σφραγίσαντος ἡμᾶς εἰς ὄνομα Θεοῦ. Καὶ ἦν ἐκεῖ Σάββατον, κατέχον ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα Σάββατον, τουτέστιν εἰς ἀνάπαυσιν Χριστοῦ, ἵνα ἐν Χριστῷ σαββατίσωμεν ἀπὸ ἁμαρτημάτων. Καὶ ἦν ἐκεῖ πρό- βατον άλογον θυόμενον, καθοδηγοῦν ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα πρόβατον, καὶ ἐπουράνιον ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου τυθέν. Καὶ ἦν ἐκεῖ ἀποδεκάτωσις ἀσφα λιζομένη, ἵνα μὴ λάθῃ ἡμᾶς τὸ ἰῶτα ἡ δεκάς, τὸ πρῶτον στοιχεῖον τοῦ Ἰησοῦ ὀνόματος. Ζ'. Ἐπεὶ οὖν τῷ τύπῳ ἤχθησαν, καὶ οὐκ ἔφθασαν εἰς τελείωσιν τὴν διὰ νόμου καὶ προφητῶν καὶ ἄλλων, καὶ πάσης βίβλου κεκηρυγμένην, ἐξεβλήθησαν ἀπὸ ADVERSUS BÆRESES LIB. I. TOM. I. IIÆRES. VIIL - 214. VI. Ac quod ad Judæos istos attinet, ad il- Jud usque tempus, quo ex Babylonica servitute reversi sunt, hos et prophetas, et prophetarum li- bros habuerunt. Primus est. Geneseos liber; 11, Εxodi; ut, Leviticus; sv, Numeri, v, Deuterono- mium ; vi, liber Jesu filii Nave ; vit, Judicum ; vu, Ruth; ix. Job; x, Psalterium; x1, Parabolæ Salomo- nis ; xit, Ecclesiastes ; Canticum canticorum ; xiv, liber I Regnorum; xv, liber II Regnorum; xvi, liber lll Regnorum; xvi,liber IV Regnorum, xvi, liber | Paralipomenon; xix, liber il Paralipome- non; xx, duodecim prophetarum; xxı, Isaias propheta; xxi, Jeremias propheta, cum Lamenta- tionibus, et epistolis tam ejus, quam Baruchi ; XXII, Ezechiel; xxiv, Daniel; xxv, liber I Esdræ ; B XXVI, liber Esdræ ; xxvn, Esther. Atque hæc sunt xxvit volumina, quæ Judæis sunt concessa divinitus: quæ ad xx pro litterarum quæ apud Hebræos sunt numero rediguntur: propterea quod x ex illis in quinque juga distribuuntur. De quo alio loco perspicue disputavimus. D præparando detinet, ut a peccato cessantes Sunt et alii duo libri, quos illi pro dubiis habent, nimiruin Sirachi et Salomonis Sapientia, præter alios quosdam qui apocryphi, hoe est obscuri dicuntur. Porro omnia illa sacrosancta volumina Judaica insti- tuta, legisque cæremonias docebant, usque ad Jesu Christi Salvatoris, adventuin; omninoque præclare C sub hac lege, velut quodam institutore cum illis actum foret, si quem eadem illa lex prædixerat, venturum- que monstraverat, Christum agnoscere voluissent ; ut ejus divinitatem confessi, hoc ipsum quod cor- pore præditus advenisset, non ad legis eversionem pertinere, sed ad ejus consummationem intellige- rent : quoniam umbræ duntaxat atque imagines in lege, in Evangelio veritas ipsa continetur. Nam il- lic corporis præscripta circumcisio est, quæ in usu, tandiu fuit, quoad ingens est illa circumcisio sub- secula, Baptismus videlicet, quo nos a peccatis præcidimur, et in Dei nomine signamur. Habebant illi præteren Sabbatum, quod nos ad magnum il- lud Sabbatum, hoc est Christi Domini quietem, velut Sabbatum quoddam in Christo celebremus, Erat penes illos et ovis victima rationis expers, quæ nos ad illam magnam cœlestemque perduce- ret ovem, pro nostra mundique totius salute mactatam. Præterea instituta apud illos decimatio fuit, quæ nos eo præmuniret, ne iota litteram, quæ nota decussis est, idemque Jesu nominis primum ele- mentum ignorare possemus. priores, quos Samuelis vocant, volumen unum con- stitnunt, itemque Regum duo posteriores unum, Tum liber Ruth cum Judicum libro volumen uni- cum facit. Sic et libri Paralipomenon duo, totidem- VII. Quoniam igitur per umbras ac figuras tra- ducti sunt, nec eam perfectionem assecuti, quam lex pariter, ac prophetz. cæterique omnes, alque que Esdræ, singula apua neoræos volumina fa- ciunt. lta v expunctis voluninibus, constat xxi, li- hrorum numerus. Vide Hieron. in Prologo Galeato ; Cyrillum calcch. v, Eusebium lib. vi Histor., c. 19. (57) Διὰ τὸ διπλοῦσθαι. Nam libri duo Regum

στρης. Φαλέκ δὲ γεννᾷ τὸν Ῥαγάμ· Ῥαγάμ τὸν Σερούχ, τὸν ἑρμηνευόμενον ερεθισμόν (22). Καὶ ἤρξατο εἰς ἀνθρώπους (25) ἡ εἰδωλολατρεία τε καὶ ὁ Ἑλληνισμός, ὡς ἡ ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς γνῶσις περ ριέχει. Οὔπω δὲ ἐν ξοάνοις καὶ ἐν τορείαις λίθων ή ξύλων ἢ ἀργυροτεύκτων, ἢ χρυσοῦ ἢ ἐξ ἄλλης τινὸς ὕλης πεποιημένων, μόνον δὲ διὰ χρωμάτων καὶ εἰκόν νων ἡ τοῦ ἀνθρώπου διάνοια ἐφ' ἑαυτῇ ηὕρισκε την κακίαν· καὶ διὰ τοῦ αὐτεξουσίου καὶ λογιότητος καὶ νοῦ ἀντὶ τῆς ἀγαθότητος τὸ παράνομον ἐφηύρατο. Γίγνεται δὲ τῷ Σερούχ παῖς ὁ Ναχώρ· Ναχώρ δὲ γεννᾷ τὸν Θάρρα. Ἐντεῦθεν γέγονεν ἀνδριαντοπλα Σερούχ ερεθισμόν Σερούχ, Σερού Εt τὸ ἐρεθίζον, ερεθισμός נחם נעם σὺν αὐτῷ τοὺς πάλαι γενομένους ἢ πολεμιστάς, ἢ ἡγεμόνας, καί τι πράξαντας ἀνδρίας, ἢ ἀρετῆς ἄξιον ἐν τῷ βίῳ τοῦ μνημονεύεσθαι, καὶ ὡς ὄντας αὐτῶν προπάτορας ἀνδράσι στηλῶν ἐτίμησαν. ἀνδριάντας στηλών. σωθῆναι τὰς τῶν ἀγαλμάτων σχέσεις, κίονας ἱστάν τες οἱ παλαιοὶ ἔσεβον τούτους, ὡς ἀφιδρύματα του Αγυιέα Σφήκας. Αγυιεὺς κίων εἰς ὀξὺ λήγων, ὃν ἱστᾶσι πρὸ τῶν θυ ρῶν· ἰδίους δέ φασιν αὐτοὺς εἶναι ᾿Απόλλωνος, οἱ δὲ Διονύσου, οἱ δὲ ἀμφοῖν. θυραῖοι, εἰ ἀντήλιοι 'Ανήλιοι θεοὶ οἱ πρὸ τῶν θυρῶν S. EPIPHANII lec Rbagam genuit : hujus filius Seruch fuit, quod A nomen provocationem significat. Hoc vero tempore idololatria inter homines, ac gentilium superstitio- nis initium est factumn, quemadmodum a majoribus accepimus. Tametsi nondum ad simulacra cæla- tosque lapides, aut ligna, aut argenteas aureasque statuas alteriusve materiæ superstitiosus ille cul- tus adhæserat; nec aliud præter colores, atque effigies erat, in quo hominum mentes novum per sese nequitiæ genus excogitarent, ac sponte sua, proprioque 'animi ac rationis impetu pro honestate sibi sceleris turpitudinem asciscerent. Sed ut ad recte in Annalibus animadvertit. Vanissima Magorum natio Zoroastrem illum antiquissimum putat; utpote qui Trojanum excidium quinque annorum millibus antecesserit, ut Plinius, et Plutar. Tract. de Iside te. stantur. Apud Laertium Xanthus Lydius sexcentis duntaxat annis ante Xerxis táɓaσtv exstitisse Zo- roastrem asseverat. Unde merito plures ejusdem nominis fuisse suspicatur Scaliger. probabilior, quam quæ apud Hieron. lih. De nom. Hebr. legitur: ut sit corrigia, vel perfectus. Nam BTW, non corrigiam sonat: unde Seruc, E- poux, non Serug legendum esset. Quanquam litera caph in tine cura raphe aspirate pronuntiatur. Ideo Græce Zɛpoux. An ita in Hebræo legerit Hieron. aut LXX Seniores, divinare non libet. Alterum glossema, quod addit Hieronymus, nempe perfectus, non capio, neque ad rem pertinere puto. Quis au. tem nesciat multa Hebræorum vocabula, quod ali- ter Græce perscripta essent, et ab origine detorta, doctissimis interdum Patribus fraudi fuisse, minus. ut rectas illis significationes affingerent? Exemplo sit quod cum bæc scriberemus fortuito nobis oc- currit. Idem Hieron. Epist. ad Ageruch. Noemi, cujus in libro Ruth historia commemoratur, con- solationem interpretatur, quod Hebraice est }} a Variæ sunt apud Epiphaniuni Hebræorum nominum origines, et interpretationes partim obscuræ, par- tim subabsurda. Multa enim vel eruditissimis per imprudentiam excidunt. Neque propterea Hebraišıni fuit imperitus Epiphanius, quem Græcæ, Syræ, Hebrææ, Ægyptiacæ, et ex parte Latinæ linguæ scientem fuisse confirmat Hieron. Apol. contra Ruf., quem argute bilinguem nominat, quod Græce Latineque nosset. Inter falsas originationes hac ipsa vocabuli Serug interpretatio a Calvinista quo- dam profertur, cum aliquot aliis: ut cum cæteros Patres erroris haud expertes fuisse colligat; tum vel in primis Epiphanium in explicandis nominibus aberrasse. Nos de reliquis, quæ in hoc scriptore C notat, sparsim, ac suo loco viderimus. Quod ad præsens vocabulum spectat, male ab Epiphanio putal verti, cum ita scribendum sit hoc nomen, Σepovy, el propaginem, non irrita- tionem significet. Hæc ille. Verum purgandi hoc quidem loco Epiphanii facilis est et explicata ratio. Primum enim non scribendum illi fuit, cum priore modo LXX conceperint. Et fieri potest, ut Hebraice quoque saltem aliquot in exem- plaribus non a lectum sit ex quo Græce Repovy ediderunt LXX. Namn per x plerumque reddi solet, ut in met on, Nachor et Cham. Utcunque vero scriptum exstiterit, potest commoda aliqua interpretatione Epiphanii glossema defendi. In primis perplexum esse, atque intricatum significat: unde 2, propago, non p, ut Cat- vinistæ placuit. Quare perperam et ipse ΣepoÚY, sive W, propaginem vertit; cum ratio postulet, ut sit intricatus, et perplexus. quoniam quæ D ejusmodi sunt, hoe est, implicata et perplexa, tricis suis épɛličev, provocare, atque irritare solent: inde fortasse vel dici- tur, ex reconditiore lingua. Non enim oaines om- nium vocum potestates in sacris litteris expressæ sunt. Sin est ut LXX in Hebræo repereriut, qui Σɛpoux scripserunt; bellissime ad hunc modum quadrabit. D Chaldæis, et Rabbinis est perverse agere Sam. II, cap. 19, de Semei: MD 17, perverse egit, rebellavit. Hine TVD iniquitas, peccatum, re- bellio; MD rebelles. Vide Eliam in Thisbi. Indi- demque spoux hoc est a rebellione, contumacia el peliou. Eadem vox Hebraice idem est ac super- fluum esse, redundare, quod et aliam ejusdem no- tionis originem indicat: quasi sit, ex reprovola; v6pletv, lascivire, et insultare, ac procaciter irri- tare. Est illa vero Epiphanii interpretatio longe non ul Eusebii Chronico, quæ in Græca editione Scalige- riana leguntur, pag. 13. Sed ibi Japhethi, non Semi filius Seruch dicitur, ut etiam apud Suidam in vocabulo Σspoúx, ubi eadem fere declarantur. Quin et illud contra atque Eusebius scripsit, ab Epiphanio subjungitur: Nondum ætate Seruch la- pides, ligneave simulacra, aut aurea argenteave fabricata; sed in picturis, et coloribus ominem, Tertullianus loquitur, idololatriæ paraturam con- stitisse. Eusebius vero: Autos yáp, inquit, xal oi Quae for tassis in concordiam redigi ita possunt, ut Epi- phanius idola, ac simulacra duntaxat allabre facia, et cælaturis effigiata per illud tempus exstitisse neget; non autem informes truncos, aut lapides, sive columnas de quibus Eusebius accipiendus est, cum eas vocat Ab iis enim rudibus, et impolitis statuis, et columnis idolola- tria coepit. Clem. Alex. Strom. 1, IIpív y' oùv åxpl- Oso. Quod ad ejus columnæ, quæ Israelitis in so- litudine præibat, imitationem expressisse dæmones ibidem disputat. Sic Athenienses pro foribus colu- mellas, et obeliscos Apollini consecrabant, quem vocabant. Aristoph. scholia ad Hi sunt Geol. Tertul. Apolog. Etiam apud Græcos Apolli- nem Oupalov, et Antelios dæmones ostiorum præsides legimus. Hesychius : topuuévot. Est igitur propius vero, informes illas moles initio pro diis erectas. Tum paulatim artem ac dráp@pwory accessisse, auctore, ut ferunt, Dæ- dalo. De quo Themistius Orat. xy, ac demum ex- pressas coloribus imagines et picturas, licet contra sentiat Epiphanius. (22) Τον Σερούχ τὸν ἑρμηνευόμενον ερεθισμόν. (25) Καὶ ἤρξατο εἰς ἀνθρώπους. Hausit hæc ex

στρης. Φαλέκ δὲ γεννᾷ τὸν Ῥαγάμ· Ῥαγάμ τὸν Σερούχ, τὸν ἑρμηνευόμενον ερεθισμόν (22). Καὶ ἤρξατο εἰς ἀνθρώπους (25) ἡ εἰδωλολατρεία τε καὶ ὁ Ἑλληνισμός, ὡς ἡ ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς γνῶσις περ ριέχει. Οὔπω δὲ ἐν ξοάνοις καὶ ἐν τορείαις λίθων ή ξύλων ἢ ἀργυροτεύκτων, ἢ χρυσοῦ ἢ ἐξ ἄλλης τινὸς ὕλης πεποιημένων, μόνον δὲ διὰ χρωμάτων καὶ εἰκόν νων ἡ τοῦ ἀνθρώπου διάνοια ἐφ' ἑαυτῇ ηὕρισκε την κακίαν· καὶ διὰ τοῦ αὐτεξουσίου καὶ λογιότητος καὶ νοῦ ἀντὶ τῆς ἀγαθότητος τὸ παράνομον ἐφηύρατο. Γίγνεται δὲ τῷ Σερούχ παῖς ὁ Ναχώρ· Ναχώρ δὲ γεννᾷ τὸν Θάρρα. Ἐντεῦθεν γέγονεν ἀνδριαντοπλα Σερούχ ερεθισμόν Σερούχ, Σερού Εt τὸ ἐρεθίζον, ερεθισμός נחם נעם σὺν αὐτῷ τοὺς πάλαι γενομένους ἢ πολεμιστάς, ἢ ἡγεμόνας, καί τι πράξαντας ἀνδρίας, ἢ ἀρετῆς ἄξιον ἐν τῷ βίῳ τοῦ μνημονεύεσθαι, καὶ ὡς ὄντας αὐτῶν προπάτορας ἀνδράσι στηλῶν ἐτίμησαν. ἀνδριάντας στηλών. σωθῆναι τὰς τῶν ἀγαλμάτων σχέσεις, κίονας ἱστάν τες οἱ παλαιοὶ ἔσεβον τούτους, ὡς ἀφιδρύματα του Αγυιέα Σφήκας. Αγυιεὺς κίων εἰς ὀξὺ λήγων, ὃν ἱστᾶσι πρὸ τῶν θυ ρῶν· ἰδίους δέ φασιν αὐτοὺς εἶναι ᾿Απόλλωνος, οἱ δὲ Διονύσου, οἱ δὲ ἀμφοῖν. θυραῖοι, εἰ ἀντήλιοι 'Ανήλιοι θεοὶ οἱ πρὸ τῶν θυρῶν S. EPIPHANII lec Rbagam genuit : hujus filius Seruch fuit, quod A nomen provocationem significat. Hoc vero tempore idololatria inter homines, ac gentilium superstitio- nis initium est factumn, quemadmodum a majoribus accepimus. Tametsi nondum ad simulacra cæla- tosque lapides, aut ligna, aut argenteas aureasque statuas alteriusve materiæ superstitiosus ille cul- tus adhæserat; nec aliud præter colores, atque effigies erat, in quo hominum mentes novum per sese nequitiæ genus excogitarent, ac sponte sua, proprioque 'animi ac rationis impetu pro honestate sibi sceleris turpitudinem asciscerent. Sed ut ad recte in Annalibus animadvertit. Vanissima Magorum natio Zoroastrem illum antiquissimum putat; utpote qui Trojanum excidium quinque annorum millibus antecesserit, ut Plinius, et Plutar. Tract. de Iside te. stantur. Apud Laertium Xanthus Lydius sexcentis duntaxat annis ante Xerxis táɓaσtv exstitisse Zo- roastrem asseverat. Unde merito plures ejusdem nominis fuisse suspicatur Scaliger. probabilior, quam quæ apud Hieron. lih. De nom. Hebr. legitur: ut sit corrigia, vel perfectus. Nam BTW, non corrigiam sonat: unde Seruc, E- poux, non Serug legendum esset. Quanquam litera caph in tine cura raphe aspirate pronuntiatur. Ideo Græce Zɛpoux. An ita in Hebræo legerit Hieron. aut LXX Seniores, divinare non libet. Alterum glossema, quod addit Hieronymus, nempe perfectus, non capio, neque ad rem pertinere puto. Quis au. tem nesciat multa Hebræorum vocabula, quod ali- ter Græce perscripta essent, et ab origine detorta, doctissimis interdum Patribus fraudi fuisse, minus. ut rectas illis significationes affingerent? Exemplo sit quod cum bæc scriberemus fortuito nobis oc- currit. Idem Hieron. Epist. ad Ageruch. Noemi, cujus in libro Ruth historia commemoratur, con- solationem interpretatur, quod Hebraice est }} a Variæ sunt apud Epiphaniuni Hebræorum nominum origines, et interpretationes partim obscuræ, par- tim subabsurda. Multa enim vel eruditissimis per imprudentiam excidunt. Neque propterea Hebraišıni fuit imperitus Epiphanius, quem Græcæ, Syræ, Hebrææ, Ægyptiacæ, et ex parte Latinæ linguæ scientem fuisse confirmat Hieron. Apol. contra Ruf., quem argute bilinguem nominat, quod Græce Latineque nosset. Inter falsas originationes hac ipsa vocabuli Serug interpretatio a Calvinista quo- dam profertur, cum aliquot aliis: ut cum cæteros Patres erroris haud expertes fuisse colligat; tum vel in primis Epiphanium in explicandis nominibus aberrasse. Nos de reliquis, quæ in hoc scriptore C notat, sparsim, ac suo loco viderimus. Quod ad præsens vocabulum spectat, male ab Epiphanio putal verti, cum ita scribendum sit hoc nomen, Σepovy, el propaginem, non irrita- tionem significet. Hæc ille. Verum purgandi hoc quidem loco Epiphanii facilis est et explicata ratio. Primum enim non scribendum illi fuit, cum priore modo LXX conceperint. Et fieri potest, ut Hebraice quoque saltem aliquot in exem- plaribus non a lectum sit ex quo Græce Repovy ediderunt LXX. Namn per x plerumque reddi solet, ut in met on, Nachor et Cham. Utcunque vero scriptum exstiterit, potest commoda aliqua interpretatione Epiphanii glossema defendi. In primis perplexum esse, atque intricatum significat: unde 2, propago, non p, ut Cat- vinistæ placuit. Quare perperam et ipse ΣepoÚY, sive W, propaginem vertit; cum ratio postulet, ut sit intricatus, et perplexus. quoniam quæ D ejusmodi sunt, hoe est, implicata et perplexa, tricis suis épɛličev, provocare, atque irritare solent: inde fortasse vel dici- tur, ex reconditiore lingua. Non enim oaines om- nium vocum potestates in sacris litteris expressæ sunt. Sin est ut LXX in Hebræo repereriut, qui Σɛpoux scripserunt; bellissime ad hunc modum quadrabit. D Chaldæis, et Rabbinis est perverse agere Sam. II, cap. 19, de Semei: MD 17, perverse egit, rebellavit. Hine TVD iniquitas, peccatum, re- bellio; MD rebelles. Vide Eliam in Thisbi. Indi- demque spoux hoc est a rebellione, contumacia el peliou. Eadem vox Hebraice idem est ac super- fluum esse, redundare, quod et aliam ejusdem no- tionis originem indicat: quasi sit, ex reprovola; v6pletv, lascivire, et insultare, ac procaciter irri- tare. Est illa vero Epiphanii interpretatio longe non ul Eusebii Chronico, quæ in Græca editione Scalige- riana leguntur, pag. 13. Sed ibi Japhethi, non Semi filius Seruch dicitur, ut etiam apud Suidam in vocabulo Σspoúx, ubi eadem fere declarantur. Quin et illud contra atque Eusebius scripsit, ab Epiphanio subjungitur: Nondum ætate Seruch la- pides, ligneave simulacra, aut aurea argenteave fabricata; sed in picturis, et coloribus ominem, Tertullianus loquitur, idololatriæ paraturam con- stitisse. Eusebius vero: Autos yáp, inquit, xal oi Quae for tassis in concordiam redigi ita possunt, ut Epi- phanius idola, ac simulacra duntaxat allabre facia, et cælaturis effigiata per illud tempus exstitisse neget; non autem informes truncos, aut lapides, sive columnas de quibus Eusebius accipiendus est, cum eas vocat Ab iis enim rudibus, et impolitis statuis, et columnis idolola- tria coepit. Clem. Alex. Strom. 1, IIpív y' oùv åxpl- Oso. Quod ad ejus columnæ, quæ Israelitis in so- litudine præibat, imitationem expressisse dæmones ibidem disputat. Sic Athenienses pro foribus colu- mellas, et obeliscos Apollini consecrabant, quem vocabant. Aristoph. scholia ad Hi sunt Geol. Tertul. Apolog. Etiam apud Græcos Apolli- nem Oupalov, et Antelios dæmones ostiorum præsides legimus. Hesychius : topuuévot. Est igitur propius vero, informes illas moles initio pro diis erectas. Tum paulatim artem ac dráp@pwory accessisse, auctore, ut ferunt, Dæ- dalo. De quo Themistius Orat. xy, ac demum ex- pressas coloribus imagines et picturas, licet contra sentiat Epiphanius. (22) Τον Σερούχ τὸν ἑρμηνευόμενον ερεθισμόν. (25) Καὶ ἤρξατο εἰς ἀνθρώπους. Hausit hæc ex

σία ἀπὸ πηλουργίας και κεραμικής Επιστήμης διὰ τῆς τοῦ θάῤῥα τούτου τέχνης. Περιέστη δὲ ὁ ἀγὼν (24) εἰς εἰκοστὴν γενεὰν ἕως τούτου, ἐτῶν τρισχιλίων τριακοσίων τριακονταδύο. Καὶ οὐδεὶς πώποτε τῶν προτέρων ἀνθρώπων πρὸ πατρὸς υἱὸς ἐτελεύτα· ἀλλὰ πατέρες πρὸ παίδων τελευτῶντες τοὺς υἱοὺς διαδό χους κατελίμπανον. Καὶ μή τις λεγέτω περὶ τοῦ Αβελ· οὐ γὰρ θανάτῳ ἰδίῳ τέθνηκεν. Ἐξότε βάρρα (25) ἀντίζηλον τῷ Θεῷ προεστήσατο, διὰ τῆς Ιδίας πηλουργίας τεχνησάμενος, τὰ ὅμοια οἷς ἔπρα - ξεν ἀπὸ τῆς δίκης ἀπείληφε, καὶ αὐτὸς παραζηλω- θεὶς διὰ τοῦ ἰδίου τέκνου. Οθεν θαυμάσασα ή θεία Γραφὴ ἐπεσημήνατο, λέγουσα· Καὶ ἀπέθανεν Αρ- μὰν ἐνώπιον Θάῤῥαν τοῦ πατρὸς ἐν τῇ γῇ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ. Ζ'. Ἕως τούτου έμενε Σκυθική τις διαδοχὴ καὶ Β ἐπίκλησις. Οὔπω δὲ ἦν τις αἵρεσις, οὔπω μηχανή τις ἑτέρα, ἢ μόνον πορνεία, επίνοια εἰδώλων. Καὶ μετο έπειτα ἐθεοποιήσαντο (25) ἢ κακοδαίμονας τυράννους, Η γόητας φαντάσαντας τὴν οἰκουμένην, τιμήσαντες τὰ τούτων μνήματα· καὶ μετέπειτα πολλῷ τῷ χρόνῳ τοὺς περὶ Κρόνον καὶ Δία, Ῥέαν τε καὶ Ἥραν, καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτούς· ἔπειτα δὲ ἀκινάκην σέβοντες (26) εἴ τε τῶν Σκυθῶν Σαυρομάται, Οδρυσόν τε τῶν θρακῶν προπάτορα· ἐξ οὗ τὸ γένος κατάγεται Φρυ- γῶν (27), ὅθεν καὶ Θρᾷκες ἀπὸ τοῦ Θήρας ἐπίκλην τοῦ ἐν τῇ πυργοποιία γεγεννημένου καλοῦνται. Πε ριέστη δὲ πᾶς ὁ χρόνος ἐντεῦθεν λαβούσης τῆς πλά τῆς ἀρχὴν εἰς τὸν προδηλούμενον καιρὸν, φύρων λοι- τὸν τὰς ὁδούς. Συγγραφείς τε ἐντεῦθεν καὶ ἱστοριο- γράφοι, ἀπὸ τῆς τῶν Αἰγυπτίων ερανισάμενοι εθνο- σιών. γενεαί εἰσήχθη ἡ πολυθεῖα, καὶ ἡ εἰδωλολατρεία· τοῦτο δὲ διέμεινε παρ' αὐτοῖς μέχρι τῶν χρόνων Θάρρα τοῦ πατρὸς ᾿Αβραάμ· ἦν γὰρ ἀγαλματοποιός, ἀπὸ δια- φόρων ὑλῶν εἰκόνας εργαζόμενος, ἐπὶ σταδίοις τρεῖς μῆκος, καὶ εὗρος ύφος δὲ ἔλασσον• Τὸ μὲν ἱρήιον αὐτὸ ἐμπεποδισμέ νον τοὺς δύο πόδας τοὺς ἐμπροσθίους ἔστηκε· ὁ δὲ θύων ὄπισθεν τοῦ κτήνεος ἑστὼς, σπάσας τὴν ἀρχὴν τοῦ στρόφου, καταβάλλει μιν· πίπτοντος δὲ τοῦ ἱργίου ἐπικαλέει τὸν θεὸν, τῷ ἂν θύῃ· καὶ ἔπειτα βρόχω περιὼν ἔβαλε τὸν αὐχένα. σπάσας τὴν ἀρχὴν τοῦ στρόφου περιών ἔβαλε τὸν αὐχένα, περὶ ὧν ἔβαλε, ριο περιέβαλε, καθ' ὧν ἐκάλυψε, εἰ κατά με εφάρμαξας. Καὶ οὐκ ἀπεικός γε, ὥσπερ αὐτοὶ οἱ Φρύγες Θρᾳκῶν ἄποικοί εἰσι, οὕτω καὶ τὰ ἱερὰ ἐκεῖθεν μετενηνέχθαι. ADVERSUS 11ÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. I-IV. - A institutum redeam, Serucho natus est Nachor; ab eo Tharra genitus est. Ex quo tempore simulacra primum ex argilla, figliuoque opere reperta sunt artifice Tharra, ad quem ter mille circiter et tre- centorum ac triginta duorum annorum spatio ad usque vicesimam ætatem humani generis tempora propagata sunt. Nec in tanto hominum numero ul- lus adbuc filius ante parentem obierat : sed super- slitibus relictis liberis patres ex hac vita migrabant. Nam quod Abelem objicere quispiam posset, nequa- quam procedit, cum is violenta morte præreptus fuerit. Posteaquam vero Tharra figlina arte Deum velut æmulo quodam opposito provocare cupit, dignam factis suis mercedem reportavit, cum et ipse filii sui jactura vicissim quodammodo provo- suæ • catus est. Quod quidem Dei consilium admirans Scriptura nominatim his verbis expressit : Et mor- luus est Arran coram Tharra patre in terra nativitatis Gen. x1, 28. Ab Adamno ad Thare xx sunt, quia Chainan in numerum venit. Eæ colligunt, ut hic Epiphanius indical, annos 3332. Reipsa autem, ex LXX Seniorum editione,´annos 3364. Ab Adamo ad diluvium supra numerati sunt 2262. Hinc ad Thare ortum anni sunt 1102; fiunt anni 5364. Quare annis minus dixit Epiphanius. Vide sequentemn numerum. etc. milen idolorum, eorumque cultus originem disce ex lib. Sapientiæ c. xiv, Lactantio l. 1, c. 14. primis coluere Scythæ, cujus effigies erat acinaces ferreus, ait Herodotus 1. iv. Huic templum ex vir- gultorum fasciculis exstruebant, ubi et captivos mactabant. Sed quoniam in eum Herodoti locum incidimus, obiter bic a nobis emendandus atque illustrandus erit. Cum templum illud describit pag. 152, ait sarmentorum ab illis fasces comportari, exaggerarique longitudinis ad stadia tria; loi- dem la:itudinis: altitudo vero minor. Nonne otiosum est admonere minorem tribus stadiis altitudinem Inisse? Quis tam alte erectum cumulum suspicari posset ? Plane igitur mendosus hic locus est, et D VII. Hucusque Scythica quædam successio, ap- pellatioque mansit. Nulla vero adhuc hæresis erat, nec ullum aliud commentum præter idololatriam irrepserat. Postea vero infelices tyrannos, aut præ- stigiatores, qui incantationibus suis ac fallaciis to- tum orbem deceperant, divinis honoribus consecra- runt, eorumque monumenta venerati sunt, Inde longo post tempore Saturnum et Jovem, Opem, ac Junonem, caeterosque horum asseclas. Tum acina- cem Sarinată: Scythici generis pro deo colere cœ- perunt, ut et Odrysum, a quo Thraces oriundi; in- didemque et Phrygum genus originem accepit : ex quo etiam accidit, ut a Thera, qui in illa turris ædificatione natus est, Thracum appellatio deducta sit. Deinceps errore in bumanum genus introducto, ad illum usque quem attigimus terminum, depra- pedum cubitorunye certus deest modus, quo mis norem fuisse exaggerationem illam scripserat. Ad hæc paulo ante, cum sacrificiorum rationem expli- cat, ac quemadmodum hostias immolarent, quæ- dam leguntur, partim ab interpretibus ignorata, partim corrupta. Victima ipsa primoribus alligala pedibus sistitur. Cujus a tergo stans sucri- ficulus, funis extremum trahens pecudem prosternit. Mox ea cadente deum illum nominatim invocat, cui sacra facit. Inde laqueo collum circumdat. Hæc verba Laurentius perperan vertit : amola in primis infula. Ista vero, vitiosa sunt. Scribe quod Ionicum est. Sic alibi De acinace vide Alexandrinum Clementem in Protreptico, Lucia- num in Toxari. Thracibus originem traxere Phryges. "Dardanus certe primum in Samothracia consedit: unde in Phrygiam trajecit. Sed et a Masis, vel Mysis Eu- ropæis Mysos Asiaticos propagatos asserunt. Di- serte idipsum Strabo lib. x : (24) Περιέστῃ δὲ ὁ ἀγών. Scrile ut est in Regio, C (25) Εξότε θάλα. Suidas in Σερούχ· Ἐντεῦθεν (25) Καὶ μετέπειτα ἐθεοποιήσαντο. Haud absi- (26) Επειτα δὲ ἀκινάκην σέβοντες. Martem in (27) Ἐξ οὗ τὸ γένος κατάγεται Φρυγών. Α

σία ἀπὸ πηλουργίας και κεραμικής Επιστήμης διὰ τῆς τοῦ θάῤῥα τούτου τέχνης. Περιέστη δὲ ὁ ἀγὼν (24) εἰς εἰκοστὴν γενεὰν ἕως τούτου, ἐτῶν τρισχιλίων τριακοσίων τριακονταδύο. Καὶ οὐδεὶς πώποτε τῶν προτέρων ἀνθρώπων πρὸ πατρὸς υἱὸς ἐτελεύτα· ἀλλὰ πατέρες πρὸ παίδων τελευτῶντες τοὺς υἱοὺς διαδό χους κατελίμπανον. Καὶ μή τις λεγέτω περὶ τοῦ Αβελ· οὐ γὰρ θανάτῳ ἰδίῳ τέθνηκεν. Ἐξότε βάρρα (25) ἀντίζηλον τῷ Θεῷ προεστήσατο, διὰ τῆς Ιδίας πηλουργίας τεχνησάμενος, τὰ ὅμοια οἷς ἔπρα - ξεν ἀπὸ τῆς δίκης ἀπείληφε, καὶ αὐτὸς παραζηλω- θεὶς διὰ τοῦ ἰδίου τέκνου. Οθεν θαυμάσασα ή θεία Γραφὴ ἐπεσημήνατο, λέγουσα· Καὶ ἀπέθανεν Αρ- μὰν ἐνώπιον Θάῤῥαν τοῦ πατρὸς ἐν τῇ γῇ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ. Ζ'. Ἕως τούτου έμενε Σκυθική τις διαδοχὴ καὶ Β ἐπίκλησις. Οὔπω δὲ ἦν τις αἵρεσις, οὔπω μηχανή τις ἑτέρα, ἢ μόνον πορνεία, επίνοια εἰδώλων. Καὶ μετο έπειτα ἐθεοποιήσαντο (25) ἢ κακοδαίμονας τυράννους, Η γόητας φαντάσαντας τὴν οἰκουμένην, τιμήσαντες τὰ τούτων μνήματα· καὶ μετέπειτα πολλῷ τῷ χρόνῳ τοὺς περὶ Κρόνον καὶ Δία, Ῥέαν τε καὶ Ἥραν, καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτούς· ἔπειτα δὲ ἀκινάκην σέβοντες (26) εἴ τε τῶν Σκυθῶν Σαυρομάται, Οδρυσόν τε τῶν θρακῶν προπάτορα· ἐξ οὗ τὸ γένος κατάγεται Φρυ- γῶν (27), ὅθεν καὶ Θρᾷκες ἀπὸ τοῦ Θήρας ἐπίκλην τοῦ ἐν τῇ πυργοποιία γεγεννημένου καλοῦνται. Πε ριέστη δὲ πᾶς ὁ χρόνος ἐντεῦθεν λαβούσης τῆς πλά τῆς ἀρχὴν εἰς τὸν προδηλούμενον καιρὸν, φύρων λοι- τὸν τὰς ὁδούς. Συγγραφείς τε ἐντεῦθεν καὶ ἱστοριο- γράφοι, ἀπὸ τῆς τῶν Αἰγυπτίων ερανισάμενοι εθνο- σιών. γενεαί εἰσήχθη ἡ πολυθεῖα, καὶ ἡ εἰδωλολατρεία· τοῦτο δὲ διέμεινε παρ' αὐτοῖς μέχρι τῶν χρόνων Θάρρα τοῦ πατρὸς ᾿Αβραάμ· ἦν γὰρ ἀγαλματοποιός, ἀπὸ δια- φόρων ὑλῶν εἰκόνας εργαζόμενος, ἐπὶ σταδίοις τρεῖς μῆκος, καὶ εὗρος ύφος δὲ ἔλασσον• Τὸ μὲν ἱρήιον αὐτὸ ἐμπεποδισμέ νον τοὺς δύο πόδας τοὺς ἐμπροσθίους ἔστηκε· ὁ δὲ θύων ὄπισθεν τοῦ κτήνεος ἑστὼς, σπάσας τὴν ἀρχὴν τοῦ στρόφου, καταβάλλει μιν· πίπτοντος δὲ τοῦ ἱργίου ἐπικαλέει τὸν θεὸν, τῷ ἂν θύῃ· καὶ ἔπειτα βρόχω περιὼν ἔβαλε τὸν αὐχένα. σπάσας τὴν ἀρχὴν τοῦ στρόφου περιών ἔβαλε τὸν αὐχένα, περὶ ὧν ἔβαλε, ριο περιέβαλε, καθ' ὧν ἐκάλυψε, εἰ κατά με εφάρμαξας. Καὶ οὐκ ἀπεικός γε, ὥσπερ αὐτοὶ οἱ Φρύγες Θρᾳκῶν ἄποικοί εἰσι, οὕτω καὶ τὰ ἱερὰ ἐκεῖθεν μετενηνέχθαι. ADVERSUS 11ÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. I-IV. - A institutum redeam, Serucho natus est Nachor; ab eo Tharra genitus est. Ex quo tempore simulacra primum ex argilla, figliuoque opere reperta sunt artifice Tharra, ad quem ter mille circiter et tre- centorum ac triginta duorum annorum spatio ad usque vicesimam ætatem humani generis tempora propagata sunt. Nec in tanto hominum numero ul- lus adbuc filius ante parentem obierat : sed super- slitibus relictis liberis patres ex hac vita migrabant. Nam quod Abelem objicere quispiam posset, nequa- quam procedit, cum is violenta morte præreptus fuerit. Posteaquam vero Tharra figlina arte Deum velut æmulo quodam opposito provocare cupit, dignam factis suis mercedem reportavit, cum et ipse filii sui jactura vicissim quodammodo provo- suæ • catus est. Quod quidem Dei consilium admirans Scriptura nominatim his verbis expressit : Et mor- luus est Arran coram Tharra patre in terra nativitatis Gen. x1, 28. Ab Adamno ad Thare xx sunt, quia Chainan in numerum venit. Eæ colligunt, ut hic Epiphanius indical, annos 3332. Reipsa autem, ex LXX Seniorum editione,´annos 3364. Ab Adamo ad diluvium supra numerati sunt 2262. Hinc ad Thare ortum anni sunt 1102; fiunt anni 5364. Quare annis minus dixit Epiphanius. Vide sequentemn numerum. etc. milen idolorum, eorumque cultus originem disce ex lib. Sapientiæ c. xiv, Lactantio l. 1, c. 14. primis coluere Scythæ, cujus effigies erat acinaces ferreus, ait Herodotus 1. iv. Huic templum ex vir- gultorum fasciculis exstruebant, ubi et captivos mactabant. Sed quoniam in eum Herodoti locum incidimus, obiter bic a nobis emendandus atque illustrandus erit. Cum templum illud describit pag. 152, ait sarmentorum ab illis fasces comportari, exaggerarique longitudinis ad stadia tria; loi- dem la:itudinis: altitudo vero minor. Nonne otiosum est admonere minorem tribus stadiis altitudinem Inisse? Quis tam alte erectum cumulum suspicari posset ? Plane igitur mendosus hic locus est, et D VII. Hucusque Scythica quædam successio, ap- pellatioque mansit. Nulla vero adhuc hæresis erat, nec ullum aliud commentum præter idololatriam irrepserat. Postea vero infelices tyrannos, aut præ- stigiatores, qui incantationibus suis ac fallaciis to- tum orbem deceperant, divinis honoribus consecra- runt, eorumque monumenta venerati sunt, Inde longo post tempore Saturnum et Jovem, Opem, ac Junonem, caeterosque horum asseclas. Tum acina- cem Sarinată: Scythici generis pro deo colere cœ- perunt, ut et Odrysum, a quo Thraces oriundi; in- didemque et Phrygum genus originem accepit : ex quo etiam accidit, ut a Thera, qui in illa turris ædificatione natus est, Thracum appellatio deducta sit. Deinceps errore in bumanum genus introducto, ad illum usque quem attigimus terminum, depra- pedum cubitorunye certus deest modus, quo mis norem fuisse exaggerationem illam scripserat. Ad hæc paulo ante, cum sacrificiorum rationem expli- cat, ac quemadmodum hostias immolarent, quæ- dam leguntur, partim ab interpretibus ignorata, partim corrupta. Victima ipsa primoribus alligala pedibus sistitur. Cujus a tergo stans sucri- ficulus, funis extremum trahens pecudem prosternit. Mox ea cadente deum illum nominatim invocat, cui sacra facit. Inde laqueo collum circumdat. Hæc verba Laurentius perperan vertit : amola in primis infula. Ista vero, vitiosa sunt. Scribe quod Ionicum est. Sic alibi De acinace vide Alexandrinum Clementem in Protreptico, Lucia- num in Toxari. Thracibus originem traxere Phryges. "Dardanus certe primum in Samothracia consedit: unde in Phrygiam trajecit. Sed et a Masis, vel Mysis Eu- ropæis Mysos Asiaticos propagatos asserunt. Di- serte idipsum Strabo lib. x : (24) Περιέστῃ δὲ ὁ ἀγών. Scrile ut est in Regio, C (25) Εξότε θάλα. Suidas in Σερούχ· Ἐντεῦθεν (25) Καὶ μετέπειτα ἐθεοποιήσαντο. Haud absi- (26) Επειτα δὲ ἀκινάκην σέβοντες. Martem in (27) Ἐξ οὗ τὸ γένος κατάγεται Φρυγών. Α

191 S. EPIPHANII 19% _vatiora in dies sunt revoluta tempora. Ilinc omnis A póño más öv ôn từ tñ; çappaxɛla; xal illa scriptorum atque historicorum nata copia, qui ab Ægyptiorum fabulosis superstitionibus universa mutuati sunt. Unde et maleficia magicæque artes exortæ. Ea porro omnia tum a Cecropis ætate trans- lata sunt in Græciam. Per illud tempus Ninus ac in Chronico, an. 464: Primus Cecrops borem immo- lans Jovem appellavit. C hamum anno Nini xɩm natum esse docuit in Chro- nicis Eusebius, idque posteris omnibus persuasit; nam nemo est veterum post Eusebium, qui non pro certo id habuerit, ac tanquam ἀναπόδεικτον apxty chronologiæ suæ prælixerit. Sed in digeren- dis Assyriorum ac Medoram intervallis variat Eu- sebius. In posteriore Chronicorum libro, qui annos expansos complectitur, ab ortu Abrahami, quem B vult esse Nini XLII, ad Sardanapali mortem anni sunt 1196. Additis Nini xLu, qui Abrahami nata- lem autecedunt, et Beli Lxv (alibi Lv idem auctor numerat, confiunt anni 1303, quibus Assyriorum monarchia tenuit. Sequuntur Medi: quibus annos imputat CCLX. Itaque Cyri ac Persarum initium po- nit numero 1457. Hic Scaliger nullum insectandi Eusebi finem facit, eique pene omnibus paginis in- solenter illudit, Accusationis caput est, quod Assy- riorum reges aliquot præterierit, et de annis illo- rum detraxerit. Cum enim ex Africano regum illo- rum seriem, annos uniuscujusque descripserit, apud Africanum vero reges numerentur XLI, iisdemque mille quadringenti octoginta quatuor anni tribuan- tur: Eusebius iv reges, annos CLXI expunxit. Tum aliis rursum annis detractis, co calculum perduxit, ut mille circiter ac trecentis annis Assyriorum im- perium circumscriberet. Quod eo animo fecisse pu- at Scaliger, ut ad institutum suum ac moći regum illorum tempora dirigeret. Quamobrem im- manis hic est anachronismus Eusebii, si Scaligero creditur; ex quo factum est, ut anno Nini xul na- talem Abrahami posuerit; cum ad Beluchi xxxt rejiciendus fuerit, qui est a XL Nini fere cclix. Sed vanissima est hæc Scaligeriana ratio; ex qua perabsurdum illud sequitur: Assyriorum regum ini- Lium ante diluvium exstitisse. Mundum enim crea- tum existimat auno per. Jul. 764, a quo ad Christi natalem Dionysianum, qui anno ejusdem periodi 4715 convenit, anni suni 3950. Idem porro Sar- danapali necem et Assyriorum finem in annum con- jicit period. Jul. 3840, qui est mundi 3077. Rursus diluvium accidit, ut ille putat, anno mundi 1657. Quibus de 3077 detractis, reliqui sunt 1420. Atqui regnatum est ab Assyriis annos 1484. Igitur anno ante diluvium 64 Belus imperium adiit. Nullum hie proleptici temporis methodus locum habere potest: ubi historica veritas, ac verorum regum, D verique imperii tempus exquiritur. Quid enim pec- cavit Eusebius, qui eos annos omisit, ex quibus ab- surditatis tantum sequebatur? Annon Ctesiam, Diodorum, alios denique, quam Africanum aucto- res habere potuit, ex quibus numerum illum regum Assyriorum conficeret? Sane Diodorus, quem Eu- seb. lib. 1 Chron., pag. 29 edit, Græcæ, profeit, Sardanapalum a Nino quintum ac tricesimum nu- merat; ita fiunt additis Nino ac Belo, reges XXXVII, quot Eusebius percensuit. Quod si quatuor illi re- ges ab Eusebio prætermissi, nibilo secius intru- dendi fuerant, intererat ejus, qui ludibrium vere- retur, de singulorum saltem spatiis aliquot annos deducere, ut Assyriorum primordia intra diluvii metas continerentur. Nos ut obscurissimi vetustissimique imperii vesti- gia persequemur, certam epocham deligemus, de qua apud omnes ferine chronologos constet. Ea est μαγείας τὑρέθη. Μετηνέχθη δὲ ταῦτα εἰς Ελλη νας (28) ἀπὸ τῆς ἡλικίας του Κέκροπος. Καὶ ἦν μὲν κατὰ τοῦτον τὸν καιρὸν (29) Νίνος ἐν Ασσυρίοις, καὶ Σεμίραμις, σύγχρονοι ὄντες τῷ ᾿Αβραάμ, Αἰγυ πτίων τε οκτωκαιδεκάτη (30) δυναστεία. Οἱ ἐν Σ.- Cyri, ac Persici regni : enjus initium omnes sta- tuunt olymp. Lv, anno primo. Cœpit hæc olympias, ut alias ostendetur, anno per. Jul. 4154. Quare vel hoc ipso anno, vel sequenti, labente scilicet olymp. anno primo, Persarum imperium iniit. Nos certis de causis annum 4155 Cyri exordio præfinimus. Jam vero Medis, qui Persas antecesserunt, annos cum Diodoro et Ctesia imputamus cccxvn. Quare illorum initium convenit anno per. Jul. 3838 Mun- dus, ut opinio fert nostra, conditus est per. Jul. 750. Autumno siquidem ad Dionysianum Christi nata- lem annos ab orbe condito putamus fere 3483. Ac- cidit itaque diluvium anno per. Jul. 2386, mundi 1656. A que ad Persarum exordium anni colligun- tur 1769, ad Medorum, 1452. Quocirca si, ut Dio- doro et Eusebio placuit, Assyriorum imperium ad annos 1300 propagatum est: merito Beli a nobis initium statuitur anno post diluvium 153, mundi 1809, periodi Julianæ 2539. Indidem vero conse- quens est annum primum Beli natalem Abrahami præcedere annis 140; si annos Belo quinque et sexagenos attribuas. Abrahamum denique non anno Nini 43, sed Semiramidis 23 natum esse: cum ejus ortus incidat in annum a diluvio 292, period. Jul. 2678, mundi 1948. Ilæc de Assyriorum intervallo et initio proponenda modo; alibi probanda nobis erunt. de Egyptiorum dynastiis, deque Scaligeri in Euse- bium intemperantia disputatio hoc loco institui poterat. Nam et hic quoque Proleptici temporis, commentitiarumque dynastiarum methodus vestigia omnia veritatis permiscuit. Sed animadversionum nos brevitas libare ista leviter admonet, neque ve- hementius ad eas quæstiones incumbere. Dynastias Ægyptiorum ex Manethone Africanus unam et tri- gifta commemoravit, quibus annos assignat 5354. Ab eo diversissimus est Eusebius tam in dynastia- rum ordine, quam in annorum summa. Propterea odiose hominem insectatur Scaliger, et Manethonis dynastiis omnibus explicatis, earum caput ultra mundi primordia longissime promovet. Quod ad fabularum institutum opportunum, ad historiæ ve- ritatem indagandam frivolum ac ridiculum est. Non enim mediocris ineptiæ est, hisce nugis ac quis- quiliis locum in historia chronologiaque tribuere, atque Eusebium propterea culpare, quod a fabulo- sis deliciis abstinens, certam inierit viam, qua hæc ad historiam accommodaret. Quoniam igitur Ægy- ptiorum, uti diximus, initia obscurissima sunt, ha- rum dynastiarum novissima tempora consideremus, quorum historia certior, ut effusam fabularum la- sciviam quibusdam terminis ac limitibus coercea- mus. Cambyses anno, ut auctor est Herodotus, regni sui quinto expugnavit Ægyptum, paulo post Amasidis obitum. Ad hoc tempus sex et viginti dy- nastiæ ab Africano numerantur, anni 5159. De Cambysis exordio dubitari non potest, cum et ex historia, et ex astronomicis observationibus apud Ptolemæum liquidissime constet. Convenit autem anno per. Jul. 4185. Ergo annus ejus imperii septi- mus cœpit anno 4189, quem esse definimus mundi 3459. A diluvio ad boc tempus anni decurrerunt 1805, quo spatio continenda dynastiarum inter- valla quibus ab ortu Abrahami ad Cambysis quin- tun, Eusebius imputat annos 1491. Sed Abrabiamo nascente xvi dynastiam inchoatam scribit; a quo discedit Epiphanius, qui xvm posuit, ut eodem (28) Μετηνέχθη δὲ ταῦτα εἰς Ελληνας. Euseb. (20) Καὶ ἦν μὲν κατὰ τοῦτον τὸν καιρόν. Abra - (30) Αιγυπτίων τε οκτωκαιδεκάτη. Longissima

191 S. EPIPHANII 19% _vatiora in dies sunt revoluta tempora. Ilinc omnis A póño más öv ôn từ tñ; çappaxɛla; xal illa scriptorum atque historicorum nata copia, qui ab Ægyptiorum fabulosis superstitionibus universa mutuati sunt. Unde et maleficia magicæque artes exortæ. Ea porro omnia tum a Cecropis ætate trans- lata sunt in Græciam. Per illud tempus Ninus ac in Chronico, an. 464: Primus Cecrops borem immo- lans Jovem appellavit. C hamum anno Nini xɩm natum esse docuit in Chro- nicis Eusebius, idque posteris omnibus persuasit; nam nemo est veterum post Eusebium, qui non pro certo id habuerit, ac tanquam ἀναπόδεικτον apxty chronologiæ suæ prælixerit. Sed in digeren- dis Assyriorum ac Medoram intervallis variat Eu- sebius. In posteriore Chronicorum libro, qui annos expansos complectitur, ab ortu Abrahami, quem B vult esse Nini XLII, ad Sardanapali mortem anni sunt 1196. Additis Nini xLu, qui Abrahami nata- lem autecedunt, et Beli Lxv (alibi Lv idem auctor numerat, confiunt anni 1303, quibus Assyriorum monarchia tenuit. Sequuntur Medi: quibus annos imputat CCLX. Itaque Cyri ac Persarum initium po- nit numero 1457. Hic Scaliger nullum insectandi Eusebi finem facit, eique pene omnibus paginis in- solenter illudit, Accusationis caput est, quod Assy- riorum reges aliquot præterierit, et de annis illo- rum detraxerit. Cum enim ex Africano regum illo- rum seriem, annos uniuscujusque descripserit, apud Africanum vero reges numerentur XLI, iisdemque mille quadringenti octoginta quatuor anni tribuan- tur: Eusebius iv reges, annos CLXI expunxit. Tum aliis rursum annis detractis, co calculum perduxit, ut mille circiter ac trecentis annis Assyriorum im- perium circumscriberet. Quod eo animo fecisse pu- at Scaliger, ut ad institutum suum ac moći regum illorum tempora dirigeret. Quamobrem im- manis hic est anachronismus Eusebii, si Scaligero creditur; ex quo factum est, ut anno Nini xul na- talem Abrahami posuerit; cum ad Beluchi xxxt rejiciendus fuerit, qui est a XL Nini fere cclix. Sed vanissima est hæc Scaligeriana ratio; ex qua perabsurdum illud sequitur: Assyriorum regum ini- Lium ante diluvium exstitisse. Mundum enim crea- tum existimat auno per. Jul. 764, a quo ad Christi natalem Dionysianum, qui anno ejusdem periodi 4715 convenit, anni suni 3950. Idem porro Sar- danapali necem et Assyriorum finem in annum con- jicit period. Jul. 3840, qui est mundi 3077. Rursus diluvium accidit, ut ille putat, anno mundi 1657. Quibus de 3077 detractis, reliqui sunt 1420. Atqui regnatum est ab Assyriis annos 1484. Igitur anno ante diluvium 64 Belus imperium adiit. Nullum hie proleptici temporis methodus locum habere potest: ubi historica veritas, ac verorum regum, D verique imperii tempus exquiritur. Quid enim pec- cavit Eusebius, qui eos annos omisit, ex quibus ab- surditatis tantum sequebatur? Annon Ctesiam, Diodorum, alios denique, quam Africanum aucto- res habere potuit, ex quibus numerum illum regum Assyriorum conficeret? Sane Diodorus, quem Eu- seb. lib. 1 Chron., pag. 29 edit, Græcæ, profeit, Sardanapalum a Nino quintum ac tricesimum nu- merat; ita fiunt additis Nino ac Belo, reges XXXVII, quot Eusebius percensuit. Quod si quatuor illi re- ges ab Eusebio prætermissi, nibilo secius intru- dendi fuerant, intererat ejus, qui ludibrium vere- retur, de singulorum saltem spatiis aliquot annos deducere, ut Assyriorum primordia intra diluvii metas continerentur. Nos ut obscurissimi vetustissimique imperii vesti- gia persequemur, certam epocham deligemus, de qua apud omnes ferine chronologos constet. Ea est μαγείας τὑρέθη. Μετηνέχθη δὲ ταῦτα εἰς Ελλη νας (28) ἀπὸ τῆς ἡλικίας του Κέκροπος. Καὶ ἦν μὲν κατὰ τοῦτον τὸν καιρὸν (29) Νίνος ἐν Ασσυρίοις, καὶ Σεμίραμις, σύγχρονοι ὄντες τῷ ᾿Αβραάμ, Αἰγυ πτίων τε οκτωκαιδεκάτη (30) δυναστεία. Οἱ ἐν Σ.- Cyri, ac Persici regni : enjus initium omnes sta- tuunt olymp. Lv, anno primo. Cœpit hæc olympias, ut alias ostendetur, anno per. Jul. 4154. Quare vel hoc ipso anno, vel sequenti, labente scilicet olymp. anno primo, Persarum imperium iniit. Nos certis de causis annum 4155 Cyri exordio præfinimus. Jam vero Medis, qui Persas antecesserunt, annos cum Diodoro et Ctesia imputamus cccxvn. Quare illorum initium convenit anno per. Jul. 3838 Mun- dus, ut opinio fert nostra, conditus est per. Jul. 750. Autumno siquidem ad Dionysianum Christi nata- lem annos ab orbe condito putamus fere 3483. Ac- cidit itaque diluvium anno per. Jul. 2386, mundi 1656. A que ad Persarum exordium anni colligun- tur 1769, ad Medorum, 1452. Quocirca si, ut Dio- doro et Eusebio placuit, Assyriorum imperium ad annos 1300 propagatum est: merito Beli a nobis initium statuitur anno post diluvium 153, mundi 1809, periodi Julianæ 2539. Indidem vero conse- quens est annum primum Beli natalem Abrahami præcedere annis 140; si annos Belo quinque et sexagenos attribuas. Abrahamum denique non anno Nini 43, sed Semiramidis 23 natum esse: cum ejus ortus incidat in annum a diluvio 292, period. Jul. 2678, mundi 1948. Ilæc de Assyriorum intervallo et initio proponenda modo; alibi probanda nobis erunt. de Egyptiorum dynastiis, deque Scaligeri in Euse- bium intemperantia disputatio hoc loco institui poterat. Nam et hic quoque Proleptici temporis, commentitiarumque dynastiarum methodus vestigia omnia veritatis permiscuit. Sed animadversionum nos brevitas libare ista leviter admonet, neque ve- hementius ad eas quæstiones incumbere. Dynastias Ægyptiorum ex Manethone Africanus unam et tri- gifta commemoravit, quibus annos assignat 5354. Ab eo diversissimus est Eusebius tam in dynastia- rum ordine, quam in annorum summa. Propterea odiose hominem insectatur Scaliger, et Manethonis dynastiis omnibus explicatis, earum caput ultra mundi primordia longissime promovet. Quod ad fabularum institutum opportunum, ad historiæ ve- ritatem indagandam frivolum ac ridiculum est. Non enim mediocris ineptiæ est, hisce nugis ac quis- quiliis locum in historia chronologiaque tribuere, atque Eusebium propterea culpare, quod a fabulo- sis deliciis abstinens, certam inierit viam, qua hæc ad historiam accommodaret. Quoniam igitur Ægy- ptiorum, uti diximus, initia obscurissima sunt, ha- rum dynastiarum novissima tempora consideremus, quorum historia certior, ut effusam fabularum la- sciviam quibusdam terminis ac limitibus coercea- mus. Cambyses anno, ut auctor est Herodotus, regni sui quinto expugnavit Ægyptum, paulo post Amasidis obitum. Ad hoc tempus sex et viginti dy- nastiæ ab Africano numerantur, anni 5159. De Cambysis exordio dubitari non potest, cum et ex historia, et ex astronomicis observationibus apud Ptolemæum liquidissime constet. Convenit autem anno per. Jul. 4185. Ergo annus ejus imperii septi- mus cœpit anno 4189, quem esse definimus mundi 3459. A diluvio ad boc tempus anni decurrerunt 1805, quo spatio continenda dynastiarum inter- valla quibus ab ortu Abrahami ad Cambysis quin- tun, Eusebius imputat annos 1491. Sed Abrabiamo nascente xvi dynastiam inchoatam scribit; a quo discedit Epiphanius, qui xvm posuit, ut eodem (28) Μετηνέχθη δὲ ταῦτα εἰς Ελληνας. Euseb. (20) Καὶ ἦν μὲν κατὰ τοῦτον τὸν καιρόν. Abra - (30) Αιγυπτίων τε οκτωκαιδεκάτη. Longissima

191 S. EPIPHANII 19% _vatiora in dies sunt revoluta tempora. Ilinc omnis A póño más öv ôn từ tñ; çappaxɛla; xal illa scriptorum atque historicorum nata copia, qui ab Ægyptiorum fabulosis superstitionibus universa mutuati sunt. Unde et maleficia magicæque artes exortæ. Ea porro omnia tum a Cecropis ætate trans- lata sunt in Græciam. Per illud tempus Ninus ac in Chronico, an. 464: Primus Cecrops borem immo- lans Jovem appellavit. C hamum anno Nini xɩm natum esse docuit in Chro- nicis Eusebius, idque posteris omnibus persuasit; nam nemo est veterum post Eusebium, qui non pro certo id habuerit, ac tanquam ἀναπόδεικτον apxty chronologiæ suæ prælixerit. Sed in digeren- dis Assyriorum ac Medoram intervallis variat Eu- sebius. In posteriore Chronicorum libro, qui annos expansos complectitur, ab ortu Abrahami, quem B vult esse Nini XLII, ad Sardanapali mortem anni sunt 1196. Additis Nini xLu, qui Abrahami nata- lem autecedunt, et Beli Lxv (alibi Lv idem auctor numerat, confiunt anni 1303, quibus Assyriorum monarchia tenuit. Sequuntur Medi: quibus annos imputat CCLX. Itaque Cyri ac Persarum initium po- nit numero 1457. Hic Scaliger nullum insectandi Eusebi finem facit, eique pene omnibus paginis in- solenter illudit, Accusationis caput est, quod Assy- riorum reges aliquot præterierit, et de annis illo- rum detraxerit. Cum enim ex Africano regum illo- rum seriem, annos uniuscujusque descripserit, apud Africanum vero reges numerentur XLI, iisdemque mille quadringenti octoginta quatuor anni tribuan- tur: Eusebius iv reges, annos CLXI expunxit. Tum aliis rursum annis detractis, co calculum perduxit, ut mille circiter ac trecentis annis Assyriorum im- perium circumscriberet. Quod eo animo fecisse pu- at Scaliger, ut ad institutum suum ac moći regum illorum tempora dirigeret. Quamobrem im- manis hic est anachronismus Eusebii, si Scaligero creditur; ex quo factum est, ut anno Nini xul na- talem Abrahami posuerit; cum ad Beluchi xxxt rejiciendus fuerit, qui est a XL Nini fere cclix. Sed vanissima est hæc Scaligeriana ratio; ex qua perabsurdum illud sequitur: Assyriorum regum ini- Lium ante diluvium exstitisse. Mundum enim crea- tum existimat auno per. Jul. 764, a quo ad Christi natalem Dionysianum, qui anno ejusdem periodi 4715 convenit, anni suni 3950. Idem porro Sar- danapali necem et Assyriorum finem in annum con- jicit period. Jul. 3840, qui est mundi 3077. Rursus diluvium accidit, ut ille putat, anno mundi 1657. Quibus de 3077 detractis, reliqui sunt 1420. Atqui regnatum est ab Assyriis annos 1484. Igitur anno ante diluvium 64 Belus imperium adiit. Nullum hie proleptici temporis methodus locum habere potest: ubi historica veritas, ac verorum regum, D verique imperii tempus exquiritur. Quid enim pec- cavit Eusebius, qui eos annos omisit, ex quibus ab- surditatis tantum sequebatur? Annon Ctesiam, Diodorum, alios denique, quam Africanum aucto- res habere potuit, ex quibus numerum illum regum Assyriorum conficeret? Sane Diodorus, quem Eu- seb. lib. 1 Chron., pag. 29 edit, Græcæ, profeit, Sardanapalum a Nino quintum ac tricesimum nu- merat; ita fiunt additis Nino ac Belo, reges XXXVII, quot Eusebius percensuit. Quod si quatuor illi re- ges ab Eusebio prætermissi, nibilo secius intru- dendi fuerant, intererat ejus, qui ludibrium vere- retur, de singulorum saltem spatiis aliquot annos deducere, ut Assyriorum primordia intra diluvii metas continerentur. Nos ut obscurissimi vetustissimique imperii vesti- gia persequemur, certam epocham deligemus, de qua apud omnes ferine chronologos constet. Ea est μαγείας τὑρέθη. Μετηνέχθη δὲ ταῦτα εἰς Ελλη νας (28) ἀπὸ τῆς ἡλικίας του Κέκροπος. Καὶ ἦν μὲν κατὰ τοῦτον τὸν καιρὸν (29) Νίνος ἐν Ασσυρίοις, καὶ Σεμίραμις, σύγχρονοι ὄντες τῷ ᾿Αβραάμ, Αἰγυ πτίων τε οκτωκαιδεκάτη (30) δυναστεία. Οἱ ἐν Σ.- Cyri, ac Persici regni : enjus initium omnes sta- tuunt olymp. Lv, anno primo. Cœpit hæc olympias, ut alias ostendetur, anno per. Jul. 4154. Quare vel hoc ipso anno, vel sequenti, labente scilicet olymp. anno primo, Persarum imperium iniit. Nos certis de causis annum 4155 Cyri exordio præfinimus. Jam vero Medis, qui Persas antecesserunt, annos cum Diodoro et Ctesia imputamus cccxvn. Quare illorum initium convenit anno per. Jul. 3838 Mun- dus, ut opinio fert nostra, conditus est per. Jul. 750. Autumno siquidem ad Dionysianum Christi nata- lem annos ab orbe condito putamus fere 3483. Ac- cidit itaque diluvium anno per. Jul. 2386, mundi 1656. A que ad Persarum exordium anni colligun- tur 1769, ad Medorum, 1452. Quocirca si, ut Dio- doro et Eusebio placuit, Assyriorum imperium ad annos 1300 propagatum est: merito Beli a nobis initium statuitur anno post diluvium 153, mundi 1809, periodi Julianæ 2539. Indidem vero conse- quens est annum primum Beli natalem Abrahami præcedere annis 140; si annos Belo quinque et sexagenos attribuas. Abrahamum denique non anno Nini 43, sed Semiramidis 23 natum esse: cum ejus ortus incidat in annum a diluvio 292, period. Jul. 2678, mundi 1948. Ilæc de Assyriorum intervallo et initio proponenda modo; alibi probanda nobis erunt. de Egyptiorum dynastiis, deque Scaligeri in Euse- bium intemperantia disputatio hoc loco institui poterat. Nam et hic quoque Proleptici temporis, commentitiarumque dynastiarum methodus vestigia omnia veritatis permiscuit. Sed animadversionum nos brevitas libare ista leviter admonet, neque ve- hementius ad eas quæstiones incumbere. Dynastias Ægyptiorum ex Manethone Africanus unam et tri- gifta commemoravit, quibus annos assignat 5354. Ab eo diversissimus est Eusebius tam in dynastia- rum ordine, quam in annorum summa. Propterea odiose hominem insectatur Scaliger, et Manethonis dynastiis omnibus explicatis, earum caput ultra mundi primordia longissime promovet. Quod ad fabularum institutum opportunum, ad historiæ ve- ritatem indagandam frivolum ac ridiculum est. Non enim mediocris ineptiæ est, hisce nugis ac quis- quiliis locum in historia chronologiaque tribuere, atque Eusebium propterea culpare, quod a fabulo- sis deliciis abstinens, certam inierit viam, qua hæc ad historiam accommodaret. Quoniam igitur Ægy- ptiorum, uti diximus, initia obscurissima sunt, ha- rum dynastiarum novissima tempora consideremus, quorum historia certior, ut effusam fabularum la- sciviam quibusdam terminis ac limitibus coercea- mus. Cambyses anno, ut auctor est Herodotus, regni sui quinto expugnavit Ægyptum, paulo post Amasidis obitum. Ad hoc tempus sex et viginti dy- nastiæ ab Africano numerantur, anni 5159. De Cambysis exordio dubitari non potest, cum et ex historia, et ex astronomicis observationibus apud Ptolemæum liquidissime constet. Convenit autem anno per. Jul. 4185. Ergo annus ejus imperii septi- mus cœpit anno 4189, quem esse definimus mundi 3459. A diluvio ad boc tempus anni decurrerunt 1805, quo spatio continenda dynastiarum inter- valla quibus ab ortu Abrahami ad Cambysis quin- tun, Eusebius imputat annos 1491. Sed Abrabiamo nascente xvi dynastiam inchoatam scribit; a quo discedit Epiphanius, qui xvm posuit, ut eodem (28) Μετηνέχθη δὲ ταῦτα εἰς Ελληνας. Euseb. (20) Καὶ ἦν μὲν κατὰ τοῦτον τὸν καιρόν. Abra - (30) Αιγυπτίων τε οκτωκαιδεκάτη. Longissima

133 ADVERSUS ILÆRESES L'B. 1. TOM. I. HÆRES. I-IV. - 194 χυῶνι δὲ τότε μόνοι (31) ἐβασιλεύοντο, ἧς βασιλείας A Semiramis Assyriis imperabant; quorum æqualis ἀρχὴ γέγονεν Εὔρων. Abraham fuit; apud Ægyptios vero decima octava dynastia præerat. Solique tum ex omnibus populis Sicyonii regio dominatu continebantur; cu- jus initium ab Europe profectuin est. Η'. Καὶ ὁ Θεὸς ἐπιλέγεται τὸν ᾿Αβραὰμ τῷ αὐτῷ χαρακτῆρι τῆς ἁγίας καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ἐν ἀκροβυστίᾳ πιστὸν, καὶ ἐν εὐσεβείᾳ τελειότατον, ἐν γνώσει προφητῶν 18, ἐν βίῳ εὐαγγε- λικὴν κεκτημένον ἀναστροφήν. Οἴκοι γὰρ γέγονε πατέρα τιμῶν, καλούμενος ὑπὸ τοῦ λόγου, καὶ τῶν οἰκείων ἀποτασσόμενος, πειθόμενος δὲ τῷ καλοῦντι, ὥσπερ οἱ περὶ Πέτρον καὶ ᾿Ανδρέαν καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην. Καὶ ἵνα μὴ πάλιν μηκύνω τὸν λόγον, συνελὼν ἐρῶ. Εἰς ἔτη γὰρ ἐλάσας οὗτος ὁ πατριάρ χῆς ἐννενηκονταεννέα, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χρηματίζεται εἰς περιτομήν. Καὶ ἄρχεται ἐνθένδε ὁ χαρακτὴρ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ μετὰ τὸν Ἑλληνισμόν. Καὶ ἦν τῆς τοῦ κόσμου καταβολής (52) εικοστή πρώτη γενεά, ἔτη δὲ τρισχίλια τετρακόσια τριακονταέν· καὶ ὁ Ἰουδαϊσμός ἀρχὴν ἐλάμβανεν. Σκυθισμὸς γὰρ ἀπὸ τοῦ κατακλυ- σμοῦ (35) ἄχρι τοῦ πύργου καὶ τοῦ Σερούχ. ᾿Απὸ δὲ " Γγ. προφήτην. ** Gen. xvi, 10. B tempore, quo Assyriorum monarchia cœpit, Ægy- pios regnasse dixerimus, cum illorum primordium circa annum a diluvio 153 inciderit, detractis toti- dein anuis ab intervallo, quod a diluvio ad quin- tum Cambysis elapsum est, anni supererunt 1650 ab Ægyptiorum initio ad Cambysen usque, et Per- sarum in Egypto dominatum, per Africani dyna- stias, si lubet, dispensandi; quod otiosum ac nu- C gacissimum est. Ad summam, qui Ægyptiacarum originum historiam, veritatemque consequi studet, postulatitias illas Scaligeri periodos, et omnem dy- nastiarum pompam rejiciat necesse est, ac certis se annorum intervallis astringat. sumpsit. Sed hoc parum fideliter, quod primum Sicyoniorum regem facit Europem, cum sit apud Eusebium secuudus: nam primus est Ægialeus, qui annis Ln regnavit. Huic Europs successit, cu· jus anno xxII nascitur Abrahamus. Antiquissimum hoc in Europa regnum fuit. Cujus in annis minime auctores consentiunt. Sed parum admodum fere omnes absunt a millenis; quot Apollodorus apud Eusebium numerat. Hujus regni si initium explo- rare volumus, eadem, qua supra, methodo, consi- derandus est finis. Postremus Sicyoniorum regum Zeuxippus fuit; cujus post obitum Agameniñon regnum illud invasit : ita ut deinceps reges nulli proprii fuerint, sed sacerdotes tametsi post Zeu- xippuun Pausanias Hippolytum regnasse scribit, quo imperante Sicyoniis potitus est Agamemnon. Addit et Lacestadem regem; sub quo a Doriensi- bus Sicyonii subacti sunt. Constat igitur propemo- dum sub Trojanum excidium Sicyoniorum desiisse regnum. Tempus ȧwsaw; Trojanæ annus est in per. Jul. 3630, mundi 2800, post diluvium 1144. Quare cum Agamemnon xv annos regnaverit, ex quibus x Trojanæ obsidioni decerpendi sunt, quin- que primis Sicyonem expugnavit. Cœpit autem Agamemnon, ut eodem anno desiisse fingamus, quo Troja est excisa, per. Jul 3516, mundi 2786, post diluvium 1130. Quare si anno regni primo Zeuxippum vicit, ac primi illi regum anni termi- nati sunt, aflirmandum est Sicyoniorum imperium iniisse anno post diluvium circiter CLXIV. paulo post Assyriorum exordium. Ita falsum erit, quod Eusebius operis initio præfixit, ortum esse patriar- D VIII. Post hæc eadem qua catholicam et aposto- licam Ecclesiam figura, notaque Abrahamuni eligit Deus, virum in præeputio fidelem, ac religione pietateque perfectissimum, atque ut scientia pro- phetis parem, sic ad evangelicam disciplinam vitae instituto provectum. Erat tum domi patrem obser- vans, cum Dei oraculo vocatus domesticis renun- tiavit, et eum a quo vocatus erat, secutus est; quemadmodum Petrus, Andreas, Jacobus et Joan- нes postea fecerunt. Ac ne denuo sim longior, paucis omnia complectar. Cum igitur ad nonagesi- mum nonum ætatis annum patriarcha ille perve- nisset, de circumcisione a Deo responsum accepit *. Inde Judaismi nota post gentilein superstitionem originem habuit. Agebatur tum annus mundi unus et tricesimus supra ter millesimum ac quadrin- gentesimum, ætate ab orbe condito altera et vice- cham Europis anno xxır, qui est ab initio regni Sicyonii LXXIV: nam centum prope ac triginta anni inter utramque epocham interjecti sunt. periore numero ab orbis initio adl εἰκοστὴν γενεάν numerabat annos 3332: cui summæ duos et triginta deesse ad LXX Seniorum ratiocinia monuimus. Vi- cesima yɛveά, quia Cainan comprehenditur, est Thare ortus; Abrahami vero, xxi. Ad hanc anni sunt ex LXX 3454, nempe additis Thare septua- ginta, quot erat natus, cum Abrahamum genuit. Ad Abrahami porro circumcisionem, anni fluxerunt 5532. Atqui Epiphanius ab orbe condito ad Abra- bami xc, quo circumcisionis præceptum editum est, et Judaismus occœpit, nonnisi 3432 annos enume- rat. Aut igitur πεντακόσια pro τετρακόσια resti- tuendum est: aut certe summam idam non ad Isaaci natalem, vėl circumcisionen Abrahami, sed ipsius ortum Abrahami perduxit, hoc est ad xxi ab Adamo Yevaáv. Hoc si ita est, tum in viam redierit Epiphanius, et xxx fere illos annos restituerit, quos a superiore calculo abesse docuimus: nisi quod tres omnino anni desiderantur; quod nullius est momenti. Seruch, inquit, et turrim : quasi Babylonica turris Seruchi tempore sit exstructa. Quod secundum La- tinos defendi potest; Græcorum vero rat ombus repugnat. Etenim Geneseos x, 25, Heber Phalego filio nomen imposuit ab eventu : Quod in diebus ejus divisa sit terra. Hoc partim Heberis ipsius tempore, paulo ante Phaleg ortum accidisse cen- sent; partim sub Phaleg, et in diebus ipsius. Qui posteriorem sectam tenent, Heberem dicunt afflatu prophetico præsensisse divisionem illam, quam post Phalegi ortum quamlibet longe, impune certe sub- movent. Tertius a Phalego Seruch est; qui anno apud Latinos ætatis xxx Nachorem genuit, cum Phaleg xc ageret. Quare sub Serucho turris ædi- ficari potuit. Verum hoc LXX Seniorum ratiocinia non ferunt. Nam ab ortu Phaleg, ad Seruchum anni sunt apud Græcos CCLXI. Vixit autem Phaleg annos non amplius ccxxxix. Non potest igitur sub Serucho excitata esse turris, si quidem vivo adhuc Phalego, et in diebus ejus divisa sit terra. Ideo mia- τυχώς Epiphanius dixit, ἄχρι τοῦ πύργου, καὶ τοῦ (51) Οἱ ἐν Σικυῶνι δὲ μόνοι. Εx eodem Eusebio (32) Καὶ ἐκ τῆς τοῦ κόσμου καταβολῆς. In su- (33) Σκυθισμός γὰρ ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ. Ad

133 ADVERSUS ILÆRESES L'B. 1. TOM. I. HÆRES. I-IV. - 194 χυῶνι δὲ τότε μόνοι (31) ἐβασιλεύοντο, ἧς βασιλείας A Semiramis Assyriis imperabant; quorum æqualis ἀρχὴ γέγονεν Εὔρων. Abraham fuit; apud Ægyptios vero decima octava dynastia præerat. Solique tum ex omnibus populis Sicyonii regio dominatu continebantur; cu- jus initium ab Europe profectuin est. Η'. Καὶ ὁ Θεὸς ἐπιλέγεται τὸν ᾿Αβραὰμ τῷ αὐτῷ χαρακτῆρι τῆς ἁγίας καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ἐν ἀκροβυστίᾳ πιστὸν, καὶ ἐν εὐσεβείᾳ τελειότατον, ἐν γνώσει προφητῶν 18, ἐν βίῳ εὐαγγε- λικὴν κεκτημένον ἀναστροφήν. Οἴκοι γὰρ γέγονε πατέρα τιμῶν, καλούμενος ὑπὸ τοῦ λόγου, καὶ τῶν οἰκείων ἀποτασσόμενος, πειθόμενος δὲ τῷ καλοῦντι, ὥσπερ οἱ περὶ Πέτρον καὶ ᾿Ανδρέαν καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην. Καὶ ἵνα μὴ πάλιν μηκύνω τὸν λόγον, συνελὼν ἐρῶ. Εἰς ἔτη γὰρ ἐλάσας οὗτος ὁ πατριάρ χῆς ἐννενηκονταεννέα, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χρηματίζεται εἰς περιτομήν. Καὶ ἄρχεται ἐνθένδε ὁ χαρακτὴρ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ μετὰ τὸν Ἑλληνισμόν. Καὶ ἦν τῆς τοῦ κόσμου καταβολής (52) εικοστή πρώτη γενεά, ἔτη δὲ τρισχίλια τετρακόσια τριακονταέν· καὶ ὁ Ἰουδαϊσμός ἀρχὴν ἐλάμβανεν. Σκυθισμὸς γὰρ ἀπὸ τοῦ κατακλυ- σμοῦ (35) ἄχρι τοῦ πύργου καὶ τοῦ Σερούχ. ᾿Απὸ δὲ " Γγ. προφήτην. ** Gen. xvi, 10. B tempore, quo Assyriorum monarchia cœpit, Ægy- pios regnasse dixerimus, cum illorum primordium circa annum a diluvio 153 inciderit, detractis toti- dein anuis ab intervallo, quod a diluvio ad quin- tum Cambysis elapsum est, anni supererunt 1650 ab Ægyptiorum initio ad Cambysen usque, et Per- sarum in Egypto dominatum, per Africani dyna- stias, si lubet, dispensandi; quod otiosum ac nu- C gacissimum est. Ad summam, qui Ægyptiacarum originum historiam, veritatemque consequi studet, postulatitias illas Scaligeri periodos, et omnem dy- nastiarum pompam rejiciat necesse est, ac certis se annorum intervallis astringat. sumpsit. Sed hoc parum fideliter, quod primum Sicyoniorum regem facit Europem, cum sit apud Eusebium secuudus: nam primus est Ægialeus, qui annis Ln regnavit. Huic Europs successit, cu· jus anno xxII nascitur Abrahamus. Antiquissimum hoc in Europa regnum fuit. Cujus in annis minime auctores consentiunt. Sed parum admodum fere omnes absunt a millenis; quot Apollodorus apud Eusebium numerat. Hujus regni si initium explo- rare volumus, eadem, qua supra, methodo, consi- derandus est finis. Postremus Sicyoniorum regum Zeuxippus fuit; cujus post obitum Agameniñon regnum illud invasit : ita ut deinceps reges nulli proprii fuerint, sed sacerdotes tametsi post Zeu- xippuun Pausanias Hippolytum regnasse scribit, quo imperante Sicyoniis potitus est Agamemnon. Addit et Lacestadem regem; sub quo a Doriensi- bus Sicyonii subacti sunt. Constat igitur propemo- dum sub Trojanum excidium Sicyoniorum desiisse regnum. Tempus ȧwsaw; Trojanæ annus est in per. Jul. 3630, mundi 2800, post diluvium 1144. Quare cum Agamemnon xv annos regnaverit, ex quibus x Trojanæ obsidioni decerpendi sunt, quin- que primis Sicyonem expugnavit. Cœpit autem Agamemnon, ut eodem anno desiisse fingamus, quo Troja est excisa, per. Jul 3516, mundi 2786, post diluvium 1130. Quare si anno regni primo Zeuxippum vicit, ac primi illi regum anni termi- nati sunt, aflirmandum est Sicyoniorum imperium iniisse anno post diluvium circiter CLXIV. paulo post Assyriorum exordium. Ita falsum erit, quod Eusebius operis initio præfixit, ortum esse patriar- D VIII. Post hæc eadem qua catholicam et aposto- licam Ecclesiam figura, notaque Abrahamuni eligit Deus, virum in præeputio fidelem, ac religione pietateque perfectissimum, atque ut scientia pro- phetis parem, sic ad evangelicam disciplinam vitae instituto provectum. Erat tum domi patrem obser- vans, cum Dei oraculo vocatus domesticis renun- tiavit, et eum a quo vocatus erat, secutus est; quemadmodum Petrus, Andreas, Jacobus et Joan- нes postea fecerunt. Ac ne denuo sim longior, paucis omnia complectar. Cum igitur ad nonagesi- mum nonum ætatis annum patriarcha ille perve- nisset, de circumcisione a Deo responsum accepit *. Inde Judaismi nota post gentilein superstitionem originem habuit. Agebatur tum annus mundi unus et tricesimus supra ter millesimum ac quadrin- gentesimum, ætate ab orbe condito altera et vice- cham Europis anno xxır, qui est ab initio regni Sicyonii LXXIV: nam centum prope ac triginta anni inter utramque epocham interjecti sunt. periore numero ab orbis initio adl εἰκοστὴν γενεάν numerabat annos 3332: cui summæ duos et triginta deesse ad LXX Seniorum ratiocinia monuimus. Vi- cesima yɛveά, quia Cainan comprehenditur, est Thare ortus; Abrahami vero, xxi. Ad hanc anni sunt ex LXX 3454, nempe additis Thare septua- ginta, quot erat natus, cum Abrahamum genuit. Ad Abrahami porro circumcisionem, anni fluxerunt 5532. Atqui Epiphanius ab orbe condito ad Abra- bami xc, quo circumcisionis præceptum editum est, et Judaismus occœpit, nonnisi 3432 annos enume- rat. Aut igitur πεντακόσια pro τετρακόσια resti- tuendum est: aut certe summam idam non ad Isaaci natalem, vėl circumcisionen Abrahami, sed ipsius ortum Abrahami perduxit, hoc est ad xxi ab Adamo Yevaáv. Hoc si ita est, tum in viam redierit Epiphanius, et xxx fere illos annos restituerit, quos a superiore calculo abesse docuimus: nisi quod tres omnino anni desiderantur; quod nullius est momenti. Seruch, inquit, et turrim : quasi Babylonica turris Seruchi tempore sit exstructa. Quod secundum La- tinos defendi potest; Græcorum vero rat ombus repugnat. Etenim Geneseos x, 25, Heber Phalego filio nomen imposuit ab eventu : Quod in diebus ejus divisa sit terra. Hoc partim Heberis ipsius tempore, paulo ante Phaleg ortum accidisse cen- sent; partim sub Phaleg, et in diebus ipsius. Qui posteriorem sectam tenent, Heberem dicunt afflatu prophetico præsensisse divisionem illam, quam post Phalegi ortum quamlibet longe, impune certe sub- movent. Tertius a Phalego Seruch est; qui anno apud Latinos ætatis xxx Nachorem genuit, cum Phaleg xc ageret. Quare sub Serucho turris ædi- ficari potuit. Verum hoc LXX Seniorum ratiocinia non ferunt. Nam ab ortu Phaleg, ad Seruchum anni sunt apud Græcos CCLXI. Vixit autem Phaleg annos non amplius ccxxxix. Non potest igitur sub Serucho excitata esse turris, si quidem vivo adhuc Phalego, et in diebus ejus divisa sit terra. Ideo mia- τυχώς Epiphanius dixit, ἄχρι τοῦ πύργου, καὶ τοῦ (51) Οἱ ἐν Σικυῶνι δὲ μόνοι. Εx eodem Eusebio (32) Καὶ ἐκ τῆς τοῦ κόσμου καταβολῆς. In su- (33) Σκυθισμός γὰρ ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ. Ad

133 ADVERSUS ILÆRESES L'B. 1. TOM. I. HÆRES. I-IV. - 194 χυῶνι δὲ τότε μόνοι (31) ἐβασιλεύοντο, ἧς βασιλείας A Semiramis Assyriis imperabant; quorum æqualis ἀρχὴ γέγονεν Εὔρων. Abraham fuit; apud Ægyptios vero decima octava dynastia præerat. Solique tum ex omnibus populis Sicyonii regio dominatu continebantur; cu- jus initium ab Europe profectuin est. Η'. Καὶ ὁ Θεὸς ἐπιλέγεται τὸν ᾿Αβραὰμ τῷ αὐτῷ χαρακτῆρι τῆς ἁγίας καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ἐν ἀκροβυστίᾳ πιστὸν, καὶ ἐν εὐσεβείᾳ τελειότατον, ἐν γνώσει προφητῶν 18, ἐν βίῳ εὐαγγε- λικὴν κεκτημένον ἀναστροφήν. Οἴκοι γὰρ γέγονε πατέρα τιμῶν, καλούμενος ὑπὸ τοῦ λόγου, καὶ τῶν οἰκείων ἀποτασσόμενος, πειθόμενος δὲ τῷ καλοῦντι, ὥσπερ οἱ περὶ Πέτρον καὶ ᾿Ανδρέαν καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην. Καὶ ἵνα μὴ πάλιν μηκύνω τὸν λόγον, συνελὼν ἐρῶ. Εἰς ἔτη γὰρ ἐλάσας οὗτος ὁ πατριάρ χῆς ἐννενηκονταεννέα, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χρηματίζεται εἰς περιτομήν. Καὶ ἄρχεται ἐνθένδε ὁ χαρακτὴρ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ μετὰ τὸν Ἑλληνισμόν. Καὶ ἦν τῆς τοῦ κόσμου καταβολής (52) εικοστή πρώτη γενεά, ἔτη δὲ τρισχίλια τετρακόσια τριακονταέν· καὶ ὁ Ἰουδαϊσμός ἀρχὴν ἐλάμβανεν. Σκυθισμὸς γὰρ ἀπὸ τοῦ κατακλυ- σμοῦ (35) ἄχρι τοῦ πύργου καὶ τοῦ Σερούχ. ᾿Απὸ δὲ " Γγ. προφήτην. ** Gen. xvi, 10. B tempore, quo Assyriorum monarchia cœpit, Ægy- pios regnasse dixerimus, cum illorum primordium circa annum a diluvio 153 inciderit, detractis toti- dein anuis ab intervallo, quod a diluvio ad quin- tum Cambysis elapsum est, anni supererunt 1650 ab Ægyptiorum initio ad Cambysen usque, et Per- sarum in Egypto dominatum, per Africani dyna- stias, si lubet, dispensandi; quod otiosum ac nu- C gacissimum est. Ad summam, qui Ægyptiacarum originum historiam, veritatemque consequi studet, postulatitias illas Scaligeri periodos, et omnem dy- nastiarum pompam rejiciat necesse est, ac certis se annorum intervallis astringat. sumpsit. Sed hoc parum fideliter, quod primum Sicyoniorum regem facit Europem, cum sit apud Eusebium secuudus: nam primus est Ægialeus, qui annis Ln regnavit. Huic Europs successit, cu· jus anno xxII nascitur Abrahamus. Antiquissimum hoc in Europa regnum fuit. Cujus in annis minime auctores consentiunt. Sed parum admodum fere omnes absunt a millenis; quot Apollodorus apud Eusebium numerat. Hujus regni si initium explo- rare volumus, eadem, qua supra, methodo, consi- derandus est finis. Postremus Sicyoniorum regum Zeuxippus fuit; cujus post obitum Agameniñon regnum illud invasit : ita ut deinceps reges nulli proprii fuerint, sed sacerdotes tametsi post Zeu- xippuun Pausanias Hippolytum regnasse scribit, quo imperante Sicyoniis potitus est Agamemnon. Addit et Lacestadem regem; sub quo a Doriensi- bus Sicyonii subacti sunt. Constat igitur propemo- dum sub Trojanum excidium Sicyoniorum desiisse regnum. Tempus ȧwsaw; Trojanæ annus est in per. Jul. 3630, mundi 2800, post diluvium 1144. Quare cum Agamemnon xv annos regnaverit, ex quibus x Trojanæ obsidioni decerpendi sunt, quin- que primis Sicyonem expugnavit. Cœpit autem Agamemnon, ut eodem anno desiisse fingamus, quo Troja est excisa, per. Jul 3516, mundi 2786, post diluvium 1130. Quare si anno regni primo Zeuxippum vicit, ac primi illi regum anni termi- nati sunt, aflirmandum est Sicyoniorum imperium iniisse anno post diluvium circiter CLXIV. paulo post Assyriorum exordium. Ita falsum erit, quod Eusebius operis initio præfixit, ortum esse patriar- D VIII. Post hæc eadem qua catholicam et aposto- licam Ecclesiam figura, notaque Abrahamuni eligit Deus, virum in præeputio fidelem, ac religione pietateque perfectissimum, atque ut scientia pro- phetis parem, sic ad evangelicam disciplinam vitae instituto provectum. Erat tum domi patrem obser- vans, cum Dei oraculo vocatus domesticis renun- tiavit, et eum a quo vocatus erat, secutus est; quemadmodum Petrus, Andreas, Jacobus et Joan- нes postea fecerunt. Ac ne denuo sim longior, paucis omnia complectar. Cum igitur ad nonagesi- mum nonum ætatis annum patriarcha ille perve- nisset, de circumcisione a Deo responsum accepit *. Inde Judaismi nota post gentilein superstitionem originem habuit. Agebatur tum annus mundi unus et tricesimus supra ter millesimum ac quadrin- gentesimum, ætate ab orbe condito altera et vice- cham Europis anno xxır, qui est ab initio regni Sicyonii LXXIV: nam centum prope ac triginta anni inter utramque epocham interjecti sunt. periore numero ab orbis initio adl εἰκοστὴν γενεάν numerabat annos 3332: cui summæ duos et triginta deesse ad LXX Seniorum ratiocinia monuimus. Vi- cesima yɛveά, quia Cainan comprehenditur, est Thare ortus; Abrahami vero, xxi. Ad hanc anni sunt ex LXX 3454, nempe additis Thare septua- ginta, quot erat natus, cum Abrahamum genuit. Ad Abrahami porro circumcisionem, anni fluxerunt 5532. Atqui Epiphanius ab orbe condito ad Abra- bami xc, quo circumcisionis præceptum editum est, et Judaismus occœpit, nonnisi 3432 annos enume- rat. Aut igitur πεντακόσια pro τετρακόσια resti- tuendum est: aut certe summam idam non ad Isaaci natalem, vėl circumcisionen Abrahami, sed ipsius ortum Abrahami perduxit, hoc est ad xxi ab Adamo Yevaáv. Hoc si ita est, tum in viam redierit Epiphanius, et xxx fere illos annos restituerit, quos a superiore calculo abesse docuimus: nisi quod tres omnino anni desiderantur; quod nullius est momenti. Seruch, inquit, et turrim : quasi Babylonica turris Seruchi tempore sit exstructa. Quod secundum La- tinos defendi potest; Græcorum vero rat ombus repugnat. Etenim Geneseos x, 25, Heber Phalego filio nomen imposuit ab eventu : Quod in diebus ejus divisa sit terra. Hoc partim Heberis ipsius tempore, paulo ante Phaleg ortum accidisse cen- sent; partim sub Phaleg, et in diebus ipsius. Qui posteriorem sectam tenent, Heberem dicunt afflatu prophetico præsensisse divisionem illam, quam post Phalegi ortum quamlibet longe, impune certe sub- movent. Tertius a Phalego Seruch est; qui anno apud Latinos ætatis xxx Nachorem genuit, cum Phaleg xc ageret. Quare sub Serucho turris ædi- ficari potuit. Verum hoc LXX Seniorum ratiocinia non ferunt. Nam ab ortu Phaleg, ad Seruchum anni sunt apud Græcos CCLXI. Vixit autem Phaleg annos non amplius ccxxxix. Non potest igitur sub Serucho excitata esse turris, si quidem vivo adhuc Phalego, et in diebus ejus divisa sit terra. Ideo mia- τυχώς Epiphanius dixit, ἄχρι τοῦ πύργου, καὶ τοῦ (51) Οἱ ἐν Σικυῶνι δὲ μόνοι. Εx eodem Eusebio (32) Καὶ ἐκ τῆς τοῦ κόσμου καταβολῆς. In su- (33) Σκυθισμός γὰρ ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ. Ad

133 ADVERSUS ILÆRESES L'B. 1. TOM. I. HÆRES. I-IV. - 194 χυῶνι δὲ τότε μόνοι (31) ἐβασιλεύοντο, ἧς βασιλείας A Semiramis Assyriis imperabant; quorum æqualis ἀρχὴ γέγονεν Εὔρων. Abraham fuit; apud Ægyptios vero decima octava dynastia præerat. Solique tum ex omnibus populis Sicyonii regio dominatu continebantur; cu- jus initium ab Europe profectuin est. Η'. Καὶ ὁ Θεὸς ἐπιλέγεται τὸν ᾿Αβραὰμ τῷ αὐτῷ χαρακτῆρι τῆς ἁγίας καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ἐν ἀκροβυστίᾳ πιστὸν, καὶ ἐν εὐσεβείᾳ τελειότατον, ἐν γνώσει προφητῶν 18, ἐν βίῳ εὐαγγε- λικὴν κεκτημένον ἀναστροφήν. Οἴκοι γὰρ γέγονε πατέρα τιμῶν, καλούμενος ὑπὸ τοῦ λόγου, καὶ τῶν οἰκείων ἀποτασσόμενος, πειθόμενος δὲ τῷ καλοῦντι, ὥσπερ οἱ περὶ Πέτρον καὶ ᾿Ανδρέαν καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην. Καὶ ἵνα μὴ πάλιν μηκύνω τὸν λόγον, συνελὼν ἐρῶ. Εἰς ἔτη γὰρ ἐλάσας οὗτος ὁ πατριάρ χῆς ἐννενηκονταεννέα, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χρηματίζεται εἰς περιτομήν. Καὶ ἄρχεται ἐνθένδε ὁ χαρακτὴρ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ μετὰ τὸν Ἑλληνισμόν. Καὶ ἦν τῆς τοῦ κόσμου καταβολής (52) εικοστή πρώτη γενεά, ἔτη δὲ τρισχίλια τετρακόσια τριακονταέν· καὶ ὁ Ἰουδαϊσμός ἀρχὴν ἐλάμβανεν. Σκυθισμὸς γὰρ ἀπὸ τοῦ κατακλυ- σμοῦ (35) ἄχρι τοῦ πύργου καὶ τοῦ Σερούχ. ᾿Απὸ δὲ " Γγ. προφήτην. ** Gen. xvi, 10. B tempore, quo Assyriorum monarchia cœpit, Ægy- pios regnasse dixerimus, cum illorum primordium circa annum a diluvio 153 inciderit, detractis toti- dein anuis ab intervallo, quod a diluvio ad quin- tum Cambysis elapsum est, anni supererunt 1650 ab Ægyptiorum initio ad Cambysen usque, et Per- sarum in Egypto dominatum, per Africani dyna- stias, si lubet, dispensandi; quod otiosum ac nu- C gacissimum est. Ad summam, qui Ægyptiacarum originum historiam, veritatemque consequi studet, postulatitias illas Scaligeri periodos, et omnem dy- nastiarum pompam rejiciat necesse est, ac certis se annorum intervallis astringat. sumpsit. Sed hoc parum fideliter, quod primum Sicyoniorum regem facit Europem, cum sit apud Eusebium secuudus: nam primus est Ægialeus, qui annis Ln regnavit. Huic Europs successit, cu· jus anno xxII nascitur Abrahamus. Antiquissimum hoc in Europa regnum fuit. Cujus in annis minime auctores consentiunt. Sed parum admodum fere omnes absunt a millenis; quot Apollodorus apud Eusebium numerat. Hujus regni si initium explo- rare volumus, eadem, qua supra, methodo, consi- derandus est finis. Postremus Sicyoniorum regum Zeuxippus fuit; cujus post obitum Agameniñon regnum illud invasit : ita ut deinceps reges nulli proprii fuerint, sed sacerdotes tametsi post Zeu- xippuun Pausanias Hippolytum regnasse scribit, quo imperante Sicyoniis potitus est Agamemnon. Addit et Lacestadem regem; sub quo a Doriensi- bus Sicyonii subacti sunt. Constat igitur propemo- dum sub Trojanum excidium Sicyoniorum desiisse regnum. Tempus ȧwsaw; Trojanæ annus est in per. Jul. 3630, mundi 2800, post diluvium 1144. Quare cum Agamemnon xv annos regnaverit, ex quibus x Trojanæ obsidioni decerpendi sunt, quin- que primis Sicyonem expugnavit. Cœpit autem Agamemnon, ut eodem anno desiisse fingamus, quo Troja est excisa, per. Jul 3516, mundi 2786, post diluvium 1130. Quare si anno regni primo Zeuxippum vicit, ac primi illi regum anni termi- nati sunt, aflirmandum est Sicyoniorum imperium iniisse anno post diluvium circiter CLXIV. paulo post Assyriorum exordium. Ita falsum erit, quod Eusebius operis initio præfixit, ortum esse patriar- D VIII. Post hæc eadem qua catholicam et aposto- licam Ecclesiam figura, notaque Abrahamuni eligit Deus, virum in præeputio fidelem, ac religione pietateque perfectissimum, atque ut scientia pro- phetis parem, sic ad evangelicam disciplinam vitae instituto provectum. Erat tum domi patrem obser- vans, cum Dei oraculo vocatus domesticis renun- tiavit, et eum a quo vocatus erat, secutus est; quemadmodum Petrus, Andreas, Jacobus et Joan- нes postea fecerunt. Ac ne denuo sim longior, paucis omnia complectar. Cum igitur ad nonagesi- mum nonum ætatis annum patriarcha ille perve- nisset, de circumcisione a Deo responsum accepit *. Inde Judaismi nota post gentilein superstitionem originem habuit. Agebatur tum annus mundi unus et tricesimus supra ter millesimum ac quadrin- gentesimum, ætate ab orbe condito altera et vice- cham Europis anno xxır, qui est ab initio regni Sicyonii LXXIV: nam centum prope ac triginta anni inter utramque epocham interjecti sunt. periore numero ab orbis initio adl εἰκοστὴν γενεάν numerabat annos 3332: cui summæ duos et triginta deesse ad LXX Seniorum ratiocinia monuimus. Vi- cesima yɛveά, quia Cainan comprehenditur, est Thare ortus; Abrahami vero, xxi. Ad hanc anni sunt ex LXX 3454, nempe additis Thare septua- ginta, quot erat natus, cum Abrahamum genuit. Ad Abrahami porro circumcisionem, anni fluxerunt 5532. Atqui Epiphanius ab orbe condito ad Abra- bami xc, quo circumcisionis præceptum editum est, et Judaismus occœpit, nonnisi 3432 annos enume- rat. Aut igitur πεντακόσια pro τετρακόσια resti- tuendum est: aut certe summam idam non ad Isaaci natalem, vėl circumcisionen Abrahami, sed ipsius ortum Abrahami perduxit, hoc est ad xxi ab Adamo Yevaáv. Hoc si ita est, tum in viam redierit Epiphanius, et xxx fere illos annos restituerit, quos a superiore calculo abesse docuimus: nisi quod tres omnino anni desiderantur; quod nullius est momenti. Seruch, inquit, et turrim : quasi Babylonica turris Seruchi tempore sit exstructa. Quod secundum La- tinos defendi potest; Græcorum vero rat ombus repugnat. Etenim Geneseos x, 25, Heber Phalego filio nomen imposuit ab eventu : Quod in diebus ejus divisa sit terra. Hoc partim Heberis ipsius tempore, paulo ante Phaleg ortum accidisse cen- sent; partim sub Phaleg, et in diebus ipsius. Qui posteriorem sectam tenent, Heberem dicunt afflatu prophetico præsensisse divisionem illam, quam post Phalegi ortum quamlibet longe, impune certe sub- movent. Tertius a Phalego Seruch est; qui anno apud Latinos ætatis xxx Nachorem genuit, cum Phaleg xc ageret. Quare sub Serucho turris ædi- ficari potuit. Verum hoc LXX Seniorum ratiocinia non ferunt. Nam ab ortu Phaleg, ad Seruchum anni sunt apud Græcos CCLXI. Vixit autem Phaleg annos non amplius ccxxxix. Non potest igitur sub Serucho excitata esse turris, si quidem vivo adhuc Phalego, et in diebus ejus divisa sit terra. Ideo mia- τυχώς Epiphanius dixit, ἄχρι τοῦ πύργου, καὶ τοῦ (51) Οἱ ἐν Σικυῶνι δὲ μόνοι. Εx eodem Eusebio (32) Καὶ ἐκ τῆς τοῦ κόσμου καταβολῆς. In su- (33) Σκυθισμός γὰρ ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ. Ad

του Σερούχέως τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ δεῦρο, Ἑλληνισμός» Σερούχ' Ἀπὸ δὲ Ἀβραὰμ οὔπω ἐπώνυμον ἦν αἱρέσεως, ἀλλ᾽ ἢ μόνον οἱ τῆς αὐτῆς θεοσεβείας τοὔνομα ἔχον τες ᾿Αβραμιαῖοι ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐκαλοῦντο. Παῖδες γὰρ τούτῳ ὑπῆρξαν ὀκτώ· Ἰσαὰκ δὲ κληρονόμος μόνος ἦν· διότι καὶ κατὰ γνώμην τοῦ πατρὸς ἐδίου, θεοσεβείᾳ προσανέχων, καὶ κατ' ἐπαγγελίαν Θεοῦ τῷ πατρὶ ἐδεδώρητο. Εσχε δὲ πρὸ τούτου τὸν Ἰσμαὴλ ὑπὸ παιδίσκης τῆς ᾿Αγαρ. Χεττοῦρα δὲ τού τῳ τίκτει παῖδας ἐξ. Διεμερίσθησαν δὲ οὗτοι ἐπὶ τὴν Εὐδαίμονα ᾿Αραβίαν καλουμένην· Σεμβρὰν καὶ Τέζαν (34) καὶ Ἰεσβοὴ καὶ Σωνε καὶ Ἐμμαδὲμ καὶ Μαδιάμ, καὶ ὁ τῆς παιδίσκης· Ἰσμαὴλ δὲ, ὡς ἔφην, τούτῳ ἦν ὄνομα. Καταλαμβάνει δὲ οὗτος, καὶ κτίζει τὴν Φαρὲς καλουμένην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Τούτῳ παῖδες γίνονται δεκαδύο τὸν ἀριθμόν· ἐξ ὧν αἱ φυλαὶ (53) τῶν ᾿Αγαρηνῶν, τῶν καὶ Ἰσμαηλιτών, Σαρακηνών δὲ τὰ νῦν καλουμένων. Γεννᾷ δὲ Ἰσαὰκ δύο παῖδας, Ἡσαν τε καὶ Ἰακώβ. Καὶ ἐκαλεῖτο τότε τὸ γένος τῶν θεοσεβῶν ᾿Αβραμιαίοί τε καὶ Ἰσαάκιοι. Διορ σθέντος δὲ τοῦ Ἡσαῦ ἐπὶ τὴν Ιδουμαίαν πρὸς τῇ μεσημβρία τῆς Χαναάν κειμένης χώρας καὶ ἀνατο λικῆς, οἰκιστὴς γίνεται τοῦ Σηεὶρ ὅρους, καὶ πόλιν κτίζει τὴν Ἐδώμ καλουμένην. Γίνονται δὲ τούτῳ παῖδες, καὶ ἡγεμονεύουσιν ἐν τῇ Ιδουμαίᾳ ἕκαστος κατὰ διαδοχὴν, οἳ καὶ ἐκαλοῦντο ἡγεμόνες Εδώμ. Ἐξ οὗπερ πέμπτος (36) κατὰ διαδοχὴν ὁ Ἰώβ, ὑπεξ- αιρουμένου τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου, ἀπὸ δὲ Ἰσαὰκ ἀριθμουμένου· Ἰσαὰκ γὰρ γεννα τὸν Ἡσαῦ, Ἡσαῦ τὸν Ραγουήλ, Ραγουήλ τὸν Ζα- ρᾶ, Ζαρὰ τὸν Ἰώβ, πρὶν μὲν καλούμενον Ἰωκάβ, ἕτερον δὲ κληθέντα Ἰὼβ ὀλίγῳ πρόσθεν πρὸ τοῦ γε- νομένου αὐτῷ πειρασμοῦ. Ην δὲ περιτομὴ πολι- τευομένη. Ἰακὼς δὲ ἀποδιδράσκει ἀπὸ Ἡσαῦ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ διὰ μῆνιν κατὰ συμβουλίαν πατρὸς καὶ μητρὸς ἐπὶ τὴν Μεσοποταμίαν Φαδᾶν (37) ἐπ- έκεινα τῆς Μεσοποταμίας Σουσωδά· ὅς ἄγεται ἐκεῖ θεν τῆς ἰδίας συγγενείας γαμετὰς τέσσαρας τὸν ἀριθμόν· καὶ κυΐσκουσιν αὐτῷ παῖδας δεκαδύο τὸν ἀριθμὸν, τοὺς καὶ πατριάρχας ἐπικληθέντας. Πα- λινδρομοῦντι δὲ αὐτῷ ἐπὶ τὴν Χαναανίτιν γῆν προς Ἰεκτάν. Μοχ Έμμαδέμ Μαδάν, Ι.ΧΧ Μαδάλ. οι φυλάρχοις ὥστε εἶναι αὐτὸν πέμπτον ἀπὸ ᾿Αβραάμ, S. EPIPHANII B sina, cum Judaismus efloruit. Nam a diluvio ad A turris ædificationem ac Seruchum Scythicum vi- vendi institutum tenuit. A Serucho ad Abrahamum, et in hanc usque diem gentilis superstitio. Porro nulla adhuc ab Abrahamo secta cognomen adepta fuerat. Sed ii duntaxat, qui ejusdem religionis appellatione continebantur, Abrahamitæ ab eodem patriarcha dicebantur. Hic enim octo liberos ha- buit; ex quibus unus Isaac hæres institutus est; quod et pietati deditus vitam suam ex patris sententia moderaretur, et singulari Dei promissione eidem fuisset parenti concessus. Ante quem Ismae- lem ex Agar ancilla susceperat. Sed et Chetura sex illi postea peperit". Qui omnes per Felicem Arabiam dispersi sunt: Zembran scilicet, Jezan, Jesboe, Sove, Emmaden, et Madian, una cum ancilla filio, quem Ismaelem vocatum esse paulo ante diximus. Sed hic postremus delecto in solitudine ad habitandum loco Phares condidit; liberosque nu- mero duodecim suscepit a quibus Agarenorum, sive Ismaelitarum, qui hodie Saraceni dicuntur, tribus propagatæ sunt. At Isaaco duo nati sunt filii, Esau et Jacob. Quo tempore veræ . pietatis religionisque cultoribus Abrahamitarum, et Isaci- darum nomen attributum est. Post hæc Esau in Idumæam discedens (est hæc regio Chananæorum tractui ad meridiem et orientem obversa) in Seire monte domicilium collocat, ibique oppidum Edom constituit. Cujus liberi perpetua successione in Idumæa dominati sunt, indeque principes Edom appellabantur. Ex qua stirpe si Abrahamum e serie sustuleris, et ab Isaaco cœperis, quintus ordine Job numerandus venit. Etenim Isaacus Esau filium habuit, ab hoc Raguel, a Raguele Zara genitus est. Hic vero Jobi pater exstitit, qui cum antea Jocab diceretur, paulo ante calamitatem illam Jobus alio uomine vocatus est. Per illud vero tempus circum- cisionis ritus obtinebat. Cæterum Jacob Esau fra tris iram metuens, de parentum consilio in Mesopo- tamiam Phadan profugus concessit, ultra Mesopo- tamiæ partem alteram, quæ Susoba nominatur. 2. Gen. xxv, quia secundum turris ædificationem, Se- ruchi temporibus idololatria grassata est. Animadvertenda et hoc loco et alibi sparsim con- stituta apud Epiphanium religionis, ac sectarum progressio. Principio enim Barbarismum ab orbis initio ad diluvium decurrisse putat. Inde ad ortum Seruchi Scythismum. A Serucho deinceps Helle- nismus obtinuit. Tum Abrahamiæorum ab Abra- bamo secta. Eximle Judaismus ab anno patriarchæ XCIX. Quæ partitio maxime ob Scythismum fauto- rem me non habet. Neque enim fando unquam est auditum: Noemi posteros ante turrim conditam Scythas appellatos, aut aliis denique, quam Scy- thiæ incolis, post nationum utique divortia, Scy- tharum vocabulum attributumn. "Hanc Epiphanio partitionem peperit arguta illa Pauli interpretatio, ad Rom. 1, ubi Barbarorum, Scytharum, Gracorum, Judæorumque fit mentio. Sed quam alienus ab Epiphanii mente sit Apostoli locus ille, res ipsa loquitur. C D corrupte apud Epiph. pro frequens apud Procopium, aliosque mentio. gine non eadem fuit antiquorum opinio. Sed quam Epiphanius sequitur, ea communis, maximeque probabilis est Job eumdem esse cum Jobab, de quo Genes. xxxvi, 33. Quod in editione LXX ad calcem libri Job adnotatum est, excluso scilicet Abrahano; ut Epiphanius interpretatur. De quo vide cum alios, tum Salianum nostrum, qui de Jobi histo- ria, ut et de cateris, luculente eruditeque scripsit. mia De To Pudan Aram appellatur Genes. LIV et xxvm. Sed quæ sit altera Mesopotamia Su- soba, nondum comperi, nec ulla ejus nominis oc- currit. (34) Σεμβράν, καὶ Ἰέζαν. Hebraice Jersan, LXX (35) Ἐξ ὧν αἱ φυλαί. De Sarracenorum φυλαῖς, (36) Ἐξ οὗπερ πέμπτος. De Jobi stirpe et ori- (37) Ἐπὶ τὴν Μεσοποταμίαν Φαδάν. Mesopota-

του Σερούχέως τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ δεῦρο, Ἑλληνισμός» Σερούχ' Ἀπὸ δὲ Ἀβραὰμ οὔπω ἐπώνυμον ἦν αἱρέσεως, ἀλλ᾽ ἢ μόνον οἱ τῆς αὐτῆς θεοσεβείας τοὔνομα ἔχον τες ᾿Αβραμιαῖοι ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐκαλοῦντο. Παῖδες γὰρ τούτῳ ὑπῆρξαν ὀκτώ· Ἰσαὰκ δὲ κληρονόμος μόνος ἦν· διότι καὶ κατὰ γνώμην τοῦ πατρὸς ἐδίου, θεοσεβείᾳ προσανέχων, καὶ κατ' ἐπαγγελίαν Θεοῦ τῷ πατρὶ ἐδεδώρητο. Εσχε δὲ πρὸ τούτου τὸν Ἰσμαὴλ ὑπὸ παιδίσκης τῆς ᾿Αγαρ. Χεττοῦρα δὲ τού τῳ τίκτει παῖδας ἐξ. Διεμερίσθησαν δὲ οὗτοι ἐπὶ τὴν Εὐδαίμονα ᾿Αραβίαν καλουμένην· Σεμβρὰν καὶ Τέζαν (34) καὶ Ἰεσβοὴ καὶ Σωνε καὶ Ἐμμαδὲμ καὶ Μαδιάμ, καὶ ὁ τῆς παιδίσκης· Ἰσμαὴλ δὲ, ὡς ἔφην, τούτῳ ἦν ὄνομα. Καταλαμβάνει δὲ οὗτος, καὶ κτίζει τὴν Φαρὲς καλουμένην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Τούτῳ παῖδες γίνονται δεκαδύο τὸν ἀριθμόν· ἐξ ὧν αἱ φυλαὶ (53) τῶν ᾿Αγαρηνῶν, τῶν καὶ Ἰσμαηλιτών, Σαρακηνών δὲ τὰ νῦν καλουμένων. Γεννᾷ δὲ Ἰσαὰκ δύο παῖδας, Ἡσαν τε καὶ Ἰακώβ. Καὶ ἐκαλεῖτο τότε τὸ γένος τῶν θεοσεβῶν ᾿Αβραμιαίοί τε καὶ Ἰσαάκιοι. Διορ σθέντος δὲ τοῦ Ἡσαῦ ἐπὶ τὴν Ιδουμαίαν πρὸς τῇ μεσημβρία τῆς Χαναάν κειμένης χώρας καὶ ἀνατο λικῆς, οἰκιστὴς γίνεται τοῦ Σηεὶρ ὅρους, καὶ πόλιν κτίζει τὴν Ἐδώμ καλουμένην. Γίνονται δὲ τούτῳ παῖδες, καὶ ἡγεμονεύουσιν ἐν τῇ Ιδουμαίᾳ ἕκαστος κατὰ διαδοχὴν, οἳ καὶ ἐκαλοῦντο ἡγεμόνες Εδώμ. Ἐξ οὗπερ πέμπτος (36) κατὰ διαδοχὴν ὁ Ἰώβ, ὑπεξ- αιρουμένου τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου, ἀπὸ δὲ Ἰσαὰκ ἀριθμουμένου· Ἰσαὰκ γὰρ γεννα τὸν Ἡσαῦ, Ἡσαῦ τὸν Ραγουήλ, Ραγουήλ τὸν Ζα- ρᾶ, Ζαρὰ τὸν Ἰώβ, πρὶν μὲν καλούμενον Ἰωκάβ, ἕτερον δὲ κληθέντα Ἰὼβ ὀλίγῳ πρόσθεν πρὸ τοῦ γε- νομένου αὐτῷ πειρασμοῦ. Ην δὲ περιτομὴ πολι- τευομένη. Ἰακὼς δὲ ἀποδιδράσκει ἀπὸ Ἡσαῦ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ διὰ μῆνιν κατὰ συμβουλίαν πατρὸς καὶ μητρὸς ἐπὶ τὴν Μεσοποταμίαν Φαδᾶν (37) ἐπ- έκεινα τῆς Μεσοποταμίας Σουσωδά· ὅς ἄγεται ἐκεῖ θεν τῆς ἰδίας συγγενείας γαμετὰς τέσσαρας τὸν ἀριθμόν· καὶ κυΐσκουσιν αὐτῷ παῖδας δεκαδύο τὸν ἀριθμὸν, τοὺς καὶ πατριάρχας ἐπικληθέντας. Πα- λινδρομοῦντι δὲ αὐτῷ ἐπὶ τὴν Χαναανίτιν γῆν προς Ἰεκτάν. Μοχ Έμμαδέμ Μαδάν, Ι.ΧΧ Μαδάλ. οι φυλάρχοις ὥστε εἶναι αὐτὸν πέμπτον ἀπὸ ᾿Αβραάμ, S. EPIPHANII B sina, cum Judaismus efloruit. Nam a diluvio ad A turris ædificationem ac Seruchum Scythicum vi- vendi institutum tenuit. A Serucho ad Abrahamum, et in hanc usque diem gentilis superstitio. Porro nulla adhuc ab Abrahamo secta cognomen adepta fuerat. Sed ii duntaxat, qui ejusdem religionis appellatione continebantur, Abrahamitæ ab eodem patriarcha dicebantur. Hic enim octo liberos ha- buit; ex quibus unus Isaac hæres institutus est; quod et pietati deditus vitam suam ex patris sententia moderaretur, et singulari Dei promissione eidem fuisset parenti concessus. Ante quem Ismae- lem ex Agar ancilla susceperat. Sed et Chetura sex illi postea peperit". Qui omnes per Felicem Arabiam dispersi sunt: Zembran scilicet, Jezan, Jesboe, Sove, Emmaden, et Madian, una cum ancilla filio, quem Ismaelem vocatum esse paulo ante diximus. Sed hic postremus delecto in solitudine ad habitandum loco Phares condidit; liberosque nu- mero duodecim suscepit a quibus Agarenorum, sive Ismaelitarum, qui hodie Saraceni dicuntur, tribus propagatæ sunt. At Isaaco duo nati sunt filii, Esau et Jacob. Quo tempore veræ . pietatis religionisque cultoribus Abrahamitarum, et Isaci- darum nomen attributum est. Post hæc Esau in Idumæam discedens (est hæc regio Chananæorum tractui ad meridiem et orientem obversa) in Seire monte domicilium collocat, ibique oppidum Edom constituit. Cujus liberi perpetua successione in Idumæa dominati sunt, indeque principes Edom appellabantur. Ex qua stirpe si Abrahamum e serie sustuleris, et ab Isaaco cœperis, quintus ordine Job numerandus venit. Etenim Isaacus Esau filium habuit, ab hoc Raguel, a Raguele Zara genitus est. Hic vero Jobi pater exstitit, qui cum antea Jocab diceretur, paulo ante calamitatem illam Jobus alio uomine vocatus est. Per illud vero tempus circum- cisionis ritus obtinebat. Cæterum Jacob Esau fra tris iram metuens, de parentum consilio in Mesopo- tamiam Phadan profugus concessit, ultra Mesopo- tamiæ partem alteram, quæ Susoba nominatur. 2. Gen. xxv, quia secundum turris ædificationem, Se- ruchi temporibus idololatria grassata est. Animadvertenda et hoc loco et alibi sparsim con- stituta apud Epiphanium religionis, ac sectarum progressio. Principio enim Barbarismum ab orbis initio ad diluvium decurrisse putat. Inde ad ortum Seruchi Scythismum. A Serucho deinceps Helle- nismus obtinuit. Tum Abrahamiæorum ab Abra- bamo secta. Eximle Judaismus ab anno patriarchæ XCIX. Quæ partitio maxime ob Scythismum fauto- rem me non habet. Neque enim fando unquam est auditum: Noemi posteros ante turrim conditam Scythas appellatos, aut aliis denique, quam Scy- thiæ incolis, post nationum utique divortia, Scy- tharum vocabulum attributumn. "Hanc Epiphanio partitionem peperit arguta illa Pauli interpretatio, ad Rom. 1, ubi Barbarorum, Scytharum, Gracorum, Judæorumque fit mentio. Sed quam alienus ab Epiphanii mente sit Apostoli locus ille, res ipsa loquitur. C D corrupte apud Epiph. pro frequens apud Procopium, aliosque mentio. gine non eadem fuit antiquorum opinio. Sed quam Epiphanius sequitur, ea communis, maximeque probabilis est Job eumdem esse cum Jobab, de quo Genes. xxxvi, 33. Quod in editione LXX ad calcem libri Job adnotatum est, excluso scilicet Abrahano; ut Epiphanius interpretatur. De quo vide cum alios, tum Salianum nostrum, qui de Jobi histo- ria, ut et de cateris, luculente eruditeque scripsit. mia De To Pudan Aram appellatur Genes. LIV et xxvm. Sed quæ sit altera Mesopotamia Su- soba, nondum comperi, nec ulla ejus nominis oc- currit. (34) Σεμβράν, καὶ Ἰέζαν. Hebraice Jersan, LXX (35) Ἐξ ὧν αἱ φυλαί. De Sarracenorum φυλαῖς, (36) Ἐξ οὗπερ πέμπτος. De Jobi stirpe et ori- (37) Ἐπὶ τὴν Μεσοποταμίαν Φαδάν. Mesopota-

τὸν ἴδιον αὐτοῦ πατέρα Ἰσαὰκ καὶ μητέρα Ρεβέκ- καν, γίνεται τις αὐτῷ ὀπτασία ἐκ Θεοῦ παρὰ τὰς τοῦ Ἰορδάνου διεκβολάς· Ἰαβὼν δὲ τὸν χειμάρρουν καλοῦσιν, ἔνθα που εθεάσατο παρεμβολὰς ἀγγέλων. Καὶ ἰδοὺ, φησὶν, ἄνθρωπος ἀφ' ἑσπέρας, καὶ συνεπάλαιεν αὐτῷ ἄχρι τῆς ἕω, ὃν ἄγγελον ἐπεσημήνατο ἡ Γραφή· ὃς κατ' εὐλογίαν δίδωσι τῷ Ἰακὼν ἀξιώματος ὄνομα τῷ Ἰσραήλ. Διαναστὰς δὲ ἐκεῖθεν ὁ Ἰακώβ, ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα τοῦ τόπου Εἶδος Θεοῦ· ἐπειδὴ ὁ πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς εὐλογίας φήσας, ὅτι οὐκέτι κληθήσεται τὸ ὄνομά σου Ια- κώβ, ἀλλ' ἡ Ἰσραὴλ κληθήσεται, διέστειλε λέ- των· Ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀν- θρώπων δυνατὸς ἔσῃ. Ἀπὸ τούτου τοῦ χρόνου Ἰσραηλῖται καλοῦνται. Θ. Καὶ ὁ Ἰσραὴλ μετὰ τὴν τοῦ Ἰωσὴφ εἰς Αἴγυπτον κάθοδον κάτεισι καὶ αὐτὸς σὺν παντὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, υἱῶν τε καὶ ἐκγόνων, γυναικῶν τε τῶν προειρημέ- νων, καὶ ἄλλων, ἐν ἑβδομήκοντα ψυχῶν (78) τὸν ἀριθμόν. Διατρίβει δὲ τὸ γένος τοῦ Ἰσραὴλ ἐν τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρα γενεὰς πέντε. Ἰακώβ γὰρ γεν να τὸν Λευῖ καὶ τὸν Ἰούδαν, καὶ τοὺς ἄλλους δέκα πατριάρχας. Λευῖς δὲ γεννᾷ τὸν Καάθ. Ἰούδας δὲ γεννᾷ τὸν Φαρές. Κααθ γεννᾷ τὸν ᾿Αμβραμ. Αμβραμ γεννᾷ τὸν Μωϋσέα. Φαρὲς γεννᾷ τὸν Ἐσρώμ. Εσω ρώμ γεννᾷ τὸν ᾿Αράμ. Αρὰμ γεννᾷ τὸν ᾿Αμιναδάβ· Αμιναδάβ τὸν Ναασσών ἐν χρόνοις Μωϋσέως (39) · καὶ Ναασσών πέμπτῃ γενεᾷ κατὰ τὸν Λευΐ. Ἔξει- σιν Ἰσραὴλ ἐκ γῆς Αἰγύπτου διὰ τῆς Ἐρυθρᾶς θα λάσσης ἐν θεοσημείοις, καὶ στρατοπεδεύει ἐν τῇ ἐρή μῳ Σινά. Καὶ χρησμῶν δοθέντων ἐκ Θεοῦ τῷ θερά- ποντι αὐτοῦ Μωϋσεῖ ἀριθμήσασθαι ἀπὸ εἴκοσιν ἐτῶν, καὶ ἕως πεντήκοντα άνδρας δυναμένους σπάσασθαι ῥομφαίαν, καὶ λαμβάνειν ὅπλα πολεμικά, εἰς ἑξη- κονταδύο μυριάδας καὶ ὀκτακισχιλίους πεντακοσίους εὗρεν. "Ην δὲ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ (40) "Ίναχος παρ' γενεάς πέντε· πέντε γενεάς ἐν χρόνοις Μωϋσέως, καὶ Ναασσών· πέμπτη γενεᾷ κατὰ τὸν Λευὶ ἕξεισιν, σύγχρονον ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. I-IV. - A Unde quatuor e cognata familia conjuges duxit, e Gen. xxxII, numero dissident Hebræi Latinique codices a LXX Senioribus ; secundum quos Act. vi, 14, Stephanus animas enumerat : quanquam iidem illi LXX Deut. x, 22, non plures animas quam septuaginta posuerunt. De hac quæstione vide Hieron. in Tra- dit., et Augustin. quæst. in Genes., et xvt De civil. 149. falsissimam sententiam hoc loco peperit: nempe quinta reveḍ utrobique tam in stirpe Levi, quam Jude, Israelitas ex Ægypto migrasse. Dixit enim paulo ante : mansisse illos in Ægypto quas deinde singillatim percenset. Atqui de sola id Levitica utcunque verum est; in Judæ stirpe falsum. Hæc enim est utriusque series. Levi Caath Amram Moyses Jacob Juda Phares Hesron Ram Aminadab Naasson Egyptum ingressus est Jacob, cum jam Caath B C quibus duodecim liberos patriarchas suscepit. Cum- que in Chananæam ad parentes suos Isaac ét Rebec- cam postliminio rediret, visum ei quoddam haud procul Jordanis vadis divinitus oblatum est, ad torrentem Jaboc, ubi angelorum castra conspexit. Et ecce, inquit, vir quidam cum eo luctabatur a de- spera ad auroram usque ", quem angelum fuisse Scriptura significat, qui Jacobo benedicens, eidem dignitatis nomine Israelis appellationem indidit. Postea digrediens Jacobus ei loco Visionis Dei no- men imposuit, propterea quod qui sibi inter benedi- cendum dixerat: Nequaquam amplius vocaberis Ja- cob, sed Israel tibi nomen erit, idem hoc diserte subjecerat: Quoniam cum Deo contendens præpolens fuisti, etiam contra homines viribus valebis ss. Ab illo deinceps tempore Israelitæ nuncupati sunt. IX. Postquam vero in Ægyptum Josephus pro- fectus est, ad eum Israel cum universa familia perrexit, cum filiis, inquam, ac nepotibus, atque borum omnium uxoribus, reliquaque domo, ut in totum septuaginta capita numerata sint. Mansit porro Israelitarum in Ægypto genus ætatum quin - que spatio. Siquidem Jacobus Levi atque Judam genuit, cæterosque patriarchas decem. Levi Caath Alium ; Juda Phares suscepit. Caath Amram genuit, Amram Moysen. At Phares Esrom, Esrom Aram, Aram Aminadab, Aminadab Naasson Mosis tem- pore. Sic ætate perinde quinta Naasson ortus est. At Israelitæ per mare Rubrum ex Ægypto inter stu- penda prodigia digressi in deserto Sinaitico castra metati sunt. Tum Moysi Dei servo divinum oracu lum recensere populum jubet, eorumque numerum inire, qui militarem ætatem adepti tractare arma possent, a vicesimo ætatis anno ad quinquage- simum. Quam in descriptionem sexcenta viginti et octo millia ac quingenta capita relata sunt. Atque idem illud tempus fuit, quo apud Graecos Inachus nepotem ex Levi filio suscepisset. Quamobrem prius illud falsum est, in Agypto coinmo- ratos Israelis posteros, cuin duæ, aut ad summum tres duntaxat intercesserint. Posterius, quod ait quinta yɛvɛḍ liberatum esse populum, commoda interpretatione sic adjuvandum est, ut quintum caput per yɛvsáv intelligat. Nam Moyses a Jacobo quintus est. Neutrum in stirpe Judæ procedere po. test. Siquidem Naasson a Jacobo septimus est. Ergo ita locum Epiphanii concipiemus : etc.: Quinta generatique duntaxat in serie Levi. Quod adjiciendum ideo fuit, quia ambas inter se familias permiscuerat. Ad eumque modum corrigenda et interpretatio nostra. Huc illa celebris et a chronologis vexata quæstio pertinet quot annos in Ægypto Israelitæ perman - serint. Quam ne attingam hoc loco, cum eorum, a quibus est tractata, diligentia, et copia, tum in- stituta notarum brevitas hortatur. Eusebium omnibus persuasissimum erat, Moysis Inachum fuisse, ut Josepho, Clenicnti, Taliano, cæteris denique. Quorum quidem errorem castigavit Eusebius: et Inachum ante Israelitarum 24. 2 ibid. 28. (38) Εν ἑβδομήκοντα ψυχῶν. Cor. ψυχαίς. De (39) Ἐν χρόνοις Μωυσέως. Prava interpunctio (40) Ἦν δὲ κατ' ἐκεῖνο καιρού. Veteribus aute

τὸν ἴδιον αὐτοῦ πατέρα Ἰσαὰκ καὶ μητέρα Ρεβέκ- καν, γίνεται τις αὐτῷ ὀπτασία ἐκ Θεοῦ παρὰ τὰς τοῦ Ἰορδάνου διεκβολάς· Ἰαβὼν δὲ τὸν χειμάρρουν καλοῦσιν, ἔνθα που εθεάσατο παρεμβολὰς ἀγγέλων. Καὶ ἰδοὺ, φησὶν, ἄνθρωπος ἀφ' ἑσπέρας, καὶ συνεπάλαιεν αὐτῷ ἄχρι τῆς ἕω, ὃν ἄγγελον ἐπεσημήνατο ἡ Γραφή· ὃς κατ' εὐλογίαν δίδωσι τῷ Ἰακὼν ἀξιώματος ὄνομα τῷ Ἰσραήλ. Διαναστὰς δὲ ἐκεῖθεν ὁ Ἰακώβ, ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα τοῦ τόπου Εἶδος Θεοῦ· ἐπειδὴ ὁ πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς εὐλογίας φήσας, ὅτι οὐκέτι κληθήσεται τὸ ὄνομά σου Ια- κώβ, ἀλλ' ἡ Ἰσραὴλ κληθήσεται, διέστειλε λέ- των· Ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀν- θρώπων δυνατὸς ἔσῃ. Ἀπὸ τούτου τοῦ χρόνου Ἰσραηλῖται καλοῦνται. Θ. Καὶ ὁ Ἰσραὴλ μετὰ τὴν τοῦ Ἰωσὴφ εἰς Αἴγυπτον κάθοδον κάτεισι καὶ αὐτὸς σὺν παντὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, υἱῶν τε καὶ ἐκγόνων, γυναικῶν τε τῶν προειρημέ- νων, καὶ ἄλλων, ἐν ἑβδομήκοντα ψυχῶν (78) τὸν ἀριθμόν. Διατρίβει δὲ τὸ γένος τοῦ Ἰσραὴλ ἐν τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρα γενεὰς πέντε. Ἰακώβ γὰρ γεν να τὸν Λευῖ καὶ τὸν Ἰούδαν, καὶ τοὺς ἄλλους δέκα πατριάρχας. Λευῖς δὲ γεννᾷ τὸν Καάθ. Ἰούδας δὲ γεννᾷ τὸν Φαρές. Κααθ γεννᾷ τὸν ᾿Αμβραμ. Αμβραμ γεννᾷ τὸν Μωϋσέα. Φαρὲς γεννᾷ τὸν Ἐσρώμ. Εσω ρώμ γεννᾷ τὸν ᾿Αράμ. Αρὰμ γεννᾷ τὸν ᾿Αμιναδάβ· Αμιναδάβ τὸν Ναασσών ἐν χρόνοις Μωϋσέως (39) · καὶ Ναασσών πέμπτῃ γενεᾷ κατὰ τὸν Λευΐ. Ἔξει- σιν Ἰσραὴλ ἐκ γῆς Αἰγύπτου διὰ τῆς Ἐρυθρᾶς θα λάσσης ἐν θεοσημείοις, καὶ στρατοπεδεύει ἐν τῇ ἐρή μῳ Σινά. Καὶ χρησμῶν δοθέντων ἐκ Θεοῦ τῷ θερά- ποντι αὐτοῦ Μωϋσεῖ ἀριθμήσασθαι ἀπὸ εἴκοσιν ἐτῶν, καὶ ἕως πεντήκοντα άνδρας δυναμένους σπάσασθαι ῥομφαίαν, καὶ λαμβάνειν ὅπλα πολεμικά, εἰς ἑξη- κονταδύο μυριάδας καὶ ὀκτακισχιλίους πεντακοσίους εὗρεν. "Ην δὲ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ (40) "Ίναχος παρ' γενεάς πέντε· πέντε γενεάς ἐν χρόνοις Μωϋσέως, καὶ Ναασσών· πέμπτη γενεᾷ κατὰ τὸν Λευὶ ἕξεισιν, σύγχρονον ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. I-IV. - A Unde quatuor e cognata familia conjuges duxit, e Gen. xxxII, numero dissident Hebræi Latinique codices a LXX Senioribus ; secundum quos Act. vi, 14, Stephanus animas enumerat : quanquam iidem illi LXX Deut. x, 22, non plures animas quam septuaginta posuerunt. De hac quæstione vide Hieron. in Tra- dit., et Augustin. quæst. in Genes., et xvt De civil. 149. falsissimam sententiam hoc loco peperit: nempe quinta reveḍ utrobique tam in stirpe Levi, quam Jude, Israelitas ex Ægypto migrasse. Dixit enim paulo ante : mansisse illos in Ægypto quas deinde singillatim percenset. Atqui de sola id Levitica utcunque verum est; in Judæ stirpe falsum. Hæc enim est utriusque series. Levi Caath Amram Moyses Jacob Juda Phares Hesron Ram Aminadab Naasson Egyptum ingressus est Jacob, cum jam Caath B C quibus duodecim liberos patriarchas suscepit. Cum- que in Chananæam ad parentes suos Isaac ét Rebec- cam postliminio rediret, visum ei quoddam haud procul Jordanis vadis divinitus oblatum est, ad torrentem Jaboc, ubi angelorum castra conspexit. Et ecce, inquit, vir quidam cum eo luctabatur a de- spera ad auroram usque ", quem angelum fuisse Scriptura significat, qui Jacobo benedicens, eidem dignitatis nomine Israelis appellationem indidit. Postea digrediens Jacobus ei loco Visionis Dei no- men imposuit, propterea quod qui sibi inter benedi- cendum dixerat: Nequaquam amplius vocaberis Ja- cob, sed Israel tibi nomen erit, idem hoc diserte subjecerat: Quoniam cum Deo contendens præpolens fuisti, etiam contra homines viribus valebis ss. Ab illo deinceps tempore Israelitæ nuncupati sunt. IX. Postquam vero in Ægyptum Josephus pro- fectus est, ad eum Israel cum universa familia perrexit, cum filiis, inquam, ac nepotibus, atque borum omnium uxoribus, reliquaque domo, ut in totum septuaginta capita numerata sint. Mansit porro Israelitarum in Ægypto genus ætatum quin - que spatio. Siquidem Jacobus Levi atque Judam genuit, cæterosque patriarchas decem. Levi Caath Alium ; Juda Phares suscepit. Caath Amram genuit, Amram Moysen. At Phares Esrom, Esrom Aram, Aram Aminadab, Aminadab Naasson Mosis tem- pore. Sic ætate perinde quinta Naasson ortus est. At Israelitæ per mare Rubrum ex Ægypto inter stu- penda prodigia digressi in deserto Sinaitico castra metati sunt. Tum Moysi Dei servo divinum oracu lum recensere populum jubet, eorumque numerum inire, qui militarem ætatem adepti tractare arma possent, a vicesimo ætatis anno ad quinquage- simum. Quam in descriptionem sexcenta viginti et octo millia ac quingenta capita relata sunt. Atque idem illud tempus fuit, quo apud Graecos Inachus nepotem ex Levi filio suscepisset. Quamobrem prius illud falsum est, in Agypto coinmo- ratos Israelis posteros, cuin duæ, aut ad summum tres duntaxat intercesserint. Posterius, quod ait quinta yɛvɛḍ liberatum esse populum, commoda interpretatione sic adjuvandum est, ut quintum caput per yɛvsáv intelligat. Nam Moyses a Jacobo quintus est. Neutrum in stirpe Judæ procedere po. test. Siquidem Naasson a Jacobo septimus est. Ergo ita locum Epiphanii concipiemus : etc.: Quinta generatique duntaxat in serie Levi. Quod adjiciendum ideo fuit, quia ambas inter se familias permiscuerat. Ad eumque modum corrigenda et interpretatio nostra. Huc illa celebris et a chronologis vexata quæstio pertinet quot annos in Ægypto Israelitæ perman - serint. Quam ne attingam hoc loco, cum eorum, a quibus est tractata, diligentia, et copia, tum in- stituta notarum brevitas hortatur. Eusebium omnibus persuasissimum erat, Moysis Inachum fuisse, ut Josepho, Clenicnti, Taliano, cæteris denique. Quorum quidem errorem castigavit Eusebius: et Inachum ante Israelitarum 24. 2 ibid. 28. (38) Εν ἑβδομήκοντα ψυχῶν. Cor. ψυχαίς. De (39) Ἐν χρόνοις Μωυσέως. Prava interpunctio (40) Ἦν δὲ κατ' ἐκεῖνο καιρού. Veteribus aute

τὸν ἴδιον αὐτοῦ πατέρα Ἰσαὰκ καὶ μητέρα Ρεβέκ- καν, γίνεται τις αὐτῷ ὀπτασία ἐκ Θεοῦ παρὰ τὰς τοῦ Ἰορδάνου διεκβολάς· Ἰαβὼν δὲ τὸν χειμάρρουν καλοῦσιν, ἔνθα που εθεάσατο παρεμβολὰς ἀγγέλων. Καὶ ἰδοὺ, φησὶν, ἄνθρωπος ἀφ' ἑσπέρας, καὶ συνεπάλαιεν αὐτῷ ἄχρι τῆς ἕω, ὃν ἄγγελον ἐπεσημήνατο ἡ Γραφή· ὃς κατ' εὐλογίαν δίδωσι τῷ Ἰακὼν ἀξιώματος ὄνομα τῷ Ἰσραήλ. Διαναστὰς δὲ ἐκεῖθεν ὁ Ἰακώβ, ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα τοῦ τόπου Εἶδος Θεοῦ· ἐπειδὴ ὁ πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς εὐλογίας φήσας, ὅτι οὐκέτι κληθήσεται τὸ ὄνομά σου Ια- κώβ, ἀλλ' ἡ Ἰσραὴλ κληθήσεται, διέστειλε λέ- των· Ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀν- θρώπων δυνατὸς ἔσῃ. Ἀπὸ τούτου τοῦ χρόνου Ἰσραηλῖται καλοῦνται. Θ. Καὶ ὁ Ἰσραὴλ μετὰ τὴν τοῦ Ἰωσὴφ εἰς Αἴγυπτον κάθοδον κάτεισι καὶ αὐτὸς σὺν παντὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, υἱῶν τε καὶ ἐκγόνων, γυναικῶν τε τῶν προειρημέ- νων, καὶ ἄλλων, ἐν ἑβδομήκοντα ψυχῶν (78) τὸν ἀριθμόν. Διατρίβει δὲ τὸ γένος τοῦ Ἰσραὴλ ἐν τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρα γενεὰς πέντε. Ἰακώβ γὰρ γεν να τὸν Λευῖ καὶ τὸν Ἰούδαν, καὶ τοὺς ἄλλους δέκα πατριάρχας. Λευῖς δὲ γεννᾷ τὸν Καάθ. Ἰούδας δὲ γεννᾷ τὸν Φαρές. Κααθ γεννᾷ τὸν ᾿Αμβραμ. Αμβραμ γεννᾷ τὸν Μωϋσέα. Φαρὲς γεννᾷ τὸν Ἐσρώμ. Εσω ρώμ γεννᾷ τὸν ᾿Αράμ. Αρὰμ γεννᾷ τὸν ᾿Αμιναδάβ· Αμιναδάβ τὸν Ναασσών ἐν χρόνοις Μωϋσέως (39) · καὶ Ναασσών πέμπτῃ γενεᾷ κατὰ τὸν Λευΐ. Ἔξει- σιν Ἰσραὴλ ἐκ γῆς Αἰγύπτου διὰ τῆς Ἐρυθρᾶς θα λάσσης ἐν θεοσημείοις, καὶ στρατοπεδεύει ἐν τῇ ἐρή μῳ Σινά. Καὶ χρησμῶν δοθέντων ἐκ Θεοῦ τῷ θερά- ποντι αὐτοῦ Μωϋσεῖ ἀριθμήσασθαι ἀπὸ εἴκοσιν ἐτῶν, καὶ ἕως πεντήκοντα άνδρας δυναμένους σπάσασθαι ῥομφαίαν, καὶ λαμβάνειν ὅπλα πολεμικά, εἰς ἑξη- κονταδύο μυριάδας καὶ ὀκτακισχιλίους πεντακοσίους εὗρεν. "Ην δὲ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ (40) "Ίναχος παρ' γενεάς πέντε· πέντε γενεάς ἐν χρόνοις Μωϋσέως, καὶ Ναασσών· πέμπτη γενεᾷ κατὰ τὸν Λευὶ ἕξεισιν, σύγχρονον ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. I-IV. - A Unde quatuor e cognata familia conjuges duxit, e Gen. xxxII, numero dissident Hebræi Latinique codices a LXX Senioribus ; secundum quos Act. vi, 14, Stephanus animas enumerat : quanquam iidem illi LXX Deut. x, 22, non plures animas quam septuaginta posuerunt. De hac quæstione vide Hieron. in Tra- dit., et Augustin. quæst. in Genes., et xvt De civil. 149. falsissimam sententiam hoc loco peperit: nempe quinta reveḍ utrobique tam in stirpe Levi, quam Jude, Israelitas ex Ægypto migrasse. Dixit enim paulo ante : mansisse illos in Ægypto quas deinde singillatim percenset. Atqui de sola id Levitica utcunque verum est; in Judæ stirpe falsum. Hæc enim est utriusque series. Levi Caath Amram Moyses Jacob Juda Phares Hesron Ram Aminadab Naasson Egyptum ingressus est Jacob, cum jam Caath B C quibus duodecim liberos patriarchas suscepit. Cum- que in Chananæam ad parentes suos Isaac ét Rebec- cam postliminio rediret, visum ei quoddam haud procul Jordanis vadis divinitus oblatum est, ad torrentem Jaboc, ubi angelorum castra conspexit. Et ecce, inquit, vir quidam cum eo luctabatur a de- spera ad auroram usque ", quem angelum fuisse Scriptura significat, qui Jacobo benedicens, eidem dignitatis nomine Israelis appellationem indidit. Postea digrediens Jacobus ei loco Visionis Dei no- men imposuit, propterea quod qui sibi inter benedi- cendum dixerat: Nequaquam amplius vocaberis Ja- cob, sed Israel tibi nomen erit, idem hoc diserte subjecerat: Quoniam cum Deo contendens præpolens fuisti, etiam contra homines viribus valebis ss. Ab illo deinceps tempore Israelitæ nuncupati sunt. IX. Postquam vero in Ægyptum Josephus pro- fectus est, ad eum Israel cum universa familia perrexit, cum filiis, inquam, ac nepotibus, atque borum omnium uxoribus, reliquaque domo, ut in totum septuaginta capita numerata sint. Mansit porro Israelitarum in Ægypto genus ætatum quin - que spatio. Siquidem Jacobus Levi atque Judam genuit, cæterosque patriarchas decem. Levi Caath Alium ; Juda Phares suscepit. Caath Amram genuit, Amram Moysen. At Phares Esrom, Esrom Aram, Aram Aminadab, Aminadab Naasson Mosis tem- pore. Sic ætate perinde quinta Naasson ortus est. At Israelitæ per mare Rubrum ex Ægypto inter stu- penda prodigia digressi in deserto Sinaitico castra metati sunt. Tum Moysi Dei servo divinum oracu lum recensere populum jubet, eorumque numerum inire, qui militarem ætatem adepti tractare arma possent, a vicesimo ætatis anno ad quinquage- simum. Quam in descriptionem sexcenta viginti et octo millia ac quingenta capita relata sunt. Atque idem illud tempus fuit, quo apud Graecos Inachus nepotem ex Levi filio suscepisset. Quamobrem prius illud falsum est, in Agypto coinmo- ratos Israelis posteros, cuin duæ, aut ad summum tres duntaxat intercesserint. Posterius, quod ait quinta yɛvɛḍ liberatum esse populum, commoda interpretatione sic adjuvandum est, ut quintum caput per yɛvsáv intelligat. Nam Moyses a Jacobo quintus est. Neutrum in stirpe Judæ procedere po. test. Siquidem Naasson a Jacobo septimus est. Ergo ita locum Epiphanii concipiemus : etc.: Quinta generatique duntaxat in serie Levi. Quod adjiciendum ideo fuit, quia ambas inter se familias permiscuerat. Ad eumque modum corrigenda et interpretatio nostra. Huc illa celebris et a chronologis vexata quæstio pertinet quot annos in Ægypto Israelitæ perman - serint. Quam ne attingam hoc loco, cum eorum, a quibus est tractata, diligentia, et copia, tum in- stituta notarum brevitas hortatur. Eusebium omnibus persuasissimum erat, Moysis Inachum fuisse, ut Josepho, Clenicnti, Taliano, cæteris denique. Quorum quidem errorem castigavit Eusebius: et Inachum ante Israelitarum 24. 2 ibid. 28. (38) Εν ἑβδομήκοντα ψυχῶν. Cor. ψυχαίς. De (39) Ἐν χρόνοις Μωυσέως. Prava interpunctio (40) Ἦν δὲ κατ' ἐκεῖνο καιρού. Veteribus aute

καὶ αἱ μετὰ ταῦτον τὸν χρόνον βοώμεναι αἱρέσεις Α τῶν φιλοσόφων πρὸς ἀλλήλας τῇ μὲν πλάνῃ συνάδου- σαι, καὶ ὁμόστιχον γνῶσιν συναφαίνουσαι εἰδωλολα τρείας τε καὶ ἀσεβείας καὶ ἀθεΐας· τῇ δὲ αὐτῇ πλά νῃ εἰς ἑαυτὰς συγκλώμενοι διαφέρονται ἑτέρα πως τὴν ἑτέραν: ΣΤΩΙΚΟΙ, Τρίτη ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ, πέμπτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α΄. Καὶ Στωϊκοὶ μὲν φρονοῦσι περὶ θεότητος τοῦ το, φάσκοντες εἶναι νοῦν τὸν Θεὸν, ἡ παντὸς τοῦ ὁρωμένου κύτους, οὐρανοῦ τέ φημι καὶ γῆς καὶ τῶν ἄλλων ὡς ἐν σώματι ψυχή. Μερίζουσι δὲ οἱ αὐτοὶ τὴν μίαν θεότητα εἰς πολλὰς μερικὰς οὐσίας, εἰς ἥλιον καὶ σελήνην καὶ ἄστρα, εἰς ψυχὴν καὶ ἀέρα καὶ τὰ ἄλλα, μεταγγισμούς τε ψυχῶν (46), καὶ μετενσω ματώσεις ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα καθαιρομένας σω- μάτων, ἠδ᾽ αὖ πάλιν εἰσδυούσας, καὶ ἀνάπαλιν γεν νωμένας. Διὰ πολλῆς αὐτῶν πλάνης ταύτην τὴν ἀπέβειαν παρυφαίνουσι. Μέρος δὲ Θεοῦ καὶ ἀθάνα- τον τὴν ψυχὴν ἡγοῦνται. Εσχον δὲ Ζήνωνα ἀρχη γὴν τῆς Στοάς, περὶ οὗ πολὺς θρυλλείται λόγος. Οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ἔφασαν (47) Κλεάνθου τινὸς τοῦ ἀπὸ Τύρου ὁρμωμένου· ἄλλοι δὲ φάσκουσιν αὐτὸν Κιτιέα τῆς Κύπρου νησιώτην· ἐν Ῥώμῃ δὲ βεβιωκέ και (48) χρόνον, ὕστερον δὲ ἐν ᾿Αθήναις προστησά- μενον τουτὶ τὸ δόγμα ἐν τῇ Στοᾷ οὕτω καλουμένῃ. Τινὲς δὲ φασὶ δύο Ζήνωνας εἶναι, τόν τε Ἐλεάτην καὶ τὸν προειρημένον. Ομως οἱ ἀμφότεροι οὕτως ἐδογμάτισαν, εἰ καὶ δύο εἶεν. Φάσκει οὖν καὶ οὗτος τὴν ὕλην σύγχρονον καλεῖν τῷ Θεῷ ἴσα ταῖς ἄλλαις αἱρέσεσιν, είμαρμένην τε εἶναι καὶ γένεσιν, ἐξ ἧς τὰ πάντα διοικεῖται καὶ πάσχει. Πρὸς ἃ τοίνυν Ισχύει ἡ σύντομης ἡμῶν αὕτη σύνταξις πρὸς τὴν τούτου φαυλότητα ἀλεξητήριον φάρμαχον διεξιέναι, καὶ οὐχὶ μᾶλλον εἰς ὄγκον πολὺν ἐλάσσω ' τῆς πρα- γματείας τὸ ἐχέγγυον· ἀκροθιγῶς δὲ, ἵνα μὴ ἐν πα μαυρομῇ γένωμαι, πρὸς τοῦτον ἐρῶ. Β. Πόθεν εἴληφας, ὦ οὗτος, τὴν τῆς διδασκαλίας ὑφήγησιν ; ἢ ποῖον Πνεῦμα ἅγιον οὐρανόθεν λελάλη κέ σοι περὶ τῆς σαυτοῦ πλάνης ; δύο μὲν γὰρ ἐπὶ τὸ αὐτὸ σύγχρονα, ὕλην καὶ Θεὸν, βεβιασμένως λέγεις. Πεσείται γάρ σου ὁ λόγος, καὶ ἀσύστατος ἔσται. ελάσω. πνεῦμα ἔνθερ μον, Μετεμψύχωσιν ἄνωθεν τους ἐν Σιδῶν: Κιτιείς Ρώμην ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. ILÆRES. V. - eo consentiant, quod errorem propugnant, pareus B C que et camdem idololatriæ, atque impictatis doctri nam contexant, in illa tamen erroris libidine se- metipsas collidunt, ac mutuo repugnant. DE STOICIS, Quæ est gentilium hæresis, online vero V. illorum opinio. Deum esse mentem asserunt, quæ totius aspectabilis molis, coeli nimirum ac terræ cæterarumque rerum velut corporis anima sit. Rursus divinitatem unam in plures ac particulares naturas distribuunt, solem videlicet, lunam, ac stellas, animam, aerem, resque cæteras. Ad hæc animarum ex aliis in alia corpora transfusiones ac transitus admittunt. Eas quippe de corpore dece- dere, ac rursus ingredi, iterumque gigni statuunt : et consceleratum illud dogma quadam erroris abun- dantia contexunt. Cæterum particulam quamdam Dei, eamdemque immortalem animam esse prædi- cant. Porticus princeps, sive Stoicæ sectæ Zeno fuit, de quo varius est sermo. Nam alii Cleanthis cujusdam Tyrii filium fuisse putant : alii Cittien- sem faciunt ex insula Cypro; quem et Romæ ali- quandiu vixisse narrant; indeque Athenas profe- ctum in Stoa, hoc est porticu, dogmata illa publice proposuisse. Non desunt qui duos Zenones distin- guant, Eleatem, et eum de quo proxime dictum est. Utcunque sit, eadem ab utriusque decreta profuse- runt. Proindeque materiam æqualem Dco facit al- ter ille, quemadmodum et hæreses relique. Tum . vero fati atque originis necessitatem astruit, cujus legibus temperentur et afficiantur universa. Igitur quæcunque operis instituti brevitas contra illius nequitiam disputari patitur, ac velut auxiliare me- dicamentum parari; sed ita nequaquam ut in im- mensam molem illud ipsum opus excrescal, hac, inquam, summatim, ne prætermisisse videar ad- versus illum objiciam: itaque conveniam. Forte palabant esse corpoream : videlicet ut ait Diogenes, ideoque interire post mor- tem tametsi aliquandiu post obitum maneret. vero defendisse Stoicos nusquam a me lectum est. Et hallucinationem hanc esse cre- diderim, quemadmodum et quod sequitur : inimor- talem a Stoicis ahimam esse constitutam. Quod falsum est. Vidcsis Diogenem, et Plutarch. De placitis philos. cla conditor Mnaseæ, sive Deme:e F. Citiensis, ex oppido Cypri insulæ, ut Laertius et Suidas nar- rant. De Cleanthe Tyrio Zenonis patre nihil com- peri. Quanquam scio fuisse Phaenicem qu PATROL. GB. XLI. Il. Heus tu ! inquam. Polin' eloqui a quo doctri- nam hanc acceperis? aut quis demum Spiritus sanctus tecum de hoc tuo errore sit locutus? Duo quippe simul æqualia tempore, materiam scilicet ac Deum violenter obtrudis. Excidit igitur tua illa Gitiense oppidum a Plenicibus colonis frequentatum fuerit. Quin etiam civem illum vindicasse sibi auctor est Laertius. Ergo Citium aliud in Phoenice oppidum. Denique Zenonem Pa nulum ob id appellat Cicero lib. iv De fin.: Posted tuus ille Panulus (scis enim Citiæos clientes tuos e Phenicia profectos). dicerit Epiphanius, Deasset nos, si docere voluig- set. Crediderim ab eo pro Italia suimi, ct Eleatem Zenonem cum Citiensi confundi ; nam du- bitat, duone fuerint ambo isti, an unus Stoicorum pater. Fuit autem Zenonum alter Eleates ex Italia ; Sed quod ambos dicit eadem habuisse dogmata, sa- tis ex Diogene, aliisque refellitur. 1. Quod ad Stoicos pertinet, haec est de divinitate (46) Μεταγγισμούς τε ψυχῶν. δtoici animiam D (47) Οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ἔφασαν. Zeno Stoicæ se- (48) 'Εν Ρώμῃ δὲ βεβιωκέναι. A quo hæc di-

καὶ αἱ μετὰ ταῦτον τὸν χρόνον βοώμεναι αἱρέσεις Α τῶν φιλοσόφων πρὸς ἀλλήλας τῇ μὲν πλάνῃ συνάδου- σαι, καὶ ὁμόστιχον γνῶσιν συναφαίνουσαι εἰδωλολα τρείας τε καὶ ἀσεβείας καὶ ἀθεΐας· τῇ δὲ αὐτῇ πλά νῃ εἰς ἑαυτὰς συγκλώμενοι διαφέρονται ἑτέρα πως τὴν ἑτέραν: ΣΤΩΙΚΟΙ, Τρίτη ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ, πέμπτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α΄. Καὶ Στωϊκοὶ μὲν φρονοῦσι περὶ θεότητος τοῦ το, φάσκοντες εἶναι νοῦν τὸν Θεὸν, ἡ παντὸς τοῦ ὁρωμένου κύτους, οὐρανοῦ τέ φημι καὶ γῆς καὶ τῶν ἄλλων ὡς ἐν σώματι ψυχή. Μερίζουσι δὲ οἱ αὐτοὶ τὴν μίαν θεότητα εἰς πολλὰς μερικὰς οὐσίας, εἰς ἥλιον καὶ σελήνην καὶ ἄστρα, εἰς ψυχὴν καὶ ἀέρα καὶ τὰ ἄλλα, μεταγγισμούς τε ψυχῶν (46), καὶ μετενσω ματώσεις ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα καθαιρομένας σω- μάτων, ἠδ᾽ αὖ πάλιν εἰσδυούσας, καὶ ἀνάπαλιν γεν νωμένας. Διὰ πολλῆς αὐτῶν πλάνης ταύτην τὴν ἀπέβειαν παρυφαίνουσι. Μέρος δὲ Θεοῦ καὶ ἀθάνα- τον τὴν ψυχὴν ἡγοῦνται. Εσχον δὲ Ζήνωνα ἀρχη γὴν τῆς Στοάς, περὶ οὗ πολὺς θρυλλείται λόγος. Οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ἔφασαν (47) Κλεάνθου τινὸς τοῦ ἀπὸ Τύρου ὁρμωμένου· ἄλλοι δὲ φάσκουσιν αὐτὸν Κιτιέα τῆς Κύπρου νησιώτην· ἐν Ῥώμῃ δὲ βεβιωκέ και (48) χρόνον, ὕστερον δὲ ἐν ᾿Αθήναις προστησά- μενον τουτὶ τὸ δόγμα ἐν τῇ Στοᾷ οὕτω καλουμένῃ. Τινὲς δὲ φασὶ δύο Ζήνωνας εἶναι, τόν τε Ἐλεάτην καὶ τὸν προειρημένον. Ομως οἱ ἀμφότεροι οὕτως ἐδογμάτισαν, εἰ καὶ δύο εἶεν. Φάσκει οὖν καὶ οὗτος τὴν ὕλην σύγχρονον καλεῖν τῷ Θεῷ ἴσα ταῖς ἄλλαις αἱρέσεσιν, είμαρμένην τε εἶναι καὶ γένεσιν, ἐξ ἧς τὰ πάντα διοικεῖται καὶ πάσχει. Πρὸς ἃ τοίνυν Ισχύει ἡ σύντομης ἡμῶν αὕτη σύνταξις πρὸς τὴν τούτου φαυλότητα ἀλεξητήριον φάρμαχον διεξιέναι, καὶ οὐχὶ μᾶλλον εἰς ὄγκον πολὺν ἐλάσσω ' τῆς πρα- γματείας τὸ ἐχέγγυον· ἀκροθιγῶς δὲ, ἵνα μὴ ἐν πα μαυρομῇ γένωμαι, πρὸς τοῦτον ἐρῶ. Β. Πόθεν εἴληφας, ὦ οὗτος, τὴν τῆς διδασκαλίας ὑφήγησιν ; ἢ ποῖον Πνεῦμα ἅγιον οὐρανόθεν λελάλη κέ σοι περὶ τῆς σαυτοῦ πλάνης ; δύο μὲν γὰρ ἐπὶ τὸ αὐτὸ σύγχρονα, ὕλην καὶ Θεὸν, βεβιασμένως λέγεις. Πεσείται γάρ σου ὁ λόγος, καὶ ἀσύστατος ἔσται. ελάσω. πνεῦμα ἔνθερ μον, Μετεμψύχωσιν ἄνωθεν τους ἐν Σιδῶν: Κιτιείς Ρώμην ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. ILÆRES. V. - eo consentiant, quod errorem propugnant, pareus B C que et camdem idololatriæ, atque impictatis doctri nam contexant, in illa tamen erroris libidine se- metipsas collidunt, ac mutuo repugnant. DE STOICIS, Quæ est gentilium hæresis, online vero V. illorum opinio. Deum esse mentem asserunt, quæ totius aspectabilis molis, coeli nimirum ac terræ cæterarumque rerum velut corporis anima sit. Rursus divinitatem unam in plures ac particulares naturas distribuunt, solem videlicet, lunam, ac stellas, animam, aerem, resque cæteras. Ad hæc animarum ex aliis in alia corpora transfusiones ac transitus admittunt. Eas quippe de corpore dece- dere, ac rursus ingredi, iterumque gigni statuunt : et consceleratum illud dogma quadam erroris abun- dantia contexunt. Cæterum particulam quamdam Dei, eamdemque immortalem animam esse prædi- cant. Porticus princeps, sive Stoicæ sectæ Zeno fuit, de quo varius est sermo. Nam alii Cleanthis cujusdam Tyrii filium fuisse putant : alii Cittien- sem faciunt ex insula Cypro; quem et Romæ ali- quandiu vixisse narrant; indeque Athenas profe- ctum in Stoa, hoc est porticu, dogmata illa publice proposuisse. Non desunt qui duos Zenones distin- guant, Eleatem, et eum de quo proxime dictum est. Utcunque sit, eadem ab utriusque decreta profuse- runt. Proindeque materiam æqualem Dco facit al- ter ille, quemadmodum et hæreses relique. Tum . vero fati atque originis necessitatem astruit, cujus legibus temperentur et afficiantur universa. Igitur quæcunque operis instituti brevitas contra illius nequitiam disputari patitur, ac velut auxiliare me- dicamentum parari; sed ita nequaquam ut in im- mensam molem illud ipsum opus excrescal, hac, inquam, summatim, ne prætermisisse videar ad- versus illum objiciam: itaque conveniam. Forte palabant esse corpoream : videlicet ut ait Diogenes, ideoque interire post mor- tem tametsi aliquandiu post obitum maneret. vero defendisse Stoicos nusquam a me lectum est. Et hallucinationem hanc esse cre- diderim, quemadmodum et quod sequitur : inimor- talem a Stoicis ahimam esse constitutam. Quod falsum est. Vidcsis Diogenem, et Plutarch. De placitis philos. cla conditor Mnaseæ, sive Deme:e F. Citiensis, ex oppido Cypri insulæ, ut Laertius et Suidas nar- rant. De Cleanthe Tyrio Zenonis patre nihil com- peri. Quanquam scio fuisse Phaenicem qu PATROL. GB. XLI. Il. Heus tu ! inquam. Polin' eloqui a quo doctri- nam hanc acceperis? aut quis demum Spiritus sanctus tecum de hoc tuo errore sit locutus? Duo quippe simul æqualia tempore, materiam scilicet ac Deum violenter obtrudis. Excidit igitur tua illa Gitiense oppidum a Plenicibus colonis frequentatum fuerit. Quin etiam civem illum vindicasse sibi auctor est Laertius. Ergo Citium aliud in Phoenice oppidum. Denique Zenonem Pa nulum ob id appellat Cicero lib. iv De fin.: Posted tuus ille Panulus (scis enim Citiæos clientes tuos e Phenicia profectos). dicerit Epiphanius, Deasset nos, si docere voluig- set. Crediderim ab eo pro Italia suimi, ct Eleatem Zenonem cum Citiensi confundi ; nam du- bitat, duone fuerint ambo isti, an unus Stoicorum pater. Fuit autem Zenonum alter Eleates ex Italia ; Sed quod ambos dicit eadem habuisse dogmata, sa- tis ex Diogene, aliisque refellitur. 1. Quod ad Stoicos pertinet, haec est de divinitate (46) Μεταγγισμούς τε ψυχῶν. δtoici animiam D (47) Οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ἔφασαν. Zeno Stoicæ se- (48) 'Εν Ρώμῃ δὲ βεβιωκέναι. A quo hæc di-

καὶ αἱ μετὰ ταῦτον τὸν χρόνον βοώμεναι αἱρέσεις Α τῶν φιλοσόφων πρὸς ἀλλήλας τῇ μὲν πλάνῃ συνάδου- σαι, καὶ ὁμόστιχον γνῶσιν συναφαίνουσαι εἰδωλολα τρείας τε καὶ ἀσεβείας καὶ ἀθεΐας· τῇ δὲ αὐτῇ πλά νῃ εἰς ἑαυτὰς συγκλώμενοι διαφέρονται ἑτέρα πως τὴν ἑτέραν: ΣΤΩΙΚΟΙ, Τρίτη ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ, πέμπτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α΄. Καὶ Στωϊκοὶ μὲν φρονοῦσι περὶ θεότητος τοῦ το, φάσκοντες εἶναι νοῦν τὸν Θεὸν, ἡ παντὸς τοῦ ὁρωμένου κύτους, οὐρανοῦ τέ φημι καὶ γῆς καὶ τῶν ἄλλων ὡς ἐν σώματι ψυχή. Μερίζουσι δὲ οἱ αὐτοὶ τὴν μίαν θεότητα εἰς πολλὰς μερικὰς οὐσίας, εἰς ἥλιον καὶ σελήνην καὶ ἄστρα, εἰς ψυχὴν καὶ ἀέρα καὶ τὰ ἄλλα, μεταγγισμούς τε ψυχῶν (46), καὶ μετενσω ματώσεις ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα καθαιρομένας σω- μάτων, ἠδ᾽ αὖ πάλιν εἰσδυούσας, καὶ ἀνάπαλιν γεν νωμένας. Διὰ πολλῆς αὐτῶν πλάνης ταύτην τὴν ἀπέβειαν παρυφαίνουσι. Μέρος δὲ Θεοῦ καὶ ἀθάνα- τον τὴν ψυχὴν ἡγοῦνται. Εσχον δὲ Ζήνωνα ἀρχη γὴν τῆς Στοάς, περὶ οὗ πολὺς θρυλλείται λόγος. Οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ἔφασαν (47) Κλεάνθου τινὸς τοῦ ἀπὸ Τύρου ὁρμωμένου· ἄλλοι δὲ φάσκουσιν αὐτὸν Κιτιέα τῆς Κύπρου νησιώτην· ἐν Ῥώμῃ δὲ βεβιωκέ και (48) χρόνον, ὕστερον δὲ ἐν ᾿Αθήναις προστησά- μενον τουτὶ τὸ δόγμα ἐν τῇ Στοᾷ οὕτω καλουμένῃ. Τινὲς δὲ φασὶ δύο Ζήνωνας εἶναι, τόν τε Ἐλεάτην καὶ τὸν προειρημένον. Ομως οἱ ἀμφότεροι οὕτως ἐδογμάτισαν, εἰ καὶ δύο εἶεν. Φάσκει οὖν καὶ οὗτος τὴν ὕλην σύγχρονον καλεῖν τῷ Θεῷ ἴσα ταῖς ἄλλαις αἱρέσεσιν, είμαρμένην τε εἶναι καὶ γένεσιν, ἐξ ἧς τὰ πάντα διοικεῖται καὶ πάσχει. Πρὸς ἃ τοίνυν Ισχύει ἡ σύντομης ἡμῶν αὕτη σύνταξις πρὸς τὴν τούτου φαυλότητα ἀλεξητήριον φάρμαχον διεξιέναι, καὶ οὐχὶ μᾶλλον εἰς ὄγκον πολὺν ἐλάσσω ' τῆς πρα- γματείας τὸ ἐχέγγυον· ἀκροθιγῶς δὲ, ἵνα μὴ ἐν πα μαυρομῇ γένωμαι, πρὸς τοῦτον ἐρῶ. Β. Πόθεν εἴληφας, ὦ οὗτος, τὴν τῆς διδασκαλίας ὑφήγησιν ; ἢ ποῖον Πνεῦμα ἅγιον οὐρανόθεν λελάλη κέ σοι περὶ τῆς σαυτοῦ πλάνης ; δύο μὲν γὰρ ἐπὶ τὸ αὐτὸ σύγχρονα, ὕλην καὶ Θεὸν, βεβιασμένως λέγεις. Πεσείται γάρ σου ὁ λόγος, καὶ ἀσύστατος ἔσται. ελάσω. πνεῦμα ἔνθερ μον, Μετεμψύχωσιν ἄνωθεν τους ἐν Σιδῶν: Κιτιείς Ρώμην ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. ILÆRES. V. - eo consentiant, quod errorem propugnant, pareus B C que et camdem idololatriæ, atque impictatis doctri nam contexant, in illa tamen erroris libidine se- metipsas collidunt, ac mutuo repugnant. DE STOICIS, Quæ est gentilium hæresis, online vero V. illorum opinio. Deum esse mentem asserunt, quæ totius aspectabilis molis, coeli nimirum ac terræ cæterarumque rerum velut corporis anima sit. Rursus divinitatem unam in plures ac particulares naturas distribuunt, solem videlicet, lunam, ac stellas, animam, aerem, resque cæteras. Ad hæc animarum ex aliis in alia corpora transfusiones ac transitus admittunt. Eas quippe de corpore dece- dere, ac rursus ingredi, iterumque gigni statuunt : et consceleratum illud dogma quadam erroris abun- dantia contexunt. Cæterum particulam quamdam Dei, eamdemque immortalem animam esse prædi- cant. Porticus princeps, sive Stoicæ sectæ Zeno fuit, de quo varius est sermo. Nam alii Cleanthis cujusdam Tyrii filium fuisse putant : alii Cittien- sem faciunt ex insula Cypro; quem et Romæ ali- quandiu vixisse narrant; indeque Athenas profe- ctum in Stoa, hoc est porticu, dogmata illa publice proposuisse. Non desunt qui duos Zenones distin- guant, Eleatem, et eum de quo proxime dictum est. Utcunque sit, eadem ab utriusque decreta profuse- runt. Proindeque materiam æqualem Dco facit al- ter ille, quemadmodum et hæreses relique. Tum . vero fati atque originis necessitatem astruit, cujus legibus temperentur et afficiantur universa. Igitur quæcunque operis instituti brevitas contra illius nequitiam disputari patitur, ac velut auxiliare me- dicamentum parari; sed ita nequaquam ut in im- mensam molem illud ipsum opus excrescal, hac, inquam, summatim, ne prætermisisse videar ad- versus illum objiciam: itaque conveniam. Forte palabant esse corpoream : videlicet ut ait Diogenes, ideoque interire post mor- tem tametsi aliquandiu post obitum maneret. vero defendisse Stoicos nusquam a me lectum est. Et hallucinationem hanc esse cre- diderim, quemadmodum et quod sequitur : inimor- talem a Stoicis ahimam esse constitutam. Quod falsum est. Vidcsis Diogenem, et Plutarch. De placitis philos. cla conditor Mnaseæ, sive Deme:e F. Citiensis, ex oppido Cypri insulæ, ut Laertius et Suidas nar- rant. De Cleanthe Tyrio Zenonis patre nihil com- peri. Quanquam scio fuisse Phaenicem qu PATROL. GB. XLI. Il. Heus tu ! inquam. Polin' eloqui a quo doctri- nam hanc acceperis? aut quis demum Spiritus sanctus tecum de hoc tuo errore sit locutus? Duo quippe simul æqualia tempore, materiam scilicet ac Deum violenter obtrudis. Excidit igitur tua illa Gitiense oppidum a Plenicibus colonis frequentatum fuerit. Quin etiam civem illum vindicasse sibi auctor est Laertius. Ergo Citium aliud in Phoenice oppidum. Denique Zenonem Pa nulum ob id appellat Cicero lib. iv De fin.: Posted tuus ille Panulus (scis enim Citiæos clientes tuos e Phenicia profectos). dicerit Epiphanius, Deasset nos, si docere voluig- set. Crediderim ab eo pro Italia suimi, ct Eleatem Zenonem cum Citiensi confundi ; nam du- bitat, duone fuerint ambo isti, an unus Stoicorum pater. Fuit autem Zenonum alter Eleates ex Italia ; Sed quod ambos dicit eadem habuisse dogmata, sa- tis ex Diogene, aliisque refellitur. 1. Quod ad Stoicos pertinet, haec est de divinitate (46) Μεταγγισμούς τε ψυχῶν. δtoici animiam D (47) Οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ἔφασαν. Zeno Stoicæ se- (48) 'Εν Ρώμῃ δὲ βεβιωκέναι. A quo hæc di-

παντοκράτορα φής· τοῦτον δὲ μερίζεις εἰς πολυθείαν. Τίνος δ᾽ ἂν εἴη δημιουργός, ' ἢ σύγχρονος εἴη ἡ ὕλη; Εσται γὰρ καθ᾿ ἑαυτὴν ἑαυτῆς δεσπόζουσα, ἡ μὴ ἀπὸ αἰτίου τινὸς λαβοῦσα τὴν ἀρχὴν, καὶ οὐχ ὑποτασσομένη. Εἰ δὲ ὁ δημιουργός παρὰ ταύτης λαμβάνει προβολὴν ταύτην εὑράμενος, ἀδράνειά τις ἂν εἴη καὶ ἔρανος δι' ἀπορίαν τῷ προσπορισαμένῳ οὐκ ἀπὸ τῶν ἰδίων, ἀλλ᾽ ἐξ ὑποκειμένων ἀλλοτρίων, ὅπως τὸ ἴδιον ὑποστήσεται δημιούργημα. Καὶ περὶ τοῦ τῶν ψυχῶν μεταγγισμοῦ πολλή τις ή φαυλότης τῆς παραπεποιημένης σου διανοίας, ἐθελόσοφε, καὶ γνῶσιν ἀνθρώποις ἐπαγγελλόμενε ! Εἰ γὰρ μέρος Θεοῦ ὑπάρχει καὶ ἀθάνατος, σώματα δὲ οἰκτρὰ οὐ μόνον εἴποιμι θηρῶν τε καὶ ἑρπετῶν καὶ κνωδάλων δυσγενῶν τῇ πλάσει αὐτῆς συνάπτεις, τῇ ἀπὸ Θεοῦ κατὰ σὲ τὴν οὐσίαν κεκτημένῃ· καὶ τί ἂν γένοιτο τού του μοχθηρότερον; Ομολογεῖς μὲν γάρ τινα εἶναι δημιουργὸν, ὃν καὶ εἰ σύγχρονος. Νῦν μὲν γὰρ αὐτὴν τῆς τοῦ Γ'. Ειμαρμένην δὲ παρεισάγεις, ὡς ἐξ αὐτῆς γίνε- σθαι τὰ τῷ ἀνθρώπῳ συμβαίνοντα καὶ ἄλλοις. Έξ ἑνὸς δὲ ῥητοῦ δι' ἐπιτομῆς τοῦ λόγου, ανατραπήσεται ἡ σὴ μυθοποιία. Εἰ γὰρ εἰμαρμένης τὸ σοφίζεσθαι, τὸ συνετίζεσθαι, τὸ λογικόν γεννᾶσθαι καὶ ἄλογον, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, παυσάσθωσαν νόμοι· ἐπικρατεῖ γὰρ ἡ εἰμαρμένη μοιχῶν τε καὶ ἄλλων. Δίκην δὲ μᾶλλον τίσουσιν οἱ ἀνάγκην επιτιθέντες ἀστέρες ήπερ ὁ ἀναγκαζόμενος δρᾶσαι τὸ ἐπιχείρημα. ᾿Αλλὰ καὶ ἄλλως ἔτι περὶ τούτων ἐρῶ. Αργείτωσαν αἱ διατρι- βαί, παυσάσθωσαν σοφισταί τε καὶ ῥήτορες καὶ γραμ. ματικοί, ιατροί τε καὶ ἄλλαι ἐπιστῆμαι, βαναύσων τε τεχνῶν ἀμυθήτων πλῆθος. Καὶ μηκέτι μηδεὶς παι δευέτω, εἴπερ ἐξ εἱμαρμένης τυγχάνει τῶν ἐπιστη- μῶν, καὶ μὴ ἐκ γραμμάτων μαθήσεως ὁ πορισμός τῇ ἀνθρωπεία φύσει. Εἰ γὰρ εἶμαρμένη τὸν πεπαι δευμένον καὶ λογιώτατον παρεσκεύασε, μὴ μανθα νέτω τις παρὰ τοῦ διδάσκοντος· ἀλλὰ τῇ φύσει λαμ βανέτωσαν τὴν εἴδησιν αἱ τοὺς μίτους κλώθουσαι Μοίραι, κατὰ τὸ φθέγμα τῆς κομπώδους σου διὰ λό γων πλάνης. ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΙ, Τετάρτη αἵρεσις ἀπὸ ῾Ελληνισμοῦ, ἕκτη δὲ τῇ ἀκολουθία. ᾿Αλλὰ ταῦτα πρὸς Ζήνωνα καὶ τοὺς Στωϊκούς μοι λελέχθω. Πλάτων δὲ ἅμα καὶ αὐτὸς κατὰ τῶν αὐτῶν φερόμενος, τῇ μετενσωματώσει (49) καὶ μεταγγισμῷ τῶν ψυχῶν, καὶ πολυθείαις καὶ ταῖς ἄλλαις εἰδωλο λατρείαις καὶ δεισιδαιμονίαις, οὐ τῇ ὕλῃ πάντη ίσως κατὰ Ζήνωνα καὶ τοὺς Στωϊκοὺς ἐφρόνησεν. Οἶδε γὰρ αὐτὸς Θεὸν, τὰ δὲ γενόμενα πάντα ἐκ τοῦ ὄντος Θεοῦ Θεοῦ φησιν οὐσίας εἶναι. Νῦν δὲ οὕτως ἀμέτρως, καὶ ἀσεβῶς ἐπάρας μεθ' ἑτέρας καθυβρίζει πάλιν ὑπερ- βολῆς, εἰς χοίρους, καὶ ὄνους εἰσάγων, καὶ τὰ ἔτι τού των ἀτιμότερα ζώα. S. EPIPIIANII ratio, minimeque cohæret ipsa secum, cum tu et A opificem quemdam omnium rerum esse fateare, quem etiam omnipotentem asseris, et in eo tamen ipso divinitatum divortia constituas. Cujusnam vero artifex erit ille, si æqualis tempore materia po- nitur? Erit enim per sese suimet ipsa juris, utpote quæ a nullo sit originis principio deducta, adeoque subjecta nemmi. Quod si ab ea, producere ut pos- set, opifex qui eam nactus est acceperit, nonnulla hæc esse debet illius imbecillitas, ac velut egenti facta contributio: nimirum qui non privatis ex co- piis, sed ex aliena materia suum opus præstiterit. Jam illud de animarum in aliena corpora transitu, quantam in te levitatem depravatæ mentis arguit, qui et sapientiæ gloriam affectas, et rerum apud homines scientiam profiteris! Nam si pars est illa B Dei, et quidem immortalis; tu vero ad infelicissima nescio quæ corpora non ferarum modo, sed et ser- pentum, ac vilissimorum animantium, conditionem illius dimittis, quæ naturam, te quidem auctore, haustam a Deo et expressam obtinuit; potest quidquam ea re esse perversius? III. At etiam Fatum nobis objicis, a quo omnia proficiscantur, quæ tam homini, quam cæteris re- bus accidunt. Verum uno, eoque brevissimo dicto tuum illud commentum evanescet. Si enim istud fpsum; sapientem, ac prudentem fieri; rationis participem expertemque nasci, reliquaque hujus generis fati necessitas alert; sileant decreta le- gum omnia : quippe cum in adulteros sceleratos- que cateros fali vis illa dominetur. Sane quidem justius ab stellis, quæ necessitatem pariunt, pœnæ repetantur, quam ab eo qui quod agit omnino co- actus aggreditur. Atque ut id alia ratione disputem : si ita uti volunt se res habet; agedum schole con- ticescant : desinant sophistæ, rhetores, gramma- tici, medici, cæteræque doctrinæ omnes, illibera- Jium artium innumera multitudo. Nec doceat dein- ceps quispiam ; si quidem Fati beneficio, non litterarum disciplina, generi humano scientia sup- peditat. Nam si doctos atque eruditos efficere Fati necessitas potest, nemo præceptori navet operam : sed illæ stamina trahentes Parcæ ingenia homi- num disciplinis imbuant, quemadmodum inani fal- soque illo dogmate profiteris. DE PLATONICIS, Quæ est hæresis gentilium IV, ordine VI. Hæc contra Zenonem et Stoicos dicta sunto. Quod ad Platonem attinet, in eodem is luto versa- tur. Nam de animarum ex aliis in alia corpora tra- jectione, ac vicissitudine; deque multitudine dev- rum, ac reliquis idololatriæ superstitionisque ge- neribus eadem est illius sententia. Sed de materia fortasse non omnino cum Zenone Stoicisque sentit. • Forte nem in Phædone de hoc dogmate disputat. Sed et Chrysostomus Homilia in Joan. Platonis dogmata de anima redarguens : C D (49) Τῇ μετενσωματώσει. Socrates apud Plato-

παντοκράτορα φής· τοῦτον δὲ μερίζεις εἰς πολυθείαν. Τίνος δ᾽ ἂν εἴη δημιουργός, ' ἢ σύγχρονος εἴη ἡ ὕλη; Εσται γὰρ καθ᾿ ἑαυτὴν ἑαυτῆς δεσπόζουσα, ἡ μὴ ἀπὸ αἰτίου τινὸς λαβοῦσα τὴν ἀρχὴν, καὶ οὐχ ὑποτασσομένη. Εἰ δὲ ὁ δημιουργός παρὰ ταύτης λαμβάνει προβολὴν ταύτην εὑράμενος, ἀδράνειά τις ἂν εἴη καὶ ἔρανος δι' ἀπορίαν τῷ προσπορισαμένῳ οὐκ ἀπὸ τῶν ἰδίων, ἀλλ᾽ ἐξ ὑποκειμένων ἀλλοτρίων, ὅπως τὸ ἴδιον ὑποστήσεται δημιούργημα. Καὶ περὶ τοῦ τῶν ψυχῶν μεταγγισμοῦ πολλή τις ή φαυλότης τῆς παραπεποιημένης σου διανοίας, ἐθελόσοφε, καὶ γνῶσιν ἀνθρώποις ἐπαγγελλόμενε ! Εἰ γὰρ μέρος Θεοῦ ὑπάρχει καὶ ἀθάνατος, σώματα δὲ οἰκτρὰ οὐ μόνον εἴποιμι θηρῶν τε καὶ ἑρπετῶν καὶ κνωδάλων δυσγενῶν τῇ πλάσει αὐτῆς συνάπτεις, τῇ ἀπὸ Θεοῦ κατὰ σὲ τὴν οὐσίαν κεκτημένῃ· καὶ τί ἂν γένοιτο τού του μοχθηρότερον; Ομολογεῖς μὲν γάρ τινα εἶναι δημιουργὸν, ὃν καὶ εἰ σύγχρονος. Νῦν μὲν γὰρ αὐτὴν τῆς τοῦ Γ'. Ειμαρμένην δὲ παρεισάγεις, ὡς ἐξ αὐτῆς γίνε- σθαι τὰ τῷ ἀνθρώπῳ συμβαίνοντα καὶ ἄλλοις. Έξ ἑνὸς δὲ ῥητοῦ δι' ἐπιτομῆς τοῦ λόγου, ανατραπήσεται ἡ σὴ μυθοποιία. Εἰ γὰρ εἰμαρμένης τὸ σοφίζεσθαι, τὸ συνετίζεσθαι, τὸ λογικόν γεννᾶσθαι καὶ ἄλογον, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, παυσάσθωσαν νόμοι· ἐπικρατεῖ γὰρ ἡ εἰμαρμένη μοιχῶν τε καὶ ἄλλων. Δίκην δὲ μᾶλλον τίσουσιν οἱ ἀνάγκην επιτιθέντες ἀστέρες ήπερ ὁ ἀναγκαζόμενος δρᾶσαι τὸ ἐπιχείρημα. ᾿Αλλὰ καὶ ἄλλως ἔτι περὶ τούτων ἐρῶ. Αργείτωσαν αἱ διατρι- βαί, παυσάσθωσαν σοφισταί τε καὶ ῥήτορες καὶ γραμ. ματικοί, ιατροί τε καὶ ἄλλαι ἐπιστῆμαι, βαναύσων τε τεχνῶν ἀμυθήτων πλῆθος. Καὶ μηκέτι μηδεὶς παι δευέτω, εἴπερ ἐξ εἱμαρμένης τυγχάνει τῶν ἐπιστη- μῶν, καὶ μὴ ἐκ γραμμάτων μαθήσεως ὁ πορισμός τῇ ἀνθρωπεία φύσει. Εἰ γὰρ εἶμαρμένη τὸν πεπαι δευμένον καὶ λογιώτατον παρεσκεύασε, μὴ μανθα νέτω τις παρὰ τοῦ διδάσκοντος· ἀλλὰ τῇ φύσει λαμ βανέτωσαν τὴν εἴδησιν αἱ τοὺς μίτους κλώθουσαι Μοίραι, κατὰ τὸ φθέγμα τῆς κομπώδους σου διὰ λό γων πλάνης. ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΙ, Τετάρτη αἵρεσις ἀπὸ ῾Ελληνισμοῦ, ἕκτη δὲ τῇ ἀκολουθία. ᾿Αλλὰ ταῦτα πρὸς Ζήνωνα καὶ τοὺς Στωϊκούς μοι λελέχθω. Πλάτων δὲ ἅμα καὶ αὐτὸς κατὰ τῶν αὐτῶν φερόμενος, τῇ μετενσωματώσει (49) καὶ μεταγγισμῷ τῶν ψυχῶν, καὶ πολυθείαις καὶ ταῖς ἄλλαις εἰδωλο λατρείαις καὶ δεισιδαιμονίαις, οὐ τῇ ὕλῃ πάντη ίσως κατὰ Ζήνωνα καὶ τοὺς Στωϊκοὺς ἐφρόνησεν. Οἶδε γὰρ αὐτὸς Θεὸν, τὰ δὲ γενόμενα πάντα ἐκ τοῦ ὄντος Θεοῦ Θεοῦ φησιν οὐσίας εἶναι. Νῦν δὲ οὕτως ἀμέτρως, καὶ ἀσεβῶς ἐπάρας μεθ' ἑτέρας καθυβρίζει πάλιν ὑπερ- βολῆς, εἰς χοίρους, καὶ ὄνους εἰσάγων, καὶ τὰ ἔτι τού των ἀτιμότερα ζώα. S. EPIPIIANII ratio, minimeque cohæret ipsa secum, cum tu et A opificem quemdam omnium rerum esse fateare, quem etiam omnipotentem asseris, et in eo tamen ipso divinitatum divortia constituas. Cujusnam vero artifex erit ille, si æqualis tempore materia po- nitur? Erit enim per sese suimet ipsa juris, utpote quæ a nullo sit originis principio deducta, adeoque subjecta nemmi. Quod si ab ea, producere ut pos- set, opifex qui eam nactus est acceperit, nonnulla hæc esse debet illius imbecillitas, ac velut egenti facta contributio: nimirum qui non privatis ex co- piis, sed ex aliena materia suum opus præstiterit. Jam illud de animarum in aliena corpora transitu, quantam in te levitatem depravatæ mentis arguit, qui et sapientiæ gloriam affectas, et rerum apud homines scientiam profiteris! Nam si pars est illa B Dei, et quidem immortalis; tu vero ad infelicissima nescio quæ corpora non ferarum modo, sed et ser- pentum, ac vilissimorum animantium, conditionem illius dimittis, quæ naturam, te quidem auctore, haustam a Deo et expressam obtinuit; potest quidquam ea re esse perversius? III. At etiam Fatum nobis objicis, a quo omnia proficiscantur, quæ tam homini, quam cæteris re- bus accidunt. Verum uno, eoque brevissimo dicto tuum illud commentum evanescet. Si enim istud fpsum; sapientem, ac prudentem fieri; rationis participem expertemque nasci, reliquaque hujus generis fati necessitas alert; sileant decreta le- gum omnia : quippe cum in adulteros sceleratos- que cateros fali vis illa dominetur. Sane quidem justius ab stellis, quæ necessitatem pariunt, pœnæ repetantur, quam ab eo qui quod agit omnino co- actus aggreditur. Atque ut id alia ratione disputem : si ita uti volunt se res habet; agedum schole con- ticescant : desinant sophistæ, rhetores, gramma- tici, medici, cæteræque doctrinæ omnes, illibera- Jium artium innumera multitudo. Nec doceat dein- ceps quispiam ; si quidem Fati beneficio, non litterarum disciplina, generi humano scientia sup- peditat. Nam si doctos atque eruditos efficere Fati necessitas potest, nemo præceptori navet operam : sed illæ stamina trahentes Parcæ ingenia homi- num disciplinis imbuant, quemadmodum inani fal- soque illo dogmate profiteris. DE PLATONICIS, Quæ est hæresis gentilium IV, ordine VI. Hæc contra Zenonem et Stoicos dicta sunto. Quod ad Platonem attinet, in eodem is luto versa- tur. Nam de animarum ex aliis in alia corpora tra- jectione, ac vicissitudine; deque multitudine dev- rum, ac reliquis idololatriæ superstitionisque ge- neribus eadem est illius sententia. Sed de materia fortasse non omnino cum Zenone Stoicisque sentit. • Forte nem in Phædone de hoc dogmate disputat. Sed et Chrysostomus Homilia in Joan. Platonis dogmata de anima redarguens : C D (49) Τῇ μετενσωματώσει. Socrates apud Plato-

γεγενῆσθαι (τινὰς δυνάμεις)· εἶναι δὲ πρῶτον αἴτιον, Α καὶ δεύτερον, καὶ τρίτον. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον αἴτιον Θεόν, τὸ δὲ δεύτερον αἴτιον ἐκ Θεοῦ γεγενῆσθαί τινας δυνάμεις, δι' αὐτοῦ δὲ καὶ τῶν δυνάμεων γεγενήσθαι τὴν ὕλην. Φάσκει γὰρ οὕτως· · Οὐρανὸς ἅμα χρόνῳ γεγένηται· ὁμοῦ γὰρ καὶ λυθήσεται· ν τὰ πρότερα ἑαυτοῦ τὰ περὶ ὕλης ἀνασκευάσας. Είπε γάρ ποτε καὶ σύγχρονον εἶναι τῷ Θεῷ τὴν ὕλην. ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΙ, Πέμπτη αἵρεσις ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ, ἑβδόμη δὲ τῇ ἀκολουθία. Πρὸ δὲ τούτου Πυθαγόρας (50) καὶ οἱ Περιπατητι- καὶ, ἐπαγγελλόμενοι χαρακτηρίζειν ἕνα Θεόν, φιλόσο φίαις δὲ ἄλλαις καὶ τοῖς φιλοσοφουμένοις προσαν- έχουσι. Τὰ ἴσα μὲν τούτοις πάλιν τὰ τῆς ἀθεμίτου γνώμης καὶ ἀσεβεστάτης, τῶν ψυχῶν ἀπαθανατι σμούς τε καὶ μετενσωματώσεις, καὶ σωμάτων φθοράς, αυτός τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἀγορεύουσιν. Οὗτος δὲ ' τέ- λειος ἐν τῇ Μηδίᾳ (51) τὸν βίον καταστρέφει. Σῶμα δὲ λέγει εἶναι τὸν Θεὸν, τουτέστιν οὐρανόν. Όφθαλ- μοὺς δὲ αὐτοῦ καὶ τὰ ἄλλα ὥσπερ ἐν ἀνθρώπῳ, ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα, καὶ τὰ κατ' οὐρανὸν στοιχεία. ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΟΙ, Έκτη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ ῾Ελληνισμοῦ, ὀγδόη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Ἐπίκουρος δὲ καθεξῆς ἀπρονοησίαν τῷ κόσμῳ ( εἰσηγήσατο. Ἐξ ἀτόμων δὲ συνεστάναι τὰ πάντα, ἡδ' αὖ πάλιν εἰς ἄτομα χωρεῖν. Καὶ ἐξ αὐτοματισμοῦ εἶναι τὰ ὅλα, καὶ τὸν κόσμον ύφεστάναι ἀεὶ γεννώ σης τῆς φύσεως, ἠδ᾽ αὖ πάλιν δαπανωμένης, καὶ ἐξ αὐτῆς πάλιν δαπανωμένης, καὶ ἐξ αὐτῆς πάλιν ἐπισ γινομένης, μηδέποτε δὲ ληγούσης ἀφ' ἑαυτῆς φυομέ- νης, καὶ εἰς ἑαυτὴν συντριβομένης. Εἶναι δὲ ἐξ ὑπαρ- χῆς (52) τοῦ δίκην τὸ σύμπαν, τὸ δὲ πνεῦμα δρα κοντοειδῶς περὶ τὸ ὡὸν, ὡς στέφανον, ἢ ὡς ζώνην περισφίγγει, τότε τὴν φύσιν. Θελῆσαν δὲ βιασμῷ τινι καιρῷ περισσοτέρως σφίγξαι τὴν πᾶσαν ὕλην, εἶτ᾽ οὖν φύσιν τῶν πάντων, οὕτω διχάσαι μὲν τὰ Εντα εἰς τὰ δύο ἡμισφαίρια, καὶ λοιπὸν ἐκ τούτου τὰ άτομα διακεκρίσθαι. Τὰ μὲν γὰρ κοῦρα καὶ λεπτότερα της φύσεως πάσης ἐπιπολάται ἄνω, τουτέστι φῶς καὶ αἰθέρα καὶ τὸ λεπτότατον τοῦ πνεύ ματος· τὰ δὲ βαρύτατα καὶ σκυβαλώδη κάτω νενευ- κέναι, τουτέστι γῆν, ὅπερ ἐστὶ τὸ ξηρόν, καὶ ἡ ὑγρὰ τῶν ὑδάτων οὐσία. Τὰ δὲ ὅλα ἀφ' ἑαυτῶν κινεῖσθαι, καὶ δι᾿ ἑαυτῶν ἐν τῇ περιδινήσει τοῦ πόλου καὶ τῶν · τελέως. τος τὴν μετεμψύχωσιν ἐν τῇ Ἰταλία. Προπαρασ. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. VI-VIII. Etenim Deum ule cognovit, ab eoque cuncta pro- ducta, tum mentes quasdam agendi facultate præ- ditas a vero Deo propagatas asseruit. Præterea primum esse principium, ac secundum, et tertium. Quorum primum Deum esse pronuntial. Alterum procreatas a Deo mentes: ab utrisque demum ma- teriam productam. Sic enim definit: Cœlum cum tempore factum esse, unaque cum eo dissolutuin iri. Quibus verbis priorem suam de materia sententiam evertit. Alias enim materiam Deo æqualem esse tempore statuerat.. B Forte thagoram Platone superiorem fuisse, de Peripateli- cis absurdum. Quos perperam sane cùm Pythago - reis commiscet. Quinque enini sectas commemorat, Stoicoruin, Platonicorum, Pythagoreorum, sive Pe ripateticorum, et Epicureorum. Ad hæc Peripateti- propugnasse ridiculum est ; et hoc Pythagoræ figmentum rejicit Aristoteles lib. í D CONTRA PYTHAGOREOS, Quæ est gentilium hæresis V, ordine VII. Sed ante hunc Pythagoras, ac Peripatetici cum se Deum unum definire profiterentur in aliud phi- losophiæ genus, aliaque dogmata sunt prolapsi. Et tum ille, tum ejus sectatores eadem cum Platonitis sentiunt, quod ad nefandam impiamque senten- tiam spectat de mutatione corporum, animarumque transitione, ac de corumdem corruptione corpo- rum. Ac Pythagoras quidem postremo vitam in Media finiit. Qui insuper Deum esse corporeum asserit, videlicet calum. Cujus oculos ealerasquo tanquam in homine parles solem, et lunam consti- tuit, ac reliquas stellas, elementaque celestia: DE EPICUREIS, Quæ est VI gentilium hæresis, ordine VIII. hæc J. Ut a prioribus discedam : Epicurus Providen- tiam e mundo sustulit. Idem ex atomis universa constare, atque in atomos resolvi credidit. Ad haec fortuito fieri omnia; mundun.que consistere, generante natura, pereunteque perpetuo; dum rur- sus ex semetipsa renascitur, ac nullum propa- gandi sui, occidendique finem facit. Fuisse præ- terea ovi instar universitatem omnem, circa quod orum sinuosis flexibus implicatum serpentis more spiritum, velut coronamn ac cingulum, ipsam astrinxisse naturam. Sed dum confertam in unum materiam universique naturam vehementius arctare nititur, subinde molem omnem in hemisphæria duo separasse, indidemque indivisibilium corpus- culorum excretionem esse factam ; adeo ut leviora subtilioraque sursum evolarent, nimirum lux, æther, et quod erat spiritus tenuissimum ; quæ vero graviora, ac veluti purgamenta forent, pes- sum subsiderent; cujusmodi terram, sive siccum ipsum, et aquarum humidamu naturam fuisse. Ad- dit por sese universa moveri, ac polorun siderum- De anima, c. 3. Pythagoram obiisse nemini unquam auditum. Stri- Irendum Mortuus enim est in Magna Grecia. Vide Laertium. culumn. lib. 1, et Ruseb. lib. 1. (50) Πρὸ δὲ τούτου Πυθαγόρας. Venum est Py- (51) Οὗτος δὲ τέλειος ἐν τῇ Μηδίᾳ. In Medli (52) Εἶναι δὲ ἐξ ὑπαρχῆς. Vide Diodorum Si-

γεγενῆσθαι (τινὰς δυνάμεις)· εἶναι δὲ πρῶτον αἴτιον, Α καὶ δεύτερον, καὶ τρίτον. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον αἴτιον Θεόν, τὸ δὲ δεύτερον αἴτιον ἐκ Θεοῦ γεγενῆσθαί τινας δυνάμεις, δι' αὐτοῦ δὲ καὶ τῶν δυνάμεων γεγενήσθαι τὴν ὕλην. Φάσκει γὰρ οὕτως· · Οὐρανὸς ἅμα χρόνῳ γεγένηται· ὁμοῦ γὰρ καὶ λυθήσεται· ν τὰ πρότερα ἑαυτοῦ τὰ περὶ ὕλης ἀνασκευάσας. Είπε γάρ ποτε καὶ σύγχρονον εἶναι τῷ Θεῷ τὴν ὕλην. ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΙ, Πέμπτη αἵρεσις ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ, ἑβδόμη δὲ τῇ ἀκολουθία. Πρὸ δὲ τούτου Πυθαγόρας (50) καὶ οἱ Περιπατητι- καὶ, ἐπαγγελλόμενοι χαρακτηρίζειν ἕνα Θεόν, φιλόσο φίαις δὲ ἄλλαις καὶ τοῖς φιλοσοφουμένοις προσαν- έχουσι. Τὰ ἴσα μὲν τούτοις πάλιν τὰ τῆς ἀθεμίτου γνώμης καὶ ἀσεβεστάτης, τῶν ψυχῶν ἀπαθανατι σμούς τε καὶ μετενσωματώσεις, καὶ σωμάτων φθοράς, αυτός τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἀγορεύουσιν. Οὗτος δὲ ' τέ- λειος ἐν τῇ Μηδίᾳ (51) τὸν βίον καταστρέφει. Σῶμα δὲ λέγει εἶναι τὸν Θεὸν, τουτέστιν οὐρανόν. Όφθαλ- μοὺς δὲ αὐτοῦ καὶ τὰ ἄλλα ὥσπερ ἐν ἀνθρώπῳ, ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα, καὶ τὰ κατ' οὐρανὸν στοιχεία. ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΟΙ, Έκτη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ ῾Ελληνισμοῦ, ὀγδόη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Ἐπίκουρος δὲ καθεξῆς ἀπρονοησίαν τῷ κόσμῳ ( εἰσηγήσατο. Ἐξ ἀτόμων δὲ συνεστάναι τὰ πάντα, ἡδ' αὖ πάλιν εἰς ἄτομα χωρεῖν. Καὶ ἐξ αὐτοματισμοῦ εἶναι τὰ ὅλα, καὶ τὸν κόσμον ύφεστάναι ἀεὶ γεννώ σης τῆς φύσεως, ἠδ᾽ αὖ πάλιν δαπανωμένης, καὶ ἐξ αὐτῆς πάλιν δαπανωμένης, καὶ ἐξ αὐτῆς πάλιν ἐπισ γινομένης, μηδέποτε δὲ ληγούσης ἀφ' ἑαυτῆς φυομέ- νης, καὶ εἰς ἑαυτὴν συντριβομένης. Εἶναι δὲ ἐξ ὑπαρ- χῆς (52) τοῦ δίκην τὸ σύμπαν, τὸ δὲ πνεῦμα δρα κοντοειδῶς περὶ τὸ ὡὸν, ὡς στέφανον, ἢ ὡς ζώνην περισφίγγει, τότε τὴν φύσιν. Θελῆσαν δὲ βιασμῷ τινι καιρῷ περισσοτέρως σφίγξαι τὴν πᾶσαν ὕλην, εἶτ᾽ οὖν φύσιν τῶν πάντων, οὕτω διχάσαι μὲν τὰ Εντα εἰς τὰ δύο ἡμισφαίρια, καὶ λοιπὸν ἐκ τούτου τὰ άτομα διακεκρίσθαι. Τὰ μὲν γὰρ κοῦρα καὶ λεπτότερα της φύσεως πάσης ἐπιπολάται ἄνω, τουτέστι φῶς καὶ αἰθέρα καὶ τὸ λεπτότατον τοῦ πνεύ ματος· τὰ δὲ βαρύτατα καὶ σκυβαλώδη κάτω νενευ- κέναι, τουτέστι γῆν, ὅπερ ἐστὶ τὸ ξηρόν, καὶ ἡ ὑγρὰ τῶν ὑδάτων οὐσία. Τὰ δὲ ὅλα ἀφ' ἑαυτῶν κινεῖσθαι, καὶ δι᾿ ἑαυτῶν ἐν τῇ περιδινήσει τοῦ πόλου καὶ τῶν · τελέως. τος τὴν μετεμψύχωσιν ἐν τῇ Ἰταλία. Προπαρασ. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. VI-VIII. Etenim Deum ule cognovit, ab eoque cuncta pro- ducta, tum mentes quasdam agendi facultate præ- ditas a vero Deo propagatas asseruit. Præterea primum esse principium, ac secundum, et tertium. Quorum primum Deum esse pronuntial. Alterum procreatas a Deo mentes: ab utrisque demum ma- teriam productam. Sic enim definit: Cœlum cum tempore factum esse, unaque cum eo dissolutuin iri. Quibus verbis priorem suam de materia sententiam evertit. Alias enim materiam Deo æqualem esse tempore statuerat.. B Forte thagoram Platone superiorem fuisse, de Peripateli- cis absurdum. Quos perperam sane cùm Pythago - reis commiscet. Quinque enini sectas commemorat, Stoicoruin, Platonicorum, Pythagoreorum, sive Pe ripateticorum, et Epicureorum. Ad hæc Peripateti- propugnasse ridiculum est ; et hoc Pythagoræ figmentum rejicit Aristoteles lib. í D CONTRA PYTHAGOREOS, Quæ est gentilium hæresis V, ordine VII. Sed ante hunc Pythagoras, ac Peripatetici cum se Deum unum definire profiterentur in aliud phi- losophiæ genus, aliaque dogmata sunt prolapsi. Et tum ille, tum ejus sectatores eadem cum Platonitis sentiunt, quod ad nefandam impiamque senten- tiam spectat de mutatione corporum, animarumque transitione, ac de corumdem corruptione corpo- rum. Ac Pythagoras quidem postremo vitam in Media finiit. Qui insuper Deum esse corporeum asserit, videlicet calum. Cujus oculos ealerasquo tanquam in homine parles solem, et lunam consti- tuit, ac reliquas stellas, elementaque celestia: DE EPICUREIS, Quæ est VI gentilium hæresis, ordine VIII. hæc J. Ut a prioribus discedam : Epicurus Providen- tiam e mundo sustulit. Idem ex atomis universa constare, atque in atomos resolvi credidit. Ad haec fortuito fieri omnia; mundun.que consistere, generante natura, pereunteque perpetuo; dum rur- sus ex semetipsa renascitur, ac nullum propa- gandi sui, occidendique finem facit. Fuisse præ- terea ovi instar universitatem omnem, circa quod orum sinuosis flexibus implicatum serpentis more spiritum, velut coronamn ac cingulum, ipsam astrinxisse naturam. Sed dum confertam in unum materiam universique naturam vehementius arctare nititur, subinde molem omnem in hemisphæria duo separasse, indidemque indivisibilium corpus- culorum excretionem esse factam ; adeo ut leviora subtilioraque sursum evolarent, nimirum lux, æther, et quod erat spiritus tenuissimum ; quæ vero graviora, ac veluti purgamenta forent, pes- sum subsiderent; cujusmodi terram, sive siccum ipsum, et aquarum humidamu naturam fuisse. Ad- dit por sese universa moveri, ac polorun siderum- De anima, c. 3. Pythagoram obiisse nemini unquam auditum. Stri- Irendum Mortuus enim est in Magna Grecia. Vide Laertium. culumn. lib. 1, et Ruseb. lib. 1. (50) Πρὸ δὲ τούτου Πυθαγόρας. Venum est Py- (51) Οὗτος δὲ τέλειος ἐν τῇ Μηδίᾳ. In Medli (52) Εἶναι δὲ ἐξ ὑπαρχῆς. Vide Diodorum Si-

γεγενῆσθαι (τινὰς δυνάμεις)· εἶναι δὲ πρῶτον αἴτιον, Α καὶ δεύτερον, καὶ τρίτον. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον αἴτιον Θεόν, τὸ δὲ δεύτερον αἴτιον ἐκ Θεοῦ γεγενῆσθαί τινας δυνάμεις, δι' αὐτοῦ δὲ καὶ τῶν δυνάμεων γεγενήσθαι τὴν ὕλην. Φάσκει γὰρ οὕτως· · Οὐρανὸς ἅμα χρόνῳ γεγένηται· ὁμοῦ γὰρ καὶ λυθήσεται· ν τὰ πρότερα ἑαυτοῦ τὰ περὶ ὕλης ἀνασκευάσας. Είπε γάρ ποτε καὶ σύγχρονον εἶναι τῷ Θεῷ τὴν ὕλην. ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΙ, Πέμπτη αἵρεσις ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ, ἑβδόμη δὲ τῇ ἀκολουθία. Πρὸ δὲ τούτου Πυθαγόρας (50) καὶ οἱ Περιπατητι- καὶ, ἐπαγγελλόμενοι χαρακτηρίζειν ἕνα Θεόν, φιλόσο φίαις δὲ ἄλλαις καὶ τοῖς φιλοσοφουμένοις προσαν- έχουσι. Τὰ ἴσα μὲν τούτοις πάλιν τὰ τῆς ἀθεμίτου γνώμης καὶ ἀσεβεστάτης, τῶν ψυχῶν ἀπαθανατι σμούς τε καὶ μετενσωματώσεις, καὶ σωμάτων φθοράς, αυτός τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἀγορεύουσιν. Οὗτος δὲ ' τέ- λειος ἐν τῇ Μηδίᾳ (51) τὸν βίον καταστρέφει. Σῶμα δὲ λέγει εἶναι τὸν Θεὸν, τουτέστιν οὐρανόν. Όφθαλ- μοὺς δὲ αὐτοῦ καὶ τὰ ἄλλα ὥσπερ ἐν ἀνθρώπῳ, ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα, καὶ τὰ κατ' οὐρανὸν στοιχεία. ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΟΙ, Έκτη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ ῾Ελληνισμοῦ, ὀγδόη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Ἐπίκουρος δὲ καθεξῆς ἀπρονοησίαν τῷ κόσμῳ ( εἰσηγήσατο. Ἐξ ἀτόμων δὲ συνεστάναι τὰ πάντα, ἡδ' αὖ πάλιν εἰς ἄτομα χωρεῖν. Καὶ ἐξ αὐτοματισμοῦ εἶναι τὰ ὅλα, καὶ τὸν κόσμον ύφεστάναι ἀεὶ γεννώ σης τῆς φύσεως, ἠδ᾽ αὖ πάλιν δαπανωμένης, καὶ ἐξ αὐτῆς πάλιν δαπανωμένης, καὶ ἐξ αὐτῆς πάλιν ἐπισ γινομένης, μηδέποτε δὲ ληγούσης ἀφ' ἑαυτῆς φυομέ- νης, καὶ εἰς ἑαυτὴν συντριβομένης. Εἶναι δὲ ἐξ ὑπαρ- χῆς (52) τοῦ δίκην τὸ σύμπαν, τὸ δὲ πνεῦμα δρα κοντοειδῶς περὶ τὸ ὡὸν, ὡς στέφανον, ἢ ὡς ζώνην περισφίγγει, τότε τὴν φύσιν. Θελῆσαν δὲ βιασμῷ τινι καιρῷ περισσοτέρως σφίγξαι τὴν πᾶσαν ὕλην, εἶτ᾽ οὖν φύσιν τῶν πάντων, οὕτω διχάσαι μὲν τὰ Εντα εἰς τὰ δύο ἡμισφαίρια, καὶ λοιπὸν ἐκ τούτου τὰ άτομα διακεκρίσθαι. Τὰ μὲν γὰρ κοῦρα καὶ λεπτότερα της φύσεως πάσης ἐπιπολάται ἄνω, τουτέστι φῶς καὶ αἰθέρα καὶ τὸ λεπτότατον τοῦ πνεύ ματος· τὰ δὲ βαρύτατα καὶ σκυβαλώδη κάτω νενευ- κέναι, τουτέστι γῆν, ὅπερ ἐστὶ τὸ ξηρόν, καὶ ἡ ὑγρὰ τῶν ὑδάτων οὐσία. Τὰ δὲ ὅλα ἀφ' ἑαυτῶν κινεῖσθαι, καὶ δι᾿ ἑαυτῶν ἐν τῇ περιδινήσει τοῦ πόλου καὶ τῶν · τελέως. τος τὴν μετεμψύχωσιν ἐν τῇ Ἰταλία. Προπαρασ. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. VI-VIII. Etenim Deum ule cognovit, ab eoque cuncta pro- ducta, tum mentes quasdam agendi facultate præ- ditas a vero Deo propagatas asseruit. Præterea primum esse principium, ac secundum, et tertium. Quorum primum Deum esse pronuntial. Alterum procreatas a Deo mentes: ab utrisque demum ma- teriam productam. Sic enim definit: Cœlum cum tempore factum esse, unaque cum eo dissolutuin iri. Quibus verbis priorem suam de materia sententiam evertit. Alias enim materiam Deo æqualem esse tempore statuerat.. B Forte thagoram Platone superiorem fuisse, de Peripateli- cis absurdum. Quos perperam sane cùm Pythago - reis commiscet. Quinque enini sectas commemorat, Stoicoruin, Platonicorum, Pythagoreorum, sive Pe ripateticorum, et Epicureorum. Ad hæc Peripateti- propugnasse ridiculum est ; et hoc Pythagoræ figmentum rejicit Aristoteles lib. í D CONTRA PYTHAGOREOS, Quæ est gentilium hæresis V, ordine VII. Sed ante hunc Pythagoras, ac Peripatetici cum se Deum unum definire profiterentur in aliud phi- losophiæ genus, aliaque dogmata sunt prolapsi. Et tum ille, tum ejus sectatores eadem cum Platonitis sentiunt, quod ad nefandam impiamque senten- tiam spectat de mutatione corporum, animarumque transitione, ac de corumdem corruptione corpo- rum. Ac Pythagoras quidem postremo vitam in Media finiit. Qui insuper Deum esse corporeum asserit, videlicet calum. Cujus oculos ealerasquo tanquam in homine parles solem, et lunam consti- tuit, ac reliquas stellas, elementaque celestia: DE EPICUREIS, Quæ est VI gentilium hæresis, ordine VIII. hæc J. Ut a prioribus discedam : Epicurus Providen- tiam e mundo sustulit. Idem ex atomis universa constare, atque in atomos resolvi credidit. Ad haec fortuito fieri omnia; mundun.que consistere, generante natura, pereunteque perpetuo; dum rur- sus ex semetipsa renascitur, ac nullum propa- gandi sui, occidendique finem facit. Fuisse præ- terea ovi instar universitatem omnem, circa quod orum sinuosis flexibus implicatum serpentis more spiritum, velut coronamn ac cingulum, ipsam astrinxisse naturam. Sed dum confertam in unum materiam universique naturam vehementius arctare nititur, subinde molem omnem in hemisphæria duo separasse, indidemque indivisibilium corpus- culorum excretionem esse factam ; adeo ut leviora subtilioraque sursum evolarent, nimirum lux, æther, et quod erat spiritus tenuissimum ; quæ vero graviora, ac veluti purgamenta forent, pes- sum subsiderent; cujusmodi terram, sive siccum ipsum, et aquarum humidamu naturam fuisse. Ad- dit por sese universa moveri, ac polorun siderum- De anima, c. 3. Pythagoram obiisse nemini unquam auditum. Stri- Irendum Mortuus enim est in Magna Grecia. Vide Laertium. culumn. lib. 1, et Ruseb. lib. 1. (50) Πρὸ δὲ τούτου Πυθαγόρας. Venum est Py- (51) Οὗτος δὲ τέλειος ἐν τῇ Μηδίᾳ. In Medli (52) Εἶναι δὲ ἐξ ὑπαρχῆς. Vide Diodorum Si-

ἄστρων ὡς ἀπὸ τοῦ δρακοντοειδοῦς ἔτι τὰ πάντα ἐλαύνεσθαι πνεύματος. Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν. σεις ἀνατρεπτέον διὰ τὴν συντομίαν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω λοιπόν, ὡς ἔφην, ποιηταί, ἱστοριογράφοι, λογογράφοι, ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησάμενοι, οἱ παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ ἀναγωγάς, ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν. Καὶ γέγονεν αὕτη πρώτη πλάνη, ἐπίνοισ εἰδώλων, καὶ κακοδαιμονία διδασκαλίας. Ην δὲ τὸ πάντα μεμερισμένα, Ελληνισμός τε καὶ Ἰουδαῖ σμός· Ἰουδαϊσμὸς οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς θεοσεβοῦς θρησκείας Β ἐπικεκλημένος, ἕως ὅτε διαδοχαὶ γεγέννηνται. Ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονώς φύλαρχος τῆς φυτ λῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών· Σαλμών γεννᾷ τὸν Βοός · Βοὸς γεννᾷ τὸν Ωβήδ· Ὠδὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσ σαὶ ἐπὶ τῶν θεοσεβῶν Ἰσραηλιτῶν καλουμένων ' Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαβὶδ τὸν βασιλέα, ὃς πρῶτος ἐβα· σίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ κατὰ δια- δοχὴν βασιλεῖς, ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς δια δεχόμενος πατέρα, καθεξής συνεστήκασιν. Ην δέ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαβὶδ ὁ φύσει πρῶτος βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαούλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν· καὶ οὐκέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός· ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον διὰ Δαβίδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. Πρῶτος γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουσιμ, δεύτερος Συ μεών, τρίτος Λευΐς, τέταρτος Ἰούδας, ἐξ οὗ καλοῦνται Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα τοῦ ἐκ τοῦ γένους τῶν Θεοσεβῶν, οἱ εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντες. Ἐκαλοῦντο γοῦν πρώην Ἰσραηλῖται, οἱ καὶ Ἰου δαῖοι. Γ. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφθησαν αἱ τέσ σαρες γενεαί τῆς γῆς τῶν τεσσάρων τμημάτων. Τούτων διαιρεθέντων κατὰ τοὺς χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦθά μοι δεδηλωμένου καὶ ἐπέκεινα· τουτέστιν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Νῶε βαρ βαρισμός· ἀπὸ τοῦ Νῶς ἕως τοῦ πύργου καὶ Σερούχ, μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύργου ή Σκυθικὴ δεισιδαιμονία, καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ Σερούχ καὶ Αρὰμ (55) ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀπὸ τούτου καὶ τῶν μετέπειτα θεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ Ἀβραὰμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα, ἀφ᾽ οὗπερ Ἰουδαϊσμός· ὡς ἔτι μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὧδέ πως λέγων, ὅτι Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σκύθης, οὐχ Ελλην, οὐκ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Ἐπειδή ἐξ ὑπαρχῆς ὅτε ἔκτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα, οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν όνομα. Συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως · Οφειλέτης εἰμὶ Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις S. EPIPHANH que vertigine raptim velut flexuosi illius spiritus A agitatione corripi. Hæc nos de istorum dogmatibus obiter duntaxat attigimus. -quatuor simul hæ sectæ oratione nostra refellendæ sunt. Ab his enim primordiis, vel ante hæc etiam, ut initio diximus, poetæ, historici, reliquique scripto- res, astronomi, cæteri denique erroris artifices ac magistri, qui ad sexcenta rerum statuenda princi- pia, pessimasque causas impulere mortalium 'ani- mos, communibus generis humani sensibus densis simas tenebras ofuderunt. Atque hic demum pri- mus error exstitit, idolorum excogitata supersti- tio, infelixque illa disciplina. Erant tum duas in factiones universa distributa, gentilium ac Judæo-. rum. Verum Judaica secta nequaquam initio voca- batur, sed Israel divinæ huic religioni cognomen - tum erat; donec generum est propagata successio. Etenim Naasson, qui tribus Judæ princeps in de- serto constitutus est, Salmon genuit, Salmon Boos; Boos Obed, Obed Jesse: cum qui religiose Deum colerent adhuc Israelitæ dicerentur. Deinde Jesse Davide genuit, qui prinus e tribu Judæ regnum obtinuit. Cujus ab stirpe deinceps perpetua succes- sione reges imperio potiti sunt. Sed ante Davidem primus Israeliticum regnum Saulus tenuerat e Ben- jamini tribu, Ceiso patre genitus : nec ei tamen filius successit; sed ad tribum Judæ per Davidem imperium translatum est. Igitur Jacobus liberorum primum omnium Rubenum suscipit; deinde Simeo- nein tertium Levi, quartum, Judam, a quo Judæi cognominati sunt, ob Judæ tribum, qui ex religio- sorum hominum genere prodierat, ad eam appella- tionem traducti. Siquidem Israelitæ principio vo- cati sunt, qui Judæi modo dicuntur. C IH. Ad hoc usque tempus quatuor in terris ho- minum genera perducta sunt, quorum unumquod- que suo tempore separatim coaluit, ad eam ætatem et ultra, quam proxime significavimus. Nam ab Adamo ad Noemum Barbarisinus obtinuit. A Noemo ad turris ædificationem, et Seruchi tempora, qui tertia post illam plate vixit, Scythica superstitio. A turris exstructione, et Serucho, necnon et Aramo, ad Abrahamum, gentilis secta viguit. Ab Abrahamo denique et ejus posteris sincera religio D prodiit, quæ ab ipsomet Abrahamo copia, per ejus stirpem est transmissa; Judæque cumprimis tri- bum, unde Judaismus nomen accepit. Quod quidem ´a me vere esse dictum divini sanctissimique apo- stoli Pauli testimonio constat, cum ita disputat: In Christo Jesu neque barbarus, neque Scytha, neque Græcus, neque Judæus est, sed nova creatura'. Quandoquidem etiam initio, cum primum creatura condita est, nova adhuc exsistens, nullum pecu- liare ac distinctum nomen habuit. His consentanea • Coloss. 111, 11; Galat. vi, 15. 11. Nunc ut lectoribus brevitate consulamus, Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέ - (35) ᾿Απὸ τοῦ Σερούχ καὶ 'Αράμ. Pro 'Αράμ corr. Θαρέ.

ἄστρων ὡς ἀπὸ τοῦ δρακοντοειδοῦς ἔτι τὰ πάντα ἐλαύνεσθαι πνεύματος. Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν. σεις ἀνατρεπτέον διὰ τὴν συντομίαν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω λοιπόν, ὡς ἔφην, ποιηταί, ἱστοριογράφοι, λογογράφοι, ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησάμενοι, οἱ παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ ἀναγωγάς, ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν. Καὶ γέγονεν αὕτη πρώτη πλάνη, ἐπίνοισ εἰδώλων, καὶ κακοδαιμονία διδασκαλίας. Ην δὲ τὸ πάντα μεμερισμένα, Ελληνισμός τε καὶ Ἰουδαῖ σμός· Ἰουδαϊσμὸς οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς θεοσεβοῦς θρησκείας Β ἐπικεκλημένος, ἕως ὅτε διαδοχαὶ γεγέννηνται. Ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονώς φύλαρχος τῆς φυτ λῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών· Σαλμών γεννᾷ τὸν Βοός · Βοὸς γεννᾷ τὸν Ωβήδ· Ὠδὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσ σαὶ ἐπὶ τῶν θεοσεβῶν Ἰσραηλιτῶν καλουμένων ' Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαβὶδ τὸν βασιλέα, ὃς πρῶτος ἐβα· σίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ κατὰ δια- δοχὴν βασιλεῖς, ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς δια δεχόμενος πατέρα, καθεξής συνεστήκασιν. Ην δέ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαβὶδ ὁ φύσει πρῶτος βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαούλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν· καὶ οὐκέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός· ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον διὰ Δαβίδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. Πρῶτος γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουσιμ, δεύτερος Συ μεών, τρίτος Λευΐς, τέταρτος Ἰούδας, ἐξ οὗ καλοῦνται Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα τοῦ ἐκ τοῦ γένους τῶν Θεοσεβῶν, οἱ εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντες. Ἐκαλοῦντο γοῦν πρώην Ἰσραηλῖται, οἱ καὶ Ἰου δαῖοι. Γ. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφθησαν αἱ τέσ σαρες γενεαί τῆς γῆς τῶν τεσσάρων τμημάτων. Τούτων διαιρεθέντων κατὰ τοὺς χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦθά μοι δεδηλωμένου καὶ ἐπέκεινα· τουτέστιν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Νῶε βαρ βαρισμός· ἀπὸ τοῦ Νῶς ἕως τοῦ πύργου καὶ Σερούχ, μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύργου ή Σκυθικὴ δεισιδαιμονία, καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ Σερούχ καὶ Αρὰμ (55) ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀπὸ τούτου καὶ τῶν μετέπειτα θεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ Ἀβραὰμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα, ἀφ᾽ οὗπερ Ἰουδαϊσμός· ὡς ἔτι μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὧδέ πως λέγων, ὅτι Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σκύθης, οὐχ Ελλην, οὐκ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Ἐπειδή ἐξ ὑπαρχῆς ὅτε ἔκτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα, οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν όνομα. Συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως · Οφειλέτης εἰμὶ Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις S. EPIPHANH que vertigine raptim velut flexuosi illius spiritus A agitatione corripi. Hæc nos de istorum dogmatibus obiter duntaxat attigimus. -quatuor simul hæ sectæ oratione nostra refellendæ sunt. Ab his enim primordiis, vel ante hæc etiam, ut initio diximus, poetæ, historici, reliquique scripto- res, astronomi, cæteri denique erroris artifices ac magistri, qui ad sexcenta rerum statuenda princi- pia, pessimasque causas impulere mortalium 'ani- mos, communibus generis humani sensibus densis simas tenebras ofuderunt. Atque hic demum pri- mus error exstitit, idolorum excogitata supersti- tio, infelixque illa disciplina. Erant tum duas in factiones universa distributa, gentilium ac Judæo-. rum. Verum Judaica secta nequaquam initio voca- batur, sed Israel divinæ huic religioni cognomen - tum erat; donec generum est propagata successio. Etenim Naasson, qui tribus Judæ princeps in de- serto constitutus est, Salmon genuit, Salmon Boos; Boos Obed, Obed Jesse: cum qui religiose Deum colerent adhuc Israelitæ dicerentur. Deinde Jesse Davide genuit, qui prinus e tribu Judæ regnum obtinuit. Cujus ab stirpe deinceps perpetua succes- sione reges imperio potiti sunt. Sed ante Davidem primus Israeliticum regnum Saulus tenuerat e Ben- jamini tribu, Ceiso patre genitus : nec ei tamen filius successit; sed ad tribum Judæ per Davidem imperium translatum est. Igitur Jacobus liberorum primum omnium Rubenum suscipit; deinde Simeo- nein tertium Levi, quartum, Judam, a quo Judæi cognominati sunt, ob Judæ tribum, qui ex religio- sorum hominum genere prodierat, ad eam appella- tionem traducti. Siquidem Israelitæ principio vo- cati sunt, qui Judæi modo dicuntur. C IH. Ad hoc usque tempus quatuor in terris ho- minum genera perducta sunt, quorum unumquod- que suo tempore separatim coaluit, ad eam ætatem et ultra, quam proxime significavimus. Nam ab Adamo ad Noemum Barbarisinus obtinuit. A Noemo ad turris ædificationem, et Seruchi tempora, qui tertia post illam plate vixit, Scythica superstitio. A turris exstructione, et Serucho, necnon et Aramo, ad Abrahamum, gentilis secta viguit. Ab Abrahamo denique et ejus posteris sincera religio D prodiit, quæ ab ipsomet Abrahamo copia, per ejus stirpem est transmissa; Judæque cumprimis tri- bum, unde Judaismus nomen accepit. Quod quidem ´a me vere esse dictum divini sanctissimique apo- stoli Pauli testimonio constat, cum ita disputat: In Christo Jesu neque barbarus, neque Scytha, neque Græcus, neque Judæus est, sed nova creatura'. Quandoquidem etiam initio, cum primum creatura condita est, nova adhuc exsistens, nullum pecu- liare ac distinctum nomen habuit. His consentanea • Coloss. 111, 11; Galat. vi, 15. 11. Nunc ut lectoribus brevitate consulamus, Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέ - (35) ᾿Απὸ τοῦ Σερούχ καὶ 'Αράμ. Pro 'Αράμ corr. Θαρέ.

ἄστρων ὡς ἀπὸ τοῦ δρακοντοειδοῦς ἔτι τὰ πάντα ἐλαύνεσθαι πνεύματος. Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν. σεις ἀνατρεπτέον διὰ τὴν συντομίαν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω λοιπόν, ὡς ἔφην, ποιηταί, ἱστοριογράφοι, λογογράφοι, ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησάμενοι, οἱ παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ ἀναγωγάς, ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν. Καὶ γέγονεν αὕτη πρώτη πλάνη, ἐπίνοισ εἰδώλων, καὶ κακοδαιμονία διδασκαλίας. Ην δὲ τὸ πάντα μεμερισμένα, Ελληνισμός τε καὶ Ἰουδαῖ σμός· Ἰουδαϊσμὸς οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς θεοσεβοῦς θρησκείας Β ἐπικεκλημένος, ἕως ὅτε διαδοχαὶ γεγέννηνται. Ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονώς φύλαρχος τῆς φυτ λῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών· Σαλμών γεννᾷ τὸν Βοός · Βοὸς γεννᾷ τὸν Ωβήδ· Ὠδὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσ σαὶ ἐπὶ τῶν θεοσεβῶν Ἰσραηλιτῶν καλουμένων ' Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαβὶδ τὸν βασιλέα, ὃς πρῶτος ἐβα· σίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ κατὰ δια- δοχὴν βασιλεῖς, ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς δια δεχόμενος πατέρα, καθεξής συνεστήκασιν. Ην δέ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαβὶδ ὁ φύσει πρῶτος βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαούλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν· καὶ οὐκέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός· ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον διὰ Δαβίδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. Πρῶτος γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουσιμ, δεύτερος Συ μεών, τρίτος Λευΐς, τέταρτος Ἰούδας, ἐξ οὗ καλοῦνται Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα τοῦ ἐκ τοῦ γένους τῶν Θεοσεβῶν, οἱ εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντες. Ἐκαλοῦντο γοῦν πρώην Ἰσραηλῖται, οἱ καὶ Ἰου δαῖοι. Γ. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφθησαν αἱ τέσ σαρες γενεαί τῆς γῆς τῶν τεσσάρων τμημάτων. Τούτων διαιρεθέντων κατὰ τοὺς χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦθά μοι δεδηλωμένου καὶ ἐπέκεινα· τουτέστιν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Νῶε βαρ βαρισμός· ἀπὸ τοῦ Νῶς ἕως τοῦ πύργου καὶ Σερούχ, μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύργου ή Σκυθικὴ δεισιδαιμονία, καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ Σερούχ καὶ Αρὰμ (55) ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀπὸ τούτου καὶ τῶν μετέπειτα θεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ Ἀβραὰμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα, ἀφ᾽ οὗπερ Ἰουδαϊσμός· ὡς ἔτι μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὧδέ πως λέγων, ὅτι Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σκύθης, οὐχ Ελλην, οὐκ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Ἐπειδή ἐξ ὑπαρχῆς ὅτε ἔκτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα, οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν όνομα. Συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως · Οφειλέτης εἰμὶ Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις S. EPIPHANH que vertigine raptim velut flexuosi illius spiritus A agitatione corripi. Hæc nos de istorum dogmatibus obiter duntaxat attigimus. -quatuor simul hæ sectæ oratione nostra refellendæ sunt. Ab his enim primordiis, vel ante hæc etiam, ut initio diximus, poetæ, historici, reliquique scripto- res, astronomi, cæteri denique erroris artifices ac magistri, qui ad sexcenta rerum statuenda princi- pia, pessimasque causas impulere mortalium 'ani- mos, communibus generis humani sensibus densis simas tenebras ofuderunt. Atque hic demum pri- mus error exstitit, idolorum excogitata supersti- tio, infelixque illa disciplina. Erant tum duas in factiones universa distributa, gentilium ac Judæo-. rum. Verum Judaica secta nequaquam initio voca- batur, sed Israel divinæ huic religioni cognomen - tum erat; donec generum est propagata successio. Etenim Naasson, qui tribus Judæ princeps in de- serto constitutus est, Salmon genuit, Salmon Boos; Boos Obed, Obed Jesse: cum qui religiose Deum colerent adhuc Israelitæ dicerentur. Deinde Jesse Davide genuit, qui prinus e tribu Judæ regnum obtinuit. Cujus ab stirpe deinceps perpetua succes- sione reges imperio potiti sunt. Sed ante Davidem primus Israeliticum regnum Saulus tenuerat e Ben- jamini tribu, Ceiso patre genitus : nec ei tamen filius successit; sed ad tribum Judæ per Davidem imperium translatum est. Igitur Jacobus liberorum primum omnium Rubenum suscipit; deinde Simeo- nein tertium Levi, quartum, Judam, a quo Judæi cognominati sunt, ob Judæ tribum, qui ex religio- sorum hominum genere prodierat, ad eam appella- tionem traducti. Siquidem Israelitæ principio vo- cati sunt, qui Judæi modo dicuntur. C IH. Ad hoc usque tempus quatuor in terris ho- minum genera perducta sunt, quorum unumquod- que suo tempore separatim coaluit, ad eam ætatem et ultra, quam proxime significavimus. Nam ab Adamo ad Noemum Barbarisinus obtinuit. A Noemo ad turris ædificationem, et Seruchi tempora, qui tertia post illam plate vixit, Scythica superstitio. A turris exstructione, et Serucho, necnon et Aramo, ad Abrahamum, gentilis secta viguit. Ab Abrahamo denique et ejus posteris sincera religio D prodiit, quæ ab ipsomet Abrahamo copia, per ejus stirpem est transmissa; Judæque cumprimis tri- bum, unde Judaismus nomen accepit. Quod quidem ´a me vere esse dictum divini sanctissimique apo- stoli Pauli testimonio constat, cum ita disputat: In Christo Jesu neque barbarus, neque Scytha, neque Græcus, neque Judæus est, sed nova creatura'. Quandoquidem etiam initio, cum primum creatura condita est, nova adhuc exsistens, nullum pecu- liare ac distinctum nomen habuit. His consentanea • Coloss. 111, 11; Galat. vi, 15. 11. Nunc ut lectoribus brevitate consulamus, Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέ - (35) ᾿Απὸ τοῦ Σερούχ καὶ 'Αράμ. Pro 'Αράμ corr. Θαρέ.

ἄστρων ὡς ἀπὸ τοῦ δρακοντοειδοῦς ἔτι τὰ πάντα ἐλαύνεσθαι πνεύματος. Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν. σεις ἀνατρεπτέον διὰ τὴν συντομίαν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω λοιπόν, ὡς ἔφην, ποιηταί, ἱστοριογράφοι, λογογράφοι, ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησάμενοι, οἱ παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ ἀναγωγάς, ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν. Καὶ γέγονεν αὕτη πρώτη πλάνη, ἐπίνοισ εἰδώλων, καὶ κακοδαιμονία διδασκαλίας. Ην δὲ τὸ πάντα μεμερισμένα, Ελληνισμός τε καὶ Ἰουδαῖ σμός· Ἰουδαϊσμὸς οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς θεοσεβοῦς θρησκείας Β ἐπικεκλημένος, ἕως ὅτε διαδοχαὶ γεγέννηνται. Ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονώς φύλαρχος τῆς φυτ λῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών· Σαλμών γεννᾷ τὸν Βοός · Βοὸς γεννᾷ τὸν Ωβήδ· Ὠδὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσ σαὶ ἐπὶ τῶν θεοσεβῶν Ἰσραηλιτῶν καλουμένων ' Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαβὶδ τὸν βασιλέα, ὃς πρῶτος ἐβα· σίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ κατὰ δια- δοχὴν βασιλεῖς, ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς δια δεχόμενος πατέρα, καθεξής συνεστήκασιν. Ην δέ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαβὶδ ὁ φύσει πρῶτος βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαούλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν· καὶ οὐκέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός· ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον διὰ Δαβίδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. Πρῶτος γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουσιμ, δεύτερος Συ μεών, τρίτος Λευΐς, τέταρτος Ἰούδας, ἐξ οὗ καλοῦνται Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα τοῦ ἐκ τοῦ γένους τῶν Θεοσεβῶν, οἱ εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντες. Ἐκαλοῦντο γοῦν πρώην Ἰσραηλῖται, οἱ καὶ Ἰου δαῖοι. Γ. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφθησαν αἱ τέσ σαρες γενεαί τῆς γῆς τῶν τεσσάρων τμημάτων. Τούτων διαιρεθέντων κατὰ τοὺς χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦθά μοι δεδηλωμένου καὶ ἐπέκεινα· τουτέστιν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Νῶε βαρ βαρισμός· ἀπὸ τοῦ Νῶς ἕως τοῦ πύργου καὶ Σερούχ, μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύργου ή Σκυθικὴ δεισιδαιμονία, καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ Σερούχ καὶ Αρὰμ (55) ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀπὸ τούτου καὶ τῶν μετέπειτα θεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ Ἀβραὰμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα, ἀφ᾽ οὗπερ Ἰουδαϊσμός· ὡς ἔτι μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὧδέ πως λέγων, ὅτι Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σκύθης, οὐχ Ελλην, οὐκ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Ἐπειδή ἐξ ὑπαρχῆς ὅτε ἔκτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα, οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν όνομα. Συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως · Οφειλέτης εἰμὶ Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις S. EPIPHANH que vertigine raptim velut flexuosi illius spiritus A agitatione corripi. Hæc nos de istorum dogmatibus obiter duntaxat attigimus. -quatuor simul hæ sectæ oratione nostra refellendæ sunt. Ab his enim primordiis, vel ante hæc etiam, ut initio diximus, poetæ, historici, reliquique scripto- res, astronomi, cæteri denique erroris artifices ac magistri, qui ad sexcenta rerum statuenda princi- pia, pessimasque causas impulere mortalium 'ani- mos, communibus generis humani sensibus densis simas tenebras ofuderunt. Atque hic demum pri- mus error exstitit, idolorum excogitata supersti- tio, infelixque illa disciplina. Erant tum duas in factiones universa distributa, gentilium ac Judæo-. rum. Verum Judaica secta nequaquam initio voca- batur, sed Israel divinæ huic religioni cognomen - tum erat; donec generum est propagata successio. Etenim Naasson, qui tribus Judæ princeps in de- serto constitutus est, Salmon genuit, Salmon Boos; Boos Obed, Obed Jesse: cum qui religiose Deum colerent adhuc Israelitæ dicerentur. Deinde Jesse Davide genuit, qui prinus e tribu Judæ regnum obtinuit. Cujus ab stirpe deinceps perpetua succes- sione reges imperio potiti sunt. Sed ante Davidem primus Israeliticum regnum Saulus tenuerat e Ben- jamini tribu, Ceiso patre genitus : nec ei tamen filius successit; sed ad tribum Judæ per Davidem imperium translatum est. Igitur Jacobus liberorum primum omnium Rubenum suscipit; deinde Simeo- nein tertium Levi, quartum, Judam, a quo Judæi cognominati sunt, ob Judæ tribum, qui ex religio- sorum hominum genere prodierat, ad eam appella- tionem traducti. Siquidem Israelitæ principio vo- cati sunt, qui Judæi modo dicuntur. C IH. Ad hoc usque tempus quatuor in terris ho- minum genera perducta sunt, quorum unumquod- que suo tempore separatim coaluit, ad eam ætatem et ultra, quam proxime significavimus. Nam ab Adamo ad Noemum Barbarisinus obtinuit. A Noemo ad turris ædificationem, et Seruchi tempora, qui tertia post illam plate vixit, Scythica superstitio. A turris exstructione, et Serucho, necnon et Aramo, ad Abrahamum, gentilis secta viguit. Ab Abrahamo denique et ejus posteris sincera religio D prodiit, quæ ab ipsomet Abrahamo copia, per ejus stirpem est transmissa; Judæque cumprimis tri- bum, unde Judaismus nomen accepit. Quod quidem ´a me vere esse dictum divini sanctissimique apo- stoli Pauli testimonio constat, cum ita disputat: In Christo Jesu neque barbarus, neque Scytha, neque Græcus, neque Judæus est, sed nova creatura'. Quandoquidem etiam initio, cum primum creatura condita est, nova adhuc exsistens, nullum pecu- liare ac distinctum nomen habuit. His consentanea • Coloss. 111, 11; Galat. vi, 15. 11. Nunc ut lectoribus brevitate consulamus, Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέ - (35) ᾿Απὸ τοῦ Σερούχ καὶ 'Αράμ. Pro 'Αράμ corr. Θαρέ.

ἄστρων ὡς ἀπὸ τοῦ δρακοντοειδοῦς ἔτι τὰ πάντα ἐλαύνεσθαι πνεύματος. Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν. σεις ἀνατρεπτέον διὰ τὴν συντομίαν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω λοιπόν, ὡς ἔφην, ποιηταί, ἱστοριογράφοι, λογογράφοι, ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησάμενοι, οἱ παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ ἀναγωγάς, ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν. Καὶ γέγονεν αὕτη πρώτη πλάνη, ἐπίνοισ εἰδώλων, καὶ κακοδαιμονία διδασκαλίας. Ην δὲ τὸ πάντα μεμερισμένα, Ελληνισμός τε καὶ Ἰουδαῖ σμός· Ἰουδαϊσμὸς οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς θεοσεβοῦς θρησκείας Β ἐπικεκλημένος, ἕως ὅτε διαδοχαὶ γεγέννηνται. Ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονώς φύλαρχος τῆς φυτ λῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών· Σαλμών γεννᾷ τὸν Βοός · Βοὸς γεννᾷ τὸν Ωβήδ· Ὠδὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσ σαὶ ἐπὶ τῶν θεοσεβῶν Ἰσραηλιτῶν καλουμένων ' Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαβὶδ τὸν βασιλέα, ὃς πρῶτος ἐβα· σίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ κατὰ δια- δοχὴν βασιλεῖς, ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς δια δεχόμενος πατέρα, καθεξής συνεστήκασιν. Ην δέ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαβὶδ ὁ φύσει πρῶτος βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαούλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν· καὶ οὐκέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός· ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον διὰ Δαβίδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. Πρῶτος γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουσιμ, δεύτερος Συ μεών, τρίτος Λευΐς, τέταρτος Ἰούδας, ἐξ οὗ καλοῦνται Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα τοῦ ἐκ τοῦ γένους τῶν Θεοσεβῶν, οἱ εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντες. Ἐκαλοῦντο γοῦν πρώην Ἰσραηλῖται, οἱ καὶ Ἰου δαῖοι. Γ. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφθησαν αἱ τέσ σαρες γενεαί τῆς γῆς τῶν τεσσάρων τμημάτων. Τούτων διαιρεθέντων κατὰ τοὺς χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦθά μοι δεδηλωμένου καὶ ἐπέκεινα· τουτέστιν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Νῶε βαρ βαρισμός· ἀπὸ τοῦ Νῶς ἕως τοῦ πύργου καὶ Σερούχ, μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύργου ή Σκυθικὴ δεισιδαιμονία, καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ Σερούχ καὶ Αρὰμ (55) ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀπὸ τούτου καὶ τῶν μετέπειτα θεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ Ἀβραὰμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα, ἀφ᾽ οὗπερ Ἰουδαϊσμός· ὡς ἔτι μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὧδέ πως λέγων, ὅτι Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σκύθης, οὐχ Ελλην, οὐκ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Ἐπειδή ἐξ ὑπαρχῆς ὅτε ἔκτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα, οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν όνομα. Συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως · Οφειλέτης εἰμὶ Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις S. EPIPHANH que vertigine raptim velut flexuosi illius spiritus A agitatione corripi. Hæc nos de istorum dogmatibus obiter duntaxat attigimus. -quatuor simul hæ sectæ oratione nostra refellendæ sunt. Ab his enim primordiis, vel ante hæc etiam, ut initio diximus, poetæ, historici, reliquique scripto- res, astronomi, cæteri denique erroris artifices ac magistri, qui ad sexcenta rerum statuenda princi- pia, pessimasque causas impulere mortalium 'ani- mos, communibus generis humani sensibus densis simas tenebras ofuderunt. Atque hic demum pri- mus error exstitit, idolorum excogitata supersti- tio, infelixque illa disciplina. Erant tum duas in factiones universa distributa, gentilium ac Judæo-. rum. Verum Judaica secta nequaquam initio voca- batur, sed Israel divinæ huic religioni cognomen - tum erat; donec generum est propagata successio. Etenim Naasson, qui tribus Judæ princeps in de- serto constitutus est, Salmon genuit, Salmon Boos; Boos Obed, Obed Jesse: cum qui religiose Deum colerent adhuc Israelitæ dicerentur. Deinde Jesse Davide genuit, qui prinus e tribu Judæ regnum obtinuit. Cujus ab stirpe deinceps perpetua succes- sione reges imperio potiti sunt. Sed ante Davidem primus Israeliticum regnum Saulus tenuerat e Ben- jamini tribu, Ceiso patre genitus : nec ei tamen filius successit; sed ad tribum Judæ per Davidem imperium translatum est. Igitur Jacobus liberorum primum omnium Rubenum suscipit; deinde Simeo- nein tertium Levi, quartum, Judam, a quo Judæi cognominati sunt, ob Judæ tribum, qui ex religio- sorum hominum genere prodierat, ad eam appella- tionem traducti. Siquidem Israelitæ principio vo- cati sunt, qui Judæi modo dicuntur. C IH. Ad hoc usque tempus quatuor in terris ho- minum genera perducta sunt, quorum unumquod- que suo tempore separatim coaluit, ad eam ætatem et ultra, quam proxime significavimus. Nam ab Adamo ad Noemum Barbarisinus obtinuit. A Noemo ad turris ædificationem, et Seruchi tempora, qui tertia post illam plate vixit, Scythica superstitio. A turris exstructione, et Serucho, necnon et Aramo, ad Abrahamum, gentilis secta viguit. Ab Abrahamo denique et ejus posteris sincera religio D prodiit, quæ ab ipsomet Abrahamo copia, per ejus stirpem est transmissa; Judæque cumprimis tri- bum, unde Judaismus nomen accepit. Quod quidem ´a me vere esse dictum divini sanctissimique apo- stoli Pauli testimonio constat, cum ita disputat: In Christo Jesu neque barbarus, neque Scytha, neque Græcus, neque Judæus est, sed nova creatura'. Quandoquidem etiam initio, cum primum creatura condita est, nova adhuc exsistens, nullum pecu- liare ac distinctum nomen habuit. His consentanea • Coloss. 111, 11; Galat. vi, 15. 11. Nunc ut lectoribus brevitate consulamus, Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέ - (35) ᾿Απὸ τοῦ Σερούχ καὶ 'Αράμ. Pro 'Αράμ corr. Θαρέ.

ἄστρων ὡς ἀπὸ τοῦ δρακοντοειδοῦς ἔτι τὰ πάντα ἐλαύνεσθαι πνεύματος. Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν. σεις ἀνατρεπτέον διὰ τὴν συντομίαν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω λοιπόν, ὡς ἔφην, ποιηταί, ἱστοριογράφοι, λογογράφοι, ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησάμενοι, οἱ παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ ἀναγωγάς, ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν. Καὶ γέγονεν αὕτη πρώτη πλάνη, ἐπίνοισ εἰδώλων, καὶ κακοδαιμονία διδασκαλίας. Ην δὲ τὸ πάντα μεμερισμένα, Ελληνισμός τε καὶ Ἰουδαῖ σμός· Ἰουδαϊσμὸς οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς θεοσεβοῦς θρησκείας Β ἐπικεκλημένος, ἕως ὅτε διαδοχαὶ γεγέννηνται. Ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονώς φύλαρχος τῆς φυτ λῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών· Σαλμών γεννᾷ τὸν Βοός · Βοὸς γεννᾷ τὸν Ωβήδ· Ὠδὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσ σαὶ ἐπὶ τῶν θεοσεβῶν Ἰσραηλιτῶν καλουμένων ' Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαβὶδ τὸν βασιλέα, ὃς πρῶτος ἐβα· σίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ κατὰ δια- δοχὴν βασιλεῖς, ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς δια δεχόμενος πατέρα, καθεξής συνεστήκασιν. Ην δέ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαβὶδ ὁ φύσει πρῶτος βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαούλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν· καὶ οὐκέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός· ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον διὰ Δαβίδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. Πρῶτος γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουσιμ, δεύτερος Συ μεών, τρίτος Λευΐς, τέταρτος Ἰούδας, ἐξ οὗ καλοῦνται Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα τοῦ ἐκ τοῦ γένους τῶν Θεοσεβῶν, οἱ εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντες. Ἐκαλοῦντο γοῦν πρώην Ἰσραηλῖται, οἱ καὶ Ἰου δαῖοι. Γ. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφθησαν αἱ τέσ σαρες γενεαί τῆς γῆς τῶν τεσσάρων τμημάτων. Τούτων διαιρεθέντων κατὰ τοὺς χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦθά μοι δεδηλωμένου καὶ ἐπέκεινα· τουτέστιν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Νῶε βαρ βαρισμός· ἀπὸ τοῦ Νῶς ἕως τοῦ πύργου καὶ Σερούχ, μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύργου ή Σκυθικὴ δεισιδαιμονία, καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ Σερούχ καὶ Αρὰμ (55) ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀπὸ τούτου καὶ τῶν μετέπειτα θεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ Ἀβραὰμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα, ἀφ᾽ οὗπερ Ἰουδαϊσμός· ὡς ἔτι μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὧδέ πως λέγων, ὅτι Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σκύθης, οὐχ Ελλην, οὐκ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Ἐπειδή ἐξ ὑπαρχῆς ὅτε ἔκτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα, οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν όνομα. Συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως · Οφειλέτης εἰμὶ Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις S. EPIPHANH que vertigine raptim velut flexuosi illius spiritus A agitatione corripi. Hæc nos de istorum dogmatibus obiter duntaxat attigimus. -quatuor simul hæ sectæ oratione nostra refellendæ sunt. Ab his enim primordiis, vel ante hæc etiam, ut initio diximus, poetæ, historici, reliquique scripto- res, astronomi, cæteri denique erroris artifices ac magistri, qui ad sexcenta rerum statuenda princi- pia, pessimasque causas impulere mortalium 'ani- mos, communibus generis humani sensibus densis simas tenebras ofuderunt. Atque hic demum pri- mus error exstitit, idolorum excogitata supersti- tio, infelixque illa disciplina. Erant tum duas in factiones universa distributa, gentilium ac Judæo-. rum. Verum Judaica secta nequaquam initio voca- batur, sed Israel divinæ huic religioni cognomen - tum erat; donec generum est propagata successio. Etenim Naasson, qui tribus Judæ princeps in de- serto constitutus est, Salmon genuit, Salmon Boos; Boos Obed, Obed Jesse: cum qui religiose Deum colerent adhuc Israelitæ dicerentur. Deinde Jesse Davide genuit, qui prinus e tribu Judæ regnum obtinuit. Cujus ab stirpe deinceps perpetua succes- sione reges imperio potiti sunt. Sed ante Davidem primus Israeliticum regnum Saulus tenuerat e Ben- jamini tribu, Ceiso patre genitus : nec ei tamen filius successit; sed ad tribum Judæ per Davidem imperium translatum est. Igitur Jacobus liberorum primum omnium Rubenum suscipit; deinde Simeo- nein tertium Levi, quartum, Judam, a quo Judæi cognominati sunt, ob Judæ tribum, qui ex religio- sorum hominum genere prodierat, ad eam appella- tionem traducti. Siquidem Israelitæ principio vo- cati sunt, qui Judæi modo dicuntur. C IH. Ad hoc usque tempus quatuor in terris ho- minum genera perducta sunt, quorum unumquod- que suo tempore separatim coaluit, ad eam ætatem et ultra, quam proxime significavimus. Nam ab Adamo ad Noemum Barbarisinus obtinuit. A Noemo ad turris ædificationem, et Seruchi tempora, qui tertia post illam plate vixit, Scythica superstitio. A turris exstructione, et Serucho, necnon et Aramo, ad Abrahamum, gentilis secta viguit. Ab Abrahamo denique et ejus posteris sincera religio D prodiit, quæ ab ipsomet Abrahamo copia, per ejus stirpem est transmissa; Judæque cumprimis tri- bum, unde Judaismus nomen accepit. Quod quidem ´a me vere esse dictum divini sanctissimique apo- stoli Pauli testimonio constat, cum ita disputat: In Christo Jesu neque barbarus, neque Scytha, neque Græcus, neque Judæus est, sed nova creatura'. Quandoquidem etiam initio, cum primum creatura condita est, nova adhuc exsistens, nullum pecu- liare ac distinctum nomen habuit. His consentanea • Coloss. 111, 11; Galat. vi, 15. 11. Nunc ut lectoribus brevitate consulamus, Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέ - (35) ᾿Απὸ τοῦ Σερούχ καὶ 'Αράμ. Pro 'Αράμ corr. Θαρέ.

ἄστρων ὡς ἀπὸ τοῦ δρακοντοειδοῦς ἔτι τὰ πάντα ἐλαύνεσθαι πνεύματος. Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν. σεις ἀνατρεπτέον διὰ τὴν συντομίαν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω λοιπόν, ὡς ἔφην, ποιηταί, ἱστοριογράφοι, λογογράφοι, ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησάμενοι, οἱ παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ ἀναγωγάς, ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν. Καὶ γέγονεν αὕτη πρώτη πλάνη, ἐπίνοισ εἰδώλων, καὶ κακοδαιμονία διδασκαλίας. Ην δὲ τὸ πάντα μεμερισμένα, Ελληνισμός τε καὶ Ἰουδαῖ σμός· Ἰουδαϊσμὸς οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς θεοσεβοῦς θρησκείας Β ἐπικεκλημένος, ἕως ὅτε διαδοχαὶ γεγέννηνται. Ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονώς φύλαρχος τῆς φυτ λῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών· Σαλμών γεννᾷ τὸν Βοός · Βοὸς γεννᾷ τὸν Ωβήδ· Ὠδὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσ σαὶ ἐπὶ τῶν θεοσεβῶν Ἰσραηλιτῶν καλουμένων ' Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαβὶδ τὸν βασιλέα, ὃς πρῶτος ἐβα· σίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ κατὰ δια- δοχὴν βασιλεῖς, ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς δια δεχόμενος πατέρα, καθεξής συνεστήκασιν. Ην δέ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαβὶδ ὁ φύσει πρῶτος βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαούλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν· καὶ οὐκέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός· ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον διὰ Δαβίδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. Πρῶτος γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουσιμ, δεύτερος Συ μεών, τρίτος Λευΐς, τέταρτος Ἰούδας, ἐξ οὗ καλοῦνται Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα τοῦ ἐκ τοῦ γένους τῶν Θεοσεβῶν, οἱ εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντες. Ἐκαλοῦντο γοῦν πρώην Ἰσραηλῖται, οἱ καὶ Ἰου δαῖοι. Γ. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφθησαν αἱ τέσ σαρες γενεαί τῆς γῆς τῶν τεσσάρων τμημάτων. Τούτων διαιρεθέντων κατὰ τοὺς χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦθά μοι δεδηλωμένου καὶ ἐπέκεινα· τουτέστιν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Νῶε βαρ βαρισμός· ἀπὸ τοῦ Νῶς ἕως τοῦ πύργου καὶ Σερούχ, μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύργου ή Σκυθικὴ δεισιδαιμονία, καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ Σερούχ καὶ Αρὰμ (55) ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀπὸ τούτου καὶ τῶν μετέπειτα θεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ Ἀβραὰμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα, ἀφ᾽ οὗπερ Ἰουδαϊσμός· ὡς ἔτι μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὧδέ πως λέγων, ὅτι Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σκύθης, οὐχ Ελλην, οὐκ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Ἐπειδή ἐξ ὑπαρχῆς ὅτε ἔκτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα, οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν όνομα. Συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως · Οφειλέτης εἰμὶ Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις S. EPIPHANH que vertigine raptim velut flexuosi illius spiritus A agitatione corripi. Hæc nos de istorum dogmatibus obiter duntaxat attigimus. -quatuor simul hæ sectæ oratione nostra refellendæ sunt. Ab his enim primordiis, vel ante hæc etiam, ut initio diximus, poetæ, historici, reliquique scripto- res, astronomi, cæteri denique erroris artifices ac magistri, qui ad sexcenta rerum statuenda princi- pia, pessimasque causas impulere mortalium 'ani- mos, communibus generis humani sensibus densis simas tenebras ofuderunt. Atque hic demum pri- mus error exstitit, idolorum excogitata supersti- tio, infelixque illa disciplina. Erant tum duas in factiones universa distributa, gentilium ac Judæo-. rum. Verum Judaica secta nequaquam initio voca- batur, sed Israel divinæ huic religioni cognomen - tum erat; donec generum est propagata successio. Etenim Naasson, qui tribus Judæ princeps in de- serto constitutus est, Salmon genuit, Salmon Boos; Boos Obed, Obed Jesse: cum qui religiose Deum colerent adhuc Israelitæ dicerentur. Deinde Jesse Davide genuit, qui prinus e tribu Judæ regnum obtinuit. Cujus ab stirpe deinceps perpetua succes- sione reges imperio potiti sunt. Sed ante Davidem primus Israeliticum regnum Saulus tenuerat e Ben- jamini tribu, Ceiso patre genitus : nec ei tamen filius successit; sed ad tribum Judæ per Davidem imperium translatum est. Igitur Jacobus liberorum primum omnium Rubenum suscipit; deinde Simeo- nein tertium Levi, quartum, Judam, a quo Judæi cognominati sunt, ob Judæ tribum, qui ex religio- sorum hominum genere prodierat, ad eam appella- tionem traducti. Siquidem Israelitæ principio vo- cati sunt, qui Judæi modo dicuntur. C IH. Ad hoc usque tempus quatuor in terris ho- minum genera perducta sunt, quorum unumquod- que suo tempore separatim coaluit, ad eam ætatem et ultra, quam proxime significavimus. Nam ab Adamo ad Noemum Barbarisinus obtinuit. A Noemo ad turris ædificationem, et Seruchi tempora, qui tertia post illam plate vixit, Scythica superstitio. A turris exstructione, et Serucho, necnon et Aramo, ad Abrahamum, gentilis secta viguit. Ab Abrahamo denique et ejus posteris sincera religio D prodiit, quæ ab ipsomet Abrahamo copia, per ejus stirpem est transmissa; Judæque cumprimis tri- bum, unde Judaismus nomen accepit. Quod quidem ´a me vere esse dictum divini sanctissimique apo- stoli Pauli testimonio constat, cum ita disputat: In Christo Jesu neque barbarus, neque Scytha, neque Græcus, neque Judæus est, sed nova creatura'. Quandoquidem etiam initio, cum primum creatura condita est, nova adhuc exsistens, nullum pecu- liare ac distinctum nomen habuit. His consentanea • Coloss. 111, 11; Galat. vi, 15. 11. Nunc ut lectoribus brevitate consulamus, Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέ - (35) ᾿Απὸ τοῦ Σερούχ καὶ 'Αράμ. Pro 'Αράμ corr. Θαρέ.

ἄστρων ὡς ἀπὸ τοῦ δρακοντοειδοῦς ἔτι τὰ πάντα ἐλαύνεσθαι πνεύματος. Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν. σεις ἀνατρεπτέον διὰ τὴν συντομίαν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω λοιπόν, ὡς ἔφην, ποιηταί, ἱστοριογράφοι, λογογράφοι, ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησάμενοι, οἱ παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ ἀναγωγάς, ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν. Καὶ γέγονεν αὕτη πρώτη πλάνη, ἐπίνοισ εἰδώλων, καὶ κακοδαιμονία διδασκαλίας. Ην δὲ τὸ πάντα μεμερισμένα, Ελληνισμός τε καὶ Ἰουδαῖ σμός· Ἰουδαϊσμὸς οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς θεοσεβοῦς θρησκείας Β ἐπικεκλημένος, ἕως ὅτε διαδοχαὶ γεγέννηνται. Ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονώς φύλαρχος τῆς φυτ λῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών· Σαλμών γεννᾷ τὸν Βοός · Βοὸς γεννᾷ τὸν Ωβήδ· Ὠδὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσ σαὶ ἐπὶ τῶν θεοσεβῶν Ἰσραηλιτῶν καλουμένων ' Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαβὶδ τὸν βασιλέα, ὃς πρῶτος ἐβα· σίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ κατὰ δια- δοχὴν βασιλεῖς, ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς δια δεχόμενος πατέρα, καθεξής συνεστήκασιν. Ην δέ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαβὶδ ὁ φύσει πρῶτος βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαούλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν· καὶ οὐκέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός· ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον διὰ Δαβίδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. Πρῶτος γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουσιμ, δεύτερος Συ μεών, τρίτος Λευΐς, τέταρτος Ἰούδας, ἐξ οὗ καλοῦνται Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα τοῦ ἐκ τοῦ γένους τῶν Θεοσεβῶν, οἱ εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντες. Ἐκαλοῦντο γοῦν πρώην Ἰσραηλῖται, οἱ καὶ Ἰου δαῖοι. Γ. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφθησαν αἱ τέσ σαρες γενεαί τῆς γῆς τῶν τεσσάρων τμημάτων. Τούτων διαιρεθέντων κατὰ τοὺς χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦθά μοι δεδηλωμένου καὶ ἐπέκεινα· τουτέστιν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Νῶε βαρ βαρισμός· ἀπὸ τοῦ Νῶς ἕως τοῦ πύργου καὶ Σερούχ, μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύργου ή Σκυθικὴ δεισιδαιμονία, καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ Σερούχ καὶ Αρὰμ (55) ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀπὸ τούτου καὶ τῶν μετέπειτα θεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ Ἀβραὰμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα, ἀφ᾽ οὗπερ Ἰουδαϊσμός· ὡς ἔτι μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὧδέ πως λέγων, ὅτι Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σκύθης, οὐχ Ελλην, οὐκ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Ἐπειδή ἐξ ὑπαρχῆς ὅτε ἔκτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα, οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν όνομα. Συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως · Οφειλέτης εἰμὶ Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις S. EPIPHANH que vertigine raptim velut flexuosi illius spiritus A agitatione corripi. Hæc nos de istorum dogmatibus obiter duntaxat attigimus. -quatuor simul hæ sectæ oratione nostra refellendæ sunt. Ab his enim primordiis, vel ante hæc etiam, ut initio diximus, poetæ, historici, reliquique scripto- res, astronomi, cæteri denique erroris artifices ac magistri, qui ad sexcenta rerum statuenda princi- pia, pessimasque causas impulere mortalium 'ani- mos, communibus generis humani sensibus densis simas tenebras ofuderunt. Atque hic demum pri- mus error exstitit, idolorum excogitata supersti- tio, infelixque illa disciplina. Erant tum duas in factiones universa distributa, gentilium ac Judæo-. rum. Verum Judaica secta nequaquam initio voca- batur, sed Israel divinæ huic religioni cognomen - tum erat; donec generum est propagata successio. Etenim Naasson, qui tribus Judæ princeps in de- serto constitutus est, Salmon genuit, Salmon Boos; Boos Obed, Obed Jesse: cum qui religiose Deum colerent adhuc Israelitæ dicerentur. Deinde Jesse Davide genuit, qui prinus e tribu Judæ regnum obtinuit. Cujus ab stirpe deinceps perpetua succes- sione reges imperio potiti sunt. Sed ante Davidem primus Israeliticum regnum Saulus tenuerat e Ben- jamini tribu, Ceiso patre genitus : nec ei tamen filius successit; sed ad tribum Judæ per Davidem imperium translatum est. Igitur Jacobus liberorum primum omnium Rubenum suscipit; deinde Simeo- nein tertium Levi, quartum, Judam, a quo Judæi cognominati sunt, ob Judæ tribum, qui ex religio- sorum hominum genere prodierat, ad eam appella- tionem traducti. Siquidem Israelitæ principio vo- cati sunt, qui Judæi modo dicuntur. C IH. Ad hoc usque tempus quatuor in terris ho- minum genera perducta sunt, quorum unumquod- que suo tempore separatim coaluit, ad eam ætatem et ultra, quam proxime significavimus. Nam ab Adamo ad Noemum Barbarisinus obtinuit. A Noemo ad turris ædificationem, et Seruchi tempora, qui tertia post illam plate vixit, Scythica superstitio. A turris exstructione, et Serucho, necnon et Aramo, ad Abrahamum, gentilis secta viguit. Ab Abrahamo denique et ejus posteris sincera religio D prodiit, quæ ab ipsomet Abrahamo copia, per ejus stirpem est transmissa; Judæque cumprimis tri- bum, unde Judaismus nomen accepit. Quod quidem ´a me vere esse dictum divini sanctissimique apo- stoli Pauli testimonio constat, cum ita disputat: In Christo Jesu neque barbarus, neque Scytha, neque Græcus, neque Judæus est, sed nova creatura'. Quandoquidem etiam initio, cum primum creatura condita est, nova adhuc exsistens, nullum pecu- liare ac distinctum nomen habuit. His consentanea • Coloss. 111, 11; Galat. vi, 15. 11. Nunc ut lectoribus brevitate consulamus, Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέ - (35) ᾿Απὸ τοῦ Σερούχ καὶ 'Αράμ. Pro 'Αράμ corr. Θαρέ.

ἄστρων ὡς ἀπὸ τοῦ δρακοντοειδοῦς ἔτι τὰ πάντα ἐλαύνεσθαι πνεύματος. Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν. σεις ἀνατρεπτέον διὰ τὴν συντομίαν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω λοιπόν, ὡς ἔφην, ποιηταί, ἱστοριογράφοι, λογογράφοι, ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησάμενοι, οἱ παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ ἀναγωγάς, ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν. Καὶ γέγονεν αὕτη πρώτη πλάνη, ἐπίνοισ εἰδώλων, καὶ κακοδαιμονία διδασκαλίας. Ην δὲ τὸ πάντα μεμερισμένα, Ελληνισμός τε καὶ Ἰουδαῖ σμός· Ἰουδαϊσμὸς οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς θεοσεβοῦς θρησκείας Β ἐπικεκλημένος, ἕως ὅτε διαδοχαὶ γεγέννηνται. Ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονώς φύλαρχος τῆς φυτ λῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών· Σαλμών γεννᾷ τὸν Βοός · Βοὸς γεννᾷ τὸν Ωβήδ· Ὠδὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσ σαὶ ἐπὶ τῶν θεοσεβῶν Ἰσραηλιτῶν καλουμένων ' Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαβὶδ τὸν βασιλέα, ὃς πρῶτος ἐβα· σίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ κατὰ δια- δοχὴν βασιλεῖς, ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς δια δεχόμενος πατέρα, καθεξής συνεστήκασιν. Ην δέ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαβὶδ ὁ φύσει πρῶτος βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαούλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν· καὶ οὐκέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός· ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον διὰ Δαβίδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. Πρῶτος γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουσιμ, δεύτερος Συ μεών, τρίτος Λευΐς, τέταρτος Ἰούδας, ἐξ οὗ καλοῦνται Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα τοῦ ἐκ τοῦ γένους τῶν Θεοσεβῶν, οἱ εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντες. Ἐκαλοῦντο γοῦν πρώην Ἰσραηλῖται, οἱ καὶ Ἰου δαῖοι. Γ. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφθησαν αἱ τέσ σαρες γενεαί τῆς γῆς τῶν τεσσάρων τμημάτων. Τούτων διαιρεθέντων κατὰ τοὺς χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦθά μοι δεδηλωμένου καὶ ἐπέκεινα· τουτέστιν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Νῶε βαρ βαρισμός· ἀπὸ τοῦ Νῶς ἕως τοῦ πύργου καὶ Σερούχ, μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύργου ή Σκυθικὴ δεισιδαιμονία, καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ Σερούχ καὶ Αρὰμ (55) ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀπὸ τούτου καὶ τῶν μετέπειτα θεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ Ἀβραὰμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα, ἀφ᾽ οὗπερ Ἰουδαϊσμός· ὡς ἔτι μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὧδέ πως λέγων, ὅτι Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σκύθης, οὐχ Ελλην, οὐκ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Ἐπειδή ἐξ ὑπαρχῆς ὅτε ἔκτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα, οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν όνομα. Συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως · Οφειλέτης εἰμὶ Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις S. EPIPHANH que vertigine raptim velut flexuosi illius spiritus A agitatione corripi. Hæc nos de istorum dogmatibus obiter duntaxat attigimus. -quatuor simul hæ sectæ oratione nostra refellendæ sunt. Ab his enim primordiis, vel ante hæc etiam, ut initio diximus, poetæ, historici, reliquique scripto- res, astronomi, cæteri denique erroris artifices ac magistri, qui ad sexcenta rerum statuenda princi- pia, pessimasque causas impulere mortalium 'ani- mos, communibus generis humani sensibus densis simas tenebras ofuderunt. Atque hic demum pri- mus error exstitit, idolorum excogitata supersti- tio, infelixque illa disciplina. Erant tum duas in factiones universa distributa, gentilium ac Judæo-. rum. Verum Judaica secta nequaquam initio voca- batur, sed Israel divinæ huic religioni cognomen - tum erat; donec generum est propagata successio. Etenim Naasson, qui tribus Judæ princeps in de- serto constitutus est, Salmon genuit, Salmon Boos; Boos Obed, Obed Jesse: cum qui religiose Deum colerent adhuc Israelitæ dicerentur. Deinde Jesse Davide genuit, qui prinus e tribu Judæ regnum obtinuit. Cujus ab stirpe deinceps perpetua succes- sione reges imperio potiti sunt. Sed ante Davidem primus Israeliticum regnum Saulus tenuerat e Ben- jamini tribu, Ceiso patre genitus : nec ei tamen filius successit; sed ad tribum Judæ per Davidem imperium translatum est. Igitur Jacobus liberorum primum omnium Rubenum suscipit; deinde Simeo- nein tertium Levi, quartum, Judam, a quo Judæi cognominati sunt, ob Judæ tribum, qui ex religio- sorum hominum genere prodierat, ad eam appella- tionem traducti. Siquidem Israelitæ principio vo- cati sunt, qui Judæi modo dicuntur. C IH. Ad hoc usque tempus quatuor in terris ho- minum genera perducta sunt, quorum unumquod- que suo tempore separatim coaluit, ad eam ætatem et ultra, quam proxime significavimus. Nam ab Adamo ad Noemum Barbarisinus obtinuit. A Noemo ad turris ædificationem, et Seruchi tempora, qui tertia post illam plate vixit, Scythica superstitio. A turris exstructione, et Serucho, necnon et Aramo, ad Abrahamum, gentilis secta viguit. Ab Abrahamo denique et ejus posteris sincera religio D prodiit, quæ ab ipsomet Abrahamo copia, per ejus stirpem est transmissa; Judæque cumprimis tri- bum, unde Judaismus nomen accepit. Quod quidem ´a me vere esse dictum divini sanctissimique apo- stoli Pauli testimonio constat, cum ita disputat: In Christo Jesu neque barbarus, neque Scytha, neque Græcus, neque Judæus est, sed nova creatura'. Quandoquidem etiam initio, cum primum creatura condita est, nova adhuc exsistens, nullum pecu- liare ac distinctum nomen habuit. His consentanea • Coloss. 111, 11; Galat. vi, 15. 11. Nunc ut lectoribus brevitate consulamus, Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέ - (35) ᾿Απὸ τοῦ Σερούχ καὶ 'Αράμ. Pro 'Αράμ corr. Θαρέ.

ἄστρων ὡς ἀπὸ τοῦ δρακοντοειδοῦς ἔτι τὰ πάντα ἐλαύνεσθαι πνεύματος. Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν. σεις ἀνατρεπτέον διὰ τὴν συντομίαν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω λοιπόν, ὡς ἔφην, ποιηταί, ἱστοριογράφοι, λογογράφοι, ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησάμενοι, οἱ παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ ἀναγωγάς, ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν. Καὶ γέγονεν αὕτη πρώτη πλάνη, ἐπίνοισ εἰδώλων, καὶ κακοδαιμονία διδασκαλίας. Ην δὲ τὸ πάντα μεμερισμένα, Ελληνισμός τε καὶ Ἰουδαῖ σμός· Ἰουδαϊσμὸς οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς θεοσεβοῦς θρησκείας Β ἐπικεκλημένος, ἕως ὅτε διαδοχαὶ γεγέννηνται. Ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονώς φύλαρχος τῆς φυτ λῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών· Σαλμών γεννᾷ τὸν Βοός · Βοὸς γεννᾷ τὸν Ωβήδ· Ὠδὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσ σαὶ ἐπὶ τῶν θεοσεβῶν Ἰσραηλιτῶν καλουμένων ' Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαβὶδ τὸν βασιλέα, ὃς πρῶτος ἐβα· σίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ κατὰ δια- δοχὴν βασιλεῖς, ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς δια δεχόμενος πατέρα, καθεξής συνεστήκασιν. Ην δέ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαβὶδ ὁ φύσει πρῶτος βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαούλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν· καὶ οὐκέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός· ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον διὰ Δαβίδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. Πρῶτος γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουσιμ, δεύτερος Συ μεών, τρίτος Λευΐς, τέταρτος Ἰούδας, ἐξ οὗ καλοῦνται Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα τοῦ ἐκ τοῦ γένους τῶν Θεοσεβῶν, οἱ εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντες. Ἐκαλοῦντο γοῦν πρώην Ἰσραηλῖται, οἱ καὶ Ἰου δαῖοι. Γ. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφθησαν αἱ τέσ σαρες γενεαί τῆς γῆς τῶν τεσσάρων τμημάτων. Τούτων διαιρεθέντων κατὰ τοὺς χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦθά μοι δεδηλωμένου καὶ ἐπέκεινα· τουτέστιν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Νῶε βαρ βαρισμός· ἀπὸ τοῦ Νῶς ἕως τοῦ πύργου καὶ Σερούχ, μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύργου ή Σκυθικὴ δεισιδαιμονία, καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ Σερούχ καὶ Αρὰμ (55) ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀπὸ τούτου καὶ τῶν μετέπειτα θεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ Ἀβραὰμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰούδα, ἀφ᾽ οὗπερ Ἰουδαϊσμός· ὡς ἔτι μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὧδέ πως λέγων, ὅτι Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σκύθης, οὐχ Ελλην, οὐκ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Ἐπειδή ἐξ ὑπαρχῆς ὅτε ἔκτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα, οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν όνομα. Συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως · Οφειλέτης εἰμὶ Ελλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις S. EPIPHANH que vertigine raptim velut flexuosi illius spiritus A agitatione corripi. Hæc nos de istorum dogmatibus obiter duntaxat attigimus. -quatuor simul hæ sectæ oratione nostra refellendæ sunt. Ab his enim primordiis, vel ante hæc etiam, ut initio diximus, poetæ, historici, reliquique scripto- res, astronomi, cæteri denique erroris artifices ac magistri, qui ad sexcenta rerum statuenda princi- pia, pessimasque causas impulere mortalium 'ani- mos, communibus generis humani sensibus densis simas tenebras ofuderunt. Atque hic demum pri- mus error exstitit, idolorum excogitata supersti- tio, infelixque illa disciplina. Erant tum duas in factiones universa distributa, gentilium ac Judæo-. rum. Verum Judaica secta nequaquam initio voca- batur, sed Israel divinæ huic religioni cognomen - tum erat; donec generum est propagata successio. Etenim Naasson, qui tribus Judæ princeps in de- serto constitutus est, Salmon genuit, Salmon Boos; Boos Obed, Obed Jesse: cum qui religiose Deum colerent adhuc Israelitæ dicerentur. Deinde Jesse Davide genuit, qui prinus e tribu Judæ regnum obtinuit. Cujus ab stirpe deinceps perpetua succes- sione reges imperio potiti sunt. Sed ante Davidem primus Israeliticum regnum Saulus tenuerat e Ben- jamini tribu, Ceiso patre genitus : nec ei tamen filius successit; sed ad tribum Judæ per Davidem imperium translatum est. Igitur Jacobus liberorum primum omnium Rubenum suscipit; deinde Simeo- nein tertium Levi, quartum, Judam, a quo Judæi cognominati sunt, ob Judæ tribum, qui ex religio- sorum hominum genere prodierat, ad eam appella- tionem traducti. Siquidem Israelitæ principio vo- cati sunt, qui Judæi modo dicuntur. C IH. Ad hoc usque tempus quatuor in terris ho- minum genera perducta sunt, quorum unumquod- que suo tempore separatim coaluit, ad eam ætatem et ultra, quam proxime significavimus. Nam ab Adamo ad Noemum Barbarisinus obtinuit. A Noemo ad turris ædificationem, et Seruchi tempora, qui tertia post illam plate vixit, Scythica superstitio. A turris exstructione, et Serucho, necnon et Aramo, ad Abrahamum, gentilis secta viguit. Ab Abrahamo denique et ejus posteris sincera religio D prodiit, quæ ab ipsomet Abrahamo copia, per ejus stirpem est transmissa; Judæque cumprimis tri- bum, unde Judaismus nomen accepit. Quod quidem ´a me vere esse dictum divini sanctissimique apo- stoli Pauli testimonio constat, cum ita disputat: In Christo Jesu neque barbarus, neque Scytha, neque Græcus, neque Judæus est, sed nova creatura'. Quandoquidem etiam initio, cum primum creatura condita est, nova adhuc exsistens, nullum pecu- liare ac distinctum nomen habuit. His consentanea • Coloss. 111, 11; Galat. vi, 15. 11. Nunc ut lectoribus brevitate consulamus, Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέ - (35) ᾿Απὸ τοῦ Σερούχ καὶ 'Αράμ. Pro 'Αράμ corr. Θαρέ.

Γ'. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βα- Α βυλῶνος αἰχμαλωσίας επανόδου βίβλους τε καὶ προ- φήτας τούτους, καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώ- την μὲν Γένεσιν, δευτέραν δὲ Εξοδον, τρίτην Λευίτι- κόν, τετάρτην Αριθμούς, πέμπτην Δευτερονόμιον, ἔκτην βίβλον Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, ἑβδόμην τῶν Κριτῶν, ὀγδόην τῆς Ρούθ, ἐννάτην τοῦ Ἰώβ, δεκάτην τὸ Ψαλτήριον, ἐνδεκάτην Παροιμίας Σολομῶντος, δυο- καιδεκάτην Εκκλησιαστήν, τρισκαιδεκάτην τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων, τεσσαρεσκαιδεκάτην πρώτην Βασι λειῶν, πεντεκαιδεκάτην δευτέραν Βασιλειῶν, ἐκκαι- δεκάτην τρίτην Βασιλειῶν, ἑπτακαιδεκάτην τετάρτην Βασιλειῶν, ὀκτωκαιδεκάτην πρώτην Παραλειπομέ νων, ἐννεακαιδεκάτην δευτέραν Παραλειπομένων, εἰ- κοστὴν τὸ Δωδεκαποόφητον, εἰκοστὴν πρώτην Ησαΐαν τὸν προφήτην, εἰκοστὴν δευτέραν τὸν προφήτην Ιε ρεμίαν, μετὰ τῶν Θρήνων καὶ Ἐπιστολῶν αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Βαρούχ· εἰκοστὴν τρίτην Ἰεζεκιήλ τὸν προ- φήτην, εἰκοστὴν τετάρτην Δανιήλ τον προφήτην, εἰ κοστὴν πέμπτην τὸ πρῶτον βιβλίον τοῦ Εσδρα, είν κοστὴν ἔκτην τὸ δεύτερον βιβλίον, εἰκοστὴν ἑβδόμην πι11, τὸ βιβλίον Εσθήρ. Καὶ αὗταί εἰσιν αἱ εἰκοσιεπτὰ βίβλοι, αἱ ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαι τοῖς Ἰουδαίοις. Εικοσιδύο δὲ ὡς τὰ παρ' αὐτοῖς στοιχεῖα τῶν Ἑβραϊκῶν γραμμάτων ἀριθμούμεναι, διὰ τὸ διπλοῦσθαι (57) δέκα βίβλους εἰς πέντε λεγομένας. Περὶ τούτου δὲ ἄλλη που σαφῶς εἰρήκαμεν. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι δύο βίβλοι παρ' αὐτοῖς ἐν ἀμφιλές κτῳ, ἡ Σοφία τοῦ Σιράχ, καὶ ἡ τοῦ Σαλομῶντος, χωρίς ἄλλων τινῶν βιβλίων ἐναποκρύφων. Πᾶσαι δὲ αὗται Ιεραί βίβλοι τὸν Ἰουδαϊσμὸν ἐδίδασκον καὶ τὰ τοῦ νόμου φυλάγματα ἕως τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας· καὶ καλῶς ἐφέροντο παιδαγωγούμενοι ἐν τῷ νόμιῳ, εἰ ἐδέξαντο τὸν Χριστὸν τὸν ὑπὸ τοῦ παιδαγω τοῦ, φημὶ δὲ τοῦ νόμου, αὐτοῖς προκηρυχθέντα τε καὶ προφητευθέντα, ἵνα, δεξάμενοι αὐτοῦ τὴν θεότητα, καὶ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν μάθωσιν, οὐ κατά- λυσιν νόμου, ἀλλὰ τὴν τοῦ νόμου πλήρωσιν· ἐπειδὴ οἱ τύποι ἐν τῷ νόμῳ ἦσαν, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐν τῷ Εὐαγ- · γελίῳ. Ἐκεῖ γὰρ ἡ περιτομὴ σαρκικὴ ὑπηρετήσασα χρόνῳ ἕως τῆς μεγάλης περιτομής, τουτέστι τοῦ Βα- πτίσματος τοῦ περιτέμνοντος ἡμᾶς ἀπὸ ἁμαρτημά των, καὶ σφραγίσαντος ἡμᾶς εἰς ὄνομα Θεοῦ. Καὶ ἦν ἐκεῖ Σάββατον, κατέχον ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα Σάββατον, τουτέστιν εἰς ἀνάπαυσιν Χριστοῦ, ἵνα ἐν Χριστῷ σαββατίσωμεν ἀπὸ ἁμαρτημάτων. Καὶ ἦν ἐκεῖ πρό- βατον άλογον θυόμενον, καθοδηγοῦν ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα πρόβατον, καὶ ἐπουράνιον ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου τυθέν. Καὶ ἦν ἐκεῖ ἀποδεκάτωσις ἀσφα λιζομένη, ἵνα μὴ λάθῃ ἡμᾶς τὸ ἰῶτα ἡ δεκάς, τὸ πρῶτον στοιχεῖον τοῦ Ἰησοῦ ὀνόματος. Ζ'. Ἐπεὶ οὖν τῷ τύπῳ ἤχθησαν, καὶ οὐκ ἔφθασαν εἰς τελείωσιν τὴν διὰ νόμου καὶ προφητῶν καὶ ἄλλων, καὶ πάσης βίβλου κεκηρυγμένην, ἐξεβλήθησαν ἀπὸ ADVERSUS BÆRESES LIB. I. TOM. I. IIÆRES. VIIL - 214. VI. Ac quod ad Judæos istos attinet, ad il- Jud usque tempus, quo ex Babylonica servitute reversi sunt, hos et prophetas, et prophetarum li- bros habuerunt. Primus est. Geneseos liber; 11, Εxodi; ut, Leviticus; sv, Numeri, v, Deuterono- mium ; vi, liber Jesu filii Nave ; vit, Judicum ; vu, Ruth; ix. Job; x, Psalterium; x1, Parabolæ Salomo- nis ; xit, Ecclesiastes ; Canticum canticorum ; xiv, liber I Regnorum; xv, liber II Regnorum; xvi, liber lll Regnorum; xvi,liber IV Regnorum, xvi, liber | Paralipomenon; xix, liber il Paralipome- non; xx, duodecim prophetarum; xxı, Isaias propheta; xxi, Jeremias propheta, cum Lamenta- tionibus, et epistolis tam ejus, quam Baruchi ; XXII, Ezechiel; xxiv, Daniel; xxv, liber I Esdræ ; B XXVI, liber Esdræ ; xxvn, Esther. Atque hæc sunt xxvit volumina, quæ Judæis sunt concessa divinitus: quæ ad xx pro litterarum quæ apud Hebræos sunt numero rediguntur: propterea quod x ex illis in quinque juga distribuuntur. De quo alio loco perspicue disputavimus. D præparando detinet, ut a peccato cessantes Sunt et alii duo libri, quos illi pro dubiis habent, nimiruin Sirachi et Salomonis Sapientia, præter alios quosdam qui apocryphi, hoe est obscuri dicuntur. Porro omnia illa sacrosancta volumina Judaica insti- tuta, legisque cæremonias docebant, usque ad Jesu Christi Salvatoris, adventuin; omninoque præclare C sub hac lege, velut quodam institutore cum illis actum foret, si quem eadem illa lex prædixerat, venturum- que monstraverat, Christum agnoscere voluissent ; ut ejus divinitatem confessi, hoc ipsum quod cor- pore præditus advenisset, non ad legis eversionem pertinere, sed ad ejus consummationem intellige- rent : quoniam umbræ duntaxat atque imagines in lege, in Evangelio veritas ipsa continetur. Nam il- lic corporis præscripta circumcisio est, quæ in usu, tandiu fuit, quoad ingens est illa circumcisio sub- secula, Baptismus videlicet, quo nos a peccatis præcidimur, et in Dei nomine signamur. Habebant illi præteren Sabbatum, quod nos ad magnum il- lud Sabbatum, hoc est Christi Domini quietem, velut Sabbatum quoddam in Christo celebremus, Erat penes illos et ovis victima rationis expers, quæ nos ad illam magnam cœlestemque perduce- ret ovem, pro nostra mundique totius salute mactatam. Præterea instituta apud illos decimatio fuit, quæ nos eo præmuniret, ne iota litteram, quæ nota decussis est, idemque Jesu nominis primum ele- mentum ignorare possemus. priores, quos Samuelis vocant, volumen unum con- stitnunt, itemque Regum duo posteriores unum, Tum liber Ruth cum Judicum libro volumen uni- cum facit. Sic et libri Paralipomenon duo, totidem- VII. Quoniam igitur per umbras ac figuras tra- ducti sunt, nec eam perfectionem assecuti, quam lex pariter, ac prophetz. cæterique omnes, alque que Esdræ, singula apua neoræos volumina fa- ciunt. lta v expunctis voluninibus, constat xxi, li- hrorum numerus. Vide Hieron. in Prologo Galeato ; Cyrillum calcch. v, Eusebium lib. vi Histor., c. 19. (57) Διὰ τὸ διπλοῦσθαι. Nam libri duo Regum

Γ'. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βα- Α βυλῶνος αἰχμαλωσίας επανόδου βίβλους τε καὶ προ- φήτας τούτους, καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώ- την μὲν Γένεσιν, δευτέραν δὲ Εξοδον, τρίτην Λευίτι- κόν, τετάρτην Αριθμούς, πέμπτην Δευτερονόμιον, ἔκτην βίβλον Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, ἑβδόμην τῶν Κριτῶν, ὀγδόην τῆς Ρούθ, ἐννάτην τοῦ Ἰώβ, δεκάτην τὸ Ψαλτήριον, ἐνδεκάτην Παροιμίας Σολομῶντος, δυο- καιδεκάτην Εκκλησιαστήν, τρισκαιδεκάτην τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων, τεσσαρεσκαιδεκάτην πρώτην Βασι λειῶν, πεντεκαιδεκάτην δευτέραν Βασιλειῶν, ἐκκαι- δεκάτην τρίτην Βασιλειῶν, ἑπτακαιδεκάτην τετάρτην Βασιλειῶν, ὀκτωκαιδεκάτην πρώτην Παραλειπομέ νων, ἐννεακαιδεκάτην δευτέραν Παραλειπομένων, εἰ- κοστὴν τὸ Δωδεκαποόφητον, εἰκοστὴν πρώτην Ησαΐαν τὸν προφήτην, εἰκοστὴν δευτέραν τὸν προφήτην Ιε ρεμίαν, μετὰ τῶν Θρήνων καὶ Ἐπιστολῶν αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Βαρούχ· εἰκοστὴν τρίτην Ἰεζεκιήλ τὸν προ- φήτην, εἰκοστὴν τετάρτην Δανιήλ τον προφήτην, εἰ κοστὴν πέμπτην τὸ πρῶτον βιβλίον τοῦ Εσδρα, είν κοστὴν ἔκτην τὸ δεύτερον βιβλίον, εἰκοστὴν ἑβδόμην πι11, τὸ βιβλίον Εσθήρ. Καὶ αὗταί εἰσιν αἱ εἰκοσιεπτὰ βίβλοι, αἱ ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαι τοῖς Ἰουδαίοις. Εικοσιδύο δὲ ὡς τὰ παρ' αὐτοῖς στοιχεῖα τῶν Ἑβραϊκῶν γραμμάτων ἀριθμούμεναι, διὰ τὸ διπλοῦσθαι (57) δέκα βίβλους εἰς πέντε λεγομένας. Περὶ τούτου δὲ ἄλλη που σαφῶς εἰρήκαμεν. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι δύο βίβλοι παρ' αὐτοῖς ἐν ἀμφιλές κτῳ, ἡ Σοφία τοῦ Σιράχ, καὶ ἡ τοῦ Σαλομῶντος, χωρίς ἄλλων τινῶν βιβλίων ἐναποκρύφων. Πᾶσαι δὲ αὗται Ιεραί βίβλοι τὸν Ἰουδαϊσμὸν ἐδίδασκον καὶ τὰ τοῦ νόμου φυλάγματα ἕως τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας· καὶ καλῶς ἐφέροντο παιδαγωγούμενοι ἐν τῷ νόμιῳ, εἰ ἐδέξαντο τὸν Χριστὸν τὸν ὑπὸ τοῦ παιδαγω τοῦ, φημὶ δὲ τοῦ νόμου, αὐτοῖς προκηρυχθέντα τε καὶ προφητευθέντα, ἵνα, δεξάμενοι αὐτοῦ τὴν θεότητα, καὶ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν μάθωσιν, οὐ κατά- λυσιν νόμου, ἀλλὰ τὴν τοῦ νόμου πλήρωσιν· ἐπειδὴ οἱ τύποι ἐν τῷ νόμῳ ἦσαν, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐν τῷ Εὐαγ- · γελίῳ. Ἐκεῖ γὰρ ἡ περιτομὴ σαρκικὴ ὑπηρετήσασα χρόνῳ ἕως τῆς μεγάλης περιτομής, τουτέστι τοῦ Βα- πτίσματος τοῦ περιτέμνοντος ἡμᾶς ἀπὸ ἁμαρτημά των, καὶ σφραγίσαντος ἡμᾶς εἰς ὄνομα Θεοῦ. Καὶ ἦν ἐκεῖ Σάββατον, κατέχον ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα Σάββατον, τουτέστιν εἰς ἀνάπαυσιν Χριστοῦ, ἵνα ἐν Χριστῷ σαββατίσωμεν ἀπὸ ἁμαρτημάτων. Καὶ ἦν ἐκεῖ πρό- βατον άλογον θυόμενον, καθοδηγοῦν ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα πρόβατον, καὶ ἐπουράνιον ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου τυθέν. Καὶ ἦν ἐκεῖ ἀποδεκάτωσις ἀσφα λιζομένη, ἵνα μὴ λάθῃ ἡμᾶς τὸ ἰῶτα ἡ δεκάς, τὸ πρῶτον στοιχεῖον τοῦ Ἰησοῦ ὀνόματος. Ζ'. Ἐπεὶ οὖν τῷ τύπῳ ἤχθησαν, καὶ οὐκ ἔφθασαν εἰς τελείωσιν τὴν διὰ νόμου καὶ προφητῶν καὶ ἄλλων, καὶ πάσης βίβλου κεκηρυγμένην, ἐξεβλήθησαν ἀπὸ ADVERSUS BÆRESES LIB. I. TOM. I. IIÆRES. VIIL - 214. VI. Ac quod ad Judæos istos attinet, ad il- Jud usque tempus, quo ex Babylonica servitute reversi sunt, hos et prophetas, et prophetarum li- bros habuerunt. Primus est. Geneseos liber; 11, Εxodi; ut, Leviticus; sv, Numeri, v, Deuterono- mium ; vi, liber Jesu filii Nave ; vit, Judicum ; vu, Ruth; ix. Job; x, Psalterium; x1, Parabolæ Salomo- nis ; xit, Ecclesiastes ; Canticum canticorum ; xiv, liber I Regnorum; xv, liber II Regnorum; xvi, liber lll Regnorum; xvi,liber IV Regnorum, xvi, liber | Paralipomenon; xix, liber il Paralipome- non; xx, duodecim prophetarum; xxı, Isaias propheta; xxi, Jeremias propheta, cum Lamenta- tionibus, et epistolis tam ejus, quam Baruchi ; XXII, Ezechiel; xxiv, Daniel; xxv, liber I Esdræ ; B XXVI, liber Esdræ ; xxvn, Esther. Atque hæc sunt xxvit volumina, quæ Judæis sunt concessa divinitus: quæ ad xx pro litterarum quæ apud Hebræos sunt numero rediguntur: propterea quod x ex illis in quinque juga distribuuntur. De quo alio loco perspicue disputavimus. D præparando detinet, ut a peccato cessantes Sunt et alii duo libri, quos illi pro dubiis habent, nimiruin Sirachi et Salomonis Sapientia, præter alios quosdam qui apocryphi, hoe est obscuri dicuntur. Porro omnia illa sacrosancta volumina Judaica insti- tuta, legisque cæremonias docebant, usque ad Jesu Christi Salvatoris, adventuin; omninoque præclare C sub hac lege, velut quodam institutore cum illis actum foret, si quem eadem illa lex prædixerat, venturum- que monstraverat, Christum agnoscere voluissent ; ut ejus divinitatem confessi, hoc ipsum quod cor- pore præditus advenisset, non ad legis eversionem pertinere, sed ad ejus consummationem intellige- rent : quoniam umbræ duntaxat atque imagines in lege, in Evangelio veritas ipsa continetur. Nam il- lic corporis præscripta circumcisio est, quæ in usu, tandiu fuit, quoad ingens est illa circumcisio sub- secula, Baptismus videlicet, quo nos a peccatis præcidimur, et in Dei nomine signamur. Habebant illi præteren Sabbatum, quod nos ad magnum il- lud Sabbatum, hoc est Christi Domini quietem, velut Sabbatum quoddam in Christo celebremus, Erat penes illos et ovis victima rationis expers, quæ nos ad illam magnam cœlestemque perduce- ret ovem, pro nostra mundique totius salute mactatam. Præterea instituta apud illos decimatio fuit, quæ nos eo præmuniret, ne iota litteram, quæ nota decussis est, idemque Jesu nominis primum ele- mentum ignorare possemus. priores, quos Samuelis vocant, volumen unum con- stitnunt, itemque Regum duo posteriores unum, Tum liber Ruth cum Judicum libro volumen uni- cum facit. Sic et libri Paralipomenon duo, totidem- VII. Quoniam igitur per umbras ac figuras tra- ducti sunt, nec eam perfectionem assecuti, quam lex pariter, ac prophetz. cæterique omnes, alque que Esdræ, singula apua neoræos volumina fa- ciunt. lta v expunctis voluninibus, constat xxi, li- hrorum numerus. Vide Hieron. in Prologo Galeato ; Cyrillum calcch. v, Eusebium lib. vi Histor., c. 19. (57) Διὰ τὸ διπλοῦσθαι. Nam libri duo Regum

Γ'. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βα- Α βυλῶνος αἰχμαλωσίας επανόδου βίβλους τε καὶ προ- φήτας τούτους, καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώ- την μὲν Γένεσιν, δευτέραν δὲ Εξοδον, τρίτην Λευίτι- κόν, τετάρτην Αριθμούς, πέμπτην Δευτερονόμιον, ἔκτην βίβλον Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, ἑβδόμην τῶν Κριτῶν, ὀγδόην τῆς Ρούθ, ἐννάτην τοῦ Ἰώβ, δεκάτην τὸ Ψαλτήριον, ἐνδεκάτην Παροιμίας Σολομῶντος, δυο- καιδεκάτην Εκκλησιαστήν, τρισκαιδεκάτην τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων, τεσσαρεσκαιδεκάτην πρώτην Βασι λειῶν, πεντεκαιδεκάτην δευτέραν Βασιλειῶν, ἐκκαι- δεκάτην τρίτην Βασιλειῶν, ἑπτακαιδεκάτην τετάρτην Βασιλειῶν, ὀκτωκαιδεκάτην πρώτην Παραλειπομέ νων, ἐννεακαιδεκάτην δευτέραν Παραλειπομένων, εἰ- κοστὴν τὸ Δωδεκαποόφητον, εἰκοστὴν πρώτην Ησαΐαν τὸν προφήτην, εἰκοστὴν δευτέραν τὸν προφήτην Ιε ρεμίαν, μετὰ τῶν Θρήνων καὶ Ἐπιστολῶν αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Βαρούχ· εἰκοστὴν τρίτην Ἰεζεκιήλ τὸν προ- φήτην, εἰκοστὴν τετάρτην Δανιήλ τον προφήτην, εἰ κοστὴν πέμπτην τὸ πρῶτον βιβλίον τοῦ Εσδρα, είν κοστὴν ἔκτην τὸ δεύτερον βιβλίον, εἰκοστὴν ἑβδόμην πι11, τὸ βιβλίον Εσθήρ. Καὶ αὗταί εἰσιν αἱ εἰκοσιεπτὰ βίβλοι, αἱ ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαι τοῖς Ἰουδαίοις. Εικοσιδύο δὲ ὡς τὰ παρ' αὐτοῖς στοιχεῖα τῶν Ἑβραϊκῶν γραμμάτων ἀριθμούμεναι, διὰ τὸ διπλοῦσθαι (57) δέκα βίβλους εἰς πέντε λεγομένας. Περὶ τούτου δὲ ἄλλη που σαφῶς εἰρήκαμεν. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι δύο βίβλοι παρ' αὐτοῖς ἐν ἀμφιλές κτῳ, ἡ Σοφία τοῦ Σιράχ, καὶ ἡ τοῦ Σαλομῶντος, χωρίς ἄλλων τινῶν βιβλίων ἐναποκρύφων. Πᾶσαι δὲ αὗται Ιεραί βίβλοι τὸν Ἰουδαϊσμὸν ἐδίδασκον καὶ τὰ τοῦ νόμου φυλάγματα ἕως τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας· καὶ καλῶς ἐφέροντο παιδαγωγούμενοι ἐν τῷ νόμιῳ, εἰ ἐδέξαντο τὸν Χριστὸν τὸν ὑπὸ τοῦ παιδαγω τοῦ, φημὶ δὲ τοῦ νόμου, αὐτοῖς προκηρυχθέντα τε καὶ προφητευθέντα, ἵνα, δεξάμενοι αὐτοῦ τὴν θεότητα, καὶ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν μάθωσιν, οὐ κατά- λυσιν νόμου, ἀλλὰ τὴν τοῦ νόμου πλήρωσιν· ἐπειδὴ οἱ τύποι ἐν τῷ νόμῳ ἦσαν, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐν τῷ Εὐαγ- · γελίῳ. Ἐκεῖ γὰρ ἡ περιτομὴ σαρκικὴ ὑπηρετήσασα χρόνῳ ἕως τῆς μεγάλης περιτομής, τουτέστι τοῦ Βα- πτίσματος τοῦ περιτέμνοντος ἡμᾶς ἀπὸ ἁμαρτημά των, καὶ σφραγίσαντος ἡμᾶς εἰς ὄνομα Θεοῦ. Καὶ ἦν ἐκεῖ Σάββατον, κατέχον ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα Σάββατον, τουτέστιν εἰς ἀνάπαυσιν Χριστοῦ, ἵνα ἐν Χριστῷ σαββατίσωμεν ἀπὸ ἁμαρτημάτων. Καὶ ἦν ἐκεῖ πρό- βατον άλογον θυόμενον, καθοδηγοῦν ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα πρόβατον, καὶ ἐπουράνιον ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου τυθέν. Καὶ ἦν ἐκεῖ ἀποδεκάτωσις ἀσφα λιζομένη, ἵνα μὴ λάθῃ ἡμᾶς τὸ ἰῶτα ἡ δεκάς, τὸ πρῶτον στοιχεῖον τοῦ Ἰησοῦ ὀνόματος. Ζ'. Ἐπεὶ οὖν τῷ τύπῳ ἤχθησαν, καὶ οὐκ ἔφθασαν εἰς τελείωσιν τὴν διὰ νόμου καὶ προφητῶν καὶ ἄλλων, καὶ πάσης βίβλου κεκηρυγμένην, ἐξεβλήθησαν ἀπὸ ADVERSUS BÆRESES LIB. I. TOM. I. IIÆRES. VIIL - 214. VI. Ac quod ad Judæos istos attinet, ad il- Jud usque tempus, quo ex Babylonica servitute reversi sunt, hos et prophetas, et prophetarum li- bros habuerunt. Primus est. Geneseos liber; 11, Εxodi; ut, Leviticus; sv, Numeri, v, Deuterono- mium ; vi, liber Jesu filii Nave ; vit, Judicum ; vu, Ruth; ix. Job; x, Psalterium; x1, Parabolæ Salomo- nis ; xit, Ecclesiastes ; Canticum canticorum ; xiv, liber I Regnorum; xv, liber II Regnorum; xvi, liber lll Regnorum; xvi,liber IV Regnorum, xvi, liber | Paralipomenon; xix, liber il Paralipome- non; xx, duodecim prophetarum; xxı, Isaias propheta; xxi, Jeremias propheta, cum Lamenta- tionibus, et epistolis tam ejus, quam Baruchi ; XXII, Ezechiel; xxiv, Daniel; xxv, liber I Esdræ ; B XXVI, liber Esdræ ; xxvn, Esther. Atque hæc sunt xxvit volumina, quæ Judæis sunt concessa divinitus: quæ ad xx pro litterarum quæ apud Hebræos sunt numero rediguntur: propterea quod x ex illis in quinque juga distribuuntur. De quo alio loco perspicue disputavimus. D præparando detinet, ut a peccato cessantes Sunt et alii duo libri, quos illi pro dubiis habent, nimiruin Sirachi et Salomonis Sapientia, præter alios quosdam qui apocryphi, hoe est obscuri dicuntur. Porro omnia illa sacrosancta volumina Judaica insti- tuta, legisque cæremonias docebant, usque ad Jesu Christi Salvatoris, adventuin; omninoque præclare C sub hac lege, velut quodam institutore cum illis actum foret, si quem eadem illa lex prædixerat, venturum- que monstraverat, Christum agnoscere voluissent ; ut ejus divinitatem confessi, hoc ipsum quod cor- pore præditus advenisset, non ad legis eversionem pertinere, sed ad ejus consummationem intellige- rent : quoniam umbræ duntaxat atque imagines in lege, in Evangelio veritas ipsa continetur. Nam il- lic corporis præscripta circumcisio est, quæ in usu, tandiu fuit, quoad ingens est illa circumcisio sub- secula, Baptismus videlicet, quo nos a peccatis præcidimur, et in Dei nomine signamur. Habebant illi præteren Sabbatum, quod nos ad magnum il- lud Sabbatum, hoc est Christi Domini quietem, velut Sabbatum quoddam in Christo celebremus, Erat penes illos et ovis victima rationis expers, quæ nos ad illam magnam cœlestemque perduce- ret ovem, pro nostra mundique totius salute mactatam. Præterea instituta apud illos decimatio fuit, quæ nos eo præmuniret, ne iota litteram, quæ nota decussis est, idemque Jesu nominis primum ele- mentum ignorare possemus. priores, quos Samuelis vocant, volumen unum con- stitnunt, itemque Regum duo posteriores unum, Tum liber Ruth cum Judicum libro volumen uni- cum facit. Sic et libri Paralipomenon duo, totidem- VII. Quoniam igitur per umbras ac figuras tra- ducti sunt, nec eam perfectionem assecuti, quam lex pariter, ac prophetz. cæterique omnes, alque que Esdræ, singula apua neoræos volumina fa- ciunt. lta v expunctis voluninibus, constat xxi, li- hrorum numerus. Vide Hieron. in Prologo Galeato ; Cyrillum calcch. v, Eusebium lib. vi Histor., c. 19. (57) Διὰ τὸ διπλοῦσθαι. Nam libri duo Regum

Α τῆς γεωργίας, καὶ εἰσῆλθε τὰ ἔθνη, ἐκείνων μηκέτι ' Β δυναμένων σωθῆναι, εἰ μή τι ἀνακάμψωσιν εἰς τὴν χάριν τοῦ Εὐαγγελίου. Πάντα γὰρ αὐτοῖς τὰ δικαιώ ματα κατήργηται, ἑκάστης μαρτυρίας τοῦτο λεγού- σης, ὡς ἔχει ἐν πάσῃ Γραφῇ. Συντόμως δὲ ἀπὸ μιᾶς μαρτυρίας τὸ ἀνυπέρθετον καὶ ἀπαράβατον τῆς κατ' αὐτῶν ἀποφάσεως ἐροῦμεν, ὡς ἔστιν ἰδεῖν ἀκριβῶς τὴν κατ' αὐτῶν ψῆφον. Καθώς φησιν· "Ητις ψυχὴ οὐκ ἀκούσεται (58) τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἐξολο θρευθήσεται ἀπὸ τῆς φυλῆς αὐτῆς, καὶ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ ὑποκάτωθεν τοῦ οὐρανοῦ· ὡς τοῦ Κυρίου μέλο λοντος τὰ διὰ τοῦ νόμου μυστικῶς παραδοθέντα τε λείως καὶ σωτηριωδῶς ἐπασφαλίζεσθαι· τὸν δὲ μὴ ἀκούοντα αὐτοῦ, μηδὲ ἀνεχόμενον μή ἔχειν σωτηρίαν, κἄν τε τὸν νόμον ποιήσῃ, τοῦ νόμου μὴ δυναμένου τελειοῦν τὸν ἄνθρωπον, διὰ τὸ σωματικῶς τὰ ἐν αὐτῷ δικαιώματα γεγράφθαι, καὶ ἐν Κυρίῳ Χριστῷ ἀλη θινῶς πληροῦσθαι. Εως τούτου μοι λελέχθω περὶ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ. Καὶ γὰρ ὀλίγων ἐμνημόνευσα εἰς τὸ μὴ πᾶν αὐτῶν παρασιωπῆσαι, ἀλλ' ἐν μέρει ὑποδείξαι. Πᾶσι γάρ, ὡς εἰπεῖν, πρόδηλός ἐστιν ἡ κατ' αὐτοὺς ὑπόθεσις, καὶ ὁ πρὸς αὐτοὺς ἔλεγχος. Ἐδείξαμεν δὲ καὶ τὴν ἀρχὴν, πόθεν ἔσχον τὴν εἰσαγωγὴν, ὅτι ἐξ ἀρχῆς ἐκ τῆς τοῦ ᾿Αβραὰμ τοῦ πατριάρχου θεοσεβείας καλοῦν· ται θεοσεβεῖς, διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς ἐκ σπέρματος αυτ τοῦ ἀπὸ δὲ τοῦ ἐκγόνου αὐτοῦ, φημὶ δὲ Ἰακώβ, τοῦ καὶ Ἰσραὴλ, Ἰσραηλῖται. Ἐξ ἡμερῶν δὲ Δαβὶδ τοῦ βασιλεύσαντος ἐκ φυλῆς Ἰούδα ἐκαλοῦντο Ἰουδαῖο! τε καὶ Ἰσραηλῖται. Πᾶσαι αἱ δώδεκα φυλαί, καὶ ἕως Σαλομῶνος τοῦ υἱοῦ Δαβίδ, καὶ ἕως τοῦ Ροβοάμ υἱοῦ Σαλομῶνος, ἐκγόνου δὲ τοῦ Δαβίδ, καὶ κατ' ἐπιτίμη- σιν Θεοῦ, καὶ ἀναξιότητα τοῦ Ροβοάμ, ἐσχίσθησαν αἱ δεκαδύο φυλαὶ, καὶ γεγόνασι δύο ἥμισυ μετὰ τοῦ Ἰούδα, τουτέστι μετὰ Ροβοαμ, καὶ ἐννέα ἥμισυ μετὰ Ἱεροβοάμ. Ἐκαλοῦντο δὲ αἱ ἐννέα Ἰσραηλῖται τε καὶ Ἰσραὴλ, βασιλευόμεναι ὑπὸ τοῦ Ἱεροβοάμ (59) υἱοῦ Ναβάτ ἐν Σαμαρείᾳ. Αἱ δὲ δύο εἰς Ἱερουσαλὴμ Ἰουδαῖοι καλούμενοι, βασιλευόμεναι ὑπὸ Ροβοάμ υἱοῦ Σαλομῶνος, καὶ γεγόνασι πάλιν διαδοχα! βασι xΙΙΙ, : λέων. Ροβοάμ γεννᾷ τὸν ᾿Αβιά· Αβιὰ τὸν Ασά· 'Ασὰ τὸν Ἰωσαφάτ· Ἰωσαφάτ τὸν Ἰωράμ· Ἰωρὰμ τὸν Οχοζίαν· Οχοζίας τὸν Ἰωάς· Ἰωὰς τὸν ᾿Αμεσίαν· Αμεσίας τὸν Αζαρίαν, τὸν καλούμενον Ὀξίαν· S. EPIPHANL universa Scripturarum oracula prædicabant, ab B agricolatione depulsi sunt; eorumque loco gentes introduct; adeo ut nulla sit illis consequenda salutis alia relicta ratio, quam ut ad Evangelii gra- tiam postliminio confugiant. Etenim apud ipsos omnia justitiae praesidia cassa inaniaque reddita sunt ; uti passim divinae litteræ, et ubique fere e- S'antur. Ex quibus unum duntaxat testimonium alferemus, quo quam immutabilis Grmaque adver- sus illos lata sententia sit paucis cstenditur. Quid enim in ipsos a Deo decretum sit, verba illa decla- rant. Anima, inquit, quæ prophetam illum non au dierit, exterminabitur a tribu sua, et ab Israele, et ab omni regione quæ cœlo subjicitur. Quod nimi- rum quæ lex mystice tradiderat, hæc a Christo Domino consummari, mumirique perfecte ac salu- hiter oportebat: ac' quisquis illum audire renue- ret, aut detrectaret imperium, eum tametsi legem vscuequaque servaret omni spe potiundæ salutis excludi. Neque enim lex præstare perfectum ho- inem potest; pro eo quod crassa omnia corporeaque consequendæ justitiæ præsidia comple- etitur, quæ in Christo Domino reipsa consummantur. Hactenus de Judæorum secta. De qua pauca quæ- dam commemorare visum est, ne omnino præter- mitterenus, atque ut ex parte saltem quæ illorum propria sunt oratione prosequeremur. Præsertim cum omnibus fere tam illorum sit institutum, quam ejus redarguendi convincendique ratio perspecta. Nos vero primordia illius ostendimus, et undenam excitatum fuerit, docuimus, ac quemadmodum ab Abrahamni patriarcha religione a quo procreati c ſuerant religiosi principio nominati sint; fraelitæ vero ab illius Glio Jacobo, qui Israel vocatus est. Sed a Davidis, tempore, qui e Judæ stirpe regnum obtinuit, xu̟ omnes tribus Judæi atque Israeli- tæ promiscue dicebantur, usque ad Salomonem Davidis, et Roboamum Salomonis filium, Davidis nepotem. Ex quo quidem per justissimam Dei ani- madversionem, quodque male meritus erat Roboa- mus, xu illæ tribus divisæ sunt; adeo ut duabus cum dimidia Judae sive Roboamo relictis, novem cum dimidia Jeroboamo fuerint concessæ. Hæ ve- ro novem Israelitarum, aut Israelis nomine cense · bantur, quibus Jeroboamus Nabati filius præerat, ejusque regni sedes in Samaria constituta. Reliqua duæ Hierosolymis contributæ penes quas Judæorum nomen resedit. Harum princeps Roboamus erat Salomonis filius, atque ab eo deinceps regum est deducta successio. C Etenim Roboamus Abiam genuit, Abias Asam, D Asa Josaplatum, Josaphatus Joramum, Jora- mus Ochoziam, Ochozias Joam, Joas Amasiam, Amasius Azariam, qui et Ozias vocatus est ; Deut. xvult, 18, 19. que Scripturæ verba non iisdem, quibus concepta gunt, citare verbis, sed immutatis, ut hoc loco fa ctum est. ria regionis interdum nomen est, interdum oppidi. Priori modo etiam ante conditam Samariam usur- patur Ill Reg. Profecto enim veniet sermo, quem prædixit in sermone Domini contra altare, quod est in Bethel et contra omnia fana excelsorum, quæ sunt in urbibus Samaria. At cap. xvi, 24, Amri res Israelis emit montem Samariæ a Somer duobus ta- lentis argenti; et ædificavit eum, et vocavit nomen civitatis, quam exstruxerat, nomine Semer domini montis Samariam. Apud Epiphanium ergo ratio po- stulat, ut Samaria regionis potius, quam oppidi vo- cabulum sit. Nondum enim Jeroboamo regnante condita crat Samaria. Et tamen cum Hierosolymis opponatur, pro oppido sumi videtur. (53) "Ητις ψυχὴ οὐκ ἀκούσεται. Solet plerum- (59) Βασιλευόμεναι ὑπὸ τοῦ Ἱεροβοάμ. Sama-

Α τῆς γεωργίας, καὶ εἰσῆλθε τὰ ἔθνη, ἐκείνων μηκέτι ' Β δυναμένων σωθῆναι, εἰ μή τι ἀνακάμψωσιν εἰς τὴν χάριν τοῦ Εὐαγγελίου. Πάντα γὰρ αὐτοῖς τὰ δικαιώ ματα κατήργηται, ἑκάστης μαρτυρίας τοῦτο λεγού- σης, ὡς ἔχει ἐν πάσῃ Γραφῇ. Συντόμως δὲ ἀπὸ μιᾶς μαρτυρίας τὸ ἀνυπέρθετον καὶ ἀπαράβατον τῆς κατ' αὐτῶν ἀποφάσεως ἐροῦμεν, ὡς ἔστιν ἰδεῖν ἀκριβῶς τὴν κατ' αὐτῶν ψῆφον. Καθώς φησιν· "Ητις ψυχὴ οὐκ ἀκούσεται (58) τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἐξολο θρευθήσεται ἀπὸ τῆς φυλῆς αὐτῆς, καὶ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ ὑποκάτωθεν τοῦ οὐρανοῦ· ὡς τοῦ Κυρίου μέλο λοντος τὰ διὰ τοῦ νόμου μυστικῶς παραδοθέντα τε λείως καὶ σωτηριωδῶς ἐπασφαλίζεσθαι· τὸν δὲ μὴ ἀκούοντα αὐτοῦ, μηδὲ ἀνεχόμενον μή ἔχειν σωτηρίαν, κἄν τε τὸν νόμον ποιήσῃ, τοῦ νόμου μὴ δυναμένου τελειοῦν τὸν ἄνθρωπον, διὰ τὸ σωματικῶς τὰ ἐν αὐτῷ δικαιώματα γεγράφθαι, καὶ ἐν Κυρίῳ Χριστῷ ἀλη θινῶς πληροῦσθαι. Εως τούτου μοι λελέχθω περὶ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ. Καὶ γὰρ ὀλίγων ἐμνημόνευσα εἰς τὸ μὴ πᾶν αὐτῶν παρασιωπῆσαι, ἀλλ' ἐν μέρει ὑποδείξαι. Πᾶσι γάρ, ὡς εἰπεῖν, πρόδηλός ἐστιν ἡ κατ' αὐτοὺς ὑπόθεσις, καὶ ὁ πρὸς αὐτοὺς ἔλεγχος. Ἐδείξαμεν δὲ καὶ τὴν ἀρχὴν, πόθεν ἔσχον τὴν εἰσαγωγὴν, ὅτι ἐξ ἀρχῆς ἐκ τῆς τοῦ ᾿Αβραὰμ τοῦ πατριάρχου θεοσεβείας καλοῦν· ται θεοσεβεῖς, διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς ἐκ σπέρματος αυτ τοῦ ἀπὸ δὲ τοῦ ἐκγόνου αὐτοῦ, φημὶ δὲ Ἰακώβ, τοῦ καὶ Ἰσραὴλ, Ἰσραηλῖται. Ἐξ ἡμερῶν δὲ Δαβὶδ τοῦ βασιλεύσαντος ἐκ φυλῆς Ἰούδα ἐκαλοῦντο Ἰουδαῖο! τε καὶ Ἰσραηλῖται. Πᾶσαι αἱ δώδεκα φυλαί, καὶ ἕως Σαλομῶνος τοῦ υἱοῦ Δαβίδ, καὶ ἕως τοῦ Ροβοάμ υἱοῦ Σαλομῶνος, ἐκγόνου δὲ τοῦ Δαβίδ, καὶ κατ' ἐπιτίμη- σιν Θεοῦ, καὶ ἀναξιότητα τοῦ Ροβοάμ, ἐσχίσθησαν αἱ δεκαδύο φυλαὶ, καὶ γεγόνασι δύο ἥμισυ μετὰ τοῦ Ἰούδα, τουτέστι μετὰ Ροβοαμ, καὶ ἐννέα ἥμισυ μετὰ Ἱεροβοάμ. Ἐκαλοῦντο δὲ αἱ ἐννέα Ἰσραηλῖται τε καὶ Ἰσραὴλ, βασιλευόμεναι ὑπὸ τοῦ Ἱεροβοάμ (59) υἱοῦ Ναβάτ ἐν Σαμαρείᾳ. Αἱ δὲ δύο εἰς Ἱερουσαλὴμ Ἰουδαῖοι καλούμενοι, βασιλευόμεναι ὑπὸ Ροβοάμ υἱοῦ Σαλομῶνος, καὶ γεγόνασι πάλιν διαδοχα! βασι xΙΙΙ, : λέων. Ροβοάμ γεννᾷ τὸν ᾿Αβιά· Αβιὰ τὸν Ασά· 'Ασὰ τὸν Ἰωσαφάτ· Ἰωσαφάτ τὸν Ἰωράμ· Ἰωρὰμ τὸν Οχοζίαν· Οχοζίας τὸν Ἰωάς· Ἰωὰς τὸν ᾿Αμεσίαν· Αμεσίας τὸν Αζαρίαν, τὸν καλούμενον Ὀξίαν· S. EPIPHANL universa Scripturarum oracula prædicabant, ab B agricolatione depulsi sunt; eorumque loco gentes introduct; adeo ut nulla sit illis consequenda salutis alia relicta ratio, quam ut ad Evangelii gra- tiam postliminio confugiant. Etenim apud ipsos omnia justitiae praesidia cassa inaniaque reddita sunt ; uti passim divinae litteræ, et ubique fere e- S'antur. Ex quibus unum duntaxat testimonium alferemus, quo quam immutabilis Grmaque adver- sus illos lata sententia sit paucis cstenditur. Quid enim in ipsos a Deo decretum sit, verba illa decla- rant. Anima, inquit, quæ prophetam illum non au dierit, exterminabitur a tribu sua, et ab Israele, et ab omni regione quæ cœlo subjicitur. Quod nimi- rum quæ lex mystice tradiderat, hæc a Christo Domino consummari, mumirique perfecte ac salu- hiter oportebat: ac' quisquis illum audire renue- ret, aut detrectaret imperium, eum tametsi legem vscuequaque servaret omni spe potiundæ salutis excludi. Neque enim lex præstare perfectum ho- inem potest; pro eo quod crassa omnia corporeaque consequendæ justitiæ præsidia comple- etitur, quæ in Christo Domino reipsa consummantur. Hactenus de Judæorum secta. De qua pauca quæ- dam commemorare visum est, ne omnino præter- mitterenus, atque ut ex parte saltem quæ illorum propria sunt oratione prosequeremur. Præsertim cum omnibus fere tam illorum sit institutum, quam ejus redarguendi convincendique ratio perspecta. Nos vero primordia illius ostendimus, et undenam excitatum fuerit, docuimus, ac quemadmodum ab Abrahamni patriarcha religione a quo procreati c ſuerant religiosi principio nominati sint; fraelitæ vero ab illius Glio Jacobo, qui Israel vocatus est. Sed a Davidis, tempore, qui e Judæ stirpe regnum obtinuit, xu̟ omnes tribus Judæi atque Israeli- tæ promiscue dicebantur, usque ad Salomonem Davidis, et Roboamum Salomonis filium, Davidis nepotem. Ex quo quidem per justissimam Dei ani- madversionem, quodque male meritus erat Roboa- mus, xu illæ tribus divisæ sunt; adeo ut duabus cum dimidia Judae sive Roboamo relictis, novem cum dimidia Jeroboamo fuerint concessæ. Hæ ve- ro novem Israelitarum, aut Israelis nomine cense · bantur, quibus Jeroboamus Nabati filius præerat, ejusque regni sedes in Samaria constituta. Reliqua duæ Hierosolymis contributæ penes quas Judæorum nomen resedit. Harum princeps Roboamus erat Salomonis filius, atque ab eo deinceps regum est deducta successio. C Etenim Roboamus Abiam genuit, Abias Asam, D Asa Josaplatum, Josaphatus Joramum, Jora- mus Ochoziam, Ochozias Joam, Joas Amasiam, Amasius Azariam, qui et Ozias vocatus est ; Deut. xvult, 18, 19. que Scripturæ verba non iisdem, quibus concepta gunt, citare verbis, sed immutatis, ut hoc loco fa ctum est. ria regionis interdum nomen est, interdum oppidi. Priori modo etiam ante conditam Samariam usur- patur Ill Reg. Profecto enim veniet sermo, quem prædixit in sermone Domini contra altare, quod est in Bethel et contra omnia fana excelsorum, quæ sunt in urbibus Samaria. At cap. xvi, 24, Amri res Israelis emit montem Samariæ a Somer duobus ta- lentis argenti; et ædificavit eum, et vocavit nomen civitatis, quam exstruxerat, nomine Semer domini montis Samariam. Apud Epiphanium ergo ratio po- stulat, ut Samaria regionis potius, quam oppidi vo- cabulum sit. Nondum enim Jeroboamo regnante condita crat Samaria. Et tamen cum Hierosolymis opponatur, pro oppido sumi videtur. (53) "Ητις ψυχὴ οὐκ ἀκούσεται. Solet plerum- (59) Βασιλευόμεναι ὑπὸ τοῦ Ἱεροβοάμ. Sama-

217 ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. - HERES. VII. 218 Αγαρίας καὶ υξίας τὸν Ἰωάθαμ Ἰωάθαμ τὸν A Azarias sive Ozias foathamum, Juathamus Acha - Αχαάς· Ἀχαις τὸν Ἐζεκίαν. Ἐν χρόνοις δὲ Εζεκίου καὶ ᾿Αχαας τχμαλωτεύθησαν φυλαὶ ἐκ τοῦ Ἰσραὴλ εἰς τὰ ὅρια Μήδων. Μετὰ τοῦτο Εζεκίας γεννᾶ τὸν Μανασσῆ· Μανασσῆς τὸν Ἀμώς· Ἀμως τὸν Ἰωσίαν· Ἰωσίας τὸν Ἰεχονίαν, τὸν καὶ Σε λούμ (60) καλούμενον, ὃς καὶ ᾿Αμασίας ἐλέγετο. Ο Ιεχονίας οὗτος γεννᾷ τὸν Ἰεχονίαν τὸν καλούμενον Σεδεκίαν, καὶ Ἰωακείμ, ΙΙ. Καὶ μηδεὶς περὶ τούτου (61) αμφιβαλλέτω· θαυ ་ B Multis modis implicata et obscura est postremorum Indæ Regum successio, quam impeditiorem facit Matthæi genealogia. Nos utrumque nodum breviter hoc loco dissolvemus. Josias Amon filius regni hæ- redes filios habuit omnino tres, ut ex lib. IV Reg. constat. Primus post parentis mortem regnavit Joa- chaz mensibus tribus: IV Reg. xxi, 30, qui et Je- chonias in apocrypho Esdræ libro tertio dicitur, cap. 1, 34. Perperam enim Maldonatus noster id að Joacim accommodavit. Secundus est Joakim, qui et Eliacim vocatus est, lib. IV Reg. xxm, 34, qui an- nos regnavit xt. Tertius fuit Sedecias; ante quem Joachim, sive Jechonias Joacimi filius tribus mensi- bus imperavit : cap. xxiv, 17. At 1 Paral. 111, 15, Josie filii nominantur quatuor: Joanam, Joakim, Sedecias, et Sellum. Cum hic multa ab Interpreti- bus, et Chronologicis afferantur, placet Ilebræorum sententia, in primisque Aben Hesræ in 1 cap. Dan. R. Levi ben Gerson, et R. David ad lib. IV Reg. cap. xxi, Sellum eumdem esse cum loachaz, qui paternum imperium populari factione, non jure successionis obtinuit, quod et Scriptura cap. xxIII, 30, declarat his verbis: Tulitque populus terræ Jou- chaz filium Josiæ : el unxerunt eum, et constitue- runt eum regem pro patre suo. Nam si ætatis ordi- C nem spectes, post Johanam, qui ante patris obitum prareptus videtur, maximus natu fuit Joacim, sive Eliacim. Quod et Josephus lib. x, cap. 7, Orig. do. cuit. Etenim Joachaz cum ad regnum evectus est, viginti trium annorum erat; cap. xxiii, 31: Joa- chim vero, qui post tres menses regnum c pessi- vit, annorum erat xxv; biennio itaque major fuit. Unde et Joakim anno Josiæ circiter vi natus est, Joachaz vero ix. Tertius natalium ordine debet esse Sedecias; qui post x1 annos et vi menses a morte Josiæ a Nabuchodonosore regno præpositus est. Actum ticesimum et primum ætatis annum habebat, cap. xxiv, 18. Quare Joachazo junior est, natusque anno Josiæ xxɩ, vel xx11. Atqui in lib. 1 Paralipoin. postreinus numeratur Sellum, quem Joachaz esse diximus. Non desunt conjectura, cur postremuin in locum conjectus sit Sellum, quas, ne longiores simus, chron logi suppeditabunt. Quanquam le- bræi quidam, ut Aben Ezra in cap. 1 Dan. Selluin sive Joachaz postremum Josiæ liberorum esse ve- Jint, et quod Sedecias, cum regnare cœpit, xxi an- nos natus fuisse dicitur, interpretari student. Seri- bit enim ille triennio ante Josiæ necem Sedeciam regem esse consalutatum: unde cum Josias mor- tuus est annum egit xxiv. Idque ex eo probat, quod Hieron. xxvii, in principio regni Joakim jussus est propheta vincula præparare, ac regum nuntiis da- re, qui venerant Jerusalem ad Sedeciam regem Ju- da uimirum quod finitimi reges Sedeciam, quem ab bine triennio regem esse factum didicerant. mortuo Patre adhuc regnare sibi persuaserant, ad cumque legatos miserant: ita Aben Ezra. Quæ mihi interprctatio non magnopere placet. Sed utnt ea se res habet; omnino Sellum est Joachaz. Nam Jerem. xx11, 11, Sellum filius Josiæ pro Josia patre suo re- skasse dicitur: is autem est Joacház. Cum hæc partin. certissima, atque e sacrorum librorum au- D sum, Achasus Ezechiam, Ezechia porro et Achaso regnantibus, tribus ex Israele in Medo- rum limites deportatæ sunt. Post hæc Ezechias Manassen genuit, Manasses Amosum; Amosus Jo- siam, Josias Jechoniam, qui et Selumus et Amasias dictus est. Ab hoc Jechonia ejusdem nominis aller, cognomento Sedecias, una cum Jacimo ge- nitus est. VIII. Nec est quod ea de re quisquam dubitet; ctoritate deducta, partim probabilia sint; ex iis nonnulla ab Epiphanio commissa castigari necesse est. Primum quod Jechoniam ait Josiæ filium eum- dem esse cuin Sellum; nam Matthæus Jechoniam quidem a Josia genitum asserit; sed Jechoniæ fi- lium non Jeehoniam alterum, sed Salathielem ap- pellat. Atqui Sellum, sive Joachaz prolen habuit nullam; neque Jechonias ab altero quam ab apo- crypho Esdræ libro nominatur. Quamobrem Epi- phanius per Jechoniam Josiæ filium Joacimum, sive Eliacimum intellexit; cujus filius Jechonias, idem- יהויקים pater autem ; יהויכין que Joaelhin appellatus) Verum Joakim uusquam Jechonias vocatur : hæc prima est allucinatio; altera, quod Amasiam euin- dem Jechoniam, sive Joachimum nominat, quod unde hauserit, nescio; tertia, omniumque gravissi- ma, quod Jechoniam, hoc est Joacimum genuisse Sedeciam, ac Joacimum existimat, lib. I Paralip., c. 1, 15, ex quatuor Josiæ filiis, Joanan, Joakim, Sedecia, et Sellum, secundus, nempe Joakim ge- nuit Jechoniam, et Sedeciam, Jechonias Salathiel. Duo ergo fuere Sedeciæ, neuter Jechoniæ filius; sed prior Josie, qui et postremus ex Davidis stirpe regnavit; alter Joakimi filius, qui nunquam rex fuit. Quos quidem ambos Epiphanius permiscuit; nam qui ab eo commemoratur Sedecias, ille est ipse, qui regum novissimus imperavit. Cujus etiam fratrem Joakimum appellat, quæ quarta est hallu- cinatio; nisi quis Sedeciam alio nomine Joacimum ab Epiphanio nominari censeat, ut xat 'Iwaxɛlu, ad xaloúpavov referatur. Quod et nibilo secius falsum est Joakimi quippe filius Joachin fuit, qui male hic 'Iwaxai concipitur, cujus patruum Sedeciam Scriptura vocat. Hieron. in cap. 1 Dan. Joacimum Josie F. per kim, Joacimi vero filium scribi per chin observat. Totidem paucis illis verbis a san- ctissimo eruditissimoque viro Epiphanio peccata sunt; quorum admonere lectorem officii est insti tutique nostri; excusare, humanitatis; dissimulare, aut tueri velle, neque officii, neque humanitatis est. agitatur quæstio; sitne in Matthæi Genealogia ali- cujus nomen præteritum. Etenim Matthæus gene- rationibus recensitis omnibus, tria intervalla dis- tinguit, quibus singulis xiv generationes assignat. Utputa ab Abrahamo ad Davidem xiv: totidem a Davide ad transmigrationem Babylonis : ac postre- mo totidem a transmigratione ad Christum. In duo. bus intervallis prioribus consīat numerus; in ter- tio xuit duntaxat capita numerantur. Nam genera- tionum nomine personas ipsas Matthæus intelligit, quæ aut gignunt, aut gignuntur. Quare unum ali- quod nomen, sive generatio una desideratur. Cum hunc Matthæi locum Christiani nominis hostes tan- quam inextricabilem objicerent, quæstionis difficul- tas nostrorum excitavit ingenia; et innumeræ ra- tiones excogitatæ sunt : quarum hæc plerisque com- modissima videtur, ut librariorum culpa nomen aliquod exciderit. Quamobrem Epiphanius Jecko- niam bis a Matteo positum arbitratur; quam ejusdem vocabuli repetitionem exscriptores vitio- sam rati, præpostere correxerunt Ergo ita Mat- (60) Ἰωσίας των Ιεχονίαν, τὺν καὶ Σελούμ. (61) Καὶ μηδεὶς περὶ τούτου. Hic illa gravis

217 ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. - HERES. VII. 218 Αγαρίας καὶ υξίας τὸν Ἰωάθαμ Ἰωάθαμ τὸν A Azarias sive Ozias foathamum, Juathamus Acha - Αχαάς· Ἀχαις τὸν Ἐζεκίαν. Ἐν χρόνοις δὲ Εζεκίου καὶ ᾿Αχαας τχμαλωτεύθησαν φυλαὶ ἐκ τοῦ Ἰσραὴλ εἰς τὰ ὅρια Μήδων. Μετὰ τοῦτο Εζεκίας γεννᾶ τὸν Μανασσῆ· Μανασσῆς τὸν Ἀμώς· Ἀμως τὸν Ἰωσίαν· Ἰωσίας τὸν Ἰεχονίαν, τὸν καὶ Σε λούμ (60) καλούμενον, ὃς καὶ ᾿Αμασίας ἐλέγετο. Ο Ιεχονίας οὗτος γεννᾷ τὸν Ἰεχονίαν τὸν καλούμενον Σεδεκίαν, καὶ Ἰωακείμ, ΙΙ. Καὶ μηδεὶς περὶ τούτου (61) αμφιβαλλέτω· θαυ ་ B Multis modis implicata et obscura est postremorum Indæ Regum successio, quam impeditiorem facit Matthæi genealogia. Nos utrumque nodum breviter hoc loco dissolvemus. Josias Amon filius regni hæ- redes filios habuit omnino tres, ut ex lib. IV Reg. constat. Primus post parentis mortem regnavit Joa- chaz mensibus tribus: IV Reg. xxi, 30, qui et Je- chonias in apocrypho Esdræ libro tertio dicitur, cap. 1, 34. Perperam enim Maldonatus noster id að Joacim accommodavit. Secundus est Joakim, qui et Eliacim vocatus est, lib. IV Reg. xxm, 34, qui an- nos regnavit xt. Tertius fuit Sedecias; ante quem Joachim, sive Jechonias Joacimi filius tribus mensi- bus imperavit : cap. xxiv, 17. At 1 Paral. 111, 15, Josie filii nominantur quatuor: Joanam, Joakim, Sedecias, et Sellum. Cum hic multa ab Interpreti- bus, et Chronologicis afferantur, placet Ilebræorum sententia, in primisque Aben Hesræ in 1 cap. Dan. R. Levi ben Gerson, et R. David ad lib. IV Reg. cap. xxi, Sellum eumdem esse cum loachaz, qui paternum imperium populari factione, non jure successionis obtinuit, quod et Scriptura cap. xxIII, 30, declarat his verbis: Tulitque populus terræ Jou- chaz filium Josiæ : el unxerunt eum, et constitue- runt eum regem pro patre suo. Nam si ætatis ordi- C nem spectes, post Johanam, qui ante patris obitum prareptus videtur, maximus natu fuit Joacim, sive Eliacim. Quod et Josephus lib. x, cap. 7, Orig. do. cuit. Etenim Joachaz cum ad regnum evectus est, viginti trium annorum erat; cap. xxiii, 31: Joa- chim vero, qui post tres menses regnum c pessi- vit, annorum erat xxv; biennio itaque major fuit. Unde et Joakim anno Josiæ circiter vi natus est, Joachaz vero ix. Tertius natalium ordine debet esse Sedecias; qui post x1 annos et vi menses a morte Josiæ a Nabuchodonosore regno præpositus est. Actum ticesimum et primum ætatis annum habebat, cap. xxiv, 18. Quare Joachazo junior est, natusque anno Josiæ xxɩ, vel xx11. Atqui in lib. 1 Paralipoin. postreinus numeratur Sellum, quem Joachaz esse diximus. Non desunt conjectura, cur postremuin in locum conjectus sit Sellum, quas, ne longiores simus, chron logi suppeditabunt. Quanquam le- bræi quidam, ut Aben Ezra in cap. 1 Dan. Selluin sive Joachaz postremum Josiæ liberorum esse ve- Jint, et quod Sedecias, cum regnare cœpit, xxi an- nos natus fuisse dicitur, interpretari student. Seri- bit enim ille triennio ante Josiæ necem Sedeciam regem esse consalutatum: unde cum Josias mor- tuus est annum egit xxiv. Idque ex eo probat, quod Hieron. xxvii, in principio regni Joakim jussus est propheta vincula præparare, ac regum nuntiis da- re, qui venerant Jerusalem ad Sedeciam regem Ju- da uimirum quod finitimi reges Sedeciam, quem ab bine triennio regem esse factum didicerant. mortuo Patre adhuc regnare sibi persuaserant, ad cumque legatos miserant: ita Aben Ezra. Quæ mihi interprctatio non magnopere placet. Sed utnt ea se res habet; omnino Sellum est Joachaz. Nam Jerem. xx11, 11, Sellum filius Josiæ pro Josia patre suo re- skasse dicitur: is autem est Joacház. Cum hæc partin. certissima, atque e sacrorum librorum au- D sum, Achasus Ezechiam, Ezechia porro et Achaso regnantibus, tribus ex Israele in Medo- rum limites deportatæ sunt. Post hæc Ezechias Manassen genuit, Manasses Amosum; Amosus Jo- siam, Josias Jechoniam, qui et Selumus et Amasias dictus est. Ab hoc Jechonia ejusdem nominis aller, cognomento Sedecias, una cum Jacimo ge- nitus est. VIII. Nec est quod ea de re quisquam dubitet; ctoritate deducta, partim probabilia sint; ex iis nonnulla ab Epiphanio commissa castigari necesse est. Primum quod Jechoniam ait Josiæ filium eum- dem esse cuin Sellum; nam Matthæus Jechoniam quidem a Josia genitum asserit; sed Jechoniæ fi- lium non Jeehoniam alterum, sed Salathielem ap- pellat. Atqui Sellum, sive Joachaz prolen habuit nullam; neque Jechonias ab altero quam ab apo- crypho Esdræ libro nominatur. Quamobrem Epi- phanius per Jechoniam Josiæ filium Joacimum, sive Eliacimum intellexit; cujus filius Jechonias, idem- יהויקים pater autem ; יהויכין que Joaelhin appellatus) Verum Joakim uusquam Jechonias vocatur : hæc prima est allucinatio; altera, quod Amasiam euin- dem Jechoniam, sive Joachimum nominat, quod unde hauserit, nescio; tertia, omniumque gravissi- ma, quod Jechoniam, hoc est Joacimum genuisse Sedeciam, ac Joacimum existimat, lib. I Paralip., c. 1, 15, ex quatuor Josiæ filiis, Joanan, Joakim, Sedecia, et Sellum, secundus, nempe Joakim ge- nuit Jechoniam, et Sedeciam, Jechonias Salathiel. Duo ergo fuere Sedeciæ, neuter Jechoniæ filius; sed prior Josie, qui et postremus ex Davidis stirpe regnavit; alter Joakimi filius, qui nunquam rex fuit. Quos quidem ambos Epiphanius permiscuit; nam qui ab eo commemoratur Sedecias, ille est ipse, qui regum novissimus imperavit. Cujus etiam fratrem Joakimum appellat, quæ quarta est hallu- cinatio; nisi quis Sedeciam alio nomine Joacimum ab Epiphanio nominari censeat, ut xat 'Iwaxɛlu, ad xaloúpavov referatur. Quod et nibilo secius falsum est Joakimi quippe filius Joachin fuit, qui male hic 'Iwaxai concipitur, cujus patruum Sedeciam Scriptura vocat. Hieron. in cap. 1 Dan. Joacimum Josie F. per kim, Joacimi vero filium scribi per chin observat. Totidem paucis illis verbis a san- ctissimo eruditissimoque viro Epiphanio peccata sunt; quorum admonere lectorem officii est insti tutique nostri; excusare, humanitatis; dissimulare, aut tueri velle, neque officii, neque humanitatis est. agitatur quæstio; sitne in Matthæi Genealogia ali- cujus nomen præteritum. Etenim Matthæus gene- rationibus recensitis omnibus, tria intervalla dis- tinguit, quibus singulis xiv generationes assignat. Utputa ab Abrahamo ad Davidem xiv: totidem a Davide ad transmigrationem Babylonis : ac postre- mo totidem a transmigratione ad Christum. In duo. bus intervallis prioribus consīat numerus; in ter- tio xuit duntaxat capita numerantur. Nam genera- tionum nomine personas ipsas Matthæus intelligit, quæ aut gignunt, aut gignuntur. Quare unum ali- quod nomen, sive generatio una desideratur. Cum hunc Matthæi locum Christiani nominis hostes tan- quam inextricabilem objicerent, quæstionis difficul- tas nostrorum excitavit ingenia; et innumeræ ra- tiones excogitatæ sunt : quarum hæc plerisque com- modissima videtur, ut librariorum culpa nomen aliquod exciderit. Quamobrem Epiphanius Jecko- niam bis a Matteo positum arbitratur; quam ejusdem vocabuli repetitionem exscriptores vitio- sam rati, præpostere correxerunt Ergo ita Mat- (60) Ἰωσίας των Ιεχονίαν, τὺν καὶ Σελούμ. (61) Καὶ μηδεὶς περὶ τούτου. Hic illa gravis

Α μαζέτω δὲ μᾶλλον τὴν ἀκριδολογίαν ὠφελίμως ένα Β ταῦθα κειμένην τοῖς σπουδαίοις, χρηστομαθείας ένεκα τὰ ἀκριβῆ τῶν ἀντιγράφων καταλαμβάνειν ἐθέλου- σιν, οἵτινες εὐθὺς μετὰ τῆς ὠφελείας, εὐγνωμονεῖν ἀναγκασθήσονται, κερδήσαντες τὸ ὑπό τινων ἀμα θῶν τῶν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ εἰς ἀμφιβολίαν ὡς κατά διόρθωσιν ἀφανισθεν ῥητόν. Τριχῶς γὰρ ἀριθμήσαν- τος τοῦ ἁγίου Ματθαίου τὰς γενεάς, ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ ἄχρι τοῦ Δαβίδ φήσαντος γενεὰς δεκατέσσαρας, οἱ δύο ἀνώτεροι ἀριθμοὶ σαφεῖς εὑρίσκονται, μηδεμίαν ἔλλειψιν ἀριθμοῦ περιέχοντες. Ἕως γὰρ τοῦ Ἰεχο- νίου περιέχουσι τοὺς χρόνους. Ο δὲ τρίτος ἀριθμὸς οὐκέτι δεκατεσσάρων γενεῶν εὑρίσκεται κατὰ δια δοχὴν ὀνομάτων τὸ πλήρωμα ἔχων, ἀλλὰ δεκα- τριῶν. Ἐπειδὴ τινὲς, Ἰεχονίαν ἅμα Ιεχονίᾳ ἑτέρῳ ἐπιτοαυτὸ εὑρόντες, ἐνόμισαν τὸν ἀριθμὸν δεδισσο λογισμένον εἶναι. Οὐκ ἦν δὲ δισσολογία, ἀλλὰ ἀρι θμὸς σαφής. Εἰς ὄνομα γὰρ πατρὸς ὁ παῖς ' ἐπ- έκλητο Ιεχονίας τοῦ Ιεχονίου. Αφελόμενοι οὖν τινες ὡς κατὰ φιλοκαλίαν τὸ ἐν ὄνομα, ἀγνοίς φερόμενοι, ἐλλειπὲς ἐποιήσαντο τῆς ὑποθέσεως, κατὰ τὴν ὁμάδα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δεκατεσσάρων ονομάτων τὴν ὑπόσχε σιν, καὶ τὸ πολύπειρον τῆς σχέσεως ἠφάνισαν. Σιν γρ. ἐπικέκληται, ἐπεκέκλητο, Γίνεται γοῦν ἐντεῦθεν ἀπὸ τοῦ χρόνου Ἰεχονίου ή αἰχμαλωσία ἡ εἰς Βαβυλῶνα. Ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ τῆς αἰχμαλωσίας (62) προσῆλθον οἱ πρεσβύτεροι τη Ναβουχοδονόσορ ἐν Βαβυλῶνι, παρακαλοῦντες ἀπο- σταλῆναί τινας τῶν ἰδίων αὐτοῦ ἐγκαθέτους εἰς τὴν Ἰσραηλιτῶν γῆν, ὅπως μὴ ἡ χώρα υλομανήσασε ἐρημωθῇ. Καὶ ἐδέξατο τὴν παρ' αὐτῶν παράκλησιν. Οὐ γὰρ ἀνεβάλλετο, καὶ ἀποστέλλει μὲν τῶν ἰδίων τέσσαρα γένη, τούς τε Χουθαίους καλουμένους (63), S. EPIPHANII miretur vero magis accuratam a nobis initam ra- ibidem ostenditur, uno detracto numerarunt, et tionem, et hoc loco in studiosorum gratiam utiliter explicatam, qui castigatiora exempla consulere eruditionis causa voluerint. Non enim diflido, quin cum animi sui fructu candide in iis quæ a nobis proposita sunt acquiescere cogantur; simulque vo- cem illam lucrifaciant, quæ ab imperitis quibusdam emendatoribus est propter ambiguitatem ex Evan- gelio sublata. Nam cum generationes omnes Mat- thæus tripartito distribuerit, et ab Abrahamo ad Davidem usque enumeret, superior utraque series integra reperitur, neque quidquam ad nu- merum deest, qui ad Jechoniam ordine pertexitur. At tertia demum series XIII duntaxat non xiv, ge- nerationum nomina complectitur, quod a nonnul- lis commissum est; qui cum Jechonias duos con- junctim esse scriptos cernerent, arbitrati sunt eamdem vocem præpostere in ca serie repeti- tam. Verum ejusdem ista repetitio minime fuit; sed numerandi ordo perspicuus. Siquidem Jecho- niæ filio de parente nomen impositum est. At isti elegantiæ vindices, dum unum nomen expungunt, per summam ignorantiam contra propositum pec- carunt; atque et nominum xtv collegium, quod multiplicem unius ad alterum rationem habitudinemque sustulerunt. Cæterum ab Jechoniæ tempore deinceps Judæo- rum in Babylonem deportatio contigit. In qua Na- buchodonosorem convenientes apud Babylonem se- niores rogarunt, ut e suis certos in Judæam ho- mines ad habitandum mitteret, ne silvescens in- cultaque regio deserta penitus maneret. Nec regi postulatio illa displicuit. Itaque quatuor ex impe- rio suo subditis gentibus sine mora dimisit, nimi- rump Chuthæos, et Cudæos, ac Seplaruræos, et · Cor. theum scripsisse putat: Josias autem genuit Jecho- niam, et fratres ejus in transmigratione Babylonis : Jechonias autem genuit Jechoniam : Jechonias aulem genuit Salathiel, etc. Jam scimus quis ex Epipla- nii mente sit Jechonias iste. Prior enim est Joakim, sive Eliacim, Josiæ F. Posterior alio nomine Sede- cias dictus est. Sed quam absurdum illud sit, e su- perioribus constat. Nam si de Sedecia Rege loqua- tur, quod ex Regii stemmatis successione videtur velle, Sedecias non Jechoniæ, neque Joakimi, sed Josiæ filius est. Sin alterum Sedeciam intelligat, qui privatus vixit, est ille quidem Joakimi filius, sed non Jechoniæ. Nam lib, I Paral., 111, 15, Joakim Josiæ filius Jechoniam et Sedeciam genuit, Jecho- nias Salathielem. At Epiphanius Jechoniam et Se- deciam, quos tam perspicue Scriptura distinguit, in eumdem virum conflavit. Non dubium est, quin Jechonias ille, qui Salathielem a Matthæo genuisse dicitur, idem sit cum eo, quem Paralipomenon liber commemorat. Sed alius ei pater quam Jechonias quærendus est. Maldonatus noster Joakim pro ite- rato Jechonia substituit: atque ita legit Joacim au- tem genuit Jechoniam: Jechonias autem genuit Șala- thiel. Quod Scripturæ consentaneum est. Multiplex error, quo vix ullus ab Epiphanio gravior est commissus. Non enim post Hierosolymorum excidium, sed tanto ante, post x videlicet tribuum deportationem, coloni in Samariam submissi, idque C D a Salmanassaro, non a Nabuchodonosore. Vide IV Reg. cap. xxiv. Neque vero solus in eo errore fuit Epiphanius, nam et Procopius in Isaiam a Nabu- chodonosore Samariam, et Judæam expugnatas ait. Alqui com. 24, dicitur Assyriorum rex de Babylo- ne, et de Cutha cæterisque regionibus transtulisse colonos in Samariam. An tum Salmanassar Baby- lonem obtinebat, ut qui tunc in ea regnabat Assy- riorum vectigalis esset? Hoc quidem probabile est. Nam post Assyriorum vetus illud ac diuturnum im- perium exstinctum, Babyloniorum primordia a Na- Jonassaro caperunt, anno per. Jul. centum fere annis a constituta Medorum monarchia; quæ iniit anno 3838. Porro Salmanassar x tribus capti- vas abduxit circiter annum per. Jul. 3993, anno Ezechiæ vi. A quo ad Nabopolassarum Nabuchodo- nosori patrem anni sunt 96. interitus enim Nabopol. convenit anno per. Jul. 4089, sub quo, imo ante ipsun, Babyloniorum imperium florere, excitarique coepit cum jam Assyriorum secundum illud occi- disset. Etenim post Åssaraddon nulla fit amplius regum Assyriorum mentio : sed Merodachi filii Ba- ladan Babyloniorum principis, IV Reg. xx, 12, anno Ezechia xiv. Ideoque post Merodach Babylonios reges crediderim ab Assyriorum dominatu se in libertatem asseruisse. hosce populos longe aliter Scriptura concipit: Ad- email, inquit, rex Assyriorum viros de Babylone, et (62) Ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ τῆς αἰχμαλωσίας. (15) Τούς τε Χουθαίους καλουμένους. Quatuor

Α μαζέτω δὲ μᾶλλον τὴν ἀκριδολογίαν ὠφελίμως ένα Β ταῦθα κειμένην τοῖς σπουδαίοις, χρηστομαθείας ένεκα τὰ ἀκριβῆ τῶν ἀντιγράφων καταλαμβάνειν ἐθέλου- σιν, οἵτινες εὐθὺς μετὰ τῆς ὠφελείας, εὐγνωμονεῖν ἀναγκασθήσονται, κερδήσαντες τὸ ὑπό τινων ἀμα θῶν τῶν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ εἰς ἀμφιβολίαν ὡς κατά διόρθωσιν ἀφανισθεν ῥητόν. Τριχῶς γὰρ ἀριθμήσαν- τος τοῦ ἁγίου Ματθαίου τὰς γενεάς, ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ ἄχρι τοῦ Δαβίδ φήσαντος γενεὰς δεκατέσσαρας, οἱ δύο ἀνώτεροι ἀριθμοὶ σαφεῖς εὑρίσκονται, μηδεμίαν ἔλλειψιν ἀριθμοῦ περιέχοντες. Ἕως γὰρ τοῦ Ἰεχο- νίου περιέχουσι τοὺς χρόνους. Ο δὲ τρίτος ἀριθμὸς οὐκέτι δεκατεσσάρων γενεῶν εὑρίσκεται κατὰ δια δοχὴν ὀνομάτων τὸ πλήρωμα ἔχων, ἀλλὰ δεκα- τριῶν. Ἐπειδὴ τινὲς, Ἰεχονίαν ἅμα Ιεχονίᾳ ἑτέρῳ ἐπιτοαυτὸ εὑρόντες, ἐνόμισαν τὸν ἀριθμὸν δεδισσο λογισμένον εἶναι. Οὐκ ἦν δὲ δισσολογία, ἀλλὰ ἀρι θμὸς σαφής. Εἰς ὄνομα γὰρ πατρὸς ὁ παῖς ' ἐπ- έκλητο Ιεχονίας τοῦ Ιεχονίου. Αφελόμενοι οὖν τινες ὡς κατὰ φιλοκαλίαν τὸ ἐν ὄνομα, ἀγνοίς φερόμενοι, ἐλλειπὲς ἐποιήσαντο τῆς ὑποθέσεως, κατὰ τὴν ὁμάδα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δεκατεσσάρων ονομάτων τὴν ὑπόσχε σιν, καὶ τὸ πολύπειρον τῆς σχέσεως ἠφάνισαν. Σιν γρ. ἐπικέκληται, ἐπεκέκλητο, Γίνεται γοῦν ἐντεῦθεν ἀπὸ τοῦ χρόνου Ἰεχονίου ή αἰχμαλωσία ἡ εἰς Βαβυλῶνα. Ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ τῆς αἰχμαλωσίας (62) προσῆλθον οἱ πρεσβύτεροι τη Ναβουχοδονόσορ ἐν Βαβυλῶνι, παρακαλοῦντες ἀπο- σταλῆναί τινας τῶν ἰδίων αὐτοῦ ἐγκαθέτους εἰς τὴν Ἰσραηλιτῶν γῆν, ὅπως μὴ ἡ χώρα υλομανήσασε ἐρημωθῇ. Καὶ ἐδέξατο τὴν παρ' αὐτῶν παράκλησιν. Οὐ γὰρ ἀνεβάλλετο, καὶ ἀποστέλλει μὲν τῶν ἰδίων τέσσαρα γένη, τούς τε Χουθαίους καλουμένους (63), S. EPIPHANII miretur vero magis accuratam a nobis initam ra- ibidem ostenditur, uno detracto numerarunt, et tionem, et hoc loco in studiosorum gratiam utiliter explicatam, qui castigatiora exempla consulere eruditionis causa voluerint. Non enim diflido, quin cum animi sui fructu candide in iis quæ a nobis proposita sunt acquiescere cogantur; simulque vo- cem illam lucrifaciant, quæ ab imperitis quibusdam emendatoribus est propter ambiguitatem ex Evan- gelio sublata. Nam cum generationes omnes Mat- thæus tripartito distribuerit, et ab Abrahamo ad Davidem usque enumeret, superior utraque series integra reperitur, neque quidquam ad nu- merum deest, qui ad Jechoniam ordine pertexitur. At tertia demum series XIII duntaxat non xiv, ge- nerationum nomina complectitur, quod a nonnul- lis commissum est; qui cum Jechonias duos con- junctim esse scriptos cernerent, arbitrati sunt eamdem vocem præpostere in ca serie repeti- tam. Verum ejusdem ista repetitio minime fuit; sed numerandi ordo perspicuus. Siquidem Jecho- niæ filio de parente nomen impositum est. At isti elegantiæ vindices, dum unum nomen expungunt, per summam ignorantiam contra propositum pec- carunt; atque et nominum xtv collegium, quod multiplicem unius ad alterum rationem habitudinemque sustulerunt. Cæterum ab Jechoniæ tempore deinceps Judæo- rum in Babylonem deportatio contigit. In qua Na- buchodonosorem convenientes apud Babylonem se- niores rogarunt, ut e suis certos in Judæam ho- mines ad habitandum mitteret, ne silvescens in- cultaque regio deserta penitus maneret. Nec regi postulatio illa displicuit. Itaque quatuor ex impe- rio suo subditis gentibus sine mora dimisit, nimi- rump Chuthæos, et Cudæos, ac Seplaruræos, et · Cor. theum scripsisse putat: Josias autem genuit Jecho- niam, et fratres ejus in transmigratione Babylonis : Jechonias autem genuit Jechoniam : Jechonias aulem genuit Salathiel, etc. Jam scimus quis ex Epipla- nii mente sit Jechonias iste. Prior enim est Joakim, sive Eliacim, Josiæ F. Posterior alio nomine Sede- cias dictus est. Sed quam absurdum illud sit, e su- perioribus constat. Nam si de Sedecia Rege loqua- tur, quod ex Regii stemmatis successione videtur velle, Sedecias non Jechoniæ, neque Joakimi, sed Josiæ filius est. Sin alterum Sedeciam intelligat, qui privatus vixit, est ille quidem Joakimi filius, sed non Jechoniæ. Nam lib, I Paral., 111, 15, Joakim Josiæ filius Jechoniam et Sedeciam genuit, Jecho- nias Salathielem. At Epiphanius Jechoniam et Se- deciam, quos tam perspicue Scriptura distinguit, in eumdem virum conflavit. Non dubium est, quin Jechonias ille, qui Salathielem a Matthæo genuisse dicitur, idem sit cum eo, quem Paralipomenon liber commemorat. Sed alius ei pater quam Jechonias quærendus est. Maldonatus noster Joakim pro ite- rato Jechonia substituit: atque ita legit Joacim au- tem genuit Jechoniam: Jechonias autem genuit Șala- thiel. Quod Scripturæ consentaneum est. Multiplex error, quo vix ullus ab Epiphanio gravior est commissus. Non enim post Hierosolymorum excidium, sed tanto ante, post x videlicet tribuum deportationem, coloni in Samariam submissi, idque C D a Salmanassaro, non a Nabuchodonosore. Vide IV Reg. cap. xxiv. Neque vero solus in eo errore fuit Epiphanius, nam et Procopius in Isaiam a Nabu- chodonosore Samariam, et Judæam expugnatas ait. Alqui com. 24, dicitur Assyriorum rex de Babylo- ne, et de Cutha cæterisque regionibus transtulisse colonos in Samariam. An tum Salmanassar Baby- lonem obtinebat, ut qui tunc in ea regnabat Assy- riorum vectigalis esset? Hoc quidem probabile est. Nam post Assyriorum vetus illud ac diuturnum im- perium exstinctum, Babyloniorum primordia a Na- Jonassaro caperunt, anno per. Jul. centum fere annis a constituta Medorum monarchia; quæ iniit anno 3838. Porro Salmanassar x tribus capti- vas abduxit circiter annum per. Jul. 3993, anno Ezechiæ vi. A quo ad Nabopolassarum Nabuchodo- nosori patrem anni sunt 96. interitus enim Nabopol. convenit anno per. Jul. 4089, sub quo, imo ante ipsun, Babyloniorum imperium florere, excitarique coepit cum jam Assyriorum secundum illud occi- disset. Etenim post Åssaraddon nulla fit amplius regum Assyriorum mentio : sed Merodachi filii Ba- ladan Babyloniorum principis, IV Reg. xx, 12, anno Ezechia xiv. Ideoque post Merodach Babylonios reges crediderim ab Assyriorum dominatu se in libertatem asseruisse. hosce populos longe aliter Scriptura concipit: Ad- email, inquit, rex Assyriorum viros de Babylone, et (62) Ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ τῆς αἰχμαλωσίας. (15) Τούς τε Χουθαίους καλουμένους. Quatuor

Α μαζέτω δὲ μᾶλλον τὴν ἀκριδολογίαν ὠφελίμως ένα Β ταῦθα κειμένην τοῖς σπουδαίοις, χρηστομαθείας ένεκα τὰ ἀκριβῆ τῶν ἀντιγράφων καταλαμβάνειν ἐθέλου- σιν, οἵτινες εὐθὺς μετὰ τῆς ὠφελείας, εὐγνωμονεῖν ἀναγκασθήσονται, κερδήσαντες τὸ ὑπό τινων ἀμα θῶν τῶν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ εἰς ἀμφιβολίαν ὡς κατά διόρθωσιν ἀφανισθεν ῥητόν. Τριχῶς γὰρ ἀριθμήσαν- τος τοῦ ἁγίου Ματθαίου τὰς γενεάς, ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ ἄχρι τοῦ Δαβίδ φήσαντος γενεὰς δεκατέσσαρας, οἱ δύο ἀνώτεροι ἀριθμοὶ σαφεῖς εὑρίσκονται, μηδεμίαν ἔλλειψιν ἀριθμοῦ περιέχοντες. Ἕως γὰρ τοῦ Ἰεχο- νίου περιέχουσι τοὺς χρόνους. Ο δὲ τρίτος ἀριθμὸς οὐκέτι δεκατεσσάρων γενεῶν εὑρίσκεται κατὰ δια δοχὴν ὀνομάτων τὸ πλήρωμα ἔχων, ἀλλὰ δεκα- τριῶν. Ἐπειδὴ τινὲς, Ἰεχονίαν ἅμα Ιεχονίᾳ ἑτέρῳ ἐπιτοαυτὸ εὑρόντες, ἐνόμισαν τὸν ἀριθμὸν δεδισσο λογισμένον εἶναι. Οὐκ ἦν δὲ δισσολογία, ἀλλὰ ἀρι θμὸς σαφής. Εἰς ὄνομα γὰρ πατρὸς ὁ παῖς ' ἐπ- έκλητο Ιεχονίας τοῦ Ιεχονίου. Αφελόμενοι οὖν τινες ὡς κατὰ φιλοκαλίαν τὸ ἐν ὄνομα, ἀγνοίς φερόμενοι, ἐλλειπὲς ἐποιήσαντο τῆς ὑποθέσεως, κατὰ τὴν ὁμάδα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δεκατεσσάρων ονομάτων τὴν ὑπόσχε σιν, καὶ τὸ πολύπειρον τῆς σχέσεως ἠφάνισαν. Σιν γρ. ἐπικέκληται, ἐπεκέκλητο, Γίνεται γοῦν ἐντεῦθεν ἀπὸ τοῦ χρόνου Ἰεχονίου ή αἰχμαλωσία ἡ εἰς Βαβυλῶνα. Ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ τῆς αἰχμαλωσίας (62) προσῆλθον οἱ πρεσβύτεροι τη Ναβουχοδονόσορ ἐν Βαβυλῶνι, παρακαλοῦντες ἀπο- σταλῆναί τινας τῶν ἰδίων αὐτοῦ ἐγκαθέτους εἰς τὴν Ἰσραηλιτῶν γῆν, ὅπως μὴ ἡ χώρα υλομανήσασε ἐρημωθῇ. Καὶ ἐδέξατο τὴν παρ' αὐτῶν παράκλησιν. Οὐ γὰρ ἀνεβάλλετο, καὶ ἀποστέλλει μὲν τῶν ἰδίων τέσσαρα γένη, τούς τε Χουθαίους καλουμένους (63), S. EPIPHANII miretur vero magis accuratam a nobis initam ra- ibidem ostenditur, uno detracto numerarunt, et tionem, et hoc loco in studiosorum gratiam utiliter explicatam, qui castigatiora exempla consulere eruditionis causa voluerint. Non enim diflido, quin cum animi sui fructu candide in iis quæ a nobis proposita sunt acquiescere cogantur; simulque vo- cem illam lucrifaciant, quæ ab imperitis quibusdam emendatoribus est propter ambiguitatem ex Evan- gelio sublata. Nam cum generationes omnes Mat- thæus tripartito distribuerit, et ab Abrahamo ad Davidem usque enumeret, superior utraque series integra reperitur, neque quidquam ad nu- merum deest, qui ad Jechoniam ordine pertexitur. At tertia demum series XIII duntaxat non xiv, ge- nerationum nomina complectitur, quod a nonnul- lis commissum est; qui cum Jechonias duos con- junctim esse scriptos cernerent, arbitrati sunt eamdem vocem præpostere in ca serie repeti- tam. Verum ejusdem ista repetitio minime fuit; sed numerandi ordo perspicuus. Siquidem Jecho- niæ filio de parente nomen impositum est. At isti elegantiæ vindices, dum unum nomen expungunt, per summam ignorantiam contra propositum pec- carunt; atque et nominum xtv collegium, quod multiplicem unius ad alterum rationem habitudinemque sustulerunt. Cæterum ab Jechoniæ tempore deinceps Judæo- rum in Babylonem deportatio contigit. In qua Na- buchodonosorem convenientes apud Babylonem se- niores rogarunt, ut e suis certos in Judæam ho- mines ad habitandum mitteret, ne silvescens in- cultaque regio deserta penitus maneret. Nec regi postulatio illa displicuit. Itaque quatuor ex impe- rio suo subditis gentibus sine mora dimisit, nimi- rump Chuthæos, et Cudæos, ac Seplaruræos, et · Cor. theum scripsisse putat: Josias autem genuit Jecho- niam, et fratres ejus in transmigratione Babylonis : Jechonias autem genuit Jechoniam : Jechonias aulem genuit Salathiel, etc. Jam scimus quis ex Epipla- nii mente sit Jechonias iste. Prior enim est Joakim, sive Eliacim, Josiæ F. Posterior alio nomine Sede- cias dictus est. Sed quam absurdum illud sit, e su- perioribus constat. Nam si de Sedecia Rege loqua- tur, quod ex Regii stemmatis successione videtur velle, Sedecias non Jechoniæ, neque Joakimi, sed Josiæ filius est. Sin alterum Sedeciam intelligat, qui privatus vixit, est ille quidem Joakimi filius, sed non Jechoniæ. Nam lib, I Paral., 111, 15, Joakim Josiæ filius Jechoniam et Sedeciam genuit, Jecho- nias Salathielem. At Epiphanius Jechoniam et Se- deciam, quos tam perspicue Scriptura distinguit, in eumdem virum conflavit. Non dubium est, quin Jechonias ille, qui Salathielem a Matthæo genuisse dicitur, idem sit cum eo, quem Paralipomenon liber commemorat. Sed alius ei pater quam Jechonias quærendus est. Maldonatus noster Joakim pro ite- rato Jechonia substituit: atque ita legit Joacim au- tem genuit Jechoniam: Jechonias autem genuit Șala- thiel. Quod Scripturæ consentaneum est. Multiplex error, quo vix ullus ab Epiphanio gravior est commissus. Non enim post Hierosolymorum excidium, sed tanto ante, post x videlicet tribuum deportationem, coloni in Samariam submissi, idque C D a Salmanassaro, non a Nabuchodonosore. Vide IV Reg. cap. xxiv. Neque vero solus in eo errore fuit Epiphanius, nam et Procopius in Isaiam a Nabu- chodonosore Samariam, et Judæam expugnatas ait. Alqui com. 24, dicitur Assyriorum rex de Babylo- ne, et de Cutha cæterisque regionibus transtulisse colonos in Samariam. An tum Salmanassar Baby- lonem obtinebat, ut qui tunc in ea regnabat Assy- riorum vectigalis esset? Hoc quidem probabile est. Nam post Assyriorum vetus illud ac diuturnum im- perium exstinctum, Babyloniorum primordia a Na- Jonassaro caperunt, anno per. Jul. centum fere annis a constituta Medorum monarchia; quæ iniit anno 3838. Porro Salmanassar x tribus capti- vas abduxit circiter annum per. Jul. 3993, anno Ezechiæ vi. A quo ad Nabopolassarum Nabuchodo- nosori patrem anni sunt 96. interitus enim Nabopol. convenit anno per. Jul. 4089, sub quo, imo ante ipsun, Babyloniorum imperium florere, excitarique coepit cum jam Assyriorum secundum illud occi- disset. Etenim post Åssaraddon nulla fit amplius regum Assyriorum mentio : sed Merodachi filii Ba- ladan Babyloniorum principis, IV Reg. xx, 12, anno Ezechia xiv. Ideoque post Merodach Babylonios reges crediderim ab Assyriorum dominatu se in libertatem asseruisse. hosce populos longe aliter Scriptura concipit: Ad- email, inquit, rex Assyriorum viros de Babylone, et (62) Ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ τῆς αἰχμαλωσίας. (15) Τούς τε Χουθαίους καλουμένους. Quatuor

καὶ Κουδαίους, Σεπφαρουραίους καὶ ᾿Αναγωγαναίους. Α Οἱ τινες, ἅμα τοῖς αὐτῶν εἰδώλοις ἀναβάντες, κατώ κουν τὸ τηνικαῦτα τὴν Σαμαρείαν, ταύτην ἐπιλεξά- μενοι ἑαυτοῖς τὴν γῆν, διὰ τὸ εἶναι πίονά τε καὶ γου νιμωτάτην. Χρόνῳ δὲ οὗτοι ὑπὸ τῶν θηρίων διασπα- ραττόμενοι, λεόντων δὲ καὶ παρδάλεων, καὶ ἄρκτων, καὶ τῶν ἄλλων πονηρῶν θηρίων, ἀποστέλλουσιν εἰς Βαβυλῶνα, παρακαλοῦντες, καὶ ὑπερβολῇ θαυμάζον- τες τὴν τῶν κατοικησάντων τὸ πρὶν ἐγκάθετον διαγωγήν, πῶς ἡδύναντο ἀποστῆναι τὴν τῶν θηρίων ἁρπαγήν τε καὶ βίαν. Ὁ δὲ βασιλεὺς, μεταστειλάμε- νος τοὺς πρεσβυτέρους, ᾕρετο τὴν αὐτοῖς γενομένην ἀγωγὴν τῆς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ καθέξεως, πῶς τε διελάν- θανον τὴν τῶν θηρίων ἁρπαγήν, τοσαύτης θηριοβο- λίας καὶ λύμης κατὰ τὴν γῆν ἐκείνην ὑπαρχούσης. Οἱ δὲ τὴν τοῦ Θεοῦ νομοθεσίαν αὐτῷ ἐδείκνυον, καὶ Β μετὰ συνέσεως αὐτῷ ἀπεκάλυπτον τῆς εὐλόγου γνώ- μης τὰ καθεξῆς φήσασθαι. Μὴ δύνασθαι γὰρ ἐκεῖσε ἔθνος καθέζεσθαι, εἰ μή τι ἂν τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ τοῦ οὐρανοῦ τὸν διὰ Μωϋσέως δοθέντα ἐπιτε λέσαιον. Εἶναι γὰρ τὸν Θεὸν τὸν ὑπερασπίζοντα τῆς γῆς· μὴ βούλεσθαι δὲ παραβάσεις ἐν αὐτῇ παρ' ἐθνῶν ἀλλοφύλων γίνεσθαι εἰδωλολατρείας καὶ τῶν ἄλλων. Ὁ δὲ ἐπιμελόμενος, καὶ πειθόμενος τῇ τῶν ἀναδιδαξάντων ἀληθεστάτῃ ἑρμηνείς, ἀντίγραφον τοῦ νόμου έτησεν. Οἱ δὲ, ἀφθόνως δεδωκότες μετὰ καὶ τοῦ νόμου, Εσδραν τινὰ ἱερέα (64) ἀποστέλλουσε παιδευτὴν τοῦ νόμου ἀπὸ Βαβυλῶνος, πρὸς τὸ παι δεῦσαι τοὺς ἐν τῇ Σαμαρείᾳ καθεσθέντας Ασσυ ρίους, τοὺς προδεδηλωμένους Χυθαίους καὶ ἄλλους, τὸν νόμον τὸν Μωϋσέως. Γίνεται δὲ τοῦτο ἐν τῷ τριακοστῷ ἔτει πλείω ἢ ἐλάσσω τῆς τοῦ Ἰσραὴλ καὶ Ἱερουσαλήμ αἰχμαλωσίας. Ἐπαίδευε τοίνυν Εσδρας καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ τὸ γένος τὸ ἐν τῇ Σαμαρεία, καὶ ἐκλήθησαν Σαμαρείται οἱ τὸν νόμον διὰ τοῦ Εσδρα τοῦ ἀπὸ Βαβυλῶνος ήκοντος διαδεξάμενοι. Διῆλθε δὲ χρόνος ἐτῶν τεσσαράκοντα ἄλλων, καὶ ἡ αἰχμαλωσίᾳ ἀνείθη. Καὶ ἀνῆλθεν Ἰσραὴλ ἀπὸ τῆς Βαβυλῶνος. Θ. Ἐπέστη δὲ θαυμάζειν, πῶς συμβέβηκε τα τέσσαρα ἔθνη καὶ τέσσαρας αἱρέσεις ἐν αὐτῷ τῷ Είναι γενέσθαι· φημὶ δὲ πρῶτον Εσσηνῶν, δεύτε ρον Γορθηνών, τρίτον Σεβουσίων, τέταρτον Δοσι θέων. Ἐντεῦθεν ἀρχή μοι γίνεται τῆς τοῦ ἐπαγγέλ ματος κατά αἱρέσεων πραγματείας, καὶ τὸ αἴτιον, όπως ο διασαφήσων ἐν βραχεῖ ἐρῶ. Τί δέ ἐστιν ἄλλο, ἢ ὅτι ἀπὸ τῆς τῶν γλωσσῶν πολυφόρου αλλοιοφωνίας φυλαὶ γεγόνασι ; Κατὰ δὲ ἑκάστην φυλήν τε καὶ πατ • φήσαντος. * διασαφήσω. Καὶ ἐκ Χυθα, καὶ ἀπὸ 'Αουάν, καὶ ἀπὸ Αἰμάθ, καὶ ἀπὸ Σεμφαρουαίμ. Αρχαιολ., Κουδαίοι, Αιμαθαίους Λουαναίους Αουάν Ανάγνους Γαναίους ἄναγνοι, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. - HÆRES. VII. Anagoganæos. Qui cum simulacris suis eo profecti sedem in Samaria constituunt. Hanc enim, quod præpingui gleba fertilique foret, ad habitandum deligunt, Verum aliquanto postea tempore a feris laniati, leonibus videlicet, pardis et ursis, aliisque crudelibus bestiis incursantibus, legatos in Baby- lonem cum precibus mittunt; vehementer éos ad- miraui, qui istic ante se domicilium collocaverant, qui tandem a ferarum vi et immanitale servare sese potuissent. Quibus auditis rex accersitis se- nioribus interrogat, quænam illis in Judæa vitæ ratio; tum quomodo in tanta bestiarum incursione, tantisque regionis incommodis illarum laniatuni ac feritatem effugissent. Illi constitutas a Deo sibi leges demonstrant, prudenterque quod erat rationi consentaneum significant : nullam iis in locis na- tionem posse consistere, nisi divinitus traditis per Moysen legibus obtemperaret, Deum quippe terra præsidem, ac protectorem esse; minimeque pati ab externis populis per simulacrorum cultum, alias - que superstitiones quidquam illic contra instituta committi. Quæ omnia Nabuchodonosor negligenda minimie ratus, sinceræ illorum orationi fidem ac- commodans, legis exemplum poposcit. Cujus cụm illi copiam abunde fecissent, Esdram quem- dam sacerdotem Legisque doctorem Babylone cum illa ipsa lege destinant, ut Assyrios qui Sa- mariam incolebant, hoc est. Chutthæos, aliosque supra commemoratos populos, Mosaicis decretis C imbuerent. Arcidit hoc tricesimo plus minus anno, quam Judæi ex Israele ac Hierosolymis deportati fuissent. Igitur Esdras, et qui cum eo profecti sunt, Samaritanæ regionis incolas erudiunt; indeque Samaritæ dicti, qui ab Esdra, quem rex Babylone miserat, legem acceperunt. Post bæc aliis XL annis elapsis dissoluta captivitale Israelitæ in patriam reversi sunt. Forte Forte de Catha, et de Hava, et de Emath, et de Sephar- veim. Grece ita : Quod ad Chu- Chaos allinet, Josephus, lib. ix c. 14, a Chutha Persidis regione, et cognomine fluvio no- minatos affirmat. Vide Eliam Thisbitem, vocabulo my. Ab iis nihil, opinor, discrepant licet Epiphanius secernat; nisi quis ejus loco reponendum censeat. Nam pro 'Avaywyavaiou: for- Lasse melius erit, pra Havais : cun LXX scribant. At Scaliger kg. ariolatur; quia Nga sunt obsceni. Ve- ram nationuin hic nomina, non morum, ac vitio- D IX. Illud vero admiratione mihi dignum videtur, quemadmodum pro iv illarum gentium numero, totidem in eo populo sectæ coluerint. Quarum pri- ma est Essenorum; 11, Gorthenorum; 111, Sebuzo- rum ; iv, Dositheorum. lloc erit propositi nobis argu- menti, susceptique adversus hæreses operis initium : ac primum multiplicium illorum errorum originem paucis, sed perspicue declarabo. Quaenam vero tandem alia esse potest, nisi quod linguarum ex rum propria commemorantur. porumque perturbatio. Esdram asserit Nabucho- donosore missum, qui Samariæ inquilinos Mosis le- gem doceret, idque auno xxx Babylonicæ captivis tatis accidisse. Non videtur alterum Esdram áb eo intellexisse, qui Hecaliæ Blius legis scriba dicitur. Sed alium taken, si verum illud est, oportet fuisse. Non melioris est notæ, quod Israeliticam, hoc est x tribnum captivitatem, cum altera confundit, quæ sub Nabuchodon. contigit. Quid enim aliud facere potuit; qui Nabuchodon. culem cum Salmamas- saro constituerat ? (64) Εσδραν τινὰ ἱερέα. Miriaca rerum, tem

καὶ Κουδαίους, Σεπφαρουραίους καὶ ᾿Αναγωγαναίους. Α Οἱ τινες, ἅμα τοῖς αὐτῶν εἰδώλοις ἀναβάντες, κατώ κουν τὸ τηνικαῦτα τὴν Σαμαρείαν, ταύτην ἐπιλεξά- μενοι ἑαυτοῖς τὴν γῆν, διὰ τὸ εἶναι πίονά τε καὶ γου νιμωτάτην. Χρόνῳ δὲ οὗτοι ὑπὸ τῶν θηρίων διασπα- ραττόμενοι, λεόντων δὲ καὶ παρδάλεων, καὶ ἄρκτων, καὶ τῶν ἄλλων πονηρῶν θηρίων, ἀποστέλλουσιν εἰς Βαβυλῶνα, παρακαλοῦντες, καὶ ὑπερβολῇ θαυμάζον- τες τὴν τῶν κατοικησάντων τὸ πρὶν ἐγκάθετον διαγωγήν, πῶς ἡδύναντο ἀποστῆναι τὴν τῶν θηρίων ἁρπαγήν τε καὶ βίαν. Ὁ δὲ βασιλεὺς, μεταστειλάμε- νος τοὺς πρεσβυτέρους, ᾕρετο τὴν αὐτοῖς γενομένην ἀγωγὴν τῆς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ καθέξεως, πῶς τε διελάν- θανον τὴν τῶν θηρίων ἁρπαγήν, τοσαύτης θηριοβο- λίας καὶ λύμης κατὰ τὴν γῆν ἐκείνην ὑπαρχούσης. Οἱ δὲ τὴν τοῦ Θεοῦ νομοθεσίαν αὐτῷ ἐδείκνυον, καὶ Β μετὰ συνέσεως αὐτῷ ἀπεκάλυπτον τῆς εὐλόγου γνώ- μης τὰ καθεξῆς φήσασθαι. Μὴ δύνασθαι γὰρ ἐκεῖσε ἔθνος καθέζεσθαι, εἰ μή τι ἂν τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ τοῦ οὐρανοῦ τὸν διὰ Μωϋσέως δοθέντα ἐπιτε λέσαιον. Εἶναι γὰρ τὸν Θεὸν τὸν ὑπερασπίζοντα τῆς γῆς· μὴ βούλεσθαι δὲ παραβάσεις ἐν αὐτῇ παρ' ἐθνῶν ἀλλοφύλων γίνεσθαι εἰδωλολατρείας καὶ τῶν ἄλλων. Ὁ δὲ ἐπιμελόμενος, καὶ πειθόμενος τῇ τῶν ἀναδιδαξάντων ἀληθεστάτῃ ἑρμηνείς, ἀντίγραφον τοῦ νόμου έτησεν. Οἱ δὲ, ἀφθόνως δεδωκότες μετὰ καὶ τοῦ νόμου, Εσδραν τινὰ ἱερέα (64) ἀποστέλλουσε παιδευτὴν τοῦ νόμου ἀπὸ Βαβυλῶνος, πρὸς τὸ παι δεῦσαι τοὺς ἐν τῇ Σαμαρείᾳ καθεσθέντας Ασσυ ρίους, τοὺς προδεδηλωμένους Χυθαίους καὶ ἄλλους, τὸν νόμον τὸν Μωϋσέως. Γίνεται δὲ τοῦτο ἐν τῷ τριακοστῷ ἔτει πλείω ἢ ἐλάσσω τῆς τοῦ Ἰσραὴλ καὶ Ἱερουσαλήμ αἰχμαλωσίας. Ἐπαίδευε τοίνυν Εσδρας καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ τὸ γένος τὸ ἐν τῇ Σαμαρεία, καὶ ἐκλήθησαν Σαμαρείται οἱ τὸν νόμον διὰ τοῦ Εσδρα τοῦ ἀπὸ Βαβυλῶνος ήκοντος διαδεξάμενοι. Διῆλθε δὲ χρόνος ἐτῶν τεσσαράκοντα ἄλλων, καὶ ἡ αἰχμαλωσίᾳ ἀνείθη. Καὶ ἀνῆλθεν Ἰσραὴλ ἀπὸ τῆς Βαβυλῶνος. Θ. Ἐπέστη δὲ θαυμάζειν, πῶς συμβέβηκε τα τέσσαρα ἔθνη καὶ τέσσαρας αἱρέσεις ἐν αὐτῷ τῷ Είναι γενέσθαι· φημὶ δὲ πρῶτον Εσσηνῶν, δεύτε ρον Γορθηνών, τρίτον Σεβουσίων, τέταρτον Δοσι θέων. Ἐντεῦθεν ἀρχή μοι γίνεται τῆς τοῦ ἐπαγγέλ ματος κατά αἱρέσεων πραγματείας, καὶ τὸ αἴτιον, όπως ο διασαφήσων ἐν βραχεῖ ἐρῶ. Τί δέ ἐστιν ἄλλο, ἢ ὅτι ἀπὸ τῆς τῶν γλωσσῶν πολυφόρου αλλοιοφωνίας φυλαὶ γεγόνασι ; Κατὰ δὲ ἑκάστην φυλήν τε καὶ πατ • φήσαντος. * διασαφήσω. Καὶ ἐκ Χυθα, καὶ ἀπὸ 'Αουάν, καὶ ἀπὸ Αἰμάθ, καὶ ἀπὸ Σεμφαρουαίμ. Αρχαιολ., Κουδαίοι, Αιμαθαίους Λουαναίους Αουάν Ανάγνους Γαναίους ἄναγνοι, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. - HÆRES. VII. Anagoganæos. Qui cum simulacris suis eo profecti sedem in Samaria constituunt. Hanc enim, quod præpingui gleba fertilique foret, ad habitandum deligunt, Verum aliquanto postea tempore a feris laniati, leonibus videlicet, pardis et ursis, aliisque crudelibus bestiis incursantibus, legatos in Baby- lonem cum precibus mittunt; vehementer éos ad- miraui, qui istic ante se domicilium collocaverant, qui tandem a ferarum vi et immanitale servare sese potuissent. Quibus auditis rex accersitis se- nioribus interrogat, quænam illis in Judæa vitæ ratio; tum quomodo in tanta bestiarum incursione, tantisque regionis incommodis illarum laniatuni ac feritatem effugissent. Illi constitutas a Deo sibi leges demonstrant, prudenterque quod erat rationi consentaneum significant : nullam iis in locis na- tionem posse consistere, nisi divinitus traditis per Moysen legibus obtemperaret, Deum quippe terra præsidem, ac protectorem esse; minimeque pati ab externis populis per simulacrorum cultum, alias - que superstitiones quidquam illic contra instituta committi. Quæ omnia Nabuchodonosor negligenda minimie ratus, sinceræ illorum orationi fidem ac- commodans, legis exemplum poposcit. Cujus cụm illi copiam abunde fecissent, Esdram quem- dam sacerdotem Legisque doctorem Babylone cum illa ipsa lege destinant, ut Assyrios qui Sa- mariam incolebant, hoc est. Chutthæos, aliosque supra commemoratos populos, Mosaicis decretis C imbuerent. Arcidit hoc tricesimo plus minus anno, quam Judæi ex Israele ac Hierosolymis deportati fuissent. Igitur Esdras, et qui cum eo profecti sunt, Samaritanæ regionis incolas erudiunt; indeque Samaritæ dicti, qui ab Esdra, quem rex Babylone miserat, legem acceperunt. Post bæc aliis XL annis elapsis dissoluta captivitale Israelitæ in patriam reversi sunt. Forte Forte de Catha, et de Hava, et de Emath, et de Sephar- veim. Grece ita : Quod ad Chu- Chaos allinet, Josephus, lib. ix c. 14, a Chutha Persidis regione, et cognomine fluvio no- minatos affirmat. Vide Eliam Thisbitem, vocabulo my. Ab iis nihil, opinor, discrepant licet Epiphanius secernat; nisi quis ejus loco reponendum censeat. Nam pro 'Avaywyavaiou: for- Lasse melius erit, pra Havais : cun LXX scribant. At Scaliger kg. ariolatur; quia Nga sunt obsceni. Ve- ram nationuin hic nomina, non morum, ac vitio- D IX. Illud vero admiratione mihi dignum videtur, quemadmodum pro iv illarum gentium numero, totidem in eo populo sectæ coluerint. Quarum pri- ma est Essenorum; 11, Gorthenorum; 111, Sebuzo- rum ; iv, Dositheorum. lloc erit propositi nobis argu- menti, susceptique adversus hæreses operis initium : ac primum multiplicium illorum errorum originem paucis, sed perspicue declarabo. Quaenam vero tandem alia esse potest, nisi quod linguarum ex rum propria commemorantur. porumque perturbatio. Esdram asserit Nabucho- donosore missum, qui Samariæ inquilinos Mosis le- gem doceret, idque auno xxx Babylonicæ captivis tatis accidisse. Non videtur alterum Esdram áb eo intellexisse, qui Hecaliæ Blius legis scriba dicitur. Sed alium taken, si verum illud est, oportet fuisse. Non melioris est notæ, quod Israeliticam, hoc est x tribnum captivitatem, cum altera confundit, quæ sub Nabuchodon. contigit. Quid enim aliud facere potuit; qui Nabuchodon. culem cum Salmamas- saro constituerat ? (64) Εσδραν τινὰ ἱερέα. Miriaca rerum, tem

προσεστήσατο βασιλέα εἰς κεφαλήν. Συμβέβηκε δι ἀπὸ τούτου πόλεμον εἶναι καὶ ἔνστασιν, καὶ συμπληρ γάδας ἐθνῶν ἐν ἔθνεσι συῤῥηγνυμένων, ἑκάστου βιαζομένου τὸ ἴδιον θέλημα προτιμᾶσθαι, εἰς ἑαυτὸν δὲ τὰ τῶν πέλας ἀποφέρεσθαι, διὰ τὴν ἐν τῷ βίῳ ἐν ἡμῖν πᾶσιν ἀκόρεστον πλεονεξίαν. Οὕτω καὶ ἐν τού τῳ τῷ καιρῷ τῷ προδεδηλωμένῳ, μεταπεσούσης τοῦ Ἰσραὴλ τῆς μιᾶς θρησκείας, καὶ τῆς κατὰ τὸν νό μον γραφῆς εἰς ἕτερα γένη, φημὶ δὲ εἰς Ασσυρίους, ἐξ ὧν Σαμαρείται οἱ ἐγκάθετοι, συμβέβηκε καὶ τὴν γνώμην διχονοηθῆναι· καὶ λοιπὸν ὥρμησεν ἡ πλάνη καὶ ἡ διχόνοια ὑποσπείρειν ἀπὸ τῆς μιᾶς θεοσεβείας εἰς πολλὰς παραπεποιημένας γνώμας, καθὼς ἑκάστῳ έδοξε, καὶ ὠήθη τῷ γράμματι ἐνασκεῖσθαι, καὶ φρά ζειν ἕκαστος κατὰ τὸ ἴδιον θέλημα. Α τριαρχίαν ἔθνη διάφορα προέστη. Πᾶν δὲ ἔθνος ἑαυτῷ ἀρχή. καθ᾽ ὑποδιαίρεσιν ΣΑΜΑΡΕΙΤΑΙ, Εβδόμη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐννάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Σαμαρείται (65) μὲν οὖν ' ἄχρι τῶν αἱρέσεων ἀπὸ Γραφῆς θεϊκῆς ὁρμώμενοι μετὰ τὰς προειρημέ νας Ἑλληνικὰς αἱρέσεις ἀπ' ἰδίων λογισμῶν ἀνθρώ ποις ἐμβροντηθείσας ἀπὸ διανοίας. Πᾶν τοίνυν τὸ γένος Σαμαρειτῶν ἐκαλεῖτο. Ἑρμηνεύονται δὲ Σαμα ρεῖται (66) φύλακες, διὰ τὸ ἐν τάξει φυλάκων τετά χθαι ἐν τῇ γῇ · ἢ ἀπὸ τοῦ φύλακας αὐτοὺς εἶναι τῆς κατὰ τὸν νόμον Μωϋσέως διατάξεως. Εκαλεῖτο δὲ καὶ τὸ ὄρος ἔνθα ἐκαθέσθησαν Σωμόρων· ἅμα δὲ καὶ Σωμὴρ ἀπὸ ἀρχαίου τινὸς Σωμόρων, υἱοῦ Σωτήρ, οὕτω τοῦ ἀνδρὸς καλουμένου. "Ην δὲ οὗτος ὁ Σωμής υἱὸς ἑνὸς ἀνδρὸς τῶν ἀπὸ γένους τῶν Φερεζαίων καὶ Γεργεσαίων, οι κατῴκουν τὸ τηνικαῦτα τὴν γῆν, ἐκ διαδοχῆς ὄντες παῖδες τοῦ Χαναὰν τοῦ τὴν γῆν ταύ τὴν ἁρπάξαντος, τὴν νῦν Ἰουδαίαν ἢ Σαμαρείαν (67) καλουμένην, οὖσαν τῶν υἱῶν Σήμ, μὴ οὖσαν αὐτῶν ἰδίαν, διὰ τὸ αὐτὸν τὸν Χαναὰν εἶναι υἱὸν τοῦ Χάμ πατραδέλφου τοῦ Σήμ. Καὶ συμβέβηκε τὸ ὄνομα ἐν διαφόρων προφάσεων καλεῖσθαι Σαμαρείτας, ἔκ τε τοῦ Σωμὴρ, ἔκ τε τοῦ Σωμόρων, ἔκ τε τοῦ φυλάτ τειν τὴν γῆν (67'), ἔκ τε τοῦ φυλάττειν τὰ παιδεύ ματα τοῦ νόμου. Εκ τε· τοῦ φυλάττειν τὴν γῆν. S. EPIPHANII illa varietate nationum sunt facta dissidia ? Singule porro nationes ac familiæ varias in gentes propa- gatæ sunt; quarum unaquæque deinceps suum sibi regem constituit. Ex quo bella discordiæque, ac gentium inter se conflictus exorti : cum id quisque quod libuisset obtinere cuperet, et quæ aliorum erant ad sese pertraheret, id quod ab insatiabili quadam insița generi nostro cupiditate profectum est. Sic igitur cum una atque simplex Israelitarum religio, sacræque litteræ exteras ad nationes illo tempore pervenissent, Assyrios videlicet, ex qui- bus inquilini illi Samaritæ fuerunt, una etiam ani- inorum dissensio contigit; opinionumque concitata falsitas, et ab uno religionis cultu innumerabilium errorum per illam discordiam semina pullularunt; prout nimirum uniuscujusque sensus tulit, aut in Scripturis intelligendis peritiæ sibi aliquid arrogavit, easdemque privatam ad sententiam accommodarę studuit. SAMARITE, Quæ est hæresis ab gentili superstitione VII, ordine tero IX. quæ divinis litteris nituntur, post commemoratas a nobis Græcorum sectas, et stolide illas quidem ab hominum ingeniis excogitatas proxime sequuntur. Horum genus Samaritanorum vocatum. Quæ vox custodes significat, quod ii quondam in illa terra tanquam custodes collocati sunt, sive quod quæ a Mose constituta erant in lege custodirent. Ac mons ille quem insederant Somoron appellatus est, vel Somer ab antiquo Somorone Someris filio (id enim ei viro nomen fuit). Cæterum Somer iste patrem habuit e Pherezæorum ac Gergesæorum genere, qui tum eam regionem habitabant, et a Chanaan originem duxerant, qui tractum illum, quæ nunc Judæa et Samaria dicitur, usurpavit, alienum uti- que, utpote filiorum Sem, cum Chanaan ipse Cha- mi filius esset eodem quo Sem patre geniti. Ita contigit ut diversis de causis idem Samaritanoruin nomen penes eos resederit; nimirum a Somero et Somorone ab eo quod velut terræ custodes appo- siti essent; ac denique quod Mosis instituta ser. varent. Forte B C ante Scripturam exstiterunt vel gentilium fuere propriæ. Sequuntur eæ quæ utcunque Scripturas usurpantes multiplicibus sese erroribus implica- D runt. Quarum duo capita sunt, Samaritæ, ac Judæi. Samaritanorum factiones sunt iv, Judzorum vi. Samaritani sunt Esseni, Gortheni, Sebuæi, Dosithei. Judæorum, Sadducai, Scribe, Pharisei, Hemerobaptista, Nasarei, Osseni, fero- diani. Hæc Epiphanius. Qui, ut alias sape, sic in harum sectarum partitione ac descriptione æquum magis ac benignum, quam accuratum et severum lectorem exigit. Permulta enim istic falsa, minime- que cohærentia disputat; quæ nos invitissimi sa- je, pro eo ac sanctissimi viri pietatem, eruditionem- que veneramur, sed necessario tamen cruere, ac ne fraudi cuiquam sint, castigare debuimus. legesip- pus porro apud Eusebium lib. v, c. 22. Judaeorum sectas percensens, Samaritanos inter illas retulit. Sunt autem ista : Essæi, Galilei, lemero baptist, Masbothei, Samarite, Sadducæi, Pharisei. Epiphanii est otiosa illa, ac nimis arguta vocis in- terpretatio. Pene omnes antiqui tam Græci, quam Latini eam amplexi sunt, ac mirificas ex ea sen- tentias procuderunt. Sed accuratior omnibus Epi- phanius noster: qui ita communem illam attulit, it veriorem, ac germanam non præteriret; quæ est lib. Reg. xv, 24. mero hoc inculcat: Cham in fratris sui possessin- nem invasisse, ac Judæam occupasse; cujus pars, latins diffusa vocabuli notione, Samaria fuit. (67') Primus 1. Itaque Samarilæ earum hæreseon principes, (65) Σαμαρεῖται. lactenus seclæ illæ, quæ vel (66) Ερμηνεύονται δὲ Σαμαρεῖται. Non unius (67) Τὴν νῦν Ἰουδαίαν ἢ Σαμαρείαν. Serpent-

προσεστήσατο βασιλέα εἰς κεφαλήν. Συμβέβηκε δι ἀπὸ τούτου πόλεμον εἶναι καὶ ἔνστασιν, καὶ συμπληρ γάδας ἐθνῶν ἐν ἔθνεσι συῤῥηγνυμένων, ἑκάστου βιαζομένου τὸ ἴδιον θέλημα προτιμᾶσθαι, εἰς ἑαυτὸν δὲ τὰ τῶν πέλας ἀποφέρεσθαι, διὰ τὴν ἐν τῷ βίῳ ἐν ἡμῖν πᾶσιν ἀκόρεστον πλεονεξίαν. Οὕτω καὶ ἐν τού τῳ τῷ καιρῷ τῷ προδεδηλωμένῳ, μεταπεσούσης τοῦ Ἰσραὴλ τῆς μιᾶς θρησκείας, καὶ τῆς κατὰ τὸν νό μον γραφῆς εἰς ἕτερα γένη, φημὶ δὲ εἰς Ασσυρίους, ἐξ ὧν Σαμαρείται οἱ ἐγκάθετοι, συμβέβηκε καὶ τὴν γνώμην διχονοηθῆναι· καὶ λοιπὸν ὥρμησεν ἡ πλάνη καὶ ἡ διχόνοια ὑποσπείρειν ἀπὸ τῆς μιᾶς θεοσεβείας εἰς πολλὰς παραπεποιημένας γνώμας, καθὼς ἑκάστῳ έδοξε, καὶ ὠήθη τῷ γράμματι ἐνασκεῖσθαι, καὶ φρά ζειν ἕκαστος κατὰ τὸ ἴδιον θέλημα. Α τριαρχίαν ἔθνη διάφορα προέστη. Πᾶν δὲ ἔθνος ἑαυτῷ ἀρχή. καθ᾽ ὑποδιαίρεσιν ΣΑΜΑΡΕΙΤΑΙ, Εβδόμη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐννάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Σαμαρείται (65) μὲν οὖν ' ἄχρι τῶν αἱρέσεων ἀπὸ Γραφῆς θεϊκῆς ὁρμώμενοι μετὰ τὰς προειρημέ νας Ἑλληνικὰς αἱρέσεις ἀπ' ἰδίων λογισμῶν ἀνθρώ ποις ἐμβροντηθείσας ἀπὸ διανοίας. Πᾶν τοίνυν τὸ γένος Σαμαρειτῶν ἐκαλεῖτο. Ἑρμηνεύονται δὲ Σαμα ρεῖται (66) φύλακες, διὰ τὸ ἐν τάξει φυλάκων τετά χθαι ἐν τῇ γῇ · ἢ ἀπὸ τοῦ φύλακας αὐτοὺς εἶναι τῆς κατὰ τὸν νόμον Μωϋσέως διατάξεως. Εκαλεῖτο δὲ καὶ τὸ ὄρος ἔνθα ἐκαθέσθησαν Σωμόρων· ἅμα δὲ καὶ Σωμὴρ ἀπὸ ἀρχαίου τινὸς Σωμόρων, υἱοῦ Σωτήρ, οὕτω τοῦ ἀνδρὸς καλουμένου. "Ην δὲ οὗτος ὁ Σωμής υἱὸς ἑνὸς ἀνδρὸς τῶν ἀπὸ γένους τῶν Φερεζαίων καὶ Γεργεσαίων, οι κατῴκουν τὸ τηνικαῦτα τὴν γῆν, ἐκ διαδοχῆς ὄντες παῖδες τοῦ Χαναὰν τοῦ τὴν γῆν ταύ τὴν ἁρπάξαντος, τὴν νῦν Ἰουδαίαν ἢ Σαμαρείαν (67) καλουμένην, οὖσαν τῶν υἱῶν Σήμ, μὴ οὖσαν αὐτῶν ἰδίαν, διὰ τὸ αὐτὸν τὸν Χαναὰν εἶναι υἱὸν τοῦ Χάμ πατραδέλφου τοῦ Σήμ. Καὶ συμβέβηκε τὸ ὄνομα ἐν διαφόρων προφάσεων καλεῖσθαι Σαμαρείτας, ἔκ τε τοῦ Σωμὴρ, ἔκ τε τοῦ Σωμόρων, ἔκ τε τοῦ φυλάτ τειν τὴν γῆν (67'), ἔκ τε τοῦ φυλάττειν τὰ παιδεύ ματα τοῦ νόμου. Εκ τε· τοῦ φυλάττειν τὴν γῆν. S. EPIPHANII illa varietate nationum sunt facta dissidia ? Singule porro nationes ac familiæ varias in gentes propa- gatæ sunt; quarum unaquæque deinceps suum sibi regem constituit. Ex quo bella discordiæque, ac gentium inter se conflictus exorti : cum id quisque quod libuisset obtinere cuperet, et quæ aliorum erant ad sese pertraheret, id quod ab insatiabili quadam insița generi nostro cupiditate profectum est. Sic igitur cum una atque simplex Israelitarum religio, sacræque litteræ exteras ad nationes illo tempore pervenissent, Assyrios videlicet, ex qui- bus inquilini illi Samaritæ fuerunt, una etiam ani- inorum dissensio contigit; opinionumque concitata falsitas, et ab uno religionis cultu innumerabilium errorum per illam discordiam semina pullularunt; prout nimirum uniuscujusque sensus tulit, aut in Scripturis intelligendis peritiæ sibi aliquid arrogavit, easdemque privatam ad sententiam accommodarę studuit. SAMARITE, Quæ est hæresis ab gentili superstitione VII, ordine tero IX. quæ divinis litteris nituntur, post commemoratas a nobis Græcorum sectas, et stolide illas quidem ab hominum ingeniis excogitatas proxime sequuntur. Horum genus Samaritanorum vocatum. Quæ vox custodes significat, quod ii quondam in illa terra tanquam custodes collocati sunt, sive quod quæ a Mose constituta erant in lege custodirent. Ac mons ille quem insederant Somoron appellatus est, vel Somer ab antiquo Somorone Someris filio (id enim ei viro nomen fuit). Cæterum Somer iste patrem habuit e Pherezæorum ac Gergesæorum genere, qui tum eam regionem habitabant, et a Chanaan originem duxerant, qui tractum illum, quæ nunc Judæa et Samaria dicitur, usurpavit, alienum uti- que, utpote filiorum Sem, cum Chanaan ipse Cha- mi filius esset eodem quo Sem patre geniti. Ita contigit ut diversis de causis idem Samaritanoruin nomen penes eos resederit; nimirum a Somero et Somorone ab eo quod velut terræ custodes appo- siti essent; ac denique quod Mosis instituta ser. varent. Forte B C ante Scripturam exstiterunt vel gentilium fuere propriæ. Sequuntur eæ quæ utcunque Scripturas usurpantes multiplicibus sese erroribus implica- D runt. Quarum duo capita sunt, Samaritæ, ac Judæi. Samaritanorum factiones sunt iv, Judzorum vi. Samaritani sunt Esseni, Gortheni, Sebuæi, Dosithei. Judæorum, Sadducai, Scribe, Pharisei, Hemerobaptista, Nasarei, Osseni, fero- diani. Hæc Epiphanius. Qui, ut alias sape, sic in harum sectarum partitione ac descriptione æquum magis ac benignum, quam accuratum et severum lectorem exigit. Permulta enim istic falsa, minime- que cohærentia disputat; quæ nos invitissimi sa- je, pro eo ac sanctissimi viri pietatem, eruditionem- que veneramur, sed necessario tamen cruere, ac ne fraudi cuiquam sint, castigare debuimus. legesip- pus porro apud Eusebium lib. v, c. 22. Judaeorum sectas percensens, Samaritanos inter illas retulit. Sunt autem ista : Essæi, Galilei, lemero baptist, Masbothei, Samarite, Sadducæi, Pharisei. Epiphanii est otiosa illa, ac nimis arguta vocis in- terpretatio. Pene omnes antiqui tam Græci, quam Latini eam amplexi sunt, ac mirificas ex ea sen- tentias procuderunt. Sed accuratior omnibus Epi- phanius noster: qui ita communem illam attulit, it veriorem, ac germanam non præteriret; quæ est lib. Reg. xv, 24. mero hoc inculcat: Cham in fratris sui possessin- nem invasisse, ac Judæam occupasse; cujus pars, latins diffusa vocabuli notione, Samaria fuit. (67') Primus 1. Itaque Samarilæ earum hæreseon principes, (65) Σαμαρεῖται. lactenus seclæ illæ, quæ vel (66) Ερμηνεύονται δὲ Σαμαρεῖται. Non unius (67) Τὴν νῦν Ἰουδαίαν ἢ Σαμαρείαν. Serpent-

προσεστήσατο βασιλέα εἰς κεφαλήν. Συμβέβηκε δι ἀπὸ τούτου πόλεμον εἶναι καὶ ἔνστασιν, καὶ συμπληρ γάδας ἐθνῶν ἐν ἔθνεσι συῤῥηγνυμένων, ἑκάστου βιαζομένου τὸ ἴδιον θέλημα προτιμᾶσθαι, εἰς ἑαυτὸν δὲ τὰ τῶν πέλας ἀποφέρεσθαι, διὰ τὴν ἐν τῷ βίῳ ἐν ἡμῖν πᾶσιν ἀκόρεστον πλεονεξίαν. Οὕτω καὶ ἐν τού τῳ τῷ καιρῷ τῷ προδεδηλωμένῳ, μεταπεσούσης τοῦ Ἰσραὴλ τῆς μιᾶς θρησκείας, καὶ τῆς κατὰ τὸν νό μον γραφῆς εἰς ἕτερα γένη, φημὶ δὲ εἰς Ασσυρίους, ἐξ ὧν Σαμαρείται οἱ ἐγκάθετοι, συμβέβηκε καὶ τὴν γνώμην διχονοηθῆναι· καὶ λοιπὸν ὥρμησεν ἡ πλάνη καὶ ἡ διχόνοια ὑποσπείρειν ἀπὸ τῆς μιᾶς θεοσεβείας εἰς πολλὰς παραπεποιημένας γνώμας, καθὼς ἑκάστῳ έδοξε, καὶ ὠήθη τῷ γράμματι ἐνασκεῖσθαι, καὶ φρά ζειν ἕκαστος κατὰ τὸ ἴδιον θέλημα. Α τριαρχίαν ἔθνη διάφορα προέστη. Πᾶν δὲ ἔθνος ἑαυτῷ ἀρχή. καθ᾽ ὑποδιαίρεσιν ΣΑΜΑΡΕΙΤΑΙ, Εβδόμη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐννάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Σαμαρείται (65) μὲν οὖν ' ἄχρι τῶν αἱρέσεων ἀπὸ Γραφῆς θεϊκῆς ὁρμώμενοι μετὰ τὰς προειρημέ νας Ἑλληνικὰς αἱρέσεις ἀπ' ἰδίων λογισμῶν ἀνθρώ ποις ἐμβροντηθείσας ἀπὸ διανοίας. Πᾶν τοίνυν τὸ γένος Σαμαρειτῶν ἐκαλεῖτο. Ἑρμηνεύονται δὲ Σαμα ρεῖται (66) φύλακες, διὰ τὸ ἐν τάξει φυλάκων τετά χθαι ἐν τῇ γῇ · ἢ ἀπὸ τοῦ φύλακας αὐτοὺς εἶναι τῆς κατὰ τὸν νόμον Μωϋσέως διατάξεως. Εκαλεῖτο δὲ καὶ τὸ ὄρος ἔνθα ἐκαθέσθησαν Σωμόρων· ἅμα δὲ καὶ Σωμὴρ ἀπὸ ἀρχαίου τινὸς Σωμόρων, υἱοῦ Σωτήρ, οὕτω τοῦ ἀνδρὸς καλουμένου. "Ην δὲ οὗτος ὁ Σωμής υἱὸς ἑνὸς ἀνδρὸς τῶν ἀπὸ γένους τῶν Φερεζαίων καὶ Γεργεσαίων, οι κατῴκουν τὸ τηνικαῦτα τὴν γῆν, ἐκ διαδοχῆς ὄντες παῖδες τοῦ Χαναὰν τοῦ τὴν γῆν ταύ τὴν ἁρπάξαντος, τὴν νῦν Ἰουδαίαν ἢ Σαμαρείαν (67) καλουμένην, οὖσαν τῶν υἱῶν Σήμ, μὴ οὖσαν αὐτῶν ἰδίαν, διὰ τὸ αὐτὸν τὸν Χαναὰν εἶναι υἱὸν τοῦ Χάμ πατραδέλφου τοῦ Σήμ. Καὶ συμβέβηκε τὸ ὄνομα ἐν διαφόρων προφάσεων καλεῖσθαι Σαμαρείτας, ἔκ τε τοῦ Σωμὴρ, ἔκ τε τοῦ Σωμόρων, ἔκ τε τοῦ φυλάτ τειν τὴν γῆν (67'), ἔκ τε τοῦ φυλάττειν τὰ παιδεύ ματα τοῦ νόμου. Εκ τε· τοῦ φυλάττειν τὴν γῆν. S. EPIPHANII illa varietate nationum sunt facta dissidia ? Singule porro nationes ac familiæ varias in gentes propa- gatæ sunt; quarum unaquæque deinceps suum sibi regem constituit. Ex quo bella discordiæque, ac gentium inter se conflictus exorti : cum id quisque quod libuisset obtinere cuperet, et quæ aliorum erant ad sese pertraheret, id quod ab insatiabili quadam insița generi nostro cupiditate profectum est. Sic igitur cum una atque simplex Israelitarum religio, sacræque litteræ exteras ad nationes illo tempore pervenissent, Assyrios videlicet, ex qui- bus inquilini illi Samaritæ fuerunt, una etiam ani- inorum dissensio contigit; opinionumque concitata falsitas, et ab uno religionis cultu innumerabilium errorum per illam discordiam semina pullularunt; prout nimirum uniuscujusque sensus tulit, aut in Scripturis intelligendis peritiæ sibi aliquid arrogavit, easdemque privatam ad sententiam accommodarę studuit. SAMARITE, Quæ est hæresis ab gentili superstitione VII, ordine tero IX. quæ divinis litteris nituntur, post commemoratas a nobis Græcorum sectas, et stolide illas quidem ab hominum ingeniis excogitatas proxime sequuntur. Horum genus Samaritanorum vocatum. Quæ vox custodes significat, quod ii quondam in illa terra tanquam custodes collocati sunt, sive quod quæ a Mose constituta erant in lege custodirent. Ac mons ille quem insederant Somoron appellatus est, vel Somer ab antiquo Somorone Someris filio (id enim ei viro nomen fuit). Cæterum Somer iste patrem habuit e Pherezæorum ac Gergesæorum genere, qui tum eam regionem habitabant, et a Chanaan originem duxerant, qui tractum illum, quæ nunc Judæa et Samaria dicitur, usurpavit, alienum uti- que, utpote filiorum Sem, cum Chanaan ipse Cha- mi filius esset eodem quo Sem patre geniti. Ita contigit ut diversis de causis idem Samaritanoruin nomen penes eos resederit; nimirum a Somero et Somorone ab eo quod velut terræ custodes appo- siti essent; ac denique quod Mosis instituta ser. varent. Forte B C ante Scripturam exstiterunt vel gentilium fuere propriæ. Sequuntur eæ quæ utcunque Scripturas usurpantes multiplicibus sese erroribus implica- D runt. Quarum duo capita sunt, Samaritæ, ac Judæi. Samaritanorum factiones sunt iv, Judzorum vi. Samaritani sunt Esseni, Gortheni, Sebuæi, Dosithei. Judæorum, Sadducai, Scribe, Pharisei, Hemerobaptista, Nasarei, Osseni, fero- diani. Hæc Epiphanius. Qui, ut alias sape, sic in harum sectarum partitione ac descriptione æquum magis ac benignum, quam accuratum et severum lectorem exigit. Permulta enim istic falsa, minime- que cohærentia disputat; quæ nos invitissimi sa- je, pro eo ac sanctissimi viri pietatem, eruditionem- que veneramur, sed necessario tamen cruere, ac ne fraudi cuiquam sint, castigare debuimus. legesip- pus porro apud Eusebium lib. v, c. 22. Judaeorum sectas percensens, Samaritanos inter illas retulit. Sunt autem ista : Essæi, Galilei, lemero baptist, Masbothei, Samarite, Sadducæi, Pharisei. Epiphanii est otiosa illa, ac nimis arguta vocis in- terpretatio. Pene omnes antiqui tam Græci, quam Latini eam amplexi sunt, ac mirificas ex ea sen- tentias procuderunt. Sed accuratior omnibus Epi- phanius noster: qui ita communem illam attulit, it veriorem, ac germanam non præteriret; quæ est lib. Reg. xv, 24. mero hoc inculcat: Cham in fratris sui possessin- nem invasisse, ac Judæam occupasse; cujus pars, latins diffusa vocabuli notione, Samaria fuit. (67') Primus 1. Itaque Samarilæ earum hæreseon principes, (65) Σαμαρεῖται. lactenus seclæ illæ, quæ vel (66) Ερμηνεύονται δὲ Σαμαρεῖται. Non unius (67) Τὴν νῦν Ἰουδαίαν ἢ Σαμαρείαν. Serpent-

προσεστήσατο βασιλέα εἰς κεφαλήν. Συμβέβηκε δι ἀπὸ τούτου πόλεμον εἶναι καὶ ἔνστασιν, καὶ συμπληρ γάδας ἐθνῶν ἐν ἔθνεσι συῤῥηγνυμένων, ἑκάστου βιαζομένου τὸ ἴδιον θέλημα προτιμᾶσθαι, εἰς ἑαυτὸν δὲ τὰ τῶν πέλας ἀποφέρεσθαι, διὰ τὴν ἐν τῷ βίῳ ἐν ἡμῖν πᾶσιν ἀκόρεστον πλεονεξίαν. Οὕτω καὶ ἐν τού τῳ τῷ καιρῷ τῷ προδεδηλωμένῳ, μεταπεσούσης τοῦ Ἰσραὴλ τῆς μιᾶς θρησκείας, καὶ τῆς κατὰ τὸν νό μον γραφῆς εἰς ἕτερα γένη, φημὶ δὲ εἰς Ασσυρίους, ἐξ ὧν Σαμαρείται οἱ ἐγκάθετοι, συμβέβηκε καὶ τὴν γνώμην διχονοηθῆναι· καὶ λοιπὸν ὥρμησεν ἡ πλάνη καὶ ἡ διχόνοια ὑποσπείρειν ἀπὸ τῆς μιᾶς θεοσεβείας εἰς πολλὰς παραπεποιημένας γνώμας, καθὼς ἑκάστῳ έδοξε, καὶ ὠήθη τῷ γράμματι ἐνασκεῖσθαι, καὶ φρά ζειν ἕκαστος κατὰ τὸ ἴδιον θέλημα. Α τριαρχίαν ἔθνη διάφορα προέστη. Πᾶν δὲ ἔθνος ἑαυτῷ ἀρχή. καθ᾽ ὑποδιαίρεσιν ΣΑΜΑΡΕΙΤΑΙ, Εβδόμη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐννάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Σαμαρείται (65) μὲν οὖν ' ἄχρι τῶν αἱρέσεων ἀπὸ Γραφῆς θεϊκῆς ὁρμώμενοι μετὰ τὰς προειρημέ νας Ἑλληνικὰς αἱρέσεις ἀπ' ἰδίων λογισμῶν ἀνθρώ ποις ἐμβροντηθείσας ἀπὸ διανοίας. Πᾶν τοίνυν τὸ γένος Σαμαρειτῶν ἐκαλεῖτο. Ἑρμηνεύονται δὲ Σαμα ρεῖται (66) φύλακες, διὰ τὸ ἐν τάξει φυλάκων τετά χθαι ἐν τῇ γῇ · ἢ ἀπὸ τοῦ φύλακας αὐτοὺς εἶναι τῆς κατὰ τὸν νόμον Μωϋσέως διατάξεως. Εκαλεῖτο δὲ καὶ τὸ ὄρος ἔνθα ἐκαθέσθησαν Σωμόρων· ἅμα δὲ καὶ Σωμὴρ ἀπὸ ἀρχαίου τινὸς Σωμόρων, υἱοῦ Σωτήρ, οὕτω τοῦ ἀνδρὸς καλουμένου. "Ην δὲ οὗτος ὁ Σωμής υἱὸς ἑνὸς ἀνδρὸς τῶν ἀπὸ γένους τῶν Φερεζαίων καὶ Γεργεσαίων, οι κατῴκουν τὸ τηνικαῦτα τὴν γῆν, ἐκ διαδοχῆς ὄντες παῖδες τοῦ Χαναὰν τοῦ τὴν γῆν ταύ τὴν ἁρπάξαντος, τὴν νῦν Ἰουδαίαν ἢ Σαμαρείαν (67) καλουμένην, οὖσαν τῶν υἱῶν Σήμ, μὴ οὖσαν αὐτῶν ἰδίαν, διὰ τὸ αὐτὸν τὸν Χαναὰν εἶναι υἱὸν τοῦ Χάμ πατραδέλφου τοῦ Σήμ. Καὶ συμβέβηκε τὸ ὄνομα ἐν διαφόρων προφάσεων καλεῖσθαι Σαμαρείτας, ἔκ τε τοῦ Σωμὴρ, ἔκ τε τοῦ Σωμόρων, ἔκ τε τοῦ φυλάτ τειν τὴν γῆν (67'), ἔκ τε τοῦ φυλάττειν τὰ παιδεύ ματα τοῦ νόμου. Εκ τε· τοῦ φυλάττειν τὴν γῆν. S. EPIPHANII illa varietate nationum sunt facta dissidia ? Singule porro nationes ac familiæ varias in gentes propa- gatæ sunt; quarum unaquæque deinceps suum sibi regem constituit. Ex quo bella discordiæque, ac gentium inter se conflictus exorti : cum id quisque quod libuisset obtinere cuperet, et quæ aliorum erant ad sese pertraheret, id quod ab insatiabili quadam insița generi nostro cupiditate profectum est. Sic igitur cum una atque simplex Israelitarum religio, sacræque litteræ exteras ad nationes illo tempore pervenissent, Assyrios videlicet, ex qui- bus inquilini illi Samaritæ fuerunt, una etiam ani- inorum dissensio contigit; opinionumque concitata falsitas, et ab uno religionis cultu innumerabilium errorum per illam discordiam semina pullularunt; prout nimirum uniuscujusque sensus tulit, aut in Scripturis intelligendis peritiæ sibi aliquid arrogavit, easdemque privatam ad sententiam accommodarę studuit. SAMARITE, Quæ est hæresis ab gentili superstitione VII, ordine tero IX. quæ divinis litteris nituntur, post commemoratas a nobis Græcorum sectas, et stolide illas quidem ab hominum ingeniis excogitatas proxime sequuntur. Horum genus Samaritanorum vocatum. Quæ vox custodes significat, quod ii quondam in illa terra tanquam custodes collocati sunt, sive quod quæ a Mose constituta erant in lege custodirent. Ac mons ille quem insederant Somoron appellatus est, vel Somer ab antiquo Somorone Someris filio (id enim ei viro nomen fuit). Cæterum Somer iste patrem habuit e Pherezæorum ac Gergesæorum genere, qui tum eam regionem habitabant, et a Chanaan originem duxerant, qui tractum illum, quæ nunc Judæa et Samaria dicitur, usurpavit, alienum uti- que, utpote filiorum Sem, cum Chanaan ipse Cha- mi filius esset eodem quo Sem patre geniti. Ita contigit ut diversis de causis idem Samaritanoruin nomen penes eos resederit; nimirum a Somero et Somorone ab eo quod velut terræ custodes appo- siti essent; ac denique quod Mosis instituta ser. varent. Forte B C ante Scripturam exstiterunt vel gentilium fuere propriæ. Sequuntur eæ quæ utcunque Scripturas usurpantes multiplicibus sese erroribus implica- D runt. Quarum duo capita sunt, Samaritæ, ac Judæi. Samaritanorum factiones sunt iv, Judzorum vi. Samaritani sunt Esseni, Gortheni, Sebuæi, Dosithei. Judæorum, Sadducai, Scribe, Pharisei, Hemerobaptista, Nasarei, Osseni, fero- diani. Hæc Epiphanius. Qui, ut alias sape, sic in harum sectarum partitione ac descriptione æquum magis ac benignum, quam accuratum et severum lectorem exigit. Permulta enim istic falsa, minime- que cohærentia disputat; quæ nos invitissimi sa- je, pro eo ac sanctissimi viri pietatem, eruditionem- que veneramur, sed necessario tamen cruere, ac ne fraudi cuiquam sint, castigare debuimus. legesip- pus porro apud Eusebium lib. v, c. 22. Judaeorum sectas percensens, Samaritanos inter illas retulit. Sunt autem ista : Essæi, Galilei, lemero baptist, Masbothei, Samarite, Sadducæi, Pharisei. Epiphanii est otiosa illa, ac nimis arguta vocis in- terpretatio. Pene omnes antiqui tam Græci, quam Latini eam amplexi sunt, ac mirificas ex ea sen- tentias procuderunt. Sed accuratior omnibus Epi- phanius noster: qui ita communem illam attulit, it veriorem, ac germanam non præteriret; quæ est lib. Reg. xv, 24. mero hoc inculcat: Cham in fratris sui possessin- nem invasisse, ac Judæam occupasse; cujus pars, latins diffusa vocabuli notione, Samaria fuit. (67') Primus 1. Itaque Samarilæ earum hæreseon principes, (65) Σαμαρεῖται. lactenus seclæ illæ, quæ vel (66) Ερμηνεύονται δὲ Σαμαρεῖται. Non unius (67) Τὴν νῦν Ἰουδαίαν ἢ Σαμαρείαν. Serpent-

Β. Διαφέροντα: δὲ οὗτοι Ἰουδαίοις κατὰ τοῦτο Α πρῶτον, ὅτι οὐκ ἐδόθη αὐτοῖς προφητῶν τῶν μετὰ Μωϋσέα γραφή, ἢ μόνον ἡ δοθεῖσα Πεντάτευχος διὰ Μωϋσέως τῷ σπέρματι Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐξόδῳ τῆς ἀπ' Αιγύπτου πορείας· φημὶ δὲ Γένεσις, καὶ Εξοδος, καὶ Λευϊτικὸν, καὶ Ἀριθμοί, καὶ Δευτερονόμιον. Ἐν δὲ τῇ Ἑβραΐδι διαλέκτῳ οὕτω καλοῦνται, Βηρσίθ, Ελ- λεσιμόθ, Δωικάρα, Οὐϊδαβὴρ, Έλλεδδαεβάριν. Καὶ ἔσπαρται μὲν ἐν ταύταις ταῖς πέντε βίβλοις ἀναστά σεως νεκρῶν τὸ σημεῖον· οὐ μέντοι γε τηλαυγώς κεκήρυκται, καὶ ἔσπαρται ἐν αὐτοῖς περὶ τοῦ μονο- γενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύμα- της, καὶ κατὰ εἰδώλων. Τὸ δὲ τηλαυγέστερον ἐν αὐ ταῖς μοναρχίας ἔχει τὴν εἰσαγωγήν· ἐν δὲ τῇ μον αρχία πνευματικῶς ἡ Τριάς έστι καταγγελλομένη. Οἱ δὲ δεξάμενοι τὸν νόμον εἰς τὸ μετατεθῆναι τῆς Β εἰδωλολατρείας, καὶ τὸν ἕνα Θεὸν ἐπιγνῶναι ἐσπου δάσθησαν· οἷς οὐ γέγονεν ἐπιμέλεια τὸ ἀκριβέστερον ἐπιγνῶναι. Σφαλέντες δὲ οἱ τοιοῦτοι, καὶ μὴ τηλαυ γῶς τὸ πᾶν μέρος τῆς πίστεως τε καὶ τῆς ἡμετέρας ζωῆς τὸ ἀκρίβασμα κατειληφότες, ηγνόησαν μὲν νε- χρῶν ἀνάστασιν, καὶ ἀπιστοῦσι· Πνεῦμα δὲ ἅγιον οὐ παραδέχονται· καὶ γὰρ ἡγνόησαν. Καὶ αὕτη ἡ αἵρε σις ἀθετοῦσα μὲν νεκρῶν ἀνάστασιν, ἀπωθουμένη δὲ εἰδωλολατρείαν, ἐν αὐτῇ δὲ εἰδωλολατροῦσα κατ' ἄγνοιαν, διὰ τὸ ἀποκεκρύφθαι τὰ εἴδωλα τῶν τεσσά ρων ἐθνῶν ἐν τῷ ὄρει τῷ παρὰ τοῖς ' Γαρίζειν (68) σε συκοφαντημένως καλουμένῳ. Τῷ γὰρ βουλομένῳ ἀκριβῶς περὶ τοῦ ὄρους Γαριζεὶν ἐρευνᾶσθαι ἰστέον, ὅτι πρὸς τῇ Ἱεριχῷ κεῖνται τὰ δύο ὄρη, τό τε τοῦ Γαριζειν, καὶ τὸ τοῦ Γεβάλ, πέραν τοῦ Ἰορδάνου πως τῇ ἀνατολῇ τῆς Ἱεριχώ, ὡς ἔχει τὸ Δευτερο- νόμιον, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ἡ βίβλος. Εἰδωλολα τροῦσιν οὖν ἀγνοοῦντες, ἐκ τοῦ πανταχόθεν προσέχειν πρὸς τὸ ὄρος ἐν τῷ αὐτοὺς εἴχεσθαι, δῆθεν ὅτι ἡγία- στα:. Αδύνατον γὰρ τὴν Γραφὴν ψεύσασθαι φάσκου- σαν· *Εμειναν ποιοῦντες τὸν νόμον, καὶ προσο κυνοῦντες τὰ αὐτῶν εἴδωλα ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας, ὡς ἐμφέρεται ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασι λειών. Γ. Ἐλέγχονται δὲ αὐτοὶ πανταχόθεν περὶ νεκρῶν ἀναστάσεως, πρῶτον ἀπὸ τοῦ ᾿Αβελ, ὅτι μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸ αἷμα προσδιαλέγεται τῷ Δεσπότῃ. Αἷμα δὲ οὐ ψυχὴ τυγχάνει, ἀλλ' ἐν αἵματι ἡ ψυχή. Καὶ οὐκ εἶπεν· Ἡ ψυχὴ βοᾷ πρὸς μέ· δεικνύς, ὅτι ἐστὶν ἐλπὶς ἀναστάσεως τῶν σωμάτων. Αλλὰ καὶ Ενώχ μετετέθη τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον, καὶ οὐχ ηὑρί σχετο. ᾿Αλλὰ καὶ Σάββα μετὰ τὸ νεκρωθῆναι αὐτῆς • τούτοις. TOM. I. HERES. IX. - II. Porro a Judæis ea re primum differunt, quod iis prophetarum stripta secundum Mosen minime sunt tradita ; sed quinque duntaxat volumina, quæ per Mosen Israelitarum generi data sunt, cum ex Ægypto decessissent. Sunt hæc Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri et Deuteronomium. Qui libri apud llebræos ita vocantur: Beresith Ellesemoth, Vaiicra, Vaidabber, Ellehaddebarim. Quibus in v libris quædam mortuorum resurrectionis vestigia sunt aspersa; ita tamen ut nequaquam perspicue prædicetur. Ad hæc de unico Dei Filio injecta men- tio est, itemque Spiritus sancti, ac de idolorum damnatione. Tametsi clarius in his Dei singulari- tas astruitur, in qua tamen spiritualiter quoque Trinitas comprehensa sit. At illi accepta lege hot unun studuerunt, ut idolorum repudiata superst- tione unum Deum agnoscerent : neque accuratius quidquam exquirere voluerunt. lidem vero in errorem prolapsi, neque omnes fide: nostræ partes, ´aut integram vitam exacte complexi, mortuorum resurrectionem ignorant, nec fieri posse putant. Deinde Spiritum sanctum rejiciunt, quem utique nesciunt. Sed illud huic hæresi contigit, ut dum mortuorum resurrectionem improbat, idololatriam- que respuit, in eam imprudens inciderit: quod na- tionum quatuor simulacrą in monte quodam occul- tata sunt, qui ab illis Garizin fraudulenter cognomi- natus est. Nam si quis de monte Garizin explorati aliquid habere velit, sciendum est ad Jerichuntem duos esse montes, Garizin ac Gebal, ultra Jorda- nem, qui Jerichuntem ab oriente respiciunt, ut in Deuteronomio : et libro Jesu Nave scriptum est Imprudentes ergo simulacra venerantur, cum inter orandum undique se ad montem velut sanctum obvertunt. Fieri enim non potest, ut Scriptura mendax sit, quæ dicit: Manserunt legem servantes, et adorantes simulacra sua, usque ad præsen- tem diem, ut in IV Regnorum libro proditum est *. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. Forte C D • III. Quod vero ad mortuorum resurrectionem ai- tinet, primum eorum error ex Abelis historia re- fellitur ; cujus sanguis vel post obitum cum Domi no collocutus est 5. Atqui sanguis anima non est, sed inest ea in sanguine. Neque vero dixit: Ani- ma illius clamat ad me : ut spem esse corporum resurrectionis ostenderet. Adde quod Enoch ne mortem obiret translatus est, nec postea repertus * Gen. IV, . * Deut. x1, 29. • Josue vill, 55. IV Reg. xvi, 33, 34. boc Eusebius in Chronicis scripsit, a quo mutua- tus est Epiphanius; si hæc tamen Eusebii, non Hieronymi sunt, qui in istiusmodi origine sæpius lasit. Huic Epiphanius non bellæ nominis interpre- lationi, deteriorem adjecit alteram, Samaritas ob i appellatos esse quod legein custodirent. ruas montium istorum, Garizin, et llebul, sive Ge- bal, sit, idem sentit Epiphanius, quod Eusebius, si is auctor est libri De locis Hebr. quem Latine vertis Hieron. Ibi enim ad Hierichuntem collocat, et Samaritanos mendacii arguit ; qui eosdem prope Sichem, sive Samariam constituebant. At Josephus lib. iv, c. 8, Samaritanorum opinioni suffragatur : necnon et lib. xt, cap. 8. ubi de templo, quod Ale- xandri Magni tempore a Samaritanis in Garizin ex- structum est, historiam explicat : quam tu consule. Sed omnium accuratissime de Garizin et Rebalis situ disserit eruditissimus Masius ad cap. vit Jo- sue, et adversus Mercatorem Samariæ propinquos istos esse colles pluribus argumentis affirmat. (68) Ἐν τῷ ὄρει τῷ παρὰ τοῖς Γαρίζειν. De duo-

Β. Διαφέροντα: δὲ οὗτοι Ἰουδαίοις κατὰ τοῦτο Α πρῶτον, ὅτι οὐκ ἐδόθη αὐτοῖς προφητῶν τῶν μετὰ Μωϋσέα γραφή, ἢ μόνον ἡ δοθεῖσα Πεντάτευχος διὰ Μωϋσέως τῷ σπέρματι Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐξόδῳ τῆς ἀπ' Αιγύπτου πορείας· φημὶ δὲ Γένεσις, καὶ Εξοδος, καὶ Λευϊτικὸν, καὶ Ἀριθμοί, καὶ Δευτερονόμιον. Ἐν δὲ τῇ Ἑβραΐδι διαλέκτῳ οὕτω καλοῦνται, Βηρσίθ, Ελ- λεσιμόθ, Δωικάρα, Οὐϊδαβὴρ, Έλλεδδαεβάριν. Καὶ ἔσπαρται μὲν ἐν ταύταις ταῖς πέντε βίβλοις ἀναστά σεως νεκρῶν τὸ σημεῖον· οὐ μέντοι γε τηλαυγώς κεκήρυκται, καὶ ἔσπαρται ἐν αὐτοῖς περὶ τοῦ μονο- γενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύμα- της, καὶ κατὰ εἰδώλων. Τὸ δὲ τηλαυγέστερον ἐν αὐ ταῖς μοναρχίας ἔχει τὴν εἰσαγωγήν· ἐν δὲ τῇ μον αρχία πνευματικῶς ἡ Τριάς έστι καταγγελλομένη. Οἱ δὲ δεξάμενοι τὸν νόμον εἰς τὸ μετατεθῆναι τῆς Β εἰδωλολατρείας, καὶ τὸν ἕνα Θεὸν ἐπιγνῶναι ἐσπου δάσθησαν· οἷς οὐ γέγονεν ἐπιμέλεια τὸ ἀκριβέστερον ἐπιγνῶναι. Σφαλέντες δὲ οἱ τοιοῦτοι, καὶ μὴ τηλαυ γῶς τὸ πᾶν μέρος τῆς πίστεως τε καὶ τῆς ἡμετέρας ζωῆς τὸ ἀκρίβασμα κατειληφότες, ηγνόησαν μὲν νε- χρῶν ἀνάστασιν, καὶ ἀπιστοῦσι· Πνεῦμα δὲ ἅγιον οὐ παραδέχονται· καὶ γὰρ ἡγνόησαν. Καὶ αὕτη ἡ αἵρε σις ἀθετοῦσα μὲν νεκρῶν ἀνάστασιν, ἀπωθουμένη δὲ εἰδωλολατρείαν, ἐν αὐτῇ δὲ εἰδωλολατροῦσα κατ' ἄγνοιαν, διὰ τὸ ἀποκεκρύφθαι τὰ εἴδωλα τῶν τεσσά ρων ἐθνῶν ἐν τῷ ὄρει τῷ παρὰ τοῖς ' Γαρίζειν (68) σε συκοφαντημένως καλουμένῳ. Τῷ γὰρ βουλομένῳ ἀκριβῶς περὶ τοῦ ὄρους Γαριζεὶν ἐρευνᾶσθαι ἰστέον, ὅτι πρὸς τῇ Ἱεριχῷ κεῖνται τὰ δύο ὄρη, τό τε τοῦ Γαριζειν, καὶ τὸ τοῦ Γεβάλ, πέραν τοῦ Ἰορδάνου πως τῇ ἀνατολῇ τῆς Ἱεριχώ, ὡς ἔχει τὸ Δευτερο- νόμιον, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ἡ βίβλος. Εἰδωλολα τροῦσιν οὖν ἀγνοοῦντες, ἐκ τοῦ πανταχόθεν προσέχειν πρὸς τὸ ὄρος ἐν τῷ αὐτοὺς εἴχεσθαι, δῆθεν ὅτι ἡγία- στα:. Αδύνατον γὰρ τὴν Γραφὴν ψεύσασθαι φάσκου- σαν· *Εμειναν ποιοῦντες τὸν νόμον, καὶ προσο κυνοῦντες τὰ αὐτῶν εἴδωλα ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας, ὡς ἐμφέρεται ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασι λειών. Γ. Ἐλέγχονται δὲ αὐτοὶ πανταχόθεν περὶ νεκρῶν ἀναστάσεως, πρῶτον ἀπὸ τοῦ ᾿Αβελ, ὅτι μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸ αἷμα προσδιαλέγεται τῷ Δεσπότῃ. Αἷμα δὲ οὐ ψυχὴ τυγχάνει, ἀλλ' ἐν αἵματι ἡ ψυχή. Καὶ οὐκ εἶπεν· Ἡ ψυχὴ βοᾷ πρὸς μέ· δεικνύς, ὅτι ἐστὶν ἐλπὶς ἀναστάσεως τῶν σωμάτων. Αλλὰ καὶ Ενώχ μετετέθη τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον, καὶ οὐχ ηὑρί σχετο. ᾿Αλλὰ καὶ Σάββα μετὰ τὸ νεκρωθῆναι αὐτῆς • τούτοις. TOM. I. HERES. IX. - II. Porro a Judæis ea re primum differunt, quod iis prophetarum stripta secundum Mosen minime sunt tradita ; sed quinque duntaxat volumina, quæ per Mosen Israelitarum generi data sunt, cum ex Ægypto decessissent. Sunt hæc Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri et Deuteronomium. Qui libri apud llebræos ita vocantur: Beresith Ellesemoth, Vaiicra, Vaidabber, Ellehaddebarim. Quibus in v libris quædam mortuorum resurrectionis vestigia sunt aspersa; ita tamen ut nequaquam perspicue prædicetur. Ad hæc de unico Dei Filio injecta men- tio est, itemque Spiritus sancti, ac de idolorum damnatione. Tametsi clarius in his Dei singulari- tas astruitur, in qua tamen spiritualiter quoque Trinitas comprehensa sit. At illi accepta lege hot unun studuerunt, ut idolorum repudiata superst- tione unum Deum agnoscerent : neque accuratius quidquam exquirere voluerunt. lidem vero in errorem prolapsi, neque omnes fide: nostræ partes, ´aut integram vitam exacte complexi, mortuorum resurrectionem ignorant, nec fieri posse putant. Deinde Spiritum sanctum rejiciunt, quem utique nesciunt. Sed illud huic hæresi contigit, ut dum mortuorum resurrectionem improbat, idololatriam- que respuit, in eam imprudens inciderit: quod na- tionum quatuor simulacrą in monte quodam occul- tata sunt, qui ab illis Garizin fraudulenter cognomi- natus est. Nam si quis de monte Garizin explorati aliquid habere velit, sciendum est ad Jerichuntem duos esse montes, Garizin ac Gebal, ultra Jorda- nem, qui Jerichuntem ab oriente respiciunt, ut in Deuteronomio : et libro Jesu Nave scriptum est Imprudentes ergo simulacra venerantur, cum inter orandum undique se ad montem velut sanctum obvertunt. Fieri enim non potest, ut Scriptura mendax sit, quæ dicit: Manserunt legem servantes, et adorantes simulacra sua, usque ad præsen- tem diem, ut in IV Regnorum libro proditum est *. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. Forte C D • III. Quod vero ad mortuorum resurrectionem ai- tinet, primum eorum error ex Abelis historia re- fellitur ; cujus sanguis vel post obitum cum Domi no collocutus est 5. Atqui sanguis anima non est, sed inest ea in sanguine. Neque vero dixit: Ani- ma illius clamat ad me : ut spem esse corporum resurrectionis ostenderet. Adde quod Enoch ne mortem obiret translatus est, nec postea repertus * Gen. IV, . * Deut. x1, 29. • Josue vill, 55. IV Reg. xvi, 33, 34. boc Eusebius in Chronicis scripsit, a quo mutua- tus est Epiphanius; si hæc tamen Eusebii, non Hieronymi sunt, qui in istiusmodi origine sæpius lasit. Huic Epiphanius non bellæ nominis interpre- lationi, deteriorem adjecit alteram, Samaritas ob i appellatos esse quod legein custodirent. ruas montium istorum, Garizin, et llebul, sive Ge- bal, sit, idem sentit Epiphanius, quod Eusebius, si is auctor est libri De locis Hebr. quem Latine vertis Hieron. Ibi enim ad Hierichuntem collocat, et Samaritanos mendacii arguit ; qui eosdem prope Sichem, sive Samariam constituebant. At Josephus lib. iv, c. 8, Samaritanorum opinioni suffragatur : necnon et lib. xt, cap. 8. ubi de templo, quod Ale- xandri Magni tempore a Samaritanis in Garizin ex- structum est, historiam explicat : quam tu consule. Sed omnium accuratissime de Garizin et Rebalis situ disserit eruditissimus Masius ad cap. vit Jo- sue, et adversus Mercatorem Samariæ propinquos istos esse colles pluribus argumentis affirmat. (68) Ἐν τῷ ὄρει τῷ παρὰ τοῖς Γαρίζειν. De duo-

αὖθις ἀναζωογονουμένη εἰς καταβολήν σπέρματος, καὶ ἡ πρεσβύτις κυΐσκουσα τέκνον κατ' ἐπαγγελίαν διὰ τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ Ἰακὼδ, ἐπιμελόμενος τῶν ἰδίων ὀστέων, ὡς οὐ περὶ ἀπολλυμένων ἐνετέλλετο. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ Ἰωσὴφ τῇ αὐτῇ ἀκολουθίᾳ ἐντελλόμενος, τῆς ἀνα- στάσεως ὑπέφαινε τὸ εἶδος. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ ἡ ῥάβδος τοῦ ᾿Ααρών ή βλαστήσασα ξηρὰ οὖσα αὖθις καρπὸν ἤνεγκεν εἰς ἐλπίδα ζωῆς, τὰ νεκρά σώματα ἡμῶν ἀναστήσεσθαι σημαίνουσα, εἰς ἀνάστασιν δὲ φέρουσα. Καὶ ἡ τοῦ Μωϋσέως δὲ ῥάβδος ὁμοίως ἡ ξυλίνη κατὰ Θεοῦ βούλημα ἐψυχοῦτο, καὶ ὄφις γινο- μένη ἀνάστασιν ἐδήλου. Ἀλλὰ καὶ Μωϋσῆς εὐλογῶν τοὺς περὶ Ῥουσιμ, λέγει· Ζήτω Ρουβίμ, καὶ μὴ Α τὴν μήτραν, καὶ τὴν γῆν κατ' ἐθισμὸν ξηρανθῆναι, Β ἀποθανέτω, τὸν ἀπὸ πάλαι τελευτήσαντα, ἵνα ζωὴν νεκροῦ δείξῃ εἶναι μετὰ θάνατον, κρίσιν δὲ δευτέρου θανάτου εἰς καταδίκην. Διό δύο εὐλογίας αὐτῷ ἐπιτίθησι, τὸ Ζήτω, λέγων, ἐν τῇ ἀναστάσει, καὶ μὴ ἀποθανέτω ἐν κρίσει, οὐ θάνατον τὸν διὰ σώματος ἀπαλλαγῆς λέγων, ἀλλὰ τὸν διὰ καταδίκης. Αρκέσει γοῦν τὰ ὀλίγα πρὸς ἀντίθεσιν τούτων Ἔχουσι δὲ καὶ ἄλλα τινὰ ἀνοίας ἔθη παλαιά· οὔρῳ κλυζόμενοι, ἐπὰν ἀπὸ ξένης έλθωσι, μεμιασμένοι δῆθεν ὕδατι σὺν ἱματίοις βαπτιζόμενοι, ἐπὰν ἅψωνται ἑτέρου τῶν ἀλλοεθνῶν. Μιασμὸν γὰρ ἡγοῦνται τὸ τινὸς ἄψασθαι, ἤτοι θίγειν ἄλλου τινὸς ἀνθρώπου ἀπ᾿ ἄλλου δόγματος. Πολλή γὰρ ἡ τούτων φρενοβλάβεια. • Δ'. Πῶς δὲ εὐθυέλεγκτος ἡ αὐτῶν ἄνοια γίνεται, ἐπίστησον τὸν νοῦν, ὦ θαυμασιώτατε, καὶ εἴσῃ. Νε κρὸν μὲν γὰρ εὐθέως βδελύττονται αὐτοὶ νεκροὶ δύτες τοῖς ἔργοις. Μαρτυροῦσι γὰρ οὐ μία μαρτυρία, ἀλλὰ πολλαὶ, τῷ μὴ εἶναι τὸν νεκρὸν ἐβδελυγμένον, ἀλλ' ὅτι αἰνιγματωδῶς ὁ νόμος ἔλεγεν. Οὐκέτι γὰρ δύο ἢ τρεῖς μαρτυρίαι εἰς τοῦτο ἡμῖν ἐπιμαρτυροῦσιν, ἀλλὰ μυριάδες ἑξήκοντα δύο τὸν ἀριθμὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἄλλαι τοσαῦται, καὶ ἐπέκεινα, καὶ ἔτι πολὺ πλείους αἱ τῇ σορῷ τοῦ Ἰωσὴφ ἐπιμαρτυροῦσαι τῇ διὰ τε5- παράκοντα ἐτῶν βασταζομένῃ ἐν ὅλῃ τῇ παρεμβολῇ, καὶ μὴ βδελυττομένη, μήτε μολυνούσῃ. Ἔλεγε δὲ τἀληθῆ ὁ νόμος, ὅτι, Ἐάν τις ἅψηται νεκρού, μένει βέβηλος ἕως ἑσπέρας, καὶ λούσεται ὕδατι, καὶ καθαρισθήσεται. "Ην δὲ τοῦτο αἰνιττόμενος εἰς τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ νέκρωσιν, κατὰ τὸ ἔνσαρκον αὐτοῦ πάθος. Ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ ἄρθρου (69) τὴν διάκρισιν τοῦ ὀνόματος ἔστι σημα ναι. Οπου γὰρ ἄρθρον πρόσκειται ἐπὶ ἑνί τινι ώρι- σμένῳ καὶ διαφανεστάτῳ, πάντων ἔστιν ἡ βεβαίωσις διὰ τὸ ἄρθρον· ἄνευ δὲ τοῦ ἄρθρου ἐπὶ ἑνὸς τοῦ τυχόντος ἀορίστως ἐστὶ ληπτέον. Ὡς οἷον εἰπεῖν, * πηγήν. Η του, του. ' S. EPIPHANII 2:8 est '. Quid quod et Sarra idipsum demonstrat, dum effeto jam utero, suppressisque menstruis ³, genitalem vim denuo ad proseminandum accipit, ac senio confecta filium nihilominus ex promis- sione parturit ³, ob spem venturæ aliquando re- surrectionis? Quin etiam Jacob dum de suis ossi- bus est sollicitus non utique de his tanquam perituris mandata suis reliquit. Quod ipsam Jose- phus postea præcipiens *, resurrectionis speciem adumbravit. Adde Aaronicam virgam, quæ arefa- cta germinavit, fructusque protulit *, ut emortua hominum corpora ad vitæ spem excitanda munstra- ret; id enim ad astruendam resurrectionem perti- nuit. Sed et Mosis virga lignea animata Dei jussu, et in anguem conversa * resurrectionem significa- bat. Idem porro Moyses Rubenitis benedicens ita loquitur : Viral Ruben, et non moriatur . Quod ei precatur, qui jamdudum e vivis excesse- rat; quo vitam aliam esse post obitum doceret, nec non et judicium, in quo homines secunda morte damnantur. Atque ideo duplicem illi benedictio- nem impertit. Vival, inquit, in resurrectione sci- licet; neque moriatur, in judicio. Quibus verbis non illam mortem significavit, quæ in animorum a corpore separatione cernitur, sed eam potius, quæ in damnatione consistit. Pauca hæc ad everten- dum illorum errorem sufficient. Habent et alios veteres rilus cum extrema dementia conjunctos. Nam et lotio perfundi solent, quoties peregre domum redeunt, tanquam aliqua contagione pollu ti; et aqua sese vestesque suas abluunt, cum alterius gentis quempiam tetigerint. Ilac enim re con- taminari se putant, si quem:quam mortalium, aut alterius sectæ hominem attingant. Tanta est il!o- rum vecordia. ut 、 IV. Jam quemadınodum facile redargui ipsorum C insania possit, animadverte quæso ; nec ullo nego- tio percipies. Etenim mortui cadaver abominantur, cum sint suis ipsimet factis mortui. Atqui non uno alterove, sed infinitis testimoniis convincitur, non esse mortuorum corpora detestanda. Nam quod lex contrarinm videtur asserere, aliud quiddam æni gmate adumbrare voluit. Non enim duorum,. dixi, triumve id testimonia comprobant, sed sex- centa viginti duo millia hominum in deserto, toti- demque alia, atque iis etiam plura. Quin et longe uberiora sunt Scripturæ loca, quæ de loculo, in quo Josephi ossa condita sunt, mentionem faciunt, Qui loculus quadraginta totos annos in castris cir- cumlatus neque abominationi fuit, neque conta- gione sua labem ullam aspersit. Caeterum vere hoc D a Scriptura dictum est: Si quis mortuum tetigerit pollutus ad vesperam usque permanebit. Tum se aqua lavabil, ac repurgabitur ". Quibus verbis Do- mini nostri Jesu Christi mortem, ac susceptanı in corpore passionem innuit. Ex eo enim, quod arti- culùm apposuit, distinctione nominis opus esse de- · Gen. v, 24. * Gen. xviii, 11. * Gen. xxi, 2. • Deut. XXXIII, 6. * Levil. x1, * Exed. IV, sqf. cbservatio Graeci articuli, qui ai vocabulum Gen. XLIX, 29. Gen. L, sqq. • Num. xvu, 8. 24, sqq. For. Lego appositus est, vim habet omnino nullam ; ut neque loca calera, quæ illustrandi gratia congerit. (39) Ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ ἄρθρου. Arguta hæc

αὖθις ἀναζωογονουμένη εἰς καταβολήν σπέρματος, καὶ ἡ πρεσβύτις κυΐσκουσα τέκνον κατ' ἐπαγγελίαν διὰ τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ Ἰακὼδ, ἐπιμελόμενος τῶν ἰδίων ὀστέων, ὡς οὐ περὶ ἀπολλυμένων ἐνετέλλετο. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ Ἰωσὴφ τῇ αὐτῇ ἀκολουθίᾳ ἐντελλόμενος, τῆς ἀνα- στάσεως ὑπέφαινε τὸ εἶδος. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ ἡ ῥάβδος τοῦ ᾿Ααρών ή βλαστήσασα ξηρὰ οὖσα αὖθις καρπὸν ἤνεγκεν εἰς ἐλπίδα ζωῆς, τὰ νεκρά σώματα ἡμῶν ἀναστήσεσθαι σημαίνουσα, εἰς ἀνάστασιν δὲ φέρουσα. Καὶ ἡ τοῦ Μωϋσέως δὲ ῥάβδος ὁμοίως ἡ ξυλίνη κατὰ Θεοῦ βούλημα ἐψυχοῦτο, καὶ ὄφις γινο- μένη ἀνάστασιν ἐδήλου. Ἀλλὰ καὶ Μωϋσῆς εὐλογῶν τοὺς περὶ Ῥουσιμ, λέγει· Ζήτω Ρουβίμ, καὶ μὴ Α τὴν μήτραν, καὶ τὴν γῆν κατ' ἐθισμὸν ξηρανθῆναι, Β ἀποθανέτω, τὸν ἀπὸ πάλαι τελευτήσαντα, ἵνα ζωὴν νεκροῦ δείξῃ εἶναι μετὰ θάνατον, κρίσιν δὲ δευτέρου θανάτου εἰς καταδίκην. Διό δύο εὐλογίας αὐτῷ ἐπιτίθησι, τὸ Ζήτω, λέγων, ἐν τῇ ἀναστάσει, καὶ μὴ ἀποθανέτω ἐν κρίσει, οὐ θάνατον τὸν διὰ σώματος ἀπαλλαγῆς λέγων, ἀλλὰ τὸν διὰ καταδίκης. Αρκέσει γοῦν τὰ ὀλίγα πρὸς ἀντίθεσιν τούτων Ἔχουσι δὲ καὶ ἄλλα τινὰ ἀνοίας ἔθη παλαιά· οὔρῳ κλυζόμενοι, ἐπὰν ἀπὸ ξένης έλθωσι, μεμιασμένοι δῆθεν ὕδατι σὺν ἱματίοις βαπτιζόμενοι, ἐπὰν ἅψωνται ἑτέρου τῶν ἀλλοεθνῶν. Μιασμὸν γὰρ ἡγοῦνται τὸ τινὸς ἄψασθαι, ἤτοι θίγειν ἄλλου τινὸς ἀνθρώπου ἀπ᾿ ἄλλου δόγματος. Πολλή γὰρ ἡ τούτων φρενοβλάβεια. • Δ'. Πῶς δὲ εὐθυέλεγκτος ἡ αὐτῶν ἄνοια γίνεται, ἐπίστησον τὸν νοῦν, ὦ θαυμασιώτατε, καὶ εἴσῃ. Νε κρὸν μὲν γὰρ εὐθέως βδελύττονται αὐτοὶ νεκροὶ δύτες τοῖς ἔργοις. Μαρτυροῦσι γὰρ οὐ μία μαρτυρία, ἀλλὰ πολλαὶ, τῷ μὴ εἶναι τὸν νεκρὸν ἐβδελυγμένον, ἀλλ' ὅτι αἰνιγματωδῶς ὁ νόμος ἔλεγεν. Οὐκέτι γὰρ δύο ἢ τρεῖς μαρτυρίαι εἰς τοῦτο ἡμῖν ἐπιμαρτυροῦσιν, ἀλλὰ μυριάδες ἑξήκοντα δύο τὸν ἀριθμὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἄλλαι τοσαῦται, καὶ ἐπέκεινα, καὶ ἔτι πολὺ πλείους αἱ τῇ σορῷ τοῦ Ἰωσὴφ ἐπιμαρτυροῦσαι τῇ διὰ τε5- παράκοντα ἐτῶν βασταζομένῃ ἐν ὅλῃ τῇ παρεμβολῇ, καὶ μὴ βδελυττομένη, μήτε μολυνούσῃ. Ἔλεγε δὲ τἀληθῆ ὁ νόμος, ὅτι, Ἐάν τις ἅψηται νεκρού, μένει βέβηλος ἕως ἑσπέρας, καὶ λούσεται ὕδατι, καὶ καθαρισθήσεται. "Ην δὲ τοῦτο αἰνιττόμενος εἰς τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ νέκρωσιν, κατὰ τὸ ἔνσαρκον αὐτοῦ πάθος. Ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ ἄρθρου (69) τὴν διάκρισιν τοῦ ὀνόματος ἔστι σημα ναι. Οπου γὰρ ἄρθρον πρόσκειται ἐπὶ ἑνί τινι ώρι- σμένῳ καὶ διαφανεστάτῳ, πάντων ἔστιν ἡ βεβαίωσις διὰ τὸ ἄρθρον· ἄνευ δὲ τοῦ ἄρθρου ἐπὶ ἑνὸς τοῦ τυχόντος ἀορίστως ἐστὶ ληπτέον. Ὡς οἷον εἰπεῖν, * πηγήν. Η του, του. ' S. EPIPHANII 2:8 est '. Quid quod et Sarra idipsum demonstrat, dum effeto jam utero, suppressisque menstruis ³, genitalem vim denuo ad proseminandum accipit, ac senio confecta filium nihilominus ex promis- sione parturit ³, ob spem venturæ aliquando re- surrectionis? Quin etiam Jacob dum de suis ossi- bus est sollicitus non utique de his tanquam perituris mandata suis reliquit. Quod ipsam Jose- phus postea præcipiens *, resurrectionis speciem adumbravit. Adde Aaronicam virgam, quæ arefa- cta germinavit, fructusque protulit *, ut emortua hominum corpora ad vitæ spem excitanda munstra- ret; id enim ad astruendam resurrectionem perti- nuit. Sed et Mosis virga lignea animata Dei jussu, et in anguem conversa * resurrectionem significa- bat. Idem porro Moyses Rubenitis benedicens ita loquitur : Viral Ruben, et non moriatur . Quod ei precatur, qui jamdudum e vivis excesse- rat; quo vitam aliam esse post obitum doceret, nec non et judicium, in quo homines secunda morte damnantur. Atque ideo duplicem illi benedictio- nem impertit. Vival, inquit, in resurrectione sci- licet; neque moriatur, in judicio. Quibus verbis non illam mortem significavit, quæ in animorum a corpore separatione cernitur, sed eam potius, quæ in damnatione consistit. Pauca hæc ad everten- dum illorum errorem sufficient. Habent et alios veteres rilus cum extrema dementia conjunctos. Nam et lotio perfundi solent, quoties peregre domum redeunt, tanquam aliqua contagione pollu ti; et aqua sese vestesque suas abluunt, cum alterius gentis quempiam tetigerint. Ilac enim re con- taminari se putant, si quem:quam mortalium, aut alterius sectæ hominem attingant. Tanta est il!o- rum vecordia. ut 、 IV. Jam quemadınodum facile redargui ipsorum C insania possit, animadverte quæso ; nec ullo nego- tio percipies. Etenim mortui cadaver abominantur, cum sint suis ipsimet factis mortui. Atqui non uno alterove, sed infinitis testimoniis convincitur, non esse mortuorum corpora detestanda. Nam quod lex contrarinm videtur asserere, aliud quiddam æni gmate adumbrare voluit. Non enim duorum,. dixi, triumve id testimonia comprobant, sed sex- centa viginti duo millia hominum in deserto, toti- demque alia, atque iis etiam plura. Quin et longe uberiora sunt Scripturæ loca, quæ de loculo, in quo Josephi ossa condita sunt, mentionem faciunt, Qui loculus quadraginta totos annos in castris cir- cumlatus neque abominationi fuit, neque conta- gione sua labem ullam aspersit. Caeterum vere hoc D a Scriptura dictum est: Si quis mortuum tetigerit pollutus ad vesperam usque permanebit. Tum se aqua lavabil, ac repurgabitur ". Quibus verbis Do- mini nostri Jesu Christi mortem, ac susceptanı in corpore passionem innuit. Ex eo enim, quod arti- culùm apposuit, distinctione nominis opus esse de- · Gen. v, 24. * Gen. xviii, 11. * Gen. xxi, 2. • Deut. XXXIII, 6. * Levil. x1, * Exed. IV, sqf. cbservatio Graeci articuli, qui ai vocabulum Gen. XLIX, 29. Gen. L, sqq. • Num. xvu, 8. 24, sqq. For. Lego appositus est, vim habet omnino nullam ; ut neque loca calera, quæ illustrandi gratia congerit. (39) Ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ ἄρθρου. Arguta hæc

ἐὰν εἴπωμεν, βασιλεὺς, ὄνομα μὲν ἐσημάναμεν, Λ ἀλλ' οὐ τηλαυγῶς τὸν ὁριζόμενον ἐδείξαμεν. Βασιλέα γὰρ λέγομεν καὶ Περσῶν, καὶ Μήδων, καὶ Ἐλαμ:- τῶν. Ἐὰν δὲ μετὰ προσθήκης τοῦ ἄρθρου εἴπωμεν ὁ βασιλεὺς, ἀναμφίβολόν ἐστι τὸ σημαινόμενον. Ο γὰρ βασιλεὺς ὁ ζητούμενος, ἢ ὁ λεγόμενος, ἢ ὁ γινω σκόμενος, ἢ ὁ τοῦ τινος βασιλεύων διὰ τοῦ ἄρθρου ὑποδείκνυται. Καὶ ἐὰν εἴπωμεν, θεός. ἄνευ τοῦ ἄρ Όρον, τὸν τυχόντα εἴπαμεν θεὸν τῶν ἐθνῶν, ἢ Θεὸν τὸν ὄντα. Ἐὰν δὲ εἴπωμεν, ὁ Θεὸς, δῆλον, ὡς ἀπὸ τοῦ ὁ ἄρθρου τὸν ὄντα σημαίνομεν, ἀληθῆ τε καὶ γινωσκόμενον· ὡς καὶ ἄνθρωπος, καὶ ὁ ἄνθρωπος. Καὶ εἰ μὲν ἔλεγεν ὁ νόμος· ᾿Εὰν ἄψησθε νεκροῦ, κατὰ πάντων ἐφέρετο ὁ ψῆφος, καὶ ἁπλῶς παντὸς νεκροῦ ἦν ἡ ἐπικειμένη του ζητήματος λέξις· ὁπότε δὲ λέγει· Ἐὰν ἄψηταί τις τοῦ νεκροῦ, ἐπὶ ἕνα τινὰ φέρει τὴν ἀγωγὴν, φημὶ δὲ ἐπὶ τὸν Κύριον, ὡς άνω μοι δεδήλωται. Ἔλεγε δὲ τοῦτο αἰνιγματωδῶς ὁ νόμος διὰ τοὺς μέλλοντας χεῖρας ἐπιβάλλειν ἐπὶ τὸν Χριστὸν, καὶ σταυρῷ παραδιδόναι· ὅτι χρείαν εἶχον οὗτοι καθαρισμοῦ, ἕως δύνῃ αὐτοῖς ἡ ἡμέρα, καὶ ἀνατείλη αὐτοῖς ἄλλο φῶς, διὰ τοῦ βαπτίσματος τοῦ ὕδατος τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας· ὡς καὶ ἐπι- μαρτυρεί μοι ἐνταῦθα Πέτρος λέγων τοῖς Ἰσραηλί- ταις ἐν Ἱεροσολύμοις, τοῖς λέγουσιν αὐτῷ, Τί ποιή- σωμεν ; διὰ τὸ εἰρηκέναι αὐτὸν αὐτοῖς, ὅτι Τοῦτον τὸν Ἰησοῦν, ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε. Καὶ κατα νυγεῖσι τὴν καρδίαν εἶπε· Μετανοήσατε, καὶ βα- πτισθήτω ἕκαστος ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ ἀφεθήσονται ὑμῖν αἱ ἁμαρ- τίαι, καὶ λήψεσθε τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύ. ματος. Οὗ περὶ νεκροῦ τοίνυν λέγει ὁ νόμος. Εἰ δὲ καὶ περὶ νεκροῦ ἄλλου οριζομένου λέγει ὁ νόμος, ἄλλως ἐκδίδοται. Λέγει γάρ, ὅτι, Ἐὰν παρέλθῃ με κρύς, κλείσατε τὰς θύρας καὶ τὰς θυρίδας ὑμῶν, ἵνα μὴ μολυνθῇ ὁ οἶκος. Ωσεὶ ἔλεγε περὶ ἀκοῆς ἁμαρτίας, ὅτι Ἐὰν ἀκούσῃς φωνὴν τῆς ἁμαρτίας, Η είδος παραπτώματος, κλεῖσον τὸν ὀφθαλμόν σου ἐπὶ ἐπιθυμίας, καὶ τὸ στόμα ἀπὸ κακολογίας, καὶ τὸ οἷς ἀπὸ ἐνηχήσεως πονηρᾶς, ἵνα μὴ νεκρωθῇ ὅλος ὁ οἶκος, τουτέστιν ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα. Διὸ καὶ ὁ προ φήτης ἔλεγεν · Ἐὰν ἀναβῇ θάνατος διὰ τῶν θυρί- των· καὶ οὐ πάντως περὶ τῶν θυρίδων τούτων λέγει. Η γὰρ κλείσαντες τὰς θυρίδας, οὐδέποτε ἀποθανεῖν εἴχομεν. Θυρίδες δὲ ἡμῖν ὑπάρχουσι τὰ τοῦ σώματος αἰσθητήρια, βλέμμα, ἀκοὴ, καὶ τὰ ἄλλα, δι' ὧν θά- νατος εἰς ἡμᾶς εἰσπορεύεται, εἰ δι' αὐτῶν ἁμαρτή- σωμεν. Ενεταφίασε γοῦν ὁ Ἰωσὴφ τὸν Ἰσραήλ, καὶ οὐκ ἐβδελύξατο· καὶ μετὰ θάνατον ἐπιπεσὼν ἐπὶ πρόσωπον κατεφίλησε. Καὶ οὐ γέγραπται, ὅτι ἐλού- σατο, ένα καθαρισθῇ. Ενταφίασαν οἱ ἄγγελοι, ὡς ἡ εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσα παράδοσις ἔχει, τὸ σῶμα Μωϋ σέως τοῦ ἁγίου, καὶ οὐκ' ἐλύσαντο· ἀλλ᾽ οὔτε ἐκο:- νώθησαν οἱ ἄγγελοι ἀπὸ τοῦ ἁγίου σώματος. ὁ Θεὸς Β Ε. Καὶ δέδια πάλιν μὴ εἰς τέλος ἐλάσω τὴν τοῦ ελούσαντο. ADVERSUS ILERESES LIB. I. TOM. I. NÆRES. IX. monstrat. Nam ubicunque articulus adjungitur, C certa ac perspicue definita res intelligitur. Sine ar- ticulo de quolibet accipi infinite solet. Ut exempli causa, si rex dixero, nomen quidem ipsum declaro : quis ille sit, de quo loquor, aperte non significo. Regem enim tam Persarum, quam Medorum, aque Elamitarum appellamus. Quod si articulo etiam adhibito, hic rex, dicimus, nemo quem ve- limus ignorat. Hic enim rex eo articulo notatur, de quo quæstio, vel sermo aliquis inciderit; deni - que qui sit cognitus ac certo imperio dominetur. Similiter cum, deus, simpliciter usurpamus, quem libet deum dicimus, nec minus eum, qui a genti- bus colitur, quam qui vere Deus est. At cum dicimus, eum scilicet exprimimus qui verus et est, et esse cognoscitur Deus. Similiter, cum homo, vel bic homo dicitur. Jam vero si lex hoc modo concepta foret: Si mortuum tetigeritis, universi ea sententia comprehenderentur, et ad omnes mor- tuos dictio illa spectaret. Sed cum ita scriptum sit, Si quis hunc mortuum tetigerit, ad unum quempiam referri debet, nimirum Dominum, ut initio decla- ratum est. Hoc vero lex specie quadam ænigmatis μropter eos dixit, qui Christo manus injecturi erant, et in crucem sublaturi, videlicet expiatione opus illis esse, donec ipsis dies occidat, ac nova lux per baptismum ac lavacri regenerationem oriatur. Cujus mei dicti fidem eodem in loco Pe- trus astruit, dum Hierosolymis Israelitas alloqui - tur, qui se interrogaverunt, Quid faciemus? pro pterea quod ille dixerat, Quem vos in cruce suffi- xistis Jesum, etc. Moxque ubi ex animo dolentes animadvertit: Penitentiam, inquit, agile, et bapti- zetur unusquisque in nomine Jesu Christi Domini nostri, et remittentur vobis peccata, et tum Spiritus sancti donum accipietis '. De quo quidem mortuo verba legis accipienda sunt. At quoties de alig quodam mortuo loquitur, aliter concipitur. Sic enim ait : Si transterit mortuus, occludite januas, ac ſenestras, ne domus inquinetur. Quasi de peccati auditione diceret : Si peccati vocem audieris, aut alicujus delicti speciem, oculum tuumn ab ea cupis ditate claude, necnon et os tuum a maledicto, et aures ab auditu nefandæ rei, ne domus integra, hoc est anima cum corpore moriatur. Quam ob causam propheta dixit : Si mors per fenestras ascen . derit 3. Non enim usitatas illas fenestras intelli- git. Alioqui fenestris occlusis nunquam nos letum opprimeret. Verum nihil aliud fenestra sunt, quan corporis sensus. visus, auditus, per quos si peccemus, mors intra nos ingreditur. Enimvero Joseph Israeleni sepeliit, nec detestatus est, imo post ejus mortem in faciem procumbens exoscula- tus est ³. Neque tamen scriptum est expiandi se gratia ipsum abluisse. Præterea Mosis corpus, quemadmodum a majoribus accepimus ab angelis se pultum est*; neque illi tamen loti sunt, ac ne polluti quidem sancti illius corporis attactu. V. Vereor ne in hoc dissolvenda quæstione nul- • Forte s Act. II, sqq. ' Jerem. ix, 21. Gen. L, 13. ibid.. Deut. xxxiv, sqq.

ἐὰν εἴπωμεν, βασιλεὺς, ὄνομα μὲν ἐσημάναμεν, Λ ἀλλ' οὐ τηλαυγῶς τὸν ὁριζόμενον ἐδείξαμεν. Βασιλέα γὰρ λέγομεν καὶ Περσῶν, καὶ Μήδων, καὶ Ἐλαμ:- τῶν. Ἐὰν δὲ μετὰ προσθήκης τοῦ ἄρθρου εἴπωμεν ὁ βασιλεὺς, ἀναμφίβολόν ἐστι τὸ σημαινόμενον. Ο γὰρ βασιλεὺς ὁ ζητούμενος, ἢ ὁ λεγόμενος, ἢ ὁ γινω σκόμενος, ἢ ὁ τοῦ τινος βασιλεύων διὰ τοῦ ἄρθρου ὑποδείκνυται. Καὶ ἐὰν εἴπωμεν, θεός. ἄνευ τοῦ ἄρ Όρον, τὸν τυχόντα εἴπαμεν θεὸν τῶν ἐθνῶν, ἢ Θεὸν τὸν ὄντα. Ἐὰν δὲ εἴπωμεν, ὁ Θεὸς, δῆλον, ὡς ἀπὸ τοῦ ὁ ἄρθρου τὸν ὄντα σημαίνομεν, ἀληθῆ τε καὶ γινωσκόμενον· ὡς καὶ ἄνθρωπος, καὶ ὁ ἄνθρωπος. Καὶ εἰ μὲν ἔλεγεν ὁ νόμος· ᾿Εὰν ἄψησθε νεκροῦ, κατὰ πάντων ἐφέρετο ὁ ψῆφος, καὶ ἁπλῶς παντὸς νεκροῦ ἦν ἡ ἐπικειμένη του ζητήματος λέξις· ὁπότε δὲ λέγει· Ἐὰν ἄψηταί τις τοῦ νεκροῦ, ἐπὶ ἕνα τινὰ φέρει τὴν ἀγωγὴν, φημὶ δὲ ἐπὶ τὸν Κύριον, ὡς άνω μοι δεδήλωται. Ἔλεγε δὲ τοῦτο αἰνιγματωδῶς ὁ νόμος διὰ τοὺς μέλλοντας χεῖρας ἐπιβάλλειν ἐπὶ τὸν Χριστὸν, καὶ σταυρῷ παραδιδόναι· ὅτι χρείαν εἶχον οὗτοι καθαρισμοῦ, ἕως δύνῃ αὐτοῖς ἡ ἡμέρα, καὶ ἀνατείλη αὐτοῖς ἄλλο φῶς, διὰ τοῦ βαπτίσματος τοῦ ὕδατος τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας· ὡς καὶ ἐπι- μαρτυρεί μοι ἐνταῦθα Πέτρος λέγων τοῖς Ἰσραηλί- ταις ἐν Ἱεροσολύμοις, τοῖς λέγουσιν αὐτῷ, Τί ποιή- σωμεν ; διὰ τὸ εἰρηκέναι αὐτὸν αὐτοῖς, ὅτι Τοῦτον τὸν Ἰησοῦν, ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε. Καὶ κατα νυγεῖσι τὴν καρδίαν εἶπε· Μετανοήσατε, καὶ βα- πτισθήτω ἕκαστος ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ ἀφεθήσονται ὑμῖν αἱ ἁμαρ- τίαι, καὶ λήψεσθε τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύ. ματος. Οὗ περὶ νεκροῦ τοίνυν λέγει ὁ νόμος. Εἰ δὲ καὶ περὶ νεκροῦ ἄλλου οριζομένου λέγει ὁ νόμος, ἄλλως ἐκδίδοται. Λέγει γάρ, ὅτι, Ἐὰν παρέλθῃ με κρύς, κλείσατε τὰς θύρας καὶ τὰς θυρίδας ὑμῶν, ἵνα μὴ μολυνθῇ ὁ οἶκος. Ωσεὶ ἔλεγε περὶ ἀκοῆς ἁμαρτίας, ὅτι Ἐὰν ἀκούσῃς φωνὴν τῆς ἁμαρτίας, Η είδος παραπτώματος, κλεῖσον τὸν ὀφθαλμόν σου ἐπὶ ἐπιθυμίας, καὶ τὸ στόμα ἀπὸ κακολογίας, καὶ τὸ οἷς ἀπὸ ἐνηχήσεως πονηρᾶς, ἵνα μὴ νεκρωθῇ ὅλος ὁ οἶκος, τουτέστιν ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα. Διὸ καὶ ὁ προ φήτης ἔλεγεν · Ἐὰν ἀναβῇ θάνατος διὰ τῶν θυρί- των· καὶ οὐ πάντως περὶ τῶν θυρίδων τούτων λέγει. Η γὰρ κλείσαντες τὰς θυρίδας, οὐδέποτε ἀποθανεῖν εἴχομεν. Θυρίδες δὲ ἡμῖν ὑπάρχουσι τὰ τοῦ σώματος αἰσθητήρια, βλέμμα, ἀκοὴ, καὶ τὰ ἄλλα, δι' ὧν θά- νατος εἰς ἡμᾶς εἰσπορεύεται, εἰ δι' αὐτῶν ἁμαρτή- σωμεν. Ενεταφίασε γοῦν ὁ Ἰωσὴφ τὸν Ἰσραήλ, καὶ οὐκ ἐβδελύξατο· καὶ μετὰ θάνατον ἐπιπεσὼν ἐπὶ πρόσωπον κατεφίλησε. Καὶ οὐ γέγραπται, ὅτι ἐλού- σατο, ένα καθαρισθῇ. Ενταφίασαν οἱ ἄγγελοι, ὡς ἡ εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσα παράδοσις ἔχει, τὸ σῶμα Μωϋ σέως τοῦ ἁγίου, καὶ οὐκ' ἐλύσαντο· ἀλλ᾽ οὔτε ἐκο:- νώθησαν οἱ ἄγγελοι ἀπὸ τοῦ ἁγίου σώματος. ὁ Θεὸς Β Ε. Καὶ δέδια πάλιν μὴ εἰς τέλος ἐλάσω τὴν τοῦ ελούσαντο. ADVERSUS ILERESES LIB. I. TOM. I. NÆRES. IX. monstrat. Nam ubicunque articulus adjungitur, C certa ac perspicue definita res intelligitur. Sine ar- ticulo de quolibet accipi infinite solet. Ut exempli causa, si rex dixero, nomen quidem ipsum declaro : quis ille sit, de quo loquor, aperte non significo. Regem enim tam Persarum, quam Medorum, aque Elamitarum appellamus. Quod si articulo etiam adhibito, hic rex, dicimus, nemo quem ve- limus ignorat. Hic enim rex eo articulo notatur, de quo quæstio, vel sermo aliquis inciderit; deni - que qui sit cognitus ac certo imperio dominetur. Similiter cum, deus, simpliciter usurpamus, quem libet deum dicimus, nec minus eum, qui a genti- bus colitur, quam qui vere Deus est. At cum dicimus, eum scilicet exprimimus qui verus et est, et esse cognoscitur Deus. Similiter, cum homo, vel bic homo dicitur. Jam vero si lex hoc modo concepta foret: Si mortuum tetigeritis, universi ea sententia comprehenderentur, et ad omnes mor- tuos dictio illa spectaret. Sed cum ita scriptum sit, Si quis hunc mortuum tetigerit, ad unum quempiam referri debet, nimirum Dominum, ut initio decla- ratum est. Hoc vero lex specie quadam ænigmatis μropter eos dixit, qui Christo manus injecturi erant, et in crucem sublaturi, videlicet expiatione opus illis esse, donec ipsis dies occidat, ac nova lux per baptismum ac lavacri regenerationem oriatur. Cujus mei dicti fidem eodem in loco Pe- trus astruit, dum Hierosolymis Israelitas alloqui - tur, qui se interrogaverunt, Quid faciemus? pro pterea quod ille dixerat, Quem vos in cruce suffi- xistis Jesum, etc. Moxque ubi ex animo dolentes animadvertit: Penitentiam, inquit, agile, et bapti- zetur unusquisque in nomine Jesu Christi Domini nostri, et remittentur vobis peccata, et tum Spiritus sancti donum accipietis '. De quo quidem mortuo verba legis accipienda sunt. At quoties de alig quodam mortuo loquitur, aliter concipitur. Sic enim ait : Si transterit mortuus, occludite januas, ac ſenestras, ne domus inquinetur. Quasi de peccati auditione diceret : Si peccati vocem audieris, aut alicujus delicti speciem, oculum tuumn ab ea cupis ditate claude, necnon et os tuum a maledicto, et aures ab auditu nefandæ rei, ne domus integra, hoc est anima cum corpore moriatur. Quam ob causam propheta dixit : Si mors per fenestras ascen . derit 3. Non enim usitatas illas fenestras intelli- git. Alioqui fenestris occlusis nunquam nos letum opprimeret. Verum nihil aliud fenestra sunt, quan corporis sensus. visus, auditus, per quos si peccemus, mors intra nos ingreditur. Enimvero Joseph Israeleni sepeliit, nec detestatus est, imo post ejus mortem in faciem procumbens exoscula- tus est ³. Neque tamen scriptum est expiandi se gratia ipsum abluisse. Præterea Mosis corpus, quemadmodum a majoribus accepimus ab angelis se pultum est*; neque illi tamen loti sunt, ac ne polluti quidem sancti illius corporis attactu. V. Vereor ne in hoc dissolvenda quæstione nul- • Forte s Act. II, sqq. ' Jerem. ix, 21. Gen. L, 13. ibid.. Deut. xxxiv, sqq.

ζητήματος ἐπίλυσιν. Αφ' ἑνὸς δὲ ἡ δευτέρου λόγου το Β θήσεται τῷ σοφῷ σοτισθῆναι ἐν Κυρίῳ, κατὰ τὸν δι' ἐναντίας. Εἰ δὲ καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου ἔσται μοι ἐν ἐπιτομῇ λέγειν, οὐκ ὀκνήσαιμι ἄν. Διαρ ῥήδην τοίνυν εὐθὺς ὁ Κύριος λέγει τῷ Μωϋσεῖ· 'Ανάγαγέ μοι εἰς τὸ ὄρος ἑβδομήκοντα πρεσβυ τέρους, καὶ λήψομαι ἀπὸ τοῦ ἐπὶ σὲ πνεύματος, καὶ ἐκχεῶ ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἀντιλήψονται σου. Περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, ὅπως γνῶμεν, ὁ Πατὴρ λέγει· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ ὁμοίωσιν. Τὸ δὲ, ποιήσωμεν, οὐχ ἑνός ἐστι σημαν τικόν. Καὶ ἔβρεξε Κύριος ἐπὶ Σόδομα και Γόμορρα πῦρ καὶ θεῖον παρὰ Κυρίου ἀπ' οὐρανοῦ. Περὶ δὲ προφητῶν, ἐπειδὴ ἔφθη αὐτοῖς δοθῆναι ἡ Πεντάτευ χος, οὐκέτι ταῖς ἄλλαις Γραφαῖς ἐστοίχησαν, ἀλλ᾽ ἢ μόνῃ τῇ Πεντατεύχῳ, καὶ οὐ τῇ λοιπῇ ἀκολουθία. Κἄν τε δὲ αὐτοῖς εἴπῃ τις νυνὶ περὶ τῶν ἄλλων, φημὶ δὲ περὶ Δαβὶδ καὶ Ἡσαΐου, καὶ τῶν καθεξῆς, οὐ παραδέχονται, κατεχόμενοι παραδόσει τῇ προαχθεί σῃ (70) τοῖς ἀπὸ τῶν ἰδίων πατέρων. Καὶ ἕως ὧδε ἔστω μοι ἡ περὶ Σαμαρειτῶν ὑφήγησις, ἐν βραχεῖ μὲν τῷ λόγῳ εἰρημένη, δι' ὃν προορῶμαι φόβον, μὴ ἐκτεῖναι εἰς πλάτος τὴν ὑπόσχεσιν τῆς συντάξεως. ΚΑΤΑ ΕΣΣΗΝΩΝ (11), Πρώτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν, δεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Εἰς τέσσαρας μὲν αἱρέσεις Σαμαρεῖται ἐτμήθη- σαν τὰ ἴσα δὲ φρονοῦντες ἀλλήλοις περιτομῇ τε καὶ Σαββάτῳ, καὶ τῶν ἄλλων τῶν ἐν νόμῳ, ἐν βραχεῖ καὶ ἔν τινι ποσῶς ἕκαστος τῶν τριῶν πρὸς τοὺς πέλας δια- φέρεται, πλὴν τῶν Δοσιθέων μόνον. Ἐνέμειναν γὰρ οἱ Ἐσσηνοὶ τῇ πρώτῃ ἀγωγῇ μηδὲν ὑπερβαλλόμενοι. Μετὰ τούτους Γορθηνοί διεφώνησαν (72) πρὸς ἀλλή λους διὰ σμικρόν τι· ἐπειδήπερ ἀντιλογία τις μέσον αὐτῶν γεγένηται, φημὶ δὲ μέσον Σαβουαίων καὶ Εσσηνῶν καὶ Γορθηνῶν. Ἡ δὲ ἀντιλογία τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον. Ο νόμος ἐκέλευεν (75) ἐκ πανταχόθεν τοὺς Ἰουδαίους συναθροίζεσθαι εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα. Πολλάκις μὲν οὖν κατὰ τρεῖς καιροὺς τοῦ ἔτους, κατά τε τῶν Αζύμων, καὶ κατὰ Πεντηκοστήν, καὶ κατὰ * των. αχθείση. πρὸς ἀλλήλους έπεξήγησις Φημε δὲ μέσον Σεβουαίων, καὶ Ἐσσηνῶν καὶ Γορθηνῶν· τὸ πρὸς ἀλλήλους όλας διαφωνεῖν πρὸς ἀλλήλους πρὸς ἄλλους. άλλους αλλήλους ἡ ἀκολουθία, Γορθηνοί λοιποί, συμπληγάδες τῶν Σαμαρειτῶν πρὸς ἀλλήλους, πρὸς τοὺς Ἰου δαίους. S. EPIPHANII lum exitum inveniat oratio. Sed ex una alterave A ratione sapiens in Domino, contra adversarios in- struetur. Ad hæc de Spiritu sancto, quoad sum- matim perstringere licet pauca dicere minime gravabimur. Manifeste itaque Dominus subinde Moysi dicit Adduc mihi in montem LXX seniores; et accipiam de spiritu tuo, et in illos effundam, alque iidem auxilio tibi erunt . De filio vero uti cognosceremus, Pater ita loquitur: Faciamus ho- minen ad imaginem, et similitudinem nostram 3. Atqui vox ista, faciamus, non unum duntaxat si- gnificat. Item, Pluit Dominus in Sodomam et Go morrham ignem et sulphur a Domino de cœlo *. Quod autem ad prophetas attinet, postquam Sa- maritanis quinque Mosis volumina tradita sunt, Scripturis reliquis nequaquam assensi sunt; sed præter illa quinque cætera contempserunt. Quod si quis alios objiciat, veluti Davidem aut Isaiam, et reliquos, negant se eos admittere, atque iis quæ a'majoribus suis acceperunt pertinaciter insistunt, Hactenus contra Samaritanos a nobis disputatum est, adeoque paucis, ne longius quam instituti ra- tio fert sermonem producamus. CONTRA ESSENOS, Quæ est I Samaritanorum secta, ordine X. Quatuor omnino in sectas Samaritani distributi sünt. Qui cum eadem secum invicem sentiant de circumcisione, Sabbato, aliisque lege prescriptis, paucis tamen in rebus trium singulæ a reliquis dif- ferunt. Nam Dositheos solos excipio. Quod enim að Essenos spectat, il nulla re prætermissa primum institutum retinuerunt. Secundum hos Gorthe- ni a se mutuo levibus de caušis separati sunt, cum exigua quædam controversia inter ipsos inter- cessisset, hoc est inter Sehuæos, Essenos, et Gore thenos. Quæ controversia fuit ejusmodi. Cum lex undique Judæos Ilierosolymitana confluere jube- ret *, idque tribus anni temporibus; nimirum in Azymorum festo, Pentecoste, ac Seehopegia : cuin- C Nam, x1, 16. · Gen. 1, 26. Gen. xix, 24. * Exod. XXII, 23. • Forte rit, ut Essenos Samaritanis accenseret, divinare non possum; nam quod occurrere potest, genus quod- dam Essenorum fuisse notis illis et sanctioribus diversum, probarem equidem. si apud Philonem, ant Josephum, qui de Essenorum generibus, insti- tutis ac moribus accuratissime scripserunt, vesti- gium aliquod novorum istorum, ac posteriorum exsisteret. Nunc cum neque isti, nec alius quisquam vel levissime significarit, Essenos cum Samaritanis commune quidpiam habuisse, cunique inter Judæo. ruin sectas a Josepho recenseantur Esseni; apparet primum neque Essenorum ulam inter Samaritanos fuisse sectam; neque Epiphanium aliud Esseuorum genus, cum Samaritanis ascriberet, intellexisse, quam celeberrimum, ac laudatissimum illud, quorum instituta Philo ac Josephus uberrime perscripserunt. Quanquam Ossenos postea inter Judaicas sectas commemorat, qui iidem cum Essenis videntur. D modo Gortheni dissentire caperunt? Nam nulla hic Gorthenorum divortia, sectas mullas enumerat : et illa que subjicitur: arguit non ad solus Gorthenos, sed ad tres sectas pertinere. Atqui Græce non est Fortasse igitur pro substituendum ; post- labat ut pro scriberetur oἱ vel sectæ tres recenserentur. loco narrat, Samaritanorum inter se dissidium ab odio, et jurgiis manasse, quod ea natio cum Juuæis exercet : nam si cum prætereuntibus Judæis rixa- bantur, quæ causa fuit, cur a se invicem dissen- tirent? Non id explicat Epiphanius : et aliud agit omino : Elenini iste non sunt sed (70) Παραδόσει τῇ προαχθείση. Regius, προσ (71) Εσσηνῶν. Quid in mentem Epiphanio veue- (72) Μετά τούτους Γορβηνοὶ διεφώνησαν. Que- (75) ῾Ο νόμος ἐκέλευεν. Mirun est quod hoc

ζητήματος ἐπίλυσιν. Αφ' ἑνὸς δὲ ἡ δευτέρου λόγου το Β θήσεται τῷ σοφῷ σοτισθῆναι ἐν Κυρίῳ, κατὰ τὸν δι' ἐναντίας. Εἰ δὲ καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου ἔσται μοι ἐν ἐπιτομῇ λέγειν, οὐκ ὀκνήσαιμι ἄν. Διαρ ῥήδην τοίνυν εὐθὺς ὁ Κύριος λέγει τῷ Μωϋσεῖ· 'Ανάγαγέ μοι εἰς τὸ ὄρος ἑβδομήκοντα πρεσβυ τέρους, καὶ λήψομαι ἀπὸ τοῦ ἐπὶ σὲ πνεύματος, καὶ ἐκχεῶ ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἀντιλήψονται σου. Περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, ὅπως γνῶμεν, ὁ Πατὴρ λέγει· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ ὁμοίωσιν. Τὸ δὲ, ποιήσωμεν, οὐχ ἑνός ἐστι σημαν τικόν. Καὶ ἔβρεξε Κύριος ἐπὶ Σόδομα και Γόμορρα πῦρ καὶ θεῖον παρὰ Κυρίου ἀπ' οὐρανοῦ. Περὶ δὲ προφητῶν, ἐπειδὴ ἔφθη αὐτοῖς δοθῆναι ἡ Πεντάτευ χος, οὐκέτι ταῖς ἄλλαις Γραφαῖς ἐστοίχησαν, ἀλλ᾽ ἢ μόνῃ τῇ Πεντατεύχῳ, καὶ οὐ τῇ λοιπῇ ἀκολουθία. Κἄν τε δὲ αὐτοῖς εἴπῃ τις νυνὶ περὶ τῶν ἄλλων, φημὶ δὲ περὶ Δαβὶδ καὶ Ἡσαΐου, καὶ τῶν καθεξῆς, οὐ παραδέχονται, κατεχόμενοι παραδόσει τῇ προαχθεί σῃ (70) τοῖς ἀπὸ τῶν ἰδίων πατέρων. Καὶ ἕως ὧδε ἔστω μοι ἡ περὶ Σαμαρειτῶν ὑφήγησις, ἐν βραχεῖ μὲν τῷ λόγῳ εἰρημένη, δι' ὃν προορῶμαι φόβον, μὴ ἐκτεῖναι εἰς πλάτος τὴν ὑπόσχεσιν τῆς συντάξεως. ΚΑΤΑ ΕΣΣΗΝΩΝ (11), Πρώτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν, δεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Εἰς τέσσαρας μὲν αἱρέσεις Σαμαρεῖται ἐτμήθη- σαν τὰ ἴσα δὲ φρονοῦντες ἀλλήλοις περιτομῇ τε καὶ Σαββάτῳ, καὶ τῶν ἄλλων τῶν ἐν νόμῳ, ἐν βραχεῖ καὶ ἔν τινι ποσῶς ἕκαστος τῶν τριῶν πρὸς τοὺς πέλας δια- φέρεται, πλὴν τῶν Δοσιθέων μόνον. Ἐνέμειναν γὰρ οἱ Ἐσσηνοὶ τῇ πρώτῃ ἀγωγῇ μηδὲν ὑπερβαλλόμενοι. Μετὰ τούτους Γορθηνοί διεφώνησαν (72) πρὸς ἀλλή λους διὰ σμικρόν τι· ἐπειδήπερ ἀντιλογία τις μέσον αὐτῶν γεγένηται, φημὶ δὲ μέσον Σαβουαίων καὶ Εσσηνῶν καὶ Γορθηνῶν. Ἡ δὲ ἀντιλογία τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον. Ο νόμος ἐκέλευεν (75) ἐκ πανταχόθεν τοὺς Ἰουδαίους συναθροίζεσθαι εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα. Πολλάκις μὲν οὖν κατὰ τρεῖς καιροὺς τοῦ ἔτους, κατά τε τῶν Αζύμων, καὶ κατὰ Πεντηκοστήν, καὶ κατὰ * των. αχθείση. πρὸς ἀλλήλους έπεξήγησις Φημε δὲ μέσον Σεβουαίων, καὶ Ἐσσηνῶν καὶ Γορθηνῶν· τὸ πρὸς ἀλλήλους όλας διαφωνεῖν πρὸς ἀλλήλους πρὸς ἄλλους. άλλους αλλήλους ἡ ἀκολουθία, Γορθηνοί λοιποί, συμπληγάδες τῶν Σαμαρειτῶν πρὸς ἀλλήλους, πρὸς τοὺς Ἰου δαίους. S. EPIPHANII lum exitum inveniat oratio. Sed ex una alterave A ratione sapiens in Domino, contra adversarios in- struetur. Ad hæc de Spiritu sancto, quoad sum- matim perstringere licet pauca dicere minime gravabimur. Manifeste itaque Dominus subinde Moysi dicit Adduc mihi in montem LXX seniores; et accipiam de spiritu tuo, et in illos effundam, alque iidem auxilio tibi erunt . De filio vero uti cognosceremus, Pater ita loquitur: Faciamus ho- minen ad imaginem, et similitudinem nostram 3. Atqui vox ista, faciamus, non unum duntaxat si- gnificat. Item, Pluit Dominus in Sodomam et Go morrham ignem et sulphur a Domino de cœlo *. Quod autem ad prophetas attinet, postquam Sa- maritanis quinque Mosis volumina tradita sunt, Scripturis reliquis nequaquam assensi sunt; sed præter illa quinque cætera contempserunt. Quod si quis alios objiciat, veluti Davidem aut Isaiam, et reliquos, negant se eos admittere, atque iis quæ a'majoribus suis acceperunt pertinaciter insistunt, Hactenus contra Samaritanos a nobis disputatum est, adeoque paucis, ne longius quam instituti ra- tio fert sermonem producamus. CONTRA ESSENOS, Quæ est I Samaritanorum secta, ordine X. Quatuor omnino in sectas Samaritani distributi sünt. Qui cum eadem secum invicem sentiant de circumcisione, Sabbato, aliisque lege prescriptis, paucis tamen in rebus trium singulæ a reliquis dif- ferunt. Nam Dositheos solos excipio. Quod enim að Essenos spectat, il nulla re prætermissa primum institutum retinuerunt. Secundum hos Gorthe- ni a se mutuo levibus de caušis separati sunt, cum exigua quædam controversia inter ipsos inter- cessisset, hoc est inter Sehuæos, Essenos, et Gore thenos. Quæ controversia fuit ejusmodi. Cum lex undique Judæos Ilierosolymitana confluere jube- ret *, idque tribus anni temporibus; nimirum in Azymorum festo, Pentecoste, ac Seehopegia : cuin- C Nam, x1, 16. · Gen. 1, 26. Gen. xix, 24. * Exod. XXII, 23. • Forte rit, ut Essenos Samaritanis accenseret, divinare non possum; nam quod occurrere potest, genus quod- dam Essenorum fuisse notis illis et sanctioribus diversum, probarem equidem. si apud Philonem, ant Josephum, qui de Essenorum generibus, insti- tutis ac moribus accuratissime scripserunt, vesti- gium aliquod novorum istorum, ac posteriorum exsisteret. Nunc cum neque isti, nec alius quisquam vel levissime significarit, Essenos cum Samaritanis commune quidpiam habuisse, cunique inter Judæo. ruin sectas a Josepho recenseantur Esseni; apparet primum neque Essenorum ulam inter Samaritanos fuisse sectam; neque Epiphanium aliud Esseuorum genus, cum Samaritanis ascriberet, intellexisse, quam celeberrimum, ac laudatissimum illud, quorum instituta Philo ac Josephus uberrime perscripserunt. Quanquam Ossenos postea inter Judaicas sectas commemorat, qui iidem cum Essenis videntur. D modo Gortheni dissentire caperunt? Nam nulla hic Gorthenorum divortia, sectas mullas enumerat : et illa que subjicitur: arguit non ad solus Gorthenos, sed ad tres sectas pertinere. Atqui Græce non est Fortasse igitur pro substituendum ; post- labat ut pro scriberetur oἱ vel sectæ tres recenserentur. loco narrat, Samaritanorum inter se dissidium ab odio, et jurgiis manasse, quod ea natio cum Juuæis exercet : nam si cum prætereuntibus Judæis rixa- bantur, quæ causa fuit, cur a se invicem dissen- tirent? Non id explicat Epiphanius : et aliud agit omino : Elenini iste non sunt sed (70) Παραδόσει τῇ προαχθείση. Regius, προσ (71) Εσσηνῶν. Quid in mentem Epiphanio veue- (72) Μετά τούτους Γορβηνοὶ διεφώνησαν. Que- (75) ῾Ο νόμος ἐκέλευεν. Mirun est quod hoc

ζητήματος ἐπίλυσιν. Αφ' ἑνὸς δὲ ἡ δευτέρου λόγου το Β θήσεται τῷ σοφῷ σοτισθῆναι ἐν Κυρίῳ, κατὰ τὸν δι' ἐναντίας. Εἰ δὲ καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου ἔσται μοι ἐν ἐπιτομῇ λέγειν, οὐκ ὀκνήσαιμι ἄν. Διαρ ῥήδην τοίνυν εὐθὺς ὁ Κύριος λέγει τῷ Μωϋσεῖ· 'Ανάγαγέ μοι εἰς τὸ ὄρος ἑβδομήκοντα πρεσβυ τέρους, καὶ λήψομαι ἀπὸ τοῦ ἐπὶ σὲ πνεύματος, καὶ ἐκχεῶ ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἀντιλήψονται σου. Περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, ὅπως γνῶμεν, ὁ Πατὴρ λέγει· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ ὁμοίωσιν. Τὸ δὲ, ποιήσωμεν, οὐχ ἑνός ἐστι σημαν τικόν. Καὶ ἔβρεξε Κύριος ἐπὶ Σόδομα και Γόμορρα πῦρ καὶ θεῖον παρὰ Κυρίου ἀπ' οὐρανοῦ. Περὶ δὲ προφητῶν, ἐπειδὴ ἔφθη αὐτοῖς δοθῆναι ἡ Πεντάτευ χος, οὐκέτι ταῖς ἄλλαις Γραφαῖς ἐστοίχησαν, ἀλλ᾽ ἢ μόνῃ τῇ Πεντατεύχῳ, καὶ οὐ τῇ λοιπῇ ἀκολουθία. Κἄν τε δὲ αὐτοῖς εἴπῃ τις νυνὶ περὶ τῶν ἄλλων, φημὶ δὲ περὶ Δαβὶδ καὶ Ἡσαΐου, καὶ τῶν καθεξῆς, οὐ παραδέχονται, κατεχόμενοι παραδόσει τῇ προαχθεί σῃ (70) τοῖς ἀπὸ τῶν ἰδίων πατέρων. Καὶ ἕως ὧδε ἔστω μοι ἡ περὶ Σαμαρειτῶν ὑφήγησις, ἐν βραχεῖ μὲν τῷ λόγῳ εἰρημένη, δι' ὃν προορῶμαι φόβον, μὴ ἐκτεῖναι εἰς πλάτος τὴν ὑπόσχεσιν τῆς συντάξεως. ΚΑΤΑ ΕΣΣΗΝΩΝ (11), Πρώτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν, δεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Εἰς τέσσαρας μὲν αἱρέσεις Σαμαρεῖται ἐτμήθη- σαν τὰ ἴσα δὲ φρονοῦντες ἀλλήλοις περιτομῇ τε καὶ Σαββάτῳ, καὶ τῶν ἄλλων τῶν ἐν νόμῳ, ἐν βραχεῖ καὶ ἔν τινι ποσῶς ἕκαστος τῶν τριῶν πρὸς τοὺς πέλας δια- φέρεται, πλὴν τῶν Δοσιθέων μόνον. Ἐνέμειναν γὰρ οἱ Ἐσσηνοὶ τῇ πρώτῃ ἀγωγῇ μηδὲν ὑπερβαλλόμενοι. Μετὰ τούτους Γορθηνοί διεφώνησαν (72) πρὸς ἀλλή λους διὰ σμικρόν τι· ἐπειδήπερ ἀντιλογία τις μέσον αὐτῶν γεγένηται, φημὶ δὲ μέσον Σαβουαίων καὶ Εσσηνῶν καὶ Γορθηνῶν. Ἡ δὲ ἀντιλογία τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον. Ο νόμος ἐκέλευεν (75) ἐκ πανταχόθεν τοὺς Ἰουδαίους συναθροίζεσθαι εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα. Πολλάκις μὲν οὖν κατὰ τρεῖς καιροὺς τοῦ ἔτους, κατά τε τῶν Αζύμων, καὶ κατὰ Πεντηκοστήν, καὶ κατὰ * των. αχθείση. πρὸς ἀλλήλους έπεξήγησις Φημε δὲ μέσον Σεβουαίων, καὶ Ἐσσηνῶν καὶ Γορθηνῶν· τὸ πρὸς ἀλλήλους όλας διαφωνεῖν πρὸς ἀλλήλους πρὸς ἄλλους. άλλους αλλήλους ἡ ἀκολουθία, Γορθηνοί λοιποί, συμπληγάδες τῶν Σαμαρειτῶν πρὸς ἀλλήλους, πρὸς τοὺς Ἰου δαίους. S. EPIPHANII lum exitum inveniat oratio. Sed ex una alterave A ratione sapiens in Domino, contra adversarios in- struetur. Ad hæc de Spiritu sancto, quoad sum- matim perstringere licet pauca dicere minime gravabimur. Manifeste itaque Dominus subinde Moysi dicit Adduc mihi in montem LXX seniores; et accipiam de spiritu tuo, et in illos effundam, alque iidem auxilio tibi erunt . De filio vero uti cognosceremus, Pater ita loquitur: Faciamus ho- minen ad imaginem, et similitudinem nostram 3. Atqui vox ista, faciamus, non unum duntaxat si- gnificat. Item, Pluit Dominus in Sodomam et Go morrham ignem et sulphur a Domino de cœlo *. Quod autem ad prophetas attinet, postquam Sa- maritanis quinque Mosis volumina tradita sunt, Scripturis reliquis nequaquam assensi sunt; sed præter illa quinque cætera contempserunt. Quod si quis alios objiciat, veluti Davidem aut Isaiam, et reliquos, negant se eos admittere, atque iis quæ a'majoribus suis acceperunt pertinaciter insistunt, Hactenus contra Samaritanos a nobis disputatum est, adeoque paucis, ne longius quam instituti ra- tio fert sermonem producamus. CONTRA ESSENOS, Quæ est I Samaritanorum secta, ordine X. Quatuor omnino in sectas Samaritani distributi sünt. Qui cum eadem secum invicem sentiant de circumcisione, Sabbato, aliisque lege prescriptis, paucis tamen in rebus trium singulæ a reliquis dif- ferunt. Nam Dositheos solos excipio. Quod enim að Essenos spectat, il nulla re prætermissa primum institutum retinuerunt. Secundum hos Gorthe- ni a se mutuo levibus de caušis separati sunt, cum exigua quædam controversia inter ipsos inter- cessisset, hoc est inter Sehuæos, Essenos, et Gore thenos. Quæ controversia fuit ejusmodi. Cum lex undique Judæos Ilierosolymitana confluere jube- ret *, idque tribus anni temporibus; nimirum in Azymorum festo, Pentecoste, ac Seehopegia : cuin- C Nam, x1, 16. · Gen. 1, 26. Gen. xix, 24. * Exod. XXII, 23. • Forte rit, ut Essenos Samaritanis accenseret, divinare non possum; nam quod occurrere potest, genus quod- dam Essenorum fuisse notis illis et sanctioribus diversum, probarem equidem. si apud Philonem, ant Josephum, qui de Essenorum generibus, insti- tutis ac moribus accuratissime scripserunt, vesti- gium aliquod novorum istorum, ac posteriorum exsisteret. Nunc cum neque isti, nec alius quisquam vel levissime significarit, Essenos cum Samaritanis commune quidpiam habuisse, cunique inter Judæo. ruin sectas a Josepho recenseantur Esseni; apparet primum neque Essenorum ulam inter Samaritanos fuisse sectam; neque Epiphanium aliud Esseuorum genus, cum Samaritanis ascriberet, intellexisse, quam celeberrimum, ac laudatissimum illud, quorum instituta Philo ac Josephus uberrime perscripserunt. Quanquam Ossenos postea inter Judaicas sectas commemorat, qui iidem cum Essenis videntur. D modo Gortheni dissentire caperunt? Nam nulla hic Gorthenorum divortia, sectas mullas enumerat : et illa que subjicitur: arguit non ad solus Gorthenos, sed ad tres sectas pertinere. Atqui Græce non est Fortasse igitur pro substituendum ; post- labat ut pro scriberetur oἱ vel sectæ tres recenserentur. loco narrat, Samaritanorum inter se dissidium ab odio, et jurgiis manasse, quod ea natio cum Juuæis exercet : nam si cum prætereuntibus Judæis rixa- bantur, quæ causa fuit, cur a se invicem dissen- tirent? Non id explicat Epiphanius : et aliud agit omino : Elenini iste non sunt sed (70) Παραδόσει τῇ προαχθείση. Regius, προσ (71) Εσσηνῶν. Quid in mentem Epiphanio veue- (72) Μετά τούτους Γορβηνοὶ διεφώνησαν. Que- (75) ῾Ο νόμος ἐκέλευεν. Mirun est quod hoc

ΧΡ. - Σκηνοπηγίαν. Ακουν δὲ οἱ Ἰουδαῖοι διεσπαρμένοι, Α καὶ ἐν τοῖς τέρμασι τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαμαρείας. Συνέβαινε δὲ αὐτοῖς διὰ τῶν Σαμαρειτίδων τὴν ὁδοιπορίαν ποιεῖσθαι, διερχομένοις εἰς τὴν Ἱερου- σαλήμ. Ἐπεὶ οὖν συνετύγχανον ἐν ἑνὶ καιρῷ τὸ άθροισμα ἔχοντες τοῦ ἑορτάζειν, ἐντεῦθεν συμπλη γάδες ἐγίνοντο. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε ᾠκοδόμει Εσδρας (74) τὴν Ἱερουσαλὴμ μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον, ἀξιωσάντων τῶν Σαμαρειτῶν συνεπιδοῦναι βοήθειαν Ἰουδαίοις, καὶ συνοικοδομῆσαι, ' ἐπετράπησαν ὑπ' αὐτοῦ (75) τε τοῦ Ἔσδρα καὶ τοῦ Νεεμίου. ΚΑΤΑ ΣΕΒΟΥΛΙΩΝ (76), Δευτέρα αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν, ἐνδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Καὶ τότε οἱ Σεβουαῖοι διὰ μῆνιν καὶ ὀργὴν μετα έθηκαν (77) τοὺς καιροὺς τῶν ἑορτῶν τῶν προειρη- μένων· τὸ πρῶτον μὲν κατ᾽ ὀργὴν τοῦ Εσδρα, τὸ δεύτερον δὲ διὰ τὴν προειρημένην πρόφασιν τὴν εἰς μάχην προσκαλουμένην αὐτοὺς διὰ τῶν παριόντων. Τάττουσι δὲ οὗτοι τὸν νέον μῆνα (78) τῶν 'Αζύμων μετὰ τὸ νέον ἔτος· ὅπερ γίνεται ἐν τῷ μετοπώρῳ, τουτέστι μετὰ τὸν Θεσρὶ μῆνα, ὃς Αὔγουστος παρὰ · ού. κακοήθειαν, ᾠκοδόμει Ἱερουσαλήμ ἑβδομαδίτας ἑβδομαδίτας δευτέραν τῶν ἑπτὰ τῆς Πεντηκοστῆς ἑβδομάδων Πεντηκοστῆς τη δευτέρᾳ τῶν Αζύμων δευτερόπρωτον, δευτερο δεύτερον, δευτέρας δευτέρα δευτέραι. δευτέ Σεξουαίους εἰ Εβδοματίτας δευτέ ραν τῶν ἑπτὰ τῆς Πεντηκοστῆς ἑβδομάδων Πεντηκοστῆς τὰς δευτέρας τὰς δευτέρας πρὸς ἀλλήλους μετὰ τὸ νέον ἔτος, κατα τὸν Θεσρὶ ἐν τῷ μετοπώρῳ. Απεν- τεῦθεν οὗτοι τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔτους ἡγοῦνται, καὶ εὐθὺς τὰ ᾿Αζυμα ἐπιτελοῦσι. ἐν δὲ τῷ μετοπώρῳ τὴν πεντηκοστήν ποιοῦσι, μετόπωρον, μετά ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HERES. tarent, accidebat, ut qui Hierosolymam contende- bant, i per Samaritanas urbes iter facerent. Quare cum eodem tempore celebritatis causa conventus suos haberent, inde nata jurgiorum occasio est. Quin etiam Esdra post reditum e Babylonia Hiero- solymam instaurante, Samaritani sponte se ad praesidium, et operis communionem offerentes ab Esdra et Nehemia repudiati sunt. que per Judæam ac Samariam Judæi sparsim habi- Deest in Epiphanio reprehendit Scaliger: Alterum quod ab Esdra instaurata Hierosolyma dixerit ; cum Nehemias non Esdras id egerit: alterum quod Sa- maritanos operam suam ad eam refectionem detu- lisse scribat; quod contra Scripturam esse credit. Sed in altero in altero stuporem suum arguit. Etenim præterquam quod Esdras cum Nehemia vixit, et urbi instaurandæ præfuit; ut ex Nebeniz cap. viii, 2, et xii, 26, probat Serrarius ; illud comiter accipiendum est; ut ad urbis partem aliquam, cujusmodi tem- plum erat, pertineat. Illud vero dementissimæ cæ- citatis est negare, Samaritanos operis participes se esse velle præ se tulisse, cum id diserte lib. I Fsdrze, cap. iv, et 2, Scriptura testetur. Sed ea Serrarius in Minerali jam occupavit. particula, quod vel mediocriter peritus animad- vertere potuit. Ideo frustra hac in parte calumnia struitur Epiphanio in Elencho Scaligeriano, quasi contra Scripturam dixerit Samaritanos in commu- nionem operis admissos. Nam et infra cum de Se- buæis agit, scribit Esdræ illos odio festa sua præ- postere ordinasse. codices habent. llos ab Hebraica voce y, quæ bebdomadem signiflcat appellatos Day, quasi verisimile est, quod pag. 218, in Isag. canon. scribit Scaliger. Sed in ejus vocis reddenda ratione sibi non constat. Nam in eo loco idcirco nominatos putat, quia omnem eadem reli- gione, qua ipsum diem colunt. Etenim Omer, sive manipulum offerebant; a qua die Sabbato omnia, quæ ad Pen- tecosten usque sequebantur, nomen obtinebant, pala et catera, ut alibi disputatur. Samaritani vero appella- bant omines deinceps dies, quæ in eamdem feriam incurrunt, in qua erat ita ut inter oblatio- nem Omer, et solenne Pentecostes, incurrant septem Vide cætera, in quibus pas appellari celebrarique duntaxat illas a Sama- rganis significat, quæ ad Pentecosten, sive PATROL. GR. XLI. B c D CONTRA SEBU FOS, Quæ est secunda Samaritanorum hæresis, ordine XI. Quo tempore Sebuæi iracundia perciti trium illar rum quas diximus celebritatum tempora commuta- runt : primum irati Esdræ; deinde quod præter- euntium occasione ad jurgia provocarentur. Cæ- terum illi mensem novum Azymorum post anni novi principium collocant; isque in autumnum in- cidit post mensem Tisri, qui a Romanis Augustus appellatur, ab Ægyptiis Mesori, Gorpiæus a Ma succedunt. Unde dici Samaritanos a Judeis asserit, quod omnem eadem religione, qua ipsum diem colunt. Aπ idem in Elencho Trihæresii cap. 1, Sebuæos ait septies in Pentecosten instaurasse : indeque fa- ctum, ut in autumnum, in hiemen et in ver inci- deret: propterea, quod hoc loco scribit Epipha- nius Pentecosten illos in autumno celébrasse, non solum id autumno, sed in quatuor anni articulis egisse. Quod est ænigmatis simile. Quomodo enim Pentecosten in quatuor anni temporibus instaura- bant, si in spatio illo tantum, quod ab Omer ad Pentecosten intercedit, seplein festas ac solemnes ducerent? Drusius a Sebaia, qui cum R. Dosthai ad novos Samariæ inquilinos erudiendos ex Assyria missus est, derivat. Probabile est a id est hebdomade dicios esse, quod ut Samaritani creteri septies illo duntaxat intervallo celebrarent, quod ad Pentecosten intercedit. dixerat iias ac rixas sus episse; nunc cum Judæis simultates illas intercessisse non obscure colligitur: siquidem odio illorum præpo- stere solemnium istorum tempus usurpare cœpe- runt. primus mensis apud Samaritanos et Sebuæos Tisri fuerit non satis explicat. Ait enim post annum novum ab illis s'alui ; cujus anni novi caput est Porro Tisri cum Augusto comparat. Ilæc igitur salebrosa ac perplexa sunt. Si in autumno novus anuus iniit, non utique in Tisri, qui Augusto re spondet. Cur ergo tam diligenter hunc ipsum men- sem variis circumscribit nominibus, si non anni primordium est? Cur deinde ita loquitur? Nimirum in eo mense, de quo locutus est, hoc est Tiri. Sequitur enim, quinqua gesimo post die. Quare ante et in Tisri azyma celebrantur; adeoque caput anni Tisri. Et idem erit atque inchoato, ineunte. (74) ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε ᾠκοδόμει "Εσδρας. Duo hic (75) Επετράπησαν ὑπ' αὐτοῦ. Deest negativa (76) Σεβουαίων. Jebussaros perperam Damasceni (77) Δια μήνα, καὶ ὀργὴν μετέθηκαν. Supra (78) Τάττουσι δὲ οὗτοι τὸν νέον μήνα Utrum

'Ρωμαίοις (79) καλεῖται, Μεσορὶ δὲ παρ᾽ Αἰγυπτίοις, Γορπιαῖος δὲ παρὰ Μακεδόσι (80), παρ' Έλλησι δὲ Απελλαίος. Απεντεῦθεν οὗτοι ἀρχὴν τοῦ ἔτους ἡγοῦνται, καὶ εὐθὺς τὰ ῎Αζυμα ἐπιτελοῦσιν (81). Ἐν δὲ τῷ μετοπώρῳ τὴν Πεντηκοστὴν ποιοῦσι. Τὴν Σκηνοπηγίαν δὲ αὐτῶν ἐπιτελοῦσιν, ὅτε παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις τὰ "Αζυμα καὶ τὸ Πάσχα. Οὐ μὴν δὲ ἐπείσθησαν τοῖς Σαβουαίοις (82). ΚΑΤΑ ΓΟΡΘΗΝΩΝ, Τρίτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν, δωδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Γορθηνοὶ δὲ καὶ οἱ ἄλλοι Εσσηνοί (85), ἐγγύς τῶν ἄλλων γινόμενοι, τὰ ἴσα ἐκείνοις πράττουσι. Μόνοι δὲ Γορθηνοὶ καὶ Δοσίθεοι τὴν φιλονεικίαν εἰσὶ πρὸς Σεβουσίους κεκτημένοι· καὶ ποιοῦσιν αὐτοὶ τὰς Β ἑορτὰς, φημὶ δὲ Γορθηνοὶ καὶ Δοσίθεοι, ὅταν οἱ Ἰου Οὐ μὴν δὲ ἐπείσθησαν τοῖς Σεβουσίοις Γορθηνοί, καὶ οἱ ἄλλοι, Οὐ μὴν ἐπείσ. τοῖς Σεβ. οἱ ἄλλοι, θηνοί. ἄλλοι, ἄλλων, εἰ ἐκείνοις, γνήσιοι ἄλλοι Εσσηνοί, Γορθηνοί, καὶ οἱ ἄλλοι δαῖοι ἐπιτελῶσι τῶν τε Αζύμων καὶ Πασχῶν, Πεν- τηκοστῆς τε καὶ Σκηνοπηγιῶν, καὶ νηστείας τῆς παρ' αὐτοῖς (84) νομιστευομένης ημέρας μιᾶς. Οι δὲ ἄλλοι οὐχ οὕτω ποιοῦσιν (85), ἀλλ᾿ ἰδιαζόντως Ἐσσηνοῖς, ὡς προείπομεν. ἐπιμέτρου ἐγγὺς τῶν ἄλλων ἐκείνοις πράττειν. τὸ ἐκείνοις, Γορθηνοὶ οἱ ἄλλοις καιροῖς τὰς ἑορτὰς ἄγοντες παρὰ τοὺς Σεβουσίους. Σεβουαῖοι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῶν ἑορτῶν πρὸς τοὺς Γορθηνούς διαφερόμενοι· Εσσηνοι μηδ' ὁποτέραις ἐναντιούμενοι, τοῖς δὲ παρατυγχά νοῦσιν ἑορτάζοντες ἀδιαφόρως. παρὰ τοὺς Σεβουσίους, παρὰ τοὺς Εβραίους. Οὐ μὴν ἐπείσθησαν τοῖς Σαβουαίοις Γορθη νοί, καὶ οἱ ἄλλοι. Εσσηνοὶ δὲ ἐγγὺς τῶν ἄλλων γινό- μενοι τὰ ἴσα ἐκείνοις πράττουσιν. τῶν ἄλλων ἑκατέρων Γορθηνοί Γορθαιηνοί. Γοροθηνοί, Γορθωνοί, Γορθαῖος μ l'ορθαιηνοί Γουαῖοι, Εσσηνοῖς ἀλλ᾽ Εσσηνοῖς S. EPIPHAN: cedonibus, a Graecis Apellaus. Hinc illi anni sui A primordia deducunt, statimque Azymorum festum indicunt; Pentecosten porro in autumnum excun- tem conjiciunt. Scenopegiam denique tum cele- brant, cum a Judais Azyma, sive Pascha. Ne- que vero Sebuxos alii secuti sunt. CONTRA GORTHENOS, Quæ est haresis Samaritanorum 111, ordine X 11. Gortheni, cæterique Esseni aliorum vicini eadem cum illis faciunt. Sed soli cum Dositheis Gortheni cum Sebuæis simultates exercent: atque eodem, quo Judaei, tempore festa sua celebrant, Azymo- rum scilicet, Paschalis, Pentecostes, Scenopegi, et solemnis illius jejunii, quod in unam diem ob- servant : contra quam alii iustituunt, qui in iisdem indicendis ad Essenos se, uti dictum est, accom- modant. September. Sed nescio utrum isti Juliani ac solaris anni primum mensem in Augusto defixerint. haresi n.24, longe aliam Græcorum mensium or- dinationem sequitur. Nam Græcorum, sive Syrorum Audynæus Januario, Dius Novembri respondet. At hoc loco quoniam Apellæus cum Augusto confer- tur, Januarius erit Artemisius, et Dystrus Novem- ber. In Macedonicis mensibus magis sibi consen- taneus est. Nam illic Apellæus Octobris die xxiv capit. Unde consequens est Gorpiæum Augusti C partem occupare. Est autem Macedonicorum ac Syromacedonicorum, quos Græcorum nomine ap- pellat, mensium varia admodum, nec satis explicata dispositio de qua agemus ad Alogorum hæresin pluribus. Interim valde suspicor pro Apellaco hoc in loco substituendum esse Loum; nisi in eo quo- qe hallucinatus sit Epiphanius. certis ex auctoribus comperire, vel coram observare ipse. Quare non temere de Epiphanii fide dubitan- dum est; quod in Elencho facit Scaliger. Hæc vel aliena ab hoc loco, vel parum sincera vi- dentur. Quæ ita forte restituenda sunt : hoc est Dosithei Cornarius ita legerat, expuncta voce roρ- implicatus et involutus hic locus est. Nam quos repetitis hisce vocibus intelligat, extr.cari vix potest. Nonnihil asseque- remur, si de Essenis istis constaret, quos inter Samaritanos unus Epiphanius annumerat. Atqui veri et Esseni, quos Philo, ac Judaeus ex- hibent, nihil cum istis moribus, atque ea festorum perturbatione commercii habuerunt. Divinandum igitur nobis est, et in tenebris attrectanda veritas, quod minime desperamus. Serrarium hic agitat Scaliger Elenchi cap. 20, et miram ei hallucinatio- nem objicit; quod ex iis Epiphanii verbis, xal oi duplex ab illo genus Essenorum agnosci in Trilæeresio scripserat. Ipse autem nullos alios Essenos videre se dicit, præter eos, quos de- cina hæresi posuit. Nam recla, inquit, erat locutio; sed quia inter Essenos, et eos, de quibus loquitur, Gorthenos medii interjecti sunt Sebuơi¸ ne de Sebuæis videretur loqui, adjecitkę Essenos. Item Scaliger de Sebuæis exponit. Quæ interpretatio non inepta modo, sed Epiphanio ipsi contraria est. Nam ex ea sequitur Epiphanium velle Gorthenos et Essenos Sebuæorum vicinos eadem cum ipsis facere, tà isa Ad quos en m nisi ad Sebueos pertinebit? Hoc autem absurdissimum est; cum et antea dixerit, et subinde moneat, Gorthenos saltem a Sebuæis magnopere dissensisse. Cum igi- tur manifeste hic in mendo locus hæreat, videamus quemadmodum recenseri possit. In Anacephalæosi, quæ summam hæreseon complectitur, Samarita Horum tres priores sectæ ita breviter explicantur. Gortheni, qui diversis a Sebuæis temporibus festa celebrant: Sebuæi, qui ob illa ipsa festa a Gorthenis dissident. Esseni neutris adversantes, in quoscunque inciderint, sine ullo di- scrimine festa cum ipsis obeunt. In Breviario tomi hujus, quod operis initio præfixum est. in Gorthe- nis, pro eo quod est perpe- ram legitur Nam et Damasce nus Libro de hæresibus, qui nihil aliud est quam Epiphanii Anacephalaosis, paucis ademptis aut immutatis, ita, ut supra proposuimus, exscripsit : licet vitiose, ut monuimus, Jebussæi pro Sebnais legantur. Quamobrem quod Essenorum institutum fuerit ex eo loco constat; nempe ut se in utramque D partem versantes ad amborum mores consuetudi- nemque fingerent. Ideo Gorthenos solus, ac Dosi- theos cum Sebuæis simultates exercere dixit. Qui- bus animadversis ita locus iste conformandus mihi videtur. Ubi idem est atque alterutrorum. Ceterum Gorthenorum vocabulimi varie solet exprimi. Nam aul dicuntur, aut 1n Anacepha- losi mendose ut arbitror ; ut et apud Eusebium ab auctore, qui pellatur. Quare rectius videtur Scaliger. festum, sive Kippurium intelligit; quod X Tisri ce lebrabant. debent esse - sed vox inducen- da : aut scribendum, quia nonnu (79) "Ος Αὔγουστος παρὰ 'Ρωμαίοις. Ino vero (80) Γερτιαῖος δὲ παρὰ Μακεδόσι. In Alogorum (81) Καὶ εὐθὺς τὰ Αζυμα ἐπιτελοῦσι. Potuit hac (82) Οὐ μὴν δὲ ἐπείσθησαν τοῖς Σεβουαίοις. (85) Γορβηνοὶ δὲ καὶ οἱ ἄλλοι Εσσηνοί. Mire (84) Καὶ νηστείας τῆς παρ' αὐτοῖς. Expiationum (85) οἱ δὲ ἄλλοι οὐχ οὕτω ποιοῦσιν. "Αλλοι

'Ρωμαίοις (79) καλεῖται, Μεσορὶ δὲ παρ᾽ Αἰγυπτίοις, Γορπιαῖος δὲ παρὰ Μακεδόσι (80), παρ' Έλλησι δὲ Απελλαίος. Απεντεῦθεν οὗτοι ἀρχὴν τοῦ ἔτους ἡγοῦνται, καὶ εὐθὺς τὰ ῎Αζυμα ἐπιτελοῦσιν (81). Ἐν δὲ τῷ μετοπώρῳ τὴν Πεντηκοστὴν ποιοῦσι. Τὴν Σκηνοπηγίαν δὲ αὐτῶν ἐπιτελοῦσιν, ὅτε παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις τὰ "Αζυμα καὶ τὸ Πάσχα. Οὐ μὴν δὲ ἐπείσθησαν τοῖς Σαβουαίοις (82). ΚΑΤΑ ΓΟΡΘΗΝΩΝ, Τρίτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν, δωδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Γορθηνοὶ δὲ καὶ οἱ ἄλλοι Εσσηνοί (85), ἐγγύς τῶν ἄλλων γινόμενοι, τὰ ἴσα ἐκείνοις πράττουσι. Μόνοι δὲ Γορθηνοὶ καὶ Δοσίθεοι τὴν φιλονεικίαν εἰσὶ πρὸς Σεβουσίους κεκτημένοι· καὶ ποιοῦσιν αὐτοὶ τὰς Β ἑορτὰς, φημὶ δὲ Γορθηνοὶ καὶ Δοσίθεοι, ὅταν οἱ Ἰου Οὐ μὴν δὲ ἐπείσθησαν τοῖς Σεβουσίοις Γορθηνοί, καὶ οἱ ἄλλοι, Οὐ μὴν ἐπείσ. τοῖς Σεβ. οἱ ἄλλοι, θηνοί. ἄλλοι, ἄλλων, εἰ ἐκείνοις, γνήσιοι ἄλλοι Εσσηνοί, Γορθηνοί, καὶ οἱ ἄλλοι δαῖοι ἐπιτελῶσι τῶν τε Αζύμων καὶ Πασχῶν, Πεν- τηκοστῆς τε καὶ Σκηνοπηγιῶν, καὶ νηστείας τῆς παρ' αὐτοῖς (84) νομιστευομένης ημέρας μιᾶς. Οι δὲ ἄλλοι οὐχ οὕτω ποιοῦσιν (85), ἀλλ᾿ ἰδιαζόντως Ἐσσηνοῖς, ὡς προείπομεν. ἐπιμέτρου ἐγγὺς τῶν ἄλλων ἐκείνοις πράττειν. τὸ ἐκείνοις, Γορθηνοὶ οἱ ἄλλοις καιροῖς τὰς ἑορτὰς ἄγοντες παρὰ τοὺς Σεβουσίους. Σεβουαῖοι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῶν ἑορτῶν πρὸς τοὺς Γορθηνούς διαφερόμενοι· Εσσηνοι μηδ' ὁποτέραις ἐναντιούμενοι, τοῖς δὲ παρατυγχά νοῦσιν ἑορτάζοντες ἀδιαφόρως. παρὰ τοὺς Σεβουσίους, παρὰ τοὺς Εβραίους. Οὐ μὴν ἐπείσθησαν τοῖς Σαβουαίοις Γορθη νοί, καὶ οἱ ἄλλοι. Εσσηνοὶ δὲ ἐγγὺς τῶν ἄλλων γινό- μενοι τὰ ἴσα ἐκείνοις πράττουσιν. τῶν ἄλλων ἑκατέρων Γορθηνοί Γορθαιηνοί. Γοροθηνοί, Γορθωνοί, Γορθαῖος μ l'ορθαιηνοί Γουαῖοι, Εσσηνοῖς ἀλλ᾽ Εσσηνοῖς S. EPIPHAN: cedonibus, a Graecis Apellaus. Hinc illi anni sui A primordia deducunt, statimque Azymorum festum indicunt; Pentecosten porro in autumnum excun- tem conjiciunt. Scenopegiam denique tum cele- brant, cum a Judais Azyma, sive Pascha. Ne- que vero Sebuxos alii secuti sunt. CONTRA GORTHENOS, Quæ est haresis Samaritanorum 111, ordine X 11. Gortheni, cæterique Esseni aliorum vicini eadem cum illis faciunt. Sed soli cum Dositheis Gortheni cum Sebuæis simultates exercent: atque eodem, quo Judaei, tempore festa sua celebrant, Azymo- rum scilicet, Paschalis, Pentecostes, Scenopegi, et solemnis illius jejunii, quod in unam diem ob- servant : contra quam alii iustituunt, qui in iisdem indicendis ad Essenos se, uti dictum est, accom- modant. September. Sed nescio utrum isti Juliani ac solaris anni primum mensem in Augusto defixerint. haresi n.24, longe aliam Græcorum mensium or- dinationem sequitur. Nam Græcorum, sive Syrorum Audynæus Januario, Dius Novembri respondet. At hoc loco quoniam Apellæus cum Augusto confer- tur, Januarius erit Artemisius, et Dystrus Novem- ber. In Macedonicis mensibus magis sibi consen- taneus est. Nam illic Apellæus Octobris die xxiv capit. Unde consequens est Gorpiæum Augusti C partem occupare. Est autem Macedonicorum ac Syromacedonicorum, quos Græcorum nomine ap- pellat, mensium varia admodum, nec satis explicata dispositio de qua agemus ad Alogorum hæresin pluribus. Interim valde suspicor pro Apellaco hoc in loco substituendum esse Loum; nisi in eo quo- qe hallucinatus sit Epiphanius. certis ex auctoribus comperire, vel coram observare ipse. Quare non temere de Epiphanii fide dubitan- dum est; quod in Elencho facit Scaliger. Hæc vel aliena ab hoc loco, vel parum sincera vi- dentur. Quæ ita forte restituenda sunt : hoc est Dosithei Cornarius ita legerat, expuncta voce roρ- implicatus et involutus hic locus est. Nam quos repetitis hisce vocibus intelligat, extr.cari vix potest. Nonnihil asseque- remur, si de Essenis istis constaret, quos inter Samaritanos unus Epiphanius annumerat. Atqui veri et Esseni, quos Philo, ac Judaeus ex- hibent, nihil cum istis moribus, atque ea festorum perturbatione commercii habuerunt. Divinandum igitur nobis est, et in tenebris attrectanda veritas, quod minime desperamus. Serrarium hic agitat Scaliger Elenchi cap. 20, et miram ei hallucinatio- nem objicit; quod ex iis Epiphanii verbis, xal oi duplex ab illo genus Essenorum agnosci in Trilæeresio scripserat. Ipse autem nullos alios Essenos videre se dicit, præter eos, quos de- cina hæresi posuit. Nam recla, inquit, erat locutio; sed quia inter Essenos, et eos, de quibus loquitur, Gorthenos medii interjecti sunt Sebuơi¸ ne de Sebuæis videretur loqui, adjecitkę Essenos. Item Scaliger de Sebuæis exponit. Quæ interpretatio non inepta modo, sed Epiphanio ipsi contraria est. Nam ex ea sequitur Epiphanium velle Gorthenos et Essenos Sebuæorum vicinos eadem cum ipsis facere, tà isa Ad quos en m nisi ad Sebueos pertinebit? Hoc autem absurdissimum est; cum et antea dixerit, et subinde moneat, Gorthenos saltem a Sebuæis magnopere dissensisse. Cum igi- tur manifeste hic in mendo locus hæreat, videamus quemadmodum recenseri possit. In Anacephalæosi, quæ summam hæreseon complectitur, Samarita Horum tres priores sectæ ita breviter explicantur. Gortheni, qui diversis a Sebuæis temporibus festa celebrant: Sebuæi, qui ob illa ipsa festa a Gorthenis dissident. Esseni neutris adversantes, in quoscunque inciderint, sine ullo di- scrimine festa cum ipsis obeunt. In Breviario tomi hujus, quod operis initio præfixum est. in Gorthe- nis, pro eo quod est perpe- ram legitur Nam et Damasce nus Libro de hæresibus, qui nihil aliud est quam Epiphanii Anacephalaosis, paucis ademptis aut immutatis, ita, ut supra proposuimus, exscripsit : licet vitiose, ut monuimus, Jebussæi pro Sebnais legantur. Quamobrem quod Essenorum institutum fuerit ex eo loco constat; nempe ut se in utramque D partem versantes ad amborum mores consuetudi- nemque fingerent. Ideo Gorthenos solus, ac Dosi- theos cum Sebuæis simultates exercere dixit. Qui- bus animadversis ita locus iste conformandus mihi videtur. Ubi idem est atque alterutrorum. Ceterum Gorthenorum vocabulimi varie solet exprimi. Nam aul dicuntur, aut 1n Anacepha- losi mendose ut arbitror ; ut et apud Eusebium ab auctore, qui pellatur. Quare rectius videtur Scaliger. festum, sive Kippurium intelligit; quod X Tisri ce lebrabant. debent esse - sed vox inducen- da : aut scribendum, quia nonnu (79) "Ος Αὔγουστος παρὰ 'Ρωμαίοις. Ino vero (80) Γερτιαῖος δὲ παρὰ Μακεδόσι. In Alogorum (81) Καὶ εὐθὺς τὰ Αζυμα ἐπιτελοῦσι. Potuit hac (82) Οὐ μὴν δὲ ἐπείσθησαν τοῖς Σεβουαίοις. (85) Γορβηνοὶ δὲ καὶ οἱ ἄλλοι Εσσηνοί. Mire (84) Καὶ νηστείας τῆς παρ' αὐτοῖς. Expiationum (85) οἱ δὲ ἄλλοι οὐχ οὕτω ποιοῦσιν. "Αλλοι

'Ρωμαίοις (79) καλεῖται, Μεσορὶ δὲ παρ᾽ Αἰγυπτίοις, Γορπιαῖος δὲ παρὰ Μακεδόσι (80), παρ' Έλλησι δὲ Απελλαίος. Απεντεῦθεν οὗτοι ἀρχὴν τοῦ ἔτους ἡγοῦνται, καὶ εὐθὺς τὰ ῎Αζυμα ἐπιτελοῦσιν (81). Ἐν δὲ τῷ μετοπώρῳ τὴν Πεντηκοστὴν ποιοῦσι. Τὴν Σκηνοπηγίαν δὲ αὐτῶν ἐπιτελοῦσιν, ὅτε παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις τὰ "Αζυμα καὶ τὸ Πάσχα. Οὐ μὴν δὲ ἐπείσθησαν τοῖς Σαβουαίοις (82). ΚΑΤΑ ΓΟΡΘΗΝΩΝ, Τρίτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν, δωδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Γορθηνοὶ δὲ καὶ οἱ ἄλλοι Εσσηνοί (85), ἐγγύς τῶν ἄλλων γινόμενοι, τὰ ἴσα ἐκείνοις πράττουσι. Μόνοι δὲ Γορθηνοὶ καὶ Δοσίθεοι τὴν φιλονεικίαν εἰσὶ πρὸς Σεβουσίους κεκτημένοι· καὶ ποιοῦσιν αὐτοὶ τὰς Β ἑορτὰς, φημὶ δὲ Γορθηνοὶ καὶ Δοσίθεοι, ὅταν οἱ Ἰου Οὐ μὴν δὲ ἐπείσθησαν τοῖς Σεβουσίοις Γορθηνοί, καὶ οἱ ἄλλοι, Οὐ μὴν ἐπείσ. τοῖς Σεβ. οἱ ἄλλοι, θηνοί. ἄλλοι, ἄλλων, εἰ ἐκείνοις, γνήσιοι ἄλλοι Εσσηνοί, Γορθηνοί, καὶ οἱ ἄλλοι δαῖοι ἐπιτελῶσι τῶν τε Αζύμων καὶ Πασχῶν, Πεν- τηκοστῆς τε καὶ Σκηνοπηγιῶν, καὶ νηστείας τῆς παρ' αὐτοῖς (84) νομιστευομένης ημέρας μιᾶς. Οι δὲ ἄλλοι οὐχ οὕτω ποιοῦσιν (85), ἀλλ᾿ ἰδιαζόντως Ἐσσηνοῖς, ὡς προείπομεν. ἐπιμέτρου ἐγγὺς τῶν ἄλλων ἐκείνοις πράττειν. τὸ ἐκείνοις, Γορθηνοὶ οἱ ἄλλοις καιροῖς τὰς ἑορτὰς ἄγοντες παρὰ τοὺς Σεβουσίους. Σεβουαῖοι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῶν ἑορτῶν πρὸς τοὺς Γορθηνούς διαφερόμενοι· Εσσηνοι μηδ' ὁποτέραις ἐναντιούμενοι, τοῖς δὲ παρατυγχά νοῦσιν ἑορτάζοντες ἀδιαφόρως. παρὰ τοὺς Σεβουσίους, παρὰ τοὺς Εβραίους. Οὐ μὴν ἐπείσθησαν τοῖς Σαβουαίοις Γορθη νοί, καὶ οἱ ἄλλοι. Εσσηνοὶ δὲ ἐγγὺς τῶν ἄλλων γινό- μενοι τὰ ἴσα ἐκείνοις πράττουσιν. τῶν ἄλλων ἑκατέρων Γορθηνοί Γορθαιηνοί. Γοροθηνοί, Γορθωνοί, Γορθαῖος μ l'ορθαιηνοί Γουαῖοι, Εσσηνοῖς ἀλλ᾽ Εσσηνοῖς S. EPIPHAN: cedonibus, a Graecis Apellaus. Hinc illi anni sui A primordia deducunt, statimque Azymorum festum indicunt; Pentecosten porro in autumnum excun- tem conjiciunt. Scenopegiam denique tum cele- brant, cum a Judais Azyma, sive Pascha. Ne- que vero Sebuxos alii secuti sunt. CONTRA GORTHENOS, Quæ est haresis Samaritanorum 111, ordine X 11. Gortheni, cæterique Esseni aliorum vicini eadem cum illis faciunt. Sed soli cum Dositheis Gortheni cum Sebuæis simultates exercent: atque eodem, quo Judaei, tempore festa sua celebrant, Azymo- rum scilicet, Paschalis, Pentecostes, Scenopegi, et solemnis illius jejunii, quod in unam diem ob- servant : contra quam alii iustituunt, qui in iisdem indicendis ad Essenos se, uti dictum est, accom- modant. September. Sed nescio utrum isti Juliani ac solaris anni primum mensem in Augusto defixerint. haresi n.24, longe aliam Græcorum mensium or- dinationem sequitur. Nam Græcorum, sive Syrorum Audynæus Januario, Dius Novembri respondet. At hoc loco quoniam Apellæus cum Augusto confer- tur, Januarius erit Artemisius, et Dystrus Novem- ber. In Macedonicis mensibus magis sibi consen- taneus est. Nam illic Apellæus Octobris die xxiv capit. Unde consequens est Gorpiæum Augusti C partem occupare. Est autem Macedonicorum ac Syromacedonicorum, quos Græcorum nomine ap- pellat, mensium varia admodum, nec satis explicata dispositio de qua agemus ad Alogorum hæresin pluribus. Interim valde suspicor pro Apellaco hoc in loco substituendum esse Loum; nisi in eo quo- qe hallucinatus sit Epiphanius. certis ex auctoribus comperire, vel coram observare ipse. Quare non temere de Epiphanii fide dubitan- dum est; quod in Elencho facit Scaliger. Hæc vel aliena ab hoc loco, vel parum sincera vi- dentur. Quæ ita forte restituenda sunt : hoc est Dosithei Cornarius ita legerat, expuncta voce roρ- implicatus et involutus hic locus est. Nam quos repetitis hisce vocibus intelligat, extr.cari vix potest. Nonnihil asseque- remur, si de Essenis istis constaret, quos inter Samaritanos unus Epiphanius annumerat. Atqui veri et Esseni, quos Philo, ac Judaeus ex- hibent, nihil cum istis moribus, atque ea festorum perturbatione commercii habuerunt. Divinandum igitur nobis est, et in tenebris attrectanda veritas, quod minime desperamus. Serrarium hic agitat Scaliger Elenchi cap. 20, et miram ei hallucinatio- nem objicit; quod ex iis Epiphanii verbis, xal oi duplex ab illo genus Essenorum agnosci in Trilæeresio scripserat. Ipse autem nullos alios Essenos videre se dicit, præter eos, quos de- cina hæresi posuit. Nam recla, inquit, erat locutio; sed quia inter Essenos, et eos, de quibus loquitur, Gorthenos medii interjecti sunt Sebuơi¸ ne de Sebuæis videretur loqui, adjecitkę Essenos. Item Scaliger de Sebuæis exponit. Quæ interpretatio non inepta modo, sed Epiphanio ipsi contraria est. Nam ex ea sequitur Epiphanium velle Gorthenos et Essenos Sebuæorum vicinos eadem cum ipsis facere, tà isa Ad quos en m nisi ad Sebueos pertinebit? Hoc autem absurdissimum est; cum et antea dixerit, et subinde moneat, Gorthenos saltem a Sebuæis magnopere dissensisse. Cum igi- tur manifeste hic in mendo locus hæreat, videamus quemadmodum recenseri possit. In Anacephalæosi, quæ summam hæreseon complectitur, Samarita Horum tres priores sectæ ita breviter explicantur. Gortheni, qui diversis a Sebuæis temporibus festa celebrant: Sebuæi, qui ob illa ipsa festa a Gorthenis dissident. Esseni neutris adversantes, in quoscunque inciderint, sine ullo di- scrimine festa cum ipsis obeunt. In Breviario tomi hujus, quod operis initio præfixum est. in Gorthe- nis, pro eo quod est perpe- ram legitur Nam et Damasce nus Libro de hæresibus, qui nihil aliud est quam Epiphanii Anacephalaosis, paucis ademptis aut immutatis, ita, ut supra proposuimus, exscripsit : licet vitiose, ut monuimus, Jebussæi pro Sebnais legantur. Quamobrem quod Essenorum institutum fuerit ex eo loco constat; nempe ut se in utramque D partem versantes ad amborum mores consuetudi- nemque fingerent. Ideo Gorthenos solus, ac Dosi- theos cum Sebuæis simultates exercere dixit. Qui- bus animadversis ita locus iste conformandus mihi videtur. Ubi idem est atque alterutrorum. Ceterum Gorthenorum vocabulimi varie solet exprimi. Nam aul dicuntur, aut 1n Anacepha- losi mendose ut arbitror ; ut et apud Eusebium ab auctore, qui pellatur. Quare rectius videtur Scaliger. festum, sive Kippurium intelligit; quod X Tisri ce lebrabant. debent esse - sed vox inducen- da : aut scribendum, quia nonnu (79) "Ος Αὔγουστος παρὰ 'Ρωμαίοις. Ino vero (80) Γερτιαῖος δὲ παρὰ Μακεδόσι. In Alogorum (81) Καὶ εὐθὺς τὰ Αζυμα ἐπιτελοῦσι. Potuit hac (82) Οὐ μὴν δὲ ἐπείσθησαν τοῖς Σεβουαίοις. (85) Γορβηνοὶ δὲ καὶ οἱ ἄλλοι Εσσηνοί. Mire (84) Καὶ νηστείας τῆς παρ' αὐτοῖς. Expiationum (85) οἱ δὲ ἄλλοι οὐχ οὕτω ποιοῦσιν. "Αλλοι

ΚΑΤΑ ΔΟΣΙΘΕΩΝ, - Τετάρτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν τρισκαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Δοσίθεοι δὲ τούτοις διαφέρονται (86) κατά πολύ λοὺς τοὺς τρόπους. ᾿Ανάστασιν γὰρ ὁμολογοῦσι, καὶ πολιτείαι παρ' αὐτοῖς εἰσιν. Ἐμψύχων ἀπὸ έχονται· ἀλλὰ καί τινες αὐτῶν ἐγκρατεύονται ἀπὸ γάμων μετὰ τὸ βιῶσαι (37) · ἄλλοι δὲ καὶ παρθε νεύουσιν. Ωσαύτως μὲν περιτομήν τε καὶ Σάββατον, καὶ τὸ μὴ θιγγάνειν τινὸς διὰ τὸ βδελύττεσθαι πάντα ἄνθρωπον, ὁμοίως ἔχουσι. Νηστείας δὲ τοὺς αὐτοὺς φυλάττειν καὶ ἐξασκεῖσθαι εἰσάγει ὁ λόγος. Ἡ δὲ πρόφασις τοῦ τὸν Δοσίθεον φρονῆσαι ταῦτα αὕτη. Οὗτος συνεμίγη ἀπὸ Ἰουδαίων ορμώμενος εἰς τὰ τῶν Σαμαρειτῶν ἔθνη, καὶ ἐν παιδεύσει κατὰ τὸν νόμον προήκων, δευτερώσεσί τε ταῖς παρ' αὐτοῖς, θηρώμενος τὰ πρωτεῖα καὶ ἀποτυχών· καὶ μὴ ἀξιω θείς τι παρὰ Ἰουδαίοις νομισθῆναι, ἐξέκλινεν εἰς τὸ Σαμαρειτικὸν γένος, καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν προς εστήσατο. Ἐν σπηλαίῳ δέ που αναχωρῶν, δι' ὑπερ βολὴν ἐθελοσοφίας ματαίως καὶ ὑποκριτικῶς ἐν νηστεία καρτερῶν, ὡς λόγος έχει, οὕτως ἀπέθανεν, ἐν ἐνδείᾳ ἄρτου καὶ ὕδατος, ἑκουσίᾳ δῆθεν τῇ γνώμῃ. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας ἐλθόντας ἐπὶ τὴν τούτου ἐπίσκεψιν εὑρηκέναι τὸ σῶμα ἔδωδός, ἐξέρψαν τε σκώληκας, και νέφος μυιῶν ἐπ' αὐτὸ ἑσμηνευκέναι. Καὶ αὗται μὲν αἱ ἐλθοῦσαι εἰς ἡμᾶς τῆς γνώσεως περὶ τῶν προειρημένων τεσσάρων αἱρέσεων διαφο ραί, αἵτινες ἀνατραπήσονται διὰ τῶν κατ' αὐτῶν εἰρημένων. Επάνειμι δὲ αὖθις τὰς κατὰ διαδοχὴν “ τῶν χρόνων παρεισδύσεις, καὶ τῆς πλάνης τὰ βο- σχήματα (88) συνείρων, καὶ ποιούμενος τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀντιλογίαν, ἐν τῷ τὰ σχέτλια αὐτῶν ἀποκα λύπτειν ἐπιτηδεύματα, καὶ διὰ συντόμου λόγου ποιεῖσθαι τὸν ἔλεγχον τῆς τῶν κακῶν καὶ ὀλετηρίων ἑρπετῶν Ιοβολίας. Πεπλήρωνται αἱ τῶν Σαμαρειτῶν αἱρέσεις δ. Ἐνέμειναν γὰρ οἱ Ἐσσηνοὶ τῇ πρώτῃ ἀγωγῇ μηδὲν ὑπερβαλλόμε πλὴν τῶν Δοτι βέων μόνον. ἐν βρα- χεῖ καὶ ἔν τινι ποτῶς· ιν Περὶ ἀρχῶν σαι. μετὰ τὸ βιῶσαι, ελλειπτικῶς. ἐν τῷ γάμῳ γυναῖκα τὸ βιώσαι βεβίωκε τα σχήματα. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 1. A B IJÆRES. XIII. CONTRA DOSITHEOS, Haresis IV Samaritanorum, ordine Will. Ab his Dosithei multipliciter discrepant. Nam et resurrectionem admittunt, et séveriora apud i!- los sunt instituta vivendi. Item ab animatis a' sti- nent. Nonnulli etiam post nuptias uxoribus mer tuis continentiam servant. Alii virginitatem reti- nent. In eo vero cum aliis consentiunt, quod et circumcisionem et Sabbatum colunt, et cujuslibet hominis contactum devitant, quod universos abo- minentur. Eadem porro cum aliis jejunia atque exercitationes adhibent. Hæc omnia a Dosithco hac ex occasione sancita sunt. Cum enim Judæus es- set, sese ad Samaritanos adjunxit. Quippe et in le- et traditionum, gis institutis apprime versatus, quas illi observant, scientissimus principem inter suos locum appetiit. A quo depulsus, nec magnam inter Judæos auctoritatem adeptus, ad Samarita- nos defecit, et illam sectam condidit. Deinde in speluncam secedens præ affectata quadam sapien. tia perpetuis se, uti ferunt, jejuniis inaniter ac si- mulata pietate confecit; donec cibi ac potus ine- dia, voluntaria scilicet morte, consumptus est. Aliquot inde post diebus qui ad eum venerant pu- trefactum ac verminans cadaver inveniunt, ac mu- scarum examine scatens. Hæc sunt quæ ad nos pervenere quatuor sectarum discrimina : quæ facile ex iis quæ con- tra illas disputata sunt, evertentur. Nunc hærescs C reliquas, quæ temporum successione perperam ir- repserunt, et aberrantia omnia pecora pertexanı, cademque convincam partim illorum infelicissimnis relegendis institutis; partim lethalium ac perni- ciosorum serpentium venenis brevi oratione retun- dendis. quam Esseni cum illis Pascha celebrant. Verum ecce de Essenis supra har. x scripsit: vo. In priore instituto permanserunt, nulla in re transgredientes. Hic autem, et in Anucephalosi plerumque cum Sebuæis festa præpostere celebrant. Quo teneam vultúm mutantem Protea nodo ? An duo sunt Essenorum genera, ut Serrario placuit, reclamante Scaligero? Ut alii cum Se- buæis; alii cum Gorthenis et Dositheis habita- rint, et eorum quibuscum degerent ritus in ob- eundis duntaxat solemnibus imitarentur. Quod quidem studio pacis ac concordia Essenos pre- stitisse horum disciplina persuadet, quæ nihil otio ac quiete antiquius habuit. Dositheos a communibus Samaritanorum odiis ac contentionibus excipere visus est; Verum contrarius ex hoc loco sensus superioribus illis attribuendus est: Nimirum paucis ac levissimis in rebus Samaritanorum factiones a se invicem dissentire, præter Dositheos, non qui nihil a cæteris discre- parent ; sed qui non leviter, ut illi, sed gravissime . dissiderent. Dosithei porro tam ante Christum, D Hactenus de Samaritanorum sectis iv. quam post eum complures exstiterunt, et nonnul- lorum apud Hebræos mentio. Nam NOT Dosthai est Dositheus, quod frustra negatum a Scaligero. At in cap. 3. Pirke Aboth quoddam Dosthai Jonai F. dictum memoratur, quod a R. Meir didicerat. Sed is ab hoc nostro diversus est. Quemadmodum et alter ille, cujus aliquoties Origenes meminit, cumque Samaritanum appellat lib. cap. 2, necnon et aliis in locis, praecipue contra Celsum lib. u. Verum antiquior est Epiphanianus iste, a quo Sadducæos propagalos esse mox indi- cat, qui quidem Christi ortum antecessit. De Dosi- theo et Dositheanis lege quæ erudite Serrarius noster in Minervali disputat lib. iv, cap. 10, et 12. Potest illud, duobus modis accipi : utrobique Alter, ut subaudiatur : aller, ut ad pertineat. Prior interpretatio simplicior est, eamque Cornarius sc- cutus est. In altera idem est ac mortuum esse, ut apud Latinos vixit, apud Plutarch. in Cicerone. Nos utramque cum agnovissemus, po- sterior in contextum recepta. (86) Δοσίθεοι· δὲ τούτοις διαφέρονται. Supra (87) Εγκρατεύονται ἀπὸ γάμων μετὰ τὸ βιῶ (88) Καὶ τῆς πλάνης τὰ βοσκήματα. Fortasse

ΚΑΤΑ ΔΟΣΙΘΕΩΝ, - Τετάρτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν τρισκαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Δοσίθεοι δὲ τούτοις διαφέρονται (86) κατά πολύ λοὺς τοὺς τρόπους. ᾿Ανάστασιν γὰρ ὁμολογοῦσι, καὶ πολιτείαι παρ' αὐτοῖς εἰσιν. Ἐμψύχων ἀπὸ έχονται· ἀλλὰ καί τινες αὐτῶν ἐγκρατεύονται ἀπὸ γάμων μετὰ τὸ βιῶσαι (37) · ἄλλοι δὲ καὶ παρθε νεύουσιν. Ωσαύτως μὲν περιτομήν τε καὶ Σάββατον, καὶ τὸ μὴ θιγγάνειν τινὸς διὰ τὸ βδελύττεσθαι πάντα ἄνθρωπον, ὁμοίως ἔχουσι. Νηστείας δὲ τοὺς αὐτοὺς φυλάττειν καὶ ἐξασκεῖσθαι εἰσάγει ὁ λόγος. Ἡ δὲ πρόφασις τοῦ τὸν Δοσίθεον φρονῆσαι ταῦτα αὕτη. Οὗτος συνεμίγη ἀπὸ Ἰουδαίων ορμώμενος εἰς τὰ τῶν Σαμαρειτῶν ἔθνη, καὶ ἐν παιδεύσει κατὰ τὸν νόμον προήκων, δευτερώσεσί τε ταῖς παρ' αὐτοῖς, θηρώμενος τὰ πρωτεῖα καὶ ἀποτυχών· καὶ μὴ ἀξιω θείς τι παρὰ Ἰουδαίοις νομισθῆναι, ἐξέκλινεν εἰς τὸ Σαμαρειτικὸν γένος, καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν προς εστήσατο. Ἐν σπηλαίῳ δέ που αναχωρῶν, δι' ὑπερ βολὴν ἐθελοσοφίας ματαίως καὶ ὑποκριτικῶς ἐν νηστεία καρτερῶν, ὡς λόγος έχει, οὕτως ἀπέθανεν, ἐν ἐνδείᾳ ἄρτου καὶ ὕδατος, ἑκουσίᾳ δῆθεν τῇ γνώμῃ. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας ἐλθόντας ἐπὶ τὴν τούτου ἐπίσκεψιν εὑρηκέναι τὸ σῶμα ἔδωδός, ἐξέρψαν τε σκώληκας, και νέφος μυιῶν ἐπ' αὐτὸ ἑσμηνευκέναι. Καὶ αὗται μὲν αἱ ἐλθοῦσαι εἰς ἡμᾶς τῆς γνώσεως περὶ τῶν προειρημένων τεσσάρων αἱρέσεων διαφο ραί, αἵτινες ἀνατραπήσονται διὰ τῶν κατ' αὐτῶν εἰρημένων. Επάνειμι δὲ αὖθις τὰς κατὰ διαδοχὴν “ τῶν χρόνων παρεισδύσεις, καὶ τῆς πλάνης τὰ βο- σχήματα (88) συνείρων, καὶ ποιούμενος τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀντιλογίαν, ἐν τῷ τὰ σχέτλια αὐτῶν ἀποκα λύπτειν ἐπιτηδεύματα, καὶ διὰ συντόμου λόγου ποιεῖσθαι τὸν ἔλεγχον τῆς τῶν κακῶν καὶ ὀλετηρίων ἑρπετῶν Ιοβολίας. Πεπλήρωνται αἱ τῶν Σαμαρειτῶν αἱρέσεις δ. Ἐνέμειναν γὰρ οἱ Ἐσσηνοὶ τῇ πρώτῃ ἀγωγῇ μηδὲν ὑπερβαλλόμε πλὴν τῶν Δοτι βέων μόνον. ἐν βρα- χεῖ καὶ ἔν τινι ποτῶς· ιν Περὶ ἀρχῶν σαι. μετὰ τὸ βιῶσαι, ελλειπτικῶς. ἐν τῷ γάμῳ γυναῖκα τὸ βιώσαι βεβίωκε τα σχήματα. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 1. A B IJÆRES. XIII. CONTRA DOSITHEOS, Haresis IV Samaritanorum, ordine Will. Ab his Dosithei multipliciter discrepant. Nam et resurrectionem admittunt, et séveriora apud i!- los sunt instituta vivendi. Item ab animatis a' sti- nent. Nonnulli etiam post nuptias uxoribus mer tuis continentiam servant. Alii virginitatem reti- nent. In eo vero cum aliis consentiunt, quod et circumcisionem et Sabbatum colunt, et cujuslibet hominis contactum devitant, quod universos abo- minentur. Eadem porro cum aliis jejunia atque exercitationes adhibent. Hæc omnia a Dosithco hac ex occasione sancita sunt. Cum enim Judæus es- set, sese ad Samaritanos adjunxit. Quippe et in le- et traditionum, gis institutis apprime versatus, quas illi observant, scientissimus principem inter suos locum appetiit. A quo depulsus, nec magnam inter Judæos auctoritatem adeptus, ad Samarita- nos defecit, et illam sectam condidit. Deinde in speluncam secedens præ affectata quadam sapien. tia perpetuis se, uti ferunt, jejuniis inaniter ac si- mulata pietate confecit; donec cibi ac potus ine- dia, voluntaria scilicet morte, consumptus est. Aliquot inde post diebus qui ad eum venerant pu- trefactum ac verminans cadaver inveniunt, ac mu- scarum examine scatens. Hæc sunt quæ ad nos pervenere quatuor sectarum discrimina : quæ facile ex iis quæ con- tra illas disputata sunt, evertentur. Nunc hærescs C reliquas, quæ temporum successione perperam ir- repserunt, et aberrantia omnia pecora pertexanı, cademque convincam partim illorum infelicissimnis relegendis institutis; partim lethalium ac perni- ciosorum serpentium venenis brevi oratione retun- dendis. quam Esseni cum illis Pascha celebrant. Verum ecce de Essenis supra har. x scripsit: vo. In priore instituto permanserunt, nulla in re transgredientes. Hic autem, et in Anucephalosi plerumque cum Sebuæis festa præpostere celebrant. Quo teneam vultúm mutantem Protea nodo ? An duo sunt Essenorum genera, ut Serrario placuit, reclamante Scaligero? Ut alii cum Se- buæis; alii cum Gorthenis et Dositheis habita- rint, et eorum quibuscum degerent ritus in ob- eundis duntaxat solemnibus imitarentur. Quod quidem studio pacis ac concordia Essenos pre- stitisse horum disciplina persuadet, quæ nihil otio ac quiete antiquius habuit. Dositheos a communibus Samaritanorum odiis ac contentionibus excipere visus est; Verum contrarius ex hoc loco sensus superioribus illis attribuendus est: Nimirum paucis ac levissimis in rebus Samaritanorum factiones a se invicem dissentire, præter Dositheos, non qui nihil a cæteris discre- parent ; sed qui non leviter, ut illi, sed gravissime . dissiderent. Dosithei porro tam ante Christum, D Hactenus de Samaritanorum sectis iv. quam post eum complures exstiterunt, et nonnul- lorum apud Hebræos mentio. Nam NOT Dosthai est Dositheus, quod frustra negatum a Scaligero. At in cap. 3. Pirke Aboth quoddam Dosthai Jonai F. dictum memoratur, quod a R. Meir didicerat. Sed is ab hoc nostro diversus est. Quemadmodum et alter ille, cujus aliquoties Origenes meminit, cumque Samaritanum appellat lib. cap. 2, necnon et aliis in locis, praecipue contra Celsum lib. u. Verum antiquior est Epiphanianus iste, a quo Sadducæos propagalos esse mox indi- cat, qui quidem Christi ortum antecessit. De Dosi- theo et Dositheanis lege quæ erudite Serrarius noster in Minervali disputat lib. iv, cap. 10, et 12. Potest illud, duobus modis accipi : utrobique Alter, ut subaudiatur : aller, ut ad pertineat. Prior interpretatio simplicior est, eamque Cornarius sc- cutus est. In altera idem est ac mortuum esse, ut apud Latinos vixit, apud Plutarch. in Cicerone. Nos utramque cum agnovissemus, po- sterior in contextum recepta. (86) Δοσίθεοι· δὲ τούτοις διαφέρονται. Supra (87) Εγκρατεύονται ἀπὸ γάμων μετὰ τὸ βιῶ (88) Καὶ τῆς πλάνης τὰ βοσκήματα. Fortasse

ΚΑΤΑ ΔΟΣΙΘΕΩΝ, - Τετάρτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν τρισκαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Δοσίθεοι δὲ τούτοις διαφέρονται (86) κατά πολύ λοὺς τοὺς τρόπους. ᾿Ανάστασιν γὰρ ὁμολογοῦσι, καὶ πολιτείαι παρ' αὐτοῖς εἰσιν. Ἐμψύχων ἀπὸ έχονται· ἀλλὰ καί τινες αὐτῶν ἐγκρατεύονται ἀπὸ γάμων μετὰ τὸ βιῶσαι (37) · ἄλλοι δὲ καὶ παρθε νεύουσιν. Ωσαύτως μὲν περιτομήν τε καὶ Σάββατον, καὶ τὸ μὴ θιγγάνειν τινὸς διὰ τὸ βδελύττεσθαι πάντα ἄνθρωπον, ὁμοίως ἔχουσι. Νηστείας δὲ τοὺς αὐτοὺς φυλάττειν καὶ ἐξασκεῖσθαι εἰσάγει ὁ λόγος. Ἡ δὲ πρόφασις τοῦ τὸν Δοσίθεον φρονῆσαι ταῦτα αὕτη. Οὗτος συνεμίγη ἀπὸ Ἰουδαίων ορμώμενος εἰς τὰ τῶν Σαμαρειτῶν ἔθνη, καὶ ἐν παιδεύσει κατὰ τὸν νόμον προήκων, δευτερώσεσί τε ταῖς παρ' αὐτοῖς, θηρώμενος τὰ πρωτεῖα καὶ ἀποτυχών· καὶ μὴ ἀξιω θείς τι παρὰ Ἰουδαίοις νομισθῆναι, ἐξέκλινεν εἰς τὸ Σαμαρειτικὸν γένος, καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν προς εστήσατο. Ἐν σπηλαίῳ δέ που αναχωρῶν, δι' ὑπερ βολὴν ἐθελοσοφίας ματαίως καὶ ὑποκριτικῶς ἐν νηστεία καρτερῶν, ὡς λόγος έχει, οὕτως ἀπέθανεν, ἐν ἐνδείᾳ ἄρτου καὶ ὕδατος, ἑκουσίᾳ δῆθεν τῇ γνώμῃ. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας ἐλθόντας ἐπὶ τὴν τούτου ἐπίσκεψιν εὑρηκέναι τὸ σῶμα ἔδωδός, ἐξέρψαν τε σκώληκας, και νέφος μυιῶν ἐπ' αὐτὸ ἑσμηνευκέναι. Καὶ αὗται μὲν αἱ ἐλθοῦσαι εἰς ἡμᾶς τῆς γνώσεως περὶ τῶν προειρημένων τεσσάρων αἱρέσεων διαφο ραί, αἵτινες ἀνατραπήσονται διὰ τῶν κατ' αὐτῶν εἰρημένων. Επάνειμι δὲ αὖθις τὰς κατὰ διαδοχὴν “ τῶν χρόνων παρεισδύσεις, καὶ τῆς πλάνης τὰ βο- σχήματα (88) συνείρων, καὶ ποιούμενος τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀντιλογίαν, ἐν τῷ τὰ σχέτλια αὐτῶν ἀποκα λύπτειν ἐπιτηδεύματα, καὶ διὰ συντόμου λόγου ποιεῖσθαι τὸν ἔλεγχον τῆς τῶν κακῶν καὶ ὀλετηρίων ἑρπετῶν Ιοβολίας. Πεπλήρωνται αἱ τῶν Σαμαρειτῶν αἱρέσεις δ. Ἐνέμειναν γὰρ οἱ Ἐσσηνοὶ τῇ πρώτῃ ἀγωγῇ μηδὲν ὑπερβαλλόμε πλὴν τῶν Δοτι βέων μόνον. ἐν βρα- χεῖ καὶ ἔν τινι ποτῶς· ιν Περὶ ἀρχῶν σαι. μετὰ τὸ βιῶσαι, ελλειπτικῶς. ἐν τῷ γάμῳ γυναῖκα τὸ βιώσαι βεβίωκε τα σχήματα. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 1. A B IJÆRES. XIII. CONTRA DOSITHEOS, Haresis IV Samaritanorum, ordine Will. Ab his Dosithei multipliciter discrepant. Nam et resurrectionem admittunt, et séveriora apud i!- los sunt instituta vivendi. Item ab animatis a' sti- nent. Nonnulli etiam post nuptias uxoribus mer tuis continentiam servant. Alii virginitatem reti- nent. In eo vero cum aliis consentiunt, quod et circumcisionem et Sabbatum colunt, et cujuslibet hominis contactum devitant, quod universos abo- minentur. Eadem porro cum aliis jejunia atque exercitationes adhibent. Hæc omnia a Dosithco hac ex occasione sancita sunt. Cum enim Judæus es- set, sese ad Samaritanos adjunxit. Quippe et in le- et traditionum, gis institutis apprime versatus, quas illi observant, scientissimus principem inter suos locum appetiit. A quo depulsus, nec magnam inter Judæos auctoritatem adeptus, ad Samarita- nos defecit, et illam sectam condidit. Deinde in speluncam secedens præ affectata quadam sapien. tia perpetuis se, uti ferunt, jejuniis inaniter ac si- mulata pietate confecit; donec cibi ac potus ine- dia, voluntaria scilicet morte, consumptus est. Aliquot inde post diebus qui ad eum venerant pu- trefactum ac verminans cadaver inveniunt, ac mu- scarum examine scatens. Hæc sunt quæ ad nos pervenere quatuor sectarum discrimina : quæ facile ex iis quæ con- tra illas disputata sunt, evertentur. Nunc hærescs C reliquas, quæ temporum successione perperam ir- repserunt, et aberrantia omnia pecora pertexanı, cademque convincam partim illorum infelicissimnis relegendis institutis; partim lethalium ac perni- ciosorum serpentium venenis brevi oratione retun- dendis. quam Esseni cum illis Pascha celebrant. Verum ecce de Essenis supra har. x scripsit: vo. In priore instituto permanserunt, nulla in re transgredientes. Hic autem, et in Anucephalosi plerumque cum Sebuæis festa præpostere celebrant. Quo teneam vultúm mutantem Protea nodo ? An duo sunt Essenorum genera, ut Serrario placuit, reclamante Scaligero? Ut alii cum Se- buæis; alii cum Gorthenis et Dositheis habita- rint, et eorum quibuscum degerent ritus in ob- eundis duntaxat solemnibus imitarentur. Quod quidem studio pacis ac concordia Essenos pre- stitisse horum disciplina persuadet, quæ nihil otio ac quiete antiquius habuit. Dositheos a communibus Samaritanorum odiis ac contentionibus excipere visus est; Verum contrarius ex hoc loco sensus superioribus illis attribuendus est: Nimirum paucis ac levissimis in rebus Samaritanorum factiones a se invicem dissentire, præter Dositheos, non qui nihil a cæteris discre- parent ; sed qui non leviter, ut illi, sed gravissime . dissiderent. Dosithei porro tam ante Christum, D Hactenus de Samaritanorum sectis iv. quam post eum complures exstiterunt, et nonnul- lorum apud Hebræos mentio. Nam NOT Dosthai est Dositheus, quod frustra negatum a Scaligero. At in cap. 3. Pirke Aboth quoddam Dosthai Jonai F. dictum memoratur, quod a R. Meir didicerat. Sed is ab hoc nostro diversus est. Quemadmodum et alter ille, cujus aliquoties Origenes meminit, cumque Samaritanum appellat lib. cap. 2, necnon et aliis in locis, praecipue contra Celsum lib. u. Verum antiquior est Epiphanianus iste, a quo Sadducæos propagalos esse mox indi- cat, qui quidem Christi ortum antecessit. De Dosi- theo et Dositheanis lege quæ erudite Serrarius noster in Minervali disputat lib. iv, cap. 10, et 12. Potest illud, duobus modis accipi : utrobique Alter, ut subaudiatur : aller, ut ad pertineat. Prior interpretatio simplicior est, eamque Cornarius sc- cutus est. In altera idem est ac mortuum esse, ut apud Latinos vixit, apud Plutarch. in Cicerone. Nos utramque cum agnovissemus, po- sterior in contextum recepta. (86) Δοσίθεοι· δὲ τούτοις διαφέρονται. Supra (87) Εγκρατεύονται ἀπὸ γάμων μετὰ τὸ βιῶ (88) Καὶ τῆς πλάνης τὰ βοσκήματα. Fortasse

ΚΑΤΑ ΔΟΣΙΘΕΩΝ, - Τετάρτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν τρισκαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Δοσίθεοι δὲ τούτοις διαφέρονται (86) κατά πολύ λοὺς τοὺς τρόπους. ᾿Ανάστασιν γὰρ ὁμολογοῦσι, καὶ πολιτείαι παρ' αὐτοῖς εἰσιν. Ἐμψύχων ἀπὸ έχονται· ἀλλὰ καί τινες αὐτῶν ἐγκρατεύονται ἀπὸ γάμων μετὰ τὸ βιῶσαι (37) · ἄλλοι δὲ καὶ παρθε νεύουσιν. Ωσαύτως μὲν περιτομήν τε καὶ Σάββατον, καὶ τὸ μὴ θιγγάνειν τινὸς διὰ τὸ βδελύττεσθαι πάντα ἄνθρωπον, ὁμοίως ἔχουσι. Νηστείας δὲ τοὺς αὐτοὺς φυλάττειν καὶ ἐξασκεῖσθαι εἰσάγει ὁ λόγος. Ἡ δὲ πρόφασις τοῦ τὸν Δοσίθεον φρονῆσαι ταῦτα αὕτη. Οὗτος συνεμίγη ἀπὸ Ἰουδαίων ορμώμενος εἰς τὰ τῶν Σαμαρειτῶν ἔθνη, καὶ ἐν παιδεύσει κατὰ τὸν νόμον προήκων, δευτερώσεσί τε ταῖς παρ' αὐτοῖς, θηρώμενος τὰ πρωτεῖα καὶ ἀποτυχών· καὶ μὴ ἀξιω θείς τι παρὰ Ἰουδαίοις νομισθῆναι, ἐξέκλινεν εἰς τὸ Σαμαρειτικὸν γένος, καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν προς εστήσατο. Ἐν σπηλαίῳ δέ που αναχωρῶν, δι' ὑπερ βολὴν ἐθελοσοφίας ματαίως καὶ ὑποκριτικῶς ἐν νηστεία καρτερῶν, ὡς λόγος έχει, οὕτως ἀπέθανεν, ἐν ἐνδείᾳ ἄρτου καὶ ὕδατος, ἑκουσίᾳ δῆθεν τῇ γνώμῃ. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας ἐλθόντας ἐπὶ τὴν τούτου ἐπίσκεψιν εὑρηκέναι τὸ σῶμα ἔδωδός, ἐξέρψαν τε σκώληκας, και νέφος μυιῶν ἐπ' αὐτὸ ἑσμηνευκέναι. Καὶ αὗται μὲν αἱ ἐλθοῦσαι εἰς ἡμᾶς τῆς γνώσεως περὶ τῶν προειρημένων τεσσάρων αἱρέσεων διαφο ραί, αἵτινες ἀνατραπήσονται διὰ τῶν κατ' αὐτῶν εἰρημένων. Επάνειμι δὲ αὖθις τὰς κατὰ διαδοχὴν “ τῶν χρόνων παρεισδύσεις, καὶ τῆς πλάνης τὰ βο- σχήματα (88) συνείρων, καὶ ποιούμενος τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀντιλογίαν, ἐν τῷ τὰ σχέτλια αὐτῶν ἀποκα λύπτειν ἐπιτηδεύματα, καὶ διὰ συντόμου λόγου ποιεῖσθαι τὸν ἔλεγχον τῆς τῶν κακῶν καὶ ὀλετηρίων ἑρπετῶν Ιοβολίας. Πεπλήρωνται αἱ τῶν Σαμαρειτῶν αἱρέσεις δ. Ἐνέμειναν γὰρ οἱ Ἐσσηνοὶ τῇ πρώτῃ ἀγωγῇ μηδὲν ὑπερβαλλόμε πλὴν τῶν Δοτι βέων μόνον. ἐν βρα- χεῖ καὶ ἔν τινι ποτῶς· ιν Περὶ ἀρχῶν σαι. μετὰ τὸ βιῶσαι, ελλειπτικῶς. ἐν τῷ γάμῳ γυναῖκα τὸ βιώσαι βεβίωκε τα σχήματα. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 1. A B IJÆRES. XIII. CONTRA DOSITHEOS, Haresis IV Samaritanorum, ordine Will. Ab his Dosithei multipliciter discrepant. Nam et resurrectionem admittunt, et séveriora apud i!- los sunt instituta vivendi. Item ab animatis a' sti- nent. Nonnulli etiam post nuptias uxoribus mer tuis continentiam servant. Alii virginitatem reti- nent. In eo vero cum aliis consentiunt, quod et circumcisionem et Sabbatum colunt, et cujuslibet hominis contactum devitant, quod universos abo- minentur. Eadem porro cum aliis jejunia atque exercitationes adhibent. Hæc omnia a Dosithco hac ex occasione sancita sunt. Cum enim Judæus es- set, sese ad Samaritanos adjunxit. Quippe et in le- et traditionum, gis institutis apprime versatus, quas illi observant, scientissimus principem inter suos locum appetiit. A quo depulsus, nec magnam inter Judæos auctoritatem adeptus, ad Samarita- nos defecit, et illam sectam condidit. Deinde in speluncam secedens præ affectata quadam sapien. tia perpetuis se, uti ferunt, jejuniis inaniter ac si- mulata pietate confecit; donec cibi ac potus ine- dia, voluntaria scilicet morte, consumptus est. Aliquot inde post diebus qui ad eum venerant pu- trefactum ac verminans cadaver inveniunt, ac mu- scarum examine scatens. Hæc sunt quæ ad nos pervenere quatuor sectarum discrimina : quæ facile ex iis quæ con- tra illas disputata sunt, evertentur. Nunc hærescs C reliquas, quæ temporum successione perperam ir- repserunt, et aberrantia omnia pecora pertexanı, cademque convincam partim illorum infelicissimnis relegendis institutis; partim lethalium ac perni- ciosorum serpentium venenis brevi oratione retun- dendis. quam Esseni cum illis Pascha celebrant. Verum ecce de Essenis supra har. x scripsit: vo. In priore instituto permanserunt, nulla in re transgredientes. Hic autem, et in Anucephalosi plerumque cum Sebuæis festa præpostere celebrant. Quo teneam vultúm mutantem Protea nodo ? An duo sunt Essenorum genera, ut Serrario placuit, reclamante Scaligero? Ut alii cum Se- buæis; alii cum Gorthenis et Dositheis habita- rint, et eorum quibuscum degerent ritus in ob- eundis duntaxat solemnibus imitarentur. Quod quidem studio pacis ac concordia Essenos pre- stitisse horum disciplina persuadet, quæ nihil otio ac quiete antiquius habuit. Dositheos a communibus Samaritanorum odiis ac contentionibus excipere visus est; Verum contrarius ex hoc loco sensus superioribus illis attribuendus est: Nimirum paucis ac levissimis in rebus Samaritanorum factiones a se invicem dissentire, præter Dositheos, non qui nihil a cæteris discre- parent ; sed qui non leviter, ut illi, sed gravissime . dissiderent. Dosithei porro tam ante Christum, D Hactenus de Samaritanorum sectis iv. quam post eum complures exstiterunt, et nonnul- lorum apud Hebræos mentio. Nam NOT Dosthai est Dositheus, quod frustra negatum a Scaligero. At in cap. 3. Pirke Aboth quoddam Dosthai Jonai F. dictum memoratur, quod a R. Meir didicerat. Sed is ab hoc nostro diversus est. Quemadmodum et alter ille, cujus aliquoties Origenes meminit, cumque Samaritanum appellat lib. cap. 2, necnon et aliis in locis, praecipue contra Celsum lib. u. Verum antiquior est Epiphanianus iste, a quo Sadducæos propagalos esse mox indi- cat, qui quidem Christi ortum antecessit. De Dosi- theo et Dositheanis lege quæ erudite Serrarius noster in Minervali disputat lib. iv, cap. 10, et 12. Potest illud, duobus modis accipi : utrobique Alter, ut subaudiatur : aller, ut ad pertineat. Prior interpretatio simplicior est, eamque Cornarius sc- cutus est. In altera idem est ac mortuum esse, ut apud Latinos vixit, apud Plutarch. in Cicerone. Nos utramque cum agnovissemus, po- sterior in contextum recepta. (86) Δοσίθεοι· δὲ τούτοις διαφέρονται. Supra (87) Εγκρατεύονται ἀπὸ γάμων μετὰ τὸ βιῶ (88) Καὶ τῆς πλάνης τὰ βοσκήματα. Fortasse

ΚΑΤΑ ΔΟΣΙΘΕΩΝ, - Τετάρτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν τρισκαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Δοσίθεοι δὲ τούτοις διαφέρονται (86) κατά πολύ λοὺς τοὺς τρόπους. ᾿Ανάστασιν γὰρ ὁμολογοῦσι, καὶ πολιτείαι παρ' αὐτοῖς εἰσιν. Ἐμψύχων ἀπὸ έχονται· ἀλλὰ καί τινες αὐτῶν ἐγκρατεύονται ἀπὸ γάμων μετὰ τὸ βιῶσαι (37) · ἄλλοι δὲ καὶ παρθε νεύουσιν. Ωσαύτως μὲν περιτομήν τε καὶ Σάββατον, καὶ τὸ μὴ θιγγάνειν τινὸς διὰ τὸ βδελύττεσθαι πάντα ἄνθρωπον, ὁμοίως ἔχουσι. Νηστείας δὲ τοὺς αὐτοὺς φυλάττειν καὶ ἐξασκεῖσθαι εἰσάγει ὁ λόγος. Ἡ δὲ πρόφασις τοῦ τὸν Δοσίθεον φρονῆσαι ταῦτα αὕτη. Οὗτος συνεμίγη ἀπὸ Ἰουδαίων ορμώμενος εἰς τὰ τῶν Σαμαρειτῶν ἔθνη, καὶ ἐν παιδεύσει κατὰ τὸν νόμον προήκων, δευτερώσεσί τε ταῖς παρ' αὐτοῖς, θηρώμενος τὰ πρωτεῖα καὶ ἀποτυχών· καὶ μὴ ἀξιω θείς τι παρὰ Ἰουδαίοις νομισθῆναι, ἐξέκλινεν εἰς τὸ Σαμαρειτικὸν γένος, καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν προς εστήσατο. Ἐν σπηλαίῳ δέ που αναχωρῶν, δι' ὑπερ βολὴν ἐθελοσοφίας ματαίως καὶ ὑποκριτικῶς ἐν νηστεία καρτερῶν, ὡς λόγος έχει, οὕτως ἀπέθανεν, ἐν ἐνδείᾳ ἄρτου καὶ ὕδατος, ἑκουσίᾳ δῆθεν τῇ γνώμῃ. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας ἐλθόντας ἐπὶ τὴν τούτου ἐπίσκεψιν εὑρηκέναι τὸ σῶμα ἔδωδός, ἐξέρψαν τε σκώληκας, και νέφος μυιῶν ἐπ' αὐτὸ ἑσμηνευκέναι. Καὶ αὗται μὲν αἱ ἐλθοῦσαι εἰς ἡμᾶς τῆς γνώσεως περὶ τῶν προειρημένων τεσσάρων αἱρέσεων διαφο ραί, αἵτινες ἀνατραπήσονται διὰ τῶν κατ' αὐτῶν εἰρημένων. Επάνειμι δὲ αὖθις τὰς κατὰ διαδοχὴν “ τῶν χρόνων παρεισδύσεις, καὶ τῆς πλάνης τὰ βο- σχήματα (88) συνείρων, καὶ ποιούμενος τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀντιλογίαν, ἐν τῷ τὰ σχέτλια αὐτῶν ἀποκα λύπτειν ἐπιτηδεύματα, καὶ διὰ συντόμου λόγου ποιεῖσθαι τὸν ἔλεγχον τῆς τῶν κακῶν καὶ ὀλετηρίων ἑρπετῶν Ιοβολίας. Πεπλήρωνται αἱ τῶν Σαμαρειτῶν αἱρέσεις δ. Ἐνέμειναν γὰρ οἱ Ἐσσηνοὶ τῇ πρώτῃ ἀγωγῇ μηδὲν ὑπερβαλλόμε πλὴν τῶν Δοτι βέων μόνον. ἐν βρα- χεῖ καὶ ἔν τινι ποτῶς· ιν Περὶ ἀρχῶν σαι. μετὰ τὸ βιῶσαι, ελλειπτικῶς. ἐν τῷ γάμῳ γυναῖκα τὸ βιώσαι βεβίωκε τα σχήματα. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 1. A B IJÆRES. XIII. CONTRA DOSITHEOS, Haresis IV Samaritanorum, ordine Will. Ab his Dosithei multipliciter discrepant. Nam et resurrectionem admittunt, et séveriora apud i!- los sunt instituta vivendi. Item ab animatis a' sti- nent. Nonnulli etiam post nuptias uxoribus mer tuis continentiam servant. Alii virginitatem reti- nent. In eo vero cum aliis consentiunt, quod et circumcisionem et Sabbatum colunt, et cujuslibet hominis contactum devitant, quod universos abo- minentur. Eadem porro cum aliis jejunia atque exercitationes adhibent. Hæc omnia a Dosithco hac ex occasione sancita sunt. Cum enim Judæus es- set, sese ad Samaritanos adjunxit. Quippe et in le- et traditionum, gis institutis apprime versatus, quas illi observant, scientissimus principem inter suos locum appetiit. A quo depulsus, nec magnam inter Judæos auctoritatem adeptus, ad Samarita- nos defecit, et illam sectam condidit. Deinde in speluncam secedens præ affectata quadam sapien. tia perpetuis se, uti ferunt, jejuniis inaniter ac si- mulata pietate confecit; donec cibi ac potus ine- dia, voluntaria scilicet morte, consumptus est. Aliquot inde post diebus qui ad eum venerant pu- trefactum ac verminans cadaver inveniunt, ac mu- scarum examine scatens. Hæc sunt quæ ad nos pervenere quatuor sectarum discrimina : quæ facile ex iis quæ con- tra illas disputata sunt, evertentur. Nunc hærescs C reliquas, quæ temporum successione perperam ir- repserunt, et aberrantia omnia pecora pertexanı, cademque convincam partim illorum infelicissimnis relegendis institutis; partim lethalium ac perni- ciosorum serpentium venenis brevi oratione retun- dendis. quam Esseni cum illis Pascha celebrant. Verum ecce de Essenis supra har. x scripsit: vo. In priore instituto permanserunt, nulla in re transgredientes. Hic autem, et in Anucephalosi plerumque cum Sebuæis festa præpostere celebrant. Quo teneam vultúm mutantem Protea nodo ? An duo sunt Essenorum genera, ut Serrario placuit, reclamante Scaligero? Ut alii cum Se- buæis; alii cum Gorthenis et Dositheis habita- rint, et eorum quibuscum degerent ritus in ob- eundis duntaxat solemnibus imitarentur. Quod quidem studio pacis ac concordia Essenos pre- stitisse horum disciplina persuadet, quæ nihil otio ac quiete antiquius habuit. Dositheos a communibus Samaritanorum odiis ac contentionibus excipere visus est; Verum contrarius ex hoc loco sensus superioribus illis attribuendus est: Nimirum paucis ac levissimis in rebus Samaritanorum factiones a se invicem dissentire, præter Dositheos, non qui nihil a cæteris discre- parent ; sed qui non leviter, ut illi, sed gravissime . dissiderent. Dosithei porro tam ante Christum, D Hactenus de Samaritanorum sectis iv. quam post eum complures exstiterunt, et nonnul- lorum apud Hebræos mentio. Nam NOT Dosthai est Dositheus, quod frustra negatum a Scaligero. At in cap. 3. Pirke Aboth quoddam Dosthai Jonai F. dictum memoratur, quod a R. Meir didicerat. Sed is ab hoc nostro diversus est. Quemadmodum et alter ille, cujus aliquoties Origenes meminit, cumque Samaritanum appellat lib. cap. 2, necnon et aliis in locis, praecipue contra Celsum lib. u. Verum antiquior est Epiphanianus iste, a quo Sadducæos propagalos esse mox indi- cat, qui quidem Christi ortum antecessit. De Dosi- theo et Dositheanis lege quæ erudite Serrarius noster in Minervali disputat lib. iv, cap. 10, et 12. Potest illud, duobus modis accipi : utrobique Alter, ut subaudiatur : aller, ut ad pertineat. Prior interpretatio simplicior est, eamque Cornarius sc- cutus est. In altera idem est ac mortuum esse, ut apud Latinos vixit, apud Plutarch. in Cicerone. Nos utramque cum agnovissemus, po- sterior in contextum recepta. (86) Δοσίθεοι· δὲ τούτοις διαφέρονται. Supra (87) Εγκρατεύονται ἀπὸ γάμων μετὰ τὸ βιῶ (88) Καὶ τῆς πλάνης τὰ βοσκήματα. Fortasse

289 S. EPIPHANI ΙΟΥΔΑΙΣΜΟΣ ΛΟΙΠΟΝ ΜΕΡΙΣΘΕΙΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΣ (89) ΕΙΣ ΑΙΡΕΣΕΙΣ ΕΠΤΑ. JUDAISMUS VII IN SECTAS DISTRIBUTUS. CONTRA SADDUCÆOS, Quæ est prima Judaismi secta, ordine XIV. Post illas Samaritanorum a nobis enunieratas, Græcorumque sectas septem apud Judæos ante Christi Domini adventum in Judæa, atque Hieroso- lymis exstiterunt. A Horum primi fuere Sadducæi a Dositheo illo propagati. Qui nimirum Sadducæos se a justitia nominant. Sedek enim justitiam significat. Sed et Sadoc quidam ex antiquis sacerdotibus appellatus est. Verum isti a magistri doctrina desciverunt. Etenim mortuorum resurrectionem sustulerunt ; in quo cum Samaritanis conveniunt. Sed angelos contra quam Samaritani repudiant : ac Spiritum & sanctum ignorant, quem nec accipere meruerunt. Eadem porro cum Samaritanis instituta custo- diunt. Quanquam Judæi, non Samaritani fue- factionibus deinceps agit; quas ante Christi adven- tum septenas recenset. Quod aux et pingui Minerva dictum est: nam tres constat apud Judæos fuisse sectas; cæteras, quæ a Philastrio, Isidoro et hoc nostro numerantur, partim Judæorum non esse proprias, partim ne hæreses quidem videri, partim denique a tribus illis matricibus, non esse distinctas; quæ sum Pharisæorum, Sadducæorum, Essenorum. De quibus quoniam summa cum eru- ditione, ac diligentia Serrarius noster tribus libris disseruit, et quæ de iis observari a me possent occupavit omnia, cupidum earum rerum lectorem ad illius lucubrationem dimittendum potius arbi- tror, quam otiosa repetitione detinendum. Conferat etiam, si lubet, cum Serrarii Trihæresio, ac Mi- nervali, quæ Drusius, et alii quidam de eodem ar- gumento scripserunt. Nos enim hic ea tantum ad- notabimus, quæ ad illustrandum Epiphanium ne- cessaria videbuntur. · ΚΑΤΑ ΣΑΔΔΟΥΚΑΙΩΝ, 240 Πρώτη αἵρεσις ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, τεσσαρεσκαι δεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθίᾳ. Αἱρέσεις πάλιν μετὰ ταύτας τὰς προειρημένας τῶν Σαμαρειτῶν, καὶ ἄνω που τῶν Ἑλλήνων προδηλω θείσας, γεγόνασιν ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν παρὰ Ἰουδαίοις πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐνσάρκου παρουσίας ἐν Ἰου- δαίᾳ τε καὶ Ἱεροσολύμοις. Πρῶτοι Σαδδουκαῖοι, ἀπόσπασμα ὄντες (90) ἀπὸ Δοσιθέου τοῦ προλελεγμένου. Επονομάζουσι δὲ οὗτοι ἑαυτοὺς (91) Σαδδουκαίους, δῆθεν ἀπὸ δικαιοσύνης τῆς ἐπικλήσεως ὁρμωμένης. Σεδὲκ γὰρ ἑρμηνεύεται δικαιοσύνη. ῏Ην δὲ καὶ Σαδούκ τις τοὔνομα κατὰ τὸ παλαιὸν τῶν ἱερέων. Αλλ' οὐκ ἐνέμειναν οὗτοι ἐν τῇ τοῦ ἐπιστάτου αὐτῶν διδασκαλίᾳ. Ἠθέτησαν μὲν B γὰρ οὗτοι νεκρῶν τὴν ἀνάστασιν, ὅμοια Σαμαρείταις φρονοῦντες· οὐ παραδέχονται δὲ ἀγγέλους, ὅπερ Σαμαρεῖται οὐκ ἀθετοῦσι. Πνεῦμα δὲ ἅγιον οὐκ ἴσα- σιν (92)· οὐ γάρ εἰσι τούτου ἠξιωμένοι· τὰ πάντα duntaxat ab Epiphanio memoratus, qui Davidis et Salomonis ætate vixit; alter Antigni discipulus, cujus socius et condiscipulus fuit Baithos, ut au- ctor est Elias in Thisbi. Ab hoc posteriore Saddu- cæi cum origine nomen acceperunt. Etenim ambo illi a præceptore desciscentes legem ore tenus tra- ditam abnegarunt; neque alteri quam quod legis scripto esset expressum, adhibendam fidem puta- runt, ex quo D' Karaim, quasi Textuales dicti. Hæc Elias. Addit Abraham Zachuth Sadocet Baiethos ad Samaritanos, et Garizitanum templum receptum habuisse. Sed fieri potest, ut Sadducæi ipsi a priore illo ac vetustissimo pontifice oriundos sese profiteri mallent, quam a posteriore transfuga, vel etiam ut ad justitiæ vocabulum, et nominis interpretationem alluderent, idque crebris usurparent sermonibus; quod unum .ideo, prætermissa altera ac veriore Sadducæorum origine, commemoravit Epiphanius. C Quantum ex his, quæ Epiphanius in his sectis pro- didit, colligi potest, duo fuere Dosithei: Alter idemque tempore posterior, Samaritanus, cujus meminit Origenes; alter longe antiquior, a quo pro- pagatos esse Sadducæos non Epiphanius solum, sed etiam Hieronymus testatur, Dialogo contra Lucifer: Taceo, inquit, de Judaismi hæreticis, qui ante ad- ventum Christi legem traditam dissiparunt: quod Dositheus Samaritanorum princeps. prophetas repu· diavit quod Sadducæi ex illius radice nascentes etiam resurrectionem carnis negaverunt. Ex Dosithei ergo radice nati sunt Sadducæi; quod est idem D atque ἀπόσπασμα fuisse τῶν Δοσιθέων. Οι mirari Scaliger desinat ab Epiphanio id esse scriptum. Itaque Dosithens a Judæis ad Samaritanos deficiens, peculiarem illic sectain condidit. Quam postea Sa- dokus interpolavit, cum et ipse ad Samaritanos a Judæis transiisset. passim, apud Græcos maxime, geminato ù scribun- tur, quasi esset PTTY: apud LXX, antiquissimus ille sacerdos, Σadoux. De quo copiose Serrarius ac Drusius. Sadoci porro exstitere duo: quorum unus XXII, 8, Sadducæi enim dicunt non esse resurrectio- nem, neque angelum, neque spiritum, obte ǎyyɛdov, οὔτε πνεῦμα. Spiritum sanctum hoc loco non unus Epiphanius intellexit; sed et Philastrius. Quare temere, et imprudenter in Elencho Scaliger: Asini- tas, inquit, mera est, et impietas hæc fateri. Proinde exsecranda illa sententia Serrarii, qui non minus impie, quam ridicule eam tuetur. Nam quod ait vsua illic sine articulo positum universe sumi, cum ut Spiritum sanctum significaret, to TVEDμZ scribendum fuerit, quod diu ante Scaligerum Sal- mero noster observaverat ; nihil ad rem pertinet. Etenim sæpe Vε sine articulo pro Spiritu sancto in Scripturis usurpatur; ut Joan. 1, 5: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu, ¿§ ŭdatos xal veuμatos, et aliis in locis, quorum nonnulla profert in Minervali Serrarius. Quare non impro- banda hæc Epiphanii interpretatio videtur, tametsi de solo Spiritu sancto præcise locutum putaret evangelistam. Quod necesse non est. Hanc enim Sadducæorum mentem fuisse suspicor, ut spiritum omnem, hoc est πνευματικήν οὐσίαν, funditus tollerent; ideoque corporeum esse Deum assere- rent, ut Lyranus existimat. Ex quo consequitur, etiam Spiritum sanctum illos abnegasse. Unde me- (89) Ιουδαϊσμὸς λοιπὸν μερισθείς. De Judaicis (90) Πρώτοι Σαδδουκαῖοι ἀπόσπασμα ἔντες. (91) Επονομάζουσι δὲ οὗτοι ἑαυτούς. Sadduci (92) Πνεῦμα δὲ ἅγιον οὐκ ἴσασι. Actuum cap.

289 S. EPIPHANI ΙΟΥΔΑΙΣΜΟΣ ΛΟΙΠΟΝ ΜΕΡΙΣΘΕΙΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΣ (89) ΕΙΣ ΑΙΡΕΣΕΙΣ ΕΠΤΑ. JUDAISMUS VII IN SECTAS DISTRIBUTUS. CONTRA SADDUCÆOS, Quæ est prima Judaismi secta, ordine XIV. Post illas Samaritanorum a nobis enunieratas, Græcorumque sectas septem apud Judæos ante Christi Domini adventum in Judæa, atque Hieroso- lymis exstiterunt. A Horum primi fuere Sadducæi a Dositheo illo propagati. Qui nimirum Sadducæos se a justitia nominant. Sedek enim justitiam significat. Sed et Sadoc quidam ex antiquis sacerdotibus appellatus est. Verum isti a magistri doctrina desciverunt. Etenim mortuorum resurrectionem sustulerunt ; in quo cum Samaritanis conveniunt. Sed angelos contra quam Samaritani repudiant : ac Spiritum & sanctum ignorant, quem nec accipere meruerunt. Eadem porro cum Samaritanis instituta custo- diunt. Quanquam Judæi, non Samaritani fue- factionibus deinceps agit; quas ante Christi adven- tum septenas recenset. Quod aux et pingui Minerva dictum est: nam tres constat apud Judæos fuisse sectas; cæteras, quæ a Philastrio, Isidoro et hoc nostro numerantur, partim Judæorum non esse proprias, partim ne hæreses quidem videri, partim denique a tribus illis matricibus, non esse distinctas; quæ sum Pharisæorum, Sadducæorum, Essenorum. De quibus quoniam summa cum eru- ditione, ac diligentia Serrarius noster tribus libris disseruit, et quæ de iis observari a me possent occupavit omnia, cupidum earum rerum lectorem ad illius lucubrationem dimittendum potius arbi- tror, quam otiosa repetitione detinendum. Conferat etiam, si lubet, cum Serrarii Trihæresio, ac Mi- nervali, quæ Drusius, et alii quidam de eodem ar- gumento scripserunt. Nos enim hic ea tantum ad- notabimus, quæ ad illustrandum Epiphanium ne- cessaria videbuntur. · ΚΑΤΑ ΣΑΔΔΟΥΚΑΙΩΝ, 240 Πρώτη αἵρεσις ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, τεσσαρεσκαι δεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθίᾳ. Αἱρέσεις πάλιν μετὰ ταύτας τὰς προειρημένας τῶν Σαμαρειτῶν, καὶ ἄνω που τῶν Ἑλλήνων προδηλω θείσας, γεγόνασιν ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν παρὰ Ἰουδαίοις πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐνσάρκου παρουσίας ἐν Ἰου- δαίᾳ τε καὶ Ἱεροσολύμοις. Πρῶτοι Σαδδουκαῖοι, ἀπόσπασμα ὄντες (90) ἀπὸ Δοσιθέου τοῦ προλελεγμένου. Επονομάζουσι δὲ οὗτοι ἑαυτοὺς (91) Σαδδουκαίους, δῆθεν ἀπὸ δικαιοσύνης τῆς ἐπικλήσεως ὁρμωμένης. Σεδὲκ γὰρ ἑρμηνεύεται δικαιοσύνη. ῏Ην δὲ καὶ Σαδούκ τις τοὔνομα κατὰ τὸ παλαιὸν τῶν ἱερέων. Αλλ' οὐκ ἐνέμειναν οὗτοι ἐν τῇ τοῦ ἐπιστάτου αὐτῶν διδασκαλίᾳ. Ἠθέτησαν μὲν B γὰρ οὗτοι νεκρῶν τὴν ἀνάστασιν, ὅμοια Σαμαρείταις φρονοῦντες· οὐ παραδέχονται δὲ ἀγγέλους, ὅπερ Σαμαρεῖται οὐκ ἀθετοῦσι. Πνεῦμα δὲ ἅγιον οὐκ ἴσα- σιν (92)· οὐ γάρ εἰσι τούτου ἠξιωμένοι· τὰ πάντα duntaxat ab Epiphanio memoratus, qui Davidis et Salomonis ætate vixit; alter Antigni discipulus, cujus socius et condiscipulus fuit Baithos, ut au- ctor est Elias in Thisbi. Ab hoc posteriore Saddu- cæi cum origine nomen acceperunt. Etenim ambo illi a præceptore desciscentes legem ore tenus tra- ditam abnegarunt; neque alteri quam quod legis scripto esset expressum, adhibendam fidem puta- runt, ex quo D' Karaim, quasi Textuales dicti. Hæc Elias. Addit Abraham Zachuth Sadocet Baiethos ad Samaritanos, et Garizitanum templum receptum habuisse. Sed fieri potest, ut Sadducæi ipsi a priore illo ac vetustissimo pontifice oriundos sese profiteri mallent, quam a posteriore transfuga, vel etiam ut ad justitiæ vocabulum, et nominis interpretationem alluderent, idque crebris usurparent sermonibus; quod unum .ideo, prætermissa altera ac veriore Sadducæorum origine, commemoravit Epiphanius. C Quantum ex his, quæ Epiphanius in his sectis pro- didit, colligi potest, duo fuere Dosithei: Alter idemque tempore posterior, Samaritanus, cujus meminit Origenes; alter longe antiquior, a quo pro- pagatos esse Sadducæos non Epiphanius solum, sed etiam Hieronymus testatur, Dialogo contra Lucifer: Taceo, inquit, de Judaismi hæreticis, qui ante ad- ventum Christi legem traditam dissiparunt: quod Dositheus Samaritanorum princeps. prophetas repu· diavit quod Sadducæi ex illius radice nascentes etiam resurrectionem carnis negaverunt. Ex Dosithei ergo radice nati sunt Sadducæi; quod est idem D atque ἀπόσπασμα fuisse τῶν Δοσιθέων. Οι mirari Scaliger desinat ab Epiphanio id esse scriptum. Itaque Dosithens a Judæis ad Samaritanos deficiens, peculiarem illic sectain condidit. Quam postea Sa- dokus interpolavit, cum et ipse ad Samaritanos a Judæis transiisset. passim, apud Græcos maxime, geminato ù scribun- tur, quasi esset PTTY: apud LXX, antiquissimus ille sacerdos, Σadoux. De quo copiose Serrarius ac Drusius. Sadoci porro exstitere duo: quorum unus XXII, 8, Sadducæi enim dicunt non esse resurrectio- nem, neque angelum, neque spiritum, obte ǎyyɛdov, οὔτε πνεῦμα. Spiritum sanctum hoc loco non unus Epiphanius intellexit; sed et Philastrius. Quare temere, et imprudenter in Elencho Scaliger: Asini- tas, inquit, mera est, et impietas hæc fateri. Proinde exsecranda illa sententia Serrarii, qui non minus impie, quam ridicule eam tuetur. Nam quod ait vsua illic sine articulo positum universe sumi, cum ut Spiritum sanctum significaret, to TVEDμZ scribendum fuerit, quod diu ante Scaligerum Sal- mero noster observaverat ; nihil ad rem pertinet. Etenim sæpe Vε sine articulo pro Spiritu sancto in Scripturis usurpatur; ut Joan. 1, 5: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu, ¿§ ŭdatos xal veuμatos, et aliis in locis, quorum nonnulla profert in Minervali Serrarius. Quare non impro- banda hæc Epiphanii interpretatio videtur, tametsi de solo Spiritu sancto præcise locutum putaret evangelistam. Quod necesse non est. Hanc enim Sadducæorum mentem fuisse suspicor, ut spiritum omnem, hoc est πνευματικήν οὐσίαν, funditus tollerent; ideoque corporeum esse Deum assere- rent, ut Lyranus existimat. Ex quo consequitur, etiam Spiritum sanctum illos abnegasse. Unde me- (89) Ιουδαϊσμὸς λοιπὸν μερισθείς. De Judaicis (90) Πρώτοι Σαδδουκαῖοι ἀπόσπασμα ἔντες. (91) Επονομάζουσι δὲ οὗτοι ἑαυτούς. Sadduci (92) Πνεῦμα δὲ ἅγιον οὐκ ἴσασι. Actuum cap.

289 S. EPIPHANI ΙΟΥΔΑΙΣΜΟΣ ΛΟΙΠΟΝ ΜΕΡΙΣΘΕΙΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΣ (89) ΕΙΣ ΑΙΡΕΣΕΙΣ ΕΠΤΑ. JUDAISMUS VII IN SECTAS DISTRIBUTUS. CONTRA SADDUCÆOS, Quæ est prima Judaismi secta, ordine XIV. Post illas Samaritanorum a nobis enunieratas, Græcorumque sectas septem apud Judæos ante Christi Domini adventum in Judæa, atque Hieroso- lymis exstiterunt. A Horum primi fuere Sadducæi a Dositheo illo propagati. Qui nimirum Sadducæos se a justitia nominant. Sedek enim justitiam significat. Sed et Sadoc quidam ex antiquis sacerdotibus appellatus est. Verum isti a magistri doctrina desciverunt. Etenim mortuorum resurrectionem sustulerunt ; in quo cum Samaritanis conveniunt. Sed angelos contra quam Samaritani repudiant : ac Spiritum & sanctum ignorant, quem nec accipere meruerunt. Eadem porro cum Samaritanis instituta custo- diunt. Quanquam Judæi, non Samaritani fue- factionibus deinceps agit; quas ante Christi adven- tum septenas recenset. Quod aux et pingui Minerva dictum est: nam tres constat apud Judæos fuisse sectas; cæteras, quæ a Philastrio, Isidoro et hoc nostro numerantur, partim Judæorum non esse proprias, partim ne hæreses quidem videri, partim denique a tribus illis matricibus, non esse distinctas; quæ sum Pharisæorum, Sadducæorum, Essenorum. De quibus quoniam summa cum eru- ditione, ac diligentia Serrarius noster tribus libris disseruit, et quæ de iis observari a me possent occupavit omnia, cupidum earum rerum lectorem ad illius lucubrationem dimittendum potius arbi- tror, quam otiosa repetitione detinendum. Conferat etiam, si lubet, cum Serrarii Trihæresio, ac Mi- nervali, quæ Drusius, et alii quidam de eodem ar- gumento scripserunt. Nos enim hic ea tantum ad- notabimus, quæ ad illustrandum Epiphanium ne- cessaria videbuntur. · ΚΑΤΑ ΣΑΔΔΟΥΚΑΙΩΝ, 240 Πρώτη αἵρεσις ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, τεσσαρεσκαι δεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθίᾳ. Αἱρέσεις πάλιν μετὰ ταύτας τὰς προειρημένας τῶν Σαμαρειτῶν, καὶ ἄνω που τῶν Ἑλλήνων προδηλω θείσας, γεγόνασιν ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν παρὰ Ἰουδαίοις πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐνσάρκου παρουσίας ἐν Ἰου- δαίᾳ τε καὶ Ἱεροσολύμοις. Πρῶτοι Σαδδουκαῖοι, ἀπόσπασμα ὄντες (90) ἀπὸ Δοσιθέου τοῦ προλελεγμένου. Επονομάζουσι δὲ οὗτοι ἑαυτοὺς (91) Σαδδουκαίους, δῆθεν ἀπὸ δικαιοσύνης τῆς ἐπικλήσεως ὁρμωμένης. Σεδὲκ γὰρ ἑρμηνεύεται δικαιοσύνη. ῏Ην δὲ καὶ Σαδούκ τις τοὔνομα κατὰ τὸ παλαιὸν τῶν ἱερέων. Αλλ' οὐκ ἐνέμειναν οὗτοι ἐν τῇ τοῦ ἐπιστάτου αὐτῶν διδασκαλίᾳ. Ἠθέτησαν μὲν B γὰρ οὗτοι νεκρῶν τὴν ἀνάστασιν, ὅμοια Σαμαρείταις φρονοῦντες· οὐ παραδέχονται δὲ ἀγγέλους, ὅπερ Σαμαρεῖται οὐκ ἀθετοῦσι. Πνεῦμα δὲ ἅγιον οὐκ ἴσα- σιν (92)· οὐ γάρ εἰσι τούτου ἠξιωμένοι· τὰ πάντα duntaxat ab Epiphanio memoratus, qui Davidis et Salomonis ætate vixit; alter Antigni discipulus, cujus socius et condiscipulus fuit Baithos, ut au- ctor est Elias in Thisbi. Ab hoc posteriore Saddu- cæi cum origine nomen acceperunt. Etenim ambo illi a præceptore desciscentes legem ore tenus tra- ditam abnegarunt; neque alteri quam quod legis scripto esset expressum, adhibendam fidem puta- runt, ex quo D' Karaim, quasi Textuales dicti. Hæc Elias. Addit Abraham Zachuth Sadocet Baiethos ad Samaritanos, et Garizitanum templum receptum habuisse. Sed fieri potest, ut Sadducæi ipsi a priore illo ac vetustissimo pontifice oriundos sese profiteri mallent, quam a posteriore transfuga, vel etiam ut ad justitiæ vocabulum, et nominis interpretationem alluderent, idque crebris usurparent sermonibus; quod unum .ideo, prætermissa altera ac veriore Sadducæorum origine, commemoravit Epiphanius. C Quantum ex his, quæ Epiphanius in his sectis pro- didit, colligi potest, duo fuere Dosithei: Alter idemque tempore posterior, Samaritanus, cujus meminit Origenes; alter longe antiquior, a quo pro- pagatos esse Sadducæos non Epiphanius solum, sed etiam Hieronymus testatur, Dialogo contra Lucifer: Taceo, inquit, de Judaismi hæreticis, qui ante ad- ventum Christi legem traditam dissiparunt: quod Dositheus Samaritanorum princeps. prophetas repu· diavit quod Sadducæi ex illius radice nascentes etiam resurrectionem carnis negaverunt. Ex Dosithei ergo radice nati sunt Sadducæi; quod est idem D atque ἀπόσπασμα fuisse τῶν Δοσιθέων. Οι mirari Scaliger desinat ab Epiphanio id esse scriptum. Itaque Dosithens a Judæis ad Samaritanos deficiens, peculiarem illic sectain condidit. Quam postea Sa- dokus interpolavit, cum et ipse ad Samaritanos a Judæis transiisset. passim, apud Græcos maxime, geminato ù scribun- tur, quasi esset PTTY: apud LXX, antiquissimus ille sacerdos, Σadoux. De quo copiose Serrarius ac Drusius. Sadoci porro exstitere duo: quorum unus XXII, 8, Sadducæi enim dicunt non esse resurrectio- nem, neque angelum, neque spiritum, obte ǎyyɛdov, οὔτε πνεῦμα. Spiritum sanctum hoc loco non unus Epiphanius intellexit; sed et Philastrius. Quare temere, et imprudenter in Elencho Scaliger: Asini- tas, inquit, mera est, et impietas hæc fateri. Proinde exsecranda illa sententia Serrarii, qui non minus impie, quam ridicule eam tuetur. Nam quod ait vsua illic sine articulo positum universe sumi, cum ut Spiritum sanctum significaret, to TVEDμZ scribendum fuerit, quod diu ante Scaligerum Sal- mero noster observaverat ; nihil ad rem pertinet. Etenim sæpe Vε sine articulo pro Spiritu sancto in Scripturis usurpatur; ut Joan. 1, 5: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu, ¿§ ŭdatos xal veuμatos, et aliis in locis, quorum nonnulla profert in Minervali Serrarius. Quare non impro- banda hæc Epiphanii interpretatio videtur, tametsi de solo Spiritu sancto præcise locutum putaret evangelistam. Quod necesse non est. Hanc enim Sadducæorum mentem fuisse suspicor, ut spiritum omnem, hoc est πνευματικήν οὐσίαν, funditus tollerent; ideoque corporeum esse Deum assere- rent, ut Lyranus existimat. Ex quo consequitur, etiam Spiritum sanctum illos abnegasse. Unde me- (89) Ιουδαϊσμὸς λοιπὸν μερισθείς. De Judaicis (90) Πρώτοι Σαδδουκαῖοι ἀπόσπασμα ἔντες. (91) Επονομάζουσι δὲ οὗτοι ἑαυτούς. Sadduci (92) Πνεῦμα δὲ ἅγιον οὐκ ἴσασι. Actuum cap.

δ' ίσα Σαμαρείταις φυλάττουσιν (95). Οὐκ ἦσαν δὲ οὗτοι Σαμαρεῖται, ἀλλ᾽ Ἰουδαῖοι. Ἐν Ἱεροσολύμοις γὰρ ἐθυσίαζον· τὰ δὲ ἄλλα πάντα Ἰουδαίοις συν- έπραττον. Καὶ αὐτοὶ δὲ ἀνατραπήσονται ἀπὸ τῆς ἀξιοπίστου τοῦ Κυρίου φωνῆς, ἦν αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν ἐπεσπάσαντο διὰ τῆς τοῦ ζητήματος ἐπιλύσεως, ὅτε προσῆλθον αὐτῷ λέγοντες, εἰ δύναται εἶναι νεκρῶν ἀνάστασις· καὶ ὅτι ἑπτὰ ἀδελφοὶ ἐγένοντο, καὶ ὁ πρῶτος γυναῖκα ἔγημε, καὶ ἄπαις ἐτελεύτησε. Καὶ ὁ δεύτερος ἔλαβεν αὐτὴν, Μωϋσέως παρακελευομέ- νου ἐπιγαμβρεύεσθαι τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ ἄπαι- δος τελευτήσαντος, καὶ ἄγεσθαι τὴν αὐτὴν τῷ ἀδελφῷ πρὸς τὸ ἐξαναστῆσαι σπέρμα εἰς ὄνομα τοῦ κατοιχομένου. Ελαβε γοῦν, φησί, ταύτην ὁ πρῶτος, καὶ ὁ δεύτερος, καὶ ἐτελεύτησαν· ὁμοίως καὶ οἱ ἑπτά. Ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν τίνος ἔσται αὕτη γυνὴ, ἐπειδὴ καὶ οἱ ἑπτὰ ἔσχον αὐτήν; Ὁ δὲ Κύ ρως ἔφη· Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστά σει τῶν νεκρῶν οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίσκον. ται, ἀλλ' ἰσάγγελοί εἰσιν. Ὅτι δὲ ἀναστήσονται οι νεκροί, Μωϋσῆς ὑμᾶς διδάσκει, ὡς ὁ Θεὸς αὐτῷ ἐχρημάτισε, λέγων· Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ιακώβ, θεὺς ζώντων, καὶ οὐχὶ νεκρῶν. Καὶ ἐφίμωσεν αὐ τῶν τὸ στόμα. Ευάλωτοι γὰρ οὗτοι, καὶ μὴ δυνάμε νοι ἀντιστῆναι μήτε μίαν ώραν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. ΚΑΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΝ (94), Δευτέρα αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ, πεντεκαι- δεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθίᾳ. Μετὰ τούτους τοὺς Σαδδουκαίους, Γραμματείς γε- • των πνευμάτων τουσι. "Απερ οὐκ ἀναγέγραπται ἐν τοῖς Μωϋσέως νόμοις· καὶ διὰ τοῦτο ταῦτα τὸ Σαδδου- καίων γένος ἐκβάλλει, λέγων ἐκεῖνα δεῖν ἡγεῖσθαι νόμιμα τὰ γεγραμμένα, τὰ δὲ ἐκ παραδόσεως τῶν πατέρων μὴ τηρεῖν. ἐν τοῖς Μωϋσέως νόμοις. Φυλακής δὲ οὐδαμῶν τινων μεταποίησις αὐτοῖς, ἢ τῶν νό- μων. τὰς ἀγράφους δευτερώσεις περί πρακτικῶν νομίμων, τὰ νόμιμα πρὸς Φαρισαίους ἀντι- διαστελλόμενος· - HÆRES. XIV-XV. A runt. Siquidem Hierosolymis sacrificabant, - teraque omnia cum Judais communiter gerebant. Atque hos quidem una Christi Domini sententia omni fide digna prosternet, quam ipsi ex proposi- tæ quæstionis dissolutione in seipsos provocarunt, cum ad eum accedentes rogarunt, fierine posset mortuorum resurrectio'. Item fuisse septenos fra- tres : quorum primus, uxore ducta, cum sine liberis decessisset, secundus eam excepit, ex Mosis præ- scripto, qui viro sine liberis defuncto succedere fratrem in illius conjugium jussit, viduamque du- cere, quo in mortui nomen posteritatem excitaret. Accidit igitur, aiebant, ut illam primus ac secun- dus uxorem habuerint ac mortui sint, septemqu³ itidem omnes. In resurrectione itaque mortuorum Docujus hæc uxor erit, quandoquidem septem illam conjugem habuerunt? Ad hæc Dominus ita respon- dit : Erratis nescientes Scripturas, ac virtutem Dei : in resurrectione enim mortuorum neque uxores du. cunt, neque nubunt, sed pares sunt angelis. Quod autem mortui resurgent, Moyses vos docet, quoniam ila Deus illi respondit : Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, Deus vivorum non more tuorums. Ita os illis occlusit. Faciles enim ad refel- lendum sunt, nec vel brevi spatio veritati possuni resistere. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. I. Matth. xxII, 32. • Exod. in, 6. rito ab Epiphanio, aliisque dictum est, Sadducæos Spiritum sanctum ignorasse, ut eam ex toto genere speciem deligerent, qua negala majus illi sibi impietatis crimen accesserent. Etiamne sacros omnes libros, præter Pentateuchum repudiarunt? Affirmant veteres om- nes praesertim Origenes, Tertullianus, Hierony- Inus, Beda; Elias quoque Thisbites, aliique, quos Serrarius testes citat. Negat auten Scaliger, el contrarium asseverare Josephum existimat. Sed tantum abest, ut contra Josephus sentiat, ut is communem illam lib. xii Orig., cap. sententiam videatur astruere. Docet enim Pharisæos multa populo tradidisse : Sadducæi igitur auctore Jose- pho sola hæc asciscenda, observandaque dicebant, quæ essent scripta, Quod et lib. xviii, cap. 2, his verbis expressit : Sane aut hæc Josephi verba Sadducæos indi- cant nullos alios quam Mosis libros admisisse; aut saltem non illud, quod a Scaligero tam pertinaciter pugnatur, efficiunt, ut sacros omnes Scripturæ libros amplexi sint, reje- cerint. Agit enim illo loco præcipue Josephus de ritibus ac consuetudinibus, sive legibus, quibus agendum aliquid præscribitur; que in solo fere Mosis Pentateucho" continentur. Unde cum Sadducæi exciperent ea duntaxat quæ C D CONTRA SCRIBAS, Quæ est II Judaismi secta, ordine XV. Post Sadducæos, interjecto tempore, vel eodem scripta erant, observari debere solos Moysis libros, quibus comprehenduntur, intelligebant, non historicos, aut propheticos libros; quibus novæ nullæ, aut perpaucæ cærimoniæ præcipiun- tur. Caetera apud Serrarium vide. Judaismi hæresis fuit, neque nam et Scriba plerique Pharisei, non tamen omnes; quemadmodum inter theologos nonnulli monachi et arctioris vitæ professores. Theophylactus in Lucam cap. x1 : Sane alii erant legisperiti, et alii Pharisai. Nam Pharisi vide- bantur ut monachi, et qui ab aliis se segregabant; legisperili vero Scriba erant, et doctores, qui solve- bant questiones legis. Tostatus in cap. xxiit Matth. quæst. : Sciendum quod licet ponantur hic Scribæ et Pharisæi tanquam distincti, non distinguuntur inter se sicut Pharisæus et Sadducæus, sive sicu! opposita : quia nullus Pharisæus est Sadducæus ; neque e contrario, quia erant sectæ disparatæ, et quasi opposita ; sed distinguuntur sicut grammaticus et dialecticus, quia licet aliud sit grammaticum esse, aliud dialecticum, tamen idem potest esse grammati- cus et dialecticus. Sic enim aliud est esse Scribam, quam Pharisæum: quia Scribam esse, est esse sa- pientem in lege; Pharisæum esse, erat habere mo- dum certum vivendi et sectam. Et tamen accidit eum- dem esse Pharisæum, et Scribam, id est doctum in lege. Maldonatus vir doctissimus ad cap. Malik.. Scribus proprie notarios publicos fuisse docet, quo- rum duplex erat officium, alterum publica instru- menta conficiendi; alterum sacras Scripturas inter- pretandi, et a corruptela vindicandi. Unde iidem (93) Τὰ πάντα δὲ ἴσα Σαμαρείταις φυλάτ- (94) Κατὰ Γραμματέων. Scribarum ordo neque

213 S. EPIPHANIE 244 etiam quo illi, Scribæ prodierunt, legis interpre- Α γόνασιν ἀνὰ μέσον τοῦ χρόνου, καὶ σὺν αὐτοῖς τὴν tes, ac velut quamdam grammaticam professi, cum cæteris in rebus Judæorum institutis inhæreant; quæ superstitiosis et cavillatoriis inventis interpo- larunt. Neque enim ex legis duntaxat præscripto vivunt, verum insuper urceos et calices, ac discos, et reliqua utensilia lavant, utpote sinceræ, ac san- ctioris disciplinæ cultores. 'Nam et manus frequen- ter abluunt et aquis se ac lavacris abstergunt. IIa- bent et certas finibrias, quæ instituți sunt eorum signa, ad pompam et ostentationem, captandaque spectantium præconia compositas. Ad hæc vestes phylacteriis distinctas gerebant, quæ sunt latiora quædam purpuræ segmenta. De quibus cum Evan- • Marc. vi, 3. C ἡλικίαν κατάγοντες, οἵτινες ἦσαν δευτερωτας του νόμου, ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγούμε νοι, τὰ ἄλλα πράττοντες τῶν Ἰουδαίων· περιττὴν δέ τινα δῆθεν σοφιστικὴν ὑφήγησιν εἰσηγούμενοι, οὐ κατά νόμον μόνον βιοῦντες, ἀλλὰ περισσότερον, ξεστών βαπτισμούς φυλάσσοντες, καὶ ποτηρίων, καὶ πινάκων, καὶ τῶν ἄλλων σκευῶν τῆς ὑπηρεσίας, ὡς δῆθεν ἐπὶ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ὅσιον διακείμενοι· πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας νιπτόμενοι (95), πυγμῇ δὲ καὶ καθαρισμούς τινας δι' ὑδάτων καὶ λουτρῶν ἀποσμηχόμενοι· ἔχον- τες δέ τινα κράσπεδα σημαντικὰ τῆς αὐτῶν πολι- τείας εἰς ἐπίδειξιν κόμπου καὶ ἔπαινον τῶν θεωμέ νων. Καὶ φυλακτήρια παρ' ἑαυτοῖς (96) ἐπὶ τὰ καὶ νομοδιδάσκαλοι vocantur. Quare νομικοί a vo- μσxáo non discrepant; idemque legis in- terpretes sunt, ut et Bezæ placuit; et falsissimum est τοὺς νομικούς proprie circa actiones civiles ac formulas occupari. Par est Scaligeri delirium, cum Scribas populi sic a Scribis legis secernit, ut illi actuarii vel actores publici fuerint. Quippe Matth. 11, 4, Herodes, cum magorum adventum et Christi nativitatem inaudisset, ut quo in loco Christus nasceretur inquireret, principes sacerdotum et Scri- bas populi convocat, et eorum responsum expetit. Quinam igitur alii esse possunt, quam legis inter- pretes et doctores? Certe non illi pragmatici, aut formularii, sive actuarii fuerunt: quos nemo de re tanta ac tam recondita consuleret, ad quam sci- licet intelligendam disceptandamque non mediocris sacrarum litterarum usus, ac scientia requiratur. Quod ad Lucæ testimonium illud attinet, cap. xI, singulare est in eo quiddam; de quo nullus, quan- tum scire possum, interpres admonuit. Etenim Græce ita legitur: Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φα- pisalo Snoxpital, comm. 44, quod et Latina Bi- bliorum Regiorum interpretatio retinet. At. in La- tinis aliis codicibus, et apud Ambrosium et Hiero- nymuni ita legitur: Væ vobis, quia estis ut monu- menta, quæ non apparent, etc. Neque vocabula ista reperiuntur, Scriba et Pharisæi hypocrita. Et ap- paret in quibusdam olim Græcorum codicibus illa defuisse: Quæ si expungantur; peribit argumentum illud; quo fretus Drusius voutxovs a Scribis distin- xerat. Et quamvis ita ut in Græcis exstat, Scribæ et Pharisæi legamus, non inde tamen discrimen il- lud evincitur. Ita enim interpretari licet: cum hac- tenus in solos Pharisæos invectus esset, postremo comm. 44, ad Pharisæos etiam Scribas adjecisse. Quod cum indigne tulisset quidamı, qui Scriba tan- tummodo, non Pharisæus esset; de ea re con- questum, quod non modo Pharisæos, verum et or- dinem suum incesseret. Hæc esse potest simpli- cissima hujus loci, aptissimaque sententia. Nam omnino vouixoú; pro Scribis, et vicissim, evange- listæ omnes usurpant. Scribarum porro minus, officium præclare descripsit Epiph. cum ait : deute- ρωτάς τινας τοῦ νόμου fuisse, ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγουμένους. Quos quidem ex Levitica tribu exstitisse perperam adnotat Beza; nam e qualibet esse poterant, ut et Pharisæi. νομικοί, οι νομοδιδάσκαλοι, et γραμματείς appel- Β Φαρισαῖοι, καὶ οἱ νομικοί. Qui cap. ν, 17, Φαρισαίοι, lantur. Epiphanius vero in sequenti hæresi Noui- xoúç a Scribis discernere videtur; ait enim Pha- risæos eadem cum Scribis sensisse. гpaµµateσ δὲ, φημί, τοῖς ἑρμηνευομένοις νομοδιδασκάλοις συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικοί. Hanc non modo Epiphanii opinionem esse; verum etiam Lucæ te- stimonio comprobari Drusius arbitratur lib. 11 De tribus sectis, cap. 15; nam cum Christus com. 45, dixisset : Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι ἐστὲ ὡς τὰ μνημεῖα τὰ ἄδηλα, etc. Va vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia estis ut monumenta, quæ non apparent, statim quidem tuv vouxwv respondens ait illi: Hæc dicens etiam con- tumeliam nobis facis. Tam Jesus Kal buiv sois vo. μικοῖς οὐαί· Εἰ vobis legisperitis va : quasi diceret legisperitus: Non solum Scribas et Pharisæos, sed etiani nos vouixous, id est legisperitos notas. Ergo diversi aliquantum vouxoi a Scribis. Scaliger vero in Elencho. cap. 11, in codem Epiphanii loco Ser- rario arroganter insultans vouɩxość ait proprie for - mulas juris, et actiones civiles docuisse. ac foren- sia magis traclasse. Et postea eumdem Serrarium insequitur, quod Scribas legis cum scribis populi, et actuariis publicis confuderit. Duo enim scribarum genera con tituit : γραμματεῖς τοῦ νόμου, καὶ γραμ ματεῖς τοῦ λαοῦ· et lios pusteriores actores vel actuarios publicos fuisse putat. Nos attente consi- deratis omnibus non dubitamus, quin vouixot indem sint cum Scribis, et νομοδιδασκάλοις apud erange- listas. Nam de Epiphanii loco postea viderimus : adeoque fœdissime Scaliger hallucinetur, cum voul- xou actuarios publicos esse docet: quo nihil inep- tius excidere potuit. Nam ut Lucæ illo ipso loco, de quo paulo post, utar, cum cap. x1, 46, ad voµ!- xous oratione conversa, ita eos Christus exagitat: Καὶ ὑμῖν τοῖς νομικοῖς οὐαί· quia oneratis homines oneribus, quæ portare non possunt, et ipsi uno digito vestro non tangitis sarcinas; num tandem actuarios publicos, et civilium actionum formularios intel- levit, ac non potius legis interpretes ac doctores ? Cum præsertim Matth. xxm, idem Scribis et Pha- risæis, quod apud Lucam tol; voµixol;, objectum sit: nempe qued a ligarent onera gravia, et impor- tabilia, etc, digito autem suo nollent ea movere. Quare voixol ad Scribas, vel Pharisæos, vel utros- que pertinent. Sane qui Matth. cap. xxii, 35 you- xó; a nostro interprete legis doctor dicitur, idem Marci x, 28, &?; Twy [pappatiwy nominatur. At - que adeo Tertull. lib. v cont. Marc., c. 27 vou!- xous, quorum in illo x cap. Lucas meminit, legis doctores interpretatur. Alibi vero passim vulgatus interpres vouxóv vertit legisperitumi. Unde persæpe vouixot cum Pharisæis copulantur, ut Luc. xiv, 3. Et respondens Jesus dixit ad legisperitos et Phari- sæos: Græce toùs voµixoús· el cap. vi, 30: 01 ô£ D el non aliter accepit Epiphanius, ac Vulgatus inter- pres, pro eo quod est crebro, frequenter: pro quo Beza novitatis intempestivo studio pugno reddidit, sane imperite. Sed de Judaico quodam abluendi genere, quo ad summos usque digitos manus lava- bant, vide Serrarium nostrum lib. 11, cap. 3. (95) Πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας νιπτόμενοι. Πυγμή (96) Καὶ φυλακτήρια παρ' ἑαυτοῖς. Deut vi,

213 S. EPIPHANIE 244 etiam quo illi, Scribæ prodierunt, legis interpre- Α γόνασιν ἀνὰ μέσον τοῦ χρόνου, καὶ σὺν αὐτοῖς τὴν tes, ac velut quamdam grammaticam professi, cum cæteris in rebus Judæorum institutis inhæreant; quæ superstitiosis et cavillatoriis inventis interpo- larunt. Neque enim ex legis duntaxat præscripto vivunt, verum insuper urceos et calices, ac discos, et reliqua utensilia lavant, utpote sinceræ, ac san- ctioris disciplinæ cultores. 'Nam et manus frequen- ter abluunt et aquis se ac lavacris abstergunt. IIa- bent et certas finibrias, quæ instituți sunt eorum signa, ad pompam et ostentationem, captandaque spectantium præconia compositas. Ad hæc vestes phylacteriis distinctas gerebant, quæ sunt latiora quædam purpuræ segmenta. De quibus cum Evan- • Marc. vi, 3. C ἡλικίαν κατάγοντες, οἵτινες ἦσαν δευτερωτας του νόμου, ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγούμε νοι, τὰ ἄλλα πράττοντες τῶν Ἰουδαίων· περιττὴν δέ τινα δῆθεν σοφιστικὴν ὑφήγησιν εἰσηγούμενοι, οὐ κατά νόμον μόνον βιοῦντες, ἀλλὰ περισσότερον, ξεστών βαπτισμούς φυλάσσοντες, καὶ ποτηρίων, καὶ πινάκων, καὶ τῶν ἄλλων σκευῶν τῆς ὑπηρεσίας, ὡς δῆθεν ἐπὶ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ὅσιον διακείμενοι· πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας νιπτόμενοι (95), πυγμῇ δὲ καὶ καθαρισμούς τινας δι' ὑδάτων καὶ λουτρῶν ἀποσμηχόμενοι· ἔχον- τες δέ τινα κράσπεδα σημαντικὰ τῆς αὐτῶν πολι- τείας εἰς ἐπίδειξιν κόμπου καὶ ἔπαινον τῶν θεωμέ νων. Καὶ φυλακτήρια παρ' ἑαυτοῖς (96) ἐπὶ τὰ καὶ νομοδιδάσκαλοι vocantur. Quare νομικοί a vo- μσxáo non discrepant; idemque legis in- terpretes sunt, ut et Bezæ placuit; et falsissimum est τοὺς νομικούς proprie circa actiones civiles ac formulas occupari. Par est Scaligeri delirium, cum Scribas populi sic a Scribis legis secernit, ut illi actuarii vel actores publici fuerint. Quippe Matth. 11, 4, Herodes, cum magorum adventum et Christi nativitatem inaudisset, ut quo in loco Christus nasceretur inquireret, principes sacerdotum et Scri- bas populi convocat, et eorum responsum expetit. Quinam igitur alii esse possunt, quam legis inter- pretes et doctores? Certe non illi pragmatici, aut formularii, sive actuarii fuerunt: quos nemo de re tanta ac tam recondita consuleret, ad quam sci- licet intelligendam disceptandamque non mediocris sacrarum litterarum usus, ac scientia requiratur. Quod ad Lucæ testimonium illud attinet, cap. xI, singulare est in eo quiddam; de quo nullus, quan- tum scire possum, interpres admonuit. Etenim Græce ita legitur: Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φα- pisalo Snoxpital, comm. 44, quod et Latina Bi- bliorum Regiorum interpretatio retinet. At. in La- tinis aliis codicibus, et apud Ambrosium et Hiero- nymuni ita legitur: Væ vobis, quia estis ut monu- menta, quæ non apparent, etc. Neque vocabula ista reperiuntur, Scriba et Pharisæi hypocrita. Et ap- paret in quibusdam olim Græcorum codicibus illa defuisse: Quæ si expungantur; peribit argumentum illud; quo fretus Drusius voutxovs a Scribis distin- xerat. Et quamvis ita ut in Græcis exstat, Scribæ et Pharisæi legamus, non inde tamen discrimen il- lud evincitur. Ita enim interpretari licet: cum hac- tenus in solos Pharisæos invectus esset, postremo comm. 44, ad Pharisæos etiam Scribas adjecisse. Quod cum indigne tulisset quidamı, qui Scriba tan- tummodo, non Pharisæus esset; de ea re con- questum, quod non modo Pharisæos, verum et or- dinem suum incesseret. Hæc esse potest simpli- cissima hujus loci, aptissimaque sententia. Nam omnino vouixoú; pro Scribis, et vicissim, evange- listæ omnes usurpant. Scribarum porro minus, officium præclare descripsit Epiph. cum ait : deute- ρωτάς τινας τοῦ νόμου fuisse, ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγουμένους. Quos quidem ex Levitica tribu exstitisse perperam adnotat Beza; nam e qualibet esse poterant, ut et Pharisæi. νομικοί, οι νομοδιδάσκαλοι, et γραμματείς appel- Β Φαρισαῖοι, καὶ οἱ νομικοί. Qui cap. ν, 17, Φαρισαίοι, lantur. Epiphanius vero in sequenti hæresi Noui- xoúç a Scribis discernere videtur; ait enim Pha- risæos eadem cum Scribis sensisse. гpaµµateσ δὲ, φημί, τοῖς ἑρμηνευομένοις νομοδιδασκάλοις συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικοί. Hanc non modo Epiphanii opinionem esse; verum etiam Lucæ te- stimonio comprobari Drusius arbitratur lib. 11 De tribus sectis, cap. 15; nam cum Christus com. 45, dixisset : Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι ἐστὲ ὡς τὰ μνημεῖα τὰ ἄδηλα, etc. Va vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia estis ut monumenta, quæ non apparent, statim quidem tuv vouxwv respondens ait illi: Hæc dicens etiam con- tumeliam nobis facis. Tam Jesus Kal buiv sois vo. μικοῖς οὐαί· Εἰ vobis legisperitis va : quasi diceret legisperitus: Non solum Scribas et Pharisæos, sed etiani nos vouixous, id est legisperitos notas. Ergo diversi aliquantum vouxoi a Scribis. Scaliger vero in Elencho. cap. 11, in codem Epiphanii loco Ser- rario arroganter insultans vouɩxość ait proprie for - mulas juris, et actiones civiles docuisse. ac foren- sia magis traclasse. Et postea eumdem Serrarium insequitur, quod Scribas legis cum scribis populi, et actuariis publicis confuderit. Duo enim scribarum genera con tituit : γραμματεῖς τοῦ νόμου, καὶ γραμ ματεῖς τοῦ λαοῦ· et lios pusteriores actores vel actuarios publicos fuisse putat. Nos attente consi- deratis omnibus non dubitamus, quin vouixot indem sint cum Scribis, et νομοδιδασκάλοις apud erange- listas. Nam de Epiphanii loco postea viderimus : adeoque fœdissime Scaliger hallucinetur, cum voul- xou actuarios publicos esse docet: quo nihil inep- tius excidere potuit. Nam ut Lucæ illo ipso loco, de quo paulo post, utar, cum cap. x1, 46, ad voµ!- xous oratione conversa, ita eos Christus exagitat: Καὶ ὑμῖν τοῖς νομικοῖς οὐαί· quia oneratis homines oneribus, quæ portare non possunt, et ipsi uno digito vestro non tangitis sarcinas; num tandem actuarios publicos, et civilium actionum formularios intel- levit, ac non potius legis interpretes ac doctores ? Cum præsertim Matth. xxm, idem Scribis et Pha- risæis, quod apud Lucam tol; voµixol;, objectum sit: nempe qued a ligarent onera gravia, et impor- tabilia, etc, digito autem suo nollent ea movere. Quare voixol ad Scribas, vel Pharisæos, vel utros- que pertinent. Sane qui Matth. cap. xxii, 35 you- xó; a nostro interprete legis doctor dicitur, idem Marci x, 28, &?; Twy [pappatiwy nominatur. At - que adeo Tertull. lib. v cont. Marc., c. 27 vou!- xous, quorum in illo x cap. Lucas meminit, legis doctores interpretatur. Alibi vero passim vulgatus interpres vouxóv vertit legisperitumi. Unde persæpe vouixot cum Pharisæis copulantur, ut Luc. xiv, 3. Et respondens Jesus dixit ad legisperitos et Phari- sæos: Græce toùs voµixoús· el cap. vi, 30: 01 ô£ D el non aliter accepit Epiphanius, ac Vulgatus inter- pres, pro eo quod est crebro, frequenter: pro quo Beza novitatis intempestivo studio pugno reddidit, sane imperite. Sed de Judaico quodam abluendi genere, quo ad summos usque digitos manus lava- bant, vide Serrarium nostrum lib. 11, cap. 3. (95) Πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας νιπτόμενοι. Πυγμή (96) Καὶ φυλακτήρια παρ' ἑαυτοῖς. Deut vi,

213 S. EPIPHANIE 244 etiam quo illi, Scribæ prodierunt, legis interpre- Α γόνασιν ἀνὰ μέσον τοῦ χρόνου, καὶ σὺν αὐτοῖς τὴν tes, ac velut quamdam grammaticam professi, cum cæteris in rebus Judæorum institutis inhæreant; quæ superstitiosis et cavillatoriis inventis interpo- larunt. Neque enim ex legis duntaxat præscripto vivunt, verum insuper urceos et calices, ac discos, et reliqua utensilia lavant, utpote sinceræ, ac san- ctioris disciplinæ cultores. 'Nam et manus frequen- ter abluunt et aquis se ac lavacris abstergunt. IIa- bent et certas finibrias, quæ instituți sunt eorum signa, ad pompam et ostentationem, captandaque spectantium præconia compositas. Ad hæc vestes phylacteriis distinctas gerebant, quæ sunt latiora quædam purpuræ segmenta. De quibus cum Evan- • Marc. vi, 3. C ἡλικίαν κατάγοντες, οἵτινες ἦσαν δευτερωτας του νόμου, ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγούμε νοι, τὰ ἄλλα πράττοντες τῶν Ἰουδαίων· περιττὴν δέ τινα δῆθεν σοφιστικὴν ὑφήγησιν εἰσηγούμενοι, οὐ κατά νόμον μόνον βιοῦντες, ἀλλὰ περισσότερον, ξεστών βαπτισμούς φυλάσσοντες, καὶ ποτηρίων, καὶ πινάκων, καὶ τῶν ἄλλων σκευῶν τῆς ὑπηρεσίας, ὡς δῆθεν ἐπὶ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ὅσιον διακείμενοι· πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας νιπτόμενοι (95), πυγμῇ δὲ καὶ καθαρισμούς τινας δι' ὑδάτων καὶ λουτρῶν ἀποσμηχόμενοι· ἔχον- τες δέ τινα κράσπεδα σημαντικὰ τῆς αὐτῶν πολι- τείας εἰς ἐπίδειξιν κόμπου καὶ ἔπαινον τῶν θεωμέ νων. Καὶ φυλακτήρια παρ' ἑαυτοῖς (96) ἐπὶ τὰ καὶ νομοδιδάσκαλοι vocantur. Quare νομικοί a vo- μσxáo non discrepant; idemque legis in- terpretes sunt, ut et Bezæ placuit; et falsissimum est τοὺς νομικούς proprie circa actiones civiles ac formulas occupari. Par est Scaligeri delirium, cum Scribas populi sic a Scribis legis secernit, ut illi actuarii vel actores publici fuerint. Quippe Matth. 11, 4, Herodes, cum magorum adventum et Christi nativitatem inaudisset, ut quo in loco Christus nasceretur inquireret, principes sacerdotum et Scri- bas populi convocat, et eorum responsum expetit. Quinam igitur alii esse possunt, quam legis inter- pretes et doctores? Certe non illi pragmatici, aut formularii, sive actuarii fuerunt: quos nemo de re tanta ac tam recondita consuleret, ad quam sci- licet intelligendam disceptandamque non mediocris sacrarum litterarum usus, ac scientia requiratur. Quod ad Lucæ testimonium illud attinet, cap. xI, singulare est in eo quiddam; de quo nullus, quan- tum scire possum, interpres admonuit. Etenim Græce ita legitur: Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φα- pisalo Snoxpital, comm. 44, quod et Latina Bi- bliorum Regiorum interpretatio retinet. At. in La- tinis aliis codicibus, et apud Ambrosium et Hiero- nymuni ita legitur: Væ vobis, quia estis ut monu- menta, quæ non apparent, etc. Neque vocabula ista reperiuntur, Scriba et Pharisæi hypocrita. Et ap- paret in quibusdam olim Græcorum codicibus illa defuisse: Quæ si expungantur; peribit argumentum illud; quo fretus Drusius voutxovs a Scribis distin- xerat. Et quamvis ita ut in Græcis exstat, Scribæ et Pharisæi legamus, non inde tamen discrimen il- lud evincitur. Ita enim interpretari licet: cum hac- tenus in solos Pharisæos invectus esset, postremo comm. 44, ad Pharisæos etiam Scribas adjecisse. Quod cum indigne tulisset quidamı, qui Scriba tan- tummodo, non Pharisæus esset; de ea re con- questum, quod non modo Pharisæos, verum et or- dinem suum incesseret. Hæc esse potest simpli- cissima hujus loci, aptissimaque sententia. Nam omnino vouixoú; pro Scribis, et vicissim, evange- listæ omnes usurpant. Scribarum porro minus, officium præclare descripsit Epiph. cum ait : deute- ρωτάς τινας τοῦ νόμου fuisse, ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγουμένους. Quos quidem ex Levitica tribu exstitisse perperam adnotat Beza; nam e qualibet esse poterant, ut et Pharisæi. νομικοί, οι νομοδιδάσκαλοι, et γραμματείς appel- Β Φαρισαῖοι, καὶ οἱ νομικοί. Qui cap. ν, 17, Φαρισαίοι, lantur. Epiphanius vero in sequenti hæresi Noui- xoúç a Scribis discernere videtur; ait enim Pha- risæos eadem cum Scribis sensisse. гpaµµateσ δὲ, φημί, τοῖς ἑρμηνευομένοις νομοδιδασκάλοις συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικοί. Hanc non modo Epiphanii opinionem esse; verum etiam Lucæ te- stimonio comprobari Drusius arbitratur lib. 11 De tribus sectis, cap. 15; nam cum Christus com. 45, dixisset : Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι ἐστὲ ὡς τὰ μνημεῖα τὰ ἄδηλα, etc. Va vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia estis ut monumenta, quæ non apparent, statim quidem tuv vouxwv respondens ait illi: Hæc dicens etiam con- tumeliam nobis facis. Tam Jesus Kal buiv sois vo. μικοῖς οὐαί· Εἰ vobis legisperitis va : quasi diceret legisperitus: Non solum Scribas et Pharisæos, sed etiani nos vouixous, id est legisperitos notas. Ergo diversi aliquantum vouxoi a Scribis. Scaliger vero in Elencho. cap. 11, in codem Epiphanii loco Ser- rario arroganter insultans vouɩxość ait proprie for - mulas juris, et actiones civiles docuisse. ac foren- sia magis traclasse. Et postea eumdem Serrarium insequitur, quod Scribas legis cum scribis populi, et actuariis publicis confuderit. Duo enim scribarum genera con tituit : γραμματεῖς τοῦ νόμου, καὶ γραμ ματεῖς τοῦ λαοῦ· et lios pusteriores actores vel actuarios publicos fuisse putat. Nos attente consi- deratis omnibus non dubitamus, quin vouixot indem sint cum Scribis, et νομοδιδασκάλοις apud erange- listas. Nam de Epiphanii loco postea viderimus : adeoque fœdissime Scaliger hallucinetur, cum voul- xou actuarios publicos esse docet: quo nihil inep- tius excidere potuit. Nam ut Lucæ illo ipso loco, de quo paulo post, utar, cum cap. x1, 46, ad voµ!- xous oratione conversa, ita eos Christus exagitat: Καὶ ὑμῖν τοῖς νομικοῖς οὐαί· quia oneratis homines oneribus, quæ portare non possunt, et ipsi uno digito vestro non tangitis sarcinas; num tandem actuarios publicos, et civilium actionum formularios intel- levit, ac non potius legis interpretes ac doctores ? Cum præsertim Matth. xxm, idem Scribis et Pha- risæis, quod apud Lucam tol; voµixol;, objectum sit: nempe qued a ligarent onera gravia, et impor- tabilia, etc, digito autem suo nollent ea movere. Quare voixol ad Scribas, vel Pharisæos, vel utros- que pertinent. Sane qui Matth. cap. xxii, 35 you- xó; a nostro interprete legis doctor dicitur, idem Marci x, 28, &?; Twy [pappatiwy nominatur. At - que adeo Tertull. lib. v cont. Marc., c. 27 vou!- xous, quorum in illo x cap. Lucas meminit, legis doctores interpretatur. Alibi vero passim vulgatus interpres vouxóv vertit legisperitumi. Unde persæpe vouixot cum Pharisæis copulantur, ut Luc. xiv, 3. Et respondens Jesus dixit ad legisperitos et Phari- sæos: Græce toùs voµixoús· el cap. vi, 30: 01 ô£ D el non aliter accepit Epiphanius, ac Vulgatus inter- pres, pro eo quod est crebro, frequenter: pro quo Beza novitatis intempestivo studio pugno reddidit, sane imperite. Sed de Judaico quodam abluendi genere, quo ad summos usque digitos manus lava- bant, vide Serrarium nostrum lib. 11, cap. 3. (95) Πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας νιπτόμενοι. Πυγμή (96) Καὶ φυλακτήρια παρ' ἑαυτοῖς. Deut vi,

Α καιρὸν ἁγνείας, ἢ ἐγκρατείας, καὶ ταῦτα αὐτῶν τὰ δευτερο ώσεις δευτερώσεων Paΰΐὶ ᾿Αχιβἂν Βαρακιβᾶν πρωτότυπα ἦν, εἰς τὸ ἐμφαίνειν τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρ' αὐτοῖς ἐπαγγελλόμενα, ἵνα μηδεὶς ἄψηται δη- θεν τῶν ἡγιασμένων. Δευτερώσεις δὲ παρ' αὐτοῖς τέσσαρες ἦσαν μία μὲν εἰς ὄνομα Μωϋσέως τοῦ προφήτου, δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτῶν (99) 'Ακιβᾶν οὕτω καλού- μενον, ἢ Βαρακιβᾶν· ἄλλη δὲ εἰς τὸν ᾿Ανδᾶν, ἢ 'Ανναν, τὸν καὶ Ἰούδαν· ἑτέρα δὲ εἰς τοὺς υἱοὺς ᾿Ασσαμω- ναίου. Ἐκ τούτων τῶν τεσσάρων δευτερώσεων, ὅσα παρ' αὐτοῖς νενόμισται οιήσει σοφίας, ἀσοφίας δὲ τὰ πλεῖστα, αὐγεῖται καὶ ᾄδεται· καὶ ἐν τάξει προκρι τέας διδασκαλίας βοᾶταί τε καὶ φημίζεται. ΚΑΤΑ ΦΑΡΙΣΑΙΩΝ, Τρίτη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ, ἐξκαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Ταύταις ταῖς δυσὶν αἱρέσεσι κατ᾿ ἀκολουθίαν συνῆται ἡ τῶν Φαρισαίων αίρεσις, άλλη τις, οἵτινες τὰ αὐτὰ τούτοις ἐφρόνουν· Γραμματεῦσι δέ φημι, τοῖς ἑρμηνευομένοις νομοδιδασκάλοις. Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικο! (1). "Αλλα δὲ καὶ παρὰ τούτους πάλιν οι Φαρισαῖοι ἐφρόνουν, πολιτείας μείζους ἔχοντες. Τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν, ὅτε ήσκουν, ὥριζον δεκαετίαν, ἢ ἐκταετίαν, ἢ τετραετίαν· ὁμοίως παρθε νέας, ἢ ἐγκρατείας, συνεχῶς εὐχόμενοι, πυκνότερον ἀγῶνα τοῦτον ἐνίσταντο, διὰ τὸ δῆθεν μὴ σωματικόν τι παθεῖν, ἢ κλαπῆναι δι᾿ ὀνειράτων, ἀηδῆ τε φύσιν σώματος ἀπεργαζομένην (2). Καὶ οἱ μὲν σανίδας ἑαυτοῖς ἐφιλοκάλουν σπιθαμῆς μόνης τὸ πλάτος, καὶ ἐπὶ ταύτην ἑαυτοὺς ἐτίθεσαν κατὰ τὴν ἑσπέραν, ἵνα, εἰ ὑπνώσειέ τις, καὶ καταπέσοι εἰς τοὔδαφος, αὖθις ἐγείρηται εἰς εὐχὴν, διὰ τὸ ἄγρυπνον ἔχειν τὸν βίον κατὰ τὸ δυνατόν· ἄλλοι δὲ κάχληκας συλλέγοντες ἑαυτοῖς ὑπεστρώννυον, εἰς τὸ κυττομένους μὴ ὕπνῳ Νομικοί. Νομι κούς κατ' ἐπεξήγησιν, συνῆσαν, τοῖς Γραμματεῦσιν οἱ Νομικοί, τάγμα μεταληπτικώς κούς τὸ αὐτοῖς οἱ νομικοί. τους νομικούς ἀπὸ τῶν Νομοδιδασκάλων, τῶν καὶ Γραμματέων. Γραμματέας, ει Νομοδιδασκάλους, τους Νομικούς, Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς· καὶ οἱ Νομικοί. οι Νομικοί, και τάγμα καὶ τοὺς Νομικούς· των Νομικών. τὸ αὐτοῖς Νομοδιδασκάλους οἷς συνῆσαν καὶ οἱ τους Νομικούς, συνεῖναί τινι ᾿Αλλὰ καὶ παρὰ τούτους, Νομικούς Γραμματέας. ἀήθη έκκρισιν σπέρματος ἀπεργαζομένων. ἀπεργαζομέ την ἀηδη ῥύσιν σώματος ἀπεργαζομένων. εξονειρωγμόν. εκκρίσει exempla quædam, et imagines erant, quibus insti- tulum suum exprimebant, ne quis utpote sauclos auderet attingere. Quatuor apud eosdem traditionum, quas vocabant, fuere genera : primum Musis pro- phetæ nomine est inscriptum; secundum, Akibæ cuidam magistro, vel Barakibæ tribuunt; tertium Andani, vel Annani, qui et Judas dicitur: quarti Assamonei filios auctores jacțitant. Quatuor ex hisce fontibus manarunt ea quæ apud illos inani quadam opinione sapientiæ constituta, cum sint inepta pleraque, prædicantur nihilominus; ac tan- quam ab excellenti disciplina profecta summa ostentatione celebrantur. ADVERSUS PHARISEOS, Quæ est heresis Judaismi 111, ordine X VI. læresis sequitur, alterius generis; tametsi cum Scribis, quos legis doctores interpretantúr, eadeni sentirent. Cum iis enim legis quoque periti con- juncti erant. At Pharisæi ad horum ritus alia rur- sus adjiciebant; et severioribus se institutis a- strinxerant. Quidam enim cum suas illas exercita- tiones adhiberent, decem, vel octo, vel quatuor an- norum sibi spatia præfigebant, quibus virginitatem, aul castimoniam colerent; hoc tempus continuis precibus traducebant, et id certaminis frequentius instaurabant, ne ullam corporis labem contra herent, neve furtim turpe aliquod in somnis pro- fluvium obreperet. Ergo alii tabulas ad eum usum parabant, latitudine non amplius dodrantali : in quibus post vesperam jacebant; ut si fortasse dar- mireni, in pavimentum prolapsi rursum se ad oran - dum excitarent; quo somni quoad liceret expertes Eadem genera percenset haeresi xxX111, n. 9. Quo ex loco pro le- gendum hic admonemur. Hic est ille nisi fallor R. Akiba, de quo in Judæorum Kalendario v die Tisri hæc ascripta sunt: R. Akiba filius Joseph conjicitur in vincula, ubi moritur. B G Quia saepius evangelista Scribas, et quasi distinctos nominant, tametsi ex eodern essent ordine, idque vel vel quia Seribarum complures erant gradus, et officia, cum et civilibus forte contractibus ac stipulationibus præcessent iidem, et legem interpretarentur: idcirco inquit, hoc est conjuncti erant, unum et corpus ef- ciebant. A quo non admodum abborret Serrarius. Scaligeri hallucinatione supra virus proD Nam Epiphanius indicat, eosdem cuu actuarios esse, ac formularios credidit. Pro- ximus huic error est; quod præsentem Epiphanii locum sic interpretatus est, ut ad Phari- sxos referret, quibus cum versabantur Epiphanius, inquit ; aperte distinguit Eosdem enim facil a quibus distinguit quos accenset Pharisaris. Ideo recte ait: Eodem, inquit, loco censebantur Pha- risai, qui quamvis unum corpus efficiebant, tamen erat discrimen quoddam inter Pharismos, quod severius institutum esset Pharismorum, quam Bine Şerrarium imperitiæ arguit, quod ita vertit. Cum ipsis enim iidem erant, et Nomici, seu Legispe- riti. Sed Epiphanii sensum pessime interpretatus est Saliger. Etenim non alios, quam Scribas, sive significat, Scribis esse licet pro prie non sit, idem esse cum aliquo. Postremo per- peram autois ad Pharisæos referri, docent quæ proxime subjiciuntur. lan scilicet, quam Scribendum pronuntiat Scaliger Audax nimis enen- datio : minimeque necessaria. Nain passive, ut alibi sæpe, hoc loco sunipsit. Est enim Græcæ proprietatis parum alioqui diligens Epi- phanius, ut et Photius observat. Quod si commutatio- nis nonnihil opus videatur, ego ita concipiam, Intelligit autem sive Super hac exstat Alba - nasii Epistola ad Ammum monachum: qui quan- tumvis præter voluntatem accideret, utrum culpa careret addubitaverat. 5. ΕΡΙΡΙΚΑΝΗ 1. Secundum ambas illas proxime Pharisæorum (93) Δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτῶν. (1) Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικοί. De (2) Αηδῆ τε φύσιν σώματος απεργαζομένην.

Α καιρὸν ἁγνείας, ἢ ἐγκρατείας, καὶ ταῦτα αὐτῶν τὰ δευτερο ώσεις δευτερώσεων Paΰΐὶ ᾿Αχιβἂν Βαρακιβᾶν πρωτότυπα ἦν, εἰς τὸ ἐμφαίνειν τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρ' αὐτοῖς ἐπαγγελλόμενα, ἵνα μηδεὶς ἄψηται δη- θεν τῶν ἡγιασμένων. Δευτερώσεις δὲ παρ' αὐτοῖς τέσσαρες ἦσαν μία μὲν εἰς ὄνομα Μωϋσέως τοῦ προφήτου, δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτῶν (99) 'Ακιβᾶν οὕτω καλού- μενον, ἢ Βαρακιβᾶν· ἄλλη δὲ εἰς τὸν ᾿Ανδᾶν, ἢ 'Ανναν, τὸν καὶ Ἰούδαν· ἑτέρα δὲ εἰς τοὺς υἱοὺς ᾿Ασσαμω- ναίου. Ἐκ τούτων τῶν τεσσάρων δευτερώσεων, ὅσα παρ' αὐτοῖς νενόμισται οιήσει σοφίας, ἀσοφίας δὲ τὰ πλεῖστα, αὐγεῖται καὶ ᾄδεται· καὶ ἐν τάξει προκρι τέας διδασκαλίας βοᾶταί τε καὶ φημίζεται. ΚΑΤΑ ΦΑΡΙΣΑΙΩΝ, Τρίτη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ, ἐξκαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Ταύταις ταῖς δυσὶν αἱρέσεσι κατ᾿ ἀκολουθίαν συνῆται ἡ τῶν Φαρισαίων αίρεσις, άλλη τις, οἵτινες τὰ αὐτὰ τούτοις ἐφρόνουν· Γραμματεῦσι δέ φημι, τοῖς ἑρμηνευομένοις νομοδιδασκάλοις. Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικο! (1). "Αλλα δὲ καὶ παρὰ τούτους πάλιν οι Φαρισαῖοι ἐφρόνουν, πολιτείας μείζους ἔχοντες. Τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν, ὅτε ήσκουν, ὥριζον δεκαετίαν, ἢ ἐκταετίαν, ἢ τετραετίαν· ὁμοίως παρθε νέας, ἢ ἐγκρατείας, συνεχῶς εὐχόμενοι, πυκνότερον ἀγῶνα τοῦτον ἐνίσταντο, διὰ τὸ δῆθεν μὴ σωματικόν τι παθεῖν, ἢ κλαπῆναι δι᾿ ὀνειράτων, ἀηδῆ τε φύσιν σώματος ἀπεργαζομένην (2). Καὶ οἱ μὲν σανίδας ἑαυτοῖς ἐφιλοκάλουν σπιθαμῆς μόνης τὸ πλάτος, καὶ ἐπὶ ταύτην ἑαυτοὺς ἐτίθεσαν κατὰ τὴν ἑσπέραν, ἵνα, εἰ ὑπνώσειέ τις, καὶ καταπέσοι εἰς τοὔδαφος, αὖθις ἐγείρηται εἰς εὐχὴν, διὰ τὸ ἄγρυπνον ἔχειν τὸν βίον κατὰ τὸ δυνατόν· ἄλλοι δὲ κάχληκας συλλέγοντες ἑαυτοῖς ὑπεστρώννυον, εἰς τὸ κυττομένους μὴ ὕπνῳ Νομικοί. Νομι κούς κατ' ἐπεξήγησιν, συνῆσαν, τοῖς Γραμματεῦσιν οἱ Νομικοί, τάγμα μεταληπτικώς κούς τὸ αὐτοῖς οἱ νομικοί. τους νομικούς ἀπὸ τῶν Νομοδιδασκάλων, τῶν καὶ Γραμματέων. Γραμματέας, ει Νομοδιδασκάλους, τους Νομικούς, Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς· καὶ οἱ Νομικοί. οι Νομικοί, και τάγμα καὶ τοὺς Νομικούς· των Νομικών. τὸ αὐτοῖς Νομοδιδασκάλους οἷς συνῆσαν καὶ οἱ τους Νομικούς, συνεῖναί τινι ᾿Αλλὰ καὶ παρὰ τούτους, Νομικούς Γραμματέας. ἀήθη έκκρισιν σπέρματος ἀπεργαζομένων. ἀπεργαζομέ την ἀηδη ῥύσιν σώματος ἀπεργαζομένων. εξονειρωγμόν. εκκρίσει exempla quædam, et imagines erant, quibus insti- tulum suum exprimebant, ne quis utpote sauclos auderet attingere. Quatuor apud eosdem traditionum, quas vocabant, fuere genera : primum Musis pro- phetæ nomine est inscriptum; secundum, Akibæ cuidam magistro, vel Barakibæ tribuunt; tertium Andani, vel Annani, qui et Judas dicitur: quarti Assamonei filios auctores jacțitant. Quatuor ex hisce fontibus manarunt ea quæ apud illos inani quadam opinione sapientiæ constituta, cum sint inepta pleraque, prædicantur nihilominus; ac tan- quam ab excellenti disciplina profecta summa ostentatione celebrantur. ADVERSUS PHARISEOS, Quæ est heresis Judaismi 111, ordine X VI. læresis sequitur, alterius generis; tametsi cum Scribis, quos legis doctores interpretantúr, eadeni sentirent. Cum iis enim legis quoque periti con- juncti erant. At Pharisæi ad horum ritus alia rur- sus adjiciebant; et severioribus se institutis a- strinxerant. Quidam enim cum suas illas exercita- tiones adhiberent, decem, vel octo, vel quatuor an- norum sibi spatia præfigebant, quibus virginitatem, aul castimoniam colerent; hoc tempus continuis precibus traducebant, et id certaminis frequentius instaurabant, ne ullam corporis labem contra herent, neve furtim turpe aliquod in somnis pro- fluvium obreperet. Ergo alii tabulas ad eum usum parabant, latitudine non amplius dodrantali : in quibus post vesperam jacebant; ut si fortasse dar- mireni, in pavimentum prolapsi rursum se ad oran - dum excitarent; quo somni quoad liceret expertes Eadem genera percenset haeresi xxX111, n. 9. Quo ex loco pro le- gendum hic admonemur. Hic est ille nisi fallor R. Akiba, de quo in Judæorum Kalendario v die Tisri hæc ascripta sunt: R. Akiba filius Joseph conjicitur in vincula, ubi moritur. B G Quia saepius evangelista Scribas, et quasi distinctos nominant, tametsi ex eodern essent ordine, idque vel vel quia Seribarum complures erant gradus, et officia, cum et civilibus forte contractibus ac stipulationibus præcessent iidem, et legem interpretarentur: idcirco inquit, hoc est conjuncti erant, unum et corpus ef- ciebant. A quo non admodum abborret Serrarius. Scaligeri hallucinatione supra virus proD Nam Epiphanius indicat, eosdem cuu actuarios esse, ac formularios credidit. Pro- ximus huic error est; quod præsentem Epiphanii locum sic interpretatus est, ut ad Phari- sxos referret, quibus cum versabantur Epiphanius, inquit ; aperte distinguit Eosdem enim facil a quibus distinguit quos accenset Pharisaris. Ideo recte ait: Eodem, inquit, loco censebantur Pha- risai, qui quamvis unum corpus efficiebant, tamen erat discrimen quoddam inter Pharismos, quod severius institutum esset Pharismorum, quam Bine Şerrarium imperitiæ arguit, quod ita vertit. Cum ipsis enim iidem erant, et Nomici, seu Legispe- riti. Sed Epiphanii sensum pessime interpretatus est Saliger. Etenim non alios, quam Scribas, sive significat, Scribis esse licet pro prie non sit, idem esse cum aliquo. Postremo per- peram autois ad Pharisæos referri, docent quæ proxime subjiciuntur. lan scilicet, quam Scribendum pronuntiat Scaliger Audax nimis enen- datio : minimeque necessaria. Nain passive, ut alibi sæpe, hoc loco sunipsit. Est enim Græcæ proprietatis parum alioqui diligens Epi- phanius, ut et Photius observat. Quod si commutatio- nis nonnihil opus videatur, ego ita concipiam, Intelligit autem sive Super hac exstat Alba - nasii Epistola ad Ammum monachum: qui quan- tumvis præter voluntatem accideret, utrum culpa careret addubitaverat. 5. ΕΡΙΡΙΚΑΝΗ 1. Secundum ambas illas proxime Pharisæorum (93) Δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτῶν. (1) Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικοί. De (2) Αηδῆ τε φύσιν σώματος απεργαζομένην.

Α καιρὸν ἁγνείας, ἢ ἐγκρατείας, καὶ ταῦτα αὐτῶν τὰ δευτερο ώσεις δευτερώσεων Paΰΐὶ ᾿Αχιβἂν Βαρακιβᾶν πρωτότυπα ἦν, εἰς τὸ ἐμφαίνειν τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρ' αὐτοῖς ἐπαγγελλόμενα, ἵνα μηδεὶς ἄψηται δη- θεν τῶν ἡγιασμένων. Δευτερώσεις δὲ παρ' αὐτοῖς τέσσαρες ἦσαν μία μὲν εἰς ὄνομα Μωϋσέως τοῦ προφήτου, δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτῶν (99) 'Ακιβᾶν οὕτω καλού- μενον, ἢ Βαρακιβᾶν· ἄλλη δὲ εἰς τὸν ᾿Ανδᾶν, ἢ 'Ανναν, τὸν καὶ Ἰούδαν· ἑτέρα δὲ εἰς τοὺς υἱοὺς ᾿Ασσαμω- ναίου. Ἐκ τούτων τῶν τεσσάρων δευτερώσεων, ὅσα παρ' αὐτοῖς νενόμισται οιήσει σοφίας, ἀσοφίας δὲ τὰ πλεῖστα, αὐγεῖται καὶ ᾄδεται· καὶ ἐν τάξει προκρι τέας διδασκαλίας βοᾶταί τε καὶ φημίζεται. ΚΑΤΑ ΦΑΡΙΣΑΙΩΝ, Τρίτη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ, ἐξκαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Ταύταις ταῖς δυσὶν αἱρέσεσι κατ᾿ ἀκολουθίαν συνῆται ἡ τῶν Φαρισαίων αίρεσις, άλλη τις, οἵτινες τὰ αὐτὰ τούτοις ἐφρόνουν· Γραμματεῦσι δέ φημι, τοῖς ἑρμηνευομένοις νομοδιδασκάλοις. Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικο! (1). "Αλλα δὲ καὶ παρὰ τούτους πάλιν οι Φαρισαῖοι ἐφρόνουν, πολιτείας μείζους ἔχοντες. Τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν, ὅτε ήσκουν, ὥριζον δεκαετίαν, ἢ ἐκταετίαν, ἢ τετραετίαν· ὁμοίως παρθε νέας, ἢ ἐγκρατείας, συνεχῶς εὐχόμενοι, πυκνότερον ἀγῶνα τοῦτον ἐνίσταντο, διὰ τὸ δῆθεν μὴ σωματικόν τι παθεῖν, ἢ κλαπῆναι δι᾿ ὀνειράτων, ἀηδῆ τε φύσιν σώματος ἀπεργαζομένην (2). Καὶ οἱ μὲν σανίδας ἑαυτοῖς ἐφιλοκάλουν σπιθαμῆς μόνης τὸ πλάτος, καὶ ἐπὶ ταύτην ἑαυτοὺς ἐτίθεσαν κατὰ τὴν ἑσπέραν, ἵνα, εἰ ὑπνώσειέ τις, καὶ καταπέσοι εἰς τοὔδαφος, αὖθις ἐγείρηται εἰς εὐχὴν, διὰ τὸ ἄγρυπνον ἔχειν τὸν βίον κατὰ τὸ δυνατόν· ἄλλοι δὲ κάχληκας συλλέγοντες ἑαυτοῖς ὑπεστρώννυον, εἰς τὸ κυττομένους μὴ ὕπνῳ Νομικοί. Νομι κούς κατ' ἐπεξήγησιν, συνῆσαν, τοῖς Γραμματεῦσιν οἱ Νομικοί, τάγμα μεταληπτικώς κούς τὸ αὐτοῖς οἱ νομικοί. τους νομικούς ἀπὸ τῶν Νομοδιδασκάλων, τῶν καὶ Γραμματέων. Γραμματέας, ει Νομοδιδασκάλους, τους Νομικούς, Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς· καὶ οἱ Νομικοί. οι Νομικοί, και τάγμα καὶ τοὺς Νομικούς· των Νομικών. τὸ αὐτοῖς Νομοδιδασκάλους οἷς συνῆσαν καὶ οἱ τους Νομικούς, συνεῖναί τινι ᾿Αλλὰ καὶ παρὰ τούτους, Νομικούς Γραμματέας. ἀήθη έκκρισιν σπέρματος ἀπεργαζομένων. ἀπεργαζομέ την ἀηδη ῥύσιν σώματος ἀπεργαζομένων. εξονειρωγμόν. εκκρίσει exempla quædam, et imagines erant, quibus insti- tulum suum exprimebant, ne quis utpote sauclos auderet attingere. Quatuor apud eosdem traditionum, quas vocabant, fuere genera : primum Musis pro- phetæ nomine est inscriptum; secundum, Akibæ cuidam magistro, vel Barakibæ tribuunt; tertium Andani, vel Annani, qui et Judas dicitur: quarti Assamonei filios auctores jacțitant. Quatuor ex hisce fontibus manarunt ea quæ apud illos inani quadam opinione sapientiæ constituta, cum sint inepta pleraque, prædicantur nihilominus; ac tan- quam ab excellenti disciplina profecta summa ostentatione celebrantur. ADVERSUS PHARISEOS, Quæ est heresis Judaismi 111, ordine X VI. læresis sequitur, alterius generis; tametsi cum Scribis, quos legis doctores interpretantúr, eadeni sentirent. Cum iis enim legis quoque periti con- juncti erant. At Pharisæi ad horum ritus alia rur- sus adjiciebant; et severioribus se institutis a- strinxerant. Quidam enim cum suas illas exercita- tiones adhiberent, decem, vel octo, vel quatuor an- norum sibi spatia præfigebant, quibus virginitatem, aul castimoniam colerent; hoc tempus continuis precibus traducebant, et id certaminis frequentius instaurabant, ne ullam corporis labem contra herent, neve furtim turpe aliquod in somnis pro- fluvium obreperet. Ergo alii tabulas ad eum usum parabant, latitudine non amplius dodrantali : in quibus post vesperam jacebant; ut si fortasse dar- mireni, in pavimentum prolapsi rursum se ad oran - dum excitarent; quo somni quoad liceret expertes Eadem genera percenset haeresi xxX111, n. 9. Quo ex loco pro le- gendum hic admonemur. Hic est ille nisi fallor R. Akiba, de quo in Judæorum Kalendario v die Tisri hæc ascripta sunt: R. Akiba filius Joseph conjicitur in vincula, ubi moritur. B G Quia saepius evangelista Scribas, et quasi distinctos nominant, tametsi ex eodern essent ordine, idque vel vel quia Seribarum complures erant gradus, et officia, cum et civilibus forte contractibus ac stipulationibus præcessent iidem, et legem interpretarentur: idcirco inquit, hoc est conjuncti erant, unum et corpus ef- ciebant. A quo non admodum abborret Serrarius. Scaligeri hallucinatione supra virus proD Nam Epiphanius indicat, eosdem cuu actuarios esse, ac formularios credidit. Pro- ximus huic error est; quod præsentem Epiphanii locum sic interpretatus est, ut ad Phari- sxos referret, quibus cum versabantur Epiphanius, inquit ; aperte distinguit Eosdem enim facil a quibus distinguit quos accenset Pharisaris. Ideo recte ait: Eodem, inquit, loco censebantur Pha- risai, qui quamvis unum corpus efficiebant, tamen erat discrimen quoddam inter Pharismos, quod severius institutum esset Pharismorum, quam Bine Şerrarium imperitiæ arguit, quod ita vertit. Cum ipsis enim iidem erant, et Nomici, seu Legispe- riti. Sed Epiphanii sensum pessime interpretatus est Saliger. Etenim non alios, quam Scribas, sive significat, Scribis esse licet pro prie non sit, idem esse cum aliquo. Postremo per- peram autois ad Pharisæos referri, docent quæ proxime subjiciuntur. lan scilicet, quam Scribendum pronuntiat Scaliger Audax nimis enen- datio : minimeque necessaria. Nain passive, ut alibi sæpe, hoc loco sunipsit. Est enim Græcæ proprietatis parum alioqui diligens Epi- phanius, ut et Photius observat. Quod si commutatio- nis nonnihil opus videatur, ego ita concipiam, Intelligit autem sive Super hac exstat Alba - nasii Epistola ad Ammum monachum: qui quan- tumvis præter voluntatem accideret, utrum culpa careret addubitaverat. 5. ΕΡΙΡΙΚΑΝΗ 1. Secundum ambas illas proxime Pharisæorum (93) Δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτῶν. (1) Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικοί. De (2) Αηδῆ τε φύσιν σώματος απεργαζομένην.

Α καιρὸν ἁγνείας, ἢ ἐγκρατείας, καὶ ταῦτα αὐτῶν τὰ δευτερο ώσεις δευτερώσεων Paΰΐὶ ᾿Αχιβἂν Βαρακιβᾶν πρωτότυπα ἦν, εἰς τὸ ἐμφαίνειν τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρ' αὐτοῖς ἐπαγγελλόμενα, ἵνα μηδεὶς ἄψηται δη- θεν τῶν ἡγιασμένων. Δευτερώσεις δὲ παρ' αὐτοῖς τέσσαρες ἦσαν μία μὲν εἰς ὄνομα Μωϋσέως τοῦ προφήτου, δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτῶν (99) 'Ακιβᾶν οὕτω καλού- μενον, ἢ Βαρακιβᾶν· ἄλλη δὲ εἰς τὸν ᾿Ανδᾶν, ἢ 'Ανναν, τὸν καὶ Ἰούδαν· ἑτέρα δὲ εἰς τοὺς υἱοὺς ᾿Ασσαμω- ναίου. Ἐκ τούτων τῶν τεσσάρων δευτερώσεων, ὅσα παρ' αὐτοῖς νενόμισται οιήσει σοφίας, ἀσοφίας δὲ τὰ πλεῖστα, αὐγεῖται καὶ ᾄδεται· καὶ ἐν τάξει προκρι τέας διδασκαλίας βοᾶταί τε καὶ φημίζεται. ΚΑΤΑ ΦΑΡΙΣΑΙΩΝ, Τρίτη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ, ἐξκαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Ταύταις ταῖς δυσὶν αἱρέσεσι κατ᾿ ἀκολουθίαν συνῆται ἡ τῶν Φαρισαίων αίρεσις, άλλη τις, οἵτινες τὰ αὐτὰ τούτοις ἐφρόνουν· Γραμματεῦσι δέ φημι, τοῖς ἑρμηνευομένοις νομοδιδασκάλοις. Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικο! (1). "Αλλα δὲ καὶ παρὰ τούτους πάλιν οι Φαρισαῖοι ἐφρόνουν, πολιτείας μείζους ἔχοντες. Τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν, ὅτε ήσκουν, ὥριζον δεκαετίαν, ἢ ἐκταετίαν, ἢ τετραετίαν· ὁμοίως παρθε νέας, ἢ ἐγκρατείας, συνεχῶς εὐχόμενοι, πυκνότερον ἀγῶνα τοῦτον ἐνίσταντο, διὰ τὸ δῆθεν μὴ σωματικόν τι παθεῖν, ἢ κλαπῆναι δι᾿ ὀνειράτων, ἀηδῆ τε φύσιν σώματος ἀπεργαζομένην (2). Καὶ οἱ μὲν σανίδας ἑαυτοῖς ἐφιλοκάλουν σπιθαμῆς μόνης τὸ πλάτος, καὶ ἐπὶ ταύτην ἑαυτοὺς ἐτίθεσαν κατὰ τὴν ἑσπέραν, ἵνα, εἰ ὑπνώσειέ τις, καὶ καταπέσοι εἰς τοὔδαφος, αὖθις ἐγείρηται εἰς εὐχὴν, διὰ τὸ ἄγρυπνον ἔχειν τὸν βίον κατὰ τὸ δυνατόν· ἄλλοι δὲ κάχληκας συλλέγοντες ἑαυτοῖς ὑπεστρώννυον, εἰς τὸ κυττομένους μὴ ὕπνῳ Νομικοί. Νομι κούς κατ' ἐπεξήγησιν, συνῆσαν, τοῖς Γραμματεῦσιν οἱ Νομικοί, τάγμα μεταληπτικώς κούς τὸ αὐτοῖς οἱ νομικοί. τους νομικούς ἀπὸ τῶν Νομοδιδασκάλων, τῶν καὶ Γραμματέων. Γραμματέας, ει Νομοδιδασκάλους, τους Νομικούς, Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς· καὶ οἱ Νομικοί. οι Νομικοί, και τάγμα καὶ τοὺς Νομικούς· των Νομικών. τὸ αὐτοῖς Νομοδιδασκάλους οἷς συνῆσαν καὶ οἱ τους Νομικούς, συνεῖναί τινι ᾿Αλλὰ καὶ παρὰ τούτους, Νομικούς Γραμματέας. ἀήθη έκκρισιν σπέρματος ἀπεργαζομένων. ἀπεργαζομέ την ἀηδη ῥύσιν σώματος ἀπεργαζομένων. εξονειρωγμόν. εκκρίσει exempla quædam, et imagines erant, quibus insti- tulum suum exprimebant, ne quis utpote sauclos auderet attingere. Quatuor apud eosdem traditionum, quas vocabant, fuere genera : primum Musis pro- phetæ nomine est inscriptum; secundum, Akibæ cuidam magistro, vel Barakibæ tribuunt; tertium Andani, vel Annani, qui et Judas dicitur: quarti Assamonei filios auctores jacțitant. Quatuor ex hisce fontibus manarunt ea quæ apud illos inani quadam opinione sapientiæ constituta, cum sint inepta pleraque, prædicantur nihilominus; ac tan- quam ab excellenti disciplina profecta summa ostentatione celebrantur. ADVERSUS PHARISEOS, Quæ est heresis Judaismi 111, ordine X VI. læresis sequitur, alterius generis; tametsi cum Scribis, quos legis doctores interpretantúr, eadeni sentirent. Cum iis enim legis quoque periti con- juncti erant. At Pharisæi ad horum ritus alia rur- sus adjiciebant; et severioribus se institutis a- strinxerant. Quidam enim cum suas illas exercita- tiones adhiberent, decem, vel octo, vel quatuor an- norum sibi spatia præfigebant, quibus virginitatem, aul castimoniam colerent; hoc tempus continuis precibus traducebant, et id certaminis frequentius instaurabant, ne ullam corporis labem contra herent, neve furtim turpe aliquod in somnis pro- fluvium obreperet. Ergo alii tabulas ad eum usum parabant, latitudine non amplius dodrantali : in quibus post vesperam jacebant; ut si fortasse dar- mireni, in pavimentum prolapsi rursum se ad oran - dum excitarent; quo somni quoad liceret expertes Eadem genera percenset haeresi xxX111, n. 9. Quo ex loco pro le- gendum hic admonemur. Hic est ille nisi fallor R. Akiba, de quo in Judæorum Kalendario v die Tisri hæc ascripta sunt: R. Akiba filius Joseph conjicitur in vincula, ubi moritur. B G Quia saepius evangelista Scribas, et quasi distinctos nominant, tametsi ex eodern essent ordine, idque vel vel quia Seribarum complures erant gradus, et officia, cum et civilibus forte contractibus ac stipulationibus præcessent iidem, et legem interpretarentur: idcirco inquit, hoc est conjuncti erant, unum et corpus ef- ciebant. A quo non admodum abborret Serrarius. Scaligeri hallucinatione supra virus proD Nam Epiphanius indicat, eosdem cuu actuarios esse, ac formularios credidit. Pro- ximus huic error est; quod præsentem Epiphanii locum sic interpretatus est, ut ad Phari- sxos referret, quibus cum versabantur Epiphanius, inquit ; aperte distinguit Eosdem enim facil a quibus distinguit quos accenset Pharisaris. Ideo recte ait: Eodem, inquit, loco censebantur Pha- risai, qui quamvis unum corpus efficiebant, tamen erat discrimen quoddam inter Pharismos, quod severius institutum esset Pharismorum, quam Bine Şerrarium imperitiæ arguit, quod ita vertit. Cum ipsis enim iidem erant, et Nomici, seu Legispe- riti. Sed Epiphanii sensum pessime interpretatus est Saliger. Etenim non alios, quam Scribas, sive significat, Scribis esse licet pro prie non sit, idem esse cum aliquo. Postremo per- peram autois ad Pharisæos referri, docent quæ proxime subjiciuntur. lan scilicet, quam Scribendum pronuntiat Scaliger Audax nimis enen- datio : minimeque necessaria. Nain passive, ut alibi sæpe, hoc loco sunipsit. Est enim Græcæ proprietatis parum alioqui diligens Epi- phanius, ut et Photius observat. Quod si commutatio- nis nonnihil opus videatur, ego ita concipiam, Intelligit autem sive Super hac exstat Alba - nasii Epistola ad Ammum monachum: qui quan- tumvis præter voluntatem accideret, utrum culpa careret addubitaverat. 5. ΕΡΙΡΙΚΑΝΗ 1. Secundum ambas illas proxime Pharisæorum (93) Δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτῶν. (1) Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικοί. De (2) Αηδῆ τε φύσιν σώματος απεργαζομένην.

Α καιρὸν ἁγνείας, ἢ ἐγκρατείας, καὶ ταῦτα αὐτῶν τὰ δευτερο ώσεις δευτερώσεων Paΰΐὶ ᾿Αχιβἂν Βαρακιβᾶν πρωτότυπα ἦν, εἰς τὸ ἐμφαίνειν τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρ' αὐτοῖς ἐπαγγελλόμενα, ἵνα μηδεὶς ἄψηται δη- θεν τῶν ἡγιασμένων. Δευτερώσεις δὲ παρ' αὐτοῖς τέσσαρες ἦσαν μία μὲν εἰς ὄνομα Μωϋσέως τοῦ προφήτου, δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτῶν (99) 'Ακιβᾶν οὕτω καλού- μενον, ἢ Βαρακιβᾶν· ἄλλη δὲ εἰς τὸν ᾿Ανδᾶν, ἢ 'Ανναν, τὸν καὶ Ἰούδαν· ἑτέρα δὲ εἰς τοὺς υἱοὺς ᾿Ασσαμω- ναίου. Ἐκ τούτων τῶν τεσσάρων δευτερώσεων, ὅσα παρ' αὐτοῖς νενόμισται οιήσει σοφίας, ἀσοφίας δὲ τὰ πλεῖστα, αὐγεῖται καὶ ᾄδεται· καὶ ἐν τάξει προκρι τέας διδασκαλίας βοᾶταί τε καὶ φημίζεται. ΚΑΤΑ ΦΑΡΙΣΑΙΩΝ, Τρίτη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ, ἐξκαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α'. Ταύταις ταῖς δυσὶν αἱρέσεσι κατ᾿ ἀκολουθίαν συνῆται ἡ τῶν Φαρισαίων αίρεσις, άλλη τις, οἵτινες τὰ αὐτὰ τούτοις ἐφρόνουν· Γραμματεῦσι δέ φημι, τοῖς ἑρμηνευομένοις νομοδιδασκάλοις. Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικο! (1). "Αλλα δὲ καὶ παρὰ τούτους πάλιν οι Φαρισαῖοι ἐφρόνουν, πολιτείας μείζους ἔχοντες. Τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν, ὅτε ήσκουν, ὥριζον δεκαετίαν, ἢ ἐκταετίαν, ἢ τετραετίαν· ὁμοίως παρθε νέας, ἢ ἐγκρατείας, συνεχῶς εὐχόμενοι, πυκνότερον ἀγῶνα τοῦτον ἐνίσταντο, διὰ τὸ δῆθεν μὴ σωματικόν τι παθεῖν, ἢ κλαπῆναι δι᾿ ὀνειράτων, ἀηδῆ τε φύσιν σώματος ἀπεργαζομένην (2). Καὶ οἱ μὲν σανίδας ἑαυτοῖς ἐφιλοκάλουν σπιθαμῆς μόνης τὸ πλάτος, καὶ ἐπὶ ταύτην ἑαυτοὺς ἐτίθεσαν κατὰ τὴν ἑσπέραν, ἵνα, εἰ ὑπνώσειέ τις, καὶ καταπέσοι εἰς τοὔδαφος, αὖθις ἐγείρηται εἰς εὐχὴν, διὰ τὸ ἄγρυπνον ἔχειν τὸν βίον κατὰ τὸ δυνατόν· ἄλλοι δὲ κάχληκας συλλέγοντες ἑαυτοῖς ὑπεστρώννυον, εἰς τὸ κυττομένους μὴ ὕπνῳ Νομικοί. Νομι κούς κατ' ἐπεξήγησιν, συνῆσαν, τοῖς Γραμματεῦσιν οἱ Νομικοί, τάγμα μεταληπτικώς κούς τὸ αὐτοῖς οἱ νομικοί. τους νομικούς ἀπὸ τῶν Νομοδιδασκάλων, τῶν καὶ Γραμματέων. Γραμματέας, ει Νομοδιδασκάλους, τους Νομικούς, Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς· καὶ οἱ Νομικοί. οι Νομικοί, και τάγμα καὶ τοὺς Νομικούς· των Νομικών. τὸ αὐτοῖς Νομοδιδασκάλους οἷς συνῆσαν καὶ οἱ τους Νομικούς, συνεῖναί τινι ᾿Αλλὰ καὶ παρὰ τούτους, Νομικούς Γραμματέας. ἀήθη έκκρισιν σπέρματος ἀπεργαζομένων. ἀπεργαζομέ την ἀηδη ῥύσιν σώματος ἀπεργαζομένων. εξονειρωγμόν. εκκρίσει exempla quædam, et imagines erant, quibus insti- tulum suum exprimebant, ne quis utpote sauclos auderet attingere. Quatuor apud eosdem traditionum, quas vocabant, fuere genera : primum Musis pro- phetæ nomine est inscriptum; secundum, Akibæ cuidam magistro, vel Barakibæ tribuunt; tertium Andani, vel Annani, qui et Judas dicitur: quarti Assamonei filios auctores jacțitant. Quatuor ex hisce fontibus manarunt ea quæ apud illos inani quadam opinione sapientiæ constituta, cum sint inepta pleraque, prædicantur nihilominus; ac tan- quam ab excellenti disciplina profecta summa ostentatione celebrantur. ADVERSUS PHARISEOS, Quæ est heresis Judaismi 111, ordine X VI. læresis sequitur, alterius generis; tametsi cum Scribis, quos legis doctores interpretantúr, eadeni sentirent. Cum iis enim legis quoque periti con- juncti erant. At Pharisæi ad horum ritus alia rur- sus adjiciebant; et severioribus se institutis a- strinxerant. Quidam enim cum suas illas exercita- tiones adhiberent, decem, vel octo, vel quatuor an- norum sibi spatia præfigebant, quibus virginitatem, aul castimoniam colerent; hoc tempus continuis precibus traducebant, et id certaminis frequentius instaurabant, ne ullam corporis labem contra herent, neve furtim turpe aliquod in somnis pro- fluvium obreperet. Ergo alii tabulas ad eum usum parabant, latitudine non amplius dodrantali : in quibus post vesperam jacebant; ut si fortasse dar- mireni, in pavimentum prolapsi rursum se ad oran - dum excitarent; quo somni quoad liceret expertes Eadem genera percenset haeresi xxX111, n. 9. Quo ex loco pro le- gendum hic admonemur. Hic est ille nisi fallor R. Akiba, de quo in Judæorum Kalendario v die Tisri hæc ascripta sunt: R. Akiba filius Joseph conjicitur in vincula, ubi moritur. B G Quia saepius evangelista Scribas, et quasi distinctos nominant, tametsi ex eodern essent ordine, idque vel vel quia Seribarum complures erant gradus, et officia, cum et civilibus forte contractibus ac stipulationibus præcessent iidem, et legem interpretarentur: idcirco inquit, hoc est conjuncti erant, unum et corpus ef- ciebant. A quo non admodum abborret Serrarius. Scaligeri hallucinatione supra virus proD Nam Epiphanius indicat, eosdem cuu actuarios esse, ac formularios credidit. Pro- ximus huic error est; quod præsentem Epiphanii locum sic interpretatus est, ut ad Phari- sxos referret, quibus cum versabantur Epiphanius, inquit ; aperte distinguit Eosdem enim facil a quibus distinguit quos accenset Pharisaris. Ideo recte ait: Eodem, inquit, loco censebantur Pha- risai, qui quamvis unum corpus efficiebant, tamen erat discrimen quoddam inter Pharismos, quod severius institutum esset Pharismorum, quam Bine Şerrarium imperitiæ arguit, quod ita vertit. Cum ipsis enim iidem erant, et Nomici, seu Legispe- riti. Sed Epiphanii sensum pessime interpretatus est Saliger. Etenim non alios, quam Scribas, sive significat, Scribis esse licet pro prie non sit, idem esse cum aliquo. Postremo per- peram autois ad Pharisæos referri, docent quæ proxime subjiciuntur. lan scilicet, quam Scribendum pronuntiat Scaliger Audax nimis enen- datio : minimeque necessaria. Nain passive, ut alibi sæpe, hoc loco sunipsit. Est enim Græcæ proprietatis parum alioqui diligens Epi- phanius, ut et Photius observat. Quod si commutatio- nis nonnihil opus videatur, ego ita concipiam, Intelligit autem sive Super hac exstat Alba - nasii Epistola ad Ammum monachum: qui quan- tumvis præter voluntatem accideret, utrum culpa careret addubitaverat. 5. ΕΡΙΡΙΚΑΝΗ 1. Secundum ambas illas proxime Pharisæorum (93) Δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτῶν. (1) Συνῆσαν γὰρ αὐτοῖς καὶ οἱ Νομικοί. De (2) Αηδῆ τε φύσιν σώματος απεργαζομένην.

ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HERES. XVI. βαθεῖ φέρεσθαι, ἀλλὰ βιάζεσθαι γρήγορσιν ἑαυτοῖς προσπορίζεσθαι· ἄλλοι δὲ καὶ ἀκάνθας στρωμνήν εἶχον διὰ τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν. Ἐνήστευον δὲ δις (5) τοῦ σαββάτου, δευτέραν καὶ πέμπτην. Απεδεκάτουν δὲ τὴν δεκάτωσιν (4)· τὰς ἀπαρχὰς ἐδίδουν, τρια- κοντάδας τε καὶ πεντηκοντάδας, τάς τε θυσίας ἀσφα λέστατα καὶ τὰς εὐχὰς ἀπετίννυον. Τῷ δὲ προειρη- μένω σχήματι τῶν Γραμματέων προήρχοντο διά του τῆς ἀμπεχόνης, καὶ διὰ τῶν ἄλλων σχημάτων, καὶ γυναικικῶν ἱματίων (5) ἐν πλατείαις ταῖς κρηπῖσι, καὶ γλώτταις τῶν ὑποδημάτων προϊόντες. Ελέγοντο δὲ Φαρισαῖοι, διὰ τὸ ἀφορισμένους εἶναι αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ἄλλων διὰ τὴν ἐθελο περισσοθρησκείαν παρ' αὐτοῖς νενομισμένην. Φάρες γὰρ κατὰ τὴν Ἑβραΐδα (6) ἑρμηνεύεται ἀφορισμός. Β'. Ὁμολόγουν δὲ οὗτοι ἀνάστασιν νεκρῶν, ἐπί στενόν τε ἀγγέλους εἶναι, καὶ Πνεῦμα. Ηγνόησαν δὲ Υἱὸν Θεοῦ, ὡς οἱ ἄλλοι. ᾿Αλλὰ καὶ εἰμαρμένη, καὶ ἀστρονομία παρ' αὐτοῖς σφόδρα έχρημάτιζεν. Αὐτίκα τοῦν τὰ Ἑλληνικὰ ὀνόματα τὰ ἐκ τῆς τῶν πεπλανη- μένων ἀστρονομίας κατὰ τὴν Ἑβραΐδα διάλεκτον ἑτέροις ὀνόμασι παρ' αὐτοῖς μετωνόμασται· οἷον ήλιος Η μακαίσεμες (7), σελήνη Ιερεεκαιαλβανά, ὅθεν καὶ Μήνη καλεῖται· Ἱερεὶ γὰρ ὁ μὴν λέγεται, Μήνη δὲ σελήνη, ὡς καὶ παρ' Ελλησι διὰ τὸν μῆνα Αρης Χωχές Οκμώλ· Ἑρμῆς Χωρὶς Ὀχμόδ· Ζεὺς Χωχές Βάαλ Αφροδίτη Σερούα, ἤτοι Λουήδ Κρό- νος χωχεβ Σαβήθ. Λέγεται δὲ πάλιν παρ' αὐτοῖς καὶ ἄλλοις ὀνόμασιν. Οὐκ ηδυνήθην δὲ ἀκριβῶς τὴν τού- των ἐπωνυμίαν έκθεῖναι, ἀλλὰ καὶ τὰ ματαίως νομι τριακοντάδας, οι πεντηκοντά- τῶν τεσ σαρακοστών ἐν πλατείαις ταῖς κρηπῖσι, ἐν πλατείαις, ἐν ταῖς κρηπίτι, γλώτταις, καὶ Φέρες Φέρις, αφωρισμέ νος. αφορισμός τὸ Φάρες Φέρες ενέργειαν εβραίζεσθαι Χωχές Οκμώλ, Χωχές Οχμόδ. 'Οκμώλ Σερούχ. Λουΐδ. 'Αφροδίτην Μύλιττα, Αλίττα της ή γε νέτειρα. - A ætatem transigerent. Alii collectos calculos sub- riam Theophylactus æque atque Epiphanius adno- tat, et Hebræorum libri fidem faciunt. Ut ea de re vir doctus frustra dubitaverit. B C hoc fuit Levitarum, qui decimarum, quas populus præstabat, decimas sacerdotibus exime- bant ; Numerorum xvii. Atqui non omnes Pla- ris:ei erant Levitæ, quod tamen Epiphanium sen- sisse, ex hoc loco suspicari aliquis posset. Que enim alioqui decumaruni sunt decuma, cum præter Leviticum ordinem decumas nullus acceperit? Pri- mum omnium ab Israelitis primitiæ de spicis, uvis et oleis afferebantur: tum de frugibus elaboratis theruma et decimæ. Theruma in lege definita non eral: sed a magistris præscriptus modus est, ut D ne minus sexagesima penderetur. Quare qui libe- rales erant, quadragesimam, parci sexagesimam, medii inter utrosque, ad hos aut illos accedebant. De qua re exstat Josephi Scaligeri opusculum inter posthuma. De iis itaque therunis forteam accipien- dus Epiphanius, cum das persolutas a Pharisæis esse scribit. Quod si verum est, egregia illorum liberalitas exstitit, ut- pote qui præfinitum a Magistris terminum superaverint. Tria porro decumarum apud Hebræos genera præter therumas, et primi- tias fuere. Prima illa fuit, quam Leviticæ tribui quotannis pensitabant, Num. xvii, 20, et dein- ceps. Altera, quam singulis annis penes se quisque retinebat, ut ibi, ubi sanctuarium erat, illa vesce- setur, adbibitis ad convivium Levitis, Deut. xiv. Tertia demum, quam tertio quoque anno in Levitas et pupillos, viduasque distribuebant, eod. Deut. cap. sternebant, quorum vellicatio profundiorem som- num arceret, ut vel inviti pervigiles esse consue- scerent. Nec defuere qui iisdem de causis spinas subjicerent. Cæterum bis hebdomada quaque jeju- nare mos illis fuit, secunda videlicet ac quinta die. Ad hæc decimarum decimas dabant; primitias offe- rebant, tricesimas et quinquagesimas; sacrificia volaque sua accuratissime persolvebant. Cultus idem illis, qui et Scribis, de quo proxime dictum est, vestis scilicet ac reliquus corporis habitus. Sed et muliebria palliola gestabant, et cum latio- ribus crepidis ac solearum ligulis procedere sole- bant. Qui ideo Pharisæi dicti sunt, quod essent propter ascititiam illam superstitiosamque disci- plinam a reliquis sejuncti. Phares enim Hebraice separationem significat. II. Mortuorum porro resurrectionem persuasam babebant. Angelos, ac spiritum esse credebant Sed ut cæteri Dei Filium ignorarunt. Quin etiam fato et astronomiæ plurimum tribuebant. Argumento est quod Græca omnia vocabula vanissimæ illius artis propria totidem ab iis Hebraicis sunt reddita voci- bus. Exempli causa sol Hamma et Semes ab iis appellatur. Luna, Jeree et Hallebana : unde et Mene vocatur: nam Jeree mensis, et luna Mene dicitur; ac perinde ut apud Græcos a mense nomi- nis appellationem derivat. Sequitur Mars, quem Cochab Ocuol nominant; Mercurium vero Cochab Ochmod, Jovem Cochab Baal. Venerem Serua, vel Lued. Saturnus denique Cochab Sabeth vocatur. Sunt et illorum aliæ nomenclaturæ, quas accurate randum, si modo verum est, muliebribus palliolis usos esse Phariseos. Quod sequitur, latas eosdem crepidas habuisse signi- ficat, nec aliter Cornarius. Quidam tamen ita cor- rigendum putant, etc. Ac plateas intelligunt, in quibus osten- Labant se Pharisæi. Ego nihil innovandum censeo. quasi sil, et legendum sit Quanquam res est ipsa, quam vo- cabulum significat : non ut vel præ- cise sit verbale substantivum souals. Est enim potius separatus, quam separatio. noster . De tribus sectis, c. 2, et in Minervali, rum appellationibus agit eruditissimus Serrarius lib. v, c. 3. Ea sic Hebraice concipienda sunt. mon, vel wow: m vel 725. Duorum sequentium nomina, quod eorum origo sit incerta, non satis ¿§- queunt; et Quorum prius forte a Sup, quod est succidere, alterum a quod est concupiscere, quia Mercurius lucrionibus et nego iatoribus quæ- stus avidissimis præsidet; nam quod Scaliger Ocaol ad Camulum, qui in veteri inscriptione exstat, pertinere defendit, non probat. Sequitur 291. Veneris stella vel Prior vox a yi, ut Serrario visum est, deducta ; quasi y177: posteriorem a malim, quam a mh. Nam et Assyrii Arabes mun- cuparunt. Auctor [lerodotus Clio. Denique now aw Sabbati stella recte Saturnus dicitur. (3) Ἐνήστευον δὲ δίς. Secundam et quintam fe- (4) Απεδεκάτουν δὲ τὴν δεκάτωσιν. Proprium (5) Καὶ γυναικικῶν ἱματίων. Magnopere mi- (6) Φάρες γὰρ κατὰ τὴν Ἑβραϊδα. Reg. codex (7) Οἷον ἥλιος 'Ημακαίσερες. De his Hebræo.

ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HERES. XVI. βαθεῖ φέρεσθαι, ἀλλὰ βιάζεσθαι γρήγορσιν ἑαυτοῖς προσπορίζεσθαι· ἄλλοι δὲ καὶ ἀκάνθας στρωμνήν εἶχον διὰ τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν. Ἐνήστευον δὲ δις (5) τοῦ σαββάτου, δευτέραν καὶ πέμπτην. Απεδεκάτουν δὲ τὴν δεκάτωσιν (4)· τὰς ἀπαρχὰς ἐδίδουν, τρια- κοντάδας τε καὶ πεντηκοντάδας, τάς τε θυσίας ἀσφα λέστατα καὶ τὰς εὐχὰς ἀπετίννυον. Τῷ δὲ προειρη- μένω σχήματι τῶν Γραμματέων προήρχοντο διά του τῆς ἀμπεχόνης, καὶ διὰ τῶν ἄλλων σχημάτων, καὶ γυναικικῶν ἱματίων (5) ἐν πλατείαις ταῖς κρηπῖσι, καὶ γλώτταις τῶν ὑποδημάτων προϊόντες. Ελέγοντο δὲ Φαρισαῖοι, διὰ τὸ ἀφορισμένους εἶναι αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ἄλλων διὰ τὴν ἐθελο περισσοθρησκείαν παρ' αὐτοῖς νενομισμένην. Φάρες γὰρ κατὰ τὴν Ἑβραΐδα (6) ἑρμηνεύεται ἀφορισμός. Β'. Ὁμολόγουν δὲ οὗτοι ἀνάστασιν νεκρῶν, ἐπί στενόν τε ἀγγέλους εἶναι, καὶ Πνεῦμα. Ηγνόησαν δὲ Υἱὸν Θεοῦ, ὡς οἱ ἄλλοι. ᾿Αλλὰ καὶ εἰμαρμένη, καὶ ἀστρονομία παρ' αὐτοῖς σφόδρα έχρημάτιζεν. Αὐτίκα τοῦν τὰ Ἑλληνικὰ ὀνόματα τὰ ἐκ τῆς τῶν πεπλανη- μένων ἀστρονομίας κατὰ τὴν Ἑβραΐδα διάλεκτον ἑτέροις ὀνόμασι παρ' αὐτοῖς μετωνόμασται· οἷον ήλιος Η μακαίσεμες (7), σελήνη Ιερεεκαιαλβανά, ὅθεν καὶ Μήνη καλεῖται· Ἱερεὶ γὰρ ὁ μὴν λέγεται, Μήνη δὲ σελήνη, ὡς καὶ παρ' Ελλησι διὰ τὸν μῆνα Αρης Χωχές Οκμώλ· Ἑρμῆς Χωρὶς Ὀχμόδ· Ζεὺς Χωχές Βάαλ Αφροδίτη Σερούα, ἤτοι Λουήδ Κρό- νος χωχεβ Σαβήθ. Λέγεται δὲ πάλιν παρ' αὐτοῖς καὶ ἄλλοις ὀνόμασιν. Οὐκ ηδυνήθην δὲ ἀκριβῶς τὴν τού- των ἐπωνυμίαν έκθεῖναι, ἀλλὰ καὶ τὰ ματαίως νομι τριακοντάδας, οι πεντηκοντά- τῶν τεσ σαρακοστών ἐν πλατείαις ταῖς κρηπῖσι, ἐν πλατείαις, ἐν ταῖς κρηπίτι, γλώτταις, καὶ Φέρες Φέρις, αφωρισμέ νος. αφορισμός τὸ Φάρες Φέρες ενέργειαν εβραίζεσθαι Χωχές Οκμώλ, Χωχές Οχμόδ. 'Οκμώλ Σερούχ. Λουΐδ. 'Αφροδίτην Μύλιττα, Αλίττα της ή γε νέτειρα. - A ætatem transigerent. Alii collectos calculos sub- riam Theophylactus æque atque Epiphanius adno- tat, et Hebræorum libri fidem faciunt. Ut ea de re vir doctus frustra dubitaverit. B C hoc fuit Levitarum, qui decimarum, quas populus præstabat, decimas sacerdotibus exime- bant ; Numerorum xvii. Atqui non omnes Pla- ris:ei erant Levitæ, quod tamen Epiphanium sen- sisse, ex hoc loco suspicari aliquis posset. Que enim alioqui decumaruni sunt decuma, cum præter Leviticum ordinem decumas nullus acceperit? Pri- mum omnium ab Israelitis primitiæ de spicis, uvis et oleis afferebantur: tum de frugibus elaboratis theruma et decimæ. Theruma in lege definita non eral: sed a magistris præscriptus modus est, ut D ne minus sexagesima penderetur. Quare qui libe- rales erant, quadragesimam, parci sexagesimam, medii inter utrosque, ad hos aut illos accedebant. De qua re exstat Josephi Scaligeri opusculum inter posthuma. De iis itaque therunis forteam accipien- dus Epiphanius, cum das persolutas a Pharisæis esse scribit. Quod si verum est, egregia illorum liberalitas exstitit, ut- pote qui præfinitum a Magistris terminum superaverint. Tria porro decumarum apud Hebræos genera præter therumas, et primi- tias fuere. Prima illa fuit, quam Leviticæ tribui quotannis pensitabant, Num. xvii, 20, et dein- ceps. Altera, quam singulis annis penes se quisque retinebat, ut ibi, ubi sanctuarium erat, illa vesce- setur, adbibitis ad convivium Levitis, Deut. xiv. Tertia demum, quam tertio quoque anno in Levitas et pupillos, viduasque distribuebant, eod. Deut. cap. sternebant, quorum vellicatio profundiorem som- num arceret, ut vel inviti pervigiles esse consue- scerent. Nec defuere qui iisdem de causis spinas subjicerent. Cæterum bis hebdomada quaque jeju- nare mos illis fuit, secunda videlicet ac quinta die. Ad hæc decimarum decimas dabant; primitias offe- rebant, tricesimas et quinquagesimas; sacrificia volaque sua accuratissime persolvebant. Cultus idem illis, qui et Scribis, de quo proxime dictum est, vestis scilicet ac reliquus corporis habitus. Sed et muliebria palliola gestabant, et cum latio- ribus crepidis ac solearum ligulis procedere sole- bant. Qui ideo Pharisæi dicti sunt, quod essent propter ascititiam illam superstitiosamque disci- plinam a reliquis sejuncti. Phares enim Hebraice separationem significat. II. Mortuorum porro resurrectionem persuasam babebant. Angelos, ac spiritum esse credebant Sed ut cæteri Dei Filium ignorarunt. Quin etiam fato et astronomiæ plurimum tribuebant. Argumento est quod Græca omnia vocabula vanissimæ illius artis propria totidem ab iis Hebraicis sunt reddita voci- bus. Exempli causa sol Hamma et Semes ab iis appellatur. Luna, Jeree et Hallebana : unde et Mene vocatur: nam Jeree mensis, et luna Mene dicitur; ac perinde ut apud Græcos a mense nomi- nis appellationem derivat. Sequitur Mars, quem Cochab Ocuol nominant; Mercurium vero Cochab Ochmod, Jovem Cochab Baal. Venerem Serua, vel Lued. Saturnus denique Cochab Sabeth vocatur. Sunt et illorum aliæ nomenclaturæ, quas accurate randum, si modo verum est, muliebribus palliolis usos esse Phariseos. Quod sequitur, latas eosdem crepidas habuisse signi- ficat, nec aliter Cornarius. Quidam tamen ita cor- rigendum putant, etc. Ac plateas intelligunt, in quibus osten- Labant se Pharisæi. Ego nihil innovandum censeo. quasi sil, et legendum sit Quanquam res est ipsa, quam vo- cabulum significat : non ut vel præ- cise sit verbale substantivum souals. Est enim potius separatus, quam separatio. noster . De tribus sectis, c. 2, et in Minervali, rum appellationibus agit eruditissimus Serrarius lib. v, c. 3. Ea sic Hebraice concipienda sunt. mon, vel wow: m vel 725. Duorum sequentium nomina, quod eorum origo sit incerta, non satis ¿§- queunt; et Quorum prius forte a Sup, quod est succidere, alterum a quod est concupiscere, quia Mercurius lucrionibus et nego iatoribus quæ- stus avidissimis præsidet; nam quod Scaliger Ocaol ad Camulum, qui in veteri inscriptione exstat, pertinere defendit, non probat. Sequitur 291. Veneris stella vel Prior vox a yi, ut Serrario visum est, deducta ; quasi y177: posteriorem a malim, quam a mh. Nam et Assyrii Arabes mun- cuparunt. Auctor [lerodotus Clio. Denique now aw Sabbati stella recte Saturnus dicitur. (3) Ἐνήστευον δὲ δίς. Secundam et quintam fe- (4) Απεδεκάτουν δὲ τὴν δεκάτωσιν. Proprium (5) Καὶ γυναικικῶν ἱματίων. Magnopere mi- (6) Φάρες γὰρ κατὰ τὴν Ἑβραϊδα. Reg. codex (7) Οἷον ἥλιος 'Ημακαίσερες. De his Hebræo.

Α ζόμενα (8) εἰς ἀριθμὸν στοιχείων παρὰ τοῖς πεπλανη στοιχεία εἰς ἀριθμὸν στοιχείων νομιζόμενα στοιχειώδη, συνέχοντα τοῦ ἀνθρωπίνου βίου καὶ κατὰ διάμετρον, κατὰ τρίγωνον, κατὰ τε τράγωνον, Βόρειον τμῆμα, Νότιον, ζώδια καλοῦσι. ζώδια צדק החכם הגדול רבינו משה פירש מספרים על השמים כי דעתו ודעת הפילוסופים כי הגלגלים חיים משכילים עובדים לאל ומשבחים איתו שבח גדול μένοις ονόματα, & ζώδια καλοῦσι, καὶ ἀθεμίτως τὸν κόσμον εἰς ἀσέβειαν ἐπλάνησαν. Οὕτω πάλιν Εβραϊ κῶς αὐτὰ καλοῦσι · Τέλαα, Σώρ, θωμίμ, Σαρατάμ, "Αρι, Βεθουλά, Μωζανή, Ακρά6, Κεσέτ, Γαδί, Δαλμί, Δεγγίμ. Οἵτινες τοῖς Ἕλλησι μάτην, λέγω δὴ οἱ Φα- ρισαῖοι, ἀκολουθήσαντες μετωνόμασαν εἰς τὴν Ἑβραΐδα τὰ αὐτὰ ὀνόματα οὕτω · Κριὸν δὴ τοῖς παρ' ἐκείνοις λεγόμενον Τέλαα, Ταῦρον Σώρ, Διδύμους θωμ.μ, Καρκίνου Σαράταν, Λέοντα "Αρι, Παρθένον Βεθουλά, Ζυγὸν Μωζανή, Σκορπίον Ακρά, Τοξότην Κεσέτ, Αιγόκερων Γαδί, Υδρηχόον Δαλί, Ιχθύας Δεγγίμ. Γ. Ταῦτα δέ μοι οὐκ εἰς στρόβησιν (9) τῶν ἐντυγ χανόντων κατατέτακται, οὐδ᾽ ἵνα τὴν χυδαιολογίαν τῶν τὴν ἀσύστατον καὶ φρενοβλαβῆ μωρολογίαν τῆς ἀστρονομίας τῷ βίῳ παρεισαξάντων συστήσω. Ελεγ κται γὰρ αὕτη ὑπὸ τῆς ἀληθείας ἀσύστατος οὖσα καὶ εσφαλμένη. Εἴρηται δὲ καὶ ἡμῖν ἐν ἄλλοις λόγοις πολλὰ πρὸς ἀνατροπὴν τῶν γένεσιν καὶ εἰμαρμένην νομιζόντων, καὶ μάλιστα ἐν τῷ προοιμίῳ τούτου τοῦ συντάγματος ἐν ὀλίγῳ ἡμῖν κατὰ τῶν αὐτῶν περ πραγμάτευται. ᾿Αλλὰ διὰ τὸ μή τινα νομίσαι κατά συκοφαντίαν ἡμᾶς κατά τινων φέρεσθαι, καὶ μήτ' ἀληθῆ ἐκ παραδόσεων ἀκριβώσαντας ἐκθέσθαι, ταῦτα κατά τρίγωνον, συμπαθείας τῶν γενέσεων Ζεφυρικόν. Αφηλιωτικών. Λέγων αὐτοὺς σέβειν ἀγγέ λους, καὶ γοητεία προσκεῖσθαι. 'Αλωσ, S. EPIPHANII concipere minime potuimus. Neque iis contenti etiam cœlestia illa signa, quæ quadrifariam errore vanissimo pro elementorum numero distribuuntur (Zodia vulgo nominant), a quibus impietatis in mundum propagata sunt semina, ista, inquam, illi Hebraice ita reddiderunt : Telaa, Sor, Tomnin, Sa- ratam, Ari, Bethula, Mozenae, Acrab, Keset, Gadi, Dalnii, Deggim. Hunc in modum Pharisæi Græco- rum vestigia persecuti, eadem ab his usurpata vo- cabula Hebraicis vocibus interpretati sunt; nam Aries is est, quem Telaa nuncupant. Taurus Sor, Gemini Tomim, Cancer Sarata, Leo Ari, Virgo Be- thula, Libra Mozane, Scorpius Acrab, Sagittarius Deggim appellantur. perniciem commemorare studuimus: neque ad eo- rum vanitatem commendandam, qui stolidam et ineptam astronomiæ scientiam in hominum vitam invexerunt. Satis illam vis ipsa veritatis expugnat, et ejus errorem, inconstantiamque coarguit. Ac cum nos alias pluribus adversus eos disputavimus, qui nativitatem ac fatum astruebant: tum in operis hujus exordio eumdem errorem brevi reprehensione perstrinximus. Sed ne quis per calumniam inces- sere nos quempiam putaret: nec quæ certo a no- bis accepta explorataque essent, in medium af- clarius hac ipsa declarasset. Nam valde est obscurum, quomodo xu hæc signorum voca~ hula dicantur. An hoc voluit, hæc a gentilibus velut elementa, et vel esse constituta? An id potius, quod interpretatione no- C stra expressimus? Nam signa zodiaci dividuntur vel vel de quibus Geminis p. 21. Ex iis parti- Ignis Aries Leo Sagittarius Terra. » Y Taurus Virgo Capricornus m Ad hunc itaque sensum duodecim signa pro ele- mentorum numero partita scribit Epiphanius. Jam hæc verba & Cornarius ita vertit : Quæ animalia vocant: Ex quo manasse puto, ut viri quidam eruditi scripserint Epiphanium referre, Pharisæos astra coeli animata constituisse, hac ipsa D haeresi xvi ; quod in Eccclesiast. amal. ad a. cap. legitur. Sed id secus se habet. Nam ne littera' hoe quidem ulla significavit Epiphanius. Sed hoc unum docuit Pharisæos cœlestibus signis, ac sideribus certa indidisse nomina, quæ fere a gentilibus usur- pabantur, maxime duodenis illis signis, quæ vulgo vocantur. Quare nos ambiguitatis cavende gratia Zodia, quam animalia vertere maluimus. Nam ex hoc fonte non satis cauta interpretationis falsa de Epiph. testimonio sententia profluxit. Quan- quam non illud ignoramus, a nonnullis Hebræorum doctoribus cœlestes orbes anima intelligentiaque præ- d.tos existimari; quam Rabbi Mosis opinionem Da- vid Kimchi in psal. xix his verbis explicat : Keset, Capricornus Gadi, Aquarius Dali, Pisces Lionibus, secunda, quæ est quadri- fariam signiferum orbem dividit : primum segmen- tumn boreale dicitur : secundum australe; tertium- zephyricum; quartum, subsolanum. Qua quidem ad nativitates, a gene- thliacis accommodantur et ait Geminus: quod in certis sideribus mutua quædam consensio et con- spiratio inesse credatur. Eadem illa segmenta suis quæque elementis assignarunt. Quæ omnia in học diagrammate intueri licet. Aer Gemini Aqua II Cancer LA Scorpius Pisces ww S☑ me Х Libra Aquarius Rabbi Moses, inquit, vocem illam, enarrant, sic expo- nit, ut ad calestes orbes referat: quoniam hæc illius ac philosophorum opinio est: cœlestes orbes vivere, et intelligere, ac Deum colere, summisque laudibus afficere. inc cœlicolas Judæos ab imperatoribus cod. de Judæis et Coelicolis, appellari censet Baro- nius loco citato, quod astra cœlumque colerent. At Scaliger nominis rationem affert aliam. De qua ad ultimam uæresin opportunius disseremus. Cate- rum huc referri potest, quod apud Orig. lib 1, Cel- sus Judais objiciebat : etsi fatum agnoscerent, non humana tamen omnia ex eo pendere statuebant: neque liberam hominis voluntatem, atque arbitrarii potestatem e medio tollebant, uti pluribus explical Josephus lib. xvit Orig., cap. 2, et lib. cap. 12. Quare ui- hil erat, cur Epiphanius sequentem adversus as- sertores fati disputationem contra Pharisæos po- tissimum dirigeret; quatenus ca res ad humanas actiones, earumque libera consilia pertinet, quæ Pharisæos nequaquam sustulisse, Pharisæus asse- rit Josephus. 11. Sed hæc omnia nequaquam ad lectorum B (8) ᾿Αλλὰ καὶ τὰ ματαίως νομιζόμενα. Vellem (3) Ταῦτα δέ μοι οὐκ εἰς στρόβησιν. Pharisai

Α ζόμενα (8) εἰς ἀριθμὸν στοιχείων παρὰ τοῖς πεπλανη στοιχεία εἰς ἀριθμὸν στοιχείων νομιζόμενα στοιχειώδη, συνέχοντα τοῦ ἀνθρωπίνου βίου καὶ κατὰ διάμετρον, κατὰ τρίγωνον, κατὰ τε τράγωνον, Βόρειον τμῆμα, Νότιον, ζώδια καλοῦσι. ζώδια צדק החכם הגדול רבינו משה פירש מספרים על השמים כי דעתו ודעת הפילוסופים כי הגלגלים חיים משכילים עובדים לאל ומשבחים איתו שבח גדול μένοις ονόματα, & ζώδια καλοῦσι, καὶ ἀθεμίτως τὸν κόσμον εἰς ἀσέβειαν ἐπλάνησαν. Οὕτω πάλιν Εβραϊ κῶς αὐτὰ καλοῦσι · Τέλαα, Σώρ, θωμίμ, Σαρατάμ, "Αρι, Βεθουλά, Μωζανή, Ακρά6, Κεσέτ, Γαδί, Δαλμί, Δεγγίμ. Οἵτινες τοῖς Ἕλλησι μάτην, λέγω δὴ οἱ Φα- ρισαῖοι, ἀκολουθήσαντες μετωνόμασαν εἰς τὴν Ἑβραΐδα τὰ αὐτὰ ὀνόματα οὕτω · Κριὸν δὴ τοῖς παρ' ἐκείνοις λεγόμενον Τέλαα, Ταῦρον Σώρ, Διδύμους θωμ.μ, Καρκίνου Σαράταν, Λέοντα "Αρι, Παρθένον Βεθουλά, Ζυγὸν Μωζανή, Σκορπίον Ακρά, Τοξότην Κεσέτ, Αιγόκερων Γαδί, Υδρηχόον Δαλί, Ιχθύας Δεγγίμ. Γ. Ταῦτα δέ μοι οὐκ εἰς στρόβησιν (9) τῶν ἐντυγ χανόντων κατατέτακται, οὐδ᾽ ἵνα τὴν χυδαιολογίαν τῶν τὴν ἀσύστατον καὶ φρενοβλαβῆ μωρολογίαν τῆς ἀστρονομίας τῷ βίῳ παρεισαξάντων συστήσω. Ελεγ κται γὰρ αὕτη ὑπὸ τῆς ἀληθείας ἀσύστατος οὖσα καὶ εσφαλμένη. Εἴρηται δὲ καὶ ἡμῖν ἐν ἄλλοις λόγοις πολλὰ πρὸς ἀνατροπὴν τῶν γένεσιν καὶ εἰμαρμένην νομιζόντων, καὶ μάλιστα ἐν τῷ προοιμίῳ τούτου τοῦ συντάγματος ἐν ὀλίγῳ ἡμῖν κατὰ τῶν αὐτῶν περ πραγμάτευται. ᾿Αλλὰ διὰ τὸ μή τινα νομίσαι κατά συκοφαντίαν ἡμᾶς κατά τινων φέρεσθαι, καὶ μήτ' ἀληθῆ ἐκ παραδόσεων ἀκριβώσαντας ἐκθέσθαι, ταῦτα κατά τρίγωνον, συμπαθείας τῶν γενέσεων Ζεφυρικόν. Αφηλιωτικών. Λέγων αὐτοὺς σέβειν ἀγγέ λους, καὶ γοητεία προσκεῖσθαι. 'Αλωσ, S. EPIPHANII concipere minime potuimus. Neque iis contenti etiam cœlestia illa signa, quæ quadrifariam errore vanissimo pro elementorum numero distribuuntur (Zodia vulgo nominant), a quibus impietatis in mundum propagata sunt semina, ista, inquam, illi Hebraice ita reddiderunt : Telaa, Sor, Tomnin, Sa- ratam, Ari, Bethula, Mozenae, Acrab, Keset, Gadi, Dalnii, Deggim. Hunc in modum Pharisæi Græco- rum vestigia persecuti, eadem ab his usurpata vo- cabula Hebraicis vocibus interpretati sunt; nam Aries is est, quem Telaa nuncupant. Taurus Sor, Gemini Tomim, Cancer Sarata, Leo Ari, Virgo Be- thula, Libra Mozane, Scorpius Acrab, Sagittarius Deggim appellantur. perniciem commemorare studuimus: neque ad eo- rum vanitatem commendandam, qui stolidam et ineptam astronomiæ scientiam in hominum vitam invexerunt. Satis illam vis ipsa veritatis expugnat, et ejus errorem, inconstantiamque coarguit. Ac cum nos alias pluribus adversus eos disputavimus, qui nativitatem ac fatum astruebant: tum in operis hujus exordio eumdem errorem brevi reprehensione perstrinximus. Sed ne quis per calumniam inces- sere nos quempiam putaret: nec quæ certo a no- bis accepta explorataque essent, in medium af- clarius hac ipsa declarasset. Nam valde est obscurum, quomodo xu hæc signorum voca~ hula dicantur. An hoc voluit, hæc a gentilibus velut elementa, et vel esse constituta? An id potius, quod interpretatione no- C stra expressimus? Nam signa zodiaci dividuntur vel vel de quibus Geminis p. 21. Ex iis parti- Ignis Aries Leo Sagittarius Terra. » Y Taurus Virgo Capricornus m Ad hunc itaque sensum duodecim signa pro ele- mentorum numero partita scribit Epiphanius. Jam hæc verba & Cornarius ita vertit : Quæ animalia vocant: Ex quo manasse puto, ut viri quidam eruditi scripserint Epiphanium referre, Pharisæos astra coeli animata constituisse, hac ipsa D haeresi xvi ; quod in Eccclesiast. amal. ad a. cap. legitur. Sed id secus se habet. Nam ne littera' hoe quidem ulla significavit Epiphanius. Sed hoc unum docuit Pharisæos cœlestibus signis, ac sideribus certa indidisse nomina, quæ fere a gentilibus usur- pabantur, maxime duodenis illis signis, quæ vulgo vocantur. Quare nos ambiguitatis cavende gratia Zodia, quam animalia vertere maluimus. Nam ex hoc fonte non satis cauta interpretationis falsa de Epiph. testimonio sententia profluxit. Quan- quam non illud ignoramus, a nonnullis Hebræorum doctoribus cœlestes orbes anima intelligentiaque præ- d.tos existimari; quam Rabbi Mosis opinionem Da- vid Kimchi in psal. xix his verbis explicat : Keset, Capricornus Gadi, Aquarius Dali, Pisces Lionibus, secunda, quæ est quadri- fariam signiferum orbem dividit : primum segmen- tumn boreale dicitur : secundum australe; tertium- zephyricum; quartum, subsolanum. Qua quidem ad nativitates, a gene- thliacis accommodantur et ait Geminus: quod in certis sideribus mutua quædam consensio et con- spiratio inesse credatur. Eadem illa segmenta suis quæque elementis assignarunt. Quæ omnia in học diagrammate intueri licet. Aer Gemini Aqua II Cancer LA Scorpius Pisces ww S☑ me Х Libra Aquarius Rabbi Moses, inquit, vocem illam, enarrant, sic expo- nit, ut ad calestes orbes referat: quoniam hæc illius ac philosophorum opinio est: cœlestes orbes vivere, et intelligere, ac Deum colere, summisque laudibus afficere. inc cœlicolas Judæos ab imperatoribus cod. de Judæis et Coelicolis, appellari censet Baro- nius loco citato, quod astra cœlumque colerent. At Scaliger nominis rationem affert aliam. De qua ad ultimam uæresin opportunius disseremus. Cate- rum huc referri potest, quod apud Orig. lib 1, Cel- sus Judais objiciebat : etsi fatum agnoscerent, non humana tamen omnia ex eo pendere statuebant: neque liberam hominis voluntatem, atque arbitrarii potestatem e medio tollebant, uti pluribus explical Josephus lib. xvit Orig., cap. 2, et lib. cap. 12. Quare ui- hil erat, cur Epiphanius sequentem adversus as- sertores fati disputationem contra Pharisæos po- tissimum dirigeret; quatenus ca res ad humanas actiones, earumque libera consilia pertinet, quæ Pharisæos nequaquam sustulisse, Pharisæus asse- rit Josephus. 11. Sed hæc omnia nequaquam ad lectorum B (8) ᾿Αλλὰ καὶ τὰ ματαίως νομιζόμενα. Vellem (3) Ταῦτα δέ μοι οὐκ εἰς στρόβησιν. Pharisai

ἡμῖν καὶ ὀνομαστὶ εἴρηται. Ἐσχάτη δὲ αὐτοῖς ἀπορία καὶ ἠλιθιότης οὐχ ἡ τυχοῦσα τοῖς καὶ ἀνάστασιν ὁμο λογοῦσι, καὶ κρίσιν δικαίαν ὁριζομένοις, εἱμαρμένην λέγειν. Πῶς γὰρ δύναται κρίσις εἶναι καὶ ειμαρμένη; Δυοῖν γὰρ ἀνάγκη θάτερον· ή, γενέσεως ὑπαρχούσης, μὴ εἶναι κρίσιν, διὰ τὸ τὸν πράττοντα οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ πράττειν, ἀλλὰ κατ' ἀνάγκην ἐπικρατείας τῆς πε πρωμένης· ἦ, ὅτι κρίσεως ὑπαρχούσης, καὶ ἐν ἀλη θείᾳ ἐπαπειλουμένης, καὶ νόμων δικαζόντων, καὶ τῶν τὸ πονηρὸν δρώντων δίκην ὑπεχόντων, νόμου τε ὁμολογουμένου δικαίου καὶ κρίσεως Θεοῦ ἀληθεστά της, ἀργὴν εἶναι τὴν πεπρωμένην, καὶ μὴ ἔχειν ὅλως σύστασιν τὸ παράπαν. Ο Δ'. Οπότε, διὰ τὸ δύνασθαι ἁμαρτάνειν, καὶ μὴ Β ἁμαρτεῖν, τὸν μὲν διὰ τὰ ἁμαρτήματα δίκην ἀπαι τεῖσθαι, τὸν δὲ ἔπαινον ἀπεκδέχεσθαι, διὰ τὸ εὖ πε- πραχέναι, ὥρισται καθ᾿ ἑκατέρων τὸ διάφορον· ὡς καὶ μια φωνῇ δικαίᾳ λέγειν ἐν συντόμῳ ἀληθείᾳ, διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου ἐκ προσώπου Κυρίου εl ρημένον, τό· Εάν θέλητε, καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγησθε· ἐὰν δὲ μὴ θέλητε, μηδὲ εισακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται. Το γὰρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα. "Ωστε παντί των δῆλόν ἐστι καὶ ἀναμφίβολον, ὡς τὸ αὐτεξούσιον παρείχετο Θεός, δι᾿ ἑαυτοῦ φήσας τὸ, Ἐὰν θέλητε, καὶ μὴ θέλητε· ὥστε περὶ τὸν ἄνθρωπον εἶναι τὸ ἀγαθοεργεῖν, ἢ τὸ φαύλων ἐφίεσθαι πραγμάτων. Οἷς ἐπιφωνητέον ἐστὶ πυκνότερον καὶ πολλαχῶς, καὶ οὐ διὰ μιᾶς φωνῆς, ἀλλὰ πολλάκις τὰ παρὰ τοῦ Σωτή. ρος πρὸς αὐτοὺς εἰρημένα· Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί· ὅτι καταλελοίπατε τὰ βαρέα του νόμου, τὴν κρίσιν καὶ τὸν ἔλεον, καὶ ἀποδεκατοῦτε τὸ ἄνηθον, καὶ τὸ ἡδύοσμον, καὶ τὸ πήγανον, καὶ καθαρίζετε τὸ ἐκτὸς τοῦ ποτη- ρίου καὶ τοῦ πίνακος, τὸ δὲ ἐντός ἐστι μεστόν ἀκαθαρσίας καὶ ἀκρασίας. Καὶ δοκιμάζετε δίκαιον εἶναι ὀμνύναι ἐν τῷ ἐπάνω τοῦ θυσιαστηρίου τὸ δὲ ἐν αὐτῷ τῷ θυσιαστηρίῳ παρ' ὑμῖν τῷ ὅρκῳ λέλεκται ', καὶ τὸ ἐν τῷ οὐρανῷ ὀμνύναι οὐδὲν εἶναι φατέ. Ἐὰν δέ τις ὁμόσῃ ἐν τῷ ὑπερ- άνω αὐτοῦ, τοῦτο δεδικαίωται. Οὐχὶ τὸ θυσιαστή- ριον βαστάζει τὸ ἐπικείμενον, καὶ ὁ οὐρανὸς θρύ νος ἐστὶ τοῦ ἐπ' αὐτῷ ἐπικαθεζομένου; Καὶ ὅτι λέγετε, Εάν τις εἴπῃ πατρὶ καὶ μητρί· Κορβαν, ᾗ ἐστι δῶρον ἳ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, καὶ οὐκέτι μὴ τιμήσει τὸν Πατέρα, καὶ ἠθετήσατε τὴν ἐν τολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς τῶν πρεσβυτέρων ὑμῶν παραδόσεως. Καὶ κυκλεύετε θάλασσαν καὶ ξηρὰν ποιῆσαι ἕνα προσήλυτον· καὶ ὅταν γένηται, ποιεῖτε αὐτὸν διπλότερον ὑμῶν υἱὸν γεέννης. Τί τοίνυν περιττότερον τῶν ἁγίων ῥήσεων, ὑπερ βάλοιτό τις πρὸς ἀντίθεσιν τῶν προειρημένων; Αλλά καὶ ἀρκεῖσθαι μάλα ἡγοῦμαι ταῖς τοῦ Σωτῆρος φω ναῖς καὶ ἀληθιναῖς λέξεσι, πρὸς ἃς οὐκ ἠδυνήθησαν ἀντωπῆσαι, οὔτε πρὸς τὸ βραχύτατον. • του όρκου λέλυται. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HERES. XVI. - A ferre, nominatim illa percensenda duximus. Est it- lud vero extremæ cujusdam imperitiæ, ne dicam amentiæ, cum resurrectionem mortuorum esse fa- teare, ac justissimum de cujusque factis judicium constitutum, fatum nihilominus essc ullum asse- rere. Qui enim duo ista convenire possunt, judi- cium, inquam, atque fatum? Horum enim alterum necesse est vel si ulla sit genitalis necessitas, nullum esse judicium: quod qui committit aliquld, non id sua sponte facit, sed fatorum vi ac tyran · nide compulsus, vel si judicium est ullum, nec frustra in comminationibus objici solet, atque et leges aliquæ sunt, et flagitiosis hominibus scele- esse fatum illud, nec ullo in loco consistere. IV. Etenim non aliam ob causam, nisi quod pec- care, necne sit in arbitrio cujusque positum, hoc discrimen introductum est, ut alter admissorum scelerum pœnas luat, alter pro recte factis præ- mium laudemque consequatur. Quod quidem brevi justissimaque sententia complecti possumus, quæ ab Isaia propheta ex persona Dei verissime pronuntiata legitur. Si volueritis, et obedierilia mihi, bona terra comedetis. Si autem nolueritis, neque obedieritis mihi, devorabit vos gladius. Os enim Domini locutum est ista³. Ex quo perspicue illud, ac citra ullam dubitationem efficitur, Liber- tatem homini a Deo esse concessam; cum ita per sese dixerit Si volueritis et nolueritis. Adeo ut bene agere, vel malorum cupiditatem concipere, illius rum pœnæ constitutæ; si denique justa a Deo lex tradita, et illius judicium omni ex parte veritati consentaneum est, necesse est, inquam, supervacuum Forte Isa. 1, 19, 20, D arbitrio sit relictum. Quamobrem sæpe illud, ac va- rie, nec una voce personandum, ac frequentissime contra impostores istos repetendum est dictum in eos Salvatoris illud: Væ robis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quoniam reliquistis quæ graviora sunt le- gis, judicium et misericordiam ; et decimalis ane- thum, et mentham, et rulam, et mundalis quod de- foris est calicis et paropsidis : quod intus est, ple num est immunditia et fœditate. Et approbatis justum esse jurare in eo, quod est super altare : ju- rare autem in altari ipso, jurisjurandi apud vos re- ligione solvitur. Et in calo jurare nihil esse dicilis. Qui autem juraverit in eo, qui supra illud est, id vero justum censetur. Nonne altare portat id, quorl impɔsitum est, et cœlum thronus ejus est, qui in illo insidet? Et quod dicitis : Si quis dixerit patri et matri : Corban, hoc est munus quod ex me tibi pro- derit, et non honorabit patrem, et irritum fecistis mandatum Dei per traditionem seniorum vestrorum. El circuitis mare, et aridam, ut faciatis unum pro- selytum; el cum factus fuerit, facitis illum duplo qua'n vos filium gehennæ³. Quid igitur ad eos homines refellendos divinis illis sententiis adjici gravius potest? Haque satis esse arbitror Salvatoris vocem ac verissimum illud oraculum, cui ne minimum quidem reluctari po- tuerunt. Matth. xxi, sqq.

ἡμῖν καὶ ὀνομαστὶ εἴρηται. Ἐσχάτη δὲ αὐτοῖς ἀπορία καὶ ἠλιθιότης οὐχ ἡ τυχοῦσα τοῖς καὶ ἀνάστασιν ὁμο λογοῦσι, καὶ κρίσιν δικαίαν ὁριζομένοις, εἱμαρμένην λέγειν. Πῶς γὰρ δύναται κρίσις εἶναι καὶ ειμαρμένη; Δυοῖν γὰρ ἀνάγκη θάτερον· ή, γενέσεως ὑπαρχούσης, μὴ εἶναι κρίσιν, διὰ τὸ τὸν πράττοντα οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ πράττειν, ἀλλὰ κατ' ἀνάγκην ἐπικρατείας τῆς πε πρωμένης· ἦ, ὅτι κρίσεως ὑπαρχούσης, καὶ ἐν ἀλη θείᾳ ἐπαπειλουμένης, καὶ νόμων δικαζόντων, καὶ τῶν τὸ πονηρὸν δρώντων δίκην ὑπεχόντων, νόμου τε ὁμολογουμένου δικαίου καὶ κρίσεως Θεοῦ ἀληθεστά της, ἀργὴν εἶναι τὴν πεπρωμένην, καὶ μὴ ἔχειν ὅλως σύστασιν τὸ παράπαν. Ο Δ'. Οπότε, διὰ τὸ δύνασθαι ἁμαρτάνειν, καὶ μὴ Β ἁμαρτεῖν, τὸν μὲν διὰ τὰ ἁμαρτήματα δίκην ἀπαι τεῖσθαι, τὸν δὲ ἔπαινον ἀπεκδέχεσθαι, διὰ τὸ εὖ πε- πραχέναι, ὥρισται καθ᾿ ἑκατέρων τὸ διάφορον· ὡς καὶ μια φωνῇ δικαίᾳ λέγειν ἐν συντόμῳ ἀληθείᾳ, διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου ἐκ προσώπου Κυρίου εl ρημένον, τό· Εάν θέλητε, καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγησθε· ἐὰν δὲ μὴ θέλητε, μηδὲ εισακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται. Το γὰρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα. "Ωστε παντί των δῆλόν ἐστι καὶ ἀναμφίβολον, ὡς τὸ αὐτεξούσιον παρείχετο Θεός, δι᾿ ἑαυτοῦ φήσας τὸ, Ἐὰν θέλητε, καὶ μὴ θέλητε· ὥστε περὶ τὸν ἄνθρωπον εἶναι τὸ ἀγαθοεργεῖν, ἢ τὸ φαύλων ἐφίεσθαι πραγμάτων. Οἷς ἐπιφωνητέον ἐστὶ πυκνότερον καὶ πολλαχῶς, καὶ οὐ διὰ μιᾶς φωνῆς, ἀλλὰ πολλάκις τὰ παρὰ τοῦ Σωτή. ρος πρὸς αὐτοὺς εἰρημένα· Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί· ὅτι καταλελοίπατε τὰ βαρέα του νόμου, τὴν κρίσιν καὶ τὸν ἔλεον, καὶ ἀποδεκατοῦτε τὸ ἄνηθον, καὶ τὸ ἡδύοσμον, καὶ τὸ πήγανον, καὶ καθαρίζετε τὸ ἐκτὸς τοῦ ποτη- ρίου καὶ τοῦ πίνακος, τὸ δὲ ἐντός ἐστι μεστόν ἀκαθαρσίας καὶ ἀκρασίας. Καὶ δοκιμάζετε δίκαιον εἶναι ὀμνύναι ἐν τῷ ἐπάνω τοῦ θυσιαστηρίου τὸ δὲ ἐν αὐτῷ τῷ θυσιαστηρίῳ παρ' ὑμῖν τῷ ὅρκῳ λέλεκται ', καὶ τὸ ἐν τῷ οὐρανῷ ὀμνύναι οὐδὲν εἶναι φατέ. Ἐὰν δέ τις ὁμόσῃ ἐν τῷ ὑπερ- άνω αὐτοῦ, τοῦτο δεδικαίωται. Οὐχὶ τὸ θυσιαστή- ριον βαστάζει τὸ ἐπικείμενον, καὶ ὁ οὐρανὸς θρύ νος ἐστὶ τοῦ ἐπ' αὐτῷ ἐπικαθεζομένου; Καὶ ὅτι λέγετε, Εάν τις εἴπῃ πατρὶ καὶ μητρί· Κορβαν, ᾗ ἐστι δῶρον ἳ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, καὶ οὐκέτι μὴ τιμήσει τὸν Πατέρα, καὶ ἠθετήσατε τὴν ἐν τολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς τῶν πρεσβυτέρων ὑμῶν παραδόσεως. Καὶ κυκλεύετε θάλασσαν καὶ ξηρὰν ποιῆσαι ἕνα προσήλυτον· καὶ ὅταν γένηται, ποιεῖτε αὐτὸν διπλότερον ὑμῶν υἱὸν γεέννης. Τί τοίνυν περιττότερον τῶν ἁγίων ῥήσεων, ὑπερ βάλοιτό τις πρὸς ἀντίθεσιν τῶν προειρημένων; Αλλά καὶ ἀρκεῖσθαι μάλα ἡγοῦμαι ταῖς τοῦ Σωτῆρος φω ναῖς καὶ ἀληθιναῖς λέξεσι, πρὸς ἃς οὐκ ἠδυνήθησαν ἀντωπῆσαι, οὔτε πρὸς τὸ βραχύτατον. • του όρκου λέλυται. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HERES. XVI. - A ferre, nominatim illa percensenda duximus. Est it- lud vero extremæ cujusdam imperitiæ, ne dicam amentiæ, cum resurrectionem mortuorum esse fa- teare, ac justissimum de cujusque factis judicium constitutum, fatum nihilominus essc ullum asse- rere. Qui enim duo ista convenire possunt, judi- cium, inquam, atque fatum? Horum enim alterum necesse est vel si ulla sit genitalis necessitas, nullum esse judicium: quod qui committit aliquld, non id sua sponte facit, sed fatorum vi ac tyran · nide compulsus, vel si judicium est ullum, nec frustra in comminationibus objici solet, atque et leges aliquæ sunt, et flagitiosis hominibus scele- esse fatum illud, nec ullo in loco consistere. IV. Etenim non aliam ob causam, nisi quod pec- care, necne sit in arbitrio cujusque positum, hoc discrimen introductum est, ut alter admissorum scelerum pœnas luat, alter pro recte factis præ- mium laudemque consequatur. Quod quidem brevi justissimaque sententia complecti possumus, quæ ab Isaia propheta ex persona Dei verissime pronuntiata legitur. Si volueritis, et obedierilia mihi, bona terra comedetis. Si autem nolueritis, neque obedieritis mihi, devorabit vos gladius. Os enim Domini locutum est ista³. Ex quo perspicue illud, ac citra ullam dubitationem efficitur, Liber- tatem homini a Deo esse concessam; cum ita per sese dixerit Si volueritis et nolueritis. Adeo ut bene agere, vel malorum cupiditatem concipere, illius rum pœnæ constitutæ; si denique justa a Deo lex tradita, et illius judicium omni ex parte veritati consentaneum est, necesse est, inquam, supervacuum Forte Isa. 1, 19, 20, D arbitrio sit relictum. Quamobrem sæpe illud, ac va- rie, nec una voce personandum, ac frequentissime contra impostores istos repetendum est dictum in eos Salvatoris illud: Væ robis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quoniam reliquistis quæ graviora sunt le- gis, judicium et misericordiam ; et decimalis ane- thum, et mentham, et rulam, et mundalis quod de- foris est calicis et paropsidis : quod intus est, ple num est immunditia et fœditate. Et approbatis justum esse jurare in eo, quod est super altare : ju- rare autem in altari ipso, jurisjurandi apud vos re- ligione solvitur. Et in calo jurare nihil esse dicilis. Qui autem juraverit in eo, qui supra illud est, id vero justum censetur. Nonne altare portat id, quorl impɔsitum est, et cœlum thronus ejus est, qui in illo insidet? Et quod dicitis : Si quis dixerit patri et matri : Corban, hoc est munus quod ex me tibi pro- derit, et non honorabit patrem, et irritum fecistis mandatum Dei per traditionem seniorum vestrorum. El circuitis mare, et aridam, ut faciatis unum pro- selytum; el cum factus fuerit, facitis illum duplo qua'n vos filium gehennæ³. Quid igitur ad eos homines refellendos divinis illis sententiis adjici gravius potest? Haque satis esse arbitror Salvatoris vocem ac verissimum illud oraculum, cui ne minimum quidem reluctari po- tuerunt. Matth. xxi, sqq.

τοὺς λέγουσιν· ἄλλοι δὲ Βορβορίτας αὐτοὺς καλοῦσιν. Οὗτοι τὴν Βαρδελὼ καὶ Βαρβερὼ αὐλοῦσι. Ζ΄. Καρποκρατιανοί, ἀπὸ Καρποκράτους τινὸς τῶν ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ, ὅς ἐδίδασκε πᾶσαν αἰσχρουργίαν ἐκτε- λεῖν, καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα ἁμαρτίας. Καὶ εἰ μή τις, φησί, διὰ πάντων παρέλθοι, καὶ τὸ θέλημα πάντων τῶν δαιμόνων καὶ ἀγγέλων ἐκτελέση. οὐ δύναται ὑπερβῆναι εἰς τὸν ἀνώτατον οὐρανὸν, οὐδὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας παρελθεῖν. Ελεγε δὲ τὸν Ἰησοῦν ψυχήν νοεράν ειληφέναι, εἰδότα δὲ τὰ ἄνω ἐνταῦθα καταγγέλλειν· καὶ ὡς εἴ τι πράξειεν ὅμοια τῷ Ἰη σοῦ, κατ' αὐτὸν εἶναι. Τόν τε νόμον σὺν τῇ τῶν νε κρῶν ἀναστάσει απηγόρευεν, ὡς αἱ ἀπὸ Σίμωνος καὶ δεῦρο αἱρέσεις. Τούτου γέγονεν ἡ ἐν Ῥώμη Μαρ- κελλίνα. Εἰκόνας δὲ ποιήσας ἐν κρυφῇ Ἰησοῦ, καὶ Β Παύλου, καὶ Ομήρου, καὶ Πυθαγόρου, ταύταις ἐθυ μία καὶ προσεκύνει. Η΄. Κηρινθιανοί, οἱ καὶ Μηρινθιανοί· οὗτοι ἀπὸ Κηρίνθου καὶ Μηρίνθου Ἰουδαῖοί τινες τὴν περιτο μὴν αὐχοῦντες· τὸν δὲ κόσμον ὑπ' ἀγγέλων γεγε- νῆσθαι λέγοντες, Ἰησοῦν δὲ κατὰ προκοπὴν Χριστὸν κεκλῆσθαι. θ'. Ναζωραίοι, οι Χριστὸν ὁμολογοῦσιν Ἰησοῦν Υἱὸν Θεοῦ, πάντα δὲ κατὰ νόμον πολιτευόμενοι. Ι. Εβιωναῖοι, οἱ παραπλήσιοι τῶν προειρημένων Κορινθιανῶν καὶ Ναζωραίων· οἷς συνήφθη κατά τι ἡ τῶν Σαμψαίων τε καὶ Ελκεσαίων αίρεσις. Οἱ Χρι- στόν φασιν κεκτίσθαι ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεῦμα. Ενδημήσαντα δὲ τὸν Χριστὸν ἐν τῷ Αδάμ πρῶτον, καὶ κατὰ καιρὸν ἐκδυόμενον αὐτὸν τὸν ᾿Αδάμ, καὶ πάλιν ἐνδυόμενον, τὸ αὐτὸ τοῦτό φα σιν εκτετελεκέναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐνσάρκῳ αὐτοῦ παρου σίᾳ. Ἰουδαῖοι δὲ ὄντες Εὐαγγελίοις κέχρηνται. Σαρ κοφαγίαν βδελύττονται. Τὸ ὕδωρ ἀντὶ Θεοῦ ἔχουσι· τὸν δὲ Χριστὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἐνσάρκῳ παρουσία ἐνδεδύσθαι, ὡς ἔφην. Συνεχῶ; δὲ βαπτίζονται ἐν τοῖς ὕδασι θέρους τε καὶ χειμῶνος, εἰς ἀγνισμὸν δῆθεν, ὥσπερ οἱ Σαμαρείται. ΙΑ΄. Οὐαλεντίνοι, οἳ σαρκὸς μὲν ἀπαγορεύουσιν ἀνάστασιν, Παλαιὰν Διαθήκην ἀθετοῦσι καὶ προφή τας, ἀναγινώσκοντες μὲν καὶ ὅσα εἰς ὁμοίωσιν δύνα- ται τροπολογεῖσθαι τῆς αὐτῶν αἱρέσεως, καὶ δεχόμε- νοι· ἑτέρας δέ τινας μυθολογίας παρεισφέροντες, τριάκοντα αἰώνων ὀνομασίας λέγοντες ἀδενοθηλειών, ὁμοῦ τε ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων γεγενημένους, οὓς καὶ θεοὺς ἡγοῦνται καὶ αἰῶνας. Τὸν δὲ Χριστὸν ἀπ' οὐρανοῦ σῶμα ἔνηνογέναι, καὶ ὡς διὰ σωλήνες τὴν Μαρίαν διαπεπερακέναι. ΙΒ'. Σεκουνδιανοι, εἷς συνάπτεται Ἐπιφάνης καὶ Ἰσίδωρος, ταῖς αὐτας κεχρημένοι καὶ οὗτοι συζυ γίαις, τὰ ὅμοια Ουαλεντίνῳ πεφρονηκότες, ἕτερα δὲ παρ' αὐτῶν ποσῶς διηγούμενοι. Προστιθέασι δὲ τὴν αἰσχρουργίαν διδάσκοντες. Απαγορεύουσι δὲ καὶ οὗτοι τὴν σάρκωσιν. ΙΓ΄. Πτολεμαῖοι, μαθηταὶ καὶ αὐτοὶ ὄντες Ουαλεν S. EMPIANH lutulentos. Ab istis Barbelo, sive Barbero, nescio A quæ prædicari solet. VII. Carpocratiani a Carpocrate quodam Asiatico dicti, qui ad omne turpitudinum ac flagitiorum ge- nus discipulos informabat. Quod si quis, aiebat, non omnia percurrerit, neque dæmonum, et ange- lorum omnium voluntati satisfecerit, supremum in ccelum evehi minime potest, neque principatus, po- testatesque transcendere. Asserebat idem Jesum mente præditam animam sumpsisse, et cognitione coelestium imbutum hominibus ea nuntiasse : ac si quis eadem, quæ Jesus olim, perpetret, haud eo inferiorem futurum. Demum legem una cum mor- tuorum resurrectione damnabat, quemadmodum et Simoniani, cæterique omnes, quos hucusque per- censui. Ex bujus grege Marcellina illa Ronne fuit. Atque idem Jesu, Paulique, nec non et Homeri ac Pythagoræ clanculum imagines fingens, sulfitibus eas et adoratione prosecutus est. VIII Cerinthiani, sive Merinthiani, a Cerintho, vel Merimho Judaici generis exstiterunt, qui cir- cuncisionem prae se ferebant. Mundum ab angelis fabricatum, Jesum ad Christi dignitatem per sir- tutum incrementa pervenisse dixerunt. IX. Nazareni ita Jesum esse Christum, Deique Filium asseruerunt, ut Mosis legem omnino vitæ ad institutum adsciverint. X. Cerinthianis, ac Nazarenis simillimi sunt Ebionitæ, quibus cum Sampsæis, et Elcesæis ali- qua ex parte convenit. Hi Christum in coelo crea- c tum, ejusque sanctum Spiritum affirmant. Illum ipsum in Adamum sese infudisse primo, ac deinde exuisse narrant; tum subiisse denuo; idque com- modum fecisse, cum in terras corpore circumfusus advenit. Ac licet Judæi sint, Evangelium nihilomi- nus adhibent. Carnium esum detestantur. Aquam pro Deo venerantur. Christum in suo illo, uti dixi- inus, adventu hominem induisse dicunt. Denique aquis se identidem tai hieme quam æstate lavant, nimirum puritatis conciliandæ sibi gratia, quemadmodum Samarita. XI. Valentini corporum resurrectionem negant. Vetus Testamentum, ac prophetas respuunt. Quæ nihilominus legunt ipsi, et si quid est quod ad illo- rum hæresin per iguram ac tropum accommodari D possit, id admittunt. Sed certas quasdam fabulas addiderunt, et triginta æonum utriusque sexus vo- cabula commenti sunt; quos quidem æonas ab uni- versorum parente ac conditore productos asserunt, quos et deos, et æonas faciunt. Demum Christum e cœlo corpus extulisse, ac per·Mariam traductum esse velut per tubulum existimant. XII. Secundiani, corumque socii Epiphanes, at- que Isidorus, eadem inter se paria componentes cum Valentinis consentiunt : nonnulla tamen ab iis diversa ponunt; et ad fædam insuper libidinem sucs instituunt. lidem et Incarnationem negant. XIII. Ptolemæi Valentini discipuli fuerunt, qui-

τοὺς λέγουσιν· ἄλλοι δὲ Βορβορίτας αὐτοὺς καλοῦσιν. Οὗτοι τὴν Βαρδελὼ καὶ Βαρβερὼ αὐλοῦσι. Ζ΄. Καρποκρατιανοί, ἀπὸ Καρποκράτους τινὸς τῶν ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ, ὅς ἐδίδασκε πᾶσαν αἰσχρουργίαν ἐκτε- λεῖν, καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα ἁμαρτίας. Καὶ εἰ μή τις, φησί, διὰ πάντων παρέλθοι, καὶ τὸ θέλημα πάντων τῶν δαιμόνων καὶ ἀγγέλων ἐκτελέση. οὐ δύναται ὑπερβῆναι εἰς τὸν ἀνώτατον οὐρανὸν, οὐδὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας παρελθεῖν. Ελεγε δὲ τὸν Ἰησοῦν ψυχήν νοεράν ειληφέναι, εἰδότα δὲ τὰ ἄνω ἐνταῦθα καταγγέλλειν· καὶ ὡς εἴ τι πράξειεν ὅμοια τῷ Ἰη σοῦ, κατ' αὐτὸν εἶναι. Τόν τε νόμον σὺν τῇ τῶν νε κρῶν ἀναστάσει απηγόρευεν, ὡς αἱ ἀπὸ Σίμωνος καὶ δεῦρο αἱρέσεις. Τούτου γέγονεν ἡ ἐν Ῥώμη Μαρ- κελλίνα. Εἰκόνας δὲ ποιήσας ἐν κρυφῇ Ἰησοῦ, καὶ Β Παύλου, καὶ Ομήρου, καὶ Πυθαγόρου, ταύταις ἐθυ μία καὶ προσεκύνει. Η΄. Κηρινθιανοί, οἱ καὶ Μηρινθιανοί· οὗτοι ἀπὸ Κηρίνθου καὶ Μηρίνθου Ἰουδαῖοί τινες τὴν περιτο μὴν αὐχοῦντες· τὸν δὲ κόσμον ὑπ' ἀγγέλων γεγε- νῆσθαι λέγοντες, Ἰησοῦν δὲ κατὰ προκοπὴν Χριστὸν κεκλῆσθαι. θ'. Ναζωραίοι, οι Χριστὸν ὁμολογοῦσιν Ἰησοῦν Υἱὸν Θεοῦ, πάντα δὲ κατὰ νόμον πολιτευόμενοι. Ι. Εβιωναῖοι, οἱ παραπλήσιοι τῶν προειρημένων Κορινθιανῶν καὶ Ναζωραίων· οἷς συνήφθη κατά τι ἡ τῶν Σαμψαίων τε καὶ Ελκεσαίων αίρεσις. Οἱ Χρι- στόν φασιν κεκτίσθαι ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεῦμα. Ενδημήσαντα δὲ τὸν Χριστὸν ἐν τῷ Αδάμ πρῶτον, καὶ κατὰ καιρὸν ἐκδυόμενον αὐτὸν τὸν ᾿Αδάμ, καὶ πάλιν ἐνδυόμενον, τὸ αὐτὸ τοῦτό φα σιν εκτετελεκέναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐνσάρκῳ αὐτοῦ παρου σίᾳ. Ἰουδαῖοι δὲ ὄντες Εὐαγγελίοις κέχρηνται. Σαρ κοφαγίαν βδελύττονται. Τὸ ὕδωρ ἀντὶ Θεοῦ ἔχουσι· τὸν δὲ Χριστὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἐνσάρκῳ παρουσία ἐνδεδύσθαι, ὡς ἔφην. Συνεχῶ; δὲ βαπτίζονται ἐν τοῖς ὕδασι θέρους τε καὶ χειμῶνος, εἰς ἀγνισμὸν δῆθεν, ὥσπερ οἱ Σαμαρείται. ΙΑ΄. Οὐαλεντίνοι, οἳ σαρκὸς μὲν ἀπαγορεύουσιν ἀνάστασιν, Παλαιὰν Διαθήκην ἀθετοῦσι καὶ προφή τας, ἀναγινώσκοντες μὲν καὶ ὅσα εἰς ὁμοίωσιν δύνα- ται τροπολογεῖσθαι τῆς αὐτῶν αἱρέσεως, καὶ δεχόμε- νοι· ἑτέρας δέ τινας μυθολογίας παρεισφέροντες, τριάκοντα αἰώνων ὀνομασίας λέγοντες ἀδενοθηλειών, ὁμοῦ τε ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων γεγενημένους, οὓς καὶ θεοὺς ἡγοῦνται καὶ αἰῶνας. Τὸν δὲ Χριστὸν ἀπ' οὐρανοῦ σῶμα ἔνηνογέναι, καὶ ὡς διὰ σωλήνες τὴν Μαρίαν διαπεπερακέναι. ΙΒ'. Σεκουνδιανοι, εἷς συνάπτεται Ἐπιφάνης καὶ Ἰσίδωρος, ταῖς αὐτας κεχρημένοι καὶ οὗτοι συζυ γίαις, τὰ ὅμοια Ουαλεντίνῳ πεφρονηκότες, ἕτερα δὲ παρ' αὐτῶν ποσῶς διηγούμενοι. Προστιθέασι δὲ τὴν αἰσχρουργίαν διδάσκοντες. Απαγορεύουσι δὲ καὶ οὗτοι τὴν σάρκωσιν. ΙΓ΄. Πτολεμαῖοι, μαθηταὶ καὶ αὐτοὶ ὄντες Ουαλεν S. EMPIANH lutulentos. Ab istis Barbelo, sive Barbero, nescio A quæ prædicari solet. VII. Carpocratiani a Carpocrate quodam Asiatico dicti, qui ad omne turpitudinum ac flagitiorum ge- nus discipulos informabat. Quod si quis, aiebat, non omnia percurrerit, neque dæmonum, et ange- lorum omnium voluntati satisfecerit, supremum in ccelum evehi minime potest, neque principatus, po- testatesque transcendere. Asserebat idem Jesum mente præditam animam sumpsisse, et cognitione coelestium imbutum hominibus ea nuntiasse : ac si quis eadem, quæ Jesus olim, perpetret, haud eo inferiorem futurum. Demum legem una cum mor- tuorum resurrectione damnabat, quemadmodum et Simoniani, cæterique omnes, quos hucusque per- censui. Ex bujus grege Marcellina illa Ronne fuit. Atque idem Jesu, Paulique, nec non et Homeri ac Pythagoræ clanculum imagines fingens, sulfitibus eas et adoratione prosecutus est. VIII Cerinthiani, sive Merinthiani, a Cerintho, vel Merimho Judaici generis exstiterunt, qui cir- cuncisionem prae se ferebant. Mundum ab angelis fabricatum, Jesum ad Christi dignitatem per sir- tutum incrementa pervenisse dixerunt. IX. Nazareni ita Jesum esse Christum, Deique Filium asseruerunt, ut Mosis legem omnino vitæ ad institutum adsciverint. X. Cerinthianis, ac Nazarenis simillimi sunt Ebionitæ, quibus cum Sampsæis, et Elcesæis ali- qua ex parte convenit. Hi Christum in coelo crea- c tum, ejusque sanctum Spiritum affirmant. Illum ipsum in Adamum sese infudisse primo, ac deinde exuisse narrant; tum subiisse denuo; idque com- modum fecisse, cum in terras corpore circumfusus advenit. Ac licet Judæi sint, Evangelium nihilomi- nus adhibent. Carnium esum detestantur. Aquam pro Deo venerantur. Christum in suo illo, uti dixi- inus, adventu hominem induisse dicunt. Denique aquis se identidem tai hieme quam æstate lavant, nimirum puritatis conciliandæ sibi gratia, quemadmodum Samarita. XI. Valentini corporum resurrectionem negant. Vetus Testamentum, ac prophetas respuunt. Quæ nihilominus legunt ipsi, et si quid est quod ad illo- rum hæresin per iguram ac tropum accommodari D possit, id admittunt. Sed certas quasdam fabulas addiderunt, et triginta æonum utriusque sexus vo- cabula commenti sunt; quos quidem æonas ab uni- versorum parente ac conditore productos asserunt, quos et deos, et æonas faciunt. Demum Christum e cœlo corpus extulisse, ac per·Mariam traductum esse velut per tubulum existimant. XII. Secundiani, corumque socii Epiphanes, at- que Isidorus, eadem inter se paria componentes cum Valentinis consentiunt : nonnulla tamen ab iis diversa ponunt; et ad fædam insuper libidinem sucs instituunt. lidem et Incarnationem negant. XIII. Ptolemæi Valentini discipuli fuerunt, qui-

τοὺς λέγουσιν· ἄλλοι δὲ Βορβορίτας αὐτοὺς καλοῦσιν. Οὗτοι τὴν Βαρδελὼ καὶ Βαρβερὼ αὐλοῦσι. Ζ΄. Καρποκρατιανοί, ἀπὸ Καρποκράτους τινὸς τῶν ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ, ὅς ἐδίδασκε πᾶσαν αἰσχρουργίαν ἐκτε- λεῖν, καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα ἁμαρτίας. Καὶ εἰ μή τις, φησί, διὰ πάντων παρέλθοι, καὶ τὸ θέλημα πάντων τῶν δαιμόνων καὶ ἀγγέλων ἐκτελέση. οὐ δύναται ὑπερβῆναι εἰς τὸν ἀνώτατον οὐρανὸν, οὐδὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας παρελθεῖν. Ελεγε δὲ τὸν Ἰησοῦν ψυχήν νοεράν ειληφέναι, εἰδότα δὲ τὰ ἄνω ἐνταῦθα καταγγέλλειν· καὶ ὡς εἴ τι πράξειεν ὅμοια τῷ Ἰη σοῦ, κατ' αὐτὸν εἶναι. Τόν τε νόμον σὺν τῇ τῶν νε κρῶν ἀναστάσει απηγόρευεν, ὡς αἱ ἀπὸ Σίμωνος καὶ δεῦρο αἱρέσεις. Τούτου γέγονεν ἡ ἐν Ῥώμη Μαρ- κελλίνα. Εἰκόνας δὲ ποιήσας ἐν κρυφῇ Ἰησοῦ, καὶ Β Παύλου, καὶ Ομήρου, καὶ Πυθαγόρου, ταύταις ἐθυ μία καὶ προσεκύνει. Η΄. Κηρινθιανοί, οἱ καὶ Μηρινθιανοί· οὗτοι ἀπὸ Κηρίνθου καὶ Μηρίνθου Ἰουδαῖοί τινες τὴν περιτο μὴν αὐχοῦντες· τὸν δὲ κόσμον ὑπ' ἀγγέλων γεγε- νῆσθαι λέγοντες, Ἰησοῦν δὲ κατὰ προκοπὴν Χριστὸν κεκλῆσθαι. θ'. Ναζωραίοι, οι Χριστὸν ὁμολογοῦσιν Ἰησοῦν Υἱὸν Θεοῦ, πάντα δὲ κατὰ νόμον πολιτευόμενοι. Ι. Εβιωναῖοι, οἱ παραπλήσιοι τῶν προειρημένων Κορινθιανῶν καὶ Ναζωραίων· οἷς συνήφθη κατά τι ἡ τῶν Σαμψαίων τε καὶ Ελκεσαίων αίρεσις. Οἱ Χρι- στόν φασιν κεκτίσθαι ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεῦμα. Ενδημήσαντα δὲ τὸν Χριστὸν ἐν τῷ Αδάμ πρῶτον, καὶ κατὰ καιρὸν ἐκδυόμενον αὐτὸν τὸν ᾿Αδάμ, καὶ πάλιν ἐνδυόμενον, τὸ αὐτὸ τοῦτό φα σιν εκτετελεκέναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐνσάρκῳ αὐτοῦ παρου σίᾳ. Ἰουδαῖοι δὲ ὄντες Εὐαγγελίοις κέχρηνται. Σαρ κοφαγίαν βδελύττονται. Τὸ ὕδωρ ἀντὶ Θεοῦ ἔχουσι· τὸν δὲ Χριστὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἐνσάρκῳ παρουσία ἐνδεδύσθαι, ὡς ἔφην. Συνεχῶ; δὲ βαπτίζονται ἐν τοῖς ὕδασι θέρους τε καὶ χειμῶνος, εἰς ἀγνισμὸν δῆθεν, ὥσπερ οἱ Σαμαρείται. ΙΑ΄. Οὐαλεντίνοι, οἳ σαρκὸς μὲν ἀπαγορεύουσιν ἀνάστασιν, Παλαιὰν Διαθήκην ἀθετοῦσι καὶ προφή τας, ἀναγινώσκοντες μὲν καὶ ὅσα εἰς ὁμοίωσιν δύνα- ται τροπολογεῖσθαι τῆς αὐτῶν αἱρέσεως, καὶ δεχόμε- νοι· ἑτέρας δέ τινας μυθολογίας παρεισφέροντες, τριάκοντα αἰώνων ὀνομασίας λέγοντες ἀδενοθηλειών, ὁμοῦ τε ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων γεγενημένους, οὓς καὶ θεοὺς ἡγοῦνται καὶ αἰῶνας. Τὸν δὲ Χριστὸν ἀπ' οὐρανοῦ σῶμα ἔνηνογέναι, καὶ ὡς διὰ σωλήνες τὴν Μαρίαν διαπεπερακέναι. ΙΒ'. Σεκουνδιανοι, εἷς συνάπτεται Ἐπιφάνης καὶ Ἰσίδωρος, ταῖς αὐτας κεχρημένοι καὶ οὗτοι συζυ γίαις, τὰ ὅμοια Ουαλεντίνῳ πεφρονηκότες, ἕτερα δὲ παρ' αὐτῶν ποσῶς διηγούμενοι. Προστιθέασι δὲ τὴν αἰσχρουργίαν διδάσκοντες. Απαγορεύουσι δὲ καὶ οὗτοι τὴν σάρκωσιν. ΙΓ΄. Πτολεμαῖοι, μαθηταὶ καὶ αὐτοὶ ὄντες Ουαλεν S. EMPIANH lutulentos. Ab istis Barbelo, sive Barbero, nescio A quæ prædicari solet. VII. Carpocratiani a Carpocrate quodam Asiatico dicti, qui ad omne turpitudinum ac flagitiorum ge- nus discipulos informabat. Quod si quis, aiebat, non omnia percurrerit, neque dæmonum, et ange- lorum omnium voluntati satisfecerit, supremum in ccelum evehi minime potest, neque principatus, po- testatesque transcendere. Asserebat idem Jesum mente præditam animam sumpsisse, et cognitione coelestium imbutum hominibus ea nuntiasse : ac si quis eadem, quæ Jesus olim, perpetret, haud eo inferiorem futurum. Demum legem una cum mor- tuorum resurrectione damnabat, quemadmodum et Simoniani, cæterique omnes, quos hucusque per- censui. Ex bujus grege Marcellina illa Ronne fuit. Atque idem Jesu, Paulique, nec non et Homeri ac Pythagoræ clanculum imagines fingens, sulfitibus eas et adoratione prosecutus est. VIII Cerinthiani, sive Merinthiani, a Cerintho, vel Merimho Judaici generis exstiterunt, qui cir- cuncisionem prae se ferebant. Mundum ab angelis fabricatum, Jesum ad Christi dignitatem per sir- tutum incrementa pervenisse dixerunt. IX. Nazareni ita Jesum esse Christum, Deique Filium asseruerunt, ut Mosis legem omnino vitæ ad institutum adsciverint. X. Cerinthianis, ac Nazarenis simillimi sunt Ebionitæ, quibus cum Sampsæis, et Elcesæis ali- qua ex parte convenit. Hi Christum in coelo crea- c tum, ejusque sanctum Spiritum affirmant. Illum ipsum in Adamum sese infudisse primo, ac deinde exuisse narrant; tum subiisse denuo; idque com- modum fecisse, cum in terras corpore circumfusus advenit. Ac licet Judæi sint, Evangelium nihilomi- nus adhibent. Carnium esum detestantur. Aquam pro Deo venerantur. Christum in suo illo, uti dixi- inus, adventu hominem induisse dicunt. Denique aquis se identidem tai hieme quam æstate lavant, nimirum puritatis conciliandæ sibi gratia, quemadmodum Samarita. XI. Valentini corporum resurrectionem negant. Vetus Testamentum, ac prophetas respuunt. Quæ nihilominus legunt ipsi, et si quid est quod ad illo- rum hæresin per iguram ac tropum accommodari D possit, id admittunt. Sed certas quasdam fabulas addiderunt, et triginta æonum utriusque sexus vo- cabula commenti sunt; quos quidem æonas ab uni- versorum parente ac conditore productos asserunt, quos et deos, et æonas faciunt. Demum Christum e cœlo corpus extulisse, ac per·Mariam traductum esse velut per tubulum existimant. XII. Secundiani, corumque socii Epiphanes, at- que Isidorus, eadem inter se paria componentes cum Valentinis consentiunt : nonnulla tamen ab iis diversa ponunt; et ad fædam insuper libidinem sucs instituunt. lidem et Incarnationem negant. XIII. Ptolemæi Valentini discipuli fuerunt, qui-

τοὺς λέγουσιν· ἄλλοι δὲ Βορβορίτας αὐτοὺς καλοῦσιν. Οὗτοι τὴν Βαρδελὼ καὶ Βαρβερὼ αὐλοῦσι. Ζ΄. Καρποκρατιανοί, ἀπὸ Καρποκράτους τινὸς τῶν ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ, ὅς ἐδίδασκε πᾶσαν αἰσχρουργίαν ἐκτε- λεῖν, καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα ἁμαρτίας. Καὶ εἰ μή τις, φησί, διὰ πάντων παρέλθοι, καὶ τὸ θέλημα πάντων τῶν δαιμόνων καὶ ἀγγέλων ἐκτελέση. οὐ δύναται ὑπερβῆναι εἰς τὸν ἀνώτατον οὐρανὸν, οὐδὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας παρελθεῖν. Ελεγε δὲ τὸν Ἰησοῦν ψυχήν νοεράν ειληφέναι, εἰδότα δὲ τὰ ἄνω ἐνταῦθα καταγγέλλειν· καὶ ὡς εἴ τι πράξειεν ὅμοια τῷ Ἰη σοῦ, κατ' αὐτὸν εἶναι. Τόν τε νόμον σὺν τῇ τῶν νε κρῶν ἀναστάσει απηγόρευεν, ὡς αἱ ἀπὸ Σίμωνος καὶ δεῦρο αἱρέσεις. Τούτου γέγονεν ἡ ἐν Ῥώμη Μαρ- κελλίνα. Εἰκόνας δὲ ποιήσας ἐν κρυφῇ Ἰησοῦ, καὶ Β Παύλου, καὶ Ομήρου, καὶ Πυθαγόρου, ταύταις ἐθυ μία καὶ προσεκύνει. Η΄. Κηρινθιανοί, οἱ καὶ Μηρινθιανοί· οὗτοι ἀπὸ Κηρίνθου καὶ Μηρίνθου Ἰουδαῖοί τινες τὴν περιτο μὴν αὐχοῦντες· τὸν δὲ κόσμον ὑπ' ἀγγέλων γεγε- νῆσθαι λέγοντες, Ἰησοῦν δὲ κατὰ προκοπὴν Χριστὸν κεκλῆσθαι. θ'. Ναζωραίοι, οι Χριστὸν ὁμολογοῦσιν Ἰησοῦν Υἱὸν Θεοῦ, πάντα δὲ κατὰ νόμον πολιτευόμενοι. Ι. Εβιωναῖοι, οἱ παραπλήσιοι τῶν προειρημένων Κορινθιανῶν καὶ Ναζωραίων· οἷς συνήφθη κατά τι ἡ τῶν Σαμψαίων τε καὶ Ελκεσαίων αίρεσις. Οἱ Χρι- στόν φασιν κεκτίσθαι ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεῦμα. Ενδημήσαντα δὲ τὸν Χριστὸν ἐν τῷ Αδάμ πρῶτον, καὶ κατὰ καιρὸν ἐκδυόμενον αὐτὸν τὸν ᾿Αδάμ, καὶ πάλιν ἐνδυόμενον, τὸ αὐτὸ τοῦτό φα σιν εκτετελεκέναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐνσάρκῳ αὐτοῦ παρου σίᾳ. Ἰουδαῖοι δὲ ὄντες Εὐαγγελίοις κέχρηνται. Σαρ κοφαγίαν βδελύττονται. Τὸ ὕδωρ ἀντὶ Θεοῦ ἔχουσι· τὸν δὲ Χριστὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἐνσάρκῳ παρουσία ἐνδεδύσθαι, ὡς ἔφην. Συνεχῶ; δὲ βαπτίζονται ἐν τοῖς ὕδασι θέρους τε καὶ χειμῶνος, εἰς ἀγνισμὸν δῆθεν, ὥσπερ οἱ Σαμαρείται. ΙΑ΄. Οὐαλεντίνοι, οἳ σαρκὸς μὲν ἀπαγορεύουσιν ἀνάστασιν, Παλαιὰν Διαθήκην ἀθετοῦσι καὶ προφή τας, ἀναγινώσκοντες μὲν καὶ ὅσα εἰς ὁμοίωσιν δύνα- ται τροπολογεῖσθαι τῆς αὐτῶν αἱρέσεως, καὶ δεχόμε- νοι· ἑτέρας δέ τινας μυθολογίας παρεισφέροντες, τριάκοντα αἰώνων ὀνομασίας λέγοντες ἀδενοθηλειών, ὁμοῦ τε ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων γεγενημένους, οὓς καὶ θεοὺς ἡγοῦνται καὶ αἰῶνας. Τὸν δὲ Χριστὸν ἀπ' οὐρανοῦ σῶμα ἔνηνογέναι, καὶ ὡς διὰ σωλήνες τὴν Μαρίαν διαπεπερακέναι. ΙΒ'. Σεκουνδιανοι, εἷς συνάπτεται Ἐπιφάνης καὶ Ἰσίδωρος, ταῖς αὐτας κεχρημένοι καὶ οὗτοι συζυ γίαις, τὰ ὅμοια Ουαλεντίνῳ πεφρονηκότες, ἕτερα δὲ παρ' αὐτῶν ποσῶς διηγούμενοι. Προστιθέασι δὲ τὴν αἰσχρουργίαν διδάσκοντες. Απαγορεύουσι δὲ καὶ οὗτοι τὴν σάρκωσιν. ΙΓ΄. Πτολεμαῖοι, μαθηταὶ καὶ αὐτοὶ ὄντες Ουαλεν S. EMPIANH lutulentos. Ab istis Barbelo, sive Barbero, nescio A quæ prædicari solet. VII. Carpocratiani a Carpocrate quodam Asiatico dicti, qui ad omne turpitudinum ac flagitiorum ge- nus discipulos informabat. Quod si quis, aiebat, non omnia percurrerit, neque dæmonum, et ange- lorum omnium voluntati satisfecerit, supremum in ccelum evehi minime potest, neque principatus, po- testatesque transcendere. Asserebat idem Jesum mente præditam animam sumpsisse, et cognitione coelestium imbutum hominibus ea nuntiasse : ac si quis eadem, quæ Jesus olim, perpetret, haud eo inferiorem futurum. Demum legem una cum mor- tuorum resurrectione damnabat, quemadmodum et Simoniani, cæterique omnes, quos hucusque per- censui. Ex bujus grege Marcellina illa Ronne fuit. Atque idem Jesu, Paulique, nec non et Homeri ac Pythagoræ clanculum imagines fingens, sulfitibus eas et adoratione prosecutus est. VIII Cerinthiani, sive Merinthiani, a Cerintho, vel Merimho Judaici generis exstiterunt, qui cir- cuncisionem prae se ferebant. Mundum ab angelis fabricatum, Jesum ad Christi dignitatem per sir- tutum incrementa pervenisse dixerunt. IX. Nazareni ita Jesum esse Christum, Deique Filium asseruerunt, ut Mosis legem omnino vitæ ad institutum adsciverint. X. Cerinthianis, ac Nazarenis simillimi sunt Ebionitæ, quibus cum Sampsæis, et Elcesæis ali- qua ex parte convenit. Hi Christum in coelo crea- c tum, ejusque sanctum Spiritum affirmant. Illum ipsum in Adamum sese infudisse primo, ac deinde exuisse narrant; tum subiisse denuo; idque com- modum fecisse, cum in terras corpore circumfusus advenit. Ac licet Judæi sint, Evangelium nihilomi- nus adhibent. Carnium esum detestantur. Aquam pro Deo venerantur. Christum in suo illo, uti dixi- inus, adventu hominem induisse dicunt. Denique aquis se identidem tai hieme quam æstate lavant, nimirum puritatis conciliandæ sibi gratia, quemadmodum Samarita. XI. Valentini corporum resurrectionem negant. Vetus Testamentum, ac prophetas respuunt. Quæ nihilominus legunt ipsi, et si quid est quod ad illo- rum hæresin per iguram ac tropum accommodari D possit, id admittunt. Sed certas quasdam fabulas addiderunt, et triginta æonum utriusque sexus vo- cabula commenti sunt; quos quidem æonas ab uni- versorum parente ac conditore productos asserunt, quos et deos, et æonas faciunt. Demum Christum e cœlo corpus extulisse, ac per·Mariam traductum esse velut per tubulum existimant. XII. Secundiani, corumque socii Epiphanes, at- que Isidorus, eadem inter se paria componentes cum Valentinis consentiunt : nonnulla tamen ab iis diversa ponunt; et ad fædam insuper libidinem sucs instituunt. lidem et Incarnationem negant. XIII. Ptolemæi Valentini discipuli fuerunt, qui-

Α γὰρ περὶ τούτων μὴ λεγούσης, πόθεν αὐτοῖς ἡ γνώσις Β ή, του. τῆς τῶν πατέρων ονομασίας καὶ ἀριστείας εἰ μὴ ἐξ αὐτῶν τῶν Γραφῶν τῆς Πεντατεύχου ; Καὶ πῶς οἷόν τε ἐν ταυτῷ εἶναι ἀληθὲς καὶ ψεῦδος; καὶ ἐν μέρει τὴν Γραφὴν ἀληθεύειν, ἐν μέρει δὲ ψεύδεσθαι ; τοῦ Σωτῆρος λέγοντος· "Η ποιήσατε τὸ δένδρον αγα θόν, καὶ τοὺς καρποὺς ἀγαθοὺς, ἢ τὸ δένδρον σαπρὸν, καὶ τοὺς καρποὺς σαπρούς. Οὐ δύναται γὰρ δένδρον ἀγαθὸν καρπὸν σαπρὸν ποιῆσαι, οὐδὲ δένδρον σαπρὸν καρποὺς ἀγαθοὺς ποιῆσαι. Μάταιος τοίνυν αὐτῶν ἡ διάνοια, καὶ ἡ εἰσήγησις ἐκ πολλῶν ἔχουσα τὴν ἀνατροπήν· ὡς ἄχρι τῆς δεῦρο οὐ μόνον τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς ᾄδεται, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ τόποι τῶν παραδοξοποιιῶν σωματοποιοῦνται. Πρώ τον ὅπου τὸ πρόβατον ὁ ᾿Αβραὰμ προσέφερε τῷ θεῷ; ὄρος Σιών ἄχρι τοῦ δεῦρο οὕτω καλούμενον. Αλλα καὶ ὅπου ἡ δρύς τῆς Μαμβρή (13) ἔνθα τοῖς ἀγγέ λοις παρετέθη ὁ μόσχος· ὅπου δὲ ᾽Αβραὰμ ἀγγέλοις παρέθετο κρεῶν τὴν ἑτοιμασίαν, ἀποδέων σὐκ ἦν αὐτὸς τῆς τούτων μετοχῆς. Γ΄. Ἀλλὰ καὶ τοῦ προβάτου τυθέντος ἐν τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ ἔτι παρ' Αίγυπτίοις τυγχάνει οδο μένη ἡ παράδοσις, καὶ παρὰ τοῖς εἰδωλολάτραις. Ἐν γὰρ τῷ καιρῷ, ὅτε τὸ Πάσχα ἐγένετο ἐκεῖσε, ἀρχὴ δὲ αὕτη γίνεται τοῦ ἔαρος, ὅτε ἡ πρώτη ισημερία, ἐκ μίλτεως λαμβάνουσι πάντες Αἰγύπτιοι κατὰ ἀγνω- σίαν, καὶ χρίουσι μὲν τὰ πρόβατα, χρίουσι δὲ καὶ τὰ δένδρα. τὰς συχᾶς, καὶ τὰ ἄλλα, φημίζοντες καὶ λέ- γοντες, ὅτι φησί· τὸ πῦρ ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ κατα έφλεξε ποτε τὴν οἰκουμένην. Τὸ δὲ σχῆμα τοῦ αἵματος τὸ πυρωπὸν ἀλεξητήριόν ἐστι τῆς τοσαύ της πληγῆς καὶ τοιαύτης. Πόθεν δὲ οὐκ ἔχομεν δεῖξαι περὶ τῆς ἀκολουθίας, ὡς ἔτι καὶ δεῦρο τὰ λείψανα τῆς τοῦ Νῶς λάρνακος δείκνυται ἐν τῇ τῶν Καρδυέων χώρα. Καὶ πάντως δὲ εἰ ἐπιζητήσειέ τις, καὶ ἀγ ερευνήσεις καὶ τὰ λείψανα τοῦ θυσιαστηρίου, ἐπείπερ ἀκόλουθόν ἐστιν, εὕροι ἂν ἐν τῇ ὑπωρείᾳ τοῦ ἔρους· ὅπου ἔμεινε Νῶς ἐξελθὼν ἀπὸ τῆς κιβωτοῦ, καὶ προσο ενέγκας ἀπὸ τῶν ζώων τῶν καθαρῶν, καὶ τῶν στεά- των Κυρίῳ τῷ Θεῷ, ὅτε ἤκουσεν· Ἰδοὺ δέδωκα σοι πάντα, ὡς λάχανα χόρτον· θῦσον, καὶ φάγε. Παρελεύσομαι δὲ καὶ ταύτης πάλιν τὸ ἐπείσακτου καὶ ἠλίθιον τῆς αἱρέσεως, ἀρχεσθεὶς ταῖς προειρη- μέναις ὀλίγαις λέξεσιν, ἐνσπαρείσαις ὑπὸ τῆς ἡμῶν βραχύτητος, ἐνταῦθα πρὸς ἀντίθεσιν τῆς πλάνης τῆς προειρημένης αἱρέσεως. ΚΑΤΑ ΟΣΣΗΝΩΝ (14), Εκτη αἵρεσις ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, ἐννεακαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α΄. Μετὰ ταύτην πάλιν ἄλλη τις αἵρεσις ταύταις Όσσαίους Εσσαίοι εἰ Οσσηνοί τόν κατά παραγωγήν Όστηνούς Εσσηνοῖς· S. EPIPHANII Scriptura meminit, unde et horum appellatio, et egregia virtus nisi ex illis voluminibus cognita esse potuerit? Qui porro convenit veritatem in unum cum falsitate concurrere? eamdemque Scripturam partim vera, partim falsa jactare? cum Salvator dixerit : Aut facite arborem bonam, et fructus bonos : aut arborem malam, et fructus malos. Neque enim potest arbor bona malos fructus facere, neque arbor mala & bonos fructus facere. Quocirca vanissi- mum horum hominum ingenium est; doctrinaque ipsa multis ex capitibus everti ac refutari potest. Præsertim cum in hodiernum usque tempus non modo celebrentur ea, quæ iis in libris gesta memo - rantur; sed et ipsamet loca repræsententur, ubi admiranda illa prodigia contigerunt. In primis mons Sion, ubi ovem Deo Abrahamus immolavit, idem ad hoc tempus nomen obtinuit. Tum ubi quercus illa Mambre fuit; quo in loco vitulum angelis ap- posuit. Quem cum illis epularum apparatum in- strueret, verisimile est eorum et ipsum participem exstitisse. III. Quin etiam quod ad illum agnum attinet, in Ægypto a Judais immolatum ejus rei memoria apud Agyptios, ipsosque deorum cultores hodieque re- manet. Etenim sub idem tempus, quo illic olim Pa- scha celebratum est, quod in veris initium atque æquinoctium incidit, Ægyptii omnes minio oves suas inficiunt, necnon et arbores, uti ficus, et cætera ejusmodi. Cujus quidem ritus tametsi causam ne- sciant, istud tamen præ se ferunt, ac vulgo jacti- tant : illo die universum terrarum orbem incendio conflagrasse; hujus porro calamitatis avertendæ vim quamdam in cruore illo atque igneo colore esse positam. Quibus vero de causis, negant sibi esse compertum; sed et hucusque in Cardyæorum re- gione arcæ Noemiticæ reliquias ostendunt. Ac si quis diligentius perquirat, non dubito, quin altaris quoque vestigia, quod ipsum consequens est, ad montis radices invenire possit : ubi tum Noe ex arca progrediens mansit, et de puris animalibus, atque adipibus Domino Deo sacrificium instituit. Quo etiam tempore illud a Deo oraculum accepit : Ecce dedi tibi omnia, tanquam herbarum olera, ma- cla, et comedes. Verum hæresis hujus adulterina, stultaque dogmata missa faciam. Siquidem pauca hæc suffi, iunt a nobis hucusque disputata, atque ad cum errorem propulsandum in medium allata. CONTRA OSSENOS (14), Quæ est VI haresis Judaismi, ordine XIX. * Luc. vi, 45. * Gen. ix. 3. • Forte vel apud posteros locus ille fuit, ad usque Constantini Magni tempora, quibus tam a Judæis et Christianis, quain a gentilibus frequentes religionis ergo con- ventus, ac mercatus illic habiti, quos Constantinus cdicto sustulit. Sozomenus 1. 11, c. 3. D Epiphanius, haeresi xxx et Lili, nominat, ut Scaliger observat, quemadmodum pro iisdem accipiuntur. Ex quo nimirum colligit nonnisi in Greco esse, neque radicale videri, uti nec ia Esɛenorum voca- Info. Addit eosdemn esse cun utrosque enim esse: "Non quia sæpenumero holent 1. Sequitur Ossenorum hæresis cum superioribus (13) Καὶ ὅπου ἡ δρᾶς τῆς Μαμβρή. Celeberrimus (14) Κατὰ Οσσηνῶν. Quos Ossenos hic appellat

Α γὰρ περὶ τούτων μὴ λεγούσης, πόθεν αὐτοῖς ἡ γνώσις Β ή, του. τῆς τῶν πατέρων ονομασίας καὶ ἀριστείας εἰ μὴ ἐξ αὐτῶν τῶν Γραφῶν τῆς Πεντατεύχου ; Καὶ πῶς οἷόν τε ἐν ταυτῷ εἶναι ἀληθὲς καὶ ψεῦδος; καὶ ἐν μέρει τὴν Γραφὴν ἀληθεύειν, ἐν μέρει δὲ ψεύδεσθαι ; τοῦ Σωτῆρος λέγοντος· "Η ποιήσατε τὸ δένδρον αγα θόν, καὶ τοὺς καρποὺς ἀγαθοὺς, ἢ τὸ δένδρον σαπρὸν, καὶ τοὺς καρποὺς σαπρούς. Οὐ δύναται γὰρ δένδρον ἀγαθὸν καρπὸν σαπρὸν ποιῆσαι, οὐδὲ δένδρον σαπρὸν καρποὺς ἀγαθοὺς ποιῆσαι. Μάταιος τοίνυν αὐτῶν ἡ διάνοια, καὶ ἡ εἰσήγησις ἐκ πολλῶν ἔχουσα τὴν ἀνατροπήν· ὡς ἄχρι τῆς δεῦρο οὐ μόνον τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς ᾄδεται, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ τόποι τῶν παραδοξοποιιῶν σωματοποιοῦνται. Πρώ τον ὅπου τὸ πρόβατον ὁ ᾿Αβραὰμ προσέφερε τῷ θεῷ; ὄρος Σιών ἄχρι τοῦ δεῦρο οὕτω καλούμενον. Αλλα καὶ ὅπου ἡ δρύς τῆς Μαμβρή (13) ἔνθα τοῖς ἀγγέ λοις παρετέθη ὁ μόσχος· ὅπου δὲ ᾽Αβραὰμ ἀγγέλοις παρέθετο κρεῶν τὴν ἑτοιμασίαν, ἀποδέων σὐκ ἦν αὐτὸς τῆς τούτων μετοχῆς. Γ΄. Ἀλλὰ καὶ τοῦ προβάτου τυθέντος ἐν τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ ἔτι παρ' Αίγυπτίοις τυγχάνει οδο μένη ἡ παράδοσις, καὶ παρὰ τοῖς εἰδωλολάτραις. Ἐν γὰρ τῷ καιρῷ, ὅτε τὸ Πάσχα ἐγένετο ἐκεῖσε, ἀρχὴ δὲ αὕτη γίνεται τοῦ ἔαρος, ὅτε ἡ πρώτη ισημερία, ἐκ μίλτεως λαμβάνουσι πάντες Αἰγύπτιοι κατὰ ἀγνω- σίαν, καὶ χρίουσι μὲν τὰ πρόβατα, χρίουσι δὲ καὶ τὰ δένδρα. τὰς συχᾶς, καὶ τὰ ἄλλα, φημίζοντες καὶ λέ- γοντες, ὅτι φησί· τὸ πῦρ ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ κατα έφλεξε ποτε τὴν οἰκουμένην. Τὸ δὲ σχῆμα τοῦ αἵματος τὸ πυρωπὸν ἀλεξητήριόν ἐστι τῆς τοσαύ της πληγῆς καὶ τοιαύτης. Πόθεν δὲ οὐκ ἔχομεν δεῖξαι περὶ τῆς ἀκολουθίας, ὡς ἔτι καὶ δεῦρο τὰ λείψανα τῆς τοῦ Νῶς λάρνακος δείκνυται ἐν τῇ τῶν Καρδυέων χώρα. Καὶ πάντως δὲ εἰ ἐπιζητήσειέ τις, καὶ ἀγ ερευνήσεις καὶ τὰ λείψανα τοῦ θυσιαστηρίου, ἐπείπερ ἀκόλουθόν ἐστιν, εὕροι ἂν ἐν τῇ ὑπωρείᾳ τοῦ ἔρους· ὅπου ἔμεινε Νῶς ἐξελθὼν ἀπὸ τῆς κιβωτοῦ, καὶ προσο ενέγκας ἀπὸ τῶν ζώων τῶν καθαρῶν, καὶ τῶν στεά- των Κυρίῳ τῷ Θεῷ, ὅτε ἤκουσεν· Ἰδοὺ δέδωκα σοι πάντα, ὡς λάχανα χόρτον· θῦσον, καὶ φάγε. Παρελεύσομαι δὲ καὶ ταύτης πάλιν τὸ ἐπείσακτου καὶ ἠλίθιον τῆς αἱρέσεως, ἀρχεσθεὶς ταῖς προειρη- μέναις ὀλίγαις λέξεσιν, ἐνσπαρείσαις ὑπὸ τῆς ἡμῶν βραχύτητος, ἐνταῦθα πρὸς ἀντίθεσιν τῆς πλάνης τῆς προειρημένης αἱρέσεως. ΚΑΤΑ ΟΣΣΗΝΩΝ (14), Εκτη αἵρεσις ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, ἐννεακαιδεκάτη δὲ τῇ ἀκολουθία. Α΄. Μετὰ ταύτην πάλιν ἄλλη τις αἵρεσις ταύταις Όσσαίους Εσσαίοι εἰ Οσσηνοί τόν κατά παραγωγήν Όστηνούς Εσσηνοῖς· S. EPIPHANII Scriptura meminit, unde et horum appellatio, et egregia virtus nisi ex illis voluminibus cognita esse potuerit? Qui porro convenit veritatem in unum cum falsitate concurrere? eamdemque Scripturam partim vera, partim falsa jactare? cum Salvator dixerit : Aut facite arborem bonam, et fructus bonos : aut arborem malam, et fructus malos. Neque enim potest arbor bona malos fructus facere, neque arbor mala & bonos fructus facere. Quocirca vanissi- mum horum hominum ingenium est; doctrinaque ipsa multis ex capitibus everti ac refutari potest. Præsertim cum in hodiernum usque tempus non modo celebrentur ea, quæ iis in libris gesta memo - rantur; sed et ipsamet loca repræsententur, ubi admiranda illa prodigia contigerunt. In primis mons Sion, ubi ovem Deo Abrahamus immolavit, idem ad hoc tempus nomen obtinuit. Tum ubi quercus illa Mambre fuit; quo in loco vitulum angelis ap- posuit. Quem cum illis epularum apparatum in- strueret, verisimile est eorum et ipsum participem exstitisse. III. Quin etiam quod ad illum agnum attinet, in Ægypto a Judais immolatum ejus rei memoria apud Agyptios, ipsosque deorum cultores hodieque re- manet. Etenim sub idem tempus, quo illic olim Pa- scha celebratum est, quod in veris initium atque æquinoctium incidit, Ægyptii omnes minio oves suas inficiunt, necnon et arbores, uti ficus, et cætera ejusmodi. Cujus quidem ritus tametsi causam ne- sciant, istud tamen præ se ferunt, ac vulgo jacti- tant : illo die universum terrarum orbem incendio conflagrasse; hujus porro calamitatis avertendæ vim quamdam in cruore illo atque igneo colore esse positam. Quibus vero de causis, negant sibi esse compertum; sed et hucusque in Cardyæorum re- gione arcæ Noemiticæ reliquias ostendunt. Ac si quis diligentius perquirat, non dubito, quin altaris quoque vestigia, quod ipsum consequens est, ad montis radices invenire possit : ubi tum Noe ex arca progrediens mansit, et de puris animalibus, atque adipibus Domino Deo sacrificium instituit. Quo etiam tempore illud a Deo oraculum accepit : Ecce dedi tibi omnia, tanquam herbarum olera, ma- cla, et comedes. Verum hæresis hujus adulterina, stultaque dogmata missa faciam. Siquidem pauca hæc suffi, iunt a nobis hucusque disputata, atque ad cum errorem propulsandum in medium allata. CONTRA OSSENOS (14), Quæ est VI haresis Judaismi, ordine XIX. * Luc. vi, 45. * Gen. ix. 3. • Forte vel apud posteros locus ille fuit, ad usque Constantini Magni tempora, quibus tam a Judæis et Christianis, quain a gentilibus frequentes religionis ergo con- ventus, ac mercatus illic habiti, quos Constantinus cdicto sustulit. Sozomenus 1. 11, c. 3. D Epiphanius, haeresi xxx et Lili, nominat, ut Scaliger observat, quemadmodum pro iisdem accipiuntur. Ex quo nimirum colligit nonnisi in Greco esse, neque radicale videri, uti nec ia Esɛenorum voca- Info. Addit eosdemn esse cun utrosque enim esse: "Non quia sæpenumero holent 1. Sequitur Ossenorum hæresis cum superioribus (13) Καὶ ὅπου ἡ δρᾶς τῆς Μαμβρή. Celeberrimus (14) Κατὰ Οσσηνῶν. Quos Ossenos hic appellat

ADVERSUS HÆRESES. LIB. I. TOM. 1. ΧΙΧ. 2.62 παραπεπλεγμένη, ἡ τῶν Ὁσσηνῶν καλουμένη. Ἰου - δαῖοί τε οὗτοι, ὡς καὶ αἱ προειρημέναι, ὑποκριταὶ τὸν τρόπον, δεινοὶ τὴν ἐπίνοιαν. Ωρμηνται δὲ οὗ τοι (15), ὡς ἡ εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσα περιέχει παράδοσις, ἀπὸ τῆς Ναβατικῆς χώρας, καὶ Ἰτουραίας, Μωαβί- τιδός τε καὶ ᾿Αρηϊλίτιδος τῶν ἐπέκεινα τῆς κοιλάδος τῆς Αλυκῆς οὕτως ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ καλουμένης ὑπερκειμένης χώρας. Ἔστι δὲ αὕτη Νεκρὰ καλουμένη Θάλασσα. Τοῦτο δὲ τὸ γένος τῶν ὑσσηνῶν (16) ἑρμη- νεύεται διὰ τῆς ἐκδόσεως τοῦ ὀνόματος στιβαρόν γένος. Συνήφθη δὲ τούτοις μετέπειτα (17) ὁ καλού μενος αλξαι, ἐν χρόνοις. Τραϊανοῦ βασιλέως μετά τὴν τοῦ Σωτῆρος παρουσίαν, ὃς ἐγένετο ψευδοπρο φήτης. Συνεγράψατο δὲ οὗτος βιβλίον δῆθεν κατὰ προφητείαν, ἢ ὡς κατὰ ἔνθεον σοφίαν. Φασὶ δὲ καὶ ἄλλον τινὰ Ἰεξέον ἀδελφὸν τούτου. Γέγονε δὲ οὗτος Β ὁ ἄνθρωπος πεπλανημένος τὸν τρόπον, ἀπατηλὸς τὴν γνώμην, ἀπὸ Ἰουδαίων ὁρμώμενος, καὶ τὰ Ἰουδαίων φρονῶν, κατὰ νόμον δὲ μὴ πολιτευόμενος, ἕτερα δὲ ἀνθ' ἑτέρων παρεισφέρων, καὶ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ αἰ ρεσιν πλανήσας. Αλας, καὶ ὕδωρ, καὶ γῆν, καὶ κάρτον (18) καὶ οὐρανὸν, καὶ αἰθέρα, καὶ ἄνεμον ὅρκον αὐτοῖς εἰς λατρείαν ὁρισάμενος παραδέδωκε. Ποτὲ δὲ πάλιν ἄλλους μάρτυρας ἑπτὰ ὁρισάμενος, τὸν οὐρανὸν φημί, καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ πνεύματα φησὶν, καὶ ἁγίους τοὺς ἀγγέλους τῆς προσευχῆς, καὶ τὸ ἔλαιον, καὶ τὸ ἅλας, καὶ τὴν γῆν. Απεχθάνεται δὲ τῇ παρθενία, μισεῖ δὲ τὴν ἐγκράτειαν, ἀναγκάζει δὲ γάμον· φαν τασιώδη δέ τινα ὡς δῆθεν ἀποκαλύψεως παρεισφέρει ὑποκριτὰς δὲ ' διδάσκει, φήσας μὴ εἶναι ἁμαρτίαν, εἰ καὶ παρατύχοιεν εἴδωλα προσκυνήσαι καιροῦ ἐνστάντος διωγμοῦ, ἐὰν μόνον ἐν τῇ συνειδήσει μή προ σκυνήσῃ, καὶ εἴ τι δ' ἂν ὁμολογήσῃ ἐν στόματι, ἐν δὲ τῇ καρδίᾳ μή. εἶναι. τῆς ᾿Αρηϊλίτιδος. Αρωηρίτιδος Αρεόπολις, 'Αρωνίτιδος Όσσηνός, οι Εσσηνός, κατὰ παραγωγήν ἀπὸ τοῦ Οσσαίος, Οσσηνός· 'Αβασηνός ἐν τῇ Ἰτουρέᾳ καὶ Ναβαττίδι. Εx τῶν ἀγγέλων θρησκεία, Έλξατ ὁ Ἐσσαῖος πέραν τῆς Αλυκής, ήτοι Νεκρας καλουμένης θαλάσσης, ἐν τῇ Μο- βίτιδι χώρα περὶ τὸν χειμάρρουν Αρνῶν καὶ ἐπέκεινα, Εσσαίος Έλξαῖος, ὁ Ἐσσαῖος. Οι Ἰεσσαίος Εσσαίος. - IERES. A implicita. Nam et hi perinde ut illi Judai sunt, et simulandi artifices, atque in primis callidi. Fe- runt istos ex Nabatæra, Ituræa, Moabitide et Areili- tide originem traxisse, quæ regiones ultra vallem salsuginosam positæ sunt. Hoc enim nomine sacris in litteris tractus ille superior appellatur, qui idem est cum mari Mortuo. Ossenorum porro genus istud si nomen interpretere, idem est ac firmum et soli- dum. Ad hos postca Elxai se quidam aggregavit, imperante Trajano, post adventum Christi Domini. Qui cum falso prophetam se diceret, librum quem- dam velut prophetico spiritu afflatus edidit, divina scilicet sapientia plenum. Hujus præterca fratrem, Jexeum nomine, commemorant. Cæterum homo ille moribus perditus atque impostor ſuit ; nam cum ge- · nere ac secta Judæus esset, ad legis prescriptumn minime vitam suam accommodavit; sed alia omnia loco ejus obtrusit, ac sectatores suos in transversum abduxit. Inter alia per salem ac terram, panem, cœlum, æthera, ventumque velut numina dejerare jussit. Interdum vit alios testes definit: nimirum cœlum, aquam et spiritus, sanctos orationis ange- los, oleum, salem et terram. Præterea virginitatem odit, continentiam damnat, et ad ineundas nuptias compellit. Tum vero commenta quædam ac somnnia tanquam apocalypses suis reliquit. Quos etiam si- mulatores esse docuit; cum ullum negaret esse crimen, si quis persecutionis tempore idola vene- retur, dummodo minime id ex animo faciat ; aut si quid ore tenus non item animo profiteatur. Deest emendanda vox quæe hoc loco legis tur, quæ nusquami reperitur : proque ea substituen- dum ab Aroer, quae et Ar vocatur, Moabitarum urbe frequentissima, quæ Græcis est ad torrentem Arnom, ut ad c. xi Josue Masius observat. Possumus et a l rentis nomine suspicari scriptum. verbo profectum sit, quod in Arama lingua fortem esse, vel roborare significat, alii ab Hebraer ry deducunt. Scaliger non dubitat, quin conceptum sit 'Non, ut idem sit et nam ejusmodi patronymicæ inflexiones in v Arabumi, et Asianorum propriæ sunt, ut idem ex Stephano in docet, cum Europæi aliter forment: pro scheva, et vicissim scheva pro holem usurpatur. C quibus fortassis Hanc conjecturam duobus potissimum argumentis astruit alterum, quod multa in eorum instituto veterum Essenorum vestigia comparent, utputa † cibus ex sale et pane, potus ex aqua, tum quod Osseni solem adorarunt, unde et Sampsæi dicti nam Sampsæi, quorum est hæresis LII, iidem cum Ossenis videntur. At Essenorum proprium hoc fuit, oriente sole preces fundere; al- terum est, quod Elxai impostor ille, qui ad Ossenos transiit, Essenus fuerit. Nihil enim aliud est quam 'ND SN ut id sectæ, non hominis proprium exstiterit. Sed ea Scaligeri conjectura ea- ienus a nobis probatur, ut nihil supra conjecturam ac probabilem opinionem habeat. Et quidem cum tria apud Judæos aute Christum sectarum capita fuerint; Pharisæorum, Sadducæorum et Essenorum, calera omnes, quæ ab Epiphanio, vel aliis meno- rantur, hæreses ad illarum quampiam merito revo- cantur, a qua initio produxerunt. Quanquam patte D latim novis ad institutum ritibus, ac dogmatibus ad- jiciendis, aut contra veteribus rejiciendis, multum a priore forma deflexerint. Quamobrem ab Essenis Ossenos istos manasse credibile est: tametsi plurima illis contraria dogmata Osseni postmodum astruxe- rint: quod ex Epiph. constare potest. cti. Qui meri sunt Osseni, nisi quod ad communem superstitionem utcunque Christiani nominis profes- sionem adjunxerant. Horum igitur domicilium in Persa fuit, ut heresi Lill. scriptum est, meminit, ut dictum est, in Sampsorum hæresi. Quod sectae nomen esse, non hominis, proprium ariolatur Scaliger. Etenim Arabicus articulus "N cum appellatione serte, hoc est 'ND no- men illud peperit 'ND- etiam ratione ejusdem frater Isgaio; pro 'Egxiog ab Epiphanio nuncupatur, sicut pro Sed hæc mera Scaligeri divinatio est. Scaligeri conjectura, qui in Elencho Triharesii cap 27, superstitiosum Ossenorum jusjurandum per so- lem, panem et aquam, ad Essenorum victum refert, qui pane, sale et aqua constabat. Porro et hac, et quæ deinceps sequuntur, documento esse possunt, Ossenorum sectam ab Essenis valde diversam fuisse. (16) Τοῦτο δὲ γένος τῶν Ὀσσηνών. Quasi a (15) Αρμηνται δὲ οὗτοι. Unde et Sampsæi prole- (17) Συνήφθη δὲ τούτοις μετέπειτα. De Elsat (18) Αλας, καὶ ὕδωρ, καὶ γῆν, καὶ ἄρτον. Friget

ADVERSUS HÆRESES. LIB. I. TOM. 1. ΧΙΧ. 2.62 παραπεπλεγμένη, ἡ τῶν Ὁσσηνῶν καλουμένη. Ἰου - δαῖοί τε οὗτοι, ὡς καὶ αἱ προειρημέναι, ὑποκριταὶ τὸν τρόπον, δεινοὶ τὴν ἐπίνοιαν. Ωρμηνται δὲ οὗ τοι (15), ὡς ἡ εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσα περιέχει παράδοσις, ἀπὸ τῆς Ναβατικῆς χώρας, καὶ Ἰτουραίας, Μωαβί- τιδός τε καὶ ᾿Αρηϊλίτιδος τῶν ἐπέκεινα τῆς κοιλάδος τῆς Αλυκῆς οὕτως ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ καλουμένης ὑπερκειμένης χώρας. Ἔστι δὲ αὕτη Νεκρὰ καλουμένη Θάλασσα. Τοῦτο δὲ τὸ γένος τῶν ὑσσηνῶν (16) ἑρμη- νεύεται διὰ τῆς ἐκδόσεως τοῦ ὀνόματος στιβαρόν γένος. Συνήφθη δὲ τούτοις μετέπειτα (17) ὁ καλού μενος αλξαι, ἐν χρόνοις. Τραϊανοῦ βασιλέως μετά τὴν τοῦ Σωτῆρος παρουσίαν, ὃς ἐγένετο ψευδοπρο φήτης. Συνεγράψατο δὲ οὗτος βιβλίον δῆθεν κατὰ προφητείαν, ἢ ὡς κατὰ ἔνθεον σοφίαν. Φασὶ δὲ καὶ ἄλλον τινὰ Ἰεξέον ἀδελφὸν τούτου. Γέγονε δὲ οὗτος Β ὁ ἄνθρωπος πεπλανημένος τὸν τρόπον, ἀπατηλὸς τὴν γνώμην, ἀπὸ Ἰουδαίων ὁρμώμενος, καὶ τὰ Ἰουδαίων φρονῶν, κατὰ νόμον δὲ μὴ πολιτευόμενος, ἕτερα δὲ ἀνθ' ἑτέρων παρεισφέρων, καὶ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ αἰ ρεσιν πλανήσας. Αλας, καὶ ὕδωρ, καὶ γῆν, καὶ κάρτον (18) καὶ οὐρανὸν, καὶ αἰθέρα, καὶ ἄνεμον ὅρκον αὐτοῖς εἰς λατρείαν ὁρισάμενος παραδέδωκε. Ποτὲ δὲ πάλιν ἄλλους μάρτυρας ἑπτὰ ὁρισάμενος, τὸν οὐρανὸν φημί, καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ πνεύματα φησὶν, καὶ ἁγίους τοὺς ἀγγέλους τῆς προσευχῆς, καὶ τὸ ἔλαιον, καὶ τὸ ἅλας, καὶ τὴν γῆν. Απεχθάνεται δὲ τῇ παρθενία, μισεῖ δὲ τὴν ἐγκράτειαν, ἀναγκάζει δὲ γάμον· φαν τασιώδη δέ τινα ὡς δῆθεν ἀποκαλύψεως παρεισφέρει ὑποκριτὰς δὲ ' διδάσκει, φήσας μὴ εἶναι ἁμαρτίαν, εἰ καὶ παρατύχοιεν εἴδωλα προσκυνήσαι καιροῦ ἐνστάντος διωγμοῦ, ἐὰν μόνον ἐν τῇ συνειδήσει μή προ σκυνήσῃ, καὶ εἴ τι δ' ἂν ὁμολογήσῃ ἐν στόματι, ἐν δὲ τῇ καρδίᾳ μή. εἶναι. τῆς ᾿Αρηϊλίτιδος. Αρωηρίτιδος Αρεόπολις, 'Αρωνίτιδος Όσσηνός, οι Εσσηνός, κατὰ παραγωγήν ἀπὸ τοῦ Οσσαίος, Οσσηνός· 'Αβασηνός ἐν τῇ Ἰτουρέᾳ καὶ Ναβαττίδι. Εx τῶν ἀγγέλων θρησκεία, Έλξατ ὁ Ἐσσαῖος πέραν τῆς Αλυκής, ήτοι Νεκρας καλουμένης θαλάσσης, ἐν τῇ Μο- βίτιδι χώρα περὶ τὸν χειμάρρουν Αρνῶν καὶ ἐπέκεινα, Εσσαίος Έλξαῖος, ὁ Ἐσσαῖος. Οι Ἰεσσαίος Εσσαίος. - IERES. A implicita. Nam et hi perinde ut illi Judai sunt, et simulandi artifices, atque in primis callidi. Fe- runt istos ex Nabatæra, Ituræa, Moabitide et Areili- tide originem traxisse, quæ regiones ultra vallem salsuginosam positæ sunt. Hoc enim nomine sacris in litteris tractus ille superior appellatur, qui idem est cum mari Mortuo. Ossenorum porro genus istud si nomen interpretere, idem est ac firmum et soli- dum. Ad hos postca Elxai se quidam aggregavit, imperante Trajano, post adventum Christi Domini. Qui cum falso prophetam se diceret, librum quem- dam velut prophetico spiritu afflatus edidit, divina scilicet sapientia plenum. Hujus præterca fratrem, Jexeum nomine, commemorant. Cæterum homo ille moribus perditus atque impostor ſuit ; nam cum ge- · nere ac secta Judæus esset, ad legis prescriptumn minime vitam suam accommodavit; sed alia omnia loco ejus obtrusit, ac sectatores suos in transversum abduxit. Inter alia per salem ac terram, panem, cœlum, æthera, ventumque velut numina dejerare jussit. Interdum vit alios testes definit: nimirum cœlum, aquam et spiritus, sanctos orationis ange- los, oleum, salem et terram. Præterea virginitatem odit, continentiam damnat, et ad ineundas nuptias compellit. Tum vero commenta quædam ac somnnia tanquam apocalypses suis reliquit. Quos etiam si- mulatores esse docuit; cum ullum negaret esse crimen, si quis persecutionis tempore idola vene- retur, dummodo minime id ex animo faciat ; aut si quid ore tenus non item animo profiteatur. Deest emendanda vox quæe hoc loco legis tur, quæ nusquami reperitur : proque ea substituen- dum ab Aroer, quae et Ar vocatur, Moabitarum urbe frequentissima, quæ Græcis est ad torrentem Arnom, ut ad c. xi Josue Masius observat. Possumus et a l rentis nomine suspicari scriptum. verbo profectum sit, quod in Arama lingua fortem esse, vel roborare significat, alii ab Hebraer ry deducunt. Scaliger non dubitat, quin conceptum sit 'Non, ut idem sit et nam ejusmodi patronymicæ inflexiones in v Arabumi, et Asianorum propriæ sunt, ut idem ex Stephano in docet, cum Europæi aliter forment: pro scheva, et vicissim scheva pro holem usurpatur. C quibus fortassis Hanc conjecturam duobus potissimum argumentis astruit alterum, quod multa in eorum instituto veterum Essenorum vestigia comparent, utputa † cibus ex sale et pane, potus ex aqua, tum quod Osseni solem adorarunt, unde et Sampsæi dicti nam Sampsæi, quorum est hæresis LII, iidem cum Ossenis videntur. At Essenorum proprium hoc fuit, oriente sole preces fundere; al- terum est, quod Elxai impostor ille, qui ad Ossenos transiit, Essenus fuerit. Nihil enim aliud est quam 'ND SN ut id sectæ, non hominis proprium exstiterit. Sed ea Scaligeri conjectura ea- ienus a nobis probatur, ut nihil supra conjecturam ac probabilem opinionem habeat. Et quidem cum tria apud Judæos aute Christum sectarum capita fuerint; Pharisæorum, Sadducæorum et Essenorum, calera omnes, quæ ab Epiphanio, vel aliis meno- rantur, hæreses ad illarum quampiam merito revo- cantur, a qua initio produxerunt. Quanquam patte D latim novis ad institutum ritibus, ac dogmatibus ad- jiciendis, aut contra veteribus rejiciendis, multum a priore forma deflexerint. Quamobrem ab Essenis Ossenos istos manasse credibile est: tametsi plurima illis contraria dogmata Osseni postmodum astruxe- rint: quod ex Epiph. constare potest. cti. Qui meri sunt Osseni, nisi quod ad communem superstitionem utcunque Christiani nominis profes- sionem adjunxerant. Horum igitur domicilium in Persa fuit, ut heresi Lill. scriptum est, meminit, ut dictum est, in Sampsorum hæresi. Quod sectae nomen esse, non hominis, proprium ariolatur Scaliger. Etenim Arabicus articulus "N cum appellatione serte, hoc est 'ND no- men illud peperit 'ND- etiam ratione ejusdem frater Isgaio; pro 'Egxiog ab Epiphanio nuncupatur, sicut pro Sed hæc mera Scaligeri divinatio est. Scaligeri conjectura, qui in Elencho Triharesii cap 27, superstitiosum Ossenorum jusjurandum per so- lem, panem et aquam, ad Essenorum victum refert, qui pane, sale et aqua constabat. Porro et hac, et quæ deinceps sequuntur, documento esse possunt, Ossenorum sectam ab Essenis valde diversam fuisse. (16) Τοῦτο δὲ γένος τῶν Ὀσσηνών. Quasi a (15) Αρμηνται δὲ οὗτοι. Unde et Sampsæi prole- (17) Συνήφθη δὲ τούτοις μετέπειτα. De Elsat (18) Αλας, καὶ ὕδωρ, καὶ γῆν, καὶ ἄρτον. Friget

ADVERSUS HÆRESES. LIB. I. TOM. 1. ΧΙΧ. 2.62 παραπεπλεγμένη, ἡ τῶν Ὁσσηνῶν καλουμένη. Ἰου - δαῖοί τε οὗτοι, ὡς καὶ αἱ προειρημέναι, ὑποκριταὶ τὸν τρόπον, δεινοὶ τὴν ἐπίνοιαν. Ωρμηνται δὲ οὗ τοι (15), ὡς ἡ εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσα περιέχει παράδοσις, ἀπὸ τῆς Ναβατικῆς χώρας, καὶ Ἰτουραίας, Μωαβί- τιδός τε καὶ ᾿Αρηϊλίτιδος τῶν ἐπέκεινα τῆς κοιλάδος τῆς Αλυκῆς οὕτως ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ καλουμένης ὑπερκειμένης χώρας. Ἔστι δὲ αὕτη Νεκρὰ καλουμένη Θάλασσα. Τοῦτο δὲ τὸ γένος τῶν ὑσσηνῶν (16) ἑρμη- νεύεται διὰ τῆς ἐκδόσεως τοῦ ὀνόματος στιβαρόν γένος. Συνήφθη δὲ τούτοις μετέπειτα (17) ὁ καλού μενος αλξαι, ἐν χρόνοις. Τραϊανοῦ βασιλέως μετά τὴν τοῦ Σωτῆρος παρουσίαν, ὃς ἐγένετο ψευδοπρο φήτης. Συνεγράψατο δὲ οὗτος βιβλίον δῆθεν κατὰ προφητείαν, ἢ ὡς κατὰ ἔνθεον σοφίαν. Φασὶ δὲ καὶ ἄλλον τινὰ Ἰεξέον ἀδελφὸν τούτου. Γέγονε δὲ οὗτος Β ὁ ἄνθρωπος πεπλανημένος τὸν τρόπον, ἀπατηλὸς τὴν γνώμην, ἀπὸ Ἰουδαίων ὁρμώμενος, καὶ τὰ Ἰουδαίων φρονῶν, κατὰ νόμον δὲ μὴ πολιτευόμενος, ἕτερα δὲ ἀνθ' ἑτέρων παρεισφέρων, καὶ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ αἰ ρεσιν πλανήσας. Αλας, καὶ ὕδωρ, καὶ γῆν, καὶ κάρτον (18) καὶ οὐρανὸν, καὶ αἰθέρα, καὶ ἄνεμον ὅρκον αὐτοῖς εἰς λατρείαν ὁρισάμενος παραδέδωκε. Ποτὲ δὲ πάλιν ἄλλους μάρτυρας ἑπτὰ ὁρισάμενος, τὸν οὐρανὸν φημί, καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ πνεύματα φησὶν, καὶ ἁγίους τοὺς ἀγγέλους τῆς προσευχῆς, καὶ τὸ ἔλαιον, καὶ τὸ ἅλας, καὶ τὴν γῆν. Απεχθάνεται δὲ τῇ παρθενία, μισεῖ δὲ τὴν ἐγκράτειαν, ἀναγκάζει δὲ γάμον· φαν τασιώδη δέ τινα ὡς δῆθεν ἀποκαλύψεως παρεισφέρει ὑποκριτὰς δὲ ' διδάσκει, φήσας μὴ εἶναι ἁμαρτίαν, εἰ καὶ παρατύχοιεν εἴδωλα προσκυνήσαι καιροῦ ἐνστάντος διωγμοῦ, ἐὰν μόνον ἐν τῇ συνειδήσει μή προ σκυνήσῃ, καὶ εἴ τι δ' ἂν ὁμολογήσῃ ἐν στόματι, ἐν δὲ τῇ καρδίᾳ μή. εἶναι. τῆς ᾿Αρηϊλίτιδος. Αρωηρίτιδος Αρεόπολις, 'Αρωνίτιδος Όσσηνός, οι Εσσηνός, κατὰ παραγωγήν ἀπὸ τοῦ Οσσαίος, Οσσηνός· 'Αβασηνός ἐν τῇ Ἰτουρέᾳ καὶ Ναβαττίδι. Εx τῶν ἀγγέλων θρησκεία, Έλξατ ὁ Ἐσσαῖος πέραν τῆς Αλυκής, ήτοι Νεκρας καλουμένης θαλάσσης, ἐν τῇ Μο- βίτιδι χώρα περὶ τὸν χειμάρρουν Αρνῶν καὶ ἐπέκεινα, Εσσαίος Έλξαῖος, ὁ Ἐσσαῖος. Οι Ἰεσσαίος Εσσαίος. - IERES. A implicita. Nam et hi perinde ut illi Judai sunt, et simulandi artifices, atque in primis callidi. Fe- runt istos ex Nabatæra, Ituræa, Moabitide et Areili- tide originem traxisse, quæ regiones ultra vallem salsuginosam positæ sunt. Hoc enim nomine sacris in litteris tractus ille superior appellatur, qui idem est cum mari Mortuo. Ossenorum porro genus istud si nomen interpretere, idem est ac firmum et soli- dum. Ad hos postca Elxai se quidam aggregavit, imperante Trajano, post adventum Christi Domini. Qui cum falso prophetam se diceret, librum quem- dam velut prophetico spiritu afflatus edidit, divina scilicet sapientia plenum. Hujus præterca fratrem, Jexeum nomine, commemorant. Cæterum homo ille moribus perditus atque impostor ſuit ; nam cum ge- · nere ac secta Judæus esset, ad legis prescriptumn minime vitam suam accommodavit; sed alia omnia loco ejus obtrusit, ac sectatores suos in transversum abduxit. Inter alia per salem ac terram, panem, cœlum, æthera, ventumque velut numina dejerare jussit. Interdum vit alios testes definit: nimirum cœlum, aquam et spiritus, sanctos orationis ange- los, oleum, salem et terram. Præterea virginitatem odit, continentiam damnat, et ad ineundas nuptias compellit. Tum vero commenta quædam ac somnnia tanquam apocalypses suis reliquit. Quos etiam si- mulatores esse docuit; cum ullum negaret esse crimen, si quis persecutionis tempore idola vene- retur, dummodo minime id ex animo faciat ; aut si quid ore tenus non item animo profiteatur. Deest emendanda vox quæe hoc loco legis tur, quæ nusquami reperitur : proque ea substituen- dum ab Aroer, quae et Ar vocatur, Moabitarum urbe frequentissima, quæ Græcis est ad torrentem Arnom, ut ad c. xi Josue Masius observat. Possumus et a l rentis nomine suspicari scriptum. verbo profectum sit, quod in Arama lingua fortem esse, vel roborare significat, alii ab Hebraer ry deducunt. Scaliger non dubitat, quin conceptum sit 'Non, ut idem sit et nam ejusmodi patronymicæ inflexiones in v Arabumi, et Asianorum propriæ sunt, ut idem ex Stephano in docet, cum Europæi aliter forment: pro scheva, et vicissim scheva pro holem usurpatur. C quibus fortassis Hanc conjecturam duobus potissimum argumentis astruit alterum, quod multa in eorum instituto veterum Essenorum vestigia comparent, utputa † cibus ex sale et pane, potus ex aqua, tum quod Osseni solem adorarunt, unde et Sampsæi dicti nam Sampsæi, quorum est hæresis LII, iidem cum Ossenis videntur. At Essenorum proprium hoc fuit, oriente sole preces fundere; al- terum est, quod Elxai impostor ille, qui ad Ossenos transiit, Essenus fuerit. Nihil enim aliud est quam 'ND SN ut id sectæ, non hominis proprium exstiterit. Sed ea Scaligeri conjectura ea- ienus a nobis probatur, ut nihil supra conjecturam ac probabilem opinionem habeat. Et quidem cum tria apud Judæos aute Christum sectarum capita fuerint; Pharisæorum, Sadducæorum et Essenorum, calera omnes, quæ ab Epiphanio, vel aliis meno- rantur, hæreses ad illarum quampiam merito revo- cantur, a qua initio produxerunt. Quanquam patte D latim novis ad institutum ritibus, ac dogmatibus ad- jiciendis, aut contra veteribus rejiciendis, multum a priore forma deflexerint. Quamobrem ab Essenis Ossenos istos manasse credibile est: tametsi plurima illis contraria dogmata Osseni postmodum astruxe- rint: quod ex Epiph. constare potest. cti. Qui meri sunt Osseni, nisi quod ad communem superstitionem utcunque Christiani nominis profes- sionem adjunxerant. Horum igitur domicilium in Persa fuit, ut heresi Lill. scriptum est, meminit, ut dictum est, in Sampsorum hæresi. Quod sectae nomen esse, non hominis, proprium ariolatur Scaliger. Etenim Arabicus articulus "N cum appellatione serte, hoc est 'ND no- men illud peperit 'ND- etiam ratione ejusdem frater Isgaio; pro 'Egxiog ab Epiphanio nuncupatur, sicut pro Sed hæc mera Scaligeri divinatio est. Scaligeri conjectura, qui in Elencho Triharesii cap 27, superstitiosum Ossenorum jusjurandum per so- lem, panem et aquam, ad Essenorum victum refert, qui pane, sale et aqua constabat. Porro et hac, et quæ deinceps sequuntur, documento esse possunt, Ossenorum sectam ab Essenis valde diversam fuisse. (16) Τοῦτο δὲ γένος τῶν Ὀσσηνών. Quasi a (15) Αρμηνται δὲ οὗτοι. Unde et Sampsæi prole- (17) Συνήφθη δὲ τούτοις μετέπειτα. De Elsat (18) Αλας, καὶ ὕδωρ, καὶ γῆν, καὶ ἄρτον. Friget

ADVERSUS HÆRESES. LIB. I. TOM. 1. ΧΙΧ. 2.62 παραπεπλεγμένη, ἡ τῶν Ὁσσηνῶν καλουμένη. Ἰου - δαῖοί τε οὗτοι, ὡς καὶ αἱ προειρημέναι, ὑποκριταὶ τὸν τρόπον, δεινοὶ τὴν ἐπίνοιαν. Ωρμηνται δὲ οὗ τοι (15), ὡς ἡ εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσα περιέχει παράδοσις, ἀπὸ τῆς Ναβατικῆς χώρας, καὶ Ἰτουραίας, Μωαβί- τιδός τε καὶ ᾿Αρηϊλίτιδος τῶν ἐπέκεινα τῆς κοιλάδος τῆς Αλυκῆς οὕτως ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ καλουμένης ὑπερκειμένης χώρας. Ἔστι δὲ αὕτη Νεκρὰ καλουμένη Θάλασσα. Τοῦτο δὲ τὸ γένος τῶν ὑσσηνῶν (16) ἑρμη- νεύεται διὰ τῆς ἐκδόσεως τοῦ ὀνόματος στιβαρόν γένος. Συνήφθη δὲ τούτοις μετέπειτα (17) ὁ καλού μενος αλξαι, ἐν χρόνοις. Τραϊανοῦ βασιλέως μετά τὴν τοῦ Σωτῆρος παρουσίαν, ὃς ἐγένετο ψευδοπρο φήτης. Συνεγράψατο δὲ οὗτος βιβλίον δῆθεν κατὰ προφητείαν, ἢ ὡς κατὰ ἔνθεον σοφίαν. Φασὶ δὲ καὶ ἄλλον τινὰ Ἰεξέον ἀδελφὸν τούτου. Γέγονε δὲ οὗτος Β ὁ ἄνθρωπος πεπλανημένος τὸν τρόπον, ἀπατηλὸς τὴν γνώμην, ἀπὸ Ἰουδαίων ὁρμώμενος, καὶ τὰ Ἰουδαίων φρονῶν, κατὰ νόμον δὲ μὴ πολιτευόμενος, ἕτερα δὲ ἀνθ' ἑτέρων παρεισφέρων, καὶ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ αἰ ρεσιν πλανήσας. Αλας, καὶ ὕδωρ, καὶ γῆν, καὶ κάρτον (18) καὶ οὐρανὸν, καὶ αἰθέρα, καὶ ἄνεμον ὅρκον αὐτοῖς εἰς λατρείαν ὁρισάμενος παραδέδωκε. Ποτὲ δὲ πάλιν ἄλλους μάρτυρας ἑπτὰ ὁρισάμενος, τὸν οὐρανὸν φημί, καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ πνεύματα φησὶν, καὶ ἁγίους τοὺς ἀγγέλους τῆς προσευχῆς, καὶ τὸ ἔλαιον, καὶ τὸ ἅλας, καὶ τὴν γῆν. Απεχθάνεται δὲ τῇ παρθενία, μισεῖ δὲ τὴν ἐγκράτειαν, ἀναγκάζει δὲ γάμον· φαν τασιώδη δέ τινα ὡς δῆθεν ἀποκαλύψεως παρεισφέρει ὑποκριτὰς δὲ ' διδάσκει, φήσας μὴ εἶναι ἁμαρτίαν, εἰ καὶ παρατύχοιεν εἴδωλα προσκυνήσαι καιροῦ ἐνστάντος διωγμοῦ, ἐὰν μόνον ἐν τῇ συνειδήσει μή προ σκυνήσῃ, καὶ εἴ τι δ' ἂν ὁμολογήσῃ ἐν στόματι, ἐν δὲ τῇ καρδίᾳ μή. εἶναι. τῆς ᾿Αρηϊλίτιδος. Αρωηρίτιδος Αρεόπολις, 'Αρωνίτιδος Όσσηνός, οι Εσσηνός, κατὰ παραγωγήν ἀπὸ τοῦ Οσσαίος, Οσσηνός· 'Αβασηνός ἐν τῇ Ἰτουρέᾳ καὶ Ναβαττίδι. Εx τῶν ἀγγέλων θρησκεία, Έλξατ ὁ Ἐσσαῖος πέραν τῆς Αλυκής, ήτοι Νεκρας καλουμένης θαλάσσης, ἐν τῇ Μο- βίτιδι χώρα περὶ τὸν χειμάρρουν Αρνῶν καὶ ἐπέκεινα, Εσσαίος Έλξαῖος, ὁ Ἐσσαῖος. Οι Ἰεσσαίος Εσσαίος. - IERES. A implicita. Nam et hi perinde ut illi Judai sunt, et simulandi artifices, atque in primis callidi. Fe- runt istos ex Nabatæra, Ituræa, Moabitide et Areili- tide originem traxisse, quæ regiones ultra vallem salsuginosam positæ sunt. Hoc enim nomine sacris in litteris tractus ille superior appellatur, qui idem est cum mari Mortuo. Ossenorum porro genus istud si nomen interpretere, idem est ac firmum et soli- dum. Ad hos postca Elxai se quidam aggregavit, imperante Trajano, post adventum Christi Domini. Qui cum falso prophetam se diceret, librum quem- dam velut prophetico spiritu afflatus edidit, divina scilicet sapientia plenum. Hujus præterca fratrem, Jexeum nomine, commemorant. Cæterum homo ille moribus perditus atque impostor ſuit ; nam cum ge- · nere ac secta Judæus esset, ad legis prescriptumn minime vitam suam accommodavit; sed alia omnia loco ejus obtrusit, ac sectatores suos in transversum abduxit. Inter alia per salem ac terram, panem, cœlum, æthera, ventumque velut numina dejerare jussit. Interdum vit alios testes definit: nimirum cœlum, aquam et spiritus, sanctos orationis ange- los, oleum, salem et terram. Præterea virginitatem odit, continentiam damnat, et ad ineundas nuptias compellit. Tum vero commenta quædam ac somnnia tanquam apocalypses suis reliquit. Quos etiam si- mulatores esse docuit; cum ullum negaret esse crimen, si quis persecutionis tempore idola vene- retur, dummodo minime id ex animo faciat ; aut si quid ore tenus non item animo profiteatur. Deest emendanda vox quæe hoc loco legis tur, quæ nusquami reperitur : proque ea substituen- dum ab Aroer, quae et Ar vocatur, Moabitarum urbe frequentissima, quæ Græcis est ad torrentem Arnom, ut ad c. xi Josue Masius observat. Possumus et a l rentis nomine suspicari scriptum. verbo profectum sit, quod in Arama lingua fortem esse, vel roborare significat, alii ab Hebraer ry deducunt. Scaliger non dubitat, quin conceptum sit 'Non, ut idem sit et nam ejusmodi patronymicæ inflexiones in v Arabumi, et Asianorum propriæ sunt, ut idem ex Stephano in docet, cum Europæi aliter forment: pro scheva, et vicissim scheva pro holem usurpatur. C quibus fortassis Hanc conjecturam duobus potissimum argumentis astruit alterum, quod multa in eorum instituto veterum Essenorum vestigia comparent, utputa † cibus ex sale et pane, potus ex aqua, tum quod Osseni solem adorarunt, unde et Sampsæi dicti nam Sampsæi, quorum est hæresis LII, iidem cum Ossenis videntur. At Essenorum proprium hoc fuit, oriente sole preces fundere; al- terum est, quod Elxai impostor ille, qui ad Ossenos transiit, Essenus fuerit. Nihil enim aliud est quam 'ND SN ut id sectæ, non hominis proprium exstiterit. Sed ea Scaligeri conjectura ea- ienus a nobis probatur, ut nihil supra conjecturam ac probabilem opinionem habeat. Et quidem cum tria apud Judæos aute Christum sectarum capita fuerint; Pharisæorum, Sadducæorum et Essenorum, calera omnes, quæ ab Epiphanio, vel aliis meno- rantur, hæreses ad illarum quampiam merito revo- cantur, a qua initio produxerunt. Quanquam patte D latim novis ad institutum ritibus, ac dogmatibus ad- jiciendis, aut contra veteribus rejiciendis, multum a priore forma deflexerint. Quamobrem ab Essenis Ossenos istos manasse credibile est: tametsi plurima illis contraria dogmata Osseni postmodum astruxe- rint: quod ex Epiph. constare potest. cti. Qui meri sunt Osseni, nisi quod ad communem superstitionem utcunque Christiani nominis profes- sionem adjunxerant. Horum igitur domicilium in Persa fuit, ut heresi Lill. scriptum est, meminit, ut dictum est, in Sampsorum hæresi. Quod sectae nomen esse, non hominis, proprium ariolatur Scaliger. Etenim Arabicus articulus "N cum appellatione serte, hoc est 'ND no- men illud peperit 'ND- etiam ratione ejusdem frater Isgaio; pro 'Egxiog ab Epiphanio nuncupatur, sicut pro Sed hæc mera Scaligeri divinatio est. Scaligeri conjectura, qui in Elencho Triharesii cap 27, superstitiosum Ossenorum jusjurandum per so- lem, panem et aquam, ad Essenorum victum refert, qui pane, sale et aqua constabat. Porro et hac, et quæ deinceps sequuntur, documento esse possunt, Ossenorum sectam ab Essenis valde diversam fuisse. (16) Τοῦτο δὲ γένος τῶν Ὀσσηνών. Quasi a (15) Αρμηνται δὲ οὗτοι. Unde et Sampsæi prole- (17) Συνήφθη δὲ τούτοις μετέπειτα. De Elsat (18) Αλας, καὶ ὕδωρ, καὶ γῆν, καὶ ἄρτον. Friget

Β Σαμψαίων. Β'. Μάρτυρα δέ τινα παρεισφέρων οὐκ αἰσχύνεται ὁ ἀπατεών, λέγων Φινεές τινα ἱερέα τῶν ἀπὸ γένους Λευΐ τε καὶ Ααρών, καὶ τοῦ ἀρχαίου Φινεὶς ἐν τῇ Βαβυλῶνι ἐπὶ τῆς αἰχμαλωσίας προσκυνήσαντα τὴν Αρτεμιν, ἐν Σούσοις διαπεφευγέναι όλεθρον θανάτου ἐπὶ Δαρείου τοῦ βασιλέως· ὥστε εἶναι αὐτοῦ τὰ πάντα ψευδῆ καὶ μάταια. Οὗτος μὲν οὖν ἄνω συν- ἧπται τῇ προειρημένῃ αἱρέσει τῇ τῶν Ἰσσηνῶν καλουμένῃ, ἧς ἔτι λείψανα καὶ δεῦρο ὑπάρχει ἐν τῇ αὐτῇ Ναβατίτιδι γῇ, τῇ καὶ Περαίᾳ πρὸς τῇ Μωα- βίτιδι· ὅπερ γένος νυνὶ Σεμψέων καλεῖται. Φαντά ζονται δὲ δῆθεν καλεῖν τοῦτον δύναμιν ἀποκεκαλυμ μένην, διὰ τὸ Ἰὴλ καλεῖσθαι (19) δύναμιν, Ξαὶ δὲ κεκαλυμμένον. Ἠλέγχθη δὲ τὸ πᾶν τοῦ ἐπιτηδεύο ματος φρύαγμα, καὶ εἰς μεγάλην αἰσχύνην ὑπέπεσε παρὰ τοῖς δυναμένοις τὰ ἀληθῆ κατανοεῖν τε καὶ ἀκριβοῦν. Ἔτι γὰρ καὶ δεῦρο ἀπὸ τῶν ἡμερῶν Κων σταντίου τε καὶ τῶν νῦν βασιλέων σαφῶς ἐλέγχονται. Εως μὲν γὰρ Κωνσταντίου, ἐκ τοῦ γένους αὐτοῦ Μαρθοῦς τις καὶ Μαρθάνα δύο ἀδελφοὶ ἐν τῇ αὐτῶν χώρᾳ ἀντὶ θεῶν προσεκυνοῦντο, ὅτι δῆθεν ἐκ τοῦ σπέρματος τοῦ προειρημένου Ἠλξαι ὑπῆρχον. Τέ- θνηκε δὲ ἡ Μαρθοῦς πρὸ ὀλίγου τοῦ χρόνου. Μαρ- θάνα δὲ εἰς ἔτι δεῦρο ὑπῆρχεν ὧν καὶ τὰ πτύσματα, καὶ τὰ ἄλλα τοῦ σώματος ῥύπη ἀπεφέροντο οἱ περ πλανημένοι αἱρετικοὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ χώρᾳ, δῆθεν πρὸς ἀλέξησιν νοσημάτων. Οὐ μὴν ἐνήργουν. Ἀλλὰ τὴ πεπλανημένον σοβαρὸν ἀεὶ, καὶ πρὸς ἀπάτην ἕτοιμον. Τυφλὸν γὰρ ἡ κακία, καὶ ἀσύνετον ή πλάνη. Και ἕως που κατατρίβομαι τὰ περὶ τοῦ γύητος τούτου φθεγγόμενος, ὅσα τε κατὰ τῆς ἀληθείας κατεψεύ σατο, Γ'. Πρῶτον μὲν διδάσκων ἀπαρνησιθεῖαν, καθ' ὑπόκρισιν βδελυρῶν θυσιῶν τῆς εἰδωλολατρείας μετ- έχειν λέγων· ἔπειτα δὲ ἀπατῶν τοὺς ἀκούοντας ἀρνεῖ. σθαι τὴν ἰδίαν πίστιν στόματι, καὶ μὴ ἔχειν ἁμαρτίαν φάσκων· ὡς εἶναι ἀθεράπευτον τὸ αὐτῶν πάθος, καὶ μὴ δυνάμενον διορθωθῆναι. Εἰ γὰρ τὸ στόμα το ὁμολογοῦν τὴν ἀλήθειαν προετοιμάζεται εἰς ψεῦδος, ἆρά γε τίς αὐτοῖς ἐμπιστεύσειε τὴν καρδίαν μὴ ἔχειν Απατημένην ; ὁπότε διαρρήδην ἐκφάσκων ὁ θεῖος λέ γος ἐν Πνεύματι ἁγίῳ διδάσκων, "Οτι καρδίᾳ πιο στεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ἐμολογεί ται εἰς σωτηρίαν. ᾿Αλλὰ καὶ πάλιν δῆθεν μεν Χρι- στὸν ὀνόματι ὁμολογεῖ, λέγων, ὅτι Χριστὸς ὁ μέγας βασιλεὺς, οὐ μὴν πάνυ γε κατείληφα ἐκ τῆς αὐτοῦ δολερᾶς καὶ παραπεποιημένης συντάξεως τῆς βίβλου τῆς αὐτοῦ ληρωδίας, εἰ περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑφηγήσατο. Οὔτε γὰρ τοῦτο ὁρίζει· Χριστὸν δὲ ἁπλῶς λέγει, ὡς ἐξ ὧν κατειλήφαμέν τινα ἕτερον σημαίνων ἢ προσδοκῶν· κωλύει γὰρ εἰς ἀνατολὰς εὔξασθαι, φάσκων μὴ δεῖν προσέχειν οὕτως· ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα δὲ ἔχειν τὸ πρόσωπον ἐκ πάντων τῶν μερῶν, τοὺς μὲν ἀπ' ἀνατολῶν εἰ; δύσιν προσέχειν S. EPIPHANII quemdam sacerdotem e Levitico genere, de Aaronis, ac veteris illius Phinees stirpe: qui regnante Dario în captivitate Babylonica Susis adorata Diana peri- culum capitis effugit. Ita ejus omnia falsa sunt, ac ridiculum commenta. Ilic igitur olim se ad Ossenorum hæresim adjunxit. Cujus hodie in Nabathæa et Pe- rea Moabilis vicina regione reliquiæ supersunt, et Sempseorum vulgo natio hæc hominum dicitur.. A quibus etiam perabsurde illud excogitatum est, ut ab occulta vi cognominatum istiusmodi ne- bulonen fingerent; propterea quod lel Hebraice vim; Xai abstrusium significat. Sed hujus instituti vanitas, arrogantiaque convicta penitus est, et ab ¡is irvisa magnopere, qui ad considerandam discer- nendamque veritatem aliquo judicio præditi sunt. Atque ex ipsis in primis Constantii, atque inse- quentium imperatorum temporibus ad hanc diem, efficacissimum ad illos refellendos argumentum con- fici potest ; nam ad usque Constantium imperatorem Marthus nescio quæ ac Marthana sorores de Elsai stirpe, in illorum regione numinum instar ob eam originis dignitatem habitæ sunt. Harum Marthus non ita pridem excessit e vita, Marthana in hanc diem superstes est. Utriusque vero vel sputa ipsa, calerasque corporis sordes illius tractus hæretici circumferre solebant, ad morborum remedia. Quæ tamen irrita erant omnia. Sed est hæreticorum ge- nus fastuosum, et obnoxium fraudi. Cæca enim ne- quitia omnis, et prudentia destitutus error est. Ve- rum quid attinet in hujus impostoris rebus perse- quendis immorari diutius, aut ea narrare dogmata quæ contra veritatem asseruit? III. Primum quod negare Deum sequaces suos edocuit, cum exsecrandorum idololatriæ sacrorum per simulationem participes esse suasit. Tum lucu- lentius iisdem imposuit; cum ore tenus ejurari posse fidem, nec in eo crimen ullum esse dixit. Adeo ut insanabilis sit illorum morbus, nec ullum remedii genus admittat. Cum enim os ipsum, quo confessio veritatis exprimitur, ad mendacium subornetur; quis istis credat non vehementer ipsos decipi, cum perspicue divinis in litteris ex sancti Spiritus amatu præscriptum sit : Corde ad justitiam credi, ore vero ad salutem confessionem fieri ? Præterea Christum licet nomine ipso fateatur, cum ita loquitur. Ma- gnus Rex est Christus: utrum id tamen de Christo Jesu Domino nostro pronuntiaverit, ex fraudulento illo. adulterinoque libro, quem de nugis suis edidit, nondum animadvertere potui. Neque enim istud di- serte significat : sed Christi nomen simpliciter ap- pellat, quasi alterum, quantum intelligimus, indi- cet, vel exspectet. Nam et ad Orientem con- verso vultu precari prohibet, negatque intentos in eam partem nos esse oportere; sed Hierosolymam * Rom. x, 10. * Forte C D 1. Adducit et hujus rei testem veterator Phineem A (19) Διὰ τὸ Τὴλ καλείσθαι, Hebraice ita concipienda sunt pa 5*7, vel 22, virtus absconditas

Β Σαμψαίων. Β'. Μάρτυρα δέ τινα παρεισφέρων οὐκ αἰσχύνεται ὁ ἀπατεών, λέγων Φινεές τινα ἱερέα τῶν ἀπὸ γένους Λευΐ τε καὶ Ααρών, καὶ τοῦ ἀρχαίου Φινεὶς ἐν τῇ Βαβυλῶνι ἐπὶ τῆς αἰχμαλωσίας προσκυνήσαντα τὴν Αρτεμιν, ἐν Σούσοις διαπεφευγέναι όλεθρον θανάτου ἐπὶ Δαρείου τοῦ βασιλέως· ὥστε εἶναι αὐτοῦ τὰ πάντα ψευδῆ καὶ μάταια. Οὗτος μὲν οὖν ἄνω συν- ἧπται τῇ προειρημένῃ αἱρέσει τῇ τῶν Ἰσσηνῶν καλουμένῃ, ἧς ἔτι λείψανα καὶ δεῦρο ὑπάρχει ἐν τῇ αὐτῇ Ναβατίτιδι γῇ, τῇ καὶ Περαίᾳ πρὸς τῇ Μωα- βίτιδι· ὅπερ γένος νυνὶ Σεμψέων καλεῖται. Φαντά ζονται δὲ δῆθεν καλεῖν τοῦτον δύναμιν ἀποκεκαλυμ μένην, διὰ τὸ Ἰὴλ καλεῖσθαι (19) δύναμιν, Ξαὶ δὲ κεκαλυμμένον. Ἠλέγχθη δὲ τὸ πᾶν τοῦ ἐπιτηδεύο ματος φρύαγμα, καὶ εἰς μεγάλην αἰσχύνην ὑπέπεσε παρὰ τοῖς δυναμένοις τὰ ἀληθῆ κατανοεῖν τε καὶ ἀκριβοῦν. Ἔτι γὰρ καὶ δεῦρο ἀπὸ τῶν ἡμερῶν Κων σταντίου τε καὶ τῶν νῦν βασιλέων σαφῶς ἐλέγχονται. Εως μὲν γὰρ Κωνσταντίου, ἐκ τοῦ γένους αὐτοῦ Μαρθοῦς τις καὶ Μαρθάνα δύο ἀδελφοὶ ἐν τῇ αὐτῶν χώρᾳ ἀντὶ θεῶν προσεκυνοῦντο, ὅτι δῆθεν ἐκ τοῦ σπέρματος τοῦ προειρημένου Ἠλξαι ὑπῆρχον. Τέ- θνηκε δὲ ἡ Μαρθοῦς πρὸ ὀλίγου τοῦ χρόνου. Μαρ- θάνα δὲ εἰς ἔτι δεῦρο ὑπῆρχεν ὧν καὶ τὰ πτύσματα, καὶ τὰ ἄλλα τοῦ σώματος ῥύπη ἀπεφέροντο οἱ περ πλανημένοι αἱρετικοὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ χώρᾳ, δῆθεν πρὸς ἀλέξησιν νοσημάτων. Οὐ μὴν ἐνήργουν. Ἀλλὰ τὴ πεπλανημένον σοβαρὸν ἀεὶ, καὶ πρὸς ἀπάτην ἕτοιμον. Τυφλὸν γὰρ ἡ κακία, καὶ ἀσύνετον ή πλάνη. Και ἕως που κατατρίβομαι τὰ περὶ τοῦ γύητος τούτου φθεγγόμενος, ὅσα τε κατὰ τῆς ἀληθείας κατεψεύ σατο, Γ'. Πρῶτον μὲν διδάσκων ἀπαρνησιθεῖαν, καθ' ὑπόκρισιν βδελυρῶν θυσιῶν τῆς εἰδωλολατρείας μετ- έχειν λέγων· ἔπειτα δὲ ἀπατῶν τοὺς ἀκούοντας ἀρνεῖ. σθαι τὴν ἰδίαν πίστιν στόματι, καὶ μὴ ἔχειν ἁμαρτίαν φάσκων· ὡς εἶναι ἀθεράπευτον τὸ αὐτῶν πάθος, καὶ μὴ δυνάμενον διορθωθῆναι. Εἰ γὰρ τὸ στόμα το ὁμολογοῦν τὴν ἀλήθειαν προετοιμάζεται εἰς ψεῦδος, ἆρά γε τίς αὐτοῖς ἐμπιστεύσειε τὴν καρδίαν μὴ ἔχειν Απατημένην ; ὁπότε διαρρήδην ἐκφάσκων ὁ θεῖος λέ γος ἐν Πνεύματι ἁγίῳ διδάσκων, "Οτι καρδίᾳ πιο στεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ἐμολογεί ται εἰς σωτηρίαν. ᾿Αλλὰ καὶ πάλιν δῆθεν μεν Χρι- στὸν ὀνόματι ὁμολογεῖ, λέγων, ὅτι Χριστὸς ὁ μέγας βασιλεὺς, οὐ μὴν πάνυ γε κατείληφα ἐκ τῆς αὐτοῦ δολερᾶς καὶ παραπεποιημένης συντάξεως τῆς βίβλου τῆς αὐτοῦ ληρωδίας, εἰ περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑφηγήσατο. Οὔτε γὰρ τοῦτο ὁρίζει· Χριστὸν δὲ ἁπλῶς λέγει, ὡς ἐξ ὧν κατειλήφαμέν τινα ἕτερον σημαίνων ἢ προσδοκῶν· κωλύει γὰρ εἰς ἀνατολὰς εὔξασθαι, φάσκων μὴ δεῖν προσέχειν οὕτως· ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα δὲ ἔχειν τὸ πρόσωπον ἐκ πάντων τῶν μερῶν, τοὺς μὲν ἀπ' ἀνατολῶν εἰ; δύσιν προσέχειν S. EPIPHANII quemdam sacerdotem e Levitico genere, de Aaronis, ac veteris illius Phinees stirpe: qui regnante Dario în captivitate Babylonica Susis adorata Diana peri- culum capitis effugit. Ita ejus omnia falsa sunt, ac ridiculum commenta. Ilic igitur olim se ad Ossenorum hæresim adjunxit. Cujus hodie in Nabathæa et Pe- rea Moabilis vicina regione reliquiæ supersunt, et Sempseorum vulgo natio hæc hominum dicitur.. A quibus etiam perabsurde illud excogitatum est, ut ab occulta vi cognominatum istiusmodi ne- bulonen fingerent; propterea quod lel Hebraice vim; Xai abstrusium significat. Sed hujus instituti vanitas, arrogantiaque convicta penitus est, et ab ¡is irvisa magnopere, qui ad considerandam discer- nendamque veritatem aliquo judicio præditi sunt. Atque ex ipsis in primis Constantii, atque inse- quentium imperatorum temporibus ad hanc diem, efficacissimum ad illos refellendos argumentum con- fici potest ; nam ad usque Constantium imperatorem Marthus nescio quæ ac Marthana sorores de Elsai stirpe, in illorum regione numinum instar ob eam originis dignitatem habitæ sunt. Harum Marthus non ita pridem excessit e vita, Marthana in hanc diem superstes est. Utriusque vero vel sputa ipsa, calerasque corporis sordes illius tractus hæretici circumferre solebant, ad morborum remedia. Quæ tamen irrita erant omnia. Sed est hæreticorum ge- nus fastuosum, et obnoxium fraudi. Cæca enim ne- quitia omnis, et prudentia destitutus error est. Ve- rum quid attinet in hujus impostoris rebus perse- quendis immorari diutius, aut ea narrare dogmata quæ contra veritatem asseruit? III. Primum quod negare Deum sequaces suos edocuit, cum exsecrandorum idololatriæ sacrorum per simulationem participes esse suasit. Tum lucu- lentius iisdem imposuit; cum ore tenus ejurari posse fidem, nec in eo crimen ullum esse dixit. Adeo ut insanabilis sit illorum morbus, nec ullum remedii genus admittat. Cum enim os ipsum, quo confessio veritatis exprimitur, ad mendacium subornetur; quis istis credat non vehementer ipsos decipi, cum perspicue divinis in litteris ex sancti Spiritus amatu præscriptum sit : Corde ad justitiam credi, ore vero ad salutem confessionem fieri ? Præterea Christum licet nomine ipso fateatur, cum ita loquitur. Ma- gnus Rex est Christus: utrum id tamen de Christo Jesu Domino nostro pronuntiaverit, ex fraudulento illo. adulterinoque libro, quem de nugis suis edidit, nondum animadvertere potui. Neque enim istud di- serte significat : sed Christi nomen simpliciter ap- pellat, quasi alterum, quantum intelligimus, indi- cet, vel exspectet. Nam et ad Orientem con- verso vultu precari prohibet, negatque intentos in eam partem nos esse oportere; sed Hierosolymam * Rom. x, 10. * Forte C D 1. Adducit et hujus rei testem veterator Phineem A (19) Διὰ τὸ Τὴλ καλείσθαι, Hebraice ita concipienda sunt pa 5*7, vel 22, virtus absconditas

ΤΟΜ. Ι. τῇ Ἱερουσαλήμ, τοὺς δὲ ἀπὸ δύσεως εἰς ἀνατολήν τῇ αὐτῇ, τοὺς δὲ ἀπὸ νότου καὶ μεσημβρίας εἰς ἄρ- χιον, τοὺς δὲ ἀπ' ἄρκτου εἰς μεσημβρίαν, ὡς παντα- χέθεν τὸ πρόσωπον ἄντικρυς εἶναι τῆς Ἱερουσαλήμ. Καὶ ὄρα τὴν τοῦ ἀπατεῶνος φρενοβλάβειαν. 'Αναθε ματίζει μὲν γὰρ θυσίας καὶ ἱερουργίας, ὡς ἀλλοτρίας οὖσας Θεοῦ, καὶ μήτε ὅλως Θεῷ ἐκ τῶν πατέρων καὶ τοῦ νόμου ποτὲ προσενεχθείσας· καὶ λέγει ἐκεῖ δεῖν εύχεσθαι εἰς Ἱερουσαλήμ, ὅπου ἦν τὸ θυσιαστήριον καὶ αἱ θυσίαι, ἀρνούμενος τὴν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις σαρκοφαγίαν, καὶ τὰ ἄλλα, καὶ τὸ θυσιαστήριον, τό το πῦρ ὡσεὶ Θεοῦ ἀλλότριον. Τὸ δὲ ὕδωρ εἶναι δεξιόν· πῦρ δὲ ἀλλότριον εἶναι φάσκων διὰ τούτων τῶν λέο ξεων· Τέκνα, πορεύεσθε μὴ πρὸς τὸ εἶδος τοῦ πυρός, ὅτι πλανᾶσθε· πλάνη γάρ ἐστι τὸ τοιοῦτον. Ορᾷς γάρ, φησὶν, αὐτὸ ἐγγυτάτω, καὶ ἔστιν ἀπὸ πόῤῥωθεν. Β Μὴ πορεύεσθε πρὸς τὸ εἶδος αὐτοῦ· πορεύεσθε δὲ μᾶλλον ἐπὶ τὴν φωνὴν τοῦ ὕδατος. Καὶ πολλά ἐστι τὰ αὐτοῦ μυθολογήματα. Δ'. Εἶτα δὲ διαγράψει Χριστὸν τινὰ εἶναι δύναμιν, οὗ καὶ τὰ μέτρα σημαίνει· εἰκοσιτεσσάρων μὲν σχοι- νέων (20) τὸ μῆκος, ὡς μιλίων εννενηκονταέξ. τὸ δὲ πλάτος σχοινίων ἓξ, μιλίων εἰκοσιτεσσάρων· καὶ τὸ πάχος ὁμοίως τερατευόμενος, καὶ τοὺς πόδας, καὶ τὰ άλλα μυθολογήματα. Εἶναι δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ αὐτὸ θήλειαν, ὅμοιον τῷ Χριστῷ ἀνδριάντος δίκην ὑπὲρ νεφέλην, καὶ ἀναμέσον δύο ὀρέων ἑστώς. Καὶ τὰ ἄλλα σιωπήσω, ἵνα μὴ εἰς μυθολογίαν φαντασιάσω τὴν ἀκοὴν τῶν ἐντυγχανόντων. Τίσι ' δὲ λόγοις καὶ κενοφωνίαις ὕστερον ἐν τῇ βίβλῳ ἀπατᾷ λέγων· Μη- δεὶς ζητήσῃ τὴν ἑρμηνείαν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ἐν τῇ εὐχῇ τάδε λεγέτω. Καὶ αὐτὰ δῆθεν ἀπὸ Εβραϊκῆς δια- λέκτου μετενέγκας, ὡς ἀπὸ μέρους κατειλήφαμεν οὐδὲν ὄντα τὰ παρ' αὐτῷ φανταζόμενα. Φάσκει γὰρ λέγειν. "Αβαρ, 'Ανίδ, Μωϊ6 (21), Νωχιλέ, Δαασίμ, ᾿Ανή, Δαασίμ, Νωχιλέ, Μωΐ6, Ανίδ, "Αβαρ, Σελάμ. Ατινα ερμηνευόμενα ἔχει τὴν σαφήνειαν ταύτην Παρελθέτω ταπείνωσις ἐκ πατέρων μου, τῆς κατα- τισί. Όσοι μὲν γὰρ γεωπεῖναί εἰσιν ἀνθρώπων, ὀργυίησι με μετρήκασι την χώρην· ὅσοι δὲ ἦτσον γεω είναι, σταδίοισι· οἱ δὲ πολλὴν ἔχουσι, παρασάγγῃσι· εἰ δὲ ἄφθονον λίαν, σχοίνοισι· δύναται δὲ ὁ μὲν πα Σασάγγης τριήκοντα στάδια· ὁ δὲ σχοῖνος ἕκαστος μέσ τρον ἐὸν Αἰγύπτιον ἑξήκοντα στάδια. ומאבותי נכילא דאסנון עני דאסגון נכילא מאבותי עכי στο που ο Παρελθέτω ταπείνωσις ἐκ πατέρων μου, τῆς δολιότητος, τῆς καταπατησάσης αὐτούς, καὶ πόνου καταπατήσαντος αὐτούς, τῆς δου λιότητος ἐκ πατέρων μου, τῆς ταπεινώσεως τῆς παρ ελθούσης, ἐν ἀποστολῇ τελειώσεως . τὸ νωχελέ, κατάκρισιν γνώμας, est,ταπει νοφροσύνης παρελθούσης ὑπεισάγεται δολιότης. ΕΝΤ, καταπατοῦντες πενίαν κατα πατοῦσι δολιότητα. ΝΑΤΟ, ὑπεισελθούσης ταπεινότητος ᾤχετο ἀσπασμός. τὴν ἀποστολήν - HÆRES. XIX. ADVERSUS HERESES LIB. 1. A versus undequaque prospicere, ut qui ad orientem Hierosolymam respiciunt, in eam ad occasum faciem obvertant; qui vero ad occidentem siti sunt, eodem ad orientem vergant, sic etiam septentriones con- tueantur qui ad austrum objacent, austrum vero qui supra illam septentrionibus sunt propinquiores : quo undique Ilierosolymitanam in urbem universo- rum ora conjecta sint. Sed circulatoris amentiam attende. Etenim sacrificia penitus condemnat, et a Deo aliena esse pronuntiat, simul negat illa unquam Deo in lege vel patribus oblata. Et tamen Hieroso- lymam orantėś intueri præcipit, ubi et altare quon- dam et sacrificia fuerunt, cum alioqui et Judæos improbat, qui carnibus vescerentur, nec non et al- tare ipsum, et ignem quasi a Deo alienum; nam aquam idem scitam ac bonam esse definit; ignem vero alienum quiddam, his verbis : Filii, nolite ad ignis speciem accedere, erratis enim, et istud ipsumn error est. Nam cum illum in propinquo videas, abest tamen longius. Cavete igitur ad ejus speciem accesseritis: quin potius ad aquæ vocem accedite. Ejusmodi pleræque sunt illius ineptiæ. - C Fort. schoenus milliaribus constat IV stadiis, ut in mil- D laria singula xviimputentur Luιν. Herodotus, E- terp.: is hisce verbis eam sententiam elicere quam sub- jecit Epiphanius. Nos ita tentavimus: by Hoc est : Ubi nonnulla necessario commutavimus, quod aliter extricari sententia non poterat. Sed in primis quod PATROL. GR. XLI. bit, cujus et mensuras exponit : longitudinis scire- nos xxiv, hoc est milliaria xcvi; latitudinis scho- nos vi, milliaria xxiv, nec minus portentose de cras- situdine nugatur, deque pedibus, ac cateris omni- bus fabulam pertexit. Ad hæc Spiritum sanctumn esse demonstrat, sexu feminam, ac Christi similem, instar simulacri supra nubem atque inter montes duos stantem. Mitte reliqua, ne eorum qui hæc in- telligent aures anilibus figmentis oppleam. Quibus- dam porro verbis, inanissimisque vocibus subinde eodem in libro fucum facit, cum ita loquitur: Nemo interpretationem quærat, sed inter orandum hæc duntaxat proferat. Quæ quidem ex Hebraica lingua transtulit : et vel bac ex parte deprehendimus, nihili esse istius hominis commenta. Ita enim orare jubet. Abar, Anid, Moil, Nochile, Duasim, Ane, Daasim, Nochile, Moib, Anid, Abar, Selam. Quæ hunc sensum continent: Transcat abjectio a patri- nullo modo significat. Nisi quid aptius ac melius Hebraicæ linguæ peritiores repererint, quod non desperamus. At Scaliger loco citato nullam in ista verborum conceptione precandi formulam in- esse putat ; sed tres ac magistrorum sen- tentias.Prima est : N99999999992, hoc Qui humilitatem abdicavit sæpe fit fraudulentus. Secunda: N932DNT Qui concu!cant paupertatem con- culcant fraudem. Tertia denique : Dhy Qui ex divite pauper factus est, non salvatur ut ante. Quo- circa ab Hebræo illo, quem Epiphanius consuluerat, fucum esse factum existimat. De qua re amplius videndum. Appåret autem in priore sententia, qມະຫາ Epiphanius exponit, ante a deesse vocabulum, quod significet, pro quo substituimus. (20) Είκοσι τεσσάρων μεν σχοινίων. Hac ratione (21) Αβαρ, Ανίδ, Μωτο. Non est facile ex Hebrai 19. Deinde Christum veluti vim quamdam descri-

ΤΟΜ. Ι. τῇ Ἱερουσαλήμ, τοὺς δὲ ἀπὸ δύσεως εἰς ἀνατολήν τῇ αὐτῇ, τοὺς δὲ ἀπὸ νότου καὶ μεσημβρίας εἰς ἄρ- χιον, τοὺς δὲ ἀπ' ἄρκτου εἰς μεσημβρίαν, ὡς παντα- χέθεν τὸ πρόσωπον ἄντικρυς εἶναι τῆς Ἱερουσαλήμ. Καὶ ὄρα τὴν τοῦ ἀπατεῶνος φρενοβλάβειαν. 'Αναθε ματίζει μὲν γὰρ θυσίας καὶ ἱερουργίας, ὡς ἀλλοτρίας οὖσας Θεοῦ, καὶ μήτε ὅλως Θεῷ ἐκ τῶν πατέρων καὶ τοῦ νόμου ποτὲ προσενεχθείσας· καὶ λέγει ἐκεῖ δεῖν εύχεσθαι εἰς Ἱερουσαλήμ, ὅπου ἦν τὸ θυσιαστήριον καὶ αἱ θυσίαι, ἀρνούμενος τὴν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις σαρκοφαγίαν, καὶ τὰ ἄλλα, καὶ τὸ θυσιαστήριον, τό το πῦρ ὡσεὶ Θεοῦ ἀλλότριον. Τὸ δὲ ὕδωρ εἶναι δεξιόν· πῦρ δὲ ἀλλότριον εἶναι φάσκων διὰ τούτων τῶν λέο ξεων· Τέκνα, πορεύεσθε μὴ πρὸς τὸ εἶδος τοῦ πυρός, ὅτι πλανᾶσθε· πλάνη γάρ ἐστι τὸ τοιοῦτον. Ορᾷς γάρ, φησὶν, αὐτὸ ἐγγυτάτω, καὶ ἔστιν ἀπὸ πόῤῥωθεν. Β Μὴ πορεύεσθε πρὸς τὸ εἶδος αὐτοῦ· πορεύεσθε δὲ μᾶλλον ἐπὶ τὴν φωνὴν τοῦ ὕδατος. Καὶ πολλά ἐστι τὰ αὐτοῦ μυθολογήματα. Δ'. Εἶτα δὲ διαγράψει Χριστὸν τινὰ εἶναι δύναμιν, οὗ καὶ τὰ μέτρα σημαίνει· εἰκοσιτεσσάρων μὲν σχοι- νέων (20) τὸ μῆκος, ὡς μιλίων εννενηκονταέξ. τὸ δὲ πλάτος σχοινίων ἓξ, μιλίων εἰκοσιτεσσάρων· καὶ τὸ πάχος ὁμοίως τερατευόμενος, καὶ τοὺς πόδας, καὶ τὰ άλλα μυθολογήματα. Εἶναι δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ αὐτὸ θήλειαν, ὅμοιον τῷ Χριστῷ ἀνδριάντος δίκην ὑπὲρ νεφέλην, καὶ ἀναμέσον δύο ὀρέων ἑστώς. Καὶ τὰ ἄλλα σιωπήσω, ἵνα μὴ εἰς μυθολογίαν φαντασιάσω τὴν ἀκοὴν τῶν ἐντυγχανόντων. Τίσι ' δὲ λόγοις καὶ κενοφωνίαις ὕστερον ἐν τῇ βίβλῳ ἀπατᾷ λέγων· Μη- δεὶς ζητήσῃ τὴν ἑρμηνείαν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ἐν τῇ εὐχῇ τάδε λεγέτω. Καὶ αὐτὰ δῆθεν ἀπὸ Εβραϊκῆς δια- λέκτου μετενέγκας, ὡς ἀπὸ μέρους κατειλήφαμεν οὐδὲν ὄντα τὰ παρ' αὐτῷ φανταζόμενα. Φάσκει γὰρ λέγειν. "Αβαρ, 'Ανίδ, Μωϊ6 (21), Νωχιλέ, Δαασίμ, ᾿Ανή, Δαασίμ, Νωχιλέ, Μωΐ6, Ανίδ, "Αβαρ, Σελάμ. Ατινα ερμηνευόμενα ἔχει τὴν σαφήνειαν ταύτην Παρελθέτω ταπείνωσις ἐκ πατέρων μου, τῆς κατα- τισί. Όσοι μὲν γὰρ γεωπεῖναί εἰσιν ἀνθρώπων, ὀργυίησι με μετρήκασι την χώρην· ὅσοι δὲ ἦτσον γεω είναι, σταδίοισι· οἱ δὲ πολλὴν ἔχουσι, παρασάγγῃσι· εἰ δὲ ἄφθονον λίαν, σχοίνοισι· δύναται δὲ ὁ μὲν πα Σασάγγης τριήκοντα στάδια· ὁ δὲ σχοῖνος ἕκαστος μέσ τρον ἐὸν Αἰγύπτιον ἑξήκοντα στάδια. ומאבותי נכילא דאסנון עני דאסגון נכילא מאבותי עכי στο που ο Παρελθέτω ταπείνωσις ἐκ πατέρων μου, τῆς δολιότητος, τῆς καταπατησάσης αὐτούς, καὶ πόνου καταπατήσαντος αὐτούς, τῆς δου λιότητος ἐκ πατέρων μου, τῆς ταπεινώσεως τῆς παρ ελθούσης, ἐν ἀποστολῇ τελειώσεως . τὸ νωχελέ, κατάκρισιν γνώμας, est,ταπει νοφροσύνης παρελθούσης ὑπεισάγεται δολιότης. ΕΝΤ, καταπατοῦντες πενίαν κατα πατοῦσι δολιότητα. ΝΑΤΟ, ὑπεισελθούσης ταπεινότητος ᾤχετο ἀσπασμός. τὴν ἀποστολήν - HÆRES. XIX. ADVERSUS HERESES LIB. 1. A versus undequaque prospicere, ut qui ad orientem Hierosolymam respiciunt, in eam ad occasum faciem obvertant; qui vero ad occidentem siti sunt, eodem ad orientem vergant, sic etiam septentriones con- tueantur qui ad austrum objacent, austrum vero qui supra illam septentrionibus sunt propinquiores : quo undique Ilierosolymitanam in urbem universo- rum ora conjecta sint. Sed circulatoris amentiam attende. Etenim sacrificia penitus condemnat, et a Deo aliena esse pronuntiat, simul negat illa unquam Deo in lege vel patribus oblata. Et tamen Hieroso- lymam orantėś intueri præcipit, ubi et altare quon- dam et sacrificia fuerunt, cum alioqui et Judæos improbat, qui carnibus vescerentur, nec non et al- tare ipsum, et ignem quasi a Deo alienum; nam aquam idem scitam ac bonam esse definit; ignem vero alienum quiddam, his verbis : Filii, nolite ad ignis speciem accedere, erratis enim, et istud ipsumn error est. Nam cum illum in propinquo videas, abest tamen longius. Cavete igitur ad ejus speciem accesseritis: quin potius ad aquæ vocem accedite. Ejusmodi pleræque sunt illius ineptiæ. - C Fort. schoenus milliaribus constat IV stadiis, ut in mil- D laria singula xviimputentur Luιν. Herodotus, E- terp.: is hisce verbis eam sententiam elicere quam sub- jecit Epiphanius. Nos ita tentavimus: by Hoc est : Ubi nonnulla necessario commutavimus, quod aliter extricari sententia non poterat. Sed in primis quod PATROL. GR. XLI. bit, cujus et mensuras exponit : longitudinis scire- nos xxiv, hoc est milliaria xcvi; latitudinis scho- nos vi, milliaria xxiv, nec minus portentose de cras- situdine nugatur, deque pedibus, ac cateris omni- bus fabulam pertexit. Ad hæc Spiritum sanctumn esse demonstrat, sexu feminam, ac Christi similem, instar simulacri supra nubem atque inter montes duos stantem. Mitte reliqua, ne eorum qui hæc in- telligent aures anilibus figmentis oppleam. Quibus- dam porro verbis, inanissimisque vocibus subinde eodem in libro fucum facit, cum ita loquitur: Nemo interpretationem quærat, sed inter orandum hæc duntaxat proferat. Quæ quidem ex Hebraica lingua transtulit : et vel bac ex parte deprehendimus, nihili esse istius hominis commenta. Ita enim orare jubet. Abar, Anid, Moil, Nochile, Duasim, Ane, Daasim, Nochile, Moib, Anid, Abar, Selam. Quæ hunc sensum continent: Transcat abjectio a patri- nullo modo significat. Nisi quid aptius ac melius Hebraicæ linguæ peritiores repererint, quod non desperamus. At Scaliger loco citato nullam in ista verborum conceptione precandi formulam in- esse putat ; sed tres ac magistrorum sen- tentias.Prima est : N99999999992, hoc Qui humilitatem abdicavit sæpe fit fraudulentus. Secunda: N932DNT Qui concu!cant paupertatem con- culcant fraudem. Tertia denique : Dhy Qui ex divite pauper factus est, non salvatur ut ante. Quo- circa ab Hebræo illo, quem Epiphanius consuluerat, fucum esse factum existimat. De qua re amplius videndum. Appåret autem in priore sententia, qມະຫາ Epiphanius exponit, ante a deesse vocabulum, quod significet, pro quo substituimus. (20) Είκοσι τεσσάρων μεν σχοινίων. Hac ratione (21) Αβαρ, Ανίδ, Μωτο. Non est facile ex Hebrai 19. Deinde Christum veluti vim quamdam descri-

ΤΟΜ. Ι. τῇ Ἱερουσαλήμ, τοὺς δὲ ἀπὸ δύσεως εἰς ἀνατολήν τῇ αὐτῇ, τοὺς δὲ ἀπὸ νότου καὶ μεσημβρίας εἰς ἄρ- χιον, τοὺς δὲ ἀπ' ἄρκτου εἰς μεσημβρίαν, ὡς παντα- χέθεν τὸ πρόσωπον ἄντικρυς εἶναι τῆς Ἱερουσαλήμ. Καὶ ὄρα τὴν τοῦ ἀπατεῶνος φρενοβλάβειαν. 'Αναθε ματίζει μὲν γὰρ θυσίας καὶ ἱερουργίας, ὡς ἀλλοτρίας οὖσας Θεοῦ, καὶ μήτε ὅλως Θεῷ ἐκ τῶν πατέρων καὶ τοῦ νόμου ποτὲ προσενεχθείσας· καὶ λέγει ἐκεῖ δεῖν εύχεσθαι εἰς Ἱερουσαλήμ, ὅπου ἦν τὸ θυσιαστήριον καὶ αἱ θυσίαι, ἀρνούμενος τὴν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις σαρκοφαγίαν, καὶ τὰ ἄλλα, καὶ τὸ θυσιαστήριον, τό το πῦρ ὡσεὶ Θεοῦ ἀλλότριον. Τὸ δὲ ὕδωρ εἶναι δεξιόν· πῦρ δὲ ἀλλότριον εἶναι φάσκων διὰ τούτων τῶν λέο ξεων· Τέκνα, πορεύεσθε μὴ πρὸς τὸ εἶδος τοῦ πυρός, ὅτι πλανᾶσθε· πλάνη γάρ ἐστι τὸ τοιοῦτον. Ορᾷς γάρ, φησὶν, αὐτὸ ἐγγυτάτω, καὶ ἔστιν ἀπὸ πόῤῥωθεν. Β Μὴ πορεύεσθε πρὸς τὸ εἶδος αὐτοῦ· πορεύεσθε δὲ μᾶλλον ἐπὶ τὴν φωνὴν τοῦ ὕδατος. Καὶ πολλά ἐστι τὰ αὐτοῦ μυθολογήματα. Δ'. Εἶτα δὲ διαγράψει Χριστὸν τινὰ εἶναι δύναμιν, οὗ καὶ τὰ μέτρα σημαίνει· εἰκοσιτεσσάρων μὲν σχοι- νέων (20) τὸ μῆκος, ὡς μιλίων εννενηκονταέξ. τὸ δὲ πλάτος σχοινίων ἓξ, μιλίων εἰκοσιτεσσάρων· καὶ τὸ πάχος ὁμοίως τερατευόμενος, καὶ τοὺς πόδας, καὶ τὰ άλλα μυθολογήματα. Εἶναι δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ αὐτὸ θήλειαν, ὅμοιον τῷ Χριστῷ ἀνδριάντος δίκην ὑπὲρ νεφέλην, καὶ ἀναμέσον δύο ὀρέων ἑστώς. Καὶ τὰ ἄλλα σιωπήσω, ἵνα μὴ εἰς μυθολογίαν φαντασιάσω τὴν ἀκοὴν τῶν ἐντυγχανόντων. Τίσι ' δὲ λόγοις καὶ κενοφωνίαις ὕστερον ἐν τῇ βίβλῳ ἀπατᾷ λέγων· Μη- δεὶς ζητήσῃ τὴν ἑρμηνείαν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ἐν τῇ εὐχῇ τάδε λεγέτω. Καὶ αὐτὰ δῆθεν ἀπὸ Εβραϊκῆς δια- λέκτου μετενέγκας, ὡς ἀπὸ μέρους κατειλήφαμεν οὐδὲν ὄντα τὰ παρ' αὐτῷ φανταζόμενα. Φάσκει γὰρ λέγειν. "Αβαρ, 'Ανίδ, Μωϊ6 (21), Νωχιλέ, Δαασίμ, ᾿Ανή, Δαασίμ, Νωχιλέ, Μωΐ6, Ανίδ, "Αβαρ, Σελάμ. Ατινα ερμηνευόμενα ἔχει τὴν σαφήνειαν ταύτην Παρελθέτω ταπείνωσις ἐκ πατέρων μου, τῆς κατα- τισί. Όσοι μὲν γὰρ γεωπεῖναί εἰσιν ἀνθρώπων, ὀργυίησι με μετρήκασι την χώρην· ὅσοι δὲ ἦτσον γεω είναι, σταδίοισι· οἱ δὲ πολλὴν ἔχουσι, παρασάγγῃσι· εἰ δὲ ἄφθονον λίαν, σχοίνοισι· δύναται δὲ ὁ μὲν πα Σασάγγης τριήκοντα στάδια· ὁ δὲ σχοῖνος ἕκαστος μέσ τρον ἐὸν Αἰγύπτιον ἑξήκοντα στάδια. ומאבותי נכילא דאסנון עני דאסגון נכילא מאבותי עכי στο που ο Παρελθέτω ταπείνωσις ἐκ πατέρων μου, τῆς δολιότητος, τῆς καταπατησάσης αὐτούς, καὶ πόνου καταπατήσαντος αὐτούς, τῆς δου λιότητος ἐκ πατέρων μου, τῆς ταπεινώσεως τῆς παρ ελθούσης, ἐν ἀποστολῇ τελειώσεως . τὸ νωχελέ, κατάκρισιν γνώμας, est,ταπει νοφροσύνης παρελθούσης ὑπεισάγεται δολιότης. ΕΝΤ, καταπατοῦντες πενίαν κατα πατοῦσι δολιότητα. ΝΑΤΟ, ὑπεισελθούσης ταπεινότητος ᾤχετο ἀσπασμός. τὴν ἀποστολήν - HÆRES. XIX. ADVERSUS HERESES LIB. 1. A versus undequaque prospicere, ut qui ad orientem Hierosolymam respiciunt, in eam ad occasum faciem obvertant; qui vero ad occidentem siti sunt, eodem ad orientem vergant, sic etiam septentriones con- tueantur qui ad austrum objacent, austrum vero qui supra illam septentrionibus sunt propinquiores : quo undique Ilierosolymitanam in urbem universo- rum ora conjecta sint. Sed circulatoris amentiam attende. Etenim sacrificia penitus condemnat, et a Deo aliena esse pronuntiat, simul negat illa unquam Deo in lege vel patribus oblata. Et tamen Hieroso- lymam orantėś intueri præcipit, ubi et altare quon- dam et sacrificia fuerunt, cum alioqui et Judæos improbat, qui carnibus vescerentur, nec non et al- tare ipsum, et ignem quasi a Deo alienum; nam aquam idem scitam ac bonam esse definit; ignem vero alienum quiddam, his verbis : Filii, nolite ad ignis speciem accedere, erratis enim, et istud ipsumn error est. Nam cum illum in propinquo videas, abest tamen longius. Cavete igitur ad ejus speciem accesseritis: quin potius ad aquæ vocem accedite. Ejusmodi pleræque sunt illius ineptiæ. - C Fort. schoenus milliaribus constat IV stadiis, ut in mil- D laria singula xviimputentur Luιν. Herodotus, E- terp.: is hisce verbis eam sententiam elicere quam sub- jecit Epiphanius. Nos ita tentavimus: by Hoc est : Ubi nonnulla necessario commutavimus, quod aliter extricari sententia non poterat. Sed in primis quod PATROL. GR. XLI. bit, cujus et mensuras exponit : longitudinis scire- nos xxiv, hoc est milliaria xcvi; latitudinis scho- nos vi, milliaria xxiv, nec minus portentose de cras- situdine nugatur, deque pedibus, ac cateris omni- bus fabulam pertexit. Ad hæc Spiritum sanctumn esse demonstrat, sexu feminam, ac Christi similem, instar simulacri supra nubem atque inter montes duos stantem. Mitte reliqua, ne eorum qui hæc in- telligent aures anilibus figmentis oppleam. Quibus- dam porro verbis, inanissimisque vocibus subinde eodem in libro fucum facit, cum ita loquitur: Nemo interpretationem quærat, sed inter orandum hæc duntaxat proferat. Quæ quidem ex Hebraica lingua transtulit : et vel bac ex parte deprehendimus, nihili esse istius hominis commenta. Ita enim orare jubet. Abar, Anid, Moil, Nochile, Duasim, Ane, Daasim, Nochile, Moib, Anid, Abar, Selam. Quæ hunc sensum continent: Transcat abjectio a patri- nullo modo significat. Nisi quid aptius ac melius Hebraicæ linguæ peritiores repererint, quod non desperamus. At Scaliger loco citato nullam in ista verborum conceptione precandi formulam in- esse putat ; sed tres ac magistrorum sen- tentias.Prima est : N99999999992, hoc Qui humilitatem abdicavit sæpe fit fraudulentus. Secunda: N932DNT Qui concu!cant paupertatem con- culcant fraudem. Tertia denique : Dhy Qui ex divite pauper factus est, non salvatur ut ante. Quo- circa ab Hebræo illo, quem Epiphanius consuluerat, fucum esse factum existimat. De qua re amplius videndum. Appåret autem in priore sententia, qມະຫາ Epiphanius exponit, ante a deesse vocabulum, quod significet, pro quo substituimus. (20) Είκοσι τεσσάρων μεν σχοινίων. Hac ratione (21) Αβαρ, Ανίδ, Μωτο. Non est facile ex Hebrai 19. Deinde Christum veluti vim quamdam descri-

Ι. ὄνομά τινος ἑτέρου ἐφ' ὅρκῳ· καὶ πάλιν ἐν τῷ Ευαγγελίω λέγοντος· Μὴ ἐμνύναι μήτε τὸν οὐρα εν, μήτε τὴν γῆν, μήτε ἕτερόν τινα ὅρκον άλλ ἤτω ὑμῶν τὸ ναὶ ναὶ, καὶ τὸ οὐ οὔ· τὸ περισσό- τερον γὰρ τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ὑπάρχει. Ἐγὼ δὲ περὶ τούτου νομίζω θεσπίσαι τὸν Κύριον, διὰ τὸ μέλλειν τινὰς λέγειν, ἐν ἄλλοις ονόμασιν ὅρκον προ- βάλλεσθαι. Πρῶτον μὲν οὖν, ὅτι οὐ δεῖ ὀμνύναι οὔτε αὐτὸν τὸν Κύριον, οὔτε ἄλλον τινὰ ὅρκον· τοῦ γὰρ του νηροῦ ἐστι τὸ ὀμνύναι. Πονηρὸς δὲ ἄρα καὶ ὁ ἐν τῷ Ηλξα? λαλήσας, καταναγκάσας οὐ μόνον ἐν Θεῷ ὀμνύναι, ἀλλὰ καὶ ἐν ἁλὶ καὶ ἐν ὕδατι, καὶ ἐν αἰθέρι, καὶ ἐν ἀνέμῳ, καὶ ἐν τῇ γῇ, καὶ ἐν οὐρανῷ. Αρκετὸν δὲ ὡς ἐν παρόδῳ διὰ τῶν δύο λόγων πρὸς ἀντίθεσιν τῆς αὐτοῦ πλάνης ἀντιδότῳ χρῆσθαι τὸν βουλόμενον ιατρευθῆναι. Παρελθὼν δὲ τούτου τὴν ἐρεσχελίαν, καὶ τὸ ὕπουλον ταύτης τῆς αἱρέσεως, ἐφεξῆς ποιήσου μαι τῆς ἑβδόμης αἱρέσεως τὸν ἔλεγχον, τῆς παρά τοῖς αὐτοῖς τότε νομιστευομένης. Καὶ ἔστιν αὕτη. ΚΑΤΑ ΗΡΩΔΙΑΝΩΝ (22), Εβδόμη αἵρεσις ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, εἰκοστὴ δὲ τῇ ἀκολουθία. Δ΄. Μετὰ ταύτην δὲ καὶ μετὰ ταύτας πάλιν ἑβδόμη αἵρεσις ἦν ἡ τῶν Ηρωδιανῶν καλουμένη. Οὐδὲν δὲ ἔσχον τι παρηλλαγμένον οὗτοι· ἀλλ' ὅλοι εἰσὶν Ιου- δαῖοι, ἀργοί τε καὶ ὑποκριταί. Ἡρώδην δὲ οὗτοι ἡγοῦν. το Χριστόν Κύριον, τὸν ἐν πάσαις Γραφαῖς νόμου τε καὶ προφητῶν προσδοκώμενον, νομίσαντες αὐτὸν εἶ- και τον Ηρώδην Χριστὸν, καὶ ἐπ' αὐτῷ ἀπατώμενοι, ἐσεμνύνοντο τῷ Ηρώδῃ, ἐκ τοῦ ῥητοῦ συναρπασθέν τες, μετὰ τοῦ καὶ εἰς χάριν τοῦ τότε βασιλέως κενο- δοξῆσαι, τοῦ εἰρημένου· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται. ὡς δὲ ἔχει τὰ ἄλλα ἀντίγρα φα, ἕως ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα. Επειδήπερ ὁ Ἡρώ δης υἱός (23) Αντιπάτρου ἐτύγχανεν, Ασκαλωνίτου τινὸς ἱεροδούλου Απόλλωνος τοῦ εἰδώλου. Οὗ ὁ πατὴρ τοῦ αὐτοῦ ᾿Αντιπάτρου Ἡρώδης μὲν ἦν τούνομα, υἱὸς δὲ ἦν οὗτος τοῦ ᾿Αντίπα. Αἰχμάλωτος δὲ ἐλήφθη Ἰδουμαίων ὁ αὐτὸς ᾿Αντίπατρος, κἀκεῖσε ἐν τῇ Ἰδου- μαία διατρίβων ἐγέννησε τὸν Ἡρώδην. Τοῦ δὲ πατρὸς πένητος ὄντος, καὶ μὴ δυναμένου λύτροις φύσασθαι τὸν υἱὸν, λέγω δὴ τὸν Αντίπατρον, ἔμεινεν ἐν πολλῷ αναπόδεικτα ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. HÆRES. XX. - A Domino dictum : Non habebis dlcos alios prater me. ac subdola cavillatione prætermissa, ad vi earum, conferam. Ea est ejusmodi, Non usurpabis in jurejurando nomen alterius ‘. At in Evangelio præcipit, Non jurare, neque cœlum, neque terram, neque aliud jusjurandum: sed esto vobis jurisjurandi instar, Etiam, etiam, et Non, non. Quod enim abundantius iis est, a malo est". Equi- dem idcirco Dominum de ea re sanxisse credide- rim, quod exsistere certi homines deberent, qui alia usurpare in dejerando nomina suaderent. Ac primum statuisse, non esse jurandum penitus, ne Dominum quidem ipsum, neque aliud ullum jusju- randi genus concipiendum. Mali enim est omnino jurare. Proinde malus est qui per Elxai locutus est : qui non modo dejerare per Deum cogit, ve- rum etiam per salem, aquam, æthera, ventum, terram, atque cœlum. Atque hæ duæ rationes, a me obiter explicatæ sufficiunt, ut contra illius er- rores quilibet, qui quidem curari velit, paratum antidotum habeat. Quamobrem nugis istius hæresis quæ tum apud Judæos vigebant, redarguendam me B ADVERSUS HERODIANOS, Quæ est hæresis Judaismi VII, ordine XX. hæresis est. Qui nihil diversum a reliquis habue- runt, et Judaei mneri sunt, inertes iidem ac simula- tores. Qui Herodem Christum Dominum esse dice- bant ; eum, inquam, Christum, qui in Scripturis omnibus ac prophetis exspectabatur, esse Herodem existimabant, deque eo falsa quadam animi indu- ctione gloriabantur. Ac præterquam quod in illius regis gratiam vane ista jactabant, etiam ipsis Scri- pturæ ille locus imposuit: Non desinet princeps e Juda, neque dux ex ejus femore, donec veniat cui reservatum est. Vel ut in aliis exemplis legimus, donec veniat cui sunt reservata. Siquidem Herodes Antipatri cujusdam Ascalonitæ, atque Apollinis Editui filius fuit. Cujus insuper Antipatri parens Herodes nomine Glius Antipa fuit. Antipater ab Idumæis captus et in Idumæa degens Herodem sus- cipit. Qua in regione diu admodum in servitute vixit: quod eum Herodes pater ob inopiam redi- mere non posset. Tandem a popularibus collatitia C D pecunia una cum Herode filio liberatus postliminio xx, 3. - Exod. Evangelio mentio est, alii ab Herode magno, alii ab ejus filio Herode Antipa nominatos existimant. Prio. re sententiam tuetur Epiphanius ; qui et Herodia- norum sectam, ac dogma copiose persequitur. Cum autem de Herode, deque Herodianis accuratissime, eruditissimeque Serrarias noster peculiari in opere disputaverit, neque quidquam, quod eo pertineret, intactum, indictumque reliquerit, supervacuum exi- stimamus verbum amplius ullum super ea re facere; cum ad manum sit liber ille, in quo de Herodis ge- pere, conditione, deque Herodianis, ac cæteris, quæ hoc loco attigit Epiphanius, diligenter explicavit, s Matth. v, sqq. • Gen. ILIX, 10. ac Scaligeri de Herode somnia validis - sime refutavit. parente avoque a Josepho dissentiunt Africanus, Eusebius, Epiphanius, aliique Patres omnes. Etenin ille Antipatrum Idumæum Herodis patrem prædivi- tein ac potentem fuisse scribit, avum autem Anti- pam Idumææ ab Alexandro rege præpositum. At Patres avum Herodis et parentem obscurissimos, ac pauperrimos exstitisse inemorant, ut cum Anti- pater, a quo Herodes genitus est, captus ab Idumæis esset, redimi a patre suo propter inopiam minime potuerit. De hac quæstione consule Berrarium, b.c.. 1. Septima post superiores illas Herodianorum 22) Κατὰ Ηρωδιανών. Herodianos, quorum in (25) Επειδήπερ ο Ηρώδης υιός. De Herodis

Α τῷ χρόνῳ δουλεύων· ὕστερον δὲ ἐλυτρώθη ἐξ ἐράνου Β τῶν πολιτῶν σὺν τῷ παιδὶ Ἡρώδῃ, καὶ μετῆλθεν εἰς τὰ οἰκεῖα. Διόπερ τινὲς αὐτὸν λέγουσιν Ιδουμαῖον, ἄλλοι δὲ ᾿Ασκαλωνίτην ἴσασιν· ὕστερον δὲ ἐφιλιώθη Δημητρίῳ (24), καὶ ἐπίτροπος κατέστη ἐπὶ τῆς Ἰου- δαίας. Εν γνώσει τε γέγονεν Αὐγούστῳ βασιλεῖ, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐπιτροπεύειν προσηλυτεύει, περιτέμνεται τε καὶ αὐτὸς (25), και περιτέμνει Ηρώδην τὸν υἱὸν, εἰς ὃν ἦλθεν ὁ κλῆρος τῆς τῶν Ἰουδαίων βασιλείας. Ην δὲ βασιλεὺς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὑπὸ βασιλέα Αύγουστον, αὐτὸς ὑπόσπονδος ὑπάρχων. Επεὶ οὖν ἐξ ἀλλοφύλων οὗτος βασιλεύει, κατὰ διαδοχὴν δὲ διήρκεσεν ἀπὸ τοῦ Ἰούδα καὶ ἀπὸ τοῦ Δαβὶδ τὸ βασίλειον, καὶ οἱ ἐκ τοῦ Ἰούδα ἄρχοντες καὶ πατριάρχαι, μετέστη δὲ τὸ βα- σίλειον εἰς ἀλλόφυλον· πιθανὸν ἔδοξεν ἐν τῇ ὑπολή ψει τῶν πεπλανημένων τὸ ἀπατηθῆναι καὶ νομίσαι αὐτὸν Χριστὸν εἶναι, ἀπὸ τῆς ἀκολουθίας του προει ρημένου ῥητοῦ, τοῦ, Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιού- δα, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται. Ως εἶναι τοῦτο παρ' αὐτοῖς νοητέον, ὅτι τούτῳ ἀπέκειτο, φησίν. Εξέλι που γὰρ ἐκεῖνοι, καὶ οὗτος οὐκ ἀπὸ γένους τοῦ Ἰούδα, ἀλλ᾽ οὔτε ὅλως τοῦ Ἰσραὴλ ὑπάρχει. Τούτῳ δὲ ἀπὸ έκειτο εἶναι Χριστόν. Γ'. 'Αλλ' ἐλέγχει αὐτοὺς ἡ ἀκολουθία φάσκουσα· Ὅτι αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν, καὶ ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. Ποῖον δὲ τῶν ἐθνῶν ἐπὶ Ἡρώδῃ ἤλπισε; ποία δὲ προσδοκία ἐθνῶν Ηρώδην καραδοκεῖ; Πῶς δὲ τὸ, Εκοιμήθη παρ' αὐτοῖς, ἐπληροῦτο, ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος λέοντος· τὶς ἐξεγερεῖ αὐτόν; Ποῦ δὲ ἔπλυνεν ἐν αἵματι τὴν στολὴν αὑτοῦ ὁ Ηρώ- δης. ἢ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ, ὡς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὸ σῶμα αὐτοῦ φαν τίσας αἵματι τῷ ἰδίῳ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ; ᾿Αλλὰ νόει & λέγω. Δψη γάρ σο ὁ Κύριος σύνεσιν ἐν πᾶσιν. Ἵνα γὰρ δείξῃ τὸ καθάρ στον τῆς τοῦ λαοῦ τοῦ Κυρίου καταστάσεως, ἦλθε διὰ τοῦ ἰδίου αἷματος τῆς διδασκαλίας καθᾶραι τους ὀδόντας τῶν ἀνθρώπων, τοὺς εἰς αἷμα κνίσης τε καὶ ἀθεμίτου θυσίας μεμολυσμένους. Καὶ τί μοι τὰ πλή θη λέγειν; Πολλὰ γὰρ ἐστι, καὶ οὐκ ἐνδέχεται ὁ χρόν νος πρὸς ἀντίθεσιν τῶν προειρημένων αἱρέσεων ἐπι- μηκύνειν τὸν λόγον. Γ'. 'Αλλ' αὐτα μὲν αἱ ἑπτὰ ἦσαν ἐν Ἰσραὴλ ἐν το τῇ Ἱερουσαλὴμ καὶ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ· αἱ δὲ τέσσαρες Εὐκαιρου αἱ προειρημέναι παρὰ Σαμαρείταις ἐν τῇ Σαμαρείᾳ. Αἱ πλείους δὲ καθηρέθησαν. Οὐκέτι Γραμματείς, οὐκ ἔτι Φαρισαῖοι, οὐκέτι Σαδδουκαίοι, οὐκέτι Ημεροβ S. EPIPHANI in patriam revertitur. Quam ob causam ab aliis Idumæus, ab aliis Ascalonita fuisse. proditus est. Postea cum ad Demetrii familiaritatem pervenisset, in Judæa procurationem obtinuit. Tum etiam notus Augusto imperatori fuit. Atque ex illa procuratione proselytum se faciens una cum llerode filio circun- cisus est, ad quem Judæorum regnum pervenit. Nam Augusto imperatori subjectus Judæorum ille rex populique Romani fœderatus erat. Quamobrem quod ex aliena ille gente regnare cœperat, cum hactenus a Juda, et Davide regnum, atque ex Judæ stirpe principes ac patriarchæ perstitissent, quod, inquam, imperium in externum hominem translatum fuerat, idoneum illis visum est erroris argumentum, ut Herodem esse Christum arbitra · rentur, quod ex illo Scripturae loco consequens videbatur : Non desinet princeps e Juda, donec ve- nerit cui reserratum est. Ut eo sensu sit accipiendus, quasi Herodi reservatum esset. Desierunt enim, iebant, illi. Porro iste de Jude genere non est, ac ne omnino qui 'em Israeliticæ gentis. Huic au- tem Christo esse reservatum fuerat. II. Verum quæ sequuntur illos manifeste redar- guunt : Quoniam ipse exspectatio gentium erit, et in cum gentes sperabunt. Quænam vero natio in Hero- dem speravit? aut quæ gentium spes in exspe- ctando llerode defixa est? Ad hæc qui tandem illud apud istos impletum est? Dormivit ut leo ac velut leonis catulus; quis ipsum excitabit? Ubinam deni- que lavit in cruore stolam suam, et amictum suum in uvæ sanguine? quemadmodum Jesus Christus Dominus noster, qui suo sanguine corpus aspersit, et uvæ sanguine vestimenta sua tinxit? Tu vero quæ a me dicuntur animo percipe. Dabit enim tibi Dominus intelligentiam in omnibus. Quippe poputi Dei piaculum ut exhiberet, venit ille, quo per do- ctrinæ suæ velut sanguinem dentes hominum pur- garet pecorum sanguine ac nidore, ac detestandis sacrificiis inquinatos. Quanquam quid attinet plu- ribus ista persequi? Infinita sunt enim; neque me in i: superioribus refellendis haeresibus longiorem in- stituere sermonem temporis ratio patitur. Hl. Ergo septem omnino hæreses illæ Hierosoly B C mis atque in Judza fuerunt, quatuor vero a nobis D antea commemoratæ apud Samaritas et in Samaria viguerunt; sed jam magna ex parte collapse sunt. Neque enim Scribæ amplius ulli sunt, neque Phari- iste cognomento a Judais Alexandro regi suo infensis ad auxilium vocatus cum eo pugnavit et prælio superavit. Sed cum Alexander in montes sese recepisset, ad eumque plurimi confluxissent, territus Demetrius, relicta Judæa, contra Philippum fratrem bellum aggressus est. In quo a Parthis ca- plus morbo apud eosdem exstinctus est. Quamobrem nihil cum eo Herodis parens Antipater commune habuit, nedum ut ab illo Judææ præfecturam obti- nuerit. At Herodis avus Antipas, quo parente natus est Antipater, Alexandro regi percharus, ab eoque Ludlumnae praepositus est, auctore Josepho lib. xi, cap. 2. Suspicamur itaque multipliciter hallucina- tum Epiphanium: primum quod Demetrium pro Alexandro posuerit. Tum quod Herodis parentem pro avo; Judæam pro Aduma imprudens usurpa- verit. Quamvis quod ad præfecturam attinet, alibi sæpe Antipatrum Herodis parentem Judææ procu- ratorem ab Augusto factumn asseverat. De quo ad hæresim Li dicturi sumus. liger in Eusebianis Animadversionibus, quod Idu- mæus esset Antipater. At Idumæi omnes ante plures annos inter Judæos ascripti. Sed hæc erudite a Serrario nostro refelluntur. (24) Ὕστερον δὲ ἐφιλιώθη Δημητρίῳ. Demetrius (25) Περιτέμνεταί τε καὶ αὐτός. Negat hoc Sca-

Α τῷ χρόνῳ δουλεύων· ὕστερον δὲ ἐλυτρώθη ἐξ ἐράνου Β τῶν πολιτῶν σὺν τῷ παιδὶ Ἡρώδῃ, καὶ μετῆλθεν εἰς τὰ οἰκεῖα. Διόπερ τινὲς αὐτὸν λέγουσιν Ιδουμαῖον, ἄλλοι δὲ ᾿Ασκαλωνίτην ἴσασιν· ὕστερον δὲ ἐφιλιώθη Δημητρίῳ (24), καὶ ἐπίτροπος κατέστη ἐπὶ τῆς Ἰου- δαίας. Εν γνώσει τε γέγονεν Αὐγούστῳ βασιλεῖ, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐπιτροπεύειν προσηλυτεύει, περιτέμνεται τε καὶ αὐτὸς (25), και περιτέμνει Ηρώδην τὸν υἱὸν, εἰς ὃν ἦλθεν ὁ κλῆρος τῆς τῶν Ἰουδαίων βασιλείας. Ην δὲ βασιλεὺς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὑπὸ βασιλέα Αύγουστον, αὐτὸς ὑπόσπονδος ὑπάρχων. Επεὶ οὖν ἐξ ἀλλοφύλων οὗτος βασιλεύει, κατὰ διαδοχὴν δὲ διήρκεσεν ἀπὸ τοῦ Ἰούδα καὶ ἀπὸ τοῦ Δαβὶδ τὸ βασίλειον, καὶ οἱ ἐκ τοῦ Ἰούδα ἄρχοντες καὶ πατριάρχαι, μετέστη δὲ τὸ βα- σίλειον εἰς ἀλλόφυλον· πιθανὸν ἔδοξεν ἐν τῇ ὑπολή ψει τῶν πεπλανημένων τὸ ἀπατηθῆναι καὶ νομίσαι αὐτὸν Χριστὸν εἶναι, ἀπὸ τῆς ἀκολουθίας του προει ρημένου ῥητοῦ, τοῦ, Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιού- δα, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται. Ως εἶναι τοῦτο παρ' αὐτοῖς νοητέον, ὅτι τούτῳ ἀπέκειτο, φησίν. Εξέλι που γὰρ ἐκεῖνοι, καὶ οὗτος οὐκ ἀπὸ γένους τοῦ Ἰούδα, ἀλλ᾽ οὔτε ὅλως τοῦ Ἰσραὴλ ὑπάρχει. Τούτῳ δὲ ἀπὸ έκειτο εἶναι Χριστόν. Γ'. 'Αλλ' ἐλέγχει αὐτοὺς ἡ ἀκολουθία φάσκουσα· Ὅτι αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν, καὶ ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. Ποῖον δὲ τῶν ἐθνῶν ἐπὶ Ἡρώδῃ ἤλπισε; ποία δὲ προσδοκία ἐθνῶν Ηρώδην καραδοκεῖ; Πῶς δὲ τὸ, Εκοιμήθη παρ' αὐτοῖς, ἐπληροῦτο, ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος λέοντος· τὶς ἐξεγερεῖ αὐτόν; Ποῦ δὲ ἔπλυνεν ἐν αἵματι τὴν στολὴν αὑτοῦ ὁ Ηρώ- δης. ἢ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ, ὡς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὸ σῶμα αὐτοῦ φαν τίσας αἵματι τῷ ἰδίῳ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ; ᾿Αλλὰ νόει & λέγω. Δψη γάρ σο ὁ Κύριος σύνεσιν ἐν πᾶσιν. Ἵνα γὰρ δείξῃ τὸ καθάρ στον τῆς τοῦ λαοῦ τοῦ Κυρίου καταστάσεως, ἦλθε διὰ τοῦ ἰδίου αἷματος τῆς διδασκαλίας καθᾶραι τους ὀδόντας τῶν ἀνθρώπων, τοὺς εἰς αἷμα κνίσης τε καὶ ἀθεμίτου θυσίας μεμολυσμένους. Καὶ τί μοι τὰ πλή θη λέγειν; Πολλὰ γὰρ ἐστι, καὶ οὐκ ἐνδέχεται ὁ χρόν νος πρὸς ἀντίθεσιν τῶν προειρημένων αἱρέσεων ἐπι- μηκύνειν τὸν λόγον. Γ'. 'Αλλ' αὐτα μὲν αἱ ἑπτὰ ἦσαν ἐν Ἰσραὴλ ἐν το τῇ Ἱερουσαλὴμ καὶ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ· αἱ δὲ τέσσαρες Εὐκαιρου αἱ προειρημέναι παρὰ Σαμαρείταις ἐν τῇ Σαμαρείᾳ. Αἱ πλείους δὲ καθηρέθησαν. Οὐκέτι Γραμματείς, οὐκ ἔτι Φαρισαῖοι, οὐκέτι Σαδδουκαίοι, οὐκέτι Ημεροβ S. EPIPHANI in patriam revertitur. Quam ob causam ab aliis Idumæus, ab aliis Ascalonita fuisse. proditus est. Postea cum ad Demetrii familiaritatem pervenisset, in Judæa procurationem obtinuit. Tum etiam notus Augusto imperatori fuit. Atque ex illa procuratione proselytum se faciens una cum llerode filio circun- cisus est, ad quem Judæorum regnum pervenit. Nam Augusto imperatori subjectus Judæorum ille rex populique Romani fœderatus erat. Quamobrem quod ex aliena ille gente regnare cœperat, cum hactenus a Juda, et Davide regnum, atque ex Judæ stirpe principes ac patriarchæ perstitissent, quod, inquam, imperium in externum hominem translatum fuerat, idoneum illis visum est erroris argumentum, ut Herodem esse Christum arbitra · rentur, quod ex illo Scripturae loco consequens videbatur : Non desinet princeps e Juda, donec ve- nerit cui reserratum est. Ut eo sensu sit accipiendus, quasi Herodi reservatum esset. Desierunt enim, iebant, illi. Porro iste de Jude genere non est, ac ne omnino qui 'em Israeliticæ gentis. Huic au- tem Christo esse reservatum fuerat. II. Verum quæ sequuntur illos manifeste redar- guunt : Quoniam ipse exspectatio gentium erit, et in cum gentes sperabunt. Quænam vero natio in Hero- dem speravit? aut quæ gentium spes in exspe- ctando llerode defixa est? Ad hæc qui tandem illud apud istos impletum est? Dormivit ut leo ac velut leonis catulus; quis ipsum excitabit? Ubinam deni- que lavit in cruore stolam suam, et amictum suum in uvæ sanguine? quemadmodum Jesus Christus Dominus noster, qui suo sanguine corpus aspersit, et uvæ sanguine vestimenta sua tinxit? Tu vero quæ a me dicuntur animo percipe. Dabit enim tibi Dominus intelligentiam in omnibus. Quippe poputi Dei piaculum ut exhiberet, venit ille, quo per do- ctrinæ suæ velut sanguinem dentes hominum pur- garet pecorum sanguine ac nidore, ac detestandis sacrificiis inquinatos. Quanquam quid attinet plu- ribus ista persequi? Infinita sunt enim; neque me in i: superioribus refellendis haeresibus longiorem in- stituere sermonem temporis ratio patitur. Hl. Ergo septem omnino hæreses illæ Hierosoly B C mis atque in Judza fuerunt, quatuor vero a nobis D antea commemoratæ apud Samaritas et in Samaria viguerunt; sed jam magna ex parte collapse sunt. Neque enim Scribæ amplius ulli sunt, neque Phari- iste cognomento a Judais Alexandro regi suo infensis ad auxilium vocatus cum eo pugnavit et prælio superavit. Sed cum Alexander in montes sese recepisset, ad eumque plurimi confluxissent, territus Demetrius, relicta Judæa, contra Philippum fratrem bellum aggressus est. In quo a Parthis ca- plus morbo apud eosdem exstinctus est. Quamobrem nihil cum eo Herodis parens Antipater commune habuit, nedum ut ab illo Judææ præfecturam obti- nuerit. At Herodis avus Antipas, quo parente natus est Antipater, Alexandro regi percharus, ab eoque Ludlumnae praepositus est, auctore Josepho lib. xi, cap. 2. Suspicamur itaque multipliciter hallucina- tum Epiphanium: primum quod Demetrium pro Alexandro posuerit. Tum quod Herodis parentem pro avo; Judæam pro Aduma imprudens usurpa- verit. Quamvis quod ad præfecturam attinet, alibi sæpe Antipatrum Herodis parentem Judææ procu- ratorem ab Augusto factumn asseverat. De quo ad hæresim Li dicturi sumus. liger in Eusebianis Animadversionibus, quod Idu- mæus esset Antipater. At Idumæi omnes ante plures annos inter Judæos ascripti. Sed hæc erudite a Serrario nostro refelluntur. (24) Ὕστερον δὲ ἐφιλιώθη Δημητρίῳ. Demetrius (25) Περιτέμνεταί τε καὶ αὐτός. Negat hoc Sca-

Α τῷ χρόνῳ δουλεύων· ὕστερον δὲ ἐλυτρώθη ἐξ ἐράνου Β τῶν πολιτῶν σὺν τῷ παιδὶ Ἡρώδῃ, καὶ μετῆλθεν εἰς τὰ οἰκεῖα. Διόπερ τινὲς αὐτὸν λέγουσιν Ιδουμαῖον, ἄλλοι δὲ ᾿Ασκαλωνίτην ἴσασιν· ὕστερον δὲ ἐφιλιώθη Δημητρίῳ (24), καὶ ἐπίτροπος κατέστη ἐπὶ τῆς Ἰου- δαίας. Εν γνώσει τε γέγονεν Αὐγούστῳ βασιλεῖ, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐπιτροπεύειν προσηλυτεύει, περιτέμνεται τε καὶ αὐτὸς (25), και περιτέμνει Ηρώδην τὸν υἱὸν, εἰς ὃν ἦλθεν ὁ κλῆρος τῆς τῶν Ἰουδαίων βασιλείας. Ην δὲ βασιλεὺς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὑπὸ βασιλέα Αύγουστον, αὐτὸς ὑπόσπονδος ὑπάρχων. Επεὶ οὖν ἐξ ἀλλοφύλων οὗτος βασιλεύει, κατὰ διαδοχὴν δὲ διήρκεσεν ἀπὸ τοῦ Ἰούδα καὶ ἀπὸ τοῦ Δαβὶδ τὸ βασίλειον, καὶ οἱ ἐκ τοῦ Ἰούδα ἄρχοντες καὶ πατριάρχαι, μετέστη δὲ τὸ βα- σίλειον εἰς ἀλλόφυλον· πιθανὸν ἔδοξεν ἐν τῇ ὑπολή ψει τῶν πεπλανημένων τὸ ἀπατηθῆναι καὶ νομίσαι αὐτὸν Χριστὸν εἶναι, ἀπὸ τῆς ἀκολουθίας του προει ρημένου ῥητοῦ, τοῦ, Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιού- δα, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται. Ως εἶναι τοῦτο παρ' αὐτοῖς νοητέον, ὅτι τούτῳ ἀπέκειτο, φησίν. Εξέλι που γὰρ ἐκεῖνοι, καὶ οὗτος οὐκ ἀπὸ γένους τοῦ Ἰούδα, ἀλλ᾽ οὔτε ὅλως τοῦ Ἰσραὴλ ὑπάρχει. Τούτῳ δὲ ἀπὸ έκειτο εἶναι Χριστόν. Γ'. 'Αλλ' ἐλέγχει αὐτοὺς ἡ ἀκολουθία φάσκουσα· Ὅτι αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν, καὶ ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. Ποῖον δὲ τῶν ἐθνῶν ἐπὶ Ἡρώδῃ ἤλπισε; ποία δὲ προσδοκία ἐθνῶν Ηρώδην καραδοκεῖ; Πῶς δὲ τὸ, Εκοιμήθη παρ' αὐτοῖς, ἐπληροῦτο, ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος λέοντος· τὶς ἐξεγερεῖ αὐτόν; Ποῦ δὲ ἔπλυνεν ἐν αἵματι τὴν στολὴν αὑτοῦ ὁ Ηρώ- δης. ἢ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ, ὡς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὸ σῶμα αὐτοῦ φαν τίσας αἵματι τῷ ἰδίῳ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ; ᾿Αλλὰ νόει & λέγω. Δψη γάρ σο ὁ Κύριος σύνεσιν ἐν πᾶσιν. Ἵνα γὰρ δείξῃ τὸ καθάρ στον τῆς τοῦ λαοῦ τοῦ Κυρίου καταστάσεως, ἦλθε διὰ τοῦ ἰδίου αἷματος τῆς διδασκαλίας καθᾶραι τους ὀδόντας τῶν ἀνθρώπων, τοὺς εἰς αἷμα κνίσης τε καὶ ἀθεμίτου θυσίας μεμολυσμένους. Καὶ τί μοι τὰ πλή θη λέγειν; Πολλὰ γὰρ ἐστι, καὶ οὐκ ἐνδέχεται ὁ χρόν νος πρὸς ἀντίθεσιν τῶν προειρημένων αἱρέσεων ἐπι- μηκύνειν τὸν λόγον. Γ'. 'Αλλ' αὐτα μὲν αἱ ἑπτὰ ἦσαν ἐν Ἰσραὴλ ἐν το τῇ Ἱερουσαλὴμ καὶ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ· αἱ δὲ τέσσαρες Εὐκαιρου αἱ προειρημέναι παρὰ Σαμαρείταις ἐν τῇ Σαμαρείᾳ. Αἱ πλείους δὲ καθηρέθησαν. Οὐκέτι Γραμματείς, οὐκ ἔτι Φαρισαῖοι, οὐκέτι Σαδδουκαίοι, οὐκέτι Ημεροβ S. EPIPHANI in patriam revertitur. Quam ob causam ab aliis Idumæus, ab aliis Ascalonita fuisse. proditus est. Postea cum ad Demetrii familiaritatem pervenisset, in Judæa procurationem obtinuit. Tum etiam notus Augusto imperatori fuit. Atque ex illa procuratione proselytum se faciens una cum llerode filio circun- cisus est, ad quem Judæorum regnum pervenit. Nam Augusto imperatori subjectus Judæorum ille rex populique Romani fœderatus erat. Quamobrem quod ex aliena ille gente regnare cœperat, cum hactenus a Juda, et Davide regnum, atque ex Judæ stirpe principes ac patriarchæ perstitissent, quod, inquam, imperium in externum hominem translatum fuerat, idoneum illis visum est erroris argumentum, ut Herodem esse Christum arbitra · rentur, quod ex illo Scripturae loco consequens videbatur : Non desinet princeps e Juda, donec ve- nerit cui reserratum est. Ut eo sensu sit accipiendus, quasi Herodi reservatum esset. Desierunt enim, iebant, illi. Porro iste de Jude genere non est, ac ne omnino qui 'em Israeliticæ gentis. Huic au- tem Christo esse reservatum fuerat. II. Verum quæ sequuntur illos manifeste redar- guunt : Quoniam ipse exspectatio gentium erit, et in cum gentes sperabunt. Quænam vero natio in Hero- dem speravit? aut quæ gentium spes in exspe- ctando llerode defixa est? Ad hæc qui tandem illud apud istos impletum est? Dormivit ut leo ac velut leonis catulus; quis ipsum excitabit? Ubinam deni- que lavit in cruore stolam suam, et amictum suum in uvæ sanguine? quemadmodum Jesus Christus Dominus noster, qui suo sanguine corpus aspersit, et uvæ sanguine vestimenta sua tinxit? Tu vero quæ a me dicuntur animo percipe. Dabit enim tibi Dominus intelligentiam in omnibus. Quippe poputi Dei piaculum ut exhiberet, venit ille, quo per do- ctrinæ suæ velut sanguinem dentes hominum pur- garet pecorum sanguine ac nidore, ac detestandis sacrificiis inquinatos. Quanquam quid attinet plu- ribus ista persequi? Infinita sunt enim; neque me in i: superioribus refellendis haeresibus longiorem in- stituere sermonem temporis ratio patitur. Hl. Ergo septem omnino hæreses illæ Hierosoly B C mis atque in Judza fuerunt, quatuor vero a nobis D antea commemoratæ apud Samaritas et in Samaria viguerunt; sed jam magna ex parte collapse sunt. Neque enim Scribæ amplius ulli sunt, neque Phari- iste cognomento a Judais Alexandro regi suo infensis ad auxilium vocatus cum eo pugnavit et prælio superavit. Sed cum Alexander in montes sese recepisset, ad eumque plurimi confluxissent, territus Demetrius, relicta Judæa, contra Philippum fratrem bellum aggressus est. In quo a Parthis ca- plus morbo apud eosdem exstinctus est. Quamobrem nihil cum eo Herodis parens Antipater commune habuit, nedum ut ab illo Judææ præfecturam obti- nuerit. At Herodis avus Antipas, quo parente natus est Antipater, Alexandro regi percharus, ab eoque Ludlumnae praepositus est, auctore Josepho lib. xi, cap. 2. Suspicamur itaque multipliciter hallucina- tum Epiphanium: primum quod Demetrium pro Alexandro posuerit. Tum quod Herodis parentem pro avo; Judæam pro Aduma imprudens usurpa- verit. Quamvis quod ad præfecturam attinet, alibi sæpe Antipatrum Herodis parentem Judææ procu- ratorem ab Augusto factumn asseverat. De quo ad hæresim Li dicturi sumus. liger in Eusebianis Animadversionibus, quod Idu- mæus esset Antipater. At Idumæi omnes ante plures annos inter Judæos ascripti. Sed hæc erudite a Serrario nostro refelluntur. (24) Ὕστερον δὲ ἐφιλιώθη Δημητρίῳ. Demetrius (25) Περιτέμνεταί τε καὶ αὐτός. Negat hoc Sca-

Ι. πτισταί, οὐκέτι Ηρωδιανοί. Μόνοι δέ τινες ἐν σπά- νει εὑρίσκονται, ἢ που εἷς, ἢ δύο Ναζαρηνοί ὑπὲρ τὴν ἄνω Θηβαΐδα, καὶ ἐπέκεινα τῆς ᾿Αραβίας, καὶ Ὀσσηνῶν τὸ λῆμμα', οὐκέτι Ἰουδαΐζον, ἀλλὰ συναφθὲν Σαμψίταις τοῖς κατὰ διαδοχὴν ἐν τῷ πέραν τῆς Νε κρᾶς θαλάσσης ὑπερκειμένης. Νυνὶ δὲ τῇ τῶν Ἐξιω- ναίων αἱρέσει συνήφθησαν. Καὶ γέγονε λῆξαι μὲν αὐτ τοὺς ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, ὥσπερ δὲ ῥίζαν τμηθῆναι, ἢ σῶμα ἑρπετοῦ, καὶ ἐξ αὐτοῦ φῦναι δικέφαλον, καὶ ἄῤῥιζον ὄφιν ἐν ἑνὶ σώματι ἡμιτόμῳ ἐκπεφυκός καὶ ἐξηρτημένου. Εως ὧδε ἡ περὶ τῶν τεσσάρων αἱρέσεων τῶν Σα- μαρειτῶν διαλογή, καὶ ἑπτὰ τῶν Ἰουδαίων, ἐξ ὧν οὐκέτι ἐμφέρονται, ἢ τρεῖς μὲν αἱ τῶν Σαμαρειτῶν, Γορθηνῶν τε καὶ Δοσιθέων, καὶ Σιβουαίων, Εσση- νῶν δὲ οὐ πάνυ, ἀλλ' ὡς ἐν σκότῳ τεθαμμένων. Παρά δὲ τοῖς Ἰουδαίοις οὐκέτι, ἀλλ' ἡ Ἰουδαίων καὶ Νασα- ραίων. Οσσηνοὶ δὲ μετέστησαν ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ εἰς τὴν τῶν Σαμψέων αἵρεσιν, καὶ οὐκέτι οὔτε Ἰουδαῖο: ὑπάρχουσιν οὔτε Χριστιανοί. Ταῦτά μοι περὶ τῶν προειρημένων ἕως ὧδε εχέτω. Ενδημία Χριστοῦ (26), καὶ ἔνσαρκος παρουσία, καὶ ἀλήθεια" [πρόσωπον] ἡ μία καὶ μόνη οὖσα τοῦ θεοῦ πίστις. Α'. Εὐθὺς δὲ ἐπεδήμησε κατά πόδας ἡ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἔνσαρκος παρουσία, ἥτις κατ έλαβε τὰς προειρημένας ἑπτὰ αἱρέσεις ἐν Ἱεροσολύ μος Εσβεσε δὲ ταύτας ἡ αὐτοῦ δύναμις, καὶ διεσκέ- δασε. Λοιπὸν δὲ μετὰ τὴν αὐτοῦ ἐπιδημίαν αἱ μετα έπειτα πᾶσαι γεγόνασιν αἱρέσεις· λέγω δὴ μετὰ τὸ εὐαγγελισθῆναι Μαριὰμ ἐν Ναζαρέτ διὰ τοῦ Γαβριήλ, καὶ μετὰ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ἔνσαρκον τοῦ Κυρίου παρουσίαν, εἶτα ἀνάληψιν. Ηὐδόκησε γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων τὸν ἴδιον Υἱὸν κατελθόντα ἐν μήτρα παρθενική συλληφθῆναι, Λόγον ὄντα ἀπ' οὐρανοῦ, ἐκ κόλπων πατρῴων γεγεννημένον ἀχρόνως καὶ ἀνάρχως, ἐλθόντα δὲ ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν, Θεόν Λόγον ὄντα ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀληθινῶς γεγεννη- μένον, ὁμοούσιον ὄντα τῷ Πατρὶ, καὶ οὐδὲν παρὰ τὸν Πατέρα Αλλοιωμένον, ἀλλ᾽ ἄτρεπτον ὄντα καὶ ἀναλ- λεώντον· ἀπαθῆ τε ὅλως, μὴ πάσχοντα, συμπάσχοντα δὲ τῷ ἡμετέρῳ γένει, κατελθόντα ἀπ' οὐρανοῦ, ἐγκιν. μονηθέντα οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρὸς, ἀλλὰ διὰ Πνεύματος ἁγίου, ἀληθινῶς σῶμα ἀπὸ Μαρίας ἐσχη- τότε, ἀναπλάσαντα ἑαυτῷ τὴν σάρκα ἀπὸ τῆς μήτ τρας τῆς ἁγίας, καὶ ψυχὴν τὴν ἀνθρωπείαν εἰληφότα, καὶ νοῦν, καὶ πᾶν εἴ τι ἐστὶν ἄνθρωπος χωρὶς ἁμαρ.. τίας, εἰς ἑαυτὸν τῇ ἑαυτοῦ θεότητι συνενώσαντα· γε- γεννημένον τε ἐν Βηθλεὲμ, περιτμηθέντα ἐν τῷ σπη λαίω, προσενεχθέντα ἐν Ἱεροσολύμοις, εναγκαλισθέν τα ὑπὸ τοῦ Συμεῶνος, ἀνθομολογηθέντα ὑπὸ ᾿Αννης τῆς τοῦ Φανουὴλ προφήτιδος, ἀπενεχθέντα εἰς Ναζα · λείμμα. * ἀλήθεια. Η μία, ADVERSUS HAERESES LIB. I. TOM. HARES. XX. - A sui ; neque Saddurai, ncque lfemerobaptiste, nec Ilerodiani supersunt. Pauci quidem duntaxat Na- zareni, unus scilicet vel alter supra Thebaidem su- periorem, aut Arabiam restant: Sed et Ossenorunr nonnullæ sunt reliquiæ, quæ cum a Judaicis ritibus defecerint, se ad Sampsitas aggregarunt : quæ fa- ctio ultra mare Mortuum, quod Palæstinæ imuninel{ constitutas a majoribus sedes obtinet; sed hodie Ebionitis adjuncti sunt. Ita factum videmus, ut et isti a Judaica religione desciverint, et velut radix quædam in duas partes scissa sit, serpentisve cor- pus, ex quo biceps anguis, posteriorique parte mutilus dimidiato corpore adnatus, pendensque pro- dierit. Hactenus de tv Samaritanorum sectis, Judæo- tum vi; ex quibus Samaritanæ duntaxat tres hoc B tempore supersunt : Gorthenorum, Dositheorum, ac Sebuæorum. Nam Essenorum velut in tenebris sepultorum obscura quædam vestigia cernuntur. Ex Judaicis soli Judei ac Nazarai restant. Osseni a Judaico ritu ad Sampseorum hæresim transfuge- runt, ut neque Judæi, neque Christiani sint. Hæc habui, quæ de omnibus illis sectis hucusque disse- rerem. De Incarnatione Christi Domini, ac veritate [perso- narum] quæ est unica ac singularis Dei fides. • I. Sed e vestigio Christi Jesu Domini nostri ad- ventus cum eo quod susceperat corpore consecutus est; qui et vit illas hæreses Hierosolymis offendit, et easdem sua vi dissipavit et exstinxit. Quamobrem reliquæ omnes hæreses adventu illó posteriores fue- runt; nimirum postquam Maria Virgo Nazarethi a Gabriele colestem nuntium accepit, ac Dominus humano corpore circumfusus prodiit, et in cœlum receptus est. Etenim ad humani generis salutoni ita Deo visum est, ut ipsius Filius c cœlo delapsus – in Virginis utero gigneretur : Verbum, inquam, illud æternum, quod e paterno sinu ante tempus atque initium omne genitum est; idemque extremis temporibus allapsum Deus Verbum a Deo Patre re vera genitus, ejusdemque cum illo essentiæ, nec ulla re a Patre mutatus; sed vicissitudinis ac mutationis et affectionis omnis expers. Qui cum citra ullamı animi commotionem generis nostri misertus foret, D descendit e colo, ac de Spiritu sancto, non e virili semine productus, veruni corpus e Maria suscepit, cum e sancto ejus utero carnem sibi tinxisset, bu · manamque tum animam, tuin mentem induisset; ac quidquid omnino cum homine conjunctum est, præter peccatum secum ac cum divinitate sua co · pulasset. Inde Bethlehem in huicem editus, atque in specu circumcisus Hierosolymis oblatas est; ibique a Simeone inter brachia susceptus, et ab Anna Phanuelis filia prophetissa prædicatus, Nazarethum C Fort. Reg. etc. de Salvatoris ortu, cunabulis, ac postremo passione die:întur, nec non et de Augusti, atque Herodis an- • nis, opportunius ad hæresim LI explicantur. Ubi de anno Dominici. Natalis, ac passionis. ac reliquis, quæ codem spectant, agendum erit pluribus. (26) Ενδημία Χριστοῦ. Quae hic ab Epiphanio

Ι. πτισταί, οὐκέτι Ηρωδιανοί. Μόνοι δέ τινες ἐν σπά- νει εὑρίσκονται, ἢ που εἷς, ἢ δύο Ναζαρηνοί ὑπὲρ τὴν ἄνω Θηβαΐδα, καὶ ἐπέκεινα τῆς ᾿Αραβίας, καὶ Ὀσσηνῶν τὸ λῆμμα', οὐκέτι Ἰουδαΐζον, ἀλλὰ συναφθὲν Σαμψίταις τοῖς κατὰ διαδοχὴν ἐν τῷ πέραν τῆς Νε κρᾶς θαλάσσης ὑπερκειμένης. Νυνὶ δὲ τῇ τῶν Ἐξιω- ναίων αἱρέσει συνήφθησαν. Καὶ γέγονε λῆξαι μὲν αὐτ τοὺς ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, ὥσπερ δὲ ῥίζαν τμηθῆναι, ἢ σῶμα ἑρπετοῦ, καὶ ἐξ αὐτοῦ φῦναι δικέφαλον, καὶ ἄῤῥιζον ὄφιν ἐν ἑνὶ σώματι ἡμιτόμῳ ἐκπεφυκός καὶ ἐξηρτημένου. Εως ὧδε ἡ περὶ τῶν τεσσάρων αἱρέσεων τῶν Σα- μαρειτῶν διαλογή, καὶ ἑπτὰ τῶν Ἰουδαίων, ἐξ ὧν οὐκέτι ἐμφέρονται, ἢ τρεῖς μὲν αἱ τῶν Σαμαρειτῶν, Γορθηνῶν τε καὶ Δοσιθέων, καὶ Σιβουαίων, Εσση- νῶν δὲ οὐ πάνυ, ἀλλ' ὡς ἐν σκότῳ τεθαμμένων. Παρά δὲ τοῖς Ἰουδαίοις οὐκέτι, ἀλλ' ἡ Ἰουδαίων καὶ Νασα- ραίων. Οσσηνοὶ δὲ μετέστησαν ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ εἰς τὴν τῶν Σαμψέων αἵρεσιν, καὶ οὐκέτι οὔτε Ἰουδαῖο: ὑπάρχουσιν οὔτε Χριστιανοί. Ταῦτά μοι περὶ τῶν προειρημένων ἕως ὧδε εχέτω. Ενδημία Χριστοῦ (26), καὶ ἔνσαρκος παρουσία, καὶ ἀλήθεια" [πρόσωπον] ἡ μία καὶ μόνη οὖσα τοῦ θεοῦ πίστις. Α'. Εὐθὺς δὲ ἐπεδήμησε κατά πόδας ἡ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἔνσαρκος παρουσία, ἥτις κατ έλαβε τὰς προειρημένας ἑπτὰ αἱρέσεις ἐν Ἱεροσολύ μος Εσβεσε δὲ ταύτας ἡ αὐτοῦ δύναμις, καὶ διεσκέ- δασε. Λοιπὸν δὲ μετὰ τὴν αὐτοῦ ἐπιδημίαν αἱ μετα έπειτα πᾶσαι γεγόνασιν αἱρέσεις· λέγω δὴ μετὰ τὸ εὐαγγελισθῆναι Μαριὰμ ἐν Ναζαρέτ διὰ τοῦ Γαβριήλ, καὶ μετὰ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ἔνσαρκον τοῦ Κυρίου παρουσίαν, εἶτα ἀνάληψιν. Ηὐδόκησε γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων τὸν ἴδιον Υἱὸν κατελθόντα ἐν μήτρα παρθενική συλληφθῆναι, Λόγον ὄντα ἀπ' οὐρανοῦ, ἐκ κόλπων πατρῴων γεγεννημένον ἀχρόνως καὶ ἀνάρχως, ἐλθόντα δὲ ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν, Θεόν Λόγον ὄντα ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀληθινῶς γεγεννη- μένον, ὁμοούσιον ὄντα τῷ Πατρὶ, καὶ οὐδὲν παρὰ τὸν Πατέρα Αλλοιωμένον, ἀλλ᾽ ἄτρεπτον ὄντα καὶ ἀναλ- λεώντον· ἀπαθῆ τε ὅλως, μὴ πάσχοντα, συμπάσχοντα δὲ τῷ ἡμετέρῳ γένει, κατελθόντα ἀπ' οὐρανοῦ, ἐγκιν. μονηθέντα οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρὸς, ἀλλὰ διὰ Πνεύματος ἁγίου, ἀληθινῶς σῶμα ἀπὸ Μαρίας ἐσχη- τότε, ἀναπλάσαντα ἑαυτῷ τὴν σάρκα ἀπὸ τῆς μήτ τρας τῆς ἁγίας, καὶ ψυχὴν τὴν ἀνθρωπείαν εἰληφότα, καὶ νοῦν, καὶ πᾶν εἴ τι ἐστὶν ἄνθρωπος χωρὶς ἁμαρ.. τίας, εἰς ἑαυτὸν τῇ ἑαυτοῦ θεότητι συνενώσαντα· γε- γεννημένον τε ἐν Βηθλεὲμ, περιτμηθέντα ἐν τῷ σπη λαίω, προσενεχθέντα ἐν Ἱεροσολύμοις, εναγκαλισθέν τα ὑπὸ τοῦ Συμεῶνος, ἀνθομολογηθέντα ὑπὸ ᾿Αννης τῆς τοῦ Φανουὴλ προφήτιδος, ἀπενεχθέντα εἰς Ναζα · λείμμα. * ἀλήθεια. Η μία, ADVERSUS HAERESES LIB. I. TOM. HARES. XX. - A sui ; neque Saddurai, ncque lfemerobaptiste, nec Ilerodiani supersunt. Pauci quidem duntaxat Na- zareni, unus scilicet vel alter supra Thebaidem su- periorem, aut Arabiam restant: Sed et Ossenorunr nonnullæ sunt reliquiæ, quæ cum a Judaicis ritibus defecerint, se ad Sampsitas aggregarunt : quæ fa- ctio ultra mare Mortuum, quod Palæstinæ imuninel{ constitutas a majoribus sedes obtinet; sed hodie Ebionitis adjuncti sunt. Ita factum videmus, ut et isti a Judaica religione desciverint, et velut radix quædam in duas partes scissa sit, serpentisve cor- pus, ex quo biceps anguis, posteriorique parte mutilus dimidiato corpore adnatus, pendensque pro- dierit. Hactenus de tv Samaritanorum sectis, Judæo- tum vi; ex quibus Samaritanæ duntaxat tres hoc B tempore supersunt : Gorthenorum, Dositheorum, ac Sebuæorum. Nam Essenorum velut in tenebris sepultorum obscura quædam vestigia cernuntur. Ex Judaicis soli Judei ac Nazarai restant. Osseni a Judaico ritu ad Sampseorum hæresim transfuge- runt, ut neque Judæi, neque Christiani sint. Hæc habui, quæ de omnibus illis sectis hucusque disse- rerem. De Incarnatione Christi Domini, ac veritate [perso- narum] quæ est unica ac singularis Dei fides. • I. Sed e vestigio Christi Jesu Domini nostri ad- ventus cum eo quod susceperat corpore consecutus est; qui et vit illas hæreses Hierosolymis offendit, et easdem sua vi dissipavit et exstinxit. Quamobrem reliquæ omnes hæreses adventu illó posteriores fue- runt; nimirum postquam Maria Virgo Nazarethi a Gabriele colestem nuntium accepit, ac Dominus humano corpore circumfusus prodiit, et in cœlum receptus est. Etenim ad humani generis salutoni ita Deo visum est, ut ipsius Filius c cœlo delapsus – in Virginis utero gigneretur : Verbum, inquam, illud æternum, quod e paterno sinu ante tempus atque initium omne genitum est; idemque extremis temporibus allapsum Deus Verbum a Deo Patre re vera genitus, ejusdemque cum illo essentiæ, nec ulla re a Patre mutatus; sed vicissitudinis ac mutationis et affectionis omnis expers. Qui cum citra ullamı animi commotionem generis nostri misertus foret, D descendit e colo, ac de Spiritu sancto, non e virili semine productus, veruni corpus e Maria suscepit, cum e sancto ejus utero carnem sibi tinxisset, bu · manamque tum animam, tuin mentem induisset; ac quidquid omnino cum homine conjunctum est, præter peccatum secum ac cum divinitate sua co · pulasset. Inde Bethlehem in huicem editus, atque in specu circumcisus Hierosolymis oblatas est; ibique a Simeone inter brachia susceptus, et ab Anna Phanuelis filia prophetissa prædicatus, Nazarethum C Fort. Reg. etc. de Salvatoris ortu, cunabulis, ac postremo passione die:întur, nec non et de Augusti, atque Herodis an- • nis, opportunius ad hæresim LI explicantur. Ubi de anno Dominici. Natalis, ac passionis. ac reliquis, quæ codem spectant, agendum erit pluribus. (26) Ενδημία Χριστοῦ. Quae hic ab Epiphanio

Α ρὲτ, ἐλθόντα τῷ ἑξῆς ἐνιαυτῷ ὀφθῆναι ἐνώπιον Κυ ρίου εἰς Ἱερουσαλήμ, γενόμενόν τε ἐν Βηθλεὲμ διά τὴν συγγένειαν ὑπὸ τῆς μητρὸς βασταζόμενον· αὖθις πάλιν εἰς Ναζαρέτ ἀπενεχθέντα, καὶ κατὰ δευτέραν περίοδον ἐνιαυτοῦ εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ Βηθλεὲμ ἐληλυθότα, βασταζόμενον ὡσαύτως ὑπὸ τῆς ἰδίας μη- τρός· ἐν Βηθλεὲμ δὲ ἐν οἰκίᾳ κατελθόντα σὺν τῇ ἰδίᾳ μητρὶ καὶ Ἰωσὴφ γέροντι ὄντι, σὺν τῇ Μαρίᾳ ἐξ ὄντι· κἀκεῖσε τῷ δευτέρῳ ἔτει αὐτοῦ γεννήσεως κατ οπτευθέντα ὑπὸ τῶν μάγων προσκυνηθῆναι δῶρα λαβόντα, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ ὑπ' ἀγγέλου τοῦ Ἰω- σὴφ χρηματίσαντος εἰς Αἴγυπτον παραληφθέντα· ἀπ' ἐκεῖθέν τε πάλιν διὰ δύο ἐτῶν ἐπανεληλυθότα τελευ τήσαντος τοῦ Ἡρώδου, Αρχελάου τε διαδεξαμένου. Β'. Τῷ γὰρ τριακοστῷ τρίτῳ ἔτει Ηρώδου, τετ- σαρακοστῷ δὲ δευτέρω Αὐγούστου βασιλέως γεννᾶται ὁ Σωτὴρ ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας. Κάτεισι δὲ εἰς Αἴ- γυπτον τῷ τριακοστῷ ἔτει καὶ πέμπτῳ Ηρώδου ἄνεισι δὲ ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου μετὰ τὴν Ηρώδου τε λευτήν. Διὸ ἐπὶ τριάκοντα καὶ ἑπτὰ ἔτεσι τῆς αὐτῆς τοῦ Ἡρώδου ἀρχῆς ἦν ὁ παῖς τεσσάρων ἐτῶν. Ὅτε Ηρώδης, τριακονταεπτά ἔτη πληρώσας, κατέστρεψε τὸν βίον. ᾿Αρχέλαος δὲ ἐννέα ἔτη βασιλεύει, οὗ ἐν ἀρ- χῇ τῆς βασιλείας ἐξιών Ἰωσὴφ ἀπ' Αἰγύπτου ἅμα τῇ Μαρίᾳ καὶ τῷ παιδὶ, ἀκούσας τὸν ᾿Αρχέλαον βασι- λεύειν, ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη τῆς Γαλιλαίας, καὶ κατῴκησε τότε εἰς Ναζαρέτ. Αρχέλαος δὲ γεννᾷ τὸν Ηρώδην τὸν νεώτερον. Καὶ βασιλεύει Ηρώδης τῷ ἐννάτῳ ἔτει τῆς τοῦ πατρὸς ᾿Αρχελάου βασιλείας και τὰ διαδοχήν. Καὶ γέγονε τῷ αὐτῷ δεκατρία ἔτη λου γιζόμενα τῇ ἐνσάρκῳ Χριστοῦ παρουσίᾳ. Οκτωκαι- δεκάτῳ δὲ ἔτει Ηρώδου τοῦ ἐπικληθέντος Αγρίππου, τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς τοῦ κηρύγματος, καὶ τὸ βά πτισμα τὸ ἀπὸ Ἰωάννου τότε λαμβάνει, καὶ κηρύσ σει ἐνιαυτὸν δεκτὸν, ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀντιλεγόμενος, οὔτε ὑπὸ Ἰουδαίων, οὔτε ὑπὸ Ἑλλήνων, οὔτε ὑπὸ Σαμαρειτῶν, οὔτε ὑπό τινος ἑτέρου. Επειτα ἀντι- λεγόμενος ἐκήρυξεν ἐνιαυτὸν δεύτερον, καὶ γέγονεν εννεακαίδεκα έτη τῷ αὐτῷ Ηρώδη, τῷ δὲ Σωτήρι τριακοστὸν δεύτερον. Ἐν δὲ τῷ εἰκοστῷ ἔτει του Ἡρώδου τοῦ τετράρχου καλουμένου γίνεται τὸ σωτή ριον πάθος καὶ ἡ ἀπάθεια, ἢ θανάτου γεῦσις, γευσίς τα θανάτου, ἄχρι σταυροῦ πάσχοντος ἐν ἀληθείᾳ, ἀπαθοῦς δὲ μένοντος ἐν θεότητι. Χριστοῦ γὰρ τα θόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί, φησὶν ἡ Γραφή· καὶ πά λιν· θανατωθεὶς σαρκί, ζωογονηθεὶς δὲ πνεύματι, καὶ τὰ ἑξῆς. Σταυροῦται, θάπτεται, κατέρχεται εἰς τὰ καταχθόνια ἐν θεότητι καὶ ἐν ψυχῇ· αἰχμαλωτεύει τὴν αἰχμαλωσίαν, καὶ ἀνίσταται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ σὺν αὐτῷ τῷ ἁγίῳ σώματι, συνενώσας τὸ σῶμα τῇ θεό τητι, μηκέτι λυόμενον, μηκέτι πάσχον, μηκέτι ὑπὸ θανάτου κυριευόμενον, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος· Θά- νατος αὐτοῦ οὐκέτι κυριεύει. Γ'. Αὐτὸ σῶμα ἀληθινῶς, αὐτὴν τὴν σάρκα, αὐτὴν τὴν ψυχὴν, αὐτὰ τὰ πάντα, οὐκ ἄλλο τι παρὰ τὸ ὄν σῶμα, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ ἐν ἐνδυναμώσας, εἰς μίαν ἐνύ- τητα, εἰς μίαν θεότητα, τὸ σαρκικὸν ἄφθαρτον, τὸ S. EPIPHANII deportatus est. Tum anno sequenti llierosolymis se coram Deo repræsentavit: atque inde Bethlehemum propter generis propinquitatem a matre delatus est. Sed rursum Nazarethurn rediens anno altero vertente Hierosolyma Bethlehemumque gestante matre perductus est. Bethlehem porro cum ad ædes quasdam cum Malre ac Josepho divertisset, qui jam grandi natu cum Maria degebat, secundo ab nativitate anno a Magis adorandi causa conventus, ac donis ornatus est. Eadem vero nocte, cum Jose- phus per somnium ab angelo esset admonitus, in Ægyptum transfertur. Unde rursus post biennium mortuo jam Herode, ac succedente Archelao rever- titur. B Bethlehemi in Judæa Salvator nascitur. Tum He- rodis xxxv in Ægyptum profectus est. Eodem Herode mortuo, ab Ægypto rediit. Quare necesse est xxxv Herodis anno quartum ætatis suæ pue- rulum egisse, cum Herodes, inquam, septem ac tri- giata confectis annis vivendi finem habuit. Post hunc Archelaus novem annis imperavit ; quo regnum ineunte Josephus ex Ægypto cum Maria, ac puero digressus, ubi Archelaum imperare didicit, in Ga- lilæam secessit, ac tum Nazareti consedit Cæte- rum Archelaus Herodem juniorem genuit; qui nono patris anno in imperium successit. Idemque annus a nativitate Christi xi numerandus est. Octavo decimo anno Herodis Agrippe, Jesus Christus pro- mulgare divinum verbum aggressus est, ac cum c Joannis baptismo initiatur, tum annum illum ac- ceptum in ea præconii functione consumit, nullo neque Judæorum, neque gentilium, neque Samari- tanorum, neque alterius generis repugnante. Se- cundo præconii cœlestis anno quamplurimos obtre- clatores habuit; qui quidem Herodis ejusdem xIX, Christi xxx exstitit. Demum xx tetrarchæ Hero- dis anno Christus Dominus ob humani generis sa- lutem passus, atque eodem tempore nihil passus est: tum cum mortem degustans ipsum etiam crucis supplicium subiit, cum interim nihil ipsa divinitate pateretur. Christo enim, ait Scriptura, pro nobis in carne passo'. Rursumque : Mortificatus carne, vivificatus autem spiritu³, et quæ sequuntur. In cruce suspenditur, sepelitur ; ad inferos cum di- D vinitate sua, animaque descendit; captivam ducit captivitatem; ac tertio die cum sanctissimo suo corpore ad vitam excitatur. Quod quidem corpus neque dissolvendum amplius, nec passurum, nec sub mortis dominatum postea cessurum cum sua divinitate conjunxit. Id quod Apostoli testimonio comprobatur: Mors, inquit, non amplius ei domi- nabilar 3. III. Hoc igitur ipsum corpus, carnem ipsam et animam, ipsa quibus constabat omnia, non aliud quidquam præter verum corpus, sed ipsummet illud vi ccclesti perfudit, et in unum idemque, in unam, • Petr. IV, . 11. Siquidem anno Herodis xxxIII, Augusti XLII 1. 3] Petr. 1, 18. Rom. vi, 3.

Α ρὲτ, ἐλθόντα τῷ ἑξῆς ἐνιαυτῷ ὀφθῆναι ἐνώπιον Κυ ρίου εἰς Ἱερουσαλήμ, γενόμενόν τε ἐν Βηθλεὲμ διά τὴν συγγένειαν ὑπὸ τῆς μητρὸς βασταζόμενον· αὖθις πάλιν εἰς Ναζαρέτ ἀπενεχθέντα, καὶ κατὰ δευτέραν περίοδον ἐνιαυτοῦ εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ Βηθλεὲμ ἐληλυθότα, βασταζόμενον ὡσαύτως ὑπὸ τῆς ἰδίας μη- τρός· ἐν Βηθλεὲμ δὲ ἐν οἰκίᾳ κατελθόντα σὺν τῇ ἰδίᾳ μητρὶ καὶ Ἰωσὴφ γέροντι ὄντι, σὺν τῇ Μαρίᾳ ἐξ ὄντι· κἀκεῖσε τῷ δευτέρῳ ἔτει αὐτοῦ γεννήσεως κατ οπτευθέντα ὑπὸ τῶν μάγων προσκυνηθῆναι δῶρα λαβόντα, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ ὑπ' ἀγγέλου τοῦ Ἰω- σὴφ χρηματίσαντος εἰς Αἴγυπτον παραληφθέντα· ἀπ' ἐκεῖθέν τε πάλιν διὰ δύο ἐτῶν ἐπανεληλυθότα τελευ τήσαντος τοῦ Ἡρώδου, Αρχελάου τε διαδεξαμένου. Β'. Τῷ γὰρ τριακοστῷ τρίτῳ ἔτει Ηρώδου, τετ- σαρακοστῷ δὲ δευτέρω Αὐγούστου βασιλέως γεννᾶται ὁ Σωτὴρ ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας. Κάτεισι δὲ εἰς Αἴ- γυπτον τῷ τριακοστῷ ἔτει καὶ πέμπτῳ Ηρώδου ἄνεισι δὲ ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου μετὰ τὴν Ηρώδου τε λευτήν. Διὸ ἐπὶ τριάκοντα καὶ ἑπτὰ ἔτεσι τῆς αὐτῆς τοῦ Ἡρώδου ἀρχῆς ἦν ὁ παῖς τεσσάρων ἐτῶν. Ὅτε Ηρώδης, τριακονταεπτά ἔτη πληρώσας, κατέστρεψε τὸν βίον. ᾿Αρχέλαος δὲ ἐννέα ἔτη βασιλεύει, οὗ ἐν ἀρ- χῇ τῆς βασιλείας ἐξιών Ἰωσὴφ ἀπ' Αἰγύπτου ἅμα τῇ Μαρίᾳ καὶ τῷ παιδὶ, ἀκούσας τὸν ᾿Αρχέλαον βασι- λεύειν, ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη τῆς Γαλιλαίας, καὶ κατῴκησε τότε εἰς Ναζαρέτ. Αρχέλαος δὲ γεννᾷ τὸν Ηρώδην τὸν νεώτερον. Καὶ βασιλεύει Ηρώδης τῷ ἐννάτῳ ἔτει τῆς τοῦ πατρὸς ᾿Αρχελάου βασιλείας και τὰ διαδοχήν. Καὶ γέγονε τῷ αὐτῷ δεκατρία ἔτη λου γιζόμενα τῇ ἐνσάρκῳ Χριστοῦ παρουσίᾳ. Οκτωκαι- δεκάτῳ δὲ ἔτει Ηρώδου τοῦ ἐπικληθέντος Αγρίππου, τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς τοῦ κηρύγματος, καὶ τὸ βά πτισμα τὸ ἀπὸ Ἰωάννου τότε λαμβάνει, καὶ κηρύσ σει ἐνιαυτὸν δεκτὸν, ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀντιλεγόμενος, οὔτε ὑπὸ Ἰουδαίων, οὔτε ὑπὸ Ἑλλήνων, οὔτε ὑπὸ Σαμαρειτῶν, οὔτε ὑπό τινος ἑτέρου. Επειτα ἀντι- λεγόμενος ἐκήρυξεν ἐνιαυτὸν δεύτερον, καὶ γέγονεν εννεακαίδεκα έτη τῷ αὐτῷ Ηρώδη, τῷ δὲ Σωτήρι τριακοστὸν δεύτερον. Ἐν δὲ τῷ εἰκοστῷ ἔτει του Ἡρώδου τοῦ τετράρχου καλουμένου γίνεται τὸ σωτή ριον πάθος καὶ ἡ ἀπάθεια, ἢ θανάτου γεῦσις, γευσίς τα θανάτου, ἄχρι σταυροῦ πάσχοντος ἐν ἀληθείᾳ, ἀπαθοῦς δὲ μένοντος ἐν θεότητι. Χριστοῦ γὰρ τα θόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί, φησὶν ἡ Γραφή· καὶ πά λιν· θανατωθεὶς σαρκί, ζωογονηθεὶς δὲ πνεύματι, καὶ τὰ ἑξῆς. Σταυροῦται, θάπτεται, κατέρχεται εἰς τὰ καταχθόνια ἐν θεότητι καὶ ἐν ψυχῇ· αἰχμαλωτεύει τὴν αἰχμαλωσίαν, καὶ ἀνίσταται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ σὺν αὐτῷ τῷ ἁγίῳ σώματι, συνενώσας τὸ σῶμα τῇ θεό τητι, μηκέτι λυόμενον, μηκέτι πάσχον, μηκέτι ὑπὸ θανάτου κυριευόμενον, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος· Θά- νατος αὐτοῦ οὐκέτι κυριεύει. Γ'. Αὐτὸ σῶμα ἀληθινῶς, αὐτὴν τὴν σάρκα, αὐτὴν τὴν ψυχὴν, αὐτὰ τὰ πάντα, οὐκ ἄλλο τι παρὰ τὸ ὄν σῶμα, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ ἐν ἐνδυναμώσας, εἰς μίαν ἐνύ- τητα, εἰς μίαν θεότητα, τὸ σαρκικὸν ἄφθαρτον, τὸ S. EPIPHANII deportatus est. Tum anno sequenti llierosolymis se coram Deo repræsentavit: atque inde Bethlehemum propter generis propinquitatem a matre delatus est. Sed rursum Nazarethurn rediens anno altero vertente Hierosolyma Bethlehemumque gestante matre perductus est. Bethlehem porro cum ad ædes quasdam cum Malre ac Josepho divertisset, qui jam grandi natu cum Maria degebat, secundo ab nativitate anno a Magis adorandi causa conventus, ac donis ornatus est. Eadem vero nocte, cum Jose- phus per somnium ab angelo esset admonitus, in Ægyptum transfertur. Unde rursus post biennium mortuo jam Herode, ac succedente Archelao rever- titur. B Bethlehemi in Judæa Salvator nascitur. Tum He- rodis xxxv in Ægyptum profectus est. Eodem Herode mortuo, ab Ægypto rediit. Quare necesse est xxxv Herodis anno quartum ætatis suæ pue- rulum egisse, cum Herodes, inquam, septem ac tri- giata confectis annis vivendi finem habuit. Post hunc Archelaus novem annis imperavit ; quo regnum ineunte Josephus ex Ægypto cum Maria, ac puero digressus, ubi Archelaum imperare didicit, in Ga- lilæam secessit, ac tum Nazareti consedit Cæte- rum Archelaus Herodem juniorem genuit; qui nono patris anno in imperium successit. Idemque annus a nativitate Christi xi numerandus est. Octavo decimo anno Herodis Agrippe, Jesus Christus pro- mulgare divinum verbum aggressus est, ac cum c Joannis baptismo initiatur, tum annum illum ac- ceptum in ea præconii functione consumit, nullo neque Judæorum, neque gentilium, neque Samari- tanorum, neque alterius generis repugnante. Se- cundo præconii cœlestis anno quamplurimos obtre- clatores habuit; qui quidem Herodis ejusdem xIX, Christi xxx exstitit. Demum xx tetrarchæ Hero- dis anno Christus Dominus ob humani generis sa- lutem passus, atque eodem tempore nihil passus est: tum cum mortem degustans ipsum etiam crucis supplicium subiit, cum interim nihil ipsa divinitate pateretur. Christo enim, ait Scriptura, pro nobis in carne passo'. Rursumque : Mortificatus carne, vivificatus autem spiritu³, et quæ sequuntur. In cruce suspenditur, sepelitur ; ad inferos cum di- D vinitate sua, animaque descendit; captivam ducit captivitatem; ac tertio die cum sanctissimo suo corpore ad vitam excitatur. Quod quidem corpus neque dissolvendum amplius, nec passurum, nec sub mortis dominatum postea cessurum cum sua divinitate conjunxit. Id quod Apostoli testimonio comprobatur: Mors, inquit, non amplius ei domi- nabilar 3. III. Hoc igitur ipsum corpus, carnem ipsam et animam, ipsa quibus constabat omnia, non aliud quidquam præter verum corpus, sed ipsummet illud vi ccclesti perfudit, et in unum idemque, in unam, • Petr. IV, . 11. Siquidem anno Herodis xxxIII, Augusti XLII 1. 3] Petr. 1, 18. Rom. vi, 3.

Ι. σωματικὸν πνευματικὸν, τὸ παχυμερές λεπτομερές, ν τὸ θνητὸν ἀθάνατον, μὴ ἑωρακὲς ὅλως διαφθοράν, μὴ καταλειφθείσης τῆς ψυχῆς ἐν ᾅδῃ, μὴ μερισθέντος τοῦ ὀργάνου πρὸς ἁμαρτίαν, μὴ χρανθέντος τοῦ νοῦ τροπῇ, ἀλλὰ τὰ ὅλα μὲν ἀνθρώπου λαβών, φυλάξας δὲ ὅλα τέλεια επιδεδωκυίας τῆς θεότητος τῇ ἀληθινῇ ἐνανθρωπήσει πρὸς τὰς εὐλόγους χρείας, λέγω δὴ τὰς ἐκ σώματός τε καὶ ψυχῆς, καὶ ἐκ νοῦ ἀνθρωπί- νου ἐπιζητουμένας τὴν πληροφορίαν, τουτέστι πείνῃ καὶ δίψει, κλαυθμῷ τε καὶ ἀθυμίᾳ, δακρύσει τε καὶ ὕπνῳ καὶ ἀναπαύσει. Ταῦτα γὰρ οὐχ ἁμαρτίας εξ δος, ἀλλ᾽ ἐνανθρωπήσεως ἀληθεστάτης γνώρισμα, ἀληθείᾳ τῆς θεότητος συνούσης τῇ ἀνθρωπότητι, οὐ τὰ ἀνθρώπινα πασχούσης, ἀλλὰ τῆς θεότητος συνευ- δοκούσης εἰς τὰ εὔλογα, καὶ τὰ ἐκτὸς ἁμαρτίας καὶ τροπῆς ἀπηγορευμένης· ἀνέστη, καὶ θυρῶν κεκλει σμένων εἰσῆλθεν, ἵνα τὸ παχυμερὲς λεπτομερὲς ἀπο- δείξῃ, αὐτὸ τὸ ὂν σὺν σαρκὶ καὶ ὀστέοις. Μετὰ γὰρ τὸ εἰσελθεῖν, ἔδειξε χεῖρας καὶ πόδας καὶ πλευρὰν νενυγμένην, ὀστέα τε καὶ νεῦρα, καὶ τἄλλα, ὡς μὴ εἶναι φαντασίαν τὰ ὁρώμενα. Πίστεώς τε καὶ ἐλπίδος τῆς ἡμετέρας τὴν ὑπόσχεσιν ἐποιεῖτο δι᾿ ἑαυτοῦ τὰ ὅλα τελείως. Καὶ συναλίζεται οὐ δοκήσει, ἀλλὰ ἀλη- θείς· παιδεύων τε ἐδίδαξε βασιλείαν οὐρανῶν κη- ρύσσειν ἐν ἀληθείᾳ, τὸ μέγα καὶ κορυφαιότατον ση- μαίνων τοῖς μαθηταῖς, καὶ λέγων· Μαθητεύσατε τὰ ἔθνη· τουτέστι μεταβάλλετε τὰ ἔθνη ἀπὸ κακίας εἰς ἀλήθειαν, ἀπὸ αἱρέσεων εἰς μίαν ἑνότητα. Βαπτί- σατε αὐτοὺς εἰς ὄνομα Πατρὺς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος· εἰς τὴν Κυριακὴν ὀνομασίαν τῆς Τριά- δος, τὴν ἁγίαν καὶ βασιλικὴν σφραγίδα· ἵνα δείξῃ ἐκ τοῦ ὀνόματος μηδεμίαν ἀλλοίωσιν εἶναι τῆς μιᾶς ενότητος. Ὅπου γὰρ οἱ βαπτιζόμενοι κελεύονται ὑπ' αὐτοῦ εἰς ὄνομα Πατρός, ἀσφαλῆς ἡ δοξολογία· εἰς, ὄνομα Υἱοῦ, οὐκ ἀποδέοντος ἡ ἐπίκλησις· εἰς ὄνομα ἁγίου Πνεύματος, οὐ διῃρημένος ὁ σύνδεσμος, οὔτε ἀπηλλοτριωμένος τῆς μιᾶς θεότητος ἔχων τὴν σφρα 7752. Δ'. Καὶ ἀνελήφθη εἰς οὐρανὸν ἐν αὐτῷ τῷ σώ- ματι, καὶ τῇ ψυχῇ, καὶ τῷ νῷ, συνενώσας εἰς μίαν ενότητα καὶ μίαν πνευματικὴν ὑπόστασιν. Καὶ ἔν- θεον ἀποτελέσας, ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς, πέμψας κήρυκας εἰς ὅλην τὴν οἰκουμένην, Σίμωνα Πέτρον, καὶ ᾿Ανδρέαν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην τοὺς υἱοὺς Ζεβεδαίου, οὓς πάλαι ἐξελέ. ξατο· Φίλιππον καὶ Βαρθολομαῖον, Ματθαῖον, Θω μὲν τε καὶ Ἰούδαν, καὶ Θαδδαῖον, Σίμωνα τὸν Ζη- λωτήν. Ἰούδας γὰρ ὁ Ισκαριώτης, εἰ καὶ πρώην ἐν τοῖς δώδεκα εψηφίζετο, προδότης γενόμενος, ἀπετμή· θη τοῦ ἁγίου τῶν ἀποστόλων καταλόγου. Απέστειλε δὲ καὶ ἄλλους ἑβδομηκονταδύο κηρύττειν, ἐξ ὧν ἦσαν · πό ADVERSUS HAERESES LIB. I. TOM. HERES. XX. - A inquam, divinitatem consociavit ; ut et carne con- C stans et incorruptum, corporeum simul ac spiri Luale, concretum ac tenue, mortale pariter alquo immortale illud esset: quod nulla omnino tabe dis- solutum fuerat; neque ejus anima apud inferos re- licta, nec ipsum velut instrumentum quoddam ali- qua ex parte peccati in obsequium impensum, ne- que mens ulla erat in deterius mutatione polluta. Sed ita sibi omnia quæ hominum propria sunt adscivit, eadem ut integra servaret, quæ veræ illi, quam sibi conciliaverat, naturæ necessarios ad usus divinitas concesserat, usus nimirum illos, qui ut esse penitus possint partini corporis egent, partim animi, atque humanæ mentis adminiculo: cujus- modi sunt fames, sitis, fetus, ac dolor, lacrying, B somnus aç requies. Hæc enim omnia nullą infuscata peccati specie, susceptæ reipsa naturæ hominis argumenta continent, qua cum vere consociata di- vilitas humanum tamen patitur nihil, tametsi quæ rationi consentanea forent, et ab omni scelere, atque in pejus mutatione procul essent, admiserit. Ad hæc excitatus a morte Christus occlusis januis. ingressus est, uti quod hactenus crassum concre- tumque fuerat corpus, eadem cum carne ossibus- que tenue ac subtile esse monstraret. Statim enim atque introgressus est manus ac pedes, et confos- sum latus cum ossibus ac nervis ostendit; adeo quæ tum videbantur solida erant, nec specie tenus exstabant. Quibus rebus eorum omnium, quae fidei, speique nostrae proposita sunt, promissorum per sese veritatem penitus approbavit. Postea non ficta duntaxat imagine, sed reipsa cum suis epula- tus eosdem instituit, ac cœleste regnum cum veri- late nuntiare docuit : tum cum maximum illud longeque præcipuum arcanum discipulis aperuit. Docete, inquit ', omnes gentes. Hoc est: Ab improbi- tate illas ad veritatem; ab sectis variis ad ejusdemı dogmatis communionem traducite. Baptizate eos - in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; nimirum in Dominica Trinitatis appellatione, quod ipsum sacrosanctum est, ac regium signum; quo vel ipso nomine significaret, nihil esse ab unitate diversum. Cum enim baptizari homines jubet in nomine Patris, firma ac stabilis est gloriæ prædica- tio. Quod vero additur in nomine Filii, nulla re hunc a paterna dignitate deficere appellatio ipsa declarat. Postremo iis in verbis, in nomine Spiritus sancti, nulla est conjunctionis divisio, varietas nella; sed unius ‘divinitatis velut signum repræsentat. D Matth. xxviu, 19. IV. Denique eodem cum corpore et anima men- teque ad superos evectus est, omnibus illis in unum conflatis, atque in eamdem spiritualem per- sonam concurrentibus, divinisque redditis. Inde mox ut ad Patris dextram consedit, præcones in universum orbem dimisit, Simonem Petrum, et Andream ejus fratrem, Jacobum et Joannem Zebe- dei filios, quos olim delegerat, Philippum et Bar- tholomaeum, Matthæum, Thomam, et Judam, Thaddæum, ac Simonem Zeloten: nam Iscariotes Judas etsi lactenus ad sur ascriptus fuerat, postea quam proditorem se fecit, ab sacro apostolorum nu- mero est expunctus. Præter hos, Lxxn alios ad cam-

Ι. σωματικὸν πνευματικὸν, τὸ παχυμερές λεπτομερές, ν τὸ θνητὸν ἀθάνατον, μὴ ἑωρακὲς ὅλως διαφθοράν, μὴ καταλειφθείσης τῆς ψυχῆς ἐν ᾅδῃ, μὴ μερισθέντος τοῦ ὀργάνου πρὸς ἁμαρτίαν, μὴ χρανθέντος τοῦ νοῦ τροπῇ, ἀλλὰ τὰ ὅλα μὲν ἀνθρώπου λαβών, φυλάξας δὲ ὅλα τέλεια επιδεδωκυίας τῆς θεότητος τῇ ἀληθινῇ ἐνανθρωπήσει πρὸς τὰς εὐλόγους χρείας, λέγω δὴ τὰς ἐκ σώματός τε καὶ ψυχῆς, καὶ ἐκ νοῦ ἀνθρωπί- νου ἐπιζητουμένας τὴν πληροφορίαν, τουτέστι πείνῃ καὶ δίψει, κλαυθμῷ τε καὶ ἀθυμίᾳ, δακρύσει τε καὶ ὕπνῳ καὶ ἀναπαύσει. Ταῦτα γὰρ οὐχ ἁμαρτίας εξ δος, ἀλλ᾽ ἐνανθρωπήσεως ἀληθεστάτης γνώρισμα, ἀληθείᾳ τῆς θεότητος συνούσης τῇ ἀνθρωπότητι, οὐ τὰ ἀνθρώπινα πασχούσης, ἀλλὰ τῆς θεότητος συνευ- δοκούσης εἰς τὰ εὔλογα, καὶ τὰ ἐκτὸς ἁμαρτίας καὶ τροπῆς ἀπηγορευμένης· ἀνέστη, καὶ θυρῶν κεκλει σμένων εἰσῆλθεν, ἵνα τὸ παχυμερὲς λεπτομερὲς ἀπο- δείξῃ, αὐτὸ τὸ ὂν σὺν σαρκὶ καὶ ὀστέοις. Μετὰ γὰρ τὸ εἰσελθεῖν, ἔδειξε χεῖρας καὶ πόδας καὶ πλευρὰν νενυγμένην, ὀστέα τε καὶ νεῦρα, καὶ τἄλλα, ὡς μὴ εἶναι φαντασίαν τὰ ὁρώμενα. Πίστεώς τε καὶ ἐλπίδος τῆς ἡμετέρας τὴν ὑπόσχεσιν ἐποιεῖτο δι᾿ ἑαυτοῦ τὰ ὅλα τελείως. Καὶ συναλίζεται οὐ δοκήσει, ἀλλὰ ἀλη- θείς· παιδεύων τε ἐδίδαξε βασιλείαν οὐρανῶν κη- ρύσσειν ἐν ἀληθείᾳ, τὸ μέγα καὶ κορυφαιότατον ση- μαίνων τοῖς μαθηταῖς, καὶ λέγων· Μαθητεύσατε τὰ ἔθνη· τουτέστι μεταβάλλετε τὰ ἔθνη ἀπὸ κακίας εἰς ἀλήθειαν, ἀπὸ αἱρέσεων εἰς μίαν ἑνότητα. Βαπτί- σατε αὐτοὺς εἰς ὄνομα Πατρὺς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος· εἰς τὴν Κυριακὴν ὀνομασίαν τῆς Τριά- δος, τὴν ἁγίαν καὶ βασιλικὴν σφραγίδα· ἵνα δείξῃ ἐκ τοῦ ὀνόματος μηδεμίαν ἀλλοίωσιν εἶναι τῆς μιᾶς ενότητος. Ὅπου γὰρ οἱ βαπτιζόμενοι κελεύονται ὑπ' αὐτοῦ εἰς ὄνομα Πατρός, ἀσφαλῆς ἡ δοξολογία· εἰς, ὄνομα Υἱοῦ, οὐκ ἀποδέοντος ἡ ἐπίκλησις· εἰς ὄνομα ἁγίου Πνεύματος, οὐ διῃρημένος ὁ σύνδεσμος, οὔτε ἀπηλλοτριωμένος τῆς μιᾶς θεότητος ἔχων τὴν σφρα 7752. Δ'. Καὶ ἀνελήφθη εἰς οὐρανὸν ἐν αὐτῷ τῷ σώ- ματι, καὶ τῇ ψυχῇ, καὶ τῷ νῷ, συνενώσας εἰς μίαν ενότητα καὶ μίαν πνευματικὴν ὑπόστασιν. Καὶ ἔν- θεον ἀποτελέσας, ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς, πέμψας κήρυκας εἰς ὅλην τὴν οἰκουμένην, Σίμωνα Πέτρον, καὶ ᾿Ανδρέαν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην τοὺς υἱοὺς Ζεβεδαίου, οὓς πάλαι ἐξελέ. ξατο· Φίλιππον καὶ Βαρθολομαῖον, Ματθαῖον, Θω μὲν τε καὶ Ἰούδαν, καὶ Θαδδαῖον, Σίμωνα τὸν Ζη- λωτήν. Ἰούδας γὰρ ὁ Ισκαριώτης, εἰ καὶ πρώην ἐν τοῖς δώδεκα εψηφίζετο, προδότης γενόμενος, ἀπετμή· θη τοῦ ἁγίου τῶν ἀποστόλων καταλόγου. Απέστειλε δὲ καὶ ἄλλους ἑβδομηκονταδύο κηρύττειν, ἐξ ὧν ἦσαν · πό ADVERSUS HAERESES LIB. I. TOM. HERES. XX. - A inquam, divinitatem consociavit ; ut et carne con- C stans et incorruptum, corporeum simul ac spiri Luale, concretum ac tenue, mortale pariter alquo immortale illud esset: quod nulla omnino tabe dis- solutum fuerat; neque ejus anima apud inferos re- licta, nec ipsum velut instrumentum quoddam ali- qua ex parte peccati in obsequium impensum, ne- que mens ulla erat in deterius mutatione polluta. Sed ita sibi omnia quæ hominum propria sunt adscivit, eadem ut integra servaret, quæ veræ illi, quam sibi conciliaverat, naturæ necessarios ad usus divinitas concesserat, usus nimirum illos, qui ut esse penitus possint partini corporis egent, partim animi, atque humanæ mentis adminiculo: cujus- modi sunt fames, sitis, fetus, ac dolor, lacrying, B somnus aç requies. Hæc enim omnia nullą infuscata peccati specie, susceptæ reipsa naturæ hominis argumenta continent, qua cum vere consociata di- vilitas humanum tamen patitur nihil, tametsi quæ rationi consentanea forent, et ab omni scelere, atque in pejus mutatione procul essent, admiserit. Ad hæc excitatus a morte Christus occlusis januis. ingressus est, uti quod hactenus crassum concre- tumque fuerat corpus, eadem cum carne ossibus- que tenue ac subtile esse monstraret. Statim enim atque introgressus est manus ac pedes, et confos- sum latus cum ossibus ac nervis ostendit; adeo quæ tum videbantur solida erant, nec specie tenus exstabant. Quibus rebus eorum omnium, quae fidei, speique nostrae proposita sunt, promissorum per sese veritatem penitus approbavit. Postea non ficta duntaxat imagine, sed reipsa cum suis epula- tus eosdem instituit, ac cœleste regnum cum veri- late nuntiare docuit : tum cum maximum illud longeque præcipuum arcanum discipulis aperuit. Docete, inquit ', omnes gentes. Hoc est: Ab improbi- tate illas ad veritatem; ab sectis variis ad ejusdemı dogmatis communionem traducite. Baptizate eos - in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; nimirum in Dominica Trinitatis appellatione, quod ipsum sacrosanctum est, ac regium signum; quo vel ipso nomine significaret, nihil esse ab unitate diversum. Cum enim baptizari homines jubet in nomine Patris, firma ac stabilis est gloriæ prædica- tio. Quod vero additur in nomine Filii, nulla re hunc a paterna dignitate deficere appellatio ipsa declarat. Postremo iis in verbis, in nomine Spiritus sancti, nulla est conjunctionis divisio, varietas nella; sed unius ‘divinitatis velut signum repræsentat. D Matth. xxviu, 19. IV. Denique eodem cum corpore et anima men- teque ad superos evectus est, omnibus illis in unum conflatis, atque in eamdem spiritualem per- sonam concurrentibus, divinisque redditis. Inde mox ut ad Patris dextram consedit, præcones in universum orbem dimisit, Simonem Petrum, et Andream ejus fratrem, Jacobum et Joannem Zebe- dei filios, quos olim delegerat, Philippum et Bar- tholomaeum, Matthæum, Thomam, et Judam, Thaddæum, ac Simonem Zeloten: nam Iscariotes Judas etsi lactenus ad sur ascriptus fuerat, postea quam proditorem se fecit, ab sacro apostolorum nu- mero est expunctus. Præter hos, Lxxn alios ad cam-

ΙΙ. ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙ ΚΑΙ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΟΜΟ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Ἐν ᾧ εἰσιν αἱρέσεις δεκατρεῖς οὕτως. Α΄. Σιμωνιανοί, οἱ ἀπὸ Σίμωνος τοῦ Μάγου του Α ἐπὶ Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, κώμης Γιτθῶν τῆς Σαμα- ρείας. Οὗτος ἀπὸ Σαμαρειτῶν ὡρμᾶτο, Χριστοῦ δὲ ὑπέδυ όνομα μόνον. Ἐδίδαξε δὲ αἰσχροποιίαν, μίξιν μολυσμοῦ, γυναικῶν ἀδιαφορίαν, Σωμάτων δὲ ἀπο- βάλλεται τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὸν κόσμον μὴ εἶναι Θεοῦ φάσκει. Εἰκόνα δὲ αὐτοῦ ὡς Διὸς, καὶ τῆς σύν αὐτῷ πόρνης ονόματι Ελένης, Ἀθηνᾶς τύπον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς παρεδίδου εἰς προσκύνησιν. Ἔλεγε δὲ ἑαυτὸν Σαμαρείταις μὲν τὸν Πατέρα, Ἰουδαίοις δὲ τὸν Χριστόν. Β'. Μενανδριανοί, οἱ ἀπὸ τούτου τοῦ Σίμωνος διά Μενάνδρου τινὸς ἐναρξάμενοι διαφερόμενοί τε πρὸς τοὺς Σιμωνιανούς κατά τι· ὅς ἀπὸ ἀγγέλων ἔλεγε τὸν κόσμον γεγενῆσθαι. Γ. Σατορνιλιανοί, οἱ κατὰ τὴν Συρίαν τὴν τῶν Σιμωνιανών κρατύνοντες αἰσχρολογίαν, ἕτερα δὲ παρὰ τοὺς Σιμωνιανοὺς εἰς ἔκπληξιν περισσοτέραν κηρύσσοντες, ἀπὸ δὲ Σατορνίλου τὴν ἀρχὴν ἐσχηκό- τες, ὃς καὶ αὐτὸς κατὰ Μένανδρον ὑπ' ἀγγέλων τὸν κόσμον γεγενῆσθαι ἔφασκε, μόνων δὲ ἑπτὰ διὰ τὴν τοῦ ἄνω Πατρὸς γνώμην. Δ'. Βασιλειδιανοί, οἱ τῆς αὐτῆς αἰσχρουργίας τε λεσταί, ἀπὸ Βασιλείδου τοῦ ἅμα Σατορνίλῳ τοῖς Σι- μωνιανοῖς καὶ Μενανδριανος με μαθητευμένοι, τα έμοια μὲν φρονοῦντος, κατά τι δὲ διαφερομένου. Λέ γει δὲ τριακοσίους ἑξηκονταπέντε οὐρανοὺς εἶναι, καὶ τούτοις ονόματα ἀγγελικὰ ἐκτίθησι. Διὸ καὶ τὸν ἐνιαυτὸν τοσούτων ἡμερῶν εἶναι, καὶ τὸ ᾿Αβρασὰξ όνομα δυνάμεως, δ φέρει ψήφον τξε', καὶ εἶναί φησι τοῦτο ἅγιον Πνεῦμα όνομα. Ε. Νικολαῖται, ἀπὸ Νικολάου τοῦ ἐπὶ ταῖς χήραις ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ταχθέντος, ὃς διὰ ζῆλον τῆς ἰδίας γαμετῆς τὴν αἰσχρουργίαν ἅμα τοῖς ἄλλοις ἐπιτελεῖν τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐδίδαξε· καὶ περὶ τοῦ Καύλακαχ, καὶ Προνίκου, καὶ ἄλλων βαρβαρικῶν ὀνομάτων, & τῷ κόσμῳ μυταρῶς εἰσηγήσατο. και πλέον δὲ αὐτῶν πάντων τὴν αἰσχρότητα ἐμμα- πῶς ἐργαζόμενοι· ἐν Αἰγύπτῳ δὲ Στρατιωτικοί και κείμενο: καὶ Φιβιωνῖται· ἐν δὲ τοῖς ἀνωτερικοῖς μέρεσι Σεκούνδιανοὶ, ἐν ἄλλοις δὲ μέρεσι Σωκρατίτα:, παρὰ δὲ ἑτέροις Ζακχαίοι. Αλλοι δὲ Κορδανούς αυτ Βορβορίτας, ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. INDICULUS EORUM QUÆ IN TOM. II LIB. I CONTINENTUR, Qui hæreses complectitur x hoc ordine. B C qui apostoli Petri temporibus vixit, e Gittbis vico quodam oriundus. Isle cum esset Samaritanus, Chri- stum nomine tenus professus est: auctor nefandæ obscenitatis, et inquinatissimi concubitus. Pra terea promiscuas uxores esse voluit. Corpora negat resurgere, nec a Deo mundum fabricatum esse sta- tuit. Imaginem porro suam scortique sui, nomine Helenæ, sub Minerva specie discipulis adorauidam obtrusit. Apud Samaritas pro Deo Patre se vendi- tans, Judæis Christum se esse dicebat. Il. Menandriani ab eodem illo Simone per Me- nandrum quemdam originem traxerunt, nonnullis- que in rebus a Simonianis discrepant. Menander porro mundum ab angelis fuisse productum asse- ruit. Ifl. Saturniliani in Syria Simonianorum turpitu- dinem auxerunt. Nonnulla quoque ad majorém con- ciliandum stuporem ad illorum adjecere dogmata. Horum princeps Saturnilus fuit, qui perinde ac Menander mundi conditores angelos, hoc est se- plenos ex iis, facit, idque ipsos de supremni parentis sententia suscepisse statuit. IV. Basilidiani fœditatis ejusdem socii ad Basi- liden originem referunt, qui cum Saturnilo Simo- nianis, ac Menandrianis operam dedit : ac tametsi eadem fere sentiat, in quibusdam tamen discrepat. Nam cœlestes orbes cccLxv constituit, quos ange- licis nominibus afficit: ideoque totidem diebus an- num constare censet. Addit et Abrasaxam cujusdam virtutis nomen, quæ cccLxv numerum litteris expri- mit, idque Spiritum esse sanctum asserit. V. Nicolaitæ a Nicolao illo derivati sunt, cui ab apostolis viduarum cura commissa fuerat. Hic ze- loty pia ob uxorem æstuans, cum aliis præpostera®) libidinem exercere suos docuit. Sed et Caulacaeb, et Prunicum, et alia nominum portenta turpiter in mundum invexit. VI. Harum Gnostici successores hæresum longe omnes turpitudinis atque exsecrande foedita- tis vesania superarunt. Militares porro in Ægypto dicuntur, et Phibionite; in superiore tractu Secum - diani; alibi Socratita; ab aliis Zachæi. Sunt qui eus Coddianos nominent; quidam sive 7. Γνωστικοί, οἱ τὰς αὐτὰς αἱρέσεις διαδεξάμε- 521. Simoniani a Simone Mago cognominati,

ΙΙ. ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙ ΚΑΙ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΟΜΟ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Ἐν ᾧ εἰσιν αἱρέσεις δεκατρεῖς οὕτως. Α΄. Σιμωνιανοί, οἱ ἀπὸ Σίμωνος τοῦ Μάγου του Α ἐπὶ Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, κώμης Γιτθῶν τῆς Σαμα- ρείας. Οὗτος ἀπὸ Σαμαρειτῶν ὡρμᾶτο, Χριστοῦ δὲ ὑπέδυ όνομα μόνον. Ἐδίδαξε δὲ αἰσχροποιίαν, μίξιν μολυσμοῦ, γυναικῶν ἀδιαφορίαν, Σωμάτων δὲ ἀπο- βάλλεται τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὸν κόσμον μὴ εἶναι Θεοῦ φάσκει. Εἰκόνα δὲ αὐτοῦ ὡς Διὸς, καὶ τῆς σύν αὐτῷ πόρνης ονόματι Ελένης, Ἀθηνᾶς τύπον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς παρεδίδου εἰς προσκύνησιν. Ἔλεγε δὲ ἑαυτὸν Σαμαρείταις μὲν τὸν Πατέρα, Ἰουδαίοις δὲ τὸν Χριστόν. Β'. Μενανδριανοί, οἱ ἀπὸ τούτου τοῦ Σίμωνος διά Μενάνδρου τινὸς ἐναρξάμενοι διαφερόμενοί τε πρὸς τοὺς Σιμωνιανούς κατά τι· ὅς ἀπὸ ἀγγέλων ἔλεγε τὸν κόσμον γεγενῆσθαι. Γ. Σατορνιλιανοί, οἱ κατὰ τὴν Συρίαν τὴν τῶν Σιμωνιανών κρατύνοντες αἰσχρολογίαν, ἕτερα δὲ παρὰ τοὺς Σιμωνιανοὺς εἰς ἔκπληξιν περισσοτέραν κηρύσσοντες, ἀπὸ δὲ Σατορνίλου τὴν ἀρχὴν ἐσχηκό- τες, ὃς καὶ αὐτὸς κατὰ Μένανδρον ὑπ' ἀγγέλων τὸν κόσμον γεγενῆσθαι ἔφασκε, μόνων δὲ ἑπτὰ διὰ τὴν τοῦ ἄνω Πατρὸς γνώμην. Δ'. Βασιλειδιανοί, οἱ τῆς αὐτῆς αἰσχρουργίας τε λεσταί, ἀπὸ Βασιλείδου τοῦ ἅμα Σατορνίλῳ τοῖς Σι- μωνιανοῖς καὶ Μενανδριανος με μαθητευμένοι, τα έμοια μὲν φρονοῦντος, κατά τι δὲ διαφερομένου. Λέ γει δὲ τριακοσίους ἑξηκονταπέντε οὐρανοὺς εἶναι, καὶ τούτοις ονόματα ἀγγελικὰ ἐκτίθησι. Διὸ καὶ τὸν ἐνιαυτὸν τοσούτων ἡμερῶν εἶναι, καὶ τὸ ᾿Αβρασὰξ όνομα δυνάμεως, δ φέρει ψήφον τξε', καὶ εἶναί φησι τοῦτο ἅγιον Πνεῦμα όνομα. Ε. Νικολαῖται, ἀπὸ Νικολάου τοῦ ἐπὶ ταῖς χήραις ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ταχθέντος, ὃς διὰ ζῆλον τῆς ἰδίας γαμετῆς τὴν αἰσχρουργίαν ἅμα τοῖς ἄλλοις ἐπιτελεῖν τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐδίδαξε· καὶ περὶ τοῦ Καύλακαχ, καὶ Προνίκου, καὶ ἄλλων βαρβαρικῶν ὀνομάτων, & τῷ κόσμῳ μυταρῶς εἰσηγήσατο. και πλέον δὲ αὐτῶν πάντων τὴν αἰσχρότητα ἐμμα- πῶς ἐργαζόμενοι· ἐν Αἰγύπτῳ δὲ Στρατιωτικοί και κείμενο: καὶ Φιβιωνῖται· ἐν δὲ τοῖς ἀνωτερικοῖς μέρεσι Σεκούνδιανοὶ, ἐν ἄλλοις δὲ μέρεσι Σωκρατίτα:, παρὰ δὲ ἑτέροις Ζακχαίοι. Αλλοι δὲ Κορδανούς αυτ Βορβορίτας, ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. INDICULUS EORUM QUÆ IN TOM. II LIB. I CONTINENTUR, Qui hæreses complectitur x hoc ordine. B C qui apostoli Petri temporibus vixit, e Gittbis vico quodam oriundus. Isle cum esset Samaritanus, Chri- stum nomine tenus professus est: auctor nefandæ obscenitatis, et inquinatissimi concubitus. Pra terea promiscuas uxores esse voluit. Corpora negat resurgere, nec a Deo mundum fabricatum esse sta- tuit. Imaginem porro suam scortique sui, nomine Helenæ, sub Minerva specie discipulis adorauidam obtrusit. Apud Samaritas pro Deo Patre se vendi- tans, Judæis Christum se esse dicebat. Il. Menandriani ab eodem illo Simone per Me- nandrum quemdam originem traxerunt, nonnullis- que in rebus a Simonianis discrepant. Menander porro mundum ab angelis fuisse productum asse- ruit. Ifl. Saturniliani in Syria Simonianorum turpitu- dinem auxerunt. Nonnulla quoque ad majorém con- ciliandum stuporem ad illorum adjecere dogmata. Horum princeps Saturnilus fuit, qui perinde ac Menander mundi conditores angelos, hoc est se- plenos ex iis, facit, idque ipsos de supremni parentis sententia suscepisse statuit. IV. Basilidiani fœditatis ejusdem socii ad Basi- liden originem referunt, qui cum Saturnilo Simo- nianis, ac Menandrianis operam dedit : ac tametsi eadem fere sentiat, in quibusdam tamen discrepat. Nam cœlestes orbes cccLxv constituit, quos ange- licis nominibus afficit: ideoque totidem diebus an- num constare censet. Addit et Abrasaxam cujusdam virtutis nomen, quæ cccLxv numerum litteris expri- mit, idque Spiritum esse sanctum asserit. V. Nicolaitæ a Nicolao illo derivati sunt, cui ab apostolis viduarum cura commissa fuerat. Hic ze- loty pia ob uxorem æstuans, cum aliis præpostera®) libidinem exercere suos docuit. Sed et Caulacaeb, et Prunicum, et alia nominum portenta turpiter in mundum invexit. VI. Harum Gnostici successores hæresum longe omnes turpitudinis atque exsecrande foedita- tis vesania superarunt. Militares porro in Ægypto dicuntur, et Phibionite; in superiore tractu Secum - diani; alibi Socratita; ab aliis Zachæi. Sunt qui eus Coddianos nominent; quidam sive 7. Γνωστικοί, οἱ τὰς αὐτὰς αἱρέσεις διαδεξάμε- 521. Simoniani a Simone Mago cognominati,

ΙΙ. ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙ ΚΑΙ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΟΜΟ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Ἐν ᾧ εἰσιν αἱρέσεις δεκατρεῖς οὕτως. Α΄. Σιμωνιανοί, οἱ ἀπὸ Σίμωνος τοῦ Μάγου του Α ἐπὶ Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, κώμης Γιτθῶν τῆς Σαμα- ρείας. Οὗτος ἀπὸ Σαμαρειτῶν ὡρμᾶτο, Χριστοῦ δὲ ὑπέδυ όνομα μόνον. Ἐδίδαξε δὲ αἰσχροποιίαν, μίξιν μολυσμοῦ, γυναικῶν ἀδιαφορίαν, Σωμάτων δὲ ἀπο- βάλλεται τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὸν κόσμον μὴ εἶναι Θεοῦ φάσκει. Εἰκόνα δὲ αὐτοῦ ὡς Διὸς, καὶ τῆς σύν αὐτῷ πόρνης ονόματι Ελένης, Ἀθηνᾶς τύπον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς παρεδίδου εἰς προσκύνησιν. Ἔλεγε δὲ ἑαυτὸν Σαμαρείταις μὲν τὸν Πατέρα, Ἰουδαίοις δὲ τὸν Χριστόν. Β'. Μενανδριανοί, οἱ ἀπὸ τούτου τοῦ Σίμωνος διά Μενάνδρου τινὸς ἐναρξάμενοι διαφερόμενοί τε πρὸς τοὺς Σιμωνιανούς κατά τι· ὅς ἀπὸ ἀγγέλων ἔλεγε τὸν κόσμον γεγενῆσθαι. Γ. Σατορνιλιανοί, οἱ κατὰ τὴν Συρίαν τὴν τῶν Σιμωνιανών κρατύνοντες αἰσχρολογίαν, ἕτερα δὲ παρὰ τοὺς Σιμωνιανοὺς εἰς ἔκπληξιν περισσοτέραν κηρύσσοντες, ἀπὸ δὲ Σατορνίλου τὴν ἀρχὴν ἐσχηκό- τες, ὃς καὶ αὐτὸς κατὰ Μένανδρον ὑπ' ἀγγέλων τὸν κόσμον γεγενῆσθαι ἔφασκε, μόνων δὲ ἑπτὰ διὰ τὴν τοῦ ἄνω Πατρὸς γνώμην. Δ'. Βασιλειδιανοί, οἱ τῆς αὐτῆς αἰσχρουργίας τε λεσταί, ἀπὸ Βασιλείδου τοῦ ἅμα Σατορνίλῳ τοῖς Σι- μωνιανοῖς καὶ Μενανδριανος με μαθητευμένοι, τα έμοια μὲν φρονοῦντος, κατά τι δὲ διαφερομένου. Λέ γει δὲ τριακοσίους ἑξηκονταπέντε οὐρανοὺς εἶναι, καὶ τούτοις ονόματα ἀγγελικὰ ἐκτίθησι. Διὸ καὶ τὸν ἐνιαυτὸν τοσούτων ἡμερῶν εἶναι, καὶ τὸ ᾿Αβρασὰξ όνομα δυνάμεως, δ φέρει ψήφον τξε', καὶ εἶναί φησι τοῦτο ἅγιον Πνεῦμα όνομα. Ε. Νικολαῖται, ἀπὸ Νικολάου τοῦ ἐπὶ ταῖς χήραις ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ταχθέντος, ὃς διὰ ζῆλον τῆς ἰδίας γαμετῆς τὴν αἰσχρουργίαν ἅμα τοῖς ἄλλοις ἐπιτελεῖν τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐδίδαξε· καὶ περὶ τοῦ Καύλακαχ, καὶ Προνίκου, καὶ ἄλλων βαρβαρικῶν ὀνομάτων, & τῷ κόσμῳ μυταρῶς εἰσηγήσατο. και πλέον δὲ αὐτῶν πάντων τὴν αἰσχρότητα ἐμμα- πῶς ἐργαζόμενοι· ἐν Αἰγύπτῳ δὲ Στρατιωτικοί και κείμενο: καὶ Φιβιωνῖται· ἐν δὲ τοῖς ἀνωτερικοῖς μέρεσι Σεκούνδιανοὶ, ἐν ἄλλοις δὲ μέρεσι Σωκρατίτα:, παρὰ δὲ ἑτέροις Ζακχαίοι. Αλλοι δὲ Κορδανούς αυτ Βορβορίτας, ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. INDICULUS EORUM QUÆ IN TOM. II LIB. I CONTINENTUR, Qui hæreses complectitur x hoc ordine. B C qui apostoli Petri temporibus vixit, e Gittbis vico quodam oriundus. Isle cum esset Samaritanus, Chri- stum nomine tenus professus est: auctor nefandæ obscenitatis, et inquinatissimi concubitus. Pra terea promiscuas uxores esse voluit. Corpora negat resurgere, nec a Deo mundum fabricatum esse sta- tuit. Imaginem porro suam scortique sui, nomine Helenæ, sub Minerva specie discipulis adorauidam obtrusit. Apud Samaritas pro Deo Patre se vendi- tans, Judæis Christum se esse dicebat. Il. Menandriani ab eodem illo Simone per Me- nandrum quemdam originem traxerunt, nonnullis- que in rebus a Simonianis discrepant. Menander porro mundum ab angelis fuisse productum asse- ruit. Ifl. Saturniliani in Syria Simonianorum turpitu- dinem auxerunt. Nonnulla quoque ad majorém con- ciliandum stuporem ad illorum adjecere dogmata. Horum princeps Saturnilus fuit, qui perinde ac Menander mundi conditores angelos, hoc est se- plenos ex iis, facit, idque ipsos de supremni parentis sententia suscepisse statuit. IV. Basilidiani fœditatis ejusdem socii ad Basi- liden originem referunt, qui cum Saturnilo Simo- nianis, ac Menandrianis operam dedit : ac tametsi eadem fere sentiat, in quibusdam tamen discrepat. Nam cœlestes orbes cccLxv constituit, quos ange- licis nominibus afficit: ideoque totidem diebus an- num constare censet. Addit et Abrasaxam cujusdam virtutis nomen, quæ cccLxv numerum litteris expri- mit, idque Spiritum esse sanctum asserit. V. Nicolaitæ a Nicolao illo derivati sunt, cui ab apostolis viduarum cura commissa fuerat. Hic ze- loty pia ob uxorem æstuans, cum aliis præpostera®) libidinem exercere suos docuit. Sed et Caulacaeb, et Prunicum, et alia nominum portenta turpiter in mundum invexit. VI. Harum Gnostici successores hæresum longe omnes turpitudinis atque exsecrande foedita- tis vesania superarunt. Militares porro in Ægypto dicuntur, et Phibionite; in superiore tractu Secum - diani; alibi Socratita; ab aliis Zachæi. Sunt qui eus Coddianos nominent; quidam sive 7. Γνωστικοί, οἱ τὰς αὐτὰς αἱρέσεις διαδεξάμε- 521. Simoniani a Simone Mago cognominati,

ΙΙ. ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙ ΚΑΙ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΟΜΟ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Ἐν ᾧ εἰσιν αἱρέσεις δεκατρεῖς οὕτως. Α΄. Σιμωνιανοί, οἱ ἀπὸ Σίμωνος τοῦ Μάγου του Α ἐπὶ Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, κώμης Γιτθῶν τῆς Σαμα- ρείας. Οὗτος ἀπὸ Σαμαρειτῶν ὡρμᾶτο, Χριστοῦ δὲ ὑπέδυ όνομα μόνον. Ἐδίδαξε δὲ αἰσχροποιίαν, μίξιν μολυσμοῦ, γυναικῶν ἀδιαφορίαν, Σωμάτων δὲ ἀπο- βάλλεται τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὸν κόσμον μὴ εἶναι Θεοῦ φάσκει. Εἰκόνα δὲ αὐτοῦ ὡς Διὸς, καὶ τῆς σύν αὐτῷ πόρνης ονόματι Ελένης, Ἀθηνᾶς τύπον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς παρεδίδου εἰς προσκύνησιν. Ἔλεγε δὲ ἑαυτὸν Σαμαρείταις μὲν τὸν Πατέρα, Ἰουδαίοις δὲ τὸν Χριστόν. Β'. Μενανδριανοί, οἱ ἀπὸ τούτου τοῦ Σίμωνος διά Μενάνδρου τινὸς ἐναρξάμενοι διαφερόμενοί τε πρὸς τοὺς Σιμωνιανούς κατά τι· ὅς ἀπὸ ἀγγέλων ἔλεγε τὸν κόσμον γεγενῆσθαι. Γ. Σατορνιλιανοί, οἱ κατὰ τὴν Συρίαν τὴν τῶν Σιμωνιανών κρατύνοντες αἰσχρολογίαν, ἕτερα δὲ παρὰ τοὺς Σιμωνιανοὺς εἰς ἔκπληξιν περισσοτέραν κηρύσσοντες, ἀπὸ δὲ Σατορνίλου τὴν ἀρχὴν ἐσχηκό- τες, ὃς καὶ αὐτὸς κατὰ Μένανδρον ὑπ' ἀγγέλων τὸν κόσμον γεγενῆσθαι ἔφασκε, μόνων δὲ ἑπτὰ διὰ τὴν τοῦ ἄνω Πατρὸς γνώμην. Δ'. Βασιλειδιανοί, οἱ τῆς αὐτῆς αἰσχρουργίας τε λεσταί, ἀπὸ Βασιλείδου τοῦ ἅμα Σατορνίλῳ τοῖς Σι- μωνιανοῖς καὶ Μενανδριανος με μαθητευμένοι, τα έμοια μὲν φρονοῦντος, κατά τι δὲ διαφερομένου. Λέ γει δὲ τριακοσίους ἑξηκονταπέντε οὐρανοὺς εἶναι, καὶ τούτοις ονόματα ἀγγελικὰ ἐκτίθησι. Διὸ καὶ τὸν ἐνιαυτὸν τοσούτων ἡμερῶν εἶναι, καὶ τὸ ᾿Αβρασὰξ όνομα δυνάμεως, δ φέρει ψήφον τξε', καὶ εἶναί φησι τοῦτο ἅγιον Πνεῦμα όνομα. Ε. Νικολαῖται, ἀπὸ Νικολάου τοῦ ἐπὶ ταῖς χήραις ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ταχθέντος, ὃς διὰ ζῆλον τῆς ἰδίας γαμετῆς τὴν αἰσχρουργίαν ἅμα τοῖς ἄλλοις ἐπιτελεῖν τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐδίδαξε· καὶ περὶ τοῦ Καύλακαχ, καὶ Προνίκου, καὶ ἄλλων βαρβαρικῶν ὀνομάτων, & τῷ κόσμῳ μυταρῶς εἰσηγήσατο. και πλέον δὲ αὐτῶν πάντων τὴν αἰσχρότητα ἐμμα- πῶς ἐργαζόμενοι· ἐν Αἰγύπτῳ δὲ Στρατιωτικοί και κείμενο: καὶ Φιβιωνῖται· ἐν δὲ τοῖς ἀνωτερικοῖς μέρεσι Σεκούνδιανοὶ, ἐν ἄλλοις δὲ μέρεσι Σωκρατίτα:, παρὰ δὲ ἑτέροις Ζακχαίοι. Αλλοι δὲ Κορδανούς αυτ Βορβορίτας, ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. INDICULUS EORUM QUÆ IN TOM. II LIB. I CONTINENTUR, Qui hæreses complectitur x hoc ordine. B C qui apostoli Petri temporibus vixit, e Gittbis vico quodam oriundus. Isle cum esset Samaritanus, Chri- stum nomine tenus professus est: auctor nefandæ obscenitatis, et inquinatissimi concubitus. Pra terea promiscuas uxores esse voluit. Corpora negat resurgere, nec a Deo mundum fabricatum esse sta- tuit. Imaginem porro suam scortique sui, nomine Helenæ, sub Minerva specie discipulis adorauidam obtrusit. Apud Samaritas pro Deo Patre se vendi- tans, Judæis Christum se esse dicebat. Il. Menandriani ab eodem illo Simone per Me- nandrum quemdam originem traxerunt, nonnullis- que in rebus a Simonianis discrepant. Menander porro mundum ab angelis fuisse productum asse- ruit. Ifl. Saturniliani in Syria Simonianorum turpitu- dinem auxerunt. Nonnulla quoque ad majorém con- ciliandum stuporem ad illorum adjecere dogmata. Horum princeps Saturnilus fuit, qui perinde ac Menander mundi conditores angelos, hoc est se- plenos ex iis, facit, idque ipsos de supremni parentis sententia suscepisse statuit. IV. Basilidiani fœditatis ejusdem socii ad Basi- liden originem referunt, qui cum Saturnilo Simo- nianis, ac Menandrianis operam dedit : ac tametsi eadem fere sentiat, in quibusdam tamen discrepat. Nam cœlestes orbes cccLxv constituit, quos ange- licis nominibus afficit: ideoque totidem diebus an- num constare censet. Addit et Abrasaxam cujusdam virtutis nomen, quæ cccLxv numerum litteris expri- mit, idque Spiritum esse sanctum asserit. V. Nicolaitæ a Nicolao illo derivati sunt, cui ab apostolis viduarum cura commissa fuerat. Hic ze- loty pia ob uxorem æstuans, cum aliis præpostera®) libidinem exercere suos docuit. Sed et Caulacaeb, et Prunicum, et alia nominum portenta turpiter in mundum invexit. VI. Harum Gnostici successores hæresum longe omnes turpitudinis atque exsecrande foedita- tis vesania superarunt. Militares porro in Ægypto dicuntur, et Phibionite; in superiore tractu Secum - diani; alibi Socratita; ab aliis Zachæi. Sunt qui eus Coddianos nominent; quidam sive 7. Γνωστικοί, οἱ τὰς αὐτὰς αἱρέσεις διαδεξάμε- 521. Simoniani a Simone Mago cognominati,

τοὺς λέγουσιν· ἄλλοι δὲ Βορβορίτας αὐτοὺς καλοῦσιν. Οὗτοι τὴν Βαρδελὼ καὶ Βαρβερὼ αὐλοῦσι. Ζ΄. Καρποκρατιανοί, ἀπὸ Καρποκράτους τινὸς τῶν ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ, ὅς ἐδίδασκε πᾶσαν αἰσχρουργίαν ἐκτε- λεῖν, καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα ἁμαρτίας. Καὶ εἰ μή τις, φησί, διὰ πάντων παρέλθοι, καὶ τὸ θέλημα πάντων τῶν δαιμόνων καὶ ἀγγέλων ἐκτελέση. οὐ δύναται ὑπερβῆναι εἰς τὸν ἀνώτατον οὐρανὸν, οὐδὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας παρελθεῖν. Ελεγε δὲ τὸν Ἰησοῦν ψυχήν νοεράν ειληφέναι, εἰδότα δὲ τὰ ἄνω ἐνταῦθα καταγγέλλειν· καὶ ὡς εἴ τι πράξειεν ὅμοια τῷ Ἰη σοῦ, κατ' αὐτὸν εἶναι. Τόν τε νόμον σὺν τῇ τῶν νε κρῶν ἀναστάσει απηγόρευεν, ὡς αἱ ἀπὸ Σίμωνος καὶ δεῦρο αἱρέσεις. Τούτου γέγονεν ἡ ἐν Ῥώμη Μαρ- κελλίνα. Εἰκόνας δὲ ποιήσας ἐν κρυφῇ Ἰησοῦ, καὶ Β Παύλου, καὶ Ομήρου, καὶ Πυθαγόρου, ταύταις ἐθυ μία καὶ προσεκύνει. Η΄. Κηρινθιανοί, οἱ καὶ Μηρινθιανοί· οὗτοι ἀπὸ Κηρίνθου καὶ Μηρίνθου Ἰουδαῖοί τινες τὴν περιτο μὴν αὐχοῦντες· τὸν δὲ κόσμον ὑπ' ἀγγέλων γεγε- νῆσθαι λέγοντες, Ἰησοῦν δὲ κατὰ προκοπὴν Χριστὸν κεκλῆσθαι. θ'. Ναζωραίοι, οι Χριστὸν ὁμολογοῦσιν Ἰησοῦν Υἱὸν Θεοῦ, πάντα δὲ κατὰ νόμον πολιτευόμενοι. Ι. Εβιωναῖοι, οἱ παραπλήσιοι τῶν προειρημένων Κορινθιανῶν καὶ Ναζωραίων· οἷς συνήφθη κατά τι ἡ τῶν Σαμψαίων τε καὶ Ελκεσαίων αίρεσις. Οἱ Χρι- στόν φασιν κεκτίσθαι ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεῦμα. Ενδημήσαντα δὲ τὸν Χριστὸν ἐν τῷ Αδάμ πρῶτον, καὶ κατὰ καιρὸν ἐκδυόμενον αὐτὸν τὸν ᾿Αδάμ, καὶ πάλιν ἐνδυόμενον, τὸ αὐτὸ τοῦτό φα σιν εκτετελεκέναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐνσάρκῳ αὐτοῦ παρου σίᾳ. Ἰουδαῖοι δὲ ὄντες Εὐαγγελίοις κέχρηνται. Σαρ κοφαγίαν βδελύττονται. Τὸ ὕδωρ ἀντὶ Θεοῦ ἔχουσι· τὸν δὲ Χριστὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἐνσάρκῳ παρουσία ἐνδεδύσθαι, ὡς ἔφην. Συνεχῶ; δὲ βαπτίζονται ἐν τοῖς ὕδασι θέρους τε καὶ χειμῶνος, εἰς ἀγνισμὸν δῆθεν, ὥσπερ οἱ Σαμαρείται. ΙΑ΄. Οὐαλεντίνοι, οἳ σαρκὸς μὲν ἀπαγορεύουσιν ἀνάστασιν, Παλαιὰν Διαθήκην ἀθετοῦσι καὶ προφή τας, ἀναγινώσκοντες μὲν καὶ ὅσα εἰς ὁμοίωσιν δύνα- ται τροπολογεῖσθαι τῆς αὐτῶν αἱρέσεως, καὶ δεχόμε- νοι· ἑτέρας δέ τινας μυθολογίας παρεισφέροντες, τριάκοντα αἰώνων ὀνομασίας λέγοντες ἀδενοθηλειών, ὁμοῦ τε ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων γεγενημένους, οὓς καὶ θεοὺς ἡγοῦνται καὶ αἰῶνας. Τὸν δὲ Χριστὸν ἀπ' οὐρανοῦ σῶμα ἔνηνογέναι, καὶ ὡς διὰ σωλήνες τὴν Μαρίαν διαπεπερακέναι. ΙΒ'. Σεκουνδιανοι, εἷς συνάπτεται Ἐπιφάνης καὶ Ἰσίδωρος, ταῖς αὐτας κεχρημένοι καὶ οὗτοι συζυ γίαις, τὰ ὅμοια Ουαλεντίνῳ πεφρονηκότες, ἕτερα δὲ παρ' αὐτῶν ποσῶς διηγούμενοι. Προστιθέασι δὲ τὴν αἰσχρουργίαν διδάσκοντες. Απαγορεύουσι δὲ καὶ οὗτοι τὴν σάρκωσιν. ΙΓ΄. Πτολεμαῖοι, μαθηταὶ καὶ αὐτοὶ ὄντες Ουαλεν S. EMPIANH lutulentos. Ab istis Barbelo, sive Barbero, nescio A quæ prædicari solet. VII. Carpocratiani a Carpocrate quodam Asiatico dicti, qui ad omne turpitudinum ac flagitiorum ge- nus discipulos informabat. Quod si quis, aiebat, non omnia percurrerit, neque dæmonum, et ange- lorum omnium voluntati satisfecerit, supremum in ccelum evehi minime potest, neque principatus, po- testatesque transcendere. Asserebat idem Jesum mente præditam animam sumpsisse, et cognitione coelestium imbutum hominibus ea nuntiasse : ac si quis eadem, quæ Jesus olim, perpetret, haud eo inferiorem futurum. Demum legem una cum mor- tuorum resurrectione damnabat, quemadmodum et Simoniani, cæterique omnes, quos hucusque per- censui. Ex bujus grege Marcellina illa Ronne fuit. Atque idem Jesu, Paulique, nec non et Homeri ac Pythagoræ clanculum imagines fingens, sulfitibus eas et adoratione prosecutus est. VIII Cerinthiani, sive Merinthiani, a Cerintho, vel Merimho Judaici generis exstiterunt, qui cir- cuncisionem prae se ferebant. Mundum ab angelis fabricatum, Jesum ad Christi dignitatem per sir- tutum incrementa pervenisse dixerunt. IX. Nazareni ita Jesum esse Christum, Deique Filium asseruerunt, ut Mosis legem omnino vitæ ad institutum adsciverint. X. Cerinthianis, ac Nazarenis simillimi sunt Ebionitæ, quibus cum Sampsæis, et Elcesæis ali- qua ex parte convenit. Hi Christum in coelo crea- c tum, ejusque sanctum Spiritum affirmant. Illum ipsum in Adamum sese infudisse primo, ac deinde exuisse narrant; tum subiisse denuo; idque com- modum fecisse, cum in terras corpore circumfusus advenit. Ac licet Judæi sint, Evangelium nihilomi- nus adhibent. Carnium esum detestantur. Aquam pro Deo venerantur. Christum in suo illo, uti dixi- inus, adventu hominem induisse dicunt. Denique aquis se identidem tai hieme quam æstate lavant, nimirum puritatis conciliandæ sibi gratia, quemadmodum Samarita. XI. Valentini corporum resurrectionem negant. Vetus Testamentum, ac prophetas respuunt. Quæ nihilominus legunt ipsi, et si quid est quod ad illo- rum hæresin per iguram ac tropum accommodari D possit, id admittunt. Sed certas quasdam fabulas addiderunt, et triginta æonum utriusque sexus vo- cabula commenti sunt; quos quidem æonas ab uni- versorum parente ac conditore productos asserunt, quos et deos, et æonas faciunt. Demum Christum e cœlo corpus extulisse, ac per·Mariam traductum esse velut per tubulum existimant. XII. Secundiani, corumque socii Epiphanes, at- que Isidorus, eadem inter se paria componentes cum Valentinis consentiunt : nonnulla tamen ab iis diversa ponunt; et ad fædam insuper libidinem sucs instituunt. lidem et Incarnationem negant. XIII. Ptolemæi Valentini discipuli fuerunt, qui-

τοὺς λέγουσιν· ἄλλοι δὲ Βορβορίτας αὐτοὺς καλοῦσιν. Οὗτοι τὴν Βαρδελὼ καὶ Βαρβερὼ αὐλοῦσι. Ζ΄. Καρποκρατιανοί, ἀπὸ Καρποκράτους τινὸς τῶν ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ, ὅς ἐδίδασκε πᾶσαν αἰσχρουργίαν ἐκτε- λεῖν, καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα ἁμαρτίας. Καὶ εἰ μή τις, φησί, διὰ πάντων παρέλθοι, καὶ τὸ θέλημα πάντων τῶν δαιμόνων καὶ ἀγγέλων ἐκτελέση. οὐ δύναται ὑπερβῆναι εἰς τὸν ἀνώτατον οὐρανὸν, οὐδὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας παρελθεῖν. Ελεγε δὲ τὸν Ἰησοῦν ψυχήν νοεράν ειληφέναι, εἰδότα δὲ τὰ ἄνω ἐνταῦθα καταγγέλλειν· καὶ ὡς εἴ τι πράξειεν ὅμοια τῷ Ἰη σοῦ, κατ' αὐτὸν εἶναι. Τόν τε νόμον σὺν τῇ τῶν νε κρῶν ἀναστάσει απηγόρευεν, ὡς αἱ ἀπὸ Σίμωνος καὶ δεῦρο αἱρέσεις. Τούτου γέγονεν ἡ ἐν Ῥώμη Μαρ- κελλίνα. Εἰκόνας δὲ ποιήσας ἐν κρυφῇ Ἰησοῦ, καὶ Β Παύλου, καὶ Ομήρου, καὶ Πυθαγόρου, ταύταις ἐθυ μία καὶ προσεκύνει. Η΄. Κηρινθιανοί, οἱ καὶ Μηρινθιανοί· οὗτοι ἀπὸ Κηρίνθου καὶ Μηρίνθου Ἰουδαῖοί τινες τὴν περιτο μὴν αὐχοῦντες· τὸν δὲ κόσμον ὑπ' ἀγγέλων γεγε- νῆσθαι λέγοντες, Ἰησοῦν δὲ κατὰ προκοπὴν Χριστὸν κεκλῆσθαι. θ'. Ναζωραίοι, οι Χριστὸν ὁμολογοῦσιν Ἰησοῦν Υἱὸν Θεοῦ, πάντα δὲ κατὰ νόμον πολιτευόμενοι. Ι. Εβιωναῖοι, οἱ παραπλήσιοι τῶν προειρημένων Κορινθιανῶν καὶ Ναζωραίων· οἷς συνήφθη κατά τι ἡ τῶν Σαμψαίων τε καὶ Ελκεσαίων αίρεσις. Οἱ Χρι- στόν φασιν κεκτίσθαι ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεῦμα. Ενδημήσαντα δὲ τὸν Χριστὸν ἐν τῷ Αδάμ πρῶτον, καὶ κατὰ καιρὸν ἐκδυόμενον αὐτὸν τὸν ᾿Αδάμ, καὶ πάλιν ἐνδυόμενον, τὸ αὐτὸ τοῦτό φα σιν εκτετελεκέναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐνσάρκῳ αὐτοῦ παρου σίᾳ. Ἰουδαῖοι δὲ ὄντες Εὐαγγελίοις κέχρηνται. Σαρ κοφαγίαν βδελύττονται. Τὸ ὕδωρ ἀντὶ Θεοῦ ἔχουσι· τὸν δὲ Χριστὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἐνσάρκῳ παρουσία ἐνδεδύσθαι, ὡς ἔφην. Συνεχῶ; δὲ βαπτίζονται ἐν τοῖς ὕδασι θέρους τε καὶ χειμῶνος, εἰς ἀγνισμὸν δῆθεν, ὥσπερ οἱ Σαμαρείται. ΙΑ΄. Οὐαλεντίνοι, οἳ σαρκὸς μὲν ἀπαγορεύουσιν ἀνάστασιν, Παλαιὰν Διαθήκην ἀθετοῦσι καὶ προφή τας, ἀναγινώσκοντες μὲν καὶ ὅσα εἰς ὁμοίωσιν δύνα- ται τροπολογεῖσθαι τῆς αὐτῶν αἱρέσεως, καὶ δεχόμε- νοι· ἑτέρας δέ τινας μυθολογίας παρεισφέροντες, τριάκοντα αἰώνων ὀνομασίας λέγοντες ἀδενοθηλειών, ὁμοῦ τε ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων γεγενημένους, οὓς καὶ θεοὺς ἡγοῦνται καὶ αἰῶνας. Τὸν δὲ Χριστὸν ἀπ' οὐρανοῦ σῶμα ἔνηνογέναι, καὶ ὡς διὰ σωλήνες τὴν Μαρίαν διαπεπερακέναι. ΙΒ'. Σεκουνδιανοι, εἷς συνάπτεται Ἐπιφάνης καὶ Ἰσίδωρος, ταῖς αὐτας κεχρημένοι καὶ οὗτοι συζυ γίαις, τὰ ὅμοια Ουαλεντίνῳ πεφρονηκότες, ἕτερα δὲ παρ' αὐτῶν ποσῶς διηγούμενοι. Προστιθέασι δὲ τὴν αἰσχρουργίαν διδάσκοντες. Απαγορεύουσι δὲ καὶ οὗτοι τὴν σάρκωσιν. ΙΓ΄. Πτολεμαῖοι, μαθηταὶ καὶ αὐτοὶ ὄντες Ουαλεν S. EMPIANH lutulentos. Ab istis Barbelo, sive Barbero, nescio A quæ prædicari solet. VII. Carpocratiani a Carpocrate quodam Asiatico dicti, qui ad omne turpitudinum ac flagitiorum ge- nus discipulos informabat. Quod si quis, aiebat, non omnia percurrerit, neque dæmonum, et ange- lorum omnium voluntati satisfecerit, supremum in ccelum evehi minime potest, neque principatus, po- testatesque transcendere. Asserebat idem Jesum mente præditam animam sumpsisse, et cognitione coelestium imbutum hominibus ea nuntiasse : ac si quis eadem, quæ Jesus olim, perpetret, haud eo inferiorem futurum. Demum legem una cum mor- tuorum resurrectione damnabat, quemadmodum et Simoniani, cæterique omnes, quos hucusque per- censui. Ex bujus grege Marcellina illa Ronne fuit. Atque idem Jesu, Paulique, nec non et Homeri ac Pythagoræ clanculum imagines fingens, sulfitibus eas et adoratione prosecutus est. VIII Cerinthiani, sive Merinthiani, a Cerintho, vel Merimho Judaici generis exstiterunt, qui cir- cuncisionem prae se ferebant. Mundum ab angelis fabricatum, Jesum ad Christi dignitatem per sir- tutum incrementa pervenisse dixerunt. IX. Nazareni ita Jesum esse Christum, Deique Filium asseruerunt, ut Mosis legem omnino vitæ ad institutum adsciverint. X. Cerinthianis, ac Nazarenis simillimi sunt Ebionitæ, quibus cum Sampsæis, et Elcesæis ali- qua ex parte convenit. Hi Christum in coelo crea- c tum, ejusque sanctum Spiritum affirmant. Illum ipsum in Adamum sese infudisse primo, ac deinde exuisse narrant; tum subiisse denuo; idque com- modum fecisse, cum in terras corpore circumfusus advenit. Ac licet Judæi sint, Evangelium nihilomi- nus adhibent. Carnium esum detestantur. Aquam pro Deo venerantur. Christum in suo illo, uti dixi- inus, adventu hominem induisse dicunt. Denique aquis se identidem tai hieme quam æstate lavant, nimirum puritatis conciliandæ sibi gratia, quemadmodum Samarita. XI. Valentini corporum resurrectionem negant. Vetus Testamentum, ac prophetas respuunt. Quæ nihilominus legunt ipsi, et si quid est quod ad illo- rum hæresin per iguram ac tropum accommodari D possit, id admittunt. Sed certas quasdam fabulas addiderunt, et triginta æonum utriusque sexus vo- cabula commenti sunt; quos quidem æonas ab uni- versorum parente ac conditore productos asserunt, quos et deos, et æonas faciunt. Demum Christum e cœlo corpus extulisse, ac per·Mariam traductum esse velut per tubulum existimant. XII. Secundiani, corumque socii Epiphanes, at- que Isidorus, eadem inter se paria componentes cum Valentinis consentiunt : nonnulla tamen ab iis diversa ponunt; et ad fædam insuper libidinem sucs instituunt. lidem et Incarnationem negant. XIII. Ptolemæi Valentini discipuli fuerunt, qui-

τοὺς λέγουσιν· ἄλλοι δὲ Βορβορίτας αὐτοὺς καλοῦσιν. Οὗτοι τὴν Βαρδελὼ καὶ Βαρβερὼ αὐλοῦσι. Ζ΄. Καρποκρατιανοί, ἀπὸ Καρποκράτους τινὸς τῶν ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ, ὅς ἐδίδασκε πᾶσαν αἰσχρουργίαν ἐκτε- λεῖν, καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα ἁμαρτίας. Καὶ εἰ μή τις, φησί, διὰ πάντων παρέλθοι, καὶ τὸ θέλημα πάντων τῶν δαιμόνων καὶ ἀγγέλων ἐκτελέση. οὐ δύναται ὑπερβῆναι εἰς τὸν ἀνώτατον οὐρανὸν, οὐδὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας παρελθεῖν. Ελεγε δὲ τὸν Ἰησοῦν ψυχήν νοεράν ειληφέναι, εἰδότα δὲ τὰ ἄνω ἐνταῦθα καταγγέλλειν· καὶ ὡς εἴ τι πράξειεν ὅμοια τῷ Ἰη σοῦ, κατ' αὐτὸν εἶναι. Τόν τε νόμον σὺν τῇ τῶν νε κρῶν ἀναστάσει απηγόρευεν, ὡς αἱ ἀπὸ Σίμωνος καὶ δεῦρο αἱρέσεις. Τούτου γέγονεν ἡ ἐν Ῥώμη Μαρ- κελλίνα. Εἰκόνας δὲ ποιήσας ἐν κρυφῇ Ἰησοῦ, καὶ Β Παύλου, καὶ Ομήρου, καὶ Πυθαγόρου, ταύταις ἐθυ μία καὶ προσεκύνει. Η΄. Κηρινθιανοί, οἱ καὶ Μηρινθιανοί· οὗτοι ἀπὸ Κηρίνθου καὶ Μηρίνθου Ἰουδαῖοί τινες τὴν περιτο μὴν αὐχοῦντες· τὸν δὲ κόσμον ὑπ' ἀγγέλων γεγε- νῆσθαι λέγοντες, Ἰησοῦν δὲ κατὰ προκοπὴν Χριστὸν κεκλῆσθαι. θ'. Ναζωραίοι, οι Χριστὸν ὁμολογοῦσιν Ἰησοῦν Υἱὸν Θεοῦ, πάντα δὲ κατὰ νόμον πολιτευόμενοι. Ι. Εβιωναῖοι, οἱ παραπλήσιοι τῶν προειρημένων Κορινθιανῶν καὶ Ναζωραίων· οἷς συνήφθη κατά τι ἡ τῶν Σαμψαίων τε καὶ Ελκεσαίων αίρεσις. Οἱ Χρι- στόν φασιν κεκτίσθαι ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεῦμα. Ενδημήσαντα δὲ τὸν Χριστὸν ἐν τῷ Αδάμ πρῶτον, καὶ κατὰ καιρὸν ἐκδυόμενον αὐτὸν τὸν ᾿Αδάμ, καὶ πάλιν ἐνδυόμενον, τὸ αὐτὸ τοῦτό φα σιν εκτετελεκέναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐνσάρκῳ αὐτοῦ παρου σίᾳ. Ἰουδαῖοι δὲ ὄντες Εὐαγγελίοις κέχρηνται. Σαρ κοφαγίαν βδελύττονται. Τὸ ὕδωρ ἀντὶ Θεοῦ ἔχουσι· τὸν δὲ Χριστὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἐνσάρκῳ παρουσία ἐνδεδύσθαι, ὡς ἔφην. Συνεχῶ; δὲ βαπτίζονται ἐν τοῖς ὕδασι θέρους τε καὶ χειμῶνος, εἰς ἀγνισμὸν δῆθεν, ὥσπερ οἱ Σαμαρείται. ΙΑ΄. Οὐαλεντίνοι, οἳ σαρκὸς μὲν ἀπαγορεύουσιν ἀνάστασιν, Παλαιὰν Διαθήκην ἀθετοῦσι καὶ προφή τας, ἀναγινώσκοντες μὲν καὶ ὅσα εἰς ὁμοίωσιν δύνα- ται τροπολογεῖσθαι τῆς αὐτῶν αἱρέσεως, καὶ δεχόμε- νοι· ἑτέρας δέ τινας μυθολογίας παρεισφέροντες, τριάκοντα αἰώνων ὀνομασίας λέγοντες ἀδενοθηλειών, ὁμοῦ τε ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων γεγενημένους, οὓς καὶ θεοὺς ἡγοῦνται καὶ αἰῶνας. Τὸν δὲ Χριστὸν ἀπ' οὐρανοῦ σῶμα ἔνηνογέναι, καὶ ὡς διὰ σωλήνες τὴν Μαρίαν διαπεπερακέναι. ΙΒ'. Σεκουνδιανοι, εἷς συνάπτεται Ἐπιφάνης καὶ Ἰσίδωρος, ταῖς αὐτας κεχρημένοι καὶ οὗτοι συζυ γίαις, τὰ ὅμοια Ουαλεντίνῳ πεφρονηκότες, ἕτερα δὲ παρ' αὐτῶν ποσῶς διηγούμενοι. Προστιθέασι δὲ τὴν αἰσχρουργίαν διδάσκοντες. Απαγορεύουσι δὲ καὶ οὗτοι τὴν σάρκωσιν. ΙΓ΄. Πτολεμαῖοι, μαθηταὶ καὶ αὐτοὶ ὄντες Ουαλεν S. EMPIANH lutulentos. Ab istis Barbelo, sive Barbero, nescio A quæ prædicari solet. VII. Carpocratiani a Carpocrate quodam Asiatico dicti, qui ad omne turpitudinum ac flagitiorum ge- nus discipulos informabat. Quod si quis, aiebat, non omnia percurrerit, neque dæmonum, et ange- lorum omnium voluntati satisfecerit, supremum in ccelum evehi minime potest, neque principatus, po- testatesque transcendere. Asserebat idem Jesum mente præditam animam sumpsisse, et cognitione coelestium imbutum hominibus ea nuntiasse : ac si quis eadem, quæ Jesus olim, perpetret, haud eo inferiorem futurum. Demum legem una cum mor- tuorum resurrectione damnabat, quemadmodum et Simoniani, cæterique omnes, quos hucusque per- censui. Ex bujus grege Marcellina illa Ronne fuit. Atque idem Jesu, Paulique, nec non et Homeri ac Pythagoræ clanculum imagines fingens, sulfitibus eas et adoratione prosecutus est. VIII Cerinthiani, sive Merinthiani, a Cerintho, vel Merimho Judaici generis exstiterunt, qui cir- cuncisionem prae se ferebant. Mundum ab angelis fabricatum, Jesum ad Christi dignitatem per sir- tutum incrementa pervenisse dixerunt. IX. Nazareni ita Jesum esse Christum, Deique Filium asseruerunt, ut Mosis legem omnino vitæ ad institutum adsciverint. X. Cerinthianis, ac Nazarenis simillimi sunt Ebionitæ, quibus cum Sampsæis, et Elcesæis ali- qua ex parte convenit. Hi Christum in coelo crea- c tum, ejusque sanctum Spiritum affirmant. Illum ipsum in Adamum sese infudisse primo, ac deinde exuisse narrant; tum subiisse denuo; idque com- modum fecisse, cum in terras corpore circumfusus advenit. Ac licet Judæi sint, Evangelium nihilomi- nus adhibent. Carnium esum detestantur. Aquam pro Deo venerantur. Christum in suo illo, uti dixi- inus, adventu hominem induisse dicunt. Denique aquis se identidem tai hieme quam æstate lavant, nimirum puritatis conciliandæ sibi gratia, quemadmodum Samarita. XI. Valentini corporum resurrectionem negant. Vetus Testamentum, ac prophetas respuunt. Quæ nihilominus legunt ipsi, et si quid est quod ad illo- rum hæresin per iguram ac tropum accommodari D possit, id admittunt. Sed certas quasdam fabulas addiderunt, et triginta æonum utriusque sexus vo- cabula commenti sunt; quos quidem æonas ab uni- versorum parente ac conditore productos asserunt, quos et deos, et æonas faciunt. Demum Christum e cœlo corpus extulisse, ac per·Mariam traductum esse velut per tubulum existimant. XII. Secundiani, corumque socii Epiphanes, at- que Isidorus, eadem inter se paria componentes cum Valentinis consentiunt : nonnulla tamen ab iis diversa ponunt; et ad fædam insuper libidinem sucs instituunt. lidem et Incarnationem negant. XIII. Ptolemæi Valentini discipuli fuerunt, qui-

τίνου, εἷς συνάπτεται ἡ Φλώρα. Τὰ αὐτὰ δὲ περὶ τῶν συζυγιῶν καὶ αὐτοὶ λέγουσι, καθάπερ Ουαλεν- εἶνος καὶ Σεκουνδιανοί. Κατά τι δὲ καὶ οὗτοι διαφέ ρονται. Αὕτη καὶ ἡ τοῦ δευτέρου τόμου του πρώτου βιο βλίου τῶν δεκατριῶν αἱρέσεων ἀνακεφαλαίωσις. ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. ΚΑΤΑ ΣΙΜΩΝΙΑΝΩΝ, Πρώτη αίρεσις ἀπὸ τῆς εἰς Χριστὸν τὸν Κύριον ἡμῶν πίστεως, ἀπὸ δὲ τῆς ἀκολουθίας εικοστὴ πρώτη. Α'. Σίμωνος γίνεται (27) του Μάγου πρώτη αίρεσις, ἀπὸ Χριστοῦ καὶ δεῦρο ἀρξαμένη. Οὖσα δὲ αὕτη τῶν εἰς ὄνομα Χριστοῦ, οὐκ ὀρθῶς οὐδὲ εὐαγώγως, ἀλλὰ κατὰ τὴν παραπεποιημένην παρ' αὐτοῖς φθορὰν τὰ δεινὰ ἐργαζομένη. Οὗτος ὁ Σίμων γόης ἦν· ἀπὸ Γισθών (28) δὲ ὡρμᾶτο τῆς πόλεως τῆς ἐν τῇ Σαμα- ρείς, νυνὶ κώμης ὑπαρχούσης. Εφαντασίαζε δὲ τὸ γένος τῶν Σαμαρειτῶν ταῖς μαγείαις. Ἐξαπατῶν τε καὶ δελεάζων ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι τὴν μεγάλην δύο ναμιν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄνωθεν καταβεβηκέναι. Τὸν Πα- τέρα δὲ ἔλεγεν ἑαυτὸν τοῖς Σαμαρείταις· Ἰουδαίοις δὲ ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι τὸν Υἱόν. Παθόντα δὲ μὴ πε- πονθέναι, ἀλλὰ δοκήσει μόνον. Υπεκορίσθη δὲ οὗτος τοὺς ἀποστόλους, καὶ αὐτὸς δὲ ὁμοίως ἴσα τοῖς ἄλλοις ὑπὸ Φιλίππου ἐβαπτίσθη μετὰ πολλῶν. Οἱ δὲ πάντες χωρὶς αὐτοῦ ἐξεδέξαντο τὴν τῶν μεγάλων ἀποστό λων παρουσίαν, καὶ διὰ τῆς αὐτῶν χειροθεσίας ἔλαβον Πνεῦμα ἅγιον. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Φίλιππος διάκονος ὢν οὐκ εἶχεν ἐξουσίαν τῆς χειροθεσίας τοῦ δι' αὐτῆς δι δόναι Πνεῦμα ἅγιον· οὐκ ὀρθὴν δὲ ὁ Σίμων ἔχων τὴν καρδίαν, οὔτε τὸν λογισμόν, αἰσχροκερδείς δέ τινι καὶ φιλοχρημοσύνῃ προσανέχων, καὶ τῆς μοχθη ρᾶς αὐτοῦ ἐπιτηδεύσεως ἐκτὸς βαίνων οὐδαμῶς, προσέφερε χρήματα Πέτρῳ τῷ ἀποστόλῳ, ὅπως δῴη αὐτῷ ἐξουσίαν ἐν τῇ ἐπιθέσει τῶν χειρῶν Πνεῦμα ἅγιον παρέχειν, λογισάμενος δώσειν (29) πολλοῖς δὲ ' ἀντὶ ὀλίγου, διὰ τοῦ ἄλλοις παρέχειν Πνεῦμα ἐπισωρεῦσαι χρημάτων πληθὺν καὶ ἐπικερδῆναι. ' Η Κάτω δὲ περὶ τοὺς ᾿Ανδριανοῦ τοῦ βασιλέως χρόνους οἱ τὰς αἱρέσεις ἐπιπνοήσαντες γεγόνασι, καὶ μέχρι γε τῆς Αντωνίνου του πρεσβυ- τέρου διέτειναν ἡλικίας. Μαρκίων γὰρ κατὰ τὴν αὐτὴν αὐτοῖς ἡλικίαν γενόμενος ὡς πρεσβύτης νεωτέροις συνεγένετο. Μεθ᾽ ἂν Σίμων ἐπ' ὀλίγον χη- ρύσσοντος τοῦ Πέτρου ὑπήκουσεν. Οἱ δὲ ἀμφὶ τὸν Σί- μωνα τῷ ἑστῶτι, ἂν σέβουσιν, ἐξομοιοῦσθαι τρόπον βούλονται. νης. Πολύβιος, ἐκκαιδεκάτῳ· Τὸ ἐθνικὸν, Γιτταῖος Γιτθῶν. λογισάμενος πολύ λὴν δὴ ἀντὶ ὀλίγου. δώσειν ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. II. HÆRES. XXI. - A buscum Flora conjungitur. Par idemque dogma de conjugationibus illis cum Valentino, ac Secun- dianis astruunt; sed in quibusdam tamen discre- pant. Hæc est secundi tomi primi voluminis summa quæ xin hæreses complectitur. LIBRI I TOMUS II. ADVERSUS SIMONIANOS, ordine XXI. Quæ est haresis ab exoriu Christianæ religionis I, Deest nonnihil. • Act. viii, 13. B C r, Irenaum lib. 1, cap. 20, Philastr., Augustinum, Theodoretum, Clement. Alexandr. Strom., Euse- Bium lib. Hist. cap. 11, Niceph., Ruff., et alios. Sed mirum est, quod in calce vil Strom. Clemens asserit Simonem Marcione posteriorem fuisse, ubi catholicam Ecclesiam hæresibus universis ætate su- periorem esse docens, Tum Basiliden et Valenti- nam enumerat. Moxque subjicit : Ergo Simon Marc cione posterior est? Manifestus itaque error est, hanc ætatem prodierunt, hæresis princeps Simou ille Magus exstitit. Quæ quidem secta non recte, neque ex ordine Christianum nomen usurpat; sed pro adulterina sua depravatione atrocissima quæque committit. Igitur Simon iste veneficus fuit Gitthis oriundus olim oppido, nunc vico Samarie. Qui popularibus suis malis artibus illudens, ac fraudi- bus pellectos decipiens, magnam se Dei vim esse prædicabat cœlitus in terras delapsam. Porro apud Samaritanos suos pro Deo se Patre venditabat, apud Judæos Filium se faciebat. Negabat revera se, aut aliter quam specie tenus esse passum. Idem apostolis blanditus cum aliis bene multis a Phi- lippo baptizatus est . Mox præter unum illum uni- versi ad summos apostolos venientes, perque manus sibi ab illis impositas Spiritum sanctum excipiunt. Nam Philippus, quod d:aconus duntaxat esset, im- ponendarum manuum, communicandique Spiritus sancti potestate carebat. Verum Simon iste animo ac mente depravatus, cum se turpissimo quæstui et avaritiæ dedidisset, neque quidquam de perversis stuliis remisisset, apostolo Petro pecunias obtulit, ut is sibi largiendi per manuum imposi tionem Spiritus sancti potestatem conferret. Eum- dem quippe Spiritum in alios transfundere cogita- bat, atque ita maximam sese pecuniarum vim col- lecturum, atque ingens omnino lucrum eum exi- guo pretio commuļaturum sperabat. nt et illud quod scribit, hæreticos omnes sub Adriani exstitisse tempora. Constat enim Simonem vi- vente adhuc Petro sub Nerone mortuum esse. Sed quid est quod idem Clem. Strom, de Simonianis loquens iis verbis significat : Au stantes orabant? aut quidpiam aliud ad eum modum agebant? Ita et Justinus Apol. 11, Theodor. atque inde deinceps scribendum, Nisi relenta voce sensus ille quem expressimus magis arrideat. (27) Σίμωνος δὲ γίνεται. Vide Justinum Apolog. D 1. Primæ omnium, quæ a Christi tempore ad (28) Ἀπὸ Γιτθῶν. Steph. Γίττα, πόλις Παλαιστί (79) Λογισάμενος δώσειν. Expungenda vox δώσει,

τίνου, εἷς συνάπτεται ἡ Φλώρα. Τὰ αὐτὰ δὲ περὶ τῶν συζυγιῶν καὶ αὐτοὶ λέγουσι, καθάπερ Ουαλεν- εἶνος καὶ Σεκουνδιανοί. Κατά τι δὲ καὶ οὗτοι διαφέ ρονται. Αὕτη καὶ ἡ τοῦ δευτέρου τόμου του πρώτου βιο βλίου τῶν δεκατριῶν αἱρέσεων ἀνακεφαλαίωσις. ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. ΚΑΤΑ ΣΙΜΩΝΙΑΝΩΝ, Πρώτη αίρεσις ἀπὸ τῆς εἰς Χριστὸν τὸν Κύριον ἡμῶν πίστεως, ἀπὸ δὲ τῆς ἀκολουθίας εικοστὴ πρώτη. Α'. Σίμωνος γίνεται (27) του Μάγου πρώτη αίρεσις, ἀπὸ Χριστοῦ καὶ δεῦρο ἀρξαμένη. Οὖσα δὲ αὕτη τῶν εἰς ὄνομα Χριστοῦ, οὐκ ὀρθῶς οὐδὲ εὐαγώγως, ἀλλὰ κατὰ τὴν παραπεποιημένην παρ' αὐτοῖς φθορὰν τὰ δεινὰ ἐργαζομένη. Οὗτος ὁ Σίμων γόης ἦν· ἀπὸ Γισθών (28) δὲ ὡρμᾶτο τῆς πόλεως τῆς ἐν τῇ Σαμα- ρείς, νυνὶ κώμης ὑπαρχούσης. Εφαντασίαζε δὲ τὸ γένος τῶν Σαμαρειτῶν ταῖς μαγείαις. Ἐξαπατῶν τε καὶ δελεάζων ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι τὴν μεγάλην δύο ναμιν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄνωθεν καταβεβηκέναι. Τὸν Πα- τέρα δὲ ἔλεγεν ἑαυτὸν τοῖς Σαμαρείταις· Ἰουδαίοις δὲ ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι τὸν Υἱόν. Παθόντα δὲ μὴ πε- πονθέναι, ἀλλὰ δοκήσει μόνον. Υπεκορίσθη δὲ οὗτος τοὺς ἀποστόλους, καὶ αὐτὸς δὲ ὁμοίως ἴσα τοῖς ἄλλοις ὑπὸ Φιλίππου ἐβαπτίσθη μετὰ πολλῶν. Οἱ δὲ πάντες χωρὶς αὐτοῦ ἐξεδέξαντο τὴν τῶν μεγάλων ἀποστό λων παρουσίαν, καὶ διὰ τῆς αὐτῶν χειροθεσίας ἔλαβον Πνεῦμα ἅγιον. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Φίλιππος διάκονος ὢν οὐκ εἶχεν ἐξουσίαν τῆς χειροθεσίας τοῦ δι' αὐτῆς δι δόναι Πνεῦμα ἅγιον· οὐκ ὀρθὴν δὲ ὁ Σίμων ἔχων τὴν καρδίαν, οὔτε τὸν λογισμόν, αἰσχροκερδείς δέ τινι καὶ φιλοχρημοσύνῃ προσανέχων, καὶ τῆς μοχθη ρᾶς αὐτοῦ ἐπιτηδεύσεως ἐκτὸς βαίνων οὐδαμῶς, προσέφερε χρήματα Πέτρῳ τῷ ἀποστόλῳ, ὅπως δῴη αὐτῷ ἐξουσίαν ἐν τῇ ἐπιθέσει τῶν χειρῶν Πνεῦμα ἅγιον παρέχειν, λογισάμενος δώσειν (29) πολλοῖς δὲ ' ἀντὶ ὀλίγου, διὰ τοῦ ἄλλοις παρέχειν Πνεῦμα ἐπισωρεῦσαι χρημάτων πληθὺν καὶ ἐπικερδῆναι. ' Η Κάτω δὲ περὶ τοὺς ᾿Ανδριανοῦ τοῦ βασιλέως χρόνους οἱ τὰς αἱρέσεις ἐπιπνοήσαντες γεγόνασι, καὶ μέχρι γε τῆς Αντωνίνου του πρεσβυ- τέρου διέτειναν ἡλικίας. Μαρκίων γὰρ κατὰ τὴν αὐτὴν αὐτοῖς ἡλικίαν γενόμενος ὡς πρεσβύτης νεωτέροις συνεγένετο. Μεθ᾽ ἂν Σίμων ἐπ' ὀλίγον χη- ρύσσοντος τοῦ Πέτρου ὑπήκουσεν. Οἱ δὲ ἀμφὶ τὸν Σί- μωνα τῷ ἑστῶτι, ἂν σέβουσιν, ἐξομοιοῦσθαι τρόπον βούλονται. νης. Πολύβιος, ἐκκαιδεκάτῳ· Τὸ ἐθνικὸν, Γιτταῖος Γιτθῶν. λογισάμενος πολύ λὴν δὴ ἀντὶ ὀλίγου. δώσειν ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. II. HÆRES. XXI. - A buscum Flora conjungitur. Par idemque dogma de conjugationibus illis cum Valentino, ac Secun- dianis astruunt; sed in quibusdam tamen discre- pant. Hæc est secundi tomi primi voluminis summa quæ xin hæreses complectitur. LIBRI I TOMUS II. ADVERSUS SIMONIANOS, ordine XXI. Quæ est haresis ab exoriu Christianæ religionis I, Deest nonnihil. • Act. viii, 13. B C r, Irenaum lib. 1, cap. 20, Philastr., Augustinum, Theodoretum, Clement. Alexandr. Strom., Euse- Bium lib. Hist. cap. 11, Niceph., Ruff., et alios. Sed mirum est, quod in calce vil Strom. Clemens asserit Simonem Marcione posteriorem fuisse, ubi catholicam Ecclesiam hæresibus universis ætate su- periorem esse docens, Tum Basiliden et Valenti- nam enumerat. Moxque subjicit : Ergo Simon Marc cione posterior est? Manifestus itaque error est, hanc ætatem prodierunt, hæresis princeps Simou ille Magus exstitit. Quæ quidem secta non recte, neque ex ordine Christianum nomen usurpat; sed pro adulterina sua depravatione atrocissima quæque committit. Igitur Simon iste veneficus fuit Gitthis oriundus olim oppido, nunc vico Samarie. Qui popularibus suis malis artibus illudens, ac fraudi- bus pellectos decipiens, magnam se Dei vim esse prædicabat cœlitus in terras delapsam. Porro apud Samaritanos suos pro Deo se Patre venditabat, apud Judæos Filium se faciebat. Negabat revera se, aut aliter quam specie tenus esse passum. Idem apostolis blanditus cum aliis bene multis a Phi- lippo baptizatus est . Mox præter unum illum uni- versi ad summos apostolos venientes, perque manus sibi ab illis impositas Spiritum sanctum excipiunt. Nam Philippus, quod d:aconus duntaxat esset, im- ponendarum manuum, communicandique Spiritus sancti potestate carebat. Verum Simon iste animo ac mente depravatus, cum se turpissimo quæstui et avaritiæ dedidisset, neque quidquam de perversis stuliis remisisset, apostolo Petro pecunias obtulit, ut is sibi largiendi per manuum imposi tionem Spiritus sancti potestatem conferret. Eum- dem quippe Spiritum in alios transfundere cogita- bat, atque ita maximam sese pecuniarum vim col- lecturum, atque ingens omnino lucrum eum exi- guo pretio commuļaturum sperabat. nt et illud quod scribit, hæreticos omnes sub Adriani exstitisse tempora. Constat enim Simonem vi- vente adhuc Petro sub Nerone mortuum esse. Sed quid est quod idem Clem. Strom, de Simonianis loquens iis verbis significat : Au stantes orabant? aut quidpiam aliud ad eum modum agebant? Ita et Justinus Apol. 11, Theodor. atque inde deinceps scribendum, Nisi relenta voce sensus ille quem expressimus magis arrideat. (27) Σίμωνος δὲ γίνεται. Vide Justinum Apolog. D 1. Primæ omnium, quæ a Christi tempore ad (28) Ἀπὸ Γιτθῶν. Steph. Γίττα, πόλις Παλαιστί (79) Λογισάμενος δώσειν. Expungenda vox δώσει,

τίνου, εἷς συνάπτεται ἡ Φλώρα. Τὰ αὐτὰ δὲ περὶ τῶν συζυγιῶν καὶ αὐτοὶ λέγουσι, καθάπερ Ουαλεν- εἶνος καὶ Σεκουνδιανοί. Κατά τι δὲ καὶ οὗτοι διαφέ ρονται. Αὕτη καὶ ἡ τοῦ δευτέρου τόμου του πρώτου βιο βλίου τῶν δεκατριῶν αἱρέσεων ἀνακεφαλαίωσις. ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. ΚΑΤΑ ΣΙΜΩΝΙΑΝΩΝ, Πρώτη αίρεσις ἀπὸ τῆς εἰς Χριστὸν τὸν Κύριον ἡμῶν πίστεως, ἀπὸ δὲ τῆς ἀκολουθίας εικοστὴ πρώτη. Α'. Σίμωνος γίνεται (27) του Μάγου πρώτη αίρεσις, ἀπὸ Χριστοῦ καὶ δεῦρο ἀρξαμένη. Οὖσα δὲ αὕτη τῶν εἰς ὄνομα Χριστοῦ, οὐκ ὀρθῶς οὐδὲ εὐαγώγως, ἀλλὰ κατὰ τὴν παραπεποιημένην παρ' αὐτοῖς φθορὰν τὰ δεινὰ ἐργαζομένη. Οὗτος ὁ Σίμων γόης ἦν· ἀπὸ Γισθών (28) δὲ ὡρμᾶτο τῆς πόλεως τῆς ἐν τῇ Σαμα- ρείς, νυνὶ κώμης ὑπαρχούσης. Εφαντασίαζε δὲ τὸ γένος τῶν Σαμαρειτῶν ταῖς μαγείαις. Ἐξαπατῶν τε καὶ δελεάζων ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι τὴν μεγάλην δύο ναμιν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄνωθεν καταβεβηκέναι. Τὸν Πα- τέρα δὲ ἔλεγεν ἑαυτὸν τοῖς Σαμαρείταις· Ἰουδαίοις δὲ ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι τὸν Υἱόν. Παθόντα δὲ μὴ πε- πονθέναι, ἀλλὰ δοκήσει μόνον. Υπεκορίσθη δὲ οὗτος τοὺς ἀποστόλους, καὶ αὐτὸς δὲ ὁμοίως ἴσα τοῖς ἄλλοις ὑπὸ Φιλίππου ἐβαπτίσθη μετὰ πολλῶν. Οἱ δὲ πάντες χωρὶς αὐτοῦ ἐξεδέξαντο τὴν τῶν μεγάλων ἀποστό λων παρουσίαν, καὶ διὰ τῆς αὐτῶν χειροθεσίας ἔλαβον Πνεῦμα ἅγιον. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Φίλιππος διάκονος ὢν οὐκ εἶχεν ἐξουσίαν τῆς χειροθεσίας τοῦ δι' αὐτῆς δι δόναι Πνεῦμα ἅγιον· οὐκ ὀρθὴν δὲ ὁ Σίμων ἔχων τὴν καρδίαν, οὔτε τὸν λογισμόν, αἰσχροκερδείς δέ τινι καὶ φιλοχρημοσύνῃ προσανέχων, καὶ τῆς μοχθη ρᾶς αὐτοῦ ἐπιτηδεύσεως ἐκτὸς βαίνων οὐδαμῶς, προσέφερε χρήματα Πέτρῳ τῷ ἀποστόλῳ, ὅπως δῴη αὐτῷ ἐξουσίαν ἐν τῇ ἐπιθέσει τῶν χειρῶν Πνεῦμα ἅγιον παρέχειν, λογισάμενος δώσειν (29) πολλοῖς δὲ ' ἀντὶ ὀλίγου, διὰ τοῦ ἄλλοις παρέχειν Πνεῦμα ἐπισωρεῦσαι χρημάτων πληθὺν καὶ ἐπικερδῆναι. ' Η Κάτω δὲ περὶ τοὺς ᾿Ανδριανοῦ τοῦ βασιλέως χρόνους οἱ τὰς αἱρέσεις ἐπιπνοήσαντες γεγόνασι, καὶ μέχρι γε τῆς Αντωνίνου του πρεσβυ- τέρου διέτειναν ἡλικίας. Μαρκίων γὰρ κατὰ τὴν αὐτὴν αὐτοῖς ἡλικίαν γενόμενος ὡς πρεσβύτης νεωτέροις συνεγένετο. Μεθ᾽ ἂν Σίμων ἐπ' ὀλίγον χη- ρύσσοντος τοῦ Πέτρου ὑπήκουσεν. Οἱ δὲ ἀμφὶ τὸν Σί- μωνα τῷ ἑστῶτι, ἂν σέβουσιν, ἐξομοιοῦσθαι τρόπον βούλονται. νης. Πολύβιος, ἐκκαιδεκάτῳ· Τὸ ἐθνικὸν, Γιτταῖος Γιτθῶν. λογισάμενος πολύ λὴν δὴ ἀντὶ ὀλίγου. δώσειν ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. II. HÆRES. XXI. - A buscum Flora conjungitur. Par idemque dogma de conjugationibus illis cum Valentino, ac Secun- dianis astruunt; sed in quibusdam tamen discre- pant. Hæc est secundi tomi primi voluminis summa quæ xin hæreses complectitur. LIBRI I TOMUS II. ADVERSUS SIMONIANOS, ordine XXI. Quæ est haresis ab exoriu Christianæ religionis I, Deest nonnihil. • Act. viii, 13. B C r, Irenaum lib. 1, cap. 20, Philastr., Augustinum, Theodoretum, Clement. Alexandr. Strom., Euse- Bium lib. Hist. cap. 11, Niceph., Ruff., et alios. Sed mirum est, quod in calce vil Strom. Clemens asserit Simonem Marcione posteriorem fuisse, ubi catholicam Ecclesiam hæresibus universis ætate su- periorem esse docens, Tum Basiliden et Valenti- nam enumerat. Moxque subjicit : Ergo Simon Marc cione posterior est? Manifestus itaque error est, hanc ætatem prodierunt, hæresis princeps Simou ille Magus exstitit. Quæ quidem secta non recte, neque ex ordine Christianum nomen usurpat; sed pro adulterina sua depravatione atrocissima quæque committit. Igitur Simon iste veneficus fuit Gitthis oriundus olim oppido, nunc vico Samarie. Qui popularibus suis malis artibus illudens, ac fraudi- bus pellectos decipiens, magnam se Dei vim esse prædicabat cœlitus in terras delapsam. Porro apud Samaritanos suos pro Deo se Patre venditabat, apud Judæos Filium se faciebat. Negabat revera se, aut aliter quam specie tenus esse passum. Idem apostolis blanditus cum aliis bene multis a Phi- lippo baptizatus est . Mox præter unum illum uni- versi ad summos apostolos venientes, perque manus sibi ab illis impositas Spiritum sanctum excipiunt. Nam Philippus, quod d:aconus duntaxat esset, im- ponendarum manuum, communicandique Spiritus sancti potestate carebat. Verum Simon iste animo ac mente depravatus, cum se turpissimo quæstui et avaritiæ dedidisset, neque quidquam de perversis stuliis remisisset, apostolo Petro pecunias obtulit, ut is sibi largiendi per manuum imposi tionem Spiritus sancti potestatem conferret. Eum- dem quippe Spiritum in alios transfundere cogita- bat, atque ita maximam sese pecuniarum vim col- lecturum, atque ingens omnino lucrum eum exi- guo pretio commuļaturum sperabat. nt et illud quod scribit, hæreticos omnes sub Adriani exstitisse tempora. Constat enim Simonem vi- vente adhuc Petro sub Nerone mortuum esse. Sed quid est quod idem Clem. Strom, de Simonianis loquens iis verbis significat : Au stantes orabant? aut quidpiam aliud ad eum modum agebant? Ita et Justinus Apol. 11, Theodor. atque inde deinceps scribendum, Nisi relenta voce sensus ille quem expressimus magis arrideat. (27) Σίμωνος δὲ γίνεται. Vide Justinum Apolog. D 1. Primæ omnium, quæ a Christi tempore ad (28) Ἀπὸ Γιτθῶν. Steph. Γίττα, πόλις Παλαιστί (79) Λογισάμενος δώσειν. Expungenda vox δώσει,

ΤΟΜ. 11. Γ'. Ην δὲ αὕτη τότε ἡ ἐπὶ ταῖς Ἕλλησί τε καὶ Α Τρωσὶ καὶ ἀνωτάτω πρινὴ τὸν κόσμον γενέσθαι, καὶ μετὰ τὸν κόσμον διὰ τῶν ἀοράτων δυνάμεων τὰ ἴσα Ισότυπα πεποιηκυῖα. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ νῦν σὺν ἐμοὶ, καὶ διὰ ταύτην κατελήλυθα. Καὶ αὕτη δὲ προσεδόκα τὴν ἐμὴν παρουσίαν. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ἔννοια ἡ παρ' Ομήρῳ Ελένη καλουμένη. Καὶ τούτου ἕνεκεν ἀναγ κάζεται αὐτὴν διαγράφειν "Ομηρος ἐπὶ πύργου έστη- κέναι, καὶ διὰ λαμπάδος ὑποφαίνειν τοῖς Ἕλλησι τὴν κατὰ τῶν Φρυγῶν ἐπιβουλήν. Ἐχαρακτήριζε δὲ διὰ τῆς λαμπηδόνος, ὡς ἔφην, τὴν τοῦ ἄνωθεν φωτὸς ἔν- δειξιν. Διὸ καὶ τὸν παρ' Ομήρῳ θούριον ἵππον μετ μηχανημένον, ὃν νομίζουσιν Ελληνες ἐπίτηδες γε γενῆσθαι, ἔλεγε πάλιν ὁ γόης, ὅτι ἄγνοιά ἐστι τῶν ἐθνῶν· καὶ ὡς οἱ Φρύγες, ἕλκοντες αὐτὸν ἀγνοίᾳ, τὸν ἴδιον ὄλεθρον ἐπεσπάσαντο· οὕτω καὶ τὰ ἔθνη, Β τουτέστιν οἱ ἄνθρωποι, ἐκτὸς τῆς ἐμῆς γνώσεως διὰ τῆς ἀγνοίας ἕλκουσιν ἑαυτοῖς τὴν ἀπώλειαν. Ἀλλὰ καὶ ᾿Αθηνᾶν πάλιν τὴν αὐτὴν ἔλεγε τὴν παρ' αὐτῶν ἔννοιαν καλουμένην, χρώμενος δῆθεν ὁ πλάνος ταῖς τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Παύλου φωναῖς, μεταποιῶν τε τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸ αὐτοῦ ψεῦδος, τὸν Ἐνδύσασθε τὸν θώρακα τῆς πίστεως, καὶ τὴν περικεςαλαίαν τοῦ σωτηρίου, καὶ κνημίδας, και μάχαιραν καὶ θυρεόν. Ταῦτα πάντα ἐπὶ τῆς τοῦ Φιλιστίωνος μιμο λογίας ὁ ἀπατεών, τὰ ὑπὸ τοῦ Ἀποστόλου εἰρημένα διὰ στερεόν λογισμὸν καὶ πίστιν ἁγνῆς ἀναστροφῆς, καὶ δύναμιν θείου λόγου καὶ ἐπουρανίου, εἰς χλεύην λοιπὸν καὶ οὐδὲν ἕτερον μεταστρέφων. Τί γάρ, φησί', ταῦτα πάντα εἰς ᾿Αθηνᾶς τύπους μυστηριωδῶς ἐσχημάτιζε. Διὸ πάλιν ἔλεγεν, ὡς προείπον, ὑπο- φαίνων ἐκείνην τὴν μετ' αὐτοῦ γυναῖκα τὴν ἀπὸ Τύ μου ληφθεῖσαν αὐτῷ, τὴν ὁμώνυμον τῆς παλαιᾶς Ελένης· τὰ πάντα ταύτην καλῶν, καὶ ἔννοιαν, καὶ ᾿Αθηνᾶν, καὶ Ελένην, καὶ τὰ ἄλλα. Καὶ διὰ ταύτην, φησί, καταβέβηκα. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ γεγραμμέ- νον (35) ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· τὸ πρόβατον τὸ πεπλα- νημένον. ᾿Αλλὰ καὶ εἰκόνα τινὰ παραδέδωκε τοῖς αὐ- τοῦ, ὡς δῆθεν αὐτοῦ οὖσαν. Καὶ προσκυνοῦσιν αὐτὴν ἐν εἴδει Διός. "Αλλην δὲ ὡσαύτως Ελένης εἰκόνα παρέδωκεν αὐτοῖς ἐν σχήματι Ἀθηνᾶς, καὶ προσκυ ναοῦτι ταύτας οἱ πρὸς αὐτοῦ ἠπατημένοι. Δ'. Μυστήρια δὲ ὑπέθετο αἰσχρότητος, φύσεώς τε σωμάτων, ὅπως σεμνότερον ὑφηγήσομαι· ἀνδρῶν μὲν διὰ τῆς ἀποῤῥοίας, γυναικῶν δὲ διὰ τῶν κατ' ἐθισμὸν τῶν ἐμμηνίων, συλλογῇ τινι αἰσχροτάτῃ εἰς μυστήρια συνάγεσθαι. Καὶ ταῦτα εἶναι μυστήρια ζωής, γνώσεώς τε τῆς τελειοτάτης· ὅπερ μάλιστα ὑπάρχει τῷ τὴν σύνεσιν ἐκ Θεοῦ κεκτημένῳ βδελυ- ρίαν μᾶλλον ἡγεῖσθαι καὶ θάνατον ήπερ ζωήν. Ονό ματα δέ τινα ὁ αὐτὸς (56) ὑποτίθεται ἀρχῶν τε καὶ ' φησι ; φύσει. • νι, λατρεία, Αμέλει διὰ φροντίδος ἐστὶ καὶ τοῖς μάγοις οίνου τε ὁμοῦ, καὶ ἐμψύχων, καὶ ἀφροδισίων ἀπέχεσθαι· λατρεύουσιν ἀγγέλοις καὶ δαίμοσιν. 3ο : Οτι οὐ δεν Χριστιανοὺς ἐγκαταλείπειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπιέναι, καὶ ἀγγέλους ὀνομάζειν, καὶ συνάξεις " - ADVERSUS HERESES LIB. 1. HÆRES. XXI. D Fort. vel Ephes. sqq. Hanc igitur esse ovem perditam, ad quam descenderit Puler summus, Simon scilicet, etc. c. '33': Simonianæ autem magiæ disciplina angelis serviens, utique et ipsa inter idololatrias deputabatur, et a Petro apostolo in ipso Simone damnabatur, llæc III. Igitur eadem cst, aiebat, illa quæ tum Græ corum ac Trojanorum temporibus fuit ; imo et ante et post conditum mundum inter angelos similia quædam perpetraverat. Ea vero jam mecum est, ejusque causa descendi ; cum eum hactenus adven- tum exspectarel. Est enim illa notio, quain llome- rus Helenam vocavit. Atque ideo pro turri stantent illam, sublatisque facibus Græcorum contra Troja - nos insidias moderantem describere coactus est. Hic enim facium fulgor cœleste lumen ab ea pate- factum significat. Nam ligneum illum apud Home- rum equim quem de industria fabricatum Græci putant, impostor iste gentium ad ignorationem pertinere contendit. Ut enim Trojani, cum illum ad sua maenia per ignorantiam attraxissent, per- niciem sibi consciverunt ; ita gentes, hoc est bo- mines universi, qui quidem cognitione mea carent, ex ignoratione sibi exitium arcessunt. Præterea Minervam eamdem esse dicebat, quam notionem, ut diximus, appellabat. Quam ad rem apostoli Pauli dictum illud accommodare, et ad mendacia sua veritatem trahere solebat; cum ita Paulus loqui- tur Induite loricam fidei, et galeam salutis, e: ocreas ac gladium, et scutum. Quæ omnia in eum finem ab Apostolo dicta, ut solidam mentem et castissimi vitæ instituti fidem, et divini ac cœlestis vim sermonis exprinieret, circulator iste, sic tan- quain Philistionis mimos ageret, nihil aliud quam ad ludibrium convertit. Quid enim inquiebat? Omnia hæc Minervæ specie mystice declarabat. Quare quam abductam Tyro secum habebat femi- nam veteris illius Ilelenæ cognominem, eam, ut dictum est, significari volebat, et ad eam nomina omnia transferebat. Notionis, Minerva, Helenæ aliaque quamplurima. Et hujus, inquit, gratia de- scendi. Estque adeo illa, de qua in Evangelio scri ptum est, ovis errabunda 3. Nec iis contentus ima- ginem quamdam, quam sui effigien esse dicebat, discipulis tradidit, qui cum sub specie Jovis ad- orant. Aliam Helenæ, figurani cujusmodi pingi Mi nerva solet, iisdem discipulis obtrusit, quam per- æque fanatici illi venerantur. IV. Ad hæc mysteria quædam fœdita:is profluvii- que corporum, ut honestius dicam, iustituit; quæ in maribus quidem seminis exundantia, in feminis menstrua purgatione perficerentur. Et ad hæc obeunda mysteria spurcissimos conventus induxit, Hæc enim vitæ esse mysteria, perfectissimæque cognitionis aiebat : quæ qui prudentiam divinitus acceperit, abominandum quiddam ac detestabile, mortemque adeo potius quam vitam esse judicabit. • Matth. xu, 11. est angelorum quam magis usitatam esse docet Clem. Alex. i Strom. : Hinc conc. Laod. cau. (35) Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ γεγραμμένον. Tert. : (56) Ονόματα δέ τινα ὁ αὐτός. Tert. De prascr.

ΤΟΜ. 11. Γ'. Ην δὲ αὕτη τότε ἡ ἐπὶ ταῖς Ἕλλησί τε καὶ Α Τρωσὶ καὶ ἀνωτάτω πρινὴ τὸν κόσμον γενέσθαι, καὶ μετὰ τὸν κόσμον διὰ τῶν ἀοράτων δυνάμεων τὰ ἴσα Ισότυπα πεποιηκυῖα. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ νῦν σὺν ἐμοὶ, καὶ διὰ ταύτην κατελήλυθα. Καὶ αὕτη δὲ προσεδόκα τὴν ἐμὴν παρουσίαν. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ἔννοια ἡ παρ' Ομήρῳ Ελένη καλουμένη. Καὶ τούτου ἕνεκεν ἀναγ κάζεται αὐτὴν διαγράφειν "Ομηρος ἐπὶ πύργου έστη- κέναι, καὶ διὰ λαμπάδος ὑποφαίνειν τοῖς Ἕλλησι τὴν κατὰ τῶν Φρυγῶν ἐπιβουλήν. Ἐχαρακτήριζε δὲ διὰ τῆς λαμπηδόνος, ὡς ἔφην, τὴν τοῦ ἄνωθεν φωτὸς ἔν- δειξιν. Διὸ καὶ τὸν παρ' Ομήρῳ θούριον ἵππον μετ μηχανημένον, ὃν νομίζουσιν Ελληνες ἐπίτηδες γε γενῆσθαι, ἔλεγε πάλιν ὁ γόης, ὅτι ἄγνοιά ἐστι τῶν ἐθνῶν· καὶ ὡς οἱ Φρύγες, ἕλκοντες αὐτὸν ἀγνοίᾳ, τὸν ἴδιον ὄλεθρον ἐπεσπάσαντο· οὕτω καὶ τὰ ἔθνη, Β τουτέστιν οἱ ἄνθρωποι, ἐκτὸς τῆς ἐμῆς γνώσεως διὰ τῆς ἀγνοίας ἕλκουσιν ἑαυτοῖς τὴν ἀπώλειαν. Ἀλλὰ καὶ ᾿Αθηνᾶν πάλιν τὴν αὐτὴν ἔλεγε τὴν παρ' αὐτῶν ἔννοιαν καλουμένην, χρώμενος δῆθεν ὁ πλάνος ταῖς τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Παύλου φωναῖς, μεταποιῶν τε τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸ αὐτοῦ ψεῦδος, τὸν Ἐνδύσασθε τὸν θώρακα τῆς πίστεως, καὶ τὴν περικεςαλαίαν τοῦ σωτηρίου, καὶ κνημίδας, και μάχαιραν καὶ θυρεόν. Ταῦτα πάντα ἐπὶ τῆς τοῦ Φιλιστίωνος μιμο λογίας ὁ ἀπατεών, τὰ ὑπὸ τοῦ Ἀποστόλου εἰρημένα διὰ στερεόν λογισμὸν καὶ πίστιν ἁγνῆς ἀναστροφῆς, καὶ δύναμιν θείου λόγου καὶ ἐπουρανίου, εἰς χλεύην λοιπὸν καὶ οὐδὲν ἕτερον μεταστρέφων. Τί γάρ, φησί', ταῦτα πάντα εἰς ᾿Αθηνᾶς τύπους μυστηριωδῶς ἐσχημάτιζε. Διὸ πάλιν ἔλεγεν, ὡς προείπον, ὑπο- φαίνων ἐκείνην τὴν μετ' αὐτοῦ γυναῖκα τὴν ἀπὸ Τύ μου ληφθεῖσαν αὐτῷ, τὴν ὁμώνυμον τῆς παλαιᾶς Ελένης· τὰ πάντα ταύτην καλῶν, καὶ ἔννοιαν, καὶ ᾿Αθηνᾶν, καὶ Ελένην, καὶ τὰ ἄλλα. Καὶ διὰ ταύτην, φησί, καταβέβηκα. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ γεγραμμέ- νον (35) ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· τὸ πρόβατον τὸ πεπλα- νημένον. ᾿Αλλὰ καὶ εἰκόνα τινὰ παραδέδωκε τοῖς αὐ- τοῦ, ὡς δῆθεν αὐτοῦ οὖσαν. Καὶ προσκυνοῦσιν αὐτὴν ἐν εἴδει Διός. "Αλλην δὲ ὡσαύτως Ελένης εἰκόνα παρέδωκεν αὐτοῖς ἐν σχήματι Ἀθηνᾶς, καὶ προσκυ ναοῦτι ταύτας οἱ πρὸς αὐτοῦ ἠπατημένοι. Δ'. Μυστήρια δὲ ὑπέθετο αἰσχρότητος, φύσεώς τε σωμάτων, ὅπως σεμνότερον ὑφηγήσομαι· ἀνδρῶν μὲν διὰ τῆς ἀποῤῥοίας, γυναικῶν δὲ διὰ τῶν κατ' ἐθισμὸν τῶν ἐμμηνίων, συλλογῇ τινι αἰσχροτάτῃ εἰς μυστήρια συνάγεσθαι. Καὶ ταῦτα εἶναι μυστήρια ζωής, γνώσεώς τε τῆς τελειοτάτης· ὅπερ μάλιστα ὑπάρχει τῷ τὴν σύνεσιν ἐκ Θεοῦ κεκτημένῳ βδελυ- ρίαν μᾶλλον ἡγεῖσθαι καὶ θάνατον ήπερ ζωήν. Ονό ματα δέ τινα ὁ αὐτὸς (56) ὑποτίθεται ἀρχῶν τε καὶ ' φησι ; φύσει. • νι, λατρεία, Αμέλει διὰ φροντίδος ἐστὶ καὶ τοῖς μάγοις οίνου τε ὁμοῦ, καὶ ἐμψύχων, καὶ ἀφροδισίων ἀπέχεσθαι· λατρεύουσιν ἀγγέλοις καὶ δαίμοσιν. 3ο : Οτι οὐ δεν Χριστιανοὺς ἐγκαταλείπειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπιέναι, καὶ ἀγγέλους ὀνομάζειν, καὶ συνάξεις " - ADVERSUS HERESES LIB. 1. HÆRES. XXI. D Fort. vel Ephes. sqq. Hanc igitur esse ovem perditam, ad quam descenderit Puler summus, Simon scilicet, etc. c. '33': Simonianæ autem magiæ disciplina angelis serviens, utique et ipsa inter idololatrias deputabatur, et a Petro apostolo in ipso Simone damnabatur, llæc III. Igitur eadem cst, aiebat, illa quæ tum Græ corum ac Trojanorum temporibus fuit ; imo et ante et post conditum mundum inter angelos similia quædam perpetraverat. Ea vero jam mecum est, ejusque causa descendi ; cum eum hactenus adven- tum exspectarel. Est enim illa notio, quain llome- rus Helenam vocavit. Atque ideo pro turri stantent illam, sublatisque facibus Græcorum contra Troja - nos insidias moderantem describere coactus est. Hic enim facium fulgor cœleste lumen ab ea pate- factum significat. Nam ligneum illum apud Home- rum equim quem de industria fabricatum Græci putant, impostor iste gentium ad ignorationem pertinere contendit. Ut enim Trojani, cum illum ad sua maenia per ignorantiam attraxissent, per- niciem sibi consciverunt ; ita gentes, hoc est bo- mines universi, qui quidem cognitione mea carent, ex ignoratione sibi exitium arcessunt. Præterea Minervam eamdem esse dicebat, quam notionem, ut diximus, appellabat. Quam ad rem apostoli Pauli dictum illud accommodare, et ad mendacia sua veritatem trahere solebat; cum ita Paulus loqui- tur Induite loricam fidei, et galeam salutis, e: ocreas ac gladium, et scutum. Quæ omnia in eum finem ab Apostolo dicta, ut solidam mentem et castissimi vitæ instituti fidem, et divini ac cœlestis vim sermonis exprinieret, circulator iste, sic tan- quain Philistionis mimos ageret, nihil aliud quam ad ludibrium convertit. Quid enim inquiebat? Omnia hæc Minervæ specie mystice declarabat. Quare quam abductam Tyro secum habebat femi- nam veteris illius Ilelenæ cognominem, eam, ut dictum est, significari volebat, et ad eam nomina omnia transferebat. Notionis, Minerva, Helenæ aliaque quamplurima. Et hujus, inquit, gratia de- scendi. Estque adeo illa, de qua in Evangelio scri ptum est, ovis errabunda 3. Nec iis contentus ima- ginem quamdam, quam sui effigien esse dicebat, discipulis tradidit, qui cum sub specie Jovis ad- orant. Aliam Helenæ, figurani cujusmodi pingi Mi nerva solet, iisdem discipulis obtrusit, quam per- æque fanatici illi venerantur. IV. Ad hæc mysteria quædam fœdita:is profluvii- que corporum, ut honestius dicam, iustituit; quæ in maribus quidem seminis exundantia, in feminis menstrua purgatione perficerentur. Et ad hæc obeunda mysteria spurcissimos conventus induxit, Hæc enim vitæ esse mysteria, perfectissimæque cognitionis aiebat : quæ qui prudentiam divinitus acceperit, abominandum quiddam ac detestabile, mortemque adeo potius quam vitam esse judicabit. • Matth. xu, 11. est angelorum quam magis usitatam esse docet Clem. Alex. i Strom. : Hinc conc. Laod. cau. (35) Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ γεγραμμένον. Tert. : (56) Ονόματα δέ τινα ὁ αὐτός. Tert. De prascr.

ΤΟΜ. 11. Γ'. Ην δὲ αὕτη τότε ἡ ἐπὶ ταῖς Ἕλλησί τε καὶ Α Τρωσὶ καὶ ἀνωτάτω πρινὴ τὸν κόσμον γενέσθαι, καὶ μετὰ τὸν κόσμον διὰ τῶν ἀοράτων δυνάμεων τὰ ἴσα Ισότυπα πεποιηκυῖα. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ νῦν σὺν ἐμοὶ, καὶ διὰ ταύτην κατελήλυθα. Καὶ αὕτη δὲ προσεδόκα τὴν ἐμὴν παρουσίαν. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ἔννοια ἡ παρ' Ομήρῳ Ελένη καλουμένη. Καὶ τούτου ἕνεκεν ἀναγ κάζεται αὐτὴν διαγράφειν "Ομηρος ἐπὶ πύργου έστη- κέναι, καὶ διὰ λαμπάδος ὑποφαίνειν τοῖς Ἕλλησι τὴν κατὰ τῶν Φρυγῶν ἐπιβουλήν. Ἐχαρακτήριζε δὲ διὰ τῆς λαμπηδόνος, ὡς ἔφην, τὴν τοῦ ἄνωθεν φωτὸς ἔν- δειξιν. Διὸ καὶ τὸν παρ' Ομήρῳ θούριον ἵππον μετ μηχανημένον, ὃν νομίζουσιν Ελληνες ἐπίτηδες γε γενῆσθαι, ἔλεγε πάλιν ὁ γόης, ὅτι ἄγνοιά ἐστι τῶν ἐθνῶν· καὶ ὡς οἱ Φρύγες, ἕλκοντες αὐτὸν ἀγνοίᾳ, τὸν ἴδιον ὄλεθρον ἐπεσπάσαντο· οὕτω καὶ τὰ ἔθνη, Β τουτέστιν οἱ ἄνθρωποι, ἐκτὸς τῆς ἐμῆς γνώσεως διὰ τῆς ἀγνοίας ἕλκουσιν ἑαυτοῖς τὴν ἀπώλειαν. Ἀλλὰ καὶ ᾿Αθηνᾶν πάλιν τὴν αὐτὴν ἔλεγε τὴν παρ' αὐτῶν ἔννοιαν καλουμένην, χρώμενος δῆθεν ὁ πλάνος ταῖς τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Παύλου φωναῖς, μεταποιῶν τε τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸ αὐτοῦ ψεῦδος, τὸν Ἐνδύσασθε τὸν θώρακα τῆς πίστεως, καὶ τὴν περικεςαλαίαν τοῦ σωτηρίου, καὶ κνημίδας, και μάχαιραν καὶ θυρεόν. Ταῦτα πάντα ἐπὶ τῆς τοῦ Φιλιστίωνος μιμο λογίας ὁ ἀπατεών, τὰ ὑπὸ τοῦ Ἀποστόλου εἰρημένα διὰ στερεόν λογισμὸν καὶ πίστιν ἁγνῆς ἀναστροφῆς, καὶ δύναμιν θείου λόγου καὶ ἐπουρανίου, εἰς χλεύην λοιπὸν καὶ οὐδὲν ἕτερον μεταστρέφων. Τί γάρ, φησί', ταῦτα πάντα εἰς ᾿Αθηνᾶς τύπους μυστηριωδῶς ἐσχημάτιζε. Διὸ πάλιν ἔλεγεν, ὡς προείπον, ὑπο- φαίνων ἐκείνην τὴν μετ' αὐτοῦ γυναῖκα τὴν ἀπὸ Τύ μου ληφθεῖσαν αὐτῷ, τὴν ὁμώνυμον τῆς παλαιᾶς Ελένης· τὰ πάντα ταύτην καλῶν, καὶ ἔννοιαν, καὶ ᾿Αθηνᾶν, καὶ Ελένην, καὶ τὰ ἄλλα. Καὶ διὰ ταύτην, φησί, καταβέβηκα. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ γεγραμμέ- νον (35) ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· τὸ πρόβατον τὸ πεπλα- νημένον. ᾿Αλλὰ καὶ εἰκόνα τινὰ παραδέδωκε τοῖς αὐ- τοῦ, ὡς δῆθεν αὐτοῦ οὖσαν. Καὶ προσκυνοῦσιν αὐτὴν ἐν εἴδει Διός. "Αλλην δὲ ὡσαύτως Ελένης εἰκόνα παρέδωκεν αὐτοῖς ἐν σχήματι Ἀθηνᾶς, καὶ προσκυ ναοῦτι ταύτας οἱ πρὸς αὐτοῦ ἠπατημένοι. Δ'. Μυστήρια δὲ ὑπέθετο αἰσχρότητος, φύσεώς τε σωμάτων, ὅπως σεμνότερον ὑφηγήσομαι· ἀνδρῶν μὲν διὰ τῆς ἀποῤῥοίας, γυναικῶν δὲ διὰ τῶν κατ' ἐθισμὸν τῶν ἐμμηνίων, συλλογῇ τινι αἰσχροτάτῃ εἰς μυστήρια συνάγεσθαι. Καὶ ταῦτα εἶναι μυστήρια ζωής, γνώσεώς τε τῆς τελειοτάτης· ὅπερ μάλιστα ὑπάρχει τῷ τὴν σύνεσιν ἐκ Θεοῦ κεκτημένῳ βδελυ- ρίαν μᾶλλον ἡγεῖσθαι καὶ θάνατον ήπερ ζωήν. Ονό ματα δέ τινα ὁ αὐτὸς (56) ὑποτίθεται ἀρχῶν τε καὶ ' φησι ; φύσει. • νι, λατρεία, Αμέλει διὰ φροντίδος ἐστὶ καὶ τοῖς μάγοις οίνου τε ὁμοῦ, καὶ ἐμψύχων, καὶ ἀφροδισίων ἀπέχεσθαι· λατρεύουσιν ἀγγέλοις καὶ δαίμοσιν. 3ο : Οτι οὐ δεν Χριστιανοὺς ἐγκαταλείπειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπιέναι, καὶ ἀγγέλους ὀνομάζειν, καὶ συνάξεις " - ADVERSUS HERESES LIB. 1. HÆRES. XXI. D Fort. vel Ephes. sqq. Hanc igitur esse ovem perditam, ad quam descenderit Puler summus, Simon scilicet, etc. c. '33': Simonianæ autem magiæ disciplina angelis serviens, utique et ipsa inter idololatrias deputabatur, et a Petro apostolo in ipso Simone damnabatur, llæc III. Igitur eadem cst, aiebat, illa quæ tum Græ corum ac Trojanorum temporibus fuit ; imo et ante et post conditum mundum inter angelos similia quædam perpetraverat. Ea vero jam mecum est, ejusque causa descendi ; cum eum hactenus adven- tum exspectarel. Est enim illa notio, quain llome- rus Helenam vocavit. Atque ideo pro turri stantent illam, sublatisque facibus Græcorum contra Troja - nos insidias moderantem describere coactus est. Hic enim facium fulgor cœleste lumen ab ea pate- factum significat. Nam ligneum illum apud Home- rum equim quem de industria fabricatum Græci putant, impostor iste gentium ad ignorationem pertinere contendit. Ut enim Trojani, cum illum ad sua maenia per ignorantiam attraxissent, per- niciem sibi consciverunt ; ita gentes, hoc est bo- mines universi, qui quidem cognitione mea carent, ex ignoratione sibi exitium arcessunt. Præterea Minervam eamdem esse dicebat, quam notionem, ut diximus, appellabat. Quam ad rem apostoli Pauli dictum illud accommodare, et ad mendacia sua veritatem trahere solebat; cum ita Paulus loqui- tur Induite loricam fidei, et galeam salutis, e: ocreas ac gladium, et scutum. Quæ omnia in eum finem ab Apostolo dicta, ut solidam mentem et castissimi vitæ instituti fidem, et divini ac cœlestis vim sermonis exprinieret, circulator iste, sic tan- quain Philistionis mimos ageret, nihil aliud quam ad ludibrium convertit. Quid enim inquiebat? Omnia hæc Minervæ specie mystice declarabat. Quare quam abductam Tyro secum habebat femi- nam veteris illius Ilelenæ cognominem, eam, ut dictum est, significari volebat, et ad eam nomina omnia transferebat. Notionis, Minerva, Helenæ aliaque quamplurima. Et hujus, inquit, gratia de- scendi. Estque adeo illa, de qua in Evangelio scri ptum est, ovis errabunda 3. Nec iis contentus ima- ginem quamdam, quam sui effigien esse dicebat, discipulis tradidit, qui cum sub specie Jovis ad- orant. Aliam Helenæ, figurani cujusmodi pingi Mi nerva solet, iisdem discipulis obtrusit, quam per- æque fanatici illi venerantur. IV. Ad hæc mysteria quædam fœdita:is profluvii- que corporum, ut honestius dicam, iustituit; quæ in maribus quidem seminis exundantia, in feminis menstrua purgatione perficerentur. Et ad hæc obeunda mysteria spurcissimos conventus induxit, Hæc enim vitæ esse mysteria, perfectissimæque cognitionis aiebat : quæ qui prudentiam divinitus acceperit, abominandum quiddam ac detestabile, mortemque adeo potius quam vitam esse judicabit. • Matth. xu, 11. est angelorum quam magis usitatam esse docet Clem. Alex. i Strom. : Hinc conc. Laod. cau. (35) Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ γεγραμμένον. Tert. : (56) Ονόματα δέ τινα ὁ αὐτός. Tert. De prascr.

στον δὲ στερέωμα καὶ οὐρανὸν δυνάμεις τινὰς ὑψε ηγεῖται, καὶ ὀνόματα βαρβαρικά τούτους ἐκτίθεται. Μὴ ἄλλως δὲ δύνασθαι σώζεσθαί τινα, εἰ μή τι ἂν μάθοι ταύτην τὴν μυσταγωγίαν, καὶ τὰς τοιαύτας θυ- σίας τῷ Πατρὶ τῶν ὅλων διὰ τῶν ἀρχῶν τούτων καὶ ἐξουσιῶν προσφέρειν. Εἶναί τε τὸν αἰῶνα τοῦτον ἀπὸ ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν φησι τῆς κακίας ἐν ἐλαττώματι κατεσκευασμένον. Φθορὰν δὲ ὑφηγείται σαρκὸς καὶ ἀπώλειαν μόνον, ψυχῶν δὲ κάθαρσιν, καὶ ταύτην εξ διὰ τῆς ἑαυτοῦ πεπλανημένης γνώσεως ἐν μυσταγω για κατασταῖεν. Καὶ οὕτως ἄρχεται τῶν γνωστικών καλουμένων ἡ ἀρχή. Μὴ εἶναι δὲ τὸν νόμον Θεού, ἀλλ' ἀριστερᾶς δυνάμεως ἔφασκε· μήτε προφήτας ἐξ ἀγαθοῦ Θεοῦ ὑπάρχειν, ἀλλ᾽ ἑτέρας καὶ ἑτέρας δυνά- μεως. Καὶ ὡς βούλεται ἑκάστῳ ὁρίζεται τὸν μὲν νό μον τινὸς, Δαβὶδ δὲ ἄλλης, Ἡσαΐαν ἑτέρας, Ἰεζεκιήλ πάλιν ἑτέρας, καὶ ἕκαστόν τινα τῶν προφητῶν μια ἀρχῇ ἀνατίθεται. Εἶναι δὲ τούτους ἅπαντας ἐκ τῆς ἀριστερᾶς δυνάμεως, καὶ ἔξω τοῦ πληρώματος. Πάντα δὲ τὸν πιστεύοντα τῇ Παλαιά Διαθήκῃ θάνατον ύπο έχειν. εξουσιών· οὐρανούς τε διαφόρους φησί· καθ' έκαι Β ποιείν, όνομασία Μηδεὶς ὑμᾶς και ταβρατευέτω θέλων ἐν ταπεινοφροσύνῃ καὶ θρησκεία τῶν ἀγγέλων. Εx θρησκεία θρησκεία τῶν ἀγω γέλων ? προσέχειν τού τοις, θρησκείαν τὰ σαρκικά τοῖς σερκικοῖς ἀποδοτέον. δύναμιν Ε΄. Ανατρέπεται δὲ τοῦτο τὸ δόγμα ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας. Ε! γὰρ αὐτὸς εἴη ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἡ μετ γάλη, καὶ τὸ σὺν αὐτῷ πορνίδιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς αὐτός φησι, φησάτω τί τὸ ὄνομα τῆς δυνά- μεως, ἢ τίνι τῷ λόγῳ τὸ ἐπίθετον (57) τῇ μὲν γυ- ναικὶ ἐφηύρατο, ἑαυτῷ δὲ οὐ τὸ παράπαν. Πῶς δὲ ἐν δύναμιν S. EPIPHANII lilem praeterea nomina quædam principatuum ac A potestatum commentus est, cœlestesque globos varios; atque in firmamento caloque quolibet in- telligentias certas collocat, quibus barbaras appel- lationes allingit. Negal insuper salutem consequi ullum hominum aliter posse, quam si ejusinodi mysteria didicerit, et universitatis parenti ea sa- crificia per illos quos diximus principatus ac pote- states obtulerit. Nostrum hoc porro sæculum ab nequitiæ principatibus et potestatibus cum defectu conditum. Sed et carnis duntaxat unius corruptio- nen) atque interitum; animarum vero expiationem astruit, ita tamen si mendacissimæ cognitionis suæ mysteriis initiatæ fuerint. Atque hinc eorum quos Gnosticos appellamus origo profluxit. Præterea le- gem non a Deo, sed a sinistra quadam intelligentia profectam asserit: uti neque prophetas a bono Deo, sed ab alia atque alia censet intelligentia comparatos fuisse. Adeoque pro arbitrio definit omnia, ut legem unius esse dicat, Davidem alte- rius, Isaiam ad hanc, Ezechielem ad illam pertinere velit, singulosque prophetas principatibus suis at- tribual. Quos omnes sinistra intelligentia ascribit, atque a complemento rejicit. Denique quisquis Veteri Testamento fidem adhibet, incurrere mortem asseverat. V. Verum ejusmodi dogma ab ipsamet veritate refellitur. Nam si vis ille Dei est et quidem magna, scortillum vero contubernale illud Spiritus, ut ait, sanctus est, dicat, quæso, quo tandem nomine ap. pellanda vis illa sit aut quid causæ sit, cur cum mulierculæ appellationem aliquam tribuerit, sibi- c etc. Quæ angelorum ad magorum præsugias, super titiososque cultus referri debet, ut et illud Pauli ad Coloss. c. 11: quo illud apparet, quam inepte ab hæreticis ad stolidissimi erroris patrocinium uter- que ille locus afferatur. Mirum est vero quod in Ec- clesiasticis annalibus legitur, de illa angelorum ullam ab Epiphanio mentionem esse faciam. Quid enim clarius, quam quod Epiphanius hoe loco narrat, Simonem angelorum Bescio quas appellationes esse commentuin; nec aliter obtineri posse salutem asseverasse, quam si quis summo Parenti per easdem illas potestates ac dominationes sacrificium offerret ? An non hæc est Atenim angelos, quos mundi conditores fecit, detestatus est Simon, suisque vetuit ut ait Theodor. et Irenzeus. Qui igitur con- venit, ut illis adhibuerit ? Sed nimirum utramque verum est. Angelos mundi conditores contemnendos esse docuit eatenus, ut supra illos attollendos se esse crederent, et ad summum illum Patrem emersuros. Ac nihilominus tamen, quandiu in bac vita degerent, exsecrandis illis mysteriis ac ritibus placandos; ne evolantes e corporibus ani- mas pro suo jure retinerent. Quod Gnostici post- modum arripuerunt. Quorum illud erat, sibi vult Epiphanius? Negat enim Simonem ullam sibi appellationem indidisse. Atqui is trium sibi personarum nonina vindicabat, et inter cætera ou sese nominabat: hoc est, ut ego inter- pretor, Dei Filium. Vide Iren. Quæritur a inagno Petavio, quid velit Epiphanius, qui neget Simonem - D . ullam sibi appellationem indidisse, cum is trium sibi personarum nomina vindicaret, et sou inter cætera nominaret sese. Responderi potest mentem Epiphanii esse, Simonem Magum Helenæ quidem tribuisse peculiarem appellationem, Spiri- tus sancti, sibi vero generalem magnæ virtutis Dei: adeo ut cum certa ac determinɔta multa nomina ac epitheta daret Helenæ, sibi nullum definiret, sed infinita assumeret: juxta id quod ipse Simon dicit apud Irenæum : Esse se sublimissimam virtutem, hoc est eum qui sit super omnia Pater, el sustinere vocari se quodcunque eum vocant homines. Et apud Hieronymum ad Matthæi caput XXIV: Ego sum Sermo Dei, ego sum Speciosus, ego Paracletus, ego Omnipotens, ego omnia Dei. Idem hæresiarcharuin princeps fertur dixisse, in Tertulliano : A dæmone se oberrante, qui esset sapientia, descendisse qua- rendum; vel, juxta Rigaltii emendationem: Ad oves aberrantes se, qui esset sapientia, descendisse qua- rendum; aut, ut legerim: Ad ovem se obertantem, qui esset sapientia, descendisse quæreuium, aut quarendam ; sive : Ad hominem se oberrantem, qui esset sapientia, descendisse quærendum. Neque enim adeo placet Desiderii Herald: ad Arnobium lectio : Ad Ennoram se ovem errantem, quæ esset sapientia, descendisse quærendum. Monitum quoque velim le- clorem de levi menda quæ Tertulliani codices oc- cupat, libro De anima, cap. 54, ubi scriptum est de Helena injectione prima Simonis, genuisse angeli- cas polestates, ignaras Patris, artificis hujus mundi. Castigandum quippe est, artifices, quia Irenaei, quem haud obscure imitatur eo loco Tertulliɔnus, verba sunt: Generare angelos et polestutes, a qui- bus et mundum hunc factum dixit. COTELERIUS, not, ad Monumenta Ecclesia Græcæ, t. II, p. 763. . (57) Ἡ τίνι τῷ λόγῳ τὸ ἐπίθετον. Quid tandem

στον δὲ στερέωμα καὶ οὐρανὸν δυνάμεις τινὰς ὑψε ηγεῖται, καὶ ὀνόματα βαρβαρικά τούτους ἐκτίθεται. Μὴ ἄλλως δὲ δύνασθαι σώζεσθαί τινα, εἰ μή τι ἂν μάθοι ταύτην τὴν μυσταγωγίαν, καὶ τὰς τοιαύτας θυ- σίας τῷ Πατρὶ τῶν ὅλων διὰ τῶν ἀρχῶν τούτων καὶ ἐξουσιῶν προσφέρειν. Εἶναί τε τὸν αἰῶνα τοῦτον ἀπὸ ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν φησι τῆς κακίας ἐν ἐλαττώματι κατεσκευασμένον. Φθορὰν δὲ ὑφηγείται σαρκὸς καὶ ἀπώλειαν μόνον, ψυχῶν δὲ κάθαρσιν, καὶ ταύτην εξ διὰ τῆς ἑαυτοῦ πεπλανημένης γνώσεως ἐν μυσταγω για κατασταῖεν. Καὶ οὕτως ἄρχεται τῶν γνωστικών καλουμένων ἡ ἀρχή. Μὴ εἶναι δὲ τὸν νόμον Θεού, ἀλλ' ἀριστερᾶς δυνάμεως ἔφασκε· μήτε προφήτας ἐξ ἀγαθοῦ Θεοῦ ὑπάρχειν, ἀλλ᾽ ἑτέρας καὶ ἑτέρας δυνά- μεως. Καὶ ὡς βούλεται ἑκάστῳ ὁρίζεται τὸν μὲν νό μον τινὸς, Δαβὶδ δὲ ἄλλης, Ἡσαΐαν ἑτέρας, Ἰεζεκιήλ πάλιν ἑτέρας, καὶ ἕκαστόν τινα τῶν προφητῶν μια ἀρχῇ ἀνατίθεται. Εἶναι δὲ τούτους ἅπαντας ἐκ τῆς ἀριστερᾶς δυνάμεως, καὶ ἔξω τοῦ πληρώματος. Πάντα δὲ τὸν πιστεύοντα τῇ Παλαιά Διαθήκῃ θάνατον ύπο έχειν. εξουσιών· οὐρανούς τε διαφόρους φησί· καθ' έκαι Β ποιείν, όνομασία Μηδεὶς ὑμᾶς και ταβρατευέτω θέλων ἐν ταπεινοφροσύνῃ καὶ θρησκεία τῶν ἀγγέλων. Εx θρησκεία θρησκεία τῶν ἀγω γέλων ? προσέχειν τού τοις, θρησκείαν τὰ σαρκικά τοῖς σερκικοῖς ἀποδοτέον. δύναμιν Ε΄. Ανατρέπεται δὲ τοῦτο τὸ δόγμα ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας. Ε! γὰρ αὐτὸς εἴη ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἡ μετ γάλη, καὶ τὸ σὺν αὐτῷ πορνίδιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς αὐτός φησι, φησάτω τί τὸ ὄνομα τῆς δυνά- μεως, ἢ τίνι τῷ λόγῳ τὸ ἐπίθετον (57) τῇ μὲν γυ- ναικὶ ἐφηύρατο, ἑαυτῷ δὲ οὐ τὸ παράπαν. Πῶς δὲ ἐν δύναμιν S. EPIPHANII lilem praeterea nomina quædam principatuum ac A potestatum commentus est, cœlestesque globos varios; atque in firmamento caloque quolibet in- telligentias certas collocat, quibus barbaras appel- lationes allingit. Negal insuper salutem consequi ullum hominum aliter posse, quam si ejusinodi mysteria didicerit, et universitatis parenti ea sa- crificia per illos quos diximus principatus ac pote- states obtulerit. Nostrum hoc porro sæculum ab nequitiæ principatibus et potestatibus cum defectu conditum. Sed et carnis duntaxat unius corruptio- nen) atque interitum; animarum vero expiationem astruit, ita tamen si mendacissimæ cognitionis suæ mysteriis initiatæ fuerint. Atque hinc eorum quos Gnosticos appellamus origo profluxit. Præterea le- gem non a Deo, sed a sinistra quadam intelligentia profectam asserit: uti neque prophetas a bono Deo, sed ab alia atque alia censet intelligentia comparatos fuisse. Adeoque pro arbitrio definit omnia, ut legem unius esse dicat, Davidem alte- rius, Isaiam ad hanc, Ezechielem ad illam pertinere velit, singulosque prophetas principatibus suis at- tribual. Quos omnes sinistra intelligentia ascribit, atque a complemento rejicit. Denique quisquis Veteri Testamento fidem adhibet, incurrere mortem asseverat. V. Verum ejusmodi dogma ab ipsamet veritate refellitur. Nam si vis ille Dei est et quidem magna, scortillum vero contubernale illud Spiritus, ut ait, sanctus est, dicat, quæso, quo tandem nomine ap. pellanda vis illa sit aut quid causæ sit, cur cum mulierculæ appellationem aliquam tribuerit, sibi- c etc. Quæ angelorum ad magorum præsugias, super titiososque cultus referri debet, ut et illud Pauli ad Coloss. c. 11: quo illud apparet, quam inepte ab hæreticis ad stolidissimi erroris patrocinium uter- que ille locus afferatur. Mirum est vero quod in Ec- clesiasticis annalibus legitur, de illa angelorum ullam ab Epiphanio mentionem esse faciam. Quid enim clarius, quam quod Epiphanius hoe loco narrat, Simonem angelorum Bescio quas appellationes esse commentuin; nec aliter obtineri posse salutem asseverasse, quam si quis summo Parenti per easdem illas potestates ac dominationes sacrificium offerret ? An non hæc est Atenim angelos, quos mundi conditores fecit, detestatus est Simon, suisque vetuit ut ait Theodor. et Irenzeus. Qui igitur con- venit, ut illis adhibuerit ? Sed nimirum utramque verum est. Angelos mundi conditores contemnendos esse docuit eatenus, ut supra illos attollendos se esse crederent, et ad summum illum Patrem emersuros. Ac nihilominus tamen, quandiu in bac vita degerent, exsecrandis illis mysteriis ac ritibus placandos; ne evolantes e corporibus ani- mas pro suo jure retinerent. Quod Gnostici post- modum arripuerunt. Quorum illud erat, sibi vult Epiphanius? Negat enim Simonem ullam sibi appellationem indidisse. Atqui is trium sibi personarum nonina vindicabat, et inter cætera ou sese nominabat: hoc est, ut ego inter- pretor, Dei Filium. Vide Iren. Quæritur a inagno Petavio, quid velit Epiphanius, qui neget Simonem - D . ullam sibi appellationem indidisse, cum is trium sibi personarum nomina vindicaret, et sou inter cætera nominaret sese. Responderi potest mentem Epiphanii esse, Simonem Magum Helenæ quidem tribuisse peculiarem appellationem, Spiri- tus sancti, sibi vero generalem magnæ virtutis Dei: adeo ut cum certa ac determinɔta multa nomina ac epitheta daret Helenæ, sibi nullum definiret, sed infinita assumeret: juxta id quod ipse Simon dicit apud Irenæum : Esse se sublimissimam virtutem, hoc est eum qui sit super omnia Pater, el sustinere vocari se quodcunque eum vocant homines. Et apud Hieronymum ad Matthæi caput XXIV: Ego sum Sermo Dei, ego sum Speciosus, ego Paracletus, ego Omnipotens, ego omnia Dei. Idem hæresiarcharuin princeps fertur dixisse, in Tertulliano : A dæmone se oberrante, qui esset sapientia, descendisse qua- rendum; vel, juxta Rigaltii emendationem: Ad oves aberrantes se, qui esset sapientia, descendisse qua- rendum; aut, ut legerim: Ad ovem se obertantem, qui esset sapientia, descendisse quæreuium, aut quarendam ; sive : Ad hominem se oberrantem, qui esset sapientia, descendisse quærendum. Neque enim adeo placet Desiderii Herald: ad Arnobium lectio : Ad Ennoram se ovem errantem, quæ esset sapientia, descendisse quærendum. Monitum quoque velim le- clorem de levi menda quæ Tertulliani codices oc- cupat, libro De anima, cap. 54, ubi scriptum est de Helena injectione prima Simonis, genuisse angeli- cas polestates, ignaras Patris, artificis hujus mundi. Castigandum quippe est, artifices, quia Irenaei, quem haud obscure imitatur eo loco Tertulliɔnus, verba sunt: Generare angelos et polestutes, a qui- bus et mundum hunc factum dixit. COTELERIUS, not, ad Monumenta Ecclesia Græcæ, t. II, p. 763. . (57) Ἡ τίνι τῷ λόγῳ τὸ ἐπίθετον. Quid tandem

στον δὲ στερέωμα καὶ οὐρανὸν δυνάμεις τινὰς ὑψε ηγεῖται, καὶ ὀνόματα βαρβαρικά τούτους ἐκτίθεται. Μὴ ἄλλως δὲ δύνασθαι σώζεσθαί τινα, εἰ μή τι ἂν μάθοι ταύτην τὴν μυσταγωγίαν, καὶ τὰς τοιαύτας θυ- σίας τῷ Πατρὶ τῶν ὅλων διὰ τῶν ἀρχῶν τούτων καὶ ἐξουσιῶν προσφέρειν. Εἶναί τε τὸν αἰῶνα τοῦτον ἀπὸ ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν φησι τῆς κακίας ἐν ἐλαττώματι κατεσκευασμένον. Φθορὰν δὲ ὑφηγείται σαρκὸς καὶ ἀπώλειαν μόνον, ψυχῶν δὲ κάθαρσιν, καὶ ταύτην εξ διὰ τῆς ἑαυτοῦ πεπλανημένης γνώσεως ἐν μυσταγω για κατασταῖεν. Καὶ οὕτως ἄρχεται τῶν γνωστικών καλουμένων ἡ ἀρχή. Μὴ εἶναι δὲ τὸν νόμον Θεού, ἀλλ' ἀριστερᾶς δυνάμεως ἔφασκε· μήτε προφήτας ἐξ ἀγαθοῦ Θεοῦ ὑπάρχειν, ἀλλ᾽ ἑτέρας καὶ ἑτέρας δυνά- μεως. Καὶ ὡς βούλεται ἑκάστῳ ὁρίζεται τὸν μὲν νό μον τινὸς, Δαβὶδ δὲ ἄλλης, Ἡσαΐαν ἑτέρας, Ἰεζεκιήλ πάλιν ἑτέρας, καὶ ἕκαστόν τινα τῶν προφητῶν μια ἀρχῇ ἀνατίθεται. Εἶναι δὲ τούτους ἅπαντας ἐκ τῆς ἀριστερᾶς δυνάμεως, καὶ ἔξω τοῦ πληρώματος. Πάντα δὲ τὸν πιστεύοντα τῇ Παλαιά Διαθήκῃ θάνατον ύπο έχειν. εξουσιών· οὐρανούς τε διαφόρους φησί· καθ' έκαι Β ποιείν, όνομασία Μηδεὶς ὑμᾶς και ταβρατευέτω θέλων ἐν ταπεινοφροσύνῃ καὶ θρησκεία τῶν ἀγγέλων. Εx θρησκεία θρησκεία τῶν ἀγω γέλων ? προσέχειν τού τοις, θρησκείαν τὰ σαρκικά τοῖς σερκικοῖς ἀποδοτέον. δύναμιν Ε΄. Ανατρέπεται δὲ τοῦτο τὸ δόγμα ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας. Ε! γὰρ αὐτὸς εἴη ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἡ μετ γάλη, καὶ τὸ σὺν αὐτῷ πορνίδιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς αὐτός φησι, φησάτω τί τὸ ὄνομα τῆς δυνά- μεως, ἢ τίνι τῷ λόγῳ τὸ ἐπίθετον (57) τῇ μὲν γυ- ναικὶ ἐφηύρατο, ἑαυτῷ δὲ οὐ τὸ παράπαν. Πῶς δὲ ἐν δύναμιν S. EPIPHANII lilem praeterea nomina quædam principatuum ac A potestatum commentus est, cœlestesque globos varios; atque in firmamento caloque quolibet in- telligentias certas collocat, quibus barbaras appel- lationes allingit. Negal insuper salutem consequi ullum hominum aliter posse, quam si ejusinodi mysteria didicerit, et universitatis parenti ea sa- crificia per illos quos diximus principatus ac pote- states obtulerit. Nostrum hoc porro sæculum ab nequitiæ principatibus et potestatibus cum defectu conditum. Sed et carnis duntaxat unius corruptio- nen) atque interitum; animarum vero expiationem astruit, ita tamen si mendacissimæ cognitionis suæ mysteriis initiatæ fuerint. Atque hinc eorum quos Gnosticos appellamus origo profluxit. Præterea le- gem non a Deo, sed a sinistra quadam intelligentia profectam asserit: uti neque prophetas a bono Deo, sed ab alia atque alia censet intelligentia comparatos fuisse. Adeoque pro arbitrio definit omnia, ut legem unius esse dicat, Davidem alte- rius, Isaiam ad hanc, Ezechielem ad illam pertinere velit, singulosque prophetas principatibus suis at- tribual. Quos omnes sinistra intelligentia ascribit, atque a complemento rejicit. Denique quisquis Veteri Testamento fidem adhibet, incurrere mortem asseverat. V. Verum ejusmodi dogma ab ipsamet veritate refellitur. Nam si vis ille Dei est et quidem magna, scortillum vero contubernale illud Spiritus, ut ait, sanctus est, dicat, quæso, quo tandem nomine ap. pellanda vis illa sit aut quid causæ sit, cur cum mulierculæ appellationem aliquam tribuerit, sibi- c etc. Quæ angelorum ad magorum præsugias, super titiososque cultus referri debet, ut et illud Pauli ad Coloss. c. 11: quo illud apparet, quam inepte ab hæreticis ad stolidissimi erroris patrocinium uter- que ille locus afferatur. Mirum est vero quod in Ec- clesiasticis annalibus legitur, de illa angelorum ullam ab Epiphanio mentionem esse faciam. Quid enim clarius, quam quod Epiphanius hoe loco narrat, Simonem angelorum Bescio quas appellationes esse commentuin; nec aliter obtineri posse salutem asseverasse, quam si quis summo Parenti per easdem illas potestates ac dominationes sacrificium offerret ? An non hæc est Atenim angelos, quos mundi conditores fecit, detestatus est Simon, suisque vetuit ut ait Theodor. et Irenzeus. Qui igitur con- venit, ut illis adhibuerit ? Sed nimirum utramque verum est. Angelos mundi conditores contemnendos esse docuit eatenus, ut supra illos attollendos se esse crederent, et ad summum illum Patrem emersuros. Ac nihilominus tamen, quandiu in bac vita degerent, exsecrandis illis mysteriis ac ritibus placandos; ne evolantes e corporibus ani- mas pro suo jure retinerent. Quod Gnostici post- modum arripuerunt. Quorum illud erat, sibi vult Epiphanius? Negat enim Simonem ullam sibi appellationem indidisse. Atqui is trium sibi personarum nonina vindicabat, et inter cætera ou sese nominabat: hoc est, ut ego inter- pretor, Dei Filium. Vide Iren. Quæritur a inagno Petavio, quid velit Epiphanius, qui neget Simonem - D . ullam sibi appellationem indidisse, cum is trium sibi personarum nomina vindicaret, et sou inter cætera nominaret sese. Responderi potest mentem Epiphanii esse, Simonem Magum Helenæ quidem tribuisse peculiarem appellationem, Spiri- tus sancti, sibi vero generalem magnæ virtutis Dei: adeo ut cum certa ac determinɔta multa nomina ac epitheta daret Helenæ, sibi nullum definiret, sed infinita assumeret: juxta id quod ipse Simon dicit apud Irenæum : Esse se sublimissimam virtutem, hoc est eum qui sit super omnia Pater, el sustinere vocari se quodcunque eum vocant homines. Et apud Hieronymum ad Matthæi caput XXIV: Ego sum Sermo Dei, ego sum Speciosus, ego Paracletus, ego Omnipotens, ego omnia Dei. Idem hæresiarcharuin princeps fertur dixisse, in Tertulliano : A dæmone se oberrante, qui esset sapientia, descendisse qua- rendum; vel, juxta Rigaltii emendationem: Ad oves aberrantes se, qui esset sapientia, descendisse qua- rendum; aut, ut legerim: Ad ovem se obertantem, qui esset sapientia, descendisse quæreuium, aut quarendam ; sive : Ad hominem se oberrantem, qui esset sapientia, descendisse quærendum. Neque enim adeo placet Desiderii Herald: ad Arnobium lectio : Ad Ennoram se ovem errantem, quæ esset sapientia, descendisse quærendum. Monitum quoque velim le- clorem de levi menda quæ Tertulliani codices oc- cupat, libro De anima, cap. 54, ubi scriptum est de Helena injectione prima Simonis, genuisse angeli- cas polestates, ignaras Patris, artificis hujus mundi. Castigandum quippe est, artifices, quia Irenaei, quem haud obscure imitatur eo loco Tertulliɔnus, verba sunt: Generare angelos et polestutes, a qui- bus et mundum hunc factum dixit. COTELERIUS, not, ad Monumenta Ecclesia Græcæ, t. II, p. 763. . (57) Ἡ τίνι τῷ λόγῳ τὸ ἐπίθετον. Quid tandem

Α ηγήσατο, καὶ ἀπάτην τισὶν ἐνεποίησε τῶν ὑπ' αὐτοῦ Απατημένων. ΧΧΗ. Ζ. Καὶ ταῦτά μοι ἐν ἐπιτομῇ πρὸς τὴν τούτο, αἵρεσιν εἰρημένα ἀρκέσει τοῖς ἐντυγχάνουσιν, εἰς πρόφασιν ἀληθείας τε καὶ ἰάσεως, καὶ εἰς ἔλεγχον τῶν διὰ τῆς τοιαύτης θηριώδους φθορᾶς πειρωμένων ἀδικεῖν τοὺς ἀγνοοῦντας. Υπερβήσομαι δὲ, καὶ ἐφ' ἑτέρας πάλιν βαδιοῦμαι αἱρέσεως ἔλεγχον. Εστι γὰρ ἐν αὐτῷ μεταβολὴ καὶ ἐνδυασμός, πλάνου μὲν ὄντος αὐτοῦ, μορφὴν δὲ ὀνόματος Χριστοῦ ἐνδυσαμένου, ὡς ἡ τῶν ἐκτρωμάτων ἑρπετώδης ἐξ οὐρίων τῶν ἀσπίδων κυϊσκομένη φθορά, καὶ ἄλλων ἐχιδνῶν, ὡς φησιν ὁ Προφήτης· Ωὰ ἀσπίδων ἔῤῥηξαν, καὶ ὁ μέλλων τῶν ὠῶν αὐτῶν φαγεῖν, εὗρεν οὔριον, β καὶ ἐν αὐτῷ βασιλίσκον. ᾿Αλλὰ τῇ δυνάμει, ὡς ἔφην, τοῦ Χριστοῦ τοῦτον παίσαντες διὰ τῶν τῆς ἀληθείας λόγων, καὶ τὴν αὐτοῦ λύμην ἀφανίσαντες, ἐπὶ τὰς ἑξῆς ἴωμεν, ἀγαπητοί. Ἀπὸ κώμης Καππαρεταΐας. Από Χαβραὶ κώμης οὕτω καλουμένης. μεγάλην δύναμιν ΚΑΤΑ ΜΕΝΑΝΔΡΙΑΝΩΝ, Δευτέρα αἵρεσις ἀπὸ τῆς τοῦ Κυρίου παρουσίας, τῇ δὲ ἀκολουθίᾳ εἰκοστὴ δευτέρα. Α'. Ταύτῃ καθεξής συνάπτεται Μένανδρός τις, ἐς ἀπὸ Σαμαρειτῶν ὁρμώμενος (40) ἐγένετο μαθητεύων τούτῳ τῷ Σίμωνι ἐν χρόνῳ τινί. Ομοίως δὲ ἔλεγε καὶ αὐτὸς τὸν κόσμον γεγονέναι ὑπ' ἀγγέλων· ἑαυ τὸν δὲ ἔλεγε δύναμιν (41) ἄνωθεν Θεοῦ καταπε- πέμφθαι. Μείζονα δὲ κυβείαν οὗτος ὑπὲρ τὸν πρό τερον ἐργασάμενος πρὸς ἀπάτην τῶν ἀνθρώπων, ἔλεγεν ἑαυτὸν πεπέμφθαι εἰς σωτηρίαν δῆθεν, καὶ εἰς τὸ συνάγειν τινὰς εἰς τὸ ἑαυτοῦ μυστήριον (49), διὰ τὸ μὴ ὑπὸ τῶν τὸν κόσμον πεποιηκότων ἀγγέλων καὶ ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν κατακυριευθῆναι. Όμοια δὲ τῷ ἑαυτοῦ διδασκάλῳ τὰ πάντα συνυφαίνων καὶ γαη- τείαις καὶ ταῖς ἄλλαις μαγγανείαις οὐ διέλειπεν· οὐδὲν δὲ διήλλαττε τῇ διδασκαλίᾳ, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ὅτι ἑαυτὸν ἔλεγε μείζονα μᾶλλον ἢ τὸν πρὸ αὐτοῦ ὄντα αὐτοῦ διδάσκαλον. Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ ἑλαττώματι, ᾧ καὶ ὁ αὐτοῦ διδά- σκαλος περιέπεσε, καὶ αὐτὸς ἁλοὺς διὰ τῶν αὐτῶν τοῦ ἐλέγχου τῆς ἀληθείας λόγων ανατραπήσεται Εαυτὸν δέ, οὐ τὴν πρώτην ὠνόμασε δύνα μιν· ἄγνωστον γὰρ ἔφησε ταύτην· ἀλλ' ἐπ' ἐκείνης ἀπεστάλθαι βρενθυόμενος. δυνάμεως δύναμιν S. EPIPHANH invexit ratur fraudulentis sermonibus in orbem nonnullosque a se deceptos iisdem mendaciis cir- cumvenit. VII. Atque hæc compendiose a nobis adversus illus heresin disputata lectori suficient, quibus veritas ipsa, ac mali remedia monstrantur; redar- guunturque ii qui immani illa corruptela ignaris hominibus fraudem facere conantur. Nunc allo transferenda, et ad alteram hæresin convincendam reflectenda est oratio. Est vero in hæretico illo va- rium quiddamı atque duplex, qui tametsi impostor fuerit, Christi sibi nomen specie tenus imposnit : quemadmodum urinis ex aspidum ac viperarum ovis obortivi serpentium fetus corruptique for- mantur; id quod iis verbis a propheta dictum est : Ora aspidum regerunt, et qui ova illa comedere vellet, inania reperit, ibidemque regulum'. Verum posteaquam Christi, uti diximus, potentia veritatis •illum sermonibus impetiimus, ejusque perniciem omnem restinximus, gradum ad reliquas hæreses faciamus, charissimi. ADVERSUS MENANDRIANOS (39), Quæ est hæresis post adventum Christi II, ordine est, qui genere Samaritanus aliquanto tempore Simoni operam dedit. Atque hic perinde ut al- ter mundum ab angelis fabricatum : seipsum vero Dei vim esse de cœlo missam asserit. In quo qui- dem majorem quam magister ille suus circunive- niendis hominibus fraudem ac fallaciam commen- tus est. Se enim aiebat ad humani generis salutem cnissum ; atque, ut nonnullos suum ad myste- rium contraheret, ne angelorum ac principatuum, potestatumque, quæ mundum condiderant, domi- nationi subessent. Cætera doctori suo consentanea iisdem præstigiis ac maleficiis attexebat, nec ab ejus dogmate dissidebat; nisi quod majorem se antecessore ac præceptore suo jactabat. II. Verum in eadem cum isto incommoda dela- psus est; iisdemque veritatis convictus sermonibus evertetur. Est enim ipse subversus, ejusque magna Isa. LIX, 5. C prascr., c. : Post hunc Menander discipulus il- lius, similiter magus, eadem dicens qua Simon ipse ; quidquid se Simon dixerat, hoc se Menander esse di- cebal, negans habere quemquam posse salutem, nisi in nomine suo baptizatus fuisset. Vide Euseb., lib. ut Hist., cap. ; Justinum, Apol. 11; August., Philast., etc. Theodorctus : lib. 1, cap. 21, scribit Menandruin dixisse primam virtutem incognitam omnibus esse: se vero ad ho- minum salutem ab angelis esse missum. Quare non illam se esse asseruisse videtur ; ut ipsius magister, et erroris_architectus ; sed mi- norem quamdam. Quod et diserte Theodor. asserit. inquit, Quod si ita est, qui verum esse potest, quod subjicit Epiphanius : majorem se Menandrum antecessore suo ac præceptore ja- classe? Nisi forte mendacii hac in parte Simonem arguens, eumque in ordinent redigens, sibi ipsi in- feriores illius nonen ac dignitatem arro- gavit. Quem ad sensum revocanda sunt Tertulliani verba, ut quia se esse diccbat, etsi non eamdem, quam simon, prae se ferret, idem de se professus fuisse dicatur. dam baptismi genus Menander habuit; quo qui initiati essent immortales fore hac in vita persuɔsc- ral, Justinus Αpol. 11, Irenæus, Eusebius. 1. Proxime quidam huic Menander adjungendus (39) Μενανδριανών. De Menandro Tertul., De D (40) Ὃς ἀπὸ Σαμαρειτών ορμώμενος. Justinus : (41) ῾Εαυτὸν δὲ ἔλεγε δύναμιν. Atqui Iren., (43) Εἰς τὸ ἑαυτῶν μυστήριον. Privatum quod-

Α ηγήσατο, καὶ ἀπάτην τισὶν ἐνεποίησε τῶν ὑπ' αὐτοῦ Απατημένων. ΧΧΗ. Ζ. Καὶ ταῦτά μοι ἐν ἐπιτομῇ πρὸς τὴν τούτο, αἵρεσιν εἰρημένα ἀρκέσει τοῖς ἐντυγχάνουσιν, εἰς πρόφασιν ἀληθείας τε καὶ ἰάσεως, καὶ εἰς ἔλεγχον τῶν διὰ τῆς τοιαύτης θηριώδους φθορᾶς πειρωμένων ἀδικεῖν τοὺς ἀγνοοῦντας. Υπερβήσομαι δὲ, καὶ ἐφ' ἑτέρας πάλιν βαδιοῦμαι αἱρέσεως ἔλεγχον. Εστι γὰρ ἐν αὐτῷ μεταβολὴ καὶ ἐνδυασμός, πλάνου μὲν ὄντος αὐτοῦ, μορφὴν δὲ ὀνόματος Χριστοῦ ἐνδυσαμένου, ὡς ἡ τῶν ἐκτρωμάτων ἑρπετώδης ἐξ οὐρίων τῶν ἀσπίδων κυϊσκομένη φθορά, καὶ ἄλλων ἐχιδνῶν, ὡς φησιν ὁ Προφήτης· Ωὰ ἀσπίδων ἔῤῥηξαν, καὶ ὁ μέλλων τῶν ὠῶν αὐτῶν φαγεῖν, εὗρεν οὔριον, β καὶ ἐν αὐτῷ βασιλίσκον. ᾿Αλλὰ τῇ δυνάμει, ὡς ἔφην, τοῦ Χριστοῦ τοῦτον παίσαντες διὰ τῶν τῆς ἀληθείας λόγων, καὶ τὴν αὐτοῦ λύμην ἀφανίσαντες, ἐπὶ τὰς ἑξῆς ἴωμεν, ἀγαπητοί. Ἀπὸ κώμης Καππαρεταΐας. Από Χαβραὶ κώμης οὕτω καλουμένης. μεγάλην δύναμιν ΚΑΤΑ ΜΕΝΑΝΔΡΙΑΝΩΝ, Δευτέρα αἵρεσις ἀπὸ τῆς τοῦ Κυρίου παρουσίας, τῇ δὲ ἀκολουθίᾳ εἰκοστὴ δευτέρα. Α'. Ταύτῃ καθεξής συνάπτεται Μένανδρός τις, ἐς ἀπὸ Σαμαρειτῶν ὁρμώμενος (40) ἐγένετο μαθητεύων τούτῳ τῷ Σίμωνι ἐν χρόνῳ τινί. Ομοίως δὲ ἔλεγε καὶ αὐτὸς τὸν κόσμον γεγονέναι ὑπ' ἀγγέλων· ἑαυ τὸν δὲ ἔλεγε δύναμιν (41) ἄνωθεν Θεοῦ καταπε- πέμφθαι. Μείζονα δὲ κυβείαν οὗτος ὑπὲρ τὸν πρό τερον ἐργασάμενος πρὸς ἀπάτην τῶν ἀνθρώπων, ἔλεγεν ἑαυτὸν πεπέμφθαι εἰς σωτηρίαν δῆθεν, καὶ εἰς τὸ συνάγειν τινὰς εἰς τὸ ἑαυτοῦ μυστήριον (49), διὰ τὸ μὴ ὑπὸ τῶν τὸν κόσμον πεποιηκότων ἀγγέλων καὶ ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν κατακυριευθῆναι. Όμοια δὲ τῷ ἑαυτοῦ διδασκάλῳ τὰ πάντα συνυφαίνων καὶ γαη- τείαις καὶ ταῖς ἄλλαις μαγγανείαις οὐ διέλειπεν· οὐδὲν δὲ διήλλαττε τῇ διδασκαλίᾳ, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ὅτι ἑαυτὸν ἔλεγε μείζονα μᾶλλον ἢ τὸν πρὸ αὐτοῦ ὄντα αὐτοῦ διδάσκαλον. Β'. Τῷ δὲ αὐτῷ ἑλαττώματι, ᾧ καὶ ὁ αὐτοῦ διδά- σκαλος περιέπεσε, καὶ αὐτὸς ἁλοὺς διὰ τῶν αὐτῶν τοῦ ἐλέγχου τῆς ἀληθείας λόγων ανατραπήσεται Εαυτὸν δέ, οὐ τὴν πρώτην ὠνόμασε δύνα μιν· ἄγνωστον γὰρ ἔφησε ταύτην· ἀλλ' ἐπ' ἐκείνης ἀπεστάλθαι βρενθυόμενος. δυνάμεως δύναμιν S. EPIPHANH invexit ratur fraudulentis sermonibus in orbem nonnullosque a se deceptos iisdem mendaciis cir- cumvenit. VII. Atque hæc compendiose a nobis adversus illus heresin disputata lectori suficient, quibus veritas ipsa, ac mali remedia monstrantur; redar- guunturque ii qui immani illa corruptela ignaris hominibus fraudem facere conantur. Nunc allo transferenda, et ad alteram hæresin convincendam reflectenda est oratio. Est vero in hæretico illo va- rium quiddamı atque duplex, qui tametsi impostor fuerit, Christi sibi nomen specie tenus imposnit : quemadmodum urinis ex aspidum ac viperarum ovis obortivi serpentium fetus corruptique for- mantur; id quod iis verbis a propheta dictum est : Ora aspidum regerunt, et qui ova illa comedere vellet, inania reperit, ibidemque regulum'. Verum posteaquam Christi, uti diximus, potentia veritatis •illum sermonibus impetiimus, ejusque perniciem omnem restinximus, gradum ad reliquas hæreses faciamus, charissimi. ADVERSUS MENANDRIANOS (39), Quæ est hæresis post adventum Christi II, ordine est, qui genere Samaritanus aliquanto tempore Simoni operam dedit. Atque hic perinde ut al- ter mundum ab angelis fabricatum : seipsum vero Dei vim esse de cœlo missam asserit. In quo qui- dem majorem quam magister ille suus circunive- niendis hominibus fraudem ac fallaciam commen- tus est. Se enim aiebat ad humani generis salutem cnissum ; atque, ut nonnullos suum ad myste- rium contraheret, ne angelorum ac principatuum, potestatumque, quæ mundum condiderant, domi- nationi subessent. Cætera doctori suo consentanea iisdem præstigiis ac maleficiis attexebat, nec ab ejus dogmate dissidebat; nisi quod majorem se antecessore ac præceptore suo jactabat. II. Verum in eadem cum isto incommoda dela- psus est; iisdemque veritatis convictus sermonibus evertetur. Est enim ipse subversus, ejusque magna Isa. LIX, 5. C prascr., c. : Post hunc Menander discipulus il- lius, similiter magus, eadem dicens qua Simon ipse ; quidquid se Simon dixerat, hoc se Menander esse di- cebal, negans habere quemquam posse salutem, nisi in nomine suo baptizatus fuisset. Vide Euseb., lib. ut Hist., cap. ; Justinum, Apol. 11; August., Philast., etc. Theodorctus : lib. 1, cap. 21, scribit Menandruin dixisse primam virtutem incognitam omnibus esse: se vero ad ho- minum salutem ab angelis esse missum. Quare non illam se esse asseruisse videtur ; ut ipsius magister, et erroris_architectus ; sed mi- norem quamdam. Quod et diserte Theodor. asserit. inquit, Quod si ita est, qui verum esse potest, quod subjicit Epiphanius : majorem se Menandrum antecessore suo ac præceptore ja- classe? Nisi forte mendacii hac in parte Simonem arguens, eumque in ordinent redigens, sibi ipsi in- feriores illius nonen ac dignitatem arro- gavit. Quem ad sensum revocanda sunt Tertulliani verba, ut quia se esse diccbat, etsi non eamdem, quam simon, prae se ferret, idem de se professus fuisse dicatur. dam baptismi genus Menander habuit; quo qui initiati essent immortales fore hac in vita persuɔsc- ral, Justinus Αpol. 11, Irenæus, Eusebius. 1. Proxime quidam huic Menander adjungendus (39) Μενανδριανών. De Menandro Tertul., De D (40) Ὃς ἀπὸ Σαμαρειτών ορμώμενος. Justinus : (41) ῾Εαυτὸν δὲ ἔλεγε δύναμιν. Atqui Iren., (43) Εἰς τὸ ἑαυτῶν μυστήριον. Privatum quod-

παθείας καὶ ἐκκαρδίας ἐξεύρεσις. Πᾶν γὰρ τὸ προς- νικευόμενον λαγνείας ὑποφαίνει τὸ ἐπώνυμον· φθο ρᾶς δὲ τὸ ἐπιχείρημα. Ἐπὶ τοῖς γὰρ τὰ σώματα δια χορεύουσιν. Ελληνική τίς ἐστιν ἡ λέξις τὸ Ἑπρου- νίκευσε ' ταύτην. "Οθεν καὶ ἐν μύθοις ἀναγράφουσιν οἱ τὰ Ἑλληνικά συγγραψάμενοι Ελλήνων ἀπα τεώνες, περὶ κάλλους λέγοντες οὕτως, ὅτι κάλλος προύνικον. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τοῦ Καυλαυκαὺχ τίς τῶν γινωσκόντων οὐ καταγελάσειεν, ὅτι τὰς Εβραϊστι καλῶς εἰρημένας λέξεις, καὶ Ἑλληνιστὶ καλῶς ἑρμη· νευθείσας, καὶ νῦν παρὰ τοῖς Ἑλληνιστί ἀναγινώ- σκουσι φανεράς οὖσας, καὶ οὐδὲν σχολιὸν ἐχούσας, αὐτοὶ εἰς εἰδωλοποιίας τε καὶ εἰς μορφὰς, καὶ εἰς ἐνυποστατικὰς ἀρχὰς, καὶ ὡς εἰπεῖν ἀνδριαντοπλα- σίας τοῖς ἀφελέσι διὰ φαντασίας τὴν πλάνην ὑποσπεί ροντες, ἀνατυποῦσιν εἰς τὴν τῆς αἰσχρᾶς αὐτῶν καὶ Β μυθώδους τέχνης ὑποσποράν; Καυλαυκαὺχ γὰρ ἐν τῷ Ησαΐα (67) γέγραπται, λέξις τις οὖσα ἐν τῇ δωδε κάτῃ ὁράσει, ἔνθα λέγει· Θλίψιν ἐπὶ θλίψει, ἐλπίδα ἐπ' ἐλπίδι. "Ετι μικρόν, ἔτι μικρὸν προσδέχου. Ὡς καὶ αὐτὰ τὰ Ἑβραϊκὰ ῥήματα τελειότατα εν ταῦθα παραθήσομαι αὐταῖς λέξεσιν, ὡς ἐστὶ γεγραμ- μένον. Τὸ γὰρ Σαυλασαῦ σαυλασαῦ ἑρμηνεύεται θλί- ψις ἐπὶ θλίψιν. Καυλακαὺκ καυλακαύκ, ἐλπὶς ἐπ' ἐλπίδι· Ζιηρσὰμ ζιηρσάμ, ἔτι μικρὸν ἔτι μικρόν προσδέχου. Ποῦ οὖν ἡ τούτων μυθολογία; ποῦ ἡ κίσσησις τῆς φαντασιολογίας ; Πόθεν τῷ κόσμῳ τα ζιζάνια; Τίς ὁ ἀναγκάσας εἰς ἑαυτοὺς ἐπισπάσασθαι ἔλεθρον τοὺς ἀνθρώπους; Εἰ μὲν γὰρ γινώσκοντες μετεποίησαν τὰς ὀνομασίας εἰς φαντασίαν ἀπωλείας, ἑαυτοῖς προφανῶς αἴτιοι γεγόνασιν· εἰ δὲ ἀγνοοῦντες ἃ μὴ ᾔδεισαν ἔφασαν, οὐδὲν αὐτῶν ἀθλιώτερον. Μωρα γὰρ ταῦτα ὡς ἀληθῶς· καὶ παντὶ τῷ σύνεσιν κεκτη· μένῳ ἐν Θεῷ ἔνεστιν ἰδεῖν. Ηδυπαθείας γὰρ χάριν ἑαυτούς τε καὶ τοὺς πειθομένους ἀπώλεσαν καὶ ἀπολο λύουσι. Πνεῦμα γάρ ἐστι πλάνης, ὥσπερ φύσημα ἐν αὐτῷ διαφόροις κινήμασιν ἕκαστον τῶν ἀφρόνων κι- νοῦν κατὰ τῆς ἀληθείας. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ αὐτὸς μίμημά ἐστι τοῦ δράκοντος, δι' οὗ ἐλάλησεν ὁ πονη- $ γ. προυνικεῦσαι ταύτην. * πορνεύεσθαι, φθείρειν. πορνικεύειν πορνικόν. πορνικούς, Καὶ εἴποτε μέλλοι εἰς ἄστυ ἀπιέναι, φασὶ τοὺς θορυβώδεις πάντας καὶ πορνικούς υπου στέλλειν αὐτοῦ τῇ παρόδῳ. Σκίταλοι, ἀπὸ τῶν ἀφροδισίων, καὶ τῆς προυνικίας νυκτερινής. προύνικία της το τριο προυνικευόμενον Έπρουνίκευσε ταύτην, κάλλος προὔνικον Θλίψις ἐπὶ θλίψιν, ἐλπὶς ἐπ' ἐλ- πίδι. Ετι μικρὸν, ἔτι μικρόν. έρμη νεύεται, Καυλαυχαύχ ALVERSUS HÆRESES LIB. J. TOM. II. HERES. XXV. A aliud quam voluptatum excogitatas illecebras indi- Isa. xxvi, 10. C pravatum videtur. Sed nenio notionis ejus, quam Epiphanius ei voci tribuit, mentionem facit, ut idem sit quod vel Ac suspicari licet in ea significatione dici, quasi et p Vir quidam doctus apud Diogenem in Xenocrate vocem illam ausus est rescribere, pro eo quod vulgo legitur Verba Diogenis hæc sunt : Verum sine veterum au- ctoritate codicuin nefas est aliquid immutare. Apud Hesychium vero, ut recte observat idem, in vocabulo Ubi pro re venerea surpata videtur. Isaiæ xxvIII, com. et legitur; sed Hebraica LXX Senioribus discrepant : p 1a replum ad præceptum, spes ad spem, etc., vel: Manda, re- manda. exspecta, reexspecta; quod de sacrilega mimesi ac dicacitate Judæorum interpretatur Hie- - cat. Nam quidquid dicitur, id ve- nereæ libidinis significationem, et tentatam ab ali- quo corruptelam demonstrat. Nam ad eorum faci- nus, qui puellis stuprum offerunt, Græcorum usi- tala vox est, hoc est, stuprum huic obtulit. Unde etiam impostores illi qui de re- bus Græciæ scripserunt, cum de pulchritudine mentionem faciunt, appellant. Quod vero adl vocem Caulaucauch attinet, quis eorum qui nominis hujus potestatem noverit risum tenere possit, cum istos videat vocabula quædam Helraice bene concepta, nec minus commode Græce reddita, ab iisque qui Græce legunt plane intellecta, cum difficile nihil habeant, hæc illos tamen expri- mendis suis idolis accommodare, hoc est inanibus formnis, ac subsistentibus principiis, et, ut ita dicam, simulacrorum figmentis, dunı vana illa nominum ambitione rudiorum mentibus errorem suum asper- gunt, quo turpem illam ac fabulosam artem latius dissipent? Etenim vox illa Caulaucauch apud Isaiam scripta legitur in duodecima visione, cum ita lo- quitur : Tribulationem super tribulatione, spem su- per spe : adhuc paululum, paululum adhuc exspecta 3. Quare ipsamet Hebraica verba, totidem ut illic les guntur descripla syllabis hoc loco subjiciam. Quippe Tsau latsau, tsau latsau, tribulationem super tribu- lationem, significat. Caulacau, spen super spent. Zeer schiam, zeer sebam, adhuc paululum, paululum adhuc exspecta. Ubinam igitur est illorum commen- tum? Ubi vanissimum illud somnium fetus instar ab istis conceptum? Unde hæc in mundo zizania ? Quænam genus hoc hominum necessitas coegit, sibi ut voluntarium exitium consciscerent? Si enim ejusmodi vocabula cum eorum vím intelligerent perniciosa lulificatione detorserunt, manifeste sibi metipsis mali auctores fuerunt : sin per ignoran- tiam quæ ñescirent usurpaverint, nihil his fingi potest infelicius. Stolida quippe sunt bæc, atque ronymus. At LXX : Videntur y pro legisse. Nec ideo accusandus est Epiphanius, ut nescio quo factum est, quasi Hebraice nescierit. Hebraica ut erant exscripsit ille; tum ad singula vocabula Græcam interpretationem adjunxit, cujus- modi in Ecclesia passim exaudiri solebat : et dixit, hoc est ita a LXX redditur. Quod autem idem ille censet, Nicolaitas impurissimi Dei sui nomen e psil. xxix sumpsisse : ubi ita scriptum est ɲos hip vox robusta ; ac perpe- ram Epiphanium ex Isaia transtulisse, mihi non pro bat; nam illis ipsis Isaiæ verbis abusos hæreticos testis est Hieron., cujus hæc verba sunt: Hisque verbis abuti solet immundissima hæresis apud sim- plices quosque atque deceptos, ut terrorem facial no- vitate sermonum; quod scilicet qui hæc verba cogno- verít, et in coitu eorum meminerit, absque ulla dubi- talione transeal ad regna calorum. Nicetas lib. Thesauri Nicolaitas scribit Prunicum mulierem, Caulaucam veneratos esse. (67) Καυλανκαὺς γὰρ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ. 1. seus ille

παθείας καὶ ἐκκαρδίας ἐξεύρεσις. Πᾶν γὰρ τὸ προς- νικευόμενον λαγνείας ὑποφαίνει τὸ ἐπώνυμον· φθο ρᾶς δὲ τὸ ἐπιχείρημα. Ἐπὶ τοῖς γὰρ τὰ σώματα δια χορεύουσιν. Ελληνική τίς ἐστιν ἡ λέξις τὸ Ἑπρου- νίκευσε ' ταύτην. "Οθεν καὶ ἐν μύθοις ἀναγράφουσιν οἱ τὰ Ἑλληνικά συγγραψάμενοι Ελλήνων ἀπα τεώνες, περὶ κάλλους λέγοντες οὕτως, ὅτι κάλλος προύνικον. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τοῦ Καυλαυκαὺχ τίς τῶν γινωσκόντων οὐ καταγελάσειεν, ὅτι τὰς Εβραϊστι καλῶς εἰρημένας λέξεις, καὶ Ἑλληνιστὶ καλῶς ἑρμη· νευθείσας, καὶ νῦν παρὰ τοῖς Ἑλληνιστί ἀναγινώ- σκουσι φανεράς οὖσας, καὶ οὐδὲν σχολιὸν ἐχούσας, αὐτοὶ εἰς εἰδωλοποιίας τε καὶ εἰς μορφὰς, καὶ εἰς ἐνυποστατικὰς ἀρχὰς, καὶ ὡς εἰπεῖν ἀνδριαντοπλα- σίας τοῖς ἀφελέσι διὰ φαντασίας τὴν πλάνην ὑποσπεί ροντες, ἀνατυποῦσιν εἰς τὴν τῆς αἰσχρᾶς αὐτῶν καὶ Β μυθώδους τέχνης ὑποσποράν; Καυλαυκαὺχ γὰρ ἐν τῷ Ησαΐα (67) γέγραπται, λέξις τις οὖσα ἐν τῇ δωδε κάτῃ ὁράσει, ἔνθα λέγει· Θλίψιν ἐπὶ θλίψει, ἐλπίδα ἐπ' ἐλπίδι. "Ετι μικρόν, ἔτι μικρὸν προσδέχου. Ὡς καὶ αὐτὰ τὰ Ἑβραϊκὰ ῥήματα τελειότατα εν ταῦθα παραθήσομαι αὐταῖς λέξεσιν, ὡς ἐστὶ γεγραμ- μένον. Τὸ γὰρ Σαυλασαῦ σαυλασαῦ ἑρμηνεύεται θλί- ψις ἐπὶ θλίψιν. Καυλακαὺκ καυλακαύκ, ἐλπὶς ἐπ' ἐλπίδι· Ζιηρσὰμ ζιηρσάμ, ἔτι μικρὸν ἔτι μικρόν προσδέχου. Ποῦ οὖν ἡ τούτων μυθολογία; ποῦ ἡ κίσσησις τῆς φαντασιολογίας ; Πόθεν τῷ κόσμῳ τα ζιζάνια; Τίς ὁ ἀναγκάσας εἰς ἑαυτοὺς ἐπισπάσασθαι ἔλεθρον τοὺς ἀνθρώπους; Εἰ μὲν γὰρ γινώσκοντες μετεποίησαν τὰς ὀνομασίας εἰς φαντασίαν ἀπωλείας, ἑαυτοῖς προφανῶς αἴτιοι γεγόνασιν· εἰ δὲ ἀγνοοῦντες ἃ μὴ ᾔδεισαν ἔφασαν, οὐδὲν αὐτῶν ἀθλιώτερον. Μωρα γὰρ ταῦτα ὡς ἀληθῶς· καὶ παντὶ τῷ σύνεσιν κεκτη· μένῳ ἐν Θεῷ ἔνεστιν ἰδεῖν. Ηδυπαθείας γὰρ χάριν ἑαυτούς τε καὶ τοὺς πειθομένους ἀπώλεσαν καὶ ἀπολο λύουσι. Πνεῦμα γάρ ἐστι πλάνης, ὥσπερ φύσημα ἐν αὐτῷ διαφόροις κινήμασιν ἕκαστον τῶν ἀφρόνων κι- νοῦν κατὰ τῆς ἀληθείας. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ αὐτὸς μίμημά ἐστι τοῦ δράκοντος, δι' οὗ ἐλάλησεν ὁ πονη- $ γ. προυνικεῦσαι ταύτην. * πορνεύεσθαι, φθείρειν. πορνικεύειν πορνικόν. πορνικούς, Καὶ εἴποτε μέλλοι εἰς ἄστυ ἀπιέναι, φασὶ τοὺς θορυβώδεις πάντας καὶ πορνικούς υπου στέλλειν αὐτοῦ τῇ παρόδῳ. Σκίταλοι, ἀπὸ τῶν ἀφροδισίων, καὶ τῆς προυνικίας νυκτερινής. προύνικία της το τριο προυνικευόμενον Έπρουνίκευσε ταύτην, κάλλος προὔνικον Θλίψις ἐπὶ θλίψιν, ἐλπὶς ἐπ' ἐλ- πίδι. Ετι μικρὸν, ἔτι μικρόν. έρμη νεύεται, Καυλαυχαύχ ALVERSUS HÆRESES LIB. J. TOM. II. HERES. XXV. A aliud quam voluptatum excogitatas illecebras indi- Isa. xxvi, 10. C pravatum videtur. Sed nenio notionis ejus, quam Epiphanius ei voci tribuit, mentionem facit, ut idem sit quod vel Ac suspicari licet in ea significatione dici, quasi et p Vir quidam doctus apud Diogenem in Xenocrate vocem illam ausus est rescribere, pro eo quod vulgo legitur Verba Diogenis hæc sunt : Verum sine veterum au- ctoritate codicuin nefas est aliquid immutare. Apud Hesychium vero, ut recte observat idem, in vocabulo Ubi pro re venerea surpata videtur. Isaiæ xxvIII, com. et legitur; sed Hebraica LXX Senioribus discrepant : p 1a replum ad præceptum, spes ad spem, etc., vel: Manda, re- manda. exspecta, reexspecta; quod de sacrilega mimesi ac dicacitate Judæorum interpretatur Hie- - cat. Nam quidquid dicitur, id ve- nereæ libidinis significationem, et tentatam ab ali- quo corruptelam demonstrat. Nam ad eorum faci- nus, qui puellis stuprum offerunt, Græcorum usi- tala vox est, hoc est, stuprum huic obtulit. Unde etiam impostores illi qui de re- bus Græciæ scripserunt, cum de pulchritudine mentionem faciunt, appellant. Quod vero adl vocem Caulaucauch attinet, quis eorum qui nominis hujus potestatem noverit risum tenere possit, cum istos videat vocabula quædam Helraice bene concepta, nec minus commode Græce reddita, ab iisque qui Græce legunt plane intellecta, cum difficile nihil habeant, hæc illos tamen expri- mendis suis idolis accommodare, hoc est inanibus formnis, ac subsistentibus principiis, et, ut ita dicam, simulacrorum figmentis, dunı vana illa nominum ambitione rudiorum mentibus errorem suum asper- gunt, quo turpem illam ac fabulosam artem latius dissipent? Etenim vox illa Caulaucauch apud Isaiam scripta legitur in duodecima visione, cum ita lo- quitur : Tribulationem super tribulatione, spem su- per spe : adhuc paululum, paululum adhuc exspecta 3. Quare ipsamet Hebraica verba, totidem ut illic les guntur descripla syllabis hoc loco subjiciam. Quippe Tsau latsau, tsau latsau, tribulationem super tribu- lationem, significat. Caulacau, spen super spent. Zeer schiam, zeer sebam, adhuc paululum, paululum adhuc exspecta. Ubinam igitur est illorum commen- tum? Ubi vanissimum illud somnium fetus instar ab istis conceptum? Unde hæc in mundo zizania ? Quænam genus hoc hominum necessitas coegit, sibi ut voluntarium exitium consciscerent? Si enim ejusmodi vocabula cum eorum vím intelligerent perniciosa lulificatione detorserunt, manifeste sibi metipsis mali auctores fuerunt : sin per ignoran- tiam quæ ñescirent usurpaverint, nihil his fingi potest infelicius. Stolida quippe sunt bæc, atque ronymus. At LXX : Videntur y pro legisse. Nec ideo accusandus est Epiphanius, ut nescio quo factum est, quasi Hebraice nescierit. Hebraica ut erant exscripsit ille; tum ad singula vocabula Græcam interpretationem adjunxit, cujus- modi in Ecclesia passim exaudiri solebat : et dixit, hoc est ita a LXX redditur. Quod autem idem ille censet, Nicolaitas impurissimi Dei sui nomen e psil. xxix sumpsisse : ubi ita scriptum est ɲos hip vox robusta ; ac perpe- ram Epiphanium ex Isaia transtulisse, mihi non pro bat; nam illis ipsis Isaiæ verbis abusos hæreticos testis est Hieron., cujus hæc verba sunt: Hisque verbis abuti solet immundissima hæresis apud sim- plices quosque atque deceptos, ut terrorem facial no- vitate sermonum; quod scilicet qui hæc verba cogno- verít, et in coitu eorum meminerit, absque ulla dubi- talione transeal ad regna calorum. Nicetas lib. Thesauri Nicolaitas scribit Prunicum mulierem, Caulaucam veneratos esse. (67) Καυλανκαὺς γὰρ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ. 1. seus ille

παθείας καὶ ἐκκαρδίας ἐξεύρεσις. Πᾶν γὰρ τὸ προς- νικευόμενον λαγνείας ὑποφαίνει τὸ ἐπώνυμον· φθο ρᾶς δὲ τὸ ἐπιχείρημα. Ἐπὶ τοῖς γὰρ τὰ σώματα δια χορεύουσιν. Ελληνική τίς ἐστιν ἡ λέξις τὸ Ἑπρου- νίκευσε ' ταύτην. "Οθεν καὶ ἐν μύθοις ἀναγράφουσιν οἱ τὰ Ἑλληνικά συγγραψάμενοι Ελλήνων ἀπα τεώνες, περὶ κάλλους λέγοντες οὕτως, ὅτι κάλλος προύνικον. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τοῦ Καυλαυκαὺχ τίς τῶν γινωσκόντων οὐ καταγελάσειεν, ὅτι τὰς Εβραϊστι καλῶς εἰρημένας λέξεις, καὶ Ἑλληνιστὶ καλῶς ἑρμη· νευθείσας, καὶ νῦν παρὰ τοῖς Ἑλληνιστί ἀναγινώ- σκουσι φανεράς οὖσας, καὶ οὐδὲν σχολιὸν ἐχούσας, αὐτοὶ εἰς εἰδωλοποιίας τε καὶ εἰς μορφὰς, καὶ εἰς ἐνυποστατικὰς ἀρχὰς, καὶ ὡς εἰπεῖν ἀνδριαντοπλα- σίας τοῖς ἀφελέσι διὰ φαντασίας τὴν πλάνην ὑποσπεί ροντες, ἀνατυποῦσιν εἰς τὴν τῆς αἰσχρᾶς αὐτῶν καὶ Β μυθώδους τέχνης ὑποσποράν; Καυλαυκαὺχ γὰρ ἐν τῷ Ησαΐα (67) γέγραπται, λέξις τις οὖσα ἐν τῇ δωδε κάτῃ ὁράσει, ἔνθα λέγει· Θλίψιν ἐπὶ θλίψει, ἐλπίδα ἐπ' ἐλπίδι. "Ετι μικρόν, ἔτι μικρὸν προσδέχου. Ὡς καὶ αὐτὰ τὰ Ἑβραϊκὰ ῥήματα τελειότατα εν ταῦθα παραθήσομαι αὐταῖς λέξεσιν, ὡς ἐστὶ γεγραμ- μένον. Τὸ γὰρ Σαυλασαῦ σαυλασαῦ ἑρμηνεύεται θλί- ψις ἐπὶ θλίψιν. Καυλακαὺκ καυλακαύκ, ἐλπὶς ἐπ' ἐλπίδι· Ζιηρσὰμ ζιηρσάμ, ἔτι μικρὸν ἔτι μικρόν προσδέχου. Ποῦ οὖν ἡ τούτων μυθολογία; ποῦ ἡ κίσσησις τῆς φαντασιολογίας ; Πόθεν τῷ κόσμῳ τα ζιζάνια; Τίς ὁ ἀναγκάσας εἰς ἑαυτοὺς ἐπισπάσασθαι ἔλεθρον τοὺς ἀνθρώπους; Εἰ μὲν γὰρ γινώσκοντες μετεποίησαν τὰς ὀνομασίας εἰς φαντασίαν ἀπωλείας, ἑαυτοῖς προφανῶς αἴτιοι γεγόνασιν· εἰ δὲ ἀγνοοῦντες ἃ μὴ ᾔδεισαν ἔφασαν, οὐδὲν αὐτῶν ἀθλιώτερον. Μωρα γὰρ ταῦτα ὡς ἀληθῶς· καὶ παντὶ τῷ σύνεσιν κεκτη· μένῳ ἐν Θεῷ ἔνεστιν ἰδεῖν. Ηδυπαθείας γὰρ χάριν ἑαυτούς τε καὶ τοὺς πειθομένους ἀπώλεσαν καὶ ἀπολο λύουσι. Πνεῦμα γάρ ἐστι πλάνης, ὥσπερ φύσημα ἐν αὐτῷ διαφόροις κινήμασιν ἕκαστον τῶν ἀφρόνων κι- νοῦν κατὰ τῆς ἀληθείας. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ αὐτὸς μίμημά ἐστι τοῦ δράκοντος, δι' οὗ ἐλάλησεν ὁ πονη- $ γ. προυνικεῦσαι ταύτην. * πορνεύεσθαι, φθείρειν. πορνικεύειν πορνικόν. πορνικούς, Καὶ εἴποτε μέλλοι εἰς ἄστυ ἀπιέναι, φασὶ τοὺς θορυβώδεις πάντας καὶ πορνικούς υπου στέλλειν αὐτοῦ τῇ παρόδῳ. Σκίταλοι, ἀπὸ τῶν ἀφροδισίων, καὶ τῆς προυνικίας νυκτερινής. προύνικία της το τριο προυνικευόμενον Έπρουνίκευσε ταύτην, κάλλος προὔνικον Θλίψις ἐπὶ θλίψιν, ἐλπὶς ἐπ' ἐλ- πίδι. Ετι μικρὸν, ἔτι μικρόν. έρμη νεύεται, Καυλαυχαύχ ALVERSUS HÆRESES LIB. J. TOM. II. HERES. XXV. A aliud quam voluptatum excogitatas illecebras indi- Isa. xxvi, 10. C pravatum videtur. Sed nenio notionis ejus, quam Epiphanius ei voci tribuit, mentionem facit, ut idem sit quod vel Ac suspicari licet in ea significatione dici, quasi et p Vir quidam doctus apud Diogenem in Xenocrate vocem illam ausus est rescribere, pro eo quod vulgo legitur Verba Diogenis hæc sunt : Verum sine veterum au- ctoritate codicuin nefas est aliquid immutare. Apud Hesychium vero, ut recte observat idem, in vocabulo Ubi pro re venerea surpata videtur. Isaiæ xxvIII, com. et legitur; sed Hebraica LXX Senioribus discrepant : p 1a replum ad præceptum, spes ad spem, etc., vel: Manda, re- manda. exspecta, reexspecta; quod de sacrilega mimesi ac dicacitate Judæorum interpretatur Hie- - cat. Nam quidquid dicitur, id ve- nereæ libidinis significationem, et tentatam ab ali- quo corruptelam demonstrat. Nam ad eorum faci- nus, qui puellis stuprum offerunt, Græcorum usi- tala vox est, hoc est, stuprum huic obtulit. Unde etiam impostores illi qui de re- bus Græciæ scripserunt, cum de pulchritudine mentionem faciunt, appellant. Quod vero adl vocem Caulaucauch attinet, quis eorum qui nominis hujus potestatem noverit risum tenere possit, cum istos videat vocabula quædam Helraice bene concepta, nec minus commode Græce reddita, ab iisque qui Græce legunt plane intellecta, cum difficile nihil habeant, hæc illos tamen expri- mendis suis idolis accommodare, hoc est inanibus formnis, ac subsistentibus principiis, et, ut ita dicam, simulacrorum figmentis, dunı vana illa nominum ambitione rudiorum mentibus errorem suum asper- gunt, quo turpem illam ac fabulosam artem latius dissipent? Etenim vox illa Caulaucauch apud Isaiam scripta legitur in duodecima visione, cum ita lo- quitur : Tribulationem super tribulatione, spem su- per spe : adhuc paululum, paululum adhuc exspecta 3. Quare ipsamet Hebraica verba, totidem ut illic les guntur descripla syllabis hoc loco subjiciam. Quippe Tsau latsau, tsau latsau, tribulationem super tribu- lationem, significat. Caulacau, spen super spent. Zeer schiam, zeer sebam, adhuc paululum, paululum adhuc exspecta. Ubinam igitur est illorum commen- tum? Ubi vanissimum illud somnium fetus instar ab istis conceptum? Unde hæc in mundo zizania ? Quænam genus hoc hominum necessitas coegit, sibi ut voluntarium exitium consciscerent? Si enim ejusmodi vocabula cum eorum vím intelligerent perniciosa lulificatione detorserunt, manifeste sibi metipsis mali auctores fuerunt : sin per ignoran- tiam quæ ñescirent usurpaverint, nihil his fingi potest infelicius. Stolida quippe sunt bæc, atque ronymus. At LXX : Videntur y pro legisse. Nec ideo accusandus est Epiphanius, ut nescio quo factum est, quasi Hebraice nescierit. Hebraica ut erant exscripsit ille; tum ad singula vocabula Græcam interpretationem adjunxit, cujus- modi in Ecclesia passim exaudiri solebat : et dixit, hoc est ita a LXX redditur. Quod autem idem ille censet, Nicolaitas impurissimi Dei sui nomen e psil. xxix sumpsisse : ubi ita scriptum est ɲos hip vox robusta ; ac perpe- ram Epiphanium ex Isaia transtulisse, mihi non pro bat; nam illis ipsis Isaiæ verbis abusos hæreticos testis est Hieron., cujus hæc verba sunt: Hisque verbis abuti solet immundissima hæresis apud sim- plices quosque atque deceptos, ut terrorem facial no- vitate sermonum; quod scilicet qui hæc verba cogno- verít, et in coitu eorum meminerit, absque ulla dubi- talione transeal ad regna calorum. Nicetas lib. Thesauri Nicolaitas scribit Prunicum mulierem, Caulaucam veneratos esse. (67) Καυλανκαὺς γὰρ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ. 1. seus ille

Α πρὸς αὐτό, καὶ ἡδονῇ κατασχεθέντες, φανέντος και ἀφαντωθέντος ἀπ' αὐτῶν, ἐρασθέντας τε αὐτοῦ, καὶ μὴ δυνηθέντας ἐμπλησθῆναι τῆς αὐτοῦ ἐρασμιότη- τος, διὰ τὸ ὑπὸ θῆξιν ἀναπτῆναι (45) τὸ αὐτοῦ φῶς, τούτου χάριν εἰρηκέναι φησὶ τοὺς ἀγγέλους δραμα τουργῶν ὁ αὐτὸς γόης· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον (47) κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ομοίωσιν· παρακόψας τὸ εἰρημένον ἐν τῇ Γενέσει ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, τὸ καθ' ἡμε τέραν· ἑάτας τὸ ἡμετέραν, ἵνα δὴ ἔχῃ ἡ πλάνη αύ τοῦ τὴν πιθανότητα, ὡς δῆθεν ἄλλων μὲν ποιούντων, εἰκόνα δὲ ἑτέρου λέγειν ἐν τῷ· Ποιήσωμεν ἄνθρω που κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν. Γενομένου δὲ, φησί, τοῦ ἀνθρώπου, διὰ τὸ αὐτῶν ἀδρανὲς μὴ δύνασθαι αὐτὸν τελεσφορήσαι, κεῖσθαι δὲ καὶ σκαρί ζειν χαμαὶ κείμενον δίκην σκώληκος ἔρποντος· μὴ δύνασθαι δὲ μήτε ἀνορθοῦσθαι, μήτε τι ἕτερον πράτ τειν, ἕως ἡ ἄνω δύναμις, παρακύψασα καὶ σπλαγχνι- σθεῖσα διὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς εἰκόνα τε καὶ ἰδέαν, κατ' οἶκτον ἀπέστειλε σπινθήρα τῆς αὐτῆς δυνάμεως, καὶ δι' αὐτοῦ ἀνώρθωσε τὸν ἄνθρωπον, καὶ οὕτως έζωσ γόνησε· δῆθεν τὸν σπινθῆρα ψυχὴν τὴν ἀνθρωπείαν φάσκων. Καὶ τούτου ένεκα πάντως δεῖ τὸν σπινθῆρα σωθῆναι, τὸ δὲ πᾶν τοῦ ἀνθρώπου ἀπολέσθαι· ἐν τῷ ἄνω μὲν τὸ ἄνωθεν κατελθὸν ἀνακομισθῆναι χρόνοις τισί· τὸ δὲ κάτωθεν καὶ αὐτὸ (48) φάσκει ὁ γόης εν σχή- ματι ἀνθρώπου ἐληλυθέναι, καὶ ἰδέα μόνῃ τὰ πάντα δὲ ἐν τῷ δοκεῖν πεποιηκέναι, τουτέστι τὸ γεγενή- σθαι, τὸ περιπατεῖν, τὸ ὀπτάνεσθαι, τὸ πεκινο θέναι. Β΄. Ἀπὸ τούτου δὲ ψευδωνύμως ἡ καλουμένη Γνῶσις ἄρχεται πάλιν προστίθεσθαι τῷ βυθῷ τῆς αὐτῆς πονηρίας, ἀπὸ Σίμωνος μὲν λαβοῦσα τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν πρόφασιν, προστιθεμένη δὲ περισσο τέρα ἄλλῃ φλυαρίᾳ, ὡς τὸν ταύτης ἔλεγχον ὕστερον ἐροῦμεν. Φάσκει γὰρ οὗτος (49), τοὺς ἀγγέλους λέ γων, καὶ τὸν Θεὸν τῶν Ἰουδαίων ἕνα ἐξ αὐτῶν εἶναι· διεστάναι δὲ τὸν αὐτὸν καὶ τοὺς αὐτοὺς ἀπὸ τῆς αὐ τοῦ δυνάμεως. Τὸν δὲ Σωτῆρα ἀπεστάλθαι ἀπὸ Πα. τρὸς κατὰ γνώμην τῶν δυνάμεων ἐπὶ καταλύσει τοῦ Θεοῦ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν πειθομένων. Εἶναι δὲ αὐτοὺς τοὺς ταύτης τῆς αἱρέσεως, τοὺς ἔχοντας τὸν σπινθῆρα τοῦ ἄνωθεν Πατρός. Δύο γάρ πεπλάσθαι ἀπ' ἀρχῆς ἀνθρώπους φάσκει, ἕνα ἀγα θὸν, καὶ ἕνα φαῦλον· ἐξ ὧν δύο εἶναι τὰ γένη τῶν oμί- ἀνθρώπων ἐν κόσμῳ, ἀγαθόν τε καὶ πονηρόν. Ἐπειδὴ θίξιν θήξιν θήξις ροπή, στιγμὴ, τάχος. ἡμετέραν (δ) Τὸ δὲ κάτωθεν καὶ αὐτό. καὶ αὐτὸν δὲ τον Σωτήρα φάσκει, δὲ οἱ δαίμονες τοῖς πονηροῖς ἐβοήθουν, τούτου ένεκα ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν, ὡς προείπον, ἦλθεν ὁ Σω τὴρ ἐπὶ βοηθείᾳ τῶν ἀγαθῶν ἀνθρώπων, καὶ ἐπὶ καταλύσει τῶν πονηρῶν καὶ τῶν δαιμόνων. Τὸ γα- μεῖν δὲ καὶ τὸ γεννᾶν ὁ αὐτὸς ἀγύρτης ἐκ τοῦ Σα- Οὗτος τῷ Μενάνδρῳ παραπλησίως, ένα έφησεν είναι Πατέρα πάντα· πᾶσιν ἄγνωστον· τοῦτον δὲ τοὺς ἀγγέλους δημιουργῆσαι, καὶ τὰς ἄλλας δυνάμεις. ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως, τοῦ ἄνω Πατρός, αὐτοῦ S. EPIPHANII cupiditate ac voluptate perfusi, cum illius jucundi. tate satiari nänime possent, eò quod repente sur- sum evolasset, tum demum impostor ille velut in scena ita invicem locutos angelos introducit: Fucia- mus hominem ad imaginem et similitudinem'. Ubi particulam nostram, quain in Genesi Deus usurpat, ideo decurtavit, ut errori suo fidem astrueret ; quasi alii sint operis artifices, imaginem vero ipsam ad alium referri significent, cum ita loquuntur: Faciamus hominem ad imaginem et similitädinem. Cæterum edito in lucem homine, angelos ait præ imbecillitate sua perficere opus suum minimne qui- visse; proinde in solo jacentem, ac subsultantem reptantis instar vermiculi, neque erigere se, neque aliud quidquam agere potuisse, donec virtus illa coelestis hoc prospiciens, atque ob imaginem suam atque effigiem hominis miserta, vis suæ scintillam immisit; qua et illum erexit, et vitam impertiit. Nimirum per scintillam istam humanam animam intelligunt. Atque ideo servari, ait, omnino scintil- lam hanc oportet, perire vero quidquid hominis proprium est; quod tum accidit, cum id quod e cœlo delapsum est definito temporis intervallo sur- sum evolat; similiterque quod infimum est eo unde prodierat regreditur. Quod ad Christum attinet, ejusdem impostoris est dogma: cum sola illum ho- minis figura atque effigie venisse, omniaque ab eo specie tenus perfecta, cujusmodi fuit, nasci, au11- Lulare, videri, pati. B II. Hinc illa falso appellata Gnosticorum secta ad C profundam hujus sectæ nequitiam plurimum adjecit, quæ a Simone initium occasionemque nacta longe majores mugas accumulavit, quemadmodum post in ejus refutatione docebimus. At Saturnilus unum ex iis quos constituit angelis fuisse Judæorum Deum existimat; ac tam hunc quam illum a sua virtute descivisse. Salvatorem vero de communi virtutum sententia a Patre missum, ut et Judæorum Deum in ordinem redigeret, et iis qui sibi crederent salu- tem afferret. Ejusmodi esse sectæ illius homines, qui cœlestis illius parentis scintillam habeant. Duos quippe homines principio esse factos, bonum unum, alterum malum: a quibus duplex item ge- uus hominum, bonum scilicet ac malum in mundo proseminatum est. Et quoniam demones malis D tulabantur, ideo postremis, ut ante dixi, tempori bus ad bonos homines ope sua sublevandos, malos- que cum dæmonibus profligandos Salvator adve- mit. Jam uxores ducere, liberosque gignere ab Salamat esse circulator idem pronuntiat. Quamob- Gen. 1, 26. ratione aliquoties Epiphanius. Sed corrupte non- nunquam pro habent exemplaria. Est autem Hesyc. rate Theodoretus usurpatam ab illis in hac senten- tia vocem scribit. Forte etc. integer videtur. Suppleri fortasse potest ex Theo- doreto : Quod autem apud Epiphan. subjicitur, indicat deesse nomen aliquod, puta ad quod pronome pertineat. (46) Ὑπὸ θῆξιν ἀναπτῆναι. Utitur hac loquendi (47) Ποιήσωμεν ἄνθρωπον. Minus igitur accu- 49) Φάσκει γὰρ οὗτος. Neque hic mihi locus

Α πρὸς αὐτό, καὶ ἡδονῇ κατασχεθέντες, φανέντος και ἀφαντωθέντος ἀπ' αὐτῶν, ἐρασθέντας τε αὐτοῦ, καὶ μὴ δυνηθέντας ἐμπλησθῆναι τῆς αὐτοῦ ἐρασμιότη- τος, διὰ τὸ ὑπὸ θῆξιν ἀναπτῆναι (45) τὸ αὐτοῦ φῶς, τούτου χάριν εἰρηκέναι φησὶ τοὺς ἀγγέλους δραμα τουργῶν ὁ αὐτὸς γόης· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον (47) κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ομοίωσιν· παρακόψας τὸ εἰρημένον ἐν τῇ Γενέσει ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, τὸ καθ' ἡμε τέραν· ἑάτας τὸ ἡμετέραν, ἵνα δὴ ἔχῃ ἡ πλάνη αύ τοῦ τὴν πιθανότητα, ὡς δῆθεν ἄλλων μὲν ποιούντων, εἰκόνα δὲ ἑτέρου λέγειν ἐν τῷ· Ποιήσωμεν ἄνθρω που κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν. Γενομένου δὲ, φησί, τοῦ ἀνθρώπου, διὰ τὸ αὐτῶν ἀδρανὲς μὴ δύνασθαι αὐτὸν τελεσφορήσαι, κεῖσθαι δὲ καὶ σκαρί ζειν χαμαὶ κείμενον δίκην σκώληκος ἔρποντος· μὴ δύνασθαι δὲ μήτε ἀνορθοῦσθαι, μήτε τι ἕτερον πράτ τειν, ἕως ἡ ἄνω δύναμις, παρακύψασα καὶ σπλαγχνι- σθεῖσα διὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς εἰκόνα τε καὶ ἰδέαν, κατ' οἶκτον ἀπέστειλε σπινθήρα τῆς αὐτῆς δυνάμεως, καὶ δι' αὐτοῦ ἀνώρθωσε τὸν ἄνθρωπον, καὶ οὕτως έζωσ γόνησε· δῆθεν τὸν σπινθῆρα ψυχὴν τὴν ἀνθρωπείαν φάσκων. Καὶ τούτου ένεκα πάντως δεῖ τὸν σπινθῆρα σωθῆναι, τὸ δὲ πᾶν τοῦ ἀνθρώπου ἀπολέσθαι· ἐν τῷ ἄνω μὲν τὸ ἄνωθεν κατελθὸν ἀνακομισθῆναι χρόνοις τισί· τὸ δὲ κάτωθεν καὶ αὐτὸ (48) φάσκει ὁ γόης εν σχή- ματι ἀνθρώπου ἐληλυθέναι, καὶ ἰδέα μόνῃ τὰ πάντα δὲ ἐν τῷ δοκεῖν πεποιηκέναι, τουτέστι τὸ γεγενή- σθαι, τὸ περιπατεῖν, τὸ ὀπτάνεσθαι, τὸ πεκινο θέναι. Β΄. Ἀπὸ τούτου δὲ ψευδωνύμως ἡ καλουμένη Γνῶσις ἄρχεται πάλιν προστίθεσθαι τῷ βυθῷ τῆς αὐτῆς πονηρίας, ἀπὸ Σίμωνος μὲν λαβοῦσα τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν πρόφασιν, προστιθεμένη δὲ περισσο τέρα ἄλλῃ φλυαρίᾳ, ὡς τὸν ταύτης ἔλεγχον ὕστερον ἐροῦμεν. Φάσκει γὰρ οὗτος (49), τοὺς ἀγγέλους λέ γων, καὶ τὸν Θεὸν τῶν Ἰουδαίων ἕνα ἐξ αὐτῶν εἶναι· διεστάναι δὲ τὸν αὐτὸν καὶ τοὺς αὐτοὺς ἀπὸ τῆς αὐ τοῦ δυνάμεως. Τὸν δὲ Σωτῆρα ἀπεστάλθαι ἀπὸ Πα. τρὸς κατὰ γνώμην τῶν δυνάμεων ἐπὶ καταλύσει τοῦ Θεοῦ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν πειθομένων. Εἶναι δὲ αὐτοὺς τοὺς ταύτης τῆς αἱρέσεως, τοὺς ἔχοντας τὸν σπινθῆρα τοῦ ἄνωθεν Πατρός. Δύο γάρ πεπλάσθαι ἀπ' ἀρχῆς ἀνθρώπους φάσκει, ἕνα ἀγα θὸν, καὶ ἕνα φαῦλον· ἐξ ὧν δύο εἶναι τὰ γένη τῶν oμί- ἀνθρώπων ἐν κόσμῳ, ἀγαθόν τε καὶ πονηρόν. Ἐπειδὴ θίξιν θήξιν θήξις ροπή, στιγμὴ, τάχος. ἡμετέραν (δ) Τὸ δὲ κάτωθεν καὶ αὐτό. καὶ αὐτὸν δὲ τον Σωτήρα φάσκει, δὲ οἱ δαίμονες τοῖς πονηροῖς ἐβοήθουν, τούτου ένεκα ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν, ὡς προείπον, ἦλθεν ὁ Σω τὴρ ἐπὶ βοηθείᾳ τῶν ἀγαθῶν ἀνθρώπων, καὶ ἐπὶ καταλύσει τῶν πονηρῶν καὶ τῶν δαιμόνων. Τὸ γα- μεῖν δὲ καὶ τὸ γεννᾶν ὁ αὐτὸς ἀγύρτης ἐκ τοῦ Σα- Οὗτος τῷ Μενάνδρῳ παραπλησίως, ένα έφησεν είναι Πατέρα πάντα· πᾶσιν ἄγνωστον· τοῦτον δὲ τοὺς ἀγγέλους δημιουργῆσαι, καὶ τὰς ἄλλας δυνάμεις. ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως, τοῦ ἄνω Πατρός, αὐτοῦ S. EPIPHANII cupiditate ac voluptate perfusi, cum illius jucundi. tate satiari nänime possent, eò quod repente sur- sum evolasset, tum demum impostor ille velut in scena ita invicem locutos angelos introducit: Fucia- mus hominem ad imaginem et similitudinem'. Ubi particulam nostram, quain in Genesi Deus usurpat, ideo decurtavit, ut errori suo fidem astrueret ; quasi alii sint operis artifices, imaginem vero ipsam ad alium referri significent, cum ita loquuntur: Faciamus hominem ad imaginem et similitädinem. Cæterum edito in lucem homine, angelos ait præ imbecillitate sua perficere opus suum minimne qui- visse; proinde in solo jacentem, ac subsultantem reptantis instar vermiculi, neque erigere se, neque aliud quidquam agere potuisse, donec virtus illa coelestis hoc prospiciens, atque ob imaginem suam atque effigiem hominis miserta, vis suæ scintillam immisit; qua et illum erexit, et vitam impertiit. Nimirum per scintillam istam humanam animam intelligunt. Atque ideo servari, ait, omnino scintil- lam hanc oportet, perire vero quidquid hominis proprium est; quod tum accidit, cum id quod e cœlo delapsum est definito temporis intervallo sur- sum evolat; similiterque quod infimum est eo unde prodierat regreditur. Quod ad Christum attinet, ejusdem impostoris est dogma: cum sola illum ho- minis figura atque effigie venisse, omniaque ab eo specie tenus perfecta, cujusmodi fuit, nasci, au11- Lulare, videri, pati. B II. Hinc illa falso appellata Gnosticorum secta ad C profundam hujus sectæ nequitiam plurimum adjecit, quæ a Simone initium occasionemque nacta longe majores mugas accumulavit, quemadmodum post in ejus refutatione docebimus. At Saturnilus unum ex iis quos constituit angelis fuisse Judæorum Deum existimat; ac tam hunc quam illum a sua virtute descivisse. Salvatorem vero de communi virtutum sententia a Patre missum, ut et Judæorum Deum in ordinem redigeret, et iis qui sibi crederent salu- tem afferret. Ejusmodi esse sectæ illius homines, qui cœlestis illius parentis scintillam habeant. Duos quippe homines principio esse factos, bonum unum, alterum malum: a quibus duplex item ge- uus hominum, bonum scilicet ac malum in mundo proseminatum est. Et quoniam demones malis D tulabantur, ideo postremis, ut ante dixi, tempori bus ad bonos homines ope sua sublevandos, malos- que cum dæmonibus profligandos Salvator adve- mit. Jam uxores ducere, liberosque gignere ab Salamat esse circulator idem pronuntiat. Quamob- Gen. 1, 26. ratione aliquoties Epiphanius. Sed corrupte non- nunquam pro habent exemplaria. Est autem Hesyc. rate Theodoretus usurpatam ab illis in hac senten- tia vocem scribit. Forte etc. integer videtur. Suppleri fortasse potest ex Theo- doreto : Quod autem apud Epiphan. subjicitur, indicat deesse nomen aliquod, puta ad quod pronome pertineat. (46) Ὑπὸ θῆξιν ἀναπτῆναι. Utitur hac loquendi (47) Ποιήσωμεν ἄνθρωπον. Minus igitur accu- 49) Φάσκει γὰρ οὗτος. Neque hic mihi locus

τανά ὑπάρχειν λέγει· ὅθεν καὶ οἱ πλείους αὐτῶν ἐμψύχων ἀπέχονται, ὅπως διὰ τῆς προσποιητῆς δή- δεν πολιτείας αὐτῶν τινας επαγάγωνται εἰς τὴν αὐτ τῶν ἀπάτην. Τὰς δὲ προφητείας φάσκει ὁ αὐτὸς πά- δεν γόης, τὰς μὲν ὑπὸ τῶν κοσμοποιῶν ἀγγέλων πεπροφητεῦσθαι, τὰς δὲ ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ· καὶ αὐτὸν δὲ τὸν Σατανᾶν ἄγγελον φάσκει ἀντιπράττοντα τοῖς κοσμο ποιοῖς ἀγγέλοις, μάλιστα δὲ τῷ Θεῷ τῶν Ἰουδαίων. Γ'. Ὅταν δὲ ταῦτα φάσκῃ ὁ κτηνώδης, πάντως που καὶ αὐτὸς δειχθήσεται ἕνα Θεὸν ὁμολογῶν, καὶ ἐπὶ μίαν ἑνότητα μοναρχίας ἀνάγων τὸ πᾶν. Εἰ γὰρ οἱ ἄγγελοι πεποιήκασιν, ἄγγελοι δὲ πάλιν ἀπὸ τῆς ἄνωθεν δυνάμεως τὸ αἴτιον ἐσχήκασι τοῦ εἶναι· ἄρα οὐκ αὐτοὶ αἴτιοι τοῦ πλάσματος τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλ' ἡ ἄνωθεν δύναμις ἢ τοὺς ἀγγέλους ποιήσασα, ἐξ ὧν καὶ ἡ πλάσις τοῦ ἀνθρώπου συνέστηκε. Καὶ γὰρ οὐκ αἴτιον τὸ ἐργαλεῖον τῶν ὑπ' αὐτοῦ γενομένων, ἀλλ' ὁ ἐνεργῶν τὸ ἐνέργημα διὰ τοῦ ἐργαλείου, δι' οὗ τὸ ἔργον γίνεται, ὡς καὶ γέγραπται· Μὴ δοξασθήσε ται πρίων ἄνευ τοῦ ἕλκοντος αὐτόν; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὕτω δὲ ὁρῶμεν, ὅτι οὔτε μάχαιρα αἰτία φόνου, ἀλλ' ὁ τῇ μαχαίρᾳ τὸν φόνον ἐπιχειρήσας. Καὶ οὐ τὸ κηροπλαστείον δύναται δι᾿ ἑαυτοῦ ποιεῖν τὰ πλασσόμενα, ἀλλ' ὁ τὸ κηροπλαστεῖον καὶ τὸ πλά σμα εργασάμενος. Οὐκοῦν οὔτε οἱ ἄγγελοι αἴτιο:, ἀλλ' ὁ τοὺς ἀγγέλους ποιήσας, εἰ καὶ ἦν παραγγεί λας αὐτοῖς τοῦ μὴ ποιῆσαι ἄνθρωπον. Εἰ ' γὰρ και ταψηφίζεται τῆς ἄνω δυνάμεως ἄγνοιαν καὶ άγνω σίαν τῶν μελλόντων ἔσεσθαι παρὰ τὸ αὐτῆς θέλημα ἐπιτελουμένων, ἡ εὐδοκία " τῇ ἑαυτῆς τοὺς ἀγγέλους πεποιηκέναι πρὸς τὸ χρήσιμον τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀνθρώπου, οὗ ἤθελε κατασκευάζειν, ποιήσασα τους ἀγγέλους, καὶ μὴ ἐντειλαμένη τοῦ μὴ ἐπιτελέσαι τὸ ἐπιχείρημα, τουτέστι τοῦ ἀνθρώπου τὸ πλαστείον, ὡς ἡ αὐτῶν μυθώδης τεχνουργία περιέχει. Δ'. Η ' οὐκοῦν πάλιν τὸν μυθολόγον ἐρωτητέον ο ᾔδει ἡ ἄνω δύναμις, ὅ τι μέλλουσι πράττειν; Ναι, φησίν. Αρα γοῦν, εἰ ᾔδει, αὐτὴ πεποίηκε, καὶ οὐκ αὐτοί. Εἰ δὲ ᾔδει μὲν, οὐκ ἤθελε δὲ, παρὰ δὲ τὴν αὐτῆς γνώμην ἐπεχείρησαν τὸ ἐπιχείρημα αὐτοί · τίνι τῷ λόγῳ οὐ κεκώλυκεν; Εἰ δὲ ἀδυνάτως ἔσχε τοῦ κωλύσαι, πρώτη φαυλότης, ὅτι καθ' αὐτῆς τους ὑπ' αὐτῆς γεγονότας ἀγγέλους εἰς ἀντίθεσιν ἑαυ τῆς καὶ παροξυσμὸν κατεσκεύασε· δεύτερον δὲ, ὅτι δυναμένη οὐ κεκώλυκεν, ἀλλὰ συνήργησεν εἰς τὸ που ντρὶν ἔργον τὸ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων γεγενημένον. Εἰ δὲ οὐ συνήργησε, καὶ βουληθεῖσα οὐκ ηδυνήθη κωλύσαι, πολλή τις ἀσθένεια ἐν τῇ θελησάσῃ καὶ μὴ δυνηθεί- σῃ· καὶ μᾶλλον ἰσχυρότερον εἴη τὸ ὑπ' αὐτῆς γενόμε τον τῶν ἀγγέλων στίφος, ἢ ἡ αὐτὴ αἰτία οὖσα τῶν ὑπ' αὐτῆς γεγονότων ἀγγέλων. Εξάπαντος τοίνυν ἁλι σκεται ἡ τῆς αἱρέσεως ὑπόθεσις, ἀσυστασία μᾶλλον περιπίπτουσα, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ. Εἰ δὲ ἐγίνωσκε μὲν, ἀνάγκῃ δὲ ἐποίει τούτους, ὁ μὴ θέμις ἐστὶ (50) πράτ- τειν παρὰ τὸ αὐτῆς βούλημα, ελαττώσει ἑτέρα περι . Ε. ἢ εὐδοκία. ADVERSUS LÆRESES LIB. I. TOM. II. - ILERES. XX]|[. B abstinent, ut affectato illo sanctioris vitæ genere nonnullos suum in errorem pelliciant. De pr phetarum craculis ita veneficus ille disputat, ca partim a mundi opificibus angelis, partim a Salama profecta et hunc ipsum Satanam putat angelum esse, qui mundi conditoribus angelis, præcipueque Judæorum Deo resistat. III. Quæ cum ab illa pecude hunc in modum disse. runtur, vel invitus convincitur unum confiteri Deum, atque ad unicum, singularemque dominatum uni- versa referre. Etenim si mundus ab angelis factus est, cum ipsimet ante a cœlesti virtute principium atque originem habuerint, non illi fingendi hominis auctores sunt, sed suprema virtus illa potius, quæ angelos condidit, a quibus homo postea formatus est; nam nec artis instrumentum eorum causa est, quæ ab ipso fiunt: sed ille potius, qui cum instru- mento eam actionem exprimit, per quam opus ipsum eficitur, quemadmodum scriptum est: Num gloria- bitur serra síne trahente̱ ipsam *? etc. Atque hoc cæteris in rebus ita sese habere cernimus. Neque enim gladius causa cadis est, sed is qui gladio ad perpetrandam cædem utitur. Neque cerearum imagi- num typus quæ finguntur per se moliri potest, sed is omnino qui et typum ipsum, et expressam ima- ginem fecit. Quare non angeli ipsi, sed qui angelos produxit hominis causa censetur, tametsi ne homi- nem conderent illis interdixerit; nam vel cœlesti virtuti inscitiam, ac futurarum rerum quæ præter voluntatem suam perficiendæ sunt, ignorantiam ascribit, aut eam propria animi inductione putat angelos procreasse, quod hoc ipsum ad producendum hominem utile foret, quem forinare cuperet: cum et angelos condidisset, nec eos prohibuisset opus ejus- quod fabulosum illorum artifcium continet. C A rem plerique ex horum disciplina animatis omnibus moli, nimirum hominis molitione n aggreli, id p IV. Quamobrem rursum de fabularum inventore quærendum est: Ecquid cœlestis illa virtus nove- rat, quid essent angeli facturi? Noverat, inquit. Igitur non angeli ipsi, sed illa utique fecit. Quod si noverat quidem, sed fieri tamen nolebat, ac pra- ter illius sententiam attingere opus istud aggressi sunt, cur non prohibuit? Sin obstare minime po- tuit: primum hoc vitium est, quod contra semet ipsam conditos a se angelos, sibi ut resisterent ac se irritarent moliri voluerit; alterum, quod cum posset, minime prohibuerit, imo etiam ad pessimum illud angelorum opificium exsequendum adjutricem sese præbuerit. Quod si nec illos adjuvit, et prohibere cum vellet non potuit: magnopere imbecillam eam oportet esse, quæ quod voluerit, efficere non potuit: eritque adeo condita illa ab ea angelorum caterva fortior, quam ipsamet -quæ angelorum causa est ac principium. Igitur hæresis ista minime cohærere ipsa secum, atque a veritate recedere omni ex parte convincitur. Jam vero si ' F. 5. * F. expung. 4. • Isa. x, 45. (50) Τούτους 8 μὴ θέμις ἐστίν. Deest μέλλοντας.

τανά ὑπάρχειν λέγει· ὅθεν καὶ οἱ πλείους αὐτῶν ἐμψύχων ἀπέχονται, ὅπως διὰ τῆς προσποιητῆς δή- δεν πολιτείας αὐτῶν τινας επαγάγωνται εἰς τὴν αὐτ τῶν ἀπάτην. Τὰς δὲ προφητείας φάσκει ὁ αὐτὸς πά- δεν γόης, τὰς μὲν ὑπὸ τῶν κοσμοποιῶν ἀγγέλων πεπροφητεῦσθαι, τὰς δὲ ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ· καὶ αὐτὸν δὲ τὸν Σατανᾶν ἄγγελον φάσκει ἀντιπράττοντα τοῖς κοσμο ποιοῖς ἀγγέλοις, μάλιστα δὲ τῷ Θεῷ τῶν Ἰουδαίων. Γ'. Ὅταν δὲ ταῦτα φάσκῃ ὁ κτηνώδης, πάντως που καὶ αὐτὸς δειχθήσεται ἕνα Θεὸν ὁμολογῶν, καὶ ἐπὶ μίαν ἑνότητα μοναρχίας ἀνάγων τὸ πᾶν. Εἰ γὰρ οἱ ἄγγελοι πεποιήκασιν, ἄγγελοι δὲ πάλιν ἀπὸ τῆς ἄνωθεν δυνάμεως τὸ αἴτιον ἐσχήκασι τοῦ εἶναι· ἄρα οὐκ αὐτοὶ αἴτιοι τοῦ πλάσματος τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλ' ἡ ἄνωθεν δύναμις ἢ τοὺς ἀγγέλους ποιήσασα, ἐξ ὧν καὶ ἡ πλάσις τοῦ ἀνθρώπου συνέστηκε. Καὶ γὰρ οὐκ αἴτιον τὸ ἐργαλεῖον τῶν ὑπ' αὐτοῦ γενομένων, ἀλλ' ὁ ἐνεργῶν τὸ ἐνέργημα διὰ τοῦ ἐργαλείου, δι' οὗ τὸ ἔργον γίνεται, ὡς καὶ γέγραπται· Μὴ δοξασθήσε ται πρίων ἄνευ τοῦ ἕλκοντος αὐτόν; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὕτω δὲ ὁρῶμεν, ὅτι οὔτε μάχαιρα αἰτία φόνου, ἀλλ' ὁ τῇ μαχαίρᾳ τὸν φόνον ἐπιχειρήσας. Καὶ οὐ τὸ κηροπλαστείον δύναται δι᾿ ἑαυτοῦ ποιεῖν τὰ πλασσόμενα, ἀλλ' ὁ τὸ κηροπλαστεῖον καὶ τὸ πλά σμα εργασάμενος. Οὐκοῦν οὔτε οἱ ἄγγελοι αἴτιο:, ἀλλ' ὁ τοὺς ἀγγέλους ποιήσας, εἰ καὶ ἦν παραγγεί λας αὐτοῖς τοῦ μὴ ποιῆσαι ἄνθρωπον. Εἰ ' γὰρ και ταψηφίζεται τῆς ἄνω δυνάμεως ἄγνοιαν καὶ άγνω σίαν τῶν μελλόντων ἔσεσθαι παρὰ τὸ αὐτῆς θέλημα ἐπιτελουμένων, ἡ εὐδοκία " τῇ ἑαυτῆς τοὺς ἀγγέλους πεποιηκέναι πρὸς τὸ χρήσιμον τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀνθρώπου, οὗ ἤθελε κατασκευάζειν, ποιήσασα τους ἀγγέλους, καὶ μὴ ἐντειλαμένη τοῦ μὴ ἐπιτελέσαι τὸ ἐπιχείρημα, τουτέστι τοῦ ἀνθρώπου τὸ πλαστείον, ὡς ἡ αὐτῶν μυθώδης τεχνουργία περιέχει. Δ'. Η ' οὐκοῦν πάλιν τὸν μυθολόγον ἐρωτητέον ο ᾔδει ἡ ἄνω δύναμις, ὅ τι μέλλουσι πράττειν; Ναι, φησίν. Αρα γοῦν, εἰ ᾔδει, αὐτὴ πεποίηκε, καὶ οὐκ αὐτοί. Εἰ δὲ ᾔδει μὲν, οὐκ ἤθελε δὲ, παρὰ δὲ τὴν αὐτῆς γνώμην ἐπεχείρησαν τὸ ἐπιχείρημα αὐτοί · τίνι τῷ λόγῳ οὐ κεκώλυκεν; Εἰ δὲ ἀδυνάτως ἔσχε τοῦ κωλύσαι, πρώτη φαυλότης, ὅτι καθ' αὐτῆς τους ὑπ' αὐτῆς γεγονότας ἀγγέλους εἰς ἀντίθεσιν ἑαυ τῆς καὶ παροξυσμὸν κατεσκεύασε· δεύτερον δὲ, ὅτι δυναμένη οὐ κεκώλυκεν, ἀλλὰ συνήργησεν εἰς τὸ που ντρὶν ἔργον τὸ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων γεγενημένον. Εἰ δὲ οὐ συνήργησε, καὶ βουληθεῖσα οὐκ ηδυνήθη κωλύσαι, πολλή τις ἀσθένεια ἐν τῇ θελησάσῃ καὶ μὴ δυνηθεί- σῃ· καὶ μᾶλλον ἰσχυρότερον εἴη τὸ ὑπ' αὐτῆς γενόμε τον τῶν ἀγγέλων στίφος, ἢ ἡ αὐτὴ αἰτία οὖσα τῶν ὑπ' αὐτῆς γεγονότων ἀγγέλων. Εξάπαντος τοίνυν ἁλι σκεται ἡ τῆς αἱρέσεως ὑπόθεσις, ἀσυστασία μᾶλλον περιπίπτουσα, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ. Εἰ δὲ ἐγίνωσκε μὲν, ἀνάγκῃ δὲ ἐποίει τούτους, ὁ μὴ θέμις ἐστὶ (50) πράτ- τειν παρὰ τὸ αὐτῆς βούλημα, ελαττώσει ἑτέρα περι . Ε. ἢ εὐδοκία. ADVERSUS LÆRESES LIB. I. TOM. II. - ILERES. XX]|[. B abstinent, ut affectato illo sanctioris vitæ genere nonnullos suum in errorem pelliciant. De pr phetarum craculis ita veneficus ille disputat, ca partim a mundi opificibus angelis, partim a Salama profecta et hunc ipsum Satanam putat angelum esse, qui mundi conditoribus angelis, præcipueque Judæorum Deo resistat. III. Quæ cum ab illa pecude hunc in modum disse. runtur, vel invitus convincitur unum confiteri Deum, atque ad unicum, singularemque dominatum uni- versa referre. Etenim si mundus ab angelis factus est, cum ipsimet ante a cœlesti virtute principium atque originem habuerint, non illi fingendi hominis auctores sunt, sed suprema virtus illa potius, quæ angelos condidit, a quibus homo postea formatus est; nam nec artis instrumentum eorum causa est, quæ ab ipso fiunt: sed ille potius, qui cum instru- mento eam actionem exprimit, per quam opus ipsum eficitur, quemadmodum scriptum est: Num gloria- bitur serra síne trahente̱ ipsam *? etc. Atque hoc cæteris in rebus ita sese habere cernimus. Neque enim gladius causa cadis est, sed is qui gladio ad perpetrandam cædem utitur. Neque cerearum imagi- num typus quæ finguntur per se moliri potest, sed is omnino qui et typum ipsum, et expressam ima- ginem fecit. Quare non angeli ipsi, sed qui angelos produxit hominis causa censetur, tametsi ne homi- nem conderent illis interdixerit; nam vel cœlesti virtuti inscitiam, ac futurarum rerum quæ præter voluntatem suam perficiendæ sunt, ignorantiam ascribit, aut eam propria animi inductione putat angelos procreasse, quod hoc ipsum ad producendum hominem utile foret, quem forinare cuperet: cum et angelos condidisset, nec eos prohibuisset opus ejus- quod fabulosum illorum artifcium continet. C A rem plerique ex horum disciplina animatis omnibus moli, nimirum hominis molitione n aggreli, id p IV. Quamobrem rursum de fabularum inventore quærendum est: Ecquid cœlestis illa virtus nove- rat, quid essent angeli facturi? Noverat, inquit. Igitur non angeli ipsi, sed illa utique fecit. Quod si noverat quidem, sed fieri tamen nolebat, ac pra- ter illius sententiam attingere opus istud aggressi sunt, cur non prohibuit? Sin obstare minime po- tuit: primum hoc vitium est, quod contra semet ipsam conditos a se angelos, sibi ut resisterent ac se irritarent moliri voluerit; alterum, quod cum posset, minime prohibuerit, imo etiam ad pessimum illud angelorum opificium exsequendum adjutricem sese præbuerit. Quod si nec illos adjuvit, et prohibere cum vellet non potuit: magnopere imbecillam eam oportet esse, quæ quod voluerit, efficere non potuit: eritque adeo condita illa ab ea angelorum caterva fortior, quam ipsamet -quæ angelorum causa est ac principium. Igitur hæresis ista minime cohærere ipsa secum, atque a veritate recedere omni ex parte convincitur. Jam vero si ' F. 5. * F. expung. 4. • Isa. x, 45. (50) Τούτους 8 μὴ θέμις ἐστίν. Deest μέλλοντας.

τανά ὑπάρχειν λέγει· ὅθεν καὶ οἱ πλείους αὐτῶν ἐμψύχων ἀπέχονται, ὅπως διὰ τῆς προσποιητῆς δή- δεν πολιτείας αὐτῶν τινας επαγάγωνται εἰς τὴν αὐτ τῶν ἀπάτην. Τὰς δὲ προφητείας φάσκει ὁ αὐτὸς πά- δεν γόης, τὰς μὲν ὑπὸ τῶν κοσμοποιῶν ἀγγέλων πεπροφητεῦσθαι, τὰς δὲ ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ· καὶ αὐτὸν δὲ τὸν Σατανᾶν ἄγγελον φάσκει ἀντιπράττοντα τοῖς κοσμο ποιοῖς ἀγγέλοις, μάλιστα δὲ τῷ Θεῷ τῶν Ἰουδαίων. Γ'. Ὅταν δὲ ταῦτα φάσκῃ ὁ κτηνώδης, πάντως που καὶ αὐτὸς δειχθήσεται ἕνα Θεὸν ὁμολογῶν, καὶ ἐπὶ μίαν ἑνότητα μοναρχίας ἀνάγων τὸ πᾶν. Εἰ γὰρ οἱ ἄγγελοι πεποιήκασιν, ἄγγελοι δὲ πάλιν ἀπὸ τῆς ἄνωθεν δυνάμεως τὸ αἴτιον ἐσχήκασι τοῦ εἶναι· ἄρα οὐκ αὐτοὶ αἴτιοι τοῦ πλάσματος τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλ' ἡ ἄνωθεν δύναμις ἢ τοὺς ἀγγέλους ποιήσασα, ἐξ ὧν καὶ ἡ πλάσις τοῦ ἀνθρώπου συνέστηκε. Καὶ γὰρ οὐκ αἴτιον τὸ ἐργαλεῖον τῶν ὑπ' αὐτοῦ γενομένων, ἀλλ' ὁ ἐνεργῶν τὸ ἐνέργημα διὰ τοῦ ἐργαλείου, δι' οὗ τὸ ἔργον γίνεται, ὡς καὶ γέγραπται· Μὴ δοξασθήσε ται πρίων ἄνευ τοῦ ἕλκοντος αὐτόν; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὕτω δὲ ὁρῶμεν, ὅτι οὔτε μάχαιρα αἰτία φόνου, ἀλλ' ὁ τῇ μαχαίρᾳ τὸν φόνον ἐπιχειρήσας. Καὶ οὐ τὸ κηροπλαστείον δύναται δι᾿ ἑαυτοῦ ποιεῖν τὰ πλασσόμενα, ἀλλ' ὁ τὸ κηροπλαστεῖον καὶ τὸ πλά σμα εργασάμενος. Οὐκοῦν οὔτε οἱ ἄγγελοι αἴτιο:, ἀλλ' ὁ τοὺς ἀγγέλους ποιήσας, εἰ καὶ ἦν παραγγεί λας αὐτοῖς τοῦ μὴ ποιῆσαι ἄνθρωπον. Εἰ ' γὰρ και ταψηφίζεται τῆς ἄνω δυνάμεως ἄγνοιαν καὶ άγνω σίαν τῶν μελλόντων ἔσεσθαι παρὰ τὸ αὐτῆς θέλημα ἐπιτελουμένων, ἡ εὐδοκία " τῇ ἑαυτῆς τοὺς ἀγγέλους πεποιηκέναι πρὸς τὸ χρήσιμον τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀνθρώπου, οὗ ἤθελε κατασκευάζειν, ποιήσασα τους ἀγγέλους, καὶ μὴ ἐντειλαμένη τοῦ μὴ ἐπιτελέσαι τὸ ἐπιχείρημα, τουτέστι τοῦ ἀνθρώπου τὸ πλαστείον, ὡς ἡ αὐτῶν μυθώδης τεχνουργία περιέχει. Δ'. Η ' οὐκοῦν πάλιν τὸν μυθολόγον ἐρωτητέον ο ᾔδει ἡ ἄνω δύναμις, ὅ τι μέλλουσι πράττειν; Ναι, φησίν. Αρα γοῦν, εἰ ᾔδει, αὐτὴ πεποίηκε, καὶ οὐκ αὐτοί. Εἰ δὲ ᾔδει μὲν, οὐκ ἤθελε δὲ, παρὰ δὲ τὴν αὐτῆς γνώμην ἐπεχείρησαν τὸ ἐπιχείρημα αὐτοί · τίνι τῷ λόγῳ οὐ κεκώλυκεν; Εἰ δὲ ἀδυνάτως ἔσχε τοῦ κωλύσαι, πρώτη φαυλότης, ὅτι καθ' αὐτῆς τους ὑπ' αὐτῆς γεγονότας ἀγγέλους εἰς ἀντίθεσιν ἑαυ τῆς καὶ παροξυσμὸν κατεσκεύασε· δεύτερον δὲ, ὅτι δυναμένη οὐ κεκώλυκεν, ἀλλὰ συνήργησεν εἰς τὸ που ντρὶν ἔργον τὸ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων γεγενημένον. Εἰ δὲ οὐ συνήργησε, καὶ βουληθεῖσα οὐκ ηδυνήθη κωλύσαι, πολλή τις ἀσθένεια ἐν τῇ θελησάσῃ καὶ μὴ δυνηθεί- σῃ· καὶ μᾶλλον ἰσχυρότερον εἴη τὸ ὑπ' αὐτῆς γενόμε τον τῶν ἀγγέλων στίφος, ἢ ἡ αὐτὴ αἰτία οὖσα τῶν ὑπ' αὐτῆς γεγονότων ἀγγέλων. Εξάπαντος τοίνυν ἁλι σκεται ἡ τῆς αἱρέσεως ὑπόθεσις, ἀσυστασία μᾶλλον περιπίπτουσα, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ. Εἰ δὲ ἐγίνωσκε μὲν, ἀνάγκῃ δὲ ἐποίει τούτους, ὁ μὴ θέμις ἐστὶ (50) πράτ- τειν παρὰ τὸ αὐτῆς βούλημα, ελαττώσει ἑτέρα περι . Ε. ἢ εὐδοκία. ADVERSUS LÆRESES LIB. I. TOM. II. - ILERES. XX]|[. B abstinent, ut affectato illo sanctioris vitæ genere nonnullos suum in errorem pelliciant. De pr phetarum craculis ita veneficus ille disputat, ca partim a mundi opificibus angelis, partim a Salama profecta et hunc ipsum Satanam putat angelum esse, qui mundi conditoribus angelis, præcipueque Judæorum Deo resistat. III. Quæ cum ab illa pecude hunc in modum disse. runtur, vel invitus convincitur unum confiteri Deum, atque ad unicum, singularemque dominatum uni- versa referre. Etenim si mundus ab angelis factus est, cum ipsimet ante a cœlesti virtute principium atque originem habuerint, non illi fingendi hominis auctores sunt, sed suprema virtus illa potius, quæ angelos condidit, a quibus homo postea formatus est; nam nec artis instrumentum eorum causa est, quæ ab ipso fiunt: sed ille potius, qui cum instru- mento eam actionem exprimit, per quam opus ipsum eficitur, quemadmodum scriptum est: Num gloria- bitur serra síne trahente̱ ipsam *? etc. Atque hoc cæteris in rebus ita sese habere cernimus. Neque enim gladius causa cadis est, sed is qui gladio ad perpetrandam cædem utitur. Neque cerearum imagi- num typus quæ finguntur per se moliri potest, sed is omnino qui et typum ipsum, et expressam ima- ginem fecit. Quare non angeli ipsi, sed qui angelos produxit hominis causa censetur, tametsi ne homi- nem conderent illis interdixerit; nam vel cœlesti virtuti inscitiam, ac futurarum rerum quæ præter voluntatem suam perficiendæ sunt, ignorantiam ascribit, aut eam propria animi inductione putat angelos procreasse, quod hoc ipsum ad producendum hominem utile foret, quem forinare cuperet: cum et angelos condidisset, nec eos prohibuisset opus ejus- quod fabulosum illorum artifcium continet. C A rem plerique ex horum disciplina animatis omnibus moli, nimirum hominis molitione n aggreli, id p IV. Quamobrem rursum de fabularum inventore quærendum est: Ecquid cœlestis illa virtus nove- rat, quid essent angeli facturi? Noverat, inquit. Igitur non angeli ipsi, sed illa utique fecit. Quod si noverat quidem, sed fieri tamen nolebat, ac pra- ter illius sententiam attingere opus istud aggressi sunt, cur non prohibuit? Sin obstare minime po- tuit: primum hoc vitium est, quod contra semet ipsam conditos a se angelos, sibi ut resisterent ac se irritarent moliri voluerit; alterum, quod cum posset, minime prohibuerit, imo etiam ad pessimum illud angelorum opificium exsequendum adjutricem sese præbuerit. Quod si nec illos adjuvit, et prohibere cum vellet non potuit: magnopere imbecillam eam oportet esse, quæ quod voluerit, efficere non potuit: eritque adeo condita illa ab ea angelorum caterva fortior, quam ipsamet -quæ angelorum causa est ac principium. Igitur hæresis ista minime cohærere ipsa secum, atque a veritate recedere omni ex parte convincitur. Jam vero si ' F. 5. * F. expung. 4. • Isa. x, 45. (50) Τούτους 8 μὴ θέμις ἐστίν. Deest μέλλοντας.

Α πεσείται πάλιν, καὶ οὐδὲ ἓν πλήρωμα εὑρεθήσεται ἐν τῇ ἄνω δυνάμει κατὰ τὸν αὐτοῦ λόγον. Ἔτι δὲ προσ θείημεν αὐτὸν ἐρωτῶντες · Λέγε ἡμῖν, ὦ οὗτος ὁ διὰ θυρίδων παρακύψας, ἵν' οὕτω χλευάσω τὴν σὴν ληρω- δίαν, καὶ ἐν τῷ παρακύπτειν σκοπήσας ὡς ἐκτίσθη- σαν οἱ ἄγγελοι, καὶ τὴν ὑπ' αὐτῶν περὶ τὸ ἀνθρώπι τον πλάσμα τεχνουργίαν, τότε κατώπτευσας", καὶ τῆς ἄνωθεν δυνάμεως ἐξιχνίασας τὴν μηχανοποιίαν, ᾔδεισαν οὗτοι τί πλάσσουσιν, ἢ ἡγνόουν ; ᾿Αγνοοῦντες δὲ, ὑπὸ τίνος ἠναγκάζοντο τὸ ἐν ἀγνωσίᾳ ἐπιτελεῖν; Οὐχὶ, φησίν, οὐκ ἠγνόουν· ᾔδεισαν γὰρ ὁ ἔμελλον πράττειν. Ἡ τοίνυν ἄνωθεν δύναμις ᾔδει τούτους τοῦτο μέλλοντας ἐπιχειρεῖν, ἢ ἡγνόει ; Οὐκ ἠγνόει. Ἐποίη- σεν οὖν αὐτοὺς, ἵνα τοῦτο πράξωσιν, ἢ μή; Ουχί, φη- σίν. Εποίησε γὰρ αὐτοὺς μόνον. Οὗτοι δὲ παρὰ τὴν ἄνω δύναμιν ἐπεχείρησαν πρὸς τὸ ποιῆσαι πλάσμα. Οὐκοῦν οὗτοι μὲν ᾔδεισαν, ἐκείνη δὲ ἡ ἄνωθεν δύνα- μις ἡγνόει κατὰ τὸν σὸν λόγον, ὦ πάντων ἀνθρώπων ἀβέλτερε! Καὶ ἔσται μὲν ἡ τῶν ἀνθρώπων κατα- σκευή σύστασις ', καὶ οἱ αἴτιοι ταύτης ἄγγελος ἐν γνώσει, ἡ δὲ τοὺς ἀγγέλους ποιήσασα δύναμις ἐν ἀγνωσία ; Ληρῶδες δ' ἂν εἴη τοῦτο καὶ ἠλίθιον, ὅτι μᾶλλον ἐντελέστερον τὸ ἔργον τοῦ τεχνίτου, καὶ ὁ τεχνίτης ἀδρανέστερος τῶν ὑπ' αὐτοῦ γενομένων ἀγ γέλων, αἰτίων ὄντων τῆς ἀνθρωπείας συστάσεως. Ὥστε οὖν ἐξάπαντος ἀνάγκη· ὁμολογήσειας ἂν ἐπὶ τὸν αὐτὸν ποιητὴν τὸν ἕνα, καὶ ἐπὶ τὴν μίαν μοναρ γίαν τὸ πᾶν ἄγειν. Β Ο Ε'. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ὁ Πατὴρ ἐποίησε τὸν ἄνθρω· πον καὶ πάντα κατὰ τὴν ἰδίαν εὐδοκίαν, καὶ οὐχ οἱ ἄγγελοι, οὐδὲ κατὰ τὴν τῶν ἀγγέλων συμβουλίαν τέ γέγονε. Ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν τὸν Θεὸν, Ποιήσωμεν ἄν θρωπον, κατ' εἰκόνα ἡμετέραν εἶπε, καὶ οὐ κατ' εικόνα μόνον. Συνεκάλει γὰρ εἰς τὴν ἑαυτοῦ δημιουρ γίαν τὸν αὐτὸν Λόγον καὶ Μονογενῆ, ὡς ἔχει καὶ ἡ ἐξ ἀληθείας όρμωμένη πιστῶν ἔννοια, καὶ αὐτὸ τὸ τῆς ἀληθείας ἀκρίβασμα, ὡς καὶ ἐν ἑτέροις πλείοσι σαφῶς περὶ τούτου καὶ διὰ μήκους ἐποιησάμεθα τὴν όμολογίαν, ὡς ὁ Πατήρ συγκαλεῖται τὸν Υἱὸν συνδη - μιουργεῖν τὸν ἄνθρωπον, δι' οὗ καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐποίησεν. Οὐ μόνον δὲ συγκαλεῖν εἴποιμι τὸν Υἱόν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Τῷ γὰρ λόγῳ Κυρίου εί οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στό ματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. Εἶτε δὲ βου· ληθείη, εἴτε καὶ μὴ βουληθείη, φημὶ δὲ ὁ Σατορνίκος ὁ τῆς αἱρέσεως ταύτης ἀρχηγὸς, ἀναγκασθήσεται ἐξ- άπαντος τὸν ἕνα Θεὸν ὁμολογεῖν, Θεὸν καὶ Κύριον του σύμπαντος ὄντα κτίστην τε καὶ δημιουργὸν, ἅμα τε καὶ τοῦ ἀνθρώπου. Αἰσχυνθήσεται δὲ κατὰ πάντα τρόπον ὡς συκοφάντης καὶ εἰς τὴν περὶ προφητῶν λόγον, καὶ εἰς τὴν κατὰ τοῦ σεμνού γάμου φαύλην κατηγορίαν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρι στὸς διαρρήδην ἐκφωνεῖ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, καὶ λέγει Γ. κατοπτεύσας, εἰ ἐξιχνιάσας. • Ε ἀνάγκη. S. EPIPHANI 30S caelestem virtutem uinime illa quidem bulebant, sed cos ipsos tamen, qui quod nefas esset præter voluntatem suam erant facturi, necessario condi- elit, alia rursus in re deficiet : nec ullum in celesti virtute complementum ex illius sententia residebit. Atque ut illum denuo interrogemus Heus tut in- quam, qui per fenestras intro prospexeris, ut eo ludibrio deliria tua prosequar, ibique quemadmo- dum angeli creati sint pervideris, corumque in ho- mine fingendo artificium cognoris, ac cœlestis vir- tutis solertiam perscrutatus fueris, unum, oro te, die nobis : num illi quid molirentur noverant; an ignorabant potius ? Si enin ignorabant, quæ vis illos cogebat, ut quod ignotum sibi esset efficerent? Minimie, inquit, ignorabant, imo quid acturi essent witellexerant. Aut igitur ad illud facinus aggressu- ros istcs colestis virtus sciebat, aut nondum scie- bat. Scivisse respondet. Quæero itaque num illos eo consilio necne ut hoc facerent produxerit. Negat eo consilio productos. Nihil enim nisi ipsos condi- dit. At hi inconsulta celesti virtute se ad opificiumn istud accinxerunt Ergo quod angeli cognoscebant, cuplestis virtus illa nesciebat? mortalium longe orinium stolidissime! Et hominis structura consi- stet, auctoresque illius angeli ejus rei notitiam ha- bebunt, atque interim virtus illa, quæ angelos pro- duxit, in ignoratione versabitur? Sane perquam hoc stultum est ac ridiculum; cum et opis artifice suo perfectius, et angelorum auctorem angelis ipsis qui hominem conflarunt, imbecilliorem, constituat. Quamobrem hoc unum necessario superest, ut te ad unum omnia eumdemque conditorem, atque ad singularem principatum referre fateare, ' D V. Etenim Deus Pater hominem, cum cæteris C omnibus, suopte nutu ac voluntate procreavit, non angeli, neque ex angelorum consilio. Nam cum Deus ita locutus est: Faciamus hominem, ad ima- ginem nostram dixit, non ad imaginem duntaxat. Quippe ad hujus opificii communionem Verbum sulum eumdemque Filium unicum adhibebat, estque communis iste fidelium omnium sensus a veritate profectus, qua cum accuratissime con- venit; id quod aliis compluribus locis manifeste ac prolixe sumus professi, nimirum Filium a Patre ad communiter procreandum hominem vocari, per quem Filium reliqua oninia produxerit. Sed neque Filium duntaxat advocari dixerim, imo vero san- ctum etiam Spirittim. Verbo enim Domini cali fir- mati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum'. Caterum sive sponte, sive nolens hoc Saturnilus hæresis auctor admittere cogetur: unum omnino Deum ac Dominum esse conditorem universorum et artificem, adeoque vel hominis ipsius. Pudebit insuper illum velut calumniatorem eorum quæ ad- versus prophetas, necnor. ad honestas nuptias ne- quissime damnandas effutiit. Quippe Dominus no- ster Jesus Christus in Evangelio perspicue propheta consentanea dicit ac pronuntiat : Quoniam qui per Psal. xxx11, 6. Vox ista supervacua. Digitized by · Google

Α πεσείται πάλιν, καὶ οὐδὲ ἓν πλήρωμα εὑρεθήσεται ἐν τῇ ἄνω δυνάμει κατὰ τὸν αὐτοῦ λόγον. Ἔτι δὲ προσ θείημεν αὐτὸν ἐρωτῶντες · Λέγε ἡμῖν, ὦ οὗτος ὁ διὰ θυρίδων παρακύψας, ἵν' οὕτω χλευάσω τὴν σὴν ληρω- δίαν, καὶ ἐν τῷ παρακύπτειν σκοπήσας ὡς ἐκτίσθη- σαν οἱ ἄγγελοι, καὶ τὴν ὑπ' αὐτῶν περὶ τὸ ἀνθρώπι τον πλάσμα τεχνουργίαν, τότε κατώπτευσας", καὶ τῆς ἄνωθεν δυνάμεως ἐξιχνίασας τὴν μηχανοποιίαν, ᾔδεισαν οὗτοι τί πλάσσουσιν, ἢ ἡγνόουν ; ᾿Αγνοοῦντες δὲ, ὑπὸ τίνος ἠναγκάζοντο τὸ ἐν ἀγνωσίᾳ ἐπιτελεῖν; Οὐχὶ, φησίν, οὐκ ἠγνόουν· ᾔδεισαν γὰρ ὁ ἔμελλον πράττειν. Ἡ τοίνυν ἄνωθεν δύναμις ᾔδει τούτους τοῦτο μέλλοντας ἐπιχειρεῖν, ἢ ἡγνόει ; Οὐκ ἠγνόει. Ἐποίη- σεν οὖν αὐτοὺς, ἵνα τοῦτο πράξωσιν, ἢ μή; Ουχί, φη- σίν. Εποίησε γὰρ αὐτοὺς μόνον. Οὗτοι δὲ παρὰ τὴν ἄνω δύναμιν ἐπεχείρησαν πρὸς τὸ ποιῆσαι πλάσμα. Οὐκοῦν οὗτοι μὲν ᾔδεισαν, ἐκείνη δὲ ἡ ἄνωθεν δύνα- μις ἡγνόει κατὰ τὸν σὸν λόγον, ὦ πάντων ἀνθρώπων ἀβέλτερε! Καὶ ἔσται μὲν ἡ τῶν ἀνθρώπων κατα- σκευή σύστασις ', καὶ οἱ αἴτιοι ταύτης ἄγγελος ἐν γνώσει, ἡ δὲ τοὺς ἀγγέλους ποιήσασα δύναμις ἐν ἀγνωσία ; Ληρῶδες δ' ἂν εἴη τοῦτο καὶ ἠλίθιον, ὅτι μᾶλλον ἐντελέστερον τὸ ἔργον τοῦ τεχνίτου, καὶ ὁ τεχνίτης ἀδρανέστερος τῶν ὑπ' αὐτοῦ γενομένων ἀγ γέλων, αἰτίων ὄντων τῆς ἀνθρωπείας συστάσεως. Ὥστε οὖν ἐξάπαντος ἀνάγκη· ὁμολογήσειας ἂν ἐπὶ τὸν αὐτὸν ποιητὴν τὸν ἕνα, καὶ ἐπὶ τὴν μίαν μοναρ γίαν τὸ πᾶν ἄγειν. Β Ο Ε'. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ὁ Πατὴρ ἐποίησε τὸν ἄνθρω· πον καὶ πάντα κατὰ τὴν ἰδίαν εὐδοκίαν, καὶ οὐχ οἱ ἄγγελοι, οὐδὲ κατὰ τὴν τῶν ἀγγέλων συμβουλίαν τέ γέγονε. Ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν τὸν Θεὸν, Ποιήσωμεν ἄν θρωπον, κατ' εἰκόνα ἡμετέραν εἶπε, καὶ οὐ κατ' εικόνα μόνον. Συνεκάλει γὰρ εἰς τὴν ἑαυτοῦ δημιουρ γίαν τὸν αὐτὸν Λόγον καὶ Μονογενῆ, ὡς ἔχει καὶ ἡ ἐξ ἀληθείας όρμωμένη πιστῶν ἔννοια, καὶ αὐτὸ τὸ τῆς ἀληθείας ἀκρίβασμα, ὡς καὶ ἐν ἑτέροις πλείοσι σαφῶς περὶ τούτου καὶ διὰ μήκους ἐποιησάμεθα τὴν όμολογίαν, ὡς ὁ Πατήρ συγκαλεῖται τὸν Υἱὸν συνδη - μιουργεῖν τὸν ἄνθρωπον, δι' οὗ καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐποίησεν. Οὐ μόνον δὲ συγκαλεῖν εἴποιμι τὸν Υἱόν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Τῷ γὰρ λόγῳ Κυρίου εί οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στό ματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. Εἶτε δὲ βου· ληθείη, εἴτε καὶ μὴ βουληθείη, φημὶ δὲ ὁ Σατορνίκος ὁ τῆς αἱρέσεως ταύτης ἀρχηγὸς, ἀναγκασθήσεται ἐξ- άπαντος τὸν ἕνα Θεὸν ὁμολογεῖν, Θεὸν καὶ Κύριον του σύμπαντος ὄντα κτίστην τε καὶ δημιουργὸν, ἅμα τε καὶ τοῦ ἀνθρώπου. Αἰσχυνθήσεται δὲ κατὰ πάντα τρόπον ὡς συκοφάντης καὶ εἰς τὴν περὶ προφητῶν λόγον, καὶ εἰς τὴν κατὰ τοῦ σεμνού γάμου φαύλην κατηγορίαν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρι στὸς διαρρήδην ἐκφωνεῖ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, καὶ λέγει Γ. κατοπτεύσας, εἰ ἐξιχνιάσας. • Ε ἀνάγκη. S. EPIPHANI 30S caelestem virtutem uinime illa quidem bulebant, sed cos ipsos tamen, qui quod nefas esset præter voluntatem suam erant facturi, necessario condi- elit, alia rursus in re deficiet : nec ullum in celesti virtute complementum ex illius sententia residebit. Atque ut illum denuo interrogemus Heus tut in- quam, qui per fenestras intro prospexeris, ut eo ludibrio deliria tua prosequar, ibique quemadmo- dum angeli creati sint pervideris, corumque in ho- mine fingendo artificium cognoris, ac cœlestis vir- tutis solertiam perscrutatus fueris, unum, oro te, die nobis : num illi quid molirentur noverant; an ignorabant potius ? Si enin ignorabant, quæ vis illos cogebat, ut quod ignotum sibi esset efficerent? Minimie, inquit, ignorabant, imo quid acturi essent witellexerant. Aut igitur ad illud facinus aggressu- ros istcs colestis virtus sciebat, aut nondum scie- bat. Scivisse respondet. Quæero itaque num illos eo consilio necne ut hoc facerent produxerit. Negat eo consilio productos. Nihil enim nisi ipsos condi- dit. At hi inconsulta celesti virtute se ad opificiumn istud accinxerunt Ergo quod angeli cognoscebant, cuplestis virtus illa nesciebat? mortalium longe orinium stolidissime! Et hominis structura consi- stet, auctoresque illius angeli ejus rei notitiam ha- bebunt, atque interim virtus illa, quæ angelos pro- duxit, in ignoratione versabitur? Sane perquam hoc stultum est ac ridiculum; cum et opis artifice suo perfectius, et angelorum auctorem angelis ipsis qui hominem conflarunt, imbecilliorem, constituat. Quamobrem hoc unum necessario superest, ut te ad unum omnia eumdemque conditorem, atque ad singularem principatum referre fateare, ' D V. Etenim Deus Pater hominem, cum cæteris C omnibus, suopte nutu ac voluntate procreavit, non angeli, neque ex angelorum consilio. Nam cum Deus ita locutus est: Faciamus hominem, ad ima- ginem nostram dixit, non ad imaginem duntaxat. Quippe ad hujus opificii communionem Verbum sulum eumdemque Filium unicum adhibebat, estque communis iste fidelium omnium sensus a veritate profectus, qua cum accuratissime con- venit; id quod aliis compluribus locis manifeste ac prolixe sumus professi, nimirum Filium a Patre ad communiter procreandum hominem vocari, per quem Filium reliqua oninia produxerit. Sed neque Filium duntaxat advocari dixerim, imo vero san- ctum etiam Spirittim. Verbo enim Domini cali fir- mati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum'. Caterum sive sponte, sive nolens hoc Saturnilus hæresis auctor admittere cogetur: unum omnino Deum ac Dominum esse conditorem universorum et artificem, adeoque vel hominis ipsius. Pudebit insuper illum velut calumniatorem eorum quæ ad- versus prophetas, necnor. ad honestas nuptias ne- quissime damnandas effutiit. Quippe Dominus no- ster Jesus Christus in Evangelio perspicue propheta consentanea dicit ac pronuntiat : Quoniam qui per Psal. xxx11, 6. Vox ista supervacua. Digitized by · Google

ΤΟΜ. Π. συνοδὰ τῷ προτήσῃ· Ὅτι ὁ λαλῶν ἐν τοῖς προφή- ταις, ἰδοὺ πάρειμι· καὶ πάλιν· ὅτι ῾Ο Πατήρ μου έως ἄρτι ἐργάζεται κἀγὼ ἐργάζομαι. Ἵνα δὲ δείξῃ τί ἐργάζεται αὐτοῦ ὁ Πατὴρ καὶ αὐτὸς, ἀπεφήνατο λέγων τοῖς ἐρωτήσασιν αὐτὸν, εἰ χρὴ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν· Πῶς γέγραπται; "Οτι ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς· καὶ πάλιν μεθ' ἕτερα, "Οτι ἕνεκεν τούτου καταλείψει άνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Καὶ εὐθὺς προσέθηκε λέγων· οὓς ὁ Θεὸς συνέζευξεν, άνθρωπος μὴ χωριζέτω· ὡς ἐξάπαν- της τὸν Σωτῆρα διδάσκειν τὴν ποιητὴν τῶν ἀνθρώπων Θεὸν εἶναι τῶν πάντων, αὐτοῦ δὲ Πατέρα. Καὶ ὅτι ὁ γάμος οὐκ ἐκ τοῦ Σατανᾶ, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Θεοῦ τυγχάνει, Β πρῶτον μὲν ὁ Κύριος λέγει· Οὓς ὁ Θεὸς, φησί, συν- έζευξεν, άνθρωπος μή χωριζέτω· καὶ πάλιν ὁ ἅγιος Απόστολος· Τίμιος ὁ γάμος, καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος. Ταῖς δὲ φύσει χηρευσάσεις ὡσαύτως παρ αγγέλλει, λέγων διὰ Τιμοθέου· Νεωτέρας χήρας παραιτοῦ. Μετὰ γὰρ τὸ καταστρηνιάσαι τοῦ Χρι- στοῦ, γαμεῖν θέλουσι· καὶ μεθ' ἕτερα· Γαμείτω σαν, τεκνογονείτωσαν, οἰκοδεσποτείτωσαν' ἀν υπέρβατον ὑπὲρ τοῦ γάμου νόμον τιθέμενος ἐπ Θεοῦ ὄντα, καὶ κατὰ σεμνότητα ἀνθρώποις κεχαρισμένον. Σ'. Περὶ δὲ τῶν κατὰ τὰς Θεοῦ (51) προφητείας ὑπ' αὐτοῦ σεσυκοφαντημένων ὑπονοιῶν, ὡς μὴ εἶναι αὐτοὺς ἐκ Θεοῦ, μυρία ἔστιν εἰπεῖν, ὡς αὐτὸς λέγει ὁ Μονογενής, ἐξ ὧν τὸν κόσμον ἑαυτοῦ εὐαγγελιζό μενος λέγει. Πρώτον μεν, ὅτι Αβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ πάλιν φησίν· Εἰ ἐπι στεύετε Μωϋσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε. Τίς δὲ τῶν εὐφρονούντων, καὶ σύνεσιν ἐκ Θεοῦ κεκτημένων, οὐκ ἐλέγξειε τὸν ἀπατεῶνα Σατορνίλον, γινώσκων ἐν δόξῃ ἀποκαλυ φθέντα τὸν Σωτῆρα εἰς παράστασιν ἀληθείας, ἄλλως τὴν ἑαυτοῦ δόξαν μὴ ὑποδείξαντα ἀλλ᾽ ἢ ἀναμέσον Ἠλία καὶ Μωϋσέως τῶν καὶ αὐτῶν ἐν δόξῃ ἰδίᾳ μετ' αὐτοῦ ὀφθέντων; Αλλα δὲ ὅσα τοιαῦτά ἐστιν, ὁ ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Καινῇ Διαθήκῃ λεγόμενα τὴν σύστασιν ποιεῖται νόμου τε καὶ προφη τῶν καὶ πάσης Παλαιᾶς Διαθήκης πρὸς τὴν Καινὴν Διαθήκην, ὅτι ἐνὸς Θεοῦ εἰσὶν ἀμφότεραι· ὡς λέγει· η Ελεύσονται ἐν κόλποις Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, καὶ ἀναπαύ- τονται ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Πάλιν δὲ τὸ ἐκ προσώπου Δαβίδ περὶ αὐτοῦ προφητευόμενον, τό Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· καὶ πάλιν παρ' αὐτοῦ λεγόμενον τοῖς Φαρι ταίοις· Οὐδέποτε ἀνέγνωτε· Λίθον ὃν ἀπεδοκίμα- σαν οἱ οἰκοδομοῦντες; Καὶ ὡς ὁ Λουκᾶς διαβεβαιοῦ- ται αὐτὸν τὸν Σωτῆρα μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἐκ τῶν νε κρῶν ώφθαι κατὰ τὴν ὁδὸν τοῖς περὶ τὸν Ναθα 56. • Νοvo ν, ADVERSUS HERESES LIB. 1. HÆRES. XXIII. - 30€ patrem et matrem suam, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carnem unam. Quibus continuo sub- jecit: Quos Deus conjunxit, homo non separet. Qui- bus verbis omnino Salvator docuit, Creatorem hominum universorum esse Deum, eundemque Patrem suum. Nuptias porro non ab Satana, sed a Deo derivatas esse primum Dominus ipse testatur: Quos Deus, inquit, conjunxit, homo non separel, Tum sanctus Apostolus: Honorabiles, ait, nuptiæ, et torus immaculatus *. Deinde viduis eodein modo precipit, per Timotheum ita loquens: Adole- scentulas viduas devita. Cum enim luxuriatæ fuerint in Christo, nubere volunt. Tum quibusdam interjectis: Nubant; filios procreent; matresſamilias sint*, etc. In quo legem ejusmodi sancit, quam prætergredi nemini liceat ; quæ et a Deo profecta sit, et homini- bus honestatis causa constituta. A prophetas loquebar, ecce adsum '. Ac rursum : Pater meus usque modo operatur, et ego operor³. Ut autem quid ageret tam Pater ejus, quam ipse, declararet, hoc ipsum explicavit iis a quibus interrogatus fue rat, oporteretne uxorem quacunque ex causa di- mittere: Quomodo scriptum est ? Quoniam Deus ho- minem fecit, masculum et feminam fecit eos. Tum quibusdam interjectis: Propterea relinquet homo VI. Quod vero ad opiniones illas attinet, quas de divinis prophetarum oraculis calumniose commen- tus est, cum ad Deum pertinere illos negavit, in- finita quædam in medium afferre licet: cujusmodi sunt quæ unicus ipse Dei Filius loquitur, cum de- eora sua ornamentaque proponens his verbis uti- tur. Primum: Abraham pater vester desideravit vi- dere diem meum: et vidit, et gavisus est *. Ac rur- sum: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et _mihi: de me enim ille scripsit". Ecquis vero pru - dens, et accepta divinitus sapientia præditus impo- storem Saturnilum non facile convincat, cum Sal- vatorem videat veritatis comprobandæ gratia, sc- metipsum cum ingenti gloria relegentem, non eam aliter quam in medio Eliæ ac Mosis exhibere vo- luisse, qui et ipsi sua quisque instructi gloria cum illo conspecti sunt? Possunt et alia id genus afferri, quæcunque ipso Domini ore, totoque Testamento pronuntiata id aperte confirmant: legem ac prophetas, Velusque Instrumentum omne cum Novo convenire, ntrumque ab uno eodemque Deo manasse. Quemadmodum cum dicit: Venient in sinum Abra- hæ, Isaac et Jacob in regno cœlorum, et requiescent ab Occidente, etc. Item illud, quod in persona Davidis de se prædictum fuerat: Dixit Dominus Domino meo: Sede a deatris meis". Tum quod Ph- risæis dixit: Nunquamne legistis: Lapidem quem reprobarunt ædificantes 10? Eodem etiam pertinet quod Lucas asserit, Salvatorem a mortuis excitatum • Isa. L11, 6. • Joan. v, 17. * Matth. xix, sqq: * Hebr. sun,14. I Tim. sqq. • Joan. viii, Joan.v, 46. • Matth. VIII, 11. • Matth. xxii,44 ; Psal. cix, 1. to Matth. xxi, ; Pal. cxvi, 22. (51) Περὶ δὲ τῶν κατὰ τὰς Θεοῦ. Forte τῆς Θεού.

ΤΟΜ. Π. συνοδὰ τῷ προτήσῃ· Ὅτι ὁ λαλῶν ἐν τοῖς προφή- ταις, ἰδοὺ πάρειμι· καὶ πάλιν· ὅτι ῾Ο Πατήρ μου έως ἄρτι ἐργάζεται κἀγὼ ἐργάζομαι. Ἵνα δὲ δείξῃ τί ἐργάζεται αὐτοῦ ὁ Πατὴρ καὶ αὐτὸς, ἀπεφήνατο λέγων τοῖς ἐρωτήσασιν αὐτὸν, εἰ χρὴ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν· Πῶς γέγραπται; "Οτι ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς· καὶ πάλιν μεθ' ἕτερα, "Οτι ἕνεκεν τούτου καταλείψει άνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Καὶ εὐθὺς προσέθηκε λέγων· οὓς ὁ Θεὸς συνέζευξεν, άνθρωπος μὴ χωριζέτω· ὡς ἐξάπαν- της τὸν Σωτῆρα διδάσκειν τὴν ποιητὴν τῶν ἀνθρώπων Θεὸν εἶναι τῶν πάντων, αὐτοῦ δὲ Πατέρα. Καὶ ὅτι ὁ γάμος οὐκ ἐκ τοῦ Σατανᾶ, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Θεοῦ τυγχάνει, Β πρῶτον μὲν ὁ Κύριος λέγει· Οὓς ὁ Θεὸς, φησί, συν- έζευξεν, άνθρωπος μή χωριζέτω· καὶ πάλιν ὁ ἅγιος Απόστολος· Τίμιος ὁ γάμος, καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος. Ταῖς δὲ φύσει χηρευσάσεις ὡσαύτως παρ αγγέλλει, λέγων διὰ Τιμοθέου· Νεωτέρας χήρας παραιτοῦ. Μετὰ γὰρ τὸ καταστρηνιάσαι τοῦ Χρι- στοῦ, γαμεῖν θέλουσι· καὶ μεθ' ἕτερα· Γαμείτω σαν, τεκνογονείτωσαν, οἰκοδεσποτείτωσαν' ἀν υπέρβατον ὑπὲρ τοῦ γάμου νόμον τιθέμενος ἐπ Θεοῦ ὄντα, καὶ κατὰ σεμνότητα ἀνθρώποις κεχαρισμένον. Σ'. Περὶ δὲ τῶν κατὰ τὰς Θεοῦ (51) προφητείας ὑπ' αὐτοῦ σεσυκοφαντημένων ὑπονοιῶν, ὡς μὴ εἶναι αὐτοὺς ἐκ Θεοῦ, μυρία ἔστιν εἰπεῖν, ὡς αὐτὸς λέγει ὁ Μονογενής, ἐξ ὧν τὸν κόσμον ἑαυτοῦ εὐαγγελιζό μενος λέγει. Πρώτον μεν, ὅτι Αβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ πάλιν φησίν· Εἰ ἐπι στεύετε Μωϋσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε. Τίς δὲ τῶν εὐφρονούντων, καὶ σύνεσιν ἐκ Θεοῦ κεκτημένων, οὐκ ἐλέγξειε τὸν ἀπατεῶνα Σατορνίλον, γινώσκων ἐν δόξῃ ἀποκαλυ φθέντα τὸν Σωτῆρα εἰς παράστασιν ἀληθείας, ἄλλως τὴν ἑαυτοῦ δόξαν μὴ ὑποδείξαντα ἀλλ᾽ ἢ ἀναμέσον Ἠλία καὶ Μωϋσέως τῶν καὶ αὐτῶν ἐν δόξῃ ἰδίᾳ μετ' αὐτοῦ ὀφθέντων; Αλλα δὲ ὅσα τοιαῦτά ἐστιν, ὁ ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Καινῇ Διαθήκῃ λεγόμενα τὴν σύστασιν ποιεῖται νόμου τε καὶ προφη τῶν καὶ πάσης Παλαιᾶς Διαθήκης πρὸς τὴν Καινὴν Διαθήκην, ὅτι ἐνὸς Θεοῦ εἰσὶν ἀμφότεραι· ὡς λέγει· η Ελεύσονται ἐν κόλποις Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, καὶ ἀναπαύ- τονται ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Πάλιν δὲ τὸ ἐκ προσώπου Δαβίδ περὶ αὐτοῦ προφητευόμενον, τό Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· καὶ πάλιν παρ' αὐτοῦ λεγόμενον τοῖς Φαρι ταίοις· Οὐδέποτε ἀνέγνωτε· Λίθον ὃν ἀπεδοκίμα- σαν οἱ οἰκοδομοῦντες; Καὶ ὡς ὁ Λουκᾶς διαβεβαιοῦ- ται αὐτὸν τὸν Σωτῆρα μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἐκ τῶν νε κρῶν ώφθαι κατὰ τὴν ὁδὸν τοῖς περὶ τὸν Ναθα 56. • Νοvo ν, ADVERSUS HERESES LIB. 1. HÆRES. XXIII. - 30€ patrem et matrem suam, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carnem unam. Quibus continuo sub- jecit: Quos Deus conjunxit, homo non separet. Qui- bus verbis omnino Salvator docuit, Creatorem hominum universorum esse Deum, eundemque Patrem suum. Nuptias porro non ab Satana, sed a Deo derivatas esse primum Dominus ipse testatur: Quos Deus, inquit, conjunxit, homo non separel, Tum sanctus Apostolus: Honorabiles, ait, nuptiæ, et torus immaculatus *. Deinde viduis eodein modo precipit, per Timotheum ita loquens: Adole- scentulas viduas devita. Cum enim luxuriatæ fuerint in Christo, nubere volunt. Tum quibusdam interjectis: Nubant; filios procreent; matresſamilias sint*, etc. In quo legem ejusmodi sancit, quam prætergredi nemini liceat ; quæ et a Deo profecta sit, et homini- bus honestatis causa constituta. A prophetas loquebar, ecce adsum '. Ac rursum : Pater meus usque modo operatur, et ego operor³. Ut autem quid ageret tam Pater ejus, quam ipse, declararet, hoc ipsum explicavit iis a quibus interrogatus fue rat, oporteretne uxorem quacunque ex causa di- mittere: Quomodo scriptum est ? Quoniam Deus ho- minem fecit, masculum et feminam fecit eos. Tum quibusdam interjectis: Propterea relinquet homo VI. Quod vero ad opiniones illas attinet, quas de divinis prophetarum oraculis calumniose commen- tus est, cum ad Deum pertinere illos negavit, in- finita quædam in medium afferre licet: cujusmodi sunt quæ unicus ipse Dei Filius loquitur, cum de- eora sua ornamentaque proponens his verbis uti- tur. Primum: Abraham pater vester desideravit vi- dere diem meum: et vidit, et gavisus est *. Ac rur- sum: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et _mihi: de me enim ille scripsit". Ecquis vero pru - dens, et accepta divinitus sapientia præditus impo- storem Saturnilum non facile convincat, cum Sal- vatorem videat veritatis comprobandæ gratia, sc- metipsum cum ingenti gloria relegentem, non eam aliter quam in medio Eliæ ac Mosis exhibere vo- luisse, qui et ipsi sua quisque instructi gloria cum illo conspecti sunt? Possunt et alia id genus afferri, quæcunque ipso Domini ore, totoque Testamento pronuntiata id aperte confirmant: legem ac prophetas, Velusque Instrumentum omne cum Novo convenire, ntrumque ab uno eodemque Deo manasse. Quemadmodum cum dicit: Venient in sinum Abra- hæ, Isaac et Jacob in regno cœlorum, et requiescent ab Occidente, etc. Item illud, quod in persona Davidis de se prædictum fuerat: Dixit Dominus Domino meo: Sede a deatris meis". Tum quod Ph- risæis dixit: Nunquamne legistis: Lapidem quem reprobarunt ædificantes 10? Eodem etiam pertinet quod Lucas asserit, Salvatorem a mortuis excitatum • Isa. L11, 6. • Joan. v, 17. * Matth. xix, sqq: * Hebr. sun,14. I Tim. sqq. • Joan. viii, Joan.v, 46. • Matth. VIII, 11. • Matth. xxii,44 ; Psal. cix, 1. to Matth. xxi, ; Pal. cxvi, 22. (51) Περὶ δὲ τῶν κατὰ τὰς Θεοῦ. Forte τῆς Θεού.

ΤΟΜ. Π. συνοδὰ τῷ προτήσῃ· Ὅτι ὁ λαλῶν ἐν τοῖς προφή- ταις, ἰδοὺ πάρειμι· καὶ πάλιν· ὅτι ῾Ο Πατήρ μου έως ἄρτι ἐργάζεται κἀγὼ ἐργάζομαι. Ἵνα δὲ δείξῃ τί ἐργάζεται αὐτοῦ ὁ Πατὴρ καὶ αὐτὸς, ἀπεφήνατο λέγων τοῖς ἐρωτήσασιν αὐτὸν, εἰ χρὴ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν· Πῶς γέγραπται; "Οτι ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς· καὶ πάλιν μεθ' ἕτερα, "Οτι ἕνεκεν τούτου καταλείψει άνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Καὶ εὐθὺς προσέθηκε λέγων· οὓς ὁ Θεὸς συνέζευξεν, άνθρωπος μὴ χωριζέτω· ὡς ἐξάπαν- της τὸν Σωτῆρα διδάσκειν τὴν ποιητὴν τῶν ἀνθρώπων Θεὸν εἶναι τῶν πάντων, αὐτοῦ δὲ Πατέρα. Καὶ ὅτι ὁ γάμος οὐκ ἐκ τοῦ Σατανᾶ, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Θεοῦ τυγχάνει, Β πρῶτον μὲν ὁ Κύριος λέγει· Οὓς ὁ Θεὸς, φησί, συν- έζευξεν, άνθρωπος μή χωριζέτω· καὶ πάλιν ὁ ἅγιος Απόστολος· Τίμιος ὁ γάμος, καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος. Ταῖς δὲ φύσει χηρευσάσεις ὡσαύτως παρ αγγέλλει, λέγων διὰ Τιμοθέου· Νεωτέρας χήρας παραιτοῦ. Μετὰ γὰρ τὸ καταστρηνιάσαι τοῦ Χρι- στοῦ, γαμεῖν θέλουσι· καὶ μεθ' ἕτερα· Γαμείτω σαν, τεκνογονείτωσαν, οἰκοδεσποτείτωσαν' ἀν υπέρβατον ὑπὲρ τοῦ γάμου νόμον τιθέμενος ἐπ Θεοῦ ὄντα, καὶ κατὰ σεμνότητα ἀνθρώποις κεχαρισμένον. Σ'. Περὶ δὲ τῶν κατὰ τὰς Θεοῦ (51) προφητείας ὑπ' αὐτοῦ σεσυκοφαντημένων ὑπονοιῶν, ὡς μὴ εἶναι αὐτοὺς ἐκ Θεοῦ, μυρία ἔστιν εἰπεῖν, ὡς αὐτὸς λέγει ὁ Μονογενής, ἐξ ὧν τὸν κόσμον ἑαυτοῦ εὐαγγελιζό μενος λέγει. Πρώτον μεν, ὅτι Αβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ πάλιν φησίν· Εἰ ἐπι στεύετε Μωϋσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε. Τίς δὲ τῶν εὐφρονούντων, καὶ σύνεσιν ἐκ Θεοῦ κεκτημένων, οὐκ ἐλέγξειε τὸν ἀπατεῶνα Σατορνίλον, γινώσκων ἐν δόξῃ ἀποκαλυ φθέντα τὸν Σωτῆρα εἰς παράστασιν ἀληθείας, ἄλλως τὴν ἑαυτοῦ δόξαν μὴ ὑποδείξαντα ἀλλ᾽ ἢ ἀναμέσον Ἠλία καὶ Μωϋσέως τῶν καὶ αὐτῶν ἐν δόξῃ ἰδίᾳ μετ' αὐτοῦ ὀφθέντων; Αλλα δὲ ὅσα τοιαῦτά ἐστιν, ὁ ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Καινῇ Διαθήκῃ λεγόμενα τὴν σύστασιν ποιεῖται νόμου τε καὶ προφη τῶν καὶ πάσης Παλαιᾶς Διαθήκης πρὸς τὴν Καινὴν Διαθήκην, ὅτι ἐνὸς Θεοῦ εἰσὶν ἀμφότεραι· ὡς λέγει· η Ελεύσονται ἐν κόλποις Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, καὶ ἀναπαύ- τονται ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Πάλιν δὲ τὸ ἐκ προσώπου Δαβίδ περὶ αὐτοῦ προφητευόμενον, τό Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· καὶ πάλιν παρ' αὐτοῦ λεγόμενον τοῖς Φαρι ταίοις· Οὐδέποτε ἀνέγνωτε· Λίθον ὃν ἀπεδοκίμα- σαν οἱ οἰκοδομοῦντες; Καὶ ὡς ὁ Λουκᾶς διαβεβαιοῦ- ται αὐτὸν τὸν Σωτῆρα μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἐκ τῶν νε κρῶν ώφθαι κατὰ τὴν ὁδὸν τοῖς περὶ τὸν Ναθα 56. • Νοvo ν, ADVERSUS HERESES LIB. 1. HÆRES. XXIII. - 30€ patrem et matrem suam, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carnem unam. Quibus continuo sub- jecit: Quos Deus conjunxit, homo non separet. Qui- bus verbis omnino Salvator docuit, Creatorem hominum universorum esse Deum, eundemque Patrem suum. Nuptias porro non ab Satana, sed a Deo derivatas esse primum Dominus ipse testatur: Quos Deus, inquit, conjunxit, homo non separel, Tum sanctus Apostolus: Honorabiles, ait, nuptiæ, et torus immaculatus *. Deinde viduis eodein modo precipit, per Timotheum ita loquens: Adole- scentulas viduas devita. Cum enim luxuriatæ fuerint in Christo, nubere volunt. Tum quibusdam interjectis: Nubant; filios procreent; matresſamilias sint*, etc. In quo legem ejusmodi sancit, quam prætergredi nemini liceat ; quæ et a Deo profecta sit, et homini- bus honestatis causa constituta. A prophetas loquebar, ecce adsum '. Ac rursum : Pater meus usque modo operatur, et ego operor³. Ut autem quid ageret tam Pater ejus, quam ipse, declararet, hoc ipsum explicavit iis a quibus interrogatus fue rat, oporteretne uxorem quacunque ex causa di- mittere: Quomodo scriptum est ? Quoniam Deus ho- minem fecit, masculum et feminam fecit eos. Tum quibusdam interjectis: Propterea relinquet homo VI. Quod vero ad opiniones illas attinet, quas de divinis prophetarum oraculis calumniose commen- tus est, cum ad Deum pertinere illos negavit, in- finita quædam in medium afferre licet: cujusmodi sunt quæ unicus ipse Dei Filius loquitur, cum de- eora sua ornamentaque proponens his verbis uti- tur. Primum: Abraham pater vester desideravit vi- dere diem meum: et vidit, et gavisus est *. Ac rur- sum: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et _mihi: de me enim ille scripsit". Ecquis vero pru - dens, et accepta divinitus sapientia præditus impo- storem Saturnilum non facile convincat, cum Sal- vatorem videat veritatis comprobandæ gratia, sc- metipsum cum ingenti gloria relegentem, non eam aliter quam in medio Eliæ ac Mosis exhibere vo- luisse, qui et ipsi sua quisque instructi gloria cum illo conspecti sunt? Possunt et alia id genus afferri, quæcunque ipso Domini ore, totoque Testamento pronuntiata id aperte confirmant: legem ac prophetas, Velusque Instrumentum omne cum Novo convenire, ntrumque ab uno eodemque Deo manasse. Quemadmodum cum dicit: Venient in sinum Abra- hæ, Isaac et Jacob in regno cœlorum, et requiescent ab Occidente, etc. Item illud, quod in persona Davidis de se prædictum fuerat: Dixit Dominus Domino meo: Sede a deatris meis". Tum quod Ph- risæis dixit: Nunquamne legistis: Lapidem quem reprobarunt ædificantes 10? Eodem etiam pertinet quod Lucas asserit, Salvatorem a mortuis excitatum • Isa. L11, 6. • Joan. v, 17. * Matth. xix, sqq: * Hebr. sun,14. I Tim. sqq. • Joan. viii, Joan.v, 46. • Matth. VIII, 11. • Matth. xxii,44 ; Psal. cix, 1. to Matth. xxi, ; Pal. cxvi, 22. (51) Περὶ δὲ τῶν κατὰ τὰς Θεοῦ. Forte τῆς Θεού.

και μὲν κηρύττειν ὑπερβολὴν ὑπὲρ τὸν σχολαστὴν αὐτοῦ γύητα, τὸν καταλειφθέντα ἐπὶ τῆς Συρίας, ἵνα δῆθεν τὰ ὑπὲρ ἐκεῖνον διηγούμενος δόξῃ φαντασιά- ζειν πλέον τοὺς ἀκούοντας, ἀρέσκεσθαί τε καὶ συν αγείρειν πλήθη ὑπὲρ τὸν ἑταῖρον αὑτοῦ Σατορνίλον. Καί τινες λοιπὸν φαντασιώδεις μυθοποιίας ὑπερβαλ- λόμενος (55), ἄρχεται μὲν οὕτως· τὰ ἀληθῆ δὲ εἰπεῖν, οὐκ ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ ἐννοίας ἐναρξάμενος ἡμῖν τὰ δει- νά τε καὶ ὀλετήρια, ἀλλὰ προφάσεις λαβὼν ἐκ τοῦ Σατορνίλου καὶ Σίμωνος τοῦ προεληλεγμένου. Βού- λεται δὲ ἑτέρως αὐτὰ μεταχειρίζειν, καὶ εἰς ὄγκον μείζονα διηγείσθαι τὰ μυθολογήματα. εξηκονταπέντε οὐρανῶν ἐληλύκασι, ο τὸν ἀριθμὸν ἀπὸ Οτι, φησίν, ἦν ἐν τὸ ἀγένητον, ὃ μόνος ἐστὶ πάν των πατήρ. Ἐκ τούτου προβέβληται, φησί, Νοῦς· ἐκ δὲ τοῦ Νοῦ Λόγος· ἐκ δὲ τοῦ Λόγου Φρόνησις· ἐκ β δὲ τῆς φρονήσεως Δύναμις καὶ Σοφία· ἐκ δὲ τῆς Δυνάμεώς τε καὶ Σοφίας ἀρχαί, ἐξουσίαι, ἄγγελοι. Ἐκ δὲ τούτων τῶν δυνάμεών τε καὶ ἀγγέλων γεγο- νένα: ανώτερον πρῶτον οὐρανὸν, καὶ ἀγγέλους ἑτέ μους ἐξ αὐτῶν γεγονέναι. Τοὺς δὲ ὑπ' αὐτῶν γεγο- νότας ἀγγέλους πεποιηκέναι αὖθις δεύτερον οὐρανὸν, καὶ αὐτοὺς δὲ πάλιν πεποιηκέναι ἀγγέλους· καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν γενόμενοι τρίτον αὖθις πεποιήκασιν οὐρα νόν· καὶ οὕτως οἱ καθ᾿ ἕνα οὐρανὸν εἰς αὖθις ἕτε μον καὶ ἑτέρους κατασκευάζοντας, ἄχρι τριακοσίων τοῦ ἀνωτάτου ἕως τούτου τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς οὐρανοῦ. Β. Αφραινόντων δ' ἂν εἴη τοῦτο ἐπαγωγὸν τὸ πιο στεύειν τῇ μανιώδει αὐτοῦ φλυαρία. Συνετοῖς δὲ εὐ- Ουέλεγκτης καὶ ληρώδης ὁ τούτου λόγος καὶ ἡ γνώμη, πῶς εἰς ὑπερβάλλουσαν καὶ ἄπειρον κακοτροπίαν ἐξετώπισε τὴν ἑαυτοῦ γνώμην. Ορίζει γὰρ, ὡς, κατά ποιητικόν τινα ἐνθουσιασμὸν ἐμβροντηθὲν τὸ ἐλεεινὸν ἀνθρωπάριον, ονόματα ἑκάστῳ ἄρχοντι τῶν οὐρανῶν ἐκτιθέμενον πρὸς τὸ διὰ τῶν ὀνομάτων, ὧν ποιητεύεται παρὰ τῶν μὴ τὸν νοῦν ἐῤῥωμένον ἐχόν- των πιστεύεσθαι, εἰς ὄλεθρον τῆς τῶν ἡπατημένων ψυχῆς. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ μαγγανικαῖς μηχανίαις προσανέχων οὐκ ἐπαύσατο, καὶ περιεργίαις ὁ ἀπα- τεών. Ὕστερον δέ φησιν ἀπὸ τῶν ἐν τούτῳ τῷ καθ' ἡμᾶς οὐρανῷ καὶ τῆς ἐν αὐτῷ δυνάμεως τὴν κτίσιν ταύτην γεγενήσθαι· ἐξ ὧν ἀγγέλων ἕνα λέγει τὸν Θεὸν, ἦν διελὼν τῶν Ἰουδαίων μόνον εἶναι ἔφη ἕνα καὶ τοῦτον συναρίθμιον ἀγγέλοις τοῖς ὑπ' αὐτοῦ κατὰ μεμολογίαν ονοματοποιουμένοις τάττων. Καὶ ἐξ αὐ τοῦ πεπλάσθαι τὸν ἄνθρωπον, καὶ τούτους ἅμα αὐτῷ μεμερικέναι τὸν κόσμον κατὰ διαίρεσιν κλή ρι (56) τῷ πλήθει τῶν ἀγγέλων· τούτῳ δὲ λελογχέ- ναι τὸ γένος τῶν Ἰουδαίων. Βλασφημῶν δὲ αὐτὸν τὴν παντοκράτορα Κύριον, τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν μό- νου, καὶ οὐχ ἕτερον Πατέρα γὰρ τὸν αὐτὸν εἶνα: ὁμολογοῦμεν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ), τοῦτον Γ. συσχολαστήν. εἰσαῦθις. Ο Γ. ἐληλάκασι. τινας οἱ ὑποβαλλόμενος. Έστησεν ἔρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέ λων Θεοῦ. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I). HERES. XXIV. A - diem, vigeţ illius hæresis, profluxit, quæ ab ejus disciplina occasionem atque originem accepit. Qui quidem praestigiatore illo suo condiscipulo, quem in Syria reliquerat, majora multo prædicare cepit, ut sublimioribus quam ille tractandis do- ginalibus majorem auditoribus suis fucum faceret, iisdemque impensius arrideret, ac plures sodali suo Saturnilo sectatores colligeret. Itaque fabulosis quibusdam adjectis somniis hunc in modum exor- sus est. Sed, ut quod res est dicam, non ille per sese ac suopte ingenio dira illa ac pestifera do- gmata primus excogitavit, sed a Saturnilo, ac Si- mone Mago, quem supra refutavimus, erroris argumenta mutuatus est. quæ alia ratione tractare et majore cum pompa enarrare instituit. Erat, inquit, ingenium unum principium, qui solus est omnium pareus. Ab hoc procreata Mens ; a Mente Verbum; ab hoc Prudentia, a qua Virtus et Sapientia prodiit. Ab utraque porro principalus, potestates et angeli. Deindle virtutes angelique isti primum ac supremum cœlum moliti, angelos rur- sum alios propagarunt. Qui et ipsi secundum cœ- lum fabricati sunt, et alios insuper angelos pro- duxerunt. Hi tertium adjecere cœlum, atque ita singillatim uno post aliud coelo identidem consti- tuto ad cccLxv perficiunt, quos a primo supremo- que ad id quod nobis citimum est enumerant, c D 'F. Forte locum illum respexerint horum somniorum artifi- II. Sed hac figmenta nomisi insipientes allicere possunt, ut insanis illorum nugis fidem accommo- dent. Sapientes vero facilem ad revincendumi ineptam hujus cum orationem, tum sententiau judicabunt, illudque nullo negotio delegent, quan- tam quamque immensam in pravitatem nientem suam atque animum ablegarit. Etenim velut poetico quodam furore perculsus infelix homuncio, uni- cuique calorum principi certa nomina præscribit; quibus a se confictis nominibus a levibus et imbe- cillis ingeniis assensum exprimat, ac fraude sua circumventos in exitium animæ interitumque per- trahat. Præterea magicis artibus idem impostor ac praestigiis perpetuo fuit addictus. Qui ab angelis citimo huic coelo proximoque nobis attributis, ac virtute quæ istic residet, creata postmodum infe- riora censet haec omnia. Horum ex angelorum numero unum constituit deum, quem ut ab aliis distinguat Judais duntaxat præponit : atque eumdem ipsum in eoru̟m angelorum ordinem re- fert, quibus histrionico more certas appellationes indidit. Ab illo vero formatum hominem docet ; quo cum cæteri universam in angelorum multitu- dinem sortito mundum distribuerunt: ex quo fa- ctum est, ut illi Judæorum genus obveniret. Sic ces, qui est Deut. xxsir, 8, ex LXX Interpretum editione : (55) Και τινες μυθοποιίας υπερβαλλόμενος. (6) Κατὰ διαίρεσιν κλήρῳ. Νon dubito quin al

και μὲν κηρύττειν ὑπερβολὴν ὑπὲρ τὸν σχολαστὴν αὐτοῦ γύητα, τὸν καταλειφθέντα ἐπὶ τῆς Συρίας, ἵνα δῆθεν τὰ ὑπὲρ ἐκεῖνον διηγούμενος δόξῃ φαντασιά- ζειν πλέον τοὺς ἀκούοντας, ἀρέσκεσθαί τε καὶ συν αγείρειν πλήθη ὑπὲρ τὸν ἑταῖρον αὑτοῦ Σατορνίλον. Καί τινες λοιπὸν φαντασιώδεις μυθοποιίας ὑπερβαλ- λόμενος (55), ἄρχεται μὲν οὕτως· τὰ ἀληθῆ δὲ εἰπεῖν, οὐκ ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ ἐννοίας ἐναρξάμενος ἡμῖν τὰ δει- νά τε καὶ ὀλετήρια, ἀλλὰ προφάσεις λαβὼν ἐκ τοῦ Σατορνίλου καὶ Σίμωνος τοῦ προεληλεγμένου. Βού- λεται δὲ ἑτέρως αὐτὰ μεταχειρίζειν, καὶ εἰς ὄγκον μείζονα διηγείσθαι τὰ μυθολογήματα. εξηκονταπέντε οὐρανῶν ἐληλύκασι, ο τὸν ἀριθμὸν ἀπὸ Οτι, φησίν, ἦν ἐν τὸ ἀγένητον, ὃ μόνος ἐστὶ πάν των πατήρ. Ἐκ τούτου προβέβληται, φησί, Νοῦς· ἐκ δὲ τοῦ Νοῦ Λόγος· ἐκ δὲ τοῦ Λόγου Φρόνησις· ἐκ β δὲ τῆς φρονήσεως Δύναμις καὶ Σοφία· ἐκ δὲ τῆς Δυνάμεώς τε καὶ Σοφίας ἀρχαί, ἐξουσίαι, ἄγγελοι. Ἐκ δὲ τούτων τῶν δυνάμεών τε καὶ ἀγγέλων γεγο- νένα: ανώτερον πρῶτον οὐρανὸν, καὶ ἀγγέλους ἑτέ μους ἐξ αὐτῶν γεγονέναι. Τοὺς δὲ ὑπ' αὐτῶν γεγο- νότας ἀγγέλους πεποιηκέναι αὖθις δεύτερον οὐρανὸν, καὶ αὐτοὺς δὲ πάλιν πεποιηκέναι ἀγγέλους· καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν γενόμενοι τρίτον αὖθις πεποιήκασιν οὐρα νόν· καὶ οὕτως οἱ καθ᾿ ἕνα οὐρανὸν εἰς αὖθις ἕτε μον καὶ ἑτέρους κατασκευάζοντας, ἄχρι τριακοσίων τοῦ ἀνωτάτου ἕως τούτου τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς οὐρανοῦ. Β. Αφραινόντων δ' ἂν εἴη τοῦτο ἐπαγωγὸν τὸ πιο στεύειν τῇ μανιώδει αὐτοῦ φλυαρία. Συνετοῖς δὲ εὐ- Ουέλεγκτης καὶ ληρώδης ὁ τούτου λόγος καὶ ἡ γνώμη, πῶς εἰς ὑπερβάλλουσαν καὶ ἄπειρον κακοτροπίαν ἐξετώπισε τὴν ἑαυτοῦ γνώμην. Ορίζει γὰρ, ὡς, κατά ποιητικόν τινα ἐνθουσιασμὸν ἐμβροντηθὲν τὸ ἐλεεινὸν ἀνθρωπάριον, ονόματα ἑκάστῳ ἄρχοντι τῶν οὐρανῶν ἐκτιθέμενον πρὸς τὸ διὰ τῶν ὀνομάτων, ὧν ποιητεύεται παρὰ τῶν μὴ τὸν νοῦν ἐῤῥωμένον ἐχόν- των πιστεύεσθαι, εἰς ὄλεθρον τῆς τῶν ἡπατημένων ψυχῆς. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ μαγγανικαῖς μηχανίαις προσανέχων οὐκ ἐπαύσατο, καὶ περιεργίαις ὁ ἀπα- τεών. Ὕστερον δέ φησιν ἀπὸ τῶν ἐν τούτῳ τῷ καθ' ἡμᾶς οὐρανῷ καὶ τῆς ἐν αὐτῷ δυνάμεως τὴν κτίσιν ταύτην γεγενήσθαι· ἐξ ὧν ἀγγέλων ἕνα λέγει τὸν Θεὸν, ἦν διελὼν τῶν Ἰουδαίων μόνον εἶναι ἔφη ἕνα καὶ τοῦτον συναρίθμιον ἀγγέλοις τοῖς ὑπ' αὐτοῦ κατὰ μεμολογίαν ονοματοποιουμένοις τάττων. Καὶ ἐξ αὐ τοῦ πεπλάσθαι τὸν ἄνθρωπον, καὶ τούτους ἅμα αὐτῷ μεμερικέναι τὸν κόσμον κατὰ διαίρεσιν κλή ρι (56) τῷ πλήθει τῶν ἀγγέλων· τούτῳ δὲ λελογχέ- ναι τὸ γένος τῶν Ἰουδαίων. Βλασφημῶν δὲ αὐτὸν τὴν παντοκράτορα Κύριον, τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν μό- νου, καὶ οὐχ ἕτερον Πατέρα γὰρ τὸν αὐτὸν εἶνα: ὁμολογοῦμεν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ), τοῦτον Γ. συσχολαστήν. εἰσαῦθις. Ο Γ. ἐληλάκασι. τινας οἱ ὑποβαλλόμενος. Έστησεν ἔρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέ λων Θεοῦ. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I). HERES. XXIV. A - diem, vigeţ illius hæresis, profluxit, quæ ab ejus disciplina occasionem atque originem accepit. Qui quidem praestigiatore illo suo condiscipulo, quem in Syria reliquerat, majora multo prædicare cepit, ut sublimioribus quam ille tractandis do- ginalibus majorem auditoribus suis fucum faceret, iisdemque impensius arrideret, ac plures sodali suo Saturnilo sectatores colligeret. Itaque fabulosis quibusdam adjectis somniis hunc in modum exor- sus est. Sed, ut quod res est dicam, non ille per sese ac suopte ingenio dira illa ac pestifera do- gmata primus excogitavit, sed a Saturnilo, ac Si- mone Mago, quem supra refutavimus, erroris argumenta mutuatus est. quæ alia ratione tractare et majore cum pompa enarrare instituit. Erat, inquit, ingenium unum principium, qui solus est omnium pareus. Ab hoc procreata Mens ; a Mente Verbum; ab hoc Prudentia, a qua Virtus et Sapientia prodiit. Ab utraque porro principalus, potestates et angeli. Deindle virtutes angelique isti primum ac supremum cœlum moliti, angelos rur- sum alios propagarunt. Qui et ipsi secundum cœ- lum fabricati sunt, et alios insuper angelos pro- duxerunt. Hi tertium adjecere cœlum, atque ita singillatim uno post aliud coelo identidem consti- tuto ad cccLxv perficiunt, quos a primo supremo- que ad id quod nobis citimum est enumerant, c D 'F. Forte locum illum respexerint horum somniorum artifi- II. Sed hac figmenta nomisi insipientes allicere possunt, ut insanis illorum nugis fidem accommo- dent. Sapientes vero facilem ad revincendumi ineptam hujus cum orationem, tum sententiau judicabunt, illudque nullo negotio delegent, quan- tam quamque immensam in pravitatem nientem suam atque animum ablegarit. Etenim velut poetico quodam furore perculsus infelix homuncio, uni- cuique calorum principi certa nomina præscribit; quibus a se confictis nominibus a levibus et imbe- cillis ingeniis assensum exprimat, ac fraude sua circumventos in exitium animæ interitumque per- trahat. Præterea magicis artibus idem impostor ac praestigiis perpetuo fuit addictus. Qui ab angelis citimo huic coelo proximoque nobis attributis, ac virtute quæ istic residet, creata postmodum infe- riora censet haec omnia. Horum ex angelorum numero unum constituit deum, quem ut ab aliis distinguat Judais duntaxat præponit : atque eumdem ipsum in eoru̟m angelorum ordinem re- fert, quibus histrionico more certas appellationes indidit. Ab illo vero formatum hominem docet ; quo cum cæteri universam in angelorum multitu- dinem sortito mundum distribuerunt: ex quo fa- ctum est, ut illi Judæorum genus obveniret. Sic ces, qui est Deut. xxsir, 8, ex LXX Interpretum editione : (55) Και τινες μυθοποιίας υπερβαλλόμενος. (6) Κατὰ διαίρεσιν κλήρῳ. Νon dubito quin al

ὑπ' αὐτοῦ λεγομένων ἀγγέλων, καθά μοι προδεδήλωται. Εληλυθέναι δὲ τοὺς Ἰουδαίους εἰς κλῆρον αὐτοῦ· καὶ τὸν αὐτὸν ὑπὲρ ἀγγέλων αὐθαδέστερον, ἐξαγα γεῖν δὲ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου αὐθαδείᾳ βραχίονος τοῦ ἰδίου, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐταμώτερον τῶν ἄλλων καὶ αὐθαδέστερον. "Οθεν διὰ τὴν αὐθά δειάν φησιν αὐτοῦ, ὡς βλασφημεῖ ὁ γόης, βεβουλεῦ. σθαι τὸν αὐτὸν αὐτῶν θεὸν καθυποτάξαι τῷ γένει τοῦ Ἰσραὴλ πάντα τὰ ἄλλα ἔθνη· καὶ διὰ τοῦτο παρεσκευακέναι πολέμους. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα κατὰ ἁγίου Θεοῦ χαλάσας τὴν γλῶτταν, καὶ ἐπάρας τὸ στόμα, οὐκ ἐντρέπεται λαλῶν ὁ ἐλεεινότατος. Διὰ τοῦτο γὰρ, φησί, καὶ τὰ ἄλλα ἔθνη ἐπολέμησε τοῦτο τὸ ἔθνος, καὶ πολλὰ κακὰ αὐτῷ ἐνεδείξαντο, διὰ τὴν τῶν ἄλλων ἀγγέλων παραζήλωσιν, ἐπειδήπερ παρο τρυνθέντες, ὡς καταφρονούμενοι ὑπ' αὐτοῦ, καὶ αὐτοὶ τὰ ἴδια ἔθνη ἐπὶ τὸ ἔθνος τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ὑπ' αὐτῶν ἐπέσεισαν (57). Τούτου ἕνεκα πόλεμοι πάντοτε καὶ ἀκαταστασίαι κατ' αὐτῶν ἐπανέστησαν. ἐκεῖνος ἀρνούμενος, ένα βούλεται αὐτὸν παριστῶν τῶν Β Γ΄. Αὕτη ἐστὶν ἡ τοῦ ἀπατεῶνος πιθανολογία. Και αὐτὸς δὲ περὶ Χριστοῦ, ὡς δοκήσει πεφηνότος, ὁμοίως δοξάζει. Εἶναι δέ φησιν αὐτὸν φαντασίαν ἐν τῷ φαίνεσθαι, μὴ εἶναι δὲ ἄνθρωπον, μηδὲ σάρκα εἰληφέναι. Δραματουργεῖ δὲ ἡμῖν ἄλλην δραματουρ γίαν ὁ δεύτερος μιμολόγος ἐν τῷ περὶ σταυροῦ λόγῳ Χριστοῦ· οὐχὶ Ἰησοῦν φάσκων πεπονθέναι, ἀλλὰ Σίμωνα τὸν Κυρηναίον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῷ ἀπὸ Ιε- ροσολύμων τὸν Κύριον ἐκβάλλεσθαι, ὡς ἔχει ἡ ἀκο- λουθία τοῦ Εὐαγγελίου, Αγγάρευσαν τινα Σίμωνα Κυρηναίον βαστάσαι τὸν σταυρόν, ἔνθεν εὑρίσκει τῆς αὐτοῦ κυβείας ποιήσασθαι τὴν τραγῳδίαν· καὶ φησίν, ἐκεῖνον ἐν τῷ βαστάζειν τὸν σταυρὸν μετα μεμορφωκέναι εἰς τὸ ἑαυτοῦ εἶδος, καὶ ἑαυτὸν εἰς τὸν Σίμωνα, καὶ ἀντὶ ἑαυτοῦ παραδεδωκέναι Σίμωνα εἰς τὸ σταυρωθῆναι. Ἐκείνου δὲ σταυρουμένου, ἑστήκει κατάντικρυς ἀοράτως ὁ Ἰησοῦς, καταγελών τῶν τὸν Σίμωνα σταυρούντων. Αὐτὸς δὲ ἀνέστη εἰς τὰ ἐπουράνια, παραδοὺς τὸν Σίμωνα ανασκολοπισθῆ ναι, καὶ ἀπαθῶς ἀνεχώρησεν εἰς τὸν οὐρανόν. Ὁ δὲ Σίμων αὐτὸς ἐσταυρώθη, καὶ οὐχ ὁ Χριστός. Ἰη- σους γάρ, φησὶν, ἀναπετασθεὶς εἰς τὸν οὐρανὸν, η διῆλθε πάσας τὰς δυνάμεις, ἕως οὗ ἀποκατέστη πρὸς τὸν ἴδιον αὐτοῦ Πατέρα. Οὗτος γὰρ ἐστι, φησὶν, ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς ὁ προειρημένος, ὁ ἀποσταλεὶς ἐπὶ βοηθείᾳ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων δι᾿ ἂν εἶδεν ὁ Πα- τὴρ ἀκαταστασίαν ἔν τε τοῖς ἀνθρώποις καὶ ἐν τοῖς ἀγγέλοις. Καὶ οὗτός ἐστι, φησὶν, ἡ σωτηρία ἡμῶν, ὁ ἐλθὼν, καὶ ἡμῖν μόνοις ἀποκαλύψας ταύτην τὴν ἀλήθειαν. Τοιαῦται μὲν αἱ ῥαψῳδίαι τῆς τοῦ ἀγύρτου μυθοποιίας. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπεντεῦθεν προκοπτούσης τῆς ἀκαθαρσίας τῆς ἀπὸ τοῦ Σίμωνος ἐναρξαμένης, πᾶσαν ἐπιτήδευσιν κακομηχανίας καὶ ἀσελγείας ἐπιτρέπει • S. EPIPHANII omnipotentem ille Dominum verum ac solum Deum A nec alium contumeliose appetens (nos enim eum- dem Domini nostri Jesu Christi Patrem confitemur); hunc, inquam, abnegans, unum ex iis quos appellat angelis constituit, ut est a nobis ostensum. Ergo Judaeos sortito illi contigisse tradit : quem et longe reliquis angelis præfractiorem esse, ac vitium snarum audacia fretum Israelitas ex Ægypto libe- rasse, quod cæteris ad audendum paratior, per- vicaciorque foret. Atque ex eadem arrogantia factum est, uti per summam in Deum maledicen- tiam præstigiator ille narrat, idem ut Judæorum deus reliquas nationes suis ipsis Israelitis vellet subjicere, eamque ob causam bella concitaret. Sunt et alia plura quæ laxata contra Deum lingua, elatoque ore miserrimus homuncio jactare non est veritus. Veluti cum addit: propterea nationes reli- quas cum Judæorum gente bella gessisse, eamque plurimis affecisse malls ob aliorum angelorum videlicet invidiam, qui quod ab illo contemni se vi- detent commoti, suam quisque gentem contra petua in hos bella, tumultusque concitati fuerint. III. Ejusmodi est apta illa ad persuadendum im- postoris oratio. Qui etiam de Christo perinde sen- tit, specie tenus duntaxat mortalibus apparuisse. Quippe quod in eo cernebatur, nihil præter imagi- nem fuisse; neque vero aut hominem exstitisse, aut carnem induisse. Subjicit et aliam velut in scena fabulam secundus histrio, cum de Christi cruce disputat. Negat enim Jesum esse passum, sed vicarium ei Simonein Cyrenæum substituit. Quo enim tempore Hierosolymis Dominus ejectus est, ut in Evangelio scriptum est, angariaverunt Simonei quemdam Cyrenæum ut ferret crucem f. Ex quo cavillandi conciunandique fabulam suam occasionem arripuit, nimirum Christum Simonem, cum is crucem porta:el, in suani commutasse, ejusque vicissim induisse formam; itaque Si- monem ad crucis supplicium suo loco tradidisse. Qui dum în cruce suffigitur, Jesum a nemine con- spectum, eosque qui Simonem suffigerent deriden- tem ex adverso constitisse. Tum ad superos esse subvectum, cum pro se dgendum Simonem substi- tuisset, nihilque adeo perpessum in cœlum evo- Iasse. Interea Simon, non Christus, in crucem sub- latus est. Jesus enim, ait, in cœlum evectus virtutes omnes penetravit, donec ad Patrem suum reversus est. Hic enim est Patris ille commemora- tus ante Filius, qui ad opem humano generi feren· damn submissus est, propter eam quam inter ho- mines perinde atque angelos perturbationem cœ- lestis Pater animadverterat. Atque idem, inquit, salus est nostra, qui in mundum venit, solisque nobis hanc rei veritatem aperuit. Tales sunt a ne- bulone isto consarcinatæ fabulæ. Deinceps vero • Marc. xv, 21. . Israelitas impulerunt. Indeque factum est, ut per- C D (87) Τὸ ὑπ' αὐτῶν ἐπέσεισαν. Forte ὑπ' αὐτῷ.

ὑπ' αὐτοῦ λεγομένων ἀγγέλων, καθά μοι προδεδήλωται. Εληλυθέναι δὲ τοὺς Ἰουδαίους εἰς κλῆρον αὐτοῦ· καὶ τὸν αὐτὸν ὑπὲρ ἀγγέλων αὐθαδέστερον, ἐξαγα γεῖν δὲ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου αὐθαδείᾳ βραχίονος τοῦ ἰδίου, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐταμώτερον τῶν ἄλλων καὶ αὐθαδέστερον. "Οθεν διὰ τὴν αὐθά δειάν φησιν αὐτοῦ, ὡς βλασφημεῖ ὁ γόης, βεβουλεῦ. σθαι τὸν αὐτὸν αὐτῶν θεὸν καθυποτάξαι τῷ γένει τοῦ Ἰσραὴλ πάντα τὰ ἄλλα ἔθνη· καὶ διὰ τοῦτο παρεσκευακέναι πολέμους. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα κατὰ ἁγίου Θεοῦ χαλάσας τὴν γλῶτταν, καὶ ἐπάρας τὸ στόμα, οὐκ ἐντρέπεται λαλῶν ὁ ἐλεεινότατος. Διὰ τοῦτο γὰρ, φησί, καὶ τὰ ἄλλα ἔθνη ἐπολέμησε τοῦτο τὸ ἔθνος, καὶ πολλὰ κακὰ αὐτῷ ἐνεδείξαντο, διὰ τὴν τῶν ἄλλων ἀγγέλων παραζήλωσιν, ἐπειδήπερ παρο τρυνθέντες, ὡς καταφρονούμενοι ὑπ' αὐτοῦ, καὶ αὐτοὶ τὰ ἴδια ἔθνη ἐπὶ τὸ ἔθνος τοῦ Ἰσραὴλ τὸ ὑπ' αὐτῶν ἐπέσεισαν (57). Τούτου ἕνεκα πόλεμοι πάντοτε καὶ ἀκαταστασίαι κατ' αὐτῶν ἐπανέστησαν. ἐκεῖνος ἀρνούμενος, ένα βούλεται αὐτὸν παριστῶν τῶν Β Γ΄. Αὕτη ἐστὶν ἡ τοῦ ἀπατεῶνος πιθανολογία. Και αὐτὸς δὲ περὶ Χριστοῦ, ὡς δοκήσει πεφηνότος, ὁμοίως δοξάζει. Εἶναι δέ φησιν αὐτὸν φαντασίαν ἐν τῷ φαίνεσθαι, μὴ εἶναι δὲ ἄνθρωπον, μηδὲ σάρκα εἰληφέναι. Δραματουργεῖ δὲ ἡμῖν ἄλλην δραματουρ γίαν ὁ δεύτερος μιμολόγος ἐν τῷ περὶ σταυροῦ λόγῳ Χριστοῦ· οὐχὶ Ἰησοῦν φάσκων πεπονθέναι, ἀλλὰ Σίμωνα τὸν Κυρηναίον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῷ ἀπὸ Ιε- ροσολύμων τὸν Κύριον ἐκβάλλεσθαι, ὡς ἔχει ἡ ἀκο- λουθία τοῦ Εὐαγγελίου, Αγγάρευσαν τινα Σίμωνα Κυρηναίον βαστάσαι τὸν σταυρόν, ἔνθεν εὑρίσκει τῆς αὐτοῦ κυβείας ποιήσασθαι τὴν τραγῳδίαν· καὶ φησίν, ἐκεῖνον ἐν τῷ βαστάζειν τὸν σταυρὸν μετα μεμορφωκέναι εἰς τὸ ἑαυτοῦ εἶδος, καὶ ἑαυτὸν εἰς τὸν Σίμωνα, καὶ ἀντὶ ἑαυτοῦ παραδεδωκέναι Σίμωνα εἰς τὸ σταυρωθῆναι. Ἐκείνου δὲ σταυρουμένου, ἑστήκει κατάντικρυς ἀοράτως ὁ Ἰησοῦς, καταγελών τῶν τὸν Σίμωνα σταυρούντων. Αὐτὸς δὲ ἀνέστη εἰς τὰ ἐπουράνια, παραδοὺς τὸν Σίμωνα ανασκολοπισθῆ ναι, καὶ ἀπαθῶς ἀνεχώρησεν εἰς τὸν οὐρανόν. Ὁ δὲ Σίμων αὐτὸς ἐσταυρώθη, καὶ οὐχ ὁ Χριστός. Ἰη- σους γάρ, φησὶν, ἀναπετασθεὶς εἰς τὸν οὐρανὸν, η διῆλθε πάσας τὰς δυνάμεις, ἕως οὗ ἀποκατέστη πρὸς τὸν ἴδιον αὐτοῦ Πατέρα. Οὗτος γὰρ ἐστι, φησὶν, ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς ὁ προειρημένος, ὁ ἀποσταλεὶς ἐπὶ βοηθείᾳ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων δι᾿ ἂν εἶδεν ὁ Πα- τὴρ ἀκαταστασίαν ἔν τε τοῖς ἀνθρώποις καὶ ἐν τοῖς ἀγγέλοις. Καὶ οὗτός ἐστι, φησὶν, ἡ σωτηρία ἡμῶν, ὁ ἐλθὼν, καὶ ἡμῖν μόνοις ἀποκαλύψας ταύτην τὴν ἀλήθειαν. Τοιαῦται μὲν αἱ ῥαψῳδίαι τῆς τοῦ ἀγύρτου μυθοποιίας. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπεντεῦθεν προκοπτούσης τῆς ἀκαθαρσίας τῆς ἀπὸ τοῦ Σίμωνος ἐναρξαμένης, πᾶσαν ἐπιτήδευσιν κακομηχανίας καὶ ἀσελγείας ἐπιτρέπει • S. EPIPHANII omnipotentem ille Dominum verum ac solum Deum A nec alium contumeliose appetens (nos enim eum- dem Domini nostri Jesu Christi Patrem confitemur); hunc, inquam, abnegans, unum ex iis quos appellat angelis constituit, ut est a nobis ostensum. Ergo Judaeos sortito illi contigisse tradit : quem et longe reliquis angelis præfractiorem esse, ac vitium snarum audacia fretum Israelitas ex Ægypto libe- rasse, quod cæteris ad audendum paratior, per- vicaciorque foret. Atque ex eadem arrogantia factum est, uti per summam in Deum maledicen- tiam præstigiator ille narrat, idem ut Judæorum deus reliquas nationes suis ipsis Israelitis vellet subjicere, eamque ob causam bella concitaret. Sunt et alia plura quæ laxata contra Deum lingua, elatoque ore miserrimus homuncio jactare non est veritus. Veluti cum addit: propterea nationes reli- quas cum Judæorum gente bella gessisse, eamque plurimis affecisse malls ob aliorum angelorum videlicet invidiam, qui quod ab illo contemni se vi- detent commoti, suam quisque gentem contra petua in hos bella, tumultusque concitati fuerint. III. Ejusmodi est apta illa ad persuadendum im- postoris oratio. Qui etiam de Christo perinde sen- tit, specie tenus duntaxat mortalibus apparuisse. Quippe quod in eo cernebatur, nihil præter imagi- nem fuisse; neque vero aut hominem exstitisse, aut carnem induisse. Subjicit et aliam velut in scena fabulam secundus histrio, cum de Christi cruce disputat. Negat enim Jesum esse passum, sed vicarium ei Simonein Cyrenæum substituit. Quo enim tempore Hierosolymis Dominus ejectus est, ut in Evangelio scriptum est, angariaverunt Simonei quemdam Cyrenæum ut ferret crucem f. Ex quo cavillandi conciunandique fabulam suam occasionem arripuit, nimirum Christum Simonem, cum is crucem porta:el, in suani commutasse, ejusque vicissim induisse formam; itaque Si- monem ad crucis supplicium suo loco tradidisse. Qui dum în cruce suffigitur, Jesum a nemine con- spectum, eosque qui Simonem suffigerent deriden- tem ex adverso constitisse. Tum ad superos esse subvectum, cum pro se dgendum Simonem substi- tuisset, nihilque adeo perpessum in cœlum evo- Iasse. Interea Simon, non Christus, in crucem sub- latus est. Jesus enim, ait, in cœlum evectus virtutes omnes penetravit, donec ad Patrem suum reversus est. Hic enim est Patris ille commemora- tus ante Filius, qui ad opem humano generi feren· damn submissus est, propter eam quam inter ho- mines perinde atque angelos perturbationem cœ- lestis Pater animadverterat. Atque idem, inquit, salus est nostra, qui in mundum venit, solisque nobis hanc rei veritatem aperuit. Tales sunt a ne- bulone isto consarcinatæ fabulæ. Deinceps vero • Marc. xv, 21. . Israelitas impulerunt. Indeque factum est, ut per- C D (87) Τὸ ὑπ' αὐτῶν ἐπέσεισαν. Forte ὑπ' αὐτῷ.

Α τοῦ κακοῦ ἐργάτης, καὶ οὐχὶ ἀγαθῶν ', ὡς καὶ ἡ Γραφὴ εἶπεν· ὅτι Ζητοῦντας κακὰ καταλήψεται κακά. Ούτε γάρ ποτε κακὸν ἦν, οὔτε μίζα γέγονε κακίας. οὔτε ἐνυπόστατον τὸ κακόν ἐστιν. Οὐκ ἦν γάρ ποτε τὸ κακόν. Ἐπείσακτον δὲ διὰ προφάσεως ἑκάστῳ τῶν ποιούντων τὸ κακὸν ἔνεστιν. Ἐν τῷ μὴ ποιεῖν οὐκ ἔνεστι, καθάπερ ἐν τοῖς ἄνω λόγοις προδεδήλωται. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος μετὰ τὸ πάντα πεποιηκέναι, Ἰδοὺ πάντα καλὰ λίαν· δεικνύς, ὅτι τὸ κακὸν οὐκ ἀρχαΐζει, οὐδὲ ἐξ ὑπαρχῆς ὑπῆρχε πρὸ τοῦ ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου ἐνάρξασθαι. Δι' ἡμῶν γὰρ γίνεται, καὶ δι᾿ ἡμῶν οὐ γίνεται. Αρ' οὖν ἐν τῷ πάντα ἄνθρωπον δύνασθαι μὴ ποιεῖν τὸ κακὸν, καὶ δύνασθαι ποιεῖν τὸ κακὸν, ὅταν μέν τοι ποιῇ. ἔστι τὸ κακὸν, ὅταν δὲ μὴ ποιῇ, οὐκ ἔστι τὸ κακόν. Ποῦ τοίνυν τοῦ κακοῦ ἡ ῥίζα, ἡ ὑπόστασις τῆς πονηρίας ; Ζ΄. Εἰς δὲ πολλὴν οὗτος ἐλήλακε μωρίαν, φάσκων, ὅτι ἡ δύναμις τὸν νοῦν προεβάλετο, ὁ δὲ νοῦς τὸν λόγον, ὁ δὲ λόγος τὴν φρόνησιν, ἡ δὲ φρόνησις δύναμιν καὶ σοφίαν, ἐκ δὲ δυνάμεως καὶ σοφίας ἐξουσίαι καὶ ἂν νάμεις καὶ ἄγγελοι. Λέγει δὲ τὴν ὑπεράνω τούτων δύναμιν εἶναι, καὶ ἀρχὴν ᾿Αβρασάς, διὰ τὸ τὴν ψῆφον τοῦ ᾿Αβρατάς (59) ἔχειν τριακοσιοστὸν ἑξη- κοστὸν πέμπτον ἀριθμὸν, ὡς ἐκ τούτου την μαρτυ ρίαν τῆς αὐτοῦ μυθοποιίας τῶν τριακοσίων έξηκον- ταπέντε οὐρανῶν, συνιστᾷν πειρᾶσθαι. Οἷς οὐρανοῖς καὶ τοποθεσίας ἴσα τοῖς μαθήμασι διαιρῶν (60;, καὶ συνιστῶν ἐπιτηδεύων οὐ παρέργως μηχανᾶται. Τὰ γὰρ ἐκείνων μάταια θεωρήματα λαβὼν εἰς ἴδιον χα- ρακτῆρα, αὐτός τε καὶ οἱ ὑπ' αὐτὸν, εἰς αἰτίαν τῆς ἰδίας εἰδωλοποιοῦ καὶ πεπλανημένης ἐπιπλάστου δι δασκαλίας μετήνεγκαν, καὶ βούλονται τὴν σύστασιν τούτων ἀπὸ τῶν ὁμοίων ψήφων ποιεῖσθαι, ὡς προεῖ πον, τοῦ ᾿Αβρατὰς τῶν τριακοσίων εξηκονταπέντε τὸν ἀριθμὸν ἔχοντος δῆθεν, δεικνύντες δι' αὐτοῦ τὸ ἔχειν τὸν ἐνιαυτὸν τριακοσίων εξηκονταπέντε ἡμερῶν ἀριθμὸν κατὰ περίοδον. Πέπτωκε δὲ αὐτοῦ ὁ ληρώδης λόγος. Ευρίσκεται γὰρ ὁ ἐνιαυτὸς (61) τριακοσίων ἑξηκονταπέντε ἡμερῶν καὶ ὡρῶν τριῶν. Εἶτα ἐντεῦ θέν φησι, καὶ ὁ ἄνθρωπος έχει τριακόσια εξήκοντα- πέντε μέλη, ὡς ἑκάστῃ τῶν δυνάμεων ἀπονέμεσθαι ἓν μέλος, ὅθεν καὶ ἐν τούτῳ πέπτωκεν αὐτοῦ ἡ ἐπινε νοημένη και νόθος διδασκαλία. Εἰ γὰρ τῷ ἀνθρώπῳ ἐστὶ (62) τέδ' μέλη. Η. Θαυμαστῶς δὲ ὁ μακάριος Εἰρηναῖος ὁ τῶν ἀποστόλων διάδοχος, περὶ τούτου λεπτολογῶν, διήλεγξε τούτου τὴν ἀβελτηρίαν καὶ ἀδράνειαν. Ανατραπήσεται γρ. Εμποροι γοῦν οὗτοι κακῶν ἐρασταὶ καὶ οὐχὶ ἀγαθῶν. ἴσας τοῖς ποθητικοῖς διαιρέσεσι. ποιητικοῖς Ν Ε ΟΥΤΩΝ ΠΟΥ : τξε' S. EPIPHANIE declarabit. Proindeque malorum negotiatur, non bonorum est ille mali artifex, quemadmodum Scri- ptura testatur : Qui quærunt mala, mala eos ap- prehendent. Nam neque malum aliquando exstitit, neque radix ulla nequitiæ fuit, neque omnino ma- lum solidum quiddam est ac consistens. Quippe malum quandoque nullum fuit; sed ex occasione introductum et ascitum in unoquoque inest, qui i.lud committit. Quod si minime committatur non inest, id quod supra demonstravimus. Etenim Do- minus cum universa crcasset, Eccs, inquit, valde bona sunt omnia *; quo istud ipsum ostenderet : non esse vetus admodum malum, neque initio priusquam ab homine inciperet, exstitisse. Per nos enim fit aut non fit. Ex eo ergo scilicet, quod qui- vis hominum malum facere possit, aut minime fa- cere: si faciat, malum exsistet, nisi faciat, nullum tisque natura subsistens? erit omnino. Ubi igitur radix illa mali, pravila- VII. Admodum vero stolidus est, cum a virtute B productamn mentem asserit, a mente verbum ; ac hoc prudentiam : hanc virtutem sapientiamque peperisse : a quibus potestates, et virtutes, angeli- que prodierint: sed his omnibus superiorem quam- dam vim statuit, ac principium, quod Abrasax appellat, ideo quod ejus vocis litteræ CCCLXV nume- rum efficiunt; atque ex eo confictam illam suam de cccLxv caelis fabulam comprobare nititur. Quibus cœlis totidem ex mathematicis rationibus situs ac locorum descriptiones accommodare omni ope ac studio contendit : nam illorum vanissima theore- mata cum ipse, tum qui ex ejus disciplina sunt, sic arripuerunt, ut in usum conformata suum ad idolorum propugnatricis, falsæque et adulterinæ electrina causam atque originem transferrent. Quæ C quidem similium snpputationum comparatis exem- plis corroborare conantur : nam Abrasas, ut ante dixi, CCCLXV numerum continet. Hinc igitur isti totidem diebus confici anni circuitum asserunt. Sed inanis hæc oratio per seipsam concidat necesse est. Siquidem annus præter cccLxy dies tribus insuper horis constare cernitur. Eadem vero, inquit, hæc causa est cur in homine CCCLXV membra sint, ut quælibet illarum virtutum suum sibi vindicare possit. In quo quidem confictum illud adulterinum- que dogmia non minus corruit. Quippe non plura CCCLXIV membris in homine numerantur. VIII. Ac beatus ille apostolorum successor Ire- næus subtilius ea de re disputans hominis stulti- tiam cum pari imbecillitate conjunctam sane ad- D Eccli. vi, 1. * Gen. 1, 31. nein e Vaticano substituimus Vulgatæ illi quæ per- spicue corrupta videtur, et est hujusmodi, Cornarius legit. Sensus porro is esse potest, Basilidem ccCLXV illos coelos e mathematicis rationibus, quæ totidem dies annuo orbi præfiniunt, constituisse. Quare ex iisdem illis mathematicorum decretis paulo post hominem refutat. Quippe cum præter CCCLX dics. vi insuper horæ tribuantur. Epiphanium æquinoctiales duas continent. Vide hæres. Li. Thishi : CCXLVII men- bra in homine sunt. At Epiphanius ail esse ccclxiv. Nisi forte pro ai legendum sit où, ut sen- sus sit, non esse menbra. Tum cuin et pro v35′ substituendum erik (59) τοῦ ᾿Αβρασάξ. Vide Baron. ad a. 120. (60) Ἴσα τοῖς μαθήμασι διαιρών. Hanc lectio- (61) Εὑρίσκεται γὰρ ὁ ἐνιαυτός. llora apud (62) Εἰ γὰρ τῷ ἀνθρώπῳ ἐστί. At R. Elias in

Α τοῦ κακοῦ ἐργάτης, καὶ οὐχὶ ἀγαθῶν ', ὡς καὶ ἡ Γραφὴ εἶπεν· ὅτι Ζητοῦντας κακὰ καταλήψεται κακά. Ούτε γάρ ποτε κακὸν ἦν, οὔτε μίζα γέγονε κακίας. οὔτε ἐνυπόστατον τὸ κακόν ἐστιν. Οὐκ ἦν γάρ ποτε τὸ κακόν. Ἐπείσακτον δὲ διὰ προφάσεως ἑκάστῳ τῶν ποιούντων τὸ κακὸν ἔνεστιν. Ἐν τῷ μὴ ποιεῖν οὐκ ἔνεστι, καθάπερ ἐν τοῖς ἄνω λόγοις προδεδήλωται. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος μετὰ τὸ πάντα πεποιηκέναι, Ἰδοὺ πάντα καλὰ λίαν· δεικνύς, ὅτι τὸ κακὸν οὐκ ἀρχαΐζει, οὐδὲ ἐξ ὑπαρχῆς ὑπῆρχε πρὸ τοῦ ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου ἐνάρξασθαι. Δι' ἡμῶν γὰρ γίνεται, καὶ δι᾿ ἡμῶν οὐ γίνεται. Αρ' οὖν ἐν τῷ πάντα ἄνθρωπον δύνασθαι μὴ ποιεῖν τὸ κακὸν, καὶ δύνασθαι ποιεῖν τὸ κακὸν, ὅταν μέν τοι ποιῇ. ἔστι τὸ κακὸν, ὅταν δὲ μὴ ποιῇ, οὐκ ἔστι τὸ κακόν. Ποῦ τοίνυν τοῦ κακοῦ ἡ ῥίζα, ἡ ὑπόστασις τῆς πονηρίας ; Ζ΄. Εἰς δὲ πολλὴν οὗτος ἐλήλακε μωρίαν, φάσκων, ὅτι ἡ δύναμις τὸν νοῦν προεβάλετο, ὁ δὲ νοῦς τὸν λόγον, ὁ δὲ λόγος τὴν φρόνησιν, ἡ δὲ φρόνησις δύναμιν καὶ σοφίαν, ἐκ δὲ δυνάμεως καὶ σοφίας ἐξουσίαι καὶ ἂν νάμεις καὶ ἄγγελοι. Λέγει δὲ τὴν ὑπεράνω τούτων δύναμιν εἶναι, καὶ ἀρχὴν ᾿Αβρασάς, διὰ τὸ τὴν ψῆφον τοῦ ᾿Αβρατάς (59) ἔχειν τριακοσιοστὸν ἑξη- κοστὸν πέμπτον ἀριθμὸν, ὡς ἐκ τούτου την μαρτυ ρίαν τῆς αὐτοῦ μυθοποιίας τῶν τριακοσίων έξηκον- ταπέντε οὐρανῶν, συνιστᾷν πειρᾶσθαι. Οἷς οὐρανοῖς καὶ τοποθεσίας ἴσα τοῖς μαθήμασι διαιρῶν (60;, καὶ συνιστῶν ἐπιτηδεύων οὐ παρέργως μηχανᾶται. Τὰ γὰρ ἐκείνων μάταια θεωρήματα λαβὼν εἰς ἴδιον χα- ρακτῆρα, αὐτός τε καὶ οἱ ὑπ' αὐτὸν, εἰς αἰτίαν τῆς ἰδίας εἰδωλοποιοῦ καὶ πεπλανημένης ἐπιπλάστου δι δασκαλίας μετήνεγκαν, καὶ βούλονται τὴν σύστασιν τούτων ἀπὸ τῶν ὁμοίων ψήφων ποιεῖσθαι, ὡς προεῖ πον, τοῦ ᾿Αβρατὰς τῶν τριακοσίων εξηκονταπέντε τὸν ἀριθμὸν ἔχοντος δῆθεν, δεικνύντες δι' αὐτοῦ τὸ ἔχειν τὸν ἐνιαυτὸν τριακοσίων εξηκονταπέντε ἡμερῶν ἀριθμὸν κατὰ περίοδον. Πέπτωκε δὲ αὐτοῦ ὁ ληρώδης λόγος. Ευρίσκεται γὰρ ὁ ἐνιαυτὸς (61) τριακοσίων ἑξηκονταπέντε ἡμερῶν καὶ ὡρῶν τριῶν. Εἶτα ἐντεῦ θέν φησι, καὶ ὁ ἄνθρωπος έχει τριακόσια εξήκοντα- πέντε μέλη, ὡς ἑκάστῃ τῶν δυνάμεων ἀπονέμεσθαι ἓν μέλος, ὅθεν καὶ ἐν τούτῳ πέπτωκεν αὐτοῦ ἡ ἐπινε νοημένη και νόθος διδασκαλία. Εἰ γὰρ τῷ ἀνθρώπῳ ἐστὶ (62) τέδ' μέλη. Η. Θαυμαστῶς δὲ ὁ μακάριος Εἰρηναῖος ὁ τῶν ἀποστόλων διάδοχος, περὶ τούτου λεπτολογῶν, διήλεγξε τούτου τὴν ἀβελτηρίαν καὶ ἀδράνειαν. Ανατραπήσεται γρ. Εμποροι γοῦν οὗτοι κακῶν ἐρασταὶ καὶ οὐχὶ ἀγαθῶν. ἴσας τοῖς ποθητικοῖς διαιρέσεσι. ποιητικοῖς Ν Ε ΟΥΤΩΝ ΠΟΥ : τξε' S. EPIPHANIE declarabit. Proindeque malorum negotiatur, non bonorum est ille mali artifex, quemadmodum Scri- ptura testatur : Qui quærunt mala, mala eos ap- prehendent. Nam neque malum aliquando exstitit, neque radix ulla nequitiæ fuit, neque omnino ma- lum solidum quiddam est ac consistens. Quippe malum quandoque nullum fuit; sed ex occasione introductum et ascitum in unoquoque inest, qui i.lud committit. Quod si minime committatur non inest, id quod supra demonstravimus. Etenim Do- minus cum universa crcasset, Eccs, inquit, valde bona sunt omnia *; quo istud ipsum ostenderet : non esse vetus admodum malum, neque initio priusquam ab homine inciperet, exstitisse. Per nos enim fit aut non fit. Ex eo ergo scilicet, quod qui- vis hominum malum facere possit, aut minime fa- cere: si faciat, malum exsistet, nisi faciat, nullum tisque natura subsistens? erit omnino. Ubi igitur radix illa mali, pravila- VII. Admodum vero stolidus est, cum a virtute B productamn mentem asserit, a mente verbum ; ac hoc prudentiam : hanc virtutem sapientiamque peperisse : a quibus potestates, et virtutes, angeli- que prodierint: sed his omnibus superiorem quam- dam vim statuit, ac principium, quod Abrasax appellat, ideo quod ejus vocis litteræ CCCLXV nume- rum efficiunt; atque ex eo confictam illam suam de cccLxv caelis fabulam comprobare nititur. Quibus cœlis totidem ex mathematicis rationibus situs ac locorum descriptiones accommodare omni ope ac studio contendit : nam illorum vanissima theore- mata cum ipse, tum qui ex ejus disciplina sunt, sic arripuerunt, ut in usum conformata suum ad idolorum propugnatricis, falsæque et adulterinæ electrina causam atque originem transferrent. Quæ C quidem similium snpputationum comparatis exem- plis corroborare conantur : nam Abrasas, ut ante dixi, CCCLXV numerum continet. Hinc igitur isti totidem diebus confici anni circuitum asserunt. Sed inanis hæc oratio per seipsam concidat necesse est. Siquidem annus præter cccLxy dies tribus insuper horis constare cernitur. Eadem vero, inquit, hæc causa est cur in homine CCCLXV membra sint, ut quælibet illarum virtutum suum sibi vindicare possit. In quo quidem confictum illud adulterinum- que dogmia non minus corruit. Quippe non plura CCCLXIV membris in homine numerantur. VIII. Ac beatus ille apostolorum successor Ire- næus subtilius ea de re disputans hominis stulti- tiam cum pari imbecillitate conjunctam sane ad- D Eccli. vi, 1. * Gen. 1, 31. nein e Vaticano substituimus Vulgatæ illi quæ per- spicue corrupta videtur, et est hujusmodi, Cornarius legit. Sensus porro is esse potest, Basilidem ccCLXV illos coelos e mathematicis rationibus, quæ totidem dies annuo orbi præfiniunt, constituisse. Quare ex iisdem illis mathematicorum decretis paulo post hominem refutat. Quippe cum præter CCCLX dics. vi insuper horæ tribuantur. Epiphanium æquinoctiales duas continent. Vide hæres. Li. Thishi : CCXLVII men- bra in homine sunt. At Epiphanius ail esse ccclxiv. Nisi forte pro ai legendum sit où, ut sen- sus sit, non esse menbra. Tum cuin et pro v35′ substituendum erik (59) τοῦ ᾿Αβρασάξ. Vide Baron. ad a. 120. (60) Ἴσα τοῖς μαθήμασι διαιρών. Hanc lectio- (61) Εὑρίσκεται γὰρ ὁ ἐνιαυτός. llora apud (62) Εἰ γὰρ τῷ ἀνθρώπῳ ἐστί. At R. Elias in

Ι. δὲ καὶ νῦν ἡ φλυαρία τοῦ ἄνωθεν καταβεβηκότος Βα- Α σιλείδου, καὶ τὰ ἄνω σαφῶς κατοπτεύσαντος, μᾶλλον δὲ ἄνωθεν πεπτωκότος ἀπὸ τοῦ τῆς ἀληθείας σκοπού· ὅτι, εἰ οὗτος ὁ οὐρανὸς ὑπὸ τῶν κατ' αὐτὸν ἀγγέλων γεγένηται, αὐτοὶ δὲ ὑπὸ τῶν ἀνωτέρω, καὶ οἱ ἀνωτέρω ὑπὸ τῶν ἔτι ἀνωτέρω, ἄρ᾽ οὖν ἡ ἄνω δύναμις, ἡ καὶ Αδρασας καλουμένη, ευρεθήσεται ἡ τὰ πάντα περ ποιηκυῖα, καὶ ἡ αἰτία τῶν ὄντων πάντων, καὶ οὐδὲν δίχα αὐτῆς τὸ γεγενῆσθαι εὑρεθήσεται, οπότε αὐτὴ τὸ αἴτιον καὶ τὸ πρῶτον ἀρχέτυπον παρ' αὐτῶν και ταγγέλλεται, τὸ λεγόμενον παρ' αὐτοῖς τοῦ κόσμου τούτου ὑστέρημα, ὑπό τινος ἑτέρου μὴ γεγενῆσθαι, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς πρώτης ἀρχῆς καὶ αἰτίας τῶν μετά έπειτα γεγονότων. Ἐρωτητέον δὲ τὸν αὐτόν· Τίνι λόγω ἐπὶ τοσαύτην πληθὺν ἡμᾶς φέρεις, ὦ οὗτος, καὶ μὴ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, τουτέστιν ἐπὶ τὸν ἕνα Θεὸν Β τὸν παντοκράτορα ; ὁπότε ἐξάπαντος ήτοι οὕτω λέγων, ἢ οὕτω, δεῖ τὸν ἕνα αἴτιον πάντων ὁμολογεῖν Δεσπ την. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ ὑποθέσεως ἀπόκριναι, ὦ πλαστουργὲ τῆς μυθοποιοῦ ταύτης πραγματείας. Εἰ Σίμων ἐσταυρώθη ὁ Κυρηναῖος, ἄρα οὐ διὰ Ἰησοῦ ἡ σωτηρία ἡμῶν γεγένηται, ἀλλὰ διὰ Σίμωνος, καὶ οὐκέτι ὁ κόσμος ἐλπίσεις διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ σώζεσθαι τοῦ μὴ παθόντος. Οὔτε γὰρ Σίμων δύναται σώζειν, ἄνθρωπος ὢν ψιλὸς, καὶ οὐδὲν ἔτε· ρον. Αμα δὲ καὶ συκοφαντίας καταψηφίζει' τοῦ μονη γενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰ ἕτερον ἀντ᾿ αὐτοῦ παραδέ δωκεν ὁ ἀγαθὸς Κύριος, βιασάμενος εἰς φόνον. Καὶ ἔσται λοιπὸν ὄναρ, μᾶλλον δὲ κακοηθείας καὶ κυβείας ἔργον τὸ τοιοῦτον, ὅτι ὁ Κύριος, κυβείᾳ τινὶ ἑαυτὸν κρύψας, ἄλλον ἀντ᾿ αὐτοῦ παραδέδωκε· καὶ ἔσται ἡ παρὰ σοῦ μωρολογία συκοφαντοῦσα μὲν τὴν ἀλή θειαν, μὴ δυναμένη δὲ, ἀλλ᾽ ἐλεγχομένη ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας, ἀσυστάτως τὸ ποίημα τοῦτο εἰσ- ηγουμένη. Θ. Πάντη γὰρ ἐλέγχει τοῦτον τὸν αἱρεσιάρχην ἡ ἀλή θεια ἐν Παλαιᾷ καὶ Καινῇ Διαθήκῃ. Παντί γάρ του δῆλον, ὅτι Χριστὸς ἑκὼν ἐπὶ τὸ πάθος ἦλθε, καὶ θελή- ματι ἰδίῳ καὶ τοῦ ἰδίου Πατρὸς, καὶ εὐδοκίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλαβε τὴν σάρκα, ἐνανθρωπήσας ἐν ἡμῖν, ἐν τελειότητι Θεὸς ὤν, ἀπ' ἀρχῆς ἐκ Πατρός γεγεν νημένος, ἀνάρχως καὶ ἀχρόνως· ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν ἐν μήτρα παρθένου γενέσθαι καταξιώσας, εἰς ἑαυτόν τε σῶμα ἀναπλασάμενος, καὶ γεννηθεὶς ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνανθρωπήσας ἐν βεβαιώσει, ἵνα ἐν αὐτῇ πάθῃ ὑπὲρ ἡμῶν τῇ σαρκὶ, καὶ τὴν ψυχὴν δῷ ὑπὲρ τῶν ἰδίων προβάτων· ὡς ἐλέγχει τούτους λέγων· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου παραδοθήσεται, καὶ ἀποκτανθήσει ται, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται. Τοῖς το υἱοῖς Ζεβεδαίου φήσας· Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον μέλλω πίνειν· ὡς καὶ ὁ ἀπόστολος λέγε: Πέτρος θανατωθεὶς σαρκὶ, ζωοποιηθεὶς δὲ πνεύματι. Καὶ πάλιν· Ος ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί· πάλιν δὲ . * Ε. καταψηφίζεις. * ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. HÆRES. XXIV. - inirabiliter convicit. Neæ minus in praesentia futiles C ejusdem Basilide nuge refellentur qui e calo delapsus, et cœlestia manifeste contemplatus est, vel e cœlo potius, hoc est scopo veritatis excidit : nam si cœlum istud ab angelis quos ille constituit, est productum, et ii rursus a superioribus, supe- riores a supremis procreati sunt, eo res nimirum recidet, ut summa illa virtus, qua: Abrasax dicitur, universa condiderit, sitque omnium quæcunque sunt causa, nec absque illa quidquam exstiterit : cum hæc ipsa principium, ac primum rerum omniumn exemplar ab illis esse dicatur : adeoque sequitur mundi hujus quem vocant defectum non ad aliud esse quam ad primum illud principium causamque eorum, quæ sunt postea facta, referen- dum. Illud vero de eodem percontari oportet: Quid In tandem, mi homo, nos in tantam multitudineın compellis, ac non potius ad principium ipsum, hoc est unum Deum et omnipotentem deducis? quando - quidem sive hoc sive alio modo statuas, unum omnino rerum omnium principium ac Dominum fateri necesse sit. Quin hoc velim mihi, fabulosi hujus conumenti architecte, de Christo respondeas. Si in crucem Simon ille Cyrenæus est sublatus, non igitur per Christum parta nobis est salus, sed per Simonem ; nec jam per Christum mundus sal- vum fore se sperare debeat, utpote qui minimne sit passus. Neque enim salutis esse causa Simon po- test, purus utique ac pulus homo, neque quidquam amplius. Ad hæc unigenitum Dei Filium calumnia condemnas, si alterum bonus Dominus violenter ad necem suo loco tradiderit. Nec aliud tota res præ- ter somnium erit, imo malignitatis prestigiarumque specimen, cum semetipsum Dominus fraudulentis artibus subducens sui vicarium alterum substituat. calumniam struct, nec quod volet tamen asse- Sicque tua illa stultissima cavillatio veritati quidem qui poterit, sed de figmento illo temere ac sine ulla stabilitate proposito vel ab ipsa veritate redar- guetur. IX. Hæc enim hæresiarcham istum tam in Veteri quam Novo Testamento omni ex parte convincit. Siquidem nemini est obscurum, Christumn sua sponte ad supplicium venisse, atque etiam volun- tate cum sua tum Patris ac sancti Spiritus addu - ctum, uti carnem indueret, et inter nos hominem se D faceret, cum nihilominus perfectus esset Deus, a Matth. xx, 18. ibid. 22. Patre principio sine ullo initio vel tempore genitus. Qui postremis temporibus in virginis utero formari voluit, sibique corpus eflnxit, ac revera genitus, et homo sine ullo fuco factus est, uti poenas in ea quan susceperat carne pro nobis experiretur, ac pro ovibus suis animam traderet. In quo hæreticos illos perspicue refellit dum ita loquitur : Ecce ascendi- mus Hierosolymam, et Filius hominis tradetur, et occidetur, et tertia die resurget. Tum insuper cum Zebedæi filiis ait : Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum ? Quo illa apostoli Petri verba perti- nent : Mortificatus carne, vivificatus autem spirita 4. + Pet. 11. 18.

Ι. δὲ καὶ νῦν ἡ φλυαρία τοῦ ἄνωθεν καταβεβηκότος Βα- Α σιλείδου, καὶ τὰ ἄνω σαφῶς κατοπτεύσαντος, μᾶλλον δὲ ἄνωθεν πεπτωκότος ἀπὸ τοῦ τῆς ἀληθείας σκοπού· ὅτι, εἰ οὗτος ὁ οὐρανὸς ὑπὸ τῶν κατ' αὐτὸν ἀγγέλων γεγένηται, αὐτοὶ δὲ ὑπὸ τῶν ἀνωτέρω, καὶ οἱ ἀνωτέρω ὑπὸ τῶν ἔτι ἀνωτέρω, ἄρ᾽ οὖν ἡ ἄνω δύναμις, ἡ καὶ Αδρασας καλουμένη, ευρεθήσεται ἡ τὰ πάντα περ ποιηκυῖα, καὶ ἡ αἰτία τῶν ὄντων πάντων, καὶ οὐδὲν δίχα αὐτῆς τὸ γεγενῆσθαι εὑρεθήσεται, οπότε αὐτὴ τὸ αἴτιον καὶ τὸ πρῶτον ἀρχέτυπον παρ' αὐτῶν και ταγγέλλεται, τὸ λεγόμενον παρ' αὐτοῖς τοῦ κόσμου τούτου ὑστέρημα, ὑπό τινος ἑτέρου μὴ γεγενῆσθαι, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς πρώτης ἀρχῆς καὶ αἰτίας τῶν μετά έπειτα γεγονότων. Ἐρωτητέον δὲ τὸν αὐτόν· Τίνι λόγω ἐπὶ τοσαύτην πληθὺν ἡμᾶς φέρεις, ὦ οὗτος, καὶ μὴ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, τουτέστιν ἐπὶ τὸν ἕνα Θεὸν Β τὸν παντοκράτορα ; ὁπότε ἐξάπαντος ήτοι οὕτω λέγων, ἢ οὕτω, δεῖ τὸν ἕνα αἴτιον πάντων ὁμολογεῖν Δεσπ την. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ ὑποθέσεως ἀπόκριναι, ὦ πλαστουργὲ τῆς μυθοποιοῦ ταύτης πραγματείας. Εἰ Σίμων ἐσταυρώθη ὁ Κυρηναῖος, ἄρα οὐ διὰ Ἰησοῦ ἡ σωτηρία ἡμῶν γεγένηται, ἀλλὰ διὰ Σίμωνος, καὶ οὐκέτι ὁ κόσμος ἐλπίσεις διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ σώζεσθαι τοῦ μὴ παθόντος. Οὔτε γὰρ Σίμων δύναται σώζειν, ἄνθρωπος ὢν ψιλὸς, καὶ οὐδὲν ἔτε· ρον. Αμα δὲ καὶ συκοφαντίας καταψηφίζει' τοῦ μονη γενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰ ἕτερον ἀντ᾿ αὐτοῦ παραδέ δωκεν ὁ ἀγαθὸς Κύριος, βιασάμενος εἰς φόνον. Καὶ ἔσται λοιπὸν ὄναρ, μᾶλλον δὲ κακοηθείας καὶ κυβείας ἔργον τὸ τοιοῦτον, ὅτι ὁ Κύριος, κυβείᾳ τινὶ ἑαυτὸν κρύψας, ἄλλον ἀντ᾿ αὐτοῦ παραδέδωκε· καὶ ἔσται ἡ παρὰ σοῦ μωρολογία συκοφαντοῦσα μὲν τὴν ἀλή θειαν, μὴ δυναμένη δὲ, ἀλλ᾽ ἐλεγχομένη ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας, ἀσυστάτως τὸ ποίημα τοῦτο εἰσ- ηγουμένη. Θ. Πάντη γὰρ ἐλέγχει τοῦτον τὸν αἱρεσιάρχην ἡ ἀλή θεια ἐν Παλαιᾷ καὶ Καινῇ Διαθήκῃ. Παντί γάρ του δῆλον, ὅτι Χριστὸς ἑκὼν ἐπὶ τὸ πάθος ἦλθε, καὶ θελή- ματι ἰδίῳ καὶ τοῦ ἰδίου Πατρὸς, καὶ εὐδοκίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλαβε τὴν σάρκα, ἐνανθρωπήσας ἐν ἡμῖν, ἐν τελειότητι Θεὸς ὤν, ἀπ' ἀρχῆς ἐκ Πατρός γεγεν νημένος, ἀνάρχως καὶ ἀχρόνως· ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν ἐν μήτρα παρθένου γενέσθαι καταξιώσας, εἰς ἑαυτόν τε σῶμα ἀναπλασάμενος, καὶ γεννηθεὶς ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνανθρωπήσας ἐν βεβαιώσει, ἵνα ἐν αὐτῇ πάθῃ ὑπὲρ ἡμῶν τῇ σαρκὶ, καὶ τὴν ψυχὴν δῷ ὑπὲρ τῶν ἰδίων προβάτων· ὡς ἐλέγχει τούτους λέγων· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου παραδοθήσεται, καὶ ἀποκτανθήσει ται, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται. Τοῖς το υἱοῖς Ζεβεδαίου φήσας· Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον μέλλω πίνειν· ὡς καὶ ὁ ἀπόστολος λέγε: Πέτρος θανατωθεὶς σαρκὶ, ζωοποιηθεὶς δὲ πνεύματι. Καὶ πάλιν· Ος ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί· πάλιν δὲ . * Ε. καταψηφίζεις. * ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. HÆRES. XXIV. - inirabiliter convicit. Neæ minus in praesentia futiles C ejusdem Basilide nuge refellentur qui e calo delapsus, et cœlestia manifeste contemplatus est, vel e cœlo potius, hoc est scopo veritatis excidit : nam si cœlum istud ab angelis quos ille constituit, est productum, et ii rursus a superioribus, supe- riores a supremis procreati sunt, eo res nimirum recidet, ut summa illa virtus, qua: Abrasax dicitur, universa condiderit, sitque omnium quæcunque sunt causa, nec absque illa quidquam exstiterit : cum hæc ipsa principium, ac primum rerum omniumn exemplar ab illis esse dicatur : adeoque sequitur mundi hujus quem vocant defectum non ad aliud esse quam ad primum illud principium causamque eorum, quæ sunt postea facta, referen- dum. Illud vero de eodem percontari oportet: Quid In tandem, mi homo, nos in tantam multitudineın compellis, ac non potius ad principium ipsum, hoc est unum Deum et omnipotentem deducis? quando - quidem sive hoc sive alio modo statuas, unum omnino rerum omnium principium ac Dominum fateri necesse sit. Quin hoc velim mihi, fabulosi hujus conumenti architecte, de Christo respondeas. Si in crucem Simon ille Cyrenæus est sublatus, non igitur per Christum parta nobis est salus, sed per Simonem ; nec jam per Christum mundus sal- vum fore se sperare debeat, utpote qui minimne sit passus. Neque enim salutis esse causa Simon po- test, purus utique ac pulus homo, neque quidquam amplius. Ad hæc unigenitum Dei Filium calumnia condemnas, si alterum bonus Dominus violenter ad necem suo loco tradiderit. Nec aliud tota res præ- ter somnium erit, imo malignitatis prestigiarumque specimen, cum semetipsum Dominus fraudulentis artibus subducens sui vicarium alterum substituat. calumniam struct, nec quod volet tamen asse- Sicque tua illa stultissima cavillatio veritati quidem qui poterit, sed de figmento illo temere ac sine ulla stabilitate proposito vel ab ipsa veritate redar- guetur. IX. Hæc enim hæresiarcham istum tam in Veteri quam Novo Testamento omni ex parte convincit. Siquidem nemini est obscurum, Christumn sua sponte ad supplicium venisse, atque etiam volun- tate cum sua tum Patris ac sancti Spiritus addu - ctum, uti carnem indueret, et inter nos hominem se D faceret, cum nihilominus perfectus esset Deus, a Matth. xx, 18. ibid. 22. Patre principio sine ullo initio vel tempore genitus. Qui postremis temporibus in virginis utero formari voluit, sibique corpus eflnxit, ac revera genitus, et homo sine ullo fuco factus est, uti poenas in ea quan susceperat carne pro nobis experiretur, ac pro ovibus suis animam traderet. In quo hæreticos illos perspicue refellit dum ita loquitur : Ecce ascendi- mus Hierosolymam, et Filius hominis tradetur, et occidetur, et tertia die resurget. Tum insuper cum Zebedæi filiis ait : Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum ? Quo illa apostoli Petri verba perti- nent : Mortificatus carne, vivificatus autem spirita 4. + Pet. 11. 18.

Ι. δὲ καὶ νῦν ἡ φλυαρία τοῦ ἄνωθεν καταβεβηκότος Βα- Α σιλείδου, καὶ τὰ ἄνω σαφῶς κατοπτεύσαντος, μᾶλλον δὲ ἄνωθεν πεπτωκότος ἀπὸ τοῦ τῆς ἀληθείας σκοπού· ὅτι, εἰ οὗτος ὁ οὐρανὸς ὑπὸ τῶν κατ' αὐτὸν ἀγγέλων γεγένηται, αὐτοὶ δὲ ὑπὸ τῶν ἀνωτέρω, καὶ οἱ ἀνωτέρω ὑπὸ τῶν ἔτι ἀνωτέρω, ἄρ᾽ οὖν ἡ ἄνω δύναμις, ἡ καὶ Αδρασας καλουμένη, ευρεθήσεται ἡ τὰ πάντα περ ποιηκυῖα, καὶ ἡ αἰτία τῶν ὄντων πάντων, καὶ οὐδὲν δίχα αὐτῆς τὸ γεγενῆσθαι εὑρεθήσεται, οπότε αὐτὴ τὸ αἴτιον καὶ τὸ πρῶτον ἀρχέτυπον παρ' αὐτῶν και ταγγέλλεται, τὸ λεγόμενον παρ' αὐτοῖς τοῦ κόσμου τούτου ὑστέρημα, ὑπό τινος ἑτέρου μὴ γεγενῆσθαι, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς πρώτης ἀρχῆς καὶ αἰτίας τῶν μετά έπειτα γεγονότων. Ἐρωτητέον δὲ τὸν αὐτόν· Τίνι λόγω ἐπὶ τοσαύτην πληθὺν ἡμᾶς φέρεις, ὦ οὗτος, καὶ μὴ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, τουτέστιν ἐπὶ τὸν ἕνα Θεὸν Β τὸν παντοκράτορα ; ὁπότε ἐξάπαντος ήτοι οὕτω λέγων, ἢ οὕτω, δεῖ τὸν ἕνα αἴτιον πάντων ὁμολογεῖν Δεσπ την. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ ὑποθέσεως ἀπόκριναι, ὦ πλαστουργὲ τῆς μυθοποιοῦ ταύτης πραγματείας. Εἰ Σίμων ἐσταυρώθη ὁ Κυρηναῖος, ἄρα οὐ διὰ Ἰησοῦ ἡ σωτηρία ἡμῶν γεγένηται, ἀλλὰ διὰ Σίμωνος, καὶ οὐκέτι ὁ κόσμος ἐλπίσεις διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ σώζεσθαι τοῦ μὴ παθόντος. Οὔτε γὰρ Σίμων δύναται σώζειν, ἄνθρωπος ὢν ψιλὸς, καὶ οὐδὲν ἔτε· ρον. Αμα δὲ καὶ συκοφαντίας καταψηφίζει' τοῦ μονη γενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰ ἕτερον ἀντ᾿ αὐτοῦ παραδέ δωκεν ὁ ἀγαθὸς Κύριος, βιασάμενος εἰς φόνον. Καὶ ἔσται λοιπὸν ὄναρ, μᾶλλον δὲ κακοηθείας καὶ κυβείας ἔργον τὸ τοιοῦτον, ὅτι ὁ Κύριος, κυβείᾳ τινὶ ἑαυτὸν κρύψας, ἄλλον ἀντ᾿ αὐτοῦ παραδέδωκε· καὶ ἔσται ἡ παρὰ σοῦ μωρολογία συκοφαντοῦσα μὲν τὴν ἀλή θειαν, μὴ δυναμένη δὲ, ἀλλ᾽ ἐλεγχομένη ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας, ἀσυστάτως τὸ ποίημα τοῦτο εἰσ- ηγουμένη. Θ. Πάντη γὰρ ἐλέγχει τοῦτον τὸν αἱρεσιάρχην ἡ ἀλή θεια ἐν Παλαιᾷ καὶ Καινῇ Διαθήκῃ. Παντί γάρ του δῆλον, ὅτι Χριστὸς ἑκὼν ἐπὶ τὸ πάθος ἦλθε, καὶ θελή- ματι ἰδίῳ καὶ τοῦ ἰδίου Πατρὸς, καὶ εὐδοκίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλαβε τὴν σάρκα, ἐνανθρωπήσας ἐν ἡμῖν, ἐν τελειότητι Θεὸς ὤν, ἀπ' ἀρχῆς ἐκ Πατρός γεγεν νημένος, ἀνάρχως καὶ ἀχρόνως· ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν ἐν μήτρα παρθένου γενέσθαι καταξιώσας, εἰς ἑαυτόν τε σῶμα ἀναπλασάμενος, καὶ γεννηθεὶς ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνανθρωπήσας ἐν βεβαιώσει, ἵνα ἐν αὐτῇ πάθῃ ὑπὲρ ἡμῶν τῇ σαρκὶ, καὶ τὴν ψυχὴν δῷ ὑπὲρ τῶν ἰδίων προβάτων· ὡς ἐλέγχει τούτους λέγων· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου παραδοθήσεται, καὶ ἀποκτανθήσει ται, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται. Τοῖς το υἱοῖς Ζεβεδαίου φήσας· Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον μέλλω πίνειν· ὡς καὶ ὁ ἀπόστολος λέγε: Πέτρος θανατωθεὶς σαρκὶ, ζωοποιηθεὶς δὲ πνεύματι. Καὶ πάλιν· Ος ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί· πάλιν δὲ . * Ε. καταψηφίζεις. * ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. HÆRES. XXIV. - inirabiliter convicit. Neæ minus in praesentia futiles C ejusdem Basilide nuge refellentur qui e calo delapsus, et cœlestia manifeste contemplatus est, vel e cœlo potius, hoc est scopo veritatis excidit : nam si cœlum istud ab angelis quos ille constituit, est productum, et ii rursus a superioribus, supe- riores a supremis procreati sunt, eo res nimirum recidet, ut summa illa virtus, qua: Abrasax dicitur, universa condiderit, sitque omnium quæcunque sunt causa, nec absque illa quidquam exstiterit : cum hæc ipsa principium, ac primum rerum omniumn exemplar ab illis esse dicatur : adeoque sequitur mundi hujus quem vocant defectum non ad aliud esse quam ad primum illud principium causamque eorum, quæ sunt postea facta, referen- dum. Illud vero de eodem percontari oportet: Quid In tandem, mi homo, nos in tantam multitudineın compellis, ac non potius ad principium ipsum, hoc est unum Deum et omnipotentem deducis? quando - quidem sive hoc sive alio modo statuas, unum omnino rerum omnium principium ac Dominum fateri necesse sit. Quin hoc velim mihi, fabulosi hujus conumenti architecte, de Christo respondeas. Si in crucem Simon ille Cyrenæus est sublatus, non igitur per Christum parta nobis est salus, sed per Simonem ; nec jam per Christum mundus sal- vum fore se sperare debeat, utpote qui minimne sit passus. Neque enim salutis esse causa Simon po- test, purus utique ac pulus homo, neque quidquam amplius. Ad hæc unigenitum Dei Filium calumnia condemnas, si alterum bonus Dominus violenter ad necem suo loco tradiderit. Nec aliud tota res præ- ter somnium erit, imo malignitatis prestigiarumque specimen, cum semetipsum Dominus fraudulentis artibus subducens sui vicarium alterum substituat. calumniam struct, nec quod volet tamen asse- Sicque tua illa stultissima cavillatio veritati quidem qui poterit, sed de figmento illo temere ac sine ulla stabilitate proposito vel ab ipsa veritate redar- guetur. IX. Hæc enim hæresiarcham istum tam in Veteri quam Novo Testamento omni ex parte convincit. Siquidem nemini est obscurum, Christumn sua sponte ad supplicium venisse, atque etiam volun- tate cum sua tum Patris ac sancti Spiritus addu - ctum, uti carnem indueret, et inter nos hominem se D faceret, cum nihilominus perfectus esset Deus, a Matth. xx, 18. ibid. 22. Patre principio sine ullo initio vel tempore genitus. Qui postremis temporibus in virginis utero formari voluit, sibique corpus eflnxit, ac revera genitus, et homo sine ullo fuco factus est, uti poenas in ea quan susceperat carne pro nobis experiretur, ac pro ovibus suis animam traderet. In quo hæreticos illos perspicue refellit dum ita loquitur : Ecce ascendi- mus Hierosolymam, et Filius hominis tradetur, et occidetur, et tertia die resurget. Tum insuper cum Zebedæi filiis ait : Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum ? Quo illa apostoli Petri verba perti- nent : Mortificatus carne, vivificatus autem spirita 4. + Pet. 11. 18.

'Ιωάννη, λέγων· Εἰ τις οὐ λέγει τὸν Χριστὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυθέναι, οὗτος 'Αντίχριστος ἐστιν. Ὁ δὲ ἅγιος Παυλός φησι· Γευσάμενος θανάτου, θα νάτου δὲ σταυροῦ· ὡς καὶ Μωϋσῆς προαναφωνῶν ἔλεγεν "Οψεσθε τὴν ζωὴν (63) ἡμῶν κρεμαμένην απέναντι ὑμῶν ἐπὶ ξύλου. Ζωὴ δὲ ἡμῶν οὐχ ὁ Σί- μων ὁ Κυρηναῖος, ἀλλ' ὁ ὑπὲρ ἡμῶν πεπονθώς, ἵνα τὰ ἡμέτερα πάθη διαλύσῃ, καὶ θανών σαρκὶ θάνατος θανάτῳ γένηται, ἵνα τὸ κέντρον τοῦ θανάτου κλάσῃ, καταβὰς εἰς τὰ καταχθόνια, ἵνα τοὺς ἀδαμαντίνους μοχλούς συντρίψῃ. Ὅπερ ποιήσας, ἀνήγαγε τῶν ψυχῶν τὴν αἰχμαλωσίαν, ἐκένωσέ τε τὸν ᾅδην. Ι. Οὐκ ἄρα οὖν αἴτιος θανάτου γέγονεν ὁ Χριστὸς τῷ Σίμωνι αὐτὸς ἑαυτὸν παραδούς. Τί γὰρ λέγεις, ὦ ἄθλιε * πάντων ἀνθρώπων; Οὐκ ἠδύνατο ἐλευθε ροστομεῖν καὶ ἀναχωρῆσαι ἀπ' αὐτῶν, εἰ μὴ ἐθέλησε σταυρωθῆναι; ᾿Αλλὰ παίγνιον ἐποίει κυβείας ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ ἄλλον ἀντὶ αὐτοῦ παρεδίδου ἀποθα νεῖν καὶ σταυρωθῆναι, ὁ λέγων· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλή θεια, φησὶ, καὶ ἡ ζωή ! 'Η δὲ ζωὴ οὐκ ἂν ἑτέρῳ θά να τον παρασκευάσειε· καὶ ἡ ἀλήθεια οὐκ ἂν κρύψη τὸ ἐν ἀληθείᾳ παρ' αὐτῆς γενόμενον, καὶ ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων ὑποδείξῃ. Οὐκέτι γὰρ ἡ ἀλήθεια εὑρεθήσεται ἀλήθεια πλάνην ἐργαζομένη, καὶ κρύπτουσα τὸ ἐπι τῆς ἔργον, δι' ἐναντίον δὲ πραγματευομένη σοφίσμα τος. Καὶ ἁπλῶς ἐκ πάντων, ὡς εἰπεῖν, ἵνα μὴ μη· κύνω τὸν λόγον. Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκαν. δάλων, καὶ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν! Πόσοι ἑαυτοῖς σκότος ηὕρηνται, καὶ ἄλλοις τοῖς μετέπειτα τῷ σκότει αὐτῶν πειθομένοις ! Τοῖς δὲ συνετοῖς φανής σεται ἡ ἀλήθεια· ἡ δὲ Βασιλείδου καὶ τῶν τοιούτων πραγματεία πλάνης ἔργον ἐλεγχθήσεται. Καὶ ταῦτά μοι περὶ ταύτης τῆς αἱρέσεως καὶ τοῦ μύθου τούτου εἰρήσθω. Ἐντεῦθεν δὲ ἐφ' ἑτέραν απ ρεσιν βαδιοῦμαι. Τίνι γὰρ οὐ φωρατὴ ἔσται ἡ τοιαύτη αἵρεσις, μῦθος τις οὖσα, καὶ ὡς κεράστου τρόπον ἐν ἄμμῳ κεχωσμένη, διὰ δὲ τοῦ κέρατος ἐν ἀέρι προς κύπτουσα, καὶ τὸν ὄλεθρον τοῖς περιτυγχάνουσιν αὐτ τὴν ἐργαζομένη; ἀλλὰ καὶ τὸ κέρας τῶν ἁμαρτω λῶν ὁ Κύριος συνέτριψε, τὸ δὲ κέρας τοῦ δικαίου μόνον ὑψωθήσεται, ὅπερ ἐστὶ πίστις ἀληθείας. Διό, γρ. θεήλατα. Ο γρ. αἱρέσεως τῆς τοῦ μυθώδους. 66, xνι ωνύμῳ, καὶ τοῦτον συντρίψαντες τῇ τῆς ἀληθείας διδασκα- λίμ, ἐπὶ τὰς μετέπειτα διέλθωμεν, Θεὸν βοηθὸν ἐπισ καλούμενοι, ᾧ ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΚΑΤΑ ΝΙΚΟΛΑΪΤΩΝ (63), Αἵρεσις Ε', ἡ καὶ ΚΕ'. Α'. Νικόλαος γέγονεν εἷς ἀπὸ τῶν ἑπτὰ διακόνων, τῶν * S. EPIPHANI Ac rursum : Qui pro nobis in carne passus est. Seul A et Joannes ita scribens: Si quis negat Christum in carne venisse, hic est Antichristus'. Ad hæc sanctus Paulus : Qui mortem, inquit, gustavit, mortem in- quam crucis 3. l quod Moses diu ante præenuntians dicebat : Videbilis vitam vestram coram vobis e ligno stispensam³. Vita porro nostra non Cyrenæus Si- ron, sed ille est ipse, qui pro nobis ideo passus est, ut nos passionibus nostris exsolveret, quique ideo mortuus carne mors ipsa mortis esse voluit, ejus ut stimulum frangeret ; idem terræ ad interiora descendit, ut adamantinos vectes effringeret. Qua re confecta captivas sursum animas evexit, atque in- feros exhausit. X. Tantum igitur abest ut Simoni Christus cau- B sam mortis attulerit, ut ei semetipsum expo- suerit. Nam quid tandem ais, mortalium omnium infelicissime? Non libere profiteri quæ vellet po- tuit, et ab illis nisi in cruce suspendi vellet rece- dere? At scilicet Dei Verbo adhibendæ joculares praestigia fuerunt, ut alium ad mortem, crucisque supplicium obeundum vice sua traderet, is præser - tim qui dixerit : Ego sum veritas et vita *! Atqui ne- que vitæ est alteri mortem consciscere, neque quod revera inest in sese dissimulare, aliaque pro aliis ostendere, veritatis. Desinet enim veritas esse, si sit fraudis et erroris artifex, suumque ipsamet opus abscondat, ac contrariam calliditatem ad negotium suum accommodel. Postremo ut dicendi finem faciam : Væ mundo a scandalis³, et operan- C tibus iniquitatem! Quam multi non modo sibi tene- bras offuderunt, sed et aliis quos errori suo postea faciles atque obsequentes nacti sunt! Sed pruden- fibus veritas apparebit ; Basilidae vero, et ejusmodi farinæ hominum studium constabit ab errore pro- fectum. Hæc habui que de hac hæresi, ejusque fabulis dissererem. A qua deinceps ad aliam me confe- ram. Quis enim non illam hæresin facile deprehen- dat nihil præter figmentum esse, instarque ce- rast in arena defossam, solo cornu duntaxat exerto iis qui in ipsam incurrerat exitium afferre? Verum et peccatorum cornu Dominus contrivit, et justi cornu solum exaltabitur, hoc est veritatis fides. Posteaquam igitur veritatis illud doctrina D contrivimus, age cæteras persequamur, conciliato primum nobis adjutore Deo, cui gloria et honor, et adoratio in sæcula sæculorum. Amen. ADVERSUS NICOLAITAS, Quæ est hæresis V, sive XXV. Joan. 1, * Phil. 11, 8. • Deut. xxvπι, 60. de Christo a nonnullis PP. accipi solet, ut ab Aug., lib. contra Faust., c. ; Tertulliano lib. contra Jud. c. 11. veteres a se invicem dissentiunt. Magi- Jean. x!, 6. * Matth. xv, 7. Psal. Lxxιν, 11. strum erroris fuisse præter Epiphanium censent Irenæus lib. 1, cap. 27, Ignatius, Philastrius, et alii. At Clemens lib. ut Strom., Nicolaum cum ab aliis animi ornamentis, tum a temperantia com- mendat ; ejusque virgines filias fuisse narrat: sed ex quadam sententia, quam is coram apostolis 1. Nicolaus e numero vut diaconorum: fuit, qui (63) Οψεσθε τὴν ζωήν. Hic locus e Deut. xxvii, (64) Νικολαϊτών. De secta vel auctore vel ἐπε

'Ιωάννη, λέγων· Εἰ τις οὐ λέγει τὸν Χριστὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυθέναι, οὗτος 'Αντίχριστος ἐστιν. Ὁ δὲ ἅγιος Παυλός φησι· Γευσάμενος θανάτου, θα νάτου δὲ σταυροῦ· ὡς καὶ Μωϋσῆς προαναφωνῶν ἔλεγεν "Οψεσθε τὴν ζωὴν (63) ἡμῶν κρεμαμένην απέναντι ὑμῶν ἐπὶ ξύλου. Ζωὴ δὲ ἡμῶν οὐχ ὁ Σί- μων ὁ Κυρηναῖος, ἀλλ' ὁ ὑπὲρ ἡμῶν πεπονθώς, ἵνα τὰ ἡμέτερα πάθη διαλύσῃ, καὶ θανών σαρκὶ θάνατος θανάτῳ γένηται, ἵνα τὸ κέντρον τοῦ θανάτου κλάσῃ, καταβὰς εἰς τὰ καταχθόνια, ἵνα τοὺς ἀδαμαντίνους μοχλούς συντρίψῃ. Ὅπερ ποιήσας, ἀνήγαγε τῶν ψυχῶν τὴν αἰχμαλωσίαν, ἐκένωσέ τε τὸν ᾅδην. Ι. Οὐκ ἄρα οὖν αἴτιος θανάτου γέγονεν ὁ Χριστὸς τῷ Σίμωνι αὐτὸς ἑαυτὸν παραδούς. Τί γὰρ λέγεις, ὦ ἄθλιε * πάντων ἀνθρώπων; Οὐκ ἠδύνατο ἐλευθε ροστομεῖν καὶ ἀναχωρῆσαι ἀπ' αὐτῶν, εἰ μὴ ἐθέλησε σταυρωθῆναι; ᾿Αλλὰ παίγνιον ἐποίει κυβείας ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ ἄλλον ἀντὶ αὐτοῦ παρεδίδου ἀποθα νεῖν καὶ σταυρωθῆναι, ὁ λέγων· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλή θεια, φησὶ, καὶ ἡ ζωή ! 'Η δὲ ζωὴ οὐκ ἂν ἑτέρῳ θά να τον παρασκευάσειε· καὶ ἡ ἀλήθεια οὐκ ἂν κρύψη τὸ ἐν ἀληθείᾳ παρ' αὐτῆς γενόμενον, καὶ ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων ὑποδείξῃ. Οὐκέτι γὰρ ἡ ἀλήθεια εὑρεθήσεται ἀλήθεια πλάνην ἐργαζομένη, καὶ κρύπτουσα τὸ ἐπι τῆς ἔργον, δι' ἐναντίον δὲ πραγματευομένη σοφίσμα τος. Καὶ ἁπλῶς ἐκ πάντων, ὡς εἰπεῖν, ἵνα μὴ μη· κύνω τὸν λόγον. Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκαν. δάλων, καὶ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν! Πόσοι ἑαυτοῖς σκότος ηὕρηνται, καὶ ἄλλοις τοῖς μετέπειτα τῷ σκότει αὐτῶν πειθομένοις ! Τοῖς δὲ συνετοῖς φανής σεται ἡ ἀλήθεια· ἡ δὲ Βασιλείδου καὶ τῶν τοιούτων πραγματεία πλάνης ἔργον ἐλεγχθήσεται. Καὶ ταῦτά μοι περὶ ταύτης τῆς αἱρέσεως καὶ τοῦ μύθου τούτου εἰρήσθω. Ἐντεῦθεν δὲ ἐφ' ἑτέραν απ ρεσιν βαδιοῦμαι. Τίνι γὰρ οὐ φωρατὴ ἔσται ἡ τοιαύτη αἵρεσις, μῦθος τις οὖσα, καὶ ὡς κεράστου τρόπον ἐν ἄμμῳ κεχωσμένη, διὰ δὲ τοῦ κέρατος ἐν ἀέρι προς κύπτουσα, καὶ τὸν ὄλεθρον τοῖς περιτυγχάνουσιν αὐτ τὴν ἐργαζομένη; ἀλλὰ καὶ τὸ κέρας τῶν ἁμαρτω λῶν ὁ Κύριος συνέτριψε, τὸ δὲ κέρας τοῦ δικαίου μόνον ὑψωθήσεται, ὅπερ ἐστὶ πίστις ἀληθείας. Διό, γρ. θεήλατα. Ο γρ. αἱρέσεως τῆς τοῦ μυθώδους. 66, xνι ωνύμῳ, καὶ τοῦτον συντρίψαντες τῇ τῆς ἀληθείας διδασκα- λίμ, ἐπὶ τὰς μετέπειτα διέλθωμεν, Θεὸν βοηθὸν ἐπισ καλούμενοι, ᾧ ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΚΑΤΑ ΝΙΚΟΛΑΪΤΩΝ (63), Αἵρεσις Ε', ἡ καὶ ΚΕ'. Α'. Νικόλαος γέγονεν εἷς ἀπὸ τῶν ἑπτὰ διακόνων, τῶν * S. EPIPHANI Ac rursum : Qui pro nobis in carne passus est. Seul A et Joannes ita scribens: Si quis negat Christum in carne venisse, hic est Antichristus'. Ad hæc sanctus Paulus : Qui mortem, inquit, gustavit, mortem in- quam crucis 3. l quod Moses diu ante præenuntians dicebat : Videbilis vitam vestram coram vobis e ligno stispensam³. Vita porro nostra non Cyrenæus Si- ron, sed ille est ipse, qui pro nobis ideo passus est, ut nos passionibus nostris exsolveret, quique ideo mortuus carne mors ipsa mortis esse voluit, ejus ut stimulum frangeret ; idem terræ ad interiora descendit, ut adamantinos vectes effringeret. Qua re confecta captivas sursum animas evexit, atque in- feros exhausit. X. Tantum igitur abest ut Simoni Christus cau- B sam mortis attulerit, ut ei semetipsum expo- suerit. Nam quid tandem ais, mortalium omnium infelicissime? Non libere profiteri quæ vellet po- tuit, et ab illis nisi in cruce suspendi vellet rece- dere? At scilicet Dei Verbo adhibendæ joculares praestigia fuerunt, ut alium ad mortem, crucisque supplicium obeundum vice sua traderet, is præser - tim qui dixerit : Ego sum veritas et vita *! Atqui ne- que vitæ est alteri mortem consciscere, neque quod revera inest in sese dissimulare, aliaque pro aliis ostendere, veritatis. Desinet enim veritas esse, si sit fraudis et erroris artifex, suumque ipsamet opus abscondat, ac contrariam calliditatem ad negotium suum accommodel. Postremo ut dicendi finem faciam : Væ mundo a scandalis³, et operan- C tibus iniquitatem! Quam multi non modo sibi tene- bras offuderunt, sed et aliis quos errori suo postea faciles atque obsequentes nacti sunt! Sed pruden- fibus veritas apparebit ; Basilidae vero, et ejusmodi farinæ hominum studium constabit ab errore pro- fectum. Hæc habui que de hac hæresi, ejusque fabulis dissererem. A qua deinceps ad aliam me confe- ram. Quis enim non illam hæresin facile deprehen- dat nihil præter figmentum esse, instarque ce- rast in arena defossam, solo cornu duntaxat exerto iis qui in ipsam incurrerat exitium afferre? Verum et peccatorum cornu Dominus contrivit, et justi cornu solum exaltabitur, hoc est veritatis fides. Posteaquam igitur veritatis illud doctrina D contrivimus, age cæteras persequamur, conciliato primum nobis adjutore Deo, cui gloria et honor, et adoratio in sæcula sæculorum. Amen. ADVERSUS NICOLAITAS, Quæ est hæresis V, sive XXV. Joan. 1, * Phil. 11, 8. • Deut. xxvπι, 60. de Christo a nonnullis PP. accipi solet, ut ab Aug., lib. contra Faust., c. ; Tertulliano lib. contra Jud. c. 11. veteres a se invicem dissentiunt. Magi- Jean. x!, 6. * Matth. xv, 7. Psal. Lxxιν, 11. strum erroris fuisse præter Epiphanium censent Irenæus lib. 1, cap. 27, Ignatius, Philastrius, et alii. At Clemens lib. ut Strom., Nicolaum cum ab aliis animi ornamentis, tum a temperantia com- mendat ; ejusque virgines filias fuisse narrat: sed ex quadam sententia, quam is coram apostolis 1. Nicolaus e numero vut diaconorum: fuit, qui (63) Οψεσθε τὴν ζωήν. Hic locus e Deut. xxvii, (64) Νικολαϊτών. De secta vel auctore vel ἐπε

ἐκλελεγμένων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ἅμα Στεφάνῳ τῷ ἁγίῳ καὶ πρωτομάρτυρι, καὶ Προχόρῳ, καὶ Παρμενα, καὶ τοῖς ἄλλοις. Οὗτος, ἀπὸ τῶν Ἀντιοχέων ορμώμενος, προσήλυτος γίνεται. Μετέπειτα δὲ καταδεξάμενος την περὶ τοῦ κηρύγματος λόγον τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτὸς συνήφθη τοῖς μαθηταῖς, ἔν τε τοῖς προκριτέα, τὰ πρώτα ἐξεταζόμενος. Ἐντεῦθεν καὶ ἐν τοῖς ' ἐκλε γεῖσιν εἰς τὴν τῶν χηρῶν τότε ἐπιμέλειαν ἐγκατη- ριθμήθη. Ὕστερον δὲ τοῦτον ὑπέδῳ ὁ διάβολος, καὶ ἐξηπάτησεν αὐτοῦ τὴν καρδίαν τῇ αὐτῇ πλάνῃ τῶν προειρημένων παλαιῶν, κατατρωθῆναι μειζόνως ὑπὲρ τοὺς πρώην. Γύναιον γὰρ οὗτος ἔχων εύμορφον, καὶ ἀπὸ τοῦ γυναίου ἐγκρατευσάμενος, ὡς κατὰ μίμησιν ὧν ἑώρα Θεῷ προσανεχόντων, μέχρι τινὸς ἑκαρτέρει. Οὐ μὴν εἰς τέλος ήνεγκε κρατεῖν τῆς αὐτοῦ ἀκρα- σίας· ἀλλὰ βουληθεὶς ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον ἐπιστρέφειν, προφάσεις τινὰς οὐκ ἀγαθὰς ἑαυτῷ θη- ρώμενος ἐπενόει πρὸς ἀπολογίαν τοῦ ἰδίου τῆς ἀκου λασίας πάθους, & μᾶλλον συνέφερεν ' αὐτῷ. Εἶτα οὖν τοῦ σκοποῦ ἐκπεσών, τῇ ἰδίᾳ γυναικὶ συνήφθη ἀπε ριέργως. Οὗτος δὲ, αἰσχυνόμενος τὴν ἑαυτοῦ ἧτταν, καὶ ὑφορώμενος φωραθῆναι, ἐτόλμα λέγειν, ὅτι, εἰ μή τις καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν λαγνεύει, ζωῆς οὐ δύναται μετέχειν τῆς αἰωνίου. Ἐκ προφάσεως γὰρ εἰς πρό- φασιν μετηνέχθη ἑτέραν. Ὁρῶν γὰρ τὴν ἑαυτοῦ σύμο 6:ον κάλλει μὲν διαπρέπουσαν, ταπεινότητι δὲ φέρο μένην, ἐζηλοτύπησε ταύτην, καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν ἀσέλγειαν τοὺς ἄλλους εἶναι νομίσας, τὰ πρῶτα μὲν ἐμπαροινῶν εἰς τὴν ἰδίαν γαμετὴν διετέλει, καὶ δια βολάς τινας αὐτῇ ἐπιφέρων διὰ λόγων· τὸ δὲ πέρας ἑαυτὸν κατέσπασεν οὐ μόνον εἰς τὴν χρῆσιν τῆς σαρ κὸς τὴν κατὰ φύσιν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ εἰς βλάσφημον ὑπόνοιαν, καὶ βλάβην κακοτροπίας, καὶ πλάνην παρεισδύσεως πονηρᾶς, Β. Καὶ ἐντεῦθεν ἄρχοντα: οἱ τῆς ψευδωνύμου γνώ σεως κακῶς τῷ κόσμῳ ἐπιφύεσθαι· φημὶ δὲ Γνωστι καὶ, καὶ Φιδιωνῖται, καὶ οἱ τοῦ Ἐπιφανούς καλούμε νοι, Στρατιωτικοί τε καὶ Λευϊτικοὶ, καὶ ἄλλοι πλείους. Εκαστος γὰρ τούτων, τὴν ἑαυτοῦ αἵρεσιν τοῖς πά θεσιν αὐτοῦ ἐπισπώμενος, μυρίας ὁδοὺς ἐπενόησε κακίας. Τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν Βαρβηλώ τινὰ δοξά- ζουσιν, ἣν ἄνω φάσκουσιν εἶναι ἐν ὀγδόῳ οὐρανῷ. Ταύτην δὲ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς προβεβλῆσθαί φασι. Μη- τέρα δὲ αὐτὴν εἶναι οἱ μὲν τοῦ Ἰαλδαβαώθ (65) λέ γευσιν, οἱ δὲ τοῦ Σαβαώθ. Τὸν δὲ υἱὸν ταύτης κεκρα τηκέναι τοῦ ἑβδόμου οὐρανοῦ ἐν θράσει τινὶ καὶ ἐν τυραννίδι. Λέγει δὲ τοῖς ὑποκάτω, ὅτι Εγώ είμι, φησὶν, ὁ πρῶτος,καὶ ὁ μετὰ ταῦτα, καὶ πλὴν ἐμοῦ οὐκ ἔστιν ἕτερος Θεός. Τὴν δὲ Βαρβηλὼ ἀκηκοέναι . γρ. 50εν καὶ ἐν τοῖς. γρ. συνέφερεν τοῦ ἰδίου σκοποῦ ἐκπεσόντι τῇ ἰδ. γυν, συναφθῆναι. 544. δεῖν παραχρήσασθαι τῇ σαρκί, Τοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ φάσκοντες ἑαυτοὺς Νι καλάω ἔπεσθαι ἀπομνημόνευμά τι τἀνδρὸς φέροντες ἐκ παρατροπῆς τὸ δεῖν παραχρῆσθαι τῇ σαρκί. Αλλ' ὁ μὲν γενναῖος κολούειν δεῖν ἐδήλου τάς τε ἡδονὰς, τάς τε ἐπιθυμίας· καὶ τῇ ἀσκήσει ταύτῃ καταμαραί ν', νειν τὰς τῆς σαρκὸς ὁρμάς τε καὶ ἐπιθέσεις. Οἱ δὲ εἰς ἡδονὴν τράγων δίκην ἐκχυθέντες, οἷον ἐφυβρί ζοντες τῷ σώματι καθηδυπαθοῦσιν. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXV. - A ab apostolis delecti sunt, una cum S. Stephanu B c D protomartyre, ac Prochoro, Parmena sociisque ce- teris. Ilic oriundus Antiochia sese ad Jad:corum sectam aggregavit. Postea Christianum dogma complexus, ad discipulos adjunctus, atque inter primarios annumeratus est ³. Inde in corum ordi- nem rekitus est, qui ad viduarum præfecturam electi sunt. Verum postea in eum se diabolus insi- nuavit, ejusque mentem veterum illorum, quos commemoravimus, erroribus imbuit, ut etiam ma- jus ipsi quam iisdem illis vulnus infligeret. Nam cum uxorem haberet eleganti specie mulierem, ab ca sibi aliquandiu temperavit, ut cos´imitaretur, quos Deo penitus addictos cernoret. Sed non in- temperantiam suam perpetuo coercere potuit, Quippe canis instar ad vomitum redire cupiens, et malos quosdam colores excusationesque præ- texens, ea ad libidinis suæ patrocinium excogitavit, quæ magis ex usu sibi esse viderentur. Qua spe cum excidisset, tum demum sine ulla tergiversa- tione cum uxore consuetudinem habere instituit. Verumi sue sibi ignaviæ conscius, ac ne deprehen- deretur veritus, jactare iliud ausus est : nisi qui singulis diebus luxuriz vacet, sempiternam salu- tem neminem posse consequi, Ita ab excusatione una in alteram delapsus est. Cum enim conjugem suam præstanti esse forma videret, humilemque sese præstare, zelotypia commotus, ac de libidine sua cæterorum mores interpretatus, primum uxorem suam coutumeliose est aggressus, eique certa crimina per calumniam objecit. Demum v. ro non solum ad usitatum inter homines ac naturalem usum corporum prolapsus est; verum etiam in plenum illud in Deum contumeliæ dogma, impro- bitatisque damnum, atque errorem pravitatis om- nis conciliatorem erupit, II. Ab hoc fonte derivati, ac pessime in mundu introducti sunt hæretici illi, qui eam sibi, quam falso nominant, cognitionem vindicant : cujusmodi sunt Gnostici, Phibionitæ, et quibus ab Epiphane nomen est inditum. Tum etiam Militares, Levitici, aliique complures. Quorum quilibet hæresin pro- priam ad animi sui affectiones accommodans, sex- centas nequitiæ vias excogitavit. Nam eorum aliqui Barbelonen nescio quamn celebrant, cui in octavo cœlo domicilium attribuunt. Hanc a Patre produ- ctam affirmant; matremque alii Jaldabaoth, alii Sabaoth faciunt. Et quidem illius, ut aiunt, filius septimi coeli per summam audaciam ac tyrannidem compos est factus. Isque inferiores alloquens : Ego, inquit, primus sum, ac postremus, nec alius pre- dixerat, flagitiosi do- gmatis occasionen esse natam. Sic enim ille lib. Strom. : Ael. ctum videtur, quasi matricem patrum, ac propagu- tricem vim dix ris. (65) Οἱ μὲν τοῦ Ἰαλδαβαώθ. Α + et Nax dedu-

ἐκλελεγμένων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ἅμα Στεφάνῳ τῷ ἁγίῳ καὶ πρωτομάρτυρι, καὶ Προχόρῳ, καὶ Παρμενα, καὶ τοῖς ἄλλοις. Οὗτος, ἀπὸ τῶν Ἀντιοχέων ορμώμενος, προσήλυτος γίνεται. Μετέπειτα δὲ καταδεξάμενος την περὶ τοῦ κηρύγματος λόγον τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτὸς συνήφθη τοῖς μαθηταῖς, ἔν τε τοῖς προκριτέα, τὰ πρώτα ἐξεταζόμενος. Ἐντεῦθεν καὶ ἐν τοῖς ' ἐκλε γεῖσιν εἰς τὴν τῶν χηρῶν τότε ἐπιμέλειαν ἐγκατη- ριθμήθη. Ὕστερον δὲ τοῦτον ὑπέδῳ ὁ διάβολος, καὶ ἐξηπάτησεν αὐτοῦ τὴν καρδίαν τῇ αὐτῇ πλάνῃ τῶν προειρημένων παλαιῶν, κατατρωθῆναι μειζόνως ὑπὲρ τοὺς πρώην. Γύναιον γὰρ οὗτος ἔχων εύμορφον, καὶ ἀπὸ τοῦ γυναίου ἐγκρατευσάμενος, ὡς κατὰ μίμησιν ὧν ἑώρα Θεῷ προσανεχόντων, μέχρι τινὸς ἑκαρτέρει. Οὐ μὴν εἰς τέλος ήνεγκε κρατεῖν τῆς αὐτοῦ ἀκρα- σίας· ἀλλὰ βουληθεὶς ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον ἐπιστρέφειν, προφάσεις τινὰς οὐκ ἀγαθὰς ἑαυτῷ θη- ρώμενος ἐπενόει πρὸς ἀπολογίαν τοῦ ἰδίου τῆς ἀκου λασίας πάθους, & μᾶλλον συνέφερεν ' αὐτῷ. Εἶτα οὖν τοῦ σκοποῦ ἐκπεσών, τῇ ἰδίᾳ γυναικὶ συνήφθη ἀπε ριέργως. Οὗτος δὲ, αἰσχυνόμενος τὴν ἑαυτοῦ ἧτταν, καὶ ὑφορώμενος φωραθῆναι, ἐτόλμα λέγειν, ὅτι, εἰ μή τις καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν λαγνεύει, ζωῆς οὐ δύναται μετέχειν τῆς αἰωνίου. Ἐκ προφάσεως γὰρ εἰς πρό- φασιν μετηνέχθη ἑτέραν. Ὁρῶν γὰρ τὴν ἑαυτοῦ σύμο 6:ον κάλλει μὲν διαπρέπουσαν, ταπεινότητι δὲ φέρο μένην, ἐζηλοτύπησε ταύτην, καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν ἀσέλγειαν τοὺς ἄλλους εἶναι νομίσας, τὰ πρῶτα μὲν ἐμπαροινῶν εἰς τὴν ἰδίαν γαμετὴν διετέλει, καὶ δια βολάς τινας αὐτῇ ἐπιφέρων διὰ λόγων· τὸ δὲ πέρας ἑαυτὸν κατέσπασεν οὐ μόνον εἰς τὴν χρῆσιν τῆς σαρ κὸς τὴν κατὰ φύσιν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ εἰς βλάσφημον ὑπόνοιαν, καὶ βλάβην κακοτροπίας, καὶ πλάνην παρεισδύσεως πονηρᾶς, Β. Καὶ ἐντεῦθεν ἄρχοντα: οἱ τῆς ψευδωνύμου γνώ σεως κακῶς τῷ κόσμῳ ἐπιφύεσθαι· φημὶ δὲ Γνωστι καὶ, καὶ Φιδιωνῖται, καὶ οἱ τοῦ Ἐπιφανούς καλούμε νοι, Στρατιωτικοί τε καὶ Λευϊτικοὶ, καὶ ἄλλοι πλείους. Εκαστος γὰρ τούτων, τὴν ἑαυτοῦ αἵρεσιν τοῖς πά θεσιν αὐτοῦ ἐπισπώμενος, μυρίας ὁδοὺς ἐπενόησε κακίας. Τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν Βαρβηλώ τινὰ δοξά- ζουσιν, ἣν ἄνω φάσκουσιν εἶναι ἐν ὀγδόῳ οὐρανῷ. Ταύτην δὲ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς προβεβλῆσθαί φασι. Μη- τέρα δὲ αὐτὴν εἶναι οἱ μὲν τοῦ Ἰαλδαβαώθ (65) λέ γευσιν, οἱ δὲ τοῦ Σαβαώθ. Τὸν δὲ υἱὸν ταύτης κεκρα τηκέναι τοῦ ἑβδόμου οὐρανοῦ ἐν θράσει τινὶ καὶ ἐν τυραννίδι. Λέγει δὲ τοῖς ὑποκάτω, ὅτι Εγώ είμι, φησὶν, ὁ πρῶτος,καὶ ὁ μετὰ ταῦτα, καὶ πλὴν ἐμοῦ οὐκ ἔστιν ἕτερος Θεός. Τὴν δὲ Βαρβηλὼ ἀκηκοέναι . γρ. 50εν καὶ ἐν τοῖς. γρ. συνέφερεν τοῦ ἰδίου σκοποῦ ἐκπεσόντι τῇ ἰδ. γυν, συναφθῆναι. 544. δεῖν παραχρήσασθαι τῇ σαρκί, Τοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ φάσκοντες ἑαυτοὺς Νι καλάω ἔπεσθαι ἀπομνημόνευμά τι τἀνδρὸς φέροντες ἐκ παρατροπῆς τὸ δεῖν παραχρῆσθαι τῇ σαρκί. Αλλ' ὁ μὲν γενναῖος κολούειν δεῖν ἐδήλου τάς τε ἡδονὰς, τάς τε ἐπιθυμίας· καὶ τῇ ἀσκήσει ταύτῃ καταμαραί ν', νειν τὰς τῆς σαρκὸς ὁρμάς τε καὶ ἐπιθέσεις. Οἱ δὲ εἰς ἡδονὴν τράγων δίκην ἐκχυθέντες, οἷον ἐφυβρί ζοντες τῷ σώματι καθηδυπαθοῦσιν. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXV. - A ab apostolis delecti sunt, una cum S. Stephanu B c D protomartyre, ac Prochoro, Parmena sociisque ce- teris. Ilic oriundus Antiochia sese ad Jad:corum sectam aggregavit. Postea Christianum dogma complexus, ad discipulos adjunctus, atque inter primarios annumeratus est ³. Inde in corum ordi- nem rekitus est, qui ad viduarum præfecturam electi sunt. Verum postea in eum se diabolus insi- nuavit, ejusque mentem veterum illorum, quos commemoravimus, erroribus imbuit, ut etiam ma- jus ipsi quam iisdem illis vulnus infligeret. Nam cum uxorem haberet eleganti specie mulierem, ab ca sibi aliquandiu temperavit, ut cos´imitaretur, quos Deo penitus addictos cernoret. Sed non in- temperantiam suam perpetuo coercere potuit, Quippe canis instar ad vomitum redire cupiens, et malos quosdam colores excusationesque præ- texens, ea ad libidinis suæ patrocinium excogitavit, quæ magis ex usu sibi esse viderentur. Qua spe cum excidisset, tum demum sine ulla tergiversa- tione cum uxore consuetudinem habere instituit. Verumi sue sibi ignaviæ conscius, ac ne deprehen- deretur veritus, jactare iliud ausus est : nisi qui singulis diebus luxuriz vacet, sempiternam salu- tem neminem posse consequi, Ita ab excusatione una in alteram delapsus est. Cum enim conjugem suam præstanti esse forma videret, humilemque sese præstare, zelotypia commotus, ac de libidine sua cæterorum mores interpretatus, primum uxorem suam coutumeliose est aggressus, eique certa crimina per calumniam objecit. Demum v. ro non solum ad usitatum inter homines ac naturalem usum corporum prolapsus est; verum etiam in plenum illud in Deum contumeliæ dogma, impro- bitatisque damnum, atque errorem pravitatis om- nis conciliatorem erupit, II. Ab hoc fonte derivati, ac pessime in mundu introducti sunt hæretici illi, qui eam sibi, quam falso nominant, cognitionem vindicant : cujusmodi sunt Gnostici, Phibionitæ, et quibus ab Epiphane nomen est inditum. Tum etiam Militares, Levitici, aliique complures. Quorum quilibet hæresin pro- priam ad animi sui affectiones accommodans, sex- centas nequitiæ vias excogitavit. Nam eorum aliqui Barbelonen nescio quamn celebrant, cui in octavo cœlo domicilium attribuunt. Hanc a Patre produ- ctam affirmant; matremque alii Jaldabaoth, alii Sabaoth faciunt. Et quidem illius, ut aiunt, filius septimi coeli per summam audaciam ac tyrannidem compos est factus. Isque inferiores alloquens : Ego, inquit, primus sum, ac postremus, nec alius pre- dixerat, flagitiosi do- gmatis occasionen esse natam. Sic enim ille lib. Strom. : Ael. ctum videtur, quasi matricem patrum, ac propagu- tricem vim dix ris. (65) Οἱ μὲν τοῦ Ἰαλδαβαώθ. Α + et Nax dedu-

ἐκλελεγμένων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ἅμα Στεφάνῳ τῷ ἁγίῳ καὶ πρωτομάρτυρι, καὶ Προχόρῳ, καὶ Παρμενα, καὶ τοῖς ἄλλοις. Οὗτος, ἀπὸ τῶν Ἀντιοχέων ορμώμενος, προσήλυτος γίνεται. Μετέπειτα δὲ καταδεξάμενος την περὶ τοῦ κηρύγματος λόγον τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτὸς συνήφθη τοῖς μαθηταῖς, ἔν τε τοῖς προκριτέα, τὰ πρώτα ἐξεταζόμενος. Ἐντεῦθεν καὶ ἐν τοῖς ' ἐκλε γεῖσιν εἰς τὴν τῶν χηρῶν τότε ἐπιμέλειαν ἐγκατη- ριθμήθη. Ὕστερον δὲ τοῦτον ὑπέδῳ ὁ διάβολος, καὶ ἐξηπάτησεν αὐτοῦ τὴν καρδίαν τῇ αὐτῇ πλάνῃ τῶν προειρημένων παλαιῶν, κατατρωθῆναι μειζόνως ὑπὲρ τοὺς πρώην. Γύναιον γὰρ οὗτος ἔχων εύμορφον, καὶ ἀπὸ τοῦ γυναίου ἐγκρατευσάμενος, ὡς κατὰ μίμησιν ὧν ἑώρα Θεῷ προσανεχόντων, μέχρι τινὸς ἑκαρτέρει. Οὐ μὴν εἰς τέλος ήνεγκε κρατεῖν τῆς αὐτοῦ ἀκρα- σίας· ἀλλὰ βουληθεὶς ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον ἐπιστρέφειν, προφάσεις τινὰς οὐκ ἀγαθὰς ἑαυτῷ θη- ρώμενος ἐπενόει πρὸς ἀπολογίαν τοῦ ἰδίου τῆς ἀκου λασίας πάθους, & μᾶλλον συνέφερεν ' αὐτῷ. Εἶτα οὖν τοῦ σκοποῦ ἐκπεσών, τῇ ἰδίᾳ γυναικὶ συνήφθη ἀπε ριέργως. Οὗτος δὲ, αἰσχυνόμενος τὴν ἑαυτοῦ ἧτταν, καὶ ὑφορώμενος φωραθῆναι, ἐτόλμα λέγειν, ὅτι, εἰ μή τις καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν λαγνεύει, ζωῆς οὐ δύναται μετέχειν τῆς αἰωνίου. Ἐκ προφάσεως γὰρ εἰς πρό- φασιν μετηνέχθη ἑτέραν. Ὁρῶν γὰρ τὴν ἑαυτοῦ σύμο 6:ον κάλλει μὲν διαπρέπουσαν, ταπεινότητι δὲ φέρο μένην, ἐζηλοτύπησε ταύτην, καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν ἀσέλγειαν τοὺς ἄλλους εἶναι νομίσας, τὰ πρῶτα μὲν ἐμπαροινῶν εἰς τὴν ἰδίαν γαμετὴν διετέλει, καὶ δια βολάς τινας αὐτῇ ἐπιφέρων διὰ λόγων· τὸ δὲ πέρας ἑαυτὸν κατέσπασεν οὐ μόνον εἰς τὴν χρῆσιν τῆς σαρ κὸς τὴν κατὰ φύσιν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ εἰς βλάσφημον ὑπόνοιαν, καὶ βλάβην κακοτροπίας, καὶ πλάνην παρεισδύσεως πονηρᾶς, Β. Καὶ ἐντεῦθεν ἄρχοντα: οἱ τῆς ψευδωνύμου γνώ σεως κακῶς τῷ κόσμῳ ἐπιφύεσθαι· φημὶ δὲ Γνωστι καὶ, καὶ Φιδιωνῖται, καὶ οἱ τοῦ Ἐπιφανούς καλούμε νοι, Στρατιωτικοί τε καὶ Λευϊτικοὶ, καὶ ἄλλοι πλείους. Εκαστος γὰρ τούτων, τὴν ἑαυτοῦ αἵρεσιν τοῖς πά θεσιν αὐτοῦ ἐπισπώμενος, μυρίας ὁδοὺς ἐπενόησε κακίας. Τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν Βαρβηλώ τινὰ δοξά- ζουσιν, ἣν ἄνω φάσκουσιν εἶναι ἐν ὀγδόῳ οὐρανῷ. Ταύτην δὲ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς προβεβλῆσθαί φασι. Μη- τέρα δὲ αὐτὴν εἶναι οἱ μὲν τοῦ Ἰαλδαβαώθ (65) λέ γευσιν, οἱ δὲ τοῦ Σαβαώθ. Τὸν δὲ υἱὸν ταύτης κεκρα τηκέναι τοῦ ἑβδόμου οὐρανοῦ ἐν θράσει τινὶ καὶ ἐν τυραννίδι. Λέγει δὲ τοῖς ὑποκάτω, ὅτι Εγώ είμι, φησὶν, ὁ πρῶτος,καὶ ὁ μετὰ ταῦτα, καὶ πλὴν ἐμοῦ οὐκ ἔστιν ἕτερος Θεός. Τὴν δὲ Βαρβηλὼ ἀκηκοέναι . γρ. 50εν καὶ ἐν τοῖς. γρ. συνέφερεν τοῦ ἰδίου σκοποῦ ἐκπεσόντι τῇ ἰδ. γυν, συναφθῆναι. 544. δεῖν παραχρήσασθαι τῇ σαρκί, Τοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ φάσκοντες ἑαυτοὺς Νι καλάω ἔπεσθαι ἀπομνημόνευμά τι τἀνδρὸς φέροντες ἐκ παρατροπῆς τὸ δεῖν παραχρῆσθαι τῇ σαρκί. Αλλ' ὁ μὲν γενναῖος κολούειν δεῖν ἐδήλου τάς τε ἡδονὰς, τάς τε ἐπιθυμίας· καὶ τῇ ἀσκήσει ταύτῃ καταμαραί ν', νειν τὰς τῆς σαρκὸς ὁρμάς τε καὶ ἐπιθέσεις. Οἱ δὲ εἰς ἡδονὴν τράγων δίκην ἐκχυθέντες, οἷον ἐφυβρί ζοντες τῷ σώματι καθηδυπαθοῦσιν. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXV. - A ab apostolis delecti sunt, una cum S. Stephanu B c D protomartyre, ac Prochoro, Parmena sociisque ce- teris. Ilic oriundus Antiochia sese ad Jad:corum sectam aggregavit. Postea Christianum dogma complexus, ad discipulos adjunctus, atque inter primarios annumeratus est ³. Inde in corum ordi- nem rekitus est, qui ad viduarum præfecturam electi sunt. Verum postea in eum se diabolus insi- nuavit, ejusque mentem veterum illorum, quos commemoravimus, erroribus imbuit, ut etiam ma- jus ipsi quam iisdem illis vulnus infligeret. Nam cum uxorem haberet eleganti specie mulierem, ab ca sibi aliquandiu temperavit, ut cos´imitaretur, quos Deo penitus addictos cernoret. Sed non in- temperantiam suam perpetuo coercere potuit, Quippe canis instar ad vomitum redire cupiens, et malos quosdam colores excusationesque præ- texens, ea ad libidinis suæ patrocinium excogitavit, quæ magis ex usu sibi esse viderentur. Qua spe cum excidisset, tum demum sine ulla tergiversa- tione cum uxore consuetudinem habere instituit. Verumi sue sibi ignaviæ conscius, ac ne deprehen- deretur veritus, jactare iliud ausus est : nisi qui singulis diebus luxuriz vacet, sempiternam salu- tem neminem posse consequi, Ita ab excusatione una in alteram delapsus est. Cum enim conjugem suam præstanti esse forma videret, humilemque sese præstare, zelotypia commotus, ac de libidine sua cæterorum mores interpretatus, primum uxorem suam coutumeliose est aggressus, eique certa crimina per calumniam objecit. Demum v. ro non solum ad usitatum inter homines ac naturalem usum corporum prolapsus est; verum etiam in plenum illud in Deum contumeliæ dogma, impro- bitatisque damnum, atque errorem pravitatis om- nis conciliatorem erupit, II. Ab hoc fonte derivati, ac pessime in mundu introducti sunt hæretici illi, qui eam sibi, quam falso nominant, cognitionem vindicant : cujusmodi sunt Gnostici, Phibionitæ, et quibus ab Epiphane nomen est inditum. Tum etiam Militares, Levitici, aliique complures. Quorum quilibet hæresin pro- priam ad animi sui affectiones accommodans, sex- centas nequitiæ vias excogitavit. Nam eorum aliqui Barbelonen nescio quamn celebrant, cui in octavo cœlo domicilium attribuunt. Hanc a Patre produ- ctam affirmant; matremque alii Jaldabaoth, alii Sabaoth faciunt. Et quidem illius, ut aiunt, filius septimi coeli per summam audaciam ac tyrannidem compos est factus. Isque inferiores alloquens : Ego, inquit, primus sum, ac postremus, nec alius pre- dixerat, flagitiosi do- gmatis occasionen esse natam. Sic enim ille lib. Strom. : Ael. ctum videtur, quasi matricem patrum, ac propagu- tricem vim dix ris. (65) Οἱ μὲν τοῦ Ἰαλδαβαώθ. Α + et Nax dedu-

παθείας καὶ ἐκκαρδίας ἐξεύρεσις. Πᾶν γὰρ τὸ προς- νικευόμενον λαγνείας ὑποφαίνει τὸ ἐπώνυμον· φθο ρᾶς δὲ τὸ ἐπιχείρημα. Ἐπὶ τοῖς γὰρ τὰ σώματα δια χορεύουσιν. Ελληνική τίς ἐστιν ἡ λέξις τὸ Ἑπρου- νίκευσε ' ταύτην. "Οθεν καὶ ἐν μύθοις ἀναγράφουσιν οἱ τὰ Ἑλληνικά συγγραψάμενοι Ελλήνων ἀπα τεώνες, περὶ κάλλους λέγοντες οὕτως, ὅτι κάλλος προύνικον. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τοῦ Καυλαυκαὺχ τίς τῶν γινωσκόντων οὐ καταγελάσειεν, ὅτι τὰς Εβραϊστι καλῶς εἰρημένας λέξεις, καὶ Ἑλληνιστὶ καλῶς ἑρμη· νευθείσας, καὶ νῦν παρὰ τοῖς Ἑλληνιστί ἀναγινώ- σκουσι φανεράς οὖσας, καὶ οὐδὲν σχολιὸν ἐχούσας, αὐτοὶ εἰς εἰδωλοποιίας τε καὶ εἰς μορφὰς, καὶ εἰς ἐνυποστατικὰς ἀρχὰς, καὶ ὡς εἰπεῖν ἀνδριαντοπλα- σίας τοῖς ἀφελέσι διὰ φαντασίας τὴν πλάνην ὑποσπεί ροντες, ἀνατυποῦσιν εἰς τὴν τῆς αἰσχρᾶς αὐτῶν καὶ Β μυθώδους τέχνης ὑποσποράν; Καυλαυκαὺχ γὰρ ἐν τῷ Ησαΐα (67) γέγραπται, λέξις τις οὖσα ἐν τῇ δωδε κάτῃ ὁράσει, ἔνθα λέγει· Θλίψιν ἐπὶ θλίψει, ἐλπίδα ἐπ' ἐλπίδι. "Ετι μικρόν, ἔτι μικρὸν προσδέχου. Ὡς καὶ αὐτὰ τὰ Ἑβραϊκὰ ῥήματα τελειότατα εν ταῦθα παραθήσομαι αὐταῖς λέξεσιν, ὡς ἐστὶ γεγραμ- μένον. Τὸ γὰρ Σαυλασαῦ σαυλασαῦ ἑρμηνεύεται θλί- ψις ἐπὶ θλίψιν. Καυλακαὺκ καυλακαύκ, ἐλπὶς ἐπ' ἐλπίδι· Ζιηρσὰμ ζιηρσάμ, ἔτι μικρὸν ἔτι μικρόν προσδέχου. Ποῦ οὖν ἡ τούτων μυθολογία; ποῦ ἡ κίσσησις τῆς φαντασιολογίας ; Πόθεν τῷ κόσμῳ τα ζιζάνια; Τίς ὁ ἀναγκάσας εἰς ἑαυτοὺς ἐπισπάσασθαι ἔλεθρον τοὺς ἀνθρώπους; Εἰ μὲν γὰρ γινώσκοντες μετεποίησαν τὰς ὀνομασίας εἰς φαντασίαν ἀπωλείας, ἑαυτοῖς προφανῶς αἴτιοι γεγόνασιν· εἰ δὲ ἀγνοοῦντες ἃ μὴ ᾔδεισαν ἔφασαν, οὐδὲν αὐτῶν ἀθλιώτερον. Μωρα γὰρ ταῦτα ὡς ἀληθῶς· καὶ παντὶ τῷ σύνεσιν κεκτη· μένῳ ἐν Θεῷ ἔνεστιν ἰδεῖν. Ηδυπαθείας γὰρ χάριν ἑαυτούς τε καὶ τοὺς πειθομένους ἀπώλεσαν καὶ ἀπολο λύουσι. Πνεῦμα γάρ ἐστι πλάνης, ὥσπερ φύσημα ἐν αὐτῷ διαφόροις κινήμασιν ἕκαστον τῶν ἀφρόνων κι- νοῦν κατὰ τῆς ἀληθείας. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ αὐτὸς μίμημά ἐστι τοῦ δράκοντος, δι' οὗ ἐλάλησεν ὁ πονη- $ γ. προυνικεῦσαι ταύτην. * πορνεύεσθαι, φθείρειν. πορνικεύειν πορνικόν. πορνικούς, Καὶ εἴποτε μέλλοι εἰς ἄστυ ἀπιέναι, φασὶ τοὺς θορυβώδεις πάντας καὶ πορνικούς υπου στέλλειν αὐτοῦ τῇ παρόδῳ. Σκίταλοι, ἀπὸ τῶν ἀφροδισίων, καὶ τῆς προυνικίας νυκτερινής. προύνικία της το τριο προυνικευόμενον Έπρουνίκευσε ταύτην, κάλλος προὔνικον Θλίψις ἐπὶ θλίψιν, ἐλπὶς ἐπ' ἐλ- πίδι. Ετι μικρὸν, ἔτι μικρόν. έρμη νεύεται, Καυλαυχαύχ ALVERSUS HÆRESES LIB. J. TOM. II. HERES. XXV. A aliud quam voluptatum excogitatas illecebras indi- Isa. xxvi, 10. C pravatum videtur. Sed nenio notionis ejus, quam Epiphanius ei voci tribuit, mentionem facit, ut idem sit quod vel Ac suspicari licet in ea significatione dici, quasi et p Vir quidam doctus apud Diogenem in Xenocrate vocem illam ausus est rescribere, pro eo quod vulgo legitur Verba Diogenis hæc sunt : Verum sine veterum au- ctoritate codicuin nefas est aliquid immutare. Apud Hesychium vero, ut recte observat idem, in vocabulo Ubi pro re venerea surpata videtur. Isaiæ xxvIII, com. et legitur; sed Hebraica LXX Senioribus discrepant : p 1a replum ad præceptum, spes ad spem, etc., vel: Manda, re- manda. exspecta, reexspecta; quod de sacrilega mimesi ac dicacitate Judæorum interpretatur Hie- - cat. Nam quidquid dicitur, id ve- nereæ libidinis significationem, et tentatam ab ali- quo corruptelam demonstrat. Nam ad eorum faci- nus, qui puellis stuprum offerunt, Græcorum usi- tala vox est, hoc est, stuprum huic obtulit. Unde etiam impostores illi qui de re- bus Græciæ scripserunt, cum de pulchritudine mentionem faciunt, appellant. Quod vero adl vocem Caulaucauch attinet, quis eorum qui nominis hujus potestatem noverit risum tenere possit, cum istos videat vocabula quædam Helraice bene concepta, nec minus commode Græce reddita, ab iisque qui Græce legunt plane intellecta, cum difficile nihil habeant, hæc illos tamen expri- mendis suis idolis accommodare, hoc est inanibus formnis, ac subsistentibus principiis, et, ut ita dicam, simulacrorum figmentis, dunı vana illa nominum ambitione rudiorum mentibus errorem suum asper- gunt, quo turpem illam ac fabulosam artem latius dissipent? Etenim vox illa Caulaucauch apud Isaiam scripta legitur in duodecima visione, cum ita lo- quitur : Tribulationem super tribulatione, spem su- per spe : adhuc paululum, paululum adhuc exspecta 3. Quare ipsamet Hebraica verba, totidem ut illic les guntur descripla syllabis hoc loco subjiciam. Quippe Tsau latsau, tsau latsau, tribulationem super tribu- lationem, significat. Caulacau, spen super spent. Zeer schiam, zeer sebam, adhuc paululum, paululum adhuc exspecta. Ubinam igitur est illorum commen- tum? Ubi vanissimum illud somnium fetus instar ab istis conceptum? Unde hæc in mundo zizania ? Quænam genus hoc hominum necessitas coegit, sibi ut voluntarium exitium consciscerent? Si enim ejusmodi vocabula cum eorum vím intelligerent perniciosa lulificatione detorserunt, manifeste sibi metipsis mali auctores fuerunt : sin per ignoran- tiam quæ ñescirent usurpaverint, nihil his fingi potest infelicius. Stolida quippe sunt bæc, atque ronymus. At LXX : Videntur y pro legisse. Nec ideo accusandus est Epiphanius, ut nescio quo factum est, quasi Hebraice nescierit. Hebraica ut erant exscripsit ille; tum ad singula vocabula Græcam interpretationem adjunxit, cujus- modi in Ecclesia passim exaudiri solebat : et dixit, hoc est ita a LXX redditur. Quod autem idem ille censet, Nicolaitas impurissimi Dei sui nomen e psil. xxix sumpsisse : ubi ita scriptum est ɲos hip vox robusta ; ac perpe- ram Epiphanium ex Isaia transtulisse, mihi non pro bat; nam illis ipsis Isaiæ verbis abusos hæreticos testis est Hieron., cujus hæc verba sunt: Hisque verbis abuti solet immundissima hæresis apud sim- plices quosque atque deceptos, ut terrorem facial no- vitate sermonum; quod scilicet qui hæc verba cogno- verít, et in coitu eorum meminerit, absque ulla dubi- talione transeal ad regna calorum. Nicetas lib. Thesauri Nicolaitas scribit Prunicum mulierem, Caulaucam veneratos esse. (67) Καυλανκαὺς γὰρ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ. 1. seus ille

παθείας καὶ ἐκκαρδίας ἐξεύρεσις. Πᾶν γὰρ τὸ προς- νικευόμενον λαγνείας ὑποφαίνει τὸ ἐπώνυμον· φθο ρᾶς δὲ τὸ ἐπιχείρημα. Ἐπὶ τοῖς γὰρ τὰ σώματα δια χορεύουσιν. Ελληνική τίς ἐστιν ἡ λέξις τὸ Ἑπρου- νίκευσε ' ταύτην. "Οθεν καὶ ἐν μύθοις ἀναγράφουσιν οἱ τὰ Ἑλληνικά συγγραψάμενοι Ελλήνων ἀπα τεώνες, περὶ κάλλους λέγοντες οὕτως, ὅτι κάλλος προύνικον. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τοῦ Καυλαυκαὺχ τίς τῶν γινωσκόντων οὐ καταγελάσειεν, ὅτι τὰς Εβραϊστι καλῶς εἰρημένας λέξεις, καὶ Ἑλληνιστὶ καλῶς ἑρμη· νευθείσας, καὶ νῦν παρὰ τοῖς Ἑλληνιστί ἀναγινώ- σκουσι φανεράς οὖσας, καὶ οὐδὲν σχολιὸν ἐχούσας, αὐτοὶ εἰς εἰδωλοποιίας τε καὶ εἰς μορφὰς, καὶ εἰς ἐνυποστατικὰς ἀρχὰς, καὶ ὡς εἰπεῖν ἀνδριαντοπλα- σίας τοῖς ἀφελέσι διὰ φαντασίας τὴν πλάνην ὑποσπεί ροντες, ἀνατυποῦσιν εἰς τὴν τῆς αἰσχρᾶς αὐτῶν καὶ Β μυθώδους τέχνης ὑποσποράν; Καυλαυκαὺχ γὰρ ἐν τῷ Ησαΐα (67) γέγραπται, λέξις τις οὖσα ἐν τῇ δωδε κάτῃ ὁράσει, ἔνθα λέγει· Θλίψιν ἐπὶ θλίψει, ἐλπίδα ἐπ' ἐλπίδι. "Ετι μικρόν, ἔτι μικρὸν προσδέχου. Ὡς καὶ αὐτὰ τὰ Ἑβραϊκὰ ῥήματα τελειότατα εν ταῦθα παραθήσομαι αὐταῖς λέξεσιν, ὡς ἐστὶ γεγραμ- μένον. Τὸ γὰρ Σαυλασαῦ σαυλασαῦ ἑρμηνεύεται θλί- ψις ἐπὶ θλίψιν. Καυλακαὺκ καυλακαύκ, ἐλπὶς ἐπ' ἐλπίδι· Ζιηρσὰμ ζιηρσάμ, ἔτι μικρὸν ἔτι μικρόν προσδέχου. Ποῦ οὖν ἡ τούτων μυθολογία; ποῦ ἡ κίσσησις τῆς φαντασιολογίας ; Πόθεν τῷ κόσμῳ τα ζιζάνια; Τίς ὁ ἀναγκάσας εἰς ἑαυτοὺς ἐπισπάσασθαι ἔλεθρον τοὺς ἀνθρώπους; Εἰ μὲν γὰρ γινώσκοντες μετεποίησαν τὰς ὀνομασίας εἰς φαντασίαν ἀπωλείας, ἑαυτοῖς προφανῶς αἴτιοι γεγόνασιν· εἰ δὲ ἀγνοοῦντες ἃ μὴ ᾔδεισαν ἔφασαν, οὐδὲν αὐτῶν ἀθλιώτερον. Μωρα γὰρ ταῦτα ὡς ἀληθῶς· καὶ παντὶ τῷ σύνεσιν κεκτη· μένῳ ἐν Θεῷ ἔνεστιν ἰδεῖν. Ηδυπαθείας γὰρ χάριν ἑαυτούς τε καὶ τοὺς πειθομένους ἀπώλεσαν καὶ ἀπολο λύουσι. Πνεῦμα γάρ ἐστι πλάνης, ὥσπερ φύσημα ἐν αὐτῷ διαφόροις κινήμασιν ἕκαστον τῶν ἀφρόνων κι- νοῦν κατὰ τῆς ἀληθείας. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ αὐτὸς μίμημά ἐστι τοῦ δράκοντος, δι' οὗ ἐλάλησεν ὁ πονη- $ γ. προυνικεῦσαι ταύτην. * πορνεύεσθαι, φθείρειν. πορνικεύειν πορνικόν. πορνικούς, Καὶ εἴποτε μέλλοι εἰς ἄστυ ἀπιέναι, φασὶ τοὺς θορυβώδεις πάντας καὶ πορνικούς υπου στέλλειν αὐτοῦ τῇ παρόδῳ. Σκίταλοι, ἀπὸ τῶν ἀφροδισίων, καὶ τῆς προυνικίας νυκτερινής. προύνικία της το τριο προυνικευόμενον Έπρουνίκευσε ταύτην, κάλλος προὔνικον Θλίψις ἐπὶ θλίψιν, ἐλπὶς ἐπ' ἐλ- πίδι. Ετι μικρὸν, ἔτι μικρόν. έρμη νεύεται, Καυλαυχαύχ ALVERSUS HÆRESES LIB. J. TOM. II. HERES. XXV. A aliud quam voluptatum excogitatas illecebras indi- Isa. xxvi, 10. C pravatum videtur. Sed nenio notionis ejus, quam Epiphanius ei voci tribuit, mentionem facit, ut idem sit quod vel Ac suspicari licet in ea significatione dici, quasi et p Vir quidam doctus apud Diogenem in Xenocrate vocem illam ausus est rescribere, pro eo quod vulgo legitur Verba Diogenis hæc sunt : Verum sine veterum au- ctoritate codicuin nefas est aliquid immutare. Apud Hesychium vero, ut recte observat idem, in vocabulo Ubi pro re venerea surpata videtur. Isaiæ xxvIII, com. et legitur; sed Hebraica LXX Senioribus discrepant : p 1a replum ad præceptum, spes ad spem, etc., vel: Manda, re- manda. exspecta, reexspecta; quod de sacrilega mimesi ac dicacitate Judæorum interpretatur Hie- - cat. Nam quidquid dicitur, id ve- nereæ libidinis significationem, et tentatam ab ali- quo corruptelam demonstrat. Nam ad eorum faci- nus, qui puellis stuprum offerunt, Græcorum usi- tala vox est, hoc est, stuprum huic obtulit. Unde etiam impostores illi qui de re- bus Græciæ scripserunt, cum de pulchritudine mentionem faciunt, appellant. Quod vero adl vocem Caulaucauch attinet, quis eorum qui nominis hujus potestatem noverit risum tenere possit, cum istos videat vocabula quædam Helraice bene concepta, nec minus commode Græce reddita, ab iisque qui Græce legunt plane intellecta, cum difficile nihil habeant, hæc illos tamen expri- mendis suis idolis accommodare, hoc est inanibus formnis, ac subsistentibus principiis, et, ut ita dicam, simulacrorum figmentis, dunı vana illa nominum ambitione rudiorum mentibus errorem suum asper- gunt, quo turpem illam ac fabulosam artem latius dissipent? Etenim vox illa Caulaucauch apud Isaiam scripta legitur in duodecima visione, cum ita lo- quitur : Tribulationem super tribulatione, spem su- per spe : adhuc paululum, paululum adhuc exspecta 3. Quare ipsamet Hebraica verba, totidem ut illic les guntur descripla syllabis hoc loco subjiciam. Quippe Tsau latsau, tsau latsau, tribulationem super tribu- lationem, significat. Caulacau, spen super spent. Zeer schiam, zeer sebam, adhuc paululum, paululum adhuc exspecta. Ubinam igitur est illorum commen- tum? Ubi vanissimum illud somnium fetus instar ab istis conceptum? Unde hæc in mundo zizania ? Quænam genus hoc hominum necessitas coegit, sibi ut voluntarium exitium consciscerent? Si enim ejusmodi vocabula cum eorum vím intelligerent perniciosa lulificatione detorserunt, manifeste sibi metipsis mali auctores fuerunt : sin per ignoran- tiam quæ ñescirent usurpaverint, nihil his fingi potest infelicius. Stolida quippe sunt bæc, atque ronymus. At LXX : Videntur y pro legisse. Nec ideo accusandus est Epiphanius, ut nescio quo factum est, quasi Hebraice nescierit. Hebraica ut erant exscripsit ille; tum ad singula vocabula Græcam interpretationem adjunxit, cujus- modi in Ecclesia passim exaudiri solebat : et dixit, hoc est ita a LXX redditur. Quod autem idem ille censet, Nicolaitas impurissimi Dei sui nomen e psil. xxix sumpsisse : ubi ita scriptum est ɲos hip vox robusta ; ac perpe- ram Epiphanium ex Isaia transtulisse, mihi non pro bat; nam illis ipsis Isaiæ verbis abusos hæreticos testis est Hieron., cujus hæc verba sunt: Hisque verbis abuti solet immundissima hæresis apud sim- plices quosque atque deceptos, ut terrorem facial no- vitate sermonum; quod scilicet qui hæc verba cogno- verít, et in coitu eorum meminerit, absque ulla dubi- talione transeal ad regna calorum. Nicetas lib. Thesauri Nicolaitas scribit Prunicum mulierem, Caulaucam veneratos esse. (67) Καυλανκαὺς γὰρ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ. 1. seus ille

παθείας καὶ ἐκκαρδίας ἐξεύρεσις. Πᾶν γὰρ τὸ προς- νικευόμενον λαγνείας ὑποφαίνει τὸ ἐπώνυμον· φθο ρᾶς δὲ τὸ ἐπιχείρημα. Ἐπὶ τοῖς γὰρ τὰ σώματα δια χορεύουσιν. Ελληνική τίς ἐστιν ἡ λέξις τὸ Ἑπρου- νίκευσε ' ταύτην. "Οθεν καὶ ἐν μύθοις ἀναγράφουσιν οἱ τὰ Ἑλληνικά συγγραψάμενοι Ελλήνων ἀπα τεώνες, περὶ κάλλους λέγοντες οὕτως, ὅτι κάλλος προύνικον. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τοῦ Καυλαυκαὺχ τίς τῶν γινωσκόντων οὐ καταγελάσειεν, ὅτι τὰς Εβραϊστι καλῶς εἰρημένας λέξεις, καὶ Ἑλληνιστὶ καλῶς ἑρμη· νευθείσας, καὶ νῦν παρὰ τοῖς Ἑλληνιστί ἀναγινώ- σκουσι φανεράς οὖσας, καὶ οὐδὲν σχολιὸν ἐχούσας, αὐτοὶ εἰς εἰδωλοποιίας τε καὶ εἰς μορφὰς, καὶ εἰς ἐνυποστατικὰς ἀρχὰς, καὶ ὡς εἰπεῖν ἀνδριαντοπλα- σίας τοῖς ἀφελέσι διὰ φαντασίας τὴν πλάνην ὑποσπεί ροντες, ἀνατυποῦσιν εἰς τὴν τῆς αἰσχρᾶς αὐτῶν καὶ Β μυθώδους τέχνης ὑποσποράν; Καυλαυκαὺχ γὰρ ἐν τῷ Ησαΐα (67) γέγραπται, λέξις τις οὖσα ἐν τῇ δωδε κάτῃ ὁράσει, ἔνθα λέγει· Θλίψιν ἐπὶ θλίψει, ἐλπίδα ἐπ' ἐλπίδι. "Ετι μικρόν, ἔτι μικρὸν προσδέχου. Ὡς καὶ αὐτὰ τὰ Ἑβραϊκὰ ῥήματα τελειότατα εν ταῦθα παραθήσομαι αὐταῖς λέξεσιν, ὡς ἐστὶ γεγραμ- μένον. Τὸ γὰρ Σαυλασαῦ σαυλασαῦ ἑρμηνεύεται θλί- ψις ἐπὶ θλίψιν. Καυλακαὺκ καυλακαύκ, ἐλπὶς ἐπ' ἐλπίδι· Ζιηρσὰμ ζιηρσάμ, ἔτι μικρὸν ἔτι μικρόν προσδέχου. Ποῦ οὖν ἡ τούτων μυθολογία; ποῦ ἡ κίσσησις τῆς φαντασιολογίας ; Πόθεν τῷ κόσμῳ τα ζιζάνια; Τίς ὁ ἀναγκάσας εἰς ἑαυτοὺς ἐπισπάσασθαι ἔλεθρον τοὺς ἀνθρώπους; Εἰ μὲν γὰρ γινώσκοντες μετεποίησαν τὰς ὀνομασίας εἰς φαντασίαν ἀπωλείας, ἑαυτοῖς προφανῶς αἴτιοι γεγόνασιν· εἰ δὲ ἀγνοοῦντες ἃ μὴ ᾔδεισαν ἔφασαν, οὐδὲν αὐτῶν ἀθλιώτερον. Μωρα γὰρ ταῦτα ὡς ἀληθῶς· καὶ παντὶ τῷ σύνεσιν κεκτη· μένῳ ἐν Θεῷ ἔνεστιν ἰδεῖν. Ηδυπαθείας γὰρ χάριν ἑαυτούς τε καὶ τοὺς πειθομένους ἀπώλεσαν καὶ ἀπολο λύουσι. Πνεῦμα γάρ ἐστι πλάνης, ὥσπερ φύσημα ἐν αὐτῷ διαφόροις κινήμασιν ἕκαστον τῶν ἀφρόνων κι- νοῦν κατὰ τῆς ἀληθείας. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ αὐτὸς μίμημά ἐστι τοῦ δράκοντος, δι' οὗ ἐλάλησεν ὁ πονη- $ γ. προυνικεῦσαι ταύτην. * πορνεύεσθαι, φθείρειν. πορνικεύειν πορνικόν. πορνικούς, Καὶ εἴποτε μέλλοι εἰς ἄστυ ἀπιέναι, φασὶ τοὺς θορυβώδεις πάντας καὶ πορνικούς υπου στέλλειν αὐτοῦ τῇ παρόδῳ. Σκίταλοι, ἀπὸ τῶν ἀφροδισίων, καὶ τῆς προυνικίας νυκτερινής. προύνικία της το τριο προυνικευόμενον Έπρουνίκευσε ταύτην, κάλλος προὔνικον Θλίψις ἐπὶ θλίψιν, ἐλπὶς ἐπ' ἐλ- πίδι. Ετι μικρὸν, ἔτι μικρόν. έρμη νεύεται, Καυλαυχαύχ ALVERSUS HÆRESES LIB. J. TOM. II. HERES. XXV. A aliud quam voluptatum excogitatas illecebras indi- Isa. xxvi, 10. C pravatum videtur. Sed nenio notionis ejus, quam Epiphanius ei voci tribuit, mentionem facit, ut idem sit quod vel Ac suspicari licet in ea significatione dici, quasi et p Vir quidam doctus apud Diogenem in Xenocrate vocem illam ausus est rescribere, pro eo quod vulgo legitur Verba Diogenis hæc sunt : Verum sine veterum au- ctoritate codicuin nefas est aliquid immutare. Apud Hesychium vero, ut recte observat idem, in vocabulo Ubi pro re venerea surpata videtur. Isaiæ xxvIII, com. et legitur; sed Hebraica LXX Senioribus discrepant : p 1a replum ad præceptum, spes ad spem, etc., vel: Manda, re- manda. exspecta, reexspecta; quod de sacrilega mimesi ac dicacitate Judæorum interpretatur Hie- - cat. Nam quidquid dicitur, id ve- nereæ libidinis significationem, et tentatam ab ali- quo corruptelam demonstrat. Nam ad eorum faci- nus, qui puellis stuprum offerunt, Græcorum usi- tala vox est, hoc est, stuprum huic obtulit. Unde etiam impostores illi qui de re- bus Græciæ scripserunt, cum de pulchritudine mentionem faciunt, appellant. Quod vero adl vocem Caulaucauch attinet, quis eorum qui nominis hujus potestatem noverit risum tenere possit, cum istos videat vocabula quædam Helraice bene concepta, nec minus commode Græce reddita, ab iisque qui Græce legunt plane intellecta, cum difficile nihil habeant, hæc illos tamen expri- mendis suis idolis accommodare, hoc est inanibus formnis, ac subsistentibus principiis, et, ut ita dicam, simulacrorum figmentis, dunı vana illa nominum ambitione rudiorum mentibus errorem suum asper- gunt, quo turpem illam ac fabulosam artem latius dissipent? Etenim vox illa Caulaucauch apud Isaiam scripta legitur in duodecima visione, cum ita lo- quitur : Tribulationem super tribulatione, spem su- per spe : adhuc paululum, paululum adhuc exspecta 3. Quare ipsamet Hebraica verba, totidem ut illic les guntur descripla syllabis hoc loco subjiciam. Quippe Tsau latsau, tsau latsau, tribulationem super tribu- lationem, significat. Caulacau, spen super spent. Zeer schiam, zeer sebam, adhuc paululum, paululum adhuc exspecta. Ubinam igitur est illorum commen- tum? Ubi vanissimum illud somnium fetus instar ab istis conceptum? Unde hæc in mundo zizania ? Quænam genus hoc hominum necessitas coegit, sibi ut voluntarium exitium consciscerent? Si enim ejusmodi vocabula cum eorum vím intelligerent perniciosa lulificatione detorserunt, manifeste sibi metipsis mali auctores fuerunt : sin per ignoran- tiam quæ ñescirent usurpaverint, nihil his fingi potest infelicius. Stolida quippe sunt bæc, atque ronymus. At LXX : Videntur y pro legisse. Nec ideo accusandus est Epiphanius, ut nescio quo factum est, quasi Hebraice nescierit. Hebraica ut erant exscripsit ille; tum ad singula vocabula Græcam interpretationem adjunxit, cujus- modi in Ecclesia passim exaudiri solebat : et dixit, hoc est ita a LXX redditur. Quod autem idem ille censet, Nicolaitas impurissimi Dei sui nomen e psil. xxix sumpsisse : ubi ita scriptum est ɲos hip vox robusta ; ac perpe- ram Epiphanium ex Isaia transtulisse, mihi non pro bat; nam illis ipsis Isaiæ verbis abusos hæreticos testis est Hieron., cujus hæc verba sunt: Hisque verbis abuti solet immundissima hæresis apud sim- plices quosque atque deceptos, ut terrorem facial no- vitate sermonum; quod scilicet qui hæc verba cogno- verít, et in coitu eorum meminerit, absque ulla dubi- talione transeal ad regna calorum. Nicetas lib. Thesauri Nicolaitas scribit Prunicum mulierem, Caulaucam veneratos esse. (67) Καυλανκαὺς γὰρ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ. 1. seus ille

Α ρὸς, καὶ ἠπάτησε τὴν Εὔαν. Ἀπὸ τοῦ τύπου γὰρ ἐκείνου κατὰ μίμησιν ὁ αὐτὸς τοῖς ἀνθρώποις εἰς ἀπάτην κατεσκευάσθη. Καὶ ἄρα τὸν τύπον, ὃν αὐτὸς ὁ αὐλῶν ἐν τῷ αὐτῷ ποιεῖται. Αὐλῶν γὰρ ἄνω ἀνα- νεύει, καὶ κάτω κατανεύει· δεξιά τε κλίνει καὶ εξώνυμα ὁμοίως ἐκείνῳ. Τούτοις γὰρ καὶ ὁ διάβολος τοῖς σχήμασι κέχρηται, ἵνα κατὰ τῶν ἐπουρανίων ἐνδείξηται τὴν βλασφημίαν, καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ἀφα νισμῷ ἀφανίσῃ, καὶ ὁμοῦ συμπεριλάβῃ τὴν οἰκου μένην, δεξιά τε καὶ εὐώνυμα λυμαινόμενος τοὺς τῇ πλάνῃ πειθομένους τε καὶ θελγομένους, ὥσπερ διὰ μουσικοῦ ὀργάνου, ταῖς φωναῖς ταῖς πεπλανημέν ναις, Ε΄. Αλλοι δέ τινες ἐξ αὐτῶν κενά τινα ονόματα ἀναπλάττουσι, λέγοντες, ὅτι Σκότος ἦν καὶ βυθὸς καὶ ὕδωρ· τὸ δὲ πνεῦμα ἀνὰ μέσον τούτων διορισμέν ἐποιήσατο αὐτῶν. Τὸ δὲ σκότος ἦν χαλεπαίνόν τε καὶ ἐγκοτοῦν τῷ πνεύματι· ὅπερ σκότος ἀναδραμὸν πε- ριεπλάκη τῷ πνεύματι. Καὶ ἐγέννησε, φησί, τινὰ μήτ τραν καλουμένην, ἥτις γεννηθεῖσα ἐνεκίσσησεν ἐν αὐτῷ τῷ πνεύματι. Ἐκ δὲ τῆς μήτρας προεβλήθη- σάν τινες τέσσαρες Αἰῶνες· ἐκ δὲ τῶν τεσσάρων Αιώνων ἄλλοι δεκατέσσαρες, καὶ γέγονε δεξιά τε καὶ ἀριστερὰ, φῶς καὶ σκότος. Ὕστερον δὲ μετὰ πάν- τας τούτους προβεβλῆσθαί τινα αἰσχρὸν αἰῶνα, μεμί- χθαι δὲ τοῦτον τῇ μήτρᾳ τῇ ἄνω προδεδηλωμένῃ καὶ ἐκ τούτου τοῦ αἰῶνος τοῦ αἰσχροῦ καὶ τῆς μή- τρας γεγονέναι θεούς τε καὶ τοὺς ἀγγέλους καὶ δαί- μονας, καὶ ἑπτὰ πνεύματα. Φωρατὴ δὲ τούτων ἡ τῆς πλάνης μιμολογία. Απ' ἀρχῆς γὰρ ἕνα Πατέρα λέ- γοντες καὶ ὁριζόμενοι, ὕστερον πολλοὺς θεοὺς ὑπέ- φηναν, εἰς τὸ δεῖξαι αὐτὴν τὴν πλάνην καθ᾿ ἑαυτῆς τὰ ὑπ' αὐτῆς ψευδή λεγόμενα οπλίζειν, ἑαυτὴν δὲ λύειν, τῆς ἀληθείας ἀεὶ ἐκ παντὸς μέρους εὑρισκο μένης Ϛ'. Τί τοίνυν εἴτω πρὸς σὲ, ὦ Νικόλας; τί δια λεχθήσομαι; Πόθεν, ὦ οὗτος, ἥκεις φέρων ἡμῖν αί- σχρὸν αἰῶνα, καὶ ῥίζαν πονηρίας, καὶ μήτραν γεννη τικὴν, καὶ θεοὺς πολλοὺς, καὶ δαίμονας; Ο γὰρ Απόστολος, φήσας· Εἴπερ εἰσὶ λεγόμενοι θεοί, οὐκ εἶναι τούτους ὑποφαίνει. Ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν, με γόμενοι, ἔδειξεν αὐτοὺς ἐν τῷ λέγεσθαι μόνον εἶναι, μὴ ὄντας τῇ ὑποστάσει, ἀλλὰ διὰ τῆς τινῶν ὑπολή ψεως. Ημῖν δέ, φησίν, εἷς θεός, δηλονότι τοῖς τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας ἐπισταμένοις. Καὶ οὐκ εἶπε λε- γόμενον Θεόν, ἀλλὰ ὄντα Θεόν. Εἰ δὲ ἡμῖν εἰς Θεός, οὐκέτι πολλοὶ θεοί. Καὶ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησίν· "Ινα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θείν, ἵνα ἀνατρέψῃ τὴν διάνοιαν τῶν τὰ μυθώδη λε- γόντων, καὶ νομιζόντων εἶναι πολυθείαν. Εἷς γὰρ ἡμῶν ἐστιν ὁ Θεὸς, Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα· τρεῖς ὑποστάσεις, μία κυριότης, μία θεότης, μία δο S. EPIPHANH ridicula ; quæ quisquis divinitus prudentiam nactus sit nullo negotio pervideat. Siquidem voluptatis gratia cum seipsos, tum quos habent sectatores perdiderunt, perduntque quotidie. Et quidem erro- ris ille spiritus quidam velut in tibia' flatus est, qui unumquemque insipientium hominum diversis con- tra veritatem agnitionibus commovet. Atque adeo tibia serpentis figuram imitari videtur, per quem malus dæmon locutus est, atque Evam decepit. Ad cujus exemplar expressa, et ad humanumi genus illudendum confecta tibia est. Tu vero et illaın mibi efligiem intuere, quam qui tibia canit in sese re- præsentat. Hic enim sursum faciem attollit, ac deorsum demittit, tum ad dextra sinistraque perinde ut ille vergit. Quippe diabolus iisce gestibus utitur, ut contumeliam in superos ostentet, et quæ in terra sunt funditus evertat,' totumque adeo ter- rarum orbem eodem exitio comprehendat, dum dextra pariter ac sinistra perniciem iis affert qui in ejus se fraudem committunt, ac sic tanquam musico instrumento fraudulentis illius sermoni- bus afficiuntur. V. Sunt et alii quidam ex hæreticorum illorum B grege, qui inania quædam nomina confingunt, ita- que dicunt : Initio tenebras, ac voraginem, et aquam fuisse quæ a se invicem spiritus secreverit. Verum tenebra contra spiritum iracundia ac furore per- citæ sursum excurrentes cum eo congressæ sunt. Indle matrix nescio quæ genita prodiit, quæ ejus- dem spiritus consuetudinem appetiit. Ex eaque qua- tuor Eones producti sunt. Ab his xiv alii procreati. Item dextra, sinistraque, necnon lumen ac tene- bræ. Secundum hos omnes turpem quemdain æonem oditum narrant, eumque cum ea, quain paulo ante diximus, matrice coiisse : et ab utroque deos atque angelos; et dæmones, ac septem spiritus ortum ha- buisse. Sed histrionica illa figmenta nullo negotio deteguntur : nam cum unum initio Patrem defi- niant, subinde plures deos ostendunt, ut ipsummet errorem sua contra se quodammodo armare men- dacia commonstrent, ac seipsum evertere; cum in- terim omni ex parte perspicua veritas appareat. C VI. Quid est igitur, Nicolae, tibi quod opponam ? quidnam disputabo? Unde nobis turpem illum ne- scio quem monem, ac nequitiæ radicem, et fecun - dam illam matricem ac denique plures deos ac dœ- mones invehis? Nam quod ad Apostolum attinet cum iis verbis utitur ' : Si sunt qui appellantur dii, eos nusquam esse significat. Cum enim, qui appellantur, dicit, sola illos appellatione constare, cum reipsa D minime subsistant, nec aliter quam quorundam opinione docuit. Nobis vero Deus, inquit, unus est, nobis, inquam, qui veritatis sumnus cognitione præ- diti. Nèc qui appellaretur, sed qui revera esset Deus, adjunxit. Quod si unus nobis est Deus, plu- res omnino esse non possunt. Accedit et Christi in Evangelio dictum illud : Ut cognoscant´te solum ve- rum Deum ³. Quo istiusmodi hominum, qui fictas fabulas, ac multiplicem divinitatem commenti sunt, + Cor. viii, 5. Joan. xv. 3.

Α ρὸς, καὶ ἠπάτησε τὴν Εὔαν. Ἀπὸ τοῦ τύπου γὰρ ἐκείνου κατὰ μίμησιν ὁ αὐτὸς τοῖς ἀνθρώποις εἰς ἀπάτην κατεσκευάσθη. Καὶ ἄρα τὸν τύπον, ὃν αὐτὸς ὁ αὐλῶν ἐν τῷ αὐτῷ ποιεῖται. Αὐλῶν γὰρ ἄνω ἀνα- νεύει, καὶ κάτω κατανεύει· δεξιά τε κλίνει καὶ εξώνυμα ὁμοίως ἐκείνῳ. Τούτοις γὰρ καὶ ὁ διάβολος τοῖς σχήμασι κέχρηται, ἵνα κατὰ τῶν ἐπουρανίων ἐνδείξηται τὴν βλασφημίαν, καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ἀφα νισμῷ ἀφανίσῃ, καὶ ὁμοῦ συμπεριλάβῃ τὴν οἰκου μένην, δεξιά τε καὶ εὐώνυμα λυμαινόμενος τοὺς τῇ πλάνῃ πειθομένους τε καὶ θελγομένους, ὥσπερ διὰ μουσικοῦ ὀργάνου, ταῖς φωναῖς ταῖς πεπλανημέν ναις, Ε΄. Αλλοι δέ τινες ἐξ αὐτῶν κενά τινα ονόματα ἀναπλάττουσι, λέγοντες, ὅτι Σκότος ἦν καὶ βυθὸς καὶ ὕδωρ· τὸ δὲ πνεῦμα ἀνὰ μέσον τούτων διορισμέν ἐποιήσατο αὐτῶν. Τὸ δὲ σκότος ἦν χαλεπαίνόν τε καὶ ἐγκοτοῦν τῷ πνεύματι· ὅπερ σκότος ἀναδραμὸν πε- ριεπλάκη τῷ πνεύματι. Καὶ ἐγέννησε, φησί, τινὰ μήτ τραν καλουμένην, ἥτις γεννηθεῖσα ἐνεκίσσησεν ἐν αὐτῷ τῷ πνεύματι. Ἐκ δὲ τῆς μήτρας προεβλήθη- σάν τινες τέσσαρες Αἰῶνες· ἐκ δὲ τῶν τεσσάρων Αιώνων ἄλλοι δεκατέσσαρες, καὶ γέγονε δεξιά τε καὶ ἀριστερὰ, φῶς καὶ σκότος. Ὕστερον δὲ μετὰ πάν- τας τούτους προβεβλῆσθαί τινα αἰσχρὸν αἰῶνα, μεμί- χθαι δὲ τοῦτον τῇ μήτρᾳ τῇ ἄνω προδεδηλωμένῃ καὶ ἐκ τούτου τοῦ αἰῶνος τοῦ αἰσχροῦ καὶ τῆς μή- τρας γεγονέναι θεούς τε καὶ τοὺς ἀγγέλους καὶ δαί- μονας, καὶ ἑπτὰ πνεύματα. Φωρατὴ δὲ τούτων ἡ τῆς πλάνης μιμολογία. Απ' ἀρχῆς γὰρ ἕνα Πατέρα λέ- γοντες καὶ ὁριζόμενοι, ὕστερον πολλοὺς θεοὺς ὑπέ- φηναν, εἰς τὸ δεῖξαι αὐτὴν τὴν πλάνην καθ᾿ ἑαυτῆς τὰ ὑπ' αὐτῆς ψευδή λεγόμενα οπλίζειν, ἑαυτὴν δὲ λύειν, τῆς ἀληθείας ἀεὶ ἐκ παντὸς μέρους εὑρισκο μένης Ϛ'. Τί τοίνυν εἴτω πρὸς σὲ, ὦ Νικόλας; τί δια λεχθήσομαι; Πόθεν, ὦ οὗτος, ἥκεις φέρων ἡμῖν αί- σχρὸν αἰῶνα, καὶ ῥίζαν πονηρίας, καὶ μήτραν γεννη τικὴν, καὶ θεοὺς πολλοὺς, καὶ δαίμονας; Ο γὰρ Απόστολος, φήσας· Εἴπερ εἰσὶ λεγόμενοι θεοί, οὐκ εἶναι τούτους ὑποφαίνει. Ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν, με γόμενοι, ἔδειξεν αὐτοὺς ἐν τῷ λέγεσθαι μόνον εἶναι, μὴ ὄντας τῇ ὑποστάσει, ἀλλὰ διὰ τῆς τινῶν ὑπολή ψεως. Ημῖν δέ, φησίν, εἷς θεός, δηλονότι τοῖς τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας ἐπισταμένοις. Καὶ οὐκ εἶπε λε- γόμενον Θεόν, ἀλλὰ ὄντα Θεόν. Εἰ δὲ ἡμῖν εἰς Θεός, οὐκέτι πολλοὶ θεοί. Καὶ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησίν· "Ινα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θείν, ἵνα ἀνατρέψῃ τὴν διάνοιαν τῶν τὰ μυθώδη λε- γόντων, καὶ νομιζόντων εἶναι πολυθείαν. Εἷς γὰρ ἡμῶν ἐστιν ὁ Θεὸς, Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα· τρεῖς ὑποστάσεις, μία κυριότης, μία θεότης, μία δο S. EPIPHANH ridicula ; quæ quisquis divinitus prudentiam nactus sit nullo negotio pervideat. Siquidem voluptatis gratia cum seipsos, tum quos habent sectatores perdiderunt, perduntque quotidie. Et quidem erro- ris ille spiritus quidam velut in tibia' flatus est, qui unumquemque insipientium hominum diversis con- tra veritatem agnitionibus commovet. Atque adeo tibia serpentis figuram imitari videtur, per quem malus dæmon locutus est, atque Evam decepit. Ad cujus exemplar expressa, et ad humanumi genus illudendum confecta tibia est. Tu vero et illaın mibi efligiem intuere, quam qui tibia canit in sese re- præsentat. Hic enim sursum faciem attollit, ac deorsum demittit, tum ad dextra sinistraque perinde ut ille vergit. Quippe diabolus iisce gestibus utitur, ut contumeliam in superos ostentet, et quæ in terra sunt funditus evertat,' totumque adeo ter- rarum orbem eodem exitio comprehendat, dum dextra pariter ac sinistra perniciem iis affert qui in ejus se fraudem committunt, ac sic tanquam musico instrumento fraudulentis illius sermoni- bus afficiuntur. V. Sunt et alii quidam ex hæreticorum illorum B grege, qui inania quædam nomina confingunt, ita- que dicunt : Initio tenebras, ac voraginem, et aquam fuisse quæ a se invicem spiritus secreverit. Verum tenebra contra spiritum iracundia ac furore per- citæ sursum excurrentes cum eo congressæ sunt. Indle matrix nescio quæ genita prodiit, quæ ejus- dem spiritus consuetudinem appetiit. Ex eaque qua- tuor Eones producti sunt. Ab his xiv alii procreati. Item dextra, sinistraque, necnon lumen ac tene- bræ. Secundum hos omnes turpem quemdain æonem oditum narrant, eumque cum ea, quain paulo ante diximus, matrice coiisse : et ab utroque deos atque angelos; et dæmones, ac septem spiritus ortum ha- buisse. Sed histrionica illa figmenta nullo negotio deteguntur : nam cum unum initio Patrem defi- niant, subinde plures deos ostendunt, ut ipsummet errorem sua contra se quodammodo armare men- dacia commonstrent, ac seipsum evertere; cum in- terim omni ex parte perspicua veritas appareat. C VI. Quid est igitur, Nicolae, tibi quod opponam ? quidnam disputabo? Unde nobis turpem illum ne- scio quem monem, ac nequitiæ radicem, et fecun - dam illam matricem ac denique plures deos ac dœ- mones invehis? Nam quod ad Apostolum attinet cum iis verbis utitur ' : Si sunt qui appellantur dii, eos nusquam esse significat. Cum enim, qui appellantur, dicit, sola illos appellatione constare, cum reipsa D minime subsistant, nec aliter quam quorundam opinione docuit. Nobis vero Deus, inquit, unus est, nobis, inquam, qui veritatis sumnus cognitione præ- diti. Nèc qui appellaretur, sed qui revera esset Deus, adjunxit. Quod si unus nobis est Deus, plu- res omnino esse non possunt. Accedit et Christi in Evangelio dictum illud : Ut cognoscant´te solum ve- rum Deum ³. Quo istiusmodi hominum, qui fictas fabulas, ac multiplicem divinitatem commenti sunt, + Cor. viii, 5. Joan. xv. 3.

Α ρὸς, καὶ ἠπάτησε τὴν Εὔαν. Ἀπὸ τοῦ τύπου γὰρ ἐκείνου κατὰ μίμησιν ὁ αὐτὸς τοῖς ἀνθρώποις εἰς ἀπάτην κατεσκευάσθη. Καὶ ἄρα τὸν τύπον, ὃν αὐτὸς ὁ αὐλῶν ἐν τῷ αὐτῷ ποιεῖται. Αὐλῶν γὰρ ἄνω ἀνα- νεύει, καὶ κάτω κατανεύει· δεξιά τε κλίνει καὶ εξώνυμα ὁμοίως ἐκείνῳ. Τούτοις γὰρ καὶ ὁ διάβολος τοῖς σχήμασι κέχρηται, ἵνα κατὰ τῶν ἐπουρανίων ἐνδείξηται τὴν βλασφημίαν, καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ἀφα νισμῷ ἀφανίσῃ, καὶ ὁμοῦ συμπεριλάβῃ τὴν οἰκου μένην, δεξιά τε καὶ εὐώνυμα λυμαινόμενος τοὺς τῇ πλάνῃ πειθομένους τε καὶ θελγομένους, ὥσπερ διὰ μουσικοῦ ὀργάνου, ταῖς φωναῖς ταῖς πεπλανημέν ναις, Ε΄. Αλλοι δέ τινες ἐξ αὐτῶν κενά τινα ονόματα ἀναπλάττουσι, λέγοντες, ὅτι Σκότος ἦν καὶ βυθὸς καὶ ὕδωρ· τὸ δὲ πνεῦμα ἀνὰ μέσον τούτων διορισμέν ἐποιήσατο αὐτῶν. Τὸ δὲ σκότος ἦν χαλεπαίνόν τε καὶ ἐγκοτοῦν τῷ πνεύματι· ὅπερ σκότος ἀναδραμὸν πε- ριεπλάκη τῷ πνεύματι. Καὶ ἐγέννησε, φησί, τινὰ μήτ τραν καλουμένην, ἥτις γεννηθεῖσα ἐνεκίσσησεν ἐν αὐτῷ τῷ πνεύματι. Ἐκ δὲ τῆς μήτρας προεβλήθη- σάν τινες τέσσαρες Αἰῶνες· ἐκ δὲ τῶν τεσσάρων Αιώνων ἄλλοι δεκατέσσαρες, καὶ γέγονε δεξιά τε καὶ ἀριστερὰ, φῶς καὶ σκότος. Ὕστερον δὲ μετὰ πάν- τας τούτους προβεβλῆσθαί τινα αἰσχρὸν αἰῶνα, μεμί- χθαι δὲ τοῦτον τῇ μήτρᾳ τῇ ἄνω προδεδηλωμένῃ καὶ ἐκ τούτου τοῦ αἰῶνος τοῦ αἰσχροῦ καὶ τῆς μή- τρας γεγονέναι θεούς τε καὶ τοὺς ἀγγέλους καὶ δαί- μονας, καὶ ἑπτὰ πνεύματα. Φωρατὴ δὲ τούτων ἡ τῆς πλάνης μιμολογία. Απ' ἀρχῆς γὰρ ἕνα Πατέρα λέ- γοντες καὶ ὁριζόμενοι, ὕστερον πολλοὺς θεοὺς ὑπέ- φηναν, εἰς τὸ δεῖξαι αὐτὴν τὴν πλάνην καθ᾿ ἑαυτῆς τὰ ὑπ' αὐτῆς ψευδή λεγόμενα οπλίζειν, ἑαυτὴν δὲ λύειν, τῆς ἀληθείας ἀεὶ ἐκ παντὸς μέρους εὑρισκο μένης Ϛ'. Τί τοίνυν εἴτω πρὸς σὲ, ὦ Νικόλας; τί δια λεχθήσομαι; Πόθεν, ὦ οὗτος, ἥκεις φέρων ἡμῖν αί- σχρὸν αἰῶνα, καὶ ῥίζαν πονηρίας, καὶ μήτραν γεννη τικὴν, καὶ θεοὺς πολλοὺς, καὶ δαίμονας; Ο γὰρ Απόστολος, φήσας· Εἴπερ εἰσὶ λεγόμενοι θεοί, οὐκ εἶναι τούτους ὑποφαίνει. Ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν, με γόμενοι, ἔδειξεν αὐτοὺς ἐν τῷ λέγεσθαι μόνον εἶναι, μὴ ὄντας τῇ ὑποστάσει, ἀλλὰ διὰ τῆς τινῶν ὑπολή ψεως. Ημῖν δέ, φησίν, εἷς θεός, δηλονότι τοῖς τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας ἐπισταμένοις. Καὶ οὐκ εἶπε λε- γόμενον Θεόν, ἀλλὰ ὄντα Θεόν. Εἰ δὲ ἡμῖν εἰς Θεός, οὐκέτι πολλοὶ θεοί. Καὶ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησίν· "Ινα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θείν, ἵνα ἀνατρέψῃ τὴν διάνοιαν τῶν τὰ μυθώδη λε- γόντων, καὶ νομιζόντων εἶναι πολυθείαν. Εἷς γὰρ ἡμῶν ἐστιν ὁ Θεὸς, Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα· τρεῖς ὑποστάσεις, μία κυριότης, μία θεότης, μία δο S. EPIPHANH ridicula ; quæ quisquis divinitus prudentiam nactus sit nullo negotio pervideat. Siquidem voluptatis gratia cum seipsos, tum quos habent sectatores perdiderunt, perduntque quotidie. Et quidem erro- ris ille spiritus quidam velut in tibia' flatus est, qui unumquemque insipientium hominum diversis con- tra veritatem agnitionibus commovet. Atque adeo tibia serpentis figuram imitari videtur, per quem malus dæmon locutus est, atque Evam decepit. Ad cujus exemplar expressa, et ad humanumi genus illudendum confecta tibia est. Tu vero et illaın mibi efligiem intuere, quam qui tibia canit in sese re- præsentat. Hic enim sursum faciem attollit, ac deorsum demittit, tum ad dextra sinistraque perinde ut ille vergit. Quippe diabolus iisce gestibus utitur, ut contumeliam in superos ostentet, et quæ in terra sunt funditus evertat,' totumque adeo ter- rarum orbem eodem exitio comprehendat, dum dextra pariter ac sinistra perniciem iis affert qui in ejus se fraudem committunt, ac sic tanquam musico instrumento fraudulentis illius sermoni- bus afficiuntur. V. Sunt et alii quidam ex hæreticorum illorum B grege, qui inania quædam nomina confingunt, ita- que dicunt : Initio tenebras, ac voraginem, et aquam fuisse quæ a se invicem spiritus secreverit. Verum tenebra contra spiritum iracundia ac furore per- citæ sursum excurrentes cum eo congressæ sunt. Indle matrix nescio quæ genita prodiit, quæ ejus- dem spiritus consuetudinem appetiit. Ex eaque qua- tuor Eones producti sunt. Ab his xiv alii procreati. Item dextra, sinistraque, necnon lumen ac tene- bræ. Secundum hos omnes turpem quemdain æonem oditum narrant, eumque cum ea, quain paulo ante diximus, matrice coiisse : et ab utroque deos atque angelos; et dæmones, ac septem spiritus ortum ha- buisse. Sed histrionica illa figmenta nullo negotio deteguntur : nam cum unum initio Patrem defi- niant, subinde plures deos ostendunt, ut ipsummet errorem sua contra se quodammodo armare men- dacia commonstrent, ac seipsum evertere; cum in- terim omni ex parte perspicua veritas appareat. C VI. Quid est igitur, Nicolae, tibi quod opponam ? quidnam disputabo? Unde nobis turpem illum ne- scio quem monem, ac nequitiæ radicem, et fecun - dam illam matricem ac denique plures deos ac dœ- mones invehis? Nam quod ad Apostolum attinet cum iis verbis utitur ' : Si sunt qui appellantur dii, eos nusquam esse significat. Cum enim, qui appellantur, dicit, sola illos appellatione constare, cum reipsa D minime subsistant, nec aliter quam quorundam opinione docuit. Nobis vero Deus, inquit, unus est, nobis, inquam, qui veritatis sumnus cognitione præ- diti. Nèc qui appellaretur, sed qui revera esset Deus, adjunxit. Quod si unus nobis est Deus, plu- res omnino esse non possunt. Accedit et Christi in Evangelio dictum illud : Ut cognoscant´te solum ve- rum Deum ³. Quo istiusmodi hominum, qui fictas fabulas, ac multiplicem divinitatem commenti sunt, + Cor. viii, 5. Joan. xv. 3.

τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ διὰ τοὺς πρώην καὶ μετέπειτα· Α Μακαρία στείρα ἡ ἁμίαντος, ἥτις οὐκ ἔγνω κοι την ἐν παραπτώματι· καὶ εὐνοῦχος, ὃς οὐκ εἰργά- σατο χερσὶν ἀνόμημα· ἵνα παρακόψῃ καὶ τὰ διὰ τοῦ μύθου αὐτῶν ἐν χερσὶν αἰσχρουργήματα. ΙϚ'. Πόσα δὲ ἄλλα ἔστιν εἰπεῖν ! ὡς τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος· Ἡ μὲν ἄγαμος καὶ ἡ παρθένος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο δέ φησι δεῖξαι τὴν ἀγνείαν ἐν ἀληθείᾳ ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύμα της ἐπιτρεπόμενος οὐ παρέργως. Επειτα δὲ περὶ τῶν τὸν γάμον ἐχόντων τὸν σεμνὸν λέγει· Τίμιος ὁ γάμος, καὶ κοίτη ἁμίαντος, πόρνους δὲ καὶ μοιχοὺς κρινεῖ ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ καὶ κατ' αὐτῶν ἐκβοᾷ, γράφων Ῥωμσίοις τὰ αἰσχρὰ ἀποκαλύπτων τῶν τάς κακοπρα γίας ἐργαζομένων, λέγων· Αἵ τε γὰρ θήλειαι αύτ τῶν μετήλλαξαν την φυσικήν χρήσιν εἰς τὴν παρὰ φύσιν. Καὶ περὶ τῶν ἀῤῥένων, ὅτι "Αῤῥενες ἐν ἄῤῥεσι τὴν αἰσχημοσύνην κατεργαζόμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον Επιστολῇ περὶ τούτων λέγει· Ὅτι ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἐνστήσονται και ροι χαλεποί. Ἔσονται γὰρ οἱ ἄνθρωποι φιλήδο- νοι, μᾶλλον ἢ φιλόθεοι. Καὶ πάλιν, Κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων κεκαυτηριασμένων τὴν συνείδησιν· ὅτι τὸ μὲν γαμεῖν μετὰ σωφροσύ νης, καὶ τεκνογονεῖν κωλύουσι, καιόμενοι δέ εἰσι τῇ συνειδήσει, λαγνεύοντες μὲν καὶ φθειρόμενοι, κωλύον τες δὲ τεκνογονεῖν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὴ ἡ παρ' αὐτοῖς λεγομένη θυσία, βορβορώδης τις οὖσα ἤδη, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνέκαθεν διὰ τοῦ προφήτου ὑποδείκνυται όφεως οὖσα σαρξ, καὶ οὐχὶ τοῦ Κυρίου, μὴ γένοιτο ! λέγοντος οὕτως· ὅτι Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δρα- κοντος, καὶ ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰ- θίοψι. Βρώμα γὰρ ὡς ἀληθῶς όφεως ή τούτων μυ- σαρὰ θρησκεία· καὶ Αἰθίοπες με μελανωμένοι τῇ ἁμαρ τίᾳ οἱ ταύτην τὴν τελετὴν τοῦ νῦν μὲν δαίμονος Διός, πάλαι δὲ γέητος, τοῦ παρά τισι Θεοῦ μάτην νενομι σμένου τελοῦντες. Εκ γάρ Ἑλληνικῶν μύθων πᾶσαι αἱ αἱρέσεις συνάξασαι ἑαυταῖς τὴν πλάνην κατέβαλον, μεταποιήσασαι εἰς ἄλλην διάνοιαν χείρονα. Παρεισφέ ρουσι γὰρ οἱ ποιηταὶ (80) τὸν Δία τὴν Μήτιν θυγατέρα · ἑαυτοῦ καταπιόντα. Βρέφος δὲ οὐκ ἂν καταπίοι, ὡς καὶ ὁ ἅγιος Κλήμης καταγελῶν τῆς τῶν θεῶν τῶν Ελ- λήνων αἰσχρουργίας εἶπεν· Οτι, τὴν Μήτιν καταπιών, οὐχὶ βρέφος δύνατο καταπιεῖν, ἀλλὰ τὴν γονὴν τὴν ἰδίαν. Εt ἢ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ Διὸς, ὅπως ὁ Ζεὺς ἀχώρη τος γένοιτο. ADVERSUS HÆRESES, LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXVI. ostenderet, sic Mariamn alloquitur : Noli me tan. B gere: nondum enim ascendi ad Patrem meum '; ut expertem corporum castitatem, nullaque conta gione pollutam exprimeret. Ad hæc alio in loco Spi ritus sanctus tam ob priores illos, quam posteriores hoc modo vaticinatus est : Beata sterilis, incoinquinata, quæ nescivit torum in delicto, et spado, qui non operatus est manibus suis iniquitatem; ut vel ea voce illam quam fabulis suis commendare ac manibus exercere solent fœditatem, præcideret. D XVI. Quam multa proponi alia possunt! ut cum Apostolus ita loquitur: Malier innupia, et virgo sollicita est de iis, quæ sunt Domini, quomodo pla- ceat Domino. lloc autem idcirco dicit, quod non perfunctorie commendandæ castitatis potestas esset a Spiritu sancto commissa. Tum vero de iis qui honestis illigati sunt ita disputat: Honorabile con- nubium, et torus immaculatus; fornicatores aulem, et adulteros judicabit Dominus *. Præterea contra eosdem exclamat ad Romanos, scribens, et eorum qui in ejusmodi flagitiis volutantur turpitudinem delegit his verbis: Nam et femina eorum immutare- runt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam ³. Tum de maribus subjicit: Masculi in masculos turpitudinem operantes *. Præterea in Epi- stola ad Timothcum de iisdem ita loquitur Quod in novissimis diebus instabunt tempora periculosa. Et erunt homines voluptatum magís amatores quam Dei '. rursum : Prohibentium nubere, abstinere a cibis : cauteriatam habentium suam conscientiam³. Ex eo videlicet quod caste matrimonio conjungi, ac prolem suscipere prohibent, ardente interim illo- rum conscientia; dum assiduis in scortationibus, corrup:elisque versantur, ac procreatione sobolis interdicunt. Nam quod ad illud attinet quos isti sacrificium vocant, lutulentum quiddam et impu- rum, jam tum olim a Propheta demonstratum est, serpentis esse carnem, non Domuni. Absit! Sic enim loquitur: Contrivisti capita draconis, et de- disti eum escam populis Æthiopum. Sane enim ser- pentinæ cujusdam escæ genus est illorum abomi- nanda superstitio: iidemque Æthiopes illi sunt scelerum suorum nigrore deformati, qui ejusmodi ritus nunc dæmonis Jovis, olim præstigiatoris, qui et frustra a nonnullis habetur Deus, religioso cultu celebrant. Siquidem bæreses universæ de Græcorum fabulis ea collegerunt, ex quibus novam sibi erro- ris sectam condiderunt, cụm ea deteriorem alium ad sensum transtulissent. Nam of a poetis Metin (quam prudentiam appellare possis) filiam suam absorbens absorbeat; quemadmodum sanctus Clemens ait, cum deridet: Quin enim devorasse Metin dicitur, non de introductus est Jupiter. Nemo porro infanten deorum qui a Græcis coluntur turpitudinem infante ullo, sed de proprio semine par est intelligi. C ' Joan. xx, 17. Sap. III, 14. Cor. vii. 34. * Hebr. xiii, 4. : Rom. 1, 26. ibid. 27. fabulæ auctor Hesiodus in Theog. Ubi primam Jovis uxorem Metin ab eo devoratam cecinit; indidemque propagatam Palladem. Apollodorus vero lib. Bi- blioth. Metin ait Oceani iliam Jovi auxiliatam esse; camdemque Saturno potionem quamdam propi- nasse, quia is exhausta, filios, ques devorarai, om- || Tim. nes evomuit. Athenagoras in Legal. pro Christia- nis Orphei versus citat, quibus de Planete mentio est, quem indicat deinde a Jove similiter absorptum : Quod Gesnerus interpres ad Melin transtuit. Verum de Phanete loqui videtur Athena- goras, non de Meli. 8. 1-4. Tim. iv, 3, 2 • Psal. Lxxi, 13, 14. (80) Παρεισφέρουσι γὰρ οἱ ποιηταί. Pulidissim

τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ διὰ τοὺς πρώην καὶ μετέπειτα· Α Μακαρία στείρα ἡ ἁμίαντος, ἥτις οὐκ ἔγνω κοι την ἐν παραπτώματι· καὶ εὐνοῦχος, ὃς οὐκ εἰργά- σατο χερσὶν ἀνόμημα· ἵνα παρακόψῃ καὶ τὰ διὰ τοῦ μύθου αὐτῶν ἐν χερσὶν αἰσχρουργήματα. ΙϚ'. Πόσα δὲ ἄλλα ἔστιν εἰπεῖν ! ὡς τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος· Ἡ μὲν ἄγαμος καὶ ἡ παρθένος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο δέ φησι δεῖξαι τὴν ἀγνείαν ἐν ἀληθείᾳ ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύμα της ἐπιτρεπόμενος οὐ παρέργως. Επειτα δὲ περὶ τῶν τὸν γάμον ἐχόντων τὸν σεμνὸν λέγει· Τίμιος ὁ γάμος, καὶ κοίτη ἁμίαντος, πόρνους δὲ καὶ μοιχοὺς κρινεῖ ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ καὶ κατ' αὐτῶν ἐκβοᾷ, γράφων Ῥωμσίοις τὰ αἰσχρὰ ἀποκαλύπτων τῶν τάς κακοπρα γίας ἐργαζομένων, λέγων· Αἵ τε γὰρ θήλειαι αύτ τῶν μετήλλαξαν την φυσικήν χρήσιν εἰς τὴν παρὰ φύσιν. Καὶ περὶ τῶν ἀῤῥένων, ὅτι "Αῤῥενες ἐν ἄῤῥεσι τὴν αἰσχημοσύνην κατεργαζόμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον Επιστολῇ περὶ τούτων λέγει· Ὅτι ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἐνστήσονται και ροι χαλεποί. Ἔσονται γὰρ οἱ ἄνθρωποι φιλήδο- νοι, μᾶλλον ἢ φιλόθεοι. Καὶ πάλιν, Κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων κεκαυτηριασμένων τὴν συνείδησιν· ὅτι τὸ μὲν γαμεῖν μετὰ σωφροσύ νης, καὶ τεκνογονεῖν κωλύουσι, καιόμενοι δέ εἰσι τῇ συνειδήσει, λαγνεύοντες μὲν καὶ φθειρόμενοι, κωλύον τες δὲ τεκνογονεῖν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὴ ἡ παρ' αὐτοῖς λεγομένη θυσία, βορβορώδης τις οὖσα ἤδη, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνέκαθεν διὰ τοῦ προφήτου ὑποδείκνυται όφεως οὖσα σαρξ, καὶ οὐχὶ τοῦ Κυρίου, μὴ γένοιτο ! λέγοντος οὕτως· ὅτι Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δρα- κοντος, καὶ ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰ- θίοψι. Βρώμα γὰρ ὡς ἀληθῶς όφεως ή τούτων μυ- σαρὰ θρησκεία· καὶ Αἰθίοπες με μελανωμένοι τῇ ἁμαρ τίᾳ οἱ ταύτην τὴν τελετὴν τοῦ νῦν μὲν δαίμονος Διός, πάλαι δὲ γέητος, τοῦ παρά τισι Θεοῦ μάτην νενομι σμένου τελοῦντες. Εκ γάρ Ἑλληνικῶν μύθων πᾶσαι αἱ αἱρέσεις συνάξασαι ἑαυταῖς τὴν πλάνην κατέβαλον, μεταποιήσασαι εἰς ἄλλην διάνοιαν χείρονα. Παρεισφέ ρουσι γὰρ οἱ ποιηταὶ (80) τὸν Δία τὴν Μήτιν θυγατέρα · ἑαυτοῦ καταπιόντα. Βρέφος δὲ οὐκ ἂν καταπίοι, ὡς καὶ ὁ ἅγιος Κλήμης καταγελῶν τῆς τῶν θεῶν τῶν Ελ- λήνων αἰσχρουργίας εἶπεν· Οτι, τὴν Μήτιν καταπιών, οὐχὶ βρέφος δύνατο καταπιεῖν, ἀλλὰ τὴν γονὴν τὴν ἰδίαν. Εt ἢ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ Διὸς, ὅπως ὁ Ζεὺς ἀχώρη τος γένοιτο. ADVERSUS HÆRESES, LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXVI. ostenderet, sic Mariamn alloquitur : Noli me tan. B gere: nondum enim ascendi ad Patrem meum '; ut expertem corporum castitatem, nullaque conta gione pollutam exprimeret. Ad hæc alio in loco Spi ritus sanctus tam ob priores illos, quam posteriores hoc modo vaticinatus est : Beata sterilis, incoinquinata, quæ nescivit torum in delicto, et spado, qui non operatus est manibus suis iniquitatem; ut vel ea voce illam quam fabulis suis commendare ac manibus exercere solent fœditatem, præcideret. D XVI. Quam multa proponi alia possunt! ut cum Apostolus ita loquitur: Malier innupia, et virgo sollicita est de iis, quæ sunt Domini, quomodo pla- ceat Domino. lloc autem idcirco dicit, quod non perfunctorie commendandæ castitatis potestas esset a Spiritu sancto commissa. Tum vero de iis qui honestis illigati sunt ita disputat: Honorabile con- nubium, et torus immaculatus; fornicatores aulem, et adulteros judicabit Dominus *. Præterea contra eosdem exclamat ad Romanos, scribens, et eorum qui in ejusmodi flagitiis volutantur turpitudinem delegit his verbis: Nam et femina eorum immutare- runt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam ³. Tum de maribus subjicit: Masculi in masculos turpitudinem operantes *. Præterea in Epi- stola ad Timothcum de iisdem ita loquitur Quod in novissimis diebus instabunt tempora periculosa. Et erunt homines voluptatum magís amatores quam Dei '. rursum : Prohibentium nubere, abstinere a cibis : cauteriatam habentium suam conscientiam³. Ex eo videlicet quod caste matrimonio conjungi, ac prolem suscipere prohibent, ardente interim illo- rum conscientia; dum assiduis in scortationibus, corrup:elisque versantur, ac procreatione sobolis interdicunt. Nam quod ad illud attinet quos isti sacrificium vocant, lutulentum quiddam et impu- rum, jam tum olim a Propheta demonstratum est, serpentis esse carnem, non Domuni. Absit! Sic enim loquitur: Contrivisti capita draconis, et de- disti eum escam populis Æthiopum. Sane enim ser- pentinæ cujusdam escæ genus est illorum abomi- nanda superstitio: iidemque Æthiopes illi sunt scelerum suorum nigrore deformati, qui ejusmodi ritus nunc dæmonis Jovis, olim præstigiatoris, qui et frustra a nonnullis habetur Deus, religioso cultu celebrant. Siquidem bæreses universæ de Græcorum fabulis ea collegerunt, ex quibus novam sibi erro- ris sectam condiderunt, cụm ea deteriorem alium ad sensum transtulissent. Nam of a poetis Metin (quam prudentiam appellare possis) filiam suam absorbens absorbeat; quemadmodum sanctus Clemens ait, cum deridet: Quin enim devorasse Metin dicitur, non de introductus est Jupiter. Nemo porro infanten deorum qui a Græcis coluntur turpitudinem infante ullo, sed de proprio semine par est intelligi. C ' Joan. xx, 17. Sap. III, 14. Cor. vii. 34. * Hebr. xiii, 4. : Rom. 1, 26. ibid. 27. fabulæ auctor Hesiodus in Theog. Ubi primam Jovis uxorem Metin ab eo devoratam cecinit; indidemque propagatam Palladem. Apollodorus vero lib. Bi- blioth. Metin ait Oceani iliam Jovi auxiliatam esse; camdemque Saturno potionem quamdam propi- nasse, quia is exhausta, filios, ques devorarai, om- || Tim. nes evomuit. Athenagoras in Legal. pro Christia- nis Orphei versus citat, quibus de Planete mentio est, quem indicat deinde a Jove similiter absorptum : Quod Gesnerus interpres ad Melin transtuit. Verum de Phanete loqui videtur Athena- goras, non de Meli. 8. 1-4. Tim. iv, 3, 2 • Psal. Lxxi, 13, 14. (80) Παρεισφέρουσι γὰρ οἱ ποιηταί. Pulidissim

φυόμενοι ηπατημένοι ἄνθρωποι, ὥσπερ ἀπὸ πικρίας Β γρ. παρθένος. Γνωστικούς κβ', προσο οικεῖ δὲ αὐτῇ μοναχὸς τῆς παρεμβολῆς τῶν Γνωστι κῶν ὁ δοκιμώτατος: Γνωστικός ὁ καταξιωθεὶς τῆς γνώσεως, καρποί, ὡς παντί τω δῆλόν ἐστι, καὶ φωρατὸν πρὸς δοκιμὴν ἀληθείας, οὐ μόνον εἴποιμι πιστοῖς, ἀλλὰ τάχα καὶ ἀπίστοις, ἐν τῷ κόσμῳ ἐβλάστησαν. Τὸ γὰρ μήτραν καὶ αἰσχρότητα λέγειν, καὶ τὰ ἄλλα, πῶς οὐχὶ καταγέλαστα φανείη πᾶσιν ἀνθρώποις, Ελληνί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις ; Πολλὴ δὲ συμφορὰ καὶ μεγίστη, ὡς εἰπεῖν, ταλαιπωρία τους ἐν καταγνώσει καὶ ἐν πλάνῃ ἐπισείεσθαι ἡμῖν τῶν αἱρέσεων ἀρχηγούς, καὶ ἐπανίστασθαι, ὥσπερ κνω- δάλων πλῆθος, οχλήσεις τε καὶ δυσοδμίας, κνισμούς τε καὶ ἐπεντριβὰς ἡμῖν ἐμποιοῦντας διὰ τῆς τοῦ μυσ θοποιοῦ πλάνης. Οὗτοι δὲ οἱ τούτῳ τῷ Νικολάῳ συν εξευγμένοι, πάλιν ἀπ' αὐτοῦ ὡς ἀπὸ οὐρίου ἀκοῦ Όφεως σκορπίοι ἢ ἐξ ἀσπίδων γεγεννημένοι, τινὰ ἡμῖν παρεισφέρουσι κενοφωνίας ὀνόματα, καὶ βίβλους πλάττουσι, Νωρίαν τινὰ βίβλον καλοῦντες, καὶ ἐξ ὑπονοίας Ελληνικής δεισιδαιμονίας μεταποιοῦντες τὴν παρ' αὐτοῖς τοῖς Ἕλλησι μυθώδη ῥαψῳδίαν και φαντασίαν, οὕτω τὸ ψεῦδος τῇ ἀληθείᾳ παραπλέ- κουσι. Ταύτην γάρ φασι τὴν Νωρίαν εἶναι τοῦ Νε γυναῖκα. Καλοῦσι δὲ Νωρίαν, ὅπως τὰ Ἑλληνικῶς παρὰ τοῖς Ἕλλησι ῥαψῳδηθέντα αὐτοὶ βαρβαρικοῖς ὀνόμασι μεταποιήσαντες, τοῖς ἐπατημένοις παρ' αὐτῶν φαντασίαν ἐργάσωνται, ἵνα δὴ καθ' ἑρμηνείαν ποιήσωσι τὸ τῆς Πύρρας όνομα, Νωρίαν τοῦτο όνο- μάζοντες. Ἐπειδὴ γὰρ νουμά (69) ἐν τῇ Ἑβραῖς. περ οὐ κατὰ τὴν βαθεῖαν γλῶσσαν ἑρμηνεύεται, ἀλλὰ καὶ Συριακῇ διαλέκτῳ· ἡσαυθ γὰρ τὸ περ παρὰ Ἑβραίοις καλεῖται, οὐ (69') κατὰ τὴν βαθεῖαν γλῶσσαν· τούτου χάριν αὐτοῖς συμβέβηκε κατά ἄγνοιαν καὶ ἀπειρίαν τῷ ὀνόματι τούτῳ κεχρῆσθαι. Οὔτε γὰρ Πύρρα ἡ παρ' Ἕλλησιν, οὔτε Νωρία ἡ παρὰ τούτοις μυθευομένη, ἀλλὰ Βαρθενώς ' τῷ Νῶς γέγονε γυνή. Καὶ οἱ Ἕλληνες γάρ φασι τὴν Δευκα λίωνος γυναίκα Πύῤῥαν καλεῖσθαι. Εἶτα τὴν αἰτίας ὑποτίθενται οὗτοι οἱ τὰ τοῦ Φιλιστίωνος (70) ἡμῖν ως βαθείᾳ Βαθείαν ΝΠΩΝ. Εστίας 3:1 S. ERIPHANI in mundo pullularunt, homines erroribus implicati, A ae velut ex amaritudine procreati fructus, quemad- modum cuivis perspicuum est, et ad veritatis pro- bationem non solum a fidelibus, sed etiam ab infi- delibus deprehendi nullo negotio potest. Etenim vulvam, ac turpitudinem, cæteraque id genus in sermone jactare, nonne ridiculum mortalibus on- nibus Græcis perinde ac barbaris, sapientibus in- sipientibusque videbitur? Sed hæc magna prorsus calamitas, ac vehemens, ut ita dicam, infelicitas est damnatos illos, et errore deceptos sectarum artifices incitari contra nos atque insurgere, velut fœdas quasdam bestias, quæ molestiam nobis ac fetorem et pruritum confictis illis suis mendaciis afferant. Ergo isti cum Nicolao conjuncti, et ab eo velut subv utaneo serpentis ovo scorpii, sive aspi- dibus prognati quædam nobis inauiter sonantia nomina, librosque commenti sunt : velut inter ca- terosquem Noriam appellant, atque ex superstitio- sis Gentilium opinionibus conformatis ad institu- tum suum nugis illis ac fabulis veritati mendacium admiscent. Quippe Noriam istam Noeni conjugem faciunt. Quam idcirco Noriam vocant, ut quæ a gentilibus concinnata sunt barbaris vocibus dissi- mulantes, circumventis a se hominibus facilius illu- dant : quo quidem pacto, ut Pyrrhæ vocabulum in- terpretando redderent, Noriæ appellationen indi- derunt. Nam cum nura apud Hebræos ignem, non illa quidem secretiore lingua, sed Syriaca signifi- cet; Hebræi siquidem ignem esauth nominant, illi pre inscitia atque imperitia eo vocabulo sunt abusi. C Atqui neque Pyrrha illa Græcorum celebrata scri- ptis, neque ab illis conficta Noria, sed Barthenus Noemi conjux fuit. Græci vero Pyrrham Deucalio- nis uxorem fuisse memorant. Tum causam afferunt iidem illi, qui Philistionis mimos iterum nobis ob- trudunt. Cum enim, inquiunt, in arca esse et exsecranda nescio quæ figmenta, velut mysteria, traderent, se ab exquisita illa rerum altissimarum notitia dici voluerunt. Augustinus : Gnostici propter excellentiam scientiæ sic se appella- tos esse, vel appellari debuisse gloriantur. Apud So- cratem, lib. iv, cap. 18, alias corrigendus in- terpres, qui quod Evagrius de insigni quodam mo- nacho scripserat ad Mariam lacun habitante, ita vertit: In ea monachus ex secta Gnosticorum vir spectatissimus habitavit. Fal- litur. Neque enim ex tam impura secta laudabilis ac probus exsistere monachus potnit; neque de virtutibus tam exquisite disputare. Quare eodem sensu quo Clemens usus est, et Evagrius ipse, qui libruin eo nomine inscripserat, accipiendus est, nempe eximia divinarum rerum scientia præditus. Redeo ad hæresin Gnostico- rum, quæ non una simplexque fuit, sed universi fere, quos fabulones Augustinus vocat : Quique, ut idem ait, fabulas vanas, easque longas et perplexas conteruerunt, Gnosticorum appellatione censentur. Epiphanius, infra har. xxxi sub initium, decem Gnosticorum genera facit, a totidem illorum pro- pagata ducibus, quos partim eodem illo loco, par- tim hæresi xxvni, n. 1, percenset. Sunt autem hi, D Simon, Menander, Saturnilus, Basilides, Nicolaus, Carpocrates, Valentinus, Colorbasus, Ptolemaeus et Secundus. Clemens Alexandrinus, lib. Strom., addit et Prodicum. Verum certa quædam ac pecu- liaris secta fuit, quæ sibi Gnosticorum nomen præ cæteris vindicavit; de quibus hoc in capite agit Epiphanius, et alii qui de hæresibus scripserunt. in primisque Tertullianum, qui Scorpiacum contra Gnosticos edidit; quam quidem hæresin Hierony- mus Contra Vigilantium scribens Cajanam vocal. di ignem significat. Quod autem Judæis post captivi- Latein familiaris ac popularis lingua Syriaca foret : ideo nota non lingua, quæ et D' citur, sed communi ac vulgari idem esse quod' ignem asserit. autem linguam alludens ad Eze- chielis locum dixit, qui est cap. 1, : Non enim ad populum profundi sermonis et ignotæ linguæ tu mitteris. Hebraica lingua WN ignem significat, Ara- maa Qua voce ignem a Noemio vocatum Beros:s prodidit. Atque inde fortassis Græci origineni deduxerunt. cont. luf. Et quasi mimum Philistionis, vel Lentuli, ad Marulli stropham eleganti sermone confictam, et (69) Ἐπειδὴ γὰρ γουρά. της Aramæa lingua (69) Οὐ Torte delendum. EDIT. PATROL. (70) Οὗτοι τὰ τοῦ Φιλιστίωνος. Hieron. Αpol. ι:

φυόμενοι ηπατημένοι ἄνθρωποι, ὥσπερ ἀπὸ πικρίας Β γρ. παρθένος. Γνωστικούς κβ', προσο οικεῖ δὲ αὐτῇ μοναχὸς τῆς παρεμβολῆς τῶν Γνωστι κῶν ὁ δοκιμώτατος: Γνωστικός ὁ καταξιωθεὶς τῆς γνώσεως, καρποί, ὡς παντί τω δῆλόν ἐστι, καὶ φωρατὸν πρὸς δοκιμὴν ἀληθείας, οὐ μόνον εἴποιμι πιστοῖς, ἀλλὰ τάχα καὶ ἀπίστοις, ἐν τῷ κόσμῳ ἐβλάστησαν. Τὸ γὰρ μήτραν καὶ αἰσχρότητα λέγειν, καὶ τὰ ἄλλα, πῶς οὐχὶ καταγέλαστα φανείη πᾶσιν ἀνθρώποις, Ελληνί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις ; Πολλὴ δὲ συμφορὰ καὶ μεγίστη, ὡς εἰπεῖν, ταλαιπωρία τους ἐν καταγνώσει καὶ ἐν πλάνῃ ἐπισείεσθαι ἡμῖν τῶν αἱρέσεων ἀρχηγούς, καὶ ἐπανίστασθαι, ὥσπερ κνω- δάλων πλῆθος, οχλήσεις τε καὶ δυσοδμίας, κνισμούς τε καὶ ἐπεντριβὰς ἡμῖν ἐμποιοῦντας διὰ τῆς τοῦ μυσ θοποιοῦ πλάνης. Οὗτοι δὲ οἱ τούτῳ τῷ Νικολάῳ συν εξευγμένοι, πάλιν ἀπ' αὐτοῦ ὡς ἀπὸ οὐρίου ἀκοῦ Όφεως σκορπίοι ἢ ἐξ ἀσπίδων γεγεννημένοι, τινὰ ἡμῖν παρεισφέρουσι κενοφωνίας ὀνόματα, καὶ βίβλους πλάττουσι, Νωρίαν τινὰ βίβλον καλοῦντες, καὶ ἐξ ὑπονοίας Ελληνικής δεισιδαιμονίας μεταποιοῦντες τὴν παρ' αὐτοῖς τοῖς Ἕλλησι μυθώδη ῥαψῳδίαν και φαντασίαν, οὕτω τὸ ψεῦδος τῇ ἀληθείᾳ παραπλέ- κουσι. Ταύτην γάρ φασι τὴν Νωρίαν εἶναι τοῦ Νε γυναῖκα. Καλοῦσι δὲ Νωρίαν, ὅπως τὰ Ἑλληνικῶς παρὰ τοῖς Ἕλλησι ῥαψῳδηθέντα αὐτοὶ βαρβαρικοῖς ὀνόμασι μεταποιήσαντες, τοῖς ἐπατημένοις παρ' αὐτῶν φαντασίαν ἐργάσωνται, ἵνα δὴ καθ' ἑρμηνείαν ποιήσωσι τὸ τῆς Πύρρας όνομα, Νωρίαν τοῦτο όνο- μάζοντες. Ἐπειδὴ γὰρ νουμά (69) ἐν τῇ Ἑβραῖς. περ οὐ κατὰ τὴν βαθεῖαν γλῶσσαν ἑρμηνεύεται, ἀλλὰ καὶ Συριακῇ διαλέκτῳ· ἡσαυθ γὰρ τὸ περ παρὰ Ἑβραίοις καλεῖται, οὐ (69') κατὰ τὴν βαθεῖαν γλῶσσαν· τούτου χάριν αὐτοῖς συμβέβηκε κατά ἄγνοιαν καὶ ἀπειρίαν τῷ ὀνόματι τούτῳ κεχρῆσθαι. Οὔτε γὰρ Πύρρα ἡ παρ' Ἕλλησιν, οὔτε Νωρία ἡ παρὰ τούτοις μυθευομένη, ἀλλὰ Βαρθενώς ' τῷ Νῶς γέγονε γυνή. Καὶ οἱ Ἕλληνες γάρ φασι τὴν Δευκα λίωνος γυναίκα Πύῤῥαν καλεῖσθαι. Εἶτα τὴν αἰτίας ὑποτίθενται οὗτοι οἱ τὰ τοῦ Φιλιστίωνος (70) ἡμῖν ως βαθείᾳ Βαθείαν ΝΠΩΝ. Εστίας 3:1 S. ERIPHANI in mundo pullularunt, homines erroribus implicati, A ae velut ex amaritudine procreati fructus, quemad- modum cuivis perspicuum est, et ad veritatis pro- bationem non solum a fidelibus, sed etiam ab infi- delibus deprehendi nullo negotio potest. Etenim vulvam, ac turpitudinem, cæteraque id genus in sermone jactare, nonne ridiculum mortalibus on- nibus Græcis perinde ac barbaris, sapientibus in- sipientibusque videbitur? Sed hæc magna prorsus calamitas, ac vehemens, ut ita dicam, infelicitas est damnatos illos, et errore deceptos sectarum artifices incitari contra nos atque insurgere, velut fœdas quasdam bestias, quæ molestiam nobis ac fetorem et pruritum confictis illis suis mendaciis afferant. Ergo isti cum Nicolao conjuncti, et ab eo velut subv utaneo serpentis ovo scorpii, sive aspi- dibus prognati quædam nobis inauiter sonantia nomina, librosque commenti sunt : velut inter ca- terosquem Noriam appellant, atque ex superstitio- sis Gentilium opinionibus conformatis ad institu- tum suum nugis illis ac fabulis veritati mendacium admiscent. Quippe Noriam istam Noeni conjugem faciunt. Quam idcirco Noriam vocant, ut quæ a gentilibus concinnata sunt barbaris vocibus dissi- mulantes, circumventis a se hominibus facilius illu- dant : quo quidem pacto, ut Pyrrhæ vocabulum in- terpretando redderent, Noriæ appellationen indi- derunt. Nam cum nura apud Hebræos ignem, non illa quidem secretiore lingua, sed Syriaca signifi- cet; Hebræi siquidem ignem esauth nominant, illi pre inscitia atque imperitia eo vocabulo sunt abusi. C Atqui neque Pyrrha illa Græcorum celebrata scri- ptis, neque ab illis conficta Noria, sed Barthenus Noemi conjux fuit. Græci vero Pyrrham Deucalio- nis uxorem fuisse memorant. Tum causam afferunt iidem illi, qui Philistionis mimos iterum nobis ob- trudunt. Cum enim, inquiunt, in arca esse et exsecranda nescio quæ figmenta, velut mysteria, traderent, se ab exquisita illa rerum altissimarum notitia dici voluerunt. Augustinus : Gnostici propter excellentiam scientiæ sic se appella- tos esse, vel appellari debuisse gloriantur. Apud So- cratem, lib. iv, cap. 18, alias corrigendus in- terpres, qui quod Evagrius de insigni quodam mo- nacho scripserat ad Mariam lacun habitante, ita vertit: In ea monachus ex secta Gnosticorum vir spectatissimus habitavit. Fal- litur. Neque enim ex tam impura secta laudabilis ac probus exsistere monachus potnit; neque de virtutibus tam exquisite disputare. Quare eodem sensu quo Clemens usus est, et Evagrius ipse, qui libruin eo nomine inscripserat, accipiendus est, nempe eximia divinarum rerum scientia præditus. Redeo ad hæresin Gnostico- rum, quæ non una simplexque fuit, sed universi fere, quos fabulones Augustinus vocat : Quique, ut idem ait, fabulas vanas, easque longas et perplexas conteruerunt, Gnosticorum appellatione censentur. Epiphanius, infra har. xxxi sub initium, decem Gnosticorum genera facit, a totidem illorum pro- pagata ducibus, quos partim eodem illo loco, par- tim hæresi xxvni, n. 1, percenset. Sunt autem hi, D Simon, Menander, Saturnilus, Basilides, Nicolaus, Carpocrates, Valentinus, Colorbasus, Ptolemaeus et Secundus. Clemens Alexandrinus, lib. Strom., addit et Prodicum. Verum certa quædam ac pecu- liaris secta fuit, quæ sibi Gnosticorum nomen præ cæteris vindicavit; de quibus hoc in capite agit Epiphanius, et alii qui de hæresibus scripserunt. in primisque Tertullianum, qui Scorpiacum contra Gnosticos edidit; quam quidem hæresin Hierony- mus Contra Vigilantium scribens Cajanam vocal. di ignem significat. Quod autem Judæis post captivi- Latein familiaris ac popularis lingua Syriaca foret : ideo nota non lingua, quæ et D' citur, sed communi ac vulgari idem esse quod' ignem asserit. autem linguam alludens ad Eze- chielis locum dixit, qui est cap. 1, : Non enim ad populum profundi sermonis et ignotæ linguæ tu mitteris. Hebraica lingua WN ignem significat, Ara- maa Qua voce ignem a Noemio vocatum Beros:s prodidit. Atque inde fortassis Græci origineni deduxerunt. cont. luf. Et quasi mimum Philistionis, vel Lentuli, ad Marulli stropham eleganti sermone confictam, et (69) Ἐπειδὴ γὰρ γουρά. της Aramæa lingua (69) Οὐ Torte delendum. EDIT. PATROL. (70) Οὗτοι τὰ τοῦ Φιλιστίωνος. Hieron. Αpol. ι:

αὖθις προσφερόμενοι, ὅτι, πολλάκις βουλομένῃ μετὰ τοῦ Νῶς ἐν τῇ κιβωτῷ γενέσθαι, οὐ συνεχωρεῖτο, τοῦ ἄρχοντος, φασί, τοῦ τὸν κόσμον κτίσαντος βου- λομένου αὐτὴν ἀπολέσαι σὺν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἐν τῷ κατακλυσμῷ. Αὐτὴν δέ φασιν ἐπικαθιζάνειν ἐν τῇ λάρνακι, καὶ ἐμπιπρᾶν αὐτὴν οὐχ ἅπαξ, οὐδὲ δις, ἀλλὰ πολλάκις, καὶ πρῶτον, καὶ δεύτερον, καὶ τρί- τον. Οθεν δὴ εἰς ἔτη πολλὰ ἐλήλακεν ἡ τῆς αὐτοῦ τοῦ Νῶε λάρνακος κατασκευή, διὰ τὸ πολλάκις αὐτήν ὑπ' αὐτῆς ἐμπεπρῆσθαι. Ην γάρ, φασὶν, ὁ Νε πειθόμενος τῷ ἄρχοντι· ἡ δὲ Νωρία ἀπεκάλυψε τὰς ἄνω δυνάμεις καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δυνάμεων Βαρβηλώ τὴν ὑπεναντίαν τῷ ἄρχοντι, ὡς καὶ αἱ ἄλλαι δυνάμεις· καὶ ὑπέφαινεν, ὅτι δὴ ' τὰ συληθέντα ἀπὸ τῆς ἄνωθεν μητρὸς διὰ τοῦ ἄρχοντος τοῦ τὸν κόσμον πεποιηκότος, καὶ τῶν ἄλλων τῶν σὺν αὐτῷ θεῶν τε καὶ ἀγγέλων Β καὶ δαιμόνων συλλέγειν ἀπὸ τῆς ἐν τοῖς σώμασι δυνάμεως διὰ τῆς ἀποῤῥοίας ἀῤῥένων τε καὶ θησ λειῶν. Β'. Καὶ ἁπλῶς περικακῶ τὴν πᾶσαν τούτων τοῦ σκότους πήρωσιν ὑποδεικνύων. Πολὺν γὰρ χρόνον ἀναλώσαιμι ἂν, εἰ ἐνταῦθεν τὴν περὶ τούτων γενο- μένην σύνταξιν ἐθελήσω λεπτολογήσαι, τὰ ἄτοπα αὐτῶν τῆς ψευδωνύμου γνώσεως διδάγματα καθ' ἑκάστην ὑφηγούμενος. "Αλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν, διαφόρως πάλιν ἐπεντριβόμενοι, τάς τε ὄψεις αὐτῶν ' χρονον τες, καὶ περικρουόμενον, Βαρκαββαν τινα προφήτην παρεισάγουσιν, ἄξιον τοῦ αὐτῶν ὀνόματος. Καββα γὰρ ἑρμηνεύεται (71) πορνεία κατὰ τὴν Συριακὴν διάλεκτον, φονοκτονία δὲ κατὰ τὴν Εβραϊκήν. Καὶ πάλιν ἑρμηνεύεται τετάρτη μοίρα του μέτρου. Χλεύης @ δὲ καὶ γέλωτος τὸ τοιοῦτον, μᾶλλον δὲ σχετλιασμοῦ ἄξιον παρὰ τοῖς τὸ ὄνομα τοῦτο ἐπισταμένοις κατά τὰς ἰδίας γλώσσας. Φέρουσι δὲ ἡμῖν ἐκ τούτου τοῦ θαυμασιωτάτου προφήτου διήγησιν αἰσχρὰν, ὅπως φθοριμαίοις σώμασι πλησιάσαι πεισθῶμεν, καὶ τῆς ἄνωθεν ἐλπίδος ἐκπέσωμεν, οὐκ αἰσχυνόμενοι αὐτοῖς τοῖς ῥήμασι τὰ τῆς πορνείας διηγεῖσθαι, πάλιν έρω- τικὰ τῆς Κύπριδος ποιητεύματα. Αλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν πάλιν ἐπίπλαστον εἰσάγουσιν ἀγώγιμόν τι ποίημα (72) ᾧ ποιητεύματι ἐπέθεντο ὄνομα, Εὐαγγέλιον τελειώ σεως τοῦτο φάσκοντες. Καὶ ἀληθῶς οὐκ Εὐαγγέλιον τοῦτο, ἀλλὰ πένθους τελείωσις. Πᾶσα γὰρ ἡ τοῦ θα νάτου τελείωσις ἐν τῇ τοιαύτῃ ὑποσπορᾷ τοῦ διαβόλου ἐμφέρεται. Αλλοι δὲ οὐκ αἰσχύνονται λέγοντες Εὐαγ γέλιον Εὔας. Εἰς ὄνομα γὰρ αὐτῆς δῆθεν, ὡς εὑρού- σῆς τὸ ὄνομα τῆς γνώσεως ἐξ ἀποκαλύψεως τοῦ λα λήσαντος αὐτῇ ὄφεως, σπορὰν ὑποτίθενται. Καὶ ὥσπερ ἐν ἁστάτῳ γνώμῃ μεθύοντος καὶ παραλα- λοῦντος οὐκ ἴσα εἴη τὰ ῥήματα, ἀλλὰ τὰ μὲν γέλωτι πεποιημένα, ἕτερα δὲ κλαυθμοῦ ἔμπλεα· οὕτως ή δεῖ. * ἀνθρώπων. μήτραν πορνείας Φονοκτονίαν Αγώγιμον ἀγώγιμον μῦθον ADVERSUS HÆRESES LIB 1. TOM. II. - HÆÆRES. XXVI. A cuni Noenio cuperet, nunquam id ei permissum est ; quod eam princeps mundi conditor una cum aute ris omnibus diluvio vellet exstinguere. Ergo læc insidens arcæ non semel ac secundo, sed sæpius. adeoque tertio illam incendit. Quo factum est, ut ad complures annos a Noemo hæc arcæ structura prorogata fuerit, cum ab illa sæpius esset exusta. Siquidem Noenus principi se obsequentem præsta- bat; Noria vero superas virtutes, et ab iis profectam Barbelonem principi contrariam indicavit, quenı- admodum et aliæ fecere virtutes : atque illud præ- terea docuit oportere quæ supremæ Parenti a conditore mundi principe, ac reliquis qui cum eo sunt diis atque angelis, et dæmonibus erepta sunt, ex insita corporum vi per marium ac feminarum profluvia colligere. C II. Atque, ut uno verbo dicam, piget me omnem illorum cæcitatis caliginem oratione persequi. Multum enim insumendum erit temporis, si univer- sam horum figmentorum ab illis concinnatam se- riem hoc loco diligentius explicare voluero, et com- mentitiæ illorum cognitionis absurda doginata si- gillatim proponere. Alii porro varie ab illis ad communem perniciem exorti, et intuentium oculis præstigiis illudentes, et ipsimet illusi Barcabban nescio quem prophetam objiciunt, sua illa appella- tione dignum. Cabba enim Syriaca lingua, stuprum significat; Hebraice parricidium. Sed et mensura For. For. quam Syriace tabernaculum, et fornicem significat : necnon et prostibulum, ac lupanar. Numer. quoque ssy, com. 8, LXX reddiderunt. Unde et stuprique notio. vero, sive parricidium, nusquam legere memini. Suspicor Epiphaniuin mp tanquam a derivatum acce- D quadrantem eo nomine vocant. Risu igitur ac ludi- brio digna, vel miseranda potius est ejusmodi no- minum accommodatio apud cos, qui in suapte lin- gua vocis illius potestatem intelligunt. Cæterum ex tam admirabili propheta turpem nobis narratio- nem afferunt: qua ut corruptis consuescamus cor- poribus persuadeant, atque ab omni spe coelestium excidamus. Nec illos pudet de stupris, amatoriisque ac venereis rebus nudis ac simplicibus verbis dis- serere. Sunt et ex iis nonnulli, qui adulterinum quoddam et adscititium poema venditant, quorl opus perfectionis Evangelium inscribunt, cum re- vera non Evangelium, sed doloris sit ac luctus per- fectio. Universa quippe consummataque mortis acerbitas in eo diaboli fetu continetur. Alii Evangelium Eve sine ullo pudore jactitant. Sub bujus enim noinine; utpote quæ cognitionis nomen a serpente quocum collocuta est, didicerit, perfi- diæ suæ semina sparserunt. Ac quemadmodum ebrii, quorum inconstans animus, et inconsider- pisse, quod est perforare. poema. est quod advehitur, aut importa- tur. Nos ascititium ex communi potestate inter- pretari maluinius. Quanquam n. 17, pag. 100, in priori illa Corna. notione usur- patur. (71) Καββᾶ γὰρ ἑρμηνεύεται. Tam Hebraice (72) Αγώγιμόν τι ποίημα. Cornarius illiciens

αὖθις προσφερόμενοι, ὅτι, πολλάκις βουλομένῃ μετὰ τοῦ Νῶς ἐν τῇ κιβωτῷ γενέσθαι, οὐ συνεχωρεῖτο, τοῦ ἄρχοντος, φασί, τοῦ τὸν κόσμον κτίσαντος βου- λομένου αὐτὴν ἀπολέσαι σὺν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἐν τῷ κατακλυσμῷ. Αὐτὴν δέ φασιν ἐπικαθιζάνειν ἐν τῇ λάρνακι, καὶ ἐμπιπρᾶν αὐτὴν οὐχ ἅπαξ, οὐδὲ δις, ἀλλὰ πολλάκις, καὶ πρῶτον, καὶ δεύτερον, καὶ τρί- τον. Οθεν δὴ εἰς ἔτη πολλὰ ἐλήλακεν ἡ τῆς αὐτοῦ τοῦ Νῶε λάρνακος κατασκευή, διὰ τὸ πολλάκις αὐτήν ὑπ' αὐτῆς ἐμπεπρῆσθαι. Ην γάρ, φασὶν, ὁ Νε πειθόμενος τῷ ἄρχοντι· ἡ δὲ Νωρία ἀπεκάλυψε τὰς ἄνω δυνάμεις καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δυνάμεων Βαρβηλώ τὴν ὑπεναντίαν τῷ ἄρχοντι, ὡς καὶ αἱ ἄλλαι δυνάμεις· καὶ ὑπέφαινεν, ὅτι δὴ ' τὰ συληθέντα ἀπὸ τῆς ἄνωθεν μητρὸς διὰ τοῦ ἄρχοντος τοῦ τὸν κόσμον πεποιηκότος, καὶ τῶν ἄλλων τῶν σὺν αὐτῷ θεῶν τε καὶ ἀγγέλων Β καὶ δαιμόνων συλλέγειν ἀπὸ τῆς ἐν τοῖς σώμασι δυνάμεως διὰ τῆς ἀποῤῥοίας ἀῤῥένων τε καὶ θησ λειῶν. Β'. Καὶ ἁπλῶς περικακῶ τὴν πᾶσαν τούτων τοῦ σκότους πήρωσιν ὑποδεικνύων. Πολὺν γὰρ χρόνον ἀναλώσαιμι ἂν, εἰ ἐνταῦθεν τὴν περὶ τούτων γενο- μένην σύνταξιν ἐθελήσω λεπτολογήσαι, τὰ ἄτοπα αὐτῶν τῆς ψευδωνύμου γνώσεως διδάγματα καθ' ἑκάστην ὑφηγούμενος. "Αλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν, διαφόρως πάλιν ἐπεντριβόμενοι, τάς τε ὄψεις αὐτῶν ' χρονον τες, καὶ περικρουόμενον, Βαρκαββαν τινα προφήτην παρεισάγουσιν, ἄξιον τοῦ αὐτῶν ὀνόματος. Καββα γὰρ ἑρμηνεύεται (71) πορνεία κατὰ τὴν Συριακὴν διάλεκτον, φονοκτονία δὲ κατὰ τὴν Εβραϊκήν. Καὶ πάλιν ἑρμηνεύεται τετάρτη μοίρα του μέτρου. Χλεύης @ δὲ καὶ γέλωτος τὸ τοιοῦτον, μᾶλλον δὲ σχετλιασμοῦ ἄξιον παρὰ τοῖς τὸ ὄνομα τοῦτο ἐπισταμένοις κατά τὰς ἰδίας γλώσσας. Φέρουσι δὲ ἡμῖν ἐκ τούτου τοῦ θαυμασιωτάτου προφήτου διήγησιν αἰσχρὰν, ὅπως φθοριμαίοις σώμασι πλησιάσαι πεισθῶμεν, καὶ τῆς ἄνωθεν ἐλπίδος ἐκπέσωμεν, οὐκ αἰσχυνόμενοι αὐτοῖς τοῖς ῥήμασι τὰ τῆς πορνείας διηγεῖσθαι, πάλιν έρω- τικὰ τῆς Κύπριδος ποιητεύματα. Αλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν πάλιν ἐπίπλαστον εἰσάγουσιν ἀγώγιμόν τι ποίημα (72) ᾧ ποιητεύματι ἐπέθεντο ὄνομα, Εὐαγγέλιον τελειώ σεως τοῦτο φάσκοντες. Καὶ ἀληθῶς οὐκ Εὐαγγέλιον τοῦτο, ἀλλὰ πένθους τελείωσις. Πᾶσα γὰρ ἡ τοῦ θα νάτου τελείωσις ἐν τῇ τοιαύτῃ ὑποσπορᾷ τοῦ διαβόλου ἐμφέρεται. Αλλοι δὲ οὐκ αἰσχύνονται λέγοντες Εὐαγ γέλιον Εὔας. Εἰς ὄνομα γὰρ αὐτῆς δῆθεν, ὡς εὑρού- σῆς τὸ ὄνομα τῆς γνώσεως ἐξ ἀποκαλύψεως τοῦ λα λήσαντος αὐτῇ ὄφεως, σπορὰν ὑποτίθενται. Καὶ ὥσπερ ἐν ἁστάτῳ γνώμῃ μεθύοντος καὶ παραλα- λοῦντος οὐκ ἴσα εἴη τὰ ῥήματα, ἀλλὰ τὰ μὲν γέλωτι πεποιημένα, ἕτερα δὲ κλαυθμοῦ ἔμπλεα· οὕτως ή δεῖ. * ἀνθρώπων. μήτραν πορνείας Φονοκτονίαν Αγώγιμον ἀγώγιμον μῦθον ADVERSUS HÆRESES LIB 1. TOM. II. - HÆÆRES. XXVI. A cuni Noenio cuperet, nunquam id ei permissum est ; quod eam princeps mundi conditor una cum aute ris omnibus diluvio vellet exstinguere. Ergo læc insidens arcæ non semel ac secundo, sed sæpius. adeoque tertio illam incendit. Quo factum est, ut ad complures annos a Noemo hæc arcæ structura prorogata fuerit, cum ab illa sæpius esset exusta. Siquidem Noenus principi se obsequentem præsta- bat; Noria vero superas virtutes, et ab iis profectam Barbelonem principi contrariam indicavit, quenı- admodum et aliæ fecere virtutes : atque illud præ- terea docuit oportere quæ supremæ Parenti a conditore mundi principe, ac reliquis qui cum eo sunt diis atque angelis, et dæmonibus erepta sunt, ex insita corporum vi per marium ac feminarum profluvia colligere. C II. Atque, ut uno verbo dicam, piget me omnem illorum cæcitatis caliginem oratione persequi. Multum enim insumendum erit temporis, si univer- sam horum figmentorum ab illis concinnatam se- riem hoc loco diligentius explicare voluero, et com- mentitiæ illorum cognitionis absurda doginata si- gillatim proponere. Alii porro varie ab illis ad communem perniciem exorti, et intuentium oculis præstigiis illudentes, et ipsimet illusi Barcabban nescio quem prophetam objiciunt, sua illa appella- tione dignum. Cabba enim Syriaca lingua, stuprum significat; Hebraice parricidium. Sed et mensura For. For. quam Syriace tabernaculum, et fornicem significat : necnon et prostibulum, ac lupanar. Numer. quoque ssy, com. 8, LXX reddiderunt. Unde et stuprique notio. vero, sive parricidium, nusquam legere memini. Suspicor Epiphaniuin mp tanquam a derivatum acce- D quadrantem eo nomine vocant. Risu igitur ac ludi- brio digna, vel miseranda potius est ejusmodi no- minum accommodatio apud cos, qui in suapte lin- gua vocis illius potestatem intelligunt. Cæterum ex tam admirabili propheta turpem nobis narratio- nem afferunt: qua ut corruptis consuescamus cor- poribus persuadeant, atque ab omni spe coelestium excidamus. Nec illos pudet de stupris, amatoriisque ac venereis rebus nudis ac simplicibus verbis dis- serere. Sunt et ex iis nonnulli, qui adulterinum quoddam et adscititium poema venditant, quorl opus perfectionis Evangelium inscribunt, cum re- vera non Evangelium, sed doloris sit ac luctus per- fectio. Universa quippe consummataque mortis acerbitas in eo diaboli fetu continetur. Alii Evangelium Eve sine ullo pudore jactitant. Sub bujus enim noinine; utpote quæ cognitionis nomen a serpente quocum collocuta est, didicerit, perfi- diæ suæ semina sparserunt. Ac quemadmodum ebrii, quorum inconstans animus, et inconsider- pisse, quod est perforare. poema. est quod advehitur, aut importa- tur. Nos ascititium ex communi potestate inter- pretari maluinius. Quanquam n. 17, pag. 100, in priori illa Corna. notione usur- patur. (71) Καββᾶ γὰρ ἑρμηνεύεται. Tam Hebraice (72) Αγώγιμόν τι ποίημα. Cornarius illiciens

αὖθις προσφερόμενοι, ὅτι, πολλάκις βουλομένῃ μετὰ τοῦ Νῶς ἐν τῇ κιβωτῷ γενέσθαι, οὐ συνεχωρεῖτο, τοῦ ἄρχοντος, φασί, τοῦ τὸν κόσμον κτίσαντος βου- λομένου αὐτὴν ἀπολέσαι σὺν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἐν τῷ κατακλυσμῷ. Αὐτὴν δέ φασιν ἐπικαθιζάνειν ἐν τῇ λάρνακι, καὶ ἐμπιπρᾶν αὐτὴν οὐχ ἅπαξ, οὐδὲ δις, ἀλλὰ πολλάκις, καὶ πρῶτον, καὶ δεύτερον, καὶ τρί- τον. Οθεν δὴ εἰς ἔτη πολλὰ ἐλήλακεν ἡ τῆς αὐτοῦ τοῦ Νῶε λάρνακος κατασκευή, διὰ τὸ πολλάκις αὐτήν ὑπ' αὐτῆς ἐμπεπρῆσθαι. Ην γάρ, φασὶν, ὁ Νε πειθόμενος τῷ ἄρχοντι· ἡ δὲ Νωρία ἀπεκάλυψε τὰς ἄνω δυνάμεις καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δυνάμεων Βαρβηλώ τὴν ὑπεναντίαν τῷ ἄρχοντι, ὡς καὶ αἱ ἄλλαι δυνάμεις· καὶ ὑπέφαινεν, ὅτι δὴ ' τὰ συληθέντα ἀπὸ τῆς ἄνωθεν μητρὸς διὰ τοῦ ἄρχοντος τοῦ τὸν κόσμον πεποιηκότος, καὶ τῶν ἄλλων τῶν σὺν αὐτῷ θεῶν τε καὶ ἀγγέλων Β καὶ δαιμόνων συλλέγειν ἀπὸ τῆς ἐν τοῖς σώμασι δυνάμεως διὰ τῆς ἀποῤῥοίας ἀῤῥένων τε καὶ θησ λειῶν. Β'. Καὶ ἁπλῶς περικακῶ τὴν πᾶσαν τούτων τοῦ σκότους πήρωσιν ὑποδεικνύων. Πολὺν γὰρ χρόνον ἀναλώσαιμι ἂν, εἰ ἐνταῦθεν τὴν περὶ τούτων γενο- μένην σύνταξιν ἐθελήσω λεπτολογήσαι, τὰ ἄτοπα αὐτῶν τῆς ψευδωνύμου γνώσεως διδάγματα καθ' ἑκάστην ὑφηγούμενος. "Αλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν, διαφόρως πάλιν ἐπεντριβόμενοι, τάς τε ὄψεις αὐτῶν ' χρονον τες, καὶ περικρουόμενον, Βαρκαββαν τινα προφήτην παρεισάγουσιν, ἄξιον τοῦ αὐτῶν ὀνόματος. Καββα γὰρ ἑρμηνεύεται (71) πορνεία κατὰ τὴν Συριακὴν διάλεκτον, φονοκτονία δὲ κατὰ τὴν Εβραϊκήν. Καὶ πάλιν ἑρμηνεύεται τετάρτη μοίρα του μέτρου. Χλεύης @ δὲ καὶ γέλωτος τὸ τοιοῦτον, μᾶλλον δὲ σχετλιασμοῦ ἄξιον παρὰ τοῖς τὸ ὄνομα τοῦτο ἐπισταμένοις κατά τὰς ἰδίας γλώσσας. Φέρουσι δὲ ἡμῖν ἐκ τούτου τοῦ θαυμασιωτάτου προφήτου διήγησιν αἰσχρὰν, ὅπως φθοριμαίοις σώμασι πλησιάσαι πεισθῶμεν, καὶ τῆς ἄνωθεν ἐλπίδος ἐκπέσωμεν, οὐκ αἰσχυνόμενοι αὐτοῖς τοῖς ῥήμασι τὰ τῆς πορνείας διηγεῖσθαι, πάλιν έρω- τικὰ τῆς Κύπριδος ποιητεύματα. Αλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν πάλιν ἐπίπλαστον εἰσάγουσιν ἀγώγιμόν τι ποίημα (72) ᾧ ποιητεύματι ἐπέθεντο ὄνομα, Εὐαγγέλιον τελειώ σεως τοῦτο φάσκοντες. Καὶ ἀληθῶς οὐκ Εὐαγγέλιον τοῦτο, ἀλλὰ πένθους τελείωσις. Πᾶσα γὰρ ἡ τοῦ θα νάτου τελείωσις ἐν τῇ τοιαύτῃ ὑποσπορᾷ τοῦ διαβόλου ἐμφέρεται. Αλλοι δὲ οὐκ αἰσχύνονται λέγοντες Εὐαγ γέλιον Εὔας. Εἰς ὄνομα γὰρ αὐτῆς δῆθεν, ὡς εὑρού- σῆς τὸ ὄνομα τῆς γνώσεως ἐξ ἀποκαλύψεως τοῦ λα λήσαντος αὐτῇ ὄφεως, σπορὰν ὑποτίθενται. Καὶ ὥσπερ ἐν ἁστάτῳ γνώμῃ μεθύοντος καὶ παραλα- λοῦντος οὐκ ἴσα εἴη τὰ ῥήματα, ἀλλὰ τὰ μὲν γέλωτι πεποιημένα, ἕτερα δὲ κλαυθμοῦ ἔμπλεα· οὕτως ή δεῖ. * ἀνθρώπων. μήτραν πορνείας Φονοκτονίαν Αγώγιμον ἀγώγιμον μῦθον ADVERSUS HÆRESES LIB 1. TOM. II. - HÆÆRES. XXVI. A cuni Noenio cuperet, nunquam id ei permissum est ; quod eam princeps mundi conditor una cum aute ris omnibus diluvio vellet exstinguere. Ergo læc insidens arcæ non semel ac secundo, sed sæpius. adeoque tertio illam incendit. Quo factum est, ut ad complures annos a Noemo hæc arcæ structura prorogata fuerit, cum ab illa sæpius esset exusta. Siquidem Noenus principi se obsequentem præsta- bat; Noria vero superas virtutes, et ab iis profectam Barbelonem principi contrariam indicavit, quenı- admodum et aliæ fecere virtutes : atque illud præ- terea docuit oportere quæ supremæ Parenti a conditore mundi principe, ac reliquis qui cum eo sunt diis atque angelis, et dæmonibus erepta sunt, ex insita corporum vi per marium ac feminarum profluvia colligere. C II. Atque, ut uno verbo dicam, piget me omnem illorum cæcitatis caliginem oratione persequi. Multum enim insumendum erit temporis, si univer- sam horum figmentorum ab illis concinnatam se- riem hoc loco diligentius explicare voluero, et com- mentitiæ illorum cognitionis absurda doginata si- gillatim proponere. Alii porro varie ab illis ad communem perniciem exorti, et intuentium oculis præstigiis illudentes, et ipsimet illusi Barcabban nescio quem prophetam objiciunt, sua illa appella- tione dignum. Cabba enim Syriaca lingua, stuprum significat; Hebraice parricidium. Sed et mensura For. For. quam Syriace tabernaculum, et fornicem significat : necnon et prostibulum, ac lupanar. Numer. quoque ssy, com. 8, LXX reddiderunt. Unde et stuprique notio. vero, sive parricidium, nusquam legere memini. Suspicor Epiphaniuin mp tanquam a derivatum acce- D quadrantem eo nomine vocant. Risu igitur ac ludi- brio digna, vel miseranda potius est ejusmodi no- minum accommodatio apud cos, qui in suapte lin- gua vocis illius potestatem intelligunt. Cæterum ex tam admirabili propheta turpem nobis narratio- nem afferunt: qua ut corruptis consuescamus cor- poribus persuadeant, atque ab omni spe coelestium excidamus. Nec illos pudet de stupris, amatoriisque ac venereis rebus nudis ac simplicibus verbis dis- serere. Sunt et ex iis nonnulli, qui adulterinum quoddam et adscititium poema venditant, quorl opus perfectionis Evangelium inscribunt, cum re- vera non Evangelium, sed doloris sit ac luctus per- fectio. Universa quippe consummataque mortis acerbitas in eo diaboli fetu continetur. Alii Evangelium Eve sine ullo pudore jactitant. Sub bujus enim noinine; utpote quæ cognitionis nomen a serpente quocum collocuta est, didicerit, perfi- diæ suæ semina sparserunt. Ac quemadmodum ebrii, quorum inconstans animus, et inconsider- pisse, quod est perforare. poema. est quod advehitur, aut importa- tur. Nos ascititium ex communi potestate inter- pretari maluinius. Quanquam n. 17, pag. 100, in priori illa Corna. notione usur- patur. (71) Καββᾶ γὰρ ἑρμηνεύεται. Tam Hebraice (72) Αγώγιμόν τι ποίημα. Cornarius illiciens

καλοῦσιν. ἄλλοι δὲ Βαρβηλίτας. Ομως ἐπεὶ οὐδὲ παρελθεῖν δυνήσομαι ὅλα, ἀναγκάζομαι ἐξειπεῖν. Ἐπειδὴ καὶ ὁ ἅγιος Μωϋσῆς ἀπὸ Πνεύματος ἁγίου Εμφορούμενος γράφει, ὅτι, Ἐάν τις ἴδῃ φόνον, καὶ μὴ ἀναγγείλῃ, ἐπικατάρατος ὁ τοιοῦτος εἴη. Διόπερ οὐ δύναμαι τοῦτον τὸν μέγαν φόνον, καὶ τὴν μεγά- λην ταύτην φονώδη ἐργασίαν παρελθεῖν, καὶ οὐχὶ δη- λῶν δηλῶσαι. Δηλώσας γὰρ τάχα τοῖς συνετοῖς τὸ πτῶμα τοῦτο, ὥσπερ τὸ φρέαρ τῆς ἀπωλείας, φό- 6ον καὶ φρίξιν εμποιήσω, εἰς τὸ μὴ μόνον ἀποδρᾶναι τοὺς συνετούς, ἀλλὰ καὶ καταλιθῆσαι τὸν ἐν τῷ βα βάθρῳ τοῦτον σκολιόν ὅριν καὶ βασιλίσκον, εἰς τὸ μηδὲ πλησιάσαι τινὰ τολμᾷν. Καὶ ταῦτα μὲν ἤδη περὶ αὐτῶν εἰρημένα, ὀλίγα τινὰ ὄντα, ἐν μέρει τε- τάχθων. Δ'. Παρελεύσομαι δὲ εἰς τὸν οἶκον τοῦ βυθοῦ τῆς Β θανατώδους αὐτῶν διηγήσεως. Διάφορος γὰρ παρ' αὐτοῖς ἡ τῆς ἡδονῆς αὐτῶν κακοδιδασκαλία. "Οτι πρῶτον μὲν κοινὰς τὰς ἑαυτῶν γυναῖκας ἔχουσι. Και εἴ τις ξένος παραγένοιτο τοῦ αὐτῶν δόγματος, ση- μεῖόν ἐστι παρ' αὐτοῖς ἀνδρῶν πρὸς γυναῖκας, καὶ γυναικῶν πρὸς ἄνδρας· ἐν τῷ ἐκτείνειν τὴν χεῖρα δῆθεν εἰς ἀσπασμὸν ὑποκάτωθεν τῆς παλάμης, ψη- λάφησίν τινα γαργαλισμού εμποιεῖν, διὰ τούτου υπου φαίνοντες, ὡς τῆς αὐτῶν θρησκείας ἐστὶν ὁ παραγε- νόμενος. Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἐπιγνόντες ἀλλήλους τρέ- πονται εὐθὺς εἰς ἑστίασιν. Δαψιλῆ δὲ τὰ ἐδέσματα κρεωφαγίας καὶ οινοποσίας παρατιθέασι, κἂν πένη- τες εἶεν. Ἐκ τούτου δὲ συμποσιάσαντες, καὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὰς φλέβας τοῦ κόρου ἐμπλήσαντες ἑαυ τῶν, εἰς οἶστρον τρέπονται. Καὶ ὁ μὲν ἀνὴρ, τῆς γυναικός υποχωρήσας, φάσκει λέγων τῇ ἑαυτοῦ γυ- ναικί, ὅτι Ανάστα, λέγων, ποίησον τὴν ἀγάπην μετά τοῦ ἀδελφοῦ· οἱ δὲ τάλανες μιγέντες ἀλλήλους. Καὶ ὡς ἐπὶ ἀληθείας αἰσχύνομαι εἰπεῖν τὰ παρὰ τοῖς αὐτ τοῖς αἰσχρὰ πραττόμενα κατὰ τὸν ἅγιον Απόστολον, Οτι τὰ παρ' αὐτοῖς γινόμενα αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν. Ομως οὐκ αἰσχυνθῶ λέγειν, ἃ αὐτοὶ ποιεῖν οὐκ αἰσχύνονται, ἵνα κατὰ πάντα τρόπον φρίξιν έρ- γάτωμαι τοῖς ἀκούουσι τὰ παρ' αὐτῶν γενόμενα αἰσχρουργήματα. Μετὰ γὰρ τὸ μιγῆναι πάθει πορ νείας, προσεπιτούτοις ἀνατείνοντες τὴν ἑαυτῶν βλασφημίαν εἰς οὐρανόν, δέχεται μὲν τὸ γύναιον καὶ ὁ ἀνὴρ τὴν φύσιν τὴν ἀπὸ τοῦ ἄρρενος εἰς ἰδίας αυτ τῶν χεῖρας, καὶ ἴστανται εἰς οὐρανὸν ἀνανεύσαντες, ἐπὶ χεῖρας δὲ ἔχοντες τὴν ἀκαθαρσίαν· καὶ εὔχονται δῆθεν οἱ μὲν Στρατιωτικοί καλούμενοι καὶ Γνωστι καὶ τῷ πατρὶ, φασί, τῶν ὅλων, προσφέροντες αὐτὸ τὸ ἐπὶ ταῖς χερσί, καὶ λέγουσιν· ᾿Αναφέρομέν σο: τοῦτο δῶρον τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ· καὶ οὕτως αὐτὸ ἐσθίουσι, μεταλαμβάνοντες τὴν ἑαυτῶν ἀκαθαρσίαν· καί φασι· Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ· καὶ τοῦτό ἐστι τὸ Πάσχα. Διὸ πάσχει τὰ ἡμέτερα σώ ματα, καὶ ἀναγκάζεται ὁμολογεῖν τὸ πάθος τοῦ Χρισ . ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. II. HÆRES. XXVI. - A muniter queat. Quam ob causam qui cum illis ha- bitant, velut a communi consortio segregalos putantes, Coddianos appellarunt. idem porro Mi- litares in Ægypto, ac Phibionitæ sunt dicti, de qua re nounihil antea significavimus. Sunt qui Zac- chaos vocent, alii Barbelitas. Enimvero cum uni- versa prætermittere nequeam, nonnulla necessario de illis attingenda sunt. Nam et sanctus Moyses divini Spiritus allatu scripsit: Si quis parricidium viderit, nec denuntiaverit, exsecrabilis esto. Quare non possum ingentem illam cædem ac parrici- diale facinus prætermittere: non possum, inquam, illud non omnino detegere. Fortassis enim si pra cipitem hanc ruinam, velut exitii puteum, pru- dentibus ostendero, metuin iis ac terrorem incu- tiam, ut non modo fugiant ipsi, sed et tortuosum illum in ea voragine serpentem ac basiliscum lapi- dibus obruant, ut nullus deinceps audeat accedere. Atque hæc de illis hactenus dicta sunto, pau- ca de multis, atque ex parte solummodo delibata. C D Ephes. v, 12. IV. Nunc ad pestiferæ illorum doctrinæ velut sedem ac voraginem me conferam. Varia enim apud illos nefariae disciplina voluptatis est. Pri- mum quod communes inter se feminas habent. Ac si quis ejusdem sectæ peregrinus advenerit, signum quoddam viri a feminis, feminæ a viris accipiunt. Hæc autem ejusmodi est : Cun salutandi ac complectendi causa manum porri- gunt, eam infra palmam contrectando ac defri- cando leniter titillant, eoque signo ejusdem reli- gionis hospitem esse demonstrant. Iude posteaquam mutuo se agnoverint ad convivium accinguntur. Quod ipsum, tametsi pauperes sint, ingenti epula- rum apparatu, vinoque et carnibus instructissi- mum præbent. Finito convivio cum satietate venas distenderint, ad libidinem proritantur. Tuin vir ab uxore discedens sic eam alloquitur: Surge, et fratri charitatem exhibe. Ita ad concubitum veni- tur. Pudet me bona fille quæ apud illos turpissime perpetrantur, exponere; quemadmodum ait Apo- stolus: Quæ apud ipsos fiunt, turpe est et dicere '. Verum quæ illos facere nibil pudet, neque me pudebit eloqui, ut qui foedissima illorum flagitia audierint, horrore quodam afficiantur. Etenim per- acto stupro subinde contumeliosis cœlum vocibus appetentes, utrique maris profluvium cavis mani- bus excipiunt, ac sublatis rursum oculis foedum illud et abominabile manibus præferentes consi- stunt; ac preces concipiunt Militares quidem et Gnostici ad universorum, ut aiunt, parentem, cui et quod manibus gestant offerunt, cum hoc so- lemni carmine: Hoc tibi munus, nimirum Christi corpus, offerimus : atque ita tum eo vescuntur, et impurissimas suas sordes degustant, itaque dicunt ; Hoc est corpus Christi; et hoc est Pascha. Idcirco corpora nostra patiuntur, et Christi supplicia con- fiteri coguntur. Eodem modo quoties mulier men- struos fluxus patitur, fœdissimum illum sangui-

καλοῦσιν. ἄλλοι δὲ Βαρβηλίτας. Ομως ἐπεὶ οὐδὲ παρελθεῖν δυνήσομαι ὅλα, ἀναγκάζομαι ἐξειπεῖν. Ἐπειδὴ καὶ ὁ ἅγιος Μωϋσῆς ἀπὸ Πνεύματος ἁγίου Εμφορούμενος γράφει, ὅτι, Ἐάν τις ἴδῃ φόνον, καὶ μὴ ἀναγγείλῃ, ἐπικατάρατος ὁ τοιοῦτος εἴη. Διόπερ οὐ δύναμαι τοῦτον τὸν μέγαν φόνον, καὶ τὴν μεγά- λην ταύτην φονώδη ἐργασίαν παρελθεῖν, καὶ οὐχὶ δη- λῶν δηλῶσαι. Δηλώσας γὰρ τάχα τοῖς συνετοῖς τὸ πτῶμα τοῦτο, ὥσπερ τὸ φρέαρ τῆς ἀπωλείας, φό- 6ον καὶ φρίξιν εμποιήσω, εἰς τὸ μὴ μόνον ἀποδρᾶναι τοὺς συνετούς, ἀλλὰ καὶ καταλιθῆσαι τὸν ἐν τῷ βα βάθρῳ τοῦτον σκολιόν ὅριν καὶ βασιλίσκον, εἰς τὸ μηδὲ πλησιάσαι τινὰ τολμᾷν. Καὶ ταῦτα μὲν ἤδη περὶ αὐτῶν εἰρημένα, ὀλίγα τινὰ ὄντα, ἐν μέρει τε- τάχθων. Δ'. Παρελεύσομαι δὲ εἰς τὸν οἶκον τοῦ βυθοῦ τῆς Β θανατώδους αὐτῶν διηγήσεως. Διάφορος γὰρ παρ' αὐτοῖς ἡ τῆς ἡδονῆς αὐτῶν κακοδιδασκαλία. "Οτι πρῶτον μὲν κοινὰς τὰς ἑαυτῶν γυναῖκας ἔχουσι. Και εἴ τις ξένος παραγένοιτο τοῦ αὐτῶν δόγματος, ση- μεῖόν ἐστι παρ' αὐτοῖς ἀνδρῶν πρὸς γυναῖκας, καὶ γυναικῶν πρὸς ἄνδρας· ἐν τῷ ἐκτείνειν τὴν χεῖρα δῆθεν εἰς ἀσπασμὸν ὑποκάτωθεν τῆς παλάμης, ψη- λάφησίν τινα γαργαλισμού εμποιεῖν, διὰ τούτου υπου φαίνοντες, ὡς τῆς αὐτῶν θρησκείας ἐστὶν ὁ παραγε- νόμενος. Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἐπιγνόντες ἀλλήλους τρέ- πονται εὐθὺς εἰς ἑστίασιν. Δαψιλῆ δὲ τὰ ἐδέσματα κρεωφαγίας καὶ οινοποσίας παρατιθέασι, κἂν πένη- τες εἶεν. Ἐκ τούτου δὲ συμποσιάσαντες, καὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὰς φλέβας τοῦ κόρου ἐμπλήσαντες ἑαυ τῶν, εἰς οἶστρον τρέπονται. Καὶ ὁ μὲν ἀνὴρ, τῆς γυναικός υποχωρήσας, φάσκει λέγων τῇ ἑαυτοῦ γυ- ναικί, ὅτι Ανάστα, λέγων, ποίησον τὴν ἀγάπην μετά τοῦ ἀδελφοῦ· οἱ δὲ τάλανες μιγέντες ἀλλήλους. Καὶ ὡς ἐπὶ ἀληθείας αἰσχύνομαι εἰπεῖν τὰ παρὰ τοῖς αὐτ τοῖς αἰσχρὰ πραττόμενα κατὰ τὸν ἅγιον Απόστολον, Οτι τὰ παρ' αὐτοῖς γινόμενα αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν. Ομως οὐκ αἰσχυνθῶ λέγειν, ἃ αὐτοὶ ποιεῖν οὐκ αἰσχύνονται, ἵνα κατὰ πάντα τρόπον φρίξιν έρ- γάτωμαι τοῖς ἀκούουσι τὰ παρ' αὐτῶν γενόμενα αἰσχρουργήματα. Μετὰ γὰρ τὸ μιγῆναι πάθει πορ νείας, προσεπιτούτοις ἀνατείνοντες τὴν ἑαυτῶν βλασφημίαν εἰς οὐρανόν, δέχεται μὲν τὸ γύναιον καὶ ὁ ἀνὴρ τὴν φύσιν τὴν ἀπὸ τοῦ ἄρρενος εἰς ἰδίας αυτ τῶν χεῖρας, καὶ ἴστανται εἰς οὐρανὸν ἀνανεύσαντες, ἐπὶ χεῖρας δὲ ἔχοντες τὴν ἀκαθαρσίαν· καὶ εὔχονται δῆθεν οἱ μὲν Στρατιωτικοί καλούμενοι καὶ Γνωστι καὶ τῷ πατρὶ, φασί, τῶν ὅλων, προσφέροντες αὐτὸ τὸ ἐπὶ ταῖς χερσί, καὶ λέγουσιν· ᾿Αναφέρομέν σο: τοῦτο δῶρον τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ· καὶ οὕτως αὐτὸ ἐσθίουσι, μεταλαμβάνοντες τὴν ἑαυτῶν ἀκαθαρσίαν· καί φασι· Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ· καὶ τοῦτό ἐστι τὸ Πάσχα. Διὸ πάσχει τὰ ἡμέτερα σώ ματα, καὶ ἀναγκάζεται ὁμολογεῖν τὸ πάθος τοῦ Χρισ . ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. II. HÆRES. XXVI. - A muniter queat. Quam ob causam qui cum illis ha- bitant, velut a communi consortio segregalos putantes, Coddianos appellarunt. idem porro Mi- litares in Ægypto, ac Phibionitæ sunt dicti, de qua re nounihil antea significavimus. Sunt qui Zac- chaos vocent, alii Barbelitas. Enimvero cum uni- versa prætermittere nequeam, nonnulla necessario de illis attingenda sunt. Nam et sanctus Moyses divini Spiritus allatu scripsit: Si quis parricidium viderit, nec denuntiaverit, exsecrabilis esto. Quare non possum ingentem illam cædem ac parrici- diale facinus prætermittere: non possum, inquam, illud non omnino detegere. Fortassis enim si pra cipitem hanc ruinam, velut exitii puteum, pru- dentibus ostendero, metuin iis ac terrorem incu- tiam, ut non modo fugiant ipsi, sed et tortuosum illum in ea voragine serpentem ac basiliscum lapi- dibus obruant, ut nullus deinceps audeat accedere. Atque hæc de illis hactenus dicta sunto, pau- ca de multis, atque ex parte solummodo delibata. C D Ephes. v, 12. IV. Nunc ad pestiferæ illorum doctrinæ velut sedem ac voraginem me conferam. Varia enim apud illos nefariae disciplina voluptatis est. Pri- mum quod communes inter se feminas habent. Ac si quis ejusdem sectæ peregrinus advenerit, signum quoddam viri a feminis, feminæ a viris accipiunt. Hæc autem ejusmodi est : Cun salutandi ac complectendi causa manum porri- gunt, eam infra palmam contrectando ac defri- cando leniter titillant, eoque signo ejusdem reli- gionis hospitem esse demonstrant. Iude posteaquam mutuo se agnoverint ad convivium accinguntur. Quod ipsum, tametsi pauperes sint, ingenti epula- rum apparatu, vinoque et carnibus instructissi- mum præbent. Finito convivio cum satietate venas distenderint, ad libidinem proritantur. Tuin vir ab uxore discedens sic eam alloquitur: Surge, et fratri charitatem exhibe. Ita ad concubitum veni- tur. Pudet me bona fille quæ apud illos turpissime perpetrantur, exponere; quemadmodum ait Apo- stolus: Quæ apud ipsos fiunt, turpe est et dicere '. Verum quæ illos facere nibil pudet, neque me pudebit eloqui, ut qui foedissima illorum flagitia audierint, horrore quodam afficiantur. Etenim per- acto stupro subinde contumeliosis cœlum vocibus appetentes, utrique maris profluvium cavis mani- bus excipiunt, ac sublatis rursum oculis foedum illud et abominabile manibus præferentes consi- stunt; ac preces concipiunt Militares quidem et Gnostici ad universorum, ut aiunt, parentem, cui et quod manibus gestant offerunt, cum hoc so- lemni carmine: Hoc tibi munus, nimirum Christi corpus, offerimus : atque ita tum eo vescuntur, et impurissimas suas sordes degustant, itaque dicunt ; Hoc est corpus Christi; et hoc est Pascha. Idcirco corpora nostra patiuntur, et Christi supplicia con- fiteri coguntur. Eodem modo quoties mulier men- struos fluxus patitur, fœdissimum illum sangui-

ὅτι αἱ τοιαῦταὶ ἐγχειρήσεις, κατισχύσασαι διὰ τῶν τοσούτων πράξεων, καὶ καταφρονήσασαι τῶν κοσμο- ποιῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, ὑπερβαίνουσι τὴν τῶν αὐτῶν μυθοποιῶν, οὐ γὰρ ἂν εἴποιμι κοσμο- ποιῶν, ἐξουσίαν, ὅπως ἂν τὴν ἄνω ἐλευθερίαν ἀσπά σωνται, καὶ τὴν ἄνω πτῆσιν κτήσαιντο. Εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ (84) παρεσκευασμένοι, καὶ προβεβλημέν νοι εἰς ὄνειδος καὶ σκάνδαλον τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλη- σίας. Ἐπέθεντο γὰρ ἑαυτοῖς ἐπίκλην Χριστιανοί, πρὸς τὸ σκανδαλίζεσθαι τὰ ἔθνη δι' αὐτῶν, καὶ ἀπο στρέφεσθαι τὴν τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας ὠφέ λειαν, καὶ τὸ ἀληθινὸν κήρυγμα διὰ τῆς ἐκείνων αθεμιτουργίας, καὶ ἀνεκάστου κακοπραγίας, εἰς τὴ τὰ ἔθνη κατανοοῦντα αὐτῶν τὰ ἐπάλληλα ἔργα τῶν Α πρὸς πληροφορίαν τῆς τετυφλωμένης αὐτῶν διανοίας, Β αθεμιτουργιῶν, νομίσαντα καὶ τοὺς τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας τοιούτους εἶναι, ἀποστρέφειν, ὡς καὶ προεἶπον, τὴν ἀκοὴν ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν διδασκαλίας· ἢ καὶ ὁρῶντάς τινας πάν- τως ὁμοίως βλασφημεῖν καὶ τούτου ένεκα οι πλείους τῶν ἐθνῶν, ὅπου δ' ἂν ἴδωσι τοιούτους, οὔτε ἐπὶ κοινωνίᾳ ἡμῖν προσφέρονται ληψοδοσίας, ἢ γνώμης, ἢ ἀκοῆς λόγου θείου, οὔτε τὴν ἀκοὴν ἐντιθέασιν, ἐπτυρμένοι ἀπὸ τῆς τῶν ἀθεμίτων ἀνοσιουργίας. Δ'. Εἰσὶ δὲ ἐν ἀσωτίᾳ διατελοῦντες οὗτοι, καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἐργαζόμενοι πρὸς εὐπάθειαν σωμάτων, ἡμῖν δὲ ὅλως οὐκ ἐγγίζοντες, εἰ μή τι ἄρα πρὸς τὸ δελεά σαι ψυχὰς ἀστηρίκτους ἐν τῇ αὐτῶν κακοδιδασκαλία. Εἰς οὐδὲν γὰρ ἡμῖν ὁμοιοῦνται, ἢ μόνον ὀνόματι και λεῖσθαι σεμνύνονται, ὅπως διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἐπι- πλάστου τὰ τῆς ἑαυτῶν κακίας ἐργάσωνται. Τὸ δὲ κρίμα τούτων κατὰ τὸ γεγραμμένον ἐνδικόν ἐστιν, ὡς ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἔφη· διὰ γὰρ τὰς κακὰς αὐτῶν πράξεις τὸ ἀνταπόδομα ἀποδοθήσεται αὐτοῖς. Αδεῶς γὰρ τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς οίστρον ἐκδε- δωκότες, πάθεσιν ἡδονῶν μυρίων ἑαυτοὺς παραδε δώκασι. Φασὶ γὰρ, ὅτι ὅσα νομίζεται παρὰ ἀνθρώ ποις κακὰ εἶναι, οὐ κακὰ ὑπάρχει, ἀλλὰ φύσει καλά. Οὐδὲν γὰρ ἐστι φύσει κακόν· τοῖς δὲ ἀνθρώποις να μίζεται εἶναι φαῦλα. Καὶ ταῦτα πάντα ἐάν τις πράξη ἐν τῇ μιᾷ ταύτῃ παρουσία, οὐκέτι μετενσωματούται αὐτοῦ ἡ ψυχὴ, εἰς τὸ πάλιν ἀντικαταβληθῆναι, ἀλλὰ ὑπὸ ἓν ποιήσασα πᾶσαν πρᾶξιν, ἀπαλλαγήσεται πάντας. ἐλευθερωθεῖσα, καὶ μηκέτι χρεωστοῦσά τι τῶν πρὸς πράξιν ἐν τῷ κόσμῳ. Ποίαν δὲ πρᾶξιν εἰπεῖν, δέδια πάλιν, μὴ βορβόρου δίκην κεκαλυμμένου ὀχετὸν ἀπο καλύψω, και τισι δόξω λοιμώδους δυσοσμίας ἐργάσ ζεσθαι τὴν ἐμφόρησιν. Αλλ' ὅμως ἐπειδήπερ ἐξ ἀλη θείας συνεχόμεθα τὰ παρὰ τοῖς ἡπατημένοις ἀπο καλύψαι, σεμνότερον εἰπεῖν τε, καὶ τῆς ἀληθείας μὴ S. EPIPHANIU induxerit, id ipsum audeat suscipere. Hoc autem eo consilio faciunt, quod, uti miserandum in modum decepti sunt, certo sibi persuadeant, per tot tamque diversa facinora mundi fabricatoribus angelis, om- nibusque quæ in mundo sunt prostratis ac contem- plis, illorum se non mundi, sed fabularum potius artificum potestatem transgredi; quo cœlestem li- bertatem obtineant, et sursum aspirare atque evo- are possint. Quod hominum genus ad Ecclesiæ Dei probrum et offendiculum adornasse ac submi- sisse Satanas videtur: quippe qui Christianorum sibi nomen indiderint, ut propter illos offensæ na· tiones ab sanctæ Dei Ecclesiæ utilitate abborreant, nuntiatamque veritatem ob immania illorum faci- nora, et incredibilem nequitiam repudient; ut, in- quam, frequentibus illorum sceleribus animadver- sis, cos quoque qui e sancta Dei Ecclesia sunt tales esse sibi persuadeant, atque ita ab verissima Dei, uti diximus, doctrina aures avertant; aut certe pau- corum improbitate conspecta in universos eadem maledicta conjiciant. Atque ca demum causa est, cur plerique gentilium, ubicunque istius sectæ ho- mines deprehenderint, nullam nobiscum velint neque dati acceptique, neque consilii, neque audiendi di- vini verhi societatem conjungere, ac ne aures quidem præbere sustineant; usqueadeo nefariis illorum flagitiis consternati, ac deterriti sunt. c C IV. Porro isti in luxu atque deliciis assidue ver- santur, nihilque non ad corporum voluptatem ac jucunditatem suscipiunt: neque ad nos penitus ac- cedunt, nisi forte ut imbecilles animos ad impia sua dogmata pelliciant. Neque enim alia re nobis similes sunt, quam quod solo Christiani nomine gloriantur, ut ementiti hujus vocabuli specie impro- bitatem suam exerceant. Sed horum, uti scrip- tum est, judicium legitimum est, id quod Paulus apo- stolus tradidit '. Siquidem propter abominanda ipso- rum facta, merces illis consentanea reddetur; nam cum animum suum rapi libidinis impetu ac furore permiserint, in infinita sese voluptatum genera præ- cipites committunt. Ita enim disputant, quæ ab ho- minibus mala judicantur, ea minime mala esse, sed honesta natura. Nihil enim natura malum est; sed ab hominibus duntaxat prava censentur. Quæ si quis omnia in hac una præsenti vita perfecerit, ejus anima non amplius in alia corpora transfunditur, D ut in hanc lucem denuo procreetur; sed omni actio- rum genere perfuncta, libera atque immunis absce- det, cum nullius adhuc in hoc mundo debito actio- nis obligetur. Cujusmodi vero actionem intelligant rursum explicare vereor, ne velut opertum cœnum, ita graveolentem hanc cloacam aperiam, ac pesti- feræ cujusdam exhalationis ac fetoris occasionem . Rom. 1, 27. ' For. corum Gnostici, Gnosticorum Carpocratiani fuerunt, ut qui turpissima quæque flagitia committentes adeo non erubescerent, ut etiam glorianda ac præse haben- da putarent. Ideo de Carpocratianis nominatim et freinet:s, et Clem. Strom. et Eusebius, et Epipla - nius aliique scribunt, summam ad Christiani no minis infamiam ac dedecus cos a diabolo esse pro ductos, ut gentiles cum Christianos homines tag impuros ac nefarios viderent, a Christiana profes sione penitus abhorrerent. Idem et Tert. in Apol et Justinus scripserunt. (84) Εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ. Perditissimi hæreti

ὅτι αἱ τοιαῦταὶ ἐγχειρήσεις, κατισχύσασαι διὰ τῶν τοσούτων πράξεων, καὶ καταφρονήσασαι τῶν κοσμο- ποιῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, ὑπερβαίνουσι τὴν τῶν αὐτῶν μυθοποιῶν, οὐ γὰρ ἂν εἴποιμι κοσμο- ποιῶν, ἐξουσίαν, ὅπως ἂν τὴν ἄνω ἐλευθερίαν ἀσπά σωνται, καὶ τὴν ἄνω πτῆσιν κτήσαιντο. Εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ (84) παρεσκευασμένοι, καὶ προβεβλημέν νοι εἰς ὄνειδος καὶ σκάνδαλον τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλη- σίας. Ἐπέθεντο γὰρ ἑαυτοῖς ἐπίκλην Χριστιανοί, πρὸς τὸ σκανδαλίζεσθαι τὰ ἔθνη δι' αὐτῶν, καὶ ἀπο στρέφεσθαι τὴν τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας ὠφέ λειαν, καὶ τὸ ἀληθινὸν κήρυγμα διὰ τῆς ἐκείνων αθεμιτουργίας, καὶ ἀνεκάστου κακοπραγίας, εἰς τὴ τὰ ἔθνη κατανοοῦντα αὐτῶν τὰ ἐπάλληλα ἔργα τῶν Α πρὸς πληροφορίαν τῆς τετυφλωμένης αὐτῶν διανοίας, Β αθεμιτουργιῶν, νομίσαντα καὶ τοὺς τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας τοιούτους εἶναι, ἀποστρέφειν, ὡς καὶ προεἶπον, τὴν ἀκοὴν ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν διδασκαλίας· ἢ καὶ ὁρῶντάς τινας πάν- τως ὁμοίως βλασφημεῖν καὶ τούτου ένεκα οι πλείους τῶν ἐθνῶν, ὅπου δ' ἂν ἴδωσι τοιούτους, οὔτε ἐπὶ κοινωνίᾳ ἡμῖν προσφέρονται ληψοδοσίας, ἢ γνώμης, ἢ ἀκοῆς λόγου θείου, οὔτε τὴν ἀκοὴν ἐντιθέασιν, ἐπτυρμένοι ἀπὸ τῆς τῶν ἀθεμίτων ἀνοσιουργίας. Δ'. Εἰσὶ δὲ ἐν ἀσωτίᾳ διατελοῦντες οὗτοι, καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἐργαζόμενοι πρὸς εὐπάθειαν σωμάτων, ἡμῖν δὲ ὅλως οὐκ ἐγγίζοντες, εἰ μή τι ἄρα πρὸς τὸ δελεά σαι ψυχὰς ἀστηρίκτους ἐν τῇ αὐτῶν κακοδιδασκαλία. Εἰς οὐδὲν γὰρ ἡμῖν ὁμοιοῦνται, ἢ μόνον ὀνόματι και λεῖσθαι σεμνύνονται, ὅπως διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἐπι- πλάστου τὰ τῆς ἑαυτῶν κακίας ἐργάσωνται. Τὸ δὲ κρίμα τούτων κατὰ τὸ γεγραμμένον ἐνδικόν ἐστιν, ὡς ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἔφη· διὰ γὰρ τὰς κακὰς αὐτῶν πράξεις τὸ ἀνταπόδομα ἀποδοθήσεται αὐτοῖς. Αδεῶς γὰρ τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς οίστρον ἐκδε- δωκότες, πάθεσιν ἡδονῶν μυρίων ἑαυτοὺς παραδε δώκασι. Φασὶ γὰρ, ὅτι ὅσα νομίζεται παρὰ ἀνθρώ ποις κακὰ εἶναι, οὐ κακὰ ὑπάρχει, ἀλλὰ φύσει καλά. Οὐδὲν γὰρ ἐστι φύσει κακόν· τοῖς δὲ ἀνθρώποις να μίζεται εἶναι φαῦλα. Καὶ ταῦτα πάντα ἐάν τις πράξη ἐν τῇ μιᾷ ταύτῃ παρουσία, οὐκέτι μετενσωματούται αὐτοῦ ἡ ψυχὴ, εἰς τὸ πάλιν ἀντικαταβληθῆναι, ἀλλὰ ὑπὸ ἓν ποιήσασα πᾶσαν πρᾶξιν, ἀπαλλαγήσεται πάντας. ἐλευθερωθεῖσα, καὶ μηκέτι χρεωστοῦσά τι τῶν πρὸς πράξιν ἐν τῷ κόσμῳ. Ποίαν δὲ πρᾶξιν εἰπεῖν, δέδια πάλιν, μὴ βορβόρου δίκην κεκαλυμμένου ὀχετὸν ἀπο καλύψω, και τισι δόξω λοιμώδους δυσοσμίας ἐργάσ ζεσθαι τὴν ἐμφόρησιν. Αλλ' ὅμως ἐπειδήπερ ἐξ ἀλη θείας συνεχόμεθα τὰ παρὰ τοῖς ἡπατημένοις ἀπο καλύψαι, σεμνότερον εἰπεῖν τε, καὶ τῆς ἀληθείας μὴ S. EPIPHANIU induxerit, id ipsum audeat suscipere. Hoc autem eo consilio faciunt, quod, uti miserandum in modum decepti sunt, certo sibi persuadeant, per tot tamque diversa facinora mundi fabricatoribus angelis, om- nibusque quæ in mundo sunt prostratis ac contem- plis, illorum se non mundi, sed fabularum potius artificum potestatem transgredi; quo cœlestem li- bertatem obtineant, et sursum aspirare atque evo- are possint. Quod hominum genus ad Ecclesiæ Dei probrum et offendiculum adornasse ac submi- sisse Satanas videtur: quippe qui Christianorum sibi nomen indiderint, ut propter illos offensæ na· tiones ab sanctæ Dei Ecclesiæ utilitate abborreant, nuntiatamque veritatem ob immania illorum faci- nora, et incredibilem nequitiam repudient; ut, in- quam, frequentibus illorum sceleribus animadver- sis, cos quoque qui e sancta Dei Ecclesia sunt tales esse sibi persuadeant, atque ita ab verissima Dei, uti diximus, doctrina aures avertant; aut certe pau- corum improbitate conspecta in universos eadem maledicta conjiciant. Atque ca demum causa est, cur plerique gentilium, ubicunque istius sectæ ho- mines deprehenderint, nullam nobiscum velint neque dati acceptique, neque consilii, neque audiendi di- vini verhi societatem conjungere, ac ne aures quidem præbere sustineant; usqueadeo nefariis illorum flagitiis consternati, ac deterriti sunt. c C IV. Porro isti in luxu atque deliciis assidue ver- santur, nihilque non ad corporum voluptatem ac jucunditatem suscipiunt: neque ad nos penitus ac- cedunt, nisi forte ut imbecilles animos ad impia sua dogmata pelliciant. Neque enim alia re nobis similes sunt, quam quod solo Christiani nomine gloriantur, ut ementiti hujus vocabuli specie impro- bitatem suam exerceant. Sed horum, uti scrip- tum est, judicium legitimum est, id quod Paulus apo- stolus tradidit '. Siquidem propter abominanda ipso- rum facta, merces illis consentanea reddetur; nam cum animum suum rapi libidinis impetu ac furore permiserint, in infinita sese voluptatum genera præ- cipites committunt. Ita enim disputant, quæ ab ho- minibus mala judicantur, ea minime mala esse, sed honesta natura. Nihil enim natura malum est; sed ab hominibus duntaxat prava censentur. Quæ si quis omnia in hac una præsenti vita perfecerit, ejus anima non amplius in alia corpora transfunditur, D ut in hanc lucem denuo procreetur; sed omni actio- rum genere perfuncta, libera atque immunis absce- det, cum nullius adhuc in hoc mundo debito actio- nis obligetur. Cujusmodi vero actionem intelligant rursum explicare vereor, ne velut opertum cœnum, ita graveolentem hanc cloacam aperiam, ac pesti- feræ cujusdam exhalationis ac fetoris occasionem . Rom. 1, 27. ' For. corum Gnostici, Gnosticorum Carpocratiani fuerunt, ut qui turpissima quæque flagitia committentes adeo non erubescerent, ut etiam glorianda ac præse haben- da putarent. Ideo de Carpocratianis nominatim et freinet:s, et Clem. Strom. et Eusebius, et Epipla - nius aliique scribunt, summam ad Christiani no minis infamiam ac dedecus cos a diabolo esse pro ductos, ut gentiles cum Christianos homines tag impuros ac nefarios viderent, a Christiana profes sione penitus abhorrerent. Idem et Tert. in Apol et Justinus scripserunt. (84) Εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ. Perditissimi hæreti

ὅτι αἱ τοιαῦταὶ ἐγχειρήσεις, κατισχύσασαι διὰ τῶν τοσούτων πράξεων, καὶ καταφρονήσασαι τῶν κοσμο- ποιῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, ὑπερβαίνουσι τὴν τῶν αὐτῶν μυθοποιῶν, οὐ γὰρ ἂν εἴποιμι κοσμο- ποιῶν, ἐξουσίαν, ὅπως ἂν τὴν ἄνω ἐλευθερίαν ἀσπά σωνται, καὶ τὴν ἄνω πτῆσιν κτήσαιντο. Εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ (84) παρεσκευασμένοι, καὶ προβεβλημέν νοι εἰς ὄνειδος καὶ σκάνδαλον τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλη- σίας. Ἐπέθεντο γὰρ ἑαυτοῖς ἐπίκλην Χριστιανοί, πρὸς τὸ σκανδαλίζεσθαι τὰ ἔθνη δι' αὐτῶν, καὶ ἀπο στρέφεσθαι τὴν τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας ὠφέ λειαν, καὶ τὸ ἀληθινὸν κήρυγμα διὰ τῆς ἐκείνων αθεμιτουργίας, καὶ ἀνεκάστου κακοπραγίας, εἰς τὴ τὰ ἔθνη κατανοοῦντα αὐτῶν τὰ ἐπάλληλα ἔργα τῶν Α πρὸς πληροφορίαν τῆς τετυφλωμένης αὐτῶν διανοίας, Β αθεμιτουργιῶν, νομίσαντα καὶ τοὺς τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας τοιούτους εἶναι, ἀποστρέφειν, ὡς καὶ προεἶπον, τὴν ἀκοὴν ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν διδασκαλίας· ἢ καὶ ὁρῶντάς τινας πάν- τως ὁμοίως βλασφημεῖν καὶ τούτου ένεκα οι πλείους τῶν ἐθνῶν, ὅπου δ' ἂν ἴδωσι τοιούτους, οὔτε ἐπὶ κοινωνίᾳ ἡμῖν προσφέρονται ληψοδοσίας, ἢ γνώμης, ἢ ἀκοῆς λόγου θείου, οὔτε τὴν ἀκοὴν ἐντιθέασιν, ἐπτυρμένοι ἀπὸ τῆς τῶν ἀθεμίτων ἀνοσιουργίας. Δ'. Εἰσὶ δὲ ἐν ἀσωτίᾳ διατελοῦντες οὗτοι, καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἐργαζόμενοι πρὸς εὐπάθειαν σωμάτων, ἡμῖν δὲ ὅλως οὐκ ἐγγίζοντες, εἰ μή τι ἄρα πρὸς τὸ δελεά σαι ψυχὰς ἀστηρίκτους ἐν τῇ αὐτῶν κακοδιδασκαλία. Εἰς οὐδὲν γὰρ ἡμῖν ὁμοιοῦνται, ἢ μόνον ὀνόματι και λεῖσθαι σεμνύνονται, ὅπως διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἐπι- πλάστου τὰ τῆς ἑαυτῶν κακίας ἐργάσωνται. Τὸ δὲ κρίμα τούτων κατὰ τὸ γεγραμμένον ἐνδικόν ἐστιν, ὡς ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἔφη· διὰ γὰρ τὰς κακὰς αὐτῶν πράξεις τὸ ἀνταπόδομα ἀποδοθήσεται αὐτοῖς. Αδεῶς γὰρ τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς οίστρον ἐκδε- δωκότες, πάθεσιν ἡδονῶν μυρίων ἑαυτοὺς παραδε δώκασι. Φασὶ γὰρ, ὅτι ὅσα νομίζεται παρὰ ἀνθρώ ποις κακὰ εἶναι, οὐ κακὰ ὑπάρχει, ἀλλὰ φύσει καλά. Οὐδὲν γὰρ ἐστι φύσει κακόν· τοῖς δὲ ἀνθρώποις να μίζεται εἶναι φαῦλα. Καὶ ταῦτα πάντα ἐάν τις πράξη ἐν τῇ μιᾷ ταύτῃ παρουσία, οὐκέτι μετενσωματούται αὐτοῦ ἡ ψυχὴ, εἰς τὸ πάλιν ἀντικαταβληθῆναι, ἀλλὰ ὑπὸ ἓν ποιήσασα πᾶσαν πρᾶξιν, ἀπαλλαγήσεται πάντας. ἐλευθερωθεῖσα, καὶ μηκέτι χρεωστοῦσά τι τῶν πρὸς πράξιν ἐν τῷ κόσμῳ. Ποίαν δὲ πρᾶξιν εἰπεῖν, δέδια πάλιν, μὴ βορβόρου δίκην κεκαλυμμένου ὀχετὸν ἀπο καλύψω, και τισι δόξω λοιμώδους δυσοσμίας ἐργάσ ζεσθαι τὴν ἐμφόρησιν. Αλλ' ὅμως ἐπειδήπερ ἐξ ἀλη θείας συνεχόμεθα τὰ παρὰ τοῖς ἡπατημένοις ἀπο καλύψαι, σεμνότερον εἰπεῖν τε, καὶ τῆς ἀληθείας μὴ S. EPIPHANIU induxerit, id ipsum audeat suscipere. Hoc autem eo consilio faciunt, quod, uti miserandum in modum decepti sunt, certo sibi persuadeant, per tot tamque diversa facinora mundi fabricatoribus angelis, om- nibusque quæ in mundo sunt prostratis ac contem- plis, illorum se non mundi, sed fabularum potius artificum potestatem transgredi; quo cœlestem li- bertatem obtineant, et sursum aspirare atque evo- are possint. Quod hominum genus ad Ecclesiæ Dei probrum et offendiculum adornasse ac submi- sisse Satanas videtur: quippe qui Christianorum sibi nomen indiderint, ut propter illos offensæ na· tiones ab sanctæ Dei Ecclesiæ utilitate abborreant, nuntiatamque veritatem ob immania illorum faci- nora, et incredibilem nequitiam repudient; ut, in- quam, frequentibus illorum sceleribus animadver- sis, cos quoque qui e sancta Dei Ecclesia sunt tales esse sibi persuadeant, atque ita ab verissima Dei, uti diximus, doctrina aures avertant; aut certe pau- corum improbitate conspecta in universos eadem maledicta conjiciant. Atque ca demum causa est, cur plerique gentilium, ubicunque istius sectæ ho- mines deprehenderint, nullam nobiscum velint neque dati acceptique, neque consilii, neque audiendi di- vini verhi societatem conjungere, ac ne aures quidem præbere sustineant; usqueadeo nefariis illorum flagitiis consternati, ac deterriti sunt. c C IV. Porro isti in luxu atque deliciis assidue ver- santur, nihilque non ad corporum voluptatem ac jucunditatem suscipiunt: neque ad nos penitus ac- cedunt, nisi forte ut imbecilles animos ad impia sua dogmata pelliciant. Neque enim alia re nobis similes sunt, quam quod solo Christiani nomine gloriantur, ut ementiti hujus vocabuli specie impro- bitatem suam exerceant. Sed horum, uti scrip- tum est, judicium legitimum est, id quod Paulus apo- stolus tradidit '. Siquidem propter abominanda ipso- rum facta, merces illis consentanea reddetur; nam cum animum suum rapi libidinis impetu ac furore permiserint, in infinita sese voluptatum genera præ- cipites committunt. Ita enim disputant, quæ ab ho- minibus mala judicantur, ea minime mala esse, sed honesta natura. Nihil enim natura malum est; sed ab hominibus duntaxat prava censentur. Quæ si quis omnia in hac una præsenti vita perfecerit, ejus anima non amplius in alia corpora transfunditur, D ut in hanc lucem denuo procreetur; sed omni actio- rum genere perfuncta, libera atque immunis absce- det, cum nullius adhuc in hoc mundo debito actio- nis obligetur. Cujusmodi vero actionem intelligant rursum explicare vereor, ne velut opertum cœnum, ita graveolentem hanc cloacam aperiam, ac pesti- feræ cujusdam exhalationis ac fetoris occasionem . Rom. 1, 27. ' For. corum Gnostici, Gnosticorum Carpocratiani fuerunt, ut qui turpissima quæque flagitia committentes adeo non erubescerent, ut etiam glorianda ac præse haben- da putarent. Ideo de Carpocratianis nominatim et freinet:s, et Clem. Strom. et Eusebius, et Epipla - nius aliique scribunt, summam ad Christiani no minis infamiam ac dedecus cos a diabolo esse pro ductos, ut gentiles cum Christianos homines tag impuros ac nefarios viderent, a Christiana profes sione penitus abhorrerent. Idem et Tert. in Apol et Justinus scripserunt. (84) Εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ. Perditissimi hæreti

Β Α τῶν συγγράψασθαι τετολμήκασιν· αὐτόν τε τὸν Σα τῆρα ἡμῶν καὶ Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν οὐκ αἰσχύ νονται λέγειν, ὅτι αὐτὸς ἀπεκάλυψε τὴν αἰσχρουρ γίαν ταύτην. Ἐν γὰρ ταῖς Ερωτήσεσι Μαρίας και . λουμέναις μεγάλαις (εἰσὶ γὰρ καὶ μικραί αὐτοῖς πεπλασμέναι) ὑποτίθενται αὐτὸν αὐτῇ ἀποκαλύ πτειν, παραλαβόντα αὐτὴν εἰς τὸ ὄρος, καὶ εὐξάμε- νον, καὶ ἐκβαλόντα ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ γυναῖκα, καὶ ἀρξάμενον αὐτῇ ἐγκαταμίγνυσθαι· καὶ οὕτως δῆθεν τὴν ἀπόῤῥοιαν αὐτοῦ μεταλαβόντα δεῖξαι, ὅτι δεῖ οὕτως ποιεῖν, ἵνα ζήσωμεν· καὶ ὡς τῆς Μαρίας ταραχθείσης, καὶ πεσούσης χαμαί, αὐτὸν πάλιν αὐ τὴν ἐγείραντα εἰπεῖν αὐτῇ· Ινα τί ἐδίστασας, ὀλιγόπιστε; Καί φασιν, ὅτι καὶ τοῦτό ἐστι τὸ εἶν ρημένον ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅτι Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐκ ἐπιστεύσατε, τὰ ἐπουράνια τῶς πιστεύσετε; καὶ τὸ ῞Οταν ἴδητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ανερχόμενον ὅπου ἦν τὸ πρότερον τουτέστι τὴν ἀπόῤῥοιαν μεταλαμβανομένην, ὅθεν καὶ ἐξῆλθε· καὶ τὸ εἰπεῖν· Ἐὰν μὴ φαγητέ μου τὴν σάρκα, καὶ πίητέ μου τὸ αἷμα. Καὶ τῶν μαθητῶν ταρασσομένων, καὶ λεγόντων, Τίς δύναται τοῦτο ἀκοῦσαι; φασὶν, ὡς περὶ τῆς αἰσχρότητος ἦν ὁ 26- γος· διὸ καὶ ἐταράχθησαν, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω. Οὔπω γὰρ ἦσαν, φασὶν, ἐν πληρώματι ἐστε ρεωμένοι. Καὶ τὸ εἰπεῖν τὸν Δαβίδ· Εσται ὡς τὸ ξύλον τὸ πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους των ὑδάτων, ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσει ἐν καιρῷ αὐ τοῦ· περὶ τῆς αἰσχρότητος τοῦ ἀνδρὸς, φασί, λέγει, Ἐπὶ τὴν ἔξοδον τῶν ὑδάτων. Καὶ, Ο τὸν καρ πὸν αὐτοῦ δώσει, τὴν τῆς ἡδονῆς ἐπίῤῥοιαν, φασί, λέγει· Καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀποῤῥυήσεται, ὅτι οὐκ ἐῶμεν αὐτὸ χαμαὶ πεσεῖν, ἀλλὰ αὐτοὶ αὐτὸ ἐσθίομεν. Θ'. Καὶ ἵνα μὴ τὰς μαρτυρίας αὐτῶν ἐν μέσῳ άγων βλάψω μᾶλλον ἤπερ ὠφελήσω, τούτου χάριν τὰ πολλὰ ὑπερβήσομαι. Ἐπεὶ ' ἂν τὰ πάντα παρ' αὐτοῖς κακῶς λεγόμενα ἐνταῦθα παρατιθέμενος δι ηγόρευον. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, φασί, τεθεικέναι τὴν Ῥα κόκκινον ἐν τῇ θυρίδι, οὐκ ἦν, φασί, κόκκινον, ἀλλὰ τὰ μόρια τῆς γυναικείας φύσεως· καὶ τὸ κόκκινον αἷμα τῶν καταμηνίων λέγει. Καὶ τὸ εἰπεῖν, Πινε ὕδατα ἀπὸ τῶν ἀγγείων, περὶ τούτου λέγει. Φασὶ δὲ εἶναι τὴν σάρκα ἀπολλυμένην, καὶ μὴ ἐγειρομέν νην· εἶναι δὲ ταύτην τοῦ ἄρχοντος. Τὴν δὲ δύναμιν τὴν ἐν τοῖς καταμηνίοις καὶ ἐν ταῖς γοναῖς ψυχήν εἶναί φασιν, ἣν συλλέγοντες ἐσθίομεν. Καὶ ἅπερ ἡμεῖς ἐσθίομεν (75) κρέα, ἢ λάχανα, ἢ ἄρτον, ἤ τι ἕτερον, χάριν ποιοῦμεν ταῖς κτίσεσι, συλλέγοντες ἀπὸ πάντων τὴν ψυχὴν, καὶ μεταφέροντας μεθ' ἑαυ τῶν εἰς τὰ ἐπουράνια. Διόπερ καὶ πάντων μετα- λαμβάνουσι κρεῶν λέγοντες, ἵνα ἐλεήσωμεν τὸ γένος ἡμῶν. Φάσκουσι δὲ τὴν αὐτὴν ψυχὴν εἶναι ἔν τε τοῖς ' ν, 15. πῶς ἄν. S. EPIPHANII B gelia falsa discipulorum nomine conscribere sunt ausi. Nec eos dicere pudet Salvatorem nostrum ac Dominum Jesum Christum ejusmodi per sese tur- pitudinem monstrasse. Etenim in Mariæ Interroga- lionibus quas majores vocant (sunt enim aliæ mi- nores perinde commentitie), hunc illi patefecisse fingunt, cum eam in montem eduxisset, essetque precatus, ac producta de latere suo muliere cum ea rem habere cœpisset; tum seminis sui profu- sione degustata monstrasset, ita, ut vivere possi- mus, esse faciendum. Addunt et perturbatam fuisse Mariam, atque humi cecidisse, eamque a Christo cum his verbis erectam : Quare dubilasti modicæ fidei? Atque hoc ipsum esse volunt, quod in Evan- gelio dicitur: Si terrena dixi vobis, et non credidi- stis, calestia quomodo credelis 1? Item illud : Cum videritis Filium hominis eo ascendentem ubi erat prius; hoc est, inquiunt, profluens semen exsor- ptum, ut eo unde exierat revertatur. Tum quod alibi scriptum est: Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis meum sanguinem'. Ad quæ per- turbatis discipulis, ac dicentibus : Quis hoc potest audire? de turpitudine sermonem eum institutum ferunt, ideoque turbatos retro pedem retulisse. Nondum enim perfecte corroborali erant ac stabi- liti. Quo etiam Davidis illud dictum referunt : Erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo³. Atque in eo quod scriptum est: Şecus decur- sus aquarum, indicari viri fœditatem asseruit; istud vero: Quod fructum suum dabit in tempore suo, vo- luptatis demonstrare proluviem; nam quod addi- tum est, Et folium ejus non defluet, tum a nobis, inquiunt, perficitur, cum in terram decidere non patimur, sed ipsimet illud absumimus. IX. Ac ne prolatis illorum testimoniis plus de- trimenti quam utilitatis afferam, idcirco pleraque silentio prætermittam. Alioquin omnia, quæ ab il- lis dicuntur, hoc loco explicando commemorarem. Nam quod in Scriptura legimus Raab coccinum in fenestra posuisse ', non coccinum erat, inquiunt, sed muliebre pudendum: in quo coccineus color menstruum sanguinem significat. Quin etiam eo- dem illud spectat : Bibe aquam de tuis vasis³. Si- quidem interire carnem, nec excitari denuo prædi- cant, eamque ad principem pertinere. Vim autem illam, quæ in menstruis est ac semine, animam esse, quam collectam comedimus. Unde cum car- nibus aut oleribus, aut pane, aut alio quopiam vescimur, bene de creatis rebus meremur, dum ex his omnibus animam corrogamus, ac nobiscum in cœlum evehimus. Ideoque genere omni carnium utuntur, ut generis, aiunt, nostri misereamur. Cæ- terum eamdem inesse putant animalibus, et bestiis, C D Joan. 111, 12. • Joan. vi, 66. • ibid. 54. * ibid. 61. * Psal. 1, 5. • ibid. * Josue 11, 21. • Prov. F. apparet. (75) Καὶ ἅπερ ἡμεῖς ἐσθίσμεν. Idem Manichæi jactitare solebant, ut ex Aug. lib. Adversus Faustum

Β Α τῶν συγγράψασθαι τετολμήκασιν· αὐτόν τε τὸν Σα τῆρα ἡμῶν καὶ Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν οὐκ αἰσχύ νονται λέγειν, ὅτι αὐτὸς ἀπεκάλυψε τὴν αἰσχρουρ γίαν ταύτην. Ἐν γὰρ ταῖς Ερωτήσεσι Μαρίας και . λουμέναις μεγάλαις (εἰσὶ γὰρ καὶ μικραί αὐτοῖς πεπλασμέναι) ὑποτίθενται αὐτὸν αὐτῇ ἀποκαλύ πτειν, παραλαβόντα αὐτὴν εἰς τὸ ὄρος, καὶ εὐξάμε- νον, καὶ ἐκβαλόντα ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ γυναῖκα, καὶ ἀρξάμενον αὐτῇ ἐγκαταμίγνυσθαι· καὶ οὕτως δῆθεν τὴν ἀπόῤῥοιαν αὐτοῦ μεταλαβόντα δεῖξαι, ὅτι δεῖ οὕτως ποιεῖν, ἵνα ζήσωμεν· καὶ ὡς τῆς Μαρίας ταραχθείσης, καὶ πεσούσης χαμαί, αὐτὸν πάλιν αὐ τὴν ἐγείραντα εἰπεῖν αὐτῇ· Ινα τί ἐδίστασας, ὀλιγόπιστε; Καί φασιν, ὅτι καὶ τοῦτό ἐστι τὸ εἶν ρημένον ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅτι Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐκ ἐπιστεύσατε, τὰ ἐπουράνια τῶς πιστεύσετε; καὶ τὸ ῞Οταν ἴδητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ανερχόμενον ὅπου ἦν τὸ πρότερον τουτέστι τὴν ἀπόῤῥοιαν μεταλαμβανομένην, ὅθεν καὶ ἐξῆλθε· καὶ τὸ εἰπεῖν· Ἐὰν μὴ φαγητέ μου τὴν σάρκα, καὶ πίητέ μου τὸ αἷμα. Καὶ τῶν μαθητῶν ταρασσομένων, καὶ λεγόντων, Τίς δύναται τοῦτο ἀκοῦσαι; φασὶν, ὡς περὶ τῆς αἰσχρότητος ἦν ὁ 26- γος· διὸ καὶ ἐταράχθησαν, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω. Οὔπω γὰρ ἦσαν, φασὶν, ἐν πληρώματι ἐστε ρεωμένοι. Καὶ τὸ εἰπεῖν τὸν Δαβίδ· Εσται ὡς τὸ ξύλον τὸ πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους των ὑδάτων, ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσει ἐν καιρῷ αὐ τοῦ· περὶ τῆς αἰσχρότητος τοῦ ἀνδρὸς, φασί, λέγει, Ἐπὶ τὴν ἔξοδον τῶν ὑδάτων. Καὶ, Ο τὸν καρ πὸν αὐτοῦ δώσει, τὴν τῆς ἡδονῆς ἐπίῤῥοιαν, φασί, λέγει· Καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀποῤῥυήσεται, ὅτι οὐκ ἐῶμεν αὐτὸ χαμαὶ πεσεῖν, ἀλλὰ αὐτοὶ αὐτὸ ἐσθίομεν. Θ'. Καὶ ἵνα μὴ τὰς μαρτυρίας αὐτῶν ἐν μέσῳ άγων βλάψω μᾶλλον ἤπερ ὠφελήσω, τούτου χάριν τὰ πολλὰ ὑπερβήσομαι. Ἐπεὶ ' ἂν τὰ πάντα παρ' αὐτοῖς κακῶς λεγόμενα ἐνταῦθα παρατιθέμενος δι ηγόρευον. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, φασί, τεθεικέναι τὴν Ῥα κόκκινον ἐν τῇ θυρίδι, οὐκ ἦν, φασί, κόκκινον, ἀλλὰ τὰ μόρια τῆς γυναικείας φύσεως· καὶ τὸ κόκκινον αἷμα τῶν καταμηνίων λέγει. Καὶ τὸ εἰπεῖν, Πινε ὕδατα ἀπὸ τῶν ἀγγείων, περὶ τούτου λέγει. Φασὶ δὲ εἶναι τὴν σάρκα ἀπολλυμένην, καὶ μὴ ἐγειρομέν νην· εἶναι δὲ ταύτην τοῦ ἄρχοντος. Τὴν δὲ δύναμιν τὴν ἐν τοῖς καταμηνίοις καὶ ἐν ταῖς γοναῖς ψυχήν εἶναί φασιν, ἣν συλλέγοντες ἐσθίομεν. Καὶ ἅπερ ἡμεῖς ἐσθίομεν (75) κρέα, ἢ λάχανα, ἢ ἄρτον, ἤ τι ἕτερον, χάριν ποιοῦμεν ταῖς κτίσεσι, συλλέγοντες ἀπὸ πάντων τὴν ψυχὴν, καὶ μεταφέροντας μεθ' ἑαυ τῶν εἰς τὰ ἐπουράνια. Διόπερ καὶ πάντων μετα- λαμβάνουσι κρεῶν λέγοντες, ἵνα ἐλεήσωμεν τὸ γένος ἡμῶν. Φάσκουσι δὲ τὴν αὐτὴν ψυχὴν εἶναι ἔν τε τοῖς ' ν, 15. πῶς ἄν. S. EPIPHANII B gelia falsa discipulorum nomine conscribere sunt ausi. Nec eos dicere pudet Salvatorem nostrum ac Dominum Jesum Christum ejusmodi per sese tur- pitudinem monstrasse. Etenim in Mariæ Interroga- lionibus quas majores vocant (sunt enim aliæ mi- nores perinde commentitie), hunc illi patefecisse fingunt, cum eam in montem eduxisset, essetque precatus, ac producta de latere suo muliere cum ea rem habere cœpisset; tum seminis sui profu- sione degustata monstrasset, ita, ut vivere possi- mus, esse faciendum. Addunt et perturbatam fuisse Mariam, atque humi cecidisse, eamque a Christo cum his verbis erectam : Quare dubilasti modicæ fidei? Atque hoc ipsum esse volunt, quod in Evan- gelio dicitur: Si terrena dixi vobis, et non credidi- stis, calestia quomodo credelis 1? Item illud : Cum videritis Filium hominis eo ascendentem ubi erat prius; hoc est, inquiunt, profluens semen exsor- ptum, ut eo unde exierat revertatur. Tum quod alibi scriptum est: Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis meum sanguinem'. Ad quæ per- turbatis discipulis, ac dicentibus : Quis hoc potest audire? de turpitudine sermonem eum institutum ferunt, ideoque turbatos retro pedem retulisse. Nondum enim perfecte corroborali erant ac stabi- liti. Quo etiam Davidis illud dictum referunt : Erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo³. Atque in eo quod scriptum est: Şecus decur- sus aquarum, indicari viri fœditatem asseruit; istud vero: Quod fructum suum dabit in tempore suo, vo- luptatis demonstrare proluviem; nam quod addi- tum est, Et folium ejus non defluet, tum a nobis, inquiunt, perficitur, cum in terram decidere non patimur, sed ipsimet illud absumimus. IX. Ac ne prolatis illorum testimoniis plus de- trimenti quam utilitatis afferam, idcirco pleraque silentio prætermittam. Alioquin omnia, quæ ab il- lis dicuntur, hoc loco explicando commemorarem. Nam quod in Scriptura legimus Raab coccinum in fenestra posuisse ', non coccinum erat, inquiunt, sed muliebre pudendum: in quo coccineus color menstruum sanguinem significat. Quin etiam eo- dem illud spectat : Bibe aquam de tuis vasis³. Si- quidem interire carnem, nec excitari denuo prædi- cant, eamque ad principem pertinere. Vim autem illam, quæ in menstruis est ac semine, animam esse, quam collectam comedimus. Unde cum car- nibus aut oleribus, aut pane, aut alio quopiam vescimur, bene de creatis rebus meremur, dum ex his omnibus animam corrogamus, ac nobiscum in cœlum evehimus. Ideoque genere omni carnium utuntur, ut generis, aiunt, nostri misereamur. Cæ- terum eamdem inesse putant animalibus, et bestiis, C D Joan. 111, 12. • Joan. vi, 66. • ibid. 54. * ibid. 61. * Psal. 1, 5. • ibid. * Josue 11, 21. • Prov. F. apparet. (75) Καὶ ἅπερ ἡμεῖς ἐσθίσμεν. Idem Manichæi jactitare solebant, ut ex Aug. lib. Adversus Faustum

Β Α τῶν συγγράψασθαι τετολμήκασιν· αὐτόν τε τὸν Σα τῆρα ἡμῶν καὶ Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν οὐκ αἰσχύ νονται λέγειν, ὅτι αὐτὸς ἀπεκάλυψε τὴν αἰσχρουρ γίαν ταύτην. Ἐν γὰρ ταῖς Ερωτήσεσι Μαρίας και . λουμέναις μεγάλαις (εἰσὶ γὰρ καὶ μικραί αὐτοῖς πεπλασμέναι) ὑποτίθενται αὐτὸν αὐτῇ ἀποκαλύ πτειν, παραλαβόντα αὐτὴν εἰς τὸ ὄρος, καὶ εὐξάμε- νον, καὶ ἐκβαλόντα ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ γυναῖκα, καὶ ἀρξάμενον αὐτῇ ἐγκαταμίγνυσθαι· καὶ οὕτως δῆθεν τὴν ἀπόῤῥοιαν αὐτοῦ μεταλαβόντα δεῖξαι, ὅτι δεῖ οὕτως ποιεῖν, ἵνα ζήσωμεν· καὶ ὡς τῆς Μαρίας ταραχθείσης, καὶ πεσούσης χαμαί, αὐτὸν πάλιν αὐ τὴν ἐγείραντα εἰπεῖν αὐτῇ· Ινα τί ἐδίστασας, ὀλιγόπιστε; Καί φασιν, ὅτι καὶ τοῦτό ἐστι τὸ εἶν ρημένον ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅτι Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐκ ἐπιστεύσατε, τὰ ἐπουράνια τῶς πιστεύσετε; καὶ τὸ ῞Οταν ἴδητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ανερχόμενον ὅπου ἦν τὸ πρότερον τουτέστι τὴν ἀπόῤῥοιαν μεταλαμβανομένην, ὅθεν καὶ ἐξῆλθε· καὶ τὸ εἰπεῖν· Ἐὰν μὴ φαγητέ μου τὴν σάρκα, καὶ πίητέ μου τὸ αἷμα. Καὶ τῶν μαθητῶν ταρασσομένων, καὶ λεγόντων, Τίς δύναται τοῦτο ἀκοῦσαι; φασὶν, ὡς περὶ τῆς αἰσχρότητος ἦν ὁ 26- γος· διὸ καὶ ἐταράχθησαν, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω. Οὔπω γὰρ ἦσαν, φασὶν, ἐν πληρώματι ἐστε ρεωμένοι. Καὶ τὸ εἰπεῖν τὸν Δαβίδ· Εσται ὡς τὸ ξύλον τὸ πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους των ὑδάτων, ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσει ἐν καιρῷ αὐ τοῦ· περὶ τῆς αἰσχρότητος τοῦ ἀνδρὸς, φασί, λέγει, Ἐπὶ τὴν ἔξοδον τῶν ὑδάτων. Καὶ, Ο τὸν καρ πὸν αὐτοῦ δώσει, τὴν τῆς ἡδονῆς ἐπίῤῥοιαν, φασί, λέγει· Καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀποῤῥυήσεται, ὅτι οὐκ ἐῶμεν αὐτὸ χαμαὶ πεσεῖν, ἀλλὰ αὐτοὶ αὐτὸ ἐσθίομεν. Θ'. Καὶ ἵνα μὴ τὰς μαρτυρίας αὐτῶν ἐν μέσῳ άγων βλάψω μᾶλλον ἤπερ ὠφελήσω, τούτου χάριν τὰ πολλὰ ὑπερβήσομαι. Ἐπεὶ ' ἂν τὰ πάντα παρ' αὐτοῖς κακῶς λεγόμενα ἐνταῦθα παρατιθέμενος δι ηγόρευον. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, φασί, τεθεικέναι τὴν Ῥα κόκκινον ἐν τῇ θυρίδι, οὐκ ἦν, φασί, κόκκινον, ἀλλὰ τὰ μόρια τῆς γυναικείας φύσεως· καὶ τὸ κόκκινον αἷμα τῶν καταμηνίων λέγει. Καὶ τὸ εἰπεῖν, Πινε ὕδατα ἀπὸ τῶν ἀγγείων, περὶ τούτου λέγει. Φασὶ δὲ εἶναι τὴν σάρκα ἀπολλυμένην, καὶ μὴ ἐγειρομέν νην· εἶναι δὲ ταύτην τοῦ ἄρχοντος. Τὴν δὲ δύναμιν τὴν ἐν τοῖς καταμηνίοις καὶ ἐν ταῖς γοναῖς ψυχήν εἶναί φασιν, ἣν συλλέγοντες ἐσθίομεν. Καὶ ἅπερ ἡμεῖς ἐσθίομεν (75) κρέα, ἢ λάχανα, ἢ ἄρτον, ἤ τι ἕτερον, χάριν ποιοῦμεν ταῖς κτίσεσι, συλλέγοντες ἀπὸ πάντων τὴν ψυχὴν, καὶ μεταφέροντας μεθ' ἑαυ τῶν εἰς τὰ ἐπουράνια. Διόπερ καὶ πάντων μετα- λαμβάνουσι κρεῶν λέγοντες, ἵνα ἐλεήσωμεν τὸ γένος ἡμῶν. Φάσκουσι δὲ τὴν αὐτὴν ψυχὴν εἶναι ἔν τε τοῖς ' ν, 15. πῶς ἄν. S. EPIPHANII B gelia falsa discipulorum nomine conscribere sunt ausi. Nec eos dicere pudet Salvatorem nostrum ac Dominum Jesum Christum ejusmodi per sese tur- pitudinem monstrasse. Etenim in Mariæ Interroga- lionibus quas majores vocant (sunt enim aliæ mi- nores perinde commentitie), hunc illi patefecisse fingunt, cum eam in montem eduxisset, essetque precatus, ac producta de latere suo muliere cum ea rem habere cœpisset; tum seminis sui profu- sione degustata monstrasset, ita, ut vivere possi- mus, esse faciendum. Addunt et perturbatam fuisse Mariam, atque humi cecidisse, eamque a Christo cum his verbis erectam : Quare dubilasti modicæ fidei? Atque hoc ipsum esse volunt, quod in Evan- gelio dicitur: Si terrena dixi vobis, et non credidi- stis, calestia quomodo credelis 1? Item illud : Cum videritis Filium hominis eo ascendentem ubi erat prius; hoc est, inquiunt, profluens semen exsor- ptum, ut eo unde exierat revertatur. Tum quod alibi scriptum est: Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis meum sanguinem'. Ad quæ per- turbatis discipulis, ac dicentibus : Quis hoc potest audire? de turpitudine sermonem eum institutum ferunt, ideoque turbatos retro pedem retulisse. Nondum enim perfecte corroborali erant ac stabi- liti. Quo etiam Davidis illud dictum referunt : Erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo³. Atque in eo quod scriptum est: Şecus decur- sus aquarum, indicari viri fœditatem asseruit; istud vero: Quod fructum suum dabit in tempore suo, vo- luptatis demonstrare proluviem; nam quod addi- tum est, Et folium ejus non defluet, tum a nobis, inquiunt, perficitur, cum in terram decidere non patimur, sed ipsimet illud absumimus. IX. Ac ne prolatis illorum testimoniis plus de- trimenti quam utilitatis afferam, idcirco pleraque silentio prætermittam. Alioquin omnia, quæ ab il- lis dicuntur, hoc loco explicando commemorarem. Nam quod in Scriptura legimus Raab coccinum in fenestra posuisse ', non coccinum erat, inquiunt, sed muliebre pudendum: in quo coccineus color menstruum sanguinem significat. Quin etiam eo- dem illud spectat : Bibe aquam de tuis vasis³. Si- quidem interire carnem, nec excitari denuo prædi- cant, eamque ad principem pertinere. Vim autem illam, quæ in menstruis est ac semine, animam esse, quam collectam comedimus. Unde cum car- nibus aut oleribus, aut pane, aut alio quopiam vescimur, bene de creatis rebus meremur, dum ex his omnibus animam corrogamus, ac nobiscum in cœlum evehimus. Ideoque genere omni carnium utuntur, ut generis, aiunt, nostri misereamur. Cæ- terum eamdem inesse putant animalibus, et bestiis, C D Joan. 111, 12. • Joan. vi, 66. • ibid. 54. * ibid. 61. * Psal. 1, 5. • ibid. * Josue 11, 21. • Prov. F. apparet. (75) Καὶ ἅπερ ἡμεῖς ἐσθίσμεν. Idem Manichæi jactitare solebant, ut ex Aug. lib. Adversus Faustum

στρέφοντα εἰς τὸν κόσμον, κἀντεῦθεν * εἰς χοίρους καὶ εἰς ἄλλα ζῶα, καὶ πάλιν διὰ τῶν αὐτῶν ἀναφε ρομένας. Εἰ δέ τις, φασὶν, ἐν τῇ γνώσει γένηται ταύτῃ, καὶ συλλέξει ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόσμου διὰ τῶν ἐμμηνίων καὶ διὰ τῶν ῥύσεων τούτων τῆς ἐπιθυ μίας, μηκέτι ἐνταῦθα κατέχεσθαι αὐτὸν, ἀλλὰ ὑπερ- βαίνειν τοὺς προειρημένους ἄρχοντας. Ερχεσθαι δὲ, φασί, παρὰ τὸν Σαβαώθ, καὶ πατεῖν ἐπὶ τὴν κε- φαλὴν αὐτοῦ, ἀθυρογλώττως βλασφημοῦντες, καὶ οὕτως ὑπερβαίνειν εἰς τὸ ἄνω μέρος, ὅπου ἡ μήτηρ τῶν ζώντων ἡ Βαρβηρώ, ήτοι Βαρβηλώ. Καὶ οὕτω τὴν ψυχὴν σώζεσθαι. Ἔχειν δὲ καὶ τρίχας ὡς γυ- ναικὸς τὸν αὐτὸν λέγουσιν οἱ τάλανες, νομίζοντες τὸ ὄνομα τὸ Σαβαώθ ἄρχοντά τινα εἶναι· Οὐκ εἰδό τες, ὅτι ὅπου λέγει, Τάδε λέγει Κύριος Σαβαώθ, οὐκ ὄνομά τινος εἶπεν, ἀλλ᾽ ὄνομα δοξολογίας τῆς θεότητος. Σαβαώθ γὰρ ἑρμηνεύεται ἀπὸ τῆς Ἑβραῖ κῆς διαλέκτου Κύριος τῶν δυνάμεων. "Οπου γάρ ἐν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκῃ τὸ Σαβαώθ ὄνομά ἐστι γε- γραμμένον, δύναμιν ὑποφαίνει. "Οθεν ὁ ᾿Ακύλας πανταχοῦ τὸ 'Αδωναί Σαβαώθ ἑρμηνεύει λέγων, Κύριος στρατιῶν. Οὗτοι δὲ, κατά πάντα τρόπον ἐμμανέντες, κατὰ τοῦ αὐτῶν δεσπότου τὸν μὴ ὄντα ζητοῦσι, καὶ τὸν ὄντα ἀπολωλέκασι, μᾶλλον δὲ ἑαυ τοὺς ἀπώλεσαν. Α γνώσει ὑπαρχούσας, καὶ διὰ τῆς κέρκου πόλιν ἐπι Β γρ. ἐνταῦθα. Ὁ δὲ Μιχαὴλ ὁ * ΙΑ΄. ᾿Αλλα δὲ ὅσα φλυαροῦσιν, ἐν οἷς περικακεῖν ἐστι τὰ τῆς αὐτῶν μανίας λέγειν. Τινὲς δὲ ἐξ αὐ- τῶν, γυναιξὶ μὴ πλησιάζοντες, ταῖς ἰδίαις χερσί αὐτῶν ἑαυτοὺς φθείρουσι, τὴν δὲ αὐτῶν φθοράν λαμβάνουσιν εἰς τὰς χεῖρας, καὶ οὕτως ἐσθίουσι, χρώμενοι σε συκοφαντημένῃ μαρτυρία, τὸ *, Αἱ χεί- ρες αὗται επήρκεσαν οὐ μόνον ἐμοὶ, ἀλλὰ καὶ τοῖς σὺν ἐμοί· καὶ τὸ πάλιν· Εργαζόμενοι * ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἵνα δύνησθε καὶ τοῖς μὴ ἔχουσι μεταδοῦναι· ὡς καὶ περὶ τούτων, οἶμαι, ἐκινήθη τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν τῷ ἀποστόλῳ Ἰούδη, λέγω δὴ ἐν τῇ ὑπ' αὐτοῦ γραφείσῃ καθολικῇ Ἐπιστολῇ (Ἰού δας δέ ἐστιν οὗτος, ὁ ἀδελφὸς Ἰακώβου καὶ Κυρίου λεγόμενος). Υπέδειξε γὰρ αὐτοὺς τὸ ἅγιον Πνεῦμα διὰ τῆς φωνῆς τοῦ Ἰούδα κατὰ τὰ κτήνη φθειρομέν νους καὶ φθείροντας, ὡς λέγει, ὅτι "Οσα μὲν οὐκ οίδασιν, ἀγνοοῦντες ἁλίσκονται· ὅσα δὲ οἶδασιν, ὡς τὰ ἄλογα ζωα φθείρονται. Κυνῶν γὰρ δίκη καὶ χοίρων τὴν ἀπ' αὐτῶν φθορὰν ἐπιτελοῦσιν. Ο κύνες γὰρ καὶ οἱ χοίροι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλο ζῶα οὕτως φθείρονται, καὶ τὴν ἀποῤῥυσιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων αὐτῶν ἐσθίουσι. Καὶ γὰρ ἀλη θῶς ἐνυπνιαζόμενοι σάρκα μιαίνουσι, Κυριότητα δι ἀθετοῦσι, δόξας δὲ βλασφημοῦσι. Μιχαὴλ δὲ ἀρχάγγελος, διαλεγόμενος τῷ διαβόλῳ περὶ τε Μωϋσέως σώματος, οὐκ ἤνεγκε λύγον βλασση μίας (76', ἀλλὰ εἶπεν, «Επιτιμήσαι σοι ὁ Κύριος. τῷ. * γρ. ἐργαζόμενος, οι δύνηται. ἀρχάγγελος ὅτε τῷ διαβόλῳ διακρινόμενος διελέγει περὶ τοῦ Μωυσέως σώματος, οὐκ ἐτόλμησε κρίσι S. EPIPHANII ab eoque animas absorberi cognitione illa destitu- las, rursumque per caudam in hunc mundum re- fundi. Ex quo deinceps in porcorum aliorumque animantium corpora transfusæ per eadem denuo vestigia sursum efferantur. Quod si quis, aiunt, ea fuerit cognitione præditus, seseque per menstrua illa ac libidinis profusionem ex hoc mundo colle- gerit, cum nibil bic detineri amplius, sed cos quos diximus prætergredi principes; et ad Sa- baoth usque pervenire, atque illius proculcare caput (ita enim sacrilege atque impudenter effu- tiunt), indeque ad supremum illud domicilium eva- dere, ubi viventium mater est Barbero, quæ et ab illis Barbelo dicitur. Hanc esse animæ rationem adipiscendæ salutis. Illud vero præterea infelices illi ad fabulam adjunxerunt, eiden Sabaoth capillos esse muliebres, quod scilicet vocem illam Sabaoth principis alicujus esse nomen arbitrentur; neque illud intelligant, ubicunque ita dicitur: Ilæc dicit Dominus Sabaoth, non cujuspiam id esse proprium nomen, sed prædicando potius numini velut quod- dam laudationis vocabulum adhiberi. Quippe Doni- nus Sabaoth idem Hebraice quod exercitum signi- ficat. Et quidem ubicunque vox illa Sabaoth in Ve- tere Testamento legitur, exercitum sonat. Itaque pro eo quod Hebraice scriptum est: Adonai Sabaoth, Aquila perpetuo Dominus exercituum reddit. Sed isti furore atque amentia percîti ad Domini sui in- juriam eum qui nusquam est inquirunt, et eum qui est reipsa, vel semetipsos potius perdiderunt. XI. Sunt et aliæ eorumden innumerabiles nugæ, nec sine taedio potest omnis istorum insania com- C memorari. Sed illud pratermitti non potest : quos - dam ex horum esse numero, qui ita mulierum con- suetudine abstinent, ut seipsos manibus suis con- spurcent, iisque fcdissimum libidinis virus exci- piant, atque eo vescantur. Ad quod testimonium illud per summam calumniain detorquent Manus istæ suppeditarunt non mihi solum, sed et iis qui me- cum sunt '. Item istud : Operantes manibus pro- priis, ut possitis iis qui non habent communicare³. De quibus adeo mihi commotus videtur in apostolo Juda Spiritus sanctus, hoc est in catholica illius Epi- stola (Judas ille porro est, qui Jacobi, atque etiamn Domini frater appellatus est), in qua per apostoli vocem Spiritus, inquam, sanctus, corruptos illos corruptores esse demonstrat, ut ibidem loquitur : D Quæ enim nesciunt, ignorantes in illis capiuntur. Quæ vero norunt, ¡n iis tanquam muta animalia corrum- puntur. Siquidem canum instar ac porcorum sua se corruptela turpitudinis inquinant. Hoc enim modo tam canes ac porci, quam cætera se animan- tia corrumpunt, et profluentem e corporibus suis libidinis humorem delingunt. Atque illi revera carnem suam erumpente velut per somnium flu- xione commaculant : Dominationem auiem sper- nunt, majestatem autem blasphemant. At Michael • Act. xx, 34. * Ephes. iv, 28. * in Canonica Judae leguntur, v. : Fur. (76) Οὐκ ἤνεγκε λόγον βλασφημίας. Aliter hre

στρέφοντα εἰς τὸν κόσμον, κἀντεῦθεν * εἰς χοίρους καὶ εἰς ἄλλα ζῶα, καὶ πάλιν διὰ τῶν αὐτῶν ἀναφε ρομένας. Εἰ δέ τις, φασὶν, ἐν τῇ γνώσει γένηται ταύτῃ, καὶ συλλέξει ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόσμου διὰ τῶν ἐμμηνίων καὶ διὰ τῶν ῥύσεων τούτων τῆς ἐπιθυ μίας, μηκέτι ἐνταῦθα κατέχεσθαι αὐτὸν, ἀλλὰ ὑπερ- βαίνειν τοὺς προειρημένους ἄρχοντας. Ερχεσθαι δὲ, φασί, παρὰ τὸν Σαβαώθ, καὶ πατεῖν ἐπὶ τὴν κε- φαλὴν αὐτοῦ, ἀθυρογλώττως βλασφημοῦντες, καὶ οὕτως ὑπερβαίνειν εἰς τὸ ἄνω μέρος, ὅπου ἡ μήτηρ τῶν ζώντων ἡ Βαρβηρώ, ήτοι Βαρβηλώ. Καὶ οὕτω τὴν ψυχὴν σώζεσθαι. Ἔχειν δὲ καὶ τρίχας ὡς γυ- ναικὸς τὸν αὐτὸν λέγουσιν οἱ τάλανες, νομίζοντες τὸ ὄνομα τὸ Σαβαώθ ἄρχοντά τινα εἶναι· Οὐκ εἰδό τες, ὅτι ὅπου λέγει, Τάδε λέγει Κύριος Σαβαώθ, οὐκ ὄνομά τινος εἶπεν, ἀλλ᾽ ὄνομα δοξολογίας τῆς θεότητος. Σαβαώθ γὰρ ἑρμηνεύεται ἀπὸ τῆς Ἑβραῖ κῆς διαλέκτου Κύριος τῶν δυνάμεων. "Οπου γάρ ἐν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκῃ τὸ Σαβαώθ ὄνομά ἐστι γε- γραμμένον, δύναμιν ὑποφαίνει. "Οθεν ὁ ᾿Ακύλας πανταχοῦ τὸ 'Αδωναί Σαβαώθ ἑρμηνεύει λέγων, Κύριος στρατιῶν. Οὗτοι δὲ, κατά πάντα τρόπον ἐμμανέντες, κατὰ τοῦ αὐτῶν δεσπότου τὸν μὴ ὄντα ζητοῦσι, καὶ τὸν ὄντα ἀπολωλέκασι, μᾶλλον δὲ ἑαυ τοὺς ἀπώλεσαν. Α γνώσει ὑπαρχούσας, καὶ διὰ τῆς κέρκου πόλιν ἐπι Β γρ. ἐνταῦθα. Ὁ δὲ Μιχαὴλ ὁ * ΙΑ΄. ᾿Αλλα δὲ ὅσα φλυαροῦσιν, ἐν οἷς περικακεῖν ἐστι τὰ τῆς αὐτῶν μανίας λέγειν. Τινὲς δὲ ἐξ αὐ- τῶν, γυναιξὶ μὴ πλησιάζοντες, ταῖς ἰδίαις χερσί αὐτῶν ἑαυτοὺς φθείρουσι, τὴν δὲ αὐτῶν φθοράν λαμβάνουσιν εἰς τὰς χεῖρας, καὶ οὕτως ἐσθίουσι, χρώμενοι σε συκοφαντημένῃ μαρτυρία, τὸ *, Αἱ χεί- ρες αὗται επήρκεσαν οὐ μόνον ἐμοὶ, ἀλλὰ καὶ τοῖς σὺν ἐμοί· καὶ τὸ πάλιν· Εργαζόμενοι * ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἵνα δύνησθε καὶ τοῖς μὴ ἔχουσι μεταδοῦναι· ὡς καὶ περὶ τούτων, οἶμαι, ἐκινήθη τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν τῷ ἀποστόλῳ Ἰούδη, λέγω δὴ ἐν τῇ ὑπ' αὐτοῦ γραφείσῃ καθολικῇ Ἐπιστολῇ (Ἰού δας δέ ἐστιν οὗτος, ὁ ἀδελφὸς Ἰακώβου καὶ Κυρίου λεγόμενος). Υπέδειξε γὰρ αὐτοὺς τὸ ἅγιον Πνεῦμα διὰ τῆς φωνῆς τοῦ Ἰούδα κατὰ τὰ κτήνη φθειρομέν νους καὶ φθείροντας, ὡς λέγει, ὅτι "Οσα μὲν οὐκ οίδασιν, ἀγνοοῦντες ἁλίσκονται· ὅσα δὲ οἶδασιν, ὡς τὰ ἄλογα ζωα φθείρονται. Κυνῶν γὰρ δίκη καὶ χοίρων τὴν ἀπ' αὐτῶν φθορὰν ἐπιτελοῦσιν. Ο κύνες γὰρ καὶ οἱ χοίροι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλο ζῶα οὕτως φθείρονται, καὶ τὴν ἀποῤῥυσιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων αὐτῶν ἐσθίουσι. Καὶ γὰρ ἀλη θῶς ἐνυπνιαζόμενοι σάρκα μιαίνουσι, Κυριότητα δι ἀθετοῦσι, δόξας δὲ βλασφημοῦσι. Μιχαὴλ δὲ ἀρχάγγελος, διαλεγόμενος τῷ διαβόλῳ περὶ τε Μωϋσέως σώματος, οὐκ ἤνεγκε λύγον βλασση μίας (76', ἀλλὰ εἶπεν, «Επιτιμήσαι σοι ὁ Κύριος. τῷ. * γρ. ἐργαζόμενος, οι δύνηται. ἀρχάγγελος ὅτε τῷ διαβόλῳ διακρινόμενος διελέγει περὶ τοῦ Μωυσέως σώματος, οὐκ ἐτόλμησε κρίσι S. EPIPHANII ab eoque animas absorberi cognitione illa destitu- las, rursumque per caudam in hunc mundum re- fundi. Ex quo deinceps in porcorum aliorumque animantium corpora transfusæ per eadem denuo vestigia sursum efferantur. Quod si quis, aiunt, ea fuerit cognitione præditus, seseque per menstrua illa ac libidinis profusionem ex hoc mundo colle- gerit, cum nibil bic detineri amplius, sed cos quos diximus prætergredi principes; et ad Sa- baoth usque pervenire, atque illius proculcare caput (ita enim sacrilege atque impudenter effu- tiunt), indeque ad supremum illud domicilium eva- dere, ubi viventium mater est Barbero, quæ et ab illis Barbelo dicitur. Hanc esse animæ rationem adipiscendæ salutis. Illud vero præterea infelices illi ad fabulam adjunxerunt, eiden Sabaoth capillos esse muliebres, quod scilicet vocem illam Sabaoth principis alicujus esse nomen arbitrentur; neque illud intelligant, ubicunque ita dicitur: Ilæc dicit Dominus Sabaoth, non cujuspiam id esse proprium nomen, sed prædicando potius numini velut quod- dam laudationis vocabulum adhiberi. Quippe Doni- nus Sabaoth idem Hebraice quod exercitum signi- ficat. Et quidem ubicunque vox illa Sabaoth in Ve- tere Testamento legitur, exercitum sonat. Itaque pro eo quod Hebraice scriptum est: Adonai Sabaoth, Aquila perpetuo Dominus exercituum reddit. Sed isti furore atque amentia percîti ad Domini sui in- juriam eum qui nusquam est inquirunt, et eum qui est reipsa, vel semetipsos potius perdiderunt. XI. Sunt et aliæ eorumden innumerabiles nugæ, nec sine taedio potest omnis istorum insania com- C memorari. Sed illud pratermitti non potest : quos - dam ex horum esse numero, qui ita mulierum con- suetudine abstinent, ut seipsos manibus suis con- spurcent, iisque fcdissimum libidinis virus exci- piant, atque eo vescantur. Ad quod testimonium illud per summam calumniain detorquent Manus istæ suppeditarunt non mihi solum, sed et iis qui me- cum sunt '. Item istud : Operantes manibus pro- priis, ut possitis iis qui non habent communicare³. De quibus adeo mihi commotus videtur in apostolo Juda Spiritus sanctus, hoc est in catholica illius Epi- stola (Judas ille porro est, qui Jacobi, atque etiamn Domini frater appellatus est), in qua per apostoli vocem Spiritus, inquam, sanctus, corruptos illos corruptores esse demonstrat, ut ibidem loquitur : D Quæ enim nesciunt, ignorantes in illis capiuntur. Quæ vero norunt, ¡n iis tanquam muta animalia corrum- puntur. Siquidem canum instar ac porcorum sua se corruptela turpitudinis inquinant. Hoc enim modo tam canes ac porci, quam cætera se animan- tia corrumpunt, et profluentem e corporibus suis libidinis humorem delingunt. Atque illi revera carnem suam erumpente velut per somnium flu- xione commaculant : Dominationem auiem sper- nunt, majestatem autem blasphemant. At Michael • Act. xx, 34. * Ephes. iv, 28. * in Canonica Judae leguntur, v. : Fur. (76) Οὐκ ἤνεγκε λόγον βλασφημίας. Aliter hre

στρέφοντα εἰς τὸν κόσμον, κἀντεῦθεν * εἰς χοίρους καὶ εἰς ἄλλα ζῶα, καὶ πάλιν διὰ τῶν αὐτῶν ἀναφε ρομένας. Εἰ δέ τις, φασὶν, ἐν τῇ γνώσει γένηται ταύτῃ, καὶ συλλέξει ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόσμου διὰ τῶν ἐμμηνίων καὶ διὰ τῶν ῥύσεων τούτων τῆς ἐπιθυ μίας, μηκέτι ἐνταῦθα κατέχεσθαι αὐτὸν, ἀλλὰ ὑπερ- βαίνειν τοὺς προειρημένους ἄρχοντας. Ερχεσθαι δὲ, φασί, παρὰ τὸν Σαβαώθ, καὶ πατεῖν ἐπὶ τὴν κε- φαλὴν αὐτοῦ, ἀθυρογλώττως βλασφημοῦντες, καὶ οὕτως ὑπερβαίνειν εἰς τὸ ἄνω μέρος, ὅπου ἡ μήτηρ τῶν ζώντων ἡ Βαρβηρώ, ήτοι Βαρβηλώ. Καὶ οὕτω τὴν ψυχὴν σώζεσθαι. Ἔχειν δὲ καὶ τρίχας ὡς γυ- ναικὸς τὸν αὐτὸν λέγουσιν οἱ τάλανες, νομίζοντες τὸ ὄνομα τὸ Σαβαώθ ἄρχοντά τινα εἶναι· Οὐκ εἰδό τες, ὅτι ὅπου λέγει, Τάδε λέγει Κύριος Σαβαώθ, οὐκ ὄνομά τινος εἶπεν, ἀλλ᾽ ὄνομα δοξολογίας τῆς θεότητος. Σαβαώθ γὰρ ἑρμηνεύεται ἀπὸ τῆς Ἑβραῖ κῆς διαλέκτου Κύριος τῶν δυνάμεων. "Οπου γάρ ἐν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκῃ τὸ Σαβαώθ ὄνομά ἐστι γε- γραμμένον, δύναμιν ὑποφαίνει. "Οθεν ὁ ᾿Ακύλας πανταχοῦ τὸ 'Αδωναί Σαβαώθ ἑρμηνεύει λέγων, Κύριος στρατιῶν. Οὗτοι δὲ, κατά πάντα τρόπον ἐμμανέντες, κατὰ τοῦ αὐτῶν δεσπότου τὸν μὴ ὄντα ζητοῦσι, καὶ τὸν ὄντα ἀπολωλέκασι, μᾶλλον δὲ ἑαυ τοὺς ἀπώλεσαν. Α γνώσει ὑπαρχούσας, καὶ διὰ τῆς κέρκου πόλιν ἐπι Β γρ. ἐνταῦθα. Ὁ δὲ Μιχαὴλ ὁ * ΙΑ΄. ᾿Αλλα δὲ ὅσα φλυαροῦσιν, ἐν οἷς περικακεῖν ἐστι τὰ τῆς αὐτῶν μανίας λέγειν. Τινὲς δὲ ἐξ αὐ- τῶν, γυναιξὶ μὴ πλησιάζοντες, ταῖς ἰδίαις χερσί αὐτῶν ἑαυτοὺς φθείρουσι, τὴν δὲ αὐτῶν φθοράν λαμβάνουσιν εἰς τὰς χεῖρας, καὶ οὕτως ἐσθίουσι, χρώμενοι σε συκοφαντημένῃ μαρτυρία, τὸ *, Αἱ χεί- ρες αὗται επήρκεσαν οὐ μόνον ἐμοὶ, ἀλλὰ καὶ τοῖς σὺν ἐμοί· καὶ τὸ πάλιν· Εργαζόμενοι * ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἵνα δύνησθε καὶ τοῖς μὴ ἔχουσι μεταδοῦναι· ὡς καὶ περὶ τούτων, οἶμαι, ἐκινήθη τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν τῷ ἀποστόλῳ Ἰούδη, λέγω δὴ ἐν τῇ ὑπ' αὐτοῦ γραφείσῃ καθολικῇ Ἐπιστολῇ (Ἰού δας δέ ἐστιν οὗτος, ὁ ἀδελφὸς Ἰακώβου καὶ Κυρίου λεγόμενος). Υπέδειξε γὰρ αὐτοὺς τὸ ἅγιον Πνεῦμα διὰ τῆς φωνῆς τοῦ Ἰούδα κατὰ τὰ κτήνη φθειρομέν νους καὶ φθείροντας, ὡς λέγει, ὅτι "Οσα μὲν οὐκ οίδασιν, ἀγνοοῦντες ἁλίσκονται· ὅσα δὲ οἶδασιν, ὡς τὰ ἄλογα ζωα φθείρονται. Κυνῶν γὰρ δίκη καὶ χοίρων τὴν ἀπ' αὐτῶν φθορὰν ἐπιτελοῦσιν. Ο κύνες γὰρ καὶ οἱ χοίροι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλο ζῶα οὕτως φθείρονται, καὶ τὴν ἀποῤῥυσιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων αὐτῶν ἐσθίουσι. Καὶ γὰρ ἀλη θῶς ἐνυπνιαζόμενοι σάρκα μιαίνουσι, Κυριότητα δι ἀθετοῦσι, δόξας δὲ βλασφημοῦσι. Μιχαὴλ δὲ ἀρχάγγελος, διαλεγόμενος τῷ διαβόλῳ περὶ τε Μωϋσέως σώματος, οὐκ ἤνεγκε λύγον βλασση μίας (76', ἀλλὰ εἶπεν, «Επιτιμήσαι σοι ὁ Κύριος. τῷ. * γρ. ἐργαζόμενος, οι δύνηται. ἀρχάγγελος ὅτε τῷ διαβόλῳ διακρινόμενος διελέγει περὶ τοῦ Μωυσέως σώματος, οὐκ ἐτόλμησε κρίσι S. EPIPHANII ab eoque animas absorberi cognitione illa destitu- las, rursumque per caudam in hunc mundum re- fundi. Ex quo deinceps in porcorum aliorumque animantium corpora transfusæ per eadem denuo vestigia sursum efferantur. Quod si quis, aiunt, ea fuerit cognitione præditus, seseque per menstrua illa ac libidinis profusionem ex hoc mundo colle- gerit, cum nibil bic detineri amplius, sed cos quos diximus prætergredi principes; et ad Sa- baoth usque pervenire, atque illius proculcare caput (ita enim sacrilege atque impudenter effu- tiunt), indeque ad supremum illud domicilium eva- dere, ubi viventium mater est Barbero, quæ et ab illis Barbelo dicitur. Hanc esse animæ rationem adipiscendæ salutis. Illud vero præterea infelices illi ad fabulam adjunxerunt, eiden Sabaoth capillos esse muliebres, quod scilicet vocem illam Sabaoth principis alicujus esse nomen arbitrentur; neque illud intelligant, ubicunque ita dicitur: Ilæc dicit Dominus Sabaoth, non cujuspiam id esse proprium nomen, sed prædicando potius numini velut quod- dam laudationis vocabulum adhiberi. Quippe Doni- nus Sabaoth idem Hebraice quod exercitum signi- ficat. Et quidem ubicunque vox illa Sabaoth in Ve- tere Testamento legitur, exercitum sonat. Itaque pro eo quod Hebraice scriptum est: Adonai Sabaoth, Aquila perpetuo Dominus exercituum reddit. Sed isti furore atque amentia percîti ad Domini sui in- juriam eum qui nusquam est inquirunt, et eum qui est reipsa, vel semetipsos potius perdiderunt. XI. Sunt et aliæ eorumden innumerabiles nugæ, nec sine taedio potest omnis istorum insania com- C memorari. Sed illud pratermitti non potest : quos - dam ex horum esse numero, qui ita mulierum con- suetudine abstinent, ut seipsos manibus suis con- spurcent, iisque fcdissimum libidinis virus exci- piant, atque eo vescantur. Ad quod testimonium illud per summam calumniain detorquent Manus istæ suppeditarunt non mihi solum, sed et iis qui me- cum sunt '. Item istud : Operantes manibus pro- priis, ut possitis iis qui non habent communicare³. De quibus adeo mihi commotus videtur in apostolo Juda Spiritus sanctus, hoc est in catholica illius Epi- stola (Judas ille porro est, qui Jacobi, atque etiamn Domini frater appellatus est), in qua per apostoli vocem Spiritus, inquam, sanctus, corruptos illos corruptores esse demonstrat, ut ibidem loquitur : D Quæ enim nesciunt, ignorantes in illis capiuntur. Quæ vero norunt, ¡n iis tanquam muta animalia corrum- puntur. Siquidem canum instar ac porcorum sua se corruptela turpitudinis inquinant. Hoc enim modo tam canes ac porci, quam cætera se animan- tia corrumpunt, et profluentem e corporibus suis libidinis humorem delingunt. Atque illi revera carnem suam erumpente velut per somnium flu- xione commaculant : Dominationem auiem sper- nunt, majestatem autem blasphemant. At Michael • Act. xx, 34. * Ephes. iv, 28. * in Canonica Judae leguntur, v. : Fur. (76) Οὐκ ἤνεγκε λόγον βλασφημίας. Aliter hre

στρέφοντα εἰς τὸν κόσμον, κἀντεῦθεν * εἰς χοίρους καὶ εἰς ἄλλα ζῶα, καὶ πάλιν διὰ τῶν αὐτῶν ἀναφε ρομένας. Εἰ δέ τις, φασὶν, ἐν τῇ γνώσει γένηται ταύτῃ, καὶ συλλέξει ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόσμου διὰ τῶν ἐμμηνίων καὶ διὰ τῶν ῥύσεων τούτων τῆς ἐπιθυ μίας, μηκέτι ἐνταῦθα κατέχεσθαι αὐτὸν, ἀλλὰ ὑπερ- βαίνειν τοὺς προειρημένους ἄρχοντας. Ερχεσθαι δὲ, φασί, παρὰ τὸν Σαβαώθ, καὶ πατεῖν ἐπὶ τὴν κε- φαλὴν αὐτοῦ, ἀθυρογλώττως βλασφημοῦντες, καὶ οὕτως ὑπερβαίνειν εἰς τὸ ἄνω μέρος, ὅπου ἡ μήτηρ τῶν ζώντων ἡ Βαρβηρώ, ήτοι Βαρβηλώ. Καὶ οὕτω τὴν ψυχὴν σώζεσθαι. Ἔχειν δὲ καὶ τρίχας ὡς γυ- ναικὸς τὸν αὐτὸν λέγουσιν οἱ τάλανες, νομίζοντες τὸ ὄνομα τὸ Σαβαώθ ἄρχοντά τινα εἶναι· Οὐκ εἰδό τες, ὅτι ὅπου λέγει, Τάδε λέγει Κύριος Σαβαώθ, οὐκ ὄνομά τινος εἶπεν, ἀλλ᾽ ὄνομα δοξολογίας τῆς θεότητος. Σαβαώθ γὰρ ἑρμηνεύεται ἀπὸ τῆς Ἑβραῖ κῆς διαλέκτου Κύριος τῶν δυνάμεων. "Οπου γάρ ἐν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκῃ τὸ Σαβαώθ ὄνομά ἐστι γε- γραμμένον, δύναμιν ὑποφαίνει. "Οθεν ὁ ᾿Ακύλας πανταχοῦ τὸ 'Αδωναί Σαβαώθ ἑρμηνεύει λέγων, Κύριος στρατιῶν. Οὗτοι δὲ, κατά πάντα τρόπον ἐμμανέντες, κατὰ τοῦ αὐτῶν δεσπότου τὸν μὴ ὄντα ζητοῦσι, καὶ τὸν ὄντα ἀπολωλέκασι, μᾶλλον δὲ ἑαυ τοὺς ἀπώλεσαν. Α γνώσει ὑπαρχούσας, καὶ διὰ τῆς κέρκου πόλιν ἐπι Β γρ. ἐνταῦθα. Ὁ δὲ Μιχαὴλ ὁ * ΙΑ΄. ᾿Αλλα δὲ ὅσα φλυαροῦσιν, ἐν οἷς περικακεῖν ἐστι τὰ τῆς αὐτῶν μανίας λέγειν. Τινὲς δὲ ἐξ αὐ- τῶν, γυναιξὶ μὴ πλησιάζοντες, ταῖς ἰδίαις χερσί αὐτῶν ἑαυτοὺς φθείρουσι, τὴν δὲ αὐτῶν φθοράν λαμβάνουσιν εἰς τὰς χεῖρας, καὶ οὕτως ἐσθίουσι, χρώμενοι σε συκοφαντημένῃ μαρτυρία, τὸ *, Αἱ χεί- ρες αὗται επήρκεσαν οὐ μόνον ἐμοὶ, ἀλλὰ καὶ τοῖς σὺν ἐμοί· καὶ τὸ πάλιν· Εργαζόμενοι * ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἵνα δύνησθε καὶ τοῖς μὴ ἔχουσι μεταδοῦναι· ὡς καὶ περὶ τούτων, οἶμαι, ἐκινήθη τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν τῷ ἀποστόλῳ Ἰούδη, λέγω δὴ ἐν τῇ ὑπ' αὐτοῦ γραφείσῃ καθολικῇ Ἐπιστολῇ (Ἰού δας δέ ἐστιν οὗτος, ὁ ἀδελφὸς Ἰακώβου καὶ Κυρίου λεγόμενος). Υπέδειξε γὰρ αὐτοὺς τὸ ἅγιον Πνεῦμα διὰ τῆς φωνῆς τοῦ Ἰούδα κατὰ τὰ κτήνη φθειρομέν νους καὶ φθείροντας, ὡς λέγει, ὅτι "Οσα μὲν οὐκ οίδασιν, ἀγνοοῦντες ἁλίσκονται· ὅσα δὲ οἶδασιν, ὡς τὰ ἄλογα ζωα φθείρονται. Κυνῶν γὰρ δίκη καὶ χοίρων τὴν ἀπ' αὐτῶν φθορὰν ἐπιτελοῦσιν. Ο κύνες γὰρ καὶ οἱ χοίροι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλο ζῶα οὕτως φθείρονται, καὶ τὴν ἀποῤῥυσιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων αὐτῶν ἐσθίουσι. Καὶ γὰρ ἀλη θῶς ἐνυπνιαζόμενοι σάρκα μιαίνουσι, Κυριότητα δι ἀθετοῦσι, δόξας δὲ βλασφημοῦσι. Μιχαὴλ δὲ ἀρχάγγελος, διαλεγόμενος τῷ διαβόλῳ περὶ τε Μωϋσέως σώματος, οὐκ ἤνεγκε λύγον βλασση μίας (76', ἀλλὰ εἶπεν, «Επιτιμήσαι σοι ὁ Κύριος. τῷ. * γρ. ἐργαζόμενος, οι δύνηται. ἀρχάγγελος ὅτε τῷ διαβόλῳ διακρινόμενος διελέγει περὶ τοῦ Μωυσέως σώματος, οὐκ ἐτόλμησε κρίσι S. EPIPHANII ab eoque animas absorberi cognitione illa destitu- las, rursumque per caudam in hunc mundum re- fundi. Ex quo deinceps in porcorum aliorumque animantium corpora transfusæ per eadem denuo vestigia sursum efferantur. Quod si quis, aiunt, ea fuerit cognitione præditus, seseque per menstrua illa ac libidinis profusionem ex hoc mundo colle- gerit, cum nibil bic detineri amplius, sed cos quos diximus prætergredi principes; et ad Sa- baoth usque pervenire, atque illius proculcare caput (ita enim sacrilege atque impudenter effu- tiunt), indeque ad supremum illud domicilium eva- dere, ubi viventium mater est Barbero, quæ et ab illis Barbelo dicitur. Hanc esse animæ rationem adipiscendæ salutis. Illud vero præterea infelices illi ad fabulam adjunxerunt, eiden Sabaoth capillos esse muliebres, quod scilicet vocem illam Sabaoth principis alicujus esse nomen arbitrentur; neque illud intelligant, ubicunque ita dicitur: Ilæc dicit Dominus Sabaoth, non cujuspiam id esse proprium nomen, sed prædicando potius numini velut quod- dam laudationis vocabulum adhiberi. Quippe Doni- nus Sabaoth idem Hebraice quod exercitum signi- ficat. Et quidem ubicunque vox illa Sabaoth in Ve- tere Testamento legitur, exercitum sonat. Itaque pro eo quod Hebraice scriptum est: Adonai Sabaoth, Aquila perpetuo Dominus exercituum reddit. Sed isti furore atque amentia percîti ad Domini sui in- juriam eum qui nusquam est inquirunt, et eum qui est reipsa, vel semetipsos potius perdiderunt. XI. Sunt et aliæ eorumden innumerabiles nugæ, nec sine taedio potest omnis istorum insania com- C memorari. Sed illud pratermitti non potest : quos - dam ex horum esse numero, qui ita mulierum con- suetudine abstinent, ut seipsos manibus suis con- spurcent, iisque fcdissimum libidinis virus exci- piant, atque eo vescantur. Ad quod testimonium illud per summam calumniain detorquent Manus istæ suppeditarunt non mihi solum, sed et iis qui me- cum sunt '. Item istud : Operantes manibus pro- priis, ut possitis iis qui non habent communicare³. De quibus adeo mihi commotus videtur in apostolo Juda Spiritus sanctus, hoc est in catholica illius Epi- stola (Judas ille porro est, qui Jacobi, atque etiamn Domini frater appellatus est), in qua per apostoli vocem Spiritus, inquam, sanctus, corruptos illos corruptores esse demonstrat, ut ibidem loquitur : D Quæ enim nesciunt, ignorantes in illis capiuntur. Quæ vero norunt, ¡n iis tanquam muta animalia corrum- puntur. Siquidem canum instar ac porcorum sua se corruptela turpitudinis inquinant. Hoc enim modo tam canes ac porci, quam cætera se animan- tia corrumpunt, et profluentem e corporibus suis libidinis humorem delingunt. Atque illi revera carnem suam erumpente velut per somnium flu- xione commaculant : Dominationem auiem sper- nunt, majestatem autem blasphemant. At Michael • Act. xx, 34. * Ephes. iv, 28. * in Canonica Judae leguntur, v. : Fur. (76) Οὐκ ἤνεγκε λόγον βλασφημίας. Aliter hre

Οὗτοι δὲ ὅσα οὐκ οίδασι, φυσικώς βλασφημοῦ- σιν· ὅτι τὰ "Αγια τῶν ἁγίων τὰ μετὰ ἁγιασμοῦ ἡμῖν παραδοθέντα βλασφημοῦσιν, εἰς αἰσχρότητα αὐτοὶ • μεταβαλλόμενοι. Καὶ ταῦτά ἐστιν ἅτινα κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐτόλμησαν λέγειν, ὡς καὶ ὁ μακάριος Παῦλός (77) φησιν· "Ωστε τινὰς τολμᾷν ἡμᾶς λέ τείν, Ποιήσωμεν τὰ κακὰ, ἵνα ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς τὰ ἀγαθὰ, ὧν τὸ κρῖμα ἔνδικόν ἐστι. Πόσας δὲ ἄλλας ἀγάγοιμι μαρτυρίας κατὰ τῶν βλασφήμων! Οὗτοι γὰρ οἱ ταῖς ἰδίαις χερσι φθειρόμενοι, οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ οἱ ταῖς γυναιξὶ πλησιάζοντες, λοιπὸν κόρον μὴ λαβόντες τῆς μετὰ τῶν γυναικῶν πολυμιξίας, εἰς ἀλλήλους ἐκκαίονται, ἄνδρες ἐν ἀνδράσι (κατὰ τὸ γεγραμμένον) τὴν ἀντιμισθίαν τῆς πλάνης ἐν ἑαυτοῖς ἀπολαμβάνοντες. Εξώλεις γὰρ οἱ αὐτοὶ γενόμενοι μακαρίζουσιν ἀλλήλους, ὡς τὸ προκριτέον Β πρᾶγμα ἀναδεξάμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπατῶντες τὸ αὐ τοῖς πειθόμενον γυναικεῖον γένος, τὸ Σεσωρευμένου ἁμαρτήμασι, καὶ ἠγμένον ποικίλαις ἐπιθυμίαις, φάσκουσι ταῖς ἡπατημέναις ὑπ' αὐτῶν, ὅτι Η δεῖνα παρθένος ἡ τοσαῦτα ἔτη ἐφθαρμένη, καὶ φθειρομένη καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν. Κόρον γὰρ οὐκ ἔχει παρ' αὐτ τοῖς ἡ λαγνεία, ἀλλ᾽ ὅσον τις παρ' αὐτοῖς αἰσχρουρ γὸς ἄνθρωπος, τοσοῦτον παρ' αὐτοῖς ἐπαινετός. Ἐκείνας δέ φασιν εἶναι παρθένους, τὰς μηδέποτε ἐν κοσμική μίξει γάμου κατά φύσιν τῆς συνηθείας γενομένας ἕως καταβολῆς σπέρματος, ἀλλὰ μιγνο- μένας μὲν ἀεὶ, καὶ πορνευούσας, πρὸ δὲ τοῦ ἀπαρ- τισθῆναι τὴν ἡδονὴν ἀφιστώσας τὸν πονηροποιὸν αὐτ τῶν τῆς κοινωνίας φθορέα, καὶ λαμβανούσας τὴν προειρημένην αἰσχρότητα εἰς ἐδωδήν, ὡς κατὰ τὸ ἔμοιον τοῦ Σηλώμ πρὸς τὴν Θάμαρ κακοτροπίαν, ἀλλὰ ἀπὸ παρθενίας τὴν τέχνην ταύτην ἐπανειρη- μένας, τοῦ · φθείρεσθαι μὲν, μὴ ὑποδέχεσθαι δὲ τῆς φθορᾶς τὴν μίξιν καὶ τὴν ἀπόῤῥοιαν. Βλασφημοῦσι δὲ οὐ μόνον τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τὸν Μωϋσέα, καὶ τὸν Ἠλίαν, καὶ πάντα τὸν χορὸν τῶν προφητῶν, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν τὴν ἐκλεξάμενον αὐτούς. ΚΒ. 'Αλλα δὲ μυρία παρ' αὐτοῖς πεπλασμένα γραφεία τετόλμηται. Γένναν μὲν γὰρ Μαρίας βι βλίον τί φασιν εἶναι, ἐν ᾧ δεινά τε καὶ ὁλέθρια υποβάλλοντές τινα ἐκεῖσε λέγουσιν. Ἐκ τούτου γάρ, φασί, τὸν Ζαχαρίαν ἀπεκτάνθαι ἐν τῷ ναῷ, ἐπειδὴ, φασί, ὀπτασίαν ἑώρακε, καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου θέλων εἰπεῖν τὴν ὀπτασίαν, ἀπεφράγη το στόμα. Εἶὸς γὰρ, φασὶν, ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θυμιάματός τινα, ὡς ἐθυμία, ἄνθρωπον ἑστῶτα ὄνου μορφὴν ἔχοντα· καὶ ἐξελθόν- τος, φασί, καὶ θέλοντος εἰπεῖν, Οὐαὶ ὑμῖν, τίνι προσ- • ἐπενεγκεῖν βλασφημίας. Καὶ μή τι πρὸς τούτους ὁ Ἀπόστολος ἐν τῇ πρὸς 'Ρω- μαίους Επιστολῇ ἀποτεινόμενος γράφει· Καὶ μὴ καθώς βλασφημούμεθα, και καθώς φασί τινες ἡμᾶς λέγειν, ὅτι ποιήσωμεν τὰ κακὰ, ἵνα ἔλθῃ τὰ ἀγαθά. ADVERSUS IIERESES LIB. I. TOM. 11. HÆRES. XXVI. - A archangelus cum diabolo disputans de Moysi cop pore, blasphemia sermonem non tulit, sed dixit : Increpet te Dominus. Hi autem quæcunque igno- rant naturakter blasphemant; dum sacrosanctis illis mysteriis, quæ cum sanctissimis religionibus no- biscum communicantur, contumeliose illudunt, el ad spurcissimam flagitiosissimamque libidinem convertunt. Hæc sunt quæ adversus apostolos effu- tire sunt ausi : quemadmodum beatus Apostolus scribit Adeo ut quidam hæc a nobis dici jactare audeant : Faciamus mala, ut eveniant bona : quo- rum justum est judicium ‘. Quam vero multa testi- monia suppetunt, quæ contra blasphemos illos in medium afferre possimus! Sed illi qui suis ipsi manibus abominandam libidinem exercent, qui cum mulieribus se commiscent, assiduo illarum usu nequaquam exsatiati, in semetipsos exardescunt : Viri, inquam, in viros, sicut scriptum est, merce- dem erroris sui in semetipsis recipientes . Etenim perditi profligatique homines beatos se invicen prædicant, tanquam præcipuum quiddam facinus ae singulare susceperint. Quinetiam mulierculis quas sibi morigeras habent, illudentes: Mulierculis, in- quam, onustis peccatis, ac multiplicibus cupiditali- bus abductis 3, identidem narrant : Hanc, quam vi- delicet nominant, esse virginem; cum ante multos jam aunos vitiata fuerit, ac quotidie constupretur. Apud illos quippe satietas libidinis nulla, et quo fædiora quisque perpetraverit, eo majori omnium laude ac prædicatione celebratur. Virgines porro G illas appellant, quæ nunquam legitimo nuptiarum usu, ac naturali illa consuetudine ita perfunctæ sunt, ut infusun semen exciperent, sed quæ licet assidue se stupris flagitiisque contaminent, tamen antequam libido omnis impleatur perditissimum suum illam admissarium excutiunt, illasque quas diximus turpissimas sordes ad vescendum exci- piunt. In quo immane illud horrendunique Sellom cum Thamare facinus imitantur *, utpote quæ servandæ virginitatis artificium illud susceperint, ut cum assidue corrumpantur, nullam tamen ex ea corruptela infusionem seminis admittant. Neque vero aut Abrahamum duntaxat, aut Moysen atque Eliam, adeoque prophetas omnes, sed et Deum ipsum a quo sunt electi contumeliose traducunt. Rom. 111, 8. . Rom. 1, 27. * Tim. 111, 6. * Non ausus est judicium in- ferre, et accusare blasphemiæ. At Epiphanius aliam fortasse lectionem secutus ; non tulii, inquit, blas - phemiam. lib. i Strom, cuindem Apostoli locum citans ad XII. Infinita porro penes illos sunt supposititia atque impudenter conficta monimenta. Cujusinodi D est qui De progenie Mariæ liber inscribitur, in quo horribilia quædam ac detestanda illorum dicta continentur. Velut inter alia: eam Zachariæ necis in templo causam exstitisse, quod cum visum quod- dam illi esset oblatum, idque præ metu significare vellet,os ei primo præclusum sit. Viderat aulem, inquiunt, cum incensi hora suffiret, asini ſigura stantem hominem, ac cum egredi vellet, itaque pro- Gen. xxxviii, sqq. ejusmodi genus hæreticorum pertinere putat. 77) Ὡς καὶ ὁ μακάριος Παῦλος. Clemens Alex.

Οὗτοι δὲ ὅσα οὐκ οίδασι, φυσικώς βλασφημοῦ- σιν· ὅτι τὰ "Αγια τῶν ἁγίων τὰ μετὰ ἁγιασμοῦ ἡμῖν παραδοθέντα βλασφημοῦσιν, εἰς αἰσχρότητα αὐτοὶ • μεταβαλλόμενοι. Καὶ ταῦτά ἐστιν ἅτινα κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐτόλμησαν λέγειν, ὡς καὶ ὁ μακάριος Παῦλός (77) φησιν· "Ωστε τινὰς τολμᾷν ἡμᾶς λέ τείν, Ποιήσωμεν τὰ κακὰ, ἵνα ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς τὰ ἀγαθὰ, ὧν τὸ κρῖμα ἔνδικόν ἐστι. Πόσας δὲ ἄλλας ἀγάγοιμι μαρτυρίας κατὰ τῶν βλασφήμων! Οὗτοι γὰρ οἱ ταῖς ἰδίαις χερσι φθειρόμενοι, οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ οἱ ταῖς γυναιξὶ πλησιάζοντες, λοιπὸν κόρον μὴ λαβόντες τῆς μετὰ τῶν γυναικῶν πολυμιξίας, εἰς ἀλλήλους ἐκκαίονται, ἄνδρες ἐν ἀνδράσι (κατὰ τὸ γεγραμμένον) τὴν ἀντιμισθίαν τῆς πλάνης ἐν ἑαυτοῖς ἀπολαμβάνοντες. Εξώλεις γὰρ οἱ αὐτοὶ γενόμενοι μακαρίζουσιν ἀλλήλους, ὡς τὸ προκριτέον Β πρᾶγμα ἀναδεξάμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπατῶντες τὸ αὐ τοῖς πειθόμενον γυναικεῖον γένος, τὸ Σεσωρευμένου ἁμαρτήμασι, καὶ ἠγμένον ποικίλαις ἐπιθυμίαις, φάσκουσι ταῖς ἡπατημέναις ὑπ' αὐτῶν, ὅτι Η δεῖνα παρθένος ἡ τοσαῦτα ἔτη ἐφθαρμένη, καὶ φθειρομένη καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν. Κόρον γὰρ οὐκ ἔχει παρ' αὐτ τοῖς ἡ λαγνεία, ἀλλ᾽ ὅσον τις παρ' αὐτοῖς αἰσχρουρ γὸς ἄνθρωπος, τοσοῦτον παρ' αὐτοῖς ἐπαινετός. Ἐκείνας δέ φασιν εἶναι παρθένους, τὰς μηδέποτε ἐν κοσμική μίξει γάμου κατά φύσιν τῆς συνηθείας γενομένας ἕως καταβολῆς σπέρματος, ἀλλὰ μιγνο- μένας μὲν ἀεὶ, καὶ πορνευούσας, πρὸ δὲ τοῦ ἀπαρ- τισθῆναι τὴν ἡδονὴν ἀφιστώσας τὸν πονηροποιὸν αὐτ τῶν τῆς κοινωνίας φθορέα, καὶ λαμβανούσας τὴν προειρημένην αἰσχρότητα εἰς ἐδωδήν, ὡς κατὰ τὸ ἔμοιον τοῦ Σηλώμ πρὸς τὴν Θάμαρ κακοτροπίαν, ἀλλὰ ἀπὸ παρθενίας τὴν τέχνην ταύτην ἐπανειρη- μένας, τοῦ · φθείρεσθαι μὲν, μὴ ὑποδέχεσθαι δὲ τῆς φθορᾶς τὴν μίξιν καὶ τὴν ἀπόῤῥοιαν. Βλασφημοῦσι δὲ οὐ μόνον τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τὸν Μωϋσέα, καὶ τὸν Ἠλίαν, καὶ πάντα τὸν χορὸν τῶν προφητῶν, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν τὴν ἐκλεξάμενον αὐτούς. ΚΒ. 'Αλλα δὲ μυρία παρ' αὐτοῖς πεπλασμένα γραφεία τετόλμηται. Γένναν μὲν γὰρ Μαρίας βι βλίον τί φασιν εἶναι, ἐν ᾧ δεινά τε καὶ ὁλέθρια υποβάλλοντές τινα ἐκεῖσε λέγουσιν. Ἐκ τούτου γάρ, φασί, τὸν Ζαχαρίαν ἀπεκτάνθαι ἐν τῷ ναῷ, ἐπειδὴ, φασί, ὀπτασίαν ἑώρακε, καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου θέλων εἰπεῖν τὴν ὀπτασίαν, ἀπεφράγη το στόμα. Εἶὸς γὰρ, φασὶν, ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θυμιάματός τινα, ὡς ἐθυμία, ἄνθρωπον ἑστῶτα ὄνου μορφὴν ἔχοντα· καὶ ἐξελθόν- τος, φασί, καὶ θέλοντος εἰπεῖν, Οὐαὶ ὑμῖν, τίνι προσ- • ἐπενεγκεῖν βλασφημίας. Καὶ μή τι πρὸς τούτους ὁ Ἀπόστολος ἐν τῇ πρὸς 'Ρω- μαίους Επιστολῇ ἀποτεινόμενος γράφει· Καὶ μὴ καθώς βλασφημούμεθα, και καθώς φασί τινες ἡμᾶς λέγειν, ὅτι ποιήσωμεν τὰ κακὰ, ἵνα ἔλθῃ τὰ ἀγαθά. ADVERSUS IIERESES LIB. I. TOM. 11. HÆRES. XXVI. - A archangelus cum diabolo disputans de Moysi cop pore, blasphemia sermonem non tulit, sed dixit : Increpet te Dominus. Hi autem quæcunque igno- rant naturakter blasphemant; dum sacrosanctis illis mysteriis, quæ cum sanctissimis religionibus no- biscum communicantur, contumeliose illudunt, el ad spurcissimam flagitiosissimamque libidinem convertunt. Hæc sunt quæ adversus apostolos effu- tire sunt ausi : quemadmodum beatus Apostolus scribit Adeo ut quidam hæc a nobis dici jactare audeant : Faciamus mala, ut eveniant bona : quo- rum justum est judicium ‘. Quam vero multa testi- monia suppetunt, quæ contra blasphemos illos in medium afferre possimus! Sed illi qui suis ipsi manibus abominandam libidinem exercent, qui cum mulieribus se commiscent, assiduo illarum usu nequaquam exsatiati, in semetipsos exardescunt : Viri, inquam, in viros, sicut scriptum est, merce- dem erroris sui in semetipsis recipientes . Etenim perditi profligatique homines beatos se invicen prædicant, tanquam præcipuum quiddam facinus ae singulare susceperint. Quinetiam mulierculis quas sibi morigeras habent, illudentes: Mulierculis, in- quam, onustis peccatis, ac multiplicibus cupiditali- bus abductis 3, identidem narrant : Hanc, quam vi- delicet nominant, esse virginem; cum ante multos jam aunos vitiata fuerit, ac quotidie constupretur. Apud illos quippe satietas libidinis nulla, et quo fædiora quisque perpetraverit, eo majori omnium laude ac prædicatione celebratur. Virgines porro G illas appellant, quæ nunquam legitimo nuptiarum usu, ac naturali illa consuetudine ita perfunctæ sunt, ut infusun semen exciperent, sed quæ licet assidue se stupris flagitiisque contaminent, tamen antequam libido omnis impleatur perditissimum suum illam admissarium excutiunt, illasque quas diximus turpissimas sordes ad vescendum exci- piunt. In quo immane illud horrendunique Sellom cum Thamare facinus imitantur *, utpote quæ servandæ virginitatis artificium illud susceperint, ut cum assidue corrumpantur, nullam tamen ex ea corruptela infusionem seminis admittant. Neque vero aut Abrahamum duntaxat, aut Moysen atque Eliam, adeoque prophetas omnes, sed et Deum ipsum a quo sunt electi contumeliose traducunt. Rom. 111, 8. . Rom. 1, 27. * Tim. 111, 6. * Non ausus est judicium in- ferre, et accusare blasphemiæ. At Epiphanius aliam fortasse lectionem secutus ; non tulii, inquit, blas - phemiam. lib. i Strom, cuindem Apostoli locum citans ad XII. Infinita porro penes illos sunt supposititia atque impudenter conficta monimenta. Cujusinodi D est qui De progenie Mariæ liber inscribitur, in quo horribilia quædam ac detestanda illorum dicta continentur. Velut inter alia: eam Zachariæ necis in templo causam exstitisse, quod cum visum quod- dam illi esset oblatum, idque præ metu significare vellet,os ei primo præclusum sit. Viderat aulem, inquiunt, cum incensi hora suffiret, asini ſigura stantem hominem, ac cum egredi vellet, itaque pro- Gen. xxxviii, sqq. ejusmodi genus hæreticorum pertinere putat. 77) Ὡς καὶ ὁ μακάριος Παῦλος. Clemens Alex.

Οὗτοι δὲ ὅσα οὐκ οίδασι, φυσικώς βλασφημοῦ- σιν· ὅτι τὰ "Αγια τῶν ἁγίων τὰ μετὰ ἁγιασμοῦ ἡμῖν παραδοθέντα βλασφημοῦσιν, εἰς αἰσχρότητα αὐτοὶ • μεταβαλλόμενοι. Καὶ ταῦτά ἐστιν ἅτινα κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐτόλμησαν λέγειν, ὡς καὶ ὁ μακάριος Παῦλός (77) φησιν· "Ωστε τινὰς τολμᾷν ἡμᾶς λέ τείν, Ποιήσωμεν τὰ κακὰ, ἵνα ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς τὰ ἀγαθὰ, ὧν τὸ κρῖμα ἔνδικόν ἐστι. Πόσας δὲ ἄλλας ἀγάγοιμι μαρτυρίας κατὰ τῶν βλασφήμων! Οὗτοι γὰρ οἱ ταῖς ἰδίαις χερσι φθειρόμενοι, οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ οἱ ταῖς γυναιξὶ πλησιάζοντες, λοιπὸν κόρον μὴ λαβόντες τῆς μετὰ τῶν γυναικῶν πολυμιξίας, εἰς ἀλλήλους ἐκκαίονται, ἄνδρες ἐν ἀνδράσι (κατὰ τὸ γεγραμμένον) τὴν ἀντιμισθίαν τῆς πλάνης ἐν ἑαυτοῖς ἀπολαμβάνοντες. Εξώλεις γὰρ οἱ αὐτοὶ γενόμενοι μακαρίζουσιν ἀλλήλους, ὡς τὸ προκριτέον Β πρᾶγμα ἀναδεξάμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπατῶντες τὸ αὐ τοῖς πειθόμενον γυναικεῖον γένος, τὸ Σεσωρευμένου ἁμαρτήμασι, καὶ ἠγμένον ποικίλαις ἐπιθυμίαις, φάσκουσι ταῖς ἡπατημέναις ὑπ' αὐτῶν, ὅτι Η δεῖνα παρθένος ἡ τοσαῦτα ἔτη ἐφθαρμένη, καὶ φθειρομένη καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν. Κόρον γὰρ οὐκ ἔχει παρ' αὐτ τοῖς ἡ λαγνεία, ἀλλ᾽ ὅσον τις παρ' αὐτοῖς αἰσχρουρ γὸς ἄνθρωπος, τοσοῦτον παρ' αὐτοῖς ἐπαινετός. Ἐκείνας δέ φασιν εἶναι παρθένους, τὰς μηδέποτε ἐν κοσμική μίξει γάμου κατά φύσιν τῆς συνηθείας γενομένας ἕως καταβολῆς σπέρματος, ἀλλὰ μιγνο- μένας μὲν ἀεὶ, καὶ πορνευούσας, πρὸ δὲ τοῦ ἀπαρ- τισθῆναι τὴν ἡδονὴν ἀφιστώσας τὸν πονηροποιὸν αὐτ τῶν τῆς κοινωνίας φθορέα, καὶ λαμβανούσας τὴν προειρημένην αἰσχρότητα εἰς ἐδωδήν, ὡς κατὰ τὸ ἔμοιον τοῦ Σηλώμ πρὸς τὴν Θάμαρ κακοτροπίαν, ἀλλὰ ἀπὸ παρθενίας τὴν τέχνην ταύτην ἐπανειρη- μένας, τοῦ · φθείρεσθαι μὲν, μὴ ὑποδέχεσθαι δὲ τῆς φθορᾶς τὴν μίξιν καὶ τὴν ἀπόῤῥοιαν. Βλασφημοῦσι δὲ οὐ μόνον τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τὸν Μωϋσέα, καὶ τὸν Ἠλίαν, καὶ πάντα τὸν χορὸν τῶν προφητῶν, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν τὴν ἐκλεξάμενον αὐτούς. ΚΒ. 'Αλλα δὲ μυρία παρ' αὐτοῖς πεπλασμένα γραφεία τετόλμηται. Γένναν μὲν γὰρ Μαρίας βι βλίον τί φασιν εἶναι, ἐν ᾧ δεινά τε καὶ ὁλέθρια υποβάλλοντές τινα ἐκεῖσε λέγουσιν. Ἐκ τούτου γάρ, φασί, τὸν Ζαχαρίαν ἀπεκτάνθαι ἐν τῷ ναῷ, ἐπειδὴ, φασί, ὀπτασίαν ἑώρακε, καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου θέλων εἰπεῖν τὴν ὀπτασίαν, ἀπεφράγη το στόμα. Εἶὸς γὰρ, φασὶν, ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θυμιάματός τινα, ὡς ἐθυμία, ἄνθρωπον ἑστῶτα ὄνου μορφὴν ἔχοντα· καὶ ἐξελθόν- τος, φασί, καὶ θέλοντος εἰπεῖν, Οὐαὶ ὑμῖν, τίνι προσ- • ἐπενεγκεῖν βλασφημίας. Καὶ μή τι πρὸς τούτους ὁ Ἀπόστολος ἐν τῇ πρὸς 'Ρω- μαίους Επιστολῇ ἀποτεινόμενος γράφει· Καὶ μὴ καθώς βλασφημούμεθα, και καθώς φασί τινες ἡμᾶς λέγειν, ὅτι ποιήσωμεν τὰ κακὰ, ἵνα ἔλθῃ τὰ ἀγαθά. ADVERSUS IIERESES LIB. I. TOM. 11. HÆRES. XXVI. - A archangelus cum diabolo disputans de Moysi cop pore, blasphemia sermonem non tulit, sed dixit : Increpet te Dominus. Hi autem quæcunque igno- rant naturakter blasphemant; dum sacrosanctis illis mysteriis, quæ cum sanctissimis religionibus no- biscum communicantur, contumeliose illudunt, el ad spurcissimam flagitiosissimamque libidinem convertunt. Hæc sunt quæ adversus apostolos effu- tire sunt ausi : quemadmodum beatus Apostolus scribit Adeo ut quidam hæc a nobis dici jactare audeant : Faciamus mala, ut eveniant bona : quo- rum justum est judicium ‘. Quam vero multa testi- monia suppetunt, quæ contra blasphemos illos in medium afferre possimus! Sed illi qui suis ipsi manibus abominandam libidinem exercent, qui cum mulieribus se commiscent, assiduo illarum usu nequaquam exsatiati, in semetipsos exardescunt : Viri, inquam, in viros, sicut scriptum est, merce- dem erroris sui in semetipsis recipientes . Etenim perditi profligatique homines beatos se invicen prædicant, tanquam præcipuum quiddam facinus ae singulare susceperint. Quinetiam mulierculis quas sibi morigeras habent, illudentes: Mulierculis, in- quam, onustis peccatis, ac multiplicibus cupiditali- bus abductis 3, identidem narrant : Hanc, quam vi- delicet nominant, esse virginem; cum ante multos jam aunos vitiata fuerit, ac quotidie constupretur. Apud illos quippe satietas libidinis nulla, et quo fædiora quisque perpetraverit, eo majori omnium laude ac prædicatione celebratur. Virgines porro G illas appellant, quæ nunquam legitimo nuptiarum usu, ac naturali illa consuetudine ita perfunctæ sunt, ut infusun semen exciperent, sed quæ licet assidue se stupris flagitiisque contaminent, tamen antequam libido omnis impleatur perditissimum suum illam admissarium excutiunt, illasque quas diximus turpissimas sordes ad vescendum exci- piunt. In quo immane illud horrendunique Sellom cum Thamare facinus imitantur *, utpote quæ servandæ virginitatis artificium illud susceperint, ut cum assidue corrumpantur, nullam tamen ex ea corruptela infusionem seminis admittant. Neque vero aut Abrahamum duntaxat, aut Moysen atque Eliam, adeoque prophetas omnes, sed et Deum ipsum a quo sunt electi contumeliose traducunt. Rom. 111, 8. . Rom. 1, 27. * Tim. 111, 6. * Non ausus est judicium in- ferre, et accusare blasphemiæ. At Epiphanius aliam fortasse lectionem secutus ; non tulii, inquit, blas - phemiam. lib. i Strom, cuindem Apostoli locum citans ad XII. Infinita porro penes illos sunt supposititia atque impudenter conficta monimenta. Cujusinodi D est qui De progenie Mariæ liber inscribitur, in quo horribilia quædam ac detestanda illorum dicta continentur. Velut inter alia: eam Zachariæ necis in templo causam exstitisse, quod cum visum quod- dam illi esset oblatum, idque præ metu significare vellet,os ei primo præclusum sit. Viderat aulem, inquiunt, cum incensi hora suffiret, asini ſigura stantem hominem, ac cum egredi vellet, itaque pro- Gen. xxxviii, sqq. ejusmodi genus hæreticorum pertinere putat. 77) Ὡς καὶ ὁ μακάριος Παῦλος. Clemens Alex.

γεννήσασα υἱόν, κατέχεται κάτω, ἕως ἂν τὰ ἴδια ἡ ποτί τέκνα δυνηθῇ ἀναλαβεῖν, καὶ ἀνελκύσαι εἰς ἑαυτήν. Καὶ ταῦτά ἐστι τὰ ληρώδη αὐτῶν καὶ μυθώδη· ὡς καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Ηλία τολμῶσι βλασφημεῖν καὶ λέγειν, ὅτι φησίν· "Οτε ἀνελήφθη, κατεβλήθη πάλιν εἰς τὸν κόσμον. "Ηλθε γάρ, φησί, μία δαίμων, καὶ ἐκράτησε, καὶ εἶπεν αὐτῷ, ὅτι Ποῦ πορεύῃ; Ἔχω γὰρ τέκνα ἀπὸ σοῦ, καὶ οὐ δύνασαι ἀνελθεῖν, καὶ ὧδε ἀφεῖναι τὰ τέκνα σου. Καὶ, φησί, λέγει· Πόθεν ἔχεις τέκνα ἀπ' ἐμοῦ, καὶ ἐγὼ ἤμην ἐν ἁγνείᾳ; Λέγει, φησί· Ναι, ὅτε ἐνυπνίοις ἐνυπνιαζόμενος πολλάκις ἐν τῇ ἀποῤῥοίᾳ τῶν σωμάτων ἐκενώθης, ἐγὼ ἤμην ἡ μεταλαβοῦσα ἀπὸ σοῦ τὰ σπέρματα, καὶ γεννώσά σοι υἱούς. Πολλὴ δὲ μωρία τῶν τὰ τοιαῦτα λεγόντων. Πῶς γὰρ δύναται δαίμων, πνεῦμα ἂν ἀκά- θαρτον καὶ ἀσώματον, σωμάτων μεταλαμβάνειν ; δὲ καὶ ἀπὸ σωμάτων μεταλαμβάνει καὶ κυίσκει, οὐκέτι ἐστὶ πνεῦμα, ἀλλὰ σῶμα. Σῶμα δὲ ὄν, πῶς ἐστιν ἀόρατον καὶ πνεῦμα; Καὶ πολλὴ ἀτοπία τῆς αὐτῶν μωρολογίας. Βούλονται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν μαρτυρίαν τὴν ἀπὸ τῆς Ἐπιστολῆς τοῦ Ἰούδα μᾶλλον εἰς ἑαυτοὺς δῆθεν ἐπάγεσθαι, ἐν τῷ λέγειν· Καὶ οἱ μὲν ἐνυπνιαζόμενοι (78) σάρκα μεν μιαίνουσι, κυριότητα δὲ ἀθετοῦσι· δόξας δὲ βλασφημοῦσιν. Οὐκ εἶπε δὲ ὁ μακάριος Ιούδας ἀδελφὸς τοῦ Κυρίου περὶ ἐνυπνιαζομένων ἐν σώμασιν. Εὐθὺς γὰρ ἐπι- φέρει καὶ δεικνύει, ὅτι περὶ τῶν ἐνυπνιαζομένων λέγει, τῶν λαλούντων ὡς δι᾿ ὀνειράτων τὰ αὑτῶν δήματα, καὶ οὐκ ἀνανήψει γρηγορήσεως λογισμῶν. Καὶ γὰρ καὶ περὶ τῶν ἐν Ἱερουσαλήμ διδασκάλων λέγει Ησαΐας· Πάντες κύνες ἐνεοὶ οὐ δυνάμενοι ὑλακτεῖν, ἐνυπνιαζόμενοι κοίτην, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ὧδε δὲ καὶ ἐν τῇ τοῦ Ἰούδα Επιστολῇ δείκνυσι λέγων· Ενυπνιαζόμενοι κοίτην, ἃ οὐκ οἴδασι λέ- γοντες. Καὶ ἔδειξεν, ὅτι οὐ περὶ τῆς ἐνυπνιάσεως λέγει τοῦ ὕπνου, ἀλλὰ περὶ τῆς μυθώδους αὐτῶν τραγῳδίας καὶ ληρολογίας, ὡς διὰ ὕπνου λεγομένης, καὶ οὐκ ἀπὸ ἐῤῥωμένης διανοίας. ΙΔ΄. Περικακῶ δὲ ὡς ἀληθῶς τὰ πάντα ἐξειπεῖν. Θεοῦ γὰρ ἔστι μόνου ἀποκλεῖσαι τὸν βυθὸν τῆς δυσ- μίας ταύτης. Καὶ παρελεύσομαι ἐκ τοῦ τύπου, εὐξάμενος τῷ παμβασιλεῖ Θεῷ μηδένα εἰς τὸν βόρ βορον ἐγκαταπαγῆναι, μηδὲ ἐμαυτοῦ τὴν ἔννοιαν μετ ταλαβεῖν τῆς δυσώδους ἀκαθαρσίας. Πρῶτον μὲν γὰρ ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἐκκόπτει αὐτῶν πᾶσαν ῥίζαν τῆς κακίας, περὶ χηρῶν νεωτέρων παραγγέλλων· Χήρας, φησὶν, νεωτέρας παραιτοῦ. Μετὰ γὰρ τὸ κατα- στρηνιᾶσαι τοῦ Χριστοῦ, γαμεῖν θέλουσιν, ἔχου ' υπνιαζόμενοι, ίη Ἐπὶ τούτων οἶμαι, καὶ τῶν ὁμοίων αἱρέσ σεων προφητικῶς Ἰούδαν ἐν τῇ Ἐπιστολῇ εἰρηκέναι Ομοίως μέντοι καὶ οὗτοι ἐνυπνιαζόμενοι· οὐ γὰρ ὑπὲρ τῇ ἀληθείᾳ ἐπιβάλλουσιν. ἐν- υπνιαζόμενοι κοίτην, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXVI. sum enim e cœlestium numero. Atque hoc El B : modo, inquiunt, illa dimittitur. Sin autem sobolent propagasse reperitur, tandiu infra detinetur, donec filios suos recipere potuerit, et ad semetipsam at- trahere. Hæ sunt nugæ illorum ae somnia. Velut etiam illa sunt, quæ in sanctum Eliam exsecrandæ cujusdam plena contumeliæ prædicare non veren- tur : eum, cum in cœlum evectus esset, rursus in hunc mundum fuisse dejectum. Venit enim, in- 'quiunt, e numero feminarum daemonum una, quæ illum superavit. Et quo tu tandem ? dixit, Ego enim. a te liberos habeo, neque sursum evolare poles, atque hic tuos relinquere. Ad hæc respondente Elia Et undenam de me filios illos habuisti, cum ego castimoniam perpetuo servaverim? Sane, inquit illa. Cum enim in somnis elusione seminis spe corpus exhaurires, ego abs te illud excepi, tibique filios peperi. Quam vero ab illis inepte ista dicun- tur! Quomodo enim dæmnon, impurus expersque corporis spiritus, de corporibus participare quid- piam potest? Nam si a corporibus ei communicatur aliquid ut pariat, corpus erit non spiritus. Si corpus est, quomodo fugere oculorum conspectum aut spiritus esse poterit? Sed et illorum absurda cum primis stoliditas est, cum illud ex Epistola Judæ testimonium, quo eorum error convincitur, að hujus ipsius patrocinium accommodant : In som- nis, inquit, carnem maculant, dominationem autem spernunt, majestatem aulem blasphemant. Verum beatus Judas Domini frater non de iis loquitur, qui per insomnium fluxione venerea contaminantur. Statim quippe subjungit, ostenditque de ejusmodi se somniantibus loqui, qui sermones suos velut in somnis, non experrecti ac vigilantes instituunt. Siquidem et de llierosolymitanis doctoribus Isaias ita loquitur: Omnes canes muti non valentes la- trare, somniantes in cubili ', et catera. Quod idem in hac Judæ Epistola declaratur his verbis, Som- niantes cubile, quæ nesciunt dicentes. Ubi de dormientium insomniis minime se loqui velle demon- strat, sed de falsis illorum tragœdiis ac nugis, quas sie tanquam in sommis, nec firmo et constanti animo pronuntiant. Isa. Lvi, 10* Vulgata interpretatione deest, quam ad turpe libidinis profluvium refert OЕcum., aliique nonnulli. Alii ad erroruin nugarumque somnia. Clemens Alex. Strom. adversus Carpocratem disputans: C D XIV. Enimvero pudet me omnia illorum arcana detegere. Solius enim est Dei profundissimam hanc tanti fetoris voraginem obstruere. Quamobrem ab eo loco digrediar, hoc unum ab omnibus modera- tore Deo postulans, ne quis in illud cœnum demer- gatur; neve animum meum fœdissima hæc impuri- tatis labes inficiat. Primum enim apostolus Paulus omnes istiusmodi nequitiæ radices excidit, cum de junioribus viduis ista praescribit : Viduas, inquit, adolescentiores devita; cum enim luxuriatæ fuerint Sequitur Isaia 10- cus c. Lvi com. 10, ubi quod in Hebræo est D'25', visa contuentes, jacentes; LXX vertunt somniantes cubile. Quæ tanen in Canonica Jude non reperiuntur, contra quam asserere videtur Epiphanius. (78) Καὶ οἱ μὲν ἐνυπνιαζόμενοι. Vox hæe, ένα

γεννήσασα υἱόν, κατέχεται κάτω, ἕως ἂν τὰ ἴδια ἡ ποτί τέκνα δυνηθῇ ἀναλαβεῖν, καὶ ἀνελκύσαι εἰς ἑαυτήν. Καὶ ταῦτά ἐστι τὰ ληρώδη αὐτῶν καὶ μυθώδη· ὡς καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Ηλία τολμῶσι βλασφημεῖν καὶ λέγειν, ὅτι φησίν· "Οτε ἀνελήφθη, κατεβλήθη πάλιν εἰς τὸν κόσμον. "Ηλθε γάρ, φησί, μία δαίμων, καὶ ἐκράτησε, καὶ εἶπεν αὐτῷ, ὅτι Ποῦ πορεύῃ; Ἔχω γὰρ τέκνα ἀπὸ σοῦ, καὶ οὐ δύνασαι ἀνελθεῖν, καὶ ὧδε ἀφεῖναι τὰ τέκνα σου. Καὶ, φησί, λέγει· Πόθεν ἔχεις τέκνα ἀπ' ἐμοῦ, καὶ ἐγὼ ἤμην ἐν ἁγνείᾳ; Λέγει, φησί· Ναι, ὅτε ἐνυπνίοις ἐνυπνιαζόμενος πολλάκις ἐν τῇ ἀποῤῥοίᾳ τῶν σωμάτων ἐκενώθης, ἐγὼ ἤμην ἡ μεταλαβοῦσα ἀπὸ σοῦ τὰ σπέρματα, καὶ γεννώσά σοι υἱούς. Πολλὴ δὲ μωρία τῶν τὰ τοιαῦτα λεγόντων. Πῶς γὰρ δύναται δαίμων, πνεῦμα ἂν ἀκά- θαρτον καὶ ἀσώματον, σωμάτων μεταλαμβάνειν ; δὲ καὶ ἀπὸ σωμάτων μεταλαμβάνει καὶ κυίσκει, οὐκέτι ἐστὶ πνεῦμα, ἀλλὰ σῶμα. Σῶμα δὲ ὄν, πῶς ἐστιν ἀόρατον καὶ πνεῦμα; Καὶ πολλὴ ἀτοπία τῆς αὐτῶν μωρολογίας. Βούλονται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν μαρτυρίαν τὴν ἀπὸ τῆς Ἐπιστολῆς τοῦ Ἰούδα μᾶλλον εἰς ἑαυτοὺς δῆθεν ἐπάγεσθαι, ἐν τῷ λέγειν· Καὶ οἱ μὲν ἐνυπνιαζόμενοι (78) σάρκα μεν μιαίνουσι, κυριότητα δὲ ἀθετοῦσι· δόξας δὲ βλασφημοῦσιν. Οὐκ εἶπε δὲ ὁ μακάριος Ιούδας ἀδελφὸς τοῦ Κυρίου περὶ ἐνυπνιαζομένων ἐν σώμασιν. Εὐθὺς γὰρ ἐπι- φέρει καὶ δεικνύει, ὅτι περὶ τῶν ἐνυπνιαζομένων λέγει, τῶν λαλούντων ὡς δι᾿ ὀνειράτων τὰ αὑτῶν δήματα, καὶ οὐκ ἀνανήψει γρηγορήσεως λογισμῶν. Καὶ γὰρ καὶ περὶ τῶν ἐν Ἱερουσαλήμ διδασκάλων λέγει Ησαΐας· Πάντες κύνες ἐνεοὶ οὐ δυνάμενοι ὑλακτεῖν, ἐνυπνιαζόμενοι κοίτην, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ὧδε δὲ καὶ ἐν τῇ τοῦ Ἰούδα Επιστολῇ δείκνυσι λέγων· Ενυπνιαζόμενοι κοίτην, ἃ οὐκ οἴδασι λέ- γοντες. Καὶ ἔδειξεν, ὅτι οὐ περὶ τῆς ἐνυπνιάσεως λέγει τοῦ ὕπνου, ἀλλὰ περὶ τῆς μυθώδους αὐτῶν τραγῳδίας καὶ ληρολογίας, ὡς διὰ ὕπνου λεγομένης, καὶ οὐκ ἀπὸ ἐῤῥωμένης διανοίας. ΙΔ΄. Περικακῶ δὲ ὡς ἀληθῶς τὰ πάντα ἐξειπεῖν. Θεοῦ γὰρ ἔστι μόνου ἀποκλεῖσαι τὸν βυθὸν τῆς δυσ- μίας ταύτης. Καὶ παρελεύσομαι ἐκ τοῦ τύπου, εὐξάμενος τῷ παμβασιλεῖ Θεῷ μηδένα εἰς τὸν βόρ βορον ἐγκαταπαγῆναι, μηδὲ ἐμαυτοῦ τὴν ἔννοιαν μετ ταλαβεῖν τῆς δυσώδους ἀκαθαρσίας. Πρῶτον μὲν γὰρ ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἐκκόπτει αὐτῶν πᾶσαν ῥίζαν τῆς κακίας, περὶ χηρῶν νεωτέρων παραγγέλλων· Χήρας, φησὶν, νεωτέρας παραιτοῦ. Μετὰ γὰρ τὸ κατα- στρηνιᾶσαι τοῦ Χριστοῦ, γαμεῖν θέλουσιν, ἔχου ' υπνιαζόμενοι, ίη Ἐπὶ τούτων οἶμαι, καὶ τῶν ὁμοίων αἱρέσ σεων προφητικῶς Ἰούδαν ἐν τῇ Ἐπιστολῇ εἰρηκέναι Ομοίως μέντοι καὶ οὗτοι ἐνυπνιαζόμενοι· οὐ γὰρ ὑπὲρ τῇ ἀληθείᾳ ἐπιβάλλουσιν. ἐν- υπνιαζόμενοι κοίτην, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXVI. sum enim e cœlestium numero. Atque hoc El B : modo, inquiunt, illa dimittitur. Sin autem sobolent propagasse reperitur, tandiu infra detinetur, donec filios suos recipere potuerit, et ad semetipsam at- trahere. Hæ sunt nugæ illorum ae somnia. Velut etiam illa sunt, quæ in sanctum Eliam exsecrandæ cujusdam plena contumeliæ prædicare non veren- tur : eum, cum in cœlum evectus esset, rursus in hunc mundum fuisse dejectum. Venit enim, in- 'quiunt, e numero feminarum daemonum una, quæ illum superavit. Et quo tu tandem ? dixit, Ego enim. a te liberos habeo, neque sursum evolare poles, atque hic tuos relinquere. Ad hæc respondente Elia Et undenam de me filios illos habuisti, cum ego castimoniam perpetuo servaverim? Sane, inquit illa. Cum enim in somnis elusione seminis spe corpus exhaurires, ego abs te illud excepi, tibique filios peperi. Quam vero ab illis inepte ista dicun- tur! Quomodo enim dæmnon, impurus expersque corporis spiritus, de corporibus participare quid- piam potest? Nam si a corporibus ei communicatur aliquid ut pariat, corpus erit non spiritus. Si corpus est, quomodo fugere oculorum conspectum aut spiritus esse poterit? Sed et illorum absurda cum primis stoliditas est, cum illud ex Epistola Judæ testimonium, quo eorum error convincitur, að hujus ipsius patrocinium accommodant : In som- nis, inquit, carnem maculant, dominationem autem spernunt, majestatem aulem blasphemant. Verum beatus Judas Domini frater non de iis loquitur, qui per insomnium fluxione venerea contaminantur. Statim quippe subjungit, ostenditque de ejusmodi se somniantibus loqui, qui sermones suos velut in somnis, non experrecti ac vigilantes instituunt. Siquidem et de llierosolymitanis doctoribus Isaias ita loquitur: Omnes canes muti non valentes la- trare, somniantes in cubili ', et catera. Quod idem in hac Judæ Epistola declaratur his verbis, Som- niantes cubile, quæ nesciunt dicentes. Ubi de dormientium insomniis minime se loqui velle demon- strat, sed de falsis illorum tragœdiis ac nugis, quas sie tanquam in sommis, nec firmo et constanti animo pronuntiant. Isa. Lvi, 10* Vulgata interpretatione deest, quam ad turpe libidinis profluvium refert OЕcum., aliique nonnulli. Alii ad erroruin nugarumque somnia. Clemens Alex. Strom. adversus Carpocratem disputans: C D XIV. Enimvero pudet me omnia illorum arcana detegere. Solius enim est Dei profundissimam hanc tanti fetoris voraginem obstruere. Quamobrem ab eo loco digrediar, hoc unum ab omnibus modera- tore Deo postulans, ne quis in illud cœnum demer- gatur; neve animum meum fœdissima hæc impuri- tatis labes inficiat. Primum enim apostolus Paulus omnes istiusmodi nequitiæ radices excidit, cum de junioribus viduis ista praescribit : Viduas, inquit, adolescentiores devita; cum enim luxuriatæ fuerint Sequitur Isaia 10- cus c. Lvi com. 10, ubi quod in Hebræo est D'25', visa contuentes, jacentes; LXX vertunt somniantes cubile. Quæ tanen in Canonica Jude non reperiuntur, contra quam asserere videtur Epiphanius. (78) Καὶ οἱ μὲν ἐνυπνιαζόμενοι. Vox hæe, ένα

Ἀλλὰ γαμείτωσαν, τεκνοποιείτωσαν, οἰκοδεσπο- τείτωσαν. Εἰ δὲ ὁ ᾿Απόστολος λέγει, τεκνογονεῖν, οικοδεσποτεῖν, οὗτοι δὲ παραιτοῦνται τὴν τεκνογο νίαν, ἔφεώς ἐστι καὶ κακῆς διδασκαλίας τὸ ἐπιχεί- ρημα. Ηττώμενοι γὰρ τῇ ἡδονῇ τῆς πορνείας, ἐπι- νοοῦσιν ἑαυτοῖς ἀκαθαρσίας προφάσεις, όπως δόξωσι πληροφορεῖν τὴν ἑαυτῶν ἀσέλγειαν· καὶ ἔδει μὲν ἀληθῶς ταῦτα μήτε λέγεσθαι, μήτε ἐν συντάγμασι καταξιοῦσθαι γράφεσθαι· θάπτεσθαι δὲ ὥσπερ νεκρόν τινα όδωδότα, καὶ λοιμώδη ἀποφορὰν πνέοντα, ἵνα μὴ καὶ δι' ἀκοῆς λυμήνητα: τοὺς ἀνθρώπους. Καὶ εἰ μὲν παρεληλύθει ἡ τοιαύτη αἵρεσις, καὶ οὐκέτι ἦν ἐν τῷ βίῳ, ἀγαθὸν ἦν ταύτην θάψαι, και μήτε ὅλως περὶ αὐτῆς εἰπεῖν· ἐπειδὴ δὲ καὶ ἔστι καὶ πράττεται, προετράπη μεν δὲ ὑπὸ τῆς ὑμῶν τιμιότητος περί πάντων εἰπεῖν, μέρη αὐτῆς διηγησάμην ἀναγκασθείς, ἵνα τὸ φιλάληθες μὴ παρασιωπήσω, ἀλλὰ ὑφηγήσου μαι, εἰς ἀποτροπὴν μὲν τῶν ἀκουόντων, εἰς αἰσχύνην δὲ τῶν πραττόντων. Πόθεν γὰρ οὐκ ἔχομεν δεῖξαι τοὺς παρ' αὐτοῖς φόνους, καὶ τερατώδη ἔργα, καὶ τελετὰς διαβόλου ἐξ ἐπινοίας τοῦ αὐτοῦ διαβόλου τοῖς ἐμβεβροντημένοις δοθείσας ; Α σαι κρίμα, ὅτι τὴν πρώτην πίστιν ἡθέτησαν. Η ΙΕ΄. Καὶ εὐθὺς μὲν οὖν ἐλέγχονται εἰς δ φαντασιοῦνται καὶ προφασίζονται περὶ τοῦ ξύλου τοῦ ἐν τῷ πρώτῳ ψαλμῷ εἰρημένου, Ὅτι δώσει τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἐν καιρῷ αὐτοῦ, καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀπορ ῥυήσεται. ᾿Ανωτέρω γὰρ κεῖται, ὅτι Ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός. Νόμον δὲ οὗτοι καὶ προφήτας ἀρνοῦνται. Εἰ δὲ νόμον Κυρίου ἀρνοῦνται, σὺν τῷ νόμῳ καὶ τὸν λαλήσαντα ἐν τῷ νόμῳ συκοφαντοῦσι. Πλανῶνται δὲ καθ᾽ ὑπόνοιαν, καὶ ἐκπεπτώκασι τῆς ἀληθείας, κρίσιν τε οὐχ ἡγοῦνται, οὔτε ἀνάστασιν ὁμολογοῦσιν. Οσα δὲ πράττουσιν ἐν τῷ σώματι ἡδονῆς ἔμπλεοι γινόμενοι, ταῦτα ἀποκαρποῦν ται, ἐκβακχευόμενοι ταῖς τοῦ διαβόλου ἡδοναῖς τε καὶ ἐπιθυμίαις, ὡς πάντη καὶ πανταχοῦ ἐλέγχονται ἀπὸ τοῦ τῆς ἀληθείας λόγου. Ιωάννης γὰρ λέγει· Εἴ τις έρχεται, φησί, πρὸς ὑμᾶς, καὶ οὐ φέρει τὴν διδαχὴν ταύτην· καὶ ποίαν, φησίν ; ἢ οὐχ (78') ὁμολογεῖ Χρι- στὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυθότα, Αντίχριστές ἐστι. Καὶ νῦν Αντίχριστοι πολλοὶ γεγόνασιν· ὡς μὴ τῶν ὁμολο- γούντων τὸν Χριστὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυθότα, Αντιχρίστων ὑπαρχόντων. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ λέγει· Οἱ κατ αξιωθέντες τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν οὔτε γαμού σιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ἰσάγγελοί εἰσιν. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ἵνα δείξῃ τὴν σαφῆ ἀγνείαν, καὶ τὴν διὰ τοῦ ἁγιάζειν ἁγιαστείαν, φάσκει τῇ Μαρίᾳ· Μή μου ἅπτου (79)· οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πα- τέρα· ἵνα δείξῃ τὴν ἀγνείαν ἀμέτοχον σωμάτων, καὶ ἀμιγῆ. Ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ λέγει προθεσπίζων S. EPIPHANII in Christo, nubere volunt, habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt. Nubant igitur et filios procreent, matresfamilias sunto '. Cum ergo procreare liberos, ac familiæ præesse jubcat Apostolus, isti vero a susceptione liberorum ab- horreant, plane hoc a venenato serpente, pessima- que disciplina facinus profectum' est. Dum enim li- bidinum suarum voluptati succumbunt, certas sibi perpetrandorum flagitiorum occasiones arcessunt, quo effrenatæ suæ cupiditati ac luxuriæ satisſa- _ciant. Sane illa omnia ne commemorari quidem oportebat, neque ullam eorum in scriptis exstare memoriam, sed tanquam mortui cadaver fetidi, ac pestiferi cujusdam afflatus in sepulcrum abjicí, ne vel auditu ipso mortalium perniciem afferret. Et quidem si ea penitus præterisset hæresis, neque in mundo superesset amplius, sepeliri operæ pre- tium erat, neque ullam ejus mentionem fieri. Nunc cum et revera hodie sit, et factis ipsis exprimatur, meque vos ut de omnibus dicerem hortati fueritis, aliqua illam ex parte coactus a vobis attigi, ne susceptum veritatis studium prætermittam; sed id omne partim ad eos qui audierint deterrendos, partim ad eos qui ista perpetrant pudore afficiendos exponam. Quæ enim probandi ratio est, qua non id efficere possimus parricidia illa immaniaque quæ ab iis committuntur scelera, malique dæmo- nis ritus ac cæremonias, ejusdem instinctu dæmonis furiosis illis ac vecordibus constituta fuisse? C XV. Atqui primum illud statim quod sibi fin- gunt, atque e priore psalmo de arbore commemo- ratum proferunt, nullo negotio refellitur : Quod fructum suum dabit in tempore suo, et foliuin ejus non defluet. Paulo enim ante scriptum est: Et in lege ejus meditabitur die ac nocte *. At isti legem pariter ac prophetas repudiant. Quam quidem le- gem si respuunt, cum bac illum quoque calumnian- tur, qui in lege locutus est. Verum et bac opinione sua falluntur, et a veritate longius aberrant. Ne- que ullum vero judicium fore, neque mortuos ad vitam excitandos esse pronuntiant. Quæ porro in voluptatem ac luxuriem effusi suamet in corpora committunt, eorum fructum percipiunt, dum a dæmone libidinum illecebris ac cupiditatum stimu- lis agitantur; quemadmodum ipsa veritatis oratione perpetuo atque ùbique redarguuntur. Sic enim in- ter alios Joannes loquitur : Si quis venit ad vos, el non affert hanc doctrinam *. Quamnam, inquit? Quæ D scilicet Christum cum carne venisse confitetur. Antichristus est. Et nunc Antichristi multi prudie- runt. Quasi qui Christum cum carne venisse ne- gent, sint Antichristi. Quin etiam hoc ab ipso Sal- vatore dictum est: Qui in regnum cœloru:n admissi sunt, neque ducunt uxores neque nubunt, sed an- gelis æquales sunt *. Neque illud- tantum; sed ut insuper manifestam absoluíamque castimoniam ac sanctitudinem, qua et cæteros sanctos eliciebat, ' Tim. v, • Psal. 1, 3. s ibid. 2. • II sqq. est. ED. PATR. sum affert quod Maria cum Christo eadem qua Joan. 10. Joan. 11, 18. * Matth. xx11, 30. antea familiaritate sese gereret, nec de eo majus quiddam et augustius post resurrectionem sentiret; ab illo iisce verbis admonitam fuisse. " (7) Interpres non legit ούχ. Forte delendum (79) Μή μου ἅπτον. Chrysost. in Joan. eum se-

Ἀλλὰ γαμείτωσαν, τεκνοποιείτωσαν, οἰκοδεσπο- τείτωσαν. Εἰ δὲ ὁ ᾿Απόστολος λέγει, τεκνογονεῖν, οικοδεσποτεῖν, οὗτοι δὲ παραιτοῦνται τὴν τεκνογο νίαν, ἔφεώς ἐστι καὶ κακῆς διδασκαλίας τὸ ἐπιχεί- ρημα. Ηττώμενοι γὰρ τῇ ἡδονῇ τῆς πορνείας, ἐπι- νοοῦσιν ἑαυτοῖς ἀκαθαρσίας προφάσεις, όπως δόξωσι πληροφορεῖν τὴν ἑαυτῶν ἀσέλγειαν· καὶ ἔδει μὲν ἀληθῶς ταῦτα μήτε λέγεσθαι, μήτε ἐν συντάγμασι καταξιοῦσθαι γράφεσθαι· θάπτεσθαι δὲ ὥσπερ νεκρόν τινα όδωδότα, καὶ λοιμώδη ἀποφορὰν πνέοντα, ἵνα μὴ καὶ δι' ἀκοῆς λυμήνητα: τοὺς ἀνθρώπους. Καὶ εἰ μὲν παρεληλύθει ἡ τοιαύτη αἵρεσις, καὶ οὐκέτι ἦν ἐν τῷ βίῳ, ἀγαθὸν ἦν ταύτην θάψαι, και μήτε ὅλως περὶ αὐτῆς εἰπεῖν· ἐπειδὴ δὲ καὶ ἔστι καὶ πράττεται, προετράπη μεν δὲ ὑπὸ τῆς ὑμῶν τιμιότητος περί πάντων εἰπεῖν, μέρη αὐτῆς διηγησάμην ἀναγκασθείς, ἵνα τὸ φιλάληθες μὴ παρασιωπήσω, ἀλλὰ ὑφηγήσου μαι, εἰς ἀποτροπὴν μὲν τῶν ἀκουόντων, εἰς αἰσχύνην δὲ τῶν πραττόντων. Πόθεν γὰρ οὐκ ἔχομεν δεῖξαι τοὺς παρ' αὐτοῖς φόνους, καὶ τερατώδη ἔργα, καὶ τελετὰς διαβόλου ἐξ ἐπινοίας τοῦ αὐτοῦ διαβόλου τοῖς ἐμβεβροντημένοις δοθείσας ; Α σαι κρίμα, ὅτι τὴν πρώτην πίστιν ἡθέτησαν. Η ΙΕ΄. Καὶ εὐθὺς μὲν οὖν ἐλέγχονται εἰς δ φαντασιοῦνται καὶ προφασίζονται περὶ τοῦ ξύλου τοῦ ἐν τῷ πρώτῳ ψαλμῷ εἰρημένου, Ὅτι δώσει τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἐν καιρῷ αὐτοῦ, καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀπορ ῥυήσεται. ᾿Ανωτέρω γὰρ κεῖται, ὅτι Ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός. Νόμον δὲ οὗτοι καὶ προφήτας ἀρνοῦνται. Εἰ δὲ νόμον Κυρίου ἀρνοῦνται, σὺν τῷ νόμῳ καὶ τὸν λαλήσαντα ἐν τῷ νόμῳ συκοφαντοῦσι. Πλανῶνται δὲ καθ᾽ ὑπόνοιαν, καὶ ἐκπεπτώκασι τῆς ἀληθείας, κρίσιν τε οὐχ ἡγοῦνται, οὔτε ἀνάστασιν ὁμολογοῦσιν. Οσα δὲ πράττουσιν ἐν τῷ σώματι ἡδονῆς ἔμπλεοι γινόμενοι, ταῦτα ἀποκαρποῦν ται, ἐκβακχευόμενοι ταῖς τοῦ διαβόλου ἡδοναῖς τε καὶ ἐπιθυμίαις, ὡς πάντη καὶ πανταχοῦ ἐλέγχονται ἀπὸ τοῦ τῆς ἀληθείας λόγου. Ιωάννης γὰρ λέγει· Εἴ τις έρχεται, φησί, πρὸς ὑμᾶς, καὶ οὐ φέρει τὴν διδαχὴν ταύτην· καὶ ποίαν, φησίν ; ἢ οὐχ (78') ὁμολογεῖ Χρι- στὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυθότα, Αντίχριστές ἐστι. Καὶ νῦν Αντίχριστοι πολλοὶ γεγόνασιν· ὡς μὴ τῶν ὁμολο- γούντων τὸν Χριστὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυθότα, Αντιχρίστων ὑπαρχόντων. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ λέγει· Οἱ κατ αξιωθέντες τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν οὔτε γαμού σιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ἰσάγγελοί εἰσιν. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ἵνα δείξῃ τὴν σαφῆ ἀγνείαν, καὶ τὴν διὰ τοῦ ἁγιάζειν ἁγιαστείαν, φάσκει τῇ Μαρίᾳ· Μή μου ἅπτου (79)· οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πα- τέρα· ἵνα δείξῃ τὴν ἀγνείαν ἀμέτοχον σωμάτων, καὶ ἀμιγῆ. Ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ λέγει προθεσπίζων S. EPIPHANII in Christo, nubere volunt, habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt. Nubant igitur et filios procreent, matresfamilias sunto '. Cum ergo procreare liberos, ac familiæ præesse jubcat Apostolus, isti vero a susceptione liberorum ab- horreant, plane hoc a venenato serpente, pessima- que disciplina facinus profectum' est. Dum enim li- bidinum suarum voluptati succumbunt, certas sibi perpetrandorum flagitiorum occasiones arcessunt, quo effrenatæ suæ cupiditati ac luxuriæ satisſa- _ciant. Sane illa omnia ne commemorari quidem oportebat, neque ullam eorum in scriptis exstare memoriam, sed tanquam mortui cadaver fetidi, ac pestiferi cujusdam afflatus in sepulcrum abjicí, ne vel auditu ipso mortalium perniciem afferret. Et quidem si ea penitus præterisset hæresis, neque in mundo superesset amplius, sepeliri operæ pre- tium erat, neque ullam ejus mentionem fieri. Nunc cum et revera hodie sit, et factis ipsis exprimatur, meque vos ut de omnibus dicerem hortati fueritis, aliqua illam ex parte coactus a vobis attigi, ne susceptum veritatis studium prætermittam; sed id omne partim ad eos qui audierint deterrendos, partim ad eos qui ista perpetrant pudore afficiendos exponam. Quæ enim probandi ratio est, qua non id efficere possimus parricidia illa immaniaque quæ ab iis committuntur scelera, malique dæmo- nis ritus ac cæremonias, ejusdem instinctu dæmonis furiosis illis ac vecordibus constituta fuisse? C XV. Atqui primum illud statim quod sibi fin- gunt, atque e priore psalmo de arbore commemo- ratum proferunt, nullo negotio refellitur : Quod fructum suum dabit in tempore suo, et foliuin ejus non defluet. Paulo enim ante scriptum est: Et in lege ejus meditabitur die ac nocte *. At isti legem pariter ac prophetas repudiant. Quam quidem le- gem si respuunt, cum bac illum quoque calumnian- tur, qui in lege locutus est. Verum et bac opinione sua falluntur, et a veritate longius aberrant. Ne- que ullum vero judicium fore, neque mortuos ad vitam excitandos esse pronuntiant. Quæ porro in voluptatem ac luxuriem effusi suamet in corpora committunt, eorum fructum percipiunt, dum a dæmone libidinum illecebris ac cupiditatum stimu- lis agitantur; quemadmodum ipsa veritatis oratione perpetuo atque ùbique redarguuntur. Sic enim in- ter alios Joannes loquitur : Si quis venit ad vos, el non affert hanc doctrinam *. Quamnam, inquit? Quæ D scilicet Christum cum carne venisse confitetur. Antichristus est. Et nunc Antichristi multi prudie- runt. Quasi qui Christum cum carne venisse ne- gent, sint Antichristi. Quin etiam hoc ab ipso Sal- vatore dictum est: Qui in regnum cœloru:n admissi sunt, neque ducunt uxores neque nubunt, sed an- gelis æquales sunt *. Neque illud- tantum; sed ut insuper manifestam absoluíamque castimoniam ac sanctitudinem, qua et cæteros sanctos eliciebat, ' Tim. v, • Psal. 1, 3. s ibid. 2. • II sqq. est. ED. PATR. sum affert quod Maria cum Christo eadem qua Joan. 10. Joan. 11, 18. * Matth. xx11, 30. antea familiaritate sese gereret, nec de eo majus quiddam et augustius post resurrectionem sentiret; ab illo iisce verbis admonitam fuisse. " (7) Interpres non legit ούχ. Forte delendum (79) Μή μου ἅπτον. Chrysost. in Joan. eum se-

τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ διὰ τοὺς πρώην καὶ μετέπειτα· Α Μακαρία στείρα ἡ ἁμίαντος, ἥτις οὐκ ἔγνω κοι την ἐν παραπτώματι· καὶ εὐνοῦχος, ὃς οὐκ εἰργά- σατο χερσὶν ἀνόμημα· ἵνα παρακόψῃ καὶ τὰ διὰ τοῦ μύθου αὐτῶν ἐν χερσὶν αἰσχρουργήματα. ΙϚ'. Πόσα δὲ ἄλλα ἔστιν εἰπεῖν ! ὡς τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος· Ἡ μὲν ἄγαμος καὶ ἡ παρθένος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο δέ φησι δεῖξαι τὴν ἀγνείαν ἐν ἀληθείᾳ ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύμα της ἐπιτρεπόμενος οὐ παρέργως. Επειτα δὲ περὶ τῶν τὸν γάμον ἐχόντων τὸν σεμνὸν λέγει· Τίμιος ὁ γάμος, καὶ κοίτη ἁμίαντος, πόρνους δὲ καὶ μοιχοὺς κρινεῖ ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ καὶ κατ' αὐτῶν ἐκβοᾷ, γράφων Ῥωμσίοις τὰ αἰσχρὰ ἀποκαλύπτων τῶν τάς κακοπρα γίας ἐργαζομένων, λέγων· Αἵ τε γὰρ θήλειαι αύτ τῶν μετήλλαξαν την φυσικήν χρήσιν εἰς τὴν παρὰ φύσιν. Καὶ περὶ τῶν ἀῤῥένων, ὅτι "Αῤῥενες ἐν ἄῤῥεσι τὴν αἰσχημοσύνην κατεργαζόμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον Επιστολῇ περὶ τούτων λέγει· Ὅτι ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἐνστήσονται και ροι χαλεποί. Ἔσονται γὰρ οἱ ἄνθρωποι φιλήδο- νοι, μᾶλλον ἢ φιλόθεοι. Καὶ πάλιν, Κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων κεκαυτηριασμένων τὴν συνείδησιν· ὅτι τὸ μὲν γαμεῖν μετὰ σωφροσύ νης, καὶ τεκνογονεῖν κωλύουσι, καιόμενοι δέ εἰσι τῇ συνειδήσει, λαγνεύοντες μὲν καὶ φθειρόμενοι, κωλύον τες δὲ τεκνογονεῖν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὴ ἡ παρ' αὐτοῖς λεγομένη θυσία, βορβορώδης τις οὖσα ἤδη, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνέκαθεν διὰ τοῦ προφήτου ὑποδείκνυται όφεως οὖσα σαρξ, καὶ οὐχὶ τοῦ Κυρίου, μὴ γένοιτο ! λέγοντος οὕτως· ὅτι Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δρα- κοντος, καὶ ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰ- θίοψι. Βρώμα γὰρ ὡς ἀληθῶς όφεως ή τούτων μυ- σαρὰ θρησκεία· καὶ Αἰθίοπες με μελανωμένοι τῇ ἁμαρ τίᾳ οἱ ταύτην τὴν τελετὴν τοῦ νῦν μὲν δαίμονος Διός, πάλαι δὲ γέητος, τοῦ παρά τισι Θεοῦ μάτην νενομι σμένου τελοῦντες. Εκ γάρ Ἑλληνικῶν μύθων πᾶσαι αἱ αἱρέσεις συνάξασαι ἑαυταῖς τὴν πλάνην κατέβαλον, μεταποιήσασαι εἰς ἄλλην διάνοιαν χείρονα. Παρεισφέ ρουσι γὰρ οἱ ποιηταὶ (80) τὸν Δία τὴν Μήτιν θυγατέρα · ἑαυτοῦ καταπιόντα. Βρέφος δὲ οὐκ ἂν καταπίοι, ὡς καὶ ὁ ἅγιος Κλήμης καταγελῶν τῆς τῶν θεῶν τῶν Ελ- λήνων αἰσχρουργίας εἶπεν· Οτι, τὴν Μήτιν καταπιών, οὐχὶ βρέφος δύνατο καταπιεῖν, ἀλλὰ τὴν γονὴν τὴν ἰδίαν. Εt ἢ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ Διὸς, ὅπως ὁ Ζεὺς ἀχώρη τος γένοιτο. ADVERSUS HÆRESES, LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXVI. ostenderet, sic Mariamn alloquitur : Noli me tan. B gere: nondum enim ascendi ad Patrem meum '; ut expertem corporum castitatem, nullaque conta gione pollutam exprimeret. Ad hæc alio in loco Spi ritus sanctus tam ob priores illos, quam posteriores hoc modo vaticinatus est : Beata sterilis, incoinquinata, quæ nescivit torum in delicto, et spado, qui non operatus est manibus suis iniquitatem; ut vel ea voce illam quam fabulis suis commendare ac manibus exercere solent fœditatem, præcideret. D XVI. Quam multa proponi alia possunt! ut cum Apostolus ita loquitur: Malier innupia, et virgo sollicita est de iis, quæ sunt Domini, quomodo pla- ceat Domino. lloc autem idcirco dicit, quod non perfunctorie commendandæ castitatis potestas esset a Spiritu sancto commissa. Tum vero de iis qui honestis illigati sunt ita disputat: Honorabile con- nubium, et torus immaculatus; fornicatores aulem, et adulteros judicabit Dominus *. Præterea contra eosdem exclamat ad Romanos, scribens, et eorum qui in ejusmodi flagitiis volutantur turpitudinem delegit his verbis: Nam et femina eorum immutare- runt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam ³. Tum de maribus subjicit: Masculi in masculos turpitudinem operantes *. Præterea in Epi- stola ad Timothcum de iisdem ita loquitur Quod in novissimis diebus instabunt tempora periculosa. Et erunt homines voluptatum magís amatores quam Dei '. rursum : Prohibentium nubere, abstinere a cibis : cauteriatam habentium suam conscientiam³. Ex eo videlicet quod caste matrimonio conjungi, ac prolem suscipere prohibent, ardente interim illo- rum conscientia; dum assiduis in scortationibus, corrup:elisque versantur, ac procreatione sobolis interdicunt. Nam quod ad illud attinet quos isti sacrificium vocant, lutulentum quiddam et impu- rum, jam tum olim a Propheta demonstratum est, serpentis esse carnem, non Domuni. Absit! Sic enim loquitur: Contrivisti capita draconis, et de- disti eum escam populis Æthiopum. Sane enim ser- pentinæ cujusdam escæ genus est illorum abomi- nanda superstitio: iidemque Æthiopes illi sunt scelerum suorum nigrore deformati, qui ejusmodi ritus nunc dæmonis Jovis, olim præstigiatoris, qui et frustra a nonnullis habetur Deus, religioso cultu celebrant. Siquidem bæreses universæ de Græcorum fabulis ea collegerunt, ex quibus novam sibi erro- ris sectam condiderunt, cụm ea deteriorem alium ad sensum transtulissent. Nam of a poetis Metin (quam prudentiam appellare possis) filiam suam absorbens absorbeat; quemadmodum sanctus Clemens ait, cum deridet: Quin enim devorasse Metin dicitur, non de introductus est Jupiter. Nemo porro infanten deorum qui a Græcis coluntur turpitudinem infante ullo, sed de proprio semine par est intelligi. C ' Joan. xx, 17. Sap. III, 14. Cor. vii. 34. * Hebr. xiii, 4. : Rom. 1, 26. ibid. 27. fabulæ auctor Hesiodus in Theog. Ubi primam Jovis uxorem Metin ab eo devoratam cecinit; indidemque propagatam Palladem. Apollodorus vero lib. Bi- blioth. Metin ait Oceani iliam Jovi auxiliatam esse; camdemque Saturno potionem quamdam propi- nasse, quia is exhausta, filios, ques devorarai, om- || Tim. nes evomuit. Athenagoras in Legal. pro Christia- nis Orphei versus citat, quibus de Planete mentio est, quem indicat deinde a Jove similiter absorptum : Quod Gesnerus interpres ad Melin transtuit. Verum de Phanete loqui videtur Athena- goras, non de Meli. 8. 1-4. Tim. iv, 3, 2 • Psal. Lxxi, 13, 14. (80) Παρεισφέρουσι γὰρ οἱ ποιηταί. Pulidissim

τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ διὰ τοὺς πρώην καὶ μετέπειτα· Α Μακαρία στείρα ἡ ἁμίαντος, ἥτις οὐκ ἔγνω κοι την ἐν παραπτώματι· καὶ εὐνοῦχος, ὃς οὐκ εἰργά- σατο χερσὶν ἀνόμημα· ἵνα παρακόψῃ καὶ τὰ διὰ τοῦ μύθου αὐτῶν ἐν χερσὶν αἰσχρουργήματα. ΙϚ'. Πόσα δὲ ἄλλα ἔστιν εἰπεῖν ! ὡς τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος· Ἡ μὲν ἄγαμος καὶ ἡ παρθένος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο δέ φησι δεῖξαι τὴν ἀγνείαν ἐν ἀληθείᾳ ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύμα της ἐπιτρεπόμενος οὐ παρέργως. Επειτα δὲ περὶ τῶν τὸν γάμον ἐχόντων τὸν σεμνὸν λέγει· Τίμιος ὁ γάμος, καὶ κοίτη ἁμίαντος, πόρνους δὲ καὶ μοιχοὺς κρινεῖ ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ καὶ κατ' αὐτῶν ἐκβοᾷ, γράφων Ῥωμσίοις τὰ αἰσχρὰ ἀποκαλύπτων τῶν τάς κακοπρα γίας ἐργαζομένων, λέγων· Αἵ τε γὰρ θήλειαι αύτ τῶν μετήλλαξαν την φυσικήν χρήσιν εἰς τὴν παρὰ φύσιν. Καὶ περὶ τῶν ἀῤῥένων, ὅτι "Αῤῥενες ἐν ἄῤῥεσι τὴν αἰσχημοσύνην κατεργαζόμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον Επιστολῇ περὶ τούτων λέγει· Ὅτι ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἐνστήσονται και ροι χαλεποί. Ἔσονται γὰρ οἱ ἄνθρωποι φιλήδο- νοι, μᾶλλον ἢ φιλόθεοι. Καὶ πάλιν, Κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων κεκαυτηριασμένων τὴν συνείδησιν· ὅτι τὸ μὲν γαμεῖν μετὰ σωφροσύ νης, καὶ τεκνογονεῖν κωλύουσι, καιόμενοι δέ εἰσι τῇ συνειδήσει, λαγνεύοντες μὲν καὶ φθειρόμενοι, κωλύον τες δὲ τεκνογονεῖν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὴ ἡ παρ' αὐτοῖς λεγομένη θυσία, βορβορώδης τις οὖσα ἤδη, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνέκαθεν διὰ τοῦ προφήτου ὑποδείκνυται όφεως οὖσα σαρξ, καὶ οὐχὶ τοῦ Κυρίου, μὴ γένοιτο ! λέγοντος οὕτως· ὅτι Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δρα- κοντος, καὶ ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰ- θίοψι. Βρώμα γὰρ ὡς ἀληθῶς όφεως ή τούτων μυ- σαρὰ θρησκεία· καὶ Αἰθίοπες με μελανωμένοι τῇ ἁμαρ τίᾳ οἱ ταύτην τὴν τελετὴν τοῦ νῦν μὲν δαίμονος Διός, πάλαι δὲ γέητος, τοῦ παρά τισι Θεοῦ μάτην νενομι σμένου τελοῦντες. Εκ γάρ Ἑλληνικῶν μύθων πᾶσαι αἱ αἱρέσεις συνάξασαι ἑαυταῖς τὴν πλάνην κατέβαλον, μεταποιήσασαι εἰς ἄλλην διάνοιαν χείρονα. Παρεισφέ ρουσι γὰρ οἱ ποιηταὶ (80) τὸν Δία τὴν Μήτιν θυγατέρα · ἑαυτοῦ καταπιόντα. Βρέφος δὲ οὐκ ἂν καταπίοι, ὡς καὶ ὁ ἅγιος Κλήμης καταγελῶν τῆς τῶν θεῶν τῶν Ελ- λήνων αἰσχρουργίας εἶπεν· Οτι, τὴν Μήτιν καταπιών, οὐχὶ βρέφος δύνατο καταπιεῖν, ἀλλὰ τὴν γονὴν τὴν ἰδίαν. Εt ἢ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ Διὸς, ὅπως ὁ Ζεὺς ἀχώρη τος γένοιτο. ADVERSUS HÆRESES, LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXVI. ostenderet, sic Mariamn alloquitur : Noli me tan. B gere: nondum enim ascendi ad Patrem meum '; ut expertem corporum castitatem, nullaque conta gione pollutam exprimeret. Ad hæc alio in loco Spi ritus sanctus tam ob priores illos, quam posteriores hoc modo vaticinatus est : Beata sterilis, incoinquinata, quæ nescivit torum in delicto, et spado, qui non operatus est manibus suis iniquitatem; ut vel ea voce illam quam fabulis suis commendare ac manibus exercere solent fœditatem, præcideret. D XVI. Quam multa proponi alia possunt! ut cum Apostolus ita loquitur: Malier innupia, et virgo sollicita est de iis, quæ sunt Domini, quomodo pla- ceat Domino. lloc autem idcirco dicit, quod non perfunctorie commendandæ castitatis potestas esset a Spiritu sancto commissa. Tum vero de iis qui honestis illigati sunt ita disputat: Honorabile con- nubium, et torus immaculatus; fornicatores aulem, et adulteros judicabit Dominus *. Præterea contra eosdem exclamat ad Romanos, scribens, et eorum qui in ejusmodi flagitiis volutantur turpitudinem delegit his verbis: Nam et femina eorum immutare- runt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam ³. Tum de maribus subjicit: Masculi in masculos turpitudinem operantes *. Præterea in Epi- stola ad Timothcum de iisdem ita loquitur Quod in novissimis diebus instabunt tempora periculosa. Et erunt homines voluptatum magís amatores quam Dei '. rursum : Prohibentium nubere, abstinere a cibis : cauteriatam habentium suam conscientiam³. Ex eo videlicet quod caste matrimonio conjungi, ac prolem suscipere prohibent, ardente interim illo- rum conscientia; dum assiduis in scortationibus, corrup:elisque versantur, ac procreatione sobolis interdicunt. Nam quod ad illud attinet quos isti sacrificium vocant, lutulentum quiddam et impu- rum, jam tum olim a Propheta demonstratum est, serpentis esse carnem, non Domuni. Absit! Sic enim loquitur: Contrivisti capita draconis, et de- disti eum escam populis Æthiopum. Sane enim ser- pentinæ cujusdam escæ genus est illorum abomi- nanda superstitio: iidemque Æthiopes illi sunt scelerum suorum nigrore deformati, qui ejusmodi ritus nunc dæmonis Jovis, olim præstigiatoris, qui et frustra a nonnullis habetur Deus, religioso cultu celebrant. Siquidem bæreses universæ de Græcorum fabulis ea collegerunt, ex quibus novam sibi erro- ris sectam condiderunt, cụm ea deteriorem alium ad sensum transtulissent. Nam of a poetis Metin (quam prudentiam appellare possis) filiam suam absorbens absorbeat; quemadmodum sanctus Clemens ait, cum deridet: Quin enim devorasse Metin dicitur, non de introductus est Jupiter. Nemo porro infanten deorum qui a Græcis coluntur turpitudinem infante ullo, sed de proprio semine par est intelligi. C ' Joan. xx, 17. Sap. III, 14. Cor. vii. 34. * Hebr. xiii, 4. : Rom. 1, 26. ibid. 27. fabulæ auctor Hesiodus in Theog. Ubi primam Jovis uxorem Metin ab eo devoratam cecinit; indidemque propagatam Palladem. Apollodorus vero lib. Bi- blioth. Metin ait Oceani iliam Jovi auxiliatam esse; camdemque Saturno potionem quamdam propi- nasse, quia is exhausta, filios, ques devorarai, om- || Tim. nes evomuit. Athenagoras in Legal. pro Christia- nis Orphei versus citat, quibus de Planete mentio est, quem indicat deinde a Jove similiter absorptum : Quod Gesnerus interpres ad Melin transtuit. Verum de Phanete loqui videtur Athena- goras, non de Meli. 8. 1-4. Tim. iv, 3, 2 • Psal. Lxxi, 13, 14. (80) Παρεισφέρουσι γὰρ οἱ ποιηταί. Pulidissim

τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ διὰ τοὺς πρώην καὶ μετέπειτα· Α Μακαρία στείρα ἡ ἁμίαντος, ἥτις οὐκ ἔγνω κοι την ἐν παραπτώματι· καὶ εὐνοῦχος, ὃς οὐκ εἰργά- σατο χερσὶν ἀνόμημα· ἵνα παρακόψῃ καὶ τὰ διὰ τοῦ μύθου αὐτῶν ἐν χερσὶν αἰσχρουργήματα. ΙϚ'. Πόσα δὲ ἄλλα ἔστιν εἰπεῖν ! ὡς τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος· Ἡ μὲν ἄγαμος καὶ ἡ παρθένος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο δέ φησι δεῖξαι τὴν ἀγνείαν ἐν ἀληθείᾳ ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύμα της ἐπιτρεπόμενος οὐ παρέργως. Επειτα δὲ περὶ τῶν τὸν γάμον ἐχόντων τὸν σεμνὸν λέγει· Τίμιος ὁ γάμος, καὶ κοίτη ἁμίαντος, πόρνους δὲ καὶ μοιχοὺς κρινεῖ ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ καὶ κατ' αὐτῶν ἐκβοᾷ, γράφων Ῥωμσίοις τὰ αἰσχρὰ ἀποκαλύπτων τῶν τάς κακοπρα γίας ἐργαζομένων, λέγων· Αἵ τε γὰρ θήλειαι αύτ τῶν μετήλλαξαν την φυσικήν χρήσιν εἰς τὴν παρὰ φύσιν. Καὶ περὶ τῶν ἀῤῥένων, ὅτι "Αῤῥενες ἐν ἄῤῥεσι τὴν αἰσχημοσύνην κατεργαζόμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον Επιστολῇ περὶ τούτων λέγει· Ὅτι ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἐνστήσονται και ροι χαλεποί. Ἔσονται γὰρ οἱ ἄνθρωποι φιλήδο- νοι, μᾶλλον ἢ φιλόθεοι. Καὶ πάλιν, Κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων κεκαυτηριασμένων τὴν συνείδησιν· ὅτι τὸ μὲν γαμεῖν μετὰ σωφροσύ νης, καὶ τεκνογονεῖν κωλύουσι, καιόμενοι δέ εἰσι τῇ συνειδήσει, λαγνεύοντες μὲν καὶ φθειρόμενοι, κωλύον τες δὲ τεκνογονεῖν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὴ ἡ παρ' αὐτοῖς λεγομένη θυσία, βορβορώδης τις οὖσα ἤδη, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνέκαθεν διὰ τοῦ προφήτου ὑποδείκνυται όφεως οὖσα σαρξ, καὶ οὐχὶ τοῦ Κυρίου, μὴ γένοιτο ! λέγοντος οὕτως· ὅτι Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δρα- κοντος, καὶ ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰ- θίοψι. Βρώμα γὰρ ὡς ἀληθῶς όφεως ή τούτων μυ- σαρὰ θρησκεία· καὶ Αἰθίοπες με μελανωμένοι τῇ ἁμαρ τίᾳ οἱ ταύτην τὴν τελετὴν τοῦ νῦν μὲν δαίμονος Διός, πάλαι δὲ γέητος, τοῦ παρά τισι Θεοῦ μάτην νενομι σμένου τελοῦντες. Εκ γάρ Ἑλληνικῶν μύθων πᾶσαι αἱ αἱρέσεις συνάξασαι ἑαυταῖς τὴν πλάνην κατέβαλον, μεταποιήσασαι εἰς ἄλλην διάνοιαν χείρονα. Παρεισφέ ρουσι γὰρ οἱ ποιηταὶ (80) τὸν Δία τὴν Μήτιν θυγατέρα · ἑαυτοῦ καταπιόντα. Βρέφος δὲ οὐκ ἂν καταπίοι, ὡς καὶ ὁ ἅγιος Κλήμης καταγελῶν τῆς τῶν θεῶν τῶν Ελ- λήνων αἰσχρουργίας εἶπεν· Οτι, τὴν Μήτιν καταπιών, οὐχὶ βρέφος δύνατο καταπιεῖν, ἀλλὰ τὴν γονὴν τὴν ἰδίαν. Εt ἢ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ Διὸς, ὅπως ὁ Ζεὺς ἀχώρη τος γένοιτο. ADVERSUS HÆRESES, LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXVI. ostenderet, sic Mariamn alloquitur : Noli me tan. B gere: nondum enim ascendi ad Patrem meum '; ut expertem corporum castitatem, nullaque conta gione pollutam exprimeret. Ad hæc alio in loco Spi ritus sanctus tam ob priores illos, quam posteriores hoc modo vaticinatus est : Beata sterilis, incoinquinata, quæ nescivit torum in delicto, et spado, qui non operatus est manibus suis iniquitatem; ut vel ea voce illam quam fabulis suis commendare ac manibus exercere solent fœditatem, præcideret. D XVI. Quam multa proponi alia possunt! ut cum Apostolus ita loquitur: Malier innupia, et virgo sollicita est de iis, quæ sunt Domini, quomodo pla- ceat Domino. lloc autem idcirco dicit, quod non perfunctorie commendandæ castitatis potestas esset a Spiritu sancto commissa. Tum vero de iis qui honestis illigati sunt ita disputat: Honorabile con- nubium, et torus immaculatus; fornicatores aulem, et adulteros judicabit Dominus *. Præterea contra eosdem exclamat ad Romanos, scribens, et eorum qui in ejusmodi flagitiis volutantur turpitudinem delegit his verbis: Nam et femina eorum immutare- runt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam ³. Tum de maribus subjicit: Masculi in masculos turpitudinem operantes *. Præterea in Epi- stola ad Timothcum de iisdem ita loquitur Quod in novissimis diebus instabunt tempora periculosa. Et erunt homines voluptatum magís amatores quam Dei '. rursum : Prohibentium nubere, abstinere a cibis : cauteriatam habentium suam conscientiam³. Ex eo videlicet quod caste matrimonio conjungi, ac prolem suscipere prohibent, ardente interim illo- rum conscientia; dum assiduis in scortationibus, corrup:elisque versantur, ac procreatione sobolis interdicunt. Nam quod ad illud attinet quos isti sacrificium vocant, lutulentum quiddam et impu- rum, jam tum olim a Propheta demonstratum est, serpentis esse carnem, non Domuni. Absit! Sic enim loquitur: Contrivisti capita draconis, et de- disti eum escam populis Æthiopum. Sane enim ser- pentinæ cujusdam escæ genus est illorum abomi- nanda superstitio: iidemque Æthiopes illi sunt scelerum suorum nigrore deformati, qui ejusmodi ritus nunc dæmonis Jovis, olim præstigiatoris, qui et frustra a nonnullis habetur Deus, religioso cultu celebrant. Siquidem bæreses universæ de Græcorum fabulis ea collegerunt, ex quibus novam sibi erro- ris sectam condiderunt, cụm ea deteriorem alium ad sensum transtulissent. Nam of a poetis Metin (quam prudentiam appellare possis) filiam suam absorbens absorbeat; quemadmodum sanctus Clemens ait, cum deridet: Quin enim devorasse Metin dicitur, non de introductus est Jupiter. Nemo porro infanten deorum qui a Græcis coluntur turpitudinem infante ullo, sed de proprio semine par est intelligi. C ' Joan. xx, 17. Sap. III, 14. Cor. vii. 34. * Hebr. xiii, 4. : Rom. 1, 26. ibid. 27. fabulæ auctor Hesiodus in Theog. Ubi primam Jovis uxorem Metin ab eo devoratam cecinit; indidemque propagatam Palladem. Apollodorus vero lib. Bi- blioth. Metin ait Oceani iliam Jovi auxiliatam esse; camdemque Saturno potionem quamdam propi- nasse, quia is exhausta, filios, ques devorarai, om- || Tim. nes evomuit. Athenagoras in Legal. pro Christia- nis Orphei versus citat, quibus de Planete mentio est, quem indicat deinde a Jove similiter absorptum : Quod Gesnerus interpres ad Melin transtuit. Verum de Phanete loqui videtur Athena- goras, non de Meli. 8. 1-4. Tim. iv, 3, 2 • Psal. Lxxi, 13, 14. (80) Παρεισφέρουσι γὰρ οἱ ποιηταί. Pulidissim

Α' ται, ἵνα μὴ ἑτέρων δηγμάτων βουλόμενος ποιήσας ἴασιν, καὶ ἑτέρων δηλητηρίων ἄκος καὶ ἀλεξητήριον. εἰς ἄλλα τοὺς ἐντυγχάνοντας παρεκτρέψω. Πλὴν ἐκ παντὸς τῷ τὴν σύνεσιν κεκτημένῳ μάταιος ἡ τούτων καταχλεύαστος διδασκαλία συσταθήσεται, παρὰ μὲν ἀποστόλοις ἐλεγχομένη, παρὰ δὲ τοῖς συνετοῖς κατα γινωσκομένη, ἐκ Θεοῦ δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ τοῦ τῆς ἀλη θείας κηρύγματος ἐκβαλλομένη. Θ'. Καλοῦνται δὲ πάλιν οὗτοι Μηρινθιανοί, ὡς ἡ ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς φήμη περιέχει. Εἶτε γὰρ ὁ αὐτὸς Κήρινθος, Μήρινθος πάλιν ἐκαλεῖτο, οὐ πάνυ τι σα- φῶς περὶ τούτου ἴσμεν· εἴτε ἄλλος τις ἦν Μήριν θος ονόματι, συνεργὸς τούτῳ, Θεῷ ἔγνωσται. Ηδη Β γὰρ εἴπομεν, ὅτι οὐ μόνον αὐτὸς ἐν Ἱεροσολύ- μοις πολλάκις ἀντέστη τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ. Πλὴν ἤτοι αὐτὸς εἴη, ἢ καὶ ἄλλος σὺν αὐτῷ συνεργός, τὰ ὅμοια αὐτῷ φρονῶν καὶ συμπράττων, καὶ τὰ ἴσα, οὐδὲν διαφέρει. Ἡ γὰρ πᾶσα αὐτῶν κακοτροπία τῆς διδασκαλίας τοῦ τον ἔχει τὸν χαρακτήρα Κηρίνθιανοί τε ὁμοῦ καὶ Μηρινθιανοὶ οὗτοι καλοῦνται. η Καὶ ταῦτα περὶ τῆς δεινῆς καὶ ἑρπετώδους μοχθη ρίας αὐτῶν διεξιόντες, πάλιν ἐπὶ τὰς ἑξῆς προβαί νομεν· εὐχαριστοῦντες μέν, ὅτι τὸ πέλαγος τούτων τῶν κακῶν δογμάτων ἀβλαβῶς διενηξάμεθα· εὐχόμε- νοι δὲ, ἵνα ἐν ταῖς ἑξῆς παρεντυχόντες, ὡς εἰς δια- θαλάττια καὶ θηριώδη βράχη παρεμπεσόντες, μὴ ἀδι κηθῶμεν, ἀλλὰ σωτηρίας τύχωμεν τῆς ἀπὸ τῆς μελ- λούσης ἡμῖν καθ' ὑφήγησιν ἀναφαίνεσθαι ἀληθείας, ἐν τῷ ἡμᾶς συνιστᾶν αὐτήν τε καὶ τὴν ἐν αὐτῇ κε νοφωνίαν. Τῷ γὰρ βουλομένῳ σκοπεῖν, καὶ τὰς του. των ἰδέας ἀναγράφειν, καὶ αὕτη παρεικασθήσεται, ὡς ἀληθῶς δικεφάλῳ τινὶ ὄφει, διὰ τὸ διώνυμον, καὶ τῇ καλουμένῃ σηπεδόνι ἐχίδνῃ, τῇ κομώσῃ μὲν τῶν τὸ σῶμα αὐτῆς ἐν θριξὶν ἐρυθραίς, οὐκ ἐχούσῃ δὲ οὐδὲ αἰγὸς οὐδὲ προβάτου φύσιν ἢ δορὰν, ἀλλὰ ἑρπε τοῦ, καὶ τὴν λύμην ἐργαζομένῃ διὰ τοῦ δήγματος τοῖς παρεντυγχάνουσιν· ἀνατρεπούσῃ δὲ τοὺς αὐτῇ πειθομένους πὴ μὲν ἀπὸ παλαιᾶς θρησκείας τὰ τῆς Νέας Διαθήκης ἀφανιζούσῃ, πὴ δὲ διὰ λόγων ψευδῶν, ὡς ἀπὸ Νέας Διαθήκης, κατὰ τῶν ἀπὸ περιτομῆς εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων ἀποστόλων τάς ψευδηγορίας περιφερούσῃ· ἧς τήν τε σῆψιν καὶ τὸν ἰὸν, καὶ τοὺς ὀδόντας τῷ ξύλῳ τῆς ἀληθείας παίσαντες καὶ συντρί ψαντες, ἐπὶ τὰς μετέπειτα, ὡς προεἶπον, χωρῆσαι ἐν τῇ Θεοῦ δυνάμει σπεύσωμεν. ΚΑΤΑ ΝΑΖΩΡΑΙΩΝ (97), Ἐνάτη, ἡ καὶ εἰκοστὴ ἐνάτη. Α'. Ναζωραίοι καθεξῆς τούτοις έπονται, ἅμα τε S. EPIPHANII mus, tractabimusque postea. Interim hoc in loco pauca quædam de hoe argumento velut obiter atti- gimus, ne dum aliis mederi morsibus aliisque ve- nenatis serpentibus remedium afferre volumus, in alia quædam mala transversos lectores abripiamus. Enimvero si quis judicii nonnihil habeat, inanis onino et ridicula illorum doctrina comprobabi- tur, quæ et ab apostolis falsitatis convicta, et a sapientibus damnata, et a Deo ipsaque adeo verita- tis prædicatione est ejecta. B VIII. Cæterum iidem illi Merinthiani, sic enim accepimus, appellantur. Utrum vero Cerinthus ipse Merinthus alio nomine sit dictus liquido nescire we fateor : an praeter hunc alter eo nomine appel- latus exstiterit, adjutor illius et socius, id quidem soli Deo compertum est. Hoc enim saepe jam diximus, non ipsum solum Hierosolymis frequen- ter apostolis restitisse, sed et qui eum in Asia sunt secuti. Atque ut unus idemque sit, aut alius ejus-, dem cum illo opinionis, et partium fautor, nihil admodum refert. Forma quidem nequissimæ illo- rum doctrinæ ac velut nota quadam ejusmodi est qualem descripsimus; et Cerinthianos simul ac Merinthianos appellari constat. His igitur de horrenda illorum ac serpentum si- mili improbitate disputatis, ad eas quæ deinceps consequuntur promovenda est oratio. Sed haben- de in primis gratiæ sunt, quod pessimorum do- gmatum pelagus istud sine ulla noxa transmisi- mus; et illud suppliciter postulandum, ut cum in reliquas hæreses incurrerimus, quasi in maritima quædam, ac monstris referta brevia delati, nihil ab bis incommodi patiamur, sed ab ea quæ inter disputandum illuxerit, veritate salutem consequa- mur, cum et hujus soliditatem astruenius, et con- truriarum hæreseon inanitatem erroremque de- monstrabimus. Quod si quispiam considerare, et aliqua illas adumbrare similitudine voluerit, quam hactenus refutavimus, ob duplicem illam appella- tionem cum bicipiti quodam serpente reipsa com- parandam putabit, eoque vipera genere quam Se- pedonem vocant, quæ pilis toto corpore est sparsa rubentibus ; neque caprz, aut ovis ei natura vel pellis est, sed serpentis; eademque morsu obviis quibusque letumn affert, ut et hæresis illa sectato- res suos enecat : cum aut Vetere Testamento ritu- C que ad evertendum Novum utitur; aut fraudulentis rationibus ex Novo Testamento depromptis, apo- stolos, qui e circumcisione ad Christi se fidem, applicarunt falso impugnare nititur. Cujus quidem tabificum virus, atque dentes quoniam veritatis quasi fuste contudimus et contrivimus, ad eas quæ consequuntur refellendas, uti diximus progreditur ac festinat oratio. ADVERSUS NAZARÆOS, Que est ordine IX, vel XXIX. vide quæ ad Judaicas hæreses tomo priore diximus: nam istos a prioribus diversos fuisse, non admo- dun persuadet Epiphanius. Erant enim Nazaræi, qui cum Dei Filium confiterentur esse Christum, omnia tamen veteris legis observabant, ait Angu- stinus. Qui et Matthæi Hebraicum Evangelium ha- bere sese jactitabant, uti postea dicetur. De iis 1. Exinde Nazaræi proximi sunt, qui sive prio- (97) Ναζωραίων. De Nazaræis, vel Nazarenis

Α' ται, ἵνα μὴ ἑτέρων δηγμάτων βουλόμενος ποιήσας ἴασιν, καὶ ἑτέρων δηλητηρίων ἄκος καὶ ἀλεξητήριον. εἰς ἄλλα τοὺς ἐντυγχάνοντας παρεκτρέψω. Πλὴν ἐκ παντὸς τῷ τὴν σύνεσιν κεκτημένῳ μάταιος ἡ τούτων καταχλεύαστος διδασκαλία συσταθήσεται, παρὰ μὲν ἀποστόλοις ἐλεγχομένη, παρὰ δὲ τοῖς συνετοῖς κατα γινωσκομένη, ἐκ Θεοῦ δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ τοῦ τῆς ἀλη θείας κηρύγματος ἐκβαλλομένη. Θ'. Καλοῦνται δὲ πάλιν οὗτοι Μηρινθιανοί, ὡς ἡ ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς φήμη περιέχει. Εἶτε γὰρ ὁ αὐτὸς Κήρινθος, Μήρινθος πάλιν ἐκαλεῖτο, οὐ πάνυ τι σα- φῶς περὶ τούτου ἴσμεν· εἴτε ἄλλος τις ἦν Μήριν θος ονόματι, συνεργὸς τούτῳ, Θεῷ ἔγνωσται. Ηδη Β γὰρ εἴπομεν, ὅτι οὐ μόνον αὐτὸς ἐν Ἱεροσολύ- μοις πολλάκις ἀντέστη τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ. Πλὴν ἤτοι αὐτὸς εἴη, ἢ καὶ ἄλλος σὺν αὐτῷ συνεργός, τὰ ὅμοια αὐτῷ φρονῶν καὶ συμπράττων, καὶ τὰ ἴσα, οὐδὲν διαφέρει. Ἡ γὰρ πᾶσα αὐτῶν κακοτροπία τῆς διδασκαλίας τοῦ τον ἔχει τὸν χαρακτήρα Κηρίνθιανοί τε ὁμοῦ καὶ Μηρινθιανοὶ οὗτοι καλοῦνται. η Καὶ ταῦτα περὶ τῆς δεινῆς καὶ ἑρπετώδους μοχθη ρίας αὐτῶν διεξιόντες, πάλιν ἐπὶ τὰς ἑξῆς προβαί νομεν· εὐχαριστοῦντες μέν, ὅτι τὸ πέλαγος τούτων τῶν κακῶν δογμάτων ἀβλαβῶς διενηξάμεθα· εὐχόμε- νοι δὲ, ἵνα ἐν ταῖς ἑξῆς παρεντυχόντες, ὡς εἰς δια- θαλάττια καὶ θηριώδη βράχη παρεμπεσόντες, μὴ ἀδι κηθῶμεν, ἀλλὰ σωτηρίας τύχωμεν τῆς ἀπὸ τῆς μελ- λούσης ἡμῖν καθ' ὑφήγησιν ἀναφαίνεσθαι ἀληθείας, ἐν τῷ ἡμᾶς συνιστᾶν αὐτήν τε καὶ τὴν ἐν αὐτῇ κε νοφωνίαν. Τῷ γὰρ βουλομένῳ σκοπεῖν, καὶ τὰς του. των ἰδέας ἀναγράφειν, καὶ αὕτη παρεικασθήσεται, ὡς ἀληθῶς δικεφάλῳ τινὶ ὄφει, διὰ τὸ διώνυμον, καὶ τῇ καλουμένῃ σηπεδόνι ἐχίδνῃ, τῇ κομώσῃ μὲν τῶν τὸ σῶμα αὐτῆς ἐν θριξὶν ἐρυθραίς, οὐκ ἐχούσῃ δὲ οὐδὲ αἰγὸς οὐδὲ προβάτου φύσιν ἢ δορὰν, ἀλλὰ ἑρπε τοῦ, καὶ τὴν λύμην ἐργαζομένῃ διὰ τοῦ δήγματος τοῖς παρεντυγχάνουσιν· ἀνατρεπούσῃ δὲ τοὺς αὐτῇ πειθομένους πὴ μὲν ἀπὸ παλαιᾶς θρησκείας τὰ τῆς Νέας Διαθήκης ἀφανιζούσῃ, πὴ δὲ διὰ λόγων ψευδῶν, ὡς ἀπὸ Νέας Διαθήκης, κατὰ τῶν ἀπὸ περιτομῆς εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων ἀποστόλων τάς ψευδηγορίας περιφερούσῃ· ἧς τήν τε σῆψιν καὶ τὸν ἰὸν, καὶ τοὺς ὀδόντας τῷ ξύλῳ τῆς ἀληθείας παίσαντες καὶ συντρί ψαντες, ἐπὶ τὰς μετέπειτα, ὡς προεἶπον, χωρῆσαι ἐν τῇ Θεοῦ δυνάμει σπεύσωμεν. ΚΑΤΑ ΝΑΖΩΡΑΙΩΝ (97), Ἐνάτη, ἡ καὶ εἰκοστὴ ἐνάτη. Α'. Ναζωραίοι καθεξῆς τούτοις έπονται, ἅμα τε S. EPIPHANII mus, tractabimusque postea. Interim hoc in loco pauca quædam de hoe argumento velut obiter atti- gimus, ne dum aliis mederi morsibus aliisque ve- nenatis serpentibus remedium afferre volumus, in alia quædam mala transversos lectores abripiamus. Enimvero si quis judicii nonnihil habeat, inanis onino et ridicula illorum doctrina comprobabi- tur, quæ et ab apostolis falsitatis convicta, et a sapientibus damnata, et a Deo ipsaque adeo verita- tis prædicatione est ejecta. B VIII. Cæterum iidem illi Merinthiani, sic enim accepimus, appellantur. Utrum vero Cerinthus ipse Merinthus alio nomine sit dictus liquido nescire we fateor : an praeter hunc alter eo nomine appel- latus exstiterit, adjutor illius et socius, id quidem soli Deo compertum est. Hoc enim saepe jam diximus, non ipsum solum Hierosolymis frequen- ter apostolis restitisse, sed et qui eum in Asia sunt secuti. Atque ut unus idemque sit, aut alius ejus-, dem cum illo opinionis, et partium fautor, nihil admodum refert. Forma quidem nequissimæ illo- rum doctrinæ ac velut nota quadam ejusmodi est qualem descripsimus; et Cerinthianos simul ac Merinthianos appellari constat. His igitur de horrenda illorum ac serpentum si- mili improbitate disputatis, ad eas quæ deinceps consequuntur promovenda est oratio. Sed haben- de in primis gratiæ sunt, quod pessimorum do- gmatum pelagus istud sine ulla noxa transmisi- mus; et illud suppliciter postulandum, ut cum in reliquas hæreses incurrerimus, quasi in maritima quædam, ac monstris referta brevia delati, nihil ab bis incommodi patiamur, sed ab ea quæ inter disputandum illuxerit, veritate salutem consequa- mur, cum et hujus soliditatem astruenius, et con- truriarum hæreseon inanitatem erroremque de- monstrabimus. Quod si quispiam considerare, et aliqua illas adumbrare similitudine voluerit, quam hactenus refutavimus, ob duplicem illam appella- tionem cum bicipiti quodam serpente reipsa com- parandam putabit, eoque vipera genere quam Se- pedonem vocant, quæ pilis toto corpore est sparsa rubentibus ; neque caprz, aut ovis ei natura vel pellis est, sed serpentis; eademque morsu obviis quibusque letumn affert, ut et hæresis illa sectato- res suos enecat : cum aut Vetere Testamento ritu- C que ad evertendum Novum utitur; aut fraudulentis rationibus ex Novo Testamento depromptis, apo- stolos, qui e circumcisione ad Christi se fidem, applicarunt falso impugnare nititur. Cujus quidem tabificum virus, atque dentes quoniam veritatis quasi fuste contudimus et contrivimus, ad eas quæ consequuntur refellendas, uti diximus progreditur ac festinat oratio. ADVERSUS NAZARÆOS, Que est ordine IX, vel XXIX. vide quæ ad Judaicas hæreses tomo priore diximus: nam istos a prioribus diversos fuisse, non admo- dun persuadet Epiphanius. Erant enim Nazaræi, qui cum Dei Filium confiterentur esse Christum, omnia tamen veteris legis observabant, ait Angu- stinus. Qui et Matthæi Hebraicum Evangelium ha- bere sese jactitabant, uti postea dicetur. De iis 1. Exinde Nazaræi proximi sunt, qui sive prio- (97) Ναζωραίων. De Nazaræis, vel Nazarenis

Α' ται, ἵνα μὴ ἑτέρων δηγμάτων βουλόμενος ποιήσας ἴασιν, καὶ ἑτέρων δηλητηρίων ἄκος καὶ ἀλεξητήριον. εἰς ἄλλα τοὺς ἐντυγχάνοντας παρεκτρέψω. Πλὴν ἐκ παντὸς τῷ τὴν σύνεσιν κεκτημένῳ μάταιος ἡ τούτων καταχλεύαστος διδασκαλία συσταθήσεται, παρὰ μὲν ἀποστόλοις ἐλεγχομένη, παρὰ δὲ τοῖς συνετοῖς κατα γινωσκομένη, ἐκ Θεοῦ δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ τοῦ τῆς ἀλη θείας κηρύγματος ἐκβαλλομένη. Θ'. Καλοῦνται δὲ πάλιν οὗτοι Μηρινθιανοί, ὡς ἡ ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς φήμη περιέχει. Εἶτε γὰρ ὁ αὐτὸς Κήρινθος, Μήρινθος πάλιν ἐκαλεῖτο, οὐ πάνυ τι σα- φῶς περὶ τούτου ἴσμεν· εἴτε ἄλλος τις ἦν Μήριν θος ονόματι, συνεργὸς τούτῳ, Θεῷ ἔγνωσται. Ηδη Β γὰρ εἴπομεν, ὅτι οὐ μόνον αὐτὸς ἐν Ἱεροσολύ- μοις πολλάκις ἀντέστη τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ. Πλὴν ἤτοι αὐτὸς εἴη, ἢ καὶ ἄλλος σὺν αὐτῷ συνεργός, τὰ ὅμοια αὐτῷ φρονῶν καὶ συμπράττων, καὶ τὰ ἴσα, οὐδὲν διαφέρει. Ἡ γὰρ πᾶσα αὐτῶν κακοτροπία τῆς διδασκαλίας τοῦ τον ἔχει τὸν χαρακτήρα Κηρίνθιανοί τε ὁμοῦ καὶ Μηρινθιανοὶ οὗτοι καλοῦνται. η Καὶ ταῦτα περὶ τῆς δεινῆς καὶ ἑρπετώδους μοχθη ρίας αὐτῶν διεξιόντες, πάλιν ἐπὶ τὰς ἑξῆς προβαί νομεν· εὐχαριστοῦντες μέν, ὅτι τὸ πέλαγος τούτων τῶν κακῶν δογμάτων ἀβλαβῶς διενηξάμεθα· εὐχόμε- νοι δὲ, ἵνα ἐν ταῖς ἑξῆς παρεντυχόντες, ὡς εἰς δια- θαλάττια καὶ θηριώδη βράχη παρεμπεσόντες, μὴ ἀδι κηθῶμεν, ἀλλὰ σωτηρίας τύχωμεν τῆς ἀπὸ τῆς μελ- λούσης ἡμῖν καθ' ὑφήγησιν ἀναφαίνεσθαι ἀληθείας, ἐν τῷ ἡμᾶς συνιστᾶν αὐτήν τε καὶ τὴν ἐν αὐτῇ κε νοφωνίαν. Τῷ γὰρ βουλομένῳ σκοπεῖν, καὶ τὰς του. των ἰδέας ἀναγράφειν, καὶ αὕτη παρεικασθήσεται, ὡς ἀληθῶς δικεφάλῳ τινὶ ὄφει, διὰ τὸ διώνυμον, καὶ τῇ καλουμένῃ σηπεδόνι ἐχίδνῃ, τῇ κομώσῃ μὲν τῶν τὸ σῶμα αὐτῆς ἐν θριξὶν ἐρυθραίς, οὐκ ἐχούσῃ δὲ οὐδὲ αἰγὸς οὐδὲ προβάτου φύσιν ἢ δορὰν, ἀλλὰ ἑρπε τοῦ, καὶ τὴν λύμην ἐργαζομένῃ διὰ τοῦ δήγματος τοῖς παρεντυγχάνουσιν· ἀνατρεπούσῃ δὲ τοὺς αὐτῇ πειθομένους πὴ μὲν ἀπὸ παλαιᾶς θρησκείας τὰ τῆς Νέας Διαθήκης ἀφανιζούσῃ, πὴ δὲ διὰ λόγων ψευδῶν, ὡς ἀπὸ Νέας Διαθήκης, κατὰ τῶν ἀπὸ περιτομῆς εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων ἀποστόλων τάς ψευδηγορίας περιφερούσῃ· ἧς τήν τε σῆψιν καὶ τὸν ἰὸν, καὶ τοὺς ὀδόντας τῷ ξύλῳ τῆς ἀληθείας παίσαντες καὶ συντρί ψαντες, ἐπὶ τὰς μετέπειτα, ὡς προεἶπον, χωρῆσαι ἐν τῇ Θεοῦ δυνάμει σπεύσωμεν. ΚΑΤΑ ΝΑΖΩΡΑΙΩΝ (97), Ἐνάτη, ἡ καὶ εἰκοστὴ ἐνάτη. Α'. Ναζωραίοι καθεξῆς τούτοις έπονται, ἅμα τε S. EPIPHANII mus, tractabimusque postea. Interim hoc in loco pauca quædam de hoe argumento velut obiter atti- gimus, ne dum aliis mederi morsibus aliisque ve- nenatis serpentibus remedium afferre volumus, in alia quædam mala transversos lectores abripiamus. Enimvero si quis judicii nonnihil habeat, inanis onino et ridicula illorum doctrina comprobabi- tur, quæ et ab apostolis falsitatis convicta, et a sapientibus damnata, et a Deo ipsaque adeo verita- tis prædicatione est ejecta. B VIII. Cæterum iidem illi Merinthiani, sic enim accepimus, appellantur. Utrum vero Cerinthus ipse Merinthus alio nomine sit dictus liquido nescire we fateor : an praeter hunc alter eo nomine appel- latus exstiterit, adjutor illius et socius, id quidem soli Deo compertum est. Hoc enim saepe jam diximus, non ipsum solum Hierosolymis frequen- ter apostolis restitisse, sed et qui eum in Asia sunt secuti. Atque ut unus idemque sit, aut alius ejus-, dem cum illo opinionis, et partium fautor, nihil admodum refert. Forma quidem nequissimæ illo- rum doctrinæ ac velut nota quadam ejusmodi est qualem descripsimus; et Cerinthianos simul ac Merinthianos appellari constat. His igitur de horrenda illorum ac serpentum si- mili improbitate disputatis, ad eas quæ deinceps consequuntur promovenda est oratio. Sed haben- de in primis gratiæ sunt, quod pessimorum do- gmatum pelagus istud sine ulla noxa transmisi- mus; et illud suppliciter postulandum, ut cum in reliquas hæreses incurrerimus, quasi in maritima quædam, ac monstris referta brevia delati, nihil ab bis incommodi patiamur, sed ab ea quæ inter disputandum illuxerit, veritate salutem consequa- mur, cum et hujus soliditatem astruenius, et con- truriarum hæreseon inanitatem erroremque de- monstrabimus. Quod si quispiam considerare, et aliqua illas adumbrare similitudine voluerit, quam hactenus refutavimus, ob duplicem illam appella- tionem cum bicipiti quodam serpente reipsa com- parandam putabit, eoque vipera genere quam Se- pedonem vocant, quæ pilis toto corpore est sparsa rubentibus ; neque caprz, aut ovis ei natura vel pellis est, sed serpentis; eademque morsu obviis quibusque letumn affert, ut et hæresis illa sectato- res suos enecat : cum aut Vetere Testamento ritu- C que ad evertendum Novum utitur; aut fraudulentis rationibus ex Novo Testamento depromptis, apo- stolos, qui e circumcisione ad Christi se fidem, applicarunt falso impugnare nititur. Cujus quidem tabificum virus, atque dentes quoniam veritatis quasi fuste contudimus et contrivimus, ad eas quæ consequuntur refellendas, uti diximus progreditur ac festinat oratio. ADVERSUS NAZARÆOS, Que est ordine IX, vel XXIX. vide quæ ad Judaicas hæreses tomo priore diximus: nam istos a prioribus diversos fuisse, non admo- dun persuadet Epiphanius. Erant enim Nazaræi, qui cum Dei Filium confiterentur esse Christum, omnia tamen veteris legis observabant, ait Angu- stinus. Qui et Matthæi Hebraicum Evangelium ha- bere sese jactitabant, uti postea dicetur. De iis 1. Exinde Nazaræi proximi sunt, qui sive prio- (97) Ναζωραίων. De Nazaræis, vel Nazarenis

που ογδοήκοντα, καὶ τὴν πόλιν τῆς αὐτῶν ζιζανιώδους ύλης καὶ ἀκανθώδους καθαρθῆναι. ΙΗ'. Μνημονεύσας δέ τις τῆς ἄνω ἡμῶν ὑποσχέσεως, τάχα καὶ ἐπαινέσειεν, ὡς ἡμῶν προαγγειλάντων, ὅτι τισὶν αὐτῶν παρετύχομεν, τινὰ δὲ διὰ συγγραμμάτων ἐγνώκαμεν, τινὰ δὲ δι᾽ ἐνηχήσεών τε καὶ μαρτυρίων ἀξιοπίστων ἀνδρῶν, δυναμένων ἡμῖν τὴν ἀλήθεια» ὑποδεικνύναι· ὡς καὶ ἐνταῦθα φιλαλήθως οὐχ ὑπερ βεβήκαμεν τὸν τόπον, ἀλλὰ ἐδείξαμεν, ὡς μία ἐστὶν αὕτη τῶν ἡμῖν περιτυχουσῶν αἱρέσεων. Καὶ σαφῶς περὶ ταύτης ήδυνήθημεν λέγειν, ἐξ ὧν, μὴ γένοιτο ! οὐ πράξαντες, ἀλλὰ μεμαθηκότες ἀκριβῶς παρὰ τῶν ἡμᾶς εἰς τοῦτο πειθόντων, καὶ μὴ κατισχυσάντων, ἀλλὰ τὴν ἑαυτῶν ἐλπίδα τῆς εἰς ἡμᾶς ἀπωλείας ἀπο- Β λεσάντων, καὶ μὴ ἐπιτυχόντων τοῦ σκοποῦ τῆς εἰς τὴν τάλαιναν ἡμῶν ψυχὴν ἐπιχειρουμένης ὑπ' αὐτῶν τε καὶ τοῦ ἐν αὐτοῖς διαβόλου συσκευῆς, ὡς καὶ συν- φλὰ ἡμᾶς λέγειν τῷ ἁγιωτάτῳ Δαβίδ, ὅτι· βέλη τη πίων ἐγενήθησαν αἱ πληγαὶ αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ὅτι· Επιστρέψει ὁ πόνος αὐτῶν εἰς κεφαλὴν αὐτῶν, καὶ ἡ ἀδικία αὐτῶν ἐπὶ κορυφὴν αὐτῶν καταβήσεται. Ὡς οὖν περιτυχόντες, καὶ ἀποδράντες, καὶ ἀναγνόντες, και γνόντες, καὶ καταγνόντες, σω- θέντες δὲ ὑπερβεβήκαμεν, οὕτω καὶ σὲ τὸν ἀναγινώ- σκοντα παρακαλοῦμεν, ἀναγνόντα καὶ καταγνόντα τοῦ ὑπερβῆναι, εἰς τὸ μὴ ἐμπεσεῖν ἐν τῷ ἰῷ τῆς τῶν ἑρπετῶν τούτων μοχθηρίας. Αλλ' εἰ καί ποτε περι- τύχοις τισὶ τῶν ἀπὸ τῆς ὀριώδους ταύτης σχολῆς, εὐθὺς τὸ ξύλον ἀναλαβὼν τὸ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῖν ἑτοι- μασθὲν, ἐν ᾧ ὁ Κύριος ἡμῶν προσεπάγη Χριστός, κατά τῆς κεφαλῆς τοῦ όφεως, εὐθὺς λαβὼν εἴποις, ὅτι Χρι- στὸς ἑσταύρωται ὑπὲρ ἡμῶν, ὑπογραμμὸν ἡμῖν ὑπο- λιμπάνων σωτηρίας, ὅτι οὐκ ἂν ἐσταυροῦτο, εἰ μὴ σάρκα είχε. Σάρκα δὲ ἔχων, καὶ σταυρωθεὶς, ἐσταύ- γνωσεν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας. Πίστει ἔχομαι τῆς ἀλη θείας, καὶ οὐχ ὑπάγομαι πλάνῃ τῇ νωθείᾳ τοῦ ὄψεως, καὶ παραψιθυρισμῷ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας. βαδιοῦμαι ἐπὶ τὰς ἄλλας τραχείας τρίβους, οὐχ ἵνα βαδίσω, ἀλλ᾽ ἵνα ἀπὸ μήκοθεν ὑποδείξω τοῖς βουλο- μένοις τὰ τραχύτερα μὲν ἐπιγινώσκειν, φεύγειν δὲ διὰ τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ τῆς φερούσης εἰς ζωὴν αἰώνιον· καὶ καταλιμπάνειν τὴν πλατείαν, καὶ εὐρύχωρον, καὶ ἀκανθώδη, καὶ προσκομμάτων Εμπλεων ὁδὸν βορβορώδη, καὶ ἀσελγείας καὶ πορνείας ἐμπεπλησμένην. Ης πορνείας καὶ ἀσελγείας τὸ ὅμοιον ἔστιν ἰδεῖν ἐν τῷ ἑρπετῷ τῷ δεινοτάτῳ, ᾧ ἐπ ἔθεντο τὸ ὄνομα ἀπειρώδινον ἔχιδναν οἱ παλαιοί. Εστι γὰρ τῆς τοιαύτης εχίδνης ἡ φύσις ὁμοία τῆς τούτων μοχθηρίας. Διὰ γὰρ τῆς ἀνδρείας φύσεως ἢ γυναικείας τὴν αἰσχρότητα ἐπιτελοῦντες, ταύτην • τούτων. • ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 11. JÆRES. XXVI. - } A eorum illecebris capti sumus, sed efugimus tandem, mox ad episcopos, qui in illo loco erant, deferre studuerimus, et eorum hactenus ignota nomina in Ecclesia detegere. Ex quo factum est, ut octoginta fere capita exulare jussa ab lolio spinisque suis repurgatam urbem reliquerint. C XVIII. Quamobrem si quis quod initio polliciti sumus memoria repetat, fortasse institutum nostrum approbabit, quod ita præfati sumus, quæ ad illas sectas attinent nos partim usu ac consuetudine di- dicisse, partim ex morimentis accepisse, partim fide dignorum hominum, qui rei veritatem indicare possent, narratione ac testimonio fuisse perdoctos. Itaque pro eo quod præ nobis ferimus veritatis stu- dio prætermittere hunc locum noluimus; sed osten- dimus unam illam ex iis hæresibus esse, quarum usum habuimus, de qua certi exploratique aliquid alferre possemus : non ex eo quod gesserimus ipsi : avertat hoc a nobis Deus! sed ex eo quod ab iis ac- curate didicimus, qui illam nobis persuadere ſru- stra voluerunt, et conceptam de nostro exitio spem penitus abjecerunt: cum insidiæ omnes ac fraudes, quas ad infelicis animæ nostræ perniciem tam ipsi, quam qui in illis inest diabolus machinati fuerant, irritæ atque inanes exstitissent, ut hoc a Davide dictum accommodatissime usurpare possimus : Sa- gittæ parvulorum factæ sunt plagæ eorum³, etc. Tum illud: Convertetur labor eorum in caput ipsorum, et iniquitas eorum in verticem ipsorum descen- det *. Igitur quemadmodum sic nos in illorum erro- rem incurrimus, ut illius noxam effugeremus, eum- que simulatque legimus ac cognovimus damnantes, salvi atque incolumes prætergressi sumus; ita te quisquis es qui ista legis hortamur, ut lecta pari- ter ac damnata transilias, ne in serpentum ejusmodi velut improbitatis quoddam virus incidas. Ac si quan.lo forsitan ex hac serpentum schola quempiam offenderis, subito lignum illud quod nobis a Do- mino comparatum est, et in quo Christus affixus est, contra serpentis caput arripiens, ita loquere : Christus nostra est in cruce causa suspensus, et nostræ salutis expressam ac delineatam reliquit. Quod nisi carnem habuisset, nunquam esset suffixus. Eo vero quod carne præditus et affixus est cruci, nostra simul peccata defixit. Equi- dem veritati per fidem inhæreo, nec tardissimi serpentis errore vel ejus doctrinæ sibilis abduci me patior. formam Forte Vide an voŋsią melius sit. PATROL. GR. XLI. D XIX. Sed nunc hæresi illa prætermissa, deinceps, clarissimi, ad præruptas alias vias ac salebrosas me conferam, non ut iter per illas faciam, sed ut eminus iis commonstrem, qui asperitates illas cognoscere, et ad arctam illam angustamque viam, quæ ad æternam vitam perducit, confugere volue · rint, latam vero ac spatiosam aliam relinquere, quæ spinis intercepta, et offendiculis impedita, cœno obsita, et libidinibus ac flagitiis omnibus est re- ferta. Cujus quidem impudicitim, ac libidinis simi- litudinem refert genus illud serpentis atrocissimum, cui partus expertis viperæ nomen vetustas indidit. Hujus enim natura illorum nequitiæ quam simil- lima est: qui cum masculis aut feminis turpitudi- S Psal. Lx111, 8. * Psal. VII, 17. 18. Λοιπὸν ταύτην παρελθών, ἀγαπητοὶ, ἐφεξῆς

που ογδοήκοντα, καὶ τὴν πόλιν τῆς αὐτῶν ζιζανιώδους ύλης καὶ ἀκανθώδους καθαρθῆναι. ΙΗ'. Μνημονεύσας δέ τις τῆς ἄνω ἡμῶν ὑποσχέσεως, τάχα καὶ ἐπαινέσειεν, ὡς ἡμῶν προαγγειλάντων, ὅτι τισὶν αὐτῶν παρετύχομεν, τινὰ δὲ διὰ συγγραμμάτων ἐγνώκαμεν, τινὰ δὲ δι᾽ ἐνηχήσεών τε καὶ μαρτυρίων ἀξιοπίστων ἀνδρῶν, δυναμένων ἡμῖν τὴν ἀλήθεια» ὑποδεικνύναι· ὡς καὶ ἐνταῦθα φιλαλήθως οὐχ ὑπερ βεβήκαμεν τὸν τόπον, ἀλλὰ ἐδείξαμεν, ὡς μία ἐστὶν αὕτη τῶν ἡμῖν περιτυχουσῶν αἱρέσεων. Καὶ σαφῶς περὶ ταύτης ήδυνήθημεν λέγειν, ἐξ ὧν, μὴ γένοιτο ! οὐ πράξαντες, ἀλλὰ μεμαθηκότες ἀκριβῶς παρὰ τῶν ἡμᾶς εἰς τοῦτο πειθόντων, καὶ μὴ κατισχυσάντων, ἀλλὰ τὴν ἑαυτῶν ἐλπίδα τῆς εἰς ἡμᾶς ἀπωλείας ἀπο- Β λεσάντων, καὶ μὴ ἐπιτυχόντων τοῦ σκοποῦ τῆς εἰς τὴν τάλαιναν ἡμῶν ψυχὴν ἐπιχειρουμένης ὑπ' αὐτῶν τε καὶ τοῦ ἐν αὐτοῖς διαβόλου συσκευῆς, ὡς καὶ συν- φλὰ ἡμᾶς λέγειν τῷ ἁγιωτάτῳ Δαβίδ, ὅτι· βέλη τη πίων ἐγενήθησαν αἱ πληγαὶ αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ὅτι· Επιστρέψει ὁ πόνος αὐτῶν εἰς κεφαλὴν αὐτῶν, καὶ ἡ ἀδικία αὐτῶν ἐπὶ κορυφὴν αὐτῶν καταβήσεται. Ὡς οὖν περιτυχόντες, καὶ ἀποδράντες, καὶ ἀναγνόντες, και γνόντες, καὶ καταγνόντες, σω- θέντες δὲ ὑπερβεβήκαμεν, οὕτω καὶ σὲ τὸν ἀναγινώ- σκοντα παρακαλοῦμεν, ἀναγνόντα καὶ καταγνόντα τοῦ ὑπερβῆναι, εἰς τὸ μὴ ἐμπεσεῖν ἐν τῷ ἰῷ τῆς τῶν ἑρπετῶν τούτων μοχθηρίας. Αλλ' εἰ καί ποτε περι- τύχοις τισὶ τῶν ἀπὸ τῆς ὀριώδους ταύτης σχολῆς, εὐθὺς τὸ ξύλον ἀναλαβὼν τὸ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῖν ἑτοι- μασθὲν, ἐν ᾧ ὁ Κύριος ἡμῶν προσεπάγη Χριστός, κατά τῆς κεφαλῆς τοῦ όφεως, εὐθὺς λαβὼν εἴποις, ὅτι Χρι- στὸς ἑσταύρωται ὑπὲρ ἡμῶν, ὑπογραμμὸν ἡμῖν ὑπο- λιμπάνων σωτηρίας, ὅτι οὐκ ἂν ἐσταυροῦτο, εἰ μὴ σάρκα είχε. Σάρκα δὲ ἔχων, καὶ σταυρωθεὶς, ἐσταύ- γνωσεν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας. Πίστει ἔχομαι τῆς ἀλη θείας, καὶ οὐχ ὑπάγομαι πλάνῃ τῇ νωθείᾳ τοῦ ὄψεως, καὶ παραψιθυρισμῷ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας. βαδιοῦμαι ἐπὶ τὰς ἄλλας τραχείας τρίβους, οὐχ ἵνα βαδίσω, ἀλλ᾽ ἵνα ἀπὸ μήκοθεν ὑποδείξω τοῖς βουλο- μένοις τὰ τραχύτερα μὲν ἐπιγινώσκειν, φεύγειν δὲ διὰ τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ τῆς φερούσης εἰς ζωὴν αἰώνιον· καὶ καταλιμπάνειν τὴν πλατείαν, καὶ εὐρύχωρον, καὶ ἀκανθώδη, καὶ προσκομμάτων Εμπλεων ὁδὸν βορβορώδη, καὶ ἀσελγείας καὶ πορνείας ἐμπεπλησμένην. Ης πορνείας καὶ ἀσελγείας τὸ ὅμοιον ἔστιν ἰδεῖν ἐν τῷ ἑρπετῷ τῷ δεινοτάτῳ, ᾧ ἐπ ἔθεντο τὸ ὄνομα ἀπειρώδινον ἔχιδναν οἱ παλαιοί. Εστι γὰρ τῆς τοιαύτης εχίδνης ἡ φύσις ὁμοία τῆς τούτων μοχθηρίας. Διὰ γὰρ τῆς ἀνδρείας φύσεως ἢ γυναικείας τὴν αἰσχρότητα ἐπιτελοῦντες, ταύτην • τούτων. • ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 11. JÆRES. XXVI. - } A eorum illecebris capti sumus, sed efugimus tandem, mox ad episcopos, qui in illo loco erant, deferre studuerimus, et eorum hactenus ignota nomina in Ecclesia detegere. Ex quo factum est, ut octoginta fere capita exulare jussa ab lolio spinisque suis repurgatam urbem reliquerint. C XVIII. Quamobrem si quis quod initio polliciti sumus memoria repetat, fortasse institutum nostrum approbabit, quod ita præfati sumus, quæ ad illas sectas attinent nos partim usu ac consuetudine di- dicisse, partim ex morimentis accepisse, partim fide dignorum hominum, qui rei veritatem indicare possent, narratione ac testimonio fuisse perdoctos. Itaque pro eo quod præ nobis ferimus veritatis stu- dio prætermittere hunc locum noluimus; sed osten- dimus unam illam ex iis hæresibus esse, quarum usum habuimus, de qua certi exploratique aliquid alferre possemus : non ex eo quod gesserimus ipsi : avertat hoc a nobis Deus! sed ex eo quod ab iis ac- curate didicimus, qui illam nobis persuadere ſru- stra voluerunt, et conceptam de nostro exitio spem penitus abjecerunt: cum insidiæ omnes ac fraudes, quas ad infelicis animæ nostræ perniciem tam ipsi, quam qui in illis inest diabolus machinati fuerant, irritæ atque inanes exstitissent, ut hoc a Davide dictum accommodatissime usurpare possimus : Sa- gittæ parvulorum factæ sunt plagæ eorum³, etc. Tum illud: Convertetur labor eorum in caput ipsorum, et iniquitas eorum in verticem ipsorum descen- det *. Igitur quemadmodum sic nos in illorum erro- rem incurrimus, ut illius noxam effugeremus, eum- que simulatque legimus ac cognovimus damnantes, salvi atque incolumes prætergressi sumus; ita te quisquis es qui ista legis hortamur, ut lecta pari- ter ac damnata transilias, ne in serpentum ejusmodi velut improbitatis quoddam virus incidas. Ac si quan.lo forsitan ex hac serpentum schola quempiam offenderis, subito lignum illud quod nobis a Do- mino comparatum est, et in quo Christus affixus est, contra serpentis caput arripiens, ita loquere : Christus nostra est in cruce causa suspensus, et nostræ salutis expressam ac delineatam reliquit. Quod nisi carnem habuisset, nunquam esset suffixus. Eo vero quod carne præditus et affixus est cruci, nostra simul peccata defixit. Equi- dem veritati per fidem inhæreo, nec tardissimi serpentis errore vel ejus doctrinæ sibilis abduci me patior. formam Forte Vide an voŋsią melius sit. PATROL. GR. XLI. D XIX. Sed nunc hæresi illa prætermissa, deinceps, clarissimi, ad præruptas alias vias ac salebrosas me conferam, non ut iter per illas faciam, sed ut eminus iis commonstrem, qui asperitates illas cognoscere, et ad arctam illam angustamque viam, quæ ad æternam vitam perducit, confugere volue · rint, latam vero ac spatiosam aliam relinquere, quæ spinis intercepta, et offendiculis impedita, cœno obsita, et libidinibus ac flagitiis omnibus est re- ferta. Cujus quidem impudicitim, ac libidinis simi- litudinem refert genus illud serpentis atrocissimum, cui partus expertis viperæ nomen vetustas indidit. Hujus enim natura illorum nequitiæ quam simil- lima est: qui cum masculis aut feminis turpitudi- S Psal. Lx111, 8. * Psal. VII, 17. 18. Λοιπὸν ταύτην παρελθών, ἀγαπητοὶ, ἐφεξῆς

που ογδοήκοντα, καὶ τὴν πόλιν τῆς αὐτῶν ζιζανιώδους ύλης καὶ ἀκανθώδους καθαρθῆναι. ΙΗ'. Μνημονεύσας δέ τις τῆς ἄνω ἡμῶν ὑποσχέσεως, τάχα καὶ ἐπαινέσειεν, ὡς ἡμῶν προαγγειλάντων, ὅτι τισὶν αὐτῶν παρετύχομεν, τινὰ δὲ διὰ συγγραμμάτων ἐγνώκαμεν, τινὰ δὲ δι᾽ ἐνηχήσεών τε καὶ μαρτυρίων ἀξιοπίστων ἀνδρῶν, δυναμένων ἡμῖν τὴν ἀλήθεια» ὑποδεικνύναι· ὡς καὶ ἐνταῦθα φιλαλήθως οὐχ ὑπερ βεβήκαμεν τὸν τόπον, ἀλλὰ ἐδείξαμεν, ὡς μία ἐστὶν αὕτη τῶν ἡμῖν περιτυχουσῶν αἱρέσεων. Καὶ σαφῶς περὶ ταύτης ήδυνήθημεν λέγειν, ἐξ ὧν, μὴ γένοιτο ! οὐ πράξαντες, ἀλλὰ μεμαθηκότες ἀκριβῶς παρὰ τῶν ἡμᾶς εἰς τοῦτο πειθόντων, καὶ μὴ κατισχυσάντων, ἀλλὰ τὴν ἑαυτῶν ἐλπίδα τῆς εἰς ἡμᾶς ἀπωλείας ἀπο- Β λεσάντων, καὶ μὴ ἐπιτυχόντων τοῦ σκοποῦ τῆς εἰς τὴν τάλαιναν ἡμῶν ψυχὴν ἐπιχειρουμένης ὑπ' αὐτῶν τε καὶ τοῦ ἐν αὐτοῖς διαβόλου συσκευῆς, ὡς καὶ συν- φλὰ ἡμᾶς λέγειν τῷ ἁγιωτάτῳ Δαβίδ, ὅτι· βέλη τη πίων ἐγενήθησαν αἱ πληγαὶ αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ὅτι· Επιστρέψει ὁ πόνος αὐτῶν εἰς κεφαλὴν αὐτῶν, καὶ ἡ ἀδικία αὐτῶν ἐπὶ κορυφὴν αὐτῶν καταβήσεται. Ὡς οὖν περιτυχόντες, καὶ ἀποδράντες, καὶ ἀναγνόντες, και γνόντες, καὶ καταγνόντες, σω- θέντες δὲ ὑπερβεβήκαμεν, οὕτω καὶ σὲ τὸν ἀναγινώ- σκοντα παρακαλοῦμεν, ἀναγνόντα καὶ καταγνόντα τοῦ ὑπερβῆναι, εἰς τὸ μὴ ἐμπεσεῖν ἐν τῷ ἰῷ τῆς τῶν ἑρπετῶν τούτων μοχθηρίας. Αλλ' εἰ καί ποτε περι- τύχοις τισὶ τῶν ἀπὸ τῆς ὀριώδους ταύτης σχολῆς, εὐθὺς τὸ ξύλον ἀναλαβὼν τὸ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῖν ἑτοι- μασθὲν, ἐν ᾧ ὁ Κύριος ἡμῶν προσεπάγη Χριστός, κατά τῆς κεφαλῆς τοῦ όφεως, εὐθὺς λαβὼν εἴποις, ὅτι Χρι- στὸς ἑσταύρωται ὑπὲρ ἡμῶν, ὑπογραμμὸν ἡμῖν ὑπο- λιμπάνων σωτηρίας, ὅτι οὐκ ἂν ἐσταυροῦτο, εἰ μὴ σάρκα είχε. Σάρκα δὲ ἔχων, καὶ σταυρωθεὶς, ἐσταύ- γνωσεν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας. Πίστει ἔχομαι τῆς ἀλη θείας, καὶ οὐχ ὑπάγομαι πλάνῃ τῇ νωθείᾳ τοῦ ὄψεως, καὶ παραψιθυρισμῷ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας. βαδιοῦμαι ἐπὶ τὰς ἄλλας τραχείας τρίβους, οὐχ ἵνα βαδίσω, ἀλλ᾽ ἵνα ἀπὸ μήκοθεν ὑποδείξω τοῖς βουλο- μένοις τὰ τραχύτερα μὲν ἐπιγινώσκειν, φεύγειν δὲ διὰ τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ τῆς φερούσης εἰς ζωὴν αἰώνιον· καὶ καταλιμπάνειν τὴν πλατείαν, καὶ εὐρύχωρον, καὶ ἀκανθώδη, καὶ προσκομμάτων Εμπλεων ὁδὸν βορβορώδη, καὶ ἀσελγείας καὶ πορνείας ἐμπεπλησμένην. Ης πορνείας καὶ ἀσελγείας τὸ ὅμοιον ἔστιν ἰδεῖν ἐν τῷ ἑρπετῷ τῷ δεινοτάτῳ, ᾧ ἐπ ἔθεντο τὸ ὄνομα ἀπειρώδινον ἔχιδναν οἱ παλαιοί. Εστι γὰρ τῆς τοιαύτης εχίδνης ἡ φύσις ὁμοία τῆς τούτων μοχθηρίας. Διὰ γὰρ τῆς ἀνδρείας φύσεως ἢ γυναικείας τὴν αἰσχρότητα ἐπιτελοῦντες, ταύτην • τούτων. • ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 11. JÆRES. XXVI. - } A eorum illecebris capti sumus, sed efugimus tandem, mox ad episcopos, qui in illo loco erant, deferre studuerimus, et eorum hactenus ignota nomina in Ecclesia detegere. Ex quo factum est, ut octoginta fere capita exulare jussa ab lolio spinisque suis repurgatam urbem reliquerint. C XVIII. Quamobrem si quis quod initio polliciti sumus memoria repetat, fortasse institutum nostrum approbabit, quod ita præfati sumus, quæ ad illas sectas attinent nos partim usu ac consuetudine di- dicisse, partim ex morimentis accepisse, partim fide dignorum hominum, qui rei veritatem indicare possent, narratione ac testimonio fuisse perdoctos. Itaque pro eo quod præ nobis ferimus veritatis stu- dio prætermittere hunc locum noluimus; sed osten- dimus unam illam ex iis hæresibus esse, quarum usum habuimus, de qua certi exploratique aliquid alferre possemus : non ex eo quod gesserimus ipsi : avertat hoc a nobis Deus! sed ex eo quod ab iis ac- curate didicimus, qui illam nobis persuadere ſru- stra voluerunt, et conceptam de nostro exitio spem penitus abjecerunt: cum insidiæ omnes ac fraudes, quas ad infelicis animæ nostræ perniciem tam ipsi, quam qui in illis inest diabolus machinati fuerant, irritæ atque inanes exstitissent, ut hoc a Davide dictum accommodatissime usurpare possimus : Sa- gittæ parvulorum factæ sunt plagæ eorum³, etc. Tum illud: Convertetur labor eorum in caput ipsorum, et iniquitas eorum in verticem ipsorum descen- det *. Igitur quemadmodum sic nos in illorum erro- rem incurrimus, ut illius noxam effugeremus, eum- que simulatque legimus ac cognovimus damnantes, salvi atque incolumes prætergressi sumus; ita te quisquis es qui ista legis hortamur, ut lecta pari- ter ac damnata transilias, ne in serpentum ejusmodi velut improbitatis quoddam virus incidas. Ac si quan.lo forsitan ex hac serpentum schola quempiam offenderis, subito lignum illud quod nobis a Do- mino comparatum est, et in quo Christus affixus est, contra serpentis caput arripiens, ita loquere : Christus nostra est in cruce causa suspensus, et nostræ salutis expressam ac delineatam reliquit. Quod nisi carnem habuisset, nunquam esset suffixus. Eo vero quod carne præditus et affixus est cruci, nostra simul peccata defixit. Equi- dem veritati per fidem inhæreo, nec tardissimi serpentis errore vel ejus doctrinæ sibilis abduci me patior. formam Forte Vide an voŋsią melius sit. PATROL. GR. XLI. D XIX. Sed nunc hæresi illa prætermissa, deinceps, clarissimi, ad præruptas alias vias ac salebrosas me conferam, non ut iter per illas faciam, sed ut eminus iis commonstrem, qui asperitates illas cognoscere, et ad arctam illam angustamque viam, quæ ad æternam vitam perducit, confugere volue · rint, latam vero ac spatiosam aliam relinquere, quæ spinis intercepta, et offendiculis impedita, cœno obsita, et libidinibus ac flagitiis omnibus est re- ferta. Cujus quidem impudicitim, ac libidinis simi- litudinem refert genus illud serpentis atrocissimum, cui partus expertis viperæ nomen vetustas indidit. Hujus enim natura illorum nequitiæ quam simil- lima est: qui cum masculis aut feminis turpitudi- S Psal. Lx111, 8. * Psal. VII, 17. 18. Λοιπὸν ταύτην παρελθών, ἀγαπητοὶ, ἐφεξῆς

ἢ ἀπαγορεύουσι τὴν τῶν σπερμάτων καταβολήν, ἀφα- νίζοντες τὴν ἐκ Θεοῦ τοῖς κτίσμασι γενομένην τεχνο- γονίαν· ὡς καὶ ὁ ᾿Απόστολός φησι· Τὴν γὰρ ἀντι- μισθίαν ἦν ἔδει τῆς πλάνης ἐν ἑαυτοῖς ἀπολαμ βάνοντες, καὶ τὰ ἑξῆς. Οὕτω γάρ φασι, τὴν ἀπει- ρώδινον (81) Εχιδναν θελχθεῖσαν τῷ πάθει τῆς ἐπισ θυμίας, τήν τε θήλειαν πρὸς τὸν ἄρρενα, καὶ τὸν ἄῤῥενα πρὸς τὴν θήλειαν, περιπλακείσας μὲν ὁμοῦ, διὰ τοῦ στόματος χαινούσης τῆς θηλείας τὸν ἄῤῥενα τὴν κεφαλὴν εἰσβάλλειν· ἐκείνης δὲ πάθει συσχεθεί- σης ἀποτέμνειν τὴν τούτου κεφαλήν· καὶ οὕτως τὸν ἀπὸ τοῦ στόματος σταλάξαντα ἰὸν καταπιοῦσαν ἐν ἑαυτῇ, ἐγκυμονεῖν μὲν τοιοῦτο ζεῦγος ἀῤῥενόθηλυ. Ὅπερ ζεῦγος, ἀνδρυνθὲν ἐν τῇ κοιλίᾳ, καὶ μὴ ἔχον πόθεν γεννηθῆναι, τὴν πλευρὰν τῆς μητρός τιτρώ σκειν, καὶ οὕτως γεννᾶσθαι, ὥστε ἀπολέσθαι τόν τε τούτων πατέρα καὶ τὴν μητέρα. Διόπερ ἀπειρώδινον αὐτῇ ἐπέθεντο ὄνομα, ὅτι ὠδίνων οὐ πειρᾶται. Δεινὴ δὲ καὶ φοβερὰ παρὰ πάντα τὰ ἑρπετὰ τυγχάνει, ἐν ἑαυτῇ τὸν ἀφανισμὸν ἐξεργαζομένη, καὶ διὰ στόμα τος τὴν αἰσχρότητα ἀπολαμβάνουσα. Η ἔοικεν αὕτη ἡ φρενοβλαβής αἵρεσις, ἧς τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ . σῶμα, καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς γεγεννημένα ἐνταῦθα συντρίψαντες τῷ ξύλῳ τῆς ζωῆς, τὰς ἑτέρας διασκοπεῖν προσθῶμεν, Θεὸν ἀρωγὸν ἐπικαλούμενοι, ᾧ τιμὴ καὶ κράτος εἰς αἰῶνας αἰώνων. Αμήν. ΚΑΤΑ ΚΑΡΠΟΚΡΑΣΙΩΝ, Εβδόμη, ἡ καὶ εἰκοστὴ ἑβδόμη. Δ'. Καρποκρᾶς τις ἕτερος γίνεται, συστήσας ἑαυτῷ ἀθέμιτον διδασκαλίαν τῆς ψευδωνύμου αὐτοῦ γνώμης, χείρονας πάντων οὗτος τοὺς τρόπους κεκτη- μένος. Εκ πάντων γὰρ τούτων Σίμωνός τε καὶ Με- νάνδρου, Σατορνίλου τε καὶ Βασιλείδου, καὶ Νικο- λάου, καὶ αὐτοῦ τοῦ Καρποκρᾶ, ἔτι δὲ ἐκ προφάσεως Ουαλεντίνου, ἡ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως ἐφύη αίρε- σις, ἥτις Γνωστικοὺς τοὺς αὐτῆς ὠνόμασεν, ἀφ᾿ ἧς οι Γνωστικοί ήδη μοι δεδήλωνται, καταγνωστικοί δια τες τὸν τρόπον. Β'. Οὗτος δὲ πάλιν ἄνω μὲν μίαν ἀρχὴν λέγει, καὶ Πατέρα τῶν ὅλων, καὶ ἄγνωστον, καὶ ἀκατονόμαστον, ἴσα τοῖς ἄλλοις εἰσάγειν βουλόμενος· τὸν δὲ κόσμον καὶ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ὑπὸ ἀγγέλων γεγενήσθαι, τῶν πολύ τι ὑπὸ τοῦ Πατρὸς τοῦ ἀγνώστου ὑποβεβηκό των. Τούτους γὰρ λέγει, ἀποστάντας ἀπὸ τῆς ἄνω δυνάμεως, οὕτω τὸν κόσμον πεποιηκέναι. Ἰησοῦν δὲ γρ. ἀφισμόν. ἀφρισμόν, νεὶ συμπεριφορά τὸν Κύριον ἡμῶν ἀπὸ Ἰωσὴφ λέγει γεγεννῆσθαι, καθάπερ καὶ πάντες ἄνθρωποι ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἐγεννήθησαν. Εἶναι δὲ αὐτὸν ὅμοιον τοῖς πᾶσι, βίῳ δὲ διενηνοχέναι, σωφροσύνη τε καὶ ἀρετῇ καὶ βίῳ δικαιοσύνης. Ἐπειδὴ δὲ, φησὶν, εντο νον ἔσχε ψυχήν παρὰ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, καὶ εμνημόνευε τὰ ὁραθέντα ὑπ' αὐτῆς ἄνω, ὅτε ἦν ἐν τῇ περιφορά (82) τοῦ ἀγνώστου Πατρός, ἀπεστάλθαι ἀφροδισιασμόν. διαγωγής περιφοράν S. EPIPHANII nem patrantes, semen infundere prohibent, insi- ţamque creatis rebus a Deo propagandorum vim fetuum exstinguunt. Unde et Apostolus ita scripsit : Mercedem quam oportuit erroris sui in seipsis reci- pientes !, etc. Sic enim ferunt : partus expertem illam viperam titillante libidinis voluptate marem simul ac feminam inter se commisceri, ac per os congredi. Hiante siquidem femina, marem caput imerere. Illam præ libidinis suavitate caput hujus abscindere; exhaustoque quod ex ore destil- lat veneno, fetum maris ac feminæ par in utero gerere. Id ubi creverit, cum nullum quo in lucem erumpat exitumn reperit, maternum latus pertun- dere, itaque cum utriusque parentis interitu nasci. Inde partus expertem cognominari. Est vero præ cateris dira serpentibus ac formidabilis, quæ intra sese marem enecat, atque ore ipso feditatem exci- pit. Huic porro gemina insana illa hæresis est, cu- jus nos capite, ac corpore, ejusque ſetu omni vitæ baculo contritis, ad alias transeamus, implorata numinis ope, cui honor et imperium in sæcula sæ- culorum. Amen. B CONTRA CARPOCRASIOS, Quæ est hæresis VII, vel XXVII. I. Secundum hos alius quidam Carpocras exstitit, qui ex mendaci ingenio suo propriam quamdam ac nefariamn sectam excogitavit, et omnibus morum C fuit pravitate deterior. Hæc enim hæresis ex om- nium erroribus efloruit : Simonis, inquam, et Me- nandri, Saturnili, ac Basilidæ, et Nicolai, adeoque Carpocratis ipsius, tum Valentini, a quo propagata illa perperam dicta cognitio, quæ Gnosticorum no- men suis omnibus aflinxit: indidemque Gnostici illi, de quibus proxime disputavimus, Catagnostici potius, hoc est Damnates appellandi. II. Sed ut ad Carpocratem redeam, is supremum quidem principium unum asserit, eumdemque Pa- rentem omnium, et incognitum, nec ullo nomine significatum, perinde ut cæteri, studet asserere. Mundum vero et quæ mundo continentur ab ange- lis esse facta, qui incognito illo parente longe in- feriorem dignitatis ordinem tenent. Eos vero statuit D ab suprema virtute deficientes mundum istum fa- bricasse. Jesum porro Dominum nostrum a Jose- pho genitum, uti cæteri mortales ex viri mulieris- que semine procreantur. Hunc qui nihil omnino reliquis ab hominibus differret, vitae solum genere, ac temperantia, et virtute, ac justitia praestitisse. Sed cum frmiori vegetiorique quam alii homines esset anima præditus, eorumque quæ sursum * Rom. 1, 27. " F. lam narrat et Plin. 1. x, cap. 62. Cui fidem derogant Philostratus, Maxinus Tyrius, aliique complures. dibus, ut pro usurpetur. Cum quis facilem se alteri, et obsequentem præbet. Sane Theod. vocabulo usus est. Nisi quis ad illam deorum, et circumactionem Plato- nicam respexisse Carpocratem existimet, de qua in Phædro. (81) Οὕτω γὰρ, φασί, τὴν ἀπειρώδινον. Fabu- (82) Ὅτε ἦν ἐν τῇ περιφορᾷ. Comitatum reddi-

ἢ ἀπαγορεύουσι τὴν τῶν σπερμάτων καταβολήν, ἀφα- νίζοντες τὴν ἐκ Θεοῦ τοῖς κτίσμασι γενομένην τεχνο- γονίαν· ὡς καὶ ὁ ᾿Απόστολός φησι· Τὴν γὰρ ἀντι- μισθίαν ἦν ἔδει τῆς πλάνης ἐν ἑαυτοῖς ἀπολαμ βάνοντες, καὶ τὰ ἑξῆς. Οὕτω γάρ φασι, τὴν ἀπει- ρώδινον (81) Εχιδναν θελχθεῖσαν τῷ πάθει τῆς ἐπισ θυμίας, τήν τε θήλειαν πρὸς τὸν ἄρρενα, καὶ τὸν ἄῤῥενα πρὸς τὴν θήλειαν, περιπλακείσας μὲν ὁμοῦ, διὰ τοῦ στόματος χαινούσης τῆς θηλείας τὸν ἄῤῥενα τὴν κεφαλὴν εἰσβάλλειν· ἐκείνης δὲ πάθει συσχεθεί- σης ἀποτέμνειν τὴν τούτου κεφαλήν· καὶ οὕτως τὸν ἀπὸ τοῦ στόματος σταλάξαντα ἰὸν καταπιοῦσαν ἐν ἑαυτῇ, ἐγκυμονεῖν μὲν τοιοῦτο ζεῦγος ἀῤῥενόθηλυ. Ὅπερ ζεῦγος, ἀνδρυνθὲν ἐν τῇ κοιλίᾳ, καὶ μὴ ἔχον πόθεν γεννηθῆναι, τὴν πλευρὰν τῆς μητρός τιτρώ σκειν, καὶ οὕτως γεννᾶσθαι, ὥστε ἀπολέσθαι τόν τε τούτων πατέρα καὶ τὴν μητέρα. Διόπερ ἀπειρώδινον αὐτῇ ἐπέθεντο ὄνομα, ὅτι ὠδίνων οὐ πειρᾶται. Δεινὴ δὲ καὶ φοβερὰ παρὰ πάντα τὰ ἑρπετὰ τυγχάνει, ἐν ἑαυτῇ τὸν ἀφανισμὸν ἐξεργαζομένη, καὶ διὰ στόμα τος τὴν αἰσχρότητα ἀπολαμβάνουσα. Η ἔοικεν αὕτη ἡ φρενοβλαβής αἵρεσις, ἧς τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ . σῶμα, καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς γεγεννημένα ἐνταῦθα συντρίψαντες τῷ ξύλῳ τῆς ζωῆς, τὰς ἑτέρας διασκοπεῖν προσθῶμεν, Θεὸν ἀρωγὸν ἐπικαλούμενοι, ᾧ τιμὴ καὶ κράτος εἰς αἰῶνας αἰώνων. Αμήν. ΚΑΤΑ ΚΑΡΠΟΚΡΑΣΙΩΝ, Εβδόμη, ἡ καὶ εἰκοστὴ ἑβδόμη. Δ'. Καρποκρᾶς τις ἕτερος γίνεται, συστήσας ἑαυτῷ ἀθέμιτον διδασκαλίαν τῆς ψευδωνύμου αὐτοῦ γνώμης, χείρονας πάντων οὗτος τοὺς τρόπους κεκτη- μένος. Εκ πάντων γὰρ τούτων Σίμωνός τε καὶ Με- νάνδρου, Σατορνίλου τε καὶ Βασιλείδου, καὶ Νικο- λάου, καὶ αὐτοῦ τοῦ Καρποκρᾶ, ἔτι δὲ ἐκ προφάσεως Ουαλεντίνου, ἡ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως ἐφύη αίρε- σις, ἥτις Γνωστικοὺς τοὺς αὐτῆς ὠνόμασεν, ἀφ᾿ ἧς οι Γνωστικοί ήδη μοι δεδήλωνται, καταγνωστικοί δια τες τὸν τρόπον. Β'. Οὗτος δὲ πάλιν ἄνω μὲν μίαν ἀρχὴν λέγει, καὶ Πατέρα τῶν ὅλων, καὶ ἄγνωστον, καὶ ἀκατονόμαστον, ἴσα τοῖς ἄλλοις εἰσάγειν βουλόμενος· τὸν δὲ κόσμον καὶ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ὑπὸ ἀγγέλων γεγενήσθαι, τῶν πολύ τι ὑπὸ τοῦ Πατρὸς τοῦ ἀγνώστου ὑποβεβηκό των. Τούτους γὰρ λέγει, ἀποστάντας ἀπὸ τῆς ἄνω δυνάμεως, οὕτω τὸν κόσμον πεποιηκέναι. Ἰησοῦν δὲ γρ. ἀφισμόν. ἀφρισμόν, νεὶ συμπεριφορά τὸν Κύριον ἡμῶν ἀπὸ Ἰωσὴφ λέγει γεγεννῆσθαι, καθάπερ καὶ πάντες ἄνθρωποι ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἐγεννήθησαν. Εἶναι δὲ αὐτὸν ὅμοιον τοῖς πᾶσι, βίῳ δὲ διενηνοχέναι, σωφροσύνη τε καὶ ἀρετῇ καὶ βίῳ δικαιοσύνης. Ἐπειδὴ δὲ, φησὶν, εντο νον ἔσχε ψυχήν παρὰ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, καὶ εμνημόνευε τὰ ὁραθέντα ὑπ' αὐτῆς ἄνω, ὅτε ἦν ἐν τῇ περιφορά (82) τοῦ ἀγνώστου Πατρός, ἀπεστάλθαι ἀφροδισιασμόν. διαγωγής περιφοράν S. EPIPHANII nem patrantes, semen infundere prohibent, insi- ţamque creatis rebus a Deo propagandorum vim fetuum exstinguunt. Unde et Apostolus ita scripsit : Mercedem quam oportuit erroris sui in seipsis reci- pientes !, etc. Sic enim ferunt : partus expertem illam viperam titillante libidinis voluptate marem simul ac feminam inter se commisceri, ac per os congredi. Hiante siquidem femina, marem caput imerere. Illam præ libidinis suavitate caput hujus abscindere; exhaustoque quod ex ore destil- lat veneno, fetum maris ac feminæ par in utero gerere. Id ubi creverit, cum nullum quo in lucem erumpat exitumn reperit, maternum latus pertun- dere, itaque cum utriusque parentis interitu nasci. Inde partus expertem cognominari. Est vero præ cateris dira serpentibus ac formidabilis, quæ intra sese marem enecat, atque ore ipso feditatem exci- pit. Huic porro gemina insana illa hæresis est, cu- jus nos capite, ac corpore, ejusque ſetu omni vitæ baculo contritis, ad alias transeamus, implorata numinis ope, cui honor et imperium in sæcula sæ- culorum. Amen. B CONTRA CARPOCRASIOS, Quæ est hæresis VII, vel XXVII. I. Secundum hos alius quidam Carpocras exstitit, qui ex mendaci ingenio suo propriam quamdam ac nefariamn sectam excogitavit, et omnibus morum C fuit pravitate deterior. Hæc enim hæresis ex om- nium erroribus efloruit : Simonis, inquam, et Me- nandri, Saturnili, ac Basilidæ, et Nicolai, adeoque Carpocratis ipsius, tum Valentini, a quo propagata illa perperam dicta cognitio, quæ Gnosticorum no- men suis omnibus aflinxit: indidemque Gnostici illi, de quibus proxime disputavimus, Catagnostici potius, hoc est Damnates appellandi. II. Sed ut ad Carpocratem redeam, is supremum quidem principium unum asserit, eumdemque Pa- rentem omnium, et incognitum, nec ullo nomine significatum, perinde ut cæteri, studet asserere. Mundum vero et quæ mundo continentur ab ange- lis esse facta, qui incognito illo parente longe in- feriorem dignitatis ordinem tenent. Eos vero statuit D ab suprema virtute deficientes mundum istum fa- bricasse. Jesum porro Dominum nostrum a Jose- pho genitum, uti cæteri mortales ex viri mulieris- que semine procreantur. Hunc qui nihil omnino reliquis ab hominibus differret, vitae solum genere, ac temperantia, et virtute, ac justitia praestitisse. Sed cum frmiori vegetiorique quam alii homines esset anima præditus, eorumque quæ sursum * Rom. 1, 27. " F. lam narrat et Plin. 1. x, cap. 62. Cui fidem derogant Philostratus, Maxinus Tyrius, aliique complures. dibus, ut pro usurpetur. Cum quis facilem se alteri, et obsequentem præbet. Sane Theod. vocabulo usus est. Nisi quis ad illam deorum, et circumactionem Plato- nicam respexisse Carpocratem existimet, de qua in Phædro. (81) Οὕτω γὰρ, φασί, τὴν ἀπειρώδινον. Fabu- (82) Ὅτε ἦν ἐν τῇ περιφορᾷ. Comitatum reddi-

ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς, φησὶν, εἰς τὴν αὐτοῦ ψυχὴν δυνάμεις, ὅπως, τὰ ὁραθέντα αὐτῇ ἀναμνημονεύσασα καὶ ἐνδυναμωθεῖσα, φύγῃ τοὺς κοσμοποιοὺς ἀγγέ λους, ἐν τῷ διὰ πάντων χωρῆσαι τῶν ἐν τῷ κόσμῳ πραγμάτων καὶ πράξεων τῶν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων για νομένων, καὶ ἐν παραβύστῳ ἀτόπων ἔργων καὶ ἀθεμίτων· καὶ ὅπως διὰ πασῶν τῶν πράξεων ἐλευθε ρωθεῖσα ἡ αὐτὴ ψυχὴ, φησί, τοῦ Ἰησοῦ, ἀνέλθῃ πρὸς τὸν αὐτὸν Πατέρα τὸν ἄγνωστον, τὸν δυνάμεις αὐτῇ ἀποστείλαντα ἄνωθεν, ἵνα, πασῶν τῶν πράξεων χω- ρήσασα καὶ ἐλευθερωθεῖσα, διέλθοι πρὸς αὐτὸν ἄνω. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰς ὁμοίας αὐτῇ ψυχὰς τὰ ἴσα αὐτῇ ἀσπασαμένας, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐλευθερωθεί. σας, ἄνω πτῆναι πρὸς τὸν ἄγνωστον Πατέρα, ἐν τῷ τὰς πάσας πράξεις πραξάσας όμοίως τῶν πάντων ἀπαλλαγείσας λοιπὸν ἐλευθερωθῆναι. Τὴν δὲ ψυχὴν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἔθεσιν ἀνατραφεῖσαν καταφρονῆσαι αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο δυνάμεις ειληφέναι, δι' ὧν τὰ ἐπὶ κολάσεσι πάθη προσόντα τοῖς ἀνθρώποις δυνηθείς πρᾶξαι, ὑπερβῆναι τοὺς κοσμοποιούς ίσχυσεν. Οὐ μόνον δὲ αὐτὴν τὴν ψυχὴν τοῦ Ἰησοῦ τοῦτο δεδυνῆσθαι, ἀλλὰ καὶ τὴν δυναμένην διὰ τῶν πράξεων χωρήσασαν ὑπερβῆναι τοὺς κοσμοποιοὺς αὐτοὺς ἀγγέλους, καὶ αὐτὴ ἐὰν λάβῃ δυνάμεις, καὶ τὰ ὅμοια πράξῃ, και θάπερ τοῦ Ἰησοῦ, ὡς προείπον. "Οθεν εἰς τύφον οὗτοι ἐληλακότες μέγαν οἱ ὑπὸ τοῦ ἀπατεῶνος τούτου απα τηθέντες, ἑαυτοὺς προκριτέους ἡγοῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ. Αλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν οὐκ Ἰησοῦ φασιν, ἀλλὰ Πέτρου καὶ ᾿Ανδρέου και Παύλου καὶ τῶν λοι- τῶν ἀποστόλων ἑαυτοὺς ὑπερφερεστέρους εἶναι διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς γνώσεως, καὶ τὸ περισσότερον τῆς διαπράξεως διαφόρων διεξόδων. Αλλοι δὲ ἐξ αὐτ τῶν φάσκουσι μηδὲν διενηνοχέναι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αἱ γὰρ ψυχαὶ ἐκ τῆς αὐτῆς περιφορᾶς εἰσι, καὶ ὁμοίως κατὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πάντων κατα- φρόνησιν ποιησάμεναι. Καὶ αἱ πᾶσαι, φασί, ψυχαί τῆς αὐτῆς δυνάμεως ἠξιώθησαν, ἧς καὶ τοῦ Ἰησοῦ ἠξίωται. Διὸ καὶ ταῦτά φασι χωρεῖν διὰ πάσης πρά ξεως, καθάπερ αμέλει καὶ ἡ τοῦ Ἰησοῦ διελήλυθεν. Εἰ δὲ καί τις πάλιν δυνηθείη ὑπὲρ τὸν Ἰησοῦν και ταφρονήσαι, διαφορώτερος ἔσται αὐτοῦ. Γ. Ἐπιχειροῦσι δὲ (83) οἱ τῆς ἀθεμίτου ταύτης σχολῆς παντοίας ἐπιχειρήσεις δεινῶν ἔργων καὶ ἐλετηρίων. Μαγεία γὰρ παρ' αὐτοῖς ἐπινενόηται, ἐπωδάς τε διαφόρους πρὸς πᾶσαν μηχανὴν ἐφηύραντο, πρὸς φίλτρα καὶ ἀγώγιμα. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ παρ έδρους δαίμονας ἑαυτοῖς ἐπισπῶνται, εἰς τὸ διὰ πολ- τῆς μαγγανείας ἐν ἐξουσίᾳ μεγάλη πάντων, φασί, κυριεύειν, ὧν τε ἂν ἐθέλοι ἕκαστος, καί ᾗ πράξει ἐπιχειρεῖν τολμήσεις, δῆθεν ἑαυτοὺς ἐξαπατῶντες, Οι καὶ τοῦ Σίμωνος οὐχ ὡς ἐκεῖνος κρύβδην, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ εἰς φανερὸν τὰς Μαγείας παραδιδόναι ἠξίου, ὡς ἐπὶ μεγάλοις δὴ μο νονουχι σεμνυνόμενοι τοῖς κατὰ περιεργίαν τρὸς αὐτ τῶν ἐπιτελουμένοις φίλτροις, ονειροπομποῖς τε, καὶ παρέδροις τισὶ δαίμοσι, καὶ ἄλλαις ὁμοιο τρόποις ἀγω γαἶ;. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. XXVII. A in incogniti Parentis comitatu viderat, memuisset, scribit Carpocraten palam, ac sine tergiversatione malefcas artes pre se tulisse. immissas ab eodem Parente in ejus animam viilu- tes esse dicunt, ut corum quæ aspexerat recordata, corroborataque conditores orbis angelos effugeret, hoc ipso quod per omnia rerum quæ in mundo sunt, actionumque quæ ab hominibus suscipiuntur, genera transiret, adeoque scelesta exsecrandaque clanculum facinora perpetraret. Ut ita demum actionibus omnibus perfuncta, liberaque eadem Jesu anima incognitum ad Parentem evolaret, a quo illæ erant virtutes immissæ, quarum be- neficio per omnia uti diximus actionum genera traducta, exsolutaque, sursum ad eum penetraret. Sic quæ ejus similes essent animæ, iisdem addictas studiis, eodemque modo liberatas ad incognitum B Parentem evolare sursum, dum functionibus omni- bus obitis, et ab universis pariter expeditæ dein- ccps in libertatem asseruntur. C Verum quod anima Jesu in Judæorum ritibus enutrita, angelos illos contempsisset, ob id virtutes accepisse, quibus cum constitutis ad poenas homi- num perpessionibus defungi potuisset, mundi illos architectos transcenderit. Neque vero id unam Jesu animam perficere potuisse; sed et aliam quamli- bel, quæ per actiones ejusmodi progressione facta super conditores orbis angelos efferri potuerit : bæc enim si vires acceperit paria cum Jesu eadem- que praestabit, ut paulo ante diximus. Ex quo mi- seri isti impostoris illius fraude decepti tam into- lerabili arrogantia sunt, ut se vel ipsimet Jesu anteponendos existiment. Horum alii nou quidem, Jesu, seil Petro, Andreæ, Paulo, cæteris apostolią præstare sese dicunt cum abundantia quadam scientia, tum quod progressiones varias ac decur sus longe lis cumulatius obierint. Nonnulli vero sunt qui inter se ac Dominum nostrum Jesum Chri- stum nihil interesse censeant. Quippe animæ ex ea- dem omnes circuitione sunt, eumdemque quem Jesus contemptum rerum omnium susceperunt. Universæ porro, inquiunt, eadem qua Jesu anima vi sunt ac virtute præditæ. Ideoque perinde illas per actionum genera omnia traduci, quemadmodum Jesu anima progressa sit. Quod si reperiri aliqua possit, quæ majorem quam Jesus contemptum suscipiat, ca Dipsi demum antecellet. III. Cæterum detestandæ disciplinæ hujus alunu horribilium ac teterrimorum facinorum varia ge- nera moliuntur. Nam et maleficas artes exercent, et ad machinanda quælibet, veneficia et cantiones excogitarunt, velut ad philtra et amoris illecebras : imo etiam familiares sibi quosdam dæmones alli- ciunt, ut multiplicibus iis prestigiis summam sibi, ut aiunt, in omnia potestatem vindicent, ac quod cuique libuerit, et quodcunque agere in animum Eadem habet Irenaeus. (85) Επιχειροῦσι δέ. Euseb. lib. 1. cap. 7.

ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς, φησὶν, εἰς τὴν αὐτοῦ ψυχὴν δυνάμεις, ὅπως, τὰ ὁραθέντα αὐτῇ ἀναμνημονεύσασα καὶ ἐνδυναμωθεῖσα, φύγῃ τοὺς κοσμοποιοὺς ἀγγέ λους, ἐν τῷ διὰ πάντων χωρῆσαι τῶν ἐν τῷ κόσμῳ πραγμάτων καὶ πράξεων τῶν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων για νομένων, καὶ ἐν παραβύστῳ ἀτόπων ἔργων καὶ ἀθεμίτων· καὶ ὅπως διὰ πασῶν τῶν πράξεων ἐλευθε ρωθεῖσα ἡ αὐτὴ ψυχὴ, φησί, τοῦ Ἰησοῦ, ἀνέλθῃ πρὸς τὸν αὐτὸν Πατέρα τὸν ἄγνωστον, τὸν δυνάμεις αὐτῇ ἀποστείλαντα ἄνωθεν, ἵνα, πασῶν τῶν πράξεων χω- ρήσασα καὶ ἐλευθερωθεῖσα, διέλθοι πρὸς αὐτὸν ἄνω. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰς ὁμοίας αὐτῇ ψυχὰς τὰ ἴσα αὐτῇ ἀσπασαμένας, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐλευθερωθεί. σας, ἄνω πτῆναι πρὸς τὸν ἄγνωστον Πατέρα, ἐν τῷ τὰς πάσας πράξεις πραξάσας όμοίως τῶν πάντων ἀπαλλαγείσας λοιπὸν ἐλευθερωθῆναι. Τὴν δὲ ψυχὴν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἔθεσιν ἀνατραφεῖσαν καταφρονῆσαι αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο δυνάμεις ειληφέναι, δι' ὧν τὰ ἐπὶ κολάσεσι πάθη προσόντα τοῖς ἀνθρώποις δυνηθείς πρᾶξαι, ὑπερβῆναι τοὺς κοσμοποιούς ίσχυσεν. Οὐ μόνον δὲ αὐτὴν τὴν ψυχὴν τοῦ Ἰησοῦ τοῦτο δεδυνῆσθαι, ἀλλὰ καὶ τὴν δυναμένην διὰ τῶν πράξεων χωρήσασαν ὑπερβῆναι τοὺς κοσμοποιοὺς αὐτοὺς ἀγγέλους, καὶ αὐτὴ ἐὰν λάβῃ δυνάμεις, καὶ τὰ ὅμοια πράξῃ, και θάπερ τοῦ Ἰησοῦ, ὡς προείπον. "Οθεν εἰς τύφον οὗτοι ἐληλακότες μέγαν οἱ ὑπὸ τοῦ ἀπατεῶνος τούτου απα τηθέντες, ἑαυτοὺς προκριτέους ἡγοῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ. Αλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν οὐκ Ἰησοῦ φασιν, ἀλλὰ Πέτρου καὶ ᾿Ανδρέου και Παύλου καὶ τῶν λοι- τῶν ἀποστόλων ἑαυτοὺς ὑπερφερεστέρους εἶναι διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς γνώσεως, καὶ τὸ περισσότερον τῆς διαπράξεως διαφόρων διεξόδων. Αλλοι δὲ ἐξ αὐτ τῶν φάσκουσι μηδὲν διενηνοχέναι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αἱ γὰρ ψυχαὶ ἐκ τῆς αὐτῆς περιφορᾶς εἰσι, καὶ ὁμοίως κατὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πάντων κατα- φρόνησιν ποιησάμεναι. Καὶ αἱ πᾶσαι, φασί, ψυχαί τῆς αὐτῆς δυνάμεως ἠξιώθησαν, ἧς καὶ τοῦ Ἰησοῦ ἠξίωται. Διὸ καὶ ταῦτά φασι χωρεῖν διὰ πάσης πρά ξεως, καθάπερ αμέλει καὶ ἡ τοῦ Ἰησοῦ διελήλυθεν. Εἰ δὲ καί τις πάλιν δυνηθείη ὑπὲρ τὸν Ἰησοῦν και ταφρονήσαι, διαφορώτερος ἔσται αὐτοῦ. Γ. Ἐπιχειροῦσι δὲ (83) οἱ τῆς ἀθεμίτου ταύτης σχολῆς παντοίας ἐπιχειρήσεις δεινῶν ἔργων καὶ ἐλετηρίων. Μαγεία γὰρ παρ' αὐτοῖς ἐπινενόηται, ἐπωδάς τε διαφόρους πρὸς πᾶσαν μηχανὴν ἐφηύραντο, πρὸς φίλτρα καὶ ἀγώγιμα. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ παρ έδρους δαίμονας ἑαυτοῖς ἐπισπῶνται, εἰς τὸ διὰ πολ- τῆς μαγγανείας ἐν ἐξουσίᾳ μεγάλη πάντων, φασί, κυριεύειν, ὧν τε ἂν ἐθέλοι ἕκαστος, καί ᾗ πράξει ἐπιχειρεῖν τολμήσεις, δῆθεν ἑαυτοὺς ἐξαπατῶντες, Οι καὶ τοῦ Σίμωνος οὐχ ὡς ἐκεῖνος κρύβδην, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ εἰς φανερὸν τὰς Μαγείας παραδιδόναι ἠξίου, ὡς ἐπὶ μεγάλοις δὴ μο νονουχι σεμνυνόμενοι τοῖς κατὰ περιεργίαν τρὸς αὐτ τῶν ἐπιτελουμένοις φίλτροις, ονειροπομποῖς τε, καὶ παρέδροις τισὶ δαίμοσι, καὶ ἄλλαις ὁμοιο τρόποις ἀγω γαἶ;. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. XXVII. A in incogniti Parentis comitatu viderat, memuisset, scribit Carpocraten palam, ac sine tergiversatione malefcas artes pre se tulisse. immissas ab eodem Parente in ejus animam viilu- tes esse dicunt, ut corum quæ aspexerat recordata, corroborataque conditores orbis angelos effugeret, hoc ipso quod per omnia rerum quæ in mundo sunt, actionumque quæ ab hominibus suscipiuntur, genera transiret, adeoque scelesta exsecrandaque clanculum facinora perpetraret. Ut ita demum actionibus omnibus perfuncta, liberaque eadem Jesu anima incognitum ad Parentem evolaret, a quo illæ erant virtutes immissæ, quarum be- neficio per omnia uti diximus actionum genera traducta, exsolutaque, sursum ad eum penetraret. Sic quæ ejus similes essent animæ, iisdem addictas studiis, eodemque modo liberatas ad incognitum B Parentem evolare sursum, dum functionibus omni- bus obitis, et ab universis pariter expeditæ dein- ccps in libertatem asseruntur. C Verum quod anima Jesu in Judæorum ritibus enutrita, angelos illos contempsisset, ob id virtutes accepisse, quibus cum constitutis ad poenas homi- num perpessionibus defungi potuisset, mundi illos architectos transcenderit. Neque vero id unam Jesu animam perficere potuisse; sed et aliam quamli- bel, quæ per actiones ejusmodi progressione facta super conditores orbis angelos efferri potuerit : bæc enim si vires acceperit paria cum Jesu eadem- que praestabit, ut paulo ante diximus. Ex quo mi- seri isti impostoris illius fraude decepti tam into- lerabili arrogantia sunt, ut se vel ipsimet Jesu anteponendos existiment. Horum alii nou quidem, Jesu, seil Petro, Andreæ, Paulo, cæteris apostolią præstare sese dicunt cum abundantia quadam scientia, tum quod progressiones varias ac decur sus longe lis cumulatius obierint. Nonnulli vero sunt qui inter se ac Dominum nostrum Jesum Chri- stum nihil interesse censeant. Quippe animæ ex ea- dem omnes circuitione sunt, eumdemque quem Jesus contemptum rerum omnium susceperunt. Universæ porro, inquiunt, eadem qua Jesu anima vi sunt ac virtute præditæ. Ideoque perinde illas per actionum genera omnia traduci, quemadmodum Jesu anima progressa sit. Quod si reperiri aliqua possit, quæ majorem quam Jesus contemptum suscipiat, ca Dipsi demum antecellet. III. Cæterum detestandæ disciplinæ hujus alunu horribilium ac teterrimorum facinorum varia ge- nera moliuntur. Nam et maleficas artes exercent, et ad machinanda quælibet, veneficia et cantiones excogitarunt, velut ad philtra et amoris illecebras : imo etiam familiares sibi quosdam dæmones alli- ciunt, ut multiplicibus iis prestigiis summam sibi, ut aiunt, in omnia potestatem vindicent, ac quod cuique libuerit, et quodcunque agere in animum Eadem habet Irenaeus. (85) Επιχειροῦσι δέ. Euseb. lib. 1. cap. 7.

ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς, φησὶν, εἰς τὴν αὐτοῦ ψυχὴν δυνάμεις, ὅπως, τὰ ὁραθέντα αὐτῇ ἀναμνημονεύσασα καὶ ἐνδυναμωθεῖσα, φύγῃ τοὺς κοσμοποιοὺς ἀγγέ λους, ἐν τῷ διὰ πάντων χωρῆσαι τῶν ἐν τῷ κόσμῳ πραγμάτων καὶ πράξεων τῶν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων για νομένων, καὶ ἐν παραβύστῳ ἀτόπων ἔργων καὶ ἀθεμίτων· καὶ ὅπως διὰ πασῶν τῶν πράξεων ἐλευθε ρωθεῖσα ἡ αὐτὴ ψυχὴ, φησί, τοῦ Ἰησοῦ, ἀνέλθῃ πρὸς τὸν αὐτὸν Πατέρα τὸν ἄγνωστον, τὸν δυνάμεις αὐτῇ ἀποστείλαντα ἄνωθεν, ἵνα, πασῶν τῶν πράξεων χω- ρήσασα καὶ ἐλευθερωθεῖσα, διέλθοι πρὸς αὐτὸν ἄνω. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰς ὁμοίας αὐτῇ ψυχὰς τὰ ἴσα αὐτῇ ἀσπασαμένας, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐλευθερωθεί. σας, ἄνω πτῆναι πρὸς τὸν ἄγνωστον Πατέρα, ἐν τῷ τὰς πάσας πράξεις πραξάσας όμοίως τῶν πάντων ἀπαλλαγείσας λοιπὸν ἐλευθερωθῆναι. Τὴν δὲ ψυχὴν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἔθεσιν ἀνατραφεῖσαν καταφρονῆσαι αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο δυνάμεις ειληφέναι, δι' ὧν τὰ ἐπὶ κολάσεσι πάθη προσόντα τοῖς ἀνθρώποις δυνηθείς πρᾶξαι, ὑπερβῆναι τοὺς κοσμοποιούς ίσχυσεν. Οὐ μόνον δὲ αὐτὴν τὴν ψυχὴν τοῦ Ἰησοῦ τοῦτο δεδυνῆσθαι, ἀλλὰ καὶ τὴν δυναμένην διὰ τῶν πράξεων χωρήσασαν ὑπερβῆναι τοὺς κοσμοποιοὺς αὐτοὺς ἀγγέλους, καὶ αὐτὴ ἐὰν λάβῃ δυνάμεις, καὶ τὰ ὅμοια πράξῃ, και θάπερ τοῦ Ἰησοῦ, ὡς προείπον. "Οθεν εἰς τύφον οὗτοι ἐληλακότες μέγαν οἱ ὑπὸ τοῦ ἀπατεῶνος τούτου απα τηθέντες, ἑαυτοὺς προκριτέους ἡγοῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ. Αλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν οὐκ Ἰησοῦ φασιν, ἀλλὰ Πέτρου καὶ ᾿Ανδρέου και Παύλου καὶ τῶν λοι- τῶν ἀποστόλων ἑαυτοὺς ὑπερφερεστέρους εἶναι διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς γνώσεως, καὶ τὸ περισσότερον τῆς διαπράξεως διαφόρων διεξόδων. Αλλοι δὲ ἐξ αὐτ τῶν φάσκουσι μηδὲν διενηνοχέναι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αἱ γὰρ ψυχαὶ ἐκ τῆς αὐτῆς περιφορᾶς εἰσι, καὶ ὁμοίως κατὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πάντων κατα- φρόνησιν ποιησάμεναι. Καὶ αἱ πᾶσαι, φασί, ψυχαί τῆς αὐτῆς δυνάμεως ἠξιώθησαν, ἧς καὶ τοῦ Ἰησοῦ ἠξίωται. Διὸ καὶ ταῦτά φασι χωρεῖν διὰ πάσης πρά ξεως, καθάπερ αμέλει καὶ ἡ τοῦ Ἰησοῦ διελήλυθεν. Εἰ δὲ καί τις πάλιν δυνηθείη ὑπὲρ τὸν Ἰησοῦν και ταφρονήσαι, διαφορώτερος ἔσται αὐτοῦ. Γ. Ἐπιχειροῦσι δὲ (83) οἱ τῆς ἀθεμίτου ταύτης σχολῆς παντοίας ἐπιχειρήσεις δεινῶν ἔργων καὶ ἐλετηρίων. Μαγεία γὰρ παρ' αὐτοῖς ἐπινενόηται, ἐπωδάς τε διαφόρους πρὸς πᾶσαν μηχανὴν ἐφηύραντο, πρὸς φίλτρα καὶ ἀγώγιμα. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ παρ έδρους δαίμονας ἑαυτοῖς ἐπισπῶνται, εἰς τὸ διὰ πολ- τῆς μαγγανείας ἐν ἐξουσίᾳ μεγάλη πάντων, φασί, κυριεύειν, ὧν τε ἂν ἐθέλοι ἕκαστος, καί ᾗ πράξει ἐπιχειρεῖν τολμήσεις, δῆθεν ἑαυτοὺς ἐξαπατῶντες, Οι καὶ τοῦ Σίμωνος οὐχ ὡς ἐκεῖνος κρύβδην, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ εἰς φανερὸν τὰς Μαγείας παραδιδόναι ἠξίου, ὡς ἐπὶ μεγάλοις δὴ μο νονουχι σεμνυνόμενοι τοῖς κατὰ περιεργίαν τρὸς αὐτ τῶν ἐπιτελουμένοις φίλτροις, ονειροπομποῖς τε, καὶ παρέδροις τισὶ δαίμοσι, καὶ ἄλλαις ὁμοιο τρόποις ἀγω γαἶ;. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. I. HÆRES. XXVII. A in incogniti Parentis comitatu viderat, memuisset, scribit Carpocraten palam, ac sine tergiversatione malefcas artes pre se tulisse. immissas ab eodem Parente in ejus animam viilu- tes esse dicunt, ut corum quæ aspexerat recordata, corroborataque conditores orbis angelos effugeret, hoc ipso quod per omnia rerum quæ in mundo sunt, actionumque quæ ab hominibus suscipiuntur, genera transiret, adeoque scelesta exsecrandaque clanculum facinora perpetraret. Ut ita demum actionibus omnibus perfuncta, liberaque eadem Jesu anima incognitum ad Parentem evolaret, a quo illæ erant virtutes immissæ, quarum be- neficio per omnia uti diximus actionum genera traducta, exsolutaque, sursum ad eum penetraret. Sic quæ ejus similes essent animæ, iisdem addictas studiis, eodemque modo liberatas ad incognitum B Parentem evolare sursum, dum functionibus omni- bus obitis, et ab universis pariter expeditæ dein- ccps in libertatem asseruntur. C Verum quod anima Jesu in Judæorum ritibus enutrita, angelos illos contempsisset, ob id virtutes accepisse, quibus cum constitutis ad poenas homi- num perpessionibus defungi potuisset, mundi illos architectos transcenderit. Neque vero id unam Jesu animam perficere potuisse; sed et aliam quamli- bel, quæ per actiones ejusmodi progressione facta super conditores orbis angelos efferri potuerit : bæc enim si vires acceperit paria cum Jesu eadem- que praestabit, ut paulo ante diximus. Ex quo mi- seri isti impostoris illius fraude decepti tam into- lerabili arrogantia sunt, ut se vel ipsimet Jesu anteponendos existiment. Horum alii nou quidem, Jesu, seil Petro, Andreæ, Paulo, cæteris apostolią præstare sese dicunt cum abundantia quadam scientia, tum quod progressiones varias ac decur sus longe lis cumulatius obierint. Nonnulli vero sunt qui inter se ac Dominum nostrum Jesum Chri- stum nihil interesse censeant. Quippe animæ ex ea- dem omnes circuitione sunt, eumdemque quem Jesus contemptum rerum omnium susceperunt. Universæ porro, inquiunt, eadem qua Jesu anima vi sunt ac virtute præditæ. Ideoque perinde illas per actionum genera omnia traduci, quemadmodum Jesu anima progressa sit. Quod si reperiri aliqua possit, quæ majorem quam Jesus contemptum suscipiat, ca Dipsi demum antecellet. III. Cæterum detestandæ disciplinæ hujus alunu horribilium ac teterrimorum facinorum varia ge- nera moliuntur. Nam et maleficas artes exercent, et ad machinanda quælibet, veneficia et cantiones excogitarunt, velut ad philtra et amoris illecebras : imo etiam familiares sibi quosdam dæmones alli- ciunt, ut multiplicibus iis prestigiis summam sibi, ut aiunt, in omnia potestatem vindicent, ac quod cuique libuerit, et quodcunque agere in animum Eadem habet Irenaeus. (85) Επιχειροῦσι δέ. Euseb. lib. 1. cap. 7.

ὅτι αἱ τοιαῦταὶ ἐγχειρήσεις, κατισχύσασαι διὰ τῶν τοσούτων πράξεων, καὶ καταφρονήσασαι τῶν κοσμο- ποιῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, ὑπερβαίνουσι τὴν τῶν αὐτῶν μυθοποιῶν, οὐ γὰρ ἂν εἴποιμι κοσμο- ποιῶν, ἐξουσίαν, ὅπως ἂν τὴν ἄνω ἐλευθερίαν ἀσπά σωνται, καὶ τὴν ἄνω πτῆσιν κτήσαιντο. Εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ (84) παρεσκευασμένοι, καὶ προβεβλημέν νοι εἰς ὄνειδος καὶ σκάνδαλον τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλη- σίας. Ἐπέθεντο γὰρ ἑαυτοῖς ἐπίκλην Χριστιανοί, πρὸς τὸ σκανδαλίζεσθαι τὰ ἔθνη δι' αὐτῶν, καὶ ἀπο στρέφεσθαι τὴν τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας ὠφέ λειαν, καὶ τὸ ἀληθινὸν κήρυγμα διὰ τῆς ἐκείνων αθεμιτουργίας, καὶ ἀνεκάστου κακοπραγίας, εἰς τὴ τὰ ἔθνη κατανοοῦντα αὐτῶν τὰ ἐπάλληλα ἔργα τῶν Α πρὸς πληροφορίαν τῆς τετυφλωμένης αὐτῶν διανοίας, Β αθεμιτουργιῶν, νομίσαντα καὶ τοὺς τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας τοιούτους εἶναι, ἀποστρέφειν, ὡς καὶ προεἶπον, τὴν ἀκοὴν ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν διδασκαλίας· ἢ καὶ ὁρῶντάς τινας πάν- τως ὁμοίως βλασφημεῖν καὶ τούτου ένεκα οι πλείους τῶν ἐθνῶν, ὅπου δ' ἂν ἴδωσι τοιούτους, οὔτε ἐπὶ κοινωνίᾳ ἡμῖν προσφέρονται ληψοδοσίας, ἢ γνώμης, ἢ ἀκοῆς λόγου θείου, οὔτε τὴν ἀκοὴν ἐντιθέασιν, ἐπτυρμένοι ἀπὸ τῆς τῶν ἀθεμίτων ἀνοσιουργίας. Δ'. Εἰσὶ δὲ ἐν ἀσωτίᾳ διατελοῦντες οὗτοι, καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἐργαζόμενοι πρὸς εὐπάθειαν σωμάτων, ἡμῖν δὲ ὅλως οὐκ ἐγγίζοντες, εἰ μή τι ἄρα πρὸς τὸ δελεά σαι ψυχὰς ἀστηρίκτους ἐν τῇ αὐτῶν κακοδιδασκαλία. Εἰς οὐδὲν γὰρ ἡμῖν ὁμοιοῦνται, ἢ μόνον ὀνόματι και λεῖσθαι σεμνύνονται, ὅπως διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἐπι- πλάστου τὰ τῆς ἑαυτῶν κακίας ἐργάσωνται. Τὸ δὲ κρίμα τούτων κατὰ τὸ γεγραμμένον ἐνδικόν ἐστιν, ὡς ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἔφη· διὰ γὰρ τὰς κακὰς αὐτῶν πράξεις τὸ ἀνταπόδομα ἀποδοθήσεται αὐτοῖς. Αδεῶς γὰρ τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς οίστρον ἐκδε- δωκότες, πάθεσιν ἡδονῶν μυρίων ἑαυτοὺς παραδε δώκασι. Φασὶ γὰρ, ὅτι ὅσα νομίζεται παρὰ ἀνθρώ ποις κακὰ εἶναι, οὐ κακὰ ὑπάρχει, ἀλλὰ φύσει καλά. Οὐδὲν γὰρ ἐστι φύσει κακόν· τοῖς δὲ ἀνθρώποις να μίζεται εἶναι φαῦλα. Καὶ ταῦτα πάντα ἐάν τις πράξη ἐν τῇ μιᾷ ταύτῃ παρουσία, οὐκέτι μετενσωματούται αὐτοῦ ἡ ψυχὴ, εἰς τὸ πάλιν ἀντικαταβληθῆναι, ἀλλὰ ὑπὸ ἓν ποιήσασα πᾶσαν πρᾶξιν, ἀπαλλαγήσεται πάντας. ἐλευθερωθεῖσα, καὶ μηκέτι χρεωστοῦσά τι τῶν πρὸς πράξιν ἐν τῷ κόσμῳ. Ποίαν δὲ πρᾶξιν εἰπεῖν, δέδια πάλιν, μὴ βορβόρου δίκην κεκαλυμμένου ὀχετὸν ἀπο καλύψω, και τισι δόξω λοιμώδους δυσοσμίας ἐργάσ ζεσθαι τὴν ἐμφόρησιν. Αλλ' ὅμως ἐπειδήπερ ἐξ ἀλη θείας συνεχόμεθα τὰ παρὰ τοῖς ἡπατημένοις ἀπο καλύψαι, σεμνότερον εἰπεῖν τε, καὶ τῆς ἀληθείας μὴ S. EPIPHANIU induxerit, id ipsum audeat suscipere. Hoc autem eo consilio faciunt, quod, uti miserandum in modum decepti sunt, certo sibi persuadeant, per tot tamque diversa facinora mundi fabricatoribus angelis, om- nibusque quæ in mundo sunt prostratis ac contem- plis, illorum se non mundi, sed fabularum potius artificum potestatem transgredi; quo cœlestem li- bertatem obtineant, et sursum aspirare atque evo- are possint. Quod hominum genus ad Ecclesiæ Dei probrum et offendiculum adornasse ac submi- sisse Satanas videtur: quippe qui Christianorum sibi nomen indiderint, ut propter illos offensæ na· tiones ab sanctæ Dei Ecclesiæ utilitate abborreant, nuntiatamque veritatem ob immania illorum faci- nora, et incredibilem nequitiam repudient; ut, in- quam, frequentibus illorum sceleribus animadver- sis, cos quoque qui e sancta Dei Ecclesia sunt tales esse sibi persuadeant, atque ita ab verissima Dei, uti diximus, doctrina aures avertant; aut certe pau- corum improbitate conspecta in universos eadem maledicta conjiciant. Atque ca demum causa est, cur plerique gentilium, ubicunque istius sectæ ho- mines deprehenderint, nullam nobiscum velint neque dati acceptique, neque consilii, neque audiendi di- vini verhi societatem conjungere, ac ne aures quidem præbere sustineant; usqueadeo nefariis illorum flagitiis consternati, ac deterriti sunt. c C IV. Porro isti in luxu atque deliciis assidue ver- santur, nihilque non ad corporum voluptatem ac jucunditatem suscipiunt: neque ad nos penitus ac- cedunt, nisi forte ut imbecilles animos ad impia sua dogmata pelliciant. Neque enim alia re nobis similes sunt, quam quod solo Christiani nomine gloriantur, ut ementiti hujus vocabuli specie impro- bitatem suam exerceant. Sed horum, uti scrip- tum est, judicium legitimum est, id quod Paulus apo- stolus tradidit '. Siquidem propter abominanda ipso- rum facta, merces illis consentanea reddetur; nam cum animum suum rapi libidinis impetu ac furore permiserint, in infinita sese voluptatum genera præ- cipites committunt. Ita enim disputant, quæ ab ho- minibus mala judicantur, ea minime mala esse, sed honesta natura. Nihil enim natura malum est; sed ab hominibus duntaxat prava censentur. Quæ si quis omnia in hac una præsenti vita perfecerit, ejus anima non amplius in alia corpora transfunditur, D ut in hanc lucem denuo procreetur; sed omni actio- rum genere perfuncta, libera atque immunis absce- det, cum nullius adhuc in hoc mundo debito actio- nis obligetur. Cujusmodi vero actionem intelligant rursum explicare vereor, ne velut opertum cœnum, ita graveolentem hanc cloacam aperiam, ac pesti- feræ cujusdam exhalationis ac fetoris occasionem . Rom. 1, 27. ' For. corum Gnostici, Gnosticorum Carpocratiani fuerunt, ut qui turpissima quæque flagitia committentes adeo non erubescerent, ut etiam glorianda ac præse haben- da putarent. Ideo de Carpocratianis nominatim et freinet:s, et Clem. Strom. et Eusebius, et Epipla - nius aliique scribunt, summam ad Christiani no minis infamiam ac dedecus cos a diabolo esse pro ductos, ut gentiles cum Christianos homines tag impuros ac nefarios viderent, a Christiana profes sione penitus abhorrerent. Idem et Tert. in Apol et Justinus scripserunt. (84) Εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ. Perditissimi hæreti

ὅτι αἱ τοιαῦταὶ ἐγχειρήσεις, κατισχύσασαι διὰ τῶν τοσούτων πράξεων, καὶ καταφρονήσασαι τῶν κοσμο- ποιῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, ὑπερβαίνουσι τὴν τῶν αὐτῶν μυθοποιῶν, οὐ γὰρ ἂν εἴποιμι κοσμο- ποιῶν, ἐξουσίαν, ὅπως ἂν τὴν ἄνω ἐλευθερίαν ἀσπά σωνται, καὶ τὴν ἄνω πτῆσιν κτήσαιντο. Εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ (84) παρεσκευασμένοι, καὶ προβεβλημέν νοι εἰς ὄνειδος καὶ σκάνδαλον τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλη- σίας. Ἐπέθεντο γὰρ ἑαυτοῖς ἐπίκλην Χριστιανοί, πρὸς τὸ σκανδαλίζεσθαι τὰ ἔθνη δι' αὐτῶν, καὶ ἀπο στρέφεσθαι τὴν τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας ὠφέ λειαν, καὶ τὸ ἀληθινὸν κήρυγμα διὰ τῆς ἐκείνων αθεμιτουργίας, καὶ ἀνεκάστου κακοπραγίας, εἰς τὴ τὰ ἔθνη κατανοοῦντα αὐτῶν τὰ ἐπάλληλα ἔργα τῶν Α πρὸς πληροφορίαν τῆς τετυφλωμένης αὐτῶν διανοίας, Β αθεμιτουργιῶν, νομίσαντα καὶ τοὺς τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας τοιούτους εἶναι, ἀποστρέφειν, ὡς καὶ προεἶπον, τὴν ἀκοὴν ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν διδασκαλίας· ἢ καὶ ὁρῶντάς τινας πάν- τως ὁμοίως βλασφημεῖν καὶ τούτου ένεκα οι πλείους τῶν ἐθνῶν, ὅπου δ' ἂν ἴδωσι τοιούτους, οὔτε ἐπὶ κοινωνίᾳ ἡμῖν προσφέρονται ληψοδοσίας, ἢ γνώμης, ἢ ἀκοῆς λόγου θείου, οὔτε τὴν ἀκοὴν ἐντιθέασιν, ἐπτυρμένοι ἀπὸ τῆς τῶν ἀθεμίτων ἀνοσιουργίας. Δ'. Εἰσὶ δὲ ἐν ἀσωτίᾳ διατελοῦντες οὗτοι, καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἐργαζόμενοι πρὸς εὐπάθειαν σωμάτων, ἡμῖν δὲ ὅλως οὐκ ἐγγίζοντες, εἰ μή τι ἄρα πρὸς τὸ δελεά σαι ψυχὰς ἀστηρίκτους ἐν τῇ αὐτῶν κακοδιδασκαλία. Εἰς οὐδὲν γὰρ ἡμῖν ὁμοιοῦνται, ἢ μόνον ὀνόματι και λεῖσθαι σεμνύνονται, ὅπως διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἐπι- πλάστου τὰ τῆς ἑαυτῶν κακίας ἐργάσωνται. Τὸ δὲ κρίμα τούτων κατὰ τὸ γεγραμμένον ἐνδικόν ἐστιν, ὡς ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἔφη· διὰ γὰρ τὰς κακὰς αὐτῶν πράξεις τὸ ἀνταπόδομα ἀποδοθήσεται αὐτοῖς. Αδεῶς γὰρ τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς οίστρον ἐκδε- δωκότες, πάθεσιν ἡδονῶν μυρίων ἑαυτοὺς παραδε δώκασι. Φασὶ γὰρ, ὅτι ὅσα νομίζεται παρὰ ἀνθρώ ποις κακὰ εἶναι, οὐ κακὰ ὑπάρχει, ἀλλὰ φύσει καλά. Οὐδὲν γὰρ ἐστι φύσει κακόν· τοῖς δὲ ἀνθρώποις να μίζεται εἶναι φαῦλα. Καὶ ταῦτα πάντα ἐάν τις πράξη ἐν τῇ μιᾷ ταύτῃ παρουσία, οὐκέτι μετενσωματούται αὐτοῦ ἡ ψυχὴ, εἰς τὸ πάλιν ἀντικαταβληθῆναι, ἀλλὰ ὑπὸ ἓν ποιήσασα πᾶσαν πρᾶξιν, ἀπαλλαγήσεται πάντας. ἐλευθερωθεῖσα, καὶ μηκέτι χρεωστοῦσά τι τῶν πρὸς πράξιν ἐν τῷ κόσμῳ. Ποίαν δὲ πρᾶξιν εἰπεῖν, δέδια πάλιν, μὴ βορβόρου δίκην κεκαλυμμένου ὀχετὸν ἀπο καλύψω, και τισι δόξω λοιμώδους δυσοσμίας ἐργάσ ζεσθαι τὴν ἐμφόρησιν. Αλλ' ὅμως ἐπειδήπερ ἐξ ἀλη θείας συνεχόμεθα τὰ παρὰ τοῖς ἡπατημένοις ἀπο καλύψαι, σεμνότερον εἰπεῖν τε, καὶ τῆς ἀληθείας μὴ S. EPIPHANIU induxerit, id ipsum audeat suscipere. Hoc autem eo consilio faciunt, quod, uti miserandum in modum decepti sunt, certo sibi persuadeant, per tot tamque diversa facinora mundi fabricatoribus angelis, om- nibusque quæ in mundo sunt prostratis ac contem- plis, illorum se non mundi, sed fabularum potius artificum potestatem transgredi; quo cœlestem li- bertatem obtineant, et sursum aspirare atque evo- are possint. Quod hominum genus ad Ecclesiæ Dei probrum et offendiculum adornasse ac submi- sisse Satanas videtur: quippe qui Christianorum sibi nomen indiderint, ut propter illos offensæ na· tiones ab sanctæ Dei Ecclesiæ utilitate abborreant, nuntiatamque veritatem ob immania illorum faci- nora, et incredibilem nequitiam repudient; ut, in- quam, frequentibus illorum sceleribus animadver- sis, cos quoque qui e sancta Dei Ecclesia sunt tales esse sibi persuadeant, atque ita ab verissima Dei, uti diximus, doctrina aures avertant; aut certe pau- corum improbitate conspecta in universos eadem maledicta conjiciant. Atque ca demum causa est, cur plerique gentilium, ubicunque istius sectæ ho- mines deprehenderint, nullam nobiscum velint neque dati acceptique, neque consilii, neque audiendi di- vini verhi societatem conjungere, ac ne aures quidem præbere sustineant; usqueadeo nefariis illorum flagitiis consternati, ac deterriti sunt. c C IV. Porro isti in luxu atque deliciis assidue ver- santur, nihilque non ad corporum voluptatem ac jucunditatem suscipiunt: neque ad nos penitus ac- cedunt, nisi forte ut imbecilles animos ad impia sua dogmata pelliciant. Neque enim alia re nobis similes sunt, quam quod solo Christiani nomine gloriantur, ut ementiti hujus vocabuli specie impro- bitatem suam exerceant. Sed horum, uti scrip- tum est, judicium legitimum est, id quod Paulus apo- stolus tradidit '. Siquidem propter abominanda ipso- rum facta, merces illis consentanea reddetur; nam cum animum suum rapi libidinis impetu ac furore permiserint, in infinita sese voluptatum genera præ- cipites committunt. Ita enim disputant, quæ ab ho- minibus mala judicantur, ea minime mala esse, sed honesta natura. Nihil enim natura malum est; sed ab hominibus duntaxat prava censentur. Quæ si quis omnia in hac una præsenti vita perfecerit, ejus anima non amplius in alia corpora transfunditur, D ut in hanc lucem denuo procreetur; sed omni actio- rum genere perfuncta, libera atque immunis absce- det, cum nullius adhuc in hoc mundo debito actio- nis obligetur. Cujusmodi vero actionem intelligant rursum explicare vereor, ne velut opertum cœnum, ita graveolentem hanc cloacam aperiam, ac pesti- feræ cujusdam exhalationis ac fetoris occasionem . Rom. 1, 27. ' For. corum Gnostici, Gnosticorum Carpocratiani fuerunt, ut qui turpissima quæque flagitia committentes adeo non erubescerent, ut etiam glorianda ac præse haben- da putarent. Ideo de Carpocratianis nominatim et freinet:s, et Clem. Strom. et Eusebius, et Epipla - nius aliique scribunt, summam ad Christiani no minis infamiam ac dedecus cos a diabolo esse pro ductos, ut gentiles cum Christianos homines tag impuros ac nefarios viderent, a Christiana profes sione penitus abhorrerent. Idem et Tert. in Apol et Justinus scripserunt. (84) Εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ. Perditissimi hæreti

ἔξω βαίνειν ἐμαυτὸν καταναγκάσω. Τί δὲ ἄλλο τι ' πᾶ- σαν αῤῥητουργίαν καὶ ἀθέμιτον πρᾶξιν, ἣν οὐ θεμι τὸν ἐπὶ στόματος φέρειν, οὗτοι πράττουσι ; Καὶ πᾶν εἶδος ἀνδροβασιῶν, καὶ λαγνιστέρων ὁμιλιῶν πρὸς γυναῖκας, ἐν ἑκάστῳ μέλει σώματος, μαγείας τε καὶ φαρμακείας καὶ εἰδωλολατρείας ἐκτελοῦντες. Καὶ τοῦτο εἶναί φασιν ἐργασίαν ἀποδόσεως τῶν ἐν τῷ σώματι ὀφειλημάτων εἰς τὸ μηκέτι ἐγκαλεῖσθαι, ἢ μέλλειν τι πράξεως ἔργον ἀπαιτεῖσθαι· καὶ τούτου ἕνεκα μὴ ἀποστρέφεσθαι τὴν ψυχὴν μετὰ τὴν ἐντεῦ- θεν ἀπαλλαγὴν, καὶ πάλιν εἰς μετενσωμάτωσιν καὶ μεταγγισμὸν χωρεῖν. Ε΄. Οὕτως γὰρ ἔχει τὰ αὐτῶν συντάγματα, ὡς Β ἀναγνόντα τὸν συνετὸν θαυμάζειν καὶ ἐκπλήττεσθαι, καὶ ἀπιστεῖν εἰ ταῦτα οὕτως ὑπὸ ἀνθρώπων γενήσε- ται, οὐ μόνον τῶν καθ' ἡμᾶς πόλιν κατοικούντων, ἀλλὰ καὶ τῶν μετὰ θηρῶν καὶ ὁμοίων θηρσὶ καὶ κτή- νεσι, καὶ σχεδὸν εἰπεῖν τὰ κυνῶν καὶ ὑῶν πράττειν τολμώντων. Φασί γάρ· Δεῖ πάντως πᾶσαν χρῆσιν τούτων ποιεῖσθαι, ἵνα μὴ, ἐξελθοῦσαι καὶ ὑστερήσα- σαί τινος έργου, τούτου ένεκα καταστραφῶσιν εἰς σώματα πάλιν αἱ ψυχαί, εἰς τὸ πρᾶξαι αὖθις ἃ μὴ ἔπραξαν. Καὶ τοῦτό ἐστι, φασὶν (85-86), ὅπερ ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ εἶπε διὰ παραβολῆς ὅτι· Ισθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳσου, ἐν ᾧ ᾖς ἐν τῇ ὁδῷ μετ' αὐτοῦ, καὶ δὶς ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι ἀπ' αὐτοῦ, μή πως ὁ ἀντίδικος παραδῷ σε τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτὴς τῷ ὑπηρέτῃ, καὶ ὁ ὑπηρέτης βάλλῃ σε εἰς φυλακήν. Αμήν, ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ ἐξέλ θῃς ἐκεῖθεν, ἕως ἂν ἀποδῷς τὸν ἔσχατον κοδράν την. Μῦθον δέ τινα πλάττουσιν οἱ αὐτοὶ πρὸς ἐπί- ληψιν τῆς παραβολῆς ταύτης· καί φασιν εἶναι τὸν ἀντίδικον ἐκεῖνον τῶν τὸν κόσμον πεποιηκότων ἀγγέ λων ἕνα, καὶ εἰς αὐτὸ τοῦτο κατεσκευάσθαι, εἰς τὸ ἀπάγειν τὰς ψυχὰς πρὸς τὸν κριτὴν, τὰς ἐντεῦθεν ἐξερχομένας ἐκ σωμάτων, ἐκεῖσε δὲ ἐλεγχομένας μὴ ποιησάσας πᾶσαν ἐργασίαν. Παραδίδοσθαι δὲ ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος τῷ ὑπηρέτη. "Αγγελον δὲ εἶναι τὸν ὑπη ρέτην, ἐξυπηρετούμενον τῷ κριτῇ τῷ κοσμοποιῷ εἰς τὸ φέρειν τὰς ψυχὰς πάλιν, καὶ εἰς σώματα καταγ γίζειν διάφορα. Εἶναι δὲ τὸν ἀντίδικον τοῦτον, ὃν ἔφημεν τὸν Κύριον εἰρηκέναι ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ἂν αὐτοὶ ἄγγελον ἕνα τῶν κοσμοποιῶν φασιν, ὄνομα ἔχοντα "Αβολον. Φασὶ γὰρ εἶναι τὴν φυλακὴν τὸ σῶμα· τὸν δὲ ἔσχατον κοδράντην θέλουσιν εἶναι τὴν μετεν- σωμάτωσιν. * Καθ' ἑκάστην παρουσίαν ἐπιτελεῖν σω- μάτων ἐσχάτην πράξιν, καὶ μηκέτι ὑπολείπεσθαι πρός τὸ ἀθέμιτόν τι πρᾶξαι. Δεῖ γὰρ, φασίν, ὡς προεί- πομεν, πάντα • ἐλθοῦσαν, καὶ πράξασαν καθ᾽ ἕκα στον, καὶ ἐλευθερωθεῖσαν, ἀνελθεῖν πρὸς ἄνω ἄγνω τί δὲ ἄλλο η. γρ. πρὸς ἐπίπολυ. Γ. ἐπίλυσιν. (85-86) Καὶ τοῦτό ἐστι, φασίν. Καὶ εἰ μὲν πράσσεται εἰς πάντα. • παρ' αὐτοῖς τὰ ἄθεα, καὶ ἔκθεσμα, καὶ ἀπειρημένα, ἐγὼ οὐκ ἂν πιστεύσαιμι. οὐκ ἂν πιστώσαιμι, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. – HÆRES. XXVII. -- A quibusdam videar præbuisse. Sed nihilominus, cum me veritas ipsa quodammodo cogat, ut hoc errore laborantium hominum arcana patefaciam, eam mihi necessitatem imponam, ut et honestioribus ea ver- bis enarrem, et a rei veritate nequaquam abhor- ream. Quid igitur isti aliud præter exsecrandum illud ac detestabile flagitium committunt, quod ne sermone quidem exprimere licet, hoc est præposte- ram marium consuetudinem, aut libidinosissimos cum feminis qualibet corporis parte concubitus; tum magicas insuper artes, ac veneficia, idolorumque cultus? Atque hanc dissolvendorum corporis debito- rum rationem esse confirmant, ne appellari amplius possint, aut ab iis ipsis opus aliquod repetatur, eo- que modo illud obtineri, ut ne posteaquam hinc excesserit anima denuo revertatur, et ad illos aliena in corpora transitus ac migrationes sese referat. ' . C Forte Vide Tert. l. De ani- ma, c. 35. Sed et Irenaeum, loco citato, ex quo non- nulla Theodoretus transtulit; in quibus leve quoddam inest mendum, quod obiter a nobis corrigendum est. Scribit igitur Ireuxus : D ! V. Ejusmodi enim illorum monimenta sunt, ut si quis ea sapiens legerit, vehementer obstupescat, virque ab hominibus feri ista posse sibi persuadeat, non modo iis nostri generis hominibus, qui in re- publica versantur, sed etiam iis, qui in medio fera- rum earumdem ac pecudum similes degunt, quique cum canibus ac suibus paria propemodum perpe- trant. Si quidem experiri omnia oportere dieunt; ne egressæ istine animæ, opere aliquo prætermisso, ob id rursus in corpora compingantur, ut illud perficiant, quod non fecerunt. Hoc vero ipsum esse, quod in Evangelio Jesus hac parabola significat : Esto, inquit, consentiens adversario tuo, dum adhuc es in via cum ipso, et da operam ut ab eo libereris: ne forte tradat te adversarius judici, et judex tradat te ministro, et minister in carcerem le miltat. Amen, amen dico tibi, non eries inde, donec reddas novissimum quadrantem *. Cui quidem inter- pretandæ parabolæ fabulam quamdam commenti sunt; et adversarium illum unum esse ex mundi fabricatoribus angelis putant, qui hujus rei causa sit constitutus, ut oxsolutas corporis vinculis, atque hinc migrantes animas ad judicem deducat; ubi nondum omnia præstitisse convictæ a principe mini- stro traduntur, qui ex angelorum grege unus opi- fici mundi hujus judici ad transferendas, et in varia corpora deportandas animas operam suam collocat. Esse porro adversarium illum, quem a Domino com- memoratum in Evangelio diximus, unum ex mundi artificibus angelis nomine Abolum. Nam et custo- diam esse corpus interpretantur, et novissimum quadrantem migrationem animarum, quas acces- sionibus ad corpora singulis ultimas actiones obire necesse sit, nullum ut amplius scelus ac flagitium supersit. Oportet enim, ut antea dictum est, per- vagatam omnia, singulisque perfunctam animam,ac solutam, mundi effectoribus ac præcipuo hujus au- ctore superatis, ad supremum illum ignotuinque " Deest nonnihil. * For. Matth. v, 25, 26. Irenæi vetus Interpres hæc posteriora ita uti apud Theodor. exstant, legisse videtur. Nam vertit, ego nequaquam credo. Scriben- dum vero αffirmare non ausim.

ἔξω βαίνειν ἐμαυτὸν καταναγκάσω. Τί δὲ ἄλλο τι ' πᾶ- σαν αῤῥητουργίαν καὶ ἀθέμιτον πρᾶξιν, ἣν οὐ θεμι τὸν ἐπὶ στόματος φέρειν, οὗτοι πράττουσι ; Καὶ πᾶν εἶδος ἀνδροβασιῶν, καὶ λαγνιστέρων ὁμιλιῶν πρὸς γυναῖκας, ἐν ἑκάστῳ μέλει σώματος, μαγείας τε καὶ φαρμακείας καὶ εἰδωλολατρείας ἐκτελοῦντες. Καὶ τοῦτο εἶναί φασιν ἐργασίαν ἀποδόσεως τῶν ἐν τῷ σώματι ὀφειλημάτων εἰς τὸ μηκέτι ἐγκαλεῖσθαι, ἢ μέλλειν τι πράξεως ἔργον ἀπαιτεῖσθαι· καὶ τούτου ἕνεκα μὴ ἀποστρέφεσθαι τὴν ψυχὴν μετὰ τὴν ἐντεῦ- θεν ἀπαλλαγὴν, καὶ πάλιν εἰς μετενσωμάτωσιν καὶ μεταγγισμὸν χωρεῖν. Ε΄. Οὕτως γὰρ ἔχει τὰ αὐτῶν συντάγματα, ὡς Β ἀναγνόντα τὸν συνετὸν θαυμάζειν καὶ ἐκπλήττεσθαι, καὶ ἀπιστεῖν εἰ ταῦτα οὕτως ὑπὸ ἀνθρώπων γενήσε- ται, οὐ μόνον τῶν καθ' ἡμᾶς πόλιν κατοικούντων, ἀλλὰ καὶ τῶν μετὰ θηρῶν καὶ ὁμοίων θηρσὶ καὶ κτή- νεσι, καὶ σχεδὸν εἰπεῖν τὰ κυνῶν καὶ ὑῶν πράττειν τολμώντων. Φασί γάρ· Δεῖ πάντως πᾶσαν χρῆσιν τούτων ποιεῖσθαι, ἵνα μὴ, ἐξελθοῦσαι καὶ ὑστερήσα- σαί τινος έργου, τούτου ένεκα καταστραφῶσιν εἰς σώματα πάλιν αἱ ψυχαί, εἰς τὸ πρᾶξαι αὖθις ἃ μὴ ἔπραξαν. Καὶ τοῦτό ἐστι, φασὶν (85-86), ὅπερ ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ εἶπε διὰ παραβολῆς ὅτι· Ισθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳσου, ἐν ᾧ ᾖς ἐν τῇ ὁδῷ μετ' αὐτοῦ, καὶ δὶς ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι ἀπ' αὐτοῦ, μή πως ὁ ἀντίδικος παραδῷ σε τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτὴς τῷ ὑπηρέτῃ, καὶ ὁ ὑπηρέτης βάλλῃ σε εἰς φυλακήν. Αμήν, ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ ἐξέλ θῃς ἐκεῖθεν, ἕως ἂν ἀποδῷς τὸν ἔσχατον κοδράν την. Μῦθον δέ τινα πλάττουσιν οἱ αὐτοὶ πρὸς ἐπί- ληψιν τῆς παραβολῆς ταύτης· καί φασιν εἶναι τὸν ἀντίδικον ἐκεῖνον τῶν τὸν κόσμον πεποιηκότων ἀγγέ λων ἕνα, καὶ εἰς αὐτὸ τοῦτο κατεσκευάσθαι, εἰς τὸ ἀπάγειν τὰς ψυχὰς πρὸς τὸν κριτὴν, τὰς ἐντεῦθεν ἐξερχομένας ἐκ σωμάτων, ἐκεῖσε δὲ ἐλεγχομένας μὴ ποιησάσας πᾶσαν ἐργασίαν. Παραδίδοσθαι δὲ ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος τῷ ὑπηρέτη. "Αγγελον δὲ εἶναι τὸν ὑπη ρέτην, ἐξυπηρετούμενον τῷ κριτῇ τῷ κοσμοποιῷ εἰς τὸ φέρειν τὰς ψυχὰς πάλιν, καὶ εἰς σώματα καταγ γίζειν διάφορα. Εἶναι δὲ τὸν ἀντίδικον τοῦτον, ὃν ἔφημεν τὸν Κύριον εἰρηκέναι ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ἂν αὐτοὶ ἄγγελον ἕνα τῶν κοσμοποιῶν φασιν, ὄνομα ἔχοντα "Αβολον. Φασὶ γὰρ εἶναι τὴν φυλακὴν τὸ σῶμα· τὸν δὲ ἔσχατον κοδράντην θέλουσιν εἶναι τὴν μετεν- σωμάτωσιν. * Καθ' ἑκάστην παρουσίαν ἐπιτελεῖν σω- μάτων ἐσχάτην πράξιν, καὶ μηκέτι ὑπολείπεσθαι πρός τὸ ἀθέμιτόν τι πρᾶξαι. Δεῖ γὰρ, φασίν, ὡς προεί- πομεν, πάντα • ἐλθοῦσαν, καὶ πράξασαν καθ᾽ ἕκα στον, καὶ ἐλευθερωθεῖσαν, ἀνελθεῖν πρὸς ἄνω ἄγνω τί δὲ ἄλλο η. γρ. πρὸς ἐπίπολυ. Γ. ἐπίλυσιν. (85-86) Καὶ τοῦτό ἐστι, φασίν. Καὶ εἰ μὲν πράσσεται εἰς πάντα. • παρ' αὐτοῖς τὰ ἄθεα, καὶ ἔκθεσμα, καὶ ἀπειρημένα, ἐγὼ οὐκ ἂν πιστεύσαιμι. οὐκ ἂν πιστώσαιμι, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. – HÆRES. XXVII. -- A quibusdam videar præbuisse. Sed nihilominus, cum me veritas ipsa quodammodo cogat, ut hoc errore laborantium hominum arcana patefaciam, eam mihi necessitatem imponam, ut et honestioribus ea ver- bis enarrem, et a rei veritate nequaquam abhor- ream. Quid igitur isti aliud præter exsecrandum illud ac detestabile flagitium committunt, quod ne sermone quidem exprimere licet, hoc est præposte- ram marium consuetudinem, aut libidinosissimos cum feminis qualibet corporis parte concubitus; tum magicas insuper artes, ac veneficia, idolorumque cultus? Atque hanc dissolvendorum corporis debito- rum rationem esse confirmant, ne appellari amplius possint, aut ab iis ipsis opus aliquod repetatur, eo- que modo illud obtineri, ut ne posteaquam hinc excesserit anima denuo revertatur, et ad illos aliena in corpora transitus ac migrationes sese referat. ' . C Forte Vide Tert. l. De ani- ma, c. 35. Sed et Irenaeum, loco citato, ex quo non- nulla Theodoretus transtulit; in quibus leve quoddam inest mendum, quod obiter a nobis corrigendum est. Scribit igitur Ireuxus : D ! V. Ejusmodi enim illorum monimenta sunt, ut si quis ea sapiens legerit, vehementer obstupescat, virque ab hominibus feri ista posse sibi persuadeat, non modo iis nostri generis hominibus, qui in re- publica versantur, sed etiam iis, qui in medio fera- rum earumdem ac pecudum similes degunt, quique cum canibus ac suibus paria propemodum perpe- trant. Si quidem experiri omnia oportere dieunt; ne egressæ istine animæ, opere aliquo prætermisso, ob id rursus in corpora compingantur, ut illud perficiant, quod non fecerunt. Hoc vero ipsum esse, quod in Evangelio Jesus hac parabola significat : Esto, inquit, consentiens adversario tuo, dum adhuc es in via cum ipso, et da operam ut ab eo libereris: ne forte tradat te adversarius judici, et judex tradat te ministro, et minister in carcerem le miltat. Amen, amen dico tibi, non eries inde, donec reddas novissimum quadrantem *. Cui quidem inter- pretandæ parabolæ fabulam quamdam commenti sunt; et adversarium illum unum esse ex mundi fabricatoribus angelis putant, qui hujus rei causa sit constitutus, ut oxsolutas corporis vinculis, atque hinc migrantes animas ad judicem deducat; ubi nondum omnia præstitisse convictæ a principe mini- stro traduntur, qui ex angelorum grege unus opi- fici mundi hujus judici ad transferendas, et in varia corpora deportandas animas operam suam collocat. Esse porro adversarium illum, quem a Domino com- memoratum in Evangelio diximus, unum ex mundi artificibus angelis nomine Abolum. Nam et custo- diam esse corpus interpretantur, et novissimum quadrantem migrationem animarum, quas acces- sionibus ad corpora singulis ultimas actiones obire necesse sit, nullum ut amplius scelus ac flagitium supersit. Oportet enim, ut antea dictum est, per- vagatam omnia, singulisque perfunctam animam,ac solutam, mundi effectoribus ac præcipuo hujus au- ctore superatis, ad supremum illum ignotuinque " Deest nonnihil. * For. Matth. v, 25, 26. Irenæi vetus Interpres hæc posteriora ita uti apud Theodor. exstant, legisse videtur. Nam vertit, ego nequaquam credo. Scriben- dum vero αffirmare non ausim.

ἔξω βαίνειν ἐμαυτὸν καταναγκάσω. Τί δὲ ἄλλο τι ' πᾶ- σαν αῤῥητουργίαν καὶ ἀθέμιτον πρᾶξιν, ἣν οὐ θεμι τὸν ἐπὶ στόματος φέρειν, οὗτοι πράττουσι ; Καὶ πᾶν εἶδος ἀνδροβασιῶν, καὶ λαγνιστέρων ὁμιλιῶν πρὸς γυναῖκας, ἐν ἑκάστῳ μέλει σώματος, μαγείας τε καὶ φαρμακείας καὶ εἰδωλολατρείας ἐκτελοῦντες. Καὶ τοῦτο εἶναί φασιν ἐργασίαν ἀποδόσεως τῶν ἐν τῷ σώματι ὀφειλημάτων εἰς τὸ μηκέτι ἐγκαλεῖσθαι, ἢ μέλλειν τι πράξεως ἔργον ἀπαιτεῖσθαι· καὶ τούτου ἕνεκα μὴ ἀποστρέφεσθαι τὴν ψυχὴν μετὰ τὴν ἐντεῦ- θεν ἀπαλλαγὴν, καὶ πάλιν εἰς μετενσωμάτωσιν καὶ μεταγγισμὸν χωρεῖν. Ε΄. Οὕτως γὰρ ἔχει τὰ αὐτῶν συντάγματα, ὡς Β ἀναγνόντα τὸν συνετὸν θαυμάζειν καὶ ἐκπλήττεσθαι, καὶ ἀπιστεῖν εἰ ταῦτα οὕτως ὑπὸ ἀνθρώπων γενήσε- ται, οὐ μόνον τῶν καθ' ἡμᾶς πόλιν κατοικούντων, ἀλλὰ καὶ τῶν μετὰ θηρῶν καὶ ὁμοίων θηρσὶ καὶ κτή- νεσι, καὶ σχεδὸν εἰπεῖν τὰ κυνῶν καὶ ὑῶν πράττειν τολμώντων. Φασί γάρ· Δεῖ πάντως πᾶσαν χρῆσιν τούτων ποιεῖσθαι, ἵνα μὴ, ἐξελθοῦσαι καὶ ὑστερήσα- σαί τινος έργου, τούτου ένεκα καταστραφῶσιν εἰς σώματα πάλιν αἱ ψυχαί, εἰς τὸ πρᾶξαι αὖθις ἃ μὴ ἔπραξαν. Καὶ τοῦτό ἐστι, φασὶν (85-86), ὅπερ ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ εἶπε διὰ παραβολῆς ὅτι· Ισθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳσου, ἐν ᾧ ᾖς ἐν τῇ ὁδῷ μετ' αὐτοῦ, καὶ δὶς ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι ἀπ' αὐτοῦ, μή πως ὁ ἀντίδικος παραδῷ σε τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτὴς τῷ ὑπηρέτῃ, καὶ ὁ ὑπηρέτης βάλλῃ σε εἰς φυλακήν. Αμήν, ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ ἐξέλ θῃς ἐκεῖθεν, ἕως ἂν ἀποδῷς τὸν ἔσχατον κοδράν την. Μῦθον δέ τινα πλάττουσιν οἱ αὐτοὶ πρὸς ἐπί- ληψιν τῆς παραβολῆς ταύτης· καί φασιν εἶναι τὸν ἀντίδικον ἐκεῖνον τῶν τὸν κόσμον πεποιηκότων ἀγγέ λων ἕνα, καὶ εἰς αὐτὸ τοῦτο κατεσκευάσθαι, εἰς τὸ ἀπάγειν τὰς ψυχὰς πρὸς τὸν κριτὴν, τὰς ἐντεῦθεν ἐξερχομένας ἐκ σωμάτων, ἐκεῖσε δὲ ἐλεγχομένας μὴ ποιησάσας πᾶσαν ἐργασίαν. Παραδίδοσθαι δὲ ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος τῷ ὑπηρέτη. "Αγγελον δὲ εἶναι τὸν ὑπη ρέτην, ἐξυπηρετούμενον τῷ κριτῇ τῷ κοσμοποιῷ εἰς τὸ φέρειν τὰς ψυχὰς πάλιν, καὶ εἰς σώματα καταγ γίζειν διάφορα. Εἶναι δὲ τὸν ἀντίδικον τοῦτον, ὃν ἔφημεν τὸν Κύριον εἰρηκέναι ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ἂν αὐτοὶ ἄγγελον ἕνα τῶν κοσμοποιῶν φασιν, ὄνομα ἔχοντα "Αβολον. Φασὶ γὰρ εἶναι τὴν φυλακὴν τὸ σῶμα· τὸν δὲ ἔσχατον κοδράντην θέλουσιν εἶναι τὴν μετεν- σωμάτωσιν. * Καθ' ἑκάστην παρουσίαν ἐπιτελεῖν σω- μάτων ἐσχάτην πράξιν, καὶ μηκέτι ὑπολείπεσθαι πρός τὸ ἀθέμιτόν τι πρᾶξαι. Δεῖ γὰρ, φασίν, ὡς προεί- πομεν, πάντα • ἐλθοῦσαν, καὶ πράξασαν καθ᾽ ἕκα στον, καὶ ἐλευθερωθεῖσαν, ἀνελθεῖν πρὸς ἄνω ἄγνω τί δὲ ἄλλο η. γρ. πρὸς ἐπίπολυ. Γ. ἐπίλυσιν. (85-86) Καὶ τοῦτό ἐστι, φασίν. Καὶ εἰ μὲν πράσσεται εἰς πάντα. • παρ' αὐτοῖς τὰ ἄθεα, καὶ ἔκθεσμα, καὶ ἀπειρημένα, ἐγὼ οὐκ ἂν πιστεύσαιμι. οὐκ ἂν πιστώσαιμι, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. – HÆRES. XXVII. -- A quibusdam videar præbuisse. Sed nihilominus, cum me veritas ipsa quodammodo cogat, ut hoc errore laborantium hominum arcana patefaciam, eam mihi necessitatem imponam, ut et honestioribus ea ver- bis enarrem, et a rei veritate nequaquam abhor- ream. Quid igitur isti aliud præter exsecrandum illud ac detestabile flagitium committunt, quod ne sermone quidem exprimere licet, hoc est præposte- ram marium consuetudinem, aut libidinosissimos cum feminis qualibet corporis parte concubitus; tum magicas insuper artes, ac veneficia, idolorumque cultus? Atque hanc dissolvendorum corporis debito- rum rationem esse confirmant, ne appellari amplius possint, aut ab iis ipsis opus aliquod repetatur, eo- que modo illud obtineri, ut ne posteaquam hinc excesserit anima denuo revertatur, et ad illos aliena in corpora transitus ac migrationes sese referat. ' . C Forte Vide Tert. l. De ani- ma, c. 35. Sed et Irenaeum, loco citato, ex quo non- nulla Theodoretus transtulit; in quibus leve quoddam inest mendum, quod obiter a nobis corrigendum est. Scribit igitur Ireuxus : D ! V. Ejusmodi enim illorum monimenta sunt, ut si quis ea sapiens legerit, vehementer obstupescat, virque ab hominibus feri ista posse sibi persuadeat, non modo iis nostri generis hominibus, qui in re- publica versantur, sed etiam iis, qui in medio fera- rum earumdem ac pecudum similes degunt, quique cum canibus ac suibus paria propemodum perpe- trant. Si quidem experiri omnia oportere dieunt; ne egressæ istine animæ, opere aliquo prætermisso, ob id rursus in corpora compingantur, ut illud perficiant, quod non fecerunt. Hoc vero ipsum esse, quod in Evangelio Jesus hac parabola significat : Esto, inquit, consentiens adversario tuo, dum adhuc es in via cum ipso, et da operam ut ab eo libereris: ne forte tradat te adversarius judici, et judex tradat te ministro, et minister in carcerem le miltat. Amen, amen dico tibi, non eries inde, donec reddas novissimum quadrantem *. Cui quidem inter- pretandæ parabolæ fabulam quamdam commenti sunt; et adversarium illum unum esse ex mundi fabricatoribus angelis putant, qui hujus rei causa sit constitutus, ut oxsolutas corporis vinculis, atque hinc migrantes animas ad judicem deducat; ubi nondum omnia præstitisse convictæ a principe mini- stro traduntur, qui ex angelorum grege unus opi- fici mundi hujus judici ad transferendas, et in varia corpora deportandas animas operam suam collocat. Esse porro adversarium illum, quem a Domino com- memoratum in Evangelio diximus, unum ex mundi artificibus angelis nomine Abolum. Nam et custo- diam esse corpus interpretantur, et novissimum quadrantem migrationem animarum, quas acces- sionibus ad corpora singulis ultimas actiones obire necesse sit, nullum ut amplius scelus ac flagitium supersit. Oportet enim, ut antea dictum est, per- vagatam omnia, singulisque perfunctam animam,ac solutam, mundi effectoribus ac præcipuo hujus au- ctore superatis, ad supremum illum ignotuinque " Deest nonnihil. * For. Matth. v, 25, 26. Irenæi vetus Interpres hæc posteriora ita uti apud Theodor. exstant, legisse videtur. Nam vertit, ego nequaquam credo. Scriben- dum vero αffirmare non ausim.

Α στον, υπερβασαν τους κοσμοποιοὺς καὶ τὸν κόσμο- ποιόν. Φασὶ δὲ πάλιν, ὅτι δεῖ κἄν τε ἐν μιᾷ παρουσία τῆς μετενσωματώσεως πραξάσας λοιπὸν ἄνω ἐλευ θερωθείσας ἀπιέναι. Εἰ δὲ μὴ ἐν μια παρουσία πρά ξουσι, καθ' εκάστην παρουσίαν μετενσωματώσεως καταβραχύ ποιησάσας ἑκάστου έργου ἀθεμίτου τὴν ἐργασίαν, λοιπὸν ἐλευθερωθῆναι. Λέγουσι δὲ πάλιν, ὅτι· Τοῖς ἀξίοις ταῦτα καταξιοῦμεν διηγείσθαι, ἵνα πράξωσι τὰ δοκοῦντα εἶναι κακά, οὐκ ὄντα δὲ φύσει κακά, ἵνα μαθόντες ἐλευθερωθώσι. Σφραγίδα δὲ ἐν καυτῆρι, ἢ δι᾽ ἐπιτηδεύσεως ξυρίου, ἡ ῥαφίδος ἐπι- τιθέασιν οὗτοι οἱ ὑπὸ Καρποκρᾶ ἐπὶ τὸν δεξιὸν λοβὸν τοῦ ὐτὸς τοῖς ὑπ' αὐτῶν ἀπατωμένοις. Γ'. Ήλθε μὲν εἰς ἡμᾶς ἤδη πῶς Μαρκελλίνα τις ὑπ' αὐτῶν ἀπατηθεῖσα, καὶ πολλοὺς ἐλυμήνατο ἐν Β χρόνοις 'Ανικήτου ἐπισκόπου Ρώμης, τοῦ κατὰ τὴν διαδοχὴν Πίου, καὶ τῶν ἀνωτέρω. Ἐν Ρώμῃ γὰρ γεγόνασι (87) πρῶτοι Πέτρος καὶ Παῦλος οἱ ἀπόστο λοι αὐτοὶ ἐπίσκοποι · εἶτα Λῖνος· εἶτα Κλῆτος· εἶτα Κλήμης, σύγχρονος ὢν Πέτρου καὶ Παύλου, οὗ ἐπι- μνημονεύει Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους [Φιλίππ.] Επιστολῇ. Καὶ μηδεὶς θαυμαζέτω, ὅτι πρὸ αὐτοῦ ἄλλοι τὴν ἐπισκοπὴν διεδέξαντο ἀπὸ τῶν ἀποστόλων, ὄντος τούτου συγχρόνου Πέτρου και Παύλου· καὶ οὗτος γὰρ σύγχρονος γίνεται τῶν ἀποστόλων. Εἴτ᾿ οὖν ἔτι S. EPIPHANN penetrare. Addunt insuper vel in prima migratione confectis omnibus sursum evolare liberas opus esse, vel nisi unico illo adventu universa perfecerint, tum vero unaquaque transitione paulatim omnibus faci- noribus, flagitiisque defunctas sese in libertatem asserere. Praeterea nos iis, qui digni sunt, inquiunt, arcana ista committimus, ut quæ esse videntur mala, natura autem minime sunt, exsequantur, ea- que re cognita liberentur. Solent vero Carpocra• tiani, quos ad suam sectam fraudulenter pellexe- rint, iis candentø ferro, vel novacula, vel acu notam quamdam ad imam aurieulam imprimere. VI. Ex horum factione Marcellina quædam ad nos venit, quæ Aniceti Romani episcopi tempore plerosque labefactavit; Aniceli inquam illius, qui Pio, aliisque pontificibus successit. Etenim Romæ primi omnium Petrus et Paulus apostoli pariter atque episcopi fuerunt. Inde Linus; tum Cletus. Post hunc Clemens, Petriet l'auli temporum æqua- lis, de quo Paulas meminit ad Romanos [Philip- penses] scribens '. Neque vero miretur aliquis, quod ante ipsum in pontifciam dignitatem alii apo- stolis successerint, cum Petri ac Pauli esset æqua- lis, iisdem enim ille temporibus vixit. Utrum illis › Philipp. iv, 3. tificum, qui a Petro proximi fuerunt, perobscura series est, varieque scriptorum opinione jactata. De qua cum tam insignis Epiphanii locus iste sit, pauca ad eum ipsum illustrandum explicanda vi- dentur. Ac præcipua quidem de Lini ac Cleti pon- tificatu controversia nascitur. Quos plerique non Petri successores, nec ordinarios pontifices; sed chorepiscopos exstitisse putant, ab eoque vice sua, quo præsertim tempore abesset, Urbi præfectos. Alii legitimos et ordinarios faciunt. Utriusque sen- tentiæ mentionem facit Epiphanius, et utra verior st, incertum relinquit. Priorem ex pseudo-Damaso amplectitur Onufrius in Chronico, qui a Petro ad- huc superstite chorepiscopos duos constitutos ait, Linum, atque Cletum, anno pontificatus sui xiv, paulo vero antequam moreretur, eumdem Petrum successorem ordinasse Clementem anno Christi 68. Linus porro eodem anno, quo Petrus, paucis men- sibus interjectis, nempe ix Kal. Oct. passus est. Clemens primus post Petrum Romanus pontifex annos sedit ix, menses 1v, dies xxvi. Qui cum Ve- spasiano vit, et Tilo v coss. anno Christi mortuus esset, successorem habuit Cletum: qui Clementis bactenus non collega, sed administer fuerat. Atque is pontificatum sex annis tenuit mensibus v, diebus tri- bus, cum episcopus ac pontificum minister annis an- tea xx, mensibus v, dieſjus xii exstitisset. Ut in totum annis xxvi, mensibus x, diebus xv episcopatum ges- serit. Moritur autem anno Christi 84, Domitiano 1x et Virginio coss. Hunc Anacletus excepit. Hæc Onufrius. A quibus veteres plerique præstantis- simi scriptores, ac recentiores dissentiunt; quate- mus Linuin et Cletum, sive Anacletum, post Petruim legitimos, et ordinarios Pontifices numerant, ut Irenæus lib. m, cap. 3; Eusebius in Chron. et in Historia; Tertul. Epiphanius, et alii innumeri. Quibus libenter arcedimus. Sed illorum plerique Cietum eumde:ń cum Anacleto faciunt. Quæ omnia recte in Annalibus ac diligenter exposita sunt. Sed vitiosa est ibidem annorum ratio, et biennii dva- povisuós ubique commissus, de quo ad hær. LI disputamus. Quocirca castigatam pontificum Rom. C D seriem, et ad veros annos redactam hoc loco sub- jiciam; eorum duntaxat, quos Epiphanius recenset. Primus igitur Romæ pontificatum tenuit Petrus; qui anno Neronis x passus est, Capitone et Rufo coss. qui est Julianus cxn, æræ Dionysianæ £xvII, non LXIX, ut est in Annalibus, aut, ut Onufrio pla- cet, Lxvi. Hic enim uno duntaxat anno; illi bien- nio verum tempus antevertunt. Cujus causam ad hæresin Li aperiemus. Eodem anno Linus successit. Cui annos impu- tant x1, menses it, dies xx. Idemque mortuus est anno Dionysiano LXXVIII, Sept. xxin, non, ut illi censent, LXXX. Tertius Linum Cletus excepit, seditque annos XII, menses vit, dies 11. Obiit anno Dionysiano xcı, Aprilis xxvı, Trajano, et Glabrione coss. Quartus est Cleinens, cui anni tribuuntur ix, menses vi, dies vi. Moritur anno Dionys. centesimo, 1x Kal. Deć. Quintus Romæ præfuit Anacletus, annis 1x, men- sibus, diebus x. Obiit anno 110. Sextus Evaristus, qui et ipse annos sedit 1x, menses 111. Mortuus est anno 119, Octobr. xxvi. Septimus est Alexander, qui x annos Ecclesiæ præfuit, aut etiam aliquot eo amplius menses. Vixit ad annum usque 130. Quo eodem anno. Octavus Romanorum pontificum creatus est Xistus. Is annis decem expletis mortuus est anno Christi circiter 140. Nonus Telesphorus annos sedit x1, imenses 1x, dies, martyrium fecit anno 152. Decimus Hyginus, annis 1v. Qui obiit anno 156. Undecimus Pius. Cui annos imputant Annales 1x, menses vi. Obiit anno 165. Duodecimus Anicetus; annis VII, minus men- sibus, ac diebus vi. Moritur anno 173. Hactenus Románorum Pontificum series ex An- nalibus deprompta, sed ad veros annos redacta. Quorum quidem singillatim tempora perscrutari plus molestiae, quam utilitatis habet. In Epiphanii Catalogo post Telesphorum perpo- ram Evaristus reperitur. (87) 'Er "Póµn ràp rɛróvaơi. Romanorum pon-

Α στον, υπερβασαν τους κοσμοποιοὺς καὶ τὸν κόσμο- ποιόν. Φασὶ δὲ πάλιν, ὅτι δεῖ κἄν τε ἐν μιᾷ παρουσία τῆς μετενσωματώσεως πραξάσας λοιπὸν ἄνω ἐλευ θερωθείσας ἀπιέναι. Εἰ δὲ μὴ ἐν μια παρουσία πρά ξουσι, καθ' εκάστην παρουσίαν μετενσωματώσεως καταβραχύ ποιησάσας ἑκάστου έργου ἀθεμίτου τὴν ἐργασίαν, λοιπὸν ἐλευθερωθῆναι. Λέγουσι δὲ πάλιν, ὅτι· Τοῖς ἀξίοις ταῦτα καταξιοῦμεν διηγείσθαι, ἵνα πράξωσι τὰ δοκοῦντα εἶναι κακά, οὐκ ὄντα δὲ φύσει κακά, ἵνα μαθόντες ἐλευθερωθώσι. Σφραγίδα δὲ ἐν καυτῆρι, ἢ δι᾽ ἐπιτηδεύσεως ξυρίου, ἡ ῥαφίδος ἐπι- τιθέασιν οὗτοι οἱ ὑπὸ Καρποκρᾶ ἐπὶ τὸν δεξιὸν λοβὸν τοῦ ὐτὸς τοῖς ὑπ' αὐτῶν ἀπατωμένοις. Γ'. Ήλθε μὲν εἰς ἡμᾶς ἤδη πῶς Μαρκελλίνα τις ὑπ' αὐτῶν ἀπατηθεῖσα, καὶ πολλοὺς ἐλυμήνατο ἐν Β χρόνοις 'Ανικήτου ἐπισκόπου Ρώμης, τοῦ κατὰ τὴν διαδοχὴν Πίου, καὶ τῶν ἀνωτέρω. Ἐν Ρώμῃ γὰρ γεγόνασι (87) πρῶτοι Πέτρος καὶ Παῦλος οἱ ἀπόστο λοι αὐτοὶ ἐπίσκοποι · εἶτα Λῖνος· εἶτα Κλῆτος· εἶτα Κλήμης, σύγχρονος ὢν Πέτρου καὶ Παύλου, οὗ ἐπι- μνημονεύει Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους [Φιλίππ.] Επιστολῇ. Καὶ μηδεὶς θαυμαζέτω, ὅτι πρὸ αὐτοῦ ἄλλοι τὴν ἐπισκοπὴν διεδέξαντο ἀπὸ τῶν ἀποστόλων, ὄντος τούτου συγχρόνου Πέτρου και Παύλου· καὶ οὗτος γὰρ σύγχρονος γίνεται τῶν ἀποστόλων. Εἴτ᾿ οὖν ἔτι S. EPIPHANN penetrare. Addunt insuper vel in prima migratione confectis omnibus sursum evolare liberas opus esse, vel nisi unico illo adventu universa perfecerint, tum vero unaquaque transitione paulatim omnibus faci- noribus, flagitiisque defunctas sese in libertatem asserere. Praeterea nos iis, qui digni sunt, inquiunt, arcana ista committimus, ut quæ esse videntur mala, natura autem minime sunt, exsequantur, ea- que re cognita liberentur. Solent vero Carpocra• tiani, quos ad suam sectam fraudulenter pellexe- rint, iis candentø ferro, vel novacula, vel acu notam quamdam ad imam aurieulam imprimere. VI. Ex horum factione Marcellina quædam ad nos venit, quæ Aniceti Romani episcopi tempore plerosque labefactavit; Aniceli inquam illius, qui Pio, aliisque pontificibus successit. Etenim Romæ primi omnium Petrus et Paulus apostoli pariter atque episcopi fuerunt. Inde Linus; tum Cletus. Post hunc Clemens, Petriet l'auli temporum æqua- lis, de quo Paulas meminit ad Romanos [Philip- penses] scribens '. Neque vero miretur aliquis, quod ante ipsum in pontifciam dignitatem alii apo- stolis successerint, cum Petri ac Pauli esset æqua- lis, iisdem enim ille temporibus vixit. Utrum illis › Philipp. iv, 3. tificum, qui a Petro proximi fuerunt, perobscura series est, varieque scriptorum opinione jactata. De qua cum tam insignis Epiphanii locus iste sit, pauca ad eum ipsum illustrandum explicanda vi- dentur. Ac præcipua quidem de Lini ac Cleti pon- tificatu controversia nascitur. Quos plerique non Petri successores, nec ordinarios pontifices; sed chorepiscopos exstitisse putant, ab eoque vice sua, quo præsertim tempore abesset, Urbi præfectos. Alii legitimos et ordinarios faciunt. Utriusque sen- tentiæ mentionem facit Epiphanius, et utra verior st, incertum relinquit. Priorem ex pseudo-Damaso amplectitur Onufrius in Chronico, qui a Petro ad- huc superstite chorepiscopos duos constitutos ait, Linum, atque Cletum, anno pontificatus sui xiv, paulo vero antequam moreretur, eumdem Petrum successorem ordinasse Clementem anno Christi 68. Linus porro eodem anno, quo Petrus, paucis men- sibus interjectis, nempe ix Kal. Oct. passus est. Clemens primus post Petrum Romanus pontifex annos sedit ix, menses 1v, dies xxvi. Qui cum Ve- spasiano vit, et Tilo v coss. anno Christi mortuus esset, successorem habuit Cletum: qui Clementis bactenus non collega, sed administer fuerat. Atque is pontificatum sex annis tenuit mensibus v, diebus tri- bus, cum episcopus ac pontificum minister annis an- tea xx, mensibus v, dieſjus xii exstitisset. Ut in totum annis xxvi, mensibus x, diebus xv episcopatum ges- serit. Moritur autem anno Christi 84, Domitiano 1x et Virginio coss. Hunc Anacletus excepit. Hæc Onufrius. A quibus veteres plerique præstantis- simi scriptores, ac recentiores dissentiunt; quate- mus Linuin et Cletum, sive Anacletum, post Petruim legitimos, et ordinarios Pontifices numerant, ut Irenæus lib. m, cap. 3; Eusebius in Chron. et in Historia; Tertul. Epiphanius, et alii innumeri. Quibus libenter arcedimus. Sed illorum plerique Cietum eumde:ń cum Anacleto faciunt. Quæ omnia recte in Annalibus ac diligenter exposita sunt. Sed vitiosa est ibidem annorum ratio, et biennii dva- povisuós ubique commissus, de quo ad hær. LI disputamus. Quocirca castigatam pontificum Rom. C D seriem, et ad veros annos redactam hoc loco sub- jiciam; eorum duntaxat, quos Epiphanius recenset. Primus igitur Romæ pontificatum tenuit Petrus; qui anno Neronis x passus est, Capitone et Rufo coss. qui est Julianus cxn, æræ Dionysianæ £xvII, non LXIX, ut est in Annalibus, aut, ut Onufrio pla- cet, Lxvi. Hic enim uno duntaxat anno; illi bien- nio verum tempus antevertunt. Cujus causam ad hæresin Li aperiemus. Eodem anno Linus successit. Cui annos impu- tant x1, menses it, dies xx. Idemque mortuus est anno Dionysiano LXXVIII, Sept. xxin, non, ut illi censent, LXXX. Tertius Linum Cletus excepit, seditque annos XII, menses vit, dies 11. Obiit anno Dionysiano xcı, Aprilis xxvı, Trajano, et Glabrione coss. Quartus est Cleinens, cui anni tribuuntur ix, menses vi, dies vi. Moritur anno Dionys. centesimo, 1x Kal. Deć. Quintus Romæ præfuit Anacletus, annis 1x, men- sibus, diebus x. Obiit anno 110. Sextus Evaristus, qui et ipse annos sedit 1x, menses 111. Mortuus est anno 119, Octobr. xxvi. Septimus est Alexander, qui x annos Ecclesiæ præfuit, aut etiam aliquot eo amplius menses. Vixit ad annum usque 130. Quo eodem anno. Octavus Romanorum pontificum creatus est Xistus. Is annis decem expletis mortuus est anno Christi circiter 140. Nonus Telesphorus annos sedit x1, imenses 1x, dies, martyrium fecit anno 152. Decimus Hyginus, annis 1v. Qui obiit anno 156. Undecimus Pius. Cui annos imputant Annales 1x, menses vi. Obiit anno 165. Duodecimus Anicetus; annis VII, minus men- sibus, ac diebus vi. Moritur anno 173. Hactenus Románorum Pontificum series ex An- nalibus deprompta, sed ad veros annos redacta. Quorum quidem singillatim tempora perscrutari plus molestiae, quam utilitatis habet. In Epiphanii Catalogo post Telesphorum perpo- ram Evaristus reperitur. (87) 'Er "Póµn ràp rɛróvaơi. Romanorum pon-

Α στον, υπερβασαν τους κοσμοποιοὺς καὶ τὸν κόσμο- ποιόν. Φασὶ δὲ πάλιν, ὅτι δεῖ κἄν τε ἐν μιᾷ παρουσία τῆς μετενσωματώσεως πραξάσας λοιπὸν ἄνω ἐλευ θερωθείσας ἀπιέναι. Εἰ δὲ μὴ ἐν μια παρουσία πρά ξουσι, καθ' εκάστην παρουσίαν μετενσωματώσεως καταβραχύ ποιησάσας ἑκάστου έργου ἀθεμίτου τὴν ἐργασίαν, λοιπὸν ἐλευθερωθῆναι. Λέγουσι δὲ πάλιν, ὅτι· Τοῖς ἀξίοις ταῦτα καταξιοῦμεν διηγείσθαι, ἵνα πράξωσι τὰ δοκοῦντα εἶναι κακά, οὐκ ὄντα δὲ φύσει κακά, ἵνα μαθόντες ἐλευθερωθώσι. Σφραγίδα δὲ ἐν καυτῆρι, ἢ δι᾽ ἐπιτηδεύσεως ξυρίου, ἡ ῥαφίδος ἐπι- τιθέασιν οὗτοι οἱ ὑπὸ Καρποκρᾶ ἐπὶ τὸν δεξιὸν λοβὸν τοῦ ὐτὸς τοῖς ὑπ' αὐτῶν ἀπατωμένοις. Γ'. Ήλθε μὲν εἰς ἡμᾶς ἤδη πῶς Μαρκελλίνα τις ὑπ' αὐτῶν ἀπατηθεῖσα, καὶ πολλοὺς ἐλυμήνατο ἐν Β χρόνοις 'Ανικήτου ἐπισκόπου Ρώμης, τοῦ κατὰ τὴν διαδοχὴν Πίου, καὶ τῶν ἀνωτέρω. Ἐν Ρώμῃ γὰρ γεγόνασι (87) πρῶτοι Πέτρος καὶ Παῦλος οἱ ἀπόστο λοι αὐτοὶ ἐπίσκοποι · εἶτα Λῖνος· εἶτα Κλῆτος· εἶτα Κλήμης, σύγχρονος ὢν Πέτρου καὶ Παύλου, οὗ ἐπι- μνημονεύει Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους [Φιλίππ.] Επιστολῇ. Καὶ μηδεὶς θαυμαζέτω, ὅτι πρὸ αὐτοῦ ἄλλοι τὴν ἐπισκοπὴν διεδέξαντο ἀπὸ τῶν ἀποστόλων, ὄντος τούτου συγχρόνου Πέτρου και Παύλου· καὶ οὗτος γὰρ σύγχρονος γίνεται τῶν ἀποστόλων. Εἴτ᾿ οὖν ἔτι S. EPIPHANN penetrare. Addunt insuper vel in prima migratione confectis omnibus sursum evolare liberas opus esse, vel nisi unico illo adventu universa perfecerint, tum vero unaquaque transitione paulatim omnibus faci- noribus, flagitiisque defunctas sese in libertatem asserere. Praeterea nos iis, qui digni sunt, inquiunt, arcana ista committimus, ut quæ esse videntur mala, natura autem minime sunt, exsequantur, ea- que re cognita liberentur. Solent vero Carpocra• tiani, quos ad suam sectam fraudulenter pellexe- rint, iis candentø ferro, vel novacula, vel acu notam quamdam ad imam aurieulam imprimere. VI. Ex horum factione Marcellina quædam ad nos venit, quæ Aniceti Romani episcopi tempore plerosque labefactavit; Aniceli inquam illius, qui Pio, aliisque pontificibus successit. Etenim Romæ primi omnium Petrus et Paulus apostoli pariter atque episcopi fuerunt. Inde Linus; tum Cletus. Post hunc Clemens, Petriet l'auli temporum æqua- lis, de quo Paulas meminit ad Romanos [Philip- penses] scribens '. Neque vero miretur aliquis, quod ante ipsum in pontifciam dignitatem alii apo- stolis successerint, cum Petri ac Pauli esset æqua- lis, iisdem enim ille temporibus vixit. Utrum illis › Philipp. iv, 3. tificum, qui a Petro proximi fuerunt, perobscura series est, varieque scriptorum opinione jactata. De qua cum tam insignis Epiphanii locus iste sit, pauca ad eum ipsum illustrandum explicanda vi- dentur. Ac præcipua quidem de Lini ac Cleti pon- tificatu controversia nascitur. Quos plerique non Petri successores, nec ordinarios pontifices; sed chorepiscopos exstitisse putant, ab eoque vice sua, quo præsertim tempore abesset, Urbi præfectos. Alii legitimos et ordinarios faciunt. Utriusque sen- tentiæ mentionem facit Epiphanius, et utra verior st, incertum relinquit. Priorem ex pseudo-Damaso amplectitur Onufrius in Chronico, qui a Petro ad- huc superstite chorepiscopos duos constitutos ait, Linum, atque Cletum, anno pontificatus sui xiv, paulo vero antequam moreretur, eumdem Petrum successorem ordinasse Clementem anno Christi 68. Linus porro eodem anno, quo Petrus, paucis men- sibus interjectis, nempe ix Kal. Oct. passus est. Clemens primus post Petrum Romanus pontifex annos sedit ix, menses 1v, dies xxvi. Qui cum Ve- spasiano vit, et Tilo v coss. anno Christi mortuus esset, successorem habuit Cletum: qui Clementis bactenus non collega, sed administer fuerat. Atque is pontificatum sex annis tenuit mensibus v, diebus tri- bus, cum episcopus ac pontificum minister annis an- tea xx, mensibus v, dieſjus xii exstitisset. Ut in totum annis xxvi, mensibus x, diebus xv episcopatum ges- serit. Moritur autem anno Christi 84, Domitiano 1x et Virginio coss. Hunc Anacletus excepit. Hæc Onufrius. A quibus veteres plerique præstantis- simi scriptores, ac recentiores dissentiunt; quate- mus Linuin et Cletum, sive Anacletum, post Petruim legitimos, et ordinarios Pontifices numerant, ut Irenæus lib. m, cap. 3; Eusebius in Chron. et in Historia; Tertul. Epiphanius, et alii innumeri. Quibus libenter arcedimus. Sed illorum plerique Cietum eumde:ń cum Anacleto faciunt. Quæ omnia recte in Annalibus ac diligenter exposita sunt. Sed vitiosa est ibidem annorum ratio, et biennii dva- povisuós ubique commissus, de quo ad hær. LI disputamus. Quocirca castigatam pontificum Rom. C D seriem, et ad veros annos redactam hoc loco sub- jiciam; eorum duntaxat, quos Epiphanius recenset. Primus igitur Romæ pontificatum tenuit Petrus; qui anno Neronis x passus est, Capitone et Rufo coss. qui est Julianus cxn, æræ Dionysianæ £xvII, non LXIX, ut est in Annalibus, aut, ut Onufrio pla- cet, Lxvi. Hic enim uno duntaxat anno; illi bien- nio verum tempus antevertunt. Cujus causam ad hæresin Li aperiemus. Eodem anno Linus successit. Cui annos impu- tant x1, menses it, dies xx. Idemque mortuus est anno Dionysiano LXXVIII, Sept. xxin, non, ut illi censent, LXXX. Tertius Linum Cletus excepit, seditque annos XII, menses vit, dies 11. Obiit anno Dionysiano xcı, Aprilis xxvı, Trajano, et Glabrione coss. Quartus est Cleinens, cui anni tribuuntur ix, menses vi, dies vi. Moritur anno Dionys. centesimo, 1x Kal. Deć. Quintus Romæ præfuit Anacletus, annis 1x, men- sibus, diebus x. Obiit anno 110. Sextus Evaristus, qui et ipse annos sedit 1x, menses 111. Mortuus est anno 119, Octobr. xxvi. Septimus est Alexander, qui x annos Ecclesiæ præfuit, aut etiam aliquot eo amplius menses. Vixit ad annum usque 130. Quo eodem anno. Octavus Romanorum pontificum creatus est Xistus. Is annis decem expletis mortuus est anno Christi circiter 140. Nonus Telesphorus annos sedit x1, imenses 1x, dies, martyrium fecit anno 152. Decimus Hyginus, annis 1v. Qui obiit anno 156. Undecimus Pius. Cui annos imputant Annales 1x, menses vi. Obiit anno 165. Duodecimus Anicetus; annis VII, minus men- sibus, ac diebus vi. Moritur anno 173. Hactenus Románorum Pontificum series ex An- nalibus deprompta, sed ad veros annos redacta. Quorum quidem singillatim tempora perscrutari plus molestiae, quam utilitatis habet. In Epiphanii Catalogo post Telesphorum perpo- ram Evaristus reperitur. (87) 'Er "Póµn ràp rɛróvaơi. Romanorum pon-

τοῦ Ἰησοῦ τιθέασιν, ιδρύσαντές τε προσκυνοῦσι, καὶ Οὐ γὰρ δύναται ποιεῖν, ἃ ἐκεῖ νος ἐπιποθεῖ εἶναι αὐτῷ. Οὐ δύναται δὲ τὸ πᾶν εἶναι κακὸν οὐδὲ ὑπὸ κακῶν γεγονέναι. τὰ τῶν ἐθνῶν ἐπιτελοῦσι μυστήρια. Στήσαντες γὰρ ταύτας τὰς εἰκόνας, τὰ τῶν ἐθνῶν ἔθη λοιπὸν ποιοῦσι. Τίνα δέ ἐστιν ἐθνῶν ἔθη ἄλλ᾽ ἢ θυσίαι καὶ τὰ ἄλλα; Ψυχῆς δὲ εἶναι μόνης σωτηρίαν φασὶ, καὶ οὐχὶ σω μάτων. Ζ'. Δεν τοίνυν τούτους ἀνατρέπειν παντὶ σθένει. Μηδεὶς γὰρ καταφρονείτω λόγου, καὶ μάλιστα παρὰ ἀπατεῶνος. Αλλ' εἴπαι τις ἄν· Οὐ γάρ ἐστι φωρατὰ καὶ μωρίας ἔμπλες; Αλλ' ἔσθ' ὅπη καὶ τὰ μωρὰ πείθει τοὺς ἄφρονας, καὶ τοὺς συνετούς παρεκτρέπει, ἐὰν μὴ παρῇ ὁ νοῦς ὁ ἐν τῇ ἀληθείᾳ ἡσκημένος. Εμπεσόντος τοίνυν καὶ τούτου τοῦ Σίμωνος μαγεία, καὶ τῶν λοιπῶν, τοῖς αὐτοῖς καὶ τοῦτον ἀνατρέψομεν. Εἰ γὰρ ἡ ἄγνωστος καὶ ἀκατονόμαστος δύναμις αἰτία γέγονεν ἄλλων ἀγγέλων, ἢ ἔστιν ἄγνοια παρὰ τῇ αὐτῇ, τουτέστι τῷ πατρὶ τῶν ὅλων, εἰ μὴ ᾔδει & μέλλουσι πράττειν οἱ ὑπ' αὐτοῦ κατασκευαζόμενοι άγγελοι, ἀγνοήσας, ὅτι ἀποστήσονται, καὶ ποιήσουσιν ἃ μὴ αὐτὸς ἐβούλετο· ἢ τούτους μὲν ἐποίησε, γινώ- σκων ὅτι ποιήσουσιν ὁ αὐτὸς οὐ βούλεται, παρ' αὐτῶν δὲ γέγονε, καὶ ἔσται διὰ τῆς γνώσεως καὶ εὐδοκίας αὐτ τὸς ποιήσας ἃ ἐκεῖνοι τετολμήκασιν. Εἰ τοίνυν, ὡς προείπον, ἐγίνωσκε μὲν & ποιήσουσιν, οὐκ ἐβούλετο δὲ ἵνα ποιήσωσι, τίνι τῷ λόγῳ τοὺς πεποιηκότας ἐποίει, εἰς τὸ πράττειν ἃ μὴ αὐτὸς ἐβούλετο; Εἰ δὲ αὐτὸς μὲν πεποίηκε τοὺς ἀγγέλους, ἵνα ποιήσωσι τὰ ὑπ' αὐτῶν γινόμενα, ἄρα ἤθελε γενέσθαι, διὸ καὶ τοὺς πεποιηκότας προκατεσκεύασεν ἀγγέλους. Καὶ εἰ προκατασκεύασεν εἰς τὸ ποιῆσαι, ἀπαγορεύει δὲ τὰ ὑπ' αὐτῶν γενόμενα, συκοφαντία ἂν εἴη ἐν μέσῳ. Εἰ δὲ συνεχώρει μὲν τοῦ ποιεῖν αὐτοὺς, βούλεται δὲ τὰ ὑπ' αὐτῶν γενόμενα, τουτέστιν ἀνθρώπους καὶ ψυχάς, πάλιν πρὸς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνειν παρὰ τὴν τούτων βούλησιν· ἄρα ἔσται πλεονεξία ἐν μέσῳ, καὶ οὐδὲν ἕτερον, άρπαζομένων τῶν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων ἀνθρώπων ὑπὸ τοῦ ἄνω παρὰ τὴν τούτων βούλησιν. ᾿Αλλὰ καὶ ἀδράνεια εἴη· ἐπειδὴ, μὴ αὐτὸς δυνάμενος ἑαυτοῦ ποιεῖν, ἁρπάζει τὰ ὑπὸ τῶν ὑπ' αὐτοῦ γενομένων γενόμενα. Καὶ ἔσται λοιπὸν μῦθος καὶ μωρολογία, τῶν μὲν κάτω δυνάμεων ὑπερβῆναι τοὺς ἐν μέσῳ, τοὺς δὲ ἐν μέσῳ τιμωρεῖσθαι αἰτίους ὄντας τῶν κάτω· καὶ τοὺς κάτω ὑπὲρ τοὺς μέσους πρὸς τὸν ἄνω σώ- ζεσθαι, καὶ ἐλευθεροῦσθαι, λέγω δὴ τὰς ψυχὰς τῶν ἐν τῇδε τῇ κτίσει. Εἴη δ᾽ ἂν ὁ μὲν ἄνω μὴ δυνηθείς ποιῆσαι ἀσθενὴς κρινόμενος, οἱ δὲ ὑπ' αὐτοῦ γενό- μενοι δυνάμενοι ποιῆσαι ὁ αὐτὸς μὲν οὐκ ἐβούλετο καὶ οὐχ ἡδύνατο. Οὐ γὰρ δύναται ὰ ἐκεῖνος (92) ἐπι- ποθεῖ, εἶναι αὐτῷ κακὸν, οὐδὲ ὑπὸ κακῶν γεγονέναι. Εἰ γὰρ ἦν κακὸν, ἐχρῆν ἀπόλλυσθαι. Εἰ δὲ ὅλως S. EPIPHANI aliorumque, quibus eas quas dixi Christi elligies A iniscent, et erectas simul omnes adorant, ad easque gentilium ritus instituunt. Collocatis enim simula- cris istis, quæ a gentilibus fieri solent deinceps per- ficiunt. Quinam vero sunt gentiles ii ritus alii quam sacrificia, caeteraque generis ejusdem ? Caterumn ita soli animæ salutem attribuunt, ut ab ejus commu- nione corpora segreganda putent. VII. Quamobrem omni illos ope profligare opor- tet atque evertere. Neque enim est quod ejusmodi dogmata praesertim a tali impostore profecta quis- piain contemnat. Atenim dicat aliquis: Nonne ea sunt cognitu facilia, stultitiæque plenissima? Sunt ea vero. Sed insipientibus-stulta plerumque persua- dentur, imo etiam prudentes a recta via deflectunt, nisi animi vis adsit veritatis exercitatione firmata. B C Quamobrem cum in iisdem quibus Simon magicis artibus cæleraque errorum fæce Carpocras hæreat, nos easdem quoque ad illum evertendum rationes adhibebimus. Si enim ignota illa nec ullo nomine explicabilis virtus aliorum angelorum causa fuit, vel ei tribuenda erit ignorantia, qui sit universo- rum parens : quod ignarus eorum fuerit, quæ iidem illi quos designabat effecturi erant angeli, neque istud sciverit, subtracturos se ab ejus pote- state, eaque quæ minime vellet aliquando esse fa- cturos, vel sic illos procrcasse dicendus est, ut quod fieri nollet facturos esse cognosceret, quod iis auctoribus postea sit secutum : atque hoc modo quidquid ausi isti fuerint, hoc ille et scientia ipsa, et consensione ac voluntate perfecit. Igitur si, ut ante dictum est, ea nosset, quæ facturi erant an- geli, neque tamen fieri vellet, cur eos qui id ege- rint produxit unquam, ut quæ nollet auderent ali- quando facere? Sin angelos ipse condidit, sua ut illa opera præstarent, fieri igitur ea non noluit, cum ideo auctores illorum angelos ante produxe- rit. Quod si ad eadem illa facienda produxit, et ea tamen quæ facta sunt interdixit, enimvero calumnia ac malitia quædam intercessit. Si vero illis ut effi- cerent permisit, quæ vero sunt ab iis effecta, homi- nes videlicet et animas, præter istorum voluntatem ad sese aggregare studet, hoc demum nihil erit aliud, nisi cupiditas quædam alienorum appetens, cum homines ab angelis efficti iisdem ipsis invitis p a supremo illo dominatore rapiuntur. Imo etiam imbecillitatis istud erit, cum ipse sibi moliri ne- queat, quæ sunt ab iis facta quorum est auctor per vim ac violentiam auferre. Quo fit ut ad inane com- mentum ac fabulam tota illorum doctrina recidat, quae hoc asserat; tametsi infimæ virtutes medio- cribus subjaceant, a mediocribus tamen, quæ illa- hujus loci integritati suspicor. Aut hæc, aut similia scripsit Epiphanius. Duo erant Carpo- cratianorum dogmata : alterum, mundum, crea- tasque res omnes non a bono illo supremoque Deo, sed ab inferioribus angelis fuisse conditas ; alterum, in malorum genere censeri mundum, quæ- que mundo continentur universa. Utrumque dogma Epiphanius impugnat. Primum quidem; quod ex eo consequens est, imbecilliorem angelis esse Deum. Alterum vero, quod cum pars aliqua totius Universitatis salutem obtineat, non possit a bono- rum genere penitus excludi. (92) Οὐ γὰρ δύναται, ἃ ἐκεῖνος. Deesse nonnihil

τοῦ Ἰησοῦ τιθέασιν, ιδρύσαντές τε προσκυνοῦσι, καὶ Οὐ γὰρ δύναται ποιεῖν, ἃ ἐκεῖ νος ἐπιποθεῖ εἶναι αὐτῷ. Οὐ δύναται δὲ τὸ πᾶν εἶναι κακὸν οὐδὲ ὑπὸ κακῶν γεγονέναι. τὰ τῶν ἐθνῶν ἐπιτελοῦσι μυστήρια. Στήσαντες γὰρ ταύτας τὰς εἰκόνας, τὰ τῶν ἐθνῶν ἔθη λοιπὸν ποιοῦσι. Τίνα δέ ἐστιν ἐθνῶν ἔθη ἄλλ᾽ ἢ θυσίαι καὶ τὰ ἄλλα; Ψυχῆς δὲ εἶναι μόνης σωτηρίαν φασὶ, καὶ οὐχὶ σω μάτων. Ζ'. Δεν τοίνυν τούτους ἀνατρέπειν παντὶ σθένει. Μηδεὶς γὰρ καταφρονείτω λόγου, καὶ μάλιστα παρὰ ἀπατεῶνος. Αλλ' εἴπαι τις ἄν· Οὐ γάρ ἐστι φωρατὰ καὶ μωρίας ἔμπλες; Αλλ' ἔσθ' ὅπη καὶ τὰ μωρὰ πείθει τοὺς ἄφρονας, καὶ τοὺς συνετούς παρεκτρέπει, ἐὰν μὴ παρῇ ὁ νοῦς ὁ ἐν τῇ ἀληθείᾳ ἡσκημένος. Εμπεσόντος τοίνυν καὶ τούτου τοῦ Σίμωνος μαγεία, καὶ τῶν λοιπῶν, τοῖς αὐτοῖς καὶ τοῦτον ἀνατρέψομεν. Εἰ γὰρ ἡ ἄγνωστος καὶ ἀκατονόμαστος δύναμις αἰτία γέγονεν ἄλλων ἀγγέλων, ἢ ἔστιν ἄγνοια παρὰ τῇ αὐτῇ, τουτέστι τῷ πατρὶ τῶν ὅλων, εἰ μὴ ᾔδει & μέλλουσι πράττειν οἱ ὑπ' αὐτοῦ κατασκευαζόμενοι άγγελοι, ἀγνοήσας, ὅτι ἀποστήσονται, καὶ ποιήσουσιν ἃ μὴ αὐτὸς ἐβούλετο· ἢ τούτους μὲν ἐποίησε, γινώ- σκων ὅτι ποιήσουσιν ὁ αὐτὸς οὐ βούλεται, παρ' αὐτῶν δὲ γέγονε, καὶ ἔσται διὰ τῆς γνώσεως καὶ εὐδοκίας αὐτ τὸς ποιήσας ἃ ἐκεῖνοι τετολμήκασιν. Εἰ τοίνυν, ὡς προείπον, ἐγίνωσκε μὲν & ποιήσουσιν, οὐκ ἐβούλετο δὲ ἵνα ποιήσωσι, τίνι τῷ λόγῳ τοὺς πεποιηκότας ἐποίει, εἰς τὸ πράττειν ἃ μὴ αὐτὸς ἐβούλετο; Εἰ δὲ αὐτὸς μὲν πεποίηκε τοὺς ἀγγέλους, ἵνα ποιήσωσι τὰ ὑπ' αὐτῶν γινόμενα, ἄρα ἤθελε γενέσθαι, διὸ καὶ τοὺς πεποιηκότας προκατεσκεύασεν ἀγγέλους. Καὶ εἰ προκατασκεύασεν εἰς τὸ ποιῆσαι, ἀπαγορεύει δὲ τὰ ὑπ' αὐτῶν γενόμενα, συκοφαντία ἂν εἴη ἐν μέσῳ. Εἰ δὲ συνεχώρει μὲν τοῦ ποιεῖν αὐτοὺς, βούλεται δὲ τὰ ὑπ' αὐτῶν γενόμενα, τουτέστιν ἀνθρώπους καὶ ψυχάς, πάλιν πρὸς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνειν παρὰ τὴν τούτων βούλησιν· ἄρα ἔσται πλεονεξία ἐν μέσῳ, καὶ οὐδὲν ἕτερον, άρπαζομένων τῶν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων ἀνθρώπων ὑπὸ τοῦ ἄνω παρὰ τὴν τούτων βούλησιν. ᾿Αλλὰ καὶ ἀδράνεια εἴη· ἐπειδὴ, μὴ αὐτὸς δυνάμενος ἑαυτοῦ ποιεῖν, ἁρπάζει τὰ ὑπὸ τῶν ὑπ' αὐτοῦ γενομένων γενόμενα. Καὶ ἔσται λοιπὸν μῦθος καὶ μωρολογία, τῶν μὲν κάτω δυνάμεων ὑπερβῆναι τοὺς ἐν μέσῳ, τοὺς δὲ ἐν μέσῳ τιμωρεῖσθαι αἰτίους ὄντας τῶν κάτω· καὶ τοὺς κάτω ὑπὲρ τοὺς μέσους πρὸς τὸν ἄνω σώ- ζεσθαι, καὶ ἐλευθεροῦσθαι, λέγω δὴ τὰς ψυχὰς τῶν ἐν τῇδε τῇ κτίσει. Εἴη δ᾽ ἂν ὁ μὲν ἄνω μὴ δυνηθείς ποιῆσαι ἀσθενὴς κρινόμενος, οἱ δὲ ὑπ' αὐτοῦ γενό- μενοι δυνάμενοι ποιῆσαι ὁ αὐτὸς μὲν οὐκ ἐβούλετο καὶ οὐχ ἡδύνατο. Οὐ γὰρ δύναται ὰ ἐκεῖνος (92) ἐπι- ποθεῖ, εἶναι αὐτῷ κακὸν, οὐδὲ ὑπὸ κακῶν γεγονέναι. Εἰ γὰρ ἦν κακὸν, ἐχρῆν ἀπόλλυσθαι. Εἰ δὲ ὅλως S. EPIPHANI aliorumque, quibus eas quas dixi Christi elligies A iniscent, et erectas simul omnes adorant, ad easque gentilium ritus instituunt. Collocatis enim simula- cris istis, quæ a gentilibus fieri solent deinceps per- ficiunt. Quinam vero sunt gentiles ii ritus alii quam sacrificia, caeteraque generis ejusdem ? Caterumn ita soli animæ salutem attribuunt, ut ab ejus commu- nione corpora segreganda putent. VII. Quamobrem omni illos ope profligare opor- tet atque evertere. Neque enim est quod ejusmodi dogmata praesertim a tali impostore profecta quis- piain contemnat. Atenim dicat aliquis: Nonne ea sunt cognitu facilia, stultitiæque plenissima? Sunt ea vero. Sed insipientibus-stulta plerumque persua- dentur, imo etiam prudentes a recta via deflectunt, nisi animi vis adsit veritatis exercitatione firmata. B C Quamobrem cum in iisdem quibus Simon magicis artibus cæleraque errorum fæce Carpocras hæreat, nos easdem quoque ad illum evertendum rationes adhibebimus. Si enim ignota illa nec ullo nomine explicabilis virtus aliorum angelorum causa fuit, vel ei tribuenda erit ignorantia, qui sit universo- rum parens : quod ignarus eorum fuerit, quæ iidem illi quos designabat effecturi erant angeli, neque istud sciverit, subtracturos se ab ejus pote- state, eaque quæ minime vellet aliquando esse fa- cturos, vel sic illos procrcasse dicendus est, ut quod fieri nollet facturos esse cognosceret, quod iis auctoribus postea sit secutum : atque hoc modo quidquid ausi isti fuerint, hoc ille et scientia ipsa, et consensione ac voluntate perfecit. Igitur si, ut ante dictum est, ea nosset, quæ facturi erant an- geli, neque tamen fieri vellet, cur eos qui id ege- rint produxit unquam, ut quæ nollet auderent ali- quando facere? Sin angelos ipse condidit, sua ut illa opera præstarent, fieri igitur ea non noluit, cum ideo auctores illorum angelos ante produxe- rit. Quod si ad eadem illa facienda produxit, et ea tamen quæ facta sunt interdixit, enimvero calumnia ac malitia quædam intercessit. Si vero illis ut effi- cerent permisit, quæ vero sunt ab iis effecta, homi- nes videlicet et animas, præter istorum voluntatem ad sese aggregare studet, hoc demum nihil erit aliud, nisi cupiditas quædam alienorum appetens, cum homines ab angelis efficti iisdem ipsis invitis p a supremo illo dominatore rapiuntur. Imo etiam imbecillitatis istud erit, cum ipse sibi moliri ne- queat, quæ sunt ab iis facta quorum est auctor per vim ac violentiam auferre. Quo fit ut ad inane com- mentum ac fabulam tota illorum doctrina recidat, quae hoc asserat; tametsi infimæ virtutes medio- cribus subjaceant, a mediocribus tamen, quæ illa- hujus loci integritati suspicor. Aut hæc, aut similia scripsit Epiphanius. Duo erant Carpo- cratianorum dogmata : alterum, mundum, crea- tasque res omnes non a bono illo supremoque Deo, sed ab inferioribus angelis fuisse conditas ; alterum, in malorum genere censeri mundum, quæ- que mundo continentur universa. Utrumque dogma Epiphanius impugnat. Primum quidem; quod ex eo consequens est, imbecilliorem angelis esse Deum. Alterum vero, quod cum pars aliqua totius Universitatis salutem obtineat, non possit a bono- rum genere penitus excludi. (92) Οὐ γὰρ δύναται, ἃ ἐκεῖνος. Deesse nonnihil

ΙΙ. μέρος τι τοῦ ἔργου σώζεται, οὐκέτι τὸ ἔργον φαῦλον, κάν τε μέρος αὐτοῦ σωζόμενον εὑρίσκοιτο, οὔτε οἱ ποιήσαντες φαῦλοι τὸν σωζόμενον τεχνησάμενοι. Εἰ δὲ ὅλως ἐξ ἀγγέλων ή ψυχή, καὶ ἄνωθεν λαμβάνει δύναμιν παραχθεῖσα· ἄρα γε οἱ ἄγγελοι πλέον σωτη ρίας τεύξονται, ὅτι ἡ ἀπ' αὐτῶν ψυχή σώζεται, καὶ φαύλων οὖσα. Σωζομένης δὲ αὐτῆς, οὐκέτι φαῦλος οὔτε αὐτὴ ἡ ψυχή ή γενομένη ὑπὸ τῶν ἀγγέλων, οὔτε οἱ ἄγγελοι, ἐξ ὧν αὐτὴ ἡ ψυχὴ ὑπάρχει. Η'. Παντὶ δὲ τῷ τὸν νοῦν ἐῤῥωμένον ἔχοντι ἰστέον Β ἂν εἴη, ὅτι ἀνοίας ἐστὶ τὸ πᾶν τοῦτο ἀγυρτῶδες ἐρ- γαστήριον. Καταισχυνθήσονται δὲ αὖθις οὗτοι καὶ ἀπὸ τῶν αὐτῶν λόγων. Εἰ γὰρ Ἰησοῦς οὐκ ἀπὸ παρθένου Μαρίας, ἀλλὰ ἐκ σπέρματος Ἰωσὴφ καὶ τῆς αὐτῆς Μαρίας, σώζεται δὲ οὗτος· ἄρα καὶ αὐτ τοὶ σωθήσονται οἱ τοῦτον γεγεννηκότες. Καὶ εἰ ἡ Μαρία καὶ Ἰωσὴν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ ὑπάρχουσιν, ἅμα τὸν Δημιουργὸν κτίστην ἔφασαν, καὶ οὐκέτι ἐν ὑστερήματι ἔσται ὁ τὸν Ἰωσὴφ καὶ τὴν Μαρίαν ποιήσας ἐξ ὧν ὁ Ἰησοῦς παρὰ τοῦ ἄνω ἀγνώστου Πατρὸς ὑπάρχει. Εἰ δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῶν ἀγγέλων ἐστὶ, καὶ ὁ δημιουργὸς εἷς ἐστι τῶν ἀγγέ- λων· ἄρα γε ατοπήματι τῷ ἑνὶ πάντες περιπεσοῦν ται, ὁποίῳ καὶ οἱ ἄγγελοι περιπεπτώκασι · καὶ ἀσύ- στατον εἴη ἂν τὸ παρ' αὐτῶν δραματούργημα, δη. λητηρίου ἔμπλεων, καὶ πάσης ιώδους διδασκαλίας μεμεστωμένον. Ταύτην δὲ αὖθις ὀπίσω τρέψαντες, ὥσπερ δράκοντος κεφαλὴν ξύλῳ τῆς πίστεως καὶ τῆς ἀληθείας ἐπὶ γῆς λαχήσαντες, ταῖς ἄλλαις θηριο- μόροις προσπελάσαντες, ἐπ' ὀλέθρῳ τούτων καὶ τῶν τοιούτων βαδιούμεθα. ΚΑΤΑ ΚΗΡΙΝΘΙΑΝΩΝ, "Ητοι Μηρινθιανῶν, Ογδόη, ἡ καὶ εἰκοστὴ ὀγδόη. Α'. Κήρινθος δὲ αὖθις, ἀφ' οὗπερ οἱ Κηρίνθιανοί λεγόμενοι, ἀπὸ ταύτης τῆς θηριώδους σπορᾶς τὸν τὸν τῷ κόσμῳ φέρων ήκει. Σχεδὸν δὲ οὐδὲν ἕτερον παρὰ τὸν προειρημένον Καρποκρᾶν, ἀλλὰ τὰ αὐτὰ τῷ κόσμῳ κακοποιά φάρμακα ἐκβλυστάνει. Τὰ ἴσα γὰρ τῷ προειρημένῳ εἰς τὸν Χριστιανὸν συκοφαντή- σας, ἐξηγεῖται καὶ οὗτος ἐκ Μαρίας καὶ ἐκ σπέρμα- τος Ἰωσὴφ τὸν Χριστὸν γεγεννῆσθαι, καὶ τὸν κόσμον ὁμοίως ὑπὸ ἀγγέλων γεγενῆσθαι. Οὐδὲν γὰρ οὗτος παρὰ τὸν πρῶτον διήλλαξε τῇ εἰσαγωγῇ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἀλλ᾽ ἢ ἐν τούτῳ μόνον, ἐν τῷ προσέχειν τῷ Ἰουδαϊσμῷ ἀπὸ μέρους. Φάσκει δὲ οὗτος τὸν νό μου καὶ τοὺς προφήτας ὑπὸ ἀγγέλων δεδόσθαι, καὶ τὴν δεδωκότα νόμον ἕνα εἶναι τῶν ἀγγέλων τῶν τὸν κόσμου πεποιηκότων. Εγένετο δὲ οὗτος ὁ Κήρινθος ἐν τῇ Ἀσίᾳ διατρίβων, κἀκεῖσε τοῦ κηρύγματος τὴν ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. HÆRES. XXVIII. - A rum causæ sunt, poenas expeti, infimasque medio- cribus superatis ad supremum omnium auctorem evolare, ac libertatem consequi ; hoc est animias, quæ in hac rerum conditarum universitate conti- nentur. Quantobrem supremus ille, qui eas creɔre nequiverit, imbecillitatis arguetur. Quos ipse vero proluerit, ejusmodi esse videbuntur, qui ea facere possint, quæ vel ille noluerit, vel ut maxime vellet, facere nullo modo potuerit. Neque enim quorum ille desiderio tenetur, ea ipsi mala esse possunt, vel a malis producta, nam si mala sunt, perire fun- ditus oportuit. Sin pars est operis aliqua servanda, malum ipsum esse non potest, si vel ejus ulla pars salva reperitur : neque ipsimet artifices mali sunt, qui euin qui servandus est fuerint fabricati. Jam si ab angelis omnino propagata sit anima, atque in lucem producta vim quamdam cœlitus acceperit, multo igitur magis salutem obtinebunt angeli, cum ab ipsis anima etiam malis procreata servetur. Deni- que si salva esse possit anima, neque ipsa mala erit ab ortum habuerit. G D angelis producta; neque angeli, a quibus hæc VIII. Ac quicunque firmo et constanti ingenio præditus est, intelligere istud debet, nihil esse tota hac circulatorum officina stultius. Quos qui- dem suis ipsorum verbis ignominiose convincere hoc modo possumus. Etenim si Jesus Christus non de virgine Maria natus, sed de Josephi semine, eademque Maria propagalus est, et is salutem adi- piscitur, etiam illos qui ipsum genuerint esse sal- vos oportet. Qui si a summo illo opifice facti sunt, sane hunc esse Creatorem inter illos convenit, ne- que qui Josephum Mariamque condidit defectui amplius ascribetur, a quibus Jesus ortus est, qui ab ignoto illo Parente profectus est. Sin Jesus etiam ab angelis creatus est, et est angelorum unus opifex ipse, in unum et idem absurdum relabi uni- versos necesse est ; in quod et angeli ipsimet incur- rerunt. Neque illorum fabula constabit, lelalis cu- jusdam veneni, ac pestifera doctrinae referta. Sed nos, proligata hac hæresi, et in fugam conversa, perinde ac serpentis capite fidei ac veritatis baculo humi illiso, ad alias monstrorum horrendas effigies promoto gradu, funditus eas delere atque evertere conabimur. ADVERSUS CERINTHIANOS, Sive Merinthianos, Quæ est hæresis VIII, vel XXVIII. nominantur, qui eodem ex ferino salu procreatus virus suum in orbem terrarum profudit. Atque is nihil propemodum aliud, quam nobis supra comme- moratus ille Carpocras asseruit, eademque cum eo letalia in mundum venena propagavit. Siquidein pari in Christum calumnia censet, hunc e Maria Josephique semine esse prognatum : mundumque similiter ab angelis fabricatum. Neque ulla alia re discrepantem ab illo doctrinam invexit, nisi quod Judaicos etiam ritus adscivit. At idem legein ac prophetas ab angelis profectos asserit, eumque qui legem tulerit ex eorum angelorum esse numero a quibus orbis est conditus. Porro Cerinthus iste in Asia versatus doctrinam suam proferre isthic cœpit. Qui, ut ante diximus, minime a prima illa su- 1. Sequitur Cerinthus: a quo Cerinthiani her tici

ἀρχὴν πεποιημένος. Ηδη δὲ περὶ τούτου είπομεν, ὡς καὶ οὗτος ἐκήρυττεν οὐκ ἀπὸ τῆς πρώτης καὶ ἄνωθεν δυνάμεως τὸν κόσμον γεγεννῆσθαι, ἄνωθεν δὲ ἐκ τοῦ ἄνω Θεοῦ, μετὰ τὸ ἀδρυνθῆναι τὸν Ἰησοῦν τὸν ἐκ σπέρματος Ἰωσήφ και Μαρίας γεγεννημέ νον, κατεληλυθέναι τὸν Χριστὸν εἰς αὐτόν, τουτέστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς ἐν τῷ Ἰορ δάνῃ, καὶ ἀποκαλύψαι αὐτῷ, καὶ δι' αὐτοῦ τοῖς μετ' αὐτοῦ τὸν ἄγνωστον Πατέρα. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ ἦλθεν ἡ δύναμις εἰς αὐτὸν ἄνωθεν, δυνάμεις επιτε τελεκέναι, καὶ αὐτοῦ πεπονθότος τὸ ἐλθὸν ἄνωθεν ἀναπτῆναι ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἄνω. Πεπονθότα δὲ τὸν Ἰησοῦν, καὶ πάλιν ἐγηγερμένον· Χριστὸν δὲ τὸν ἄνωθεν ἐλθόντα εἰς αὐτὸν ἀπαθῆ ἀναπτάντα, ὅπερ ἐστὶ τὸ κατελθὸν ἐν εἴδει περιστερᾶς, καὶ οὐ τὸν Ἰη- σοῦν εἶναι Χριστόν. Β'. Ἐκπέπτωκε δὲ καὶ οὗτος, ὡς ὁρᾶτε πάντες οἱ τῆς ἀληθείας ἐρασταί. Φάσκει γὰρ τὸν νόμον δεδωκότα οὐκ ἀγαθόν, οὗ τῷ νόμῳ πείθεσθαι δοκεῖ, δῆλον δὲ, ὅτι ὡς ἀγαθῷ. Πῶς οὖν ὁ πονηρὸς τὸν ἀγαθὸν νόμον δέδωκεν; Εἰ γὰρ καλὸν τὸ μὴ μοιχεύειν, καὶ καλὸν τὸ μὴ φονεύειν, πόσω γε μᾶλλον ὁ ἐντειλάμε νος βελτίων εἴη, ἐάν γε ὁ μὴ πράξας ἀγαθὸς ὁμο λογεῖται! Πῶς δὲ κατηγορηθήσεται κακὰ πράττων δ τὸ ἀγαθὸν συμβουλεύων, καὶ ἀγαθὸν διδοὺς νόμον ; ᾿Αλλὰ μανιώδης ὁ ἀνὴρ τοιούτοις ἐγχειρῶν. Οὗτος δέ ἐστιν, ἀγαπητοὶ (95), εἷς τῶν ἐπὶ τῶν ἀποστόλων ὁ τὴν ταραχὴν ἐργασάμενος, ὅτε οἱ περὶ Ἰάκωβον γεγράφασιν εἰς τὴν Ἀντιόχειαν Ἐπιστολὴν, λέγοντες· Οτι ἔγνωμέν τινας ἐξ ἡμῶν πρὸς ὑμᾶς ἐλθόντας, καὶ ταράξαντας ὑμᾶς λόγοις, οἷς οὐ διετειλά μεθα. Καὶ οὗτος εἷς ἐστι τῶν ἀντιστάντων τῷ ἁγίῳ Πέτρῳ, ἐπειδὴ εἰσῆλθε προς Κορνήλιον τὸν ἅγιον, ὅτε μετεστείλατο αὐτὸν καταξιωθεὶς ὀπτασίας ἀγγέ λου. Καὶ ὁ Πέτρος ἐδίσταζε, καὶ εἶδε τὸ ὅραμα τῆς οθόνης, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ ἤκουσε παρὰ Κυρίου, μηδὲν κοινὸν λέγειν ἢ ἀκάθαρτον. Οὗτος οὖν παρ- εκίνει περὶ τοῦ Πέτρου ἀνελθόντος εἰς Ἱερουσαλὴμ τὰ πλήθη τῶν ἐκ περιτομῆς λέγων, ὅτι· Εἰσῆλθε προς ἄνδρας ἀκροβυστίαν ἔχοντας. Ἐποίησε δὲ τοῦτο Κήρινθος πρὶν ἢ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ κηρύξαι τὸ αὐτοῦ κα ρυγμα, καὶ ἐμπεσεῖν εἰς τὸ περισσότερον τῆς ἑαυτοῦ ἀπωλείας βάραθρον. Διὰ γὰρ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐμπερία τομον, δῆθεν ἀντιδικίας ένεκα τῶν ἐν ἀκροβυστία πιστῶν, διὰ τῆς περιτομῆς τὴν πρόφασιν ἐθηράσατο. Γ. Τοῦ δὲ Κυρίου πάντοτε τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ἀν θρωπότητος ποιουμένου, καὶ τὸ σαφὲς τῆς ἀληθείας ἐν τοῖς τῆς ἀληθείας υἱοῖς ἀσφαλιζομένου, καὶ δόντος Πέτρῳ τῷ ἁγίῳ ἀποστόλῳ ποιήσασθαι τὴν πρὸς αὐτὸν καὶ τοὺς αὐτοῦ ἐλέγχους, φανερά γίνεται ἡ τοῦ Κη- ρίνθου ἄνοια. Φησὶ γὰρ ὁ ἅγιος Πέτρος· Ἐγὼ ἤμην ἐν πόλει Ἰόππῃ· καὶ εἶδον ἐν μέσῃ τῇ ἡμέρᾳ περὶ ὥραν ἔκτην οθόνην καθιεμένην ἐν τέτρασιν premaque virtute fabricatum esse mundum censuit. A Tum ita docuit : postquam ille Jesus adolevit, qui ex Josephi Mariæque semine natus est, in hunc delapsum a summo illo Deo esse Christum, hoc est Spiritum sanctum, columbæ specie ad Jordanem, ac tum ei incoguitum Parentem, et per illum po- steris patefecisse. Ob idque mox ut in ipsum co³- lestis illa sese virtus infudit, portenta ac miracula patrasse, ac demum posteaquam passus est, quod e cœlo venerat, eodem relicto Jesum revo- lasse. Jesum porro et obiisse mortem, et ad vitam excitatum esse; Christum vero qui descenderat. pœnæ omnis expertem eo unde venerat reversum, qui idem ille est, qui columbæ specie delapsus fuerat : ita Jesum minime esse Christum. B excidit, ut intueri facile potestis, quicunque veritatis amore tenemini. Nam eum a quo lex tradita sit bonum negat esse, cujus tamen legi utique tanquam bonæ obtemperare videtur. Qui vero convenit, ut qui malus sit bonam legem præscripserit ? Si enim non adulterari, vel non occidere est honestum, quanto melior is est, qui ista præcepit, si is qui ea non commisit confessione omnium bonus habetur! Quo- nam pacto mali cujusdam facinoris accusari potest, qui bona consulit, ac tam bonam legem hominibus descripsit? Enimvero furiosus et amens est, qui ea jactare non est veritus. Atque idem ille, charissimi, fuit, qui apostolorum tempore tumultum illum ex- citavit, cum Jacobus caterique apostoli litteras An- C tiochiam scripserunt his verbis : Quoniam cognovi- mus, quosdam a nobis ad vos esse profectos, suisque vos perturbasse sermonibus, quibus non mandavi- mus, etc. Idemque eorum unus est, qui se Petro opposuerant, cum ad sanctum Cornelium ivisset, a quo post oblatum per visum angelum erat arces- situs *. Quo tempore dubitante Petro linteum illud cum iis, quæ continebat, oljectum est, et a Domino istud ipsum audiit ; ne quid commune vel impurum appellaret, Igitur Cerinthus circumcisorum gregem adversus Petrum revertentem commovit Hieroso- lymis, dicens Ingressus est ad viros præputium habentes ³. Quod quidem ab eo factum est, ante- quam suum in Asia dogma prædicaret, seque in exitii sui gurgitem profundius immitteret. Nam cum circumcisus bic esset, ut eos qui retento pra- putio fideles erant ulcisceretur, occasionem e circumcisione nactus est. III. Sed cum Dominus humani generis curam per- D petuo gerat, et in veritatis amantibus filiis certam ac constantem illius fidem stabilire ac confirmare soleat, cum sanctissimo apostolo Petro confutandi illius facultatem ac rationem dedisset, manifeste omnibus est Cerinthi comperta stoliditas. Ita enim Apostolus locutus est : Ego eram in civitatem Joppe : et vidi media luce circa horam sextam linteum . Act. xv, sqq. ' Act. x, sqq. • Act. XI, 3. 8. EPIPHANII 11. Verum et hic non minus quam reliqui omnes (93) Οὗτος δέ ἐστιν, ἀγαπητοί. Idipsum Philastrius scribit.

ἀρχὴν πεποιημένος. Ηδη δὲ περὶ τούτου είπομεν, ὡς καὶ οὗτος ἐκήρυττεν οὐκ ἀπὸ τῆς πρώτης καὶ ἄνωθεν δυνάμεως τὸν κόσμον γεγεννῆσθαι, ἄνωθεν δὲ ἐκ τοῦ ἄνω Θεοῦ, μετὰ τὸ ἀδρυνθῆναι τὸν Ἰησοῦν τὸν ἐκ σπέρματος Ἰωσήφ και Μαρίας γεγεννημέ νον, κατεληλυθέναι τὸν Χριστὸν εἰς αὐτόν, τουτέστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς ἐν τῷ Ἰορ δάνῃ, καὶ ἀποκαλύψαι αὐτῷ, καὶ δι' αὐτοῦ τοῖς μετ' αὐτοῦ τὸν ἄγνωστον Πατέρα. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ ἦλθεν ἡ δύναμις εἰς αὐτὸν ἄνωθεν, δυνάμεις επιτε τελεκέναι, καὶ αὐτοῦ πεπονθότος τὸ ἐλθὸν ἄνωθεν ἀναπτῆναι ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἄνω. Πεπονθότα δὲ τὸν Ἰησοῦν, καὶ πάλιν ἐγηγερμένον· Χριστὸν δὲ τὸν ἄνωθεν ἐλθόντα εἰς αὐτὸν ἀπαθῆ ἀναπτάντα, ὅπερ ἐστὶ τὸ κατελθὸν ἐν εἴδει περιστερᾶς, καὶ οὐ τὸν Ἰη- σοῦν εἶναι Χριστόν. Β'. Ἐκπέπτωκε δὲ καὶ οὗτος, ὡς ὁρᾶτε πάντες οἱ τῆς ἀληθείας ἐρασταί. Φάσκει γὰρ τὸν νόμον δεδωκότα οὐκ ἀγαθόν, οὗ τῷ νόμῳ πείθεσθαι δοκεῖ, δῆλον δὲ, ὅτι ὡς ἀγαθῷ. Πῶς οὖν ὁ πονηρὸς τὸν ἀγαθὸν νόμον δέδωκεν; Εἰ γὰρ καλὸν τὸ μὴ μοιχεύειν, καὶ καλὸν τὸ μὴ φονεύειν, πόσω γε μᾶλλον ὁ ἐντειλάμε νος βελτίων εἴη, ἐάν γε ὁ μὴ πράξας ἀγαθὸς ὁμο λογεῖται! Πῶς δὲ κατηγορηθήσεται κακὰ πράττων δ τὸ ἀγαθὸν συμβουλεύων, καὶ ἀγαθὸν διδοὺς νόμον ; ᾿Αλλὰ μανιώδης ὁ ἀνὴρ τοιούτοις ἐγχειρῶν. Οὗτος δέ ἐστιν, ἀγαπητοὶ (95), εἷς τῶν ἐπὶ τῶν ἀποστόλων ὁ τὴν ταραχὴν ἐργασάμενος, ὅτε οἱ περὶ Ἰάκωβον γεγράφασιν εἰς τὴν Ἀντιόχειαν Ἐπιστολὴν, λέγοντες· Οτι ἔγνωμέν τινας ἐξ ἡμῶν πρὸς ὑμᾶς ἐλθόντας, καὶ ταράξαντας ὑμᾶς λόγοις, οἷς οὐ διετειλά μεθα. Καὶ οὗτος εἷς ἐστι τῶν ἀντιστάντων τῷ ἁγίῳ Πέτρῳ, ἐπειδὴ εἰσῆλθε προς Κορνήλιον τὸν ἅγιον, ὅτε μετεστείλατο αὐτὸν καταξιωθεὶς ὀπτασίας ἀγγέ λου. Καὶ ὁ Πέτρος ἐδίσταζε, καὶ εἶδε τὸ ὅραμα τῆς οθόνης, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ ἤκουσε παρὰ Κυρίου, μηδὲν κοινὸν λέγειν ἢ ἀκάθαρτον. Οὗτος οὖν παρ- εκίνει περὶ τοῦ Πέτρου ἀνελθόντος εἰς Ἱερουσαλὴμ τὰ πλήθη τῶν ἐκ περιτομῆς λέγων, ὅτι· Εἰσῆλθε προς ἄνδρας ἀκροβυστίαν ἔχοντας. Ἐποίησε δὲ τοῦτο Κήρινθος πρὶν ἢ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ κηρύξαι τὸ αὐτοῦ κα ρυγμα, καὶ ἐμπεσεῖν εἰς τὸ περισσότερον τῆς ἑαυτοῦ ἀπωλείας βάραθρον. Διὰ γὰρ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐμπερία τομον, δῆθεν ἀντιδικίας ένεκα τῶν ἐν ἀκροβυστία πιστῶν, διὰ τῆς περιτομῆς τὴν πρόφασιν ἐθηράσατο. Γ. Τοῦ δὲ Κυρίου πάντοτε τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ἀν θρωπότητος ποιουμένου, καὶ τὸ σαφὲς τῆς ἀληθείας ἐν τοῖς τῆς ἀληθείας υἱοῖς ἀσφαλιζομένου, καὶ δόντος Πέτρῳ τῷ ἁγίῳ ἀποστόλῳ ποιήσασθαι τὴν πρὸς αὐτὸν καὶ τοὺς αὐτοῦ ἐλέγχους, φανερά γίνεται ἡ τοῦ Κη- ρίνθου ἄνοια. Φησὶ γὰρ ὁ ἅγιος Πέτρος· Ἐγὼ ἤμην ἐν πόλει Ἰόππῃ· καὶ εἶδον ἐν μέσῃ τῇ ἡμέρᾳ περὶ ὥραν ἔκτην οθόνην καθιεμένην ἐν τέτρασιν premaque virtute fabricatum esse mundum censuit. A Tum ita docuit : postquam ille Jesus adolevit, qui ex Josephi Mariæque semine natus est, in hunc delapsum a summo illo Deo esse Christum, hoc est Spiritum sanctum, columbæ specie ad Jordanem, ac tum ei incoguitum Parentem, et per illum po- steris patefecisse. Ob idque mox ut in ipsum co³- lestis illa sese virtus infudit, portenta ac miracula patrasse, ac demum posteaquam passus est, quod e cœlo venerat, eodem relicto Jesum revo- lasse. Jesum porro et obiisse mortem, et ad vitam excitatum esse; Christum vero qui descenderat. pœnæ omnis expertem eo unde venerat reversum, qui idem ille est, qui columbæ specie delapsus fuerat : ita Jesum minime esse Christum. B excidit, ut intueri facile potestis, quicunque veritatis amore tenemini. Nam eum a quo lex tradita sit bonum negat esse, cujus tamen legi utique tanquam bonæ obtemperare videtur. Qui vero convenit, ut qui malus sit bonam legem præscripserit ? Si enim non adulterari, vel non occidere est honestum, quanto melior is est, qui ista præcepit, si is qui ea non commisit confessione omnium bonus habetur! Quo- nam pacto mali cujusdam facinoris accusari potest, qui bona consulit, ac tam bonam legem hominibus descripsit? Enimvero furiosus et amens est, qui ea jactare non est veritus. Atque idem ille, charissimi, fuit, qui apostolorum tempore tumultum illum ex- citavit, cum Jacobus caterique apostoli litteras An- C tiochiam scripserunt his verbis : Quoniam cognovi- mus, quosdam a nobis ad vos esse profectos, suisque vos perturbasse sermonibus, quibus non mandavi- mus, etc. Idemque eorum unus est, qui se Petro opposuerant, cum ad sanctum Cornelium ivisset, a quo post oblatum per visum angelum erat arces- situs *. Quo tempore dubitante Petro linteum illud cum iis, quæ continebat, oljectum est, et a Domino istud ipsum audiit ; ne quid commune vel impurum appellaret, Igitur Cerinthus circumcisorum gregem adversus Petrum revertentem commovit Hieroso- lymis, dicens Ingressus est ad viros præputium habentes ³. Quod quidem ab eo factum est, ante- quam suum in Asia dogma prædicaret, seque in exitii sui gurgitem profundius immitteret. Nam cum circumcisus bic esset, ut eos qui retento pra- putio fideles erant ulcisceretur, occasionem e circumcisione nactus est. III. Sed cum Dominus humani generis curam per- D petuo gerat, et in veritatis amantibus filiis certam ac constantem illius fidem stabilire ac confirmare soleat, cum sanctissimo apostolo Petro confutandi illius facultatem ac rationem dedisset, manifeste omnibus est Cerinthi comperta stoliditas. Ita enim Apostolus locutus est : Ego eram in civitatem Joppe : et vidi media luce circa horam sextam linteum . Act. xv, sqq. ' Act. x, sqq. • Act. XI, 3. 8. EPIPHANII 11. Verum et hic non minus quam reliqui omnes (93) Οὗτος δέ ἐστιν, ἀγαπητοί. Idipsum Philastrius scribit.

ἀρχὴν πεποιημένος. Ηδη δὲ περὶ τούτου είπομεν, ὡς καὶ οὗτος ἐκήρυττεν οὐκ ἀπὸ τῆς πρώτης καὶ ἄνωθεν δυνάμεως τὸν κόσμον γεγεννῆσθαι, ἄνωθεν δὲ ἐκ τοῦ ἄνω Θεοῦ, μετὰ τὸ ἀδρυνθῆναι τὸν Ἰησοῦν τὸν ἐκ σπέρματος Ἰωσήφ και Μαρίας γεγεννημέ νον, κατεληλυθέναι τὸν Χριστὸν εἰς αὐτόν, τουτέστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς ἐν τῷ Ἰορ δάνῃ, καὶ ἀποκαλύψαι αὐτῷ, καὶ δι' αὐτοῦ τοῖς μετ' αὐτοῦ τὸν ἄγνωστον Πατέρα. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ ἦλθεν ἡ δύναμις εἰς αὐτὸν ἄνωθεν, δυνάμεις επιτε τελεκέναι, καὶ αὐτοῦ πεπονθότος τὸ ἐλθὸν ἄνωθεν ἀναπτῆναι ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἄνω. Πεπονθότα δὲ τὸν Ἰησοῦν, καὶ πάλιν ἐγηγερμένον· Χριστὸν δὲ τὸν ἄνωθεν ἐλθόντα εἰς αὐτὸν ἀπαθῆ ἀναπτάντα, ὅπερ ἐστὶ τὸ κατελθὸν ἐν εἴδει περιστερᾶς, καὶ οὐ τὸν Ἰη- σοῦν εἶναι Χριστόν. Β'. Ἐκπέπτωκε δὲ καὶ οὗτος, ὡς ὁρᾶτε πάντες οἱ τῆς ἀληθείας ἐρασταί. Φάσκει γὰρ τὸν νόμον δεδωκότα οὐκ ἀγαθόν, οὗ τῷ νόμῳ πείθεσθαι δοκεῖ, δῆλον δὲ, ὅτι ὡς ἀγαθῷ. Πῶς οὖν ὁ πονηρὸς τὸν ἀγαθὸν νόμον δέδωκεν; Εἰ γὰρ καλὸν τὸ μὴ μοιχεύειν, καὶ καλὸν τὸ μὴ φονεύειν, πόσω γε μᾶλλον ὁ ἐντειλάμε νος βελτίων εἴη, ἐάν γε ὁ μὴ πράξας ἀγαθὸς ὁμο λογεῖται! Πῶς δὲ κατηγορηθήσεται κακὰ πράττων δ τὸ ἀγαθὸν συμβουλεύων, καὶ ἀγαθὸν διδοὺς νόμον ; ᾿Αλλὰ μανιώδης ὁ ἀνὴρ τοιούτοις ἐγχειρῶν. Οὗτος δέ ἐστιν, ἀγαπητοὶ (95), εἷς τῶν ἐπὶ τῶν ἀποστόλων ὁ τὴν ταραχὴν ἐργασάμενος, ὅτε οἱ περὶ Ἰάκωβον γεγράφασιν εἰς τὴν Ἀντιόχειαν Ἐπιστολὴν, λέγοντες· Οτι ἔγνωμέν τινας ἐξ ἡμῶν πρὸς ὑμᾶς ἐλθόντας, καὶ ταράξαντας ὑμᾶς λόγοις, οἷς οὐ διετειλά μεθα. Καὶ οὗτος εἷς ἐστι τῶν ἀντιστάντων τῷ ἁγίῳ Πέτρῳ, ἐπειδὴ εἰσῆλθε προς Κορνήλιον τὸν ἅγιον, ὅτε μετεστείλατο αὐτὸν καταξιωθεὶς ὀπτασίας ἀγγέ λου. Καὶ ὁ Πέτρος ἐδίσταζε, καὶ εἶδε τὸ ὅραμα τῆς οθόνης, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ ἤκουσε παρὰ Κυρίου, μηδὲν κοινὸν λέγειν ἢ ἀκάθαρτον. Οὗτος οὖν παρ- εκίνει περὶ τοῦ Πέτρου ἀνελθόντος εἰς Ἱερουσαλὴμ τὰ πλήθη τῶν ἐκ περιτομῆς λέγων, ὅτι· Εἰσῆλθε προς ἄνδρας ἀκροβυστίαν ἔχοντας. Ἐποίησε δὲ τοῦτο Κήρινθος πρὶν ἢ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ κηρύξαι τὸ αὐτοῦ κα ρυγμα, καὶ ἐμπεσεῖν εἰς τὸ περισσότερον τῆς ἑαυτοῦ ἀπωλείας βάραθρον. Διὰ γὰρ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐμπερία τομον, δῆθεν ἀντιδικίας ένεκα τῶν ἐν ἀκροβυστία πιστῶν, διὰ τῆς περιτομῆς τὴν πρόφασιν ἐθηράσατο. Γ. Τοῦ δὲ Κυρίου πάντοτε τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ἀν θρωπότητος ποιουμένου, καὶ τὸ σαφὲς τῆς ἀληθείας ἐν τοῖς τῆς ἀληθείας υἱοῖς ἀσφαλιζομένου, καὶ δόντος Πέτρῳ τῷ ἁγίῳ ἀποστόλῳ ποιήσασθαι τὴν πρὸς αὐτὸν καὶ τοὺς αὐτοῦ ἐλέγχους, φανερά γίνεται ἡ τοῦ Κη- ρίνθου ἄνοια. Φησὶ γὰρ ὁ ἅγιος Πέτρος· Ἐγὼ ἤμην ἐν πόλει Ἰόππῃ· καὶ εἶδον ἐν μέσῃ τῇ ἡμέρᾳ περὶ ὥραν ἔκτην οθόνην καθιεμένην ἐν τέτρασιν premaque virtute fabricatum esse mundum censuit. A Tum ita docuit : postquam ille Jesus adolevit, qui ex Josephi Mariæque semine natus est, in hunc delapsum a summo illo Deo esse Christum, hoc est Spiritum sanctum, columbæ specie ad Jordanem, ac tum ei incoguitum Parentem, et per illum po- steris patefecisse. Ob idque mox ut in ipsum co³- lestis illa sese virtus infudit, portenta ac miracula patrasse, ac demum posteaquam passus est, quod e cœlo venerat, eodem relicto Jesum revo- lasse. Jesum porro et obiisse mortem, et ad vitam excitatum esse; Christum vero qui descenderat. pœnæ omnis expertem eo unde venerat reversum, qui idem ille est, qui columbæ specie delapsus fuerat : ita Jesum minime esse Christum. B excidit, ut intueri facile potestis, quicunque veritatis amore tenemini. Nam eum a quo lex tradita sit bonum negat esse, cujus tamen legi utique tanquam bonæ obtemperare videtur. Qui vero convenit, ut qui malus sit bonam legem præscripserit ? Si enim non adulterari, vel non occidere est honestum, quanto melior is est, qui ista præcepit, si is qui ea non commisit confessione omnium bonus habetur! Quo- nam pacto mali cujusdam facinoris accusari potest, qui bona consulit, ac tam bonam legem hominibus descripsit? Enimvero furiosus et amens est, qui ea jactare non est veritus. Atque idem ille, charissimi, fuit, qui apostolorum tempore tumultum illum ex- citavit, cum Jacobus caterique apostoli litteras An- C tiochiam scripserunt his verbis : Quoniam cognovi- mus, quosdam a nobis ad vos esse profectos, suisque vos perturbasse sermonibus, quibus non mandavi- mus, etc. Idemque eorum unus est, qui se Petro opposuerant, cum ad sanctum Cornelium ivisset, a quo post oblatum per visum angelum erat arces- situs *. Quo tempore dubitante Petro linteum illud cum iis, quæ continebat, oljectum est, et a Domino istud ipsum audiit ; ne quid commune vel impurum appellaret, Igitur Cerinthus circumcisorum gregem adversus Petrum revertentem commovit Hieroso- lymis, dicens Ingressus est ad viros præputium habentes ³. Quod quidem ab eo factum est, ante- quam suum in Asia dogma prædicaret, seque in exitii sui gurgitem profundius immitteret. Nam cum circumcisus bic esset, ut eos qui retento pra- putio fideles erant ulcisceretur, occasionem e circumcisione nactus est. III. Sed cum Dominus humani generis curam per- D petuo gerat, et in veritatis amantibus filiis certam ac constantem illius fidem stabilire ac confirmare soleat, cum sanctissimo apostolo Petro confutandi illius facultatem ac rationem dedisset, manifeste omnibus est Cerinthi comperta stoliditas. Ita enim Apostolus locutus est : Ego eram in civitatem Joppe : et vidi media luce circa horam sextam linteum . Act. xv, sqq. ' Act. x, sqq. • Act. XI, 3. 8. EPIPHANII 11. Verum et hic non minus quam reliqui omnes (93) Οὗτος δέ ἐστιν, ἀγαπητοί. Idipsum Philastrius scribit.

ἀρχαῖς, ἐν ᾗ ἦν πάντα τετράποδα καὶ ἑρπετά. Καὶ εἶπε μοι· Θῦσον καὶ φάγε. Ἐγὼ δὲ εἶπον· Κύριε, μηδαμῶς· ὅτι οὐδέποτε κοινὸν ἢ ἀκάθαρ τον εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου. Απεκρίθη δέ μοι ἐκ δευτέρου φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· ἡ ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κοίνου. Καὶ ἐξ αὐτῆς ἰδοὺ δύο ἄνδρες ειστήκεισαν εἰς τὴν οἰκίαν. Καὶ εἶπέ μοι τὸ Πνεῦμα· Πορεύου σύν αὐτοῖς μηδέν διακρι νόμενος. Καὶ λοιπὸν διηγεῖται, ὡς ἐν παραβολῇ ταῦτα, ἃ πρὸς αὐτὸν εἴρηται· καὶ ὡς οὐ τότε ἐδίδα- ξεν, ἕως ὅτι ὁ Κύριος ἐναργῶς ἔδειξεν αὐτῷ ὁ διὰ τῶν λόγων καὶ τύπων αὐτὸν ἐδίδασκεν. Εὐθὺς γὰρ αὐτοῦ ἀνοίξαντος τὸ στόμα, ὅτι ἦλθεν εἰς Καισάρειαν, επέπεσε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ Κορνήλιον. Καὶ ἰδὼν Πέτρος εἶπε· Μή τις δύναται κωλῦσαι τὸ ὕδωρ ἀπὸ τούτων τῶν καταξιωθέντων τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λαβεῖν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἐξ ἀρχῆς; Τὸ πᾶν δὲ ἦν τοῦτο μυστήριον, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρω πίας ἔργον, ὅπως ὅ τε ἅγιος Πέτρος καὶ πᾶς τις γνώ σεται, ὅτι οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων ἡ τῶν ἐθνῶν σωτηρία, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ. Προλαβε γὰρ ὁ Θεὸς δοῦναι τὴν δω- ρεὰν τοῦ Πνεύματος, καὶ τὴν τοῦ ἀγγέλου ὀπτασίαν, καὶ τὴν ἀποδοχὴν τῆς εὐχῆς, καὶ νηστειῶν, καὶ ἀγα- θοποιιῶν· ἵνα δ ἐπιστεύθησαν οἱ ἀπόστολοι, μάλιστα ὁ ἅγιος Πέτρος, καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι, μὴ ἀποστε ρήσωσι τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν κεκλημένον. Εt Β Δ'. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν τότε ἐπραγματεύθη, κινη θέντα ὑπὸ τοῦ προειρημένου ψευδαποστόλου Κηρίν- θου· ὡς καὶ ἄλλοτε στάσιν αὐτός τε καὶ οἱ μετ' αὐτ τοῦ εἰργάσαντο ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσαλήμ, όπηνίκα – Παῦλος ἀνῆλθε μετὰ Τίτου, ὡς καὶ οὗτος ἔφη, ὅτι Ανδρας ἀκροβυστους εἰσήνεγκε μεθ' ἑαυτοῦ, ήδη περὶ τούτου λέγων, Κεκοίνωκε, φησί, τὸν ἅγιον τόπον. Διὸ καὶ Παῦλος λέγει· Ἀλλ᾽ οὐδὲ Τίτος ὁ σὺν ἐμεί, Ελλην &ν, ἠναγκάσθη περιτμηθῆναι· διὰ δὲ τοὺς παρεισάκτους ψευδαδέλφους, οίτινες παρεισῆλθον κατασκοπῆσαι τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν, ἣν ἔχομεν ἐν Χριστῷ, οἷς οὐδὲ πρὸς ὥραν είξα- μεν τῇ ὑποταγῇ. Καὶ τοῖς ἐν ἀκροβυστία παραγγέλ- λων ἔλεγεν· Μὴ περιτέμνεσθε· ὅτι, ἐὰν περιτέμνη σθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει. Διήρκεσε δὲ ἡ περιτομὴ χρόνῳ ὑπηρετήσασα, έως ή μείζων περι τομή παρεγένετο, τουτέστι τὸ λουτρὸν τῆς παλιγγε νεσίας, ὡς παντί τω δῆλόν ἐστι, καὶ σαφέστερον δεί- κασται ἀπὸ τῶν παρὰ τοῖς ἀποστόλοις εἰρημένων, μάλιστα παρὰ τῷ ἁγίῳ Αποστόλῳ. Φάσκει γὰρ οὔ τους· Οἷς οὐδὲ πρὸς ὥραν είξαμεν τῇ ὑποταγή. Παντὶ δὲ τῷ βουλομένῳ κατανοεῖν τὰ παρὰ τοῖς ἀπο- στόλοις τότε πεπραγματευμένα, θαυμάσαι Επεστι, πῶς τὰ παρὰ τῇ αἱρέσει ταύτῃ ἐξ ἐπινοίας πνεύματος πλάνης ἐνεργηθέντα τὸν χαρακτῆρα ὑποδείκνυσι τῶν διὰ τῶν αἱρέσεων τούτων ἐν τοῖς ἀποστόλοις τὴν κιν νησιν ἐργασαμένων. Αποστάντων γὰρ τούτων, καὶ εἰς ψευδαποστόλους τραπέντων, καὶ ἄλλους ψευδ αποστόλους άποστειλάντων, ὡς καὶ ἤδη προείρηται, εἰς τὴν ᾿Αντιόχειαν ἐν ἀρχῇ, καὶ εἰς ἄλλους τόπους, λέγοντας, ὅτι, Ἐὰν μὴ περιτμηθῆτε, καὶ φυλά • ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXVIIL A quatuor initiis summitti de calo, in quo erant omnia quadrupedia, et reptilia. dixit mihi : Occide et manduca. Dixi autem: Nequaquam, Domine; quia nihil unquam commune vel immundum introivit in os meum. Respondit autem mihi vos de cœlo : Qua Deus mun- davit, tu ne communia dixeris. Et confestim ecce duo viri astiterunt in domo. Et dixit mihi Spiritus : Vade cum ipsis nihil hesitans '. Atque ita deinceps, quæ sibi nuntiata sunt velut per parabolam edis- serit : nec se, prius ad docendum accessisse, quanı aperte Dominus ea monstraret, quæ verbis antea, Agurisque significaverat. Etenim simulat que os aperire coepit tum cum Caesareain attigit, Spiritus sanctus in Cornelium delapsus est. Quod ubi Petrus conspexit, Nunquid, ait, aquam quis prohibere potest ab his, qui Spiritu sancto, uti et nos initio, dignati sunt? lloc vero totum mysterium quoddam, ac divinæ benignitatis opus erat, ut tam Petrus quam cæteri omnes intelligerent, non hominibus, sed Deo gentilium salutem essetribuendam. Etenim munus illud divini Spiritus, et angeli aspectum largiri antea voluit, necnon et ¡llius approbare preces ac jejunia, reliquaque ab eo praeclare gesta ; ut quod apostolis præcipueque Petro, commissum fuerat, eo ne privatum hominem illum vellent, quem Deus reipsa vocaverat. B IV. Atque hæc quidem eo modo tunc ad::inistrata sunt, quæ falsus ille apostolus Cerintbus seditiose commoverat. Quemadmodum alias Hierosolymis cum suis idem ille tumultus concivit : quando sci- D Act. x1, 5-12. • Act. x, 47. Act. x1, 3. licet cum Tito Paulus advenit, atque ita idem ille locutus est. Viros præputium habentes secum in- duxit, quibus de Tho significabat : Locum, inquit, sanctum profanum fecit. Quare ita Paulus dixit : Sed neque Titus qui mecum erat, cum esset gentilis, compulsus est circumcidi. Sed propter subintroductos falsos fratres, qui subintroierunt explorare libertatem quam habemus in Christo. Quibus neque ad horam cessimus subjectione °. Deinde præputio præditos his verbis hortabatur: Nolite circumcidi. Nam si circumcidamini, Christus nihil proderit*. Circumcisio porro tandiu suum tempus habuit, donec major circumcisio ejus est loco substituta, nempe illa lotionis iterata generatio; id quod nemini obscurum est, evidentiusque per ea quæ cum a aliis apostolis, tum præcipue a Paulo dicta sunt, ostenditur. Ita enim ille: Quibus neque ad horam cessimus subjectione. Quod si quis ea quæ tum ab apostolis gesta sunt animadvertere voluerit, huic admirari cumprimis occurret, quemadmodum quæ tum ab hac hæresi mendacis instincta spiritus administrata sunt, proprias illorum notas exprimant, qui per istiusmodi hæreses motus illos in apostolis concitarunt: nam cum isti a fidei integritate defe- cissent, et in falsos apostolos essent conversi, alios- que perinde falsos apostolos misissent, qui dice- rent Nisi circumcidamini, et custodiatis legem * Galat. 11, 3-5. • Galat. v, 2.

ἀρχαῖς, ἐν ᾗ ἦν πάντα τετράποδα καὶ ἑρπετά. Καὶ εἶπε μοι· Θῦσον καὶ φάγε. Ἐγὼ δὲ εἶπον· Κύριε, μηδαμῶς· ὅτι οὐδέποτε κοινὸν ἢ ἀκάθαρ τον εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου. Απεκρίθη δέ μοι ἐκ δευτέρου φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· ἡ ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κοίνου. Καὶ ἐξ αὐτῆς ἰδοὺ δύο ἄνδρες ειστήκεισαν εἰς τὴν οἰκίαν. Καὶ εἶπέ μοι τὸ Πνεῦμα· Πορεύου σύν αὐτοῖς μηδέν διακρι νόμενος. Καὶ λοιπὸν διηγεῖται, ὡς ἐν παραβολῇ ταῦτα, ἃ πρὸς αὐτὸν εἴρηται· καὶ ὡς οὐ τότε ἐδίδα- ξεν, ἕως ὅτι ὁ Κύριος ἐναργῶς ἔδειξεν αὐτῷ ὁ διὰ τῶν λόγων καὶ τύπων αὐτὸν ἐδίδασκεν. Εὐθὺς γὰρ αὐτοῦ ἀνοίξαντος τὸ στόμα, ὅτι ἦλθεν εἰς Καισάρειαν, επέπεσε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ Κορνήλιον. Καὶ ἰδὼν Πέτρος εἶπε· Μή τις δύναται κωλῦσαι τὸ ὕδωρ ἀπὸ τούτων τῶν καταξιωθέντων τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λαβεῖν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἐξ ἀρχῆς; Τὸ πᾶν δὲ ἦν τοῦτο μυστήριον, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρω πίας ἔργον, ὅπως ὅ τε ἅγιος Πέτρος καὶ πᾶς τις γνώ σεται, ὅτι οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων ἡ τῶν ἐθνῶν σωτηρία, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ. Προλαβε γὰρ ὁ Θεὸς δοῦναι τὴν δω- ρεὰν τοῦ Πνεύματος, καὶ τὴν τοῦ ἀγγέλου ὀπτασίαν, καὶ τὴν ἀποδοχὴν τῆς εὐχῆς, καὶ νηστειῶν, καὶ ἀγα- θοποιιῶν· ἵνα δ ἐπιστεύθησαν οἱ ἀπόστολοι, μάλιστα ὁ ἅγιος Πέτρος, καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι, μὴ ἀποστε ρήσωσι τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν κεκλημένον. Εt Β Δ'. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν τότε ἐπραγματεύθη, κινη θέντα ὑπὸ τοῦ προειρημένου ψευδαποστόλου Κηρίν- θου· ὡς καὶ ἄλλοτε στάσιν αὐτός τε καὶ οἱ μετ' αὐτ τοῦ εἰργάσαντο ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσαλήμ, όπηνίκα – Παῦλος ἀνῆλθε μετὰ Τίτου, ὡς καὶ οὗτος ἔφη, ὅτι Ανδρας ἀκροβυστους εἰσήνεγκε μεθ' ἑαυτοῦ, ήδη περὶ τούτου λέγων, Κεκοίνωκε, φησί, τὸν ἅγιον τόπον. Διὸ καὶ Παῦλος λέγει· Ἀλλ᾽ οὐδὲ Τίτος ὁ σὺν ἐμεί, Ελλην &ν, ἠναγκάσθη περιτμηθῆναι· διὰ δὲ τοὺς παρεισάκτους ψευδαδέλφους, οίτινες παρεισῆλθον κατασκοπῆσαι τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν, ἣν ἔχομεν ἐν Χριστῷ, οἷς οὐδὲ πρὸς ὥραν είξα- μεν τῇ ὑποταγῇ. Καὶ τοῖς ἐν ἀκροβυστία παραγγέλ- λων ἔλεγεν· Μὴ περιτέμνεσθε· ὅτι, ἐὰν περιτέμνη σθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει. Διήρκεσε δὲ ἡ περιτομὴ χρόνῳ ὑπηρετήσασα, έως ή μείζων περι τομή παρεγένετο, τουτέστι τὸ λουτρὸν τῆς παλιγγε νεσίας, ὡς παντί τω δῆλόν ἐστι, καὶ σαφέστερον δεί- κασται ἀπὸ τῶν παρὰ τοῖς ἀποστόλοις εἰρημένων, μάλιστα παρὰ τῷ ἁγίῳ Αποστόλῳ. Φάσκει γὰρ οὔ τους· Οἷς οὐδὲ πρὸς ὥραν είξαμεν τῇ ὑποταγή. Παντὶ δὲ τῷ βουλομένῳ κατανοεῖν τὰ παρὰ τοῖς ἀπο- στόλοις τότε πεπραγματευμένα, θαυμάσαι Επεστι, πῶς τὰ παρὰ τῇ αἱρέσει ταύτῃ ἐξ ἐπινοίας πνεύματος πλάνης ἐνεργηθέντα τὸν χαρακτῆρα ὑποδείκνυσι τῶν διὰ τῶν αἱρέσεων τούτων ἐν τοῖς ἀποστόλοις τὴν κιν νησιν ἐργασαμένων. Αποστάντων γὰρ τούτων, καὶ εἰς ψευδαποστόλους τραπέντων, καὶ ἄλλους ψευδ αποστόλους άποστειλάντων, ὡς καὶ ἤδη προείρηται, εἰς τὴν ᾿Αντιόχειαν ἐν ἀρχῇ, καὶ εἰς ἄλλους τόπους, λέγοντας, ὅτι, Ἐὰν μὴ περιτμηθῆτε, καὶ φυλά • ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXVIIL A quatuor initiis summitti de calo, in quo erant omnia quadrupedia, et reptilia. dixit mihi : Occide et manduca. Dixi autem: Nequaquam, Domine; quia nihil unquam commune vel immundum introivit in os meum. Respondit autem mihi vos de cœlo : Qua Deus mun- davit, tu ne communia dixeris. Et confestim ecce duo viri astiterunt in domo. Et dixit mihi Spiritus : Vade cum ipsis nihil hesitans '. Atque ita deinceps, quæ sibi nuntiata sunt velut per parabolam edis- serit : nec se, prius ad docendum accessisse, quanı aperte Dominus ea monstraret, quæ verbis antea, Agurisque significaverat. Etenim simulat que os aperire coepit tum cum Caesareain attigit, Spiritus sanctus in Cornelium delapsus est. Quod ubi Petrus conspexit, Nunquid, ait, aquam quis prohibere potest ab his, qui Spiritu sancto, uti et nos initio, dignati sunt? lloc vero totum mysterium quoddam, ac divinæ benignitatis opus erat, ut tam Petrus quam cæteri omnes intelligerent, non hominibus, sed Deo gentilium salutem essetribuendam. Etenim munus illud divini Spiritus, et angeli aspectum largiri antea voluit, necnon et ¡llius approbare preces ac jejunia, reliquaque ab eo praeclare gesta ; ut quod apostolis præcipueque Petro, commissum fuerat, eo ne privatum hominem illum vellent, quem Deus reipsa vocaverat. B IV. Atque hæc quidem eo modo tunc ad::inistrata sunt, quæ falsus ille apostolus Cerintbus seditiose commoverat. Quemadmodum alias Hierosolymis cum suis idem ille tumultus concivit : quando sci- D Act. x1, 5-12. • Act. x, 47. Act. x1, 3. licet cum Tito Paulus advenit, atque ita idem ille locutus est. Viros præputium habentes secum in- duxit, quibus de Tho significabat : Locum, inquit, sanctum profanum fecit. Quare ita Paulus dixit : Sed neque Titus qui mecum erat, cum esset gentilis, compulsus est circumcidi. Sed propter subintroductos falsos fratres, qui subintroierunt explorare libertatem quam habemus in Christo. Quibus neque ad horam cessimus subjectione °. Deinde præputio præditos his verbis hortabatur: Nolite circumcidi. Nam si circumcidamini, Christus nihil proderit*. Circumcisio porro tandiu suum tempus habuit, donec major circumcisio ejus est loco substituta, nempe illa lotionis iterata generatio; id quod nemini obscurum est, evidentiusque per ea quæ cum a aliis apostolis, tum præcipue a Paulo dicta sunt, ostenditur. Ita enim ille: Quibus neque ad horam cessimus subjectione. Quod si quis ea quæ tum ab apostolis gesta sunt animadvertere voluerit, huic admirari cumprimis occurret, quemadmodum quæ tum ab hac hæresi mendacis instincta spiritus administrata sunt, proprias illorum notas exprimant, qui per istiusmodi hæreses motus illos in apostolis concitarunt: nam cum isti a fidei integritate defe- cissent, et in falsos apostolos essent conversi, alios- que perinde falsos apostolos misissent, qui dice- rent Nisi circumcidamini, et custodiatis legem * Galat. 11, 3-5. • Galat. v, 2.

ἀρχαῖς, ἐν ᾗ ἦν πάντα τετράποδα καὶ ἑρπετά. Καὶ εἶπε μοι· Θῦσον καὶ φάγε. Ἐγὼ δὲ εἶπον· Κύριε, μηδαμῶς· ὅτι οὐδέποτε κοινὸν ἢ ἀκάθαρ τον εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου. Απεκρίθη δέ μοι ἐκ δευτέρου φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· ἡ ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κοίνου. Καὶ ἐξ αὐτῆς ἰδοὺ δύο ἄνδρες ειστήκεισαν εἰς τὴν οἰκίαν. Καὶ εἶπέ μοι τὸ Πνεῦμα· Πορεύου σύν αὐτοῖς μηδέν διακρι νόμενος. Καὶ λοιπὸν διηγεῖται, ὡς ἐν παραβολῇ ταῦτα, ἃ πρὸς αὐτὸν εἴρηται· καὶ ὡς οὐ τότε ἐδίδα- ξεν, ἕως ὅτι ὁ Κύριος ἐναργῶς ἔδειξεν αὐτῷ ὁ διὰ τῶν λόγων καὶ τύπων αὐτὸν ἐδίδασκεν. Εὐθὺς γὰρ αὐτοῦ ἀνοίξαντος τὸ στόμα, ὅτι ἦλθεν εἰς Καισάρειαν, επέπεσε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ Κορνήλιον. Καὶ ἰδὼν Πέτρος εἶπε· Μή τις δύναται κωλῦσαι τὸ ὕδωρ ἀπὸ τούτων τῶν καταξιωθέντων τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λαβεῖν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἐξ ἀρχῆς; Τὸ πᾶν δὲ ἦν τοῦτο μυστήριον, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρω πίας ἔργον, ὅπως ὅ τε ἅγιος Πέτρος καὶ πᾶς τις γνώ σεται, ὅτι οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων ἡ τῶν ἐθνῶν σωτηρία, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ. Προλαβε γὰρ ὁ Θεὸς δοῦναι τὴν δω- ρεὰν τοῦ Πνεύματος, καὶ τὴν τοῦ ἀγγέλου ὀπτασίαν, καὶ τὴν ἀποδοχὴν τῆς εὐχῆς, καὶ νηστειῶν, καὶ ἀγα- θοποιιῶν· ἵνα δ ἐπιστεύθησαν οἱ ἀπόστολοι, μάλιστα ὁ ἅγιος Πέτρος, καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι, μὴ ἀποστε ρήσωσι τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν κεκλημένον. Εt Β Δ'. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν τότε ἐπραγματεύθη, κινη θέντα ὑπὸ τοῦ προειρημένου ψευδαποστόλου Κηρίν- θου· ὡς καὶ ἄλλοτε στάσιν αὐτός τε καὶ οἱ μετ' αὐτ τοῦ εἰργάσαντο ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσαλήμ, όπηνίκα – Παῦλος ἀνῆλθε μετὰ Τίτου, ὡς καὶ οὗτος ἔφη, ὅτι Ανδρας ἀκροβυστους εἰσήνεγκε μεθ' ἑαυτοῦ, ήδη περὶ τούτου λέγων, Κεκοίνωκε, φησί, τὸν ἅγιον τόπον. Διὸ καὶ Παῦλος λέγει· Ἀλλ᾽ οὐδὲ Τίτος ὁ σὺν ἐμεί, Ελλην &ν, ἠναγκάσθη περιτμηθῆναι· διὰ δὲ τοὺς παρεισάκτους ψευδαδέλφους, οίτινες παρεισῆλθον κατασκοπῆσαι τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν, ἣν ἔχομεν ἐν Χριστῷ, οἷς οὐδὲ πρὸς ὥραν είξα- μεν τῇ ὑποταγῇ. Καὶ τοῖς ἐν ἀκροβυστία παραγγέλ- λων ἔλεγεν· Μὴ περιτέμνεσθε· ὅτι, ἐὰν περιτέμνη σθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει. Διήρκεσε δὲ ἡ περιτομὴ χρόνῳ ὑπηρετήσασα, έως ή μείζων περι τομή παρεγένετο, τουτέστι τὸ λουτρὸν τῆς παλιγγε νεσίας, ὡς παντί τω δῆλόν ἐστι, καὶ σαφέστερον δεί- κασται ἀπὸ τῶν παρὰ τοῖς ἀποστόλοις εἰρημένων, μάλιστα παρὰ τῷ ἁγίῳ Αποστόλῳ. Φάσκει γὰρ οὔ τους· Οἷς οὐδὲ πρὸς ὥραν είξαμεν τῇ ὑποταγή. Παντὶ δὲ τῷ βουλομένῳ κατανοεῖν τὰ παρὰ τοῖς ἀπο- στόλοις τότε πεπραγματευμένα, θαυμάσαι Επεστι, πῶς τὰ παρὰ τῇ αἱρέσει ταύτῃ ἐξ ἐπινοίας πνεύματος πλάνης ἐνεργηθέντα τὸν χαρακτῆρα ὑποδείκνυσι τῶν διὰ τῶν αἱρέσεων τούτων ἐν τοῖς ἀποστόλοις τὴν κιν νησιν ἐργασαμένων. Αποστάντων γὰρ τούτων, καὶ εἰς ψευδαποστόλους τραπέντων, καὶ ἄλλους ψευδ αποστόλους άποστειλάντων, ὡς καὶ ἤδη προείρηται, εἰς τὴν ᾿Αντιόχειαν ἐν ἀρχῇ, καὶ εἰς ἄλλους τόπους, λέγοντας, ὅτι, Ἐὰν μὴ περιτμηθῆτε, καὶ φυλά • ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXVIIL A quatuor initiis summitti de calo, in quo erant omnia quadrupedia, et reptilia. dixit mihi : Occide et manduca. Dixi autem: Nequaquam, Domine; quia nihil unquam commune vel immundum introivit in os meum. Respondit autem mihi vos de cœlo : Qua Deus mun- davit, tu ne communia dixeris. Et confestim ecce duo viri astiterunt in domo. Et dixit mihi Spiritus : Vade cum ipsis nihil hesitans '. Atque ita deinceps, quæ sibi nuntiata sunt velut per parabolam edis- serit : nec se, prius ad docendum accessisse, quanı aperte Dominus ea monstraret, quæ verbis antea, Agurisque significaverat. Etenim simulat que os aperire coepit tum cum Caesareain attigit, Spiritus sanctus in Cornelium delapsus est. Quod ubi Petrus conspexit, Nunquid, ait, aquam quis prohibere potest ab his, qui Spiritu sancto, uti et nos initio, dignati sunt? lloc vero totum mysterium quoddam, ac divinæ benignitatis opus erat, ut tam Petrus quam cæteri omnes intelligerent, non hominibus, sed Deo gentilium salutem essetribuendam. Etenim munus illud divini Spiritus, et angeli aspectum largiri antea voluit, necnon et ¡llius approbare preces ac jejunia, reliquaque ab eo praeclare gesta ; ut quod apostolis præcipueque Petro, commissum fuerat, eo ne privatum hominem illum vellent, quem Deus reipsa vocaverat. B IV. Atque hæc quidem eo modo tunc ad::inistrata sunt, quæ falsus ille apostolus Cerintbus seditiose commoverat. Quemadmodum alias Hierosolymis cum suis idem ille tumultus concivit : quando sci- D Act. x1, 5-12. • Act. x, 47. Act. x1, 3. licet cum Tito Paulus advenit, atque ita idem ille locutus est. Viros præputium habentes secum in- duxit, quibus de Tho significabat : Locum, inquit, sanctum profanum fecit. Quare ita Paulus dixit : Sed neque Titus qui mecum erat, cum esset gentilis, compulsus est circumcidi. Sed propter subintroductos falsos fratres, qui subintroierunt explorare libertatem quam habemus in Christo. Quibus neque ad horam cessimus subjectione °. Deinde præputio præditos his verbis hortabatur: Nolite circumcidi. Nam si circumcidamini, Christus nihil proderit*. Circumcisio porro tandiu suum tempus habuit, donec major circumcisio ejus est loco substituta, nempe illa lotionis iterata generatio; id quod nemini obscurum est, evidentiusque per ea quæ cum a aliis apostolis, tum præcipue a Paulo dicta sunt, ostenditur. Ita enim ille: Quibus neque ad horam cessimus subjectione. Quod si quis ea quæ tum ab apostolis gesta sunt animadvertere voluerit, huic admirari cumprimis occurret, quemadmodum quæ tum ab hac hæresi mendacis instincta spiritus administrata sunt, proprias illorum notas exprimant, qui per istiusmodi hæreses motus illos in apostolis concitarunt: nam cum isti a fidei integritate defe- cissent, et in falsos apostolos essent conversi, alios- que perinde falsos apostolos misissent, qui dice- rent Nisi circumcidamini, et custodiatis legem * Galat. 11, 3-5. • Galat. v, 2.

Α ξητε τὸν νόμον Μωϋσέως, οὐ δύνασθε σωθῆναι Β οὐχ ἡ τυχοῦσα τότε ταραχὴ ἐγένετο, ώς προείρηται. Καὶ οὗτοί εἰσιν οἱ παρὰ τῷ Παύλῳ εἰρημένοι ψευδ απόστολοι, εργάται δόλιοι, μετασχηματιζόμενοι εἰς ἀποστόλους Χριστοῦ. Ε'. Χρῶνται γὰρ τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ ἀπὸ μέρους, καὶ οὐχὶ ὅλῳ· ἀλλὰ διὰ τὴν γενεαλο γίαν τὴν ἔνσαρκον, καὶ ταύτην μαρτυρίαν φέρουσι ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου, πάλιν λέγοντες, ὅτι ἀρκετὸν τῷ μαθητῇ, ἵνα γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος. Τί ούν, φασί; Περιετμήθη ὁ Ἰησοῦς· περιτμήθητι καὶ αὐτός. Χριστὸς κατὰ νόμον, φασὶν, ἐπολιτεύσατο, καὶ αὐτὸς τὰ ἴσα ποίησον. "Οθεν καί τινες ἐκ τούτων, ὡς ὑπὸ δηλητηρίων υφαρπαχθέντες, πείθονται ταῖς πιθανο- λογίαις διὰ τὸ τὸν Χριστὸν περιτετμῆσθαι. Τὸν δὲ Παῦλον ἀθετοῦσι, διὰ τὸ μὴ πείθεσθαι τῇ περιτομῇ. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκβάλλουσιν αὐτὸν, διὰ τὸ εἰρηκέναι· Οσοι ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε· καὶ ὅτι, Ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει Ζ'. Οὗτος δὲ ὁ Κήρινθος ἀνόητος καὶ ἀνοήτων διδά- σκαλος φάσκει πάλιν τολμήσας, Χριστὸν πεπονθέναι καὶ ἐσταυρῶσθαι, μήπω δὲ ἐγηγέρθαι. Μέλλειν δὲ ἀνίστασθαι, ὅταν ἡ καθόλου γένηται νεκρῶν ἀνάστα σις. Ασύστατα τοίνυν ταῦτα παρ' ἐκείνοις τά τε ῥήματα καὶ νοήματα. "Οθεν καὶ ὁ Παῦλος ἐκπληττό μενος τοῖς μὲν ἀπιστοῦσι τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν τῇ μελλούσῃ ἔσεσθαι, λέγει· Εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρον. ται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται· καὶ τὸ, Φάγωμεν καὶ πίωμεν· αὔριον γὰρ ἀποθνήσκομεν καὶ τὸ, Μὴ πλα νᾶσθε φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί· πά- λιν δὲ τοῖς λέγουσι τὸν Χριστὸν μηδέπω έγηγερμένον ὡσαύτως τὸν ἔλεγχον ἐπιφέρει, λέγων· Εἰ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, μάταιον τὸ κήρυγμα ἡμῶν, μα ταία καὶ ἡ πίστις ὑμῶν· εὑρισκόμεθα δὲ καὶ ψευ δομάρτυρες τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστὸν, ὃν οὐκ ἤγειρεν· ὡς τῶν μὲν ἀποστόλων κηρυττόντων Χριστὸν ἐγηγέρθαι, τινῶν δὲ αἱρέσεων λεγουσών Χριστὸν μὲν ἐγηγέρθαι, νεκροὺς δὲ μὴ ἐγείρεσθαι. Ἐν ταύτῃ γὰρ τῇ πατρίδι, φημὶ δὲ ᾿Ασίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Γαλατίᾳ πάνυ ήκμασε τὸ τούτων διδασκαλεῖον, ἐν οἷς καί τι παραδόσεως πράγμα ἦλθεν εἰς ἡμᾶς· ὡς τινῶν μὲν παρ' αὐτοῖς προφθανόντων τελευτῆσαι ἄνευ βαπτίσματος, ἄλλους δὲ ἀντ᾿ αὐτῶν εἰς ὄνομα ἐκεί νων βαπτίζεσθαι, ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐν τῇ ἀναστάσει ἀνα- στάντας αὐτοὺς δίκην δοῦναι τιμωρίας, βάπτισμα μὴ εἰληφότας, γίνεσθαι δὲ ὑποχειρίους τῆς τοῦ κοσμο - ποιοῦ ἐξουσίας. Καὶ τούτου ένεκα ή παράδοσις (94) ή ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς φησι τὸν αὐτὸν ἅγιον Απόστολον εἰρηκέναι· Εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν; Καλῶς δὲ ἄλλοι τὸ ῥητὸν ερμηνεύοντες, φασὶν ὅτι οἱ μέλλοντες τελευταν, ἐὰν * 383° S. EPIPHANII Moysi, non poiestis salvari', ingens inde facta com- motio est, ut ante diximus. Atque illi ipsi sunt quos Paulus falsos apostolos vocat, operarios sub- dolos, transformantes se in apostolos Christi . V. Matthæi enim Evangelio non integro, sed ex parte duntaxat utuntur, nimirum propter genealo- giam, quæ ejus est carnis propria, quod quidem Evangelii testimonium afferunt, atque ita prædi- cant. Sufficit discipulo, si sit sicut magister ejus. Quid igitur, inquiunt? Circumcisus est Jesus: tu quoque ipse circumcidere. Christus ex legis prae- scripto vitam instituit : tu igitur eadem facito. Hinc nonnulli sic ab illis tanquam venenatis serpentibus abrepti verisimilibus illorum rationibus assentiun- tur, ex eo maxime quod et Christus circumcisio- nem susceperit. Quod ad Paulum pertinet, hunc penitus explodunt, propterea quod circumcisionem abdicarit, et eumdem idcirco rejiciunt, quod istud usurpaverit. Quicunque in lege justificamini a gratia excidistis*; et, Si circumcidamini, Christus nihil vobis proderit". VI. Ad bac Gerinthus homo stolidus, ac stoli- dorum magister, dicere nihil est veritus, passum quidem ac crucifixum esse Christum, nondum ta- men a mortuis excitatum, ac tum demum cun mortui resurgent omnes excitandum. Itaque ejus- modi illorum et dicta, et dogmata cohærere nullo modo possunt. Indidemque Paulus sic eos qui re- surrecturos mortuos diffiderent redarguit. Si mortuί non resurgunt, neque Christus resurrexit ", Eoden- C que pertinet illud: Edamus et bibamus, cras enim moriemur'. Tum istud : Nolite errare : Cor- rumpunt bonos mores colloquia pravas. Ac rursum eos, qui Christum adhuc resurrexisse negarent, hoc modo convincit: Si Christus non resurrexit, vana est prædicatio nostra; inanis et fides vestra : invenimur autem et fulsi lestes Dei, quoniam susci- tavit Christum, quem non suscitavit. Quibus indi- cat, Christum a mortuis excitatum prædicasse quidem apostolos, quasdam vero hæreses tametsi surrexisse Christum assererent, mortuorum ta- inen resurrectionem negasse. Etenim in hac ipsa regione Asiæ, necnon et in Galatia illorum ejus- modi schola cumprimis ac disciplina floruit. De quo istud a majoribus traditum accepimus, non- nullos ex eo genere citra baptismum excessisse, ac pro iis alios baptismum eorumdem suscepisse no- mine, ne cum extrema demum resurrectione revo- cati ad vitam essent, prætermissi baptismi pœnas dependerent, atque ejus qui mundum condidit de- minationi subessent. Cujus rei gratia usurpatum illud ab Apostolo eadem ad nos auditione perlatum est : Si omnino mortui non resurgunt, quid est quod Act. xv, 1. › II Cor. xi, 3. • ibid. 33. • ibid 14, 15. • Matth. x, 25. lib. De resur. et v contr. Mar. ad cum modum Apo- D Galat. v, 4. • ibid. 2. Cor. xv, 16. ibid. 32. stoli locum illum explicat: de quo interpretes con- sule. (94) Καὶ τούτου ἕνεκα ἡ παράδοσις. Tertul.

Α ξητε τὸν νόμον Μωϋσέως, οὐ δύνασθε σωθῆναι Β οὐχ ἡ τυχοῦσα τότε ταραχὴ ἐγένετο, ώς προείρηται. Καὶ οὗτοί εἰσιν οἱ παρὰ τῷ Παύλῳ εἰρημένοι ψευδ απόστολοι, εργάται δόλιοι, μετασχηματιζόμενοι εἰς ἀποστόλους Χριστοῦ. Ε'. Χρῶνται γὰρ τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ ἀπὸ μέρους, καὶ οὐχὶ ὅλῳ· ἀλλὰ διὰ τὴν γενεαλο γίαν τὴν ἔνσαρκον, καὶ ταύτην μαρτυρίαν φέρουσι ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου, πάλιν λέγοντες, ὅτι ἀρκετὸν τῷ μαθητῇ, ἵνα γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος. Τί ούν, φασί; Περιετμήθη ὁ Ἰησοῦς· περιτμήθητι καὶ αὐτός. Χριστὸς κατὰ νόμον, φασὶν, ἐπολιτεύσατο, καὶ αὐτὸς τὰ ἴσα ποίησον. "Οθεν καί τινες ἐκ τούτων, ὡς ὑπὸ δηλητηρίων υφαρπαχθέντες, πείθονται ταῖς πιθανο- λογίαις διὰ τὸ τὸν Χριστὸν περιτετμῆσθαι. Τὸν δὲ Παῦλον ἀθετοῦσι, διὰ τὸ μὴ πείθεσθαι τῇ περιτομῇ. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκβάλλουσιν αὐτὸν, διὰ τὸ εἰρηκέναι· Οσοι ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε· καὶ ὅτι, Ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει Ζ'. Οὗτος δὲ ὁ Κήρινθος ἀνόητος καὶ ἀνοήτων διδά- σκαλος φάσκει πάλιν τολμήσας, Χριστὸν πεπονθέναι καὶ ἐσταυρῶσθαι, μήπω δὲ ἐγηγέρθαι. Μέλλειν δὲ ἀνίστασθαι, ὅταν ἡ καθόλου γένηται νεκρῶν ἀνάστα σις. Ασύστατα τοίνυν ταῦτα παρ' ἐκείνοις τά τε ῥήματα καὶ νοήματα. "Οθεν καὶ ὁ Παῦλος ἐκπληττό μενος τοῖς μὲν ἀπιστοῦσι τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν τῇ μελλούσῃ ἔσεσθαι, λέγει· Εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρον. ται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται· καὶ τὸ, Φάγωμεν καὶ πίωμεν· αὔριον γὰρ ἀποθνήσκομεν καὶ τὸ, Μὴ πλα νᾶσθε φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί· πά- λιν δὲ τοῖς λέγουσι τὸν Χριστὸν μηδέπω έγηγερμένον ὡσαύτως τὸν ἔλεγχον ἐπιφέρει, λέγων· Εἰ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, μάταιον τὸ κήρυγμα ἡμῶν, μα ταία καὶ ἡ πίστις ὑμῶν· εὑρισκόμεθα δὲ καὶ ψευ δομάρτυρες τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστὸν, ὃν οὐκ ἤγειρεν· ὡς τῶν μὲν ἀποστόλων κηρυττόντων Χριστὸν ἐγηγέρθαι, τινῶν δὲ αἱρέσεων λεγουσών Χριστὸν μὲν ἐγηγέρθαι, νεκροὺς δὲ μὴ ἐγείρεσθαι. Ἐν ταύτῃ γὰρ τῇ πατρίδι, φημὶ δὲ ᾿Ασίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Γαλατίᾳ πάνυ ήκμασε τὸ τούτων διδασκαλεῖον, ἐν οἷς καί τι παραδόσεως πράγμα ἦλθεν εἰς ἡμᾶς· ὡς τινῶν μὲν παρ' αὐτοῖς προφθανόντων τελευτῆσαι ἄνευ βαπτίσματος, ἄλλους δὲ ἀντ᾿ αὐτῶν εἰς ὄνομα ἐκεί νων βαπτίζεσθαι, ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐν τῇ ἀναστάσει ἀνα- στάντας αὐτοὺς δίκην δοῦναι τιμωρίας, βάπτισμα μὴ εἰληφότας, γίνεσθαι δὲ ὑποχειρίους τῆς τοῦ κοσμο - ποιοῦ ἐξουσίας. Καὶ τούτου ένεκα ή παράδοσις (94) ή ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς φησι τὸν αὐτὸν ἅγιον Απόστολον εἰρηκέναι· Εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ αὐτῶν; Καλῶς δὲ ἄλλοι τὸ ῥητὸν ερμηνεύοντες, φασὶν ὅτι οἱ μέλλοντες τελευταν, ἐὰν * 383° S. EPIPHANII Moysi, non poiestis salvari', ingens inde facta com- motio est, ut ante diximus. Atque illi ipsi sunt quos Paulus falsos apostolos vocat, operarios sub- dolos, transformantes se in apostolos Christi . V. Matthæi enim Evangelio non integro, sed ex parte duntaxat utuntur, nimirum propter genealo- giam, quæ ejus est carnis propria, quod quidem Evangelii testimonium afferunt, atque ita prædi- cant. Sufficit discipulo, si sit sicut magister ejus. Quid igitur, inquiunt? Circumcisus est Jesus: tu quoque ipse circumcidere. Christus ex legis prae- scripto vitam instituit : tu igitur eadem facito. Hinc nonnulli sic ab illis tanquam venenatis serpentibus abrepti verisimilibus illorum rationibus assentiun- tur, ex eo maxime quod et Christus circumcisio- nem susceperit. Quod ad Paulum pertinet, hunc penitus explodunt, propterea quod circumcisionem abdicarit, et eumdem idcirco rejiciunt, quod istud usurpaverit. Quicunque in lege justificamini a gratia excidistis*; et, Si circumcidamini, Christus nihil vobis proderit". VI. Ad bac Gerinthus homo stolidus, ac stoli- dorum magister, dicere nihil est veritus, passum quidem ac crucifixum esse Christum, nondum ta- men a mortuis excitatum, ac tum demum cun mortui resurgent omnes excitandum. Itaque ejus- modi illorum et dicta, et dogmata cohærere nullo modo possunt. Indidemque Paulus sic eos qui re- surrecturos mortuos diffiderent redarguit. Si mortuί non resurgunt, neque Christus resurrexit ", Eoden- C que pertinet illud: Edamus et bibamus, cras enim moriemur'. Tum istud : Nolite errare : Cor- rumpunt bonos mores colloquia pravas. Ac rursum eos, qui Christum adhuc resurrexisse negarent, hoc modo convincit: Si Christus non resurrexit, vana est prædicatio nostra; inanis et fides vestra : invenimur autem et fulsi lestes Dei, quoniam susci- tavit Christum, quem non suscitavit. Quibus indi- cat, Christum a mortuis excitatum prædicasse quidem apostolos, quasdam vero hæreses tametsi surrexisse Christum assererent, mortuorum ta- inen resurrectionem negasse. Etenim in hac ipsa regione Asiæ, necnon et in Galatia illorum ejus- modi schola cumprimis ac disciplina floruit. De quo istud a majoribus traditum accepimus, non- nullos ex eo genere citra baptismum excessisse, ac pro iis alios baptismum eorumdem suscepisse no- mine, ne cum extrema demum resurrectione revo- cati ad vitam essent, prætermissi baptismi pœnas dependerent, atque ejus qui mundum condidit de- minationi subessent. Cujus rei gratia usurpatum illud ab Apostolo eadem ad nos auditione perlatum est : Si omnino mortui non resurgunt, quid est quod Act. xv, 1. › II Cor. xi, 3. • ibid. 33. • ibid 14, 15. • Matth. x, 25. lib. De resur. et v contr. Mar. ad cum modum Apo- D Galat. v, 4. • ibid. 2. Cor. xv, 16. ibid. 32. stoli locum illum explicat: de quo interpretes con- sule. (94) Καὶ τούτου ἕνεκα ἡ παράδοσις. Tertul.

ἦλθεν, ἀκηκόαμεν ταῦτα πάντα σαφῶς, καὶ οὐκ ἀπὸ ἐνηχήσεως ἑτέρου τινός. "Οθεν καὶ ἀξιομνημόνευτα εἰς οἰκοδομὴν πιστῶν νομίσαντες τὰ κατὰ τὸν ἄνδρα πραγματευθέντα, διὰ τὴν αἰτίαν τῶν ἐν τοῖς γαζο- φυλακίοις εἰς Εβραΐδα μετατεθέντων, οὐ παρέργως τὴν πᾶσαν αἰτίαν τοῦ προειρημένου Ἰωσήπου παρα εθέμεθα. "Ην γὰρ ὁ ἀνὴρ οὐ μόνον Χριστιανός, πιστὸς καταξιωθεὶς γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ ᾿Αρειανούς σφόδρα στηλιτεύων. Ἐν γὰρ τῇ πόλει ἐκείνῃ, Σκυθοπόλει φημὶ, μόνον οὗτος ὀρθόδοξος ὑπῆρχε, πάντες δὲ Αρειανοί. Καὶ εἰ μὴ ὅτι κόμης ἦν, καὶ τὸ τοῦ κόσ μητος ἀξίωμα ἐκώλυεν ἀπ' αὐτοῦ τὸν τῶν Ἀρειανῶν διωγμὸν, οὐκ ἂν ὑπέστη κἂν ἐν τῇ πόλει διατρίβειν ὁ ἀνὴρ, μάλιστα ἐπὶ Πατροφίλου τοῦ Ἀρειανοῦ ἐπι- σκόπου, τοῦ πολλὰ ἰσχύσαντος πλούτῳ τε καὶ αὐστη ρέᾳ, καὶ τῇ πρὸς τὸν βασιλέα Κωνστάντιον γνώσει τε καὶ παῤῥησίᾳ. "Ην δὲ καὶ ἄλλος τις νεώτερος ἐν τῇ πόλει ἀπὸ Ἑβραίων ὀρθῶς πιστεύων, ὃς οὐκ ἐτόλμα κατὰ τὸ φανερὸν, ἀλλὰ καὶ κρυφαίως ἡμᾶς ἐπεσκέπτετο. Πιθανὸν δέ τι ὁ Ιώσηπος καὶ γελοιώδες ὑφηγείτο· οἶμαι δὲ ταῦτα, ὅτι καὶ ἠλήθευεν. Εφα σκε γὰρ, ὅτι, τελευτησάσης τῆς αὐτοῦ συμβίου, δεν διως μή πη ἄρα ἁρπάζωσιν αὐτὸν οἱ 'Αρειανοί, καὶ καταστήσωσι κληρικόν. Πολλάκις γὰρ κολακεύσαντες αὐτὸν πεισθῆναι τῇ αἱρέσει, ὑπισχνοῦντο μείζονας προκοπάς, εἰ δέον καὶ ἐπισκοπῆς αὐτὴν καταξιοῦν. Ὁ δὲ ἔφασκε τούτου χάριν συνῆφθαι καὶ ἑτέρᾳ γυναικί, ὅπως διαδράσοι τὰς αὐτῶν χειροτονίας. Γ'. Ἀλλὰ ἐπάνειμι τὴν ὑφήγησιν τῆς κατὰ τὸν πατριάρχην ὑποθέσεως, καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰωσήπου εἰς τοὐμφανὲς κατὰ λεπτότητα τοῖς βουλομένοις εντυγχά- νειν διὰ τῶν ὑπ' ἐκείνου λόγων ἐμοὶ εἰρημένων ποιησόμενος. Καὶ ἤδη μὲν ὡς ἐκεῖνος ὑφηγεῖτο, τοῦ πατριάρχου λουτροῦ καταξιουμένου, διὰ τῶν ἐν ταῖς θύραις ἀρμογῶν εἴσω παρακύπτων, φησί, κατενόουν τὰ ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου τῷ πατριάρχῃ γινόμενα, είς νοῦν τε ἔλαβον, καὶ παρ' ἐμαυτῷ ἑταμιευόμην. Καὶ χρυσίου ὀλκήν τινα ἱκανωτάτην ἔχων παρὰ χεῖρα ὁ αὐτὸς πατριάρχης, ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπέδωκε τῷ ἐπισκόπῳ, φάσκων, ὅτι Πρόσφερε ὑπὲρ ἐμοῦ. Γέγρα παι γὰρ, διὰ τῶν ἱερέων τοῦ Θεοῦ δεσμεύεσθαι καὶ λύεσθαι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἔσται ταῦτα λελυμένα καὶ δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Ὡς οὖν ταῦτα ἐπράχθη, φησί, καὶ ἠνοίγησαν αἱ θύραι, ἠρωτᾶτο ὑπὸ τῶν ἐπι- σκεπτομένων ὁ πατριάρχης, πῶς ἔχοι διὰ τοῦ βοη- θήματος· καὶ ὡμολόγει καλλίστως ἔχειν. Καὶ γὰρ ᾔδει ὁ ἔλεγεν. Ἔπειτα δὲ ἡμέρας δύο ή τρεῖς τὸν ἀριθμὸν, πολλάκις τοῦ ἐπισκόπου επισκεπτομένου αὐτὸν ἐν ἰατροῦ προφάσει, ἐκοιμήθη ὁ πατριάρχης μετὰ καλῆς ἀποθέσεως, παραδοὺς τὸν ἴδιον υἱὸν και μιδή νέον όντα Ἰωσήπῳ τε καὶ ἄλλῳ τινὶ ἐπιεικε στάτῳ. Τὰ πάντα τοίνυν ἐπράττετο διὰ τῶν δύο τού- των, διὰ τὸ ἔτι τὸν πατριάρχην παῖδα ὄντα νηπιάζειν, καὶ ἐν χερσὶν αὐτῶν ἀνατρέφεσθαι. Ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τῆς διανοίας τοῦ Ἰωσήπου ἐνοχλουμένης πολ- λάκις διὰ τῶν γενομένων μυστικῶν, ἐν τῇ κατὰ τὸ * ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. IÆRES. XXX. - A certa, non aliena fide explorata didicimus. Qu cum ad fidelium utilitatem memoria digna cum- primis arbitremur, propter eos libros qui in Ju- dæorum thesauris servantur Hebraico sermone translati, quæ ad Josephum illum pertinerent ac- curatius exsequi voluimus. Nam is non modo Christianus erat, eamque fidem susceperat, sed et Arianos summa infamia traducebat. Quippe unus ipse rectam ac sinceram fidem Scythopoli retine- bat, cum reliqui essent Ariani. Quod nisi comitis dignitate fuisset præditus, ut hic eum honor ab Arianorum violentia tueretur, ne in ipsa quidem urbe vir ille constitisset, præsertim sub Patro- philo Ariano episcopo, qui et opibus et crudeli- tate, et apud imperatorem Constantium familiari- B tate atque audacia plurimum poterat. In eadem etiam urbe quidam erat ætate junior, qui e Judæo traductus ad Christum sinceram fidem retinebat ; isque quod minime palam auderet, clanculum ad nos veniebat. Sed Josephus lepidum quiddam no- bis ac ridiculum narrabat, nec dubito quin sit verissimum. Aiebat enim mortua conjuge verituni se ne ab Arianis violenter abreptus clericus fieret: sæpe enim blande illum adeuntes, ut ad suam fa- ctionem transiret hortabantur, ac majoris spe pro- cessus alliciebant, ut vel si necesse foret episcopa- tum ostenderent. Horum igitur metu alterum se matrimonium iniisse dicebat, quo se ab illa ma- nuum impositione liberaret. C D Matth. xvi, 18. Vi. Sed ad patriarcha historiam, et ipsius adeo Josephi redeamus : quam in lectorum gratiam iis- dem, quibus ille referebat verbis, accurata fide re- praesentabinus. Cum itaque patriarcha baptismo hunc in modum initiaretur, ego, inquiebat, per januæ commissuram furtim introspectans om- nia quæ ab episcopo patriarcha fierent observa- bam, ac diligenter animo retinebam. Ubi inter c tera patriarcha vim quamdam auri non medio- crem tenens hanc episcopo porrexit: et, Pro me, inquit, offerto. Scriptum est enim, a sacerdotibus Dei alligari solvique in terris omnia, et eadem in cœlo soluta fore vel alligata 1. Post hæc apertis foribus sciscitantibusque de patriarcha qui ad- erant, quemadmodum ex eo remedio valeret, per- commode se habere respondit: quid enim diceret præclare noverat. Biduo dehinc vel triduo, adeunte sæpius per medici speciem episcopo, felici ex hae vita exitu patriarcha decessit, cum prius Josepho, et alteri cuidam honestissimo viro tenerrimæ adhuc ætatis filium commisisset. Quocirca omnia ab illis ambobus administrabantur, quod esset patriarcha adhuc ætate puer ac propemodum infans, et inter illorum manus educaretur. Per idem tempus Jose- phi animum sollicitum habebat eorum recordatio, quæ in baptismo fieri mystica arcanaque viderat : et quidnam ageret anxie cogitabat. Commodum il- lic gazophylacii cella quædam erat obsignata (gaza

ἦλθεν, ἀκηκόαμεν ταῦτα πάντα σαφῶς, καὶ οὐκ ἀπὸ ἐνηχήσεως ἑτέρου τινός. "Οθεν καὶ ἀξιομνημόνευτα εἰς οἰκοδομὴν πιστῶν νομίσαντες τὰ κατὰ τὸν ἄνδρα πραγματευθέντα, διὰ τὴν αἰτίαν τῶν ἐν τοῖς γαζο- φυλακίοις εἰς Εβραΐδα μετατεθέντων, οὐ παρέργως τὴν πᾶσαν αἰτίαν τοῦ προειρημένου Ἰωσήπου παρα εθέμεθα. "Ην γὰρ ὁ ἀνὴρ οὐ μόνον Χριστιανός, πιστὸς καταξιωθεὶς γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ ᾿Αρειανούς σφόδρα στηλιτεύων. Ἐν γὰρ τῇ πόλει ἐκείνῃ, Σκυθοπόλει φημὶ, μόνον οὗτος ὀρθόδοξος ὑπῆρχε, πάντες δὲ Αρειανοί. Καὶ εἰ μὴ ὅτι κόμης ἦν, καὶ τὸ τοῦ κόσ μητος ἀξίωμα ἐκώλυεν ἀπ' αὐτοῦ τὸν τῶν Ἀρειανῶν διωγμὸν, οὐκ ἂν ὑπέστη κἂν ἐν τῇ πόλει διατρίβειν ὁ ἀνὴρ, μάλιστα ἐπὶ Πατροφίλου τοῦ Ἀρειανοῦ ἐπι- σκόπου, τοῦ πολλὰ ἰσχύσαντος πλούτῳ τε καὶ αὐστη ρέᾳ, καὶ τῇ πρὸς τὸν βασιλέα Κωνστάντιον γνώσει τε καὶ παῤῥησίᾳ. "Ην δὲ καὶ ἄλλος τις νεώτερος ἐν τῇ πόλει ἀπὸ Ἑβραίων ὀρθῶς πιστεύων, ὃς οὐκ ἐτόλμα κατὰ τὸ φανερὸν, ἀλλὰ καὶ κρυφαίως ἡμᾶς ἐπεσκέπτετο. Πιθανὸν δέ τι ὁ Ιώσηπος καὶ γελοιώδες ὑφηγείτο· οἶμαι δὲ ταῦτα, ὅτι καὶ ἠλήθευεν. Εφα σκε γὰρ, ὅτι, τελευτησάσης τῆς αὐτοῦ συμβίου, δεν διως μή πη ἄρα ἁρπάζωσιν αὐτὸν οἱ 'Αρειανοί, καὶ καταστήσωσι κληρικόν. Πολλάκις γὰρ κολακεύσαντες αὐτὸν πεισθῆναι τῇ αἱρέσει, ὑπισχνοῦντο μείζονας προκοπάς, εἰ δέον καὶ ἐπισκοπῆς αὐτὴν καταξιοῦν. Ὁ δὲ ἔφασκε τούτου χάριν συνῆφθαι καὶ ἑτέρᾳ γυναικί, ὅπως διαδράσοι τὰς αὐτῶν χειροτονίας. Γ'. Ἀλλὰ ἐπάνειμι τὴν ὑφήγησιν τῆς κατὰ τὸν πατριάρχην ὑποθέσεως, καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰωσήπου εἰς τοὐμφανὲς κατὰ λεπτότητα τοῖς βουλομένοις εντυγχά- νειν διὰ τῶν ὑπ' ἐκείνου λόγων ἐμοὶ εἰρημένων ποιησόμενος. Καὶ ἤδη μὲν ὡς ἐκεῖνος ὑφηγεῖτο, τοῦ πατριάρχου λουτροῦ καταξιουμένου, διὰ τῶν ἐν ταῖς θύραις ἀρμογῶν εἴσω παρακύπτων, φησί, κατενόουν τὰ ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου τῷ πατριάρχῃ γινόμενα, είς νοῦν τε ἔλαβον, καὶ παρ' ἐμαυτῷ ἑταμιευόμην. Καὶ χρυσίου ὀλκήν τινα ἱκανωτάτην ἔχων παρὰ χεῖρα ὁ αὐτὸς πατριάρχης, ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπέδωκε τῷ ἐπισκόπῳ, φάσκων, ὅτι Πρόσφερε ὑπὲρ ἐμοῦ. Γέγρα παι γὰρ, διὰ τῶν ἱερέων τοῦ Θεοῦ δεσμεύεσθαι καὶ λύεσθαι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἔσται ταῦτα λελυμένα καὶ δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Ὡς οὖν ταῦτα ἐπράχθη, φησί, καὶ ἠνοίγησαν αἱ θύραι, ἠρωτᾶτο ὑπὸ τῶν ἐπι- σκεπτομένων ὁ πατριάρχης, πῶς ἔχοι διὰ τοῦ βοη- θήματος· καὶ ὡμολόγει καλλίστως ἔχειν. Καὶ γὰρ ᾔδει ὁ ἔλεγεν. Ἔπειτα δὲ ἡμέρας δύο ή τρεῖς τὸν ἀριθμὸν, πολλάκις τοῦ ἐπισκόπου επισκεπτομένου αὐτὸν ἐν ἰατροῦ προφάσει, ἐκοιμήθη ὁ πατριάρχης μετὰ καλῆς ἀποθέσεως, παραδοὺς τὸν ἴδιον υἱὸν και μιδή νέον όντα Ἰωσήπῳ τε καὶ ἄλλῳ τινὶ ἐπιεικε στάτῳ. Τὰ πάντα τοίνυν ἐπράττετο διὰ τῶν δύο τού- των, διὰ τὸ ἔτι τὸν πατριάρχην παῖδα ὄντα νηπιάζειν, καὶ ἐν χερσὶν αὐτῶν ἀνατρέφεσθαι. Ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τῆς διανοίας τοῦ Ἰωσήπου ἐνοχλουμένης πολ- λάκις διὰ τῶν γενομένων μυστικῶν, ἐν τῇ κατὰ τὸ * ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. IÆRES. XXX. - A certa, non aliena fide explorata didicimus. Qu cum ad fidelium utilitatem memoria digna cum- primis arbitremur, propter eos libros qui in Ju- dæorum thesauris servantur Hebraico sermone translati, quæ ad Josephum illum pertinerent ac- curatius exsequi voluimus. Nam is non modo Christianus erat, eamque fidem susceperat, sed et Arianos summa infamia traducebat. Quippe unus ipse rectam ac sinceram fidem Scythopoli retine- bat, cum reliqui essent Ariani. Quod nisi comitis dignitate fuisset præditus, ut hic eum honor ab Arianorum violentia tueretur, ne in ipsa quidem urbe vir ille constitisset, præsertim sub Patro- philo Ariano episcopo, qui et opibus et crudeli- tate, et apud imperatorem Constantium familiari- B tate atque audacia plurimum poterat. In eadem etiam urbe quidam erat ætate junior, qui e Judæo traductus ad Christum sinceram fidem retinebat ; isque quod minime palam auderet, clanculum ad nos veniebat. Sed Josephus lepidum quiddam no- bis ac ridiculum narrabat, nec dubito quin sit verissimum. Aiebat enim mortua conjuge verituni se ne ab Arianis violenter abreptus clericus fieret: sæpe enim blande illum adeuntes, ut ad suam fa- ctionem transiret hortabantur, ac majoris spe pro- cessus alliciebant, ut vel si necesse foret episcopa- tum ostenderent. Horum igitur metu alterum se matrimonium iniisse dicebat, quo se ab illa ma- nuum impositione liberaret. C D Matth. xvi, 18. Vi. Sed ad patriarcha historiam, et ipsius adeo Josephi redeamus : quam in lectorum gratiam iis- dem, quibus ille referebat verbis, accurata fide re- praesentabinus. Cum itaque patriarcha baptismo hunc in modum initiaretur, ego, inquiebat, per januæ commissuram furtim introspectans om- nia quæ ab episcopo patriarcha fierent observa- bam, ac diligenter animo retinebam. Ubi inter c tera patriarcha vim quamdam auri non medio- crem tenens hanc episcopo porrexit: et, Pro me, inquit, offerto. Scriptum est enim, a sacerdotibus Dei alligari solvique in terris omnia, et eadem in cœlo soluta fore vel alligata 1. Post hæc apertis foribus sciscitantibusque de patriarcha qui ad- erant, quemadmodum ex eo remedio valeret, per- commode se habere respondit: quid enim diceret præclare noverat. Biduo dehinc vel triduo, adeunte sæpius per medici speciem episcopo, felici ex hae vita exitu patriarcha decessit, cum prius Josepho, et alteri cuidam honestissimo viro tenerrimæ adhuc ætatis filium commisisset. Quocirca omnia ab illis ambobus administrabantur, quod esset patriarcha adhuc ætate puer ac propemodum infans, et inter illorum manus educaretur. Per idem tempus Jose- phi animum sollicitum habebat eorum recordatio, quæ in baptismo fieri mystica arcanaque viderat : et quidnam ageret anxie cogitabat. Commodum il- lic gazophylacii cella quædam erat obsignata (gaza

ἦλθεν, ἀκηκόαμεν ταῦτα πάντα σαφῶς, καὶ οὐκ ἀπὸ ἐνηχήσεως ἑτέρου τινός. "Οθεν καὶ ἀξιομνημόνευτα εἰς οἰκοδομὴν πιστῶν νομίσαντες τὰ κατὰ τὸν ἄνδρα πραγματευθέντα, διὰ τὴν αἰτίαν τῶν ἐν τοῖς γαζο- φυλακίοις εἰς Εβραΐδα μετατεθέντων, οὐ παρέργως τὴν πᾶσαν αἰτίαν τοῦ προειρημένου Ἰωσήπου παρα εθέμεθα. "Ην γὰρ ὁ ἀνὴρ οὐ μόνον Χριστιανός, πιστὸς καταξιωθεὶς γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ ᾿Αρειανούς σφόδρα στηλιτεύων. Ἐν γὰρ τῇ πόλει ἐκείνῃ, Σκυθοπόλει φημὶ, μόνον οὗτος ὀρθόδοξος ὑπῆρχε, πάντες δὲ Αρειανοί. Καὶ εἰ μὴ ὅτι κόμης ἦν, καὶ τὸ τοῦ κόσ μητος ἀξίωμα ἐκώλυεν ἀπ' αὐτοῦ τὸν τῶν Ἀρειανῶν διωγμὸν, οὐκ ἂν ὑπέστη κἂν ἐν τῇ πόλει διατρίβειν ὁ ἀνὴρ, μάλιστα ἐπὶ Πατροφίλου τοῦ Ἀρειανοῦ ἐπι- σκόπου, τοῦ πολλὰ ἰσχύσαντος πλούτῳ τε καὶ αὐστη ρέᾳ, καὶ τῇ πρὸς τὸν βασιλέα Κωνστάντιον γνώσει τε καὶ παῤῥησίᾳ. "Ην δὲ καὶ ἄλλος τις νεώτερος ἐν τῇ πόλει ἀπὸ Ἑβραίων ὀρθῶς πιστεύων, ὃς οὐκ ἐτόλμα κατὰ τὸ φανερὸν, ἀλλὰ καὶ κρυφαίως ἡμᾶς ἐπεσκέπτετο. Πιθανὸν δέ τι ὁ Ιώσηπος καὶ γελοιώδες ὑφηγείτο· οἶμαι δὲ ταῦτα, ὅτι καὶ ἠλήθευεν. Εφα σκε γὰρ, ὅτι, τελευτησάσης τῆς αὐτοῦ συμβίου, δεν διως μή πη ἄρα ἁρπάζωσιν αὐτὸν οἱ 'Αρειανοί, καὶ καταστήσωσι κληρικόν. Πολλάκις γὰρ κολακεύσαντες αὐτὸν πεισθῆναι τῇ αἱρέσει, ὑπισχνοῦντο μείζονας προκοπάς, εἰ δέον καὶ ἐπισκοπῆς αὐτὴν καταξιοῦν. Ὁ δὲ ἔφασκε τούτου χάριν συνῆφθαι καὶ ἑτέρᾳ γυναικί, ὅπως διαδράσοι τὰς αὐτῶν χειροτονίας. Γ'. Ἀλλὰ ἐπάνειμι τὴν ὑφήγησιν τῆς κατὰ τὸν πατριάρχην ὑποθέσεως, καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰωσήπου εἰς τοὐμφανὲς κατὰ λεπτότητα τοῖς βουλομένοις εντυγχά- νειν διὰ τῶν ὑπ' ἐκείνου λόγων ἐμοὶ εἰρημένων ποιησόμενος. Καὶ ἤδη μὲν ὡς ἐκεῖνος ὑφηγεῖτο, τοῦ πατριάρχου λουτροῦ καταξιουμένου, διὰ τῶν ἐν ταῖς θύραις ἀρμογῶν εἴσω παρακύπτων, φησί, κατενόουν τὰ ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου τῷ πατριάρχῃ γινόμενα, είς νοῦν τε ἔλαβον, καὶ παρ' ἐμαυτῷ ἑταμιευόμην. Καὶ χρυσίου ὀλκήν τινα ἱκανωτάτην ἔχων παρὰ χεῖρα ὁ αὐτὸς πατριάρχης, ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπέδωκε τῷ ἐπισκόπῳ, φάσκων, ὅτι Πρόσφερε ὑπὲρ ἐμοῦ. Γέγρα παι γὰρ, διὰ τῶν ἱερέων τοῦ Θεοῦ δεσμεύεσθαι καὶ λύεσθαι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἔσται ταῦτα λελυμένα καὶ δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Ὡς οὖν ταῦτα ἐπράχθη, φησί, καὶ ἠνοίγησαν αἱ θύραι, ἠρωτᾶτο ὑπὸ τῶν ἐπι- σκεπτομένων ὁ πατριάρχης, πῶς ἔχοι διὰ τοῦ βοη- θήματος· καὶ ὡμολόγει καλλίστως ἔχειν. Καὶ γὰρ ᾔδει ὁ ἔλεγεν. Ἔπειτα δὲ ἡμέρας δύο ή τρεῖς τὸν ἀριθμὸν, πολλάκις τοῦ ἐπισκόπου επισκεπτομένου αὐτὸν ἐν ἰατροῦ προφάσει, ἐκοιμήθη ὁ πατριάρχης μετὰ καλῆς ἀποθέσεως, παραδοὺς τὸν ἴδιον υἱὸν και μιδή νέον όντα Ἰωσήπῳ τε καὶ ἄλλῳ τινὶ ἐπιεικε στάτῳ. Τὰ πάντα τοίνυν ἐπράττετο διὰ τῶν δύο τού- των, διὰ τὸ ἔτι τὸν πατριάρχην παῖδα ὄντα νηπιάζειν, καὶ ἐν χερσὶν αὐτῶν ἀνατρέφεσθαι. Ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τῆς διανοίας τοῦ Ἰωσήπου ἐνοχλουμένης πολ- λάκις διὰ τῶν γενομένων μυστικῶν, ἐν τῇ κατὰ τὸ * ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. IÆRES. XXX. - A certa, non aliena fide explorata didicimus. Qu cum ad fidelium utilitatem memoria digna cum- primis arbitremur, propter eos libros qui in Ju- dæorum thesauris servantur Hebraico sermone translati, quæ ad Josephum illum pertinerent ac- curatius exsequi voluimus. Nam is non modo Christianus erat, eamque fidem susceperat, sed et Arianos summa infamia traducebat. Quippe unus ipse rectam ac sinceram fidem Scythopoli retine- bat, cum reliqui essent Ariani. Quod nisi comitis dignitate fuisset præditus, ut hic eum honor ab Arianorum violentia tueretur, ne in ipsa quidem urbe vir ille constitisset, præsertim sub Patro- philo Ariano episcopo, qui et opibus et crudeli- tate, et apud imperatorem Constantium familiari- B tate atque audacia plurimum poterat. In eadem etiam urbe quidam erat ætate junior, qui e Judæo traductus ad Christum sinceram fidem retinebat ; isque quod minime palam auderet, clanculum ad nos veniebat. Sed Josephus lepidum quiddam no- bis ac ridiculum narrabat, nec dubito quin sit verissimum. Aiebat enim mortua conjuge verituni se ne ab Arianis violenter abreptus clericus fieret: sæpe enim blande illum adeuntes, ut ad suam fa- ctionem transiret hortabantur, ac majoris spe pro- cessus alliciebant, ut vel si necesse foret episcopa- tum ostenderent. Horum igitur metu alterum se matrimonium iniisse dicebat, quo se ab illa ma- nuum impositione liberaret. C D Matth. xvi, 18. Vi. Sed ad patriarcha historiam, et ipsius adeo Josephi redeamus : quam in lectorum gratiam iis- dem, quibus ille referebat verbis, accurata fide re- praesentabinus. Cum itaque patriarcha baptismo hunc in modum initiaretur, ego, inquiebat, per januæ commissuram furtim introspectans om- nia quæ ab episcopo patriarcha fierent observa- bam, ac diligenter animo retinebam. Ubi inter c tera patriarcha vim quamdam auri non medio- crem tenens hanc episcopo porrexit: et, Pro me, inquit, offerto. Scriptum est enim, a sacerdotibus Dei alligari solvique in terris omnia, et eadem in cœlo soluta fore vel alligata 1. Post hæc apertis foribus sciscitantibusque de patriarcha qui ad- erant, quemadmodum ex eo remedio valeret, per- commode se habere respondit: quid enim diceret præclare noverat. Biduo dehinc vel triduo, adeunte sæpius per medici speciem episcopo, felici ex hae vita exitu patriarcha decessit, cum prius Josepho, et alteri cuidam honestissimo viro tenerrimæ adhuc ætatis filium commisisset. Quocirca omnia ab illis ambobus administrabantur, quod esset patriarcha adhuc ætate puer ac propemodum infans, et inter illorum manus educaretur. Per idem tempus Jose- phi animum sollicitum habebat eorum recordatio, quæ in baptismo fieri mystica arcanaque viderat : et quidnam ageret anxie cogitabat. Commodum il- lic gazophylacii cella quædam erat obsignata (gaza

Α' ται, ἵνα μὴ ἑτέρων δηγμάτων βουλόμενος ποιήσας ἴασιν, καὶ ἑτέρων δηλητηρίων ἄκος καὶ ἀλεξητήριον. εἰς ἄλλα τοὺς ἐντυγχάνοντας παρεκτρέψω. Πλὴν ἐκ παντὸς τῷ τὴν σύνεσιν κεκτημένῳ μάταιος ἡ τούτων καταχλεύαστος διδασκαλία συσταθήσεται, παρὰ μὲν ἀποστόλοις ἐλεγχομένη, παρὰ δὲ τοῖς συνετοῖς κατα γινωσκομένη, ἐκ Θεοῦ δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ τοῦ τῆς ἀλη θείας κηρύγματος ἐκβαλλομένη. Θ'. Καλοῦνται δὲ πάλιν οὗτοι Μηρινθιανοί, ὡς ἡ ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς φήμη περιέχει. Εἶτε γὰρ ὁ αὐτὸς Κήρινθος, Μήρινθος πάλιν ἐκαλεῖτο, οὐ πάνυ τι σα- φῶς περὶ τούτου ἴσμεν· εἴτε ἄλλος τις ἦν Μήριν θος ονόματι, συνεργὸς τούτῳ, Θεῷ ἔγνωσται. Ηδη Β γὰρ εἴπομεν, ὅτι οὐ μόνον αὐτὸς ἐν Ἱεροσολύ- μοις πολλάκις ἀντέστη τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ. Πλὴν ἤτοι αὐτὸς εἴη, ἢ καὶ ἄλλος σὺν αὐτῷ συνεργός, τὰ ὅμοια αὐτῷ φρονῶν καὶ συμπράττων, καὶ τὰ ἴσα, οὐδὲν διαφέρει. Ἡ γὰρ πᾶσα αὐτῶν κακοτροπία τῆς διδασκαλίας τοῦ τον ἔχει τὸν χαρακτήρα Κηρίνθιανοί τε ὁμοῦ καὶ Μηρινθιανοὶ οὗτοι καλοῦνται. η Καὶ ταῦτα περὶ τῆς δεινῆς καὶ ἑρπετώδους μοχθη ρίας αὐτῶν διεξιόντες, πάλιν ἐπὶ τὰς ἑξῆς προβαί νομεν· εὐχαριστοῦντες μέν, ὅτι τὸ πέλαγος τούτων τῶν κακῶν δογμάτων ἀβλαβῶς διενηξάμεθα· εὐχόμε- νοι δὲ, ἵνα ἐν ταῖς ἑξῆς παρεντυχόντες, ὡς εἰς δια- θαλάττια καὶ θηριώδη βράχη παρεμπεσόντες, μὴ ἀδι κηθῶμεν, ἀλλὰ σωτηρίας τύχωμεν τῆς ἀπὸ τῆς μελ- λούσης ἡμῖν καθ' ὑφήγησιν ἀναφαίνεσθαι ἀληθείας, ἐν τῷ ἡμᾶς συνιστᾶν αὐτήν τε καὶ τὴν ἐν αὐτῇ κε νοφωνίαν. Τῷ γὰρ βουλομένῳ σκοπεῖν, καὶ τὰς του. των ἰδέας ἀναγράφειν, καὶ αὕτη παρεικασθήσεται, ὡς ἀληθῶς δικεφάλῳ τινὶ ὄφει, διὰ τὸ διώνυμον, καὶ τῇ καλουμένῃ σηπεδόνι ἐχίδνῃ, τῇ κομώσῃ μὲν τῶν τὸ σῶμα αὐτῆς ἐν θριξὶν ἐρυθραίς, οὐκ ἐχούσῃ δὲ οὐδὲ αἰγὸς οὐδὲ προβάτου φύσιν ἢ δορὰν, ἀλλὰ ἑρπε τοῦ, καὶ τὴν λύμην ἐργαζομένῃ διὰ τοῦ δήγματος τοῖς παρεντυγχάνουσιν· ἀνατρεπούσῃ δὲ τοὺς αὐτῇ πειθομένους πὴ μὲν ἀπὸ παλαιᾶς θρησκείας τὰ τῆς Νέας Διαθήκης ἀφανιζούσῃ, πὴ δὲ διὰ λόγων ψευδῶν, ὡς ἀπὸ Νέας Διαθήκης, κατὰ τῶν ἀπὸ περιτομῆς εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων ἀποστόλων τάς ψευδηγορίας περιφερούσῃ· ἧς τήν τε σῆψιν καὶ τὸν ἰὸν, καὶ τοὺς ὀδόντας τῷ ξύλῳ τῆς ἀληθείας παίσαντες καὶ συντρί ψαντες, ἐπὶ τὰς μετέπειτα, ὡς προεἶπον, χωρῆσαι ἐν τῇ Θεοῦ δυνάμει σπεύσωμεν. ΚΑΤΑ ΝΑΖΩΡΑΙΩΝ (97), Ἐνάτη, ἡ καὶ εἰκοστὴ ἐνάτη. Α'. Ναζωραίοι καθεξῆς τούτοις έπονται, ἅμα τε S. EPIPHANII mus, tractabimusque postea. Interim hoc in loco pauca quædam de hoe argumento velut obiter atti- gimus, ne dum aliis mederi morsibus aliisque ve- nenatis serpentibus remedium afferre volumus, in alia quædam mala transversos lectores abripiamus. Enimvero si quis judicii nonnihil habeat, inanis onino et ridicula illorum doctrina comprobabi- tur, quæ et ab apostolis falsitatis convicta, et a sapientibus damnata, et a Deo ipsaque adeo verita- tis prædicatione est ejecta. B VIII. Cæterum iidem illi Merinthiani, sic enim accepimus, appellantur. Utrum vero Cerinthus ipse Merinthus alio nomine sit dictus liquido nescire we fateor : an praeter hunc alter eo nomine appel- latus exstiterit, adjutor illius et socius, id quidem soli Deo compertum est. Hoc enim saepe jam diximus, non ipsum solum Hierosolymis frequen- ter apostolis restitisse, sed et qui eum in Asia sunt secuti. Atque ut unus idemque sit, aut alius ejus-, dem cum illo opinionis, et partium fautor, nihil admodum refert. Forma quidem nequissimæ illo- rum doctrinæ ac velut nota quadam ejusmodi est qualem descripsimus; et Cerinthianos simul ac Merinthianos appellari constat. His igitur de horrenda illorum ac serpentum si- mili improbitate disputatis, ad eas quæ deinceps consequuntur promovenda est oratio. Sed haben- de in primis gratiæ sunt, quod pessimorum do- gmatum pelagus istud sine ulla noxa transmisi- mus; et illud suppliciter postulandum, ut cum in reliquas hæreses incurrerimus, quasi in maritima quædam, ac monstris referta brevia delati, nihil ab bis incommodi patiamur, sed ab ea quæ inter disputandum illuxerit, veritate salutem consequa- mur, cum et hujus soliditatem astruenius, et con- truriarum hæreseon inanitatem erroremque de- monstrabimus. Quod si quispiam considerare, et aliqua illas adumbrare similitudine voluerit, quam hactenus refutavimus, ob duplicem illam appella- tionem cum bicipiti quodam serpente reipsa com- parandam putabit, eoque vipera genere quam Se- pedonem vocant, quæ pilis toto corpore est sparsa rubentibus ; neque caprz, aut ovis ei natura vel pellis est, sed serpentis; eademque morsu obviis quibusque letumn affert, ut et hæresis illa sectato- res suos enecat : cum aut Vetere Testamento ritu- C que ad evertendum Novum utitur; aut fraudulentis rationibus ex Novo Testamento depromptis, apo- stolos, qui e circumcisione ad Christi se fidem, applicarunt falso impugnare nititur. Cujus quidem tabificum virus, atque dentes quoniam veritatis quasi fuste contudimus et contrivimus, ad eas quæ consequuntur refellendas, uti diximus progreditur ac festinat oratio. ADVERSUS NAZARÆOS, Que est ordine IX, vel XXIX. vide quæ ad Judaicas hæreses tomo priore diximus: nam istos a prioribus diversos fuisse, non admo- dun persuadet Epiphanius. Erant enim Nazaræi, qui cum Dei Filium confiterentur esse Christum, omnia tamen veteris legis observabant, ait Angu- stinus. Qui et Matthæi Hebraicum Evangelium ha- bere sese jactitabant, uti postea dicetur. De iis 1. Exinde Nazaræi proximi sunt, qui sive prio- (97) Ναζωραίων. De Nazaræis, vel Nazarenis

Α' ται, ἵνα μὴ ἑτέρων δηγμάτων βουλόμενος ποιήσας ἴασιν, καὶ ἑτέρων δηλητηρίων ἄκος καὶ ἀλεξητήριον. εἰς ἄλλα τοὺς ἐντυγχάνοντας παρεκτρέψω. Πλὴν ἐκ παντὸς τῷ τὴν σύνεσιν κεκτημένῳ μάταιος ἡ τούτων καταχλεύαστος διδασκαλία συσταθήσεται, παρὰ μὲν ἀποστόλοις ἐλεγχομένη, παρὰ δὲ τοῖς συνετοῖς κατα γινωσκομένη, ἐκ Θεοῦ δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ τοῦ τῆς ἀλη θείας κηρύγματος ἐκβαλλομένη. Θ'. Καλοῦνται δὲ πάλιν οὗτοι Μηρινθιανοί, ὡς ἡ ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς φήμη περιέχει. Εἶτε γὰρ ὁ αὐτὸς Κήρινθος, Μήρινθος πάλιν ἐκαλεῖτο, οὐ πάνυ τι σα- φῶς περὶ τούτου ἴσμεν· εἴτε ἄλλος τις ἦν Μήριν θος ονόματι, συνεργὸς τούτῳ, Θεῷ ἔγνωσται. Ηδη Β γὰρ εἴπομεν, ὅτι οὐ μόνον αὐτὸς ἐν Ἱεροσολύ- μοις πολλάκις ἀντέστη τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ. Πλὴν ἤτοι αὐτὸς εἴη, ἢ καὶ ἄλλος σὺν αὐτῷ συνεργός, τὰ ὅμοια αὐτῷ φρονῶν καὶ συμπράττων, καὶ τὰ ἴσα, οὐδὲν διαφέρει. Ἡ γὰρ πᾶσα αὐτῶν κακοτροπία τῆς διδασκαλίας τοῦ τον ἔχει τὸν χαρακτήρα Κηρίνθιανοί τε ὁμοῦ καὶ Μηρινθιανοὶ οὗτοι καλοῦνται. η Καὶ ταῦτα περὶ τῆς δεινῆς καὶ ἑρπετώδους μοχθη ρίας αὐτῶν διεξιόντες, πάλιν ἐπὶ τὰς ἑξῆς προβαί νομεν· εὐχαριστοῦντες μέν, ὅτι τὸ πέλαγος τούτων τῶν κακῶν δογμάτων ἀβλαβῶς διενηξάμεθα· εὐχόμε- νοι δὲ, ἵνα ἐν ταῖς ἑξῆς παρεντυχόντες, ὡς εἰς δια- θαλάττια καὶ θηριώδη βράχη παρεμπεσόντες, μὴ ἀδι κηθῶμεν, ἀλλὰ σωτηρίας τύχωμεν τῆς ἀπὸ τῆς μελ- λούσης ἡμῖν καθ' ὑφήγησιν ἀναφαίνεσθαι ἀληθείας, ἐν τῷ ἡμᾶς συνιστᾶν αὐτήν τε καὶ τὴν ἐν αὐτῇ κε νοφωνίαν. Τῷ γὰρ βουλομένῳ σκοπεῖν, καὶ τὰς του. των ἰδέας ἀναγράφειν, καὶ αὕτη παρεικασθήσεται, ὡς ἀληθῶς δικεφάλῳ τινὶ ὄφει, διὰ τὸ διώνυμον, καὶ τῇ καλουμένῃ σηπεδόνι ἐχίδνῃ, τῇ κομώσῃ μὲν τῶν τὸ σῶμα αὐτῆς ἐν θριξὶν ἐρυθραίς, οὐκ ἐχούσῃ δὲ οὐδὲ αἰγὸς οὐδὲ προβάτου φύσιν ἢ δορὰν, ἀλλὰ ἑρπε τοῦ, καὶ τὴν λύμην ἐργαζομένῃ διὰ τοῦ δήγματος τοῖς παρεντυγχάνουσιν· ἀνατρεπούσῃ δὲ τοὺς αὐτῇ πειθομένους πὴ μὲν ἀπὸ παλαιᾶς θρησκείας τὰ τῆς Νέας Διαθήκης ἀφανιζούσῃ, πὴ δὲ διὰ λόγων ψευδῶν, ὡς ἀπὸ Νέας Διαθήκης, κατὰ τῶν ἀπὸ περιτομῆς εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων ἀποστόλων τάς ψευδηγορίας περιφερούσῃ· ἧς τήν τε σῆψιν καὶ τὸν ἰὸν, καὶ τοὺς ὀδόντας τῷ ξύλῳ τῆς ἀληθείας παίσαντες καὶ συντρί ψαντες, ἐπὶ τὰς μετέπειτα, ὡς προεἶπον, χωρῆσαι ἐν τῇ Θεοῦ δυνάμει σπεύσωμεν. ΚΑΤΑ ΝΑΖΩΡΑΙΩΝ (97), Ἐνάτη, ἡ καὶ εἰκοστὴ ἐνάτη. Α'. Ναζωραίοι καθεξῆς τούτοις έπονται, ἅμα τε S. EPIPHANII mus, tractabimusque postea. Interim hoc in loco pauca quædam de hoe argumento velut obiter atti- gimus, ne dum aliis mederi morsibus aliisque ve- nenatis serpentibus remedium afferre volumus, in alia quædam mala transversos lectores abripiamus. Enimvero si quis judicii nonnihil habeat, inanis onino et ridicula illorum doctrina comprobabi- tur, quæ et ab apostolis falsitatis convicta, et a sapientibus damnata, et a Deo ipsaque adeo verita- tis prædicatione est ejecta. B VIII. Cæterum iidem illi Merinthiani, sic enim accepimus, appellantur. Utrum vero Cerinthus ipse Merinthus alio nomine sit dictus liquido nescire we fateor : an praeter hunc alter eo nomine appel- latus exstiterit, adjutor illius et socius, id quidem soli Deo compertum est. Hoc enim saepe jam diximus, non ipsum solum Hierosolymis frequen- ter apostolis restitisse, sed et qui eum in Asia sunt secuti. Atque ut unus idemque sit, aut alius ejus-, dem cum illo opinionis, et partium fautor, nihil admodum refert. Forma quidem nequissimæ illo- rum doctrinæ ac velut nota quadam ejusmodi est qualem descripsimus; et Cerinthianos simul ac Merinthianos appellari constat. His igitur de horrenda illorum ac serpentum si- mili improbitate disputatis, ad eas quæ deinceps consequuntur promovenda est oratio. Sed haben- de in primis gratiæ sunt, quod pessimorum do- gmatum pelagus istud sine ulla noxa transmisi- mus; et illud suppliciter postulandum, ut cum in reliquas hæreses incurrerimus, quasi in maritima quædam, ac monstris referta brevia delati, nihil ab bis incommodi patiamur, sed ab ea quæ inter disputandum illuxerit, veritate salutem consequa- mur, cum et hujus soliditatem astruenius, et con- truriarum hæreseon inanitatem erroremque de- monstrabimus. Quod si quispiam considerare, et aliqua illas adumbrare similitudine voluerit, quam hactenus refutavimus, ob duplicem illam appella- tionem cum bicipiti quodam serpente reipsa com- parandam putabit, eoque vipera genere quam Se- pedonem vocant, quæ pilis toto corpore est sparsa rubentibus ; neque caprz, aut ovis ei natura vel pellis est, sed serpentis; eademque morsu obviis quibusque letumn affert, ut et hæresis illa sectato- res suos enecat : cum aut Vetere Testamento ritu- C que ad evertendum Novum utitur; aut fraudulentis rationibus ex Novo Testamento depromptis, apo- stolos, qui e circumcisione ad Christi se fidem, applicarunt falso impugnare nititur. Cujus quidem tabificum virus, atque dentes quoniam veritatis quasi fuste contudimus et contrivimus, ad eas quæ consequuntur refellendas, uti diximus progreditur ac festinat oratio. ADVERSUS NAZARÆOS, Que est ordine IX, vel XXIX. vide quæ ad Judaicas hæreses tomo priore diximus: nam istos a prioribus diversos fuisse, non admo- dun persuadet Epiphanius. Erant enim Nazaræi, qui cum Dei Filium confiterentur esse Christum, omnia tamen veteris legis observabant, ait Angu- stinus. Qui et Matthæi Hebraicum Evangelium ha- bere sese jactitabant, uti postea dicetur. De iis 1. Exinde Nazaræi proximi sunt, qui sive prio- (97) Ναζωραίων. De Nazaræis, vel Nazarenis

ΤΟΜ. 1.— ΧΧΙΧ. Α αὐτοῖς ὄντες, ἢ καὶ πρὸ αὐτῶν, ἢ σὺν αὐτοῖς, ἢ μετ' αὐτοὺς ὅμως σύγχρονοι· οὐ γὰρ ἀκριβέστερον δύνα- μαι ἐξειπεῖν, τίνες τίνας διεδέξαντο. Καθὰ γὰρ ἔφην, σύγχρονοι ἦσαν ἀλλήλοις, καὶ ὅμοια κέκτηνται τα φρονήματα. Οὗτοι γὰρ ἑαυτοῖς ὄνομα ἐπέθεντο οὐχ Χριστοῦ, οὔτε αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, ἀλλὰ Να ζωραίων. Καὶ πάντες δὲ Χριστιανοὶ Ναζωραίοι τότε ὡσαύτως ἐκαλοῦντο. Γέγονε δὲ ἐπ' ὀλίγῳ χρόνῳ και λεῖσθαι αὐτοὺς Ἰεσσαίους, πρὶν ἢ ἐπὶ τῆς ᾿Αντιο χείας ἀρχὴν λάβωσιν οἱ μαθηταὶ καλεῖσθαι Χριστια- νοί. Εκαλοῦντο δὲ Ἰεσσαῖοι, διὰ τὸν Ἰεσσαὶ, οἶμαι. Ἐπειδήπερ ὁ Δαβὶδ ἐξ Ἰεσσαὶ, ἐκ δὲ τοῦ Δαβὶδ κατὰ διαδοχήν σπέρματος ή Μαρία, πληρουμένης τῆς θείας Γραφῆς κατὰ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην τοῦ Κυρίου λέ γοντος πρὸς τὸν Δαβίδ· Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τοῦ θρόνου σου. Β΄. Δέδια δὲ καθ᾿ ἑκάστην ὑπόθεσιν λέξεως, ὡς ταύτην τὴν ὑπόμνησιν ποιοῦντι, παρακινούσης με τῆς ἀληθείας τὰς ἐν αὐτῇ τῇ λέξει θεωρίας ὑποφαί-. νειν, διὰ τὸ μὴ πολὺ πλάτος περιποιήσασθαι τῇ συν- τάξει τῆς διηγήσεως. Τοῦ γὰρ Κυρίου φήσαντος τῷ Δαβίδ, Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τοῦ θρόνου σου, καὶ τὸν Ἄμοσε Κύριος τῷ Δα- Είδ, καὶ οὐ μεταμεληθήσεται· δῆλον, ὡς ἡ τοῦ Θεοῦ ἀμετάθετός ἐστιν ἐπαγγελία. Καὶ πρῶτον μὲν ὅτι ὅρκος παρὰ θεῷ τί ἐστιν ἀλλ᾽ ἢ ὅτι· Κατ' έμαυ- τοῦ ὤμεσα, λέγει Κύριος; Οὐ γὰρ κατὰ μείζονος ἔχει ὄρχον Θεὸς, ἀλλὰ οὐδὲ ὄμνυσι τὸ θεῖον. Εἰς πα- ράστασιν δὲ βεβαιώσεως ὁ λόγος ἔχει τὴν δύναμιν. Μεθ' ὅρκου γὰρ ὤμοσε Κύριος τῷ Δαβίδ, Ἐκ καρ- ποῦ τῆς κοιλίας θήσειν ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ. Μαρτυροῦσι δὲ οἱ ἀπόστολοι, ὅτι ἐκ σπέρματος Δαβιδ ἔδει τὸν Χριστὸν γεννηθῆναι· ὥσπερ οὖν καὶ ἐγεν νήθη ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. Παρήσω δὲ τὸ πλῆθος τῶν μαρτυρίων, ἵνα μὴ εἰς πολὺν ὄγκον ἀγάγω τὸν λόγον, ὥς γε προείπον. Εἶποι δ' ἄν τις ἴσως· Τοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρκα, τουτέστιν ἀπὸ τῆς ἁγίας παρθένου Μα- ρίας. τίνι τῷ λόγῳ ἐπὶ τοῦ θρόνου Δαβὶδ οὐ καθέζεται; Ηλθον γάρ, φησὶ τὸ Εὐαγγέλιον, χρῖσαι αὐτὸν εἰς βασιλέα· καὶ γνοὺς ἀνεχώρησε, καὶ ἐκρύβη ἐν Εφραίμ πόλει τῆς ἐρήμου. Φθάσαντες δὲ ἡμεῖς ἐπὶ τὸν τόπον τοῦ ῥητοῦ τούτου, καὶ ἐρωτώμενοι περὶ τῆς μαρτυρίας ταύτης καὶ τῆς ὑποθέσεως, ὅτι τίνι τῷ λόγῳ κατὰ τὸ σαρκικὸν οὐ πεπλήρωται ἐπὶ τὸν Σωτῆρα τὸ καθίσαι ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβίδ· ἐνομίσθη γὰρ τοῦτό τισι μὴ πεπληρῶσθαι· ὅμως ὡς ἔστιν ἐροῦμεν. Οὐδεμία γὰρ λέξις τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Γραφῆς διαπίπτει. Ει ADVERSUS HERESES LIB. 1. ERES. A res illis, sive æquales, sive posteriores exstiterint, in idem fere tempus incurrunt. Neque enim əflir- mare certo possumus utri utris successerint. Eadem enim, ut diximus, ætate vixerunt, et in iisdem dogmatibus sunt opinionibusque versati. Atque illi quidem non a Christo, neque ab Jesu no- men acceperunt, sed se Nazaræos appellarunt. Si- quidem Christiani tum omnes Nazaræi vocaban- 、 tur. Quanquam pro exiguo tempore, Jessæorum peries illos nomen resedit, antequam Christiani < Antiochiæ nominari ceperint. Ac Jessei, ut opi- nor, ab Jesse vocati sunt: David enim Jesse filius erat, a quo generis continuata serie Maria prodiit ; in eoque Scripturæ sacræ vaticinium ad exitum perductum est, cum in Vetere Testamento Davidi B Dominus ista respondisset : De fructu ventris tui ponam super sedem tuan 1. II. Sed illud in singulis Scripture verbis afferen dis vereri mibi succurrit, de quo sepius commo- nere soleo, ne dum eas, quæ verbis ipsis insunt, sententias expendere veritatis studium cogit, lon- gius quam par sit instituti moles operis excrescat. Cum igitur Dominus Davidi dixerit: De fructu ven- tris tui ponam super sedem tuam; et illud: Juravit Dominus David, et non pœnitebit eum³; manifestum est Dei promissionem revocari non posse. Atque in primis jusjurandum illud quod Deo tribuitur, quidnam est aliud, nisi istud ipsum, quod alibi di- citur: Per memetipsum juravi, dicit Dominus ³ ? Neque enim per najorem aliquem jusjurandum C Deus concipit, sed nec jurat quidem omnino. Sed ea loquendi ratio ad astruendam rei firmitatem pertinet. Nam Davidi jurejurando promisit Dominus : De fructu ventris ipsius super sedem ejus se esse positurum. Ita porro testantur apostoli, de Davidīs stirpe nasci Christum oportuisse : uui revera Jesus Christus Dominus noster indidem oriundus est. Verum ego ne prolixiorem, ut ante dixi, sermonem instituam, testimoniorum amplissimam copiam praetermitto. Atenim, dicat aliquis, Cum ex Davi dis stirpe, quatenus carne constat, procreatus sit Christus, hoc est, e beata Virgine Maria, quid ita tandem in Davidis solio minime consedit? Venerunt enim, ait Evangelium, ut ipsum angerent in regem * : et cum cognovisset, recessit, atque Ephraimi, quod D oppidum in deserto situm est, delituit. Itaque quo- uiam opportune ad bujus evangelici dicti mentio- nem sumus delapsi, deque ejusmodi testimonio, argumentoque nata quæstio est, cur scilicet quod a propheta prædictum fuerat, in Davidis so- Psal. cxxxi, 11. • Psal. cix, 4. • Gen. xxi, 16. * Joan. vi, 15. Nieronymus Epist. ad August.: Usque hodie per totas Orientis Synagogas inter Judæos hæresis est, quæ dicitur Mineorum, et a Pharisæis nunc usque dam- natur, quos vulgo Nazaraos nuncupant, qui credunt in Christum Filium Dei, etc. Sed dum volunt et Ju- dai esse, et Christiani, nec Judi sunt, nec Chri. stiani. Ergo Nazaræi Christiano se nomine vendi- tabant. Fuisse vero qui in mero Judaismo præci- puam quamdam eodem nomine sectam constitue- rent, ab uno Epiphanio didicimus. De iisdem agit Augustinus lib. i contra Gresconium cap. 31: nunc sunt quidam hæretici, qui se Nazarenos vocant, a nonnullis autem Symmachiani appellantur, et cir- cumcisionem habent Judæorum, et baptismum Chri- slianorum.

ΤΟΜ. 1.— ΧΧΙΧ. Α αὐτοῖς ὄντες, ἢ καὶ πρὸ αὐτῶν, ἢ σὺν αὐτοῖς, ἢ μετ' αὐτοὺς ὅμως σύγχρονοι· οὐ γὰρ ἀκριβέστερον δύνα- μαι ἐξειπεῖν, τίνες τίνας διεδέξαντο. Καθὰ γὰρ ἔφην, σύγχρονοι ἦσαν ἀλλήλοις, καὶ ὅμοια κέκτηνται τα φρονήματα. Οὗτοι γὰρ ἑαυτοῖς ὄνομα ἐπέθεντο οὐχ Χριστοῦ, οὔτε αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, ἀλλὰ Να ζωραίων. Καὶ πάντες δὲ Χριστιανοὶ Ναζωραίοι τότε ὡσαύτως ἐκαλοῦντο. Γέγονε δὲ ἐπ' ὀλίγῳ χρόνῳ και λεῖσθαι αὐτοὺς Ἰεσσαίους, πρὶν ἢ ἐπὶ τῆς ᾿Αντιο χείας ἀρχὴν λάβωσιν οἱ μαθηταὶ καλεῖσθαι Χριστια- νοί. Εκαλοῦντο δὲ Ἰεσσαῖοι, διὰ τὸν Ἰεσσαὶ, οἶμαι. Ἐπειδήπερ ὁ Δαβὶδ ἐξ Ἰεσσαὶ, ἐκ δὲ τοῦ Δαβὶδ κατὰ διαδοχήν σπέρματος ή Μαρία, πληρουμένης τῆς θείας Γραφῆς κατὰ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην τοῦ Κυρίου λέ γοντος πρὸς τὸν Δαβίδ· Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τοῦ θρόνου σου. Β΄. Δέδια δὲ καθ᾿ ἑκάστην ὑπόθεσιν λέξεως, ὡς ταύτην τὴν ὑπόμνησιν ποιοῦντι, παρακινούσης με τῆς ἀληθείας τὰς ἐν αὐτῇ τῇ λέξει θεωρίας ὑποφαί-. νειν, διὰ τὸ μὴ πολὺ πλάτος περιποιήσασθαι τῇ συν- τάξει τῆς διηγήσεως. Τοῦ γὰρ Κυρίου φήσαντος τῷ Δαβίδ, Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τοῦ θρόνου σου, καὶ τὸν Ἄμοσε Κύριος τῷ Δα- Είδ, καὶ οὐ μεταμεληθήσεται· δῆλον, ὡς ἡ τοῦ Θεοῦ ἀμετάθετός ἐστιν ἐπαγγελία. Καὶ πρῶτον μὲν ὅτι ὅρκος παρὰ θεῷ τί ἐστιν ἀλλ᾽ ἢ ὅτι· Κατ' έμαυ- τοῦ ὤμεσα, λέγει Κύριος; Οὐ γὰρ κατὰ μείζονος ἔχει ὄρχον Θεὸς, ἀλλὰ οὐδὲ ὄμνυσι τὸ θεῖον. Εἰς πα- ράστασιν δὲ βεβαιώσεως ὁ λόγος ἔχει τὴν δύναμιν. Μεθ' ὅρκου γὰρ ὤμοσε Κύριος τῷ Δαβίδ, Ἐκ καρ- ποῦ τῆς κοιλίας θήσειν ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ. Μαρτυροῦσι δὲ οἱ ἀπόστολοι, ὅτι ἐκ σπέρματος Δαβιδ ἔδει τὸν Χριστὸν γεννηθῆναι· ὥσπερ οὖν καὶ ἐγεν νήθη ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. Παρήσω δὲ τὸ πλῆθος τῶν μαρτυρίων, ἵνα μὴ εἰς πολὺν ὄγκον ἀγάγω τὸν λόγον, ὥς γε προείπον. Εἶποι δ' ἄν τις ἴσως· Τοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρκα, τουτέστιν ἀπὸ τῆς ἁγίας παρθένου Μα- ρίας. τίνι τῷ λόγῳ ἐπὶ τοῦ θρόνου Δαβὶδ οὐ καθέζεται; Ηλθον γάρ, φησὶ τὸ Εὐαγγέλιον, χρῖσαι αὐτὸν εἰς βασιλέα· καὶ γνοὺς ἀνεχώρησε, καὶ ἐκρύβη ἐν Εφραίμ πόλει τῆς ἐρήμου. Φθάσαντες δὲ ἡμεῖς ἐπὶ τὸν τόπον τοῦ ῥητοῦ τούτου, καὶ ἐρωτώμενοι περὶ τῆς μαρτυρίας ταύτης καὶ τῆς ὑποθέσεως, ὅτι τίνι τῷ λόγῳ κατὰ τὸ σαρκικὸν οὐ πεπλήρωται ἐπὶ τὸν Σωτῆρα τὸ καθίσαι ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβίδ· ἐνομίσθη γὰρ τοῦτό τισι μὴ πεπληρῶσθαι· ὅμως ὡς ἔστιν ἐροῦμεν. Οὐδεμία γὰρ λέξις τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Γραφῆς διαπίπτει. Ει ADVERSUS HERESES LIB. 1. ERES. A res illis, sive æquales, sive posteriores exstiterint, in idem fere tempus incurrunt. Neque enim əflir- mare certo possumus utri utris successerint. Eadem enim, ut diximus, ætate vixerunt, et in iisdem dogmatibus sunt opinionibusque versati. Atque illi quidem non a Christo, neque ab Jesu no- men acceperunt, sed se Nazaræos appellarunt. Si- quidem Christiani tum omnes Nazaræi vocaban- 、 tur. Quanquam pro exiguo tempore, Jessæorum peries illos nomen resedit, antequam Christiani < Antiochiæ nominari ceperint. Ac Jessei, ut opi- nor, ab Jesse vocati sunt: David enim Jesse filius erat, a quo generis continuata serie Maria prodiit ; in eoque Scripturæ sacræ vaticinium ad exitum perductum est, cum in Vetere Testamento Davidi B Dominus ista respondisset : De fructu ventris tui ponam super sedem tuan 1. II. Sed illud in singulis Scripture verbis afferen dis vereri mibi succurrit, de quo sepius commo- nere soleo, ne dum eas, quæ verbis ipsis insunt, sententias expendere veritatis studium cogit, lon- gius quam par sit instituti moles operis excrescat. Cum igitur Dominus Davidi dixerit: De fructu ven- tris tui ponam super sedem tuam; et illud: Juravit Dominus David, et non pœnitebit eum³; manifestum est Dei promissionem revocari non posse. Atque in primis jusjurandum illud quod Deo tribuitur, quidnam est aliud, nisi istud ipsum, quod alibi di- citur: Per memetipsum juravi, dicit Dominus ³ ? Neque enim per najorem aliquem jusjurandum C Deus concipit, sed nec jurat quidem omnino. Sed ea loquendi ratio ad astruendam rei firmitatem pertinet. Nam Davidi jurejurando promisit Dominus : De fructu ventris ipsius super sedem ejus se esse positurum. Ita porro testantur apostoli, de Davidīs stirpe nasci Christum oportuisse : uui revera Jesus Christus Dominus noster indidem oriundus est. Verum ego ne prolixiorem, ut ante dixi, sermonem instituam, testimoniorum amplissimam copiam praetermitto. Atenim, dicat aliquis, Cum ex Davi dis stirpe, quatenus carne constat, procreatus sit Christus, hoc est, e beata Virgine Maria, quid ita tandem in Davidis solio minime consedit? Venerunt enim, ait Evangelium, ut ipsum angerent in regem * : et cum cognovisset, recessit, atque Ephraimi, quod D oppidum in deserto situm est, delituit. Itaque quo- uiam opportune ad bujus evangelici dicti mentio- nem sumus delapsi, deque ejusmodi testimonio, argumentoque nata quæstio est, cur scilicet quod a propheta prædictum fuerat, in Davidis so- Psal. cxxxi, 11. • Psal. cix, 4. • Gen. xxi, 16. * Joan. vi, 15. Nieronymus Epist. ad August.: Usque hodie per totas Orientis Synagogas inter Judæos hæresis est, quæ dicitur Mineorum, et a Pharisæis nunc usque dam- natur, quos vulgo Nazaraos nuncupant, qui credunt in Christum Filium Dei, etc. Sed dum volunt et Ju- dai esse, et Christiani, nec Judi sunt, nec Chri. stiani. Ergo Nazaræi Christiano se nomine vendi- tabant. Fuisse vero qui in mero Judaismo præci- puam quamdam eodem nomine sectam constitue- rent, ab uno Epiphanio didicimus. De iisdem agit Augustinus lib. i contra Gresconium cap. 31: nunc sunt quidam hæretici, qui se Nazarenos vocant, a nonnullis autem Symmachiani appellantur, et cir- cumcisionem habent Judæorum, et baptismum Chri- slianorum.

ΤΟΜ. 1.— ΧΧΙΧ. Α αὐτοῖς ὄντες, ἢ καὶ πρὸ αὐτῶν, ἢ σὺν αὐτοῖς, ἢ μετ' αὐτοὺς ὅμως σύγχρονοι· οὐ γὰρ ἀκριβέστερον δύνα- μαι ἐξειπεῖν, τίνες τίνας διεδέξαντο. Καθὰ γὰρ ἔφην, σύγχρονοι ἦσαν ἀλλήλοις, καὶ ὅμοια κέκτηνται τα φρονήματα. Οὗτοι γὰρ ἑαυτοῖς ὄνομα ἐπέθεντο οὐχ Χριστοῦ, οὔτε αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, ἀλλὰ Να ζωραίων. Καὶ πάντες δὲ Χριστιανοὶ Ναζωραίοι τότε ὡσαύτως ἐκαλοῦντο. Γέγονε δὲ ἐπ' ὀλίγῳ χρόνῳ και λεῖσθαι αὐτοὺς Ἰεσσαίους, πρὶν ἢ ἐπὶ τῆς ᾿Αντιο χείας ἀρχὴν λάβωσιν οἱ μαθηταὶ καλεῖσθαι Χριστια- νοί. Εκαλοῦντο δὲ Ἰεσσαῖοι, διὰ τὸν Ἰεσσαὶ, οἶμαι. Ἐπειδήπερ ὁ Δαβὶδ ἐξ Ἰεσσαὶ, ἐκ δὲ τοῦ Δαβὶδ κατὰ διαδοχήν σπέρματος ή Μαρία, πληρουμένης τῆς θείας Γραφῆς κατὰ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην τοῦ Κυρίου λέ γοντος πρὸς τὸν Δαβίδ· Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τοῦ θρόνου σου. Β΄. Δέδια δὲ καθ᾿ ἑκάστην ὑπόθεσιν λέξεως, ὡς ταύτην τὴν ὑπόμνησιν ποιοῦντι, παρακινούσης με τῆς ἀληθείας τὰς ἐν αὐτῇ τῇ λέξει θεωρίας ὑποφαί-. νειν, διὰ τὸ μὴ πολὺ πλάτος περιποιήσασθαι τῇ συν- τάξει τῆς διηγήσεως. Τοῦ γὰρ Κυρίου φήσαντος τῷ Δαβίδ, Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τοῦ θρόνου σου, καὶ τὸν Ἄμοσε Κύριος τῷ Δα- Είδ, καὶ οὐ μεταμεληθήσεται· δῆλον, ὡς ἡ τοῦ Θεοῦ ἀμετάθετός ἐστιν ἐπαγγελία. Καὶ πρῶτον μὲν ὅτι ὅρκος παρὰ θεῷ τί ἐστιν ἀλλ᾽ ἢ ὅτι· Κατ' έμαυ- τοῦ ὤμεσα, λέγει Κύριος; Οὐ γὰρ κατὰ μείζονος ἔχει ὄρχον Θεὸς, ἀλλὰ οὐδὲ ὄμνυσι τὸ θεῖον. Εἰς πα- ράστασιν δὲ βεβαιώσεως ὁ λόγος ἔχει τὴν δύναμιν. Μεθ' ὅρκου γὰρ ὤμοσε Κύριος τῷ Δαβίδ, Ἐκ καρ- ποῦ τῆς κοιλίας θήσειν ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ. Μαρτυροῦσι δὲ οἱ ἀπόστολοι, ὅτι ἐκ σπέρματος Δαβιδ ἔδει τὸν Χριστὸν γεννηθῆναι· ὥσπερ οὖν καὶ ἐγεν νήθη ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. Παρήσω δὲ τὸ πλῆθος τῶν μαρτυρίων, ἵνα μὴ εἰς πολὺν ὄγκον ἀγάγω τὸν λόγον, ὥς γε προείπον. Εἶποι δ' ἄν τις ἴσως· Τοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρκα, τουτέστιν ἀπὸ τῆς ἁγίας παρθένου Μα- ρίας. τίνι τῷ λόγῳ ἐπὶ τοῦ θρόνου Δαβὶδ οὐ καθέζεται; Ηλθον γάρ, φησὶ τὸ Εὐαγγέλιον, χρῖσαι αὐτὸν εἰς βασιλέα· καὶ γνοὺς ἀνεχώρησε, καὶ ἐκρύβη ἐν Εφραίμ πόλει τῆς ἐρήμου. Φθάσαντες δὲ ἡμεῖς ἐπὶ τὸν τόπον τοῦ ῥητοῦ τούτου, καὶ ἐρωτώμενοι περὶ τῆς μαρτυρίας ταύτης καὶ τῆς ὑποθέσεως, ὅτι τίνι τῷ λόγῳ κατὰ τὸ σαρκικὸν οὐ πεπλήρωται ἐπὶ τὸν Σωτῆρα τὸ καθίσαι ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβίδ· ἐνομίσθη γὰρ τοῦτό τισι μὴ πεπληρῶσθαι· ὅμως ὡς ἔστιν ἐροῦμεν. Οὐδεμία γὰρ λέξις τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Γραφῆς διαπίπτει. Ει ADVERSUS HERESES LIB. 1. ERES. A res illis, sive æquales, sive posteriores exstiterint, in idem fere tempus incurrunt. Neque enim əflir- mare certo possumus utri utris successerint. Eadem enim, ut diximus, ætate vixerunt, et in iisdem dogmatibus sunt opinionibusque versati. Atque illi quidem non a Christo, neque ab Jesu no- men acceperunt, sed se Nazaræos appellarunt. Si- quidem Christiani tum omnes Nazaræi vocaban- 、 tur. Quanquam pro exiguo tempore, Jessæorum peries illos nomen resedit, antequam Christiani < Antiochiæ nominari ceperint. Ac Jessei, ut opi- nor, ab Jesse vocati sunt: David enim Jesse filius erat, a quo generis continuata serie Maria prodiit ; in eoque Scripturæ sacræ vaticinium ad exitum perductum est, cum in Vetere Testamento Davidi B Dominus ista respondisset : De fructu ventris tui ponam super sedem tuan 1. II. Sed illud in singulis Scripture verbis afferen dis vereri mibi succurrit, de quo sepius commo- nere soleo, ne dum eas, quæ verbis ipsis insunt, sententias expendere veritatis studium cogit, lon- gius quam par sit instituti moles operis excrescat. Cum igitur Dominus Davidi dixerit: De fructu ven- tris tui ponam super sedem tuam; et illud: Juravit Dominus David, et non pœnitebit eum³; manifestum est Dei promissionem revocari non posse. Atque in primis jusjurandum illud quod Deo tribuitur, quidnam est aliud, nisi istud ipsum, quod alibi di- citur: Per memetipsum juravi, dicit Dominus ³ ? Neque enim per najorem aliquem jusjurandum C Deus concipit, sed nec jurat quidem omnino. Sed ea loquendi ratio ad astruendam rei firmitatem pertinet. Nam Davidi jurejurando promisit Dominus : De fructu ventris ipsius super sedem ejus se esse positurum. Ita porro testantur apostoli, de Davidīs stirpe nasci Christum oportuisse : uui revera Jesus Christus Dominus noster indidem oriundus est. Verum ego ne prolixiorem, ut ante dixi, sermonem instituam, testimoniorum amplissimam copiam praetermitto. Atenim, dicat aliquis, Cum ex Davi dis stirpe, quatenus carne constat, procreatus sit Christus, hoc est, e beata Virgine Maria, quid ita tandem in Davidis solio minime consedit? Venerunt enim, ait Evangelium, ut ipsum angerent in regem * : et cum cognovisset, recessit, atque Ephraimi, quod D oppidum in deserto situm est, delituit. Itaque quo- uiam opportune ad bujus evangelici dicti mentio- nem sumus delapsi, deque ejusmodi testimonio, argumentoque nata quæstio est, cur scilicet quod a propheta prædictum fuerat, in Davidis so- Psal. cxxxi, 11. • Psal. cix, 4. • Gen. xxi, 16. * Joan. vi, 15. Nieronymus Epist. ad August.: Usque hodie per totas Orientis Synagogas inter Judæos hæresis est, quæ dicitur Mineorum, et a Pharisæis nunc usque dam- natur, quos vulgo Nazaraos nuncupant, qui credunt in Christum Filium Dei, etc. Sed dum volunt et Ju- dai esse, et Christiani, nec Judi sunt, nec Chri. stiani. Ergo Nazaræi Christiano se nomine vendi- tabant. Fuisse vero qui in mero Judaismo præci- puam quamdam eodem nomine sectam constitue- rent, ab uno Epiphanio didicimus. De iisdem agit Augustinus lib. i contra Gresconium cap. 31: nunc sunt quidam hæretici, qui se Nazarenos vocant, a nonnullis autem Symmachiani appellantur, et cir- cumcisionem habent Judæorum, et baptismum Chri- slianorum.

391 S. EPIPHANII 592 лo consessurum esse Christum, non sit in Salvatore, quod ad carnem pertinet, aliquando perfectum. Hoc enim sunt qui negent impletum fuisse; nos tamen plane ita contigisse monstrabimus. Nulla enim vel minima divinæ Scripturæ dictio potest excidere. . III. Quocirca thronus ille Davidis ac regale solium Α nihil aliud est, quam Ecclesiæ sanctæ sacerdotium, quod regia simul ac pontificia dignitate in unum contracta ei Dominus attribuit, ac Davidis æternum illud, neque periturum unquam solium in eamdem contulit. Illic enim Davidica sedes perpetua succes- sione ad Christum usque permansit, cum nullo un- quam tempore de Judæ tribu principes desiis- sent; donec ille venit cui reposita erant. Et ipse, inquit, exspectatio gentium. Etenim sub adven- Lum Christi Domini desiit de tribu Judæ princi- pum illa succcessio, qui ad id usque tempus populi duces fuerant. Nam tum illa series in- 1 Gen. XLIX, 10 vulgarem de oraculi Jacobci interpretatione sen- ·tentiam sequitur Epiphanius. Quæ est ejusmodi, nunquam e tribu Juda principes defuturos, donec Christus adveniret, hoc est, sub ipsum Messiæ ad- ventum desituros principes, qui hactenus e tribu Juda exstiterant. Quod in Alexandro contigisse putat; qui postremus e regia illa Judæ familia fuit. Cui Herodes successit, home neque Judæ tri- bulis, nec omnino Judæus, sed Idumæus, et alieni- gena: ante quem qui de tribu Juda citimi principes fuerant, iidem et ad Leviticam pertinebant veluti Machabæi, ac deinceps alii. Hæc quidein Epiphanius veteres secutus. Sed in hac opinione multa sunt a viris doctis olim animadversa, partim falsa, partim dubia, et incerta. Falsum est ad Christum usque Dominum imperasse natos e tribu Judæ principes; cum tot annis antea, imo sæculis, stirps illa regia defecerit. Quod vero in Machabæis continuatam hujus seriem affirmant; eosdemque materno saltem C genere ex illa Judæ tribu oriundos fuisse; neque verum est; neque ad rem pertinet. Id quod eru- dite Perrerius noster ad illum Genes. locum demon- strat. Multo igitur verior, et Jacobi verbis aptior est ista sententia, ut cum dixit: Non auferetur sceptrum de Juda, neque dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est (Gen. XLIX, 10): hoc ununı velit, Non auferetur, vel, ut Hebraice legitur, non recedet sceptrum, sive imperium ac potestas, de Juda, hoc est a tribu Juda, regioneque illa, quam in promissa terra occuparit, cuique nomen dederit, ut per Judam tam populus ipsa ab Juda oriundus, aut nominatus; quam regio illi attributa signi- ficetur. Nam tametsi ante Christum trauslato in captivitatem, oppressoque Judæ populo, imperii series illa interrupta videatur, non tamen penitus recessit, aut exstinctum est, ante Judaicum exci- dium, secundum quod tempus templo, urbe, im- perio, ac nolitela exuti, alienis legibus ac domina- tioni subjacent. Præviderat Spiritus sanctus di- vortium illud regni ac populi; cum sub Roboamio alii Israelitæ; alii, Judæ populus ac regnum nomi- nari cœperunt. Noveral ab Assyriis profligan- dum alterum illud; adeo ut imperium ab eo prorsus auferretur ac recederet, nec unquam in integrum restitueretur. Quare ad hujus discrimen, de altera illa regni populique portione, quæ ab Juda magna ex parte nata, et ab eo cognominata est, et in ejus ditione agroque collocata, pronuṇ- tiavit? Non ante recessuram ab ea potestatem atque imperium, ac reipubl. formam, quam Christus ad- venisset. Hæc ipsa utriusque regni comparatio non mediocriter ad illustrandum oraculum illud perti- D Γ. Θρόνος γὰρ Δαβὶδ καὶ βασιλικὴ ἕδρα ἐστὶν ἡ ἐν xal † τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησίᾳ ἱερωσύνη, ὅπερ ἀξίωμα βασιλι- κάν τε καὶ ἀρχιερατικὸν ὁμοῦ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνάψας ὁ Κύριος δεδώρηται τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ Ἐκκλησίᾳ, τὸν θρόνον μεταγαγὼν ἐν αὐτῇ τὸν τοῦ Δαβὶδ μὴ δια λείποντα εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐκεῖσε γὰρ κατὰ διαδο χὴν (98) διήρκεσε θρόνος Δαβίδ, ἕως αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, μὴ διαλειπόντων τῶν ἐξ Ιούδα ἀρχόντων, ἕως ἦλθεν ᾧ τὰ ἀποκείμενα ἦν. Καὶ αὐτὸς προσ- δοκία ἐθνῶν, φησίν. Ἔληξαν γὰρ ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ οἱ κατὰ διαδοχὴν ἐξ Ἰούδα ἄρχοντες, ἕως αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ἡγούμενοι. Διέπεσε γὰρ ἡ τάξις (99), καὶ ἔστη, ἐξότε αὐτὸς γεννᾶται ἐν Βη nere videtur. Ex quo consequens est, in Alexandro minime fatalem illam imperii dignitatem ac pote- statem desiisse; sed post Christi nativitatein et Herodis obitum exstingui coepisse, in ipso autem urbis excidio funditus deletam. Cætera apud Perre- rium nostrum legito. nio narrantur, neque secum cohærent; nec cum historiæ fide consentiunt. Legitimorum principum. qui de tribu Judæ prodierant, seriem intercidisse putat, quo tempore imo 56, hoc est posteaquam Christus Bethlehemi natus est : idque sub Alexan- dro contigisse; qui postremus ex illustri ac regia illa familia fuit, Herodis et Augusti temporibus. Quæ omnia perturbata sunt, et doúyxhwota. Placet itaque liquidam illorum temporum rationem ex Jo- sepho aliisque colligere. Simon Jonathæ ac Judæ Macchabæi frater Pin- lemæi generi insidiis moritur anno Græcorum CLXXVII, I Mach. cap. xvi, 14, qui et Sabbaticus erat, quanquam Josephus anno priore id accidisse significet, dun post Simonis obitum annum Sab- baticum, et quidem haud mediocri intervallo, cœ- pisse scribit lib. xi, cap. 45. Ergo anno periodi Julianæ MMMMDLXXIX, mense XI, hoc est Sebath, exeunte scilicet hieme, necatus est. Eodem anno successit Joannes Hyrcanus ejus filius. Qui quidem cum annos xxx imperasset, moritur relictis v libe- ris. Succedit Aristobulus natu maximus, qui pri- mus regium sibi diadema sumpsit, et anno uno regnavit. Quo mortuo, Salome conjux, quam Græci Alexandram vocant, Aristobuli fratres, quos ille in vinculis habuerat, solvit, et Jannæum Alexan- druin, qui et ætate, et moderatione præstabat cæ- teris, regem constituit. Regnavit hic annos xxvii, moriturque ætatis anno XL, relictis cum Alexandra liberis duobus Hyrcano, et Aristobulo. At Alexandra annos ix regnum administravit. Post cujus obitum ambo fratres ita inter se convene- runt, ut Hyrcanus pontificatum teneret. Aristobulus regnum. Hircanus summum sacerdotium iniit coss. Hortensio, et Metello: qui est annus urbis DCXXV. In quem anni illi ex Josepho singillatim enumerati incidunt, si unum duntaxat ex iis inchoatum acci· pias. Est hic annus per. Julianæ MMMMDCXLV, anſe vulgarem Christi natalem 68, Augusti annus pri- mus, si a Julii Cæsaris nece inchoetur, accidit anno Urbis Dccx, periodi Julianæ ■*dсɩxx. Herodis vero primus, quo scilicet regnum a Romanis con- secutus est, incurrit in consulatum Domitii Calvini, et Asinii Pollionis, qui est ab Urbe condita DCGGAIN, period. Julian. MMMMDCLXXIV, Sive, ut alii Agrippa et Caninio coss. quo anno pacifice regnare cœpit, estque, uxore (98) Enɛicɛ ràp narà diadoziv. Tritam ac B (99) Διέπεσε γὰρ ἡ τάξις. Quæ hic ab Epipla-

391 S. EPIPHANII 592 лo consessurum esse Christum, non sit in Salvatore, quod ad carnem pertinet, aliquando perfectum. Hoc enim sunt qui negent impletum fuisse; nos tamen plane ita contigisse monstrabimus. Nulla enim vel minima divinæ Scripturæ dictio potest excidere. . III. Quocirca thronus ille Davidis ac regale solium Α nihil aliud est, quam Ecclesiæ sanctæ sacerdotium, quod regia simul ac pontificia dignitate in unum contracta ei Dominus attribuit, ac Davidis æternum illud, neque periturum unquam solium in eamdem contulit. Illic enim Davidica sedes perpetua succes- sione ad Christum usque permansit, cum nullo un- quam tempore de Judæ tribu principes desiis- sent; donec ille venit cui reposita erant. Et ipse, inquit, exspectatio gentium. Etenim sub adven- Lum Christi Domini desiit de tribu Judæ princi- pum illa succcessio, qui ad id usque tempus populi duces fuerant. Nam tum illa series in- 1 Gen. XLIX, 10 vulgarem de oraculi Jacobci interpretatione sen- ·tentiam sequitur Epiphanius. Quæ est ejusmodi, nunquam e tribu Juda principes defuturos, donec Christus adveniret, hoc est, sub ipsum Messiæ ad- ventum desituros principes, qui hactenus e tribu Juda exstiterant. Quod in Alexandro contigisse putat; qui postremus e regia illa Judæ familia fuit. Cui Herodes successit, home neque Judæ tri- bulis, nec omnino Judæus, sed Idumæus, et alieni- gena: ante quem qui de tribu Juda citimi principes fuerant, iidem et ad Leviticam pertinebant veluti Machabæi, ac deinceps alii. Hæc quidein Epiphanius veteres secutus. Sed in hac opinione multa sunt a viris doctis olim animadversa, partim falsa, partim dubia, et incerta. Falsum est ad Christum usque Dominum imperasse natos e tribu Judæ principes; cum tot annis antea, imo sæculis, stirps illa regia defecerit. Quod vero in Machabæis continuatam hujus seriem affirmant; eosdemque materno saltem C genere ex illa Judæ tribu oriundos fuisse; neque verum est; neque ad rem pertinet. Id quod eru- dite Perrerius noster ad illum Genes. locum demon- strat. Multo igitur verior, et Jacobi verbis aptior est ista sententia, ut cum dixit: Non auferetur sceptrum de Juda, neque dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est (Gen. XLIX, 10): hoc ununı velit, Non auferetur, vel, ut Hebraice legitur, non recedet sceptrum, sive imperium ac potestas, de Juda, hoc est a tribu Juda, regioneque illa, quam in promissa terra occuparit, cuique nomen dederit, ut per Judam tam populus ipsa ab Juda oriundus, aut nominatus; quam regio illi attributa signi- ficetur. Nam tametsi ante Christum trauslato in captivitatem, oppressoque Judæ populo, imperii series illa interrupta videatur, non tamen penitus recessit, aut exstinctum est, ante Judaicum exci- dium, secundum quod tempus templo, urbe, im- perio, ac nolitela exuti, alienis legibus ac domina- tioni subjacent. Præviderat Spiritus sanctus di- vortium illud regni ac populi; cum sub Roboamio alii Israelitæ; alii, Judæ populus ac regnum nomi- nari cœperunt. Noveral ab Assyriis profligan- dum alterum illud; adeo ut imperium ab eo prorsus auferretur ac recederet, nec unquam in integrum restitueretur. Quare ad hujus discrimen, de altera illa regni populique portione, quæ ab Juda magna ex parte nata, et ab eo cognominata est, et in ejus ditione agroque collocata, pronuṇ- tiavit? Non ante recessuram ab ea potestatem atque imperium, ac reipubl. formam, quam Christus ad- venisset. Hæc ipsa utriusque regni comparatio non mediocriter ad illustrandum oraculum illud perti- D Γ. Θρόνος γὰρ Δαβὶδ καὶ βασιλικὴ ἕδρα ἐστὶν ἡ ἐν xal † τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησίᾳ ἱερωσύνη, ὅπερ ἀξίωμα βασιλι- κάν τε καὶ ἀρχιερατικὸν ὁμοῦ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνάψας ὁ Κύριος δεδώρηται τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ Ἐκκλησίᾳ, τὸν θρόνον μεταγαγὼν ἐν αὐτῇ τὸν τοῦ Δαβὶδ μὴ δια λείποντα εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐκεῖσε γὰρ κατὰ διαδο χὴν (98) διήρκεσε θρόνος Δαβίδ, ἕως αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, μὴ διαλειπόντων τῶν ἐξ Ιούδα ἀρχόντων, ἕως ἦλθεν ᾧ τὰ ἀποκείμενα ἦν. Καὶ αὐτὸς προσ- δοκία ἐθνῶν, φησίν. Ἔληξαν γὰρ ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ οἱ κατὰ διαδοχὴν ἐξ Ἰούδα ἄρχοντες, ἕως αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ἡγούμενοι. Διέπεσε γὰρ ἡ τάξις (99), καὶ ἔστη, ἐξότε αὐτὸς γεννᾶται ἐν Βη nere videtur. Ex quo consequens est, in Alexandro minime fatalem illam imperii dignitatem ac pote- statem desiisse; sed post Christi nativitatein et Herodis obitum exstingui coepisse, in ipso autem urbis excidio funditus deletam. Cætera apud Perre- rium nostrum legito. nio narrantur, neque secum cohærent; nec cum historiæ fide consentiunt. Legitimorum principum. qui de tribu Judæ prodierant, seriem intercidisse putat, quo tempore imo 56, hoc est posteaquam Christus Bethlehemi natus est : idque sub Alexan- dro contigisse; qui postremus ex illustri ac regia illa familia fuit, Herodis et Augusti temporibus. Quæ omnia perturbata sunt, et doúyxhwota. Placet itaque liquidam illorum temporum rationem ex Jo- sepho aliisque colligere. Simon Jonathæ ac Judæ Macchabæi frater Pin- lemæi generi insidiis moritur anno Græcorum CLXXVII, I Mach. cap. xvi, 14, qui et Sabbaticus erat, quanquam Josephus anno priore id accidisse significet, dun post Simonis obitum annum Sab- baticum, et quidem haud mediocri intervallo, cœ- pisse scribit lib. xi, cap. 45. Ergo anno periodi Julianæ MMMMDLXXIX, mense XI, hoc est Sebath, exeunte scilicet hieme, necatus est. Eodem anno successit Joannes Hyrcanus ejus filius. Qui quidem cum annos xxx imperasset, moritur relictis v libe- ris. Succedit Aristobulus natu maximus, qui pri- mus regium sibi diadema sumpsit, et anno uno regnavit. Quo mortuo, Salome conjux, quam Græci Alexandram vocant, Aristobuli fratres, quos ille in vinculis habuerat, solvit, et Jannæum Alexan- druin, qui et ætate, et moderatione præstabat cæ- teris, regem constituit. Regnavit hic annos xxvii, moriturque ætatis anno XL, relictis cum Alexandra liberis duobus Hyrcano, et Aristobulo. At Alexandra annos ix regnum administravit. Post cujus obitum ambo fratres ita inter se convene- runt, ut Hyrcanus pontificatum teneret. Aristobulus regnum. Hircanus summum sacerdotium iniit coss. Hortensio, et Metello: qui est annus urbis DCXXV. In quem anni illi ex Josepho singillatim enumerati incidunt, si unum duntaxat ex iis inchoatum acci· pias. Est hic annus per. Julianæ MMMMDCXLV, anſe vulgarem Christi natalem 68, Augusti annus pri- mus, si a Julii Cæsaris nece inchoetur, accidit anno Urbis Dccx, periodi Julianæ ■*dсɩxx. Herodis vero primus, quo scilicet regnum a Romanis con- secutus est, incurrit in consulatum Domitii Calvini, et Asinii Pollionis, qui est ab Urbe condita DCGGAIN, period. Julian. MMMMDCLXXIV, Sive, ut alii Agrippa et Caninio coss. quo anno pacifice regnare cœpit, estque, uxore (98) Enɛicɛ ràp narà diadoziv. Tritam ac B (99) Διέπεσε γὰρ ἡ τάξις. Quæ hic ab Epipla-

Ολεὲμ τῆς Ἰουδαίας (1), ἐπὶ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ ἀπὸ γένους ἱερατικοῦ καὶ βασιλικού. Αφ' οὗ Αλεξάνδρου διέπεσεν οὗτος ὁ κλῆρος ἀπὸ χρόνων αὐτοῦ τε καὶ Σκαλίνας (2), τῆς καὶ ᾿Αλεξάνδρας καλουμένης. ἐπὶ τοῖς χρόνοις Ηρώδου τοῦ βασιλέως καὶ Αὐγούστου τῶν Ρωμαίων αὐτοκράτορος. "Ος καὶ διάδημα ἐπι ἔθετο ἑαυτῷ ὁ ᾿Αλέξανδρος οὗτος, εἷς τῶν χριστῶν καὶ ἡγουμένων ὑπάρχων. Συναφθεισῶν γὰρ τῶν δύο φυλῶν τοῦ τε βασιλικοῦ καὶ ἱερατικοῦ, Ἰούδα δέ φημι καὶ 'Ααρών, καὶ πάσης τῆς τοῦ Λευΐ, οὕτω βα σιλεῖς καὶ ἱερεῖς ἐγίνοντο. Οὐ γὰρ διήμαρτε τι τῶν ἀπὸ τῆς ἁγίας Γραφῆς αἰνιγμάτων. Τότε δὲ λοιπὸν ἀλλόφυλος βασιλεὺς Ηρώδης, καὶ οὐκέτι οἱ ἀπὸ τοῦ Δαβὶδ διάδημα ἐπέθεντο· μεταπεσούσης δὲ τῆς βα σιλικῆς καθέδρας ἐν Χριστῷ ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπὸ μὲν οἴκου τοῦ σαρκικοῦ Ἰούδα καὶ Ἱερουσαλὴμ τὸ βασιλικὸν μετέστη ἀξίωμα· ἵδρυται δὲ ὁ θρόνος ἐν τῇ ἁγίᾳ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ εἰς τὸν αἰῶνα, ἐκ δύο προφάσεων ἔχων τὸ ἀξίωμα, τοῦ τε βασιλικού καὶ τοῦ ἀρχιερατικοῦ. Καὶ τὸ μὲν βασιλικὸν ἀπὸ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ δύο τρόπους, διά τε τὸ εἶναι αὐτὸν ἐκ σπέρματος Δαβίδ τοῦ βασι- λέως κατὰ σάρκα, καὶ τὸ εἶναι αὐτὸν, ὅπερ ἐστὶ, βασιλέα μείζονα ἀπ' αἰῶνος κατὰ τὴν θεότητα· τὸ δὲ ἱερατικόν, ὅτι αὐτὸς ἀρχιερεὺς καὶ ἀρχιερέων πρύτανις. Κατασταθέντος εὐθὺς Ἰακὼν τοῦ ἀδελφοῦ Κυρίου καλουμένου καὶ ἀποστόλου, ἐπισκόπου πρώ- του υἱοῦ τοῦ Ἰωσήφ φύσει ὄντος, ἐν τάξει δὲ ἀδελ φοῦ τοῦ Κυρίου κληθέντος διὰ τὴν συναναστροφήν. Δ'. Ην γὰρ ὁ Ἰάκωβος οὗτος (5) υἱὸς τοῦ Ἰωσὴφ αναχρο νισμός ἐξότε αυτός, Διέπεσε γὰρ ἡ τάξις ἐξότε αὐτὸς γεννᾶται ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐπὶ τοῖς χρόνοις Ηρώδου τοῦ βασιλέως, καὶ Αὐγούστου του Ρωμαίων αὐτοκράτορος· καὶ ἔστη ἐπὶ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ ἀπὸ γένους ἱερατικοῦ, καὶ βασιλικοῦ, ἀφ᾿ οὗ Αλεξάνδρου διέπεσεν οὗτος ὁ κλῆρος, ἀπὸ χρόνων αὐτοῦ τε, καὶ Σααλίνας, τῆς καὶ ᾿Αλεξάνδρας καλου- μένης, ὃς καὶ διάδημα, σύγχυσις Ἰούδα, Τελευτήσαντος δὲ ᾿Αριστοβούλου, Σαλώμη ή γυνὴ αὐτοῦ, λεγομένη δὲ ὑπὸ Ἑλλήνων ᾿Αλεξάνδρα, λύσασα τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. NÆRES XXIX. B - - A tercidit ac suppressa penitus est, a quo Christus Bethlehemi, quod est Judææ oppidum, in hanc lu cem editus est: idque adeo sub Alexandro contigit, qui e sacerdotum pariter ac regum stirpe erat oriundus. Ab hujus igitur Alexandri nec non et Saalinæ, qua: et Alexandra vocata est, tempore, sors est illa regni conditioque sublata, cum Herodes Judææ, Augustus vero Romanorum imperium ob- tineret. Et quidem Alexander ille unus e christorum, hoc est unctorum ducumque numero diadema si- bimet imposuit. Cum enim duæ invicem tribus con- junctæ fuissent, quarum altera regni, sacerdotii altera jus habebat, eratque Judæ prior, posterior Aaronis ac Leviticæ gentis universæ, inde factum est, iidem ut reges ac sacerdotes essent. Nequc enim ullum ex obscuris sacrarum litterarum ora- culis veritate sua caruit. Tum igitur Herodes rex alienigena submotis Davidis posteris diadema sumpsit. Atque imperii demum solio peregrinum in hominem translato, a carnalis Judæ familia ac Hie- ' rosolymis per Christum regia est in Ecclesiam transfusa dignitas. Cujus seules ad omnium perpe- tuitatem temporum in eadem ipsa constituta, ex ambarum dignitatum, regni videlicet ac sacerdotii, amplitudine coalescit : nam quod ad regiam maje statem attinet, eam a Christo Jesu Domino nostro duplici jure communicatam accepit: quod et ille quatenus carne constat, de Davidis stirpe propa- gatus fuerit, et rex divinitatis quam idem habet, ratione longe sit amplior, et aeternus. Sacerdotii vero dignitatem ideo sortitus est, quod et pontifex sit, et pontificum omnium moderator ac princeps. Quare Jacobus ille, qui Domini frater ap- pellatus est, et ejusdem apostolus, primus omnium est episcopus constitutus; qui cum Josephi naturalis esset filius, Domini frater ob id vocatus est, quod in ejus convictu ac consuetudine ver- saretur. C Urbis condita Dccxvii. Period. Julian. wwwNDCLXIVI ante vulgarem Christi natalem 37. Quamobrem Ale- xandri illius obitus tot annis Christi ortum, imo et Augusti atque Herodis imperium antecessit, contra quam Epiphanius scripsit. Nam immanis resarciri ulcunque poterit, si luxata haec et alieno loco posita dixeris, etc. Ut ita omnino legendum sit: etc. Hac quidem ratione labem illam priorem evitabimus, neque Alexandri exitum cum Christi ortu copulabimus. Verum huic conjecturæ nostre non admodum confidimus. Quippe in hæresi L, 1, eadem pene historiæ ab D Epiphanio repetita. Quæ ut postremo castiganda videatur, illud tamen unum supererit contra veri- tatem historiæ dictum, in Alexandro sacerdotalem illam regiamque desiisse stirpem ; nam ex Josepho constat post Alexandrum, Hyrcanum, et Aristobu- lum ex eadem progenie aliquandiu pontificatum atque imperium obtinuisse. Postremo Josephus in calce lib. xiv scribit Antigono Alexandri fratre Aristobuli filio securi ab Antonio percusso, Assa- monæorum stirpein desiisse, quod contigit Agrippa et Canidio coss. anno Urbis Dccxvii, longo post Ale- PATROL. GR. XLI. IV. Hic enim Josephi ex alia fuit quam Maria con- xandrum illum priorem et Alexandram tem- pore. dam Matthæi exemplaribus, pro ut animad- vertit Hieronymus: quod etsi vitiosum in Comm. ad cap. Matthæi putet esse, tamen non aliter ipsemet in Eusebii Chronico scripsit: neque vero improbanda est ista lectio, ut ad Eusebium Ponta- cus observat. Alexandri uxorem, Hyrcani et Aristobuli matrem, Alexandram appellat, quam et mortuo conjuge ix annis præfuisse scribit. Quo eodem Alexandræ no- mine Aristobuli Hyrcani majoris filii uxorem vocat: inquit, etc. Nusquam Saaline nomen apud Josephum legere memini. Quanquam non aliter illam Christiani scriptores, quam 'Sali- nam nominant. Eusebius in Chronic., Hieronym. in cap. 1x Dan. aliique, de quibus Scaliger Ani- madvers. ad Euseb. num. 1941, Unus Marianus Scotus anno mundi 4120, Alexandram Salonam recte nuncupat. Eadem porro, nisi fallor, Alexan- dra, sive Salome utriusque fratris uxor, Aristobuli, et Alexandri, fuit : quæ post Aristobuli mortem, Jannæum Alexandrum vinculis ileo solutum ad regnum evexit, quod cum eo nuptias copulasset. suasit Epiphanius Jacobum Minorem Josephi B. Ma- (1) Εν Βηθλεέμ τῆς Ἰουδαίας. Ita in quibus- (2) Αὐτοῦ τε καὶ Σααλίνας. Josephus lib. xit, (3) 'Ην γὰρ ὁ Ἰάκωβος οὗτος. Frustra sibi per-

Ολεὲμ τῆς Ἰουδαίας (1), ἐπὶ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ ἀπὸ γένους ἱερατικοῦ καὶ βασιλικού. Αφ' οὗ Αλεξάνδρου διέπεσεν οὗτος ὁ κλῆρος ἀπὸ χρόνων αὐτοῦ τε καὶ Σκαλίνας (2), τῆς καὶ ᾿Αλεξάνδρας καλουμένης. ἐπὶ τοῖς χρόνοις Ηρώδου τοῦ βασιλέως καὶ Αὐγούστου τῶν Ρωμαίων αὐτοκράτορος. "Ος καὶ διάδημα ἐπι ἔθετο ἑαυτῷ ὁ ᾿Αλέξανδρος οὗτος, εἷς τῶν χριστῶν καὶ ἡγουμένων ὑπάρχων. Συναφθεισῶν γὰρ τῶν δύο φυλῶν τοῦ τε βασιλικοῦ καὶ ἱερατικοῦ, Ἰούδα δέ φημι καὶ 'Ααρών, καὶ πάσης τῆς τοῦ Λευΐ, οὕτω βα σιλεῖς καὶ ἱερεῖς ἐγίνοντο. Οὐ γὰρ διήμαρτε τι τῶν ἀπὸ τῆς ἁγίας Γραφῆς αἰνιγμάτων. Τότε δὲ λοιπὸν ἀλλόφυλος βασιλεὺς Ηρώδης, καὶ οὐκέτι οἱ ἀπὸ τοῦ Δαβὶδ διάδημα ἐπέθεντο· μεταπεσούσης δὲ τῆς βα σιλικῆς καθέδρας ἐν Χριστῷ ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπὸ μὲν οἴκου τοῦ σαρκικοῦ Ἰούδα καὶ Ἱερουσαλὴμ τὸ βασιλικὸν μετέστη ἀξίωμα· ἵδρυται δὲ ὁ θρόνος ἐν τῇ ἁγίᾳ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ εἰς τὸν αἰῶνα, ἐκ δύο προφάσεων ἔχων τὸ ἀξίωμα, τοῦ τε βασιλικού καὶ τοῦ ἀρχιερατικοῦ. Καὶ τὸ μὲν βασιλικὸν ἀπὸ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ δύο τρόπους, διά τε τὸ εἶναι αὐτὸν ἐκ σπέρματος Δαβίδ τοῦ βασι- λέως κατὰ σάρκα, καὶ τὸ εἶναι αὐτὸν, ὅπερ ἐστὶ, βασιλέα μείζονα ἀπ' αἰῶνος κατὰ τὴν θεότητα· τὸ δὲ ἱερατικόν, ὅτι αὐτὸς ἀρχιερεὺς καὶ ἀρχιερέων πρύτανις. Κατασταθέντος εὐθὺς Ἰακὼν τοῦ ἀδελφοῦ Κυρίου καλουμένου καὶ ἀποστόλου, ἐπισκόπου πρώ- του υἱοῦ τοῦ Ἰωσήφ φύσει ὄντος, ἐν τάξει δὲ ἀδελ φοῦ τοῦ Κυρίου κληθέντος διὰ τὴν συναναστροφήν. Δ'. Ην γὰρ ὁ Ἰάκωβος οὗτος (5) υἱὸς τοῦ Ἰωσὴφ αναχρο νισμός ἐξότε αυτός, Διέπεσε γὰρ ἡ τάξις ἐξότε αὐτὸς γεννᾶται ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐπὶ τοῖς χρόνοις Ηρώδου τοῦ βασιλέως, καὶ Αὐγούστου του Ρωμαίων αὐτοκράτορος· καὶ ἔστη ἐπὶ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ ἀπὸ γένους ἱερατικοῦ, καὶ βασιλικοῦ, ἀφ᾿ οὗ Αλεξάνδρου διέπεσεν οὗτος ὁ κλῆρος, ἀπὸ χρόνων αὐτοῦ τε, καὶ Σααλίνας, τῆς καὶ ᾿Αλεξάνδρας καλου- μένης, ὃς καὶ διάδημα, σύγχυσις Ἰούδα, Τελευτήσαντος δὲ ᾿Αριστοβούλου, Σαλώμη ή γυνὴ αὐτοῦ, λεγομένη δὲ ὑπὸ Ἑλλήνων ᾿Αλεξάνδρα, λύσασα τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. NÆRES XXIX. B - - A tercidit ac suppressa penitus est, a quo Christus Bethlehemi, quod est Judææ oppidum, in hanc lu cem editus est: idque adeo sub Alexandro contigit, qui e sacerdotum pariter ac regum stirpe erat oriundus. Ab hujus igitur Alexandri nec non et Saalinæ, qua: et Alexandra vocata est, tempore, sors est illa regni conditioque sublata, cum Herodes Judææ, Augustus vero Romanorum imperium ob- tineret. Et quidem Alexander ille unus e christorum, hoc est unctorum ducumque numero diadema si- bimet imposuit. Cum enim duæ invicem tribus con- junctæ fuissent, quarum altera regni, sacerdotii altera jus habebat, eratque Judæ prior, posterior Aaronis ac Leviticæ gentis universæ, inde factum est, iidem ut reges ac sacerdotes essent. Nequc enim ullum ex obscuris sacrarum litterarum ora- culis veritate sua caruit. Tum igitur Herodes rex alienigena submotis Davidis posteris diadema sumpsit. Atque imperii demum solio peregrinum in hominem translato, a carnalis Judæ familia ac Hie- ' rosolymis per Christum regia est in Ecclesiam transfusa dignitas. Cujus seules ad omnium perpe- tuitatem temporum in eadem ipsa constituta, ex ambarum dignitatum, regni videlicet ac sacerdotii, amplitudine coalescit : nam quod ad regiam maje statem attinet, eam a Christo Jesu Domino nostro duplici jure communicatam accepit: quod et ille quatenus carne constat, de Davidis stirpe propa- gatus fuerit, et rex divinitatis quam idem habet, ratione longe sit amplior, et aeternus. Sacerdotii vero dignitatem ideo sortitus est, quod et pontifex sit, et pontificum omnium moderator ac princeps. Quare Jacobus ille, qui Domini frater ap- pellatus est, et ejusdem apostolus, primus omnium est episcopus constitutus; qui cum Josephi naturalis esset filius, Domini frater ob id vocatus est, quod in ejus convictu ac consuetudine ver- saretur. C Urbis condita Dccxvii. Period. Julian. wwwNDCLXIVI ante vulgarem Christi natalem 37. Quamobrem Ale- xandri illius obitus tot annis Christi ortum, imo et Augusti atque Herodis imperium antecessit, contra quam Epiphanius scripsit. Nam immanis resarciri ulcunque poterit, si luxata haec et alieno loco posita dixeris, etc. Ut ita omnino legendum sit: etc. Hac quidem ratione labem illam priorem evitabimus, neque Alexandri exitum cum Christi ortu copulabimus. Verum huic conjecturæ nostre non admodum confidimus. Quippe in hæresi L, 1, eadem pene historiæ ab D Epiphanio repetita. Quæ ut postremo castiganda videatur, illud tamen unum supererit contra veri- tatem historiæ dictum, in Alexandro sacerdotalem illam regiamque desiisse stirpem ; nam ex Josepho constat post Alexandrum, Hyrcanum, et Aristobu- lum ex eadem progenie aliquandiu pontificatum atque imperium obtinuisse. Postremo Josephus in calce lib. xiv scribit Antigono Alexandri fratre Aristobuli filio securi ab Antonio percusso, Assa- monæorum stirpein desiisse, quod contigit Agrippa et Canidio coss. anno Urbis Dccxvii, longo post Ale- PATROL. GR. XLI. IV. Hic enim Josephi ex alia fuit quam Maria con- xandrum illum priorem et Alexandram tem- pore. dam Matthæi exemplaribus, pro ut animad- vertit Hieronymus: quod etsi vitiosum in Comm. ad cap. Matthæi putet esse, tamen non aliter ipsemet in Eusebii Chronico scripsit: neque vero improbanda est ista lectio, ut ad Eusebium Ponta- cus observat. Alexandri uxorem, Hyrcani et Aristobuli matrem, Alexandram appellat, quam et mortuo conjuge ix annis præfuisse scribit. Quo eodem Alexandræ no- mine Aristobuli Hyrcani majoris filii uxorem vocat: inquit, etc. Nusquam Saaline nomen apud Josephum legere memini. Quanquam non aliter illam Christiani scriptores, quam 'Sali- nam nominant. Eusebius in Chronic., Hieronym. in cap. 1x Dan. aliique, de quibus Scaliger Ani- madvers. ad Euseb. num. 1941, Unus Marianus Scotus anno mundi 4120, Alexandram Salonam recte nuncupat. Eadem porro, nisi fallor, Alexan- dra, sive Salome utriusque fratris uxor, Aristobuli, et Alexandri, fuit : quæ post Aristobuli mortem, Jannæum Alexandrum vinculis ileo solutum ad regnum evexit, quod cum eo nuptias copulasset. suasit Epiphanius Jacobum Minorem Josephi B. Ma- (1) Εν Βηθλεέμ τῆς Ἰουδαίας. Ita in quibus- (2) Αὐτοῦ τε καὶ Σααλίνας. Josephus lib. xit, (3) 'Ην γὰρ ὁ Ἰάκωβος οὗτος. Frustra sibi per-

Α ἐκ γυναικὸς τοῦ Ἰωσήφ, οὐκ ἀπὸ Μαρίας, ὡς καὶ θεραπευτήν Σωτήρα. Ιιι εἰς πολλοὺς τόπους τοῦτο ἡμῖν εἴρηται, καὶ σαφέ- στερον ἡμῖν πεπραγμάτευται. ᾿Αλλὰ καὶ εὑρίσκομεν αὐτὸν ἐκ τοῦ Δαβὶδ ὄντα, διὰ τὸν υἱὸν εἶναι τοῦ Ἰω- σής Ναζωραίον γενόμενον. Ην γὰρ πρωτότοκος τῷ Ἰωσήφ, καὶ ἡγιασμένος. Ἔτι δὲ καὶ ἱερατεύσαντα αὐτὸν (4) κατὰ τὴν παλαιὰν ἱερωσύνην εὔρομεν. Διδ καὶ ἠφίετο αὐτῷ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰς τὰ "Αγια τῶν ἁγίων εἰσιέναι, ὡς τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐκέλευσεν ὁ νόμος, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Οὕτω γὰρ ἐστόρησαν πολλοὶ πρὸ ἡμῶν περὶ αὐτοῦ, Ευσέβιός τε καὶ Κλή μης, καὶ ἄλλοι. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ πέταλον ἐπὶ τῆς κε- φαλῆς ἐξῆν αὐτῷ φέρειν, καθὼς οἱ προειρημένοι ἀξιόπιστοι ἄνδρες ἐν τοῖς ὑπ' αὐτῶν ὑπομνη. ματισμοῖς ἐμαρτύρησαν. Ἱερεὺς τοίνυν, ὡς ἔφην, Β ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς τὸν αἰῶνα κατά τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, βασιλεύς τε ὁμοῦ κατὰ τὴν τάξιν τὴν ἄνωθεν, ἵνα μεταγάγῃ τὴν ἱερωσύνην ἅμα τῇ νομοθεσία. Τοῦ δὲ σπέρματος Δαβὶδ διὰ τὴν Μα- ρίαν καθεζομένου ἐν θρόνῳ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. Εδει γὰρ αὐτὸν νῦν μεταγαγεῖν τὴν τάξιν, τοῦ τε βασιλείου. Καὶ γὰρ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς ἔλεγεν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Ποντίῳ Πιλάτῳ· Η βα σιλεία μου οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου Τοῦ γὰρ Χριστοῦ τὰ πάντα πληροῦντος δι' αἰνιγμάτ των, ἕως τινὸς μέτρου αἱ ὑποθέσεις ἔφθανον. γὰρ ἦλθεν, ἵνα προκοπὴν λάβῃ βασιλείας ὁ βασι λεύων ἀεί· ἐχαρίσατο δὲ τοῖς ὑπ' αὐτοῦ καθισταμέ νοις τὸ βασίλειον, ἵνα μὴ ὀνομασθῇ ἀπὸ τῶν μικρῶν Ο ἐπὶ τὰ μείζονα προκόπτειν. Μένει γὰρ αὐτοῦ ὁ θρόνος, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος, καὶ κάθηται ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβίδ· τὸ βασίλειον τοῦ Δαβίδ μεταστήσας, καὶ χαρισάμενος τοῖς ἑαυτοῦ δούλοις ἅμα τῇ ἀρχιερωσύνῃ, τουτέστι τοῖς ἀρχιε ρεῦσι τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας. Καὶ πολλὰ ἔστι περὶ τούτου λέγειν. Ἀλλ' ὅμως ἐπειδὴ εἰς τὸν τόπον ἐλήλυθα εἰπεῖν δι᾽ ἣν αἰτίαν Ἰεσσαῖοι ἐκαλοῦντο (5), τοῦ Ἰησοῦ Ἰησοῦ 10- ἀπὸ τοῦ ἰάσα- σθαι, ιήσασθαι θερα- πεύειν, ωνύμως, σώζειν, θεραπεύειν ιάσασθαι. ἀκριβολογίαν κυριολεξίαν θεραπεύειν μεταληπτικῶς, Ἰησοῦς, τοίνυν ἔστι κατὰ μὲν Εβραίους σωτήρ, κατὰ δὲ τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν τὸ Ιώμενος· ἐπειδὴ ιατρός έστι ψυχῶν καὶ σωμάτων, S. EPIPHANII juge filius: id quod pluribus locis a me commemo- ratum est, manifestiusque disputatum. Quin etiam e Davidis genere propagatum illum reperimus, utpote Josephi filium, eumdemque Nazaræum : nam Josephi liberorum hic primus, ac consecratus fuit. Imo et sacerdos ex veteris illius ritu sacerdotii fuisse perhibetur. Quamobrem semel ei quotannis in Sancta sanctorum concessum est ingredi, quem- admodum summis sacerdotibus lege esse præ. scriptum e sacris Litteris didicimus. Quod quidem de Jacobo plerique ante nos memoriæ prodiderunt, ut Eusebius, Clemens, et alii. Sed et bracteam ei- dem in capite gestare licuisse, quos proxime nomi- navi idonei scriptores commentariis suis testatum reliquerunt. Quocirca sacerdos, uti diximus, Jesus Christus Dominus noster in æternum fuit, secun- dum ordinem Melchisedec ', idemque rex secundum superiorem ac coelestem ordinem, ut una cum lege sacerdotium transferret. Fuit vero propter B. Ma- rium e Davidis oriundus stirpe, atque in regali solio sedel in æternum, et regni illius non erit finis. Nimirum transferre illum non minus regni quam sacerdotii ordinem oportuit: quippe cum ejus regnum minime ex hoc mundo sit, ut Pontio Pilato in Evangelio respondisse fertur: Regnum meum non est de hoc mundo³.Cum enim Christus sub quibusdam ænigmatum involucris universa com- pleret, quod hactenus gerebatur par fuit aliquo tenus pervenire. Neque vero idco venit, ut qui re- gnasset hactenus, imperare porro pergeret : sed iis reguum, quos constituerat ipse dilargitus est, ne a minoribus progredi ad majora dici possit. Manet quippe sedes illius, et regni ejus non erit finis, atque in Davidis solio considet, propterea quod Davidis regnum transtulit, idque ipsum una cum pontificatu servis suis indulsit, hoc est catholicæ Ecclesiæ pontificibus. Sed multa de ea re disputari possunt. Quoniam vero ad eum locum * Hebr. vi, 20. * Luc. 1, 32. ⚫ Joan. xvIII, 36. riæ conjugis filium fuisse, ideoque Domini fratrem nominari. De qua re dictum est alio in loco. non modo falsum, sed et contra hypothesin est. Si Josephi filius est Jacobus, Josephus autem de stirpe David non Levitica ac sacerdotali fuit; qui tandem sacerdos esse Jacobus potuit? Dices maternum illi genus ab sacerdotali tribu propagatum. Sed ut illud demus, quis nescit, quod jampridem ab eruditis hominibus proditum est, maternum genus nullo numero fuisse : nedum ut propter illud jus ullum ad sacerdotium habere quisquain potuerit? Sed de tota hac Jacobi historia dicetur ad hær. LxxvIII, ubi de Jacobo uberiorem narrationem instituit. stianos olim Jessæos appellatos fuisse censet Epi- phanius a Jesse Davidis progenitore: aut ab Jesu, quod Hebraice sonat, aut quo a nonnullis vehementius agitari solet, sed hæ- reticis ferme, quorum sive non immerito reprehen- dant, intolerabilis superbia; sive perperam accu- sent, vanissima ac ridicula impudentia est. Ex hoc igitur grege quidam : Profecto, inquit, cum illum Epiphanii locum lego, satis mirari nequeo hominis inscientiam, et in linguæ interpretatione, et in veri- tute historiæ. Adeo multis adversus utrumque modis D peccat in illo uno de Nazarais capite. Sed de histo- ria mox videro. De nominis interpreta- tione hoc vulgo criminari solent : quod men Græcæ originis esse crediderit, sive Ionice concepto, quod est cum ab Hebraica voce petenda nominis illius notio sit, quæ Salvatorem significat. Verum hac guy- et quidem haud absurde usurpavit Epi- phanius. Etenim y, a quo 7, vel vir, idemn est ac quod in corporis aninique morbis idem est ac et Quamobrem non secundum et Hebrai- ca vox sonat; sed ut el Jesum, qui proprie salvator est, medicum ac cura- torem non incommode interpretari liceat. Ipse enim salvum faciet populum a peccatis eorum, ait angelus (Matth. 1. 21). Quod quemadmodum præstiterit, de- clarat Petrus (Act. x, 38): Qui pertransiit benefa- ciendo, et liberando omnes oppressos a diabolo. Ad- de jam Græcum ex propinquo vocabulum, quod ab Hebræo et pronuntiatione et vero potestate non ad- modum abhorrebat, unde nominis ista notatio prod- iit. Eadem porro leguntur apud Cyrillum cale- ches. vi, inquit, (4) Ἔτι δὲ καὶ ἱερατεύσαντα αὐτόν. Illud vero (5) Δι' ἣν αἰτίαν Ἰεσσαῖοι ἐκαλοῦντο. Chri-

Α ἐκ γυναικὸς τοῦ Ἰωσήφ, οὐκ ἀπὸ Μαρίας, ὡς καὶ θεραπευτήν Σωτήρα. Ιιι εἰς πολλοὺς τόπους τοῦτο ἡμῖν εἴρηται, καὶ σαφέ- στερον ἡμῖν πεπραγμάτευται. ᾿Αλλὰ καὶ εὑρίσκομεν αὐτὸν ἐκ τοῦ Δαβὶδ ὄντα, διὰ τὸν υἱὸν εἶναι τοῦ Ἰω- σής Ναζωραίον γενόμενον. Ην γὰρ πρωτότοκος τῷ Ἰωσήφ, καὶ ἡγιασμένος. Ἔτι δὲ καὶ ἱερατεύσαντα αὐτὸν (4) κατὰ τὴν παλαιὰν ἱερωσύνην εὔρομεν. Διδ καὶ ἠφίετο αὐτῷ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰς τὰ "Αγια τῶν ἁγίων εἰσιέναι, ὡς τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐκέλευσεν ὁ νόμος, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Οὕτω γὰρ ἐστόρησαν πολλοὶ πρὸ ἡμῶν περὶ αὐτοῦ, Ευσέβιός τε καὶ Κλή μης, καὶ ἄλλοι. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ πέταλον ἐπὶ τῆς κε- φαλῆς ἐξῆν αὐτῷ φέρειν, καθὼς οἱ προειρημένοι ἀξιόπιστοι ἄνδρες ἐν τοῖς ὑπ' αὐτῶν ὑπομνη. ματισμοῖς ἐμαρτύρησαν. Ἱερεὺς τοίνυν, ὡς ἔφην, Β ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς τὸν αἰῶνα κατά τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, βασιλεύς τε ὁμοῦ κατὰ τὴν τάξιν τὴν ἄνωθεν, ἵνα μεταγάγῃ τὴν ἱερωσύνην ἅμα τῇ νομοθεσία. Τοῦ δὲ σπέρματος Δαβὶδ διὰ τὴν Μα- ρίαν καθεζομένου ἐν θρόνῳ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. Εδει γὰρ αὐτὸν νῦν μεταγαγεῖν τὴν τάξιν, τοῦ τε βασιλείου. Καὶ γὰρ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς ἔλεγεν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Ποντίῳ Πιλάτῳ· Η βα σιλεία μου οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου Τοῦ γὰρ Χριστοῦ τὰ πάντα πληροῦντος δι' αἰνιγμάτ των, ἕως τινὸς μέτρου αἱ ὑποθέσεις ἔφθανον. γὰρ ἦλθεν, ἵνα προκοπὴν λάβῃ βασιλείας ὁ βασι λεύων ἀεί· ἐχαρίσατο δὲ τοῖς ὑπ' αὐτοῦ καθισταμέ νοις τὸ βασίλειον, ἵνα μὴ ὀνομασθῇ ἀπὸ τῶν μικρῶν Ο ἐπὶ τὰ μείζονα προκόπτειν. Μένει γὰρ αὐτοῦ ὁ θρόνος, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος, καὶ κάθηται ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβίδ· τὸ βασίλειον τοῦ Δαβίδ μεταστήσας, καὶ χαρισάμενος τοῖς ἑαυτοῦ δούλοις ἅμα τῇ ἀρχιερωσύνῃ, τουτέστι τοῖς ἀρχιε ρεῦσι τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας. Καὶ πολλὰ ἔστι περὶ τούτου λέγειν. Ἀλλ' ὅμως ἐπειδὴ εἰς τὸν τόπον ἐλήλυθα εἰπεῖν δι᾽ ἣν αἰτίαν Ἰεσσαῖοι ἐκαλοῦντο (5), τοῦ Ἰησοῦ Ἰησοῦ 10- ἀπὸ τοῦ ἰάσα- σθαι, ιήσασθαι θερα- πεύειν, ωνύμως, σώζειν, θεραπεύειν ιάσασθαι. ἀκριβολογίαν κυριολεξίαν θεραπεύειν μεταληπτικῶς, Ἰησοῦς, τοίνυν ἔστι κατὰ μὲν Εβραίους σωτήρ, κατὰ δὲ τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν τὸ Ιώμενος· ἐπειδὴ ιατρός έστι ψυχῶν καὶ σωμάτων, S. EPIPHANII juge filius: id quod pluribus locis a me commemo- ratum est, manifestiusque disputatum. Quin etiam e Davidis genere propagatum illum reperimus, utpote Josephi filium, eumdemque Nazaræum : nam Josephi liberorum hic primus, ac consecratus fuit. Imo et sacerdos ex veteris illius ritu sacerdotii fuisse perhibetur. Quamobrem semel ei quotannis in Sancta sanctorum concessum est ingredi, quem- admodum summis sacerdotibus lege esse præ. scriptum e sacris Litteris didicimus. Quod quidem de Jacobo plerique ante nos memoriæ prodiderunt, ut Eusebius, Clemens, et alii. Sed et bracteam ei- dem in capite gestare licuisse, quos proxime nomi- navi idonei scriptores commentariis suis testatum reliquerunt. Quocirca sacerdos, uti diximus, Jesus Christus Dominus noster in æternum fuit, secun- dum ordinem Melchisedec ', idemque rex secundum superiorem ac coelestem ordinem, ut una cum lege sacerdotium transferret. Fuit vero propter B. Ma- rium e Davidis oriundus stirpe, atque in regali solio sedel in æternum, et regni illius non erit finis. Nimirum transferre illum non minus regni quam sacerdotii ordinem oportuit: quippe cum ejus regnum minime ex hoc mundo sit, ut Pontio Pilato in Evangelio respondisse fertur: Regnum meum non est de hoc mundo³.Cum enim Christus sub quibusdam ænigmatum involucris universa com- pleret, quod hactenus gerebatur par fuit aliquo tenus pervenire. Neque vero idco venit, ut qui re- gnasset hactenus, imperare porro pergeret : sed iis reguum, quos constituerat ipse dilargitus est, ne a minoribus progredi ad majora dici possit. Manet quippe sedes illius, et regni ejus non erit finis, atque in Davidis solio considet, propterea quod Davidis regnum transtulit, idque ipsum una cum pontificatu servis suis indulsit, hoc est catholicæ Ecclesiæ pontificibus. Sed multa de ea re disputari possunt. Quoniam vero ad eum locum * Hebr. vi, 20. * Luc. 1, 32. ⚫ Joan. xvIII, 36. riæ conjugis filium fuisse, ideoque Domini fratrem nominari. De qua re dictum est alio in loco. non modo falsum, sed et contra hypothesin est. Si Josephi filius est Jacobus, Josephus autem de stirpe David non Levitica ac sacerdotali fuit; qui tandem sacerdos esse Jacobus potuit? Dices maternum illi genus ab sacerdotali tribu propagatum. Sed ut illud demus, quis nescit, quod jampridem ab eruditis hominibus proditum est, maternum genus nullo numero fuisse : nedum ut propter illud jus ullum ad sacerdotium habere quisquain potuerit? Sed de tota hac Jacobi historia dicetur ad hær. LxxvIII, ubi de Jacobo uberiorem narrationem instituit. stianos olim Jessæos appellatos fuisse censet Epi- phanius a Jesse Davidis progenitore: aut ab Jesu, quod Hebraice sonat, aut quo a nonnullis vehementius agitari solet, sed hæ- reticis ferme, quorum sive non immerito reprehen- dant, intolerabilis superbia; sive perperam accu- sent, vanissima ac ridicula impudentia est. Ex hoc igitur grege quidam : Profecto, inquit, cum illum Epiphanii locum lego, satis mirari nequeo hominis inscientiam, et in linguæ interpretatione, et in veri- tute historiæ. Adeo multis adversus utrumque modis D peccat in illo uno de Nazarais capite. Sed de histo- ria mox videro. De nominis interpreta- tione hoc vulgo criminari solent : quod men Græcæ originis esse crediderit, sive Ionice concepto, quod est cum ab Hebraica voce petenda nominis illius notio sit, quæ Salvatorem significat. Verum hac guy- et quidem haud absurde usurpavit Epi- phanius. Etenim y, a quo 7, vel vir, idemn est ac quod in corporis aninique morbis idem est ac et Quamobrem non secundum et Hebrai- ca vox sonat; sed ut el Jesum, qui proprie salvator est, medicum ac cura- torem non incommode interpretari liceat. Ipse enim salvum faciet populum a peccatis eorum, ait angelus (Matth. 1. 21). Quod quemadmodum præstiterit, de- clarat Petrus (Act. x, 38): Qui pertransiit benefa- ciendo, et liberando omnes oppressos a diabolo. Ad- de jam Græcum ex propinquo vocabulum, quod ab Hebræo et pronuntiatione et vero potestate non ad- modum abhorrebat, unde nominis ista notatio prod- iit. Eadem porro leguntur apud Cyrillum cale- ches. vi, inquit, (4) Ἔτι δὲ καὶ ἱερατεύσαντα αὐτόν. Illud vero (5) Δι' ἣν αἰτίαν Ἰεσσαῖοι ἐκαλοῦντο. Chri-

πρὶν τοῦ καλεῖσθαι Χριστιανοὶ οἱ εἰς Χριστὸν πε- Α πιστευκότες, τούτου ένεκα Εφημεν, ὅτι ὁ Ἰεσσαὶ πατὴρ γίνεται τοῦ Δαβίδ. Καὶ ἤτοι τοῦ Ἰεσσαὶ, ἤτοι ἐκ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐπεκλήθη- σαν Ἰεσσαίοι, διὰ τὸ ἐξ Ἰησοῦ ὁρμᾶσθαι μαθηταὶ ὄντες αὐτοῦ, ἡ διὰ τὸ τῆς ἑτυμολογίας τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου. Ἰησοῦς γὰρ κατὰ τὴν Ἑβραϊκὴν διά λεκτον θεραπευτής καλεῖται, ἤτοι ἰατρὸς καὶ σωτήρ. Ομως τούτῳ τῷ ὀνόματι, πρὶν τοῦ Χριστιανοὺς αὐτοὺς καλεῖσθαι, τὴν ἐπωνυμίαν ἐκέκτηντο. Από Αντιο χείας δὲ, καθάπερ ἄνω ἐπεμνήσθημεν, ὡς ἔχει ἡ τῆς ἀληθείας ὑπόθεσις, ἤρξαντο οἱ μαθηταὶ καὶ πᾶσα ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ Χριστιανοὶ καλεῖσθαι. Ε΄. Εὕροις δ' ἂν, ὦ φιλολόγε (6), καὶ τούτου τὴν Β ὑπόθεσιν, ἐντυχών τοῖς τοῦ Φίλωνος ὑπομνήμασιν, ἐν τῇ περὶ Ἰεσσαίων αὐτοῦ ἐπιγραφομένῃ βίβλῳ, ὃς τούτων τὴν πολιτείαν καὶ τὰ ἐγκώμια διεξιών, καὶ τὰ αὐτῶν μοναστήρια ἐν τῇ κατὰ τὴν Μαρίαν λίμνη ἱστορῶν περιοικίδι, οὐ περί τινων ἑτέρων ὁ ἀνὴρ ἱστόρησεν, ἀλλὰ περὶ Χριστιανῶν. Οὗτος γὰρ γενόμενος ἐν τῇ χώρα, Μαρεώτην δὲ τὸν τόπον και λοῦσι, καὶ καταχθεὶς παρ' αὐτοῖς ἐν τοῖς κατὰ τὸν χῶρον τοῦτον μοναστηρίοις ὠφέληται. Ἐν ἡμέραις γὰρ τῶν Πάσχων ἐκεῖ γενόμενος, τάς τε αὐτῶν που λιτείας ἐθεάσατο, καὶ ὥς τινες ἑβδομάδα τὴν ἁγίαν τῶν Πάσχων ὑπερτιθέμενοι διετέλουν, ἄλλοι δὲ διὰ δύο ἐσθίοντες, ἄλλοι δὲ καὶ καθ᾿ ἑσπέραν. "Ην δὲ τῷ ἀνδρὶ πάντα ταῦτα πεπραγματευμένα εἰς τὴν περὶ πίστεώς τε καὶ πολιτείας τῶν Χριστιανῶν ὑπόθεσιν. Ὡς οὖν τότε ἐκαλοῦντο Ἰεσσαῖοι, ἐπ' ὀλίγῳ χρόνῳ μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος, καὶ Μάρκου τη τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ κηρύξαντος, κατὰ τοὺς χρόνους τινὲς ἐξεληλύθασι πάλιν, τῶν ἀποστόλων δῆθεν ἀκό λουθοι, λέγω δὲ οἱ ἐνταῦθά μοι δηλούμενοι Ναζω- ραῖοι, ὄντες μὲν κατὰ τὸ γένος Ἰουδαῖοι, καὶ τῷ καὶ θεραπευτής πνευμάτων. ιάσασθαι του Ἰησοῦ Περὶ τοῦ, πάντα σπουδαῖον εἶναι ἐλεύθερον Περὶ βίου θεωρητικού, ἢ ἱκετῶν ἀρετῶν. τῶν πρακτικῶν, τῶν θεωρητικῶν, σεμνείοις εἰ μοναστηρίοις θεωρητικούς, ADVERSUS HÆRESES LIB. I TOM. II. HÆRES. XXIX. - delapsi sumus, ut reddenda causa nobis esset, cur uti supra meminimus, adeoque ipsa rei veritas Christianorum vocabulo comprehensa. ii qui Christo nomen dederant, priusquam Chri- stianorum nomen essent adepti, Jessæi vocarentur, idcirco monuimus Jessæum Davidis patrem fuisse. Aut ab illo igitur Jessæ, aut a Jesu Christi Domini nostri appellatione Jessæorum nomen obtinuerunt : quod ab Jesu disciplina profecti, ejusdemque di- scipuli forent; aut illud denique ex notatione ipsa nominis, quo Dominus vocatus est, originem acce- pit. Jesus enim Hebraice curatorem, hoc est medi- cum ac servatorem significat. Quidquid sit, constat eo nomine, priusquam Christiani vocarentur, ap- pellatos fuisse. Atque ab urbe demum Antiochia, comprobat, cum discipuli ipsi, tum omnis Ecclesia Dei Quæ omnia comiter accipienda sunt, non ut ab deductum vocabulum dixerint Patres, sed ut notione ac significatione Græcum nomen cum Hebræo con- venire demonstrent. mæ. Scripsit Philo Judæus de Essæis, vel Essenis libros aliquot. Quorum unus inscribitur : alius, In iis duo Esseno- rum genera constituit : unum qui in oppidis socialem vitam instituunt, nuptiarum ex- pertes ; alterum qui contemplationi totos sese tradiderant, ac procul ab urbano strepitu in agris, ac præsertim ad Mareotidem, in degerent. Postremos istos Eusebius Christianos fuisse credidit lib. Histor. 11, cap. 11, eademque Hieronymi cæteroruinque Patrum opinio fuit, quam Epiphanius secutus est. Sed hoc unun addit ex conjectura, Jessæos illos ab Jessæ Davidis patre nominatos. Quod postremum minus verisimile puto. Neque enim, opinor, usquam legitur, Jessæo- rum nomen Christianis attributum, et Essæos illos, non Jessæos a Philone appellatos esse constat. Sa- ne si Jessæi.unquam Christiani vocati sunt, mul- tum id ad receptam illam ac veterem opinionem asseverandam faciet, quæ Essæorum nomine Chri- C D V. Quod quidem argumentum uberius pertra- ctatum, quisquis es studiosus in Philonis commen- tariis invenies, eoque libro quem de Jessa is inscri- psit: ubi illorum vitæ disciplinam, ac præconia ce Jebrans, eorumque monasteria, quæ ad Marianam paludem circumquaque posita sunt describens, non de aliis ullis, quam de Christianis ista narravit. Nam cum eam regionem lustrasset (Mareotes hic vulgo locus dicitur) atque ad ipsos, eorumque mo- nasteria divertisset, magnam ab iis utilitatem ac- cepit. Etenim cum ipsis Paschalibus feriis illuc ac- cessisset, omnem corum vitæ rationem diligenter inspexit, observavitque nonnullos totam illam sa- crosanctam hebdomadem sine ullo cibo transigere; alios alternis illum diebus capere; quosdam vero sub vesperam. Quamobrem quæcunque toto illo opere a Philone tractata sunt, ea Christianorum ad fidem vivendique rationem omnino pertinent. Cum igitur Jessei tunc temporis dicerentur, paulo post ascensum Christi Domini, postquam Marcus in Ægy- plo divinum verbum prædicavit, nonnulli tunc prod-. ierunt apostolorum asseclæ, Nazaræi videlicet isti, stianos a Philone comprehensos statuit. Ac profecto fieri istud potuit, ut cum ante Christianæ religio- nis ortum Esseni his moribus, eoque vitæ instituto, quod in priore libro Philo prædicat, in Ægypto florerent, atque inter Judæos et essent et haberen- tur sanctissimi; posteaquam auctore Marco Chri- stianorum genus exstitit, quorum vitæ ratio pri- mis illis temporibus cum Essenorum disciplina ma- gnopere congruebat, ab Alexandrinis gentilibus Esseni sint vocati. Quos enim et Judzos, tunc qui- dem, omnes viderent, et Essenorum communem illam vitæ rationem, atque ab omni luxu, et ambi- tione remotam complectentes cernerent cum et alio- qui ex Essenorum Judaica factione plerique se ad Christianos aggregassent, quodnam iis aliud nomen quam Essæorum affingerent? Nam et diu postea Christiani omnes a Græcis ac Romanis Judæi no- minati, et pro Judæis habiti sunt, ut non absurduni sit Philonianos illos Essaos Christia- nos fuisse. Quæ autem adversus ea magno cum strepitu ac stomacho disputantur, cum aut levia sint, aut facile dissolvi possint, nihil erit, quod nos vetustissimæ illius opinionis, ac tantorum Patrum auctoritatis et consensionis poeniteat. Vide quæ de his eruditissime Serrarius noster lib. in Trihæresii adversus Scaligerum ac Junium disserit. (6) Εὕροις δ' ἂν, ὦ φιλολόγε. Hinc illae lacry-

πρὶν τοῦ καλεῖσθαι Χριστιανοὶ οἱ εἰς Χριστὸν πε- Α πιστευκότες, τούτου ένεκα Εφημεν, ὅτι ὁ Ἰεσσαὶ πατὴρ γίνεται τοῦ Δαβίδ. Καὶ ἤτοι τοῦ Ἰεσσαὶ, ἤτοι ἐκ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐπεκλήθη- σαν Ἰεσσαίοι, διὰ τὸ ἐξ Ἰησοῦ ὁρμᾶσθαι μαθηταὶ ὄντες αὐτοῦ, ἡ διὰ τὸ τῆς ἑτυμολογίας τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου. Ἰησοῦς γὰρ κατὰ τὴν Ἑβραϊκὴν διά λεκτον θεραπευτής καλεῖται, ἤτοι ἰατρὸς καὶ σωτήρ. Ομως τούτῳ τῷ ὀνόματι, πρὶν τοῦ Χριστιανοὺς αὐτοὺς καλεῖσθαι, τὴν ἐπωνυμίαν ἐκέκτηντο. Από Αντιο χείας δὲ, καθάπερ ἄνω ἐπεμνήσθημεν, ὡς ἔχει ἡ τῆς ἀληθείας ὑπόθεσις, ἤρξαντο οἱ μαθηταὶ καὶ πᾶσα ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ Χριστιανοὶ καλεῖσθαι. Ε΄. Εὕροις δ' ἂν, ὦ φιλολόγε (6), καὶ τούτου τὴν Β ὑπόθεσιν, ἐντυχών τοῖς τοῦ Φίλωνος ὑπομνήμασιν, ἐν τῇ περὶ Ἰεσσαίων αὐτοῦ ἐπιγραφομένῃ βίβλῳ, ὃς τούτων τὴν πολιτείαν καὶ τὰ ἐγκώμια διεξιών, καὶ τὰ αὐτῶν μοναστήρια ἐν τῇ κατὰ τὴν Μαρίαν λίμνη ἱστορῶν περιοικίδι, οὐ περί τινων ἑτέρων ὁ ἀνὴρ ἱστόρησεν, ἀλλὰ περὶ Χριστιανῶν. Οὗτος γὰρ γενόμενος ἐν τῇ χώρα, Μαρεώτην δὲ τὸν τόπον και λοῦσι, καὶ καταχθεὶς παρ' αὐτοῖς ἐν τοῖς κατὰ τὸν χῶρον τοῦτον μοναστηρίοις ὠφέληται. Ἐν ἡμέραις γὰρ τῶν Πάσχων ἐκεῖ γενόμενος, τάς τε αὐτῶν που λιτείας ἐθεάσατο, καὶ ὥς τινες ἑβδομάδα τὴν ἁγίαν τῶν Πάσχων ὑπερτιθέμενοι διετέλουν, ἄλλοι δὲ διὰ δύο ἐσθίοντες, ἄλλοι δὲ καὶ καθ᾿ ἑσπέραν. "Ην δὲ τῷ ἀνδρὶ πάντα ταῦτα πεπραγματευμένα εἰς τὴν περὶ πίστεώς τε καὶ πολιτείας τῶν Χριστιανῶν ὑπόθεσιν. Ὡς οὖν τότε ἐκαλοῦντο Ἰεσσαῖοι, ἐπ' ὀλίγῳ χρόνῳ μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος, καὶ Μάρκου τη τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ κηρύξαντος, κατὰ τοὺς χρόνους τινὲς ἐξεληλύθασι πάλιν, τῶν ἀποστόλων δῆθεν ἀκό λουθοι, λέγω δὲ οἱ ἐνταῦθά μοι δηλούμενοι Ναζω- ραῖοι, ὄντες μὲν κατὰ τὸ γένος Ἰουδαῖοι, καὶ τῷ καὶ θεραπευτής πνευμάτων. ιάσασθαι του Ἰησοῦ Περὶ τοῦ, πάντα σπουδαῖον εἶναι ἐλεύθερον Περὶ βίου θεωρητικού, ἢ ἱκετῶν ἀρετῶν. τῶν πρακτικῶν, τῶν θεωρητικῶν, σεμνείοις εἰ μοναστηρίοις θεωρητικούς, ADVERSUS HÆRESES LIB. I TOM. II. HÆRES. XXIX. - delapsi sumus, ut reddenda causa nobis esset, cur uti supra meminimus, adeoque ipsa rei veritas Christianorum vocabulo comprehensa. ii qui Christo nomen dederant, priusquam Chri- stianorum nomen essent adepti, Jessæi vocarentur, idcirco monuimus Jessæum Davidis patrem fuisse. Aut ab illo igitur Jessæ, aut a Jesu Christi Domini nostri appellatione Jessæorum nomen obtinuerunt : quod ab Jesu disciplina profecti, ejusdemque di- scipuli forent; aut illud denique ex notatione ipsa nominis, quo Dominus vocatus est, originem acce- pit. Jesus enim Hebraice curatorem, hoc est medi- cum ac servatorem significat. Quidquid sit, constat eo nomine, priusquam Christiani vocarentur, ap- pellatos fuisse. Atque ab urbe demum Antiochia, comprobat, cum discipuli ipsi, tum omnis Ecclesia Dei Quæ omnia comiter accipienda sunt, non ut ab deductum vocabulum dixerint Patres, sed ut notione ac significatione Græcum nomen cum Hebræo con- venire demonstrent. mæ. Scripsit Philo Judæus de Essæis, vel Essenis libros aliquot. Quorum unus inscribitur : alius, In iis duo Esseno- rum genera constituit : unum qui in oppidis socialem vitam instituunt, nuptiarum ex- pertes ; alterum qui contemplationi totos sese tradiderant, ac procul ab urbano strepitu in agris, ac præsertim ad Mareotidem, in degerent. Postremos istos Eusebius Christianos fuisse credidit lib. Histor. 11, cap. 11, eademque Hieronymi cæteroruinque Patrum opinio fuit, quam Epiphanius secutus est. Sed hoc unun addit ex conjectura, Jessæos illos ab Jessæ Davidis patre nominatos. Quod postremum minus verisimile puto. Neque enim, opinor, usquam legitur, Jessæo- rum nomen Christianis attributum, et Essæos illos, non Jessæos a Philone appellatos esse constat. Sa- ne si Jessæi.unquam Christiani vocati sunt, mul- tum id ad receptam illam ac veterem opinionem asseverandam faciet, quæ Essæorum nomine Chri- C D V. Quod quidem argumentum uberius pertra- ctatum, quisquis es studiosus in Philonis commen- tariis invenies, eoque libro quem de Jessa is inscri- psit: ubi illorum vitæ disciplinam, ac præconia ce Jebrans, eorumque monasteria, quæ ad Marianam paludem circumquaque posita sunt describens, non de aliis ullis, quam de Christianis ista narravit. Nam cum eam regionem lustrasset (Mareotes hic vulgo locus dicitur) atque ad ipsos, eorumque mo- nasteria divertisset, magnam ab iis utilitatem ac- cepit. Etenim cum ipsis Paschalibus feriis illuc ac- cessisset, omnem corum vitæ rationem diligenter inspexit, observavitque nonnullos totam illam sa- crosanctam hebdomadem sine ullo cibo transigere; alios alternis illum diebus capere; quosdam vero sub vesperam. Quamobrem quæcunque toto illo opere a Philone tractata sunt, ea Christianorum ad fidem vivendique rationem omnino pertinent. Cum igitur Jessei tunc temporis dicerentur, paulo post ascensum Christi Domini, postquam Marcus in Ægy- plo divinum verbum prædicavit, nonnulli tunc prod-. ierunt apostolorum asseclæ, Nazaræi videlicet isti, stianos a Philone comprehensos statuit. Ac profecto fieri istud potuit, ut cum ante Christianæ religio- nis ortum Esseni his moribus, eoque vitæ instituto, quod in priore libro Philo prædicat, in Ægypto florerent, atque inter Judæos et essent et haberen- tur sanctissimi; posteaquam auctore Marco Chri- stianorum genus exstitit, quorum vitæ ratio pri- mis illis temporibus cum Essenorum disciplina ma- gnopere congruebat, ab Alexandrinis gentilibus Esseni sint vocati. Quos enim et Judzos, tunc qui- dem, omnes viderent, et Essenorum communem illam vitæ rationem, atque ab omni luxu, et ambi- tione remotam complectentes cernerent cum et alio- qui ex Essenorum Judaica factione plerique se ad Christianos aggregassent, quodnam iis aliud nomen quam Essæorum affingerent? Nam et diu postea Christiani omnes a Græcis ac Romanis Judæi no- minati, et pro Judæis habiti sunt, ut non absurduni sit Philonianos illos Essaos Christia- nos fuisse. Quæ autem adversus ea magno cum strepitu ac stomacho disputantur, cum aut levia sint, aut facile dissolvi possint, nihil erit, quod nos vetustissimæ illius opinionis, ac tantorum Patrum auctoritatis et consensionis poeniteat. Vide quæ de his eruditissime Serrarius noster lib. in Trihæresii adversus Scaligerum ac Junium disserit. (6) Εὕροις δ' ἂν, ὦ φιλολόγε. Hinc illae lacry-

πρὶν τοῦ καλεῖσθαι Χριστιανοὶ οἱ εἰς Χριστὸν πε- Α πιστευκότες, τούτου ένεκα Εφημεν, ὅτι ὁ Ἰεσσαὶ πατὴρ γίνεται τοῦ Δαβίδ. Καὶ ἤτοι τοῦ Ἰεσσαὶ, ἤτοι ἐκ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐπεκλήθη- σαν Ἰεσσαίοι, διὰ τὸ ἐξ Ἰησοῦ ὁρμᾶσθαι μαθηταὶ ὄντες αὐτοῦ, ἡ διὰ τὸ τῆς ἑτυμολογίας τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου. Ἰησοῦς γὰρ κατὰ τὴν Ἑβραϊκὴν διά λεκτον θεραπευτής καλεῖται, ἤτοι ἰατρὸς καὶ σωτήρ. Ομως τούτῳ τῷ ὀνόματι, πρὶν τοῦ Χριστιανοὺς αὐτοὺς καλεῖσθαι, τὴν ἐπωνυμίαν ἐκέκτηντο. Από Αντιο χείας δὲ, καθάπερ ἄνω ἐπεμνήσθημεν, ὡς ἔχει ἡ τῆς ἀληθείας ὑπόθεσις, ἤρξαντο οἱ μαθηταὶ καὶ πᾶσα ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ Χριστιανοὶ καλεῖσθαι. Ε΄. Εὕροις δ' ἂν, ὦ φιλολόγε (6), καὶ τούτου τὴν Β ὑπόθεσιν, ἐντυχών τοῖς τοῦ Φίλωνος ὑπομνήμασιν, ἐν τῇ περὶ Ἰεσσαίων αὐτοῦ ἐπιγραφομένῃ βίβλῳ, ὃς τούτων τὴν πολιτείαν καὶ τὰ ἐγκώμια διεξιών, καὶ τὰ αὐτῶν μοναστήρια ἐν τῇ κατὰ τὴν Μαρίαν λίμνη ἱστορῶν περιοικίδι, οὐ περί τινων ἑτέρων ὁ ἀνὴρ ἱστόρησεν, ἀλλὰ περὶ Χριστιανῶν. Οὗτος γὰρ γενόμενος ἐν τῇ χώρα, Μαρεώτην δὲ τὸν τόπον και λοῦσι, καὶ καταχθεὶς παρ' αὐτοῖς ἐν τοῖς κατὰ τὸν χῶρον τοῦτον μοναστηρίοις ὠφέληται. Ἐν ἡμέραις γὰρ τῶν Πάσχων ἐκεῖ γενόμενος, τάς τε αὐτῶν που λιτείας ἐθεάσατο, καὶ ὥς τινες ἑβδομάδα τὴν ἁγίαν τῶν Πάσχων ὑπερτιθέμενοι διετέλουν, ἄλλοι δὲ διὰ δύο ἐσθίοντες, ἄλλοι δὲ καὶ καθ᾿ ἑσπέραν. "Ην δὲ τῷ ἀνδρὶ πάντα ταῦτα πεπραγματευμένα εἰς τὴν περὶ πίστεώς τε καὶ πολιτείας τῶν Χριστιανῶν ὑπόθεσιν. Ὡς οὖν τότε ἐκαλοῦντο Ἰεσσαῖοι, ἐπ' ὀλίγῳ χρόνῳ μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος, καὶ Μάρκου τη τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ κηρύξαντος, κατὰ τοὺς χρόνους τινὲς ἐξεληλύθασι πάλιν, τῶν ἀποστόλων δῆθεν ἀκό λουθοι, λέγω δὲ οἱ ἐνταῦθά μοι δηλούμενοι Ναζω- ραῖοι, ὄντες μὲν κατὰ τὸ γένος Ἰουδαῖοι, καὶ τῷ καὶ θεραπευτής πνευμάτων. ιάσασθαι του Ἰησοῦ Περὶ τοῦ, πάντα σπουδαῖον εἶναι ἐλεύθερον Περὶ βίου θεωρητικού, ἢ ἱκετῶν ἀρετῶν. τῶν πρακτικῶν, τῶν θεωρητικῶν, σεμνείοις εἰ μοναστηρίοις θεωρητικούς, ADVERSUS HÆRESES LIB. I TOM. II. HÆRES. XXIX. - delapsi sumus, ut reddenda causa nobis esset, cur uti supra meminimus, adeoque ipsa rei veritas Christianorum vocabulo comprehensa. ii qui Christo nomen dederant, priusquam Chri- stianorum nomen essent adepti, Jessæi vocarentur, idcirco monuimus Jessæum Davidis patrem fuisse. Aut ab illo igitur Jessæ, aut a Jesu Christi Domini nostri appellatione Jessæorum nomen obtinuerunt : quod ab Jesu disciplina profecti, ejusdemque di- scipuli forent; aut illud denique ex notatione ipsa nominis, quo Dominus vocatus est, originem acce- pit. Jesus enim Hebraice curatorem, hoc est medi- cum ac servatorem significat. Quidquid sit, constat eo nomine, priusquam Christiani vocarentur, ap- pellatos fuisse. Atque ab urbe demum Antiochia, comprobat, cum discipuli ipsi, tum omnis Ecclesia Dei Quæ omnia comiter accipienda sunt, non ut ab deductum vocabulum dixerint Patres, sed ut notione ac significatione Græcum nomen cum Hebræo con- venire demonstrent. mæ. Scripsit Philo Judæus de Essæis, vel Essenis libros aliquot. Quorum unus inscribitur : alius, In iis duo Esseno- rum genera constituit : unum qui in oppidis socialem vitam instituunt, nuptiarum ex- pertes ; alterum qui contemplationi totos sese tradiderant, ac procul ab urbano strepitu in agris, ac præsertim ad Mareotidem, in degerent. Postremos istos Eusebius Christianos fuisse credidit lib. Histor. 11, cap. 11, eademque Hieronymi cæteroruinque Patrum opinio fuit, quam Epiphanius secutus est. Sed hoc unun addit ex conjectura, Jessæos illos ab Jessæ Davidis patre nominatos. Quod postremum minus verisimile puto. Neque enim, opinor, usquam legitur, Jessæo- rum nomen Christianis attributum, et Essæos illos, non Jessæos a Philone appellatos esse constat. Sa- ne si Jessæi.unquam Christiani vocati sunt, mul- tum id ad receptam illam ac veterem opinionem asseverandam faciet, quæ Essæorum nomine Chri- C D V. Quod quidem argumentum uberius pertra- ctatum, quisquis es studiosus in Philonis commen- tariis invenies, eoque libro quem de Jessa is inscri- psit: ubi illorum vitæ disciplinam, ac præconia ce Jebrans, eorumque monasteria, quæ ad Marianam paludem circumquaque posita sunt describens, non de aliis ullis, quam de Christianis ista narravit. Nam cum eam regionem lustrasset (Mareotes hic vulgo locus dicitur) atque ad ipsos, eorumque mo- nasteria divertisset, magnam ab iis utilitatem ac- cepit. Etenim cum ipsis Paschalibus feriis illuc ac- cessisset, omnem corum vitæ rationem diligenter inspexit, observavitque nonnullos totam illam sa- crosanctam hebdomadem sine ullo cibo transigere; alios alternis illum diebus capere; quosdam vero sub vesperam. Quamobrem quæcunque toto illo opere a Philone tractata sunt, ea Christianorum ad fidem vivendique rationem omnino pertinent. Cum igitur Jessei tunc temporis dicerentur, paulo post ascensum Christi Domini, postquam Marcus in Ægy- plo divinum verbum prædicavit, nonnulli tunc prod-. ierunt apostolorum asseclæ, Nazaræi videlicet isti, stianos a Philone comprehensos statuit. Ac profecto fieri istud potuit, ut cum ante Christianæ religio- nis ortum Esseni his moribus, eoque vitæ instituto, quod in priore libro Philo prædicat, in Ægypto florerent, atque inter Judæos et essent et haberen- tur sanctissimi; posteaquam auctore Marco Chri- stianorum genus exstitit, quorum vitæ ratio pri- mis illis temporibus cum Essenorum disciplina ma- gnopere congruebat, ab Alexandrinis gentilibus Esseni sint vocati. Quos enim et Judzos, tunc qui- dem, omnes viderent, et Essenorum communem illam vitæ rationem, atque ab omni luxu, et ambi- tione remotam complectentes cernerent cum et alio- qui ex Essenorum Judaica factione plerique se ad Christianos aggregassent, quodnam iis aliud nomen quam Essæorum affingerent? Nam et diu postea Christiani omnes a Græcis ac Romanis Judæi no- minati, et pro Judæis habiti sunt, ut non absurduni sit Philonianos illos Essaos Christia- nos fuisse. Quæ autem adversus ea magno cum strepitu ac stomacho disputantur, cum aut levia sint, aut facile dissolvi possint, nihil erit, quod nos vetustissimæ illius opinionis, ac tantorum Patrum auctoritatis et consensionis poeniteat. Vide quæ de his eruditissime Serrarius noster lib. in Trihæresii adversus Scaligerum ac Junium disserit. (6) Εὕροις δ' ἂν, ὦ φιλολόγε. Hinc illae lacry-

νοὺς καλοῦσι· καὶ ὅμως ἑκάστη αἵρεσις, καίπερ αλ- λως λεγομένη, καταδέχεται τοῦτο χαίρουσα, ὅτι διὰ τοῦ ὀνόματος κοσμεῖται. Δοκοῦσι γὰρ ἐπὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ σεμνύνεσθαι ὀνόματι, οὐ μὴν τῇ πίστει καὶ τοῖς ἔργοις. Οὕτω καὶ οἱ ἅγιοι τοῦ Χριστοῦ μαθηταὶ τότε μαθητὰς Ἰησοῦ ἑαυτοὺς ἐκάλουν, ὥσπερ οὖν καὶ ἦσαν· ἀκούοντες δὲ παρὰ ἄλλων Ναζωραίοι, οὐκ ἠναίνοντο, τὸν σκοπόν θεωροῦντες τῶν τοῦτο αὐτοὺς καλούντων, ὅτι διὰ Χριστὸν αὐτοὺς ἐκάλουν· ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος Ἰησοῦς Ναζωραίος ἐκαλεῖτο, ὥσπερ ἔχει τὰ Εὐαγγέλια, καὶ αἱ Πράξεις τῶν ἀπο- στόλων· διὰ τὸ ἐν τῇ πόλει Ναζαρέτ αὐτὸν, κώμῃ δὲ τὰ νῦν οὔσῃ, ἀνατετράφθαι ἐν οἴκῳ Ἰωσήφ, γεννη θέντα κατὰ σάρκα ἐν Βηθλεὲμ ἀπὸ Μαρίας τῆς ἀει παρθένου τῆς μεμνηστευμένης Ιωσήφ τῷ ἐν τῇ αὐτῇ Ναζαρέτ μετῳκηκότι, μετὰ τὸ ἀπὸ Βηθλεὲμ αὐτὸν μεταναστάντα ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ κατοικισθῆναι. Ζ'. Οὗτοι δὲ οἱ προειρημένοι αἱρεσιῶται, περὶ ὧν ἐνταῦθα τὴν ἀφήγησιν ποιούμεθα, παρέντες τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, οὔτε Ιεσσαίους ἑαυτοὺς κεκλήκασιν, οὔτε τῶν Ἰουδαίων ἔμειναν ἔχοντες τὸ ὄνομα, οὔτε Χρι- στιανοὺς ἑαυτοὺς ἐπωνόμασαν, ἀλλὰ Ναζωραίους, δῆθεν ἀπὸ τῆς τοῦ τόπου, τῆς Ναζαρέτ ἐπωνυμίας. Τὰ πάντα δέ εἰσιν Ἰουδαῖοι, καὶ οὐδὲν ἕτερον. Χρῶν- ται δὲ οὗτοι οὐ μόνον Νέᾳ Διαθήκῃ, ἀλλὰ καὶ Παλαιᾷ, καθάπερ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι. Οὐ γὰρ ἀπηγόρευται παρ' αὐτοῖς νομοθεσία καὶ προφῆται καὶ γραφεῖα, τὰ παρὰ Ἰσυδαίοις (9) καλούμενα Βιβλία, ὥσπερ παρὰ τοῖς προειρημένοις· οὐδέ τι ἕτερον οὗτοι φρονοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ κήρυγμα τοῦ νόμου, καὶ ὡς οἱ Ἰουδαῖοι πάντα καλῶς ὁμολογοῦσι, χωρὶς τοῦ εἰς Χριστὸν δῆ- δεν πεπιστευκέναι. Παρ' αὐτοῖς γὰρ καὶ νεκρῶν ἀνάστασις ὁμολογεῖται, καὶ ἐκ Θεοῦ τὰ πάντα γεγεν νῆσθαι. Ἕνα δὲ Θεὸν καταγγέλλουσι, καὶ τὸν τούτου παῖδα Ἰησοῦν Χριστόν. Εβραϊκὴν δὲ διάλεκτον ἀκρι- βῶς εἰσιν ἡσκημένοι. Παρ' αὐτοῖς γὰρ πᾶς ὁ νόμος, καὶ οἱ προφῆται, καὶ τὰ Γραφεία λεγόμενα, φημὶ δὲ τὰ Στιχήρη, καὶ αἱ Βασιλεῖαι, καὶ Παραλειπόμενα, καὶ Αἰσθὴρ, καὶ τἄλλα πάντα Εβραϊκῶς ἀναγινώ- σκεται, ὥσπερ ἀμέλει καὶ παρὰ Ἰουδαίοις. Ἐν τούτῳ δὲ μόνον πρὸς Ἰουδαίους διαφέρονται καὶ Χριστια νούς· Ἰουδαίοις μὲν μὴ συμφωνοῦντες, διὰ τὸ εἰς Χριστὸν πεπιστευκέναι Χριστιανοῖς δὲ μὴ ὁμογνω- μοῦντες, διὰ τὸ ἔτι νόμῳ πεπεδῆσθαι, περιτομῇ τε καὶ Σαββάτῳ καὶ τοῖς ἄλλοις. Περὶ Χριστοῦ δὲ οὐκ οἶδα εἰπεῖν, εἰ καὶ αὐτοί, τῇ τῶν προειρημένων περὶ Κήρινθον καὶ Μήρινθον μοχθηρίᾳ ἀχθέντες, ψιλόν ἄνθρωπον νομίζουσιν· ἤ, καθὼς ἡ ἀλήθεια ἔχει, διὰ Πνεύματος ἁγίου γεγεννῆσθαι ἐκ Μαρίας διαβεβαι οῦνται. Εστι δὲ αὕτη ἡ αἵρεσις ἡ Ναζωραίων ἐν τῇ Βεροιαίων περὶ τὴν Κοίλην Συρίαν, καὶ ἐν τῇ Δεκα- πόλει περὶ τὰ τῆς Πέλλης μέρη, καὶ ἐν τῇ Βασανί τιδι τῇ λεγομένῃ Κωκάθῃ, Χωχάσῃ δὲ Εβραϊστι λε- γομένῃ. Ἐκεῖθεν γὰρ ἡ ἀρχὴ γέγονε μετὰ τὴν ἀπὸ τῶν Ἱεροσολύμων μετάστασιν, πάντων τῶν μαθητῶν γραφα της ἁγιόγραφα, γραφεία. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXIX. - A que secta, licet alio nomine censeatur, id sibi nom minis libenter asciscit, quod hoc esse sibi decori atque ornamento judicat. Quippe solo Christi voca- bulo, non fide atque operibus gloriari videntur. Eo- dem modo sancti Christi discipuli sese tum id quod erant Jesu discipulos vocabant; neque tamen cum ab aliis Nazarepi dicerentur, nomen istud recusa- bant, cum ad eorum, a quibus sic appellabantur, finem scopumque respicerent, qui hoc sese nomine Christi causa donabant; quandoquidem et Jesus ipse Nazarenus appellatus est, ut in Evangeliis et apostolorum Actibus legitur: pro eo quod in oppido Nazareti, qui hodie pagus est, in ædibus Josephi fuerit educatus, posteaquam Bethlehemi de Virgine Maria secundum carnem natus est, quæ quidem Jo- sepho desponsa fuerat, qui Nazareti tunc habitabat, cum relicto Bethlehemo in Galilæa domicilium col- locasset. B D dicuntur. Atque hic triplicem sacrorum li- brorum partitionem complectitur, quæ est 1, Vil. Quod vero ad hæreticos. illos attinet, de qui- bus modo sermonein instituimus, omisso Jesu no- mine, neque Jessæos seipsos vocant, neque Ju- dæorum vocabulumn retinent, neque se Christianos, sed Nazarenos de illa loci appellatione nuncupant, cum interim meri ipsi Judæi, neque aliud præterea sint. Porro non solum Novo, sed et Veteri Tesla- mento Judæorum instar utuntur. Neque enim apud illos legis libri, prophetae, aut hagiographa probi- bentur, quæ Judæi Biblia nuncupant, ut et a Judais approbantur, a quibus Nazaræi nulla in re dissen- tiunt, qui ad legis præscriptum ac Judæorum more C omnia sua dogmata profitentur, nisi quod in Chrì- stum credunt. Nam et mortuos excitari putant, et a Deo universa producta. Unum esse Deum, ejus- que Filium Jesum Christum prædicant. Hebraicæ vero linguæ scientissimi sunt: ac cum_universa lex apud illos, tum propheta, et hagiographa, hoc est libri illi qui versibus distincti sunt, et prophetæ, Paralipomena, Esther, cæteraque id genus Hebraice ut et a Judæis leguntur. Hoc igitur uno tam a Judæis, quam a Christianis differunt: ab illis quidem, quod in Christum credant ; a Christianis vero, quod Judaicis adhuc ritibus implicentur, velut circumcisione, Sabbato, aliisque ceremoniis. De Christo vero certo illud affirmare nequeo, utrum Cerintbi vel Merinthi impietate illa decepti, simpli- cem illum hominem asseverent, an, uti sese res habet, per Spiritum sanctum de Maria Virgine ge- nitum esse fateantur. Caeterum hæc Nazarzorum secta in Berœensi civitate potissimum viget, ad Cœ- len Syriam, atque etiam in Decapoli, juxta Pellain, et in Basanitide, in ea quæ vulgo Cocabe, Hebraice Chocbabe dicitur. Hinc enini, post illam ab Hiero- solymis secessionem, illorum initia profecta sunt, cum Pellæ discipuli omnes habitarent, a Christo de relinquenda Hierosolymorum urbe migrandoque præmoniti, quod ejus immineret obsidio. Qua qui- hoc est lex; DN prophetre ; et sive De quo vide Hieron. Prologo galeats; Eliam in Thishi, verbo 253. (9) Καὶ γραφεῖα, τὰ παρὰ Ἰουδαίοις. Quæ ἁγιό

νοὺς καλοῦσι· καὶ ὅμως ἑκάστη αἵρεσις, καίπερ αλ- λως λεγομένη, καταδέχεται τοῦτο χαίρουσα, ὅτι διὰ τοῦ ὀνόματος κοσμεῖται. Δοκοῦσι γὰρ ἐπὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ σεμνύνεσθαι ὀνόματι, οὐ μὴν τῇ πίστει καὶ τοῖς ἔργοις. Οὕτω καὶ οἱ ἅγιοι τοῦ Χριστοῦ μαθηταὶ τότε μαθητὰς Ἰησοῦ ἑαυτοὺς ἐκάλουν, ὥσπερ οὖν καὶ ἦσαν· ἀκούοντες δὲ παρὰ ἄλλων Ναζωραίοι, οὐκ ἠναίνοντο, τὸν σκοπόν θεωροῦντες τῶν τοῦτο αὐτοὺς καλούντων, ὅτι διὰ Χριστὸν αὐτοὺς ἐκάλουν· ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος Ἰησοῦς Ναζωραίος ἐκαλεῖτο, ὥσπερ ἔχει τὰ Εὐαγγέλια, καὶ αἱ Πράξεις τῶν ἀπο- στόλων· διὰ τὸ ἐν τῇ πόλει Ναζαρέτ αὐτὸν, κώμῃ δὲ τὰ νῦν οὔσῃ, ἀνατετράφθαι ἐν οἴκῳ Ἰωσήφ, γεννη θέντα κατὰ σάρκα ἐν Βηθλεὲμ ἀπὸ Μαρίας τῆς ἀει παρθένου τῆς μεμνηστευμένης Ιωσήφ τῷ ἐν τῇ αὐτῇ Ναζαρέτ μετῳκηκότι, μετὰ τὸ ἀπὸ Βηθλεὲμ αὐτὸν μεταναστάντα ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ κατοικισθῆναι. Ζ'. Οὗτοι δὲ οἱ προειρημένοι αἱρεσιῶται, περὶ ὧν ἐνταῦθα τὴν ἀφήγησιν ποιούμεθα, παρέντες τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, οὔτε Ιεσσαίους ἑαυτοὺς κεκλήκασιν, οὔτε τῶν Ἰουδαίων ἔμειναν ἔχοντες τὸ ὄνομα, οὔτε Χρι- στιανοὺς ἑαυτοὺς ἐπωνόμασαν, ἀλλὰ Ναζωραίους, δῆθεν ἀπὸ τῆς τοῦ τόπου, τῆς Ναζαρέτ ἐπωνυμίας. Τὰ πάντα δέ εἰσιν Ἰουδαῖοι, καὶ οὐδὲν ἕτερον. Χρῶν- ται δὲ οὗτοι οὐ μόνον Νέᾳ Διαθήκῃ, ἀλλὰ καὶ Παλαιᾷ, καθάπερ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι. Οὐ γὰρ ἀπηγόρευται παρ' αὐτοῖς νομοθεσία καὶ προφῆται καὶ γραφεῖα, τὰ παρὰ Ἰσυδαίοις (9) καλούμενα Βιβλία, ὥσπερ παρὰ τοῖς προειρημένοις· οὐδέ τι ἕτερον οὗτοι φρονοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ κήρυγμα τοῦ νόμου, καὶ ὡς οἱ Ἰουδαῖοι πάντα καλῶς ὁμολογοῦσι, χωρὶς τοῦ εἰς Χριστὸν δῆ- δεν πεπιστευκέναι. Παρ' αὐτοῖς γὰρ καὶ νεκρῶν ἀνάστασις ὁμολογεῖται, καὶ ἐκ Θεοῦ τὰ πάντα γεγεν νῆσθαι. Ἕνα δὲ Θεὸν καταγγέλλουσι, καὶ τὸν τούτου παῖδα Ἰησοῦν Χριστόν. Εβραϊκὴν δὲ διάλεκτον ἀκρι- βῶς εἰσιν ἡσκημένοι. Παρ' αὐτοῖς γὰρ πᾶς ὁ νόμος, καὶ οἱ προφῆται, καὶ τὰ Γραφεία λεγόμενα, φημὶ δὲ τὰ Στιχήρη, καὶ αἱ Βασιλεῖαι, καὶ Παραλειπόμενα, καὶ Αἰσθὴρ, καὶ τἄλλα πάντα Εβραϊκῶς ἀναγινώ- σκεται, ὥσπερ ἀμέλει καὶ παρὰ Ἰουδαίοις. Ἐν τούτῳ δὲ μόνον πρὸς Ἰουδαίους διαφέρονται καὶ Χριστια νούς· Ἰουδαίοις μὲν μὴ συμφωνοῦντες, διὰ τὸ εἰς Χριστὸν πεπιστευκέναι Χριστιανοῖς δὲ μὴ ὁμογνω- μοῦντες, διὰ τὸ ἔτι νόμῳ πεπεδῆσθαι, περιτομῇ τε καὶ Σαββάτῳ καὶ τοῖς ἄλλοις. Περὶ Χριστοῦ δὲ οὐκ οἶδα εἰπεῖν, εἰ καὶ αὐτοί, τῇ τῶν προειρημένων περὶ Κήρινθον καὶ Μήρινθον μοχθηρίᾳ ἀχθέντες, ψιλόν ἄνθρωπον νομίζουσιν· ἤ, καθὼς ἡ ἀλήθεια ἔχει, διὰ Πνεύματος ἁγίου γεγεννῆσθαι ἐκ Μαρίας διαβεβαι οῦνται. Εστι δὲ αὕτη ἡ αἵρεσις ἡ Ναζωραίων ἐν τῇ Βεροιαίων περὶ τὴν Κοίλην Συρίαν, καὶ ἐν τῇ Δεκα- πόλει περὶ τὰ τῆς Πέλλης μέρη, καὶ ἐν τῇ Βασανί τιδι τῇ λεγομένῃ Κωκάθῃ, Χωχάσῃ δὲ Εβραϊστι λε- γομένῃ. Ἐκεῖθεν γὰρ ἡ ἀρχὴ γέγονε μετὰ τὴν ἀπὸ τῶν Ἱεροσολύμων μετάστασιν, πάντων τῶν μαθητῶν γραφα της ἁγιόγραφα, γραφεία. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXIX. - A que secta, licet alio nomine censeatur, id sibi nom minis libenter asciscit, quod hoc esse sibi decori atque ornamento judicat. Quippe solo Christi voca- bulo, non fide atque operibus gloriari videntur. Eo- dem modo sancti Christi discipuli sese tum id quod erant Jesu discipulos vocabant; neque tamen cum ab aliis Nazarepi dicerentur, nomen istud recusa- bant, cum ad eorum, a quibus sic appellabantur, finem scopumque respicerent, qui hoc sese nomine Christi causa donabant; quandoquidem et Jesus ipse Nazarenus appellatus est, ut in Evangeliis et apostolorum Actibus legitur: pro eo quod in oppido Nazareti, qui hodie pagus est, in ædibus Josephi fuerit educatus, posteaquam Bethlehemi de Virgine Maria secundum carnem natus est, quæ quidem Jo- sepho desponsa fuerat, qui Nazareti tunc habitabat, cum relicto Bethlehemo in Galilæa domicilium col- locasset. B D dicuntur. Atque hic triplicem sacrorum li- brorum partitionem complectitur, quæ est 1, Vil. Quod vero ad hæreticos. illos attinet, de qui- bus modo sermonein instituimus, omisso Jesu no- mine, neque Jessæos seipsos vocant, neque Ju- dæorum vocabulumn retinent, neque se Christianos, sed Nazarenos de illa loci appellatione nuncupant, cum interim meri ipsi Judæi, neque aliud præterea sint. Porro non solum Novo, sed et Veteri Tesla- mento Judæorum instar utuntur. Neque enim apud illos legis libri, prophetae, aut hagiographa probi- bentur, quæ Judæi Biblia nuncupant, ut et a Judais approbantur, a quibus Nazaræi nulla in re dissen- tiunt, qui ad legis præscriptum ac Judæorum more C omnia sua dogmata profitentur, nisi quod in Chrì- stum credunt. Nam et mortuos excitari putant, et a Deo universa producta. Unum esse Deum, ejus- que Filium Jesum Christum prædicant. Hebraicæ vero linguæ scientissimi sunt: ac cum_universa lex apud illos, tum propheta, et hagiographa, hoc est libri illi qui versibus distincti sunt, et prophetæ, Paralipomena, Esther, cæteraque id genus Hebraice ut et a Judæis leguntur. Hoc igitur uno tam a Judæis, quam a Christianis differunt: ab illis quidem, quod in Christum credant ; a Christianis vero, quod Judaicis adhuc ritibus implicentur, velut circumcisione, Sabbato, aliisque ceremoniis. De Christo vero certo illud affirmare nequeo, utrum Cerintbi vel Merinthi impietate illa decepti, simpli- cem illum hominem asseverent, an, uti sese res habet, per Spiritum sanctum de Maria Virgine ge- nitum esse fateantur. Caeterum hæc Nazarzorum secta in Berœensi civitate potissimum viget, ad Cœ- len Syriam, atque etiam in Decapoli, juxta Pellain, et in Basanitide, in ea quæ vulgo Cocabe, Hebraice Chocbabe dicitur. Hinc enini, post illam ab Hiero- solymis secessionem, illorum initia profecta sunt, cum Pellæ discipuli omnes habitarent, a Christo de relinquenda Hierosolymorum urbe migrandoque præmoniti, quod ejus immineret obsidio. Qua qui- hoc est lex; DN prophetre ; et sive De quo vide Hieron. Prologo galeats; Eliam in Thishi, verbo 253. (9) Καὶ γραφεῖα, τὰ παρὰ Ἰουδαίοις. Quæ ἁγιό

Α τῶν ἐν Πέλλῃ ᾠκηκότων, Χριστοῦ φήσαντος κατα- λείψαι τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ ἀναχωρῆσαι, ἐπειδὴ ἤμελλε πάσχειν πολιορκίαν. Καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως τὴν Περαίαν οἰκήσαντες, ἐκεῖσε, ὡς ἔφην, διέτριβον. Εντεῦθεν ἡ κατὰ τοὺς Ναζωραίους αίρεσις ἔσχε τὴν ἀρχήν. Η'. Πεπλάνηνται δὲ καὶ οὗτοι, περιτομὴν αὐλοῦν τες· καὶ ἔτι οἱ τοιοῦτοι ὑπὸ κατάραν εἰσὶ, μὴ δυνά- μενοι τὸν νόμον πληρῶσαι. Πῶς γὰρ δυνήσονται πληροῦν τὰ ἐν τῷ νόμῳ εἰρημένα, ὅτι Τρὶς τοῦ ἔτους ὀφθήσῃ ἐνώπιον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, κατά τε τὰ Αζυμα καὶ Σκηνοπηγίαν καὶ τὴν Πεντηκοστὴν, ἐν τῷ τόπῳ Ἱεροσολύμων. 'Απο κλεισθέντος γὰρ τοῦ νόμου, καὶ τῶν ἐν τῷ νόμῳ μὴ δυναμένων πληροῦσθαι, παντὶ τῷ νοῦν ἔχοντι σαφὲς Β ἂν εἴη, ὅτι Χριστὸς ἦλθε πληρωτής τοῦ νόμου, οὐ τὸν νόμον καταλύσων, ἀλλὰ τὸν νόμον πληρώσων, καὶ ἀφελεῖν τὴν κατάραν τὴν κατὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου ὁρισθεῖσαν. Μετὰ γὰρ τὸ ἐντείλασθαι τὸν Μωϋσέα πᾶσαν ἐντολὴν, ἦλθεν ἐπὶ τὸ τέρμα τῆς βία βλου, καὶ συνέκλεισε τὸ πᾶν εἰς κατάραν, λέγων· Επικατάρατος πᾶς ὃς οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς λόγοις τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ, τοῦ ποιῆσαι αὐτούς. Πλθεν οὖν λύων μὲν τὰ πε πεδημένα δεσμοῖς τοῖς τῆς κατάρας, χαριζόμενος δὲ ἡμῖν ἀντὶ τῶν μικρῶν τῶν μὴ δυναμένων πληροῦσθαι τα μείζονα, καὶ οὐ μαχόμενα θάτερον θατέρῳ πρὸς τὴν τοῦ ἔργου πλήρωσιν, ὡς τὰ πρότερα. Οὕτως γὰρ κατὰ πᾶσαν αἵρεσιν φθάνοντες, ἐν τῇ περὶ σαββατι σμοῦ, καὶ περιτομῆς, καὶ τῶν ἄλλων πολλάκις ἐπειρ- γασάμεθα, πῶς ὁ Κύριος ἡμῖν τὰ ἐντελέστερα κεχά ρισται. Πῶς οὖν οἱ τοιοῦτοι δυνήσονται ἀπολογίαν ἔχειν, μὴ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ὑπακούσαντες, τῷ διὰ τῶν ἀποστόλων εἰρηκότι τοῖς ἐξ ἐθνῶν πεπιστευ κόσι, μὴ βάρος ἐπιτίθεσθαι, πλὴν τῶν ἐπάναγκες, ἀπέχεσθαι αἵματος καὶ πνικτοῦ καὶ πορνείας καὶ εἰδωλοθύτου ; Πῶς δὲ οὐκ ἐκπεσοῦνται τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος, λέγοντος Παύλου τοῦ ἁγίου ἀποστόλου, ὅτι ᾿Εὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελή σει· οἵ τινες ἐν νόμῳ καυχάσθε, τῆς χάριτος ἐξ- επέσατε ; Θ'. ᾿Αρκέσει οὖν καὶ ἐν ταύτῃ τῇ αἱρέσει ἡ διὰ τῆς συντομίας παρ' ἡμῶν διάλεξις. Εὐθυέλεγκτοι γὰρ οἱ τοιοῦτοι, καὶ εὐάλωτοι, καὶ Ἰουδαῖοι μᾶλλον, καὶ οὐδὲν ἕτερον. Πάνυ δὲ οὗτοι ἐχθροὶ τοῖς Ἰουδαίοις ὑπάρχουσιν. Οὐ μόνον γὰρ οἱ τῶν Ἰουδαίων παῖδες πρὸς τούτους κέκτηνται μῖσος, ἀλλὰ ἀνιστάμενοι ἔσωθεν * (10), καὶ μέσης ἡμέρας, καὶ περὶ τὴν ἑσπέραν, τρὶς τῆς ἡμέρας, ὅτε εὐχὰς ἐπιτελοῦσιν ἐν ταῖς αὐτῶν συναγωγαῖς, ἐπαρῶνται αὐτοῖς, καὶ ἀνα- θεματίζουσι φάσκοντες, ὅτι Ἐπικαταράται ὁ Θεὸς τοὺς Ναζωραίους. Καὶ γὰρ τούτοις περισσότεροι έωθεν. S. EPIPHANI dem occasione factum est, ut in Peræa iis quibus diximus locis degerent. Indeque Nazaræorum hære- sis sunt deducta primordia. VIII. Verum et isti nihilominus aberrant, cum de circumcisione gloriantur: et exsecratione etiam nunc obstricti sunt, quod legem penitus observare nequeant. Quomodo enim legis observare manda- tum istud poterunt: Ter quotannis apparebis coram Domino Deo tuo per Azymorum dies, et Scenopegiam, et Pentecosten, in Hierosolymitano loco'? Cum enim lex interclusa sit, et quæ ab ea præscribun- tur perdici amplius non possint, cuilibet prudenti perspicuum est, advenisse Christum, non ut legem everteret, sed ut eam ipsam impleret, et eam exse- crationem solveret, quæ contra violatæ legis cri- men fuerat constituta. Posteaquam enim Moyses universam legem promulgavit, ad finem voluminis pervenit, ac sub maledicto cuncta conclusit : Male- dictus omnis qui non permanserit in omnibus quæ scripta sunt in libro hoc, ut faciat ea s. Eo itaque Christus advenit, ut quæ diræ cujusdam vinculis imprecationis erant obstricta solveret. 124. Qui quidem pro exiguis illis, quæ perfici non poterant, nobis magna concessit, in quibus exsequendis nihil, ut in prioribus illis, est quod cum altero repugnet. Atque hoc fere modo in omni confutanda hæresi, quæ Sabbati, vel circumcisionis, vel alterius hujus- moli ritus observationem præscriberet, istud ipsum demonstrare studuimus, Dominum nobis quæ es- sent perfectiora tribuisse. Ecquidnam igitur ad sui excusationem afferre illi poterunt, qui Spiritui sancto parere detrectant, ei inquam Spiritui, qui per apostolos edixerit, ne gentilibus ad Christianam religionem traductis onus imponeretur aliud, quam haec necessaria: ut a sanguine, et suffocato, et for- nicatione et idolis immolato sese continerent ³ ? Annon divina eos excidere gratia necesse est, cum ita sanctus Paulus apostolus scripserit: Si circum- cidamini, Christus nihil vobis proderit; quicunque in lege gloriamini a gratia excidistis*? IX. Quamobrem contra hanc etiam hæresin bre- vis illa nostra disputatio sufficiet. Facile enim isti refelli convincique possunt, ac Judæi potius, quam cujusvis alterius generis sunt, tametsi Judæis sint inimicissimi. Neque enim Judæorum posteri solum capitali illos odio prosequuntur; sed et mane, ac meridie, et ad vesperam, ter de die, cum in synagogis suis ad orandum conveniunt diris illos devovent, ac solemni imprecatione proscribunt. Ac Nazaræos, inquiunt, Deus exsecretur. In hos enim offensiore et acerbiore animo sunt, quod cum e Judæorùm G Exod. XXIII, 17. • Deut. xxvII, 26. * Act. xv, 28, 29. * Galat. v, 2, 4. * F. quin scribendum sit wɛv. Quod autem Judaicas illas imprecationes in Nazaræos hæreticos conferri scribit Epiphanius, Hieronymus ad Christianos transfert. Ita enim ille ad Isa. Lut : Et sub no- mine, ut sæpe dixi, Nazarenorum ter in die in Chri- stianos congerunt maledicta. (10) ᾿Αλλὰ ἀνιστάμενοι ἔσωθεν. Non dubito

Α τῶν ἐν Πέλλῃ ᾠκηκότων, Χριστοῦ φήσαντος κατα- λείψαι τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ ἀναχωρῆσαι, ἐπειδὴ ἤμελλε πάσχειν πολιορκίαν. Καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως τὴν Περαίαν οἰκήσαντες, ἐκεῖσε, ὡς ἔφην, διέτριβον. Εντεῦθεν ἡ κατὰ τοὺς Ναζωραίους αίρεσις ἔσχε τὴν ἀρχήν. Η'. Πεπλάνηνται δὲ καὶ οὗτοι, περιτομὴν αὐλοῦν τες· καὶ ἔτι οἱ τοιοῦτοι ὑπὸ κατάραν εἰσὶ, μὴ δυνά- μενοι τὸν νόμον πληρῶσαι. Πῶς γὰρ δυνήσονται πληροῦν τὰ ἐν τῷ νόμῳ εἰρημένα, ὅτι Τρὶς τοῦ ἔτους ὀφθήσῃ ἐνώπιον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, κατά τε τὰ Αζυμα καὶ Σκηνοπηγίαν καὶ τὴν Πεντηκοστὴν, ἐν τῷ τόπῳ Ἱεροσολύμων. 'Απο κλεισθέντος γὰρ τοῦ νόμου, καὶ τῶν ἐν τῷ νόμῳ μὴ δυναμένων πληροῦσθαι, παντὶ τῷ νοῦν ἔχοντι σαφὲς Β ἂν εἴη, ὅτι Χριστὸς ἦλθε πληρωτής τοῦ νόμου, οὐ τὸν νόμον καταλύσων, ἀλλὰ τὸν νόμον πληρώσων, καὶ ἀφελεῖν τὴν κατάραν τὴν κατὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου ὁρισθεῖσαν. Μετὰ γὰρ τὸ ἐντείλασθαι τὸν Μωϋσέα πᾶσαν ἐντολὴν, ἦλθεν ἐπὶ τὸ τέρμα τῆς βία βλου, καὶ συνέκλεισε τὸ πᾶν εἰς κατάραν, λέγων· Επικατάρατος πᾶς ὃς οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς λόγοις τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ, τοῦ ποιῆσαι αὐτούς. Πλθεν οὖν λύων μὲν τὰ πε πεδημένα δεσμοῖς τοῖς τῆς κατάρας, χαριζόμενος δὲ ἡμῖν ἀντὶ τῶν μικρῶν τῶν μὴ δυναμένων πληροῦσθαι τα μείζονα, καὶ οὐ μαχόμενα θάτερον θατέρῳ πρὸς τὴν τοῦ ἔργου πλήρωσιν, ὡς τὰ πρότερα. Οὕτως γὰρ κατὰ πᾶσαν αἵρεσιν φθάνοντες, ἐν τῇ περὶ σαββατι σμοῦ, καὶ περιτομῆς, καὶ τῶν ἄλλων πολλάκις ἐπειρ- γασάμεθα, πῶς ὁ Κύριος ἡμῖν τὰ ἐντελέστερα κεχά ρισται. Πῶς οὖν οἱ τοιοῦτοι δυνήσονται ἀπολογίαν ἔχειν, μὴ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ὑπακούσαντες, τῷ διὰ τῶν ἀποστόλων εἰρηκότι τοῖς ἐξ ἐθνῶν πεπιστευ κόσι, μὴ βάρος ἐπιτίθεσθαι, πλὴν τῶν ἐπάναγκες, ἀπέχεσθαι αἵματος καὶ πνικτοῦ καὶ πορνείας καὶ εἰδωλοθύτου ; Πῶς δὲ οὐκ ἐκπεσοῦνται τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος, λέγοντος Παύλου τοῦ ἁγίου ἀποστόλου, ὅτι ᾿Εὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελή σει· οἵ τινες ἐν νόμῳ καυχάσθε, τῆς χάριτος ἐξ- επέσατε ; Θ'. ᾿Αρκέσει οὖν καὶ ἐν ταύτῃ τῇ αἱρέσει ἡ διὰ τῆς συντομίας παρ' ἡμῶν διάλεξις. Εὐθυέλεγκτοι γὰρ οἱ τοιοῦτοι, καὶ εὐάλωτοι, καὶ Ἰουδαῖοι μᾶλλον, καὶ οὐδὲν ἕτερον. Πάνυ δὲ οὗτοι ἐχθροὶ τοῖς Ἰουδαίοις ὑπάρχουσιν. Οὐ μόνον γὰρ οἱ τῶν Ἰουδαίων παῖδες πρὸς τούτους κέκτηνται μῖσος, ἀλλὰ ἀνιστάμενοι ἔσωθεν * (10), καὶ μέσης ἡμέρας, καὶ περὶ τὴν ἑσπέραν, τρὶς τῆς ἡμέρας, ὅτε εὐχὰς ἐπιτελοῦσιν ἐν ταῖς αὐτῶν συναγωγαῖς, ἐπαρῶνται αὐτοῖς, καὶ ἀνα- θεματίζουσι φάσκοντες, ὅτι Ἐπικαταράται ὁ Θεὸς τοὺς Ναζωραίους. Καὶ γὰρ τούτοις περισσότεροι έωθεν. S. EPIPHANI dem occasione factum est, ut in Peræa iis quibus diximus locis degerent. Indeque Nazaræorum hære- sis sunt deducta primordia. VIII. Verum et isti nihilominus aberrant, cum de circumcisione gloriantur: et exsecratione etiam nunc obstricti sunt, quod legem penitus observare nequeant. Quomodo enim legis observare manda- tum istud poterunt: Ter quotannis apparebis coram Domino Deo tuo per Azymorum dies, et Scenopegiam, et Pentecosten, in Hierosolymitano loco'? Cum enim lex interclusa sit, et quæ ab ea præscribun- tur perdici amplius non possint, cuilibet prudenti perspicuum est, advenisse Christum, non ut legem everteret, sed ut eam ipsam impleret, et eam exse- crationem solveret, quæ contra violatæ legis cri- men fuerat constituta. Posteaquam enim Moyses universam legem promulgavit, ad finem voluminis pervenit, ac sub maledicto cuncta conclusit : Male- dictus omnis qui non permanserit in omnibus quæ scripta sunt in libro hoc, ut faciat ea s. Eo itaque Christus advenit, ut quæ diræ cujusdam vinculis imprecationis erant obstricta solveret. 124. Qui quidem pro exiguis illis, quæ perfici non poterant, nobis magna concessit, in quibus exsequendis nihil, ut in prioribus illis, est quod cum altero repugnet. Atque hoc fere modo in omni confutanda hæresi, quæ Sabbati, vel circumcisionis, vel alterius hujus- moli ritus observationem præscriberet, istud ipsum demonstrare studuimus, Dominum nobis quæ es- sent perfectiora tribuisse. Ecquidnam igitur ad sui excusationem afferre illi poterunt, qui Spiritui sancto parere detrectant, ei inquam Spiritui, qui per apostolos edixerit, ne gentilibus ad Christianam religionem traductis onus imponeretur aliud, quam haec necessaria: ut a sanguine, et suffocato, et for- nicatione et idolis immolato sese continerent ³ ? Annon divina eos excidere gratia necesse est, cum ita sanctus Paulus apostolus scripserit: Si circum- cidamini, Christus nihil vobis proderit; quicunque in lege gloriamini a gratia excidistis*? IX. Quamobrem contra hanc etiam hæresin bre- vis illa nostra disputatio sufficiet. Facile enim isti refelli convincique possunt, ac Judæi potius, quam cujusvis alterius generis sunt, tametsi Judæis sint inimicissimi. Neque enim Judæorum posteri solum capitali illos odio prosequuntur; sed et mane, ac meridie, et ad vesperam, ter de die, cum in synagogis suis ad orandum conveniunt diris illos devovent, ac solemni imprecatione proscribunt. Ac Nazaræos, inquiunt, Deus exsecretur. In hos enim offensiore et acerbiore animo sunt, quod cum e Judæorùm G Exod. XXIII, 17. • Deut. xxvII, 26. * Act. xv, 28, 29. * Galat. v, 2, 4. * F. quin scribendum sit wɛv. Quod autem Judaicas illas imprecationes in Nazaræos hæreticos conferri scribit Epiphanius, Hieronymus ad Christianos transfert. Ita enim ille ad Isa. Lut : Et sub no- mine, ut sæpe dixi, Nazarenorum ter in die in Chri- stianos congerunt maledicta. (10) ᾿Αλλὰ ἀνιστάμενοι ἔσωθεν. Non dubito

ἐνέχουσι, διὰ τὸ ἀπὸ Ἰουδαίων αὐτοὺς ὄντας, Ἰησοῦν κηρύσσειν εἶναι Χριστὸν, ὅπερ ἐστὶν ἐναντίον πρὸς τοὺς ἔτι Ἰουδαίους, τοὺς Χριστὸν μὴ δεξαμένους. Ἔχουσι δὲ τὸ κατὰ Ματθαῖον (11) Εὐαγγέλιον πλη- ρέστατον Ἑβραϊστί. Παρ' αὐτοῖς γὰρ σαφῶς τοῦτο, καθὼς ἐξ ἀρχῆς ἐγράφη Εβραϊκοῖς γράμμασιν, ἔτι σώζεται. Οὐκ οἶδα δὲ, εἰ καὶ τὰς γενεαλογίας τὰς ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἄχρι Χριστοῦ περιεῖλον. ᾿Αλλὰ καὶ ταύτην φωράσαντες, ὡς βληχρὸν καὶ ὀδύνης ἐμποιη- τικὸν διὰ τοῦ ἰοῦ σφηκίον, καταθλάσαντές τε τοῖς τῆς ἀληθείας λόγοις, ἐπὶ τὰς ἑξῆς ἴωμεν, ὦ ἐπιπόθητοι, παρὰ Θεοῦ αἰτοῦντες τὴν βοήθειαν. ΚΑΤΑ ΕΒΙΩΝΑΙΩΝ, Δεκάτη, ἡ καὶ τριακοστή. Α'. Ἐδίων, ἀφ' οὗπερ Εβιωναῖοι, καθεξῆς ἀκο- λουθῶν, καὶ τὰ ὅμοια τούτοις φρονήσας, πολύμορφον τεράστιον, καὶ, ὡς εἰπεῖν, τῆς μυθευομένης πολυκε φάλου Υδρας ὀφιώδη μορφὴν ἐν ἑαυτῷ ἀνατύπωσά- μενος, πάλιν ἐπανέστη τῷ βίῳ, ἐκ τῆς τούτων μὲν σχολῆς ὑπάρχων, ἕτερα δὲ παρὰ τούτους κηρύττων καὶ ὑφηγούμενος. Ως γὰρ εἴ τις συνάξειεν ἑαυτῷ ἐκ διαφόρων λίθων τιμίων κόσμον, καὶ ποικίλης ἐσθῆτος ἔνδυμα, καὶ διαφανῶς ἑαυτὸν κοσμήσει· οὕτω καὶ οὗτος, τὸ ἀνάπαλιν πᾶν ὁτιοῦν δεινὸν καὶ ἐλετή ριον καὶ βδελυκτόν κήρυγμα, αμορφόν τε καὶ ἀπίθανον, ἀζηλίας ἔμπλεων παρ' ἑκάστης αἱρέσεως λαβὼν, ἑαυτὸν ἀνετύπωσεν εἰς ἁπάσας. Σαμαρειτών μὲν γὰρ ἔχει τὸ βδελυρὸν, Ἰουδαίων δὲ τὸ ὄνομα, Οσσαίων δὲ καὶ Ναζωραίων καὶ Νασαραίων τὴν γνώμην, Κηρινθιανῶν τὸ εἶδος, Καρποκρατιανῶν τὴν κακοτροπίαν, καὶ Χριστιανῶν βούλεται ἔχειν τὴν προσε ηγορίαν. Οὐ γὰρ δήπουθεν τήν τε πρᾶξιν καὶ τὴν γνώμην καὶ τὴν γνῶσιν, καὶ τὴν τῶν Εὐαγγελίων καὶ ἀποστόλων περὶ πίστεως συγκατάθεσιν. Μέσος δὲ, ὡς εἰπεῖν, ἁπάντων τυγχάνων, οὐδὲν πέφυκεν, ἀλλὰ ἐπ' αὐτῷ πληροῦται τὸ γεγραμμένον· Παρ' ἐλίγον ἐγενόμην ἐν παντὶ κακῷ, μέσον Ἐκκλη- σίας καὶ συναγωγῆς. Σαμαρείτης μὲν οὖν ὢν διὰ τῆς βδελυρίας, τοὔνομα ἀρνεῖται· Ἰουδαῖον δὲ ἑαυ τὸν ὁμολογῶν, Ἰουδαίοις ἀντίκειται, καίτοι συμφωνῶν αὐτοῖς ἐν μέρει, ὡς ὕστερον ἐν ταῖς περὶ τούτου ἀποδείξεσι, καὶ τοῦ κατ' αὐτῶν ἐλέγχου παραστήσο- η μεν, Θεοῦ ἐπιβοηθοῦντος. κατὰ Ἑβραίους ADVERSUS HÆÆRESES LIB. Í TOM. II. HÆRES. XXX. - A numero sint, nihilominus Jesum esse Christum B C prædicent, quod iis qui Judæorum adhuc cæremo- nias colunt, inprimis est contrarium, qui Christum videlicet repudiant. Est vero penes illos Evangelium secundum Matthaeum, Hebraice scriptum, et qui- dem absolutissimum. Hoc enim certissime prout Hebraicis litteris initio scriptum est, in hodiernum tempus usque conservant. Verum illud nescio, num genealogias illas amputarint, quæ ab Abrahamo ad Christum usque perductæ sunt. Postremo cum illam hæresin sic tanquam imbecillem quemdam et ve- nenatum crabronem deprehenderimus, ac veritatis oratione obtriverimus, nos ad alias deinceps, o cha- rissimi, divino freti præsidio conferamus. ADVERSUS EBIONÆOS, Quæ est hæresis X, vel XXX. consequitur, eademque cum illis dogmata profite tur : quod horrendum monstrum ac multiplex, et, ut ita dicam, fabulosæ illius, ac multorum capitum hydræ serpentinam in sese figuram exprimens, rursus ad exitium humani generis erupit. Ac licet ex illorum disciplina prodierit, nonnulla tamen præter quam ab illis doceantur, asseruit atque proposuit. Ut enim si quis variis ex lapillis orna- tum sibi aliquem conficiat, aut variegatam colori- bus vestem induat, atque exquisitam quandam elegantiam adhibeat; sic ille contra, omnibus un- dique perniciosis ac pestiferis dogmatibus arcessi- tis, quidquid unaquæque hæresis horrendum in- primis, et exitiabile ac detestandum asserit, turpe, inquam, et absonum absurditatisque plenum et odiosum e singulis dogma concinnans, `omnium in se formas speciesque transtulit. Nam Samaritano-- rum impuram superstitionem affectavit. A Judæis porro nomen accepit; ab Ossæis, Nazarxis el Na- sarais dogmata. Cerinthianorum deinde formam, Carpocratianorum nequitiam, Christianorum deni- que appellationem usurpare contendit. Neque enim ab his postremis cum nomine, facta ipsa pariter, ac mentem cognitionemque, et Evangeliorum at- que apostolorum de fide consensionem expressit. Qui cum medius sit, ut ita dicam, inter omnes, proprie nullus est, in eoque quod scriptum est im- pletur Paulo minus versatus sum in omni malo, in medio Ecclesiæ et Synagogæ. Igitur cum revera Samaritanus ob exsecrandam nequitiam sit, istius- modi tamen appellationem rejicit; et cum se idem Judæum faciat Judæis refragatur, quanquam cum ḥis aliqua ex partè consentit, uti postea, cum ad ejus rei probationem, et hæreticorum ejusmodi confutationem perventum fuerit, Deo adjuvante monstrabimus. ¹ Prov. V, 14. Hieronymus Græce reddidit, et citat ipse sæpius. Neque vero purum putum Matthæi Evangelium fuit, ut existimasse videtur Epiphanius, sed ab illis de- pravatum, quod et Evangelium ap- pellat Eusebius lib. u Histor., cap. 19. Hieron. in cap. xis Matth., cap. : In Evangelio, quo ulun- tur Nazareni Ebionitæ, quod nuper in Græcum de Hebræo sermone transtulimus, et quod vocatur a ple- risque Matthæi authenticum, homo iste, qui aridam habet manum, cœmentarius scribitur. Idem in Script. eccles. de Matthæo agens, hujus Hebraicum ipsum in Cæsariensi bibliotheca asservatum ætate sua nar- rat, cujus sibi a Nazaræis exscribendi facultas fue- rit. Sed Nazaræorum Evangelium nequaquam Mat- thæi germanum fuit. Postremo num Hebraica vete- ri puraque lingua, an Syriaca, sive Hierosolymita- na vulgarique Matthæus Evangelium scripserit, nonnisi ex conjecturis pronuntiari potest. Nihil enim certi exploratique ab auctoribus discas. 1. Nazaræos Ebion, a quo Ebionitæ dicti, proxime (11) Ἔχουσι δὲ τὸ κατὰ Ματθαῖον. Quod et

ἐνέχουσι, διὰ τὸ ἀπὸ Ἰουδαίων αὐτοὺς ὄντας, Ἰησοῦν κηρύσσειν εἶναι Χριστὸν, ὅπερ ἐστὶν ἐναντίον πρὸς τοὺς ἔτι Ἰουδαίους, τοὺς Χριστὸν μὴ δεξαμένους. Ἔχουσι δὲ τὸ κατὰ Ματθαῖον (11) Εὐαγγέλιον πλη- ρέστατον Ἑβραϊστί. Παρ' αὐτοῖς γὰρ σαφῶς τοῦτο, καθὼς ἐξ ἀρχῆς ἐγράφη Εβραϊκοῖς γράμμασιν, ἔτι σώζεται. Οὐκ οἶδα δὲ, εἰ καὶ τὰς γενεαλογίας τὰς ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἄχρι Χριστοῦ περιεῖλον. ᾿Αλλὰ καὶ ταύτην φωράσαντες, ὡς βληχρὸν καὶ ὀδύνης ἐμποιη- τικὸν διὰ τοῦ ἰοῦ σφηκίον, καταθλάσαντές τε τοῖς τῆς ἀληθείας λόγοις, ἐπὶ τὰς ἑξῆς ἴωμεν, ὦ ἐπιπόθητοι, παρὰ Θεοῦ αἰτοῦντες τὴν βοήθειαν. ΚΑΤΑ ΕΒΙΩΝΑΙΩΝ, Δεκάτη, ἡ καὶ τριακοστή. Α'. Ἐδίων, ἀφ' οὗπερ Εβιωναῖοι, καθεξῆς ἀκο- λουθῶν, καὶ τὰ ὅμοια τούτοις φρονήσας, πολύμορφον τεράστιον, καὶ, ὡς εἰπεῖν, τῆς μυθευομένης πολυκε φάλου Υδρας ὀφιώδη μορφὴν ἐν ἑαυτῷ ἀνατύπωσά- μενος, πάλιν ἐπανέστη τῷ βίῳ, ἐκ τῆς τούτων μὲν σχολῆς ὑπάρχων, ἕτερα δὲ παρὰ τούτους κηρύττων καὶ ὑφηγούμενος. Ως γὰρ εἴ τις συνάξειεν ἑαυτῷ ἐκ διαφόρων λίθων τιμίων κόσμον, καὶ ποικίλης ἐσθῆτος ἔνδυμα, καὶ διαφανῶς ἑαυτὸν κοσμήσει· οὕτω καὶ οὗτος, τὸ ἀνάπαλιν πᾶν ὁτιοῦν δεινὸν καὶ ἐλετή ριον καὶ βδελυκτόν κήρυγμα, αμορφόν τε καὶ ἀπίθανον, ἀζηλίας ἔμπλεων παρ' ἑκάστης αἱρέσεως λαβὼν, ἑαυτὸν ἀνετύπωσεν εἰς ἁπάσας. Σαμαρειτών μὲν γὰρ ἔχει τὸ βδελυρὸν, Ἰουδαίων δὲ τὸ ὄνομα, Οσσαίων δὲ καὶ Ναζωραίων καὶ Νασαραίων τὴν γνώμην, Κηρινθιανῶν τὸ εἶδος, Καρποκρατιανῶν τὴν κακοτροπίαν, καὶ Χριστιανῶν βούλεται ἔχειν τὴν προσε ηγορίαν. Οὐ γὰρ δήπουθεν τήν τε πρᾶξιν καὶ τὴν γνώμην καὶ τὴν γνῶσιν, καὶ τὴν τῶν Εὐαγγελίων καὶ ἀποστόλων περὶ πίστεως συγκατάθεσιν. Μέσος δὲ, ὡς εἰπεῖν, ἁπάντων τυγχάνων, οὐδὲν πέφυκεν, ἀλλὰ ἐπ' αὐτῷ πληροῦται τὸ γεγραμμένον· Παρ' ἐλίγον ἐγενόμην ἐν παντὶ κακῷ, μέσον Ἐκκλη- σίας καὶ συναγωγῆς. Σαμαρείτης μὲν οὖν ὢν διὰ τῆς βδελυρίας, τοὔνομα ἀρνεῖται· Ἰουδαῖον δὲ ἑαυ τὸν ὁμολογῶν, Ἰουδαίοις ἀντίκειται, καίτοι συμφωνῶν αὐτοῖς ἐν μέρει, ὡς ὕστερον ἐν ταῖς περὶ τούτου ἀποδείξεσι, καὶ τοῦ κατ' αὐτῶν ἐλέγχου παραστήσο- η μεν, Θεοῦ ἐπιβοηθοῦντος. κατὰ Ἑβραίους ADVERSUS HÆÆRESES LIB. Í TOM. II. HÆRES. XXX. - A numero sint, nihilominus Jesum esse Christum B C prædicent, quod iis qui Judæorum adhuc cæremo- nias colunt, inprimis est contrarium, qui Christum videlicet repudiant. Est vero penes illos Evangelium secundum Matthaeum, Hebraice scriptum, et qui- dem absolutissimum. Hoc enim certissime prout Hebraicis litteris initio scriptum est, in hodiernum tempus usque conservant. Verum illud nescio, num genealogias illas amputarint, quæ ab Abrahamo ad Christum usque perductæ sunt. Postremo cum illam hæresin sic tanquam imbecillem quemdam et ve- nenatum crabronem deprehenderimus, ac veritatis oratione obtriverimus, nos ad alias deinceps, o cha- rissimi, divino freti præsidio conferamus. ADVERSUS EBIONÆOS, Quæ est hæresis X, vel XXX. consequitur, eademque cum illis dogmata profite tur : quod horrendum monstrum ac multiplex, et, ut ita dicam, fabulosæ illius, ac multorum capitum hydræ serpentinam in sese figuram exprimens, rursus ad exitium humani generis erupit. Ac licet ex illorum disciplina prodierit, nonnulla tamen præter quam ab illis doceantur, asseruit atque proposuit. Ut enim si quis variis ex lapillis orna- tum sibi aliquem conficiat, aut variegatam colori- bus vestem induat, atque exquisitam quandam elegantiam adhibeat; sic ille contra, omnibus un- dique perniciosis ac pestiferis dogmatibus arcessi- tis, quidquid unaquæque hæresis horrendum in- primis, et exitiabile ac detestandum asserit, turpe, inquam, et absonum absurditatisque plenum et odiosum e singulis dogma concinnans, `omnium in se formas speciesque transtulit. Nam Samaritano-- rum impuram superstitionem affectavit. A Judæis porro nomen accepit; ab Ossæis, Nazarxis el Na- sarais dogmata. Cerinthianorum deinde formam, Carpocratianorum nequitiam, Christianorum deni- que appellationem usurpare contendit. Neque enim ab his postremis cum nomine, facta ipsa pariter, ac mentem cognitionemque, et Evangeliorum at- que apostolorum de fide consensionem expressit. Qui cum medius sit, ut ita dicam, inter omnes, proprie nullus est, in eoque quod scriptum est im- pletur Paulo minus versatus sum in omni malo, in medio Ecclesiæ et Synagogæ. Igitur cum revera Samaritanus ob exsecrandam nequitiam sit, istius- modi tamen appellationem rejicit; et cum se idem Judæum faciat Judæis refragatur, quanquam cum ḥis aliqua ex partè consentit, uti postea, cum ad ejus rei probationem, et hæreticorum ejusmodi confutationem perventum fuerit, Deo adjuvante monstrabimus. ¹ Prov. V, 14. Hieronymus Græce reddidit, et citat ipse sæpius. Neque vero purum putum Matthæi Evangelium fuit, ut existimasse videtur Epiphanius, sed ab illis de- pravatum, quod et Evangelium ap- pellat Eusebius lib. u Histor., cap. 19. Hieron. in cap. xis Matth., cap. : In Evangelio, quo ulun- tur Nazareni Ebionitæ, quod nuper in Græcum de Hebræo sermone transtulimus, et quod vocatur a ple- risque Matthæi authenticum, homo iste, qui aridam habet manum, cœmentarius scribitur. Idem in Script. eccles. de Matthæo agens, hujus Hebraicum ipsum in Cæsariensi bibliotheca asservatum ætate sua nar- rat, cujus sibi a Nazaræis exscribendi facultas fue- rit. Sed Nazaræorum Evangelium nequaquam Mat- thæi germanum fuit. Postremo num Hebraica vete- ri puraque lingua, an Syriaca, sive Hierosolymita- na vulgarique Matthæus Evangelium scripserit, nonnisi ex conjecturis pronuntiari potest. Nihil enim certi exploratique ab auctoribus discas. 1. Nazaræos Ebion, a quo Ebionitæ dicti, proxime (11) Ἔχουσι δὲ τὸ κατὰ Ματθαῖον. Quod et

ἐνέχουσι, διὰ τὸ ἀπὸ Ἰουδαίων αὐτοὺς ὄντας, Ἰησοῦν κηρύσσειν εἶναι Χριστὸν, ὅπερ ἐστὶν ἐναντίον πρὸς τοὺς ἔτι Ἰουδαίους, τοὺς Χριστὸν μὴ δεξαμένους. Ἔχουσι δὲ τὸ κατὰ Ματθαῖον (11) Εὐαγγέλιον πλη- ρέστατον Ἑβραϊστί. Παρ' αὐτοῖς γὰρ σαφῶς τοῦτο, καθὼς ἐξ ἀρχῆς ἐγράφη Εβραϊκοῖς γράμμασιν, ἔτι σώζεται. Οὐκ οἶδα δὲ, εἰ καὶ τὰς γενεαλογίας τὰς ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἄχρι Χριστοῦ περιεῖλον. ᾿Αλλὰ καὶ ταύτην φωράσαντες, ὡς βληχρὸν καὶ ὀδύνης ἐμποιη- τικὸν διὰ τοῦ ἰοῦ σφηκίον, καταθλάσαντές τε τοῖς τῆς ἀληθείας λόγοις, ἐπὶ τὰς ἑξῆς ἴωμεν, ὦ ἐπιπόθητοι, παρὰ Θεοῦ αἰτοῦντες τὴν βοήθειαν. ΚΑΤΑ ΕΒΙΩΝΑΙΩΝ, Δεκάτη, ἡ καὶ τριακοστή. Α'. Ἐδίων, ἀφ' οὗπερ Εβιωναῖοι, καθεξῆς ἀκο- λουθῶν, καὶ τὰ ὅμοια τούτοις φρονήσας, πολύμορφον τεράστιον, καὶ, ὡς εἰπεῖν, τῆς μυθευομένης πολυκε φάλου Υδρας ὀφιώδη μορφὴν ἐν ἑαυτῷ ἀνατύπωσά- μενος, πάλιν ἐπανέστη τῷ βίῳ, ἐκ τῆς τούτων μὲν σχολῆς ὑπάρχων, ἕτερα δὲ παρὰ τούτους κηρύττων καὶ ὑφηγούμενος. Ως γὰρ εἴ τις συνάξειεν ἑαυτῷ ἐκ διαφόρων λίθων τιμίων κόσμον, καὶ ποικίλης ἐσθῆτος ἔνδυμα, καὶ διαφανῶς ἑαυτὸν κοσμήσει· οὕτω καὶ οὗτος, τὸ ἀνάπαλιν πᾶν ὁτιοῦν δεινὸν καὶ ἐλετή ριον καὶ βδελυκτόν κήρυγμα, αμορφόν τε καὶ ἀπίθανον, ἀζηλίας ἔμπλεων παρ' ἑκάστης αἱρέσεως λαβὼν, ἑαυτὸν ἀνετύπωσεν εἰς ἁπάσας. Σαμαρειτών μὲν γὰρ ἔχει τὸ βδελυρὸν, Ἰουδαίων δὲ τὸ ὄνομα, Οσσαίων δὲ καὶ Ναζωραίων καὶ Νασαραίων τὴν γνώμην, Κηρινθιανῶν τὸ εἶδος, Καρποκρατιανῶν τὴν κακοτροπίαν, καὶ Χριστιανῶν βούλεται ἔχειν τὴν προσε ηγορίαν. Οὐ γὰρ δήπουθεν τήν τε πρᾶξιν καὶ τὴν γνώμην καὶ τὴν γνῶσιν, καὶ τὴν τῶν Εὐαγγελίων καὶ ἀποστόλων περὶ πίστεως συγκατάθεσιν. Μέσος δὲ, ὡς εἰπεῖν, ἁπάντων τυγχάνων, οὐδὲν πέφυκεν, ἀλλὰ ἐπ' αὐτῷ πληροῦται τὸ γεγραμμένον· Παρ' ἐλίγον ἐγενόμην ἐν παντὶ κακῷ, μέσον Ἐκκλη- σίας καὶ συναγωγῆς. Σαμαρείτης μὲν οὖν ὢν διὰ τῆς βδελυρίας, τοὔνομα ἀρνεῖται· Ἰουδαῖον δὲ ἑαυ τὸν ὁμολογῶν, Ἰουδαίοις ἀντίκειται, καίτοι συμφωνῶν αὐτοῖς ἐν μέρει, ὡς ὕστερον ἐν ταῖς περὶ τούτου ἀποδείξεσι, καὶ τοῦ κατ' αὐτῶν ἐλέγχου παραστήσο- η μεν, Θεοῦ ἐπιβοηθοῦντος. κατὰ Ἑβραίους ADVERSUS HÆÆRESES LIB. Í TOM. II. HÆRES. XXX. - A numero sint, nihilominus Jesum esse Christum B C prædicent, quod iis qui Judæorum adhuc cæremo- nias colunt, inprimis est contrarium, qui Christum videlicet repudiant. Est vero penes illos Evangelium secundum Matthaeum, Hebraice scriptum, et qui- dem absolutissimum. Hoc enim certissime prout Hebraicis litteris initio scriptum est, in hodiernum tempus usque conservant. Verum illud nescio, num genealogias illas amputarint, quæ ab Abrahamo ad Christum usque perductæ sunt. Postremo cum illam hæresin sic tanquam imbecillem quemdam et ve- nenatum crabronem deprehenderimus, ac veritatis oratione obtriverimus, nos ad alias deinceps, o cha- rissimi, divino freti præsidio conferamus. ADVERSUS EBIONÆOS, Quæ est hæresis X, vel XXX. consequitur, eademque cum illis dogmata profite tur : quod horrendum monstrum ac multiplex, et, ut ita dicam, fabulosæ illius, ac multorum capitum hydræ serpentinam in sese figuram exprimens, rursus ad exitium humani generis erupit. Ac licet ex illorum disciplina prodierit, nonnulla tamen præter quam ab illis doceantur, asseruit atque proposuit. Ut enim si quis variis ex lapillis orna- tum sibi aliquem conficiat, aut variegatam colori- bus vestem induat, atque exquisitam quandam elegantiam adhibeat; sic ille contra, omnibus un- dique perniciosis ac pestiferis dogmatibus arcessi- tis, quidquid unaquæque hæresis horrendum in- primis, et exitiabile ac detestandum asserit, turpe, inquam, et absonum absurditatisque plenum et odiosum e singulis dogma concinnans, `omnium in se formas speciesque transtulit. Nam Samaritano-- rum impuram superstitionem affectavit. A Judæis porro nomen accepit; ab Ossæis, Nazarxis el Na- sarais dogmata. Cerinthianorum deinde formam, Carpocratianorum nequitiam, Christianorum deni- que appellationem usurpare contendit. Neque enim ab his postremis cum nomine, facta ipsa pariter, ac mentem cognitionemque, et Evangeliorum at- que apostolorum de fide consensionem expressit. Qui cum medius sit, ut ita dicam, inter omnes, proprie nullus est, in eoque quod scriptum est im- pletur Paulo minus versatus sum in omni malo, in medio Ecclesiæ et Synagogæ. Igitur cum revera Samaritanus ob exsecrandam nequitiam sit, istius- modi tamen appellationem rejicit; et cum se idem Judæum faciat Judæis refragatur, quanquam cum ḥis aliqua ex partè consentit, uti postea, cum ad ejus rei probationem, et hæreticorum ejusmodi confutationem perventum fuerit, Deo adjuvante monstrabimus. ¹ Prov. V, 14. Hieronymus Græce reddidit, et citat ipse sæpius. Neque vero purum putum Matthæi Evangelium fuit, ut existimasse videtur Epiphanius, sed ab illis de- pravatum, quod et Evangelium ap- pellat Eusebius lib. u Histor., cap. 19. Hieron. in cap. xis Matth., cap. : In Evangelio, quo ulun- tur Nazareni Ebionitæ, quod nuper in Græcum de Hebræo sermone transtulimus, et quod vocatur a ple- risque Matthæi authenticum, homo iste, qui aridam habet manum, cœmentarius scribitur. Idem in Script. eccles. de Matthæo agens, hujus Hebraicum ipsum in Cæsariensi bibliotheca asservatum ætate sua nar- rat, cujus sibi a Nazaræis exscribendi facultas fue- rit. Sed Nazaræorum Evangelium nequaquam Mat- thæi germanum fuit. Postremo num Hebraica vete- ri puraque lingua, an Syriaca, sive Hierosolymita- na vulgarique Matthæus Evangelium scripserit, nonnisi ex conjecturis pronuntiari potest. Nihil enim certi exploratique ab auctoribus discas. 1. Nazaræos Ebion, a quo Ebionitæ dicti, proxime (11) Ἔχουσι δὲ τὸ κατὰ Ματθαῖον. Quod et

Β'. Οὗτος γὰρ ὁ Ἐσίων σύγχρονος μὲν τούτων ὑπῆρχεν, ἀπ' αὐτῶν δὲ σὺν αὐτοῖς ὁρμᾶται. Τὰ πρῶτα δὲ ἐκ παρατριβῆς καὶ σπέρματος ἀνδρὸς, τουτέστι τοῦ Ἰωσήφ, τὸν Χριστὸν γεγεννῆσθαι ἔλεγεν, ὡς καὶ ἤδη ἡμῖν προείρηται, ὅτι Τὰ ἴσα τοῖς ἄλλοις ἐν ἅπασι φρονῶν, ἐν τούτῳ μόνῳ διεφέρετο, ἐν τῷ νόμῳ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ προσανέχειν κατὰ σαββα τισμὸν, καὶ κατὰ τὴν περιτομὴν, καὶ κατὰ τὰ ἄλλα πάντα, ὅσαπερ παρὰ Ἰουδαίοις καὶ Σαμαρείταις ἐπιτελεῖται. Ἔτι δὲ πλείω οὗτος παρὰ τοὺς Ἰου δαίους ὁμοίως τοῖς Σαμαρείταις διαπράττεται. Προσο ἔθετο γὰρ τὸ παρατηρεῖσθαι ἅπτεσθαί τινων τῶν ἀλω λοεθνῶν· καθ᾿ ἑκάστην δὲ ἡμέραν, εἴ ποτε γυναικὶ συναφθείη, καὶ ἀπ' αὐτῆς ἀναστῇ, βαπτίζεσθαι ἐν τοῖς ὕδασιν, εἴπου δὲ ἂν εὐποροίη ἢ θαλάσσης ἢ ἄλ- Β λων ὑδάτων. ᾿Αλλὰ καὶ εἰ συναντήσειέ τινι ἀνιών ἀπὸ τῆς τῶν ὑδάτων καταδύσεως καὶ βαπτισμοῦ, ὡσαύτως πάλιν ἀνατρέχει βαπτίζεσθαι, πολλάκις και σὺν τοῖς ἱματίοις. Τὰ νῦν δὲ ἀπηγόρευται παντάπασι παρ' αὐτοῖς παρθενία τε καὶ ἐγκράτεια, ὡς καὶ παρὰ ταῖς ἄλλαις ὁμοίαις ταύτῃ αἱρέσεσι. Ποτὲ γὰρ παρθενίαν ἐσεμνύνοντο, δῆθεν διὰ τὸν Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου, καὶ τὰ αὐτῶν συγγράμματα πρεσβυτέροις καὶ παρθένοις γράφουσι. Γέγονε δὲ ἡ ἀρχὴ τούτου (12) μετὰ τὴν τῶν Ἱεροσολύμων ἅλωσιν. Ἐπειδὴ γὰρ πάντες οἱ εἰς Χριστὸν πεπιστευκότες τὴν Περαίαν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ κατώκησαν τὸ πλέον ἐν Πέλλῃ τινὶ πόλει καλουμένῃ τῆς Δεκαπόλεως τῆς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γεγραμμένης, πλησίον τῆς Βατα- γαίας καὶ Βασανίτιδος χώρας, τὸ τηνικαῦτα ἐκεῖ μεταναστάντων, καὶ ἐκεῖσε διατριβόντων αὐτῶν, γέ γονεν ἐκ τούτου πρόφασις τῷ Ἐβίωνι. Καὶ ἄρχεται μὲν τὴν κατοίκησιν ἔχειν ἐν Κωκάβῃ τινὶ κώμῃ ἐπὶ τὰ μέρη τῆς Καρναίμ, Αρνέμ, καὶ ᾿Ασταρώθ, ἐν τῇ Βασανίτιδι χώρα, ὡς ἡ ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς γνῶσις περιέχει. Ενθεν ἄρχεται τῆς κακῆς αὐτοῦ διδασκα- · λίας, ὅθεν δῆθεν καὶ οἱ Ναζαρηνοί οἱ ἄνομοι προδε δήλωνται. Συναφθεὶς γὰρ οὗτος ἐκείνοις, καὶ ἐκεῖνοι τούτῳ, ἑκάτερος ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ μοχθηρίας τῷ ἑτέρῳ μετέδωκε. Καὶ διαφέρονται μὲν ἕτερος πρὸς τὸν ἕτε ρον κατά τι, ἐν δὲ τῇ κακονοίᾳ ἀλλήλους ἀπεμάξαντο. Ηδη δέ μοι καὶ ἐν ἄλλοις λόγοις, καὶ κατὰ τὰς ἄλλας αἱρέσεις περὶ τῆς τοποθεσίας Κωκάδων, καὶ τῆς ᾿Αραβίας διὰ πλάτους είρηται. Εβίων τε γὰρ ὁ πτωχὸς παρὰ Ἰουδαίοις καλεῖται, καὶ Εβιωναίοι χρηματίζουσιν οἱ ἀπὸ Ἰουδαίων τὸν Ἰησοῦν ὡς Χρι- στὸν παραδεξάμενοι. Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ διττο. Εβιωναῖοι, ' • Γ'. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον (15) ὁ Ἐβίων, ὡς ἔφην, Χριστὸν ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς, τουτέστι τοῦ Ἰωσὴρ, ἤτοι ἐκ Παρθένου ὁμολογοῦντες ὁμοίως ἡμῖν τὸν Ἰη- σοῦν, ἢ οὐχ οὕτω γεγενήσθαι, ἀλλ' ὡς τοὺς λοιπούς ἀνθρώπους. Τὸν δὲ Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ἐξ Ιω- σὴφ καὶ τῆς Μαρίας ἔφησε γεγενήσθαι, ἄνθρωπον μὲν ὄντα, ἀρετῇ δὲ καὶ καθαρότητι τῶν ἄλλων διαφέρον τα, κατὰ δὲ τὸν Μωσαϊκὸν πολιτεύοντα νόμον. πολιτεύονται, S. EPIPHANII II. Siquidem Ebion iste priorum illorum æqualis A fuit, et eamdem cum ipsis originem accepit. Ac primum e virili concubitu ac semine, puta Josephi, natum esse Christum asseruit, ut ante signifcavi- mus, cum ita diximus: hunc cæteris in re- bus eadem cum aliis sentientem, hac una re dis- crepare, quod Judæorum ritus ac cæremonias am- plexus sit, veluti Sabbatum, ac circumcisionen, aliaque id genus, perinde atque a Judæis ac Sa- maritanis observantur. Quin etiam plura iste quam Judi Samaritanorum imitatione complectitur. Nam et hoc adjecit, ut ab externorum hominum tactu sese contineret, utque diebus singulis quo- ties mulierem attigisset, ab ejusque complexu sur- geret, aqua sese prolueret, sicubi ejus esset copia, marina videlicet aut alterius generis. Quod si ab illa lotione ac mersione rediens in quempiam iu- currat, denuo ad abluendum sese, sæpe etiam cum ipsis vestimentis regreditur. Hodie vero virginitas apud illos et castitas omnino prohibetur, id quod et cæteræ omnes ejusmodi hæreses usurpant. Nam olim de virginitate gloriari solebant, nimirum ob Jacobum fratrem Domini: adeoqué libros suos ad seniores et virgines inscribunt. Sed hujus factionis exordium post Hierosolymitanæ urbis excidium cœpit. Quo tempore Christiani omnes cum in Peræa >degerent, atque in urbe Pella potissimum, quæ in Decapolitana provincia est, cujus exstat in Evan- gelio mentio ', prope Batanæamn ac Busanitidem : cum illie, inquam, domicilium collocassent, hinc Ebioni data est propagandi erroris occasio. Qui in pago quodam Cocabe in regione Carnaimorum, Arnemi et Astarotharum, et Basanitidis tractu ha- bitare cœpit, quemadmodum vetus ad nos usque fama pertulit. Inde igitur pessimi prædicandi do- gmatis initium sumpsit, unde et impios Nazarenos coepisse docuimus. Ambo enim collatis inter se capitibus suam alter cum altero improbitatem ac nequitiam communicavit. Atque etsi quadamtenus a se mutuo dissideant, in excogitando tamen pra- vissimo dogmate sese invicem expresserunt. Cæte- rum memini me aliis in locis, cum adversus alias hæreses contenderem, de Cocaborum situ atque Arabia disputasse. C III. Principio igitur Ebion, ut dixi, Christum eD viri semine, nimirum Josephi, genitum afirmabat. ' Matth. v, 25; Marc. v, 20, et vii, 31. xand. p. 597, refert anno Trajani vin, Candido et Quadrato coss. Ebionitarum emersisse sectam. factio fuit; nam alii merum ac simplicem hominem asserebant esse Jesum, atque a Josepho Mariaque genitum; alii e sancto Spiritu a Virgine susceptum ita fatebantur, uti Deum ac Verbum esse, aut ex- stitisse antea negarent. Eusebius lib. iii, cap. 21. Origenes contra Celsum tom. 1: Quorum genera illa duo t. m commemorat : Verum Ebionæorum nomen latius ex- tendisse videri potest Origenes, ut Ebionæos illos appellet, qui cum alioqui de Christi divinitate recte sentirent, cum Christiana religione Judaicas cære- monias amplectendas crederent. Quod quidem to- 'mo sub initium significare videtur. Theodoretus de Ebionis : Lego neque ad Christum referri putc. (12) Γέγονε δὲ ἡ ἀρχὴ τούτου. Αt Chron. Ale- (45) Καὶ τὸ μὲν πρῶτον. Duplex Ebionitarum

Β'. Οὗτος γὰρ ὁ Ἐσίων σύγχρονος μὲν τούτων ὑπῆρχεν, ἀπ' αὐτῶν δὲ σὺν αὐτοῖς ὁρμᾶται. Τὰ πρῶτα δὲ ἐκ παρατριβῆς καὶ σπέρματος ἀνδρὸς, τουτέστι τοῦ Ἰωσήφ, τὸν Χριστὸν γεγεννῆσθαι ἔλεγεν, ὡς καὶ ἤδη ἡμῖν προείρηται, ὅτι Τὰ ἴσα τοῖς ἄλλοις ἐν ἅπασι φρονῶν, ἐν τούτῳ μόνῳ διεφέρετο, ἐν τῷ νόμῳ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ προσανέχειν κατὰ σαββα τισμὸν, καὶ κατὰ τὴν περιτομὴν, καὶ κατὰ τὰ ἄλλα πάντα, ὅσαπερ παρὰ Ἰουδαίοις καὶ Σαμαρείταις ἐπιτελεῖται. Ἔτι δὲ πλείω οὗτος παρὰ τοὺς Ἰου δαίους ὁμοίως τοῖς Σαμαρείταις διαπράττεται. Προσο ἔθετο γὰρ τὸ παρατηρεῖσθαι ἅπτεσθαί τινων τῶν ἀλω λοεθνῶν· καθ᾿ ἑκάστην δὲ ἡμέραν, εἴ ποτε γυναικὶ συναφθείη, καὶ ἀπ' αὐτῆς ἀναστῇ, βαπτίζεσθαι ἐν τοῖς ὕδασιν, εἴπου δὲ ἂν εὐποροίη ἢ θαλάσσης ἢ ἄλ- Β λων ὑδάτων. ᾿Αλλὰ καὶ εἰ συναντήσειέ τινι ἀνιών ἀπὸ τῆς τῶν ὑδάτων καταδύσεως καὶ βαπτισμοῦ, ὡσαύτως πάλιν ἀνατρέχει βαπτίζεσθαι, πολλάκις και σὺν τοῖς ἱματίοις. Τὰ νῦν δὲ ἀπηγόρευται παντάπασι παρ' αὐτοῖς παρθενία τε καὶ ἐγκράτεια, ὡς καὶ παρὰ ταῖς ἄλλαις ὁμοίαις ταύτῃ αἱρέσεσι. Ποτὲ γὰρ παρθενίαν ἐσεμνύνοντο, δῆθεν διὰ τὸν Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου, καὶ τὰ αὐτῶν συγγράμματα πρεσβυτέροις καὶ παρθένοις γράφουσι. Γέγονε δὲ ἡ ἀρχὴ τούτου (12) μετὰ τὴν τῶν Ἱεροσολύμων ἅλωσιν. Ἐπειδὴ γὰρ πάντες οἱ εἰς Χριστὸν πεπιστευκότες τὴν Περαίαν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ κατώκησαν τὸ πλέον ἐν Πέλλῃ τινὶ πόλει καλουμένῃ τῆς Δεκαπόλεως τῆς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γεγραμμένης, πλησίον τῆς Βατα- γαίας καὶ Βασανίτιδος χώρας, τὸ τηνικαῦτα ἐκεῖ μεταναστάντων, καὶ ἐκεῖσε διατριβόντων αὐτῶν, γέ γονεν ἐκ τούτου πρόφασις τῷ Ἐβίωνι. Καὶ ἄρχεται μὲν τὴν κατοίκησιν ἔχειν ἐν Κωκάβῃ τινὶ κώμῃ ἐπὶ τὰ μέρη τῆς Καρναίμ, Αρνέμ, καὶ ᾿Ασταρώθ, ἐν τῇ Βασανίτιδι χώρα, ὡς ἡ ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς γνῶσις περιέχει. Ενθεν ἄρχεται τῆς κακῆς αὐτοῦ διδασκα- · λίας, ὅθεν δῆθεν καὶ οἱ Ναζαρηνοί οἱ ἄνομοι προδε δήλωνται. Συναφθεὶς γὰρ οὗτος ἐκείνοις, καὶ ἐκεῖνοι τούτῳ, ἑκάτερος ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ μοχθηρίας τῷ ἑτέρῳ μετέδωκε. Καὶ διαφέρονται μὲν ἕτερος πρὸς τὸν ἕτε ρον κατά τι, ἐν δὲ τῇ κακονοίᾳ ἀλλήλους ἀπεμάξαντο. Ηδη δέ μοι καὶ ἐν ἄλλοις λόγοις, καὶ κατὰ τὰς ἄλλας αἱρέσεις περὶ τῆς τοποθεσίας Κωκάδων, καὶ τῆς ᾿Αραβίας διὰ πλάτους είρηται. Εβίων τε γὰρ ὁ πτωχὸς παρὰ Ἰουδαίοις καλεῖται, καὶ Εβιωναίοι χρηματίζουσιν οἱ ἀπὸ Ἰουδαίων τὸν Ἰησοῦν ὡς Χρι- στὸν παραδεξάμενοι. Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ διττο. Εβιωναῖοι, ' • Γ'. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον (15) ὁ Ἐβίων, ὡς ἔφην, Χριστὸν ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς, τουτέστι τοῦ Ἰωσὴρ, ἤτοι ἐκ Παρθένου ὁμολογοῦντες ὁμοίως ἡμῖν τὸν Ἰη- σοῦν, ἢ οὐχ οὕτω γεγενήσθαι, ἀλλ' ὡς τοὺς λοιπούς ἀνθρώπους. Τὸν δὲ Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ἐξ Ιω- σὴφ καὶ τῆς Μαρίας ἔφησε γεγενήσθαι, ἄνθρωπον μὲν ὄντα, ἀρετῇ δὲ καὶ καθαρότητι τῶν ἄλλων διαφέρον τα, κατὰ δὲ τὸν Μωσαϊκὸν πολιτεύοντα νόμον. πολιτεύονται, S. EPIPHANII II. Siquidem Ebion iste priorum illorum æqualis A fuit, et eamdem cum ipsis originem accepit. Ac primum e virili concubitu ac semine, puta Josephi, natum esse Christum asseruit, ut ante signifcavi- mus, cum ita diximus: hunc cæteris in re- bus eadem cum aliis sentientem, hac una re dis- crepare, quod Judæorum ritus ac cæremonias am- plexus sit, veluti Sabbatum, ac circumcisionen, aliaque id genus, perinde atque a Judæis ac Sa- maritanis observantur. Quin etiam plura iste quam Judi Samaritanorum imitatione complectitur. Nam et hoc adjecit, ut ab externorum hominum tactu sese contineret, utque diebus singulis quo- ties mulierem attigisset, ab ejusque complexu sur- geret, aqua sese prolueret, sicubi ejus esset copia, marina videlicet aut alterius generis. Quod si ab illa lotione ac mersione rediens in quempiam iu- currat, denuo ad abluendum sese, sæpe etiam cum ipsis vestimentis regreditur. Hodie vero virginitas apud illos et castitas omnino prohibetur, id quod et cæteræ omnes ejusmodi hæreses usurpant. Nam olim de virginitate gloriari solebant, nimirum ob Jacobum fratrem Domini: adeoqué libros suos ad seniores et virgines inscribunt. Sed hujus factionis exordium post Hierosolymitanæ urbis excidium cœpit. Quo tempore Christiani omnes cum in Peræa >degerent, atque in urbe Pella potissimum, quæ in Decapolitana provincia est, cujus exstat in Evan- gelio mentio ', prope Batanæamn ac Busanitidem : cum illie, inquam, domicilium collocassent, hinc Ebioni data est propagandi erroris occasio. Qui in pago quodam Cocabe in regione Carnaimorum, Arnemi et Astarotharum, et Basanitidis tractu ha- bitare cœpit, quemadmodum vetus ad nos usque fama pertulit. Inde igitur pessimi prædicandi do- gmatis initium sumpsit, unde et impios Nazarenos coepisse docuimus. Ambo enim collatis inter se capitibus suam alter cum altero improbitatem ac nequitiam communicavit. Atque etsi quadamtenus a se mutuo dissideant, in excogitando tamen pra- vissimo dogmate sese invicem expresserunt. Cæte- rum memini me aliis in locis, cum adversus alias hæreses contenderem, de Cocaborum situ atque Arabia disputasse. C III. Principio igitur Ebion, ut dixi, Christum eD viri semine, nimirum Josephi, genitum afirmabat. ' Matth. v, 25; Marc. v, 20, et vii, 31. xand. p. 597, refert anno Trajani vin, Candido et Quadrato coss. Ebionitarum emersisse sectam. factio fuit; nam alii merum ac simplicem hominem asserebant esse Jesum, atque a Josepho Mariaque genitum; alii e sancto Spiritu a Virgine susceptum ita fatebantur, uti Deum ac Verbum esse, aut ex- stitisse antea negarent. Eusebius lib. iii, cap. 21. Origenes contra Celsum tom. 1: Quorum genera illa duo t. m commemorat : Verum Ebionæorum nomen latius ex- tendisse videri potest Origenes, ut Ebionæos illos appellet, qui cum alioqui de Christi divinitate recte sentirent, cum Christiana religione Judaicas cære- monias amplectendas crederent. Quod quidem to- 'mo sub initium significare videtur. Theodoretus de Ebionis : Lego neque ad Christum referri putc. (12) Γέγονε δὲ ἡ ἀρχὴ τούτου. Αt Chron. Ale- (45) Καὶ τὸ μὲν πρῶτον. Duplex Ebionitarum

προσεδρεύουσι δὲ τῷ πατριάρχῃ, καὶ σὺν αὐτῷ πολ- Β Βερκέλλας. λάκις καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ συνεχῶς διάγουσι, διὰ τὸ συμβουλεύειν καὶ ἀναφέρειν αὐτῷ τὰ κατὰ τὸν νόμον. Ο δὲ πατριάρχης κατ' ἐκεῖνο καιροῦ Ἑλλὴλ τοὔνομα ἦν (νομίζω γὰρ, ὅτι οὕτως τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰώσηπος ἔλεγεν, εἰ μὴ ἀπὸ τοῦ χρόνου σφάλ λομαι). Ἐκ γένους δὲ Γαμαλιὴλ ἐτύγχανε, τοῦ παρ' αὐτοῖς γενομένου πατριάρχου. Έστι δὲ διανοηθῆναι, ὡς καὶ ἄλλοι οὕτως ὑπέθεντο, τοῦτον εἶναι γένος ἐκείνου τοῦ πρώτου (15) Γαμαλιήλ, τοῦ ἐπὶ τοῦ Σω τῆρος τοῦ κατὰ Θεὸν συμβουλεύσαντος ἀποσχέσθαι τῆς κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπιβουλῆς. Τελευτῶν δὲ ὁ Ελλὴλ ἠξίωσε τὸν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐπίσκοπον πλησιόχωρον τῆς Τιβερίων ὄντα, καὶ ἐκομίσατο παρ' αὐτοῦ τὸ ἅγιον λουτρὸν ἐπὶ τῇ ἐξόδῳ διὰ προφάσεως τῆς ἰατρικῆς ὑποθέσεως. Μεταστειλάμενος γὰρ αὐτὸν διὰ τοῦ προειρημένου Ἰωσήπου, ὡς ἰατρὸν ὄντα, καὶ ποιήσας πάντας έξω γενέσθαι, παρεκάλεσε τὸν ἐπίσκοπον, λέγων· Δώρησαί μοι τὴν ἐν Χριστῷ σφραγίδα. Ο δὲ, μετακαλεσάμενος τοὺς ἐξυπηρετου- μένους, προσέταξεν ὕδωρ ἑτοιμασθῆναι, ὡς τῆς νόσου ἕνεκα βοήθημα τι προσφέρειν μέλλων δι᾽ ὑδάτων νοσοῦντι βαρέως τῷ πατριάρχῃ. Οἱ δὲ ἐποίησαν τὰ ἐπιτεταγμένα. Οὐ γὰρ ἐγνώκεισαν. Αἰδοῦς δὲ χάριν προφασισάμενος, τοὺς πάντας ἔξω ποιήσας ὁ πατ τριάρχης τοῦ λουτροῦ καταξιοῦται καὶ μυστηρίων ἁγίων. Ε΄. Ο δὲ Ιώσηπος ἐμοὶ αὐτῷ διηλέχθη. Ἐκ στο ματος γὰρ αὐτοῦ ἀκήκοα πάντα ταῦτα, καὶ οὐκ ἀπὸ ἄλλου τινός, ἐν τῇ γηραλέᾳ αὐτοῦ ἡλικίᾳ, ὡς περί- που ἐτῶν ἑβδομήκοντα γεγονότος αὐτοῦ, ἢ καὶ πλειό- νων. Παρ' αὐτῷ γὰρ κατήχθην ἐν Σκυθοπόλει· μετα- στὰς γὰρ τῆς Τιβεριάδος, κτίσεις ἐκεῖ ἐν Σκυθοπόλει διαφανεῖς ἐκτήσατο. Ἐν γὰρ τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ μακα- ρίτης Ευσέβιος ὁ τῆς Ἰταλίας ἐπίσκοπος Βριγγέλ- λας ' (16) πόλεως, ἐξορισθεὶς ὑπὸ Κωνσταντίου, διὰ τὴν πίστιν τῆς ὀρθοδοξίας ἐξενίζετο. Καὶ ἐπὶ τὴν ἐπίσκεψιν τούτου ἐγώ τε καὶ οἱ ἄλλοι ἀδελφοὶ ἐκεῖσε γενόμενοι, καὶ αὐτοὶ παρ' αὐτῷ κατήχθημεν. Συντ χόντες δὲ τῷ Ἰωσήπῳ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ οἰκίας, καὶ τὰ κατ' αὐτὸν ἐρωτῶντες, καὶ γνόντες, ὅτι τῶν ἐμφανῶν ὑπῆρχε παρὰ Ἰουδαίοις, ἀνετάζοντες καὶ τὴν κατ' αὐτὸν ὑπόθεσιν, καὶ πῶς τὸν εἰς Χριστιανισμὸν μετο Εί S. EPIPHANII patriarcham apostolos nominant. Assident hi pa- A triarchæ et cum eo sæpius diu noctuque versan- tur : quod eidem a consiliis sint, ac de iis refe- rant, quæ ad legem pertinere videntur. Erat tum patriarche nomen Ellel. (Ita enim et a Josepho nominari solitum arbitror, nisi me ob temporis longinquitatem fallit memoria.) Is e stirpe Gama- lielis originein traxerat, qui patriarchatum apud illos tenuit. Quem etiam suspicari merito possu- mus, ut a plerisque proditum est, e primi illius Gamalielis genere esse prognatum, qui sub Christi Domini passionem auctor ejus consilii Juda-is fuit, ut a persequendis apostolis abstinerent. Moriens Ellel vicinum episcopum Tiberiensem arcessit, ab eoque lotione sacra sub vitæ exitum per medicinæ speciem expiatur. Cum enim episcopum per Jose phum velut medicum evocasset, facessere jussis omnibus, supplex illum interpellat his verbis: Quæso te, inquit, mihi ut Christi signum imper- tias. Tum accitis ministris aquam inferri jubet, tanquam ægrotanti patriarchæ morbi quoddam ex aqua remedium parare vellet. Illi quid strueret ignari, imperata faciunt. Inde verecundiam simu- lans, et universos abire jubens patriarcha sacro baptismate ac divinis mysteriis initiatus est. V. Mihi vero hæc, uti dixi, omnia Josephus ipse narrabat. Hæc, inquam, non aliunde quam ex ipsomet illius ore didici, cum affecta jam ætate ſo- ret, ac Lys. plus minus annum ageret. Ad hunc Scythopoh diverteram, quo se Tiberiade ille contule- rat, ibique splendida quædam ædificia sibi compara- verat. Tum enim Eusebius Vercellensis in Italia episcopus, a Constantio ob fidei integritatem exsulare jussus, ab illo hospitio erat exceptus. Cujus invisendi gratia cum ego et fratres quidam alii venissemus, iisdem nos ædibus recepti ſuimus. Ubi cum Josepho familiariter versati, deque eo sciscitati quid ipsi demum accidisset, quod eum apud Judeos illustrem fuisse sciremus, quive gesta rei esset ordo, ac quemadmodum ad Chri- stianos transisset, hæc ab illo omnia auditione For. C lib. xv, tit. 8, frequens est mentio. Et quidem D apostoli patriarchæ velut assessores ex communi et usitata vocis notione dicti sunt, quod ad exigen- das a Synagogis pecunias ab illo mitterentur, ut ex cod. Theod. patet lib. xiv, de Judais. Qui locus quod ad Epiphanium illustrandum inprimis confert. hic ascribendus est : Superstitionis, inquit, indigna est, ut archisynagogi, sive presbyteri Judzorum, vel quos ipsi apostolos vocant, qui ad exigendum aurum atque argentum a patriarcha certo tempore dirigun- tur, a singulis Synagogis exactam summam atque susceptam ad eumdem reportent. Qua de re omne quidquid considerata temporis ratione confidimus esse collectum, fideliter ad nostrum dirigatur ærarium. De cætero autem nihil prædicto decernimus esse mit- tendum. De iisdem patriarchis quod Epiphanius in- dicat, non delectu, sed generis successione digni- tatem adeptos, ac plerurique luxu ac delíciis cor ruptos, Hieronymi auctoritate confirmari potest, qui in comm. in cap. u Isu. ad hæc verba : effeminati dominabuntur eis, ita scribit : Considere- mus patriarchas Judæorum, et juvenes, sive pueros, effeminatosque ac deliciis affluentes, et impletam pro- phetiam esse cernemus. Qui Christianus fuit, ut ex Actis Inventionis sancti Stephani constat. Nec recte Judaicæ religionis tena- cissimus, ac Christiani nominis osor acerrimus a quibusdam fuisse proditur, quod ab eo Saulus utrumque, hoc est Judaicam legem et Christiano- rum odium didicerit : quæ conjectura levis est. Quid enim necesse est, a præceptore postremum hoc hausisse Saulum, ac non potius suapte sponte, et aliorum hortatu exemploque suscepisse? peram reddidit. (15) Τοῦτον εἶναι γένος ἐκείνου τοῦ πρώτου. (16) Επίσκοπος Βριγγέλλας. Corn. Fregella per

προσεδρεύουσι δὲ τῷ πατριάρχῃ, καὶ σὺν αὐτῷ πολ- Β Βερκέλλας. λάκις καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ συνεχῶς διάγουσι, διὰ τὸ συμβουλεύειν καὶ ἀναφέρειν αὐτῷ τὰ κατὰ τὸν νόμον. Ο δὲ πατριάρχης κατ' ἐκεῖνο καιροῦ Ἑλλὴλ τοὔνομα ἦν (νομίζω γὰρ, ὅτι οὕτως τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰώσηπος ἔλεγεν, εἰ μὴ ἀπὸ τοῦ χρόνου σφάλ λομαι). Ἐκ γένους δὲ Γαμαλιὴλ ἐτύγχανε, τοῦ παρ' αὐτοῖς γενομένου πατριάρχου. Έστι δὲ διανοηθῆναι, ὡς καὶ ἄλλοι οὕτως ὑπέθεντο, τοῦτον εἶναι γένος ἐκείνου τοῦ πρώτου (15) Γαμαλιήλ, τοῦ ἐπὶ τοῦ Σω τῆρος τοῦ κατὰ Θεὸν συμβουλεύσαντος ἀποσχέσθαι τῆς κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπιβουλῆς. Τελευτῶν δὲ ὁ Ελλὴλ ἠξίωσε τὸν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐπίσκοπον πλησιόχωρον τῆς Τιβερίων ὄντα, καὶ ἐκομίσατο παρ' αὐτοῦ τὸ ἅγιον λουτρὸν ἐπὶ τῇ ἐξόδῳ διὰ προφάσεως τῆς ἰατρικῆς ὑποθέσεως. Μεταστειλάμενος γὰρ αὐτὸν διὰ τοῦ προειρημένου Ἰωσήπου, ὡς ἰατρὸν ὄντα, καὶ ποιήσας πάντας έξω γενέσθαι, παρεκάλεσε τὸν ἐπίσκοπον, λέγων· Δώρησαί μοι τὴν ἐν Χριστῷ σφραγίδα. Ο δὲ, μετακαλεσάμενος τοὺς ἐξυπηρετου- μένους, προσέταξεν ὕδωρ ἑτοιμασθῆναι, ὡς τῆς νόσου ἕνεκα βοήθημα τι προσφέρειν μέλλων δι᾽ ὑδάτων νοσοῦντι βαρέως τῷ πατριάρχῃ. Οἱ δὲ ἐποίησαν τὰ ἐπιτεταγμένα. Οὐ γὰρ ἐγνώκεισαν. Αἰδοῦς δὲ χάριν προφασισάμενος, τοὺς πάντας ἔξω ποιήσας ὁ πατ τριάρχης τοῦ λουτροῦ καταξιοῦται καὶ μυστηρίων ἁγίων. Ε΄. Ο δὲ Ιώσηπος ἐμοὶ αὐτῷ διηλέχθη. Ἐκ στο ματος γὰρ αὐτοῦ ἀκήκοα πάντα ταῦτα, καὶ οὐκ ἀπὸ ἄλλου τινός, ἐν τῇ γηραλέᾳ αὐτοῦ ἡλικίᾳ, ὡς περί- που ἐτῶν ἑβδομήκοντα γεγονότος αὐτοῦ, ἢ καὶ πλειό- νων. Παρ' αὐτῷ γὰρ κατήχθην ἐν Σκυθοπόλει· μετα- στὰς γὰρ τῆς Τιβεριάδος, κτίσεις ἐκεῖ ἐν Σκυθοπόλει διαφανεῖς ἐκτήσατο. Ἐν γὰρ τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ μακα- ρίτης Ευσέβιος ὁ τῆς Ἰταλίας ἐπίσκοπος Βριγγέλ- λας ' (16) πόλεως, ἐξορισθεὶς ὑπὸ Κωνσταντίου, διὰ τὴν πίστιν τῆς ὀρθοδοξίας ἐξενίζετο. Καὶ ἐπὶ τὴν ἐπίσκεψιν τούτου ἐγώ τε καὶ οἱ ἄλλοι ἀδελφοὶ ἐκεῖσε γενόμενοι, καὶ αὐτοὶ παρ' αὐτῷ κατήχθημεν. Συντ χόντες δὲ τῷ Ἰωσήπῳ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ οἰκίας, καὶ τὰ κατ' αὐτὸν ἐρωτῶντες, καὶ γνόντες, ὅτι τῶν ἐμφανῶν ὑπῆρχε παρὰ Ἰουδαίοις, ἀνετάζοντες καὶ τὴν κατ' αὐτὸν ὑπόθεσιν, καὶ πῶς τὸν εἰς Χριστιανισμὸν μετο Εί S. EPIPHANII patriarcham apostolos nominant. Assident hi pa- A triarchæ et cum eo sæpius diu noctuque versan- tur : quod eidem a consiliis sint, ac de iis refe- rant, quæ ad legem pertinere videntur. Erat tum patriarche nomen Ellel. (Ita enim et a Josepho nominari solitum arbitror, nisi me ob temporis longinquitatem fallit memoria.) Is e stirpe Gama- lielis originein traxerat, qui patriarchatum apud illos tenuit. Quem etiam suspicari merito possu- mus, ut a plerisque proditum est, e primi illius Gamalielis genere esse prognatum, qui sub Christi Domini passionem auctor ejus consilii Juda-is fuit, ut a persequendis apostolis abstinerent. Moriens Ellel vicinum episcopum Tiberiensem arcessit, ab eoque lotione sacra sub vitæ exitum per medicinæ speciem expiatur. Cum enim episcopum per Jose phum velut medicum evocasset, facessere jussis omnibus, supplex illum interpellat his verbis: Quæso te, inquit, mihi ut Christi signum imper- tias. Tum accitis ministris aquam inferri jubet, tanquam ægrotanti patriarchæ morbi quoddam ex aqua remedium parare vellet. Illi quid strueret ignari, imperata faciunt. Inde verecundiam simu- lans, et universos abire jubens patriarcha sacro baptismate ac divinis mysteriis initiatus est. V. Mihi vero hæc, uti dixi, omnia Josephus ipse narrabat. Hæc, inquam, non aliunde quam ex ipsomet illius ore didici, cum affecta jam ætate ſo- ret, ac Lys. plus minus annum ageret. Ad hunc Scythopoh diverteram, quo se Tiberiade ille contule- rat, ibique splendida quædam ædificia sibi compara- verat. Tum enim Eusebius Vercellensis in Italia episcopus, a Constantio ob fidei integritatem exsulare jussus, ab illo hospitio erat exceptus. Cujus invisendi gratia cum ego et fratres quidam alii venissemus, iisdem nos ædibus recepti ſuimus. Ubi cum Josepho familiariter versati, deque eo sciscitati quid ipsi demum accidisset, quod eum apud Judeos illustrem fuisse sciremus, quive gesta rei esset ordo, ac quemadmodum ad Chri- stianos transisset, hæc ab illo omnia auditione For. C lib. xv, tit. 8, frequens est mentio. Et quidem D apostoli patriarchæ velut assessores ex communi et usitata vocis notione dicti sunt, quod ad exigen- das a Synagogis pecunias ab illo mitterentur, ut ex cod. Theod. patet lib. xiv, de Judais. Qui locus quod ad Epiphanium illustrandum inprimis confert. hic ascribendus est : Superstitionis, inquit, indigna est, ut archisynagogi, sive presbyteri Judzorum, vel quos ipsi apostolos vocant, qui ad exigendum aurum atque argentum a patriarcha certo tempore dirigun- tur, a singulis Synagogis exactam summam atque susceptam ad eumdem reportent. Qua de re omne quidquid considerata temporis ratione confidimus esse collectum, fideliter ad nostrum dirigatur ærarium. De cætero autem nihil prædicto decernimus esse mit- tendum. De iisdem patriarchis quod Epiphanius in- dicat, non delectu, sed generis successione digni- tatem adeptos, ac plerurique luxu ac delíciis cor ruptos, Hieronymi auctoritate confirmari potest, qui in comm. in cap. u Isu. ad hæc verba : effeminati dominabuntur eis, ita scribit : Considere- mus patriarchas Judæorum, et juvenes, sive pueros, effeminatosque ac deliciis affluentes, et impletam pro- phetiam esse cernemus. Qui Christianus fuit, ut ex Actis Inventionis sancti Stephani constat. Nec recte Judaicæ religionis tena- cissimus, ac Christiani nominis osor acerrimus a quibusdam fuisse proditur, quod ab eo Saulus utrumque, hoc est Judaicam legem et Christiano- rum odium didicerit : quæ conjectura levis est. Quid enim necesse est, a præceptore postremum hoc hausisse Saulum, ac non potius suapte sponte, et aliorum hortatu exemploque suscepisse? peram reddidit. (15) Τοῦτον εἶναι γένος ἐκείνου τοῦ πρώτου. (16) Επίσκοπος Βριγγέλλας. Corn. Fregella per

προσεδρεύουσι δὲ τῷ πατριάρχῃ, καὶ σὺν αὐτῷ πολ- Β Βερκέλλας. λάκις καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ συνεχῶς διάγουσι, διὰ τὸ συμβουλεύειν καὶ ἀναφέρειν αὐτῷ τὰ κατὰ τὸν νόμον. Ο δὲ πατριάρχης κατ' ἐκεῖνο καιροῦ Ἑλλὴλ τοὔνομα ἦν (νομίζω γὰρ, ὅτι οὕτως τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰώσηπος ἔλεγεν, εἰ μὴ ἀπὸ τοῦ χρόνου σφάλ λομαι). Ἐκ γένους δὲ Γαμαλιὴλ ἐτύγχανε, τοῦ παρ' αὐτοῖς γενομένου πατριάρχου. Έστι δὲ διανοηθῆναι, ὡς καὶ ἄλλοι οὕτως ὑπέθεντο, τοῦτον εἶναι γένος ἐκείνου τοῦ πρώτου (15) Γαμαλιήλ, τοῦ ἐπὶ τοῦ Σω τῆρος τοῦ κατὰ Θεὸν συμβουλεύσαντος ἀποσχέσθαι τῆς κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπιβουλῆς. Τελευτῶν δὲ ὁ Ελλὴλ ἠξίωσε τὸν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐπίσκοπον πλησιόχωρον τῆς Τιβερίων ὄντα, καὶ ἐκομίσατο παρ' αὐτοῦ τὸ ἅγιον λουτρὸν ἐπὶ τῇ ἐξόδῳ διὰ προφάσεως τῆς ἰατρικῆς ὑποθέσεως. Μεταστειλάμενος γὰρ αὐτὸν διὰ τοῦ προειρημένου Ἰωσήπου, ὡς ἰατρὸν ὄντα, καὶ ποιήσας πάντας έξω γενέσθαι, παρεκάλεσε τὸν ἐπίσκοπον, λέγων· Δώρησαί μοι τὴν ἐν Χριστῷ σφραγίδα. Ο δὲ, μετακαλεσάμενος τοὺς ἐξυπηρετου- μένους, προσέταξεν ὕδωρ ἑτοιμασθῆναι, ὡς τῆς νόσου ἕνεκα βοήθημα τι προσφέρειν μέλλων δι᾽ ὑδάτων νοσοῦντι βαρέως τῷ πατριάρχῃ. Οἱ δὲ ἐποίησαν τὰ ἐπιτεταγμένα. Οὐ γὰρ ἐγνώκεισαν. Αἰδοῦς δὲ χάριν προφασισάμενος, τοὺς πάντας ἔξω ποιήσας ὁ πατ τριάρχης τοῦ λουτροῦ καταξιοῦται καὶ μυστηρίων ἁγίων. Ε΄. Ο δὲ Ιώσηπος ἐμοὶ αὐτῷ διηλέχθη. Ἐκ στο ματος γὰρ αὐτοῦ ἀκήκοα πάντα ταῦτα, καὶ οὐκ ἀπὸ ἄλλου τινός, ἐν τῇ γηραλέᾳ αὐτοῦ ἡλικίᾳ, ὡς περί- που ἐτῶν ἑβδομήκοντα γεγονότος αὐτοῦ, ἢ καὶ πλειό- νων. Παρ' αὐτῷ γὰρ κατήχθην ἐν Σκυθοπόλει· μετα- στὰς γὰρ τῆς Τιβεριάδος, κτίσεις ἐκεῖ ἐν Σκυθοπόλει διαφανεῖς ἐκτήσατο. Ἐν γὰρ τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ μακα- ρίτης Ευσέβιος ὁ τῆς Ἰταλίας ἐπίσκοπος Βριγγέλ- λας ' (16) πόλεως, ἐξορισθεὶς ὑπὸ Κωνσταντίου, διὰ τὴν πίστιν τῆς ὀρθοδοξίας ἐξενίζετο. Καὶ ἐπὶ τὴν ἐπίσκεψιν τούτου ἐγώ τε καὶ οἱ ἄλλοι ἀδελφοὶ ἐκεῖσε γενόμενοι, καὶ αὐτοὶ παρ' αὐτῷ κατήχθημεν. Συντ χόντες δὲ τῷ Ἰωσήπῳ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ οἰκίας, καὶ τὰ κατ' αὐτὸν ἐρωτῶντες, καὶ γνόντες, ὅτι τῶν ἐμφανῶν ὑπῆρχε παρὰ Ἰουδαίοις, ἀνετάζοντες καὶ τὴν κατ' αὐτὸν ὑπόθεσιν, καὶ πῶς τὸν εἰς Χριστιανισμὸν μετο Εί S. EPIPHANII patriarcham apostolos nominant. Assident hi pa- A triarchæ et cum eo sæpius diu noctuque versan- tur : quod eidem a consiliis sint, ac de iis refe- rant, quæ ad legem pertinere videntur. Erat tum patriarche nomen Ellel. (Ita enim et a Josepho nominari solitum arbitror, nisi me ob temporis longinquitatem fallit memoria.) Is e stirpe Gama- lielis originein traxerat, qui patriarchatum apud illos tenuit. Quem etiam suspicari merito possu- mus, ut a plerisque proditum est, e primi illius Gamalielis genere esse prognatum, qui sub Christi Domini passionem auctor ejus consilii Juda-is fuit, ut a persequendis apostolis abstinerent. Moriens Ellel vicinum episcopum Tiberiensem arcessit, ab eoque lotione sacra sub vitæ exitum per medicinæ speciem expiatur. Cum enim episcopum per Jose phum velut medicum evocasset, facessere jussis omnibus, supplex illum interpellat his verbis: Quæso te, inquit, mihi ut Christi signum imper- tias. Tum accitis ministris aquam inferri jubet, tanquam ægrotanti patriarchæ morbi quoddam ex aqua remedium parare vellet. Illi quid strueret ignari, imperata faciunt. Inde verecundiam simu- lans, et universos abire jubens patriarcha sacro baptismate ac divinis mysteriis initiatus est. V. Mihi vero hæc, uti dixi, omnia Josephus ipse narrabat. Hæc, inquam, non aliunde quam ex ipsomet illius ore didici, cum affecta jam ætate ſo- ret, ac Lys. plus minus annum ageret. Ad hunc Scythopoh diverteram, quo se Tiberiade ille contule- rat, ibique splendida quædam ædificia sibi compara- verat. Tum enim Eusebius Vercellensis in Italia episcopus, a Constantio ob fidei integritatem exsulare jussus, ab illo hospitio erat exceptus. Cujus invisendi gratia cum ego et fratres quidam alii venissemus, iisdem nos ædibus recepti ſuimus. Ubi cum Josepho familiariter versati, deque eo sciscitati quid ipsi demum accidisset, quod eum apud Judeos illustrem fuisse sciremus, quive gesta rei esset ordo, ac quemadmodum ad Chri- stianos transisset, hæc ab illo omnia auditione For. C lib. xv, tit. 8, frequens est mentio. Et quidem D apostoli patriarchæ velut assessores ex communi et usitata vocis notione dicti sunt, quod ad exigen- das a Synagogis pecunias ab illo mitterentur, ut ex cod. Theod. patet lib. xiv, de Judais. Qui locus quod ad Epiphanium illustrandum inprimis confert. hic ascribendus est : Superstitionis, inquit, indigna est, ut archisynagogi, sive presbyteri Judzorum, vel quos ipsi apostolos vocant, qui ad exigendum aurum atque argentum a patriarcha certo tempore dirigun- tur, a singulis Synagogis exactam summam atque susceptam ad eumdem reportent. Qua de re omne quidquid considerata temporis ratione confidimus esse collectum, fideliter ad nostrum dirigatur ærarium. De cætero autem nihil prædicto decernimus esse mit- tendum. De iisdem patriarchis quod Epiphanius in- dicat, non delectu, sed generis successione digni- tatem adeptos, ac plerurique luxu ac delíciis cor ruptos, Hieronymi auctoritate confirmari potest, qui in comm. in cap. u Isu. ad hæc verba : effeminati dominabuntur eis, ita scribit : Considere- mus patriarchas Judæorum, et juvenes, sive pueros, effeminatosque ac deliciis affluentes, et impletam pro- phetiam esse cernemus. Qui Christianus fuit, ut ex Actis Inventionis sancti Stephani constat. Nec recte Judaicæ religionis tena- cissimus, ac Christiani nominis osor acerrimus a quibusdam fuisse proditur, quod ab eo Saulus utrumque, hoc est Judaicam legem et Christiano- rum odium didicerit : quæ conjectura levis est. Quid enim necesse est, a præceptore postremum hoc hausisse Saulum, ac non potius suapte sponte, et aliorum hortatu exemploque suscepisse? peram reddidit. (15) Τοῦτον εἶναι γένος ἐκείνου τοῦ πρώτου. (16) Επίσκοπος Βριγγέλλας. Corn. Fregella per

ἦλθεν, ἀκηκόαμεν ταῦτα πάντα σαφῶς, καὶ οὐκ ἀπὸ ἐνηχήσεως ἑτέρου τινός. "Οθεν καὶ ἀξιομνημόνευτα εἰς οἰκοδομὴν πιστῶν νομίσαντες τὰ κατὰ τὸν ἄνδρα πραγματευθέντα, διὰ τὴν αἰτίαν τῶν ἐν τοῖς γαζο- φυλακίοις εἰς Εβραΐδα μετατεθέντων, οὐ παρέργως τὴν πᾶσαν αἰτίαν τοῦ προειρημένου Ἰωσήπου παρα εθέμεθα. "Ην γὰρ ὁ ἀνὴρ οὐ μόνον Χριστιανός, πιστὸς καταξιωθεὶς γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ ᾿Αρειανούς σφόδρα στηλιτεύων. Ἐν γὰρ τῇ πόλει ἐκείνῃ, Σκυθοπόλει φημὶ, μόνον οὗτος ὀρθόδοξος ὑπῆρχε, πάντες δὲ Αρειανοί. Καὶ εἰ μὴ ὅτι κόμης ἦν, καὶ τὸ τοῦ κόσ μητος ἀξίωμα ἐκώλυεν ἀπ' αὐτοῦ τὸν τῶν Ἀρειανῶν διωγμὸν, οὐκ ἂν ὑπέστη κἂν ἐν τῇ πόλει διατρίβειν ὁ ἀνὴρ, μάλιστα ἐπὶ Πατροφίλου τοῦ Ἀρειανοῦ ἐπι- σκόπου, τοῦ πολλὰ ἰσχύσαντος πλούτῳ τε καὶ αὐστη ρέᾳ, καὶ τῇ πρὸς τὸν βασιλέα Κωνστάντιον γνώσει τε καὶ παῤῥησίᾳ. "Ην δὲ καὶ ἄλλος τις νεώτερος ἐν τῇ πόλει ἀπὸ Ἑβραίων ὀρθῶς πιστεύων, ὃς οὐκ ἐτόλμα κατὰ τὸ φανερὸν, ἀλλὰ καὶ κρυφαίως ἡμᾶς ἐπεσκέπτετο. Πιθανὸν δέ τι ὁ Ιώσηπος καὶ γελοιώδες ὑφηγείτο· οἶμαι δὲ ταῦτα, ὅτι καὶ ἠλήθευεν. Εφα σκε γὰρ, ὅτι, τελευτησάσης τῆς αὐτοῦ συμβίου, δεν διως μή πη ἄρα ἁρπάζωσιν αὐτὸν οἱ 'Αρειανοί, καὶ καταστήσωσι κληρικόν. Πολλάκις γὰρ κολακεύσαντες αὐτὸν πεισθῆναι τῇ αἱρέσει, ὑπισχνοῦντο μείζονας προκοπάς, εἰ δέον καὶ ἐπισκοπῆς αὐτὴν καταξιοῦν. Ὁ δὲ ἔφασκε τούτου χάριν συνῆφθαι καὶ ἑτέρᾳ γυναικί, ὅπως διαδράσοι τὰς αὐτῶν χειροτονίας. Γ'. Ἀλλὰ ἐπάνειμι τὴν ὑφήγησιν τῆς κατὰ τὸν πατριάρχην ὑποθέσεως, καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰωσήπου εἰς τοὐμφανὲς κατὰ λεπτότητα τοῖς βουλομένοις εντυγχά- νειν διὰ τῶν ὑπ' ἐκείνου λόγων ἐμοὶ εἰρημένων ποιησόμενος. Καὶ ἤδη μὲν ὡς ἐκεῖνος ὑφηγεῖτο, τοῦ πατριάρχου λουτροῦ καταξιουμένου, διὰ τῶν ἐν ταῖς θύραις ἀρμογῶν εἴσω παρακύπτων, φησί, κατενόουν τὰ ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου τῷ πατριάρχῃ γινόμενα, είς νοῦν τε ἔλαβον, καὶ παρ' ἐμαυτῷ ἑταμιευόμην. Καὶ χρυσίου ὀλκήν τινα ἱκανωτάτην ἔχων παρὰ χεῖρα ὁ αὐτὸς πατριάρχης, ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπέδωκε τῷ ἐπισκόπῳ, φάσκων, ὅτι Πρόσφερε ὑπὲρ ἐμοῦ. Γέγρα παι γὰρ, διὰ τῶν ἱερέων τοῦ Θεοῦ δεσμεύεσθαι καὶ λύεσθαι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἔσται ταῦτα λελυμένα καὶ δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Ὡς οὖν ταῦτα ἐπράχθη, φησί, καὶ ἠνοίγησαν αἱ θύραι, ἠρωτᾶτο ὑπὸ τῶν ἐπι- σκεπτομένων ὁ πατριάρχης, πῶς ἔχοι διὰ τοῦ βοη- θήματος· καὶ ὡμολόγει καλλίστως ἔχειν. Καὶ γὰρ ᾔδει ὁ ἔλεγεν. Ἔπειτα δὲ ἡμέρας δύο ή τρεῖς τὸν ἀριθμὸν, πολλάκις τοῦ ἐπισκόπου επισκεπτομένου αὐτὸν ἐν ἰατροῦ προφάσει, ἐκοιμήθη ὁ πατριάρχης μετὰ καλῆς ἀποθέσεως, παραδοὺς τὸν ἴδιον υἱὸν και μιδή νέον όντα Ἰωσήπῳ τε καὶ ἄλλῳ τινὶ ἐπιεικε στάτῳ. Τὰ πάντα τοίνυν ἐπράττετο διὰ τῶν δύο τού- των, διὰ τὸ ἔτι τὸν πατριάρχην παῖδα ὄντα νηπιάζειν, καὶ ἐν χερσὶν αὐτῶν ἀνατρέφεσθαι. Ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τῆς διανοίας τοῦ Ἰωσήπου ἐνοχλουμένης πολ- λάκις διὰ τῶν γενομένων μυστικῶν, ἐν τῇ κατὰ τὸ * ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. IÆRES. XXX. - A certa, non aliena fide explorata didicimus. Qu cum ad fidelium utilitatem memoria digna cum- primis arbitremur, propter eos libros qui in Ju- dæorum thesauris servantur Hebraico sermone translati, quæ ad Josephum illum pertinerent ac- curatius exsequi voluimus. Nam is non modo Christianus erat, eamque fidem susceperat, sed et Arianos summa infamia traducebat. Quippe unus ipse rectam ac sinceram fidem Scythopoli retine- bat, cum reliqui essent Ariani. Quod nisi comitis dignitate fuisset præditus, ut hic eum honor ab Arianorum violentia tueretur, ne in ipsa quidem urbe vir ille constitisset, præsertim sub Patro- philo Ariano episcopo, qui et opibus et crudeli- tate, et apud imperatorem Constantium familiari- B tate atque audacia plurimum poterat. In eadem etiam urbe quidam erat ætate junior, qui e Judæo traductus ad Christum sinceram fidem retinebat ; isque quod minime palam auderet, clanculum ad nos veniebat. Sed Josephus lepidum quiddam no- bis ac ridiculum narrabat, nec dubito quin sit verissimum. Aiebat enim mortua conjuge verituni se ne ab Arianis violenter abreptus clericus fieret: sæpe enim blande illum adeuntes, ut ad suam fa- ctionem transiret hortabantur, ac majoris spe pro- cessus alliciebant, ut vel si necesse foret episcopa- tum ostenderent. Horum igitur metu alterum se matrimonium iniisse dicebat, quo se ab illa ma- nuum impositione liberaret. C D Matth. xvi, 18. Vi. Sed ad patriarcha historiam, et ipsius adeo Josephi redeamus : quam in lectorum gratiam iis- dem, quibus ille referebat verbis, accurata fide re- praesentabinus. Cum itaque patriarcha baptismo hunc in modum initiaretur, ego, inquiebat, per januæ commissuram furtim introspectans om- nia quæ ab episcopo patriarcha fierent observa- bam, ac diligenter animo retinebam. Ubi inter c tera patriarcha vim quamdam auri non medio- crem tenens hanc episcopo porrexit: et, Pro me, inquit, offerto. Scriptum est enim, a sacerdotibus Dei alligari solvique in terris omnia, et eadem in cœlo soluta fore vel alligata 1. Post hæc apertis foribus sciscitantibusque de patriarcha qui ad- erant, quemadmodum ex eo remedio valeret, per- commode se habere respondit: quid enim diceret præclare noverat. Biduo dehinc vel triduo, adeunte sæpius per medici speciem episcopo, felici ex hae vita exitu patriarcha decessit, cum prius Josepho, et alteri cuidam honestissimo viro tenerrimæ adhuc ætatis filium commisisset. Quocirca omnia ab illis ambobus administrabantur, quod esset patriarcha adhuc ætate puer ac propemodum infans, et inter illorum manus educaretur. Per idem tempus Jose- phi animum sollicitum habebat eorum recordatio, quæ in baptismo fieri mystica arcanaque viderat : et quidnam ageret anxie cogitabat. Commodum il- lic gazophylacii cella quædam erat obsignata (gaza

ἦλθεν, ἀκηκόαμεν ταῦτα πάντα σαφῶς, καὶ οὐκ ἀπὸ ἐνηχήσεως ἑτέρου τινός. "Οθεν καὶ ἀξιομνημόνευτα εἰς οἰκοδομὴν πιστῶν νομίσαντες τὰ κατὰ τὸν ἄνδρα πραγματευθέντα, διὰ τὴν αἰτίαν τῶν ἐν τοῖς γαζο- φυλακίοις εἰς Εβραΐδα μετατεθέντων, οὐ παρέργως τὴν πᾶσαν αἰτίαν τοῦ προειρημένου Ἰωσήπου παρα εθέμεθα. "Ην γὰρ ὁ ἀνὴρ οὐ μόνον Χριστιανός, πιστὸς καταξιωθεὶς γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ ᾿Αρειανούς σφόδρα στηλιτεύων. Ἐν γὰρ τῇ πόλει ἐκείνῃ, Σκυθοπόλει φημὶ, μόνον οὗτος ὀρθόδοξος ὑπῆρχε, πάντες δὲ Αρειανοί. Καὶ εἰ μὴ ὅτι κόμης ἦν, καὶ τὸ τοῦ κόσ μητος ἀξίωμα ἐκώλυεν ἀπ' αὐτοῦ τὸν τῶν Ἀρειανῶν διωγμὸν, οὐκ ἂν ὑπέστη κἂν ἐν τῇ πόλει διατρίβειν ὁ ἀνὴρ, μάλιστα ἐπὶ Πατροφίλου τοῦ Ἀρειανοῦ ἐπι- σκόπου, τοῦ πολλὰ ἰσχύσαντος πλούτῳ τε καὶ αὐστη ρέᾳ, καὶ τῇ πρὸς τὸν βασιλέα Κωνστάντιον γνώσει τε καὶ παῤῥησίᾳ. "Ην δὲ καὶ ἄλλος τις νεώτερος ἐν τῇ πόλει ἀπὸ Ἑβραίων ὀρθῶς πιστεύων, ὃς οὐκ ἐτόλμα κατὰ τὸ φανερὸν, ἀλλὰ καὶ κρυφαίως ἡμᾶς ἐπεσκέπτετο. Πιθανὸν δέ τι ὁ Ιώσηπος καὶ γελοιώδες ὑφηγείτο· οἶμαι δὲ ταῦτα, ὅτι καὶ ἠλήθευεν. Εφα σκε γὰρ, ὅτι, τελευτησάσης τῆς αὐτοῦ συμβίου, δεν διως μή πη ἄρα ἁρπάζωσιν αὐτὸν οἱ 'Αρειανοί, καὶ καταστήσωσι κληρικόν. Πολλάκις γὰρ κολακεύσαντες αὐτὸν πεισθῆναι τῇ αἱρέσει, ὑπισχνοῦντο μείζονας προκοπάς, εἰ δέον καὶ ἐπισκοπῆς αὐτὴν καταξιοῦν. Ὁ δὲ ἔφασκε τούτου χάριν συνῆφθαι καὶ ἑτέρᾳ γυναικί, ὅπως διαδράσοι τὰς αὐτῶν χειροτονίας. Γ'. Ἀλλὰ ἐπάνειμι τὴν ὑφήγησιν τῆς κατὰ τὸν πατριάρχην ὑποθέσεως, καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰωσήπου εἰς τοὐμφανὲς κατὰ λεπτότητα τοῖς βουλομένοις εντυγχά- νειν διὰ τῶν ὑπ' ἐκείνου λόγων ἐμοὶ εἰρημένων ποιησόμενος. Καὶ ἤδη μὲν ὡς ἐκεῖνος ὑφηγεῖτο, τοῦ πατριάρχου λουτροῦ καταξιουμένου, διὰ τῶν ἐν ταῖς θύραις ἀρμογῶν εἴσω παρακύπτων, φησί, κατενόουν τὰ ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου τῷ πατριάρχῃ γινόμενα, είς νοῦν τε ἔλαβον, καὶ παρ' ἐμαυτῷ ἑταμιευόμην. Καὶ χρυσίου ὀλκήν τινα ἱκανωτάτην ἔχων παρὰ χεῖρα ὁ αὐτὸς πατριάρχης, ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπέδωκε τῷ ἐπισκόπῳ, φάσκων, ὅτι Πρόσφερε ὑπὲρ ἐμοῦ. Γέγρα παι γὰρ, διὰ τῶν ἱερέων τοῦ Θεοῦ δεσμεύεσθαι καὶ λύεσθαι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἔσται ταῦτα λελυμένα καὶ δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Ὡς οὖν ταῦτα ἐπράχθη, φησί, καὶ ἠνοίγησαν αἱ θύραι, ἠρωτᾶτο ὑπὸ τῶν ἐπι- σκεπτομένων ὁ πατριάρχης, πῶς ἔχοι διὰ τοῦ βοη- θήματος· καὶ ὡμολόγει καλλίστως ἔχειν. Καὶ γὰρ ᾔδει ὁ ἔλεγεν. Ἔπειτα δὲ ἡμέρας δύο ή τρεῖς τὸν ἀριθμὸν, πολλάκις τοῦ ἐπισκόπου επισκεπτομένου αὐτὸν ἐν ἰατροῦ προφάσει, ἐκοιμήθη ὁ πατριάρχης μετὰ καλῆς ἀποθέσεως, παραδοὺς τὸν ἴδιον υἱὸν και μιδή νέον όντα Ἰωσήπῳ τε καὶ ἄλλῳ τινὶ ἐπιεικε στάτῳ. Τὰ πάντα τοίνυν ἐπράττετο διὰ τῶν δύο τού- των, διὰ τὸ ἔτι τὸν πατριάρχην παῖδα ὄντα νηπιάζειν, καὶ ἐν χερσὶν αὐτῶν ἀνατρέφεσθαι. Ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τῆς διανοίας τοῦ Ἰωσήπου ἐνοχλουμένης πολ- λάκις διὰ τῶν γενομένων μυστικῶν, ἐν τῇ κατὰ τὸ * ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. IÆRES. XXX. - A certa, non aliena fide explorata didicimus. Qu cum ad fidelium utilitatem memoria digna cum- primis arbitremur, propter eos libros qui in Ju- dæorum thesauris servantur Hebraico sermone translati, quæ ad Josephum illum pertinerent ac- curatius exsequi voluimus. Nam is non modo Christianus erat, eamque fidem susceperat, sed et Arianos summa infamia traducebat. Quippe unus ipse rectam ac sinceram fidem Scythopoli retine- bat, cum reliqui essent Ariani. Quod nisi comitis dignitate fuisset præditus, ut hic eum honor ab Arianorum violentia tueretur, ne in ipsa quidem urbe vir ille constitisset, præsertim sub Patro- philo Ariano episcopo, qui et opibus et crudeli- tate, et apud imperatorem Constantium familiari- B tate atque audacia plurimum poterat. In eadem etiam urbe quidam erat ætate junior, qui e Judæo traductus ad Christum sinceram fidem retinebat ; isque quod minime palam auderet, clanculum ad nos veniebat. Sed Josephus lepidum quiddam no- bis ac ridiculum narrabat, nec dubito quin sit verissimum. Aiebat enim mortua conjuge verituni se ne ab Arianis violenter abreptus clericus fieret: sæpe enim blande illum adeuntes, ut ad suam fa- ctionem transiret hortabantur, ac majoris spe pro- cessus alliciebant, ut vel si necesse foret episcopa- tum ostenderent. Horum igitur metu alterum se matrimonium iniisse dicebat, quo se ab illa ma- nuum impositione liberaret. C D Matth. xvi, 18. Vi. Sed ad patriarcha historiam, et ipsius adeo Josephi redeamus : quam in lectorum gratiam iis- dem, quibus ille referebat verbis, accurata fide re- praesentabinus. Cum itaque patriarcha baptismo hunc in modum initiaretur, ego, inquiebat, per januæ commissuram furtim introspectans om- nia quæ ab episcopo patriarcha fierent observa- bam, ac diligenter animo retinebam. Ubi inter c tera patriarcha vim quamdam auri non medio- crem tenens hanc episcopo porrexit: et, Pro me, inquit, offerto. Scriptum est enim, a sacerdotibus Dei alligari solvique in terris omnia, et eadem in cœlo soluta fore vel alligata 1. Post hæc apertis foribus sciscitantibusque de patriarcha qui ad- erant, quemadmodum ex eo remedio valeret, per- commode se habere respondit: quid enim diceret præclare noverat. Biduo dehinc vel triduo, adeunte sæpius per medici speciem episcopo, felici ex hae vita exitu patriarcha decessit, cum prius Josepho, et alteri cuidam honestissimo viro tenerrimæ adhuc ætatis filium commisisset. Quocirca omnia ab illis ambobus administrabantur, quod esset patriarcha adhuc ætate puer ac propemodum infans, et inter illorum manus educaretur. Per idem tempus Jose- phi animum sollicitum habebat eorum recordatio, quæ in baptismo fieri mystica arcanaque viderat : et quidnam ageret anxie cogitabat. Commodum il- lic gazophylacii cella quædam erat obsignata (gaza

ἦλθεν, ἀκηκόαμεν ταῦτα πάντα σαφῶς, καὶ οὐκ ἀπὸ ἐνηχήσεως ἑτέρου τινός. "Οθεν καὶ ἀξιομνημόνευτα εἰς οἰκοδομὴν πιστῶν νομίσαντες τὰ κατὰ τὸν ἄνδρα πραγματευθέντα, διὰ τὴν αἰτίαν τῶν ἐν τοῖς γαζο- φυλακίοις εἰς Εβραΐδα μετατεθέντων, οὐ παρέργως τὴν πᾶσαν αἰτίαν τοῦ προειρημένου Ἰωσήπου παρα εθέμεθα. "Ην γὰρ ὁ ἀνὴρ οὐ μόνον Χριστιανός, πιστὸς καταξιωθεὶς γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ ᾿Αρειανούς σφόδρα στηλιτεύων. Ἐν γὰρ τῇ πόλει ἐκείνῃ, Σκυθοπόλει φημὶ, μόνον οὗτος ὀρθόδοξος ὑπῆρχε, πάντες δὲ Αρειανοί. Καὶ εἰ μὴ ὅτι κόμης ἦν, καὶ τὸ τοῦ κόσ μητος ἀξίωμα ἐκώλυεν ἀπ' αὐτοῦ τὸν τῶν Ἀρειανῶν διωγμὸν, οὐκ ἂν ὑπέστη κἂν ἐν τῇ πόλει διατρίβειν ὁ ἀνὴρ, μάλιστα ἐπὶ Πατροφίλου τοῦ Ἀρειανοῦ ἐπι- σκόπου, τοῦ πολλὰ ἰσχύσαντος πλούτῳ τε καὶ αὐστη ρέᾳ, καὶ τῇ πρὸς τὸν βασιλέα Κωνστάντιον γνώσει τε καὶ παῤῥησίᾳ. "Ην δὲ καὶ ἄλλος τις νεώτερος ἐν τῇ πόλει ἀπὸ Ἑβραίων ὀρθῶς πιστεύων, ὃς οὐκ ἐτόλμα κατὰ τὸ φανερὸν, ἀλλὰ καὶ κρυφαίως ἡμᾶς ἐπεσκέπτετο. Πιθανὸν δέ τι ὁ Ιώσηπος καὶ γελοιώδες ὑφηγείτο· οἶμαι δὲ ταῦτα, ὅτι καὶ ἠλήθευεν. Εφα σκε γὰρ, ὅτι, τελευτησάσης τῆς αὐτοῦ συμβίου, δεν διως μή πη ἄρα ἁρπάζωσιν αὐτὸν οἱ 'Αρειανοί, καὶ καταστήσωσι κληρικόν. Πολλάκις γὰρ κολακεύσαντες αὐτὸν πεισθῆναι τῇ αἱρέσει, ὑπισχνοῦντο μείζονας προκοπάς, εἰ δέον καὶ ἐπισκοπῆς αὐτὴν καταξιοῦν. Ὁ δὲ ἔφασκε τούτου χάριν συνῆφθαι καὶ ἑτέρᾳ γυναικί, ὅπως διαδράσοι τὰς αὐτῶν χειροτονίας. Γ'. Ἀλλὰ ἐπάνειμι τὴν ὑφήγησιν τῆς κατὰ τὸν πατριάρχην ὑποθέσεως, καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰωσήπου εἰς τοὐμφανὲς κατὰ λεπτότητα τοῖς βουλομένοις εντυγχά- νειν διὰ τῶν ὑπ' ἐκείνου λόγων ἐμοὶ εἰρημένων ποιησόμενος. Καὶ ἤδη μὲν ὡς ἐκεῖνος ὑφηγεῖτο, τοῦ πατριάρχου λουτροῦ καταξιουμένου, διὰ τῶν ἐν ταῖς θύραις ἀρμογῶν εἴσω παρακύπτων, φησί, κατενόουν τὰ ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου τῷ πατριάρχῃ γινόμενα, είς νοῦν τε ἔλαβον, καὶ παρ' ἐμαυτῷ ἑταμιευόμην. Καὶ χρυσίου ὀλκήν τινα ἱκανωτάτην ἔχων παρὰ χεῖρα ὁ αὐτὸς πατριάρχης, ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπέδωκε τῷ ἐπισκόπῳ, φάσκων, ὅτι Πρόσφερε ὑπὲρ ἐμοῦ. Γέγρα παι γὰρ, διὰ τῶν ἱερέων τοῦ Θεοῦ δεσμεύεσθαι καὶ λύεσθαι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἔσται ταῦτα λελυμένα καὶ δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Ὡς οὖν ταῦτα ἐπράχθη, φησί, καὶ ἠνοίγησαν αἱ θύραι, ἠρωτᾶτο ὑπὸ τῶν ἐπι- σκεπτομένων ὁ πατριάρχης, πῶς ἔχοι διὰ τοῦ βοη- θήματος· καὶ ὡμολόγει καλλίστως ἔχειν. Καὶ γὰρ ᾔδει ὁ ἔλεγεν. Ἔπειτα δὲ ἡμέρας δύο ή τρεῖς τὸν ἀριθμὸν, πολλάκις τοῦ ἐπισκόπου επισκεπτομένου αὐτὸν ἐν ἰατροῦ προφάσει, ἐκοιμήθη ὁ πατριάρχης μετὰ καλῆς ἀποθέσεως, παραδοὺς τὸν ἴδιον υἱὸν και μιδή νέον όντα Ἰωσήπῳ τε καὶ ἄλλῳ τινὶ ἐπιεικε στάτῳ. Τὰ πάντα τοίνυν ἐπράττετο διὰ τῶν δύο τού- των, διὰ τὸ ἔτι τὸν πατριάρχην παῖδα ὄντα νηπιάζειν, καὶ ἐν χερσὶν αὐτῶν ἀνατρέφεσθαι. Ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τῆς διανοίας τοῦ Ἰωσήπου ἐνοχλουμένης πολ- λάκις διὰ τῶν γενομένων μυστικῶν, ἐν τῇ κατὰ τὸ * ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. IÆRES. XXX. - A certa, non aliena fide explorata didicimus. Qu cum ad fidelium utilitatem memoria digna cum- primis arbitremur, propter eos libros qui in Ju- dæorum thesauris servantur Hebraico sermone translati, quæ ad Josephum illum pertinerent ac- curatius exsequi voluimus. Nam is non modo Christianus erat, eamque fidem susceperat, sed et Arianos summa infamia traducebat. Quippe unus ipse rectam ac sinceram fidem Scythopoli retine- bat, cum reliqui essent Ariani. Quod nisi comitis dignitate fuisset præditus, ut hic eum honor ab Arianorum violentia tueretur, ne in ipsa quidem urbe vir ille constitisset, præsertim sub Patro- philo Ariano episcopo, qui et opibus et crudeli- tate, et apud imperatorem Constantium familiari- B tate atque audacia plurimum poterat. In eadem etiam urbe quidam erat ætate junior, qui e Judæo traductus ad Christum sinceram fidem retinebat ; isque quod minime palam auderet, clanculum ad nos veniebat. Sed Josephus lepidum quiddam no- bis ac ridiculum narrabat, nec dubito quin sit verissimum. Aiebat enim mortua conjuge verituni se ne ab Arianis violenter abreptus clericus fieret: sæpe enim blande illum adeuntes, ut ad suam fa- ctionem transiret hortabantur, ac majoris spe pro- cessus alliciebant, ut vel si necesse foret episcopa- tum ostenderent. Horum igitur metu alterum se matrimonium iniisse dicebat, quo se ab illa ma- nuum impositione liberaret. C D Matth. xvi, 18. Vi. Sed ad patriarcha historiam, et ipsius adeo Josephi redeamus : quam in lectorum gratiam iis- dem, quibus ille referebat verbis, accurata fide re- praesentabinus. Cum itaque patriarcha baptismo hunc in modum initiaretur, ego, inquiebat, per januæ commissuram furtim introspectans om- nia quæ ab episcopo patriarcha fierent observa- bam, ac diligenter animo retinebam. Ubi inter c tera patriarcha vim quamdam auri non medio- crem tenens hanc episcopo porrexit: et, Pro me, inquit, offerto. Scriptum est enim, a sacerdotibus Dei alligari solvique in terris omnia, et eadem in cœlo soluta fore vel alligata 1. Post hæc apertis foribus sciscitantibusque de patriarcha qui ad- erant, quemadmodum ex eo remedio valeret, per- commode se habere respondit: quid enim diceret præclare noverat. Biduo dehinc vel triduo, adeunte sæpius per medici speciem episcopo, felici ex hae vita exitu patriarcha decessit, cum prius Josepho, et alteri cuidam honestissimo viro tenerrimæ adhuc ætatis filium commisisset. Quocirca omnia ab illis ambobus administrabantur, quod esset patriarcha adhuc ætate puer ac propemodum infans, et inter illorum manus educaretur. Per idem tempus Jose- phi animum sollicitum habebat eorum recordatio, quæ in baptismo fieri mystica arcanaque viderat : et quidnam ageret anxie cogitabat. Commodum il- lic gazophylacii cella quædam erat obsignata (gaza

ΑΠ λουτρὸν ὑποθέσει ἐσκέπτετο τι ἂν πράξεις· καὶ ἦν έκεῖσε γαζοφυλακίου τις οἶκος ἐσφραγισμένος. (Γάζα δὲ ἑρμηνεύεται (17) κατὰ τὴν Ἑβραΐδα θησαυρός.) Πολλῶν δὲ πολλὰ διανοουμένων περὶ τοῦ γαζοφυλα κίου τούτου διὰ τὴν σφραγίδα, ὁ Ιώσηπος λεληθότως τολμήσας ήνοιξε· καὶ εὗρεν οὐδὲν χρημάτων, πλὴν βίβλους τὰς ὑπὲρ χρήματα. Αναγινώσκων δὲ ἐν ταύ ταις, ὡς ἤδη ἔφην, τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον ἀπὸ Ἑλλάδος εἰς Εβραΐδα φωνὴν μεταληφθὲν ηὕρετο, καὶ τὰς τῶν ἀποστόλων Πράξεις. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον Εβραϊκὸν (18) φυτὸν ἐκ τούτων ἀναγνούς, πάλιν τὴν διάνοιαν ἐτρύχετο, ασχάλλων μέν πως περὶ τῆς πίστεως τοῦ Χριστοῦ· ἤδη δὲ ἐκ δύο ὑποθέσεων ὑπονυττόμενος, τῆς τῶν βιβλίων ἀναγνώ σεως καὶ τῆς τοῦ πατριάρχου μυσταγωγίας, όμως Β τῇ καρδίᾳ ἐσκληρύνετο οία γίνεται. η ΧΧνι1, ΕΩΣ φυτόν Μετὰ δὲ χρόνον τινὰ δόξαν αὐτοῖς ἐπὶ τὰ Γάδαρα, θερμὰ δέ ἐστι λουτρὰ τῆς Συρίας, τῶν γε μετὰ τὴν Ρωμαϊκὴν ἐν Βαίαις δεύτερα· ἐκείνοις δὲ οὐκ ἔστιν ἕτερα παραβάλλεσθαι· πορεύονται δὲ κατὰ τὴν ὥραν εἰς τὰ Γάδαρα τοῦ ἔτους, Αντέρως Ζ'. Ὡς δὲ ἐν τούτοις κατετρίβετο, ἀδρύνεται δ παῖς ὁ καταλειφθεὶς ὑπὸ Ἑλλὴλ εἰς πατριαρχίαν τρε- φόμενος· οὐδεὶς γὰρ ἄλλος ἀρπάζει τὰς ἀρχὰς παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις, ἀλλὰ υἱὸς πατέρα διαδέχεται. Ὡς οὖν ἐπὶ τὸ ἀκμαῖον τῆς ἡλικίας ὁ νέος ήρχετο, προσ εφθείροντο αὐτῷ τινες ήλικες ἀργοὶ καὶ ἐθάδες και κῶν (τάχα δὲ, οἶμαι, Ἰούδας οὗτος ἐκαλεῖτο· οὐ πάνυ δὲ σαφῶς ἐπίσταμαι διὰ τὸν χρόνον). Μετέφε ρον οὖν αὐτὸν οἱ συνηλικιῶται νεώτεροι εἰς πολλὰς κακῶν ἐπιτηδεύσεις, φθοράς τε γυναικῶν, καὶ λα γνείας ἀνοσίους, μαγγανείαις τισὶ μαγικαῖς ἐπιχει ροῦντες αὐτῷ συνεργεῖν εἰς τὰ τῆς ἀκολασίας, ἀγώ γιμά τινα ἐπιτελοῦντες, καὶ διὰ ἐπαοιδῶν βιαζόμενος γυναῖκας ἐλευθέρας πρὸς τὴν τούτου φθορὰν ἐξ ἀνάγκης ἄγεσθαι. Ὁ δὲ Ἰώσηπος καὶ ὁ σὺν αὐτῷ πρεσβύτης, ἀνάγκην ἔχοντες τῷ παιδὶ συνέπεσθαι, βαρέως μὲν ἔφερον, πολλάκις δὲ καὶ ἐγκλήματα προσ- έφερον διὰ λόγων, καὶ παρήνουν. Ὁ δὲ μᾶλλον τοῖς νέοις ἐπείθετο, κρύπτων τὰ αἰσχρὰ, καὶ ἀρνούμενος. Οὔτε γὰρ ἐτόλμων οἱ περὶ Ἰώσηπον ἐξειπεῖν τὰ κατ' ἐκείνου φανερῷ τῷ λόγῳ, ἀλλὰ δι' ἐπιστήμην παρ ήνουν. Παραγίνονται γοῦν εἰς Γάδαρα (19), εἰς τὰ θερμὰ ὕδατα. Πανήγυρις δὲ ἐκεῖ κατ' ἔτος ἄγεται. Απέρχονται γὰρ πανταχόθεν οἱ βουλόμενοι λούσα- σθαι ἡμέρας τινάς, νοσημάτων δῆθεν ἀποβολῆς ἕνε κεν, ὅπερ ἐστὶ διαβολικόν στρατήγημα. Ενθα γὰρ τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ (20) θαύματα γεγένηται, προλαβεν ὁ δι' ἐναντίας θεῖναι αὐτοῦ τὰ ὀλετήρια δίκτυα. Αν δρόγυνα γὰρ ἐκεῖσε (21) λούονται. Κατὰ συγκυρίαν τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ θαύμα τα. ἀνδρόγυνον λούεσθαι, S. EPIPHANU porro Hebraice thesaurum significat). Cujus sigilli A gratia plerisque varia de eo gazophylacio suspican - tibus, Josephus clam ausus aperire nihil pecunia- rum reperit, sed libros duntaxat pecuniis omnibus præstantiores. Quos dum evolvit, forte in illud in- cidit, de quo dictum est, Joannis Evangelium e Græco in Hebraicum translatum, una cum aposto lorum Actibus. Ad hæc Matthæi quoque Hebrai- cam genealogiam invenit. Quibus perlectis, rursus ejus animus cruciari cœpit ; et Christianam quidem fidem capessere molestum ei videbatur. Sed hæc duo nihilominus, et librorum lectio, et patriarcha initiatio vehementer hominem angebant. Qui obdu- rato tamen, ut assolet, animo permansit. C VII. Inter hæc adolescente jam Ellelis filio pu- pillo, qui ad spem patriarchatus educabatur (neque enim magistratus apud Judæos ullus præripit, sed parentibus filii succedunt), mox ut aetatis florem ac vigorem attigit, ad ejus familiaritatem æquales quidam perniciose obrepunt otiosi adole- scentes, ac moribus corrupti (Judas, opinor, pa- triarchæ nomen erat, neque tamen tanto intervallo probe commemini). Hi varia illum ad corruptelæ flagitiorumque genera pertrahebant, mulierum stu- pra, nefandas libidines, magicas præstigias, quibus ad cupiditates explendas illum adjuvabant; el amatoriis illecebris atque carminibus ad ejus complexum matronas ingenuas vi quadam adige- bant. At Josephus, et alter pupilli curator senex puerum sequi coacti sane id permoleste ferre, et objurgare nonnunquam verbis, et hortari. Ille æqualibus suis multo magis obsequi, flagitia par- tim dissimulando, partim infciando tegere. Neque enim tutores criminari ac vulgare scelera palam au- debant, sed quasi erudiendi gratia opportuna me- nita suggerebant. Forte Gadara ad Thermas profi- ciscuntur. Frequens illic mercatus quotannis cele- bratur; ad quem undique lavandi causa dies ali- quot confluunt, variorum ad morborum remedium, idque callidissimo dæmonis consilio geritur. Nam quæcunque loca divinis sunt celebrata prodigiis, in iis ex adverso exitiosas suas plagas tendere cona- tus est. Atque illic viri cum mulieribus promiscue vox dicitur, eadem et ab Hebræis usurpata. Ezech. sunt . vitii aliquid ei loco subsit, appellari puto Christi Domini genealogiam, quæ arboris instar conformari vulgo solet. Gadarenarum thermarum Eunapius in Jamblicho : etc. Ubi et fontes duos in eo loco fuisse meminit, quorum alteri "Epws, alteri nomen fuit, ex quibus puerulos duos cu- jusmodi videlicet amores finguntur, Jamblichus agus excivit. Ut intelligas quantopere ille locus D amatoriis illecebris ac libidinibus opportunus fue- rit. monis artificio factum est, quod narrat Hieron. ep. Ab Adriani temporibus usque ad imperium Constantini, per annos circiter CLIII, in loco Resur- rectionis simulacrum Jovis, in Crucis rupe statua ex marmore Veneris a gentibus posita colebatur; existi- mantibus persecutionis auctoribus, quod tollerent no- bis fidem Resurrectionis et Crucis, si loca sancta per idola polluissent. Nam et Gadarenus ager Christi Domini præsentia ac miraculis celebratus est (Luc. vili, 37), quæ sunt illa Quanquam et ad medicam aquarum vim mor- borumque remedia possit referri patio, qua promiscuas utriusque sexus balneas fuisse significat. Est enim idem (17) Γάζα δὲ ἑρμηνεύεται. Quæ vulgo Persica (18) Τὸ κατὰ Ματθαῖον Εβραϊκὸν φυτόν. Nisi (19) Παραγίνονται γοῦν εἰς Γάδαρα. Μeminit (20) Ενθα γὰρ τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ. Eodem d (21) Ανδρόγυνα γὰρ ἐκεῖσε. Mira vocis usur-

ΑΠ λουτρὸν ὑποθέσει ἐσκέπτετο τι ἂν πράξεις· καὶ ἦν έκεῖσε γαζοφυλακίου τις οἶκος ἐσφραγισμένος. (Γάζα δὲ ἑρμηνεύεται (17) κατὰ τὴν Ἑβραΐδα θησαυρός.) Πολλῶν δὲ πολλὰ διανοουμένων περὶ τοῦ γαζοφυλα κίου τούτου διὰ τὴν σφραγίδα, ὁ Ιώσηπος λεληθότως τολμήσας ήνοιξε· καὶ εὗρεν οὐδὲν χρημάτων, πλὴν βίβλους τὰς ὑπὲρ χρήματα. Αναγινώσκων δὲ ἐν ταύ ταις, ὡς ἤδη ἔφην, τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον ἀπὸ Ἑλλάδος εἰς Εβραΐδα φωνὴν μεταληφθὲν ηὕρετο, καὶ τὰς τῶν ἀποστόλων Πράξεις. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον Εβραϊκὸν (18) φυτὸν ἐκ τούτων ἀναγνούς, πάλιν τὴν διάνοιαν ἐτρύχετο, ασχάλλων μέν πως περὶ τῆς πίστεως τοῦ Χριστοῦ· ἤδη δὲ ἐκ δύο ὑποθέσεων ὑπονυττόμενος, τῆς τῶν βιβλίων ἀναγνώ σεως καὶ τῆς τοῦ πατριάρχου μυσταγωγίας, όμως Β τῇ καρδίᾳ ἐσκληρύνετο οία γίνεται. η ΧΧνι1, ΕΩΣ φυτόν Μετὰ δὲ χρόνον τινὰ δόξαν αὐτοῖς ἐπὶ τὰ Γάδαρα, θερμὰ δέ ἐστι λουτρὰ τῆς Συρίας, τῶν γε μετὰ τὴν Ρωμαϊκὴν ἐν Βαίαις δεύτερα· ἐκείνοις δὲ οὐκ ἔστιν ἕτερα παραβάλλεσθαι· πορεύονται δὲ κατὰ τὴν ὥραν εἰς τὰ Γάδαρα τοῦ ἔτους, Αντέρως Ζ'. Ὡς δὲ ἐν τούτοις κατετρίβετο, ἀδρύνεται δ παῖς ὁ καταλειφθεὶς ὑπὸ Ἑλλὴλ εἰς πατριαρχίαν τρε- φόμενος· οὐδεὶς γὰρ ἄλλος ἀρπάζει τὰς ἀρχὰς παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις, ἀλλὰ υἱὸς πατέρα διαδέχεται. Ὡς οὖν ἐπὶ τὸ ἀκμαῖον τῆς ἡλικίας ὁ νέος ήρχετο, προσ εφθείροντο αὐτῷ τινες ήλικες ἀργοὶ καὶ ἐθάδες και κῶν (τάχα δὲ, οἶμαι, Ἰούδας οὗτος ἐκαλεῖτο· οὐ πάνυ δὲ σαφῶς ἐπίσταμαι διὰ τὸν χρόνον). Μετέφε ρον οὖν αὐτὸν οἱ συνηλικιῶται νεώτεροι εἰς πολλὰς κακῶν ἐπιτηδεύσεις, φθοράς τε γυναικῶν, καὶ λα γνείας ἀνοσίους, μαγγανείαις τισὶ μαγικαῖς ἐπιχει ροῦντες αὐτῷ συνεργεῖν εἰς τὰ τῆς ἀκολασίας, ἀγώ γιμά τινα ἐπιτελοῦντες, καὶ διὰ ἐπαοιδῶν βιαζόμενος γυναῖκας ἐλευθέρας πρὸς τὴν τούτου φθορὰν ἐξ ἀνάγκης ἄγεσθαι. Ὁ δὲ Ἰώσηπος καὶ ὁ σὺν αὐτῷ πρεσβύτης, ἀνάγκην ἔχοντες τῷ παιδὶ συνέπεσθαι, βαρέως μὲν ἔφερον, πολλάκις δὲ καὶ ἐγκλήματα προσ- έφερον διὰ λόγων, καὶ παρήνουν. Ὁ δὲ μᾶλλον τοῖς νέοις ἐπείθετο, κρύπτων τὰ αἰσχρὰ, καὶ ἀρνούμενος. Οὔτε γὰρ ἐτόλμων οἱ περὶ Ἰώσηπον ἐξειπεῖν τὰ κατ' ἐκείνου φανερῷ τῷ λόγῳ, ἀλλὰ δι' ἐπιστήμην παρ ήνουν. Παραγίνονται γοῦν εἰς Γάδαρα (19), εἰς τὰ θερμὰ ὕδατα. Πανήγυρις δὲ ἐκεῖ κατ' ἔτος ἄγεται. Απέρχονται γὰρ πανταχόθεν οἱ βουλόμενοι λούσα- σθαι ἡμέρας τινάς, νοσημάτων δῆθεν ἀποβολῆς ἕνε κεν, ὅπερ ἐστὶ διαβολικόν στρατήγημα. Ενθα γὰρ τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ (20) θαύματα γεγένηται, προλαβεν ὁ δι' ἐναντίας θεῖναι αὐτοῦ τὰ ὀλετήρια δίκτυα. Αν δρόγυνα γὰρ ἐκεῖσε (21) λούονται. Κατὰ συγκυρίαν τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ θαύμα τα. ἀνδρόγυνον λούεσθαι, S. EPIPHANU porro Hebraice thesaurum significat). Cujus sigilli A gratia plerisque varia de eo gazophylacio suspican - tibus, Josephus clam ausus aperire nihil pecunia- rum reperit, sed libros duntaxat pecuniis omnibus præstantiores. Quos dum evolvit, forte in illud in- cidit, de quo dictum est, Joannis Evangelium e Græco in Hebraicum translatum, una cum aposto lorum Actibus. Ad hæc Matthæi quoque Hebrai- cam genealogiam invenit. Quibus perlectis, rursus ejus animus cruciari cœpit ; et Christianam quidem fidem capessere molestum ei videbatur. Sed hæc duo nihilominus, et librorum lectio, et patriarcha initiatio vehementer hominem angebant. Qui obdu- rato tamen, ut assolet, animo permansit. C VII. Inter hæc adolescente jam Ellelis filio pu- pillo, qui ad spem patriarchatus educabatur (neque enim magistratus apud Judæos ullus præripit, sed parentibus filii succedunt), mox ut aetatis florem ac vigorem attigit, ad ejus familiaritatem æquales quidam perniciose obrepunt otiosi adole- scentes, ac moribus corrupti (Judas, opinor, pa- triarchæ nomen erat, neque tamen tanto intervallo probe commemini). Hi varia illum ad corruptelæ flagitiorumque genera pertrahebant, mulierum stu- pra, nefandas libidines, magicas præstigias, quibus ad cupiditates explendas illum adjuvabant; el amatoriis illecebris atque carminibus ad ejus complexum matronas ingenuas vi quadam adige- bant. At Josephus, et alter pupilli curator senex puerum sequi coacti sane id permoleste ferre, et objurgare nonnunquam verbis, et hortari. Ille æqualibus suis multo magis obsequi, flagitia par- tim dissimulando, partim infciando tegere. Neque enim tutores criminari ac vulgare scelera palam au- debant, sed quasi erudiendi gratia opportuna me- nita suggerebant. Forte Gadara ad Thermas profi- ciscuntur. Frequens illic mercatus quotannis cele- bratur; ad quem undique lavandi causa dies ali- quot confluunt, variorum ad morborum remedium, idque callidissimo dæmonis consilio geritur. Nam quæcunque loca divinis sunt celebrata prodigiis, in iis ex adverso exitiosas suas plagas tendere cona- tus est. Atque illic viri cum mulieribus promiscue vox dicitur, eadem et ab Hebræis usurpata. Ezech. sunt . vitii aliquid ei loco subsit, appellari puto Christi Domini genealogiam, quæ arboris instar conformari vulgo solet. Gadarenarum thermarum Eunapius in Jamblicho : etc. Ubi et fontes duos in eo loco fuisse meminit, quorum alteri "Epws, alteri nomen fuit, ex quibus puerulos duos cu- jusmodi videlicet amores finguntur, Jamblichus agus excivit. Ut intelligas quantopere ille locus D amatoriis illecebris ac libidinibus opportunus fue- rit. monis artificio factum est, quod narrat Hieron. ep. Ab Adriani temporibus usque ad imperium Constantini, per annos circiter CLIII, in loco Resur- rectionis simulacrum Jovis, in Crucis rupe statua ex marmore Veneris a gentibus posita colebatur; existi- mantibus persecutionis auctoribus, quod tollerent no- bis fidem Resurrectionis et Crucis, si loca sancta per idola polluissent. Nam et Gadarenus ager Christi Domini præsentia ac miraculis celebratus est (Luc. vili, 37), quæ sunt illa Quanquam et ad medicam aquarum vim mor- borumque remedia possit referri patio, qua promiscuas utriusque sexus balneas fuisse significat. Est enim idem (17) Γάζα δὲ ἑρμηνεύεται. Quæ vulgo Persica (18) Τὸ κατὰ Ματθαῖον Εβραϊκὸν φυτόν. Nisi (19) Παραγίνονται γοῦν εἰς Γάδαρα. Μeminit (20) Ενθα γὰρ τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ. Eodem d (21) Ανδρόγυνα γὰρ ἐκεῖσε. Mira vocis usur-

δὲ γυνή τις ἐλευθέρα ἔτυχεν ἐν τῷ λουτρῷ, κάλλει διαπρέπουσα εὐμορφίας. Καὶ ὁ νεώτερος, θελχθεὶς τῷ ἔθει τῆς αὐτοῦ ἀκολασίας, διιὼν ἐν τῷ ἀέρι (22), παρενέτριψεν αὐτοῦ τὴν πλευρὰν τῇ πλευρᾷ τοῦ γυ- ναίου. Ἡ δὲ ἑαυτὴν ἐσφραγίσατο (23) εἰς ὄνομα Χρι- στοῦ, οἷα δὴ Χριστιανὴ οὖσα· ᾗ οὔτε ἀνάγκη ἦν παρ ανομεῖν, καὶ ἀνδρογύνως λούεσθαι. Συμβαίνει δὲ ταῦτα τοῖς ἀφελέσι καὶ ἰδιώταις ἀνθρώποις, παρά τὴν τῶν διδασκάλων ῥᾳθυμίαν μὴ ἀσφαλιζομένων διὰ τῆς διδασκαλίας. Όμως ἵνα δείξῃ ὁ Θεὸς τὰ αὑτοῦ θαυμάσια, τοῦ ἐπιχειρήματος το μειράκιον ἀπέτυχε, φημὶ δὲ ὁ πατριάρχης" Διεπέμψατο γὰρ πρὸς αὐτήν, καὶ δῶρα ἐτάξατο. Ἡ δὲ τοὺς διαπεμφθέντας ἐξω υβρίσασα, οὐκ ἐκάμφθη τῇ τοῦ ἀκολάστου ματαιο- εργία. Η΄. Ἐντεῦθεν οἱ συνεργοῦντες αὐτῷ, γνόντες τὴν τοῦ παιδὸς ὀδύνην, ἣν εἰς τὸ γύναιον ἀπημπόλησεν, ἐπιχειροῦσιν αὐτῷ τινα μείζονα μαγγανείαν κατα- σκευάσαι, ὡς αὐτὸς Ιώσηπος μοι κατὰ λεπτότητα ὑφηγήσατο. Απάγουσι γὰρ τὸν ἄθλιον παῖδα μετὰ δύσιν ἡλίου ἐν τοῖς πλησιαίτερον τύμβοις. Πολυάν δρια δέ ἐστιν οὕτως ἐν τῇ πατρίδι καλούμενα σπή- λαια, ἐν πέτραις ὀρυκτὰ κατεσκευασμένα. Ἐκεῖ πα- ραλαβόντες τὸν προειρημένον οἱ ἅμα αὐτῷ γόητες, ἐπῳδάς τινας, καὶ ἐφορκισμούς, καὶ ἐπιτηδεύματα ἀπεδείας ἔμπλεα εἰς αὐτὸν ἐποιοῦντο, καὶ εἰς ὄνομα δρόγυνον γυνὴ πιστὴ μὴ λουέσθω. "Οτι οὐ δεῖ ἱερατικοὺς ἢ κληρικούς, ἢ ἀσκητὰς ἐν βαλανείῳ μετὰ γυναικῶν ἀπολούεσθαι, μηδὲ πάντα Χριστιανὸν ἢ λαϊκόν. κατὰ συγ- κυρίαν συχυρίαν Συκυρίαν Σ, Ὡς οὖν κατίσχυσαν οἱ γόητες· διὰ γὰρ τῆς σφραγίδος τοῦ Χριστοῦ καὶ πιο στεως ἐβοηθήθη ἡ γυνή· τοῦτο τρίτον τῷ Ἰωσήπῳ κατηχήσεως ἔργον ἐγίνετο ὅτι οὐκ ἴσχυσεν, ἔνθα ενο μα Χριστοῦ, καὶ σφραγὶς σταυροῦ, φαρμακείας δύο ναμις. Ἐπὶ τὸν σταυρὸν καταφεύγει, καὶ τὸ παλαιὸν φάρ μακον, καὶ τούτῳ σημειοῦται κατὰ τῶν φόβων, καὶ βοηθὸν ποιεῖται τὸν διωκόμενον, καὶ τὰ ἑξῆς φρικω- δέστερα· ἴσχυσεν ἡ σφραγίς· ἡττῶνται οἱ δαίμονες· λύονται οι φόβοι. Τούς τε βιαιοτά τους καὶ χαλεπωτάτους τῶν δαιμόνων πέμψας ἐπὶ τὴν παρθένον, καὶ ᾐσχυμμένους, καὶ νενικημένους τοῦ σταυροῦ τῷ τύπῳ ἐξ αὐτῶν ἐκείνων ἀναμαθών. τοῦ σταυροῦ τῷ τύπῳ Β. Καὶ τὴν παρθένον Μαρίαν ικετεύουσα βοηθή σαι παρθένῳ κινδυνευούσῃ· Ει ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXX. • A lavare solent. Ac tum forte erat in balneis ingenua ac promiscue. Sic in Const. apost. lib. 1, c. 9, 'Av- Quod impurissimi perditissimique genus exempli Romæ etiam ali- quando fuit. Adrianus autem, auctore Spartiano, lavacra pro sexibus separavit : quod idem ab Ale- xandro postea revocatum. Lampridius: Balnea mi- sta Romæ exhiberi prohibuit; quod quidem jam ante prohibitum Heliogabalus fieri permiserat. Quanto prudentius moderatiusque Romani illi veteres? A quibus hoc manavit institutum, ut filii cum paren- tibus puberes, vel generi non lavarentur, ne paternæ reverentiæ auctoritas minueretur, ait Ambros. Off., cap. 18, et Cic. Off. At vero non Christiani modo quilibet, sed etiam, quod mirandum ac detestan- dum magis est, clerici ipsi cum mulieribus plerum- que lavare consueverant. Quæ flagitiosa licentia cum in Christianis omnibus, tum in posterioribus istis canonum severitate coerceri opus habuit. In Laod. can. : ldem et in Trulla- no vetitum est can. 77. Quod sequitur, imposuit Cornario, qui Sycyriam locum esse credidit; nam antea legebatur, non tamen majusculo ut quidam asserit. aere. Sed & ahp balnei pars est, ut ex Galeno ad Galauc. pridem observatum ab eruditis hominibus; etsi non satis liquet quæ pars illa sit. Nos interim solium reddidimus. muin Annalium conditorem insectatur Casaubonus, quod salutaris illius signi virtute Christianam mu- lierem e tanto castitatis periculo liberatam ab Epi- phanio dici putet. Quod Epiphanium voluisse ne- gat; sed nec ullam in signo crucis ad efficienda mi- racula propriam inesse virtutem: neque vero aliter quam ut piam cæremoniam adhibitam in Ecclesia veteri, quæ orationi adjuncta animos fidelium ad Christ crucem eveheret. Tum ita subjicit: Quis negare audebit aliud hoc esse, quam quod scribit Baronius dicere Epiphanium, signi crucis virtute il- B mulier eximia corporis venustate ac specie : quam adolescens inveteratæ libidinis aculeo percitus ad- amavit, ac per balnearum solium ambulans latus suum ad mulieris latus affricuit. Illa in nomine Christi semet obsignat; nam Christiana erat : quo minus peccare eam, aut lavare cum viris attine- bat. Sed læc plane imperitis atque idiotis ob igna- viam doctorum accidere solent, qui ejusmodi ho- mines nullis documentis præmuuiunt. Verum ut sua Deus miracula demonstraret, omnibus suis conati- bus patriarcha ille adolescens excidit, cum et add eam misisset, et muneribus sollicitasset, illa vero et internuntios contumeliose a se dimisisset, nec impudici amatoris artibus cessisset. Vill. Igitur socii, comperto juvenis morore, quem ex vehementi mulieris amore ceperat, po- tentiores quasdam præstigias adornånt, ut mihi ipse Josephus accuratissime narrabat. Nam post solis occasum vicinos ad tumulos infelicem pue- rum adducunt. Ibi enim sepulcra sunt, quæ po- lyandria vocantur, cavernæ nimirum rupibus in- cisa. Quo cum illum adduxissent, magica quædam carmina et exsecrationes, atque impietatis plenis- simas artes adolescentis causa, concepto etiam nomine mulieris, expediunt. Interim divino nulu lam mulierculam fuisse periculo ereptam? Hæc ille. Sed quam iniqua sit, ut in plerisque aliis, Casatl- boni illa castigatio, quamque oscitanter hanc Epi- phanii historiam legerit, ex eo satis apparet, quod C num. scripsit Epiphanius : Quid aliud Epiphanius narrat, quam crucis præcipue signum et invocationein nominis Christi mulieri præsidium attulisse? Infinita sunt antiquo- rum PP. testimonia, quibus illud, quod Casaubo nus negat, efficitur, veterem Ecclesiam vim quam · dam salutari crucis signo tribuisse. Cætera ut omit- tam, unus omnium instar erit Nazianzeni locus ex orat. tu contra Julianum, ubi perfidum illum trans- fugam narrat, summo suo in metu ac discrimine ad crucis confugisse signum, eoque dæmones fugasse : Nec absimile eo, quod de sancta Justina proditum est, quæ cum a juvene quodam ad libidinem Cypriani magi artibus pelliceretur, immissum sibi dæmonem eodem crucis signo repu- lit : quod ex Eudocia Augusta orat. De sancto Cy- priano refert Photius num. : Igitur perinde ut altera illa, Justina dæmonem ſugavit. Neque crucis duntaxat expressa figura, sed etiam, Mariæ Virginis in- vocatione, ut Nazianzenus oral. xvii scriptum reli- quit : virginem Mariam rogans, ut periclitanti virgini opem ferret. Quæ tanti Patris auctoritas hodiernæ sectæ imperitiam impie- tatemque condemnat. D (22) Διιὼν ἐν τῷ ἀέρι. Cornar., deambulans in (23) Ἡ δὲ ἑαυτὴν ἐσφραγίσατο. Hic illustrissi-

δὲ γυνή τις ἐλευθέρα ἔτυχεν ἐν τῷ λουτρῷ, κάλλει διαπρέπουσα εὐμορφίας. Καὶ ὁ νεώτερος, θελχθεὶς τῷ ἔθει τῆς αὐτοῦ ἀκολασίας, διιὼν ἐν τῷ ἀέρι (22), παρενέτριψεν αὐτοῦ τὴν πλευρὰν τῇ πλευρᾷ τοῦ γυ- ναίου. Ἡ δὲ ἑαυτὴν ἐσφραγίσατο (23) εἰς ὄνομα Χρι- στοῦ, οἷα δὴ Χριστιανὴ οὖσα· ᾗ οὔτε ἀνάγκη ἦν παρ ανομεῖν, καὶ ἀνδρογύνως λούεσθαι. Συμβαίνει δὲ ταῦτα τοῖς ἀφελέσι καὶ ἰδιώταις ἀνθρώποις, παρά τὴν τῶν διδασκάλων ῥᾳθυμίαν μὴ ἀσφαλιζομένων διὰ τῆς διδασκαλίας. Όμως ἵνα δείξῃ ὁ Θεὸς τὰ αὑτοῦ θαυμάσια, τοῦ ἐπιχειρήματος το μειράκιον ἀπέτυχε, φημὶ δὲ ὁ πατριάρχης" Διεπέμψατο γὰρ πρὸς αὐτήν, καὶ δῶρα ἐτάξατο. Ἡ δὲ τοὺς διαπεμφθέντας ἐξω υβρίσασα, οὐκ ἐκάμφθη τῇ τοῦ ἀκολάστου ματαιο- εργία. Η΄. Ἐντεῦθεν οἱ συνεργοῦντες αὐτῷ, γνόντες τὴν τοῦ παιδὸς ὀδύνην, ἣν εἰς τὸ γύναιον ἀπημπόλησεν, ἐπιχειροῦσιν αὐτῷ τινα μείζονα μαγγανείαν κατα- σκευάσαι, ὡς αὐτὸς Ιώσηπος μοι κατὰ λεπτότητα ὑφηγήσατο. Απάγουσι γὰρ τὸν ἄθλιον παῖδα μετὰ δύσιν ἡλίου ἐν τοῖς πλησιαίτερον τύμβοις. Πολυάν δρια δέ ἐστιν οὕτως ἐν τῇ πατρίδι καλούμενα σπή- λαια, ἐν πέτραις ὀρυκτὰ κατεσκευασμένα. Ἐκεῖ πα- ραλαβόντες τὸν προειρημένον οἱ ἅμα αὐτῷ γόητες, ἐπῳδάς τινας, καὶ ἐφορκισμούς, καὶ ἐπιτηδεύματα ἀπεδείας ἔμπλεα εἰς αὐτὸν ἐποιοῦντο, καὶ εἰς ὄνομα δρόγυνον γυνὴ πιστὴ μὴ λουέσθω. "Οτι οὐ δεῖ ἱερατικοὺς ἢ κληρικούς, ἢ ἀσκητὰς ἐν βαλανείῳ μετὰ γυναικῶν ἀπολούεσθαι, μηδὲ πάντα Χριστιανὸν ἢ λαϊκόν. κατὰ συγ- κυρίαν συχυρίαν Συκυρίαν Σ, Ὡς οὖν κατίσχυσαν οἱ γόητες· διὰ γὰρ τῆς σφραγίδος τοῦ Χριστοῦ καὶ πιο στεως ἐβοηθήθη ἡ γυνή· τοῦτο τρίτον τῷ Ἰωσήπῳ κατηχήσεως ἔργον ἐγίνετο ὅτι οὐκ ἴσχυσεν, ἔνθα ενο μα Χριστοῦ, καὶ σφραγὶς σταυροῦ, φαρμακείας δύο ναμις. Ἐπὶ τὸν σταυρὸν καταφεύγει, καὶ τὸ παλαιὸν φάρ μακον, καὶ τούτῳ σημειοῦται κατὰ τῶν φόβων, καὶ βοηθὸν ποιεῖται τὸν διωκόμενον, καὶ τὰ ἑξῆς φρικω- δέστερα· ἴσχυσεν ἡ σφραγίς· ἡττῶνται οἱ δαίμονες· λύονται οι φόβοι. Τούς τε βιαιοτά τους καὶ χαλεπωτάτους τῶν δαιμόνων πέμψας ἐπὶ τὴν παρθένον, καὶ ᾐσχυμμένους, καὶ νενικημένους τοῦ σταυροῦ τῷ τύπῳ ἐξ αὐτῶν ἐκείνων ἀναμαθών. τοῦ σταυροῦ τῷ τύπῳ Β. Καὶ τὴν παρθένον Μαρίαν ικετεύουσα βοηθή σαι παρθένῳ κινδυνευούσῃ· Ει ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXX. • A lavare solent. Ac tum forte erat in balneis ingenua ac promiscue. Sic in Const. apost. lib. 1, c. 9, 'Av- Quod impurissimi perditissimique genus exempli Romæ etiam ali- quando fuit. Adrianus autem, auctore Spartiano, lavacra pro sexibus separavit : quod idem ab Ale- xandro postea revocatum. Lampridius: Balnea mi- sta Romæ exhiberi prohibuit; quod quidem jam ante prohibitum Heliogabalus fieri permiserat. Quanto prudentius moderatiusque Romani illi veteres? A quibus hoc manavit institutum, ut filii cum paren- tibus puberes, vel generi non lavarentur, ne paternæ reverentiæ auctoritas minueretur, ait Ambros. Off., cap. 18, et Cic. Off. At vero non Christiani modo quilibet, sed etiam, quod mirandum ac detestan- dum magis est, clerici ipsi cum mulieribus plerum- que lavare consueverant. Quæ flagitiosa licentia cum in Christianis omnibus, tum in posterioribus istis canonum severitate coerceri opus habuit. In Laod. can. : ldem et in Trulla- no vetitum est can. 77. Quod sequitur, imposuit Cornario, qui Sycyriam locum esse credidit; nam antea legebatur, non tamen majusculo ut quidam asserit. aere. Sed & ahp balnei pars est, ut ex Galeno ad Galauc. pridem observatum ab eruditis hominibus; etsi non satis liquet quæ pars illa sit. Nos interim solium reddidimus. muin Annalium conditorem insectatur Casaubonus, quod salutaris illius signi virtute Christianam mu- lierem e tanto castitatis periculo liberatam ab Epi- phanio dici putet. Quod Epiphanium voluisse ne- gat; sed nec ullam in signo crucis ad efficienda mi- racula propriam inesse virtutem: neque vero aliter quam ut piam cæremoniam adhibitam in Ecclesia veteri, quæ orationi adjuncta animos fidelium ad Christ crucem eveheret. Tum ita subjicit: Quis negare audebit aliud hoc esse, quam quod scribit Baronius dicere Epiphanium, signi crucis virtute il- B mulier eximia corporis venustate ac specie : quam adolescens inveteratæ libidinis aculeo percitus ad- amavit, ac per balnearum solium ambulans latus suum ad mulieris latus affricuit. Illa in nomine Christi semet obsignat; nam Christiana erat : quo minus peccare eam, aut lavare cum viris attine- bat. Sed læc plane imperitis atque idiotis ob igna- viam doctorum accidere solent, qui ejusmodi ho- mines nullis documentis præmuuiunt. Verum ut sua Deus miracula demonstraret, omnibus suis conati- bus patriarcha ille adolescens excidit, cum et add eam misisset, et muneribus sollicitasset, illa vero et internuntios contumeliose a se dimisisset, nec impudici amatoris artibus cessisset. Vill. Igitur socii, comperto juvenis morore, quem ex vehementi mulieris amore ceperat, po- tentiores quasdam præstigias adornånt, ut mihi ipse Josephus accuratissime narrabat. Nam post solis occasum vicinos ad tumulos infelicem pue- rum adducunt. Ibi enim sepulcra sunt, quæ po- lyandria vocantur, cavernæ nimirum rupibus in- cisa. Quo cum illum adduxissent, magica quædam carmina et exsecrationes, atque impietatis plenis- simas artes adolescentis causa, concepto etiam nomine mulieris, expediunt. Interim divino nulu lam mulierculam fuisse periculo ereptam? Hæc ille. Sed quam iniqua sit, ut in plerisque aliis, Casatl- boni illa castigatio, quamque oscitanter hanc Epi- phanii historiam legerit, ex eo satis apparet, quod C num. scripsit Epiphanius : Quid aliud Epiphanius narrat, quam crucis præcipue signum et invocationein nominis Christi mulieri præsidium attulisse? Infinita sunt antiquo- rum PP. testimonia, quibus illud, quod Casaubo nus negat, efficitur, veterem Ecclesiam vim quam · dam salutari crucis signo tribuisse. Cætera ut omit- tam, unus omnium instar erit Nazianzeni locus ex orat. tu contra Julianum, ubi perfidum illum trans- fugam narrat, summo suo in metu ac discrimine ad crucis confugisse signum, eoque dæmones fugasse : Nec absimile eo, quod de sancta Justina proditum est, quæ cum a juvene quodam ad libidinem Cypriani magi artibus pelliceretur, immissum sibi dæmonem eodem crucis signo repu- lit : quod ex Eudocia Augusta orat. De sancto Cy- priano refert Photius num. : Igitur perinde ut altera illa, Justina dæmonem ſugavit. Neque crucis duntaxat expressa figura, sed etiam, Mariæ Virginis in- vocatione, ut Nazianzenus oral. xvii scriptum reli- quit : virginem Mariam rogans, ut periclitanti virgini opem ferret. Quæ tanti Patris auctoritas hodiernæ sectæ imperitiam impie- tatemque condemnat. D (22) Διιὼν ἐν τῷ ἀέρι. Cornar., deambulans in (23) Ἡ δὲ ἑαυτὴν ἐσφραγίσατο. Hic illustrissi-

δὲ γυνή τις ἐλευθέρα ἔτυχεν ἐν τῷ λουτρῷ, κάλλει διαπρέπουσα εὐμορφίας. Καὶ ὁ νεώτερος, θελχθεὶς τῷ ἔθει τῆς αὐτοῦ ἀκολασίας, διιὼν ἐν τῷ ἀέρι (22), παρενέτριψεν αὐτοῦ τὴν πλευρὰν τῇ πλευρᾷ τοῦ γυ- ναίου. Ἡ δὲ ἑαυτὴν ἐσφραγίσατο (23) εἰς ὄνομα Χρι- στοῦ, οἷα δὴ Χριστιανὴ οὖσα· ᾗ οὔτε ἀνάγκη ἦν παρ ανομεῖν, καὶ ἀνδρογύνως λούεσθαι. Συμβαίνει δὲ ταῦτα τοῖς ἀφελέσι καὶ ἰδιώταις ἀνθρώποις, παρά τὴν τῶν διδασκάλων ῥᾳθυμίαν μὴ ἀσφαλιζομένων διὰ τῆς διδασκαλίας. Όμως ἵνα δείξῃ ὁ Θεὸς τὰ αὑτοῦ θαυμάσια, τοῦ ἐπιχειρήματος το μειράκιον ἀπέτυχε, φημὶ δὲ ὁ πατριάρχης" Διεπέμψατο γὰρ πρὸς αὐτήν, καὶ δῶρα ἐτάξατο. Ἡ δὲ τοὺς διαπεμφθέντας ἐξω υβρίσασα, οὐκ ἐκάμφθη τῇ τοῦ ἀκολάστου ματαιο- εργία. Η΄. Ἐντεῦθεν οἱ συνεργοῦντες αὐτῷ, γνόντες τὴν τοῦ παιδὸς ὀδύνην, ἣν εἰς τὸ γύναιον ἀπημπόλησεν, ἐπιχειροῦσιν αὐτῷ τινα μείζονα μαγγανείαν κατα- σκευάσαι, ὡς αὐτὸς Ιώσηπος μοι κατὰ λεπτότητα ὑφηγήσατο. Απάγουσι γὰρ τὸν ἄθλιον παῖδα μετὰ δύσιν ἡλίου ἐν τοῖς πλησιαίτερον τύμβοις. Πολυάν δρια δέ ἐστιν οὕτως ἐν τῇ πατρίδι καλούμενα σπή- λαια, ἐν πέτραις ὀρυκτὰ κατεσκευασμένα. Ἐκεῖ πα- ραλαβόντες τὸν προειρημένον οἱ ἅμα αὐτῷ γόητες, ἐπῳδάς τινας, καὶ ἐφορκισμούς, καὶ ἐπιτηδεύματα ἀπεδείας ἔμπλεα εἰς αὐτὸν ἐποιοῦντο, καὶ εἰς ὄνομα δρόγυνον γυνὴ πιστὴ μὴ λουέσθω. "Οτι οὐ δεῖ ἱερατικοὺς ἢ κληρικούς, ἢ ἀσκητὰς ἐν βαλανείῳ μετὰ γυναικῶν ἀπολούεσθαι, μηδὲ πάντα Χριστιανὸν ἢ λαϊκόν. κατὰ συγ- κυρίαν συχυρίαν Συκυρίαν Σ, Ὡς οὖν κατίσχυσαν οἱ γόητες· διὰ γὰρ τῆς σφραγίδος τοῦ Χριστοῦ καὶ πιο στεως ἐβοηθήθη ἡ γυνή· τοῦτο τρίτον τῷ Ἰωσήπῳ κατηχήσεως ἔργον ἐγίνετο ὅτι οὐκ ἴσχυσεν, ἔνθα ενο μα Χριστοῦ, καὶ σφραγὶς σταυροῦ, φαρμακείας δύο ναμις. Ἐπὶ τὸν σταυρὸν καταφεύγει, καὶ τὸ παλαιὸν φάρ μακον, καὶ τούτῳ σημειοῦται κατὰ τῶν φόβων, καὶ βοηθὸν ποιεῖται τὸν διωκόμενον, καὶ τὰ ἑξῆς φρικω- δέστερα· ἴσχυσεν ἡ σφραγίς· ἡττῶνται οἱ δαίμονες· λύονται οι φόβοι. Τούς τε βιαιοτά τους καὶ χαλεπωτάτους τῶν δαιμόνων πέμψας ἐπὶ τὴν παρθένον, καὶ ᾐσχυμμένους, καὶ νενικημένους τοῦ σταυροῦ τῷ τύπῳ ἐξ αὐτῶν ἐκείνων ἀναμαθών. τοῦ σταυροῦ τῷ τύπῳ Β. Καὶ τὴν παρθένον Μαρίαν ικετεύουσα βοηθή σαι παρθένῳ κινδυνευούσῃ· Ει ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXX. • A lavare solent. Ac tum forte erat in balneis ingenua ac promiscue. Sic in Const. apost. lib. 1, c. 9, 'Av- Quod impurissimi perditissimique genus exempli Romæ etiam ali- quando fuit. Adrianus autem, auctore Spartiano, lavacra pro sexibus separavit : quod idem ab Ale- xandro postea revocatum. Lampridius: Balnea mi- sta Romæ exhiberi prohibuit; quod quidem jam ante prohibitum Heliogabalus fieri permiserat. Quanto prudentius moderatiusque Romani illi veteres? A quibus hoc manavit institutum, ut filii cum paren- tibus puberes, vel generi non lavarentur, ne paternæ reverentiæ auctoritas minueretur, ait Ambros. Off., cap. 18, et Cic. Off. At vero non Christiani modo quilibet, sed etiam, quod mirandum ac detestan- dum magis est, clerici ipsi cum mulieribus plerum- que lavare consueverant. Quæ flagitiosa licentia cum in Christianis omnibus, tum in posterioribus istis canonum severitate coerceri opus habuit. In Laod. can. : ldem et in Trulla- no vetitum est can. 77. Quod sequitur, imposuit Cornario, qui Sycyriam locum esse credidit; nam antea legebatur, non tamen majusculo ut quidam asserit. aere. Sed & ahp balnei pars est, ut ex Galeno ad Galauc. pridem observatum ab eruditis hominibus; etsi non satis liquet quæ pars illa sit. Nos interim solium reddidimus. muin Annalium conditorem insectatur Casaubonus, quod salutaris illius signi virtute Christianam mu- lierem e tanto castitatis periculo liberatam ab Epi- phanio dici putet. Quod Epiphanium voluisse ne- gat; sed nec ullam in signo crucis ad efficienda mi- racula propriam inesse virtutem: neque vero aliter quam ut piam cæremoniam adhibitam in Ecclesia veteri, quæ orationi adjuncta animos fidelium ad Christ crucem eveheret. Tum ita subjicit: Quis negare audebit aliud hoc esse, quam quod scribit Baronius dicere Epiphanium, signi crucis virtute il- B mulier eximia corporis venustate ac specie : quam adolescens inveteratæ libidinis aculeo percitus ad- amavit, ac per balnearum solium ambulans latus suum ad mulieris latus affricuit. Illa in nomine Christi semet obsignat; nam Christiana erat : quo minus peccare eam, aut lavare cum viris attine- bat. Sed læc plane imperitis atque idiotis ob igna- viam doctorum accidere solent, qui ejusmodi ho- mines nullis documentis præmuuiunt. Verum ut sua Deus miracula demonstraret, omnibus suis conati- bus patriarcha ille adolescens excidit, cum et add eam misisset, et muneribus sollicitasset, illa vero et internuntios contumeliose a se dimisisset, nec impudici amatoris artibus cessisset. Vill. Igitur socii, comperto juvenis morore, quem ex vehementi mulieris amore ceperat, po- tentiores quasdam præstigias adornånt, ut mihi ipse Josephus accuratissime narrabat. Nam post solis occasum vicinos ad tumulos infelicem pue- rum adducunt. Ibi enim sepulcra sunt, quæ po- lyandria vocantur, cavernæ nimirum rupibus in- cisa. Quo cum illum adduxissent, magica quædam carmina et exsecrationes, atque impietatis plenis- simas artes adolescentis causa, concepto etiam nomine mulieris, expediunt. Interim divino nulu lam mulierculam fuisse periculo ereptam? Hæc ille. Sed quam iniqua sit, ut in plerisque aliis, Casatl- boni illa castigatio, quamque oscitanter hanc Epi- phanii historiam legerit, ex eo satis apparet, quod C num. scripsit Epiphanius : Quid aliud Epiphanius narrat, quam crucis præcipue signum et invocationein nominis Christi mulieri præsidium attulisse? Infinita sunt antiquo- rum PP. testimonia, quibus illud, quod Casaubo nus negat, efficitur, veterem Ecclesiam vim quam · dam salutari crucis signo tribuisse. Cætera ut omit- tam, unus omnium instar erit Nazianzeni locus ex orat. tu contra Julianum, ubi perfidum illum trans- fugam narrat, summo suo in metu ac discrimine ad crucis confugisse signum, eoque dæmones fugasse : Nec absimile eo, quod de sancta Justina proditum est, quæ cum a juvene quodam ad libidinem Cypriani magi artibus pelliceretur, immissum sibi dæmonem eodem crucis signo repu- lit : quod ex Eudocia Augusta orat. De sancto Cy- priano refert Photius num. : Igitur perinde ut altera illa, Justina dæmonem ſugavit. Neque crucis duntaxat expressa figura, sed etiam, Mariæ Virginis in- vocatione, ut Nazianzenus oral. xvii scriptum reli- quit : virginem Mariam rogans, ut periclitanti virgini opem ferret. Quæ tanti Patris auctoritas hodiernæ sectæ imperitiam impie- tatemque condemnat. D (22) Διιὼν ἐν τῷ ἀέρι. Cornar., deambulans in (23) Ἡ δὲ ἑαυτὴν ἐσφραγίσατο. Hic illustrissi-

ΧΧΧ. - εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ καὶ παρ᾽ ἄλλου τινὸς τὸ τοιοῦτον ἤκουσα Α ἔτι ὄντος Ἰουδαίου διὰ τὸν τῶν Ἰουδαίων φόβον, ἀνα- μέσον δὲ Χριστιανῶν πολλάκις διατρίβοντος, καὶ Χριστιανούς τιμῶντός τε καὶ ἀγαπῶντος, συνοδεύ σαντός μοι ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Βαιθήλ καὶ Ἐφραὶμ ἐπὶ τὴν ὀρεινὴν ἀνερχομένῳ ἀπὸ τῆς Ἱεριχούς, καὶ ἀν- τιβάλλοντι πρὸς αὐτὸν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρου σίας, καὶ αὐτοῦ μὴ ἀντιλέγοντος. Θαυμάζοντι δέ μοι, καὶ ἐρωτῶντι αὐτὸν τὴν αἰτίαν (ἦν γὰρ καὶ νομόμα θὴς καὶ δυνάμενος ἀντιλέγειν), τίνος χάριν οὐκ ἀντι- λέγει, ἀλλὰ πείθεται περὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἀκούων τὰ τοσαῦτα· ἀπεκάλυψέ μοι καὶ οὗτος, ὡς μέλλων τελευτἂν ἤκουσε παρ' αὐτῶν εἰς ἀκοὴν ὠτίου ἐν ψιθυρισμῷ, ὅτι Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ σταυρω- Θεὶς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ μέλλει σε κρίνειν. Ἀλλὰ ταῦτά μοι περὶ τούτων, καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐνταῦθά μοι ἐξ ἀληθινῆς ἀκοῆς παρακείσθω. Β Ր Ι. Ἔτι δὲ ὁ Ἰώσηπος ἐν νόσῳ ἦν, καὶ ἀκούσας παρὰ τοῦ πρεσβυτέρου, ὡς προείπον, μετὰ τῶν ἄλ λων, ὅτι Ἰησοῦς Χριστός σε κρινεῖ, ἔτι ἐσκληρύνετο. 'Ο δὲ Κύριος πάλιν πρὸς αὐτὸν κατὰ τὴν αὐτοῦ φιλ- ανθρωπίαν δι' δράματος ἐνυπνίου, Ιδού, φησὶν, ἰῶμαί σε· ἀλλὰ ἀναστὰς πίστευε. ᾿Αναστὰς δὲ πάλιν ἀπὸ τῆς νόσου, οὐκ ἐπίστευσεν. Υγιαίνοντι δὲ αὐτῷ, φαίνεται ὁ Κύριος πάλιν κατ' όναρ, ἐγκαλῶν αὐτῷ δι᾽ ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπίστευσεν. Ἐπαγγέλλεται δὲ αὐτῷ λέγων ὁ Κύριος ὅτι, Εἰς πληροφορίαν πίστεως, εἴ τι βούλει ἐν ὀνόματί μου θεοσήμειον ἐργάσασθαι, ἐπι- κάλεσαι, κἀγὼ ποιήσω. Μαινόμενος δέ τις ἦν ἐν τῇ πόλει, ὃς γυμνὸς τὴν πόλιν περιῄει, φημὶ δὲ ἐν Τι- βεριάδι, και πολλάκις ἐνδιδυσκόμενος τὴν ἐσθῆτα διεῤῥήγνυεν, ὡς ἔθος τοῖς τοιούτοις. Ο οὖν Ιώσηπος, βουλόμενος ἐν πείρα γενέσθαι τοῦ ὁράματος, διστά ζων δὲ ἔτι, αἰδοῖ κατείχετο. Παραλαμβάνει γοῦν τοῦτον ἔνδον, καὶ ἀποκλείσας τὴν θύραν, ὕδωρ τε λα βὼν εἰς τὴν χεῖρα, καὶ σφραγίσας αὐτὸ, ἐῤῥάντισεν ἐπὶ τὸν ἐμμανῆ ἄνθρωπον, φήσας· Ἐν ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ Ναζωραίου τοῦ σταυρωθέντος ἔξελθε, τὸ δαι- μόνιον, ἀπ' αὐτοῦ, καὶ ὑγιὴς γένηται. Ὁ δὲ ἄνθρω- πως, ἀνακράξας μέγα, καὶ χαμαὶ πεσών, ἀφρίσας πολλὰ καὶ σπαραχθείς, ἔμεινε πολλὴν ὥραν ἀκίνητος. Ιώσηπος δὲ ὑπενόησε τὸν ἄνθρωπον τεθνάναι. Ὁ δὲ μετὰ ὥραν, διατριψάμενος τὸ πρόσωπον, ἀνέστη· καὶ ' θεώμενος τὴν ἰδίαν γύμνωσιν, ἑαυτὸν ἔκρυψε, καὶ τὰς χεῖρας ἐπὶ τῇ αἰσχύνῃ ἐπετίθει, μηκέτι φέ- ρων ἰδεῖν τὴν ἰδίαν γύμνωσιν. Ιμάτιον δὲ παρ' αυτ τοῦ τοῦ Ἰωσήπου, ἐξ ὧν εἶχεν, ἐνδυθεὶς, εἰς κατά- στασιν συνέσεως καὶ σωφρονισμοῦ ἐλθὼν, τῷ τε ἀνδρὶ πολλὰ εὐχαριστήσας καὶ Θεῷ, γνούς, ὅτι δι' αὐτοῦ ἔτυχε τῆς σωτηρίας, ἐν τῇ πόλει διεφήμιζε τὸν ἄνε δρα, καὶ γνωστὴν ἐγένετο τοῖς ἐκεῖσε Ἰουδαίοις τοῦτο τὸ σημεῖον. Θρύλλος δὲ πολὺς ἠκολούθησεν ἐν τῇ πόλει, λεγόντων· ὅτι Ιώσηπος τὰ γαζοφυλάκια άν οἶξας, καὶ εὑρὼν γεγραμμένον τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀναγνούς, σημεῖα μεγάλα εργάζεται. Ην δε ἀληθὲς τὸ ὑπ' αὐτῶν λεγόμενον, οὐχ ὡς δὲ αὐτοὶ ὑπὸ · γρ. θεασάμενος. * γρ. ἔκρυπτε. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. piam accepi, qui Judæus adhuc ob illorum metum erat, atque inter Christianos persæpe degebat, cos- que et observabat plurimuṁ et amabat: qui per Bethelis Ephraimique solitudinem ab urbe llieri- chuntis ad montium juga tendenti mihi comitem se itineris adjunxit. Huic ego cum de Christi Domini adventu nonnulla proponerem, nulla in re contra- dicebat. Qua re plurimum admiratus, quid causæ tandem esset hominem interrogavi (et erat alioqui legis suæ peritus, ac disputandi sane non expers), cur, inquam, mihi nihil responderet, ac de Christo Jesu Domino nostro mihi consentiret. Ad quæ ille subjecit, moribundum se quandoque a Judais in- susurrari sibi in aurem leviter audisse, Jesus Chri- nenda serie narrasse. Quod insuper ab alio quo- D stus crucifixus Dei Filius de te judicabit. Sed haec hactenus, quod ad rem præsentem attinet, revera ut accepimus dicta sunto. X. Redeo jain ad Josephum. Is cum in morbo adhuc esset, et a seniore inter alia hæc quæ dixi- mus inaudisset, Jesus Christus de te judicabit, ani- mum nihilominus obfirmabat. Igitur Dominus pro ingenti sua erga homines misericordia iterum ei se in somnis objicit, Teque, ait, sanitati restituo'; surge, modo, et nunc demum credito. Verum ubi convaluit, ne tum quidem credidit. lterum ergo recuperata jam sanitate per visum ei Dominus of fertur, et quod nondum credidisset accusat. Inde amplissima quædam promittens sic alloquitur : Ut tibi, inquit, de religionis meæ fide constet, si quod in nomine meo prodigium efficere volueris, meipsum invoca, ego tibi praestabo. Erat in urbe Tiberiade furiosus quidam, nudo corpore circum- cursans, qui cum sæpius indueretur, ut ejusmodi hominum mos est, vestes suas lacerabat. In eo Josephus quæ per visum acceperat experiri gestiens, dubitare tamen nonnihil, ac pudore retardari. Con- firmato tandem animo intra ædes adducit; et oc- clusis foribus aquam manibus hauriens, et amentem illum cruce consignatum aspergens : In nomine, inquit, Jesu Nazareui crucifixi exi, demon, ab hoc Πomine, isque sanus esto. Ad hac ille vociferans et humi procumbens, atque ex ore spumas agens, seseque dilanians diu permansit immobilis, mortuum jam esse Josephus crederet, donec inter- jecto boræ spatio vultum perfricans surrexit. Tum se nudum animadvertens occultare, ac manibus pudenda protegere, eo se habitu corporis esse per- moleste ferre. Denique veste ab Josepho ex iis qua- rum copia erat injecta, sibi restitutus animoque compositus magnas illi secundum Deum gratias egit, cujus se beneficio liberatum agnosceret: eum- demque tota urbe pervulgavit. Ita Judæorum om- nium qui istic erant aures miraculi illius ſama pervasit. Ex quo rumor ingens percrebuit, ita illis jactantibus Josephus aperto gazophylacio scri- êtum Dei nomen invenit, eoque lecto mirifica por- ut

ΧΧΧ. - εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ καὶ παρ᾽ ἄλλου τινὸς τὸ τοιοῦτον ἤκουσα Α ἔτι ὄντος Ἰουδαίου διὰ τὸν τῶν Ἰουδαίων φόβον, ἀνα- μέσον δὲ Χριστιανῶν πολλάκις διατρίβοντος, καὶ Χριστιανούς τιμῶντός τε καὶ ἀγαπῶντος, συνοδεύ σαντός μοι ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Βαιθήλ καὶ Ἐφραὶμ ἐπὶ τὴν ὀρεινὴν ἀνερχομένῳ ἀπὸ τῆς Ἱεριχούς, καὶ ἀν- τιβάλλοντι πρὸς αὐτὸν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρου σίας, καὶ αὐτοῦ μὴ ἀντιλέγοντος. Θαυμάζοντι δέ μοι, καὶ ἐρωτῶντι αὐτὸν τὴν αἰτίαν (ἦν γὰρ καὶ νομόμα θὴς καὶ δυνάμενος ἀντιλέγειν), τίνος χάριν οὐκ ἀντι- λέγει, ἀλλὰ πείθεται περὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἀκούων τὰ τοσαῦτα· ἀπεκάλυψέ μοι καὶ οὗτος, ὡς μέλλων τελευτἂν ἤκουσε παρ' αὐτῶν εἰς ἀκοὴν ὠτίου ἐν ψιθυρισμῷ, ὅτι Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ σταυρω- Θεὶς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ μέλλει σε κρίνειν. Ἀλλὰ ταῦτά μοι περὶ τούτων, καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐνταῦθά μοι ἐξ ἀληθινῆς ἀκοῆς παρακείσθω. Β Ր Ι. Ἔτι δὲ ὁ Ἰώσηπος ἐν νόσῳ ἦν, καὶ ἀκούσας παρὰ τοῦ πρεσβυτέρου, ὡς προείπον, μετὰ τῶν ἄλ λων, ὅτι Ἰησοῦς Χριστός σε κρινεῖ, ἔτι ἐσκληρύνετο. 'Ο δὲ Κύριος πάλιν πρὸς αὐτὸν κατὰ τὴν αὐτοῦ φιλ- ανθρωπίαν δι' δράματος ἐνυπνίου, Ιδού, φησὶν, ἰῶμαί σε· ἀλλὰ ἀναστὰς πίστευε. ᾿Αναστὰς δὲ πάλιν ἀπὸ τῆς νόσου, οὐκ ἐπίστευσεν. Υγιαίνοντι δὲ αὐτῷ, φαίνεται ὁ Κύριος πάλιν κατ' όναρ, ἐγκαλῶν αὐτῷ δι᾽ ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπίστευσεν. Ἐπαγγέλλεται δὲ αὐτῷ λέγων ὁ Κύριος ὅτι, Εἰς πληροφορίαν πίστεως, εἴ τι βούλει ἐν ὀνόματί μου θεοσήμειον ἐργάσασθαι, ἐπι- κάλεσαι, κἀγὼ ποιήσω. Μαινόμενος δέ τις ἦν ἐν τῇ πόλει, ὃς γυμνὸς τὴν πόλιν περιῄει, φημὶ δὲ ἐν Τι- βεριάδι, και πολλάκις ἐνδιδυσκόμενος τὴν ἐσθῆτα διεῤῥήγνυεν, ὡς ἔθος τοῖς τοιούτοις. Ο οὖν Ιώσηπος, βουλόμενος ἐν πείρα γενέσθαι τοῦ ὁράματος, διστά ζων δὲ ἔτι, αἰδοῖ κατείχετο. Παραλαμβάνει γοῦν τοῦτον ἔνδον, καὶ ἀποκλείσας τὴν θύραν, ὕδωρ τε λα βὼν εἰς τὴν χεῖρα, καὶ σφραγίσας αὐτὸ, ἐῤῥάντισεν ἐπὶ τὸν ἐμμανῆ ἄνθρωπον, φήσας· Ἐν ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ Ναζωραίου τοῦ σταυρωθέντος ἔξελθε, τὸ δαι- μόνιον, ἀπ' αὐτοῦ, καὶ ὑγιὴς γένηται. Ὁ δὲ ἄνθρω- πως, ἀνακράξας μέγα, καὶ χαμαὶ πεσών, ἀφρίσας πολλὰ καὶ σπαραχθείς, ἔμεινε πολλὴν ὥραν ἀκίνητος. Ιώσηπος δὲ ὑπενόησε τὸν ἄνθρωπον τεθνάναι. Ὁ δὲ μετὰ ὥραν, διατριψάμενος τὸ πρόσωπον, ἀνέστη· καὶ ' θεώμενος τὴν ἰδίαν γύμνωσιν, ἑαυτὸν ἔκρυψε, καὶ τὰς χεῖρας ἐπὶ τῇ αἰσχύνῃ ἐπετίθει, μηκέτι φέ- ρων ἰδεῖν τὴν ἰδίαν γύμνωσιν. Ιμάτιον δὲ παρ' αυτ τοῦ τοῦ Ἰωσήπου, ἐξ ὧν εἶχεν, ἐνδυθεὶς, εἰς κατά- στασιν συνέσεως καὶ σωφρονισμοῦ ἐλθὼν, τῷ τε ἀνδρὶ πολλὰ εὐχαριστήσας καὶ Θεῷ, γνούς, ὅτι δι' αὐτοῦ ἔτυχε τῆς σωτηρίας, ἐν τῇ πόλει διεφήμιζε τὸν ἄνε δρα, καὶ γνωστὴν ἐγένετο τοῖς ἐκεῖσε Ἰουδαίοις τοῦτο τὸ σημεῖον. Θρύλλος δὲ πολὺς ἠκολούθησεν ἐν τῇ πόλει, λεγόντων· ὅτι Ιώσηπος τὰ γαζοφυλάκια άν οἶξας, καὶ εὑρὼν γεγραμμένον τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀναγνούς, σημεῖα μεγάλα εργάζεται. Ην δε ἀληθὲς τὸ ὑπ' αὐτῶν λεγόμενον, οὐχ ὡς δὲ αὐτοὶ ὑπὸ · γρ. θεασάμενος. * γρ. ἔκρυπτε. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. piam accepi, qui Judæus adhuc ob illorum metum erat, atque inter Christianos persæpe degebat, cos- que et observabat plurimuṁ et amabat: qui per Bethelis Ephraimique solitudinem ab urbe llieri- chuntis ad montium juga tendenti mihi comitem se itineris adjunxit. Huic ego cum de Christi Domini adventu nonnulla proponerem, nulla in re contra- dicebat. Qua re plurimum admiratus, quid causæ tandem esset hominem interrogavi (et erat alioqui legis suæ peritus, ac disputandi sane non expers), cur, inquam, mihi nihil responderet, ac de Christo Jesu Domino nostro mihi consentiret. Ad quæ ille subjecit, moribundum se quandoque a Judais in- susurrari sibi in aurem leviter audisse, Jesus Chri- nenda serie narrasse. Quod insuper ab alio quo- D stus crucifixus Dei Filius de te judicabit. Sed haec hactenus, quod ad rem præsentem attinet, revera ut accepimus dicta sunto. X. Redeo jain ad Josephum. Is cum in morbo adhuc esset, et a seniore inter alia hæc quæ dixi- mus inaudisset, Jesus Christus de te judicabit, ani- mum nihilominus obfirmabat. Igitur Dominus pro ingenti sua erga homines misericordia iterum ei se in somnis objicit, Teque, ait, sanitati restituo'; surge, modo, et nunc demum credito. Verum ubi convaluit, ne tum quidem credidit. lterum ergo recuperata jam sanitate per visum ei Dominus of fertur, et quod nondum credidisset accusat. Inde amplissima quædam promittens sic alloquitur : Ut tibi, inquit, de religionis meæ fide constet, si quod in nomine meo prodigium efficere volueris, meipsum invoca, ego tibi praestabo. Erat in urbe Tiberiade furiosus quidam, nudo corpore circum- cursans, qui cum sæpius indueretur, ut ejusmodi hominum mos est, vestes suas lacerabat. In eo Josephus quæ per visum acceperat experiri gestiens, dubitare tamen nonnihil, ac pudore retardari. Con- firmato tandem animo intra ædes adducit; et oc- clusis foribus aquam manibus hauriens, et amentem illum cruce consignatum aspergens : In nomine, inquit, Jesu Nazareui crucifixi exi, demon, ab hoc Πomine, isque sanus esto. Ad hac ille vociferans et humi procumbens, atque ex ore spumas agens, seseque dilanians diu permansit immobilis, mortuum jam esse Josephus crederet, donec inter- jecto boræ spatio vultum perfricans surrexit. Tum se nudum animadvertens occultare, ac manibus pudenda protegere, eo se habitu corporis esse per- moleste ferre. Denique veste ab Josepho ex iis qua- rum copia erat injecta, sibi restitutus animoque compositus magnas illi secundum Deum gratias egit, cujus se beneficio liberatum agnosceret: eum- demque tota urbe pervulgavit. Ita Judæorum om- nium qui istic erant aures miraculi illius ſama pervasit. Ex quo rumor ingens percrebuit, ita illis jactantibus Josephus aperto gazophylacio scri- êtum Dei nomen invenit, eoque lecto mirifica por- ut

ΧΧΧ. - εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ καὶ παρ᾽ ἄλλου τινὸς τὸ τοιοῦτον ἤκουσα Α ἔτι ὄντος Ἰουδαίου διὰ τὸν τῶν Ἰουδαίων φόβον, ἀνα- μέσον δὲ Χριστιανῶν πολλάκις διατρίβοντος, καὶ Χριστιανούς τιμῶντός τε καὶ ἀγαπῶντος, συνοδεύ σαντός μοι ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Βαιθήλ καὶ Ἐφραὶμ ἐπὶ τὴν ὀρεινὴν ἀνερχομένῳ ἀπὸ τῆς Ἱεριχούς, καὶ ἀν- τιβάλλοντι πρὸς αὐτὸν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρου σίας, καὶ αὐτοῦ μὴ ἀντιλέγοντος. Θαυμάζοντι δέ μοι, καὶ ἐρωτῶντι αὐτὸν τὴν αἰτίαν (ἦν γὰρ καὶ νομόμα θὴς καὶ δυνάμενος ἀντιλέγειν), τίνος χάριν οὐκ ἀντι- λέγει, ἀλλὰ πείθεται περὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἀκούων τὰ τοσαῦτα· ἀπεκάλυψέ μοι καὶ οὗτος, ὡς μέλλων τελευτἂν ἤκουσε παρ' αὐτῶν εἰς ἀκοὴν ὠτίου ἐν ψιθυρισμῷ, ὅτι Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ σταυρω- Θεὶς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ μέλλει σε κρίνειν. Ἀλλὰ ταῦτά μοι περὶ τούτων, καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐνταῦθά μοι ἐξ ἀληθινῆς ἀκοῆς παρακείσθω. Β Ր Ι. Ἔτι δὲ ὁ Ἰώσηπος ἐν νόσῳ ἦν, καὶ ἀκούσας παρὰ τοῦ πρεσβυτέρου, ὡς προείπον, μετὰ τῶν ἄλ λων, ὅτι Ἰησοῦς Χριστός σε κρινεῖ, ἔτι ἐσκληρύνετο. 'Ο δὲ Κύριος πάλιν πρὸς αὐτὸν κατὰ τὴν αὐτοῦ φιλ- ανθρωπίαν δι' δράματος ἐνυπνίου, Ιδού, φησὶν, ἰῶμαί σε· ἀλλὰ ἀναστὰς πίστευε. ᾿Αναστὰς δὲ πάλιν ἀπὸ τῆς νόσου, οὐκ ἐπίστευσεν. Υγιαίνοντι δὲ αὐτῷ, φαίνεται ὁ Κύριος πάλιν κατ' όναρ, ἐγκαλῶν αὐτῷ δι᾽ ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπίστευσεν. Ἐπαγγέλλεται δὲ αὐτῷ λέγων ὁ Κύριος ὅτι, Εἰς πληροφορίαν πίστεως, εἴ τι βούλει ἐν ὀνόματί μου θεοσήμειον ἐργάσασθαι, ἐπι- κάλεσαι, κἀγὼ ποιήσω. Μαινόμενος δέ τις ἦν ἐν τῇ πόλει, ὃς γυμνὸς τὴν πόλιν περιῄει, φημὶ δὲ ἐν Τι- βεριάδι, και πολλάκις ἐνδιδυσκόμενος τὴν ἐσθῆτα διεῤῥήγνυεν, ὡς ἔθος τοῖς τοιούτοις. Ο οὖν Ιώσηπος, βουλόμενος ἐν πείρα γενέσθαι τοῦ ὁράματος, διστά ζων δὲ ἔτι, αἰδοῖ κατείχετο. Παραλαμβάνει γοῦν τοῦτον ἔνδον, καὶ ἀποκλείσας τὴν θύραν, ὕδωρ τε λα βὼν εἰς τὴν χεῖρα, καὶ σφραγίσας αὐτὸ, ἐῤῥάντισεν ἐπὶ τὸν ἐμμανῆ ἄνθρωπον, φήσας· Ἐν ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ Ναζωραίου τοῦ σταυρωθέντος ἔξελθε, τὸ δαι- μόνιον, ἀπ' αὐτοῦ, καὶ ὑγιὴς γένηται. Ὁ δὲ ἄνθρω- πως, ἀνακράξας μέγα, καὶ χαμαὶ πεσών, ἀφρίσας πολλὰ καὶ σπαραχθείς, ἔμεινε πολλὴν ὥραν ἀκίνητος. Ιώσηπος δὲ ὑπενόησε τὸν ἄνθρωπον τεθνάναι. Ὁ δὲ μετὰ ὥραν, διατριψάμενος τὸ πρόσωπον, ἀνέστη· καὶ ' θεώμενος τὴν ἰδίαν γύμνωσιν, ἑαυτὸν ἔκρυψε, καὶ τὰς χεῖρας ἐπὶ τῇ αἰσχύνῃ ἐπετίθει, μηκέτι φέ- ρων ἰδεῖν τὴν ἰδίαν γύμνωσιν. Ιμάτιον δὲ παρ' αυτ τοῦ τοῦ Ἰωσήπου, ἐξ ὧν εἶχεν, ἐνδυθεὶς, εἰς κατά- στασιν συνέσεως καὶ σωφρονισμοῦ ἐλθὼν, τῷ τε ἀνδρὶ πολλὰ εὐχαριστήσας καὶ Θεῷ, γνούς, ὅτι δι' αὐτοῦ ἔτυχε τῆς σωτηρίας, ἐν τῇ πόλει διεφήμιζε τὸν ἄνε δρα, καὶ γνωστὴν ἐγένετο τοῖς ἐκεῖσε Ἰουδαίοις τοῦτο τὸ σημεῖον. Θρύλλος δὲ πολὺς ἠκολούθησεν ἐν τῇ πόλει, λεγόντων· ὅτι Ιώσηπος τὰ γαζοφυλάκια άν οἶξας, καὶ εὑρὼν γεγραμμένον τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀναγνούς, σημεῖα μεγάλα εργάζεται. Ην δε ἀληθὲς τὸ ὑπ' αὐτῶν λεγόμενον, οὐχ ὡς δὲ αὐτοὶ ὑπὸ · γρ. θεασάμενος. * γρ. ἔκρυπτε. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. piam accepi, qui Judæus adhuc ob illorum metum erat, atque inter Christianos persæpe degebat, cos- que et observabat plurimuṁ et amabat: qui per Bethelis Ephraimique solitudinem ab urbe llieri- chuntis ad montium juga tendenti mihi comitem se itineris adjunxit. Huic ego cum de Christi Domini adventu nonnulla proponerem, nulla in re contra- dicebat. Qua re plurimum admiratus, quid causæ tandem esset hominem interrogavi (et erat alioqui legis suæ peritus, ac disputandi sane non expers), cur, inquam, mihi nihil responderet, ac de Christo Jesu Domino nostro mihi consentiret. Ad quæ ille subjecit, moribundum se quandoque a Judais in- susurrari sibi in aurem leviter audisse, Jesus Chri- nenda serie narrasse. Quod insuper ab alio quo- D stus crucifixus Dei Filius de te judicabit. Sed haec hactenus, quod ad rem præsentem attinet, revera ut accepimus dicta sunto. X. Redeo jain ad Josephum. Is cum in morbo adhuc esset, et a seniore inter alia hæc quæ dixi- mus inaudisset, Jesus Christus de te judicabit, ani- mum nihilominus obfirmabat. Igitur Dominus pro ingenti sua erga homines misericordia iterum ei se in somnis objicit, Teque, ait, sanitati restituo'; surge, modo, et nunc demum credito. Verum ubi convaluit, ne tum quidem credidit. lterum ergo recuperata jam sanitate per visum ei Dominus of fertur, et quod nondum credidisset accusat. Inde amplissima quædam promittens sic alloquitur : Ut tibi, inquit, de religionis meæ fide constet, si quod in nomine meo prodigium efficere volueris, meipsum invoca, ego tibi praestabo. Erat in urbe Tiberiade furiosus quidam, nudo corpore circum- cursans, qui cum sæpius indueretur, ut ejusmodi hominum mos est, vestes suas lacerabat. In eo Josephus quæ per visum acceperat experiri gestiens, dubitare tamen nonnihil, ac pudore retardari. Con- firmato tandem animo intra ædes adducit; et oc- clusis foribus aquam manibus hauriens, et amentem illum cruce consignatum aspergens : In nomine, inquit, Jesu Nazareui crucifixi exi, demon, ab hoc Πomine, isque sanus esto. Ad hac ille vociferans et humi procumbens, atque ex ore spumas agens, seseque dilanians diu permansit immobilis, mortuum jam esse Josephus crederet, donec inter- jecto boræ spatio vultum perfricans surrexit. Tum se nudum animadvertens occultare, ac manibus pudenda protegere, eo se habitu corporis esse per- moleste ferre. Denique veste ab Josepho ex iis qua- rum copia erat injecta, sibi restitutus animoque compositus magnas illi secundum Deum gratias egit, cujus se beneficio liberatum agnosceret: eum- demque tota urbe pervulgavit. Ita Judæorum om- nium qui istic erant aures miraculi illius ſama pervasit. Ex quo rumor ingens percrebuit, ita illis jactantibus Josephus aperto gazophylacio scri- êtum Dei nomen invenit, eoque lecto mirifica por- ut

γὰρ αὐτὸν κατέστησε (27), φήσας αὐτῷ αἰτεῖν πάλιν ὁ βούλεται. Ὁ δὲ οὐδὲν ᾐτήσατο πλὴν τοῦτο μέγιστον χάρισμα τυχεῖν παρὰ τοῦ βασιλέως, τὸ ἐπιτραπῆναι, καὶ διὰ προστάγματος βασιλικοῦ οἰκοδομήσαι Χριστῷ ἐκκλησίας ἐν ταῖς πόλεσι καὶ κώμαις τῶν Ἰουδαίων. Ένθα τις οὐδέποτε ίσχυσεν οἰκοδομῆσαι ἐκκλησίας, διὰ τὸ μήτε Ἕλληνα μήτε Σαμαρείτην μήτε Χριστια νὸν μέσον αὐτῶν εἶναι. Τοῦτο δὲ μάλιστα ἐν Τιβε- ριάδι, καὶ ἐν Διοκαισαρείᾳ, τῇ καὶ Σεπφουρὶν, καὶ ἐν Ναζαρέτ, καὶ ἐν Καφαρναούμ, φυλάσσεται παρ' αὐτοῖς τοῦ μὴ εἶναί τινα ἄλλου ἔθνους. ΙΒ'. Λαβὼν δὲ ὁ Ἰώσηπος τὰ γράμματα καὶ τὴν ἐξουσία, μετὰ τοῦ ἀξιώματος ἐπὶ τὴν Τιβεριάδα ἧκεν, ἔχων καὶ ἐπιστολὰς ἀπὸ τῶν βασιλικῶν ἀναλί- σκειν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὀψωνίοις παρὰ τοῦ βασιλέως τετιμημένος. "Αρχεται γοῦν ἐν Τιβεριάδι κτίζειν. β Ναὸς δὲ μέγιστος ἐν τῇ πόλει προϋπῆρχε· τάχα, οἶμαι, Αδριάνειον τοῦτο ἐκάλουν. Ατελὲς δὲ τοῦτο τὸ ᾿Αδριάνειον διαμένον τάχα οἱ πολῖται εἰς δημόσιον λουτρὸν ἐπειρῶντο ἐπισκευάσαι. Ὅπερ εὑρὼν ὁ Ἰώ σηπος ἐκ τούτου την πρόφασιν ἔσχε. Καὶ ὡς ἤδη εὗρε διὰ τετραπήχων λίθων τετραπέδων. ἕως ὕψους τινὸς ἀνεγηγερμένον, ἐντεῦθεν ἄρχεται ποιεῖσθαι τῆς ἐκκλησίας τὴν ἐπιμέλειαν. Ασβέστου δὲ ἦν χρεία καὶ τῆς ἄλλης ύλης. Καμίνους τοίνυν ἔξωθεν τῆς πόλεως πολλὰς προσέταξε γενέσθαι, τάχα τὸν ἀριθμὸν ἑπτά· φούρνακας δὲ ἐπιχωρίως ταύτας καλοῦσιν. Οἱ δὲ δεινοὶ, καὶ πρὸς πᾶν ἐπιχείρημα εύτολμοι Ἰουδαῖοι, τῆς παρ' αὐτοῖς ἀεὶ γινομένης μαγγανείας οὐκ ἀπὸ είχοντο. Μαγείαις γάρ τισι καὶ περιεργίαις τὸ πῦρ καταδῆσαι οἱ γεννᾶδαι Ἰουδαῖοι ἐπετρίβησαν· ἀλλ' οὐκ εἰς τέλος ἴσχυσαν. Ἤργει γοῦν τὸ πῦρ, καὶ οὐκ ἔπραττεν, ἀλλὰ τῆς ἰδίας, ὡς εἰπεῖν, φύσεως ἐκτὸς ἐγένετο. ὡς δὲ οἱ τὴν καυστικὴν ὕλην παραβάλλειν τῷ πυρὶ ἐπιτεταγμένοι, φημὶ δὲ ῥώπακας, εἴτ᾿ οὖν φρύγανα, παραθέντες οὐκ ἐνήργουν, τῷ Ἰωσήπῳ τὸ πραχθὲν ἐσήμαναν. Δηχθεὶς οὖν τὴν φρένα ὁ ἀνὴρ, καὶ ζήλῳ ἀρθεὶς τῷ πρὸς τὸν Κύριον, έδραμεν ἔξω τῆς πόλεως· καὶ ὕδωρ κελεύσας ἐνεχθῆναι ἐν ἄγγει, ἐν καμψάκῃ φημί, κακούβιον δὲ τοῦτο (28) οἱ ἐπι- χώριοι καλοῦσι, λαβὼν τὸ αὐτὸ ἄγγος τοῦ ὕδατος ἐν- δέλτοι σφυρήλατοι ὁπόσα ταῖς δέλτοις ἀκολουθεῖ ταῖς σφυρηλάτοις, μοc δέλτους σφυρηλάτους μακρόν κατάλογον τῆς τρυφῆς, καὶ τῆς εὐπαθείας ταῖς δέλτοις ἀκολουθεῖ ταῖς σφυρηλάτοις. ἐπ' ἐκείνῃ τῇ δέλτῳ, πολιαρ χίαν, ἣν οὐκ ἐποίησαν έλε- φαντουργοί οὐδὲ χρυσοχόοι, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. A mi beneficii loco postulavit, sibi ut in Judæorum pagis omnibus et oppidis exstruendarum in Christi honorem ecclesiarum potestas imperatoris edicto fieret. Quibus in locis nemo unquam ecclesias ædi- ficare potuerat; quod nullus inter eos neque gen- tilis, neque Samaritanus, neque Christianus habi- taret. Praesertimque Tiberiade, Diocasareæ, quae et Sephurim dicitur, Nazareti, Capharnaumi, ubi di- ligenter hoc observant, nemo ut gentis alterius do- micilium illic habeat. XII. At Josephus acceptis cum ea potestate ac. dignitate litteris Fiberiadem perrexit, unaque et diplomata secum attulit, quibus impensas e fisco caperet, cum privatim ipse stipendia ex eodem ac- ciperet. Igitur Tiberiade ecclesiam difcare cepit. C dignitas nudus sine magistratu ac functione plerum- que titulus fuit ; ut ex Theodosiano codice constat. Hanc Constantinus plerisque, ut refert Eusebius, D concessit. Eadem per honorarios codicillos a principe " conferebatur. Qua de re ad Themistii orat. iv plu- ribus disputavinius, ubi ejusmodi codicilli appellantur a Themistio. In quo ridicula est anonymi conjectoris, qui de suburbicariis nuper scripsit, oscitantia cum pari impudentia conjuncta. Scripserat Themistius oratione illa tv, pag. edit. nostra 117, sc, cum posset omnibus illis ex impe- ratoris liberalitate commodis, ac voluptatibus, de- liciisque perfruί, est, quae tabulas illas consequuntur malleo ductiles, communibus illis fructibus fuisse contentum, quos cives cæteri publicis tesseris at- que imperatoris largitione consequerentur. Hoc in loco conjector nihil aliud quam tesseras esse contendit. Verum quid esse potest absurdius, quam ex tesseris illis frumentariis cre- dere illum redundare posse? Presertim cum, uti PATROL. GR. XLI. Erat in eadem urbe templum ingens olim exstru- clum, quod Adrianium, nisi fallor, appellabant. Quod cum imperfectum hactenus mansisset, oppi- dani publicas in balneas commutare studebant. Hoc Josephus nactus, ad id quod animo concepe- rat accommodare instituit. Et ut quadrato lapide quaternum cubitorum certam ad altitudinem ere- ctum invenerat, veteri structuræ novam ecclesiæ molem imponere statuit. Ad id calce viva opus erat, reliquaque omni materia. Igitur caminos extra ur- bem fieri non paucos imperat, septenos circiter, quos vulgo fornaces nominant. Sub hæc Judæi ad audenda quælibet projecti ad usitata ei genti male- ficia confugiunt. Etenim magicis carminibus ac præstigiis vim ignis impedire egregii homines ag- gressi sunt; sed non perpetuo potuerunt. At initio tamen cessabat ignis, nihilque coquebat, naturæ suæ velut officio destitutus. Tum qui suppeditando igni pabulo, virgultis scilicet ac fructicibus erant appositi, cum nihil se proficere animadverterent, rem ad Josephum deferunt. Pupugit ea res homi- nem, statimque cœlesti in Dominum ardore suc- census extra urbem advolat; aquam postulat; aſ- fertur in æneo vase, quod campsǝcen vulgo, illic cacubium vocant. Eo coram omnibus accepto (nam dixi, tesserarum illa commoda, quæ cum cæteris communia caperet, illis opponat, quæ Age vero ; cum orat.v, pag. 166, negal qua hoc est urbis praefecturam, obtinuerat, gloriari sese; sed de alia potius, hoc est imperatoris filio, quem parens fidei suæ commiserat, estue ut fru- mentariam tesseram conjector hic somniet? Ut ad Josephum redeam, confer cum hoc loco quæ Euse- bius net De vita Constantini refert, quanto hic constituendarum ubique ecclesiarum studio flagra- verit, utque easdem publicis sumptibus exædificari voluerit. Habes hic aquæ benedictione consecrata usuɩn in- signem atque fructum. Cui, cum hæc scriberem, alline quiddam ac geminum occurrit apud Photium, num. 96, ex Georgio Alexandrino in Actis sancti Chrysostomi. Ubi inter cætera Eucliæ cujusdam fi- lium refert a B. Chrysostomo aquæ, cui signum crucis impresserat, aspersione desperatissimo a morbo liberatum. (27) Κόμητα γὰρ αὐτὸν κατέστησε. Comitum (28) Κακούβιον δὲ τοῦτο. Forte Κουκούμιον.

γὰρ αὐτὸν κατέστησε (27), φήσας αὐτῷ αἰτεῖν πάλιν ὁ βούλεται. Ὁ δὲ οὐδὲν ᾐτήσατο πλὴν τοῦτο μέγιστον χάρισμα τυχεῖν παρὰ τοῦ βασιλέως, τὸ ἐπιτραπῆναι, καὶ διὰ προστάγματος βασιλικοῦ οἰκοδομήσαι Χριστῷ ἐκκλησίας ἐν ταῖς πόλεσι καὶ κώμαις τῶν Ἰουδαίων. Ένθα τις οὐδέποτε ίσχυσεν οἰκοδομῆσαι ἐκκλησίας, διὰ τὸ μήτε Ἕλληνα μήτε Σαμαρείτην μήτε Χριστια νὸν μέσον αὐτῶν εἶναι. Τοῦτο δὲ μάλιστα ἐν Τιβε- ριάδι, καὶ ἐν Διοκαισαρείᾳ, τῇ καὶ Σεπφουρὶν, καὶ ἐν Ναζαρέτ, καὶ ἐν Καφαρναούμ, φυλάσσεται παρ' αὐτοῖς τοῦ μὴ εἶναί τινα ἄλλου ἔθνους. ΙΒ'. Λαβὼν δὲ ὁ Ἰώσηπος τὰ γράμματα καὶ τὴν ἐξουσία, μετὰ τοῦ ἀξιώματος ἐπὶ τὴν Τιβεριάδα ἧκεν, ἔχων καὶ ἐπιστολὰς ἀπὸ τῶν βασιλικῶν ἀναλί- σκειν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὀψωνίοις παρὰ τοῦ βασιλέως τετιμημένος. "Αρχεται γοῦν ἐν Τιβεριάδι κτίζειν. β Ναὸς δὲ μέγιστος ἐν τῇ πόλει προϋπῆρχε· τάχα, οἶμαι, Αδριάνειον τοῦτο ἐκάλουν. Ατελὲς δὲ τοῦτο τὸ ᾿Αδριάνειον διαμένον τάχα οἱ πολῖται εἰς δημόσιον λουτρὸν ἐπειρῶντο ἐπισκευάσαι. Ὅπερ εὑρὼν ὁ Ἰώ σηπος ἐκ τούτου την πρόφασιν ἔσχε. Καὶ ὡς ἤδη εὗρε διὰ τετραπήχων λίθων τετραπέδων. ἕως ὕψους τινὸς ἀνεγηγερμένον, ἐντεῦθεν ἄρχεται ποιεῖσθαι τῆς ἐκκλησίας τὴν ἐπιμέλειαν. Ασβέστου δὲ ἦν χρεία καὶ τῆς ἄλλης ύλης. Καμίνους τοίνυν ἔξωθεν τῆς πόλεως πολλὰς προσέταξε γενέσθαι, τάχα τὸν ἀριθμὸν ἑπτά· φούρνακας δὲ ἐπιχωρίως ταύτας καλοῦσιν. Οἱ δὲ δεινοὶ, καὶ πρὸς πᾶν ἐπιχείρημα εύτολμοι Ἰουδαῖοι, τῆς παρ' αὐτοῖς ἀεὶ γινομένης μαγγανείας οὐκ ἀπὸ είχοντο. Μαγείαις γάρ τισι καὶ περιεργίαις τὸ πῦρ καταδῆσαι οἱ γεννᾶδαι Ἰουδαῖοι ἐπετρίβησαν· ἀλλ' οὐκ εἰς τέλος ἴσχυσαν. Ἤργει γοῦν τὸ πῦρ, καὶ οὐκ ἔπραττεν, ἀλλὰ τῆς ἰδίας, ὡς εἰπεῖν, φύσεως ἐκτὸς ἐγένετο. ὡς δὲ οἱ τὴν καυστικὴν ὕλην παραβάλλειν τῷ πυρὶ ἐπιτεταγμένοι, φημὶ δὲ ῥώπακας, εἴτ᾿ οὖν φρύγανα, παραθέντες οὐκ ἐνήργουν, τῷ Ἰωσήπῳ τὸ πραχθὲν ἐσήμαναν. Δηχθεὶς οὖν τὴν φρένα ὁ ἀνὴρ, καὶ ζήλῳ ἀρθεὶς τῷ πρὸς τὸν Κύριον, έδραμεν ἔξω τῆς πόλεως· καὶ ὕδωρ κελεύσας ἐνεχθῆναι ἐν ἄγγει, ἐν καμψάκῃ φημί, κακούβιον δὲ τοῦτο (28) οἱ ἐπι- χώριοι καλοῦσι, λαβὼν τὸ αὐτὸ ἄγγος τοῦ ὕδατος ἐν- δέλτοι σφυρήλατοι ὁπόσα ταῖς δέλτοις ἀκολουθεῖ ταῖς σφυρηλάτοις, μοc δέλτους σφυρηλάτους μακρόν κατάλογον τῆς τρυφῆς, καὶ τῆς εὐπαθείας ταῖς δέλτοις ἀκολουθεῖ ταῖς σφυρηλάτοις. ἐπ' ἐκείνῃ τῇ δέλτῳ, πολιαρ χίαν, ἣν οὐκ ἐποίησαν έλε- φαντουργοί οὐδὲ χρυσοχόοι, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. A mi beneficii loco postulavit, sibi ut in Judæorum pagis omnibus et oppidis exstruendarum in Christi honorem ecclesiarum potestas imperatoris edicto fieret. Quibus in locis nemo unquam ecclesias ædi- ficare potuerat; quod nullus inter eos neque gen- tilis, neque Samaritanus, neque Christianus habi- taret. Praesertimque Tiberiade, Diocasareæ, quae et Sephurim dicitur, Nazareti, Capharnaumi, ubi di- ligenter hoc observant, nemo ut gentis alterius do- micilium illic habeat. XII. At Josephus acceptis cum ea potestate ac. dignitate litteris Fiberiadem perrexit, unaque et diplomata secum attulit, quibus impensas e fisco caperet, cum privatim ipse stipendia ex eodem ac- ciperet. Igitur Tiberiade ecclesiam difcare cepit. C dignitas nudus sine magistratu ac functione plerum- que titulus fuit ; ut ex Theodosiano codice constat. Hanc Constantinus plerisque, ut refert Eusebius, D concessit. Eadem per honorarios codicillos a principe " conferebatur. Qua de re ad Themistii orat. iv plu- ribus disputavinius, ubi ejusmodi codicilli appellantur a Themistio. In quo ridicula est anonymi conjectoris, qui de suburbicariis nuper scripsit, oscitantia cum pari impudentia conjuncta. Scripserat Themistius oratione illa tv, pag. edit. nostra 117, sc, cum posset omnibus illis ex impe- ratoris liberalitate commodis, ac voluptatibus, de- liciisque perfruί, est, quae tabulas illas consequuntur malleo ductiles, communibus illis fructibus fuisse contentum, quos cives cæteri publicis tesseris at- que imperatoris largitione consequerentur. Hoc in loco conjector nihil aliud quam tesseras esse contendit. Verum quid esse potest absurdius, quam ex tesseris illis frumentariis cre- dere illum redundare posse? Presertim cum, uti PATROL. GR. XLI. Erat in eadem urbe templum ingens olim exstru- clum, quod Adrianium, nisi fallor, appellabant. Quod cum imperfectum hactenus mansisset, oppi- dani publicas in balneas commutare studebant. Hoc Josephus nactus, ad id quod animo concepe- rat accommodare instituit. Et ut quadrato lapide quaternum cubitorum certam ad altitudinem ere- ctum invenerat, veteri structuræ novam ecclesiæ molem imponere statuit. Ad id calce viva opus erat, reliquaque omni materia. Igitur caminos extra ur- bem fieri non paucos imperat, septenos circiter, quos vulgo fornaces nominant. Sub hæc Judæi ad audenda quælibet projecti ad usitata ei genti male- ficia confugiunt. Etenim magicis carminibus ac præstigiis vim ignis impedire egregii homines ag- gressi sunt; sed non perpetuo potuerunt. At initio tamen cessabat ignis, nihilque coquebat, naturæ suæ velut officio destitutus. Tum qui suppeditando igni pabulo, virgultis scilicet ac fructicibus erant appositi, cum nihil se proficere animadverterent, rem ad Josephum deferunt. Pupugit ea res homi- nem, statimque cœlesti in Dominum ardore suc- census extra urbem advolat; aquam postulat; aſ- fertur in æneo vase, quod campsǝcen vulgo, illic cacubium vocant. Eo coram omnibus accepto (nam dixi, tesserarum illa commoda, quæ cum cæteris communia caperet, illis opponat, quæ Age vero ; cum orat.v, pag. 166, negal qua hoc est urbis praefecturam, obtinuerat, gloriari sese; sed de alia potius, hoc est imperatoris filio, quem parens fidei suæ commiserat, estue ut fru- mentariam tesseram conjector hic somniet? Ut ad Josephum redeam, confer cum hoc loco quæ Euse- bius net De vita Constantini refert, quanto hic constituendarum ubique ecclesiarum studio flagra- verit, utque easdem publicis sumptibus exædificari voluerit. Habes hic aquæ benedictione consecrata usuɩn in- signem atque fructum. Cui, cum hæc scriberem, alline quiddam ac geminum occurrit apud Photium, num. 96, ex Georgio Alexandrino in Actis sancti Chrysostomi. Ubi inter cætera Eucliæ cujusdam fi- lium refert a B. Chrysostomo aquæ, cui signum crucis impresserat, aspersione desperatissimo a morbo liberatum. (27) Κόμητα γὰρ αὐτὸν κατέστησε. Comitum (28) Κακούβιον δὲ τοῦτο. Forte Κουκούμιον.

γὰρ αὐτὸν κατέστησε (27), φήσας αὐτῷ αἰτεῖν πάλιν ὁ βούλεται. Ὁ δὲ οὐδὲν ᾐτήσατο πλὴν τοῦτο μέγιστον χάρισμα τυχεῖν παρὰ τοῦ βασιλέως, τὸ ἐπιτραπῆναι, καὶ διὰ προστάγματος βασιλικοῦ οἰκοδομήσαι Χριστῷ ἐκκλησίας ἐν ταῖς πόλεσι καὶ κώμαις τῶν Ἰουδαίων. Ένθα τις οὐδέποτε ίσχυσεν οἰκοδομῆσαι ἐκκλησίας, διὰ τὸ μήτε Ἕλληνα μήτε Σαμαρείτην μήτε Χριστια νὸν μέσον αὐτῶν εἶναι. Τοῦτο δὲ μάλιστα ἐν Τιβε- ριάδι, καὶ ἐν Διοκαισαρείᾳ, τῇ καὶ Σεπφουρὶν, καὶ ἐν Ναζαρέτ, καὶ ἐν Καφαρναούμ, φυλάσσεται παρ' αὐτοῖς τοῦ μὴ εἶναί τινα ἄλλου ἔθνους. ΙΒ'. Λαβὼν δὲ ὁ Ἰώσηπος τὰ γράμματα καὶ τὴν ἐξουσία, μετὰ τοῦ ἀξιώματος ἐπὶ τὴν Τιβεριάδα ἧκεν, ἔχων καὶ ἐπιστολὰς ἀπὸ τῶν βασιλικῶν ἀναλί- σκειν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὀψωνίοις παρὰ τοῦ βασιλέως τετιμημένος. "Αρχεται γοῦν ἐν Τιβεριάδι κτίζειν. β Ναὸς δὲ μέγιστος ἐν τῇ πόλει προϋπῆρχε· τάχα, οἶμαι, Αδριάνειον τοῦτο ἐκάλουν. Ατελὲς δὲ τοῦτο τὸ ᾿Αδριάνειον διαμένον τάχα οἱ πολῖται εἰς δημόσιον λουτρὸν ἐπειρῶντο ἐπισκευάσαι. Ὅπερ εὑρὼν ὁ Ἰώ σηπος ἐκ τούτου την πρόφασιν ἔσχε. Καὶ ὡς ἤδη εὗρε διὰ τετραπήχων λίθων τετραπέδων. ἕως ὕψους τινὸς ἀνεγηγερμένον, ἐντεῦθεν ἄρχεται ποιεῖσθαι τῆς ἐκκλησίας τὴν ἐπιμέλειαν. Ασβέστου δὲ ἦν χρεία καὶ τῆς ἄλλης ύλης. Καμίνους τοίνυν ἔξωθεν τῆς πόλεως πολλὰς προσέταξε γενέσθαι, τάχα τὸν ἀριθμὸν ἑπτά· φούρνακας δὲ ἐπιχωρίως ταύτας καλοῦσιν. Οἱ δὲ δεινοὶ, καὶ πρὸς πᾶν ἐπιχείρημα εύτολμοι Ἰουδαῖοι, τῆς παρ' αὐτοῖς ἀεὶ γινομένης μαγγανείας οὐκ ἀπὸ είχοντο. Μαγείαις γάρ τισι καὶ περιεργίαις τὸ πῦρ καταδῆσαι οἱ γεννᾶδαι Ἰουδαῖοι ἐπετρίβησαν· ἀλλ' οὐκ εἰς τέλος ἴσχυσαν. Ἤργει γοῦν τὸ πῦρ, καὶ οὐκ ἔπραττεν, ἀλλὰ τῆς ἰδίας, ὡς εἰπεῖν, φύσεως ἐκτὸς ἐγένετο. ὡς δὲ οἱ τὴν καυστικὴν ὕλην παραβάλλειν τῷ πυρὶ ἐπιτεταγμένοι, φημὶ δὲ ῥώπακας, εἴτ᾿ οὖν φρύγανα, παραθέντες οὐκ ἐνήργουν, τῷ Ἰωσήπῳ τὸ πραχθὲν ἐσήμαναν. Δηχθεὶς οὖν τὴν φρένα ὁ ἀνὴρ, καὶ ζήλῳ ἀρθεὶς τῷ πρὸς τὸν Κύριον, έδραμεν ἔξω τῆς πόλεως· καὶ ὕδωρ κελεύσας ἐνεχθῆναι ἐν ἄγγει, ἐν καμψάκῃ φημί, κακούβιον δὲ τοῦτο (28) οἱ ἐπι- χώριοι καλοῦσι, λαβὼν τὸ αὐτὸ ἄγγος τοῦ ὕδατος ἐν- δέλτοι σφυρήλατοι ὁπόσα ταῖς δέλτοις ἀκολουθεῖ ταῖς σφυρηλάτοις, μοc δέλτους σφυρηλάτους μακρόν κατάλογον τῆς τρυφῆς, καὶ τῆς εὐπαθείας ταῖς δέλτοις ἀκολουθεῖ ταῖς σφυρηλάτοις. ἐπ' ἐκείνῃ τῇ δέλτῳ, πολιαρ χίαν, ἣν οὐκ ἐποίησαν έλε- φαντουργοί οὐδὲ χρυσοχόοι, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. A mi beneficii loco postulavit, sibi ut in Judæorum pagis omnibus et oppidis exstruendarum in Christi honorem ecclesiarum potestas imperatoris edicto fieret. Quibus in locis nemo unquam ecclesias ædi- ficare potuerat; quod nullus inter eos neque gen- tilis, neque Samaritanus, neque Christianus habi- taret. Praesertimque Tiberiade, Diocasareæ, quae et Sephurim dicitur, Nazareti, Capharnaumi, ubi di- ligenter hoc observant, nemo ut gentis alterius do- micilium illic habeat. XII. At Josephus acceptis cum ea potestate ac. dignitate litteris Fiberiadem perrexit, unaque et diplomata secum attulit, quibus impensas e fisco caperet, cum privatim ipse stipendia ex eodem ac- ciperet. Igitur Tiberiade ecclesiam difcare cepit. C dignitas nudus sine magistratu ac functione plerum- que titulus fuit ; ut ex Theodosiano codice constat. Hanc Constantinus plerisque, ut refert Eusebius, D concessit. Eadem per honorarios codicillos a principe " conferebatur. Qua de re ad Themistii orat. iv plu- ribus disputavinius, ubi ejusmodi codicilli appellantur a Themistio. In quo ridicula est anonymi conjectoris, qui de suburbicariis nuper scripsit, oscitantia cum pari impudentia conjuncta. Scripserat Themistius oratione illa tv, pag. edit. nostra 117, sc, cum posset omnibus illis ex impe- ratoris liberalitate commodis, ac voluptatibus, de- liciisque perfruί, est, quae tabulas illas consequuntur malleo ductiles, communibus illis fructibus fuisse contentum, quos cives cæteri publicis tesseris at- que imperatoris largitione consequerentur. Hoc in loco conjector nihil aliud quam tesseras esse contendit. Verum quid esse potest absurdius, quam ex tesseris illis frumentariis cre- dere illum redundare posse? Presertim cum, uti PATROL. GR. XLI. Erat in eadem urbe templum ingens olim exstru- clum, quod Adrianium, nisi fallor, appellabant. Quod cum imperfectum hactenus mansisset, oppi- dani publicas in balneas commutare studebant. Hoc Josephus nactus, ad id quod animo concepe- rat accommodare instituit. Et ut quadrato lapide quaternum cubitorum certam ad altitudinem ere- ctum invenerat, veteri structuræ novam ecclesiæ molem imponere statuit. Ad id calce viva opus erat, reliquaque omni materia. Igitur caminos extra ur- bem fieri non paucos imperat, septenos circiter, quos vulgo fornaces nominant. Sub hæc Judæi ad audenda quælibet projecti ad usitata ei genti male- ficia confugiunt. Etenim magicis carminibus ac præstigiis vim ignis impedire egregii homines ag- gressi sunt; sed non perpetuo potuerunt. At initio tamen cessabat ignis, nihilque coquebat, naturæ suæ velut officio destitutus. Tum qui suppeditando igni pabulo, virgultis scilicet ac fructicibus erant appositi, cum nihil se proficere animadverterent, rem ad Josephum deferunt. Pupugit ea res homi- nem, statimque cœlesti in Dominum ardore suc- census extra urbem advolat; aquam postulat; aſ- fertur in æneo vase, quod campsǝcen vulgo, illic cacubium vocant. Eo coram omnibus accepto (nam dixi, tesserarum illa commoda, quæ cum cæteris communia caperet, illis opponat, quæ Age vero ; cum orat.v, pag. 166, negal qua hoc est urbis praefecturam, obtinuerat, gloriari sese; sed de alia potius, hoc est imperatoris filio, quem parens fidei suæ commiserat, estue ut fru- mentariam tesseram conjector hic somniet? Ut ad Josephum redeam, confer cum hoc loco quæ Euse- bius net De vita Constantini refert, quanto hic constituendarum ubique ecclesiarum studio flagra- verit, utque easdem publicis sumptibus exædificari voluerit. Habes hic aquæ benedictione consecrata usuɩn in- signem atque fructum. Cui, cum hæc scriberem, alline quiddam ac geminum occurrit apud Photium, num. 96, ex Georgio Alexandrino in Actis sancti Chrysostomi. Ubi inter cætera Eucliæ cujusdam fi- lium refert a B. Chrysostomo aquæ, cui signum crucis impresserat, aspersione desperatissimo a morbo liberatum. (27) Κόμητα γὰρ αὐτὸν κατέστησε. Comitum (28) Κακούβιον δὲ τοῦτο. Forte Κουκούμιον.

Α ώπιον πάντων (συνηθροίσθη δὲ πλῆθος Ἰουδαίων ἐπὶ τὴν θέαν, τὸ ἀποβησόμενον ἰδεῖν σπουδάζοντες, καὶ ὅ τι ἐπιχειρήσειεν Ιώσηπος πράττειν), μεγάλῃ τῇ φωνῇ ὁ ἀνὴρ σταυροῦ σφραγῖδα ἐπιθεὶς τῷ ἄγγει διὰ τοῦ ἰδίου δακτύλου, καὶ ἐπικαλεσάμενος τὸ ὄνομα Ἰησοῦ, εἶπεν οὕτως· Ἐν ὀνόματι Ἰησοῦ τοῦ Ναζω- ραίου, οὗ ἐσταύρωσαν οἱ πατέρες μου καὶ τούτων πάντων τῶν περιεστώτων, γένηται δύναμις ἐν τούτῳ τῷ ὕδατι εἰς ἀθέτησιν πάσης φαρμακείας καὶ μα γείας, ἧς οὗτοι ἔπραξαν, καὶ εἰς ἑνέργειαν δυνάμεως τῷ πυρὶ εἰς τὸ ἐπιτελεσθῆναι τὸν οἶκον Κυρίου. Καὶ οὕτως λαμβάνει τὸ ὕδωρ ἐν τῇ χειρὶ, καὶ φαίνει ἑκάστῳ φούρνακι ἐκ τοῦ ὕδατος. Καὶ ἀνελύετο μὲν τὰ φάρμακα, τὸ πῦρ δὲ ἐνώπιον πάντων ἀνεβλύπτανεν. Οἱ δὲ παρόντες ὄχλοι, κραυγάσαντες, Εἷς Θεὸς ὁ βοηθῶν τοῖς Χριστιανοῖς, ἀνεχώρησαν. Πολλάκις δὲ κακούντων τὸν ἄνδρα ἐκείνων, εἰς ὕστερον μέρος τι τοῦ ναοῦ ἐν Τιβεριάδι οἰκοδομήσας, καὶ μικρὰν ἐκ- κλησίαν ἀποτελέσας, οὕτως ἐκεῖθεν ἀνεχώρησεν. Ἐν Σκυθοπολει δὲ ἐλθὼν, κατέμεινεν. Ἐν Διοκαισαρεία δὲ καὶ ἄλλαις τισὶ τελείως ᾠκοδόμησε. Ταῦτα δὲ πραχθέντα, καὶ ἐνταῦθά μοι ἐπιμνησθέντα ἕνεκεν τῆς τῶν βίβλων ἑρμηνείας, πῶς ἀπὸ Ἑλληνίδος τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον εἰς Εβραΐδα μετέπεσε, καὶ αἱ Πράξεις τῶν ἀποστόλων, ἕως ὧδε τὰ τῆς ἱστορίας καὶ ὑφηγήσεως ἐχέτω. ΙΓ΄. Ἐπάνειμι δὲ τὴν κατὰ Ἐβίωνος ποιούμενος ἀκολουθίαν. Διὰ γὰρ τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον προϊὼν ὁ λόγος τὴν ἀκολουθίαν εἰς ἡμᾶς ἐλθούσης γνώσεως παραθέσθαι ἠνάγκασεν. Ἐν τῷ γοῦν παρ' αὐτοῖς Εὐαγγελίῳ κατὰ Ματθαῖον ὀνομαζομένῳ, οὐχ ὅλῳ δὲ πληρεστάτῳ, ἀλλὰ νενοθευμένῳ, καὶ ἠχρω- τηριασμένῳ, Εβραϊκὸν δὲ τοῦτο καλοῦσιν, ἐμφέρε ται, ὅτι Εγένετό τις ἀνὴρ ονόματι Ἰησοῦς, καὶ αὐτὸς ὡς ἐτῶν τριάκοντα, ὃς ἐξελέξατο ἡμᾶς. Καὶ ἐλθὼν εἰς Καφαρναούμ, εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν Σίμωνος τοῦ ἐπικληθέντος Πέτρου, καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὑτοῦ εἶπε, Παρερχόμενος παρὰ τὴν λίμνην Τιβε ριάδος ἐξελεξάμην Ιωάννην καὶ Ἰάκωβον υἱοὺς Ζε- βεδαίου, καὶ Σίμωνα, καὶ ᾿Ανδρέαν, καὶ Θαδδαίον, καὶ Σίμωνα τὸν Ζηλωτὴν, καὶ Ἰούδαν τὸν Ἰσκα- ριώτην, και σε τὸν Ματθαῖον καθεζόμενον ἐπὶ τοῦ τελωνίου ἐκάλεσα, καὶ ἠκολούθησάς μοι. Ὑμᾶς οὖν βούλομαι εἶναι δεκαδύο ἀποστόλους, εἰς μαρτύριον τοῦ Ἰσραήλ. Καὶ ἐγένετο Ιωάννης βαπτίζων, καὶ ἀκρίδας, έγ- κρίδας, ἐξῆλθον πρὸς αὐτὸν Φαρισαῖοι, καὶ ἐβαπτίσθησαν, καὶ πᾶσα Ἱεροσόλυμα. Καὶ εἶχεν ὁ Ἰωάννης ἔνδυμα ἀπὸ τριχῶν καμήλου, καὶ ζώνην δερματίνην περὶ τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ· καὶ τὸ βρῶμα αὐτοῦ, φησί, μέλι ἄγριον, οὗ ἡ γεῦσις ἦν τοῦ μάννα (29), ὡς ἐγκρις ἐν ἐλαίῳ· ἵνα δῆθεν μεταστρέψωσι τὸν τῆς ἀληθείας λόγον εἰς ψεῦδος, καὶ ἀντὶ ἀκρίδων ποιήσωσιν ἐγκρί- δας ἐν μέλιτι. Ἡ δὲ ἀρχὴ τοῦ παρ' αὐτοῖ; Εὐαγγε λιον ἔχει, ὅτι Εγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Ηρώδου του βασιλέως τῆς Ἰουδαίας, ἦλθεν Ιωάννης βαπτίζων ὡς ἐγκρὶς ἐν ἐλαίῳ. ἀκρίδας - S. EPIPHANII ad hoc spectaculum Judzorum turba convenerat, ut rei eventum, ac quid tandem Josephus ageret viderent), crucis signum super illud digito ducit, ac Jesu nomen invocans magna voce sic lo- quitur : In nomine Jesu Nazareni, quem mei pari- ter atque horum omnium, qui hic astant, majores in crucem egerunt, hæc aqua vim habeto ad magi- cas artes, maleficiaque omnia restinguenda, quæ isti compararunt, ab eademque vis igni sua resti- tuatur, quo Domini domus absolvi possit. His di- clis, fornacibus singulis aquam aspergit. Ita disso- lutis præstigiis coram omnibus, ignis efferbuit. Quo miraculo commota turba magnis vocibus exclama- vit: Unus est Deus, qui Christianos adjuvat; itaque discessit. Ac sæpe alias vexantibus Judæis tandem veteris templi partem exstruxit, in eaque parvam ecclesiam condidit. Post inde discedens Scythopoli consedit. Diocasareæ porro aliisque in oppidis postremo ecclesias ædificavit. Ad hæc obiter nar- randa digressi fuimus, eorum occasione librorum, qui apud Judæos translati reperiuntur, cujusmodi est Joannis Evangelium, et apostolorum Actus Hebraice conversi. Sed de hac historica relatione hactenus. B XIII. Nunc ad inchoatam de Ebionitis narratio- > nem regredior. Siquidem ob Matthæi Evangelium eo delapsa est oratio, ut ad eam quæ ad aures nostras pervenerat historiam enarrandam necessa- C rio sese converteret. Igitur in eo, quod penes illos est, Matthaei Evangelio, quanquam ne integrum quidem illud habent, sed adulteratum ac mutilum, idque ipsum Hebraicum vocant, ita scriptum est : > Fuisse certum hominem, nomine Jesum, annorum circiter triginta, qui nos elegerit ; qui Capharnaum veniens in Simonis, cognomine Petri, ades ingres- sus est, aperteque ore suo dixit: Cum secundum Tiberiadis locum transirem, Joannem et Jacobum Zebedai filios elegi, et Simonem, et Andream, et Thaddæum, et Simonem Zeloten, et Judam Iscarioten, et te Matthæum ad telonium sedentem vocavi, ac me ipse secutus es. Volo itaque duodecim vos apostolos csse ad testimonium Israelis. Et erat Joannes baptizans, et exierant ad eum Pharisti, et D baptizati sunt, et omnis Hierosolyma. Ipse autem Joannes habebat vestimentum de pil's camelorum et zonam pelliceam circa lumbos suos et cibus ejus erat mel silvestre, cujus sapor erat mannæ similis, velut lagani frizi cum oleo. Quod eo faciunt, ut veritatis sermonem in mendacium commutent, et pro eo quod est lioc est locustas, hoc est epichy:a mellita substituant. Porro Evangelium illorum sic incipit: Factum est in die- > bus Herodis regis Judææ, ut veniret Joannes la- surda interpretatione fucum huic loco faciebant hæretici, ad ea respiciebant, quæe Exod. xv et Num. xi, de manna leguntur : cujus gustus fuisse dici- tur, Sed nec minus ridicule no- stri temporis hæretici quidam vocem pravare conati sunt. (20) Οὗ ἡ γεύσις ἦν τοῦ μάννα. Qui tam al-

Α ώπιον πάντων (συνηθροίσθη δὲ πλῆθος Ἰουδαίων ἐπὶ τὴν θέαν, τὸ ἀποβησόμενον ἰδεῖν σπουδάζοντες, καὶ ὅ τι ἐπιχειρήσειεν Ιώσηπος πράττειν), μεγάλῃ τῇ φωνῇ ὁ ἀνὴρ σταυροῦ σφραγῖδα ἐπιθεὶς τῷ ἄγγει διὰ τοῦ ἰδίου δακτύλου, καὶ ἐπικαλεσάμενος τὸ ὄνομα Ἰησοῦ, εἶπεν οὕτως· Ἐν ὀνόματι Ἰησοῦ τοῦ Ναζω- ραίου, οὗ ἐσταύρωσαν οἱ πατέρες μου καὶ τούτων πάντων τῶν περιεστώτων, γένηται δύναμις ἐν τούτῳ τῷ ὕδατι εἰς ἀθέτησιν πάσης φαρμακείας καὶ μα γείας, ἧς οὗτοι ἔπραξαν, καὶ εἰς ἑνέργειαν δυνάμεως τῷ πυρὶ εἰς τὸ ἐπιτελεσθῆναι τὸν οἶκον Κυρίου. Καὶ οὕτως λαμβάνει τὸ ὕδωρ ἐν τῇ χειρὶ, καὶ φαίνει ἑκάστῳ φούρνακι ἐκ τοῦ ὕδατος. Καὶ ἀνελύετο μὲν τὰ φάρμακα, τὸ πῦρ δὲ ἐνώπιον πάντων ἀνεβλύπτανεν. Οἱ δὲ παρόντες ὄχλοι, κραυγάσαντες, Εἷς Θεὸς ὁ βοηθῶν τοῖς Χριστιανοῖς, ἀνεχώρησαν. Πολλάκις δὲ κακούντων τὸν ἄνδρα ἐκείνων, εἰς ὕστερον μέρος τι τοῦ ναοῦ ἐν Τιβεριάδι οἰκοδομήσας, καὶ μικρὰν ἐκ- κλησίαν ἀποτελέσας, οὕτως ἐκεῖθεν ἀνεχώρησεν. Ἐν Σκυθοπολει δὲ ἐλθὼν, κατέμεινεν. Ἐν Διοκαισαρεία δὲ καὶ ἄλλαις τισὶ τελείως ᾠκοδόμησε. Ταῦτα δὲ πραχθέντα, καὶ ἐνταῦθά μοι ἐπιμνησθέντα ἕνεκεν τῆς τῶν βίβλων ἑρμηνείας, πῶς ἀπὸ Ἑλληνίδος τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον εἰς Εβραΐδα μετέπεσε, καὶ αἱ Πράξεις τῶν ἀποστόλων, ἕως ὧδε τὰ τῆς ἱστορίας καὶ ὑφηγήσεως ἐχέτω. ΙΓ΄. Ἐπάνειμι δὲ τὴν κατὰ Ἐβίωνος ποιούμενος ἀκολουθίαν. Διὰ γὰρ τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον προϊὼν ὁ λόγος τὴν ἀκολουθίαν εἰς ἡμᾶς ἐλθούσης γνώσεως παραθέσθαι ἠνάγκασεν. Ἐν τῷ γοῦν παρ' αὐτοῖς Εὐαγγελίῳ κατὰ Ματθαῖον ὀνομαζομένῳ, οὐχ ὅλῳ δὲ πληρεστάτῳ, ἀλλὰ νενοθευμένῳ, καὶ ἠχρω- τηριασμένῳ, Εβραϊκὸν δὲ τοῦτο καλοῦσιν, ἐμφέρε ται, ὅτι Εγένετό τις ἀνὴρ ονόματι Ἰησοῦς, καὶ αὐτὸς ὡς ἐτῶν τριάκοντα, ὃς ἐξελέξατο ἡμᾶς. Καὶ ἐλθὼν εἰς Καφαρναούμ, εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν Σίμωνος τοῦ ἐπικληθέντος Πέτρου, καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὑτοῦ εἶπε, Παρερχόμενος παρὰ τὴν λίμνην Τιβε ριάδος ἐξελεξάμην Ιωάννην καὶ Ἰάκωβον υἱοὺς Ζε- βεδαίου, καὶ Σίμωνα, καὶ ᾿Ανδρέαν, καὶ Θαδδαίον, καὶ Σίμωνα τὸν Ζηλωτὴν, καὶ Ἰούδαν τὸν Ἰσκα- ριώτην, και σε τὸν Ματθαῖον καθεζόμενον ἐπὶ τοῦ τελωνίου ἐκάλεσα, καὶ ἠκολούθησάς μοι. Ὑμᾶς οὖν βούλομαι εἶναι δεκαδύο ἀποστόλους, εἰς μαρτύριον τοῦ Ἰσραήλ. Καὶ ἐγένετο Ιωάννης βαπτίζων, καὶ ἀκρίδας, έγ- κρίδας, ἐξῆλθον πρὸς αὐτὸν Φαρισαῖοι, καὶ ἐβαπτίσθησαν, καὶ πᾶσα Ἱεροσόλυμα. Καὶ εἶχεν ὁ Ἰωάννης ἔνδυμα ἀπὸ τριχῶν καμήλου, καὶ ζώνην δερματίνην περὶ τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ· καὶ τὸ βρῶμα αὐτοῦ, φησί, μέλι ἄγριον, οὗ ἡ γεῦσις ἦν τοῦ μάννα (29), ὡς ἐγκρις ἐν ἐλαίῳ· ἵνα δῆθεν μεταστρέψωσι τὸν τῆς ἀληθείας λόγον εἰς ψεῦδος, καὶ ἀντὶ ἀκρίδων ποιήσωσιν ἐγκρί- δας ἐν μέλιτι. Ἡ δὲ ἀρχὴ τοῦ παρ' αὐτοῖ; Εὐαγγε λιον ἔχει, ὅτι Εγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Ηρώδου του βασιλέως τῆς Ἰουδαίας, ἦλθεν Ιωάννης βαπτίζων ὡς ἐγκρὶς ἐν ἐλαίῳ. ἀκρίδας - S. EPIPHANII ad hoc spectaculum Judzorum turba convenerat, ut rei eventum, ac quid tandem Josephus ageret viderent), crucis signum super illud digito ducit, ac Jesu nomen invocans magna voce sic lo- quitur : In nomine Jesu Nazareni, quem mei pari- ter atque horum omnium, qui hic astant, majores in crucem egerunt, hæc aqua vim habeto ad magi- cas artes, maleficiaque omnia restinguenda, quæ isti compararunt, ab eademque vis igni sua resti- tuatur, quo Domini domus absolvi possit. His di- clis, fornacibus singulis aquam aspergit. Ita disso- lutis præstigiis coram omnibus, ignis efferbuit. Quo miraculo commota turba magnis vocibus exclama- vit: Unus est Deus, qui Christianos adjuvat; itaque discessit. Ac sæpe alias vexantibus Judæis tandem veteris templi partem exstruxit, in eaque parvam ecclesiam condidit. Post inde discedens Scythopoli consedit. Diocasareæ porro aliisque in oppidis postremo ecclesias ædificavit. Ad hæc obiter nar- randa digressi fuimus, eorum occasione librorum, qui apud Judæos translati reperiuntur, cujusmodi est Joannis Evangelium, et apostolorum Actus Hebraice conversi. Sed de hac historica relatione hactenus. B XIII. Nunc ad inchoatam de Ebionitis narratio- > nem regredior. Siquidem ob Matthæi Evangelium eo delapsa est oratio, ut ad eam quæ ad aures nostras pervenerat historiam enarrandam necessa- C rio sese converteret. Igitur in eo, quod penes illos est, Matthaei Evangelio, quanquam ne integrum quidem illud habent, sed adulteratum ac mutilum, idque ipsum Hebraicum vocant, ita scriptum est : > Fuisse certum hominem, nomine Jesum, annorum circiter triginta, qui nos elegerit ; qui Capharnaum veniens in Simonis, cognomine Petri, ades ingres- sus est, aperteque ore suo dixit: Cum secundum Tiberiadis locum transirem, Joannem et Jacobum Zebedai filios elegi, et Simonem, et Andream, et Thaddæum, et Simonem Zeloten, et Judam Iscarioten, et te Matthæum ad telonium sedentem vocavi, ac me ipse secutus es. Volo itaque duodecim vos apostolos csse ad testimonium Israelis. Et erat Joannes baptizans, et exierant ad eum Pharisti, et D baptizati sunt, et omnis Hierosolyma. Ipse autem Joannes habebat vestimentum de pil's camelorum et zonam pelliceam circa lumbos suos et cibus ejus erat mel silvestre, cujus sapor erat mannæ similis, velut lagani frizi cum oleo. Quod eo faciunt, ut veritatis sermonem in mendacium commutent, et pro eo quod est lioc est locustas, hoc est epichy:a mellita substituant. Porro Evangelium illorum sic incipit: Factum est in die- > bus Herodis regis Judææ, ut veniret Joannes la- surda interpretatione fucum huic loco faciebant hæretici, ad ea respiciebant, quæe Exod. xv et Num. xi, de manna leguntur : cujus gustus fuisse dici- tur, Sed nec minus ridicule no- stri temporis hæretici quidam vocem pravare conati sunt. (20) Οὗ ἡ γεύσις ἦν τοῦ μάννα. Qui tam al-

βάπτισμα μετανοίας ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ποταμῷ, ὃς ἐλέγετο εἶναι ἐκ γένους Ααρὼν τοῦ ἱερέως, παῖς Ζαχαρίου και Ελισάβετ, καὶ ἐξήρχοντο πρὸς αὐτὸν πάντες. Καὶ μετὰ τὸ εἰπεῖν πολλά, επιφέρει, ὅτι, Τοῦ λαοῦ βαπτισθέντος, ἦλθε καὶ Ἰησοῦς, καὶ ἐβα- πτίσθη ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου. Καὶ ὡς ἀνῆλθεν ἀπὸ τοῦ ὕδατος, ἠνοίγησαν οἱ οὐρανοὶ, καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς κατελθούσης καὶ εἰσελθούσης εἰς αὐτόν. Καὶ φωνὴ ἐγένετο ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, λέγουσα· Σύ μου εἶ ὁ Υἱὸς ὁ ἀγαπητός, ἐν στὶ ηὐδόκησα· καὶ πάλιν· Ἐγώ σήμερον γεγέν- νηκά σε. Καὶ εὐθὺς περιέλαμψε τὸν τόπον φῶς μέγα. *Ο ἰδὼν, φησίν, ὁ Ἰωάννης λέγει αὐτῷ· Σὺ τίς εἶ, Κύριε ; Καὶ πάλιν φωνὴ ἐξ οὐρανοῦ πρὸς αὐτόν· Ο- τές ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐφ᾿ ὃν ηὐδό- κησα. Καὶ τότε, φησίν, ὁ Ἰωάννης προσπεσὼν αὐτῷ Β ἔλεγε· Δέομαί σου, Κύριε, σύ με βάπτισεν. Ὁ δὲ ἐκώλυεν αὐτῷ, λέγων· "Αφες, ὅτι οὕτως ἐστὶ πρέπον πληρωθῆναι πάντα. Εt ΙΔ΄. Ορα δὲ τὴν παρ' αὐτοῖς παραπεποιημένην πανταχόθεν διδασκαλίαν, πῶς πάντα χωλὰ, λοξά, καὶ οὐδεμίαν ὀρθότητα ἔχοντα. Ὁ μὲν γὰρ Κήρινθος καὶ Καρποκρᾶς, τῷ αὐτῷ χρώμενοι δῆθεν παρ' αὐτοῖς Εὐαγγελίῳ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐ- αγγελίου διὰ τῆς γενεαλογίας, βούλονται παριστάν ἐκ σπέρματος Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας εἶναι τὸν Χριστόν. Οὗτοι δὲ ἄλλα τινὰ διανοοῦνται. Παρακόψαντες γὰρ τὰς παρὰ τῷ Ματθαίῳ γενεαλογίας, ἄρχονται τὴν ἀρχὴν ποιεῖσθαι, ὡς προεῖπον, λέγοντες, ὅτι Εγένετο, φησίν, ἐν ταῖς ἡμέραις Ηρώδου βασιλέως τῆς Ἰου- δαίας ἐπὶ ἀρχιερέως Καϊάφα, ἦλθέ τις Ἰωάννης ὀνόματι βαπτίζων βάπτισμα μετανοίας ἐν τῷ του ταμῷ Ἰορδάνῃ, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπειδὴ γὰρ βούλονται τὸν μὲν Ἰησοῦν ὄντως ἄνθρωπον εἶναι, ὡς προείπον, Χριστὸν δὲ ἐν αὐτῷ γεγενῆσθαι τὸν ἐν περιστερᾶς καταβεβηκότα, καθάπερ ἤδη καὶ παρ' ἄλλαις αἱρέ σεσιν εὑρίσκομεν συναφθέντα αὐτῷ, καὶ εἶναι αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς καὶ γυναικός γε- γενημένον. Πάλιν δὲ ἀρνοῦνται εἶναι αὐτὸν ἄνθρωπον δῆθεν ἀπὸ τοῦ λόγου, οὗ εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ ἐν τῷ ἀναγγελῆναι αὐτὸν, ὅτι Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου ἔξω ἑστήκασιν, ὅτι Τίς μου ἐστὶ μήτηρ και μου ἀδελφοί; Καὶ ἐκτείνας ἐπὶ τοὺς μαθητὰς τὴν χεῖρα, ἔφη· Οὗτοί εἰσιν οἱ ἀδελφοί μου καὶ ἡ μήτηρ, οι ποιοῦντες τὰ θελήματα τοῦ Πατρός μου. Εντεῦθεν, ὡς ἔφην τῆς πάσης κυ Γείας με μεστωμένος ὁ Ἐσίων διὰ πολλῶν μορφῶν ὑποφαίνει ἑαυτόν· ὡς εἶναι τεράστιον κατὰ τὰ ἄνω μοι προδεδηλωμένα. ΙΕ΄. Χρώνται δὲ καὶ ἄλλαις τισὶ (30) βίβλοις, δῆ- δεν ταῖς Περιόδοις, καλουμέναις Πέτρου, ταῖς διὰ Κλήμεντος γραφείσαις, νοθεύσαντες μὲν τὰ ἐν αὐτ ταῖς, ὀλίγα δὲ ἀληθινὰ ἑάσαντες, ὡς αὐτὸς Κλήμης αὐτοὺς κατὰ πάντα ἐλέγχει, ἀφ᾽ ὧν ἔγραψεν, Επι- είδει. • Περίοδοι. Πέτρου Περίοδοι Πέτρου, Περίοδοι Ιωάννου, Περί οδοι Θωμᾶ, Εὐαγγέλιον κατὰ Θωμά, Διδαχὴ ἀποστά λων, Κλημέντια, ADVERSUS HÆÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. - A ptizans baptismo penitentia in Jordane fluvio, quem ferebant ex genere esse Aaronis sacerdotis, filius Zachariæ et Elizabethæ, et egrediebantur ad illum omnes. Tum longe postea subjungit: Bapti- zato populo venit et Jesus, et a Joanne baptizatus < est. Cumque ascendisset ex aqua, aperti sunt cœli, et vidit Spiritum Dei sanctum columbæ specie de. scendentis et intrantis in sese. vox reddita de coelo dicens: Tu es Filius meus dilectus, in`te mihi complacui. Et iterum : Ego hodie genui te. Sta timque eo in loco lux ingens adulsit. Qua conspecta Joannes sic eum alloquitur : Tu quis es, Domine? Rursumque lapsa vox de cœlo: Hic est Filius mens dilectus, in quo mihi complacui. Ad hæc Joannes ad ejus pedes accidens: Quæso, inquit, Domine, tu me ipse baptiza. At ille prohibebat eum dicens : Sine;< ita enim decet nos implere omnia. B C “ D Supple Matth. xn, 17-50. inscriptus erat, meminit Athan. in Syn. et inter apocrypha cum aliis recenset. Velo XIV. Vide quam sit eorum undequaque depra- vata doctrina; quam claudicantia, distortaque sint omínia, nec recti quidquam contineant. Cerinthus enim et Carpocrates eodem Matthæi, ut quidem vo- lunt, Evangelio freti, ex ejus initio Christique ge- nealogia probare nituntur, Christum e Josephi et Mariæ semine esse procreatum. Illi contra aliud omnino statuunt. Nam omni illa genealogia ampu- tala, inde unde diximus initium deducunt : Factum est in diebus Herodis regis Judææ, sub principe sacerdotum Caipha, ut veniret quidam, Joannes nomine, baptizans baptismo poenitentia in Jordane, fluvio, etc. Quandoquidem Jesum, ut diximus, merum hominem exstitisse putant, in eoque rese- disse Christum, qui columbæ specie sit illapsus, cum eoque conjunctus; id quod aliis insuper hære- sibus placuisse reperio; ita Jesum ipsum esse Chri- stum ex utriusque parentis semine prognatum. Rur- sum vero non hominem esse Christum ex hoc ejus responso colligunt, quod, cum renuntiatum esset : Ecce mater tua et fratres tui foris stant, hunc in modum reddidit: Quæ est maler mea, et fratres mei? el exiendens manum in discipulos dixit : Hi sunt fra- tres mei, et mater mea, qui faciunt voluntatem Pa- tris mei*. Hinc ille præstigiis instructus Ebion va- rias se in larvas atque efigies deformat, ut ex iis quæ initio dicta sunt tetrum et horribile quoddam esse monstrum appareat. XV. Sunt et alii libri quibus utuntur, velut Pe tri circuitus a Clemente conscripti, quo in libro paucis veris relictis cætera supposuerunt: quem- admodum Clemens ipse omnibus illos modis redar- guit iis Epistolis circularibus, quæ ab eo scriptæ in uti sunt etc. [Vide Patr. Gr. L. F et ll.] ' (50) Χρώνται δὲ καὶ ἄλλαις τισί. De l.bro, qui

βάπτισμα μετανοίας ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ποταμῷ, ὃς ἐλέγετο εἶναι ἐκ γένους Ααρὼν τοῦ ἱερέως, παῖς Ζαχαρίου και Ελισάβετ, καὶ ἐξήρχοντο πρὸς αὐτὸν πάντες. Καὶ μετὰ τὸ εἰπεῖν πολλά, επιφέρει, ὅτι, Τοῦ λαοῦ βαπτισθέντος, ἦλθε καὶ Ἰησοῦς, καὶ ἐβα- πτίσθη ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου. Καὶ ὡς ἀνῆλθεν ἀπὸ τοῦ ὕδατος, ἠνοίγησαν οἱ οὐρανοὶ, καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς κατελθούσης καὶ εἰσελθούσης εἰς αὐτόν. Καὶ φωνὴ ἐγένετο ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, λέγουσα· Σύ μου εἶ ὁ Υἱὸς ὁ ἀγαπητός, ἐν στὶ ηὐδόκησα· καὶ πάλιν· Ἐγώ σήμερον γεγέν- νηκά σε. Καὶ εὐθὺς περιέλαμψε τὸν τόπον φῶς μέγα. *Ο ἰδὼν, φησίν, ὁ Ἰωάννης λέγει αὐτῷ· Σὺ τίς εἶ, Κύριε ; Καὶ πάλιν φωνὴ ἐξ οὐρανοῦ πρὸς αὐτόν· Ο- τές ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐφ᾿ ὃν ηὐδό- κησα. Καὶ τότε, φησίν, ὁ Ἰωάννης προσπεσὼν αὐτῷ Β ἔλεγε· Δέομαί σου, Κύριε, σύ με βάπτισεν. Ὁ δὲ ἐκώλυεν αὐτῷ, λέγων· "Αφες, ὅτι οὕτως ἐστὶ πρέπον πληρωθῆναι πάντα. Εt ΙΔ΄. Ορα δὲ τὴν παρ' αὐτοῖς παραπεποιημένην πανταχόθεν διδασκαλίαν, πῶς πάντα χωλὰ, λοξά, καὶ οὐδεμίαν ὀρθότητα ἔχοντα. Ὁ μὲν γὰρ Κήρινθος καὶ Καρποκρᾶς, τῷ αὐτῷ χρώμενοι δῆθεν παρ' αὐτοῖς Εὐαγγελίῳ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐ- αγγελίου διὰ τῆς γενεαλογίας, βούλονται παριστάν ἐκ σπέρματος Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας εἶναι τὸν Χριστόν. Οὗτοι δὲ ἄλλα τινὰ διανοοῦνται. Παρακόψαντες γὰρ τὰς παρὰ τῷ Ματθαίῳ γενεαλογίας, ἄρχονται τὴν ἀρχὴν ποιεῖσθαι, ὡς προεῖπον, λέγοντες, ὅτι Εγένετο, φησίν, ἐν ταῖς ἡμέραις Ηρώδου βασιλέως τῆς Ἰου- δαίας ἐπὶ ἀρχιερέως Καϊάφα, ἦλθέ τις Ἰωάννης ὀνόματι βαπτίζων βάπτισμα μετανοίας ἐν τῷ του ταμῷ Ἰορδάνῃ, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπειδὴ γὰρ βούλονται τὸν μὲν Ἰησοῦν ὄντως ἄνθρωπον εἶναι, ὡς προείπον, Χριστὸν δὲ ἐν αὐτῷ γεγενῆσθαι τὸν ἐν περιστερᾶς καταβεβηκότα, καθάπερ ἤδη καὶ παρ' ἄλλαις αἱρέ σεσιν εὑρίσκομεν συναφθέντα αὐτῷ, καὶ εἶναι αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς καὶ γυναικός γε- γενημένον. Πάλιν δὲ ἀρνοῦνται εἶναι αὐτὸν ἄνθρωπον δῆθεν ἀπὸ τοῦ λόγου, οὗ εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ ἐν τῷ ἀναγγελῆναι αὐτὸν, ὅτι Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου ἔξω ἑστήκασιν, ὅτι Τίς μου ἐστὶ μήτηρ και μου ἀδελφοί; Καὶ ἐκτείνας ἐπὶ τοὺς μαθητὰς τὴν χεῖρα, ἔφη· Οὗτοί εἰσιν οἱ ἀδελφοί μου καὶ ἡ μήτηρ, οι ποιοῦντες τὰ θελήματα τοῦ Πατρός μου. Εντεῦθεν, ὡς ἔφην τῆς πάσης κυ Γείας με μεστωμένος ὁ Ἐσίων διὰ πολλῶν μορφῶν ὑποφαίνει ἑαυτόν· ὡς εἶναι τεράστιον κατὰ τὰ ἄνω μοι προδεδηλωμένα. ΙΕ΄. Χρώνται δὲ καὶ ἄλλαις τισὶ (30) βίβλοις, δῆ- δεν ταῖς Περιόδοις, καλουμέναις Πέτρου, ταῖς διὰ Κλήμεντος γραφείσαις, νοθεύσαντες μὲν τὰ ἐν αὐτ ταῖς, ὀλίγα δὲ ἀληθινὰ ἑάσαντες, ὡς αὐτὸς Κλήμης αὐτοὺς κατὰ πάντα ἐλέγχει, ἀφ᾽ ὧν ἔγραψεν, Επι- είδει. • Περίοδοι. Πέτρου Περίοδοι Πέτρου, Περίοδοι Ιωάννου, Περί οδοι Θωμᾶ, Εὐαγγέλιον κατὰ Θωμά, Διδαχὴ ἀποστά λων, Κλημέντια, ADVERSUS HÆÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. - A ptizans baptismo penitentia in Jordane fluvio, quem ferebant ex genere esse Aaronis sacerdotis, filius Zachariæ et Elizabethæ, et egrediebantur ad illum omnes. Tum longe postea subjungit: Bapti- zato populo venit et Jesus, et a Joanne baptizatus < est. Cumque ascendisset ex aqua, aperti sunt cœli, et vidit Spiritum Dei sanctum columbæ specie de. scendentis et intrantis in sese. vox reddita de coelo dicens: Tu es Filius meus dilectus, in`te mihi complacui. Et iterum : Ego hodie genui te. Sta timque eo in loco lux ingens adulsit. Qua conspecta Joannes sic eum alloquitur : Tu quis es, Domine? Rursumque lapsa vox de cœlo: Hic est Filius mens dilectus, in quo mihi complacui. Ad hæc Joannes ad ejus pedes accidens: Quæso, inquit, Domine, tu me ipse baptiza. At ille prohibebat eum dicens : Sine;< ita enim decet nos implere omnia. B C “ D Supple Matth. xn, 17-50. inscriptus erat, meminit Athan. in Syn. et inter apocrypha cum aliis recenset. Velo XIV. Vide quam sit eorum undequaque depra- vata doctrina; quam claudicantia, distortaque sint omínia, nec recti quidquam contineant. Cerinthus enim et Carpocrates eodem Matthæi, ut quidem vo- lunt, Evangelio freti, ex ejus initio Christique ge- nealogia probare nituntur, Christum e Josephi et Mariæ semine esse procreatum. Illi contra aliud omnino statuunt. Nam omni illa genealogia ampu- tala, inde unde diximus initium deducunt : Factum est in diebus Herodis regis Judææ, sub principe sacerdotum Caipha, ut veniret quidam, Joannes nomine, baptizans baptismo poenitentia in Jordane, fluvio, etc. Quandoquidem Jesum, ut diximus, merum hominem exstitisse putant, in eoque rese- disse Christum, qui columbæ specie sit illapsus, cum eoque conjunctus; id quod aliis insuper hære- sibus placuisse reperio; ita Jesum ipsum esse Chri- stum ex utriusque parentis semine prognatum. Rur- sum vero non hominem esse Christum ex hoc ejus responso colligunt, quod, cum renuntiatum esset : Ecce mater tua et fratres tui foris stant, hunc in modum reddidit: Quæ est maler mea, et fratres mei? el exiendens manum in discipulos dixit : Hi sunt fra- tres mei, et mater mea, qui faciunt voluntatem Pa- tris mei*. Hinc ille præstigiis instructus Ebion va- rias se in larvas atque efigies deformat, ut ex iis quæ initio dicta sunt tetrum et horribile quoddam esse monstrum appareat. XV. Sunt et alii libri quibus utuntur, velut Pe tri circuitus a Clemente conscripti, quo in libro paucis veris relictis cætera supposuerunt: quem- admodum Clemens ipse omnibus illos modis redar- guit iis Epistolis circularibus, quæ ab eo scriptæ in uti sunt etc. [Vide Patr. Gr. L. F et ll.] ' (50) Χρώνται δὲ καὶ ἄλλαις τισί. De l.bro, qui

Α στολῶν ἐγκυκλίων τῶν ἐν ταῖς ἁγίαις ἐκκλησίαις Β ἀναγινωσκομένων, ὅτι ἄλλον ἔχει χαρακτῆρα ἡ ἑαυ τοῦ πίστις καὶ ὁ λόγος παρὰ τὰ ὑπὸ τούτων εἰς ὄνο- μα αὐτοῦ ἐν ταῖς Περιόδοις νενοθευμένα. Αὐτὸς γὰρ παρθενίαν διδάσκει, καὶ αὐτοὶ οὐ δέχονται. Αὐτὸς γὰρ ἐγκωμιάζει Ηλίαν καὶ Δαβὶδ καὶ Σαμψὼν καὶ πάντας τοὺς προφήτας, οὓς οὗτοι βδελύττονται. Εν ταῖς οὖν Περιόδοις τὸ πᾶν εἰς ἑαυτοὺς μετήνεγκαν καταψευσάμενοι Πέτρου κατὰ πολλούς τρόπους, ὡς αὐτοῦ καθ' ἡμέραν βαπτιζομένου ἁγνισμοῦ ἔνεκεν, καθάπερ καὶ οὗτοι ἐμψύχων τε τὸν αὐτὸν ἀπέχεσθαι καὶ κρεῶν, ὡς καὶ οὗτοι, καὶ πάσης ἄλλης ἐδωδῆς τῆς ἀπὸ σαρκών πεποιημένης λέγουσιν, ἐπειδήπερ καὶ αὐτὸς Ἐβίων καὶ Ἐβιωνῖται παντελῶς ἀπέχον- ται τούτων. Οταν δὲ ἐρωτήσῃς ἕνα τῶν αὐτῶν, τί νος ένεκεν ἐμψύχων οὐ μεταλαμβάνουσι, μὴ ἔχοντές τι διηγήσασθαι, ἀποκρίνονται ἀσυνέτως, καὶ λέγουσι, Διὰ τὸ ἐκ συνουσίας καὶ μίξεως σωμάτων εἶναι αὐτ τὰ, οὐ μεταλαμβάνομεν· ὡς εἶναι αὐτοὺς ὅλους τοὺς ἀπὸ ἐπιμιξίας ἀνδρός τε καὶ γυναικὸς βδελυκτούς, κατὰ τὰ ὑπὸ τοῦ στόματος αὐτῶν ληρώδῶς ἐξεμε θέντα. 14'. Βάπτισμα δὲ καὶ αὐτοὶ λαμβάνουσι χωρὶς ὧν καθ᾿ ἡμέραν βαπτίζονται. Μυστήρια δὲ δῆθεν τε λοῦσι κατὰ μίμησιν τῶν ἁγίων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀπὸ ἐνιαυτοῦ εἰς ἐνιαυτὸν διὰ ἀζύμων, καὶ τὸ ἄλλο μέ ρος τοῦ μυστηρίου δι' ὕδατος μόνου. Δύο δέ τινας, ὡς ἔφην, συνιστῶσιν ἐκ Θεοῦ τεταγμένους, ἕνα μὲν τὸν Χριστὸν, ἕνα δὲ τὸν διάβολον· καὶ τὸν μὲν Χρι- στὸν λέγουσι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος εἰληφέναι τὸν κλῆρον, τὸν δὲ διάβολον τοῦτον πεπιστεῦσθαι τὸν αἰῶνα, ἐκ προσταγῆς δῆθεν τοῦ Παντοκράτορος κατά αἴτησιν ἑκατέρων αὐτῶν. Καὶ τούτου ἕνεκα Ἰησοῦν γεγεννημένον ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς λέγουσι, καὶ ἐπιλεχθέντα, καὶ οὕτω κατὰ ἐκλογὴν Υἱὸν Θεοῦ κλη θέντα, ἀπὸ τοῦ ἄνωθεν εἰς αὐτὸν ἥκοντος Χριστοῦ ἐν εἴδει περιστερᾶς. Οὐ φάσκουσι δὲ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς αὐτὸν γεγεννῆσθαι, ἀλλὰ ἐκτίσθαι, ὡς ἕνα τῶν ἀρχα αγγέλων, μείζονα δὲ αὐτῶν ὄντα· αὐτὸν δὲ κυ- ριεύειν καὶ ἀγγέλων καὶ πάντων ὑπὸ τοῦ Παντοκρά τορος πεποιημένων, καὶ ἐλθόντα καὶ ὑφηγησάμενον, ὡς τὸ παρ' αὐτοῖς Εὐαγγέλιον καλούμενον περιέχει, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὰς θυσίας, καὶ ἐὰν μὴ παύ- σησθε τοῦ θύειν, οὐ παύσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ ὀργή. πω Καὶ ταῦτα καὶ τοιαῦτά τινά ἐστι τὰ παρ' αὐτοῖς ἐπισ τά. τηδεύματα, Πράξεις δὲ ἄλλας καλοῦσιν ἀποστόλων εἶναι, ἐν οἷς πολλὰ τῆς ἀσεβείας αὐτῶν ἔμπλεα, ἔνθεν τὰ ' οὐ παρέργως κατὰ τῆς ἀληθείας ἑαυτοὺς ὥπλισαν. ᾿Αναβαθμούς γάρ τινας καὶ ὑφηγήσεις δη θεν ἐν τοῖς ἀναβαθμοῖς Ἰακώβου ὑποτίθενται, ὡς ἐξηγουμένου κατά τε τοῦ ναοῦ καὶ τῶν θυσιῶν, κατά τε τοῦ πυρὸς τοῦ ἐν τῷ θυσιαστηρίω. Καὶ ἄλλα πολλὰ κενοφωνίας Εμπλεα· ὡς καὶ τοῦ Παύλου ἐνταῦθα κατηγοροῦντες οὐκ αἰσχύνονται ἐπιπλάστοις τισὶ τῆς τῶν ψευδαποστόλων αὐτῶν κακουργίας καὶ πλάνης λόγοις πεποιημένοις· Ταρσέα μὲν αὐτὸν, ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖ, καὶ οὐκ ἀρνεῖται, λέ- S. EPIPHANII sacrosanctis ccclesiis leguntur. Ex quibus constat longe ab iis quæ in Circuitibus illis sub ejus no- mine adulterina exstant, illius fidem ac sermonem abhorruisse. Etenim virginitatem Clemens edocuit, isti repudiant : ille Eliam Davidem et Sampsonem omnesque prophetas commendat; Ebionitæ dete- stantur. Quare in Circuitibus istis suum ad institu- tumn accommodarunt omnia, ac de Petro plurima mendacia confinxerunt. Cujusmodi est inter cætera, quotidie illum castimoniæ causa lavisse, quod isti facere consueverunt. Tum ab animatis omnibus et carnibus, reliquoque omni, quod carne constet, abs- tinuisse; quoniam ab iis tam Ebion olim, quam hodie Ebionitæ omnes abhorrent. Cumque aliquem ex illis interrogaveris, cur tandem ab animatis sese contineat, aliud nihil præter hoc imperitum et in- sulsum excipiet, quod illa e corporum coitu concu- bituque gignantur, se idcirco non vesci. Ex quo il- lud consequens est, hos ipsos qui ex eodem viri feminæque complexu nati sunt, abominandos esse, si vera sunt quæ ex ore suo stulte ac ridicule vo- muerunt. B c XVI. Cæterum baptismo quoque præter quotidia- illum initiantur, et ex Christianorum Eccle- siæque imitatione mysteria quædam quotannis ce- lebrant, in quibus panes azymos, et ad alte- ram mysterii partem meram aquam adhibent. Duos, ut jam dixi, a Deo constitutos asserunt, Christum et diabolum. Quorum illi futuri, huic præsentis saeculi potestas est commissa, idque adeo Omnipo- teutis illius mandato ad cujusque postulationem esse factum. Ob id Jesum ex virili semine produ- ctum affirmant, et electum; itaque Dei Filium ap- pellatum ab eo Christum, qui in ipsum columnbe figura de coelo delapsus est. Negant vero a Deo il- lum esse Patre genitum, sed tanquam unum ex ar- changelis creatum, et iis tamen majorem; qui et angelis, et universis quæ sunt ab Omnipotente condita dominetur, et in hunc orbem venerit, atque hoc, quod est in illorum Evangelio, docuerit : Ego, inquit, ad abroganda sacrificia veni, et nisi sacri- ficare desieritis, Dei in vos ira non cessabit : Ejus- modi ergo illorum instituta sunt. Præterea aposto- lorum alios Actus circumferunt, in quibus plurina sunt impietatis illorum vestigia ; hujusque potissi- D mum auctoritate libri ad oppugnandam veritatem armantur. Quippe certos illic gradus, in iisque Ja- cobi narrationes quasdam explicant, quibus adver- sus templum et sacrificia, ignemque qui est in al- tari declamans inducitur. Accedunt et alia quamplurima longe stolidissima. Ut vel Paulum ipsum illic accusare non erubuerint mendacissimis quibusdam sermonibus, quos falso- rum ex illo grege apostolorum error atque impro- bitas excogitavit. Siquidem Tarsensen illum no- • Del. forte

Α στολῶν ἐγκυκλίων τῶν ἐν ταῖς ἁγίαις ἐκκλησίαις Β ἀναγινωσκομένων, ὅτι ἄλλον ἔχει χαρακτῆρα ἡ ἑαυ τοῦ πίστις καὶ ὁ λόγος παρὰ τὰ ὑπὸ τούτων εἰς ὄνο- μα αὐτοῦ ἐν ταῖς Περιόδοις νενοθευμένα. Αὐτὸς γὰρ παρθενίαν διδάσκει, καὶ αὐτοὶ οὐ δέχονται. Αὐτὸς γὰρ ἐγκωμιάζει Ηλίαν καὶ Δαβὶδ καὶ Σαμψὼν καὶ πάντας τοὺς προφήτας, οὓς οὗτοι βδελύττονται. Εν ταῖς οὖν Περιόδοις τὸ πᾶν εἰς ἑαυτοὺς μετήνεγκαν καταψευσάμενοι Πέτρου κατὰ πολλούς τρόπους, ὡς αὐτοῦ καθ' ἡμέραν βαπτιζομένου ἁγνισμοῦ ἔνεκεν, καθάπερ καὶ οὗτοι ἐμψύχων τε τὸν αὐτὸν ἀπέχεσθαι καὶ κρεῶν, ὡς καὶ οὗτοι, καὶ πάσης ἄλλης ἐδωδῆς τῆς ἀπὸ σαρκών πεποιημένης λέγουσιν, ἐπειδήπερ καὶ αὐτὸς Ἐβίων καὶ Ἐβιωνῖται παντελῶς ἀπέχον- ται τούτων. Οταν δὲ ἐρωτήσῃς ἕνα τῶν αὐτῶν, τί νος ένεκεν ἐμψύχων οὐ μεταλαμβάνουσι, μὴ ἔχοντές τι διηγήσασθαι, ἀποκρίνονται ἀσυνέτως, καὶ λέγουσι, Διὰ τὸ ἐκ συνουσίας καὶ μίξεως σωμάτων εἶναι αὐτ τὰ, οὐ μεταλαμβάνομεν· ὡς εἶναι αὐτοὺς ὅλους τοὺς ἀπὸ ἐπιμιξίας ἀνδρός τε καὶ γυναικὸς βδελυκτούς, κατὰ τὰ ὑπὸ τοῦ στόματος αὐτῶν ληρώδῶς ἐξεμε θέντα. 14'. Βάπτισμα δὲ καὶ αὐτοὶ λαμβάνουσι χωρὶς ὧν καθ᾿ ἡμέραν βαπτίζονται. Μυστήρια δὲ δῆθεν τε λοῦσι κατὰ μίμησιν τῶν ἁγίων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀπὸ ἐνιαυτοῦ εἰς ἐνιαυτὸν διὰ ἀζύμων, καὶ τὸ ἄλλο μέ ρος τοῦ μυστηρίου δι' ὕδατος μόνου. Δύο δέ τινας, ὡς ἔφην, συνιστῶσιν ἐκ Θεοῦ τεταγμένους, ἕνα μὲν τὸν Χριστὸν, ἕνα δὲ τὸν διάβολον· καὶ τὸν μὲν Χρι- στὸν λέγουσι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος εἰληφέναι τὸν κλῆρον, τὸν δὲ διάβολον τοῦτον πεπιστεῦσθαι τὸν αἰῶνα, ἐκ προσταγῆς δῆθεν τοῦ Παντοκράτορος κατά αἴτησιν ἑκατέρων αὐτῶν. Καὶ τούτου ἕνεκα Ἰησοῦν γεγεννημένον ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς λέγουσι, καὶ ἐπιλεχθέντα, καὶ οὕτω κατὰ ἐκλογὴν Υἱὸν Θεοῦ κλη θέντα, ἀπὸ τοῦ ἄνωθεν εἰς αὐτὸν ἥκοντος Χριστοῦ ἐν εἴδει περιστερᾶς. Οὐ φάσκουσι δὲ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς αὐτὸν γεγεννῆσθαι, ἀλλὰ ἐκτίσθαι, ὡς ἕνα τῶν ἀρχα αγγέλων, μείζονα δὲ αὐτῶν ὄντα· αὐτὸν δὲ κυ- ριεύειν καὶ ἀγγέλων καὶ πάντων ὑπὸ τοῦ Παντοκρά τορος πεποιημένων, καὶ ἐλθόντα καὶ ὑφηγησάμενον, ὡς τὸ παρ' αὐτοῖς Εὐαγγέλιον καλούμενον περιέχει, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὰς θυσίας, καὶ ἐὰν μὴ παύ- σησθε τοῦ θύειν, οὐ παύσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ ὀργή. πω Καὶ ταῦτα καὶ τοιαῦτά τινά ἐστι τὰ παρ' αὐτοῖς ἐπισ τά. τηδεύματα, Πράξεις δὲ ἄλλας καλοῦσιν ἀποστόλων εἶναι, ἐν οἷς πολλὰ τῆς ἀσεβείας αὐτῶν ἔμπλεα, ἔνθεν τὰ ' οὐ παρέργως κατὰ τῆς ἀληθείας ἑαυτοὺς ὥπλισαν. ᾿Αναβαθμούς γάρ τινας καὶ ὑφηγήσεις δη θεν ἐν τοῖς ἀναβαθμοῖς Ἰακώβου ὑποτίθενται, ὡς ἐξηγουμένου κατά τε τοῦ ναοῦ καὶ τῶν θυσιῶν, κατά τε τοῦ πυρὸς τοῦ ἐν τῷ θυσιαστηρίω. Καὶ ἄλλα πολλὰ κενοφωνίας Εμπλεα· ὡς καὶ τοῦ Παύλου ἐνταῦθα κατηγοροῦντες οὐκ αἰσχύνονται ἐπιπλάστοις τισὶ τῆς τῶν ψευδαποστόλων αὐτῶν κακουργίας καὶ πλάνης λόγοις πεποιημένοις· Ταρσέα μὲν αὐτὸν, ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖ, καὶ οὐκ ἀρνεῖται, λέ- S. EPIPHANII sacrosanctis ccclesiis leguntur. Ex quibus constat longe ab iis quæ in Circuitibus illis sub ejus no- mine adulterina exstant, illius fidem ac sermonem abhorruisse. Etenim virginitatem Clemens edocuit, isti repudiant : ille Eliam Davidem et Sampsonem omnesque prophetas commendat; Ebionitæ dete- stantur. Quare in Circuitibus istis suum ad institu- tumn accommodarunt omnia, ac de Petro plurima mendacia confinxerunt. Cujusmodi est inter cætera, quotidie illum castimoniæ causa lavisse, quod isti facere consueverunt. Tum ab animatis omnibus et carnibus, reliquoque omni, quod carne constet, abs- tinuisse; quoniam ab iis tam Ebion olim, quam hodie Ebionitæ omnes abhorrent. Cumque aliquem ex illis interrogaveris, cur tandem ab animatis sese contineat, aliud nihil præter hoc imperitum et in- sulsum excipiet, quod illa e corporum coitu concu- bituque gignantur, se idcirco non vesci. Ex quo il- lud consequens est, hos ipsos qui ex eodem viri feminæque complexu nati sunt, abominandos esse, si vera sunt quæ ex ore suo stulte ac ridicule vo- muerunt. B c XVI. Cæterum baptismo quoque præter quotidia- illum initiantur, et ex Christianorum Eccle- siæque imitatione mysteria quædam quotannis ce- lebrant, in quibus panes azymos, et ad alte- ram mysterii partem meram aquam adhibent. Duos, ut jam dixi, a Deo constitutos asserunt, Christum et diabolum. Quorum illi futuri, huic præsentis saeculi potestas est commissa, idque adeo Omnipo- teutis illius mandato ad cujusque postulationem esse factum. Ob id Jesum ex virili semine produ- ctum affirmant, et electum; itaque Dei Filium ap- pellatum ab eo Christum, qui in ipsum columnbe figura de coelo delapsus est. Negant vero a Deo il- lum esse Patre genitum, sed tanquam unum ex ar- changelis creatum, et iis tamen majorem; qui et angelis, et universis quæ sunt ab Omnipotente condita dominetur, et in hunc orbem venerit, atque hoc, quod est in illorum Evangelio, docuerit : Ego, inquit, ad abroganda sacrificia veni, et nisi sacri- ficare desieritis, Dei in vos ira non cessabit : Ejus- modi ergo illorum instituta sunt. Præterea aposto- lorum alios Actus circumferunt, in quibus plurina sunt impietatis illorum vestigia ; hujusque potissi- D mum auctoritate libri ad oppugnandam veritatem armantur. Quippe certos illic gradus, in iisque Ja- cobi narrationes quasdam explicant, quibus adver- sus templum et sacrificia, ignemque qui est in al- tari declamans inducitur. Accedunt et alia quamplurima longe stolidissima. Ut vel Paulum ipsum illic accusare non erubuerint mendacissimis quibusdam sermonibus, quos falso- rum ex illo grege apostolorum error atque impro- bitas excogitavit. Siquidem Tarsensen illum no- • Del. forte

Α στολῶν ἐγκυκλίων τῶν ἐν ταῖς ἁγίαις ἐκκλησίαις Β ἀναγινωσκομένων, ὅτι ἄλλον ἔχει χαρακτῆρα ἡ ἑαυ τοῦ πίστις καὶ ὁ λόγος παρὰ τὰ ὑπὸ τούτων εἰς ὄνο- μα αὐτοῦ ἐν ταῖς Περιόδοις νενοθευμένα. Αὐτὸς γὰρ παρθενίαν διδάσκει, καὶ αὐτοὶ οὐ δέχονται. Αὐτὸς γὰρ ἐγκωμιάζει Ηλίαν καὶ Δαβὶδ καὶ Σαμψὼν καὶ πάντας τοὺς προφήτας, οὓς οὗτοι βδελύττονται. Εν ταῖς οὖν Περιόδοις τὸ πᾶν εἰς ἑαυτοὺς μετήνεγκαν καταψευσάμενοι Πέτρου κατὰ πολλούς τρόπους, ὡς αὐτοῦ καθ' ἡμέραν βαπτιζομένου ἁγνισμοῦ ἔνεκεν, καθάπερ καὶ οὗτοι ἐμψύχων τε τὸν αὐτὸν ἀπέχεσθαι καὶ κρεῶν, ὡς καὶ οὗτοι, καὶ πάσης ἄλλης ἐδωδῆς τῆς ἀπὸ σαρκών πεποιημένης λέγουσιν, ἐπειδήπερ καὶ αὐτὸς Ἐβίων καὶ Ἐβιωνῖται παντελῶς ἀπέχον- ται τούτων. Οταν δὲ ἐρωτήσῃς ἕνα τῶν αὐτῶν, τί νος ένεκεν ἐμψύχων οὐ μεταλαμβάνουσι, μὴ ἔχοντές τι διηγήσασθαι, ἀποκρίνονται ἀσυνέτως, καὶ λέγουσι, Διὰ τὸ ἐκ συνουσίας καὶ μίξεως σωμάτων εἶναι αὐτ τὰ, οὐ μεταλαμβάνομεν· ὡς εἶναι αὐτοὺς ὅλους τοὺς ἀπὸ ἐπιμιξίας ἀνδρός τε καὶ γυναικὸς βδελυκτούς, κατὰ τὰ ὑπὸ τοῦ στόματος αὐτῶν ληρώδῶς ἐξεμε θέντα. 14'. Βάπτισμα δὲ καὶ αὐτοὶ λαμβάνουσι χωρὶς ὧν καθ᾿ ἡμέραν βαπτίζονται. Μυστήρια δὲ δῆθεν τε λοῦσι κατὰ μίμησιν τῶν ἁγίων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀπὸ ἐνιαυτοῦ εἰς ἐνιαυτὸν διὰ ἀζύμων, καὶ τὸ ἄλλο μέ ρος τοῦ μυστηρίου δι' ὕδατος μόνου. Δύο δέ τινας, ὡς ἔφην, συνιστῶσιν ἐκ Θεοῦ τεταγμένους, ἕνα μὲν τὸν Χριστὸν, ἕνα δὲ τὸν διάβολον· καὶ τὸν μὲν Χρι- στὸν λέγουσι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος εἰληφέναι τὸν κλῆρον, τὸν δὲ διάβολον τοῦτον πεπιστεῦσθαι τὸν αἰῶνα, ἐκ προσταγῆς δῆθεν τοῦ Παντοκράτορος κατά αἴτησιν ἑκατέρων αὐτῶν. Καὶ τούτου ἕνεκα Ἰησοῦν γεγεννημένον ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς λέγουσι, καὶ ἐπιλεχθέντα, καὶ οὕτω κατὰ ἐκλογὴν Υἱὸν Θεοῦ κλη θέντα, ἀπὸ τοῦ ἄνωθεν εἰς αὐτὸν ἥκοντος Χριστοῦ ἐν εἴδει περιστερᾶς. Οὐ φάσκουσι δὲ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς αὐτὸν γεγεννῆσθαι, ἀλλὰ ἐκτίσθαι, ὡς ἕνα τῶν ἀρχα αγγέλων, μείζονα δὲ αὐτῶν ὄντα· αὐτὸν δὲ κυ- ριεύειν καὶ ἀγγέλων καὶ πάντων ὑπὸ τοῦ Παντοκρά τορος πεποιημένων, καὶ ἐλθόντα καὶ ὑφηγησάμενον, ὡς τὸ παρ' αὐτοῖς Εὐαγγέλιον καλούμενον περιέχει, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὰς θυσίας, καὶ ἐὰν μὴ παύ- σησθε τοῦ θύειν, οὐ παύσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ ὀργή. πω Καὶ ταῦτα καὶ τοιαῦτά τινά ἐστι τὰ παρ' αὐτοῖς ἐπισ τά. τηδεύματα, Πράξεις δὲ ἄλλας καλοῦσιν ἀποστόλων εἶναι, ἐν οἷς πολλὰ τῆς ἀσεβείας αὐτῶν ἔμπλεα, ἔνθεν τὰ ' οὐ παρέργως κατὰ τῆς ἀληθείας ἑαυτοὺς ὥπλισαν. ᾿Αναβαθμούς γάρ τινας καὶ ὑφηγήσεις δη θεν ἐν τοῖς ἀναβαθμοῖς Ἰακώβου ὑποτίθενται, ὡς ἐξηγουμένου κατά τε τοῦ ναοῦ καὶ τῶν θυσιῶν, κατά τε τοῦ πυρὸς τοῦ ἐν τῷ θυσιαστηρίω. Καὶ ἄλλα πολλὰ κενοφωνίας Εμπλεα· ὡς καὶ τοῦ Παύλου ἐνταῦθα κατηγοροῦντες οὐκ αἰσχύνονται ἐπιπλάστοις τισὶ τῆς τῶν ψευδαποστόλων αὐτῶν κακουργίας καὶ πλάνης λόγοις πεποιημένοις· Ταρσέα μὲν αὐτὸν, ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖ, καὶ οὐκ ἀρνεῖται, λέ- S. EPIPHANII sacrosanctis ccclesiis leguntur. Ex quibus constat longe ab iis quæ in Circuitibus illis sub ejus no- mine adulterina exstant, illius fidem ac sermonem abhorruisse. Etenim virginitatem Clemens edocuit, isti repudiant : ille Eliam Davidem et Sampsonem omnesque prophetas commendat; Ebionitæ dete- stantur. Quare in Circuitibus istis suum ad institu- tumn accommodarunt omnia, ac de Petro plurima mendacia confinxerunt. Cujusmodi est inter cætera, quotidie illum castimoniæ causa lavisse, quod isti facere consueverunt. Tum ab animatis omnibus et carnibus, reliquoque omni, quod carne constet, abs- tinuisse; quoniam ab iis tam Ebion olim, quam hodie Ebionitæ omnes abhorrent. Cumque aliquem ex illis interrogaveris, cur tandem ab animatis sese contineat, aliud nihil præter hoc imperitum et in- sulsum excipiet, quod illa e corporum coitu concu- bituque gignantur, se idcirco non vesci. Ex quo il- lud consequens est, hos ipsos qui ex eodem viri feminæque complexu nati sunt, abominandos esse, si vera sunt quæ ex ore suo stulte ac ridicule vo- muerunt. B c XVI. Cæterum baptismo quoque præter quotidia- illum initiantur, et ex Christianorum Eccle- siæque imitatione mysteria quædam quotannis ce- lebrant, in quibus panes azymos, et ad alte- ram mysterii partem meram aquam adhibent. Duos, ut jam dixi, a Deo constitutos asserunt, Christum et diabolum. Quorum illi futuri, huic præsentis saeculi potestas est commissa, idque adeo Omnipo- teutis illius mandato ad cujusque postulationem esse factum. Ob id Jesum ex virili semine produ- ctum affirmant, et electum; itaque Dei Filium ap- pellatum ab eo Christum, qui in ipsum columnbe figura de coelo delapsus est. Negant vero a Deo il- lum esse Patre genitum, sed tanquam unum ex ar- changelis creatum, et iis tamen majorem; qui et angelis, et universis quæ sunt ab Omnipotente condita dominetur, et in hunc orbem venerit, atque hoc, quod est in illorum Evangelio, docuerit : Ego, inquit, ad abroganda sacrificia veni, et nisi sacri- ficare desieritis, Dei in vos ira non cessabit : Ejus- modi ergo illorum instituta sunt. Præterea aposto- lorum alios Actus circumferunt, in quibus plurina sunt impietatis illorum vestigia ; hujusque potissi- D mum auctoritate libri ad oppugnandam veritatem armantur. Quippe certos illic gradus, in iisque Ja- cobi narrationes quasdam explicant, quibus adver- sus templum et sacrificia, ignemque qui est in al- tari declamans inducitur. Accedunt et alia quamplurima longe stolidissima. Ut vel Paulum ipsum illic accusare non erubuerint mendacissimis quibusdam sermonibus, quos falso- rum ex illo grege apostolorum error atque impro- bitas excogitavit. Siquidem Tarsensen illum no- • Del. forte

γοντες· ἐξ Ελλήνων δὲ αὐτὸν ὑποτίθενται, λαβόντες τὴν πρόφασιν ἐκ τοῦ τόπου διὰ τὸ φιλάληθες ὑπ' αὐτοῦ ῥηθὲν, ὅτι Ταρσεύς είμι, οὐκ ἀσήμου πό λεως πολίτης. Εἶτα φάσκουσιν αὐτὸν εἶναι Ελληνα, καὶ Ἑλληνίδος μητρὸς καὶ Ἕλληνος πατρὸς παῖδα. Αναβεβηκέναι δὲ εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ χρόνον ἐκεῖ μεμενηκέναι· ἐπιτεθυμηκέναι δὲ θυγατέρα τοῦ ἱερέως πρὸς γάμον ἀγαγέσθαι, καὶ τούτου ἕνεκα προσήλυτον γενέσθαι, καὶ περιτμηθῆναι. Εἶτα μὴ λαβόντα τὴν κόρην ὠργίσθαι, καὶ κατὰ ἐπιτομῆς γεγραφέναι, καὶ κατὰ Σαββάτου καὶ νομοθεσίας. ΙΖ΄. ᾿Αλλὰ κατὰ πάντα τρόπον συκοφαντεῖ ὁ δεινὸς ὄφις οὗτος, καὶ πτωχὸς τῇ διανοίᾳ. Εξίων γὰρ ἔχει ἀπὸ Εβραϊκῆς εἰς Ελλάδα φωνὴν τὴν ἑρμηνείαν πτω χός. Πτωχὸς γὰρ ὡς ἀληθῶς καὶ τῇ διανοίᾳ καὶ τῇ ἐλπί. δι καὶ τῷ ἔργῳ, Χριστὸν ἄνθρωπον ψιλόν νομίσας, καὶ οὕτως ἐν πτωχείᾳ πίστεως τὴν ἐλπίδα περὶ αὐτοῦ κεκτημένος. Αὐτοὶ δὲ δῆθεν σεμνύνονται, ἑαυτοὺς φάσκοντες πτωχούς, διὰ τὸ, φασὶν, ἐν χρόνοις τῶν ἀποστόλων πωλεῖν τὰ αὐτῶν ὑπάρχοντα, καὶ τιθέ- ναι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων, καὶ εἰς πτω- χείαν καὶ ἀποταξίαν μετεληλυθέναι. Καὶ διὰ τοῦτο καλεῖσθαι ὑπὸ πάντων φασὶ πτωχοί. Οὐδὲ τοῦτο δὲ ἀληθὲς παρ' αὐτοῖς, ἀλλὰ φύσει τῷ ὄντι Ἐβίων ἐκαλεῖτο, κατὰ προφητείαν, οἶμαι, ὁ πτωχὸς καὶ τά- λας, τὸ ὄνομα ἐκ πατρὸς αὐτοῦ καὶ μητρὸς αὐτοῦ κεκληρωμένος. Πόσα δὲ ἄλλα δεινὰ καὶ παραπε- ποιημένα, καὶ μοχθηρίας γέμοντα παρ' αὐτοῖς ἐπι- τηδεύεται ; Οταν γάρ τις ἐξ αὐτῶν ἢ νόσῳ περιπέ σοι, ἢ ὑπὸ ἑρπετοῦ δηχθείη, κάτεισιν εἰς τὰ ὕδατα, καὶ ἐπικαλεῖται τὰς ἐπωνυμίας τὰς ἐν τῷ Ἠλξαὶ τοῦ τε οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, τῆς τε ἀλὸς καὶ τοῦ ὕδατος, τῶν τε ἀνέμων καὶ ἀγγέλων τῆς δικαιοσύνης, φασί, καὶ τοῦ ἄρτου καὶ ἐλαίου. Καὶ ἄρχεται λέγειν, Βοη-- θῆτέ μοι, καὶ ἀπαλλάξατε ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ἄλγημα. Ηδη δέ μοι καὶ ἀνωτέρω προδεδήλωται, ὡς ταῦτα μὲν Ἐσίων οὐκ ᾔδει, μετὰ καιρὸν δὲ οἱ σὺν αὐτῷ συναφθέντες τῷ Ἠλξαὶ ἐσχήκασι μὲν τοῦ Ἐβίωνος τὴν περιτομὴν καὶ τὸ Σάββατον καὶ τὰ ἔθη· τοῦ δὲ Ἠλξαὶ τὴν φαντασίαν ὥστε νομίζειν μὲν τὸν Χριστὸν εἶναί τι ἀνδροείκελον ἐκτύπωμα ἀόρατον ἀνθρώποις, μιλίων ενενηκονταέξ τὸ μῆκος, δῆθεν σχοίνων είχε σιτεσσάρων, τὸ δὲ πλάτος σχοίνων ἐξ, μιλίων είκοσι- τεσσάρων· τὸ πάχος δὲ κατὰ μέτρησιν ἄλλην τινά. Αντικρὺ δὲ αὐτοῦ ἑστάναι καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν εἴδει θηλείας ἀοράτως· καὶ τὸ αὐτὸ τοῦ αὐτοῦ μέ τρου. Καὶ πόθεν, φησίν, ἔγνων τὰ μέτρα; Επειδή, φησὶν, εἶδον ἀπὸ τῶν ὀρέων, ὅτι αἱ κεφαλαὶ ἔφθανον αὐτῶν· καὶ τὸ μέτρον τοῦ ὄρους καταμαθών, ἔγνων Χριστοῦ τε καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὰ μέτρα. Ηδη δέ μοι περί τούτων εἴρηται ἐν τῇ κατὰ Ὀσσαίων αί- ρέπει. Ἐν παρεξόδῳ δὲ ταῦτα πεποίημαι νῦν, ἵνα μὴ τὰ παρ' ἑκάστῳ ἔθνει τε καὶ αἱρέσει ὄντα, εὑρι σκόμενα δὲ καὶ παρ' ἑτέροις, νομισθείη κατὰ λήθην ὑφ' ἡμῶν εἰρῆσθαι. • Β ΙΙ. ADVERSUS HERESES LIB. I. A Act. xxi, 39. Act. iv, 34. C p TOM. HÆRES. XXX. - nanant ; id quod ipse non negat, imo palam pro- fitetur. Addunt et a gentilibus oriundum esse, cu- jusdam occasione loci, in quo ipse quod res erat ingenue proponit. Tarsensis, inquit, ego sum, nce urbis obscuræ civis '. Ex quo gentilem fuisse colli- gunt, et utroque parente gentili procreatum. Cum- que Hierosolymum aecessisset, et ibidem aliquan- diu mansisset, pontificis filiam ducere statuisse. Quare proselytum se fecisse, ac circumcisionem usurpasse. Postea quod ab co conjugio excidisset, iratum adversus circumcisionem et Sabbatum, le- gemque scripsisse. XVII. Sed apertam calumniam struit callidus ille serpens, animoque niendicus. Ebion quippe the- braica vox Graca lingua mendicum sonat. Est autein haereticus iste revera mente, spe factisque mendicus, utpote qui Christum merum esse hominem existimet, in eoque spem cum quadam fidei mendicitate collo- cet. At enim isti de ea re gloriantur, seque mendicos prædicant, quod apostolorum, inquiunt, tempore mos esset bona sua distrahere, et ad illorum pedes abjicere. Itaque se illorum exemplo ad mendicita- tem redigi, ac bonis omnibus abdicare, proindeque passim mendicos appellari. Sed hoc ab illis ex inge- nio confictum est; nam Ebioni proprium hoc erat nomen, non sine vaticinio tamen aliquo, quo men- dicus infelixque fore significaretur, cum a parenti- bus id nominis accepisset. Quam vero alia multa. et perperam affectata, et scelerata ac nefaria eorum instituto geruntur! Quoties enim aliquis illorum in morbum incidit, aut a serpente morsus est, ad aquas descendit. Ibi appellationes omnes, quæ El- xai complexus est, invocat, cœli videlicet ac terræ, salis et aquæ, ventorum et angelorum, ut vocant, justitia; panis item et olei. Deinde solenne hoc carmen concipit : Adeste mihi, et hunc a me dolo- rein depellite. Jam hoc antea declaravimus, omnia hæc Ebio- nem nescisse; ejusque discipulos aliquanto post cum Elxai coalescentes ab Ebione circumcisionem ac Sabbatum, aliosque ritus accepisse. Ab Elxai vero somnium illud, ut Christuin formam esse qnamdam humana similem, neque hominibus aspe- ctabilem esse fingerent; longitudine millium xcvi, qui sunt schoni quatuor et viginti ; latitudine schee- norum vi, hoc est millium XXIV; crassitudini deni- que aliam mensuram attribuunt. Prope ipsum vero stare Spiritum sanctum muliebri figura, ita tamen ut videri nequeat ; ejusdemque esse mensure. Ro- ges unde eas mensuras acceperint. E montibus, in- quiunt, observatas habemus, quorum ad verticem illoruin capita pertingebant; quare montium altitu- dinem dimensi, Christi ac sancti Spiritus magnitu- dinem comperimus. Verum de bis in Ossæorum hæ- resi jain ante disputavimus. Et nunc obiter ea per- strinximus, ne quod penes unamquamque nationem ac sectam reperitur, id si in aliis quoque cerneretur, alieno loco per oblivionem commemoratum putares.

γοντες· ἐξ Ελλήνων δὲ αὐτὸν ὑποτίθενται, λαβόντες τὴν πρόφασιν ἐκ τοῦ τόπου διὰ τὸ φιλάληθες ὑπ' αὐτοῦ ῥηθὲν, ὅτι Ταρσεύς είμι, οὐκ ἀσήμου πό λεως πολίτης. Εἶτα φάσκουσιν αὐτὸν εἶναι Ελληνα, καὶ Ἑλληνίδος μητρὸς καὶ Ἕλληνος πατρὸς παῖδα. Αναβεβηκέναι δὲ εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ χρόνον ἐκεῖ μεμενηκέναι· ἐπιτεθυμηκέναι δὲ θυγατέρα τοῦ ἱερέως πρὸς γάμον ἀγαγέσθαι, καὶ τούτου ἕνεκα προσήλυτον γενέσθαι, καὶ περιτμηθῆναι. Εἶτα μὴ λαβόντα τὴν κόρην ὠργίσθαι, καὶ κατὰ ἐπιτομῆς γεγραφέναι, καὶ κατὰ Σαββάτου καὶ νομοθεσίας. ΙΖ΄. ᾿Αλλὰ κατὰ πάντα τρόπον συκοφαντεῖ ὁ δεινὸς ὄφις οὗτος, καὶ πτωχὸς τῇ διανοίᾳ. Εξίων γὰρ ἔχει ἀπὸ Εβραϊκῆς εἰς Ελλάδα φωνὴν τὴν ἑρμηνείαν πτω χός. Πτωχὸς γὰρ ὡς ἀληθῶς καὶ τῇ διανοίᾳ καὶ τῇ ἐλπί. δι καὶ τῷ ἔργῳ, Χριστὸν ἄνθρωπον ψιλόν νομίσας, καὶ οὕτως ἐν πτωχείᾳ πίστεως τὴν ἐλπίδα περὶ αὐτοῦ κεκτημένος. Αὐτοὶ δὲ δῆθεν σεμνύνονται, ἑαυτοὺς φάσκοντες πτωχούς, διὰ τὸ, φασὶν, ἐν χρόνοις τῶν ἀποστόλων πωλεῖν τὰ αὐτῶν ὑπάρχοντα, καὶ τιθέ- ναι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων, καὶ εἰς πτω- χείαν καὶ ἀποταξίαν μετεληλυθέναι. Καὶ διὰ τοῦτο καλεῖσθαι ὑπὸ πάντων φασὶ πτωχοί. Οὐδὲ τοῦτο δὲ ἀληθὲς παρ' αὐτοῖς, ἀλλὰ φύσει τῷ ὄντι Ἐβίων ἐκαλεῖτο, κατὰ προφητείαν, οἶμαι, ὁ πτωχὸς καὶ τά- λας, τὸ ὄνομα ἐκ πατρὸς αὐτοῦ καὶ μητρὸς αὐτοῦ κεκληρωμένος. Πόσα δὲ ἄλλα δεινὰ καὶ παραπε- ποιημένα, καὶ μοχθηρίας γέμοντα παρ' αὐτοῖς ἐπι- τηδεύεται ; Οταν γάρ τις ἐξ αὐτῶν ἢ νόσῳ περιπέ σοι, ἢ ὑπὸ ἑρπετοῦ δηχθείη, κάτεισιν εἰς τὰ ὕδατα, καὶ ἐπικαλεῖται τὰς ἐπωνυμίας τὰς ἐν τῷ Ἠλξαὶ τοῦ τε οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, τῆς τε ἀλὸς καὶ τοῦ ὕδατος, τῶν τε ἀνέμων καὶ ἀγγέλων τῆς δικαιοσύνης, φασί, καὶ τοῦ ἄρτου καὶ ἐλαίου. Καὶ ἄρχεται λέγειν, Βοη-- θῆτέ μοι, καὶ ἀπαλλάξατε ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ἄλγημα. Ηδη δέ μοι καὶ ἀνωτέρω προδεδήλωται, ὡς ταῦτα μὲν Ἐσίων οὐκ ᾔδει, μετὰ καιρὸν δὲ οἱ σὺν αὐτῷ συναφθέντες τῷ Ἠλξαὶ ἐσχήκασι μὲν τοῦ Ἐβίωνος τὴν περιτομὴν καὶ τὸ Σάββατον καὶ τὰ ἔθη· τοῦ δὲ Ἠλξαὶ τὴν φαντασίαν ὥστε νομίζειν μὲν τὸν Χριστὸν εἶναί τι ἀνδροείκελον ἐκτύπωμα ἀόρατον ἀνθρώποις, μιλίων ενενηκονταέξ τὸ μῆκος, δῆθεν σχοίνων είχε σιτεσσάρων, τὸ δὲ πλάτος σχοίνων ἐξ, μιλίων είκοσι- τεσσάρων· τὸ πάχος δὲ κατὰ μέτρησιν ἄλλην τινά. Αντικρὺ δὲ αὐτοῦ ἑστάναι καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν εἴδει θηλείας ἀοράτως· καὶ τὸ αὐτὸ τοῦ αὐτοῦ μέ τρου. Καὶ πόθεν, φησίν, ἔγνων τὰ μέτρα; Επειδή, φησὶν, εἶδον ἀπὸ τῶν ὀρέων, ὅτι αἱ κεφαλαὶ ἔφθανον αὐτῶν· καὶ τὸ μέτρον τοῦ ὄρους καταμαθών, ἔγνων Χριστοῦ τε καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὰ μέτρα. Ηδη δέ μοι περί τούτων εἴρηται ἐν τῇ κατὰ Ὀσσαίων αί- ρέπει. Ἐν παρεξόδῳ δὲ ταῦτα πεποίημαι νῦν, ἵνα μὴ τὰ παρ' ἑκάστῳ ἔθνει τε καὶ αἱρέσει ὄντα, εὑρι σκόμενα δὲ καὶ παρ' ἑτέροις, νομισθείη κατὰ λήθην ὑφ' ἡμῶν εἰρῆσθαι. • Β ΙΙ. ADVERSUS HERESES LIB. I. A Act. xxi, 39. Act. iv, 34. C p TOM. HÆRES. XXX. - nanant ; id quod ipse non negat, imo palam pro- fitetur. Addunt et a gentilibus oriundum esse, cu- jusdam occasione loci, in quo ipse quod res erat ingenue proponit. Tarsensis, inquit, ego sum, nce urbis obscuræ civis '. Ex quo gentilem fuisse colli- gunt, et utroque parente gentili procreatum. Cum- que Hierosolymum aecessisset, et ibidem aliquan- diu mansisset, pontificis filiam ducere statuisse. Quare proselytum se fecisse, ac circumcisionem usurpasse. Postea quod ab co conjugio excidisset, iratum adversus circumcisionem et Sabbatum, le- gemque scripsisse. XVII. Sed apertam calumniam struit callidus ille serpens, animoque niendicus. Ebion quippe the- braica vox Graca lingua mendicum sonat. Est autein haereticus iste revera mente, spe factisque mendicus, utpote qui Christum merum esse hominem existimet, in eoque spem cum quadam fidei mendicitate collo- cet. At enim isti de ea re gloriantur, seque mendicos prædicant, quod apostolorum, inquiunt, tempore mos esset bona sua distrahere, et ad illorum pedes abjicere. Itaque se illorum exemplo ad mendicita- tem redigi, ac bonis omnibus abdicare, proindeque passim mendicos appellari. Sed hoc ab illis ex inge- nio confictum est; nam Ebioni proprium hoc erat nomen, non sine vaticinio tamen aliquo, quo men- dicus infelixque fore significaretur, cum a parenti- bus id nominis accepisset. Quam vero alia multa. et perperam affectata, et scelerata ac nefaria eorum instituto geruntur! Quoties enim aliquis illorum in morbum incidit, aut a serpente morsus est, ad aquas descendit. Ibi appellationes omnes, quæ El- xai complexus est, invocat, cœli videlicet ac terræ, salis et aquæ, ventorum et angelorum, ut vocant, justitia; panis item et olei. Deinde solenne hoc carmen concipit : Adeste mihi, et hunc a me dolo- rein depellite. Jam hoc antea declaravimus, omnia hæc Ebio- nem nescisse; ejusque discipulos aliquanto post cum Elxai coalescentes ab Ebione circumcisionem ac Sabbatum, aliosque ritus accepisse. Ab Elxai vero somnium illud, ut Christuin formam esse qnamdam humana similem, neque hominibus aspe- ctabilem esse fingerent; longitudine millium xcvi, qui sunt schoni quatuor et viginti ; latitudine schee- norum vi, hoc est millium XXIV; crassitudini deni- que aliam mensuram attribuunt. Prope ipsum vero stare Spiritum sanctum muliebri figura, ita tamen ut videri nequeat ; ejusdemque esse mensure. Ro- ges unde eas mensuras acceperint. E montibus, in- quiunt, observatas habemus, quorum ad verticem illoruin capita pertingebant; quare montium altitu- dinem dimensi, Christi ac sancti Spiritus magnitu- dinem comperimus. Verum de bis in Ossæorum hæ- resi jain ante disputavimus. Et nunc obiter ea per- strinximus, ne quod penes unamquamque nationem ac sectam reperitur, id si in aliis quoque cerneretur, alieno loco per oblivionem commemoratum putares.

τοὺς εἶναι δικαίους, καὶ πατέρας ἑαυτῶν ἐπιγρά τε. Κατέας. Βατανέαι συνοικία Συρίας, ἢ καὶ Βατανέα ἑνικῶς. ΙΗ'. Οὗτος μὲν οὖν ὁ Ἐβίων καὶ αὐτὸς ἐν τῇ Ἀσίᾳ τὸ δ εἶχε κήρυγμα καὶ Ῥώμῃ, τὰς δὲ ῥίζας τῶν ἀκαν θωρών παραφυάδων ἔχουσιν ἀπό τε τῆς Νακα- τέας (5) καὶ Πανεάδος τὸ πλεῖστον, Μωαεί- τιδός τε καὶ Κωχάβων τῆς ἐν τῇ Βασανίτιδι γῇ ἐπέκεινα Αδραῶν· ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Κύπρῳ. Αναγ κάζουσι δὲ, καὶ παρ' ἡλικίαν ἐκγαμίζουσι τοὺς νέους, ἐξ ἐπιτροπῆς δῆθεν τῶν παρ' αὐτοῖς διδασκαλίων. Πρεσβυτέρους γὰρ οὗτοι ἔχουσι καὶ ἀρχισυναγώγους. Συναγωγὴν δὲ οὗτοι καλοῦσι τὴν ἑαυτῶν ἐκκλησίαν, καὶ οὐχὶ ἐκκλησίαν· τῷ Χριστῷ δὲ ὀνόματι μόνον σεμνύνονται· καὶ οὐ μόνον ἑνί τινι γάμῳ τὰς συν- αφείας ποιεῖσθαι, ἀλλ᾽ εἰ καὶ θελήσειέ τις τοῦ πρώτου γάμου διαζεύγνυσθαι, ἑτέρῳ δὲ συνάπτεσθαι, ἐπιτρέ πουσιν ἄχρι καὶ δευτέρου καὶ τρίτου καὶ ἑβδόμου γάμου. Πάντα γὰρ παρ' αὐτοῖς ἀδεῶς πράττεται. Αβραὰμ δὲ ὁμολογοῦσι καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ· Μωϋσῆν τε καὶ Ααρών, Ἰησοῦν τε τὸν τοῦ Ναυῆ, ἁπλῶς διαδεξάμενον Μωϋσέα, οὐδὲν δὲ ὄντα. Μετά τούτους δὲ οὐκέτι ὁμολογοῦσί τινα τῶν προφητῶν, ἀλλὰ καὶ ἀναθεματίζουσι καὶ χλευάζουσι, Δαβίδ τε καὶ τὸν Σαλομῶνα, ὁμοίως δὲ τοὺς περὶ Ἡσαΐαν καὶ Ἱερεμίαν καὶ Δανιὴλ καὶ Ἰεζεκιήλ. Ηλίαν τε καὶ Ελισσαῖον ἀθετοῦσιν. Οὐ γὰρ συντίθενται, βλασφη μοῦντες τὰς αὐτῶν προφητείας· ἀλλὰ μόνον τὸ Εὐ αγγέλιον δέχονται. Τὸν δὲ Χριστὸν προφήτην λέγουσι τῆς ἀληθείας, καὶ Χριστὸν Υἱὸν Θεοῦ κατὰ προκο- πὴν, καὶ κατὰ συνάφειαν ἀναγωγῆς τῆς ἄνωθεν πρὸς αὐτὸν γεγενημένης. Τοὺς δὲ προφήτας λέγουσι συν έτεως (32) είναι προφήτας, καὶ οὐκ ἀληθείας. Αὐτ τὸν δὲ μόνον θέλουσιν εἶναι προφήτην, καὶ ἄνθρωπον, καὶ Υἱὸν Θεοῦ, καὶ Χριστόν· καὶ ψιλόν ἄνθρωπον, ὡς προείπομεν, διὰ δὲ ἀρετὴν βίου ἤκοντα εἰς τὸ καλεῖσθαι Υἱὸν Θεοῦ. Οὔτε γὰρ δέχονται τὴν Πεντά τευχον Μωϋσέως ὅλην, ἀλλά τινα ῥήματα αποβάλ λουσιν. Οταν δὲ αὐτοῖς εἴπῃς περὶ ἐμψύχων βρώ σεως· Πῶς οὖν ᾿Αβραὰμ παρέθετο τοῖς ἀγγέλοις τὸν μόσχον καὶ τὸ γάλα ; ἢ πῶς ἔφαγε Νώε, καὶ ἤκουσεν ἀπὸ Θεοῦ λέγοντος, Θῦσον καὶ φάγε; πῶς δὲ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἔθυσαν τῷ Θεῷ, ὁμοίως δὲ καὶ Μωϋσῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ; ἐκείνοις μὲν ἀπιστεῖ, καί φησι· Τίς χρεία με ἀναγινώσκειν τὰ ἐν τῷ νόμῳ, ἐλθόντος τοῦ Εὐαγγελίου ; Πόθεν σοι τοίνυν τὰ περὶ Μωϋσέως καὶ ᾿Αβραάμ εἰδέναι; Οἶδα γὰρ, ὡς ὁμολογεῖτε αὐτ φεσθε. Εἶτα ἀποκρίνεται, καὶ λέγει, ὅτι Χριστός μοι ἀπεκάλυψε· καὶ βλασφημεῖ τὰ πλείω τῆς νομο θεσίας, καὶ τοὺς περὶ Σαμψών και Δαβιδ καὶ 'Αδραΐ. B S. EPIPILANII XVIII. Ergo Ebion tametsi in Asia, ac Ro- A mæ errorem suum disseminaverit, nihilominus spi- nosorum suorum germinum stolonunique radices ex Nabathæa atque Paneade potissimum trahit, neo- non et Moabitide, Cochabisque, quod Basanitidis oppidum est trans Adraos: et in insula Cypro. Est hoc illis insuper in more positum, ut adolescentulos citra maturam aetatem ad nuptias compellant, idque adeo a magistris potestate facta. Habent enim pre- sbyteros suos, ac synagogæ principes ; nam syna- gogam conventus suos, non ecclesiam nominant, ac Christi solum nomen præ se ferunt. Neque vero unis duntaxat nuptiis amnitates inter se conjun- gunt, sed si cui divortium facere libuerit, ac no- vum inire matrimonium, ad tertias et septimas usque nuptias permittunt. Quidvis enim apud illos agere conceditur. Porro Abrahamum, et Isaacum, ac Jaco- hum, et Moysen, atque Aaronem admittunt, una cum Jesu, Glio Nave, qui Moysis duntaxat successor, neque quidquam amplius fuerit. Secundum hos nul- lum alium ex prophetis asciscunt, sed cum exse- cratione proscribunt ac derident, puta Davidem et Salomonem, atque Isaiam, Jeremiam, Danielem, Ezechielem; quibuscum Eliam atque Eliseum re- pudiant. Neque enim illorum vaticiniis assentiuntur, sed its maledicentissime detrahunt; sed neque aliud præter Evangelium recipiunt. Quod ad Christum spectat, veritatis hunc esse prophetam sentiunt, et Christum Dei Filium progressione quadam virtutis, et conjunctione cum Deo facium, quatenus ad sub- C limia cœlestiaque provectus est. Prophetas vero non veritatis, sed intelligentiæ esse prophetas arbi- trantur. Proinde Jesum solum prophetam et homi- nem, Deique Filium esse, licet merus homo sit, ut jam diximus. Qui ob egregiam virtutem Dei Filius appellari meruerit. Neque vero Moysis Pentateu- chum integram admittunt, sed quædam verba cir- cumscribunt. Quod si de esu animatorum illud ob- jicias Cur Abrahamus vitulum cum lacte angelis apposuerit; aut cur Noemus illa comederit, et di vinitus responsum acceperit, Macta et manduca* : quidve insuper Isaacus et Jacobus, ac Moyses simi- liter in solitudine sacrificaverint: negat Ebionita se illis credere. Et quid mea refert, inquiunt, ubi semel Evangelium allatum est, quæ in lege conti. D nentur evolvere? Undenam igitur tenes quæ ad Moysen, Abrahamumque pertinent? Novi enim a vobis justos illos prædicari, iisque vos parentibus * Gen. xviii, 39. Gen. 1, 5. Leg. fortasse Neque enin iis in locis Nabatea ulla, nisi fa!- lor. Nabathava quidem, sive Nabatea Arabiæ Felicis regio est, aut ei certe proxima, hoc est Petræe pars. Quare non dubito quin Batanea hoc loco le- gendum sit. Quæ est Syriæ regio, Palmyrenæ vi- cina, et Paneadi; Ptolem. Steph. : Adde et in Og regno fuisse. Hinc pro eo, quod Hebraei, Grecique Og re- gem Basan appellant, Chaldæus habet, quod ad Bataneæ vocabulum accedit, ut ad x11 Jos. Ma- sius observat. In eodem Basanitico tractu fuit et Edrai SIN, Grace Quan Adram Ptolem. putat idem Masius. Quae in Coelesyria a Ptolem. nu- meratur. telligentiæ prophetas, non veritatis, appellatos ideo crediderim, quod tametsi rerum altissimarum in- telligentia essent sapientiaque præditi, non tamen mendario (31) Από τε τῆς Ναβατέας. Corrupta vox est Na- (52) Τοὺς δὲ προφήτας λέγουσι συνέσεως. 10-

τοὺς εἶναι δικαίους, καὶ πατέρας ἑαυτῶν ἐπιγρά τε. Κατέας. Βατανέαι συνοικία Συρίας, ἢ καὶ Βατανέα ἑνικῶς. ΙΗ'. Οὗτος μὲν οὖν ὁ Ἐβίων καὶ αὐτὸς ἐν τῇ Ἀσίᾳ τὸ δ εἶχε κήρυγμα καὶ Ῥώμῃ, τὰς δὲ ῥίζας τῶν ἀκαν θωρών παραφυάδων ἔχουσιν ἀπό τε τῆς Νακα- τέας (5) καὶ Πανεάδος τὸ πλεῖστον, Μωαεί- τιδός τε καὶ Κωχάβων τῆς ἐν τῇ Βασανίτιδι γῇ ἐπέκεινα Αδραῶν· ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Κύπρῳ. Αναγ κάζουσι δὲ, καὶ παρ' ἡλικίαν ἐκγαμίζουσι τοὺς νέους, ἐξ ἐπιτροπῆς δῆθεν τῶν παρ' αὐτοῖς διδασκαλίων. Πρεσβυτέρους γὰρ οὗτοι ἔχουσι καὶ ἀρχισυναγώγους. Συναγωγὴν δὲ οὗτοι καλοῦσι τὴν ἑαυτῶν ἐκκλησίαν, καὶ οὐχὶ ἐκκλησίαν· τῷ Χριστῷ δὲ ὀνόματι μόνον σεμνύνονται· καὶ οὐ μόνον ἑνί τινι γάμῳ τὰς συν- αφείας ποιεῖσθαι, ἀλλ᾽ εἰ καὶ θελήσειέ τις τοῦ πρώτου γάμου διαζεύγνυσθαι, ἑτέρῳ δὲ συνάπτεσθαι, ἐπιτρέ πουσιν ἄχρι καὶ δευτέρου καὶ τρίτου καὶ ἑβδόμου γάμου. Πάντα γὰρ παρ' αὐτοῖς ἀδεῶς πράττεται. Αβραὰμ δὲ ὁμολογοῦσι καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ· Μωϋσῆν τε καὶ Ααρών, Ἰησοῦν τε τὸν τοῦ Ναυῆ, ἁπλῶς διαδεξάμενον Μωϋσέα, οὐδὲν δὲ ὄντα. Μετά τούτους δὲ οὐκέτι ὁμολογοῦσί τινα τῶν προφητῶν, ἀλλὰ καὶ ἀναθεματίζουσι καὶ χλευάζουσι, Δαβίδ τε καὶ τὸν Σαλομῶνα, ὁμοίως δὲ τοὺς περὶ Ἡσαΐαν καὶ Ἱερεμίαν καὶ Δανιὴλ καὶ Ἰεζεκιήλ. Ηλίαν τε καὶ Ελισσαῖον ἀθετοῦσιν. Οὐ γὰρ συντίθενται, βλασφη μοῦντες τὰς αὐτῶν προφητείας· ἀλλὰ μόνον τὸ Εὐ αγγέλιον δέχονται. Τὸν δὲ Χριστὸν προφήτην λέγουσι τῆς ἀληθείας, καὶ Χριστὸν Υἱὸν Θεοῦ κατὰ προκο- πὴν, καὶ κατὰ συνάφειαν ἀναγωγῆς τῆς ἄνωθεν πρὸς αὐτὸν γεγενημένης. Τοὺς δὲ προφήτας λέγουσι συν έτεως (32) είναι προφήτας, καὶ οὐκ ἀληθείας. Αὐτ τὸν δὲ μόνον θέλουσιν εἶναι προφήτην, καὶ ἄνθρωπον, καὶ Υἱὸν Θεοῦ, καὶ Χριστόν· καὶ ψιλόν ἄνθρωπον, ὡς προείπομεν, διὰ δὲ ἀρετὴν βίου ἤκοντα εἰς τὸ καλεῖσθαι Υἱὸν Θεοῦ. Οὔτε γὰρ δέχονται τὴν Πεντά τευχον Μωϋσέως ὅλην, ἀλλά τινα ῥήματα αποβάλ λουσιν. Οταν δὲ αὐτοῖς εἴπῃς περὶ ἐμψύχων βρώ σεως· Πῶς οὖν ᾿Αβραὰμ παρέθετο τοῖς ἀγγέλοις τὸν μόσχον καὶ τὸ γάλα ; ἢ πῶς ἔφαγε Νώε, καὶ ἤκουσεν ἀπὸ Θεοῦ λέγοντος, Θῦσον καὶ φάγε; πῶς δὲ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἔθυσαν τῷ Θεῷ, ὁμοίως δὲ καὶ Μωϋσῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ; ἐκείνοις μὲν ἀπιστεῖ, καί φησι· Τίς χρεία με ἀναγινώσκειν τὰ ἐν τῷ νόμῳ, ἐλθόντος τοῦ Εὐαγγελίου ; Πόθεν σοι τοίνυν τὰ περὶ Μωϋσέως καὶ ᾿Αβραάμ εἰδέναι; Οἶδα γὰρ, ὡς ὁμολογεῖτε αὐτ φεσθε. Εἶτα ἀποκρίνεται, καὶ λέγει, ὅτι Χριστός μοι ἀπεκάλυψε· καὶ βλασφημεῖ τὰ πλείω τῆς νομο θεσίας, καὶ τοὺς περὶ Σαμψών και Δαβιδ καὶ 'Αδραΐ. B S. EPIPILANII XVIII. Ergo Ebion tametsi in Asia, ac Ro- A mæ errorem suum disseminaverit, nihilominus spi- nosorum suorum germinum stolonunique radices ex Nabathæa atque Paneade potissimum trahit, neo- non et Moabitide, Cochabisque, quod Basanitidis oppidum est trans Adraos: et in insula Cypro. Est hoc illis insuper in more positum, ut adolescentulos citra maturam aetatem ad nuptias compellant, idque adeo a magistris potestate facta. Habent enim pre- sbyteros suos, ac synagogæ principes ; nam syna- gogam conventus suos, non ecclesiam nominant, ac Christi solum nomen præ se ferunt. Neque vero unis duntaxat nuptiis amnitates inter se conjun- gunt, sed si cui divortium facere libuerit, ac no- vum inire matrimonium, ad tertias et septimas usque nuptias permittunt. Quidvis enim apud illos agere conceditur. Porro Abrahamum, et Isaacum, ac Jaco- hum, et Moysen, atque Aaronem admittunt, una cum Jesu, Glio Nave, qui Moysis duntaxat successor, neque quidquam amplius fuerit. Secundum hos nul- lum alium ex prophetis asciscunt, sed cum exse- cratione proscribunt ac derident, puta Davidem et Salomonem, atque Isaiam, Jeremiam, Danielem, Ezechielem; quibuscum Eliam atque Eliseum re- pudiant. Neque enim illorum vaticiniis assentiuntur, sed its maledicentissime detrahunt; sed neque aliud præter Evangelium recipiunt. Quod ad Christum spectat, veritatis hunc esse prophetam sentiunt, et Christum Dei Filium progressione quadam virtutis, et conjunctione cum Deo facium, quatenus ad sub- C limia cœlestiaque provectus est. Prophetas vero non veritatis, sed intelligentiæ esse prophetas arbi- trantur. Proinde Jesum solum prophetam et homi- nem, Deique Filium esse, licet merus homo sit, ut jam diximus. Qui ob egregiam virtutem Dei Filius appellari meruerit. Neque vero Moysis Pentateu- chum integram admittunt, sed quædam verba cir- cumscribunt. Quod si de esu animatorum illud ob- jicias Cur Abrahamus vitulum cum lacte angelis apposuerit; aut cur Noemus illa comederit, et di vinitus responsum acceperit, Macta et manduca* : quidve insuper Isaacus et Jacobus, ac Moyses simi- liter in solitudine sacrificaverint: negat Ebionita se illis credere. Et quid mea refert, inquiunt, ubi semel Evangelium allatum est, quæ in lege conti. D nentur evolvere? Undenam igitur tenes quæ ad Moysen, Abrahamumque pertinent? Novi enim a vobis justos illos prædicari, iisque vos parentibus * Gen. xviii, 39. Gen. 1, 5. Leg. fortasse Neque enin iis in locis Nabatea ulla, nisi fa!- lor. Nabathava quidem, sive Nabatea Arabiæ Felicis regio est, aut ei certe proxima, hoc est Petræe pars. Quare non dubito quin Batanea hoc loco le- gendum sit. Quæ est Syriæ regio, Palmyrenæ vi- cina, et Paneadi; Ptolem. Steph. : Adde et in Og regno fuisse. Hinc pro eo, quod Hebraei, Grecique Og re- gem Basan appellant, Chaldæus habet, quod ad Bataneæ vocabulum accedit, ut ad x11 Jos. Ma- sius observat. In eodem Basanitico tractu fuit et Edrai SIN, Grace Quan Adram Ptolem. putat idem Masius. Quae in Coelesyria a Ptolem. nu- meratur. telligentiæ prophetas, non veritatis, appellatos ideo crediderim, quod tametsi rerum altissimarum in- telligentia essent sapientiaque præditi, non tamen mendario (31) Από τε τῆς Ναβατέας. Corrupta vox est Na- (52) Τοὺς δὲ προφήτας λέγουσι συνέσεως. 10-

τοὺς εἶναι δικαίους, καὶ πατέρας ἑαυτῶν ἐπιγρά τε. Κατέας. Βατανέαι συνοικία Συρίας, ἢ καὶ Βατανέα ἑνικῶς. ΙΗ'. Οὗτος μὲν οὖν ὁ Ἐβίων καὶ αὐτὸς ἐν τῇ Ἀσίᾳ τὸ δ εἶχε κήρυγμα καὶ Ῥώμῃ, τὰς δὲ ῥίζας τῶν ἀκαν θωρών παραφυάδων ἔχουσιν ἀπό τε τῆς Νακα- τέας (5) καὶ Πανεάδος τὸ πλεῖστον, Μωαεί- τιδός τε καὶ Κωχάβων τῆς ἐν τῇ Βασανίτιδι γῇ ἐπέκεινα Αδραῶν· ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Κύπρῳ. Αναγ κάζουσι δὲ, καὶ παρ' ἡλικίαν ἐκγαμίζουσι τοὺς νέους, ἐξ ἐπιτροπῆς δῆθεν τῶν παρ' αὐτοῖς διδασκαλίων. Πρεσβυτέρους γὰρ οὗτοι ἔχουσι καὶ ἀρχισυναγώγους. Συναγωγὴν δὲ οὗτοι καλοῦσι τὴν ἑαυτῶν ἐκκλησίαν, καὶ οὐχὶ ἐκκλησίαν· τῷ Χριστῷ δὲ ὀνόματι μόνον σεμνύνονται· καὶ οὐ μόνον ἑνί τινι γάμῳ τὰς συν- αφείας ποιεῖσθαι, ἀλλ᾽ εἰ καὶ θελήσειέ τις τοῦ πρώτου γάμου διαζεύγνυσθαι, ἑτέρῳ δὲ συνάπτεσθαι, ἐπιτρέ πουσιν ἄχρι καὶ δευτέρου καὶ τρίτου καὶ ἑβδόμου γάμου. Πάντα γὰρ παρ' αὐτοῖς ἀδεῶς πράττεται. Αβραὰμ δὲ ὁμολογοῦσι καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ· Μωϋσῆν τε καὶ Ααρών, Ἰησοῦν τε τὸν τοῦ Ναυῆ, ἁπλῶς διαδεξάμενον Μωϋσέα, οὐδὲν δὲ ὄντα. Μετά τούτους δὲ οὐκέτι ὁμολογοῦσί τινα τῶν προφητῶν, ἀλλὰ καὶ ἀναθεματίζουσι καὶ χλευάζουσι, Δαβίδ τε καὶ τὸν Σαλομῶνα, ὁμοίως δὲ τοὺς περὶ Ἡσαΐαν καὶ Ἱερεμίαν καὶ Δανιὴλ καὶ Ἰεζεκιήλ. Ηλίαν τε καὶ Ελισσαῖον ἀθετοῦσιν. Οὐ γὰρ συντίθενται, βλασφη μοῦντες τὰς αὐτῶν προφητείας· ἀλλὰ μόνον τὸ Εὐ αγγέλιον δέχονται. Τὸν δὲ Χριστὸν προφήτην λέγουσι τῆς ἀληθείας, καὶ Χριστὸν Υἱὸν Θεοῦ κατὰ προκο- πὴν, καὶ κατὰ συνάφειαν ἀναγωγῆς τῆς ἄνωθεν πρὸς αὐτὸν γεγενημένης. Τοὺς δὲ προφήτας λέγουσι συν έτεως (32) είναι προφήτας, καὶ οὐκ ἀληθείας. Αὐτ τὸν δὲ μόνον θέλουσιν εἶναι προφήτην, καὶ ἄνθρωπον, καὶ Υἱὸν Θεοῦ, καὶ Χριστόν· καὶ ψιλόν ἄνθρωπον, ὡς προείπομεν, διὰ δὲ ἀρετὴν βίου ἤκοντα εἰς τὸ καλεῖσθαι Υἱὸν Θεοῦ. Οὔτε γὰρ δέχονται τὴν Πεντά τευχον Μωϋσέως ὅλην, ἀλλά τινα ῥήματα αποβάλ λουσιν. Οταν δὲ αὐτοῖς εἴπῃς περὶ ἐμψύχων βρώ σεως· Πῶς οὖν ᾿Αβραὰμ παρέθετο τοῖς ἀγγέλοις τὸν μόσχον καὶ τὸ γάλα ; ἢ πῶς ἔφαγε Νώε, καὶ ἤκουσεν ἀπὸ Θεοῦ λέγοντος, Θῦσον καὶ φάγε; πῶς δὲ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἔθυσαν τῷ Θεῷ, ὁμοίως δὲ καὶ Μωϋσῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ; ἐκείνοις μὲν ἀπιστεῖ, καί φησι· Τίς χρεία με ἀναγινώσκειν τὰ ἐν τῷ νόμῳ, ἐλθόντος τοῦ Εὐαγγελίου ; Πόθεν σοι τοίνυν τὰ περὶ Μωϋσέως καὶ ᾿Αβραάμ εἰδέναι; Οἶδα γὰρ, ὡς ὁμολογεῖτε αὐτ φεσθε. Εἶτα ἀποκρίνεται, καὶ λέγει, ὅτι Χριστός μοι ἀπεκάλυψε· καὶ βλασφημεῖ τὰ πλείω τῆς νομο θεσίας, καὶ τοὺς περὶ Σαμψών και Δαβιδ καὶ 'Αδραΐ. B S. EPIPILANII XVIII. Ergo Ebion tametsi in Asia, ac Ro- A mæ errorem suum disseminaverit, nihilominus spi- nosorum suorum germinum stolonunique radices ex Nabathæa atque Paneade potissimum trahit, neo- non et Moabitide, Cochabisque, quod Basanitidis oppidum est trans Adraos: et in insula Cypro. Est hoc illis insuper in more positum, ut adolescentulos citra maturam aetatem ad nuptias compellant, idque adeo a magistris potestate facta. Habent enim pre- sbyteros suos, ac synagogæ principes ; nam syna- gogam conventus suos, non ecclesiam nominant, ac Christi solum nomen præ se ferunt. Neque vero unis duntaxat nuptiis amnitates inter se conjun- gunt, sed si cui divortium facere libuerit, ac no- vum inire matrimonium, ad tertias et septimas usque nuptias permittunt. Quidvis enim apud illos agere conceditur. Porro Abrahamum, et Isaacum, ac Jaco- hum, et Moysen, atque Aaronem admittunt, una cum Jesu, Glio Nave, qui Moysis duntaxat successor, neque quidquam amplius fuerit. Secundum hos nul- lum alium ex prophetis asciscunt, sed cum exse- cratione proscribunt ac derident, puta Davidem et Salomonem, atque Isaiam, Jeremiam, Danielem, Ezechielem; quibuscum Eliam atque Eliseum re- pudiant. Neque enim illorum vaticiniis assentiuntur, sed its maledicentissime detrahunt; sed neque aliud præter Evangelium recipiunt. Quod ad Christum spectat, veritatis hunc esse prophetam sentiunt, et Christum Dei Filium progressione quadam virtutis, et conjunctione cum Deo facium, quatenus ad sub- C limia cœlestiaque provectus est. Prophetas vero non veritatis, sed intelligentiæ esse prophetas arbi- trantur. Proinde Jesum solum prophetam et homi- nem, Deique Filium esse, licet merus homo sit, ut jam diximus. Qui ob egregiam virtutem Dei Filius appellari meruerit. Neque vero Moysis Pentateu- chum integram admittunt, sed quædam verba cir- cumscribunt. Quod si de esu animatorum illud ob- jicias Cur Abrahamus vitulum cum lacte angelis apposuerit; aut cur Noemus illa comederit, et di vinitus responsum acceperit, Macta et manduca* : quidve insuper Isaacus et Jacobus, ac Moyses simi- liter in solitudine sacrificaverint: negat Ebionita se illis credere. Et quid mea refert, inquiunt, ubi semel Evangelium allatum est, quæ in lege conti. D nentur evolvere? Undenam igitur tenes quæ ad Moysen, Abrahamumque pertinent? Novi enim a vobis justos illos prædicari, iisque vos parentibus * Gen. xviii, 39. Gen. 1, 5. Leg. fortasse Neque enin iis in locis Nabatea ulla, nisi fa!- lor. Nabathava quidem, sive Nabatea Arabiæ Felicis regio est, aut ei certe proxima, hoc est Petræe pars. Quare non dubito quin Batanea hoc loco le- gendum sit. Quæ est Syriæ regio, Palmyrenæ vi- cina, et Paneadi; Ptolem. Steph. : Adde et in Og regno fuisse. Hinc pro eo, quod Hebraei, Grecique Og re- gem Basan appellant, Chaldæus habet, quod ad Bataneæ vocabulum accedit, ut ad x11 Jos. Ma- sius observat. In eodem Basanitico tractu fuit et Edrai SIN, Grace Quan Adram Ptolem. putat idem Masius. Quae in Coelesyria a Ptolem. nu- meratur. telligentiæ prophetas, non veritatis, appellatos ideo crediderim, quod tametsi rerum altissimarum in- telligentia essent sapientiaque præditi, non tamen mendario (31) Από τε τῆς Ναβατέας. Corrupta vox est Na- (52) Τοὺς δὲ προφήτας λέγουσι συνέσεως. 10-

Ηλίαν καὶ Σαμουὴλ καὶ Ἐλισσαῖον καὶ τοὺς ἄλλους. ΙΘ'. Ελέγχεται δὲ πανταχόθεν ὁ ἀγύρτης ὑπὸ τοῦ Α Σωτήρος, διαρρήδην καὶ ὡς ἐν συντόμῳ, ἀπὸ μιας λέξεως τὸ πᾶν αὐτοῦ ἐλέγχοντος τῆς ἀπατηλῆς δι δασκαλίας, καὶ λέγοντος· Ήλθεν Ἰωάννης ἐν ὁδῷ (35) δικαιοσύνης μήτε ἐσθίων, μήτε πίνων, καὶ λέγουσι, Δαιμόνιον ἔχει. Ηλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων. Καὶ οὐ πάντως, ὅτι κἂν τὸ τυχὸν οὐκ ἤσθιεν ὁ Ἰωάννης, ἢ πᾶν ὁτιοῦν ἤσθιεν ὁ Σωτὴρ, ἵνα τις υπολάβοι καὶ τὰ ἀπηγορευ- μένα. Η Γραφὴ δὲ τὴν ἔμφασιν δηλοῖ τῆς ἀληθείας, ὡς τὸ φάγον αὐτὸν εἶναι καὶ οἶνοπότην οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ τὸ ' κρέπ ἐσθίειν καὶ οἶνον πίνειν· καὶ τὸ, μὴ ἐσθίων, μήτε πίνων, ὅτι κρεῶν οὐ μετείληφε και οἴνου, ἀλλ᾽ ἢ ἀκρίδων μόνων ὁ Ἰωάννης καὶ μέλι- τος μετελάμβανε, δῆλον δὲ, ὡς καὶ ὕδατος. Τίς δὲ οὐκ οἶδε τὸν Σωτῆρα ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν καὶ φα- Β γόντα; καθάπερ ἔχει τὰ ἅγια Εὐαγγέλια τῆς ἁλη- θείας, ὅτι Ἐπεδόθη αὐτῷ ἄρτος καὶ μέρος ὀπτοῦ ιχθύος· καὶ λαβὼν ἔφαγε, καὶ ἔδωκε τοῖς μαθη- ταῖς· ὡς καὶ ἐπὶ τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάδος περ ποίηκε, καὶ φαγών, καὶ διαδούς. Καὶ πολλὰ ἔστι περὶ τούτου λέγειν. Δεῖ δέ με κατὰ λεπτότητα εἰς τὸν τούτων τῶν ῥημάτων τῶν ἑώλων τε καὶ σαθρῶν παρ' αὐτοῖς κηρυττομένων ἥκειν ἔλεγχον, καὶ τὴν αὐτῶν ποιεῖσθαι ἀνατροπήν. Κ'. Καὶ πρῶτον μὲν περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὐ ψιλὸς ἄνθρωπος ῥητέον. Οὐ δύναται γὰρ ὁ γεννηθεὶς κατὰ πάντα ἄνθρωπος σημείου ἕνεκα τῷ κόσμῳ δου θήσεσθαι· ὡς περὶ αὐτοῦ προεθέσπιζε τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτε τῷ ᾿Αχὰς ἔλεγεν· Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον. Κακείνου μὴ αἰτήσαντος, τότε φησὶν ὁ προφήτης· Αὐτὸς Κύριος δώσει ὑμῖν σημεῖον Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει. Παρθένος δὲ οὐ καλεῖται (54) ἡ συναφθεῖσα ἀνδρὶ, καὶ γαμηθεῖσα γυνή· παρθένος δὲ ἐκείνη κυρίως λέγοιτ' ἂν ἡ ἄνευ ἀνδρὸς τὴν σύλληψιν τοῦ Θεοῦ Λόγου κατὰ ἀλήθειαν ἐσχηκυία· ὡς καὶ αὐτὸς Ησαΐας (55) ἐν ἄλλῳ τόπῳ φησί· Φωνή κραυγῆς ἐκ πόλεως, φωνὴ ἐκ ναοῦ, φωνή Κυρίου ἀνταποδόσεως, ἀνταποδιδόντος τοῖς ἀντικειμένοις. Πρὶν ἢ τὴν ὠδίνουσαν τε κεῖν, πρὶν ἢ ἐλθεῖν τὸν πόνον τῶν ὠδίνων, ἐξ. έφυγε, καὶ ἔτεκεν ἄρσεν. Τις ἤκουσε τοιοῦτον ; ἢ τίς ἑώρακε τοιαῦτα; Εἰ ὤδινε γῆ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, καὶ ἔτεκεν ἔθνος εἰς ἅπαξ; ὅτι ἔδινε καὶ ἔτεκε Σιὼν τὰ παιδία αὐτῆς. Ἐγὼ δὲ ἔδωκα τὴν προσο δοκίαν ταύτην, καὶ οὐκ ἐμνήσθησαν, λέγει Κύ- γρ. κρέας. • δδῳ δικαιοσύνης, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXX. - gloriari. Ad hæc ita respondent: Sibi id a Christo patefactum. Ergo bonam legis partem contumeliose traducunt, et Sampsonem ac Davidem, Eliam, Eliseum cæterosque respuunt. XIX. Sed a Christo Domino penitus impostor ille manifesteque refellitur, qui depravatam omnem ejus doctrinam paucis verbis redarguit, cum ita lo- quitur : Venit Joannes in via justitiæ non mandu · cans, neque bibens, et dicunt, Damonium label. Venit Filius hominis manducans et bibens'. Quod perinde non est accipiendum ac si Joannes nulla omnino re, Christus omnibus promiscue, adeoque prohibitis, vesceretur. Sed Scriptura vim veritatis expressit, ut, non manducans et bibens, idem sit ac : Joannem carnibus vinoque non usum, nihil præter locustas ac mel edisse, ut aquam interim adhibuisse credatur. Ecquis nescit Christum Dominum excita- tum a mortuis comedisse; quemadmodum veritatis Evangelia continent? Oblatum ei panem ac piscis assi particulum, de quibus cum manducasset, aposto- tis suis reliquias impertiit s. Id quod ad Tiberiadis mare fecit, edit, inquam, ac distribuit *. Qua de re plurima dicenda nobis occurrunt. Sed ad putidos illos absurdosque sermones, qui ab ipsis instituun- . tur, singillatim refellendos atque evertendos trans- ferenda nobis est oratio. C D Matth. xr, 18,19. * Luc. xxιν, 42. 6-10. vel ab Epiphanio inserta, vel li brariorum vitio intrusa sunt. erudite ad illum Isaiæ locum disserit Ilieron. de voce mery, in qua calumniari Judæi solent. Sed et Basilius ad vni Isa. eodem argumento adversus Ju-› dæos utitur, quo Epiphanius Ebionitas redarguit. Quod, nisi parituram virginem propheta significas- set, frustra tanquam signum illud ipsum regi de- XX. Ac primum de Christo, non merum homi- nem esse demonstrabiinus. Neque enim qui nihil omnino sit præter hominem, signi instar exhiberi mundo potest: quod Spiritus sanctus de Christe prædixit, cum ita Achazo locutus est: Pete libi signum. Illo vero petere detrectante, propheta sub- jecit : Ipse Dominus dabit vobis signum : Ecce virgo concipiet. Virginis porro nomine non ea mulier significatur quæ nupserit, et cum viro conjuncta sit, sed ea demum proprie virgo dicitur, quæ divi- num Verbum in se absque ullo viri complexu ge- nuerit. Quemadmodum Isaias alio in loco te- statur : Vox ® clamoris ex urbe, vox e templo, vox Domini retributionis, retribuentis inimicis. Anto- quam parturiens pareret; antequam veniret dolor partus, effugit, et peperit masculum. Quis audivit unquam tale? et quis vidit huic simile? Nunquid par- turiit terra die una : et peperit gentem simul? quia parturivit et peperit Sion filios suos. Ego vero dedi hanc exspectationem, et non recordati sunt, dicit Do minus. Quænam igitur ea est exspectatio? quinam • Joan. xxi, sq'. • Isa. vult, sqq. • Isa. Lavi, nuntiassel. quem de Christi Domini generatione, ac sacrosan- cte Virginis partu intelligit Epiphanius, Patres omnes, ad spiritalem Ecclesiæ partum referunt; quæ sine ullo dolore, pene momento infinitos Chri- sto filios peperit, paritque quotidie. Ita D. Hieron. Theodoretus, Cyrillus, Euseb. F cap. 4, aliique complures. ...... (33) Ἦλθεν Ἰωάννης ἐν ὁδῷ. Hæc verba ἐν (54) Παρθένος δὲ οὐ καλεῖται. Vide omnino qu (35) Ως καὶ αὐτὸς Ἡσαΐας. Hunc Isaiæ locum,

Ηλίαν καὶ Σαμουὴλ καὶ Ἐλισσαῖον καὶ τοὺς ἄλλους. ΙΘ'. Ελέγχεται δὲ πανταχόθεν ὁ ἀγύρτης ὑπὸ τοῦ Α Σωτήρος, διαρρήδην καὶ ὡς ἐν συντόμῳ, ἀπὸ μιας λέξεως τὸ πᾶν αὐτοῦ ἐλέγχοντος τῆς ἀπατηλῆς δι δασκαλίας, καὶ λέγοντος· Ήλθεν Ἰωάννης ἐν ὁδῷ (35) δικαιοσύνης μήτε ἐσθίων, μήτε πίνων, καὶ λέγουσι, Δαιμόνιον ἔχει. Ηλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων. Καὶ οὐ πάντως, ὅτι κἂν τὸ τυχὸν οὐκ ἤσθιεν ὁ Ἰωάννης, ἢ πᾶν ὁτιοῦν ἤσθιεν ὁ Σωτὴρ, ἵνα τις υπολάβοι καὶ τὰ ἀπηγορευ- μένα. Η Γραφὴ δὲ τὴν ἔμφασιν δηλοῖ τῆς ἀληθείας, ὡς τὸ φάγον αὐτὸν εἶναι καὶ οἶνοπότην οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ τὸ ' κρέπ ἐσθίειν καὶ οἶνον πίνειν· καὶ τὸ, μὴ ἐσθίων, μήτε πίνων, ὅτι κρεῶν οὐ μετείληφε και οἴνου, ἀλλ᾽ ἢ ἀκρίδων μόνων ὁ Ἰωάννης καὶ μέλι- τος μετελάμβανε, δῆλον δὲ, ὡς καὶ ὕδατος. Τίς δὲ οὐκ οἶδε τὸν Σωτῆρα ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν καὶ φα- Β γόντα; καθάπερ ἔχει τὰ ἅγια Εὐαγγέλια τῆς ἁλη- θείας, ὅτι Ἐπεδόθη αὐτῷ ἄρτος καὶ μέρος ὀπτοῦ ιχθύος· καὶ λαβὼν ἔφαγε, καὶ ἔδωκε τοῖς μαθη- ταῖς· ὡς καὶ ἐπὶ τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάδος περ ποίηκε, καὶ φαγών, καὶ διαδούς. Καὶ πολλὰ ἔστι περὶ τούτου λέγειν. Δεῖ δέ με κατὰ λεπτότητα εἰς τὸν τούτων τῶν ῥημάτων τῶν ἑώλων τε καὶ σαθρῶν παρ' αὐτοῖς κηρυττομένων ἥκειν ἔλεγχον, καὶ τὴν αὐτῶν ποιεῖσθαι ἀνατροπήν. Κ'. Καὶ πρῶτον μὲν περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὐ ψιλὸς ἄνθρωπος ῥητέον. Οὐ δύναται γὰρ ὁ γεννηθεὶς κατὰ πάντα ἄνθρωπος σημείου ἕνεκα τῷ κόσμῳ δου θήσεσθαι· ὡς περὶ αὐτοῦ προεθέσπιζε τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτε τῷ ᾿Αχὰς ἔλεγεν· Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον. Κακείνου μὴ αἰτήσαντος, τότε φησὶν ὁ προφήτης· Αὐτὸς Κύριος δώσει ὑμῖν σημεῖον Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει. Παρθένος δὲ οὐ καλεῖται (54) ἡ συναφθεῖσα ἀνδρὶ, καὶ γαμηθεῖσα γυνή· παρθένος δὲ ἐκείνη κυρίως λέγοιτ' ἂν ἡ ἄνευ ἀνδρὸς τὴν σύλληψιν τοῦ Θεοῦ Λόγου κατὰ ἀλήθειαν ἐσχηκυία· ὡς καὶ αὐτὸς Ησαΐας (55) ἐν ἄλλῳ τόπῳ φησί· Φωνή κραυγῆς ἐκ πόλεως, φωνὴ ἐκ ναοῦ, φωνή Κυρίου ἀνταποδόσεως, ἀνταποδιδόντος τοῖς ἀντικειμένοις. Πρὶν ἢ τὴν ὠδίνουσαν τε κεῖν, πρὶν ἢ ἐλθεῖν τὸν πόνον τῶν ὠδίνων, ἐξ. έφυγε, καὶ ἔτεκεν ἄρσεν. Τις ἤκουσε τοιοῦτον ; ἢ τίς ἑώρακε τοιαῦτα; Εἰ ὤδινε γῆ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, καὶ ἔτεκεν ἔθνος εἰς ἅπαξ; ὅτι ἔδινε καὶ ἔτεκε Σιὼν τὰ παιδία αὐτῆς. Ἐγὼ δὲ ἔδωκα τὴν προσο δοκίαν ταύτην, καὶ οὐκ ἐμνήσθησαν, λέγει Κύ- γρ. κρέας. • δδῳ δικαιοσύνης, ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXX. - gloriari. Ad hæc ita respondent: Sibi id a Christo patefactum. Ergo bonam legis partem contumeliose traducunt, et Sampsonem ac Davidem, Eliam, Eliseum cæterosque respuunt. XIX. Sed a Christo Domino penitus impostor ille manifesteque refellitur, qui depravatam omnem ejus doctrinam paucis verbis redarguit, cum ita lo- quitur : Venit Joannes in via justitiæ non mandu · cans, neque bibens, et dicunt, Damonium label. Venit Filius hominis manducans et bibens'. Quod perinde non est accipiendum ac si Joannes nulla omnino re, Christus omnibus promiscue, adeoque prohibitis, vesceretur. Sed Scriptura vim veritatis expressit, ut, non manducans et bibens, idem sit ac : Joannem carnibus vinoque non usum, nihil præter locustas ac mel edisse, ut aquam interim adhibuisse credatur. Ecquis nescit Christum Dominum excita- tum a mortuis comedisse; quemadmodum veritatis Evangelia continent? Oblatum ei panem ac piscis assi particulum, de quibus cum manducasset, aposto- tis suis reliquias impertiit s. Id quod ad Tiberiadis mare fecit, edit, inquam, ac distribuit *. Qua de re plurima dicenda nobis occurrunt. Sed ad putidos illos absurdosque sermones, qui ab ipsis instituun- . tur, singillatim refellendos atque evertendos trans- ferenda nobis est oratio. C D Matth. xr, 18,19. * Luc. xxιν, 42. 6-10. vel ab Epiphanio inserta, vel li brariorum vitio intrusa sunt. erudite ad illum Isaiæ locum disserit Ilieron. de voce mery, in qua calumniari Judæi solent. Sed et Basilius ad vni Isa. eodem argumento adversus Ju-› dæos utitur, quo Epiphanius Ebionitas redarguit. Quod, nisi parituram virginem propheta significas- set, frustra tanquam signum illud ipsum regi de- XX. Ac primum de Christo, non merum homi- nem esse demonstrabiinus. Neque enim qui nihil omnino sit præter hominem, signi instar exhiberi mundo potest: quod Spiritus sanctus de Christe prædixit, cum ita Achazo locutus est: Pete libi signum. Illo vero petere detrectante, propheta sub- jecit : Ipse Dominus dabit vobis signum : Ecce virgo concipiet. Virginis porro nomine non ea mulier significatur quæ nupserit, et cum viro conjuncta sit, sed ea demum proprie virgo dicitur, quæ divi- num Verbum in se absque ullo viri complexu ge- nuerit. Quemadmodum Isaias alio in loco te- statur : Vox ® clamoris ex urbe, vox e templo, vox Domini retributionis, retribuentis inimicis. Anto- quam parturiens pareret; antequam veniret dolor partus, effugit, et peperit masculum. Quis audivit unquam tale? et quis vidit huic simile? Nunquid par- turiit terra die una : et peperit gentem simul? quia parturivit et peperit Sion filios suos. Ego vero dedi hanc exspectationem, et non recordati sunt, dicit Do minus. Quænam igitur ea est exspectatio? quinam • Joan. xxi, sq'. • Isa. vult, sqq. • Isa. Lavi, nuntiassel. quem de Christi Domini generatione, ac sacrosan- cte Virginis partu intelligit Epiphanius, Patres omnes, ad spiritalem Ecclesiæ partum referunt; quæ sine ullo dolore, pene momento infinitos Chri- sto filios peperit, paritque quotidie. Ita D. Hieron. Theodoretus, Cyrillus, Euseb. F cap. 4, aliique complures. ...... (33) Ἦλθεν Ἰωάννης ἐν ὁδῷ. Hæc verba ἐν (54) Παρθένος δὲ οὐ καλεῖται. Vide omnino qu (35) Ως καὶ αὐτὸς Ἡσαΐας. Hunc Isaiæ locum,

Παρθένον γεννῆσαι ἄνευ ὠδίνων, ὅπερ οὐδαμοῦ γεν γένηται; καὶ τὸ τὸν δι' αὐτὸν ἀπὸ Ελισάβετ κατὰ επαγγελίαν γεννηθέντα Ἰωάννην παῖδα, εἰ καὶ Ἰωάννης δι᾽ ὠδίνων γεγέννηται; Πῶς οὖν οὗτοι ἐκ σπέρματος ψιλὸν ἄνθρωπον ὁρίζονται τὸν Σωτῆρα ; πῶς δὲ οὐ γνωσθήσεται, ὡς καὶ Ἱερεμίας περὶ αὐτ τοῦ (56) φησιν, ὅτι ῎Ανθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώ σεται αὐτόν; Διηγούμενος γὰρ ὁ προφήτης περι αὐτοῦ ἔλεγε· Τίς γνώσεται αὐτόν; Εἰ δὲ περὶ ψι λοῦ ἔλεγεν ἀνθρώπου, πάντως ἂν καὶ ὁ πατὴρ αὐτ τὸν ἐγίνωσκε, καὶ ἡ μήτηρ, συγγενεῖς τε καὶ γείτο νες, σύσκηνοί τε καὶ συμπολῖται. Α ριος. Ποία δὲ προσδοκία, καὶ ποῖα παιδία, ἀλλ᾽ ἢ τὸ Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ ἐκ Μαρίας μέν ἐστι τὸ γέννημα, άνωθεν δὲ ἦλθεν ὁ Θεὸς Λόγος, οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρὸς, ἀλλ᾽ ἐκ πατρὸς μὲν, ἄνωθεν γεννηθεὶς ἐν ἀληθείᾳ ἀχρόνως καὶ ἀνάρχως, ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν εὐδοκήσας ἐν μήτρα γενέσθαι Παρθένου, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀναπλάσαι εἰς ἑαυτὸν τὴν σάρκα. Διὰ τοῦτο, φησί, καὶ "Ανθρωπος μέν ἐστι· τίς δὲ γνώ σεται αὐτόν; ὅτι Θεὸς ἄνωθεν ἦλθεν, ὁ μονογενές Θεός Λόγος. Πολλὴ δὲ ταλαιπωρία τῶν πεπλανημέ νων, τῶν καταλειψάντων μὲν προφητῶν μαρτυρίας καὶ ἀγγέλων, καὶ ἀνασχομένων Ἐβίωνος τοῦ περ πλανημένου, τοῦ τὴν ἑαυτοῦ ἡδονὴν βουλομένου πλη ροῦν, καὶ τὰ Ἰουδαϊκά μεταχειριζομένου, καὶ ἀπὸ Ἰουδαίων ηλλοτριωμένου. Ὡς ὁ μὲν Γαβριήλ, ὅτε τῇ Παρθένῳ εὐηγγελίζετο, αὐτῆς λεγούσης, Πῶς ἔσται ταῦτα, ὅτι ἄνδρα οὐ γινώσκω; τὸ ἀσφαλὲς ὑποτιθέμενος ἔφη· Πνεῦμα Κυρίου επελεύσεται ἐπὶ σέ, καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι. Διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἐκ σοῦ ἅγιον, κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. Ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν τὸ γεννώμενον, ἔδειξε μὲν τὴν σάρκα ἀπ' αὐτῆς, καὶ τὴν ἄλλην ένανθρώπησιν, ἄνωθεν δὲ ἀπ᾿ οὐρανῶν τὴν δύναμιν τοῦ Ὑψίστου, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐπισκιάσαι τῇ ἁγία Παρθένῳ, καὶ ἄνωθεν καταβεβηκέναι τον μου νογενῆ Θεοῦ Θεὸν Λόγον, καὶ ὡς ἐνηνθρώπησε, καὶ ὡς ἀπ᾿ αὐτῆς ἐν ἀληθείᾳ ἐγεννήθη. Πόσα δὲ ἄλλα ἐστὶ τοιαῦτα ! Ειωθα δὲ, ὡς ὑπεσχόμην, μὴ διὰ πλάτους φέρεσθαι, ἵνα μὴ εἰς ὄγκον πολὺν ἀγάγω τὴν πραγματείαν. ΚΛ'. Περὶ δὲ τῶν ἄλλων ἑξῆς διηγήσομαι, ὧν τε κατὰ Πέτρου καὶ τῶν ἄλλων ἀποστόλων καταψεύδον ται. "Οτι, φησίν, ο Πέτρος καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν βαπτισμοῖς ἐκέχρητο, πρὶν ἢ καὶ ἄρτου αὐτὸν μετ ταλαμβάνειν. Καὶ ὅρα τὸ αὐτῶν συκοφάντημα, καὶ τὸ ὕπουλον τῆς ἀγυρτώδους αὐτῶν διδασκαλίας. Ἀπὸ τοῦ γὰρ αὐτοὺς μεμιάνθαι, καὶ λαγνεστέρως πολλά- κις πολλὰ πράττειν ἐπὶ τῆς γῆς, εἰς πεισμονὴν τῆς ἑαυτῶν πληροφορίας τῷ ὕδατι δαψιλῶς χρῶνται, ἵνα δῆθεν ἑαυτοὺς ἀπατήσωσι, διὰ βαπτισμῶν ἔχειν τὴν S. EPIPHANII hi alii, nisi quod citra parturiendi laborem Virgo pepererit, quod nusquam antea contigerat? quodl- que is qui illius est causa productus, Joannes ex di- vina promissione Elizabetha prognatus sit, licet illum antequam pareret mater parturierit? Quanam ergo fronte nudum hominem fuisse Salvatorem au- dent asserere? quod si verum esset, nonne cogni- tione comprehendi posset, contra quam de eo Hie- remias testetur? Homo, inquit, est, et quis cognoscel ipsum ¹ ? Etenim de eo loquens propheta istud usur- pat : Quis cognoscet ipsum ? Atqui simplicem si ho- minem intelligat, omnino vel eum pater ipse, vel mater, cognatique omnes, ac vicini, tum contuler- nales ac cives cognoscerent. Jam vero quoniam ita Mariæ ille fetus exstitit, ilem ut Dei Verbum e coelo prodierit : neque virili de semine, sed coelesti patre genitus, sine tempore initioque ullo, postremis temporibus in uterum in- sinuare se Virginis, formatamque ex ea carnem in- duere voluit : propterea, Homo quidem est, ait, sed quis cognoscet ipsum? quandoquidem Deus e cœlo Jescendit, unigena Filius, ac Deus Verbum. Sed incredibilis quædam est aberrantium a veritate isto- rum infelicitas, qui prophetarum, angelorumque testimoniis relictis ad hæreticum Ebionem adhære- scere maluerunt, qui ex animi sui libidine Judaica instituta complexus sese tamen a Judæis abaliena- rit. Quippe Gabriel cum nuntium suum ad Virgi- nem perferret, occurrente illa : Quomodo fet istud, quoniam virum non cognosco ? quo securitati consu- leret adjecit: Spiritus Domini superveniet in te, el virtus Altissimi obumbrabit te : ideoque et quod na- scetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei'. Ubi per hac verba, quod nascetur, ab ipsa car- nem, et quidquid ad humanam naturam attinet duxisse significat : tum virtutem Altissimi, ac Spi- ritum sanctum e colo sanctam Virginem obum- brasse; unigenamque Dei Filium ac Deum Verbum in terras delapsum, hominem esse factum, ac de beata Virgine revera procreatum. Quam multa sunt istiusmodi testimonia! Ego vero quemadmodum pollicitus sum, ne longior hoc in opere esse cogar, latius evagari non solen. B C XXI. Venio nunc ad ea quæ de Petro ac cæteris apostolia mentiuntur. Petrus, inquiunt, lavabal D quotidie, priusquam cibum sumeret. In quo circu- latorum ejusmodi incredibilem calumniani, ac va- ferrimum in ea tradenda disciplina consilium in- tuere. Etenim quod inquinantur sæpius, ac per lasciviam pleraque in vita peccant, quo sibi certam spem ac fiduciam concilient, aqua largius utuntur, ut seipsos decipiant, dum repetitis hisce lavationi- bus puros se esse posse confidunt. Atque hæc per * Jerem. xvii, 9. Luc. 1, 34, 35. locus ad Christum proprie pertinet: tametsi pleri- que PP. ad eum sensum traxerint; quos reprehen- dit Hieronymus. Cujus quidem interpretationis cau- sam attulit LXX lectio: qui ab Hebræo et Vulgata discrepant. Nam Hebraica vox WN, inscrutabile, sive desperabile significat. At illi UN hoc est homo, legerunt. (56) Ὡς καὶ ῾Ιερεμίας περὶ αὐτοῦ. Neque hic

Παρθένον γεννῆσαι ἄνευ ὠδίνων, ὅπερ οὐδαμοῦ γεν γένηται; καὶ τὸ τὸν δι' αὐτὸν ἀπὸ Ελισάβετ κατὰ επαγγελίαν γεννηθέντα Ἰωάννην παῖδα, εἰ καὶ Ἰωάννης δι᾽ ὠδίνων γεγέννηται; Πῶς οὖν οὗτοι ἐκ σπέρματος ψιλὸν ἄνθρωπον ὁρίζονται τὸν Σωτῆρα ; πῶς δὲ οὐ γνωσθήσεται, ὡς καὶ Ἱερεμίας περὶ αὐτ τοῦ (56) φησιν, ὅτι ῎Ανθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώ σεται αὐτόν; Διηγούμενος γὰρ ὁ προφήτης περι αὐτοῦ ἔλεγε· Τίς γνώσεται αὐτόν; Εἰ δὲ περὶ ψι λοῦ ἔλεγεν ἀνθρώπου, πάντως ἂν καὶ ὁ πατὴρ αὐτ τὸν ἐγίνωσκε, καὶ ἡ μήτηρ, συγγενεῖς τε καὶ γείτο νες, σύσκηνοί τε καὶ συμπολῖται. Α ριος. Ποία δὲ προσδοκία, καὶ ποῖα παιδία, ἀλλ᾽ ἢ τὸ Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ ἐκ Μαρίας μέν ἐστι τὸ γέννημα, άνωθεν δὲ ἦλθεν ὁ Θεὸς Λόγος, οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρὸς, ἀλλ᾽ ἐκ πατρὸς μὲν, ἄνωθεν γεννηθεὶς ἐν ἀληθείᾳ ἀχρόνως καὶ ἀνάρχως, ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν εὐδοκήσας ἐν μήτρα γενέσθαι Παρθένου, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀναπλάσαι εἰς ἑαυτὸν τὴν σάρκα. Διὰ τοῦτο, φησί, καὶ "Ανθρωπος μέν ἐστι· τίς δὲ γνώ σεται αὐτόν; ὅτι Θεὸς ἄνωθεν ἦλθεν, ὁ μονογενές Θεός Λόγος. Πολλὴ δὲ ταλαιπωρία τῶν πεπλανημέ νων, τῶν καταλειψάντων μὲν προφητῶν μαρτυρίας καὶ ἀγγέλων, καὶ ἀνασχομένων Ἐβίωνος τοῦ περ πλανημένου, τοῦ τὴν ἑαυτοῦ ἡδονὴν βουλομένου πλη ροῦν, καὶ τὰ Ἰουδαϊκά μεταχειριζομένου, καὶ ἀπὸ Ἰουδαίων ηλλοτριωμένου. Ὡς ὁ μὲν Γαβριήλ, ὅτε τῇ Παρθένῳ εὐηγγελίζετο, αὐτῆς λεγούσης, Πῶς ἔσται ταῦτα, ὅτι ἄνδρα οὐ γινώσκω; τὸ ἀσφαλὲς ὑποτιθέμενος ἔφη· Πνεῦμα Κυρίου επελεύσεται ἐπὶ σέ, καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι. Διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἐκ σοῦ ἅγιον, κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. Ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν τὸ γεννώμενον, ἔδειξε μὲν τὴν σάρκα ἀπ' αὐτῆς, καὶ τὴν ἄλλην ένανθρώπησιν, ἄνωθεν δὲ ἀπ᾿ οὐρανῶν τὴν δύναμιν τοῦ Ὑψίστου, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐπισκιάσαι τῇ ἁγία Παρθένῳ, καὶ ἄνωθεν καταβεβηκέναι τον μου νογενῆ Θεοῦ Θεὸν Λόγον, καὶ ὡς ἐνηνθρώπησε, καὶ ὡς ἀπ᾿ αὐτῆς ἐν ἀληθείᾳ ἐγεννήθη. Πόσα δὲ ἄλλα ἐστὶ τοιαῦτα ! Ειωθα δὲ, ὡς ὑπεσχόμην, μὴ διὰ πλάτους φέρεσθαι, ἵνα μὴ εἰς ὄγκον πολὺν ἀγάγω τὴν πραγματείαν. ΚΛ'. Περὶ δὲ τῶν ἄλλων ἑξῆς διηγήσομαι, ὧν τε κατὰ Πέτρου καὶ τῶν ἄλλων ἀποστόλων καταψεύδον ται. "Οτι, φησίν, ο Πέτρος καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν βαπτισμοῖς ἐκέχρητο, πρὶν ἢ καὶ ἄρτου αὐτὸν μετ ταλαμβάνειν. Καὶ ὅρα τὸ αὐτῶν συκοφάντημα, καὶ τὸ ὕπουλον τῆς ἀγυρτώδους αὐτῶν διδασκαλίας. Ἀπὸ τοῦ γὰρ αὐτοὺς μεμιάνθαι, καὶ λαγνεστέρως πολλά- κις πολλὰ πράττειν ἐπὶ τῆς γῆς, εἰς πεισμονὴν τῆς ἑαυτῶν πληροφορίας τῷ ὕδατι δαψιλῶς χρῶνται, ἵνα δῆθεν ἑαυτοὺς ἀπατήσωσι, διὰ βαπτισμῶν ἔχειν τὴν S. EPIPHANII hi alii, nisi quod citra parturiendi laborem Virgo pepererit, quod nusquam antea contigerat? quodl- que is qui illius est causa productus, Joannes ex di- vina promissione Elizabetha prognatus sit, licet illum antequam pareret mater parturierit? Quanam ergo fronte nudum hominem fuisse Salvatorem au- dent asserere? quod si verum esset, nonne cogni- tione comprehendi posset, contra quam de eo Hie- remias testetur? Homo, inquit, est, et quis cognoscel ipsum ¹ ? Etenim de eo loquens propheta istud usur- pat : Quis cognoscet ipsum ? Atqui simplicem si ho- minem intelligat, omnino vel eum pater ipse, vel mater, cognatique omnes, ac vicini, tum contuler- nales ac cives cognoscerent. Jam vero quoniam ita Mariæ ille fetus exstitit, ilem ut Dei Verbum e coelo prodierit : neque virili de semine, sed coelesti patre genitus, sine tempore initioque ullo, postremis temporibus in uterum in- sinuare se Virginis, formatamque ex ea carnem in- duere voluit : propterea, Homo quidem est, ait, sed quis cognoscet ipsum? quandoquidem Deus e cœlo Jescendit, unigena Filius, ac Deus Verbum. Sed incredibilis quædam est aberrantium a veritate isto- rum infelicitas, qui prophetarum, angelorumque testimoniis relictis ad hæreticum Ebionem adhære- scere maluerunt, qui ex animi sui libidine Judaica instituta complexus sese tamen a Judæis abaliena- rit. Quippe Gabriel cum nuntium suum ad Virgi- nem perferret, occurrente illa : Quomodo fet istud, quoniam virum non cognosco ? quo securitati consu- leret adjecit: Spiritus Domini superveniet in te, el virtus Altissimi obumbrabit te : ideoque et quod na- scetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei'. Ubi per hac verba, quod nascetur, ab ipsa car- nem, et quidquid ad humanam naturam attinet duxisse significat : tum virtutem Altissimi, ac Spi- ritum sanctum e colo sanctam Virginem obum- brasse; unigenamque Dei Filium ac Deum Verbum in terras delapsum, hominem esse factum, ac de beata Virgine revera procreatum. Quam multa sunt istiusmodi testimonia! Ego vero quemadmodum pollicitus sum, ne longior hoc in opere esse cogar, latius evagari non solen. B C XXI. Venio nunc ad ea quæ de Petro ac cæteris apostolia mentiuntur. Petrus, inquiunt, lavabal D quotidie, priusquam cibum sumeret. In quo circu- latorum ejusmodi incredibilem calumniani, ac va- ferrimum in ea tradenda disciplina consilium in- tuere. Etenim quod inquinantur sæpius, ac per lasciviam pleraque in vita peccant, quo sibi certam spem ac fiduciam concilient, aqua largius utuntur, ut seipsos decipiant, dum repetitis hisce lavationi- bus puros se esse posse confidunt. Atque hæc per * Jerem. xvii, 9. Luc. 1, 34, 35. locus ad Christum proprie pertinet: tametsi pleri- que PP. ad eum sensum traxerint; quos reprehen- dit Hieronymus. Cujus quidem interpretationis cau- sam attulit LXX lectio: qui ab Hebræo et Vulgata discrepant. Nam Hebraica vox WN, inscrutabile, sive desperabile significat. At illi UN hoc est homo, legerunt. (56) Ὡς καὶ ῾Ιερεμίας περὶ αὐτοῦ. Neque hic

κάθαρσιν νομίζοντες. Καὶ ταῦτα εἰς τοὺς ἀποστόλους ἐμπαροινεῖν οὐκ αἰσχύνονται. Καίτοι τοῦ Κυρίου ἐλέγχοντος αὐτῶν τὴν κακοτροπίαν, ἐν τῷ τὸν Πέ- τρον εἰρηκέναι, ὅτε ἦλθε τοὺς πόδας αὐτοῦ νίψαι, ὅτι οὐ μὴ νίψης τους πόδας μου εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ τὴν ἀνθυποφορὰν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐξιέναι, ὅτι Ἐὰν μὴ νίψω σου τοὺς πόδας, οὐκ ἔχεις μέρος μετ᾿ ἐμοῦ. Κακείνου πάλιν ἀνταποκρινομένου, ὅτι Οὐ μόνον τοὺς πόδας, ἀλλὰ καὶ τὴν κεφαλὴν, φησὶν ὁ Κύριος, ὅτι Ο λουσάμενος ἅπαξ οὐ χρείαν ἔχει τὴν κεφαλὴν, εἰ μὴ τοὺς πόδας μό- ΤΟΥ ἔστι γὰρ καθαρὸς ὅλος. Έδειξεν οὖν, ὅτι οὐ χρὴ βαπτισμοῖς χρῆσθαι, καὶ ἔθεσιν ἀνωφελέσι, καὶ ἐντάλμασιν ἀνθρώπων, καὶ διδασκαλίαις, ὡς καὶ ἐν ἑτέρῳ Εὐαγγελίῳ συνῳδὰ τῷ προφήτῃ λέγει· Ο λαὸς οὗτος τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω απέχει απ' ἐμοῦ. Μάτην δὲ σέ- βονταί με, διδάσκοντες διδασκαλίας, εντάλματα ἀνθρώπων. Ἐπεὶ κατὰ ποίαν αἰτίαν ἐμέμφετο τοὺς Φαρισαίους καὶ γραμματεῖς τοὺς βαπτισμοῖς χρωμένους ξεστων καὶ ποτηρίων καὶ τῶν ἄλλων, καὶ πυγμὴ τὰς χεῖρας νιπτομένους, καὶ τελείως ἀποφαίνεται, ὅτι τὸ 'Ανίπτοις χερσὶν ἐσθίειν οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον; Ὥστε οὐ μόνον τὸ βαπτί ζεσθαι τούτων ἀνέτρεψεν, ἀλλὰ καὶ τὸ νίψαι χεῖρας ρας (37) νίπτεσθαι μὴ εἶναι βλάβην. περιττὸν εἶναι ἔδειξε, καὶ τῷ βουλομένῳ τὰς χεῖ ΚΒ'. Πῶς δὲ περὶ κρεωφαγίας οὐκ εὐθὺς ἡ αὐτ τῶν ἄνοια ἐλεγχθήσεται; Πρῶτον μὲν τοῦ Κυρίου ἐσθίοντος τὸ πάσχα τῶν Ἰουδαίων· πάσχα δὲ τῶν Ἰουδαίων πρόβατον ἦν καὶ ἄζυμα, κρέα προβάτου ὀπτὰ πυρὶ ἐσθιόμενα, ὡς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέ- γουσι· Ποῦ θέλεις ετοιμάσωμέν σοι φαγεῖν τὸ πάσχα; Καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει· 'Απέλθετε εἰς τὴν πόλιν, καὶ εὑρήσετε ἄνθρωπον βαστάζοντα κεράμιον ὕδατος, καὶ ἀκολουθήσατε αὐτῷ ὅπου ὑπάγει, καὶ εἴπατε τῷ οἰκοδεσπότῃ· Ποῦ ἐστι τὸ κατάλυμα, ὅπου ποιήσω τὸ πάσχα μετὰ τῶν μαθητών μου ; Καὶ δείξει ὑμῖν ὑπερῷον ἐστρωμέ νον· ἐκεῖ ἑτοιμάσατε. Πάλιν δὲ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει· Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν. Καὶ οὐκ εἶπεν ἁπλῶς πάσχα, ἀλλὰ τοῦτο τὸ πάσχα, ἵνα μή τις μεθοδεύσῃ εἰς τὴν ἑαυτοῦ ὑπόνοιαν. Πάσχα δὲ ἦν, ὡς εἶπον, κρέα ὀπτὰ πυρὶ, καὶ τὰ ἄλλα. Αὐτοὶ δὲ, ἀφανίσαντες ἀφ' ἑαυ τῶν τὴν τῆς ἀληθείας ἀκολουθίαν, ήλλαξαν τὸ ῥητὸν, ὅπερ ἐστὶ πᾶσι φανερὸν ἐκ τῶν συνεζευγμένων λέξεων. Καὶ ἐποίησαν τοὺς μαθητὰς μὲν λέγοντας· Ποῦ θέλεις ἑτοιμάσωμέν σοι τὸ πάσχα φαγεῖν; καὶ αὐτὸν δῆθεν λέγοντα· Μὴ ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα κρέας τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν; Πόθεν δὲ οὐ φωραθήσεται ἡ αὐτῶν ῥᾳδιουργία, τῆς ἀκολουθίας κραζούσης, ὅτι τὸ μῦ καὶ τὸ ἦτά ἐστι προσθετά. Αντὶ τοῦ γὰρ εἰπεῖν, Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα, αὐτοὶ προσέθηκαν τὸ μὴ ἐπίρρημα. Αὐτὸς δὲ ἀληθῶς ἔλε- γεν, Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φα μή, ADVERSUS BÆRESES LIB. 1. TOM. II. · - HÆRES. XXX. A summam contumeliam in apostolos transferre non erubescunt. Quanquam Dominus illorum nequi- siam manifeste redarguit, cum ad Petri lavandos pedes accedens, eo dicente: Non lavabis milli pedes in aternum, subjecit illico : Nisi lavero pedes tuos, non habebis partem mecum 1. Ad quæ Petro respon⚫ dente : Non solum pedes, sed et caput ; Dominus adjecit : Qui lotus est semel, non opus est, ut capul lavet, sed pedes duntaxat : est enim mundus lotus . Quibus verbis declaravit lavationibus ejusmodi, ac supervacaneis ritibus, hominumnque mandatis ac doctrinis uti nihil attinere. Cui quidem consenta- nea sunt, quæ a quodam propheta dicuntur : Popu- lus iste labiis me honorat, cor autem ipsorum longe est a me; frustra vero colunt me, docentes doctri- B nas, mandala hominum s. Quid est enim quod Pharisæos ac scribas arguebat, quod baptismos adhiberent urceorum et calicum, ac cæterorum id genus ', et crebro manus abluerent ? cum ita de- mum pronuntiat: Illotis manibus manducare non inquinare hominem *. Quare non eorum modo 10- tiones damnavit, sed et manus abluere si- pervacaneum esse docuit, neque fraudi cuiquam esse, quod manus nolit eluere. D veritatis serie ex ingenio sublata, verba illa mu- XXII. Jam quod ad usum carnium spectat, nonne corum statim amentia convincituṛ? Primum quod Dominus Judæorum pascha comederit. Con- stabat autem pascha Judæorum agno, ac sine fer- C mento subactis panibus: agni porro carnibus vesci mos erat assatis igni, quod et apostoli ipsi testantur. Ubi vis, inquiunt, paremus tibi comedere Pascha ? Quibus Dominus respondit : Ite in civita- tem; et invenietis hominem amphoram aquæ portan- tem, sequimini eum quocunque ierit, et dicite patri- familias : Ubi est diversorium, ubi pascha cum di- scipulis meis faciam? Et ostendet vobis cœnaculum stratum:etibiparate®. Iterumque Dominus: Desiderio, ait, desideravi hoc pascha manducare vobiscum '. Ne que pascha simpliciter dixit, sed hoc pascha; ne quis dictum illud subdole ad opinionem suam ac- commodaret. Ac pascha illud carnes erant, uti diximus, igni tostæ, cum aliis quibusdam. At illi • Joan. XIII, tarunt, quod est ex conjunctis dictionibus unicui- que perspicuum. Quare discipulos ita loquentes fa- ciunt : Ubi vis paremus tibi comedere pascha ? Chri- stum vero ad ea respondentem: Nunquid desiderio desideravi comedere carnem hoc pascha vobiseum ? Atqui facile est sceleratam hanc Hlorum fraudem detegere, cum ea quæ sequuntur aperte clamitent, ambo esse elementa perperam addita, videlicet µ et n. Nam pro eo quod est, desiderio desideravi, isti, id est, num, adverbium adjunxerunt, sq1: • Isa. xxix. 13. Isa. xxix, 13; Matth. xv, 8, 9. Marc. VII, 8. * Matth. xv, 20. • Matth. xxνι, 17. * Luc. xxi, 15. (37) Καὶ τῷ βουλομένῳ τὰς χεῖρας. Lege τῷ μὴ βουλομένῳ.

κάθαρσιν νομίζοντες. Καὶ ταῦτα εἰς τοὺς ἀποστόλους ἐμπαροινεῖν οὐκ αἰσχύνονται. Καίτοι τοῦ Κυρίου ἐλέγχοντος αὐτῶν τὴν κακοτροπίαν, ἐν τῷ τὸν Πέ- τρον εἰρηκέναι, ὅτε ἦλθε τοὺς πόδας αὐτοῦ νίψαι, ὅτι οὐ μὴ νίψης τους πόδας μου εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ τὴν ἀνθυποφορὰν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐξιέναι, ὅτι Ἐὰν μὴ νίψω σου τοὺς πόδας, οὐκ ἔχεις μέρος μετ᾿ ἐμοῦ. Κακείνου πάλιν ἀνταποκρινομένου, ὅτι Οὐ μόνον τοὺς πόδας, ἀλλὰ καὶ τὴν κεφαλὴν, φησὶν ὁ Κύριος, ὅτι Ο λουσάμενος ἅπαξ οὐ χρείαν ἔχει τὴν κεφαλὴν, εἰ μὴ τοὺς πόδας μό- ΤΟΥ ἔστι γὰρ καθαρὸς ὅλος. Έδειξεν οὖν, ὅτι οὐ χρὴ βαπτισμοῖς χρῆσθαι, καὶ ἔθεσιν ἀνωφελέσι, καὶ ἐντάλμασιν ἀνθρώπων, καὶ διδασκαλίαις, ὡς καὶ ἐν ἑτέρῳ Εὐαγγελίῳ συνῳδὰ τῷ προφήτῃ λέγει· Ο λαὸς οὗτος τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω απέχει απ' ἐμοῦ. Μάτην δὲ σέ- βονταί με, διδάσκοντες διδασκαλίας, εντάλματα ἀνθρώπων. Ἐπεὶ κατὰ ποίαν αἰτίαν ἐμέμφετο τοὺς Φαρισαίους καὶ γραμματεῖς τοὺς βαπτισμοῖς χρωμένους ξεστων καὶ ποτηρίων καὶ τῶν ἄλλων, καὶ πυγμὴ τὰς χεῖρας νιπτομένους, καὶ τελείως ἀποφαίνεται, ὅτι τὸ 'Ανίπτοις χερσὶν ἐσθίειν οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον; Ὥστε οὐ μόνον τὸ βαπτί ζεσθαι τούτων ἀνέτρεψεν, ἀλλὰ καὶ τὸ νίψαι χεῖρας ρας (37) νίπτεσθαι μὴ εἶναι βλάβην. περιττὸν εἶναι ἔδειξε, καὶ τῷ βουλομένῳ τὰς χεῖ ΚΒ'. Πῶς δὲ περὶ κρεωφαγίας οὐκ εὐθὺς ἡ αὐτ τῶν ἄνοια ἐλεγχθήσεται; Πρῶτον μὲν τοῦ Κυρίου ἐσθίοντος τὸ πάσχα τῶν Ἰουδαίων· πάσχα δὲ τῶν Ἰουδαίων πρόβατον ἦν καὶ ἄζυμα, κρέα προβάτου ὀπτὰ πυρὶ ἐσθιόμενα, ὡς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέ- γουσι· Ποῦ θέλεις ετοιμάσωμέν σοι φαγεῖν τὸ πάσχα; Καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει· 'Απέλθετε εἰς τὴν πόλιν, καὶ εὑρήσετε ἄνθρωπον βαστάζοντα κεράμιον ὕδατος, καὶ ἀκολουθήσατε αὐτῷ ὅπου ὑπάγει, καὶ εἴπατε τῷ οἰκοδεσπότῃ· Ποῦ ἐστι τὸ κατάλυμα, ὅπου ποιήσω τὸ πάσχα μετὰ τῶν μαθητών μου ; Καὶ δείξει ὑμῖν ὑπερῷον ἐστρωμέ νον· ἐκεῖ ἑτοιμάσατε. Πάλιν δὲ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει· Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν. Καὶ οὐκ εἶπεν ἁπλῶς πάσχα, ἀλλὰ τοῦτο τὸ πάσχα, ἵνα μή τις μεθοδεύσῃ εἰς τὴν ἑαυτοῦ ὑπόνοιαν. Πάσχα δὲ ἦν, ὡς εἶπον, κρέα ὀπτὰ πυρὶ, καὶ τὰ ἄλλα. Αὐτοὶ δὲ, ἀφανίσαντες ἀφ' ἑαυ τῶν τὴν τῆς ἀληθείας ἀκολουθίαν, ήλλαξαν τὸ ῥητὸν, ὅπερ ἐστὶ πᾶσι φανερὸν ἐκ τῶν συνεζευγμένων λέξεων. Καὶ ἐποίησαν τοὺς μαθητὰς μὲν λέγοντας· Ποῦ θέλεις ἑτοιμάσωμέν σοι τὸ πάσχα φαγεῖν; καὶ αὐτὸν δῆθεν λέγοντα· Μὴ ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα κρέας τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν; Πόθεν δὲ οὐ φωραθήσεται ἡ αὐτῶν ῥᾳδιουργία, τῆς ἀκολουθίας κραζούσης, ὅτι τὸ μῦ καὶ τὸ ἦτά ἐστι προσθετά. Αντὶ τοῦ γὰρ εἰπεῖν, Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα, αὐτοὶ προσέθηκαν τὸ μὴ ἐπίρρημα. Αὐτὸς δὲ ἀληθῶς ἔλε- γεν, Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φα μή, ADVERSUS BÆRESES LIB. 1. TOM. II. · - HÆRES. XXX. A summam contumeliam in apostolos transferre non erubescunt. Quanquam Dominus illorum nequi- siam manifeste redarguit, cum ad Petri lavandos pedes accedens, eo dicente: Non lavabis milli pedes in aternum, subjecit illico : Nisi lavero pedes tuos, non habebis partem mecum 1. Ad quæ Petro respon⚫ dente : Non solum pedes, sed et caput ; Dominus adjecit : Qui lotus est semel, non opus est, ut capul lavet, sed pedes duntaxat : est enim mundus lotus . Quibus verbis declaravit lavationibus ejusmodi, ac supervacaneis ritibus, hominumnque mandatis ac doctrinis uti nihil attinere. Cui quidem consenta- nea sunt, quæ a quodam propheta dicuntur : Popu- lus iste labiis me honorat, cor autem ipsorum longe est a me; frustra vero colunt me, docentes doctri- B nas, mandala hominum s. Quid est enim quod Pharisæos ac scribas arguebat, quod baptismos adhiberent urceorum et calicum, ac cæterorum id genus ', et crebro manus abluerent ? cum ita de- mum pronuntiat: Illotis manibus manducare non inquinare hominem *. Quare non eorum modo 10- tiones damnavit, sed et manus abluere si- pervacaneum esse docuit, neque fraudi cuiquam esse, quod manus nolit eluere. D veritatis serie ex ingenio sublata, verba illa mu- XXII. Jam quod ad usum carnium spectat, nonne corum statim amentia convincituṛ? Primum quod Dominus Judæorum pascha comederit. Con- stabat autem pascha Judæorum agno, ac sine fer- C mento subactis panibus: agni porro carnibus vesci mos erat assatis igni, quod et apostoli ipsi testantur. Ubi vis, inquiunt, paremus tibi comedere Pascha ? Quibus Dominus respondit : Ite in civita- tem; et invenietis hominem amphoram aquæ portan- tem, sequimini eum quocunque ierit, et dicite patri- familias : Ubi est diversorium, ubi pascha cum di- scipulis meis faciam? Et ostendet vobis cœnaculum stratum:etibiparate®. Iterumque Dominus: Desiderio, ait, desideravi hoc pascha manducare vobiscum '. Ne que pascha simpliciter dixit, sed hoc pascha; ne quis dictum illud subdole ad opinionem suam ac- commodaret. Ac pascha illud carnes erant, uti diximus, igni tostæ, cum aliis quibusdam. At illi • Joan. XIII, tarunt, quod est ex conjunctis dictionibus unicui- que perspicuum. Quare discipulos ita loquentes fa- ciunt : Ubi vis paremus tibi comedere pascha ? Chri- stum vero ad ea respondentem: Nunquid desiderio desideravi comedere carnem hoc pascha vobiseum ? Atqui facile est sceleratam hanc Hlorum fraudem detegere, cum ea quæ sequuntur aperte clamitent, ambo esse elementa perperam addita, videlicet µ et n. Nam pro eo quod est, desiderio desideravi, isti, id est, num, adverbium adjunxerunt, sq1: • Isa. xxix. 13. Isa. xxix, 13; Matth. xv, 8, 9. Marc. VII, 8. * Matth. xv, 20. • Matth. xxνι, 17. * Luc. xxi, 15. (37) Καὶ τῷ βουλομένῳ τὰς χεῖρας. Lege τῷ μὴ βουλομένῳ.

Α ξαμεν. "Ηλθε, καὶ ἐπλήρωσε δοὺς τὴν τελείαν περιτο μὴν τῶν αὐτοῦ μυστηρίων, οὐκ ἐν ἑνὶ μέλει μόνῳ, ἀλλ' ὅλον σῶμα σφραγίσας, καὶ περιτεμὼν ἀπὸ ἁμαρ τίας· καὶ οὐχ ἓν μέρος λαοῦ σώζων, τουτέστιν ἄνδρας μόνους, ἀλλὰ καὶ ὅλον λαὸν τὸν τῶν Χριστιανῶν κατὰ ἀλήθειαν, ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας ὁμοῦ σφραγίζων, καὶ εἰς οὐρανῶν βασιλείας κληρονομίαν ἀφθόνως. καὶ οὐκ ἐλλιπῶς ἑνὶ τάγματι τῶν ἀνδρῶν μόνον κατὰ ἀσθένειαν τὴν σφραγίδα παρέχων, ἀλλὰ λαῷ ὅλο τελεῖ διὰ τῆς σφραγῖδος καὶ ἐντολῶν καὶ ἀγαθῆς διδασκαλίας τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀποκα- λύπτων. Εἰ δὲ ὡς ὁ Κύριος βούλει εἶναι, ὁ Εβίων, τουτέστιν ὡς ὁ Διδάσκαλος, πολὺ ἠπάτησαι. Μὴ ἐν τῇ περιτομῇ ἀπεικάζου. ᾿Αλλὰ κάλεσον τὸν Λάζαρον ἀπὸ μνημείου, ἢ ἄλλον νεκρὸν ἔγειρον, λεπρούς καθάρισον, ἢ τυ φλοῖς χάρισαι τὸ βλέπειν, ἢ παραλυτικὸν ἴασαι, εἰ δύνῃ. Οὐ δύνῃ δὲ, ὅτι ἐναντίως πράττεις ἀπιστία κατ- εχόμενος, καὶ δεσμοῖς σαρκὸς, καὶ δικαιώμασι νόμου ἀπληρώτοις. Εἰ δὲ ταῦτα ἡδυνήθης ποιῆσαι, ὅπερ οὐ δύνῃ διὰ τὴν κακοπιστίαν σου, οὐ λέγω ὡς ὁ Χριστὸς (οὐ γὰρ δύνῃ ἀπεικασθῆναι Θεῷ, φθαρτὸς ὢν ἄνθρωπος καὶ ἠπατημένος), ἀλλ᾽ οὔτε τὸ ὄνομα Χριστοῦ ἐπὶ θεοσημείοις δύνασαι ἐπικαλέσασθαι· κἄν τε ἐπικαλέσῃ, οὐκ ἐνεργήσεις. Εἰ δὲ καὶ ὅλως ἐνεργεῖς παραλυτικὸν ἀναστῆσαι, εἶχεν ἂν, διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ ἀναστὰς, καὶ σύνεσιν παρ' αὐτοῦ λαβεῖν· ἵνα σου μὴ ἀνάσχηται σαββατίζειν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἰασαμένου μαθεῖν, ὅτι Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ πορεύου εἰς τὸν οἶκόν σου ἐν Σαββάτῳ. "Ηδη δέ μοι εἴρηται, ὡς διαφόρως ἕκαστος αὐτῶν περὶ Χριστοῦ ὑποβάλλει ποτὲ μὲν ὁ αὐτὸς Εβίων λέγων ἐκ παρατριβῆς ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν γεγενῆσθαι· ἄλλοτε δὲ οἱ ἀπ' αὐτοῦ Εβιωναῖοι, ἄνω δύναμιν ἐκ Θεοῦ κεκτῆσθαι Υἱὸν, καὶ τοῦτον κατά καιρὸν τὸν ᾿Αδὰμ ἐνδύεσθαί τε καὶ ἐκδύεσθαι. Των τὰς διαφόρους γνώμας ἐν δυνάμει Θεοῦ ἀνετρέ ψαμεν. Καὶ τί μοι ἔτι διατρίβειν ἐν ἀλιμένοις καὶ ἀμπώ τεσι τόποις, πὴ μὲν ἐπικλυζομένοις, πὴ δὲ καταξη- ραινομένοις· ἐξ ὧνπερ ἰχθύων ἐκβράσματα πολλάκις γίνεται, καὶ τοῖς ποσὶ τοῖς τὰς ὄχθας τούτων μετα ιοῦσι τῶν τόπων, ἐκ τοῦ ἀναμέσον τῶν ἰχθύων τινὰ ἰοβόλα εἶναι, τρυγόνας δέ φημι καὶ δραχαίνας (57, καὶ καρχαρίας, καὶ σμυραίνας, ὡς ἤδη προείρηται. βλάβην εμποιεῖ ; Παρελεύσομαι τοίνυν τὸν τόπον αὖθις, Θεῷ εὐχαριστῶν, ὅτι καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν S. EPIPHANII modum idoneis multis testibus evidenter osten- dimus. Venit enim, veteremque eomplevit, perfecta demum per sua mysteria circumcisione concessa. Quam non una corporis parte definiri voluit, sed cadem totum corpus obsignavit, atque a peccato circumcidit : neque unam duntaxat populi partem, puta virilem sexum, sed universam Christianorum gentem reipsa servavit: viris, inquam, et mulie- ribus signum illud impertiit. Quippe ad regni cœ- lestis adeundam hæreditatem cumulate omnibus, non anguste virorum uni generi, illam ipsam notam in poni, velut imbecillam, statuit. Adeoque tam per eam, quam per mandata sua, egregiamque doctri- nam coeleste regnum Christiano toti populo patefe- cit. Ac si tu Domini similis esse, hoc est Magistri vis, Ebion ! vehementer aberras. Noli enim circum- cisione ista similitudinem illius exprimere. Verum agedum a monumento Lazarum arcesse, B aut alium quempiam mortuum excitato : aut infectos lepra repurga; cæcis visum, nervorum resolutione laborantibus sanitatem, si potes, re- stitue. Sed ideo non potes, quod infidelitate, carnis- que vinculis, ac legis imperfectis cæremoniis illi- gatus contraria illi omnia facis. Atque ut praestare maxime posses, id quod propter depravatam fidem rum ninine poles assequi, non instar Christi dico (neque enim corruptioni obnoxius atque errore implicatus homuncio conferri cum Deo po tes), sed neque Christi nomen ad edenda prodigia potes invocare; aut si tamen invocaveris, efficies quidquam. Sed etsi paralytico suscitando aliquid efficeres, idem utique, qui per Jesu nomen essurge- ret, ab eo ipso quadam posset sapientiæ luce per. G fundi, ne se tuam ad Sabbati observationem ac- commodaret; ac per ejus a quo esset sanatus, no- men hoc disceret : Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam Sabbato'. Cæterum hoc a nobis antea commemoratum est, qui ex illa secta sunt, eos varie de Christo sentire. Nam quod ad Ebionem ipsum pertinet, merum illum hominem ex humano concubitu putat esse prognatum. At qui Ebionæi de illo vocati sunt, nescio quam in celo virtutem pore in Adamum insinuasse, exuisseque postea. freti hactenus evertimus. divinitus obtinuisse filium, eumdemque suo se tem- Quorum omnium discrepantes sententias divina ope Quamobrem quid ego diutius importuosis illis in locis ac velut stuariis commoror, quae inundari p alias, alias exsiccari solent; ac piscium copiam sæpius in littus ejicere, inter quos venenati quidam, cujusmodi sunt pastinacæ, dracænæ, caniculæ, mu- rænæ, eorum qui ad oram illam ambulant pedes exitiali veneno, uti diximus, infestant? Hunc igitur locum ingentes Deo gratias agens preteribo, quod hæc insuper a nobis propulsata sit hæresis, Joan. v 8. lib. x, cap. 48: Aque pestiferum animal araneus ; spinæ in dorso aculeo noxius. Sed nullum usquam exsecrabilius, quam radius super caudam eminens Trygonis, quam nostri pastinacam appellant, quin- cunc.ali magnitudine. Ælianus I. De anim., c. 50, venenatos pisces commemorat, gobium, draconen:. hirundinem, quorum tamen virus minime letale sit. At pastinacæ præsentissimum esse docet. Pe muranis Plin. lib. xxxit, cap. 4, muraum morsus ipsarum capitis cinere sanantur. (57) Τρυγόνας δέ φημι, καὶ δρακαινας. Plin.

Α ξαμεν. "Ηλθε, καὶ ἐπλήρωσε δοὺς τὴν τελείαν περιτο μὴν τῶν αὐτοῦ μυστηρίων, οὐκ ἐν ἑνὶ μέλει μόνῳ, ἀλλ' ὅλον σῶμα σφραγίσας, καὶ περιτεμὼν ἀπὸ ἁμαρ τίας· καὶ οὐχ ἓν μέρος λαοῦ σώζων, τουτέστιν ἄνδρας μόνους, ἀλλὰ καὶ ὅλον λαὸν τὸν τῶν Χριστιανῶν κατὰ ἀλήθειαν, ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας ὁμοῦ σφραγίζων, καὶ εἰς οὐρανῶν βασιλείας κληρονομίαν ἀφθόνως. καὶ οὐκ ἐλλιπῶς ἑνὶ τάγματι τῶν ἀνδρῶν μόνον κατὰ ἀσθένειαν τὴν σφραγίδα παρέχων, ἀλλὰ λαῷ ὅλο τελεῖ διὰ τῆς σφραγῖδος καὶ ἐντολῶν καὶ ἀγαθῆς διδασκαλίας τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀποκα- λύπτων. Εἰ δὲ ὡς ὁ Κύριος βούλει εἶναι, ὁ Εβίων, τουτέστιν ὡς ὁ Διδάσκαλος, πολὺ ἠπάτησαι. Μὴ ἐν τῇ περιτομῇ ἀπεικάζου. ᾿Αλλὰ κάλεσον τὸν Λάζαρον ἀπὸ μνημείου, ἢ ἄλλον νεκρὸν ἔγειρον, λεπρούς καθάρισον, ἢ τυ φλοῖς χάρισαι τὸ βλέπειν, ἢ παραλυτικὸν ἴασαι, εἰ δύνῃ. Οὐ δύνῃ δὲ, ὅτι ἐναντίως πράττεις ἀπιστία κατ- εχόμενος, καὶ δεσμοῖς σαρκὸς, καὶ δικαιώμασι νόμου ἀπληρώτοις. Εἰ δὲ ταῦτα ἡδυνήθης ποιῆσαι, ὅπερ οὐ δύνῃ διὰ τὴν κακοπιστίαν σου, οὐ λέγω ὡς ὁ Χριστὸς (οὐ γὰρ δύνῃ ἀπεικασθῆναι Θεῷ, φθαρτὸς ὢν ἄνθρωπος καὶ ἠπατημένος), ἀλλ᾽ οὔτε τὸ ὄνομα Χριστοῦ ἐπὶ θεοσημείοις δύνασαι ἐπικαλέσασθαι· κἄν τε ἐπικαλέσῃ, οὐκ ἐνεργήσεις. Εἰ δὲ καὶ ὅλως ἐνεργεῖς παραλυτικὸν ἀναστῆσαι, εἶχεν ἂν, διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ ἀναστὰς, καὶ σύνεσιν παρ' αὐτοῦ λαβεῖν· ἵνα σου μὴ ἀνάσχηται σαββατίζειν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἰασαμένου μαθεῖν, ὅτι Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ πορεύου εἰς τὸν οἶκόν σου ἐν Σαββάτῳ. "Ηδη δέ μοι εἴρηται, ὡς διαφόρως ἕκαστος αὐτῶν περὶ Χριστοῦ ὑποβάλλει ποτὲ μὲν ὁ αὐτὸς Εβίων λέγων ἐκ παρατριβῆς ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν γεγενῆσθαι· ἄλλοτε δὲ οἱ ἀπ' αὐτοῦ Εβιωναῖοι, ἄνω δύναμιν ἐκ Θεοῦ κεκτῆσθαι Υἱὸν, καὶ τοῦτον κατά καιρὸν τὸν ᾿Αδὰμ ἐνδύεσθαί τε καὶ ἐκδύεσθαι. Των τὰς διαφόρους γνώμας ἐν δυνάμει Θεοῦ ἀνετρέ ψαμεν. Καὶ τί μοι ἔτι διατρίβειν ἐν ἀλιμένοις καὶ ἀμπώ τεσι τόποις, πὴ μὲν ἐπικλυζομένοις, πὴ δὲ καταξη- ραινομένοις· ἐξ ὧνπερ ἰχθύων ἐκβράσματα πολλάκις γίνεται, καὶ τοῖς ποσὶ τοῖς τὰς ὄχθας τούτων μετα ιοῦσι τῶν τόπων, ἐκ τοῦ ἀναμέσον τῶν ἰχθύων τινὰ ἰοβόλα εἶναι, τρυγόνας δέ φημι καὶ δραχαίνας (57, καὶ καρχαρίας, καὶ σμυραίνας, ὡς ἤδη προείρηται. βλάβην εμποιεῖ ; Παρελεύσομαι τοίνυν τὸν τόπον αὖθις, Θεῷ εὐχαριστῶν, ὅτι καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν S. EPIPHANII modum idoneis multis testibus evidenter osten- dimus. Venit enim, veteremque eomplevit, perfecta demum per sua mysteria circumcisione concessa. Quam non una corporis parte definiri voluit, sed cadem totum corpus obsignavit, atque a peccato circumcidit : neque unam duntaxat populi partem, puta virilem sexum, sed universam Christianorum gentem reipsa servavit: viris, inquam, et mulie- ribus signum illud impertiit. Quippe ad regni cœ- lestis adeundam hæreditatem cumulate omnibus, non anguste virorum uni generi, illam ipsam notam in poni, velut imbecillam, statuit. Adeoque tam per eam, quam per mandata sua, egregiamque doctri- nam coeleste regnum Christiano toti populo patefe- cit. Ac si tu Domini similis esse, hoc est Magistri vis, Ebion ! vehementer aberras. Noli enim circum- cisione ista similitudinem illius exprimere. Verum agedum a monumento Lazarum arcesse, B aut alium quempiam mortuum excitato : aut infectos lepra repurga; cæcis visum, nervorum resolutione laborantibus sanitatem, si potes, re- stitue. Sed ideo non potes, quod infidelitate, carnis- que vinculis, ac legis imperfectis cæremoniis illi- gatus contraria illi omnia facis. Atque ut praestare maxime posses, id quod propter depravatam fidem rum ninine poles assequi, non instar Christi dico (neque enim corruptioni obnoxius atque errore implicatus homuncio conferri cum Deo po tes), sed neque Christi nomen ad edenda prodigia potes invocare; aut si tamen invocaveris, efficies quidquam. Sed etsi paralytico suscitando aliquid efficeres, idem utique, qui per Jesu nomen essurge- ret, ab eo ipso quadam posset sapientiæ luce per. G fundi, ne se tuam ad Sabbati observationem ac- commodaret; ac per ejus a quo esset sanatus, no- men hoc disceret : Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam Sabbato'. Cæterum hoc a nobis antea commemoratum est, qui ex illa secta sunt, eos varie de Christo sentire. Nam quod ad Ebionem ipsum pertinet, merum illum hominem ex humano concubitu putat esse prognatum. At qui Ebionæi de illo vocati sunt, nescio quam in celo virtutem pore in Adamum insinuasse, exuisseque postea. freti hactenus evertimus. divinitus obtinuisse filium, eumdemque suo se tem- Quorum omnium discrepantes sententias divina ope Quamobrem quid ego diutius importuosis illis in locis ac velut stuariis commoror, quae inundari p alias, alias exsiccari solent; ac piscium copiam sæpius in littus ejicere, inter quos venenati quidam, cujusmodi sunt pastinacæ, dracænæ, caniculæ, mu- rænæ, eorum qui ad oram illam ambulant pedes exitiali veneno, uti diximus, infestant? Hunc igitur locum ingentes Deo gratias agens preteribo, quod hæc insuper a nobis propulsata sit hæresis, Joan. v 8. lib. x, cap. 48: Aque pestiferum animal araneus ; spinæ in dorso aculeo noxius. Sed nullum usquam exsecrabilius, quam radius super caudam eminens Trygonis, quam nostri pastinacam appellant, quin- cunc.ali magnitudine. Ælianus I. De anim., c. 50, venenatos pisces commemorat, gobium, draconen:. hirundinem, quorum tamen virus minime letale sit. At pastinacæ præsentissimum esse docet. Pe muranis Plin. lib. xxxit, cap. 4, muraum morsus ipsarum capitis cinere sanantur. (57) Τρυγόνας δέ φημι, καὶ δρακαινας. Plin.

Α ξαμεν. "Ηλθε, καὶ ἐπλήρωσε δοὺς τὴν τελείαν περιτο μὴν τῶν αὐτοῦ μυστηρίων, οὐκ ἐν ἑνὶ μέλει μόνῳ, ἀλλ' ὅλον σῶμα σφραγίσας, καὶ περιτεμὼν ἀπὸ ἁμαρ τίας· καὶ οὐχ ἓν μέρος λαοῦ σώζων, τουτέστιν ἄνδρας μόνους, ἀλλὰ καὶ ὅλον λαὸν τὸν τῶν Χριστιανῶν κατὰ ἀλήθειαν, ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας ὁμοῦ σφραγίζων, καὶ εἰς οὐρανῶν βασιλείας κληρονομίαν ἀφθόνως. καὶ οὐκ ἐλλιπῶς ἑνὶ τάγματι τῶν ἀνδρῶν μόνον κατὰ ἀσθένειαν τὴν σφραγίδα παρέχων, ἀλλὰ λαῷ ὅλο τελεῖ διὰ τῆς σφραγῖδος καὶ ἐντολῶν καὶ ἀγαθῆς διδασκαλίας τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀποκα- λύπτων. Εἰ δὲ ὡς ὁ Κύριος βούλει εἶναι, ὁ Εβίων, τουτέστιν ὡς ὁ Διδάσκαλος, πολὺ ἠπάτησαι. Μὴ ἐν τῇ περιτομῇ ἀπεικάζου. ᾿Αλλὰ κάλεσον τὸν Λάζαρον ἀπὸ μνημείου, ἢ ἄλλον νεκρὸν ἔγειρον, λεπρούς καθάρισον, ἢ τυ φλοῖς χάρισαι τὸ βλέπειν, ἢ παραλυτικὸν ἴασαι, εἰ δύνῃ. Οὐ δύνῃ δὲ, ὅτι ἐναντίως πράττεις ἀπιστία κατ- εχόμενος, καὶ δεσμοῖς σαρκὸς, καὶ δικαιώμασι νόμου ἀπληρώτοις. Εἰ δὲ ταῦτα ἡδυνήθης ποιῆσαι, ὅπερ οὐ δύνῃ διὰ τὴν κακοπιστίαν σου, οὐ λέγω ὡς ὁ Χριστὸς (οὐ γὰρ δύνῃ ἀπεικασθῆναι Θεῷ, φθαρτὸς ὢν ἄνθρωπος καὶ ἠπατημένος), ἀλλ᾽ οὔτε τὸ ὄνομα Χριστοῦ ἐπὶ θεοσημείοις δύνασαι ἐπικαλέσασθαι· κἄν τε ἐπικαλέσῃ, οὐκ ἐνεργήσεις. Εἰ δὲ καὶ ὅλως ἐνεργεῖς παραλυτικὸν ἀναστῆσαι, εἶχεν ἂν, διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ ἀναστὰς, καὶ σύνεσιν παρ' αὐτοῦ λαβεῖν· ἵνα σου μὴ ἀνάσχηται σαββατίζειν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἰασαμένου μαθεῖν, ὅτι Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ πορεύου εἰς τὸν οἶκόν σου ἐν Σαββάτῳ. "Ηδη δέ μοι εἴρηται, ὡς διαφόρως ἕκαστος αὐτῶν περὶ Χριστοῦ ὑποβάλλει ποτὲ μὲν ὁ αὐτὸς Εβίων λέγων ἐκ παρατριβῆς ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν γεγενῆσθαι· ἄλλοτε δὲ οἱ ἀπ' αὐτοῦ Εβιωναῖοι, ἄνω δύναμιν ἐκ Θεοῦ κεκτῆσθαι Υἱὸν, καὶ τοῦτον κατά καιρὸν τὸν ᾿Αδὰμ ἐνδύεσθαί τε καὶ ἐκδύεσθαι. Των τὰς διαφόρους γνώμας ἐν δυνάμει Θεοῦ ἀνετρέ ψαμεν. Καὶ τί μοι ἔτι διατρίβειν ἐν ἀλιμένοις καὶ ἀμπώ τεσι τόποις, πὴ μὲν ἐπικλυζομένοις, πὴ δὲ καταξη- ραινομένοις· ἐξ ὧνπερ ἰχθύων ἐκβράσματα πολλάκις γίνεται, καὶ τοῖς ποσὶ τοῖς τὰς ὄχθας τούτων μετα ιοῦσι τῶν τόπων, ἐκ τοῦ ἀναμέσον τῶν ἰχθύων τινὰ ἰοβόλα εἶναι, τρυγόνας δέ φημι καὶ δραχαίνας (57, καὶ καρχαρίας, καὶ σμυραίνας, ὡς ἤδη προείρηται. βλάβην εμποιεῖ ; Παρελεύσομαι τοίνυν τὸν τόπον αὖθις, Θεῷ εὐχαριστῶν, ὅτι καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν S. EPIPHANII modum idoneis multis testibus evidenter osten- dimus. Venit enim, veteremque eomplevit, perfecta demum per sua mysteria circumcisione concessa. Quam non una corporis parte definiri voluit, sed cadem totum corpus obsignavit, atque a peccato circumcidit : neque unam duntaxat populi partem, puta virilem sexum, sed universam Christianorum gentem reipsa servavit: viris, inquam, et mulie- ribus signum illud impertiit. Quippe ad regni cœ- lestis adeundam hæreditatem cumulate omnibus, non anguste virorum uni generi, illam ipsam notam in poni, velut imbecillam, statuit. Adeoque tam per eam, quam per mandata sua, egregiamque doctri- nam coeleste regnum Christiano toti populo patefe- cit. Ac si tu Domini similis esse, hoc est Magistri vis, Ebion ! vehementer aberras. Noli enim circum- cisione ista similitudinem illius exprimere. Verum agedum a monumento Lazarum arcesse, B aut alium quempiam mortuum excitato : aut infectos lepra repurga; cæcis visum, nervorum resolutione laborantibus sanitatem, si potes, re- stitue. Sed ideo non potes, quod infidelitate, carnis- que vinculis, ac legis imperfectis cæremoniis illi- gatus contraria illi omnia facis. Atque ut praestare maxime posses, id quod propter depravatam fidem rum ninine poles assequi, non instar Christi dico (neque enim corruptioni obnoxius atque errore implicatus homuncio conferri cum Deo po tes), sed neque Christi nomen ad edenda prodigia potes invocare; aut si tamen invocaveris, efficies quidquam. Sed etsi paralytico suscitando aliquid efficeres, idem utique, qui per Jesu nomen essurge- ret, ab eo ipso quadam posset sapientiæ luce per. G fundi, ne se tuam ad Sabbati observationem ac- commodaret; ac per ejus a quo esset sanatus, no- men hoc disceret : Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam Sabbato'. Cæterum hoc a nobis antea commemoratum est, qui ex illa secta sunt, eos varie de Christo sentire. Nam quod ad Ebionem ipsum pertinet, merum illum hominem ex humano concubitu putat esse prognatum. At qui Ebionæi de illo vocati sunt, nescio quam in celo virtutem pore in Adamum insinuasse, exuisseque postea. freti hactenus evertimus. divinitus obtinuisse filium, eumdemque suo se tem- Quorum omnium discrepantes sententias divina ope Quamobrem quid ego diutius importuosis illis in locis ac velut stuariis commoror, quae inundari p alias, alias exsiccari solent; ac piscium copiam sæpius in littus ejicere, inter quos venenati quidam, cujusmodi sunt pastinacæ, dracænæ, caniculæ, mu- rænæ, eorum qui ad oram illam ambulant pedes exitiali veneno, uti diximus, infestant? Hunc igitur locum ingentes Deo gratias agens preteribo, quod hæc insuper a nobis propulsata sit hæresis, Joan. v 8. lib. x, cap. 48: Aque pestiferum animal araneus ; spinæ in dorso aculeo noxius. Sed nullum usquam exsecrabilius, quam radius super caudam eminens Trygonis, quam nostri pastinacam appellant, quin- cunc.ali magnitudine. Ælianus I. De anim., c. 50, venenatos pisces commemorat, gobium, draconen:. hirundinem, quorum tamen virus minime letale sit. At pastinacæ præsentissimum esse docet. Pe muranis Plin. lib. xxxit, cap. 4, muraum morsus ipsarum capitis cinere sanantur. (57) Τρυγόνας δέ φημι, καὶ δρακαινας. Plin.

εἰς Χριστὸν πληρωθείσης, ὡς εἶπον, τὰς μαρτυρίας ἐξέθετο· ἀφ' ὧν προφητῶν οὗτοι ἑαυτοὺς ἀπηλλο τρίωσαν. Καὶ εὐθὺς ἔδειξεν, ὡς τοῖς πρὸς Ἰωάννην τὸν Βαπτιστὴν ὑπὸ τῶν Φαρισαίων πεμφθεῖσιν αὐτ τὸς Ιωάννης ἀποκρίνεται, λέγων· Εγώ φωνή βοών. τος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ευθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου καθὼς εἶπεν Ησαΐας ὁ προφήτης. Καὶ πάλιν αὐτ τὰς ὁ Ἰωάννης λέγει, ἀπὸ τῶν προφητῶν λαβὼν τὴν μαρτυρίαν, φημὶ δὲ ἀπὸ τοῦ Δαβίδ, ότε ὁ Κύριος τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν κατέστρεψε, καὶ εἶπε· Μὴ ποιῆτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον εμπορίου · Εμνήσθησαν, ὅτι ἦν γεγραμμένον· Ο ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέςαγέ με. Καὶ πάλιν αὐτὸς ματι ἁγίῳ. Ἰωάννης εἶπεν, ὅτι Ησαΐας εἶδεν ὢν ἐν Πνεύ ΚΔ'. Πάλιν δὲ ὁ αὐτὸς (38) ἅγιος Ἰωάννης κηρύτ- Β των ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ ἱστορεῖται παράδοξον ἔργον τι περ ποιηκὼς εἰς ὑπογραμμὸν τῆς ἀληθείας. Πολιτείαν γὰρ ἔχων θαυμασιωτάτην καὶ συμπρέπουσαν αὐτοῦ τῷ ἀξιώματι τῆς ἀποστολῆς, καὶ μηδ' όλως λουόμε νος, ἠναγκάσθη ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος προελθεῖν ἕως του βαλανείου, εἰπὼν, ὅτι Λάβετέ μοι τὰ πρὸς βαλανεῖον. Καὶ τῶν συνεπομένων θαυμαζόντων, ἦλθεν εἰς αὐτὸ τὸ λουτρόν. Καὶ γενόμενος πρὸς τὸν ειωθότα ὑποδέχεσθαι τῶν λουομένων τὰ ἱμάτια, ἤρετο τίς ἔνδον ἐστὶν ἐν τῷ βαλανείῳ· ὁ δὲ ὀλεά- ριος (39), ἐπὶ τῷ φυλάττειν ἱμάτια προσκαρτερών (ἐν τοῖς γὰρ γυμνασίοις ἔργον τοῦτό τισιν ὑπάρχει πορισμοῦ ἔνεκα τῆς ἐφημέρου τροφῆς), ἔφη τῷ ἁγίῳ Ιωάννῃ, ὅτι Εβίων ἔνδον ἐστίν. Ἰωάννης δὲ, εὐθὺς συνεὶς τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁδηγίαν, δι' ἣν αἰτίαν προτρέψατο αὐτὸν ἕως τοῦ βαλανείου ἤκειν, ὡς ἔφην, μνήμης ἕνεκα τοῦ καταλιπεῖν ἡμῖν τὴν τῆς ἀληθείας ὑπόθεσιν, ὅτι τίνες εἰσὶν οἱ δοῦλοι Χριστοῦ καὶ ἀπόστολοι καὶ υἱοὶ τῆς αὐτῆς ἀληθείας '· τίνα δέ ἐστι τὰ σκεύη τοῦ πονηροῦ, καὶ πύλαι ᾅδου μὴ κατισχύουσαι τῆς πέτρας, καὶ τῆς ἐπ' αὐτῆς οικοδομηθείσης ἁγίας Θεοῦ ᾿Εκκλησίας· εὐθὺς ταράξας ἑαυτὸν, καὶ οἰμώξας ἠρέμα εἰς τὸ πάντας ἀκοῦσαι, εἰς μαρτύριον παραστάσεως ἀχράντου δι δασκαλίας, Σπεύσατε, ἀδελφοί, ἔφη, ἐξέλθωμεν ἐντεῦθεν, μὴ πέσῃ τὸ βαλανεῖον, καὶ ἀπολώμεθα μετὰ 'Εθίωνος τοῦ ἔνδον ἐν τῷ βαλανείῳ διὰ τὴν αὐτοῦ ἀσέβειαν. Καὶ μηδεὶς θαυμαζέτω ἐπὶ τῷ ἀκοῦσαι Εβίωνα Ἰωάννῃ συντετυχηκέναι. Πολυ- η χρόνιος γὰρ καταμείνας τῷ βίῳ ὁ μακάριος Ιωάννης, διήρκεσεν ἄχρι τῆς τοῦ Τραϊανοῦ βασιλείας. Πάντες δὲ οἱ ἀπόστολοι ὅτι ἀπαλλοτριοῦσι τὴν τοῦ ᾿Εβίωνος πίστιν, καὶ ἀλλοτρίαν ἡγήσαντο τοῦ αὐτῶν κηρύ γματος, καὶ τοῦ ἀποστολικοῦ χαρακτῆρος, παντί τῳ δῆλόν ἐστι. ΚΕ'. Περὶ δὲ τοῦ ἁγιου Παύλου, ὡς βλασφημοῦντες γρ. τῆς ἀληθείας. • νικόν και στη λο ιματιοφύλαξ. σπολί ριον ἀποδυτήριον, ADVERSUS ILE RESES LIB. I. TOM. 11. HÆRES. XXX. - A tur; quos illi a seipsis abjudicarunt. Hoc enim statim initio demonstrat, Joannem Baptistam iis quos ad se Pharisæi miserant respondisse: Ego vox clamantis in deserto: Dirigite viam Domini : sicut dicit Isaias propheta 3. Deinde iisdem ex prophetis aliud testimonium Joannes adducit, nimirum ex Davide, cum Dominus nummulariorum mensas ever- tit, ac dixit : Nolite facere domum Patris mei do- mum negotiationis 3. Meminisse enim ait apostolos quod erat scriptum : Zelus domus tuæ comedit me. Ac rursum idem Joannes sic loquitur : Vidit laias in Spiritu sancto ³. XXIV. Præterea cum in Asia prædicando Dei verbo idem Joannes insisteret, ut quanti veri- tas fieri deberet exemplo suo posteris præscribe- ret, niirum quiddam et inusitatum egisse prodi- tur. Cum enim vitæ institutum teneret plane admi- rabile, eique quam gerebat apostolica dignitati consentaneum : adeo ut nunquam omnino lavaret, aliquando tamen sancti Spiritus impulsu ad bal- neas prodiens : Capite, inquit ad suos, quæ ad bal- neum necessaria sunt. Mirantibus illis ad lavationem perrexit. Tum ad eum qui lavantium vestimenta servabat accedens, quis intra balneum esset, inter- rogavit. At olearius idemque vestium custos (lanc enim operam plerique victus quotidiani gratia in gymnasiis præstant) Joanni respondit Ebionem in- tus esse. Quo audito, statim intellexit quorsum il- cum Ebione, qui intus est, ob eius impietatem ob- Matth. xvi, 18. • Joan. I, quam a Polycarpo acceperat, refert Iren. lib. 111, cap. 3, et Euseb. lib. t Histor., cap. 20. Sed Ce- rinthum, non Ebionem hæreticum illum fuisse con- sentiunt omnes. Quam phanii nostri. Fini- C luc ipsum Spiritus sanctus adduxisset, et ut bal- neas adiret esset hortatus: nimirum ad commen- dandam, ut dixi, ejus rei memoriam ; ac verissi- mum illud dogma relinquendum; ut quinam essent Christi servi et apostoli, ac veritatis filii discernere possemus; quinam e contrario mali dæmonis in. strumenta, inferorumque porta, qua neque petram, neque in ea fundatam ac stabilitom Ecclesiam su- perare possent *. Igitur Joannes repente conturba- tus, atque ingeniscens leniter, ut ab omnibus ta- men exaudiri posset, idque integrae ac sincere do- ctrinæ testimonium exstaret: Properale, fra tres, inquit, abeamus hinc, ne balneæ concidant, et ruamur. Neque vero mirari quisquam debet, dum Ebion occurrisse Joanni dicitur. Hic enim diu ad- modum vixit, et ad Trajani pervenit imperiun. Porro non Joannes modo, sed et omnes prorsus apostoli Ebionis fidem repudiant, et a suis dogma- tibus, atque apostolico illo charactere afienam judi- cant: id quod unicuique perspicuum est. 16. XXV. Quod vero ad beatum Paulum attinet, in • ibid. ; Psal. Lxvi, 10. * Joan. xil, 41. vestimentorum custos, An idlem et olem præbebat, et vestimenta servabat? An legendum? Nam et Latine spolia- rium. In veteri Lex. : Spoliaria, exteriores balneorum cellula. 25. s Joan. 11, (58) Πάλιν δὲ ὁ αὐτός. Hanc Joannis historiam, (59) Ὁ δὲ ὀλεάριος. Ergo olearius appellatus est

εἰς Χριστὸν πληρωθείσης, ὡς εἶπον, τὰς μαρτυρίας ἐξέθετο· ἀφ' ὧν προφητῶν οὗτοι ἑαυτοὺς ἀπηλλο τρίωσαν. Καὶ εὐθὺς ἔδειξεν, ὡς τοῖς πρὸς Ἰωάννην τὸν Βαπτιστὴν ὑπὸ τῶν Φαρισαίων πεμφθεῖσιν αὐτ τὸς Ιωάννης ἀποκρίνεται, λέγων· Εγώ φωνή βοών. τος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ευθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου καθὼς εἶπεν Ησαΐας ὁ προφήτης. Καὶ πάλιν αὐτ τὰς ὁ Ἰωάννης λέγει, ἀπὸ τῶν προφητῶν λαβὼν τὴν μαρτυρίαν, φημὶ δὲ ἀπὸ τοῦ Δαβίδ, ότε ὁ Κύριος τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν κατέστρεψε, καὶ εἶπε· Μὴ ποιῆτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον εμπορίου · Εμνήσθησαν, ὅτι ἦν γεγραμμένον· Ο ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέςαγέ με. Καὶ πάλιν αὐτὸς ματι ἁγίῳ. Ἰωάννης εἶπεν, ὅτι Ησαΐας εἶδεν ὢν ἐν Πνεύ ΚΔ'. Πάλιν δὲ ὁ αὐτὸς (38) ἅγιος Ἰωάννης κηρύτ- Β των ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ ἱστορεῖται παράδοξον ἔργον τι περ ποιηκὼς εἰς ὑπογραμμὸν τῆς ἀληθείας. Πολιτείαν γὰρ ἔχων θαυμασιωτάτην καὶ συμπρέπουσαν αὐτοῦ τῷ ἀξιώματι τῆς ἀποστολῆς, καὶ μηδ' όλως λουόμε νος, ἠναγκάσθη ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος προελθεῖν ἕως του βαλανείου, εἰπὼν, ὅτι Λάβετέ μοι τὰ πρὸς βαλανεῖον. Καὶ τῶν συνεπομένων θαυμαζόντων, ἦλθεν εἰς αὐτὸ τὸ λουτρόν. Καὶ γενόμενος πρὸς τὸν ειωθότα ὑποδέχεσθαι τῶν λουομένων τὰ ἱμάτια, ἤρετο τίς ἔνδον ἐστὶν ἐν τῷ βαλανείῳ· ὁ δὲ ὀλεά- ριος (39), ἐπὶ τῷ φυλάττειν ἱμάτια προσκαρτερών (ἐν τοῖς γὰρ γυμνασίοις ἔργον τοῦτό τισιν ὑπάρχει πορισμοῦ ἔνεκα τῆς ἐφημέρου τροφῆς), ἔφη τῷ ἁγίῳ Ιωάννῃ, ὅτι Εβίων ἔνδον ἐστίν. Ἰωάννης δὲ, εὐθὺς συνεὶς τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁδηγίαν, δι' ἣν αἰτίαν προτρέψατο αὐτὸν ἕως τοῦ βαλανείου ἤκειν, ὡς ἔφην, μνήμης ἕνεκα τοῦ καταλιπεῖν ἡμῖν τὴν τῆς ἀληθείας ὑπόθεσιν, ὅτι τίνες εἰσὶν οἱ δοῦλοι Χριστοῦ καὶ ἀπόστολοι καὶ υἱοὶ τῆς αὐτῆς ἀληθείας '· τίνα δέ ἐστι τὰ σκεύη τοῦ πονηροῦ, καὶ πύλαι ᾅδου μὴ κατισχύουσαι τῆς πέτρας, καὶ τῆς ἐπ' αὐτῆς οικοδομηθείσης ἁγίας Θεοῦ ᾿Εκκλησίας· εὐθὺς ταράξας ἑαυτὸν, καὶ οἰμώξας ἠρέμα εἰς τὸ πάντας ἀκοῦσαι, εἰς μαρτύριον παραστάσεως ἀχράντου δι δασκαλίας, Σπεύσατε, ἀδελφοί, ἔφη, ἐξέλθωμεν ἐντεῦθεν, μὴ πέσῃ τὸ βαλανεῖον, καὶ ἀπολώμεθα μετὰ 'Εθίωνος τοῦ ἔνδον ἐν τῷ βαλανείῳ διὰ τὴν αὐτοῦ ἀσέβειαν. Καὶ μηδεὶς θαυμαζέτω ἐπὶ τῷ ἀκοῦσαι Εβίωνα Ἰωάννῃ συντετυχηκέναι. Πολυ- η χρόνιος γὰρ καταμείνας τῷ βίῳ ὁ μακάριος Ιωάννης, διήρκεσεν ἄχρι τῆς τοῦ Τραϊανοῦ βασιλείας. Πάντες δὲ οἱ ἀπόστολοι ὅτι ἀπαλλοτριοῦσι τὴν τοῦ ᾿Εβίωνος πίστιν, καὶ ἀλλοτρίαν ἡγήσαντο τοῦ αὐτῶν κηρύ γματος, καὶ τοῦ ἀποστολικοῦ χαρακτῆρος, παντί τῳ δῆλόν ἐστι. ΚΕ'. Περὶ δὲ τοῦ ἁγιου Παύλου, ὡς βλασφημοῦντες γρ. τῆς ἀληθείας. • νικόν και στη λο ιματιοφύλαξ. σπολί ριον ἀποδυτήριον, ADVERSUS ILE RESES LIB. I. TOM. 11. HÆRES. XXX. - A tur; quos illi a seipsis abjudicarunt. Hoc enim statim initio demonstrat, Joannem Baptistam iis quos ad se Pharisæi miserant respondisse: Ego vox clamantis in deserto: Dirigite viam Domini : sicut dicit Isaias propheta 3. Deinde iisdem ex prophetis aliud testimonium Joannes adducit, nimirum ex Davide, cum Dominus nummulariorum mensas ever- tit, ac dixit : Nolite facere domum Patris mei do- mum negotiationis 3. Meminisse enim ait apostolos quod erat scriptum : Zelus domus tuæ comedit me. Ac rursum idem Joannes sic loquitur : Vidit laias in Spiritu sancto ³. XXIV. Præterea cum in Asia prædicando Dei verbo idem Joannes insisteret, ut quanti veri- tas fieri deberet exemplo suo posteris præscribe- ret, niirum quiddam et inusitatum egisse prodi- tur. Cum enim vitæ institutum teneret plane admi- rabile, eique quam gerebat apostolica dignitati consentaneum : adeo ut nunquam omnino lavaret, aliquando tamen sancti Spiritus impulsu ad bal- neas prodiens : Capite, inquit ad suos, quæ ad bal- neum necessaria sunt. Mirantibus illis ad lavationem perrexit. Tum ad eum qui lavantium vestimenta servabat accedens, quis intra balneum esset, inter- rogavit. At olearius idemque vestium custos (lanc enim operam plerique victus quotidiani gratia in gymnasiis præstant) Joanni respondit Ebionem in- tus esse. Quo audito, statim intellexit quorsum il- cum Ebione, qui intus est, ob eius impietatem ob- Matth. xvi, 18. • Joan. I, quam a Polycarpo acceperat, refert Iren. lib. 111, cap. 3, et Euseb. lib. t Histor., cap. 20. Sed Ce- rinthum, non Ebionem hæreticum illum fuisse con- sentiunt omnes. Quam phanii nostri. Fini- C luc ipsum Spiritus sanctus adduxisset, et ut bal- neas adiret esset hortatus: nimirum ad commen- dandam, ut dixi, ejus rei memoriam ; ac verissi- mum illud dogma relinquendum; ut quinam essent Christi servi et apostoli, ac veritatis filii discernere possemus; quinam e contrario mali dæmonis in. strumenta, inferorumque porta, qua neque petram, neque in ea fundatam ac stabilitom Ecclesiam su- perare possent *. Igitur Joannes repente conturba- tus, atque ingeniscens leniter, ut ab omnibus ta- men exaudiri posset, idque integrae ac sincere do- ctrinæ testimonium exstaret: Properale, fra tres, inquit, abeamus hinc, ne balneæ concidant, et ruamur. Neque vero mirari quisquam debet, dum Ebion occurrisse Joanni dicitur. Hic enim diu ad- modum vixit, et ad Trajani pervenit imperiun. Porro non Joannes modo, sed et omnes prorsus apostoli Ebionis fidem repudiant, et a suis dogma- tibus, atque apostolico illo charactere afienam judi- cant: id quod unicuique perspicuum est. 16. XXV. Quod vero ad beatum Paulum attinet, in • ibid. ; Psal. Lxvi, 10. * Joan. xil, 41. vestimentorum custos, An idlem et olem præbebat, et vestimenta servabat? An legendum? Nam et Latine spolia- rium. In veteri Lex. : Spoliaria, exteriores balneorum cellula. 25. s Joan. 11, (58) Πάλιν δὲ ὁ αὐτός. Hanc Joannis historiam, (59) Ὁ δὲ ὀλεάριος. Ergo olearius appellatus est

Β αὐτὸν λέγουσι, πόσα ἔχω λέγειν; Πρῶτον μὲν γὰρ λέγουσιν αὐτὸν Ελληνά τε καὶ ἐξ ἐθνῶν ὑπάρχειν, ιν, 36. λέξεσι θηροῦσι. προσήλυτον δὲ γεγονέναι ὕστερον. Πῶς οὖν αὐτὸς λέγει περὶ ἑαυτοῦ· Εβραῖος ἐξ 'Εβραίων, ἐκ σπέρ ματος Αβραάμ, φυλῆς Βενιαμίν, κατά νόμον φα ρισαίος, περισσοτέρως ζηλωτὴς ὑπάρχων τῶν πατρικών μου παραδόσεων; Καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ λέ γει· Ισραηλῖταί εἰσι, κἀγώ· σπέρμα Αβραάμ εἰσι, καγώ· καί φησι Περιτομὴ ὀκταήμερος· καὶ ἀνα- τεθραμμένος παρὰ τοὺς πόδας Γαμαλιήλ, καὶ Εβραῖος ἐξ ᾿Εβραίων. Καὶ ὦ τῶν δεινῶν ἑρπετῶν τὰ δεινὰ κωκύματα, καὶ τὰ δρακονταειδή συρίγματα, καὶ τῆς κενοφωνίας τὰ δηλητήρια ! Τίνος δὲ λήψομα: τὴν μαρτυρίαν; Εβίωνος, καὶ τῶν κατ' αὐτὸν, ἢ τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ λέγοντος· ὃς ἔγραψεν ὑμῖν ὁ ἀδελφός μου Παῦλος, ἅτινά ἐστι βαλέα καὶ δυσ- ερμήνευτα, Η οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικται δια στρέφουσι τῇ ἑαυτῶν ἀγνωσίᾳ; Πάλιν δὲ καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος μαρτυρεῖ καὶ αὐτὸς τοῖς περὶ Πέτρον, λέγων· Καὶ 'Ιάκωβος, καὶ 'Ιωάννης, καὶ Κηφᾶς, οἱ δοκοῦντες στύλοι εἶναι, δεξιὰς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβα κοινωνίας. Κἄν τε γὰρ Ταρσέα ἑαυτὸν εἴποι, οὐκ ἀπὸ τούτου πάντως δέδοται πρόφασις τοῖς λεξιθηροῦσι τὰ εἰς ἑαυτῶν καταστροφὴν καὶ τῶν πειθομένων οὕτως ἔχειν. Καὶ γὰρ καὶ Βαρνάβαν λέγει Ἰωσήφ ποτε καλούμενον, Βαρνάβαν δὲ μετα- κληθέντα (40), υἱὸν παρακλήσεως ερμηνευόμενον, Λευίτην, Κύπριον τῷ γένει. Καὶ οὐ πάντως ἐπειδὴ Κύπριος ἦν, οὐκ ἦν ἀπὸ τοῦ Λευΐ· ὡς καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος, εἰ καὶ ἀπὸ Ταρσοῦ ὡρμᾶτο, οὐκ ἦν ἀλλο τριος του Ισραήλ. Διασπαρέντων γὰρ πολλῶν ἐν τοῖς χρόνοις 'Αντιόχου του Επιφανοῖς, καὶ ἐν χρόνοις ἄλλοις, εἴποτε συνέβαινε πόλεμος, αἰχμαλωτισθέντων καὶ δοθέντων εἰς πολιορκίαν, οἱ μὲν αἰχμάλωτοι ἀρ θέντες ἐπέμειναν ἔν τίσι τόποις, οἱ δὲ ἀπὸ τοιαύτης αἰτίας ἀναχωρήσαντες κατώκουν ἕκαστος ἔνθα κατά είληφεν, ὡς καὶ ἅγιος Ἱερεμίας ἔλεγε περὶ τοῦ Ἰσραήλ· καθάπερ πολλάκις τοῦτο αὐτὸ συμβέβηκε, τὸ ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου τῶν πολεμίων, ὅτι Καὶ εἰς Κιτιεῖς ἐὰν ἀπέλθῃς, οὔτε ἐκεῖ σοι ἀνά- παυσις ἔσται. Παντὶ δέ τῳ δηλόν ἐστι (41), ὅτι Κίτιον ἡ Κυπρίων νῆσος καλεῖται· Κίτιοι γὰρ Κύπριοι και Ρόδιοι, ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ Μακεδονίᾳ τὸ γένος κατῴκησε Κυ- πρίων τε καὶ Ῥοδίων. "Οθεν δὴ καὶ ᾿Αλέξανδρος ώρ μᾶτο ὁ Μακεδών. Καὶ τούτου ἕνεκα εμφέρεται ἐν τοῖς Μακκαβαίοις, ὅτι ἐξῆλθε σπέρμα ἐκ γῆς Κι • γρ. ὅπου. S. EPIPHANII quem illi maledicta conjiciunt, multa a me comme- morari possunt. In primis Græcum illum fuisse, atque ex gentilibus oriundum prædicant, postea vero proselytum esse factum. Verum quinam ista conveniunt, cum de se ita scripserit: Hebræus ex Hebrais, e semine Abraha, de tribu Benjamin ', secundum legem Pharisaus, abundantius æmulator exsistens paternarum mearum traditionum *? Tum alio loco : Israelita sunt, et ego : semen Abraha sunt, et ego Addit postea : Circumcisio octavo die : et educatus ad pedes Gamalielis, et Hebræus ex He- bræis . Proh lethiferorum serpentium mortiferos gemitus, ac sibilos! o sermonis inanissimi virus acerbum! Cujus ego testimonio stare potissimum debeo? Ebionis, ejusque factionis hominum, an Petri hunc in modum loquentis : Quemadmodum scripsit vobis frater noster Paulus, quæ ejus verba profunda sunt, explicatuque dificilia, quæ indocti et instabiles per suam ignorantiam depravant ? Sel *? et Paulus vicissim de Petro testatur his verbis: Et Jacobus, et Joannes et Cephas, qui videbantur esse columnæ, dextras dederunt mihi et Barnabæ socie- tatis . Quod vero Tarsensem se fuisse narrat, mulla idcirco vocum captatoribus ad suam, fauto- rumque suorum perniciem ea re abutendi datur occasio. Nam et Barnabam, qui Joseph antea di- ctus, Barnabas postea nominatus est, quod nomen consolationis filium significat, Levitam fuisse re- fert (Lucas) genere Cyprium '. Neque tamen quod Cyprius esset, eo minus e tribu Levitica fuit. Velut apostolus Paulus, licet Tarso oriundus esset, ab Israelitica gente minime erat alienus. Cum enim sub Antiocho Epiphane, aliisque temporibus, quibus bellum exarserat, plerique per captivitatem obsidionemque dispersi forent, captivi quidem cer- tis locis constiterunt. At qui vitandæ obsidionis causa fugerant, quo quisque delatus fuerat, ibi commorati sunt, uti de Israelitico populo dicebat Hieremias; cui ut ante hostem fugeret persæpe contigit : Si, inquit, ad Ciuimos abieris, nec illic quidem quietem habebis. Nemo autem ignorat Citium Cypriorum insulam appellari. Nam Citíorum nomine Cyprii continen- tur et Rhodii. Imo et in Macedonia Cypriorum et Rhodiorum genus habitavit, unde et Alexander Macedo prodiisse dicitur. Quæ causa est, cur in Machabæorum libris scriptum sit, e Cittiensium C • Philipp. u. 5. • Galat. 1, 14. • II Cor. x1, 22. • Galat. 11, 9. Act. phetæ vel prophetiæ filium sonare videtur. Sed a Syriaca voce N72 deducitur, quæ est consolari. Ita- que Syrus Parapl. NN7 reddidit. nomine Cyprios propemodum omnes intelligunt. Sed et Macedones eadem voce comprehendi putant. Sa- ne quidem Citium oppidum Macedoniæ fuit, apud T. Liv., lib. St. Quin et Cilicia : quod verius non- nulli suspicantur. Postremo Romam atque Italiam codem illo vocabulo complectuntur. Mihi probabile videtur Cetim, aut Citiæos proprie Cilicas esse, et 2b iis propagatos Cyprios; nam Cetis et Citia Cili- D Petr. 111, 15. Philipp. 111, 5; Act. xx11, 3. ciæ regiones duæ sunt apud Ptol. Quod autem per Cyprum, aut Ciliciam Græci Romanique in Syriam ac Palæstinam tenderent, ideo de terra Cetim egres- sum dici in Machab. 1, 1, Alexandrum, quod e Cilicia, ubi et Darium vicit, in Syriam exercitum duxisset. Ad hæc cum Citiæi illi proprie dicti ac vicini, Occidentalium essent omnium Syris notissi- mi, fieri potest, ut hoc ipsum Cittiæorum nomen plerisque aliis Græciæ populis accommodaverint. Quemadmodum Indorum appellatio a majoribus no- stris ad remotos omnes ab orbe nostro populos est translata. (40) Βαρνάβαν δὲ μετακληθέντα. Barnabas pro- (41) Παντὶ δὲ τῳ δῆλόν ἐστι. Cittiin, vel Cetim

Β αὐτὸν λέγουσι, πόσα ἔχω λέγειν; Πρῶτον μὲν γὰρ λέγουσιν αὐτὸν Ελληνά τε καὶ ἐξ ἐθνῶν ὑπάρχειν, ιν, 36. λέξεσι θηροῦσι. προσήλυτον δὲ γεγονέναι ὕστερον. Πῶς οὖν αὐτὸς λέγει περὶ ἑαυτοῦ· Εβραῖος ἐξ 'Εβραίων, ἐκ σπέρ ματος Αβραάμ, φυλῆς Βενιαμίν, κατά νόμον φα ρισαίος, περισσοτέρως ζηλωτὴς ὑπάρχων τῶν πατρικών μου παραδόσεων; Καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ λέ γει· Ισραηλῖταί εἰσι, κἀγώ· σπέρμα Αβραάμ εἰσι, καγώ· καί φησι Περιτομὴ ὀκταήμερος· καὶ ἀνα- τεθραμμένος παρὰ τοὺς πόδας Γαμαλιήλ, καὶ Εβραῖος ἐξ ᾿Εβραίων. Καὶ ὦ τῶν δεινῶν ἑρπετῶν τὰ δεινὰ κωκύματα, καὶ τὰ δρακονταειδή συρίγματα, καὶ τῆς κενοφωνίας τὰ δηλητήρια ! Τίνος δὲ λήψομα: τὴν μαρτυρίαν; Εβίωνος, καὶ τῶν κατ' αὐτὸν, ἢ τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ λέγοντος· ὃς ἔγραψεν ὑμῖν ὁ ἀδελφός μου Παῦλος, ἅτινά ἐστι βαλέα καὶ δυσ- ερμήνευτα, Η οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικται δια στρέφουσι τῇ ἑαυτῶν ἀγνωσίᾳ; Πάλιν δὲ καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος μαρτυρεῖ καὶ αὐτὸς τοῖς περὶ Πέτρον, λέγων· Καὶ 'Ιάκωβος, καὶ 'Ιωάννης, καὶ Κηφᾶς, οἱ δοκοῦντες στύλοι εἶναι, δεξιὰς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβα κοινωνίας. Κἄν τε γὰρ Ταρσέα ἑαυτὸν εἴποι, οὐκ ἀπὸ τούτου πάντως δέδοται πρόφασις τοῖς λεξιθηροῦσι τὰ εἰς ἑαυτῶν καταστροφὴν καὶ τῶν πειθομένων οὕτως ἔχειν. Καὶ γὰρ καὶ Βαρνάβαν λέγει Ἰωσήφ ποτε καλούμενον, Βαρνάβαν δὲ μετα- κληθέντα (40), υἱὸν παρακλήσεως ερμηνευόμενον, Λευίτην, Κύπριον τῷ γένει. Καὶ οὐ πάντως ἐπειδὴ Κύπριος ἦν, οὐκ ἦν ἀπὸ τοῦ Λευΐ· ὡς καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος, εἰ καὶ ἀπὸ Ταρσοῦ ὡρμᾶτο, οὐκ ἦν ἀλλο τριος του Ισραήλ. Διασπαρέντων γὰρ πολλῶν ἐν τοῖς χρόνοις 'Αντιόχου του Επιφανοῖς, καὶ ἐν χρόνοις ἄλλοις, εἴποτε συνέβαινε πόλεμος, αἰχμαλωτισθέντων καὶ δοθέντων εἰς πολιορκίαν, οἱ μὲν αἰχμάλωτοι ἀρ θέντες ἐπέμειναν ἔν τίσι τόποις, οἱ δὲ ἀπὸ τοιαύτης αἰτίας ἀναχωρήσαντες κατώκουν ἕκαστος ἔνθα κατά είληφεν, ὡς καὶ ἅγιος Ἱερεμίας ἔλεγε περὶ τοῦ Ἰσραήλ· καθάπερ πολλάκις τοῦτο αὐτὸ συμβέβηκε, τὸ ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου τῶν πολεμίων, ὅτι Καὶ εἰς Κιτιεῖς ἐὰν ἀπέλθῃς, οὔτε ἐκεῖ σοι ἀνά- παυσις ἔσται. Παντὶ δέ τῳ δηλόν ἐστι (41), ὅτι Κίτιον ἡ Κυπρίων νῆσος καλεῖται· Κίτιοι γὰρ Κύπριοι και Ρόδιοι, ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ Μακεδονίᾳ τὸ γένος κατῴκησε Κυ- πρίων τε καὶ Ῥοδίων. "Οθεν δὴ καὶ ᾿Αλέξανδρος ώρ μᾶτο ὁ Μακεδών. Καὶ τούτου ἕνεκα εμφέρεται ἐν τοῖς Μακκαβαίοις, ὅτι ἐξῆλθε σπέρμα ἐκ γῆς Κι • γρ. ὅπου. S. EPIPHANII quem illi maledicta conjiciunt, multa a me comme- morari possunt. In primis Græcum illum fuisse, atque ex gentilibus oriundum prædicant, postea vero proselytum esse factum. Verum quinam ista conveniunt, cum de se ita scripserit: Hebræus ex Hebrais, e semine Abraha, de tribu Benjamin ', secundum legem Pharisaus, abundantius æmulator exsistens paternarum mearum traditionum *? Tum alio loco : Israelita sunt, et ego : semen Abraha sunt, et ego Addit postea : Circumcisio octavo die : et educatus ad pedes Gamalielis, et Hebræus ex He- bræis . Proh lethiferorum serpentium mortiferos gemitus, ac sibilos! o sermonis inanissimi virus acerbum! Cujus ego testimonio stare potissimum debeo? Ebionis, ejusque factionis hominum, an Petri hunc in modum loquentis : Quemadmodum scripsit vobis frater noster Paulus, quæ ejus verba profunda sunt, explicatuque dificilia, quæ indocti et instabiles per suam ignorantiam depravant ? Sel *? et Paulus vicissim de Petro testatur his verbis: Et Jacobus, et Joannes et Cephas, qui videbantur esse columnæ, dextras dederunt mihi et Barnabæ socie- tatis . Quod vero Tarsensem se fuisse narrat, mulla idcirco vocum captatoribus ad suam, fauto- rumque suorum perniciem ea re abutendi datur occasio. Nam et Barnabam, qui Joseph antea di- ctus, Barnabas postea nominatus est, quod nomen consolationis filium significat, Levitam fuisse re- fert (Lucas) genere Cyprium '. Neque tamen quod Cyprius esset, eo minus e tribu Levitica fuit. Velut apostolus Paulus, licet Tarso oriundus esset, ab Israelitica gente minime erat alienus. Cum enim sub Antiocho Epiphane, aliisque temporibus, quibus bellum exarserat, plerique per captivitatem obsidionemque dispersi forent, captivi quidem cer- tis locis constiterunt. At qui vitandæ obsidionis causa fugerant, quo quisque delatus fuerat, ibi commorati sunt, uti de Israelitico populo dicebat Hieremias; cui ut ante hostem fugeret persæpe contigit : Si, inquit, ad Ciuimos abieris, nec illic quidem quietem habebis. Nemo autem ignorat Citium Cypriorum insulam appellari. Nam Citíorum nomine Cyprii continen- tur et Rhodii. Imo et in Macedonia Cypriorum et Rhodiorum genus habitavit, unde et Alexander Macedo prodiisse dicitur. Quæ causa est, cur in Machabæorum libris scriptum sit, e Cittiensium C • Philipp. u. 5. • Galat. 1, 14. • II Cor. x1, 22. • Galat. 11, 9. Act. phetæ vel prophetiæ filium sonare videtur. Sed a Syriaca voce N72 deducitur, quæ est consolari. Ita- que Syrus Parapl. NN7 reddidit. nomine Cyprios propemodum omnes intelligunt. Sed et Macedones eadem voce comprehendi putant. Sa- ne quidem Citium oppidum Macedoniæ fuit, apud T. Liv., lib. St. Quin et Cilicia : quod verius non- nulli suspicantur. Postremo Romam atque Italiam codem illo vocabulo complectuntur. Mihi probabile videtur Cetim, aut Citiæos proprie Cilicas esse, et 2b iis propagatos Cyprios; nam Cetis et Citia Cili- D Petr. 111, 15. Philipp. 111, 5; Act. xx11, 3. ciæ regiones duæ sunt apud Ptol. Quod autem per Cyprum, aut Ciliciam Græci Romanique in Syriam ac Palæstinam tenderent, ideo de terra Cetim egres- sum dici in Machab. 1, 1, Alexandrum, quod e Cilicia, ubi et Darium vicit, in Syriam exercitum duxisset. Ad hæc cum Citiæi illi proprie dicti ac vicini, Occidentalium essent omnium Syris notissi- mi, fieri potest, ut hoc ipsum Cittiæorum nomen plerisque aliis Græciæ populis accommodaverint. Quemadmodum Indorum appellatio a majoribus no- stris ad remotos omnes ab orbe nostro populos est translata. (40) Βαρνάβαν δὲ μετακληθέντα. Barnabas pro- (41) Παντὶ δὲ τῳ δῆλόν ἐστι. Cittiin, vel Cetim

Β αὐτὸν λέγουσι, πόσα ἔχω λέγειν; Πρῶτον μὲν γὰρ λέγουσιν αὐτὸν Ελληνά τε καὶ ἐξ ἐθνῶν ὑπάρχειν, ιν, 36. λέξεσι θηροῦσι. προσήλυτον δὲ γεγονέναι ὕστερον. Πῶς οὖν αὐτὸς λέγει περὶ ἑαυτοῦ· Εβραῖος ἐξ 'Εβραίων, ἐκ σπέρ ματος Αβραάμ, φυλῆς Βενιαμίν, κατά νόμον φα ρισαίος, περισσοτέρως ζηλωτὴς ὑπάρχων τῶν πατρικών μου παραδόσεων; Καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ λέ γει· Ισραηλῖταί εἰσι, κἀγώ· σπέρμα Αβραάμ εἰσι, καγώ· καί φησι Περιτομὴ ὀκταήμερος· καὶ ἀνα- τεθραμμένος παρὰ τοὺς πόδας Γαμαλιήλ, καὶ Εβραῖος ἐξ ᾿Εβραίων. Καὶ ὦ τῶν δεινῶν ἑρπετῶν τὰ δεινὰ κωκύματα, καὶ τὰ δρακονταειδή συρίγματα, καὶ τῆς κενοφωνίας τὰ δηλητήρια ! Τίνος δὲ λήψομα: τὴν μαρτυρίαν; Εβίωνος, καὶ τῶν κατ' αὐτὸν, ἢ τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ λέγοντος· ὃς ἔγραψεν ὑμῖν ὁ ἀδελφός μου Παῦλος, ἅτινά ἐστι βαλέα καὶ δυσ- ερμήνευτα, Η οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικται δια στρέφουσι τῇ ἑαυτῶν ἀγνωσίᾳ; Πάλιν δὲ καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος μαρτυρεῖ καὶ αὐτὸς τοῖς περὶ Πέτρον, λέγων· Καὶ 'Ιάκωβος, καὶ 'Ιωάννης, καὶ Κηφᾶς, οἱ δοκοῦντες στύλοι εἶναι, δεξιὰς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβα κοινωνίας. Κἄν τε γὰρ Ταρσέα ἑαυτὸν εἴποι, οὐκ ἀπὸ τούτου πάντως δέδοται πρόφασις τοῖς λεξιθηροῦσι τὰ εἰς ἑαυτῶν καταστροφὴν καὶ τῶν πειθομένων οὕτως ἔχειν. Καὶ γὰρ καὶ Βαρνάβαν λέγει Ἰωσήφ ποτε καλούμενον, Βαρνάβαν δὲ μετα- κληθέντα (40), υἱὸν παρακλήσεως ερμηνευόμενον, Λευίτην, Κύπριον τῷ γένει. Καὶ οὐ πάντως ἐπειδὴ Κύπριος ἦν, οὐκ ἦν ἀπὸ τοῦ Λευΐ· ὡς καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος, εἰ καὶ ἀπὸ Ταρσοῦ ὡρμᾶτο, οὐκ ἦν ἀλλο τριος του Ισραήλ. Διασπαρέντων γὰρ πολλῶν ἐν τοῖς χρόνοις 'Αντιόχου του Επιφανοῖς, καὶ ἐν χρόνοις ἄλλοις, εἴποτε συνέβαινε πόλεμος, αἰχμαλωτισθέντων καὶ δοθέντων εἰς πολιορκίαν, οἱ μὲν αἰχμάλωτοι ἀρ θέντες ἐπέμειναν ἔν τίσι τόποις, οἱ δὲ ἀπὸ τοιαύτης αἰτίας ἀναχωρήσαντες κατώκουν ἕκαστος ἔνθα κατά είληφεν, ὡς καὶ ἅγιος Ἱερεμίας ἔλεγε περὶ τοῦ Ἰσραήλ· καθάπερ πολλάκις τοῦτο αὐτὸ συμβέβηκε, τὸ ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου τῶν πολεμίων, ὅτι Καὶ εἰς Κιτιεῖς ἐὰν ἀπέλθῃς, οὔτε ἐκεῖ σοι ἀνά- παυσις ἔσται. Παντὶ δέ τῳ δηλόν ἐστι (41), ὅτι Κίτιον ἡ Κυπρίων νῆσος καλεῖται· Κίτιοι γὰρ Κύπριοι και Ρόδιοι, ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ Μακεδονίᾳ τὸ γένος κατῴκησε Κυ- πρίων τε καὶ Ῥοδίων. "Οθεν δὴ καὶ ᾿Αλέξανδρος ώρ μᾶτο ὁ Μακεδών. Καὶ τούτου ἕνεκα εμφέρεται ἐν τοῖς Μακκαβαίοις, ὅτι ἐξῆλθε σπέρμα ἐκ γῆς Κι • γρ. ὅπου. S. EPIPHANII quem illi maledicta conjiciunt, multa a me comme- morari possunt. In primis Græcum illum fuisse, atque ex gentilibus oriundum prædicant, postea vero proselytum esse factum. Verum quinam ista conveniunt, cum de se ita scripserit: Hebræus ex Hebrais, e semine Abraha, de tribu Benjamin ', secundum legem Pharisaus, abundantius æmulator exsistens paternarum mearum traditionum *? Tum alio loco : Israelita sunt, et ego : semen Abraha sunt, et ego Addit postea : Circumcisio octavo die : et educatus ad pedes Gamalielis, et Hebræus ex He- bræis . Proh lethiferorum serpentium mortiferos gemitus, ac sibilos! o sermonis inanissimi virus acerbum! Cujus ego testimonio stare potissimum debeo? Ebionis, ejusque factionis hominum, an Petri hunc in modum loquentis : Quemadmodum scripsit vobis frater noster Paulus, quæ ejus verba profunda sunt, explicatuque dificilia, quæ indocti et instabiles per suam ignorantiam depravant ? Sel *? et Paulus vicissim de Petro testatur his verbis: Et Jacobus, et Joannes et Cephas, qui videbantur esse columnæ, dextras dederunt mihi et Barnabæ socie- tatis . Quod vero Tarsensem se fuisse narrat, mulla idcirco vocum captatoribus ad suam, fauto- rumque suorum perniciem ea re abutendi datur occasio. Nam et Barnabam, qui Joseph antea di- ctus, Barnabas postea nominatus est, quod nomen consolationis filium significat, Levitam fuisse re- fert (Lucas) genere Cyprium '. Neque tamen quod Cyprius esset, eo minus e tribu Levitica fuit. Velut apostolus Paulus, licet Tarso oriundus esset, ab Israelitica gente minime erat alienus. Cum enim sub Antiocho Epiphane, aliisque temporibus, quibus bellum exarserat, plerique per captivitatem obsidionemque dispersi forent, captivi quidem cer- tis locis constiterunt. At qui vitandæ obsidionis causa fugerant, quo quisque delatus fuerat, ibi commorati sunt, uti de Israelitico populo dicebat Hieremias; cui ut ante hostem fugeret persæpe contigit : Si, inquit, ad Ciuimos abieris, nec illic quidem quietem habebis. Nemo autem ignorat Citium Cypriorum insulam appellari. Nam Citíorum nomine Cyprii continen- tur et Rhodii. Imo et in Macedonia Cypriorum et Rhodiorum genus habitavit, unde et Alexander Macedo prodiisse dicitur. Quæ causa est, cur in Machabæorum libris scriptum sit, e Cittiensium C • Philipp. u. 5. • Galat. 1, 14. • II Cor. x1, 22. • Galat. 11, 9. Act. phetæ vel prophetiæ filium sonare videtur. Sed a Syriaca voce N72 deducitur, quæ est consolari. Ita- que Syrus Parapl. NN7 reddidit. nomine Cyprios propemodum omnes intelligunt. Sed et Macedones eadem voce comprehendi putant. Sa- ne quidem Citium oppidum Macedoniæ fuit, apud T. Liv., lib. St. Quin et Cilicia : quod verius non- nulli suspicantur. Postremo Romam atque Italiam codem illo vocabulo complectuntur. Mihi probabile videtur Cetim, aut Citiæos proprie Cilicas esse, et 2b iis propagatos Cyprios; nam Cetis et Citia Cili- D Petr. 111, 15. Philipp. 111, 5; Act. xx11, 3. ciæ regiones duæ sunt apud Ptol. Quod autem per Cyprum, aut Ciliciam Græci Romanique in Syriam ac Palæstinam tenderent, ideo de terra Cetim egres- sum dici in Machab. 1, 1, Alexandrum, quod e Cilicia, ubi et Darium vicit, in Syriam exercitum duxisset. Ad hæc cum Citiæi illi proprie dicti ac vicini, Occidentalium essent omnium Syris notissi- mi, fieri potest, ut hoc ipsum Cittiæorum nomen plerisque aliis Græciæ populis accommodaverint. Quemadmodum Indorum appellatio a majoribus no- stris ad remotos omnes ab orbe nostro populos est translata. (40) Βαρνάβαν δὲ μετακληθέντα. Barnabas pro- (41) Παντὶ δὲ τῳ δῆλόν ἐστι. Cittiin, vel Cetim

Λ δων συγκλεισθεισῶν ἐν πίθοις, καὶ ἑκάστης τὴν ἑτέ- ραν καταναλωσάσης, τὴν δὲ ἱταμωτέραν καὶ χαλε- πωτέραν εἰς ὕστερον μεμενηκέναι μόνην καταλει- φθεῖσαν, καὶ εἰς πεῖναν ἐλθοῦσαν, ἀπὸ τῆς ἰδίας κέρκου ἀρξαμένην ἑαυτὴν καταβεβρωκέναι, ἱστοροῦσί τινες φυσιολόγοι κατὰ τὴν Αἰγυπτίων χώραν. Οθεν καὶ ἁρμοδίως τὸ ὄνομα αὐτῇ ἐπέθεντο, διὰ τὴν κεφα λὴν τῆς Γοργόνος καὶ ταύτην ᾿Ασπιδογοργόνα και λοῦντες. Οὕτω καὶ ὁ ματαιόφρων Ἐβίων, καὶ οἱ ἀμφ αὐτὸν προὔλαβον ἑαυτοὺς κατατέμνοντες, καὶ ἀναι ροῦντες ἀπ' ἀρχῆς ἐκεῖνα, ἐφ' οἷς καὶ σεμνύνονται. Χριστὸς γὰρ ἑαυτὸν οὐ περιέτεμε· παιδίον γὰρ ἦν. Δόξα δὲ τῷ ἐλεήμονι Θεῷ, ὅτι ἑαυτὸν προσβαλεν ὁ Εβίων, ἵνα τὰ ἀληθινὰ μὴ ὁμολογήσῃ, εἰς τὸ καὶ ἔλεγχον αὐτῷ γενέσθαι. Εἰ μὲν γὰρ ἔλεγεν αὐτὸν Θεὸν ἄνωθεν ἥκοντα περιτετμῆσθαι τὴν ὀκταήμερον ὑπὸ τῆς Μαρίας, τὸ τηνικαῦτα, Θεὸς ὢν, καὶ συγχω ρῶν κατὰ ἰδίαν εὐδοκίαν, παρείχεν ἂν τῷ ἀγύρτη της περιτομῆς πιθανολογίαν· ὁπότε δὲ ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν γεγενῆσθαι * ὑπ᾿ ἀνθρώπων παρεισφέρει περ ριτετμῆσθαι, οὐκέτι αἴτιός ἐστιν ὁ παῖς, εἰ καὶ τὴν ὀκταήμερον περιτομὴν περιετμήθη. Οὐ γὰρ ἑαυτὸν περιέτεμεν, ἀλλ' ὑπὸ ἀνθρώπων περιετμήθη. Καὶ γὰρ οἱ παῖδες οὐχ ἑαυτοὺς περιτέμνουσι, καὶ οὐδὲ αἴτιοί εἰσι τῆς ἑαυτῶν περιτομῆς, ἀλλ' οἱ αὐτῶν γο- νεῖς. Ἐκεῖνοι γὰρ βραχεῖς ὄντες, νηπιάζουσιν ἀγνος οῦντες, καὶ οὐδὲ οἶδασι τί αὐτοῖς ὑπὸ τῶν γονέων γίνεται. Β ΚΖ'. Ἡμεῖς δὲ καὶ Θεὸν αὐτὸν λέγομεν ἀπ' οὐρα νοῦ ἐλθόντα, καὶ ἐν μήτρα Παρθένου Μαρίας τὸν χρόνον τῶν ἐγκυμονουμένων παίδων παραμεμενη- κότα, ἕως τελείως ἀπὸ τῆς παρθενικῆς μήτρας τὴν ἔνσαρκον ἐνανθρώπησιν ἑαυτῷ καὶ οἰκονομίαν οἶκο νομήσῃ, ἐν ᾗ καὶ περιετμήθη ἀληθινῶς, καὶ οὐ δου κήσει ἡμέρᾳ τῇ ἐγδόη. Ηλθε γὰρ πληρῶσαι τὸν νό μον καὶ τοὺς προφήτας, καὶ οὐ καταλῦσαι· καὶ οὐ τὸν νόμον ἀλλότριον ἀποφῆναι, ἀλλὰ ἐξ αὐτοῦ μὲν δεδωρημένον, ἕως δὲ αὐτοῦ ἐν τύποις μεμενηκότα, ὅπως ἐν αὐτῷ καὶ δι' αὐτοῦ πάλιν ὅπερ ἐνέλιπεν ἐν τῷ νόμῳ πληρωθῆ, ἵνα οἱ τύποι εἰς πνευματικὴν τελείω σιν ἐλθόντες ἐν ἀληθείᾳ, ὑπ' αὐτοῦ τε καὶ τῶν αὐτοῦ ἀποστόλων κηρυχθῶσιν, οὐκέτι ὄντες τύποι, ἀλλ' ἀλήθεια. Ἐπὶ τούτῳ γὰρ ἐπληροῦτο τὸ ἐν τῷ νόμῳ εἰρημένον, ἕως αὐτοῦ τοῦ χρόνου διαρκέσαν, καὶ ἐν αὐτῷ ἀφιστάμενον, εἰς πλήρωμα δὲ μεθιστάμενον, ὅπερ ἔφη ἡ Σεπφώρα (44)· ὅτι Εστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι Περιέτεμόν μου τὸ παιδίον. Οὐ γὰρ ὠκονόμει ὁ ἀποσταλεὶς ἄγγελος, ἵνα περιτομή γένηται· ἀλλὰ οὐδὲ τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς φοβηθεὶς ἀπέστη· ἀλλὰ ὑπομνήσεως χάριν τοῦ μέλλοντος παιδίου τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς ἱστᾷν· ὅπερ ἀκούσας καὶ οἰκονομή S. EPIPHANII corpus adedit, et absumit. id enim olim aspides fecisse narrant, quarum, cum inclusæ doliis essent, alteram altera devoravit. Tum quæ ferocior ac cru- delior erat sola remanens, enectaque fame, seipsam a cauda incipiens paulatim consumpsit : idque ipsum in Ægypto contigisse a nonnullis, qui de rerum natura scripserunt, proditum est. Unde et ob Gorgoneum veluti caput, Aspidogorgonis merito ei est nomen impositum. Similiter ineptus ac sto- lidus Ebion, Ebionisque fautores concidere seipsos anteverterunt, eaque quibus potissimum gloriantur initio sustulerunt. Non enim Christus, utpote cum infans adhuc esset, semetipse circumcidit. Sed laudandus propterea misericors Dominus est, quod ita se Ebion imprudens objecerit, ut minime vera confessus, convincendi sui ansam nobis obtruderet. Si enim Deum illum esse, cœlitusque delapsum assereret, octavoque die a Maria circumcisum tum quidem quatenus et Deus foret, et id ultro ac voluntate permisisset, speciosum quiddam ac pro- babile ad circumcisionis commendationem circum- foraneo isti præbuisset. Jam vero cum nie- rum illum hominem esse, atque ab hominibus cir- cuncisum fuisse sentiat, nequaquam puero illi velut auctori tribuendum est, quod octava sit luce circumcisus. Neque enim semetipsum præcidit, sed id ab aliis passus est: quod sibi ipsis pueri non faciunt, neque circumcisionis auctores ipsi, sed eorum potius parentes habendi sunt. Etenim pusiones illi præ infantia quid sibi a parentibus fiat ignorant. ' XXVII. At nos et Deum illum e cœlo descendisse C dicimus, et in Mariæ Virginis utero legitimo tem- pore permansisse, quanto scilicet gestari cæteri infantium solent, donec ex illo Virginis utero pro- fusus, perfecto jam hominis quod induerat corpo- re, susceptam a se salutis nostra procurationem aggredi instituit. In qua et ad diem octavum non specie tenus, sed reipsa circumcisus est. Venit enim ut legem ac prophetarum impleret oracula, non everteret 1; atque ut alienam non fuisse legen ostenderet, sed a seipso concessam ad suum usque tempus sub quibusdam figurarum velut umbraculis perstitisse quo in sese ac per sese quodcunque legi deerat postremo suppleret; eademque illa figu- rarum involucra ad spiritalem perfectionein, ac ve- ritatem perducta figuras esse desiisse, atque ad veritatem transiisse, tam ipse quam ejus apostoli prædicarent. In illo quippe quod scriptumn erat in lege, perfectum est, id, inquam, quod ad ejus usque tempora perduravit, et in ipso jam absolutum im- pletumque desiit, nimirum quod Sephora dicebat : Stetit sanguis circumcisionis filii mei ‘. Non dixit : Circumcidi filium meum. Neque enim id agebat angelus, ut circumcisio fieret, neque sanguinis Matth. v, 17. • Exod. 18, istius interpretatio, quam Epiphanius affert, quæ ex LXX lectione petitur; nam Hebræi et Latini D ' codices Sponsus sanguinum' tu mihi es, ob circum- cisionem, habent. LXX vero longe alia reddide runt. 25. • Deest καί. (44) "Οπερ έφη ή Σεπφώρα. Mirifica est loci

Λ δων συγκλεισθεισῶν ἐν πίθοις, καὶ ἑκάστης τὴν ἑτέ- ραν καταναλωσάσης, τὴν δὲ ἱταμωτέραν καὶ χαλε- πωτέραν εἰς ὕστερον μεμενηκέναι μόνην καταλει- φθεῖσαν, καὶ εἰς πεῖναν ἐλθοῦσαν, ἀπὸ τῆς ἰδίας κέρκου ἀρξαμένην ἑαυτὴν καταβεβρωκέναι, ἱστοροῦσί τινες φυσιολόγοι κατὰ τὴν Αἰγυπτίων χώραν. Οθεν καὶ ἁρμοδίως τὸ ὄνομα αὐτῇ ἐπέθεντο, διὰ τὴν κεφα λὴν τῆς Γοργόνος καὶ ταύτην ᾿Ασπιδογοργόνα και λοῦντες. Οὕτω καὶ ὁ ματαιόφρων Ἐβίων, καὶ οἱ ἀμφ αὐτὸν προὔλαβον ἑαυτοὺς κατατέμνοντες, καὶ ἀναι ροῦντες ἀπ' ἀρχῆς ἐκεῖνα, ἐφ' οἷς καὶ σεμνύνονται. Χριστὸς γὰρ ἑαυτὸν οὐ περιέτεμε· παιδίον γὰρ ἦν. Δόξα δὲ τῷ ἐλεήμονι Θεῷ, ὅτι ἑαυτὸν προσβαλεν ὁ Εβίων, ἵνα τὰ ἀληθινὰ μὴ ὁμολογήσῃ, εἰς τὸ καὶ ἔλεγχον αὐτῷ γενέσθαι. Εἰ μὲν γὰρ ἔλεγεν αὐτὸν Θεὸν ἄνωθεν ἥκοντα περιτετμῆσθαι τὴν ὀκταήμερον ὑπὸ τῆς Μαρίας, τὸ τηνικαῦτα, Θεὸς ὢν, καὶ συγχω ρῶν κατὰ ἰδίαν εὐδοκίαν, παρείχεν ἂν τῷ ἀγύρτη της περιτομῆς πιθανολογίαν· ὁπότε δὲ ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν γεγενῆσθαι * ὑπ᾿ ἀνθρώπων παρεισφέρει περ ριτετμῆσθαι, οὐκέτι αἴτιός ἐστιν ὁ παῖς, εἰ καὶ τὴν ὀκταήμερον περιτομὴν περιετμήθη. Οὐ γὰρ ἑαυτὸν περιέτεμεν, ἀλλ' ὑπὸ ἀνθρώπων περιετμήθη. Καὶ γὰρ οἱ παῖδες οὐχ ἑαυτοὺς περιτέμνουσι, καὶ οὐδὲ αἴτιοί εἰσι τῆς ἑαυτῶν περιτομῆς, ἀλλ' οἱ αὐτῶν γο- νεῖς. Ἐκεῖνοι γὰρ βραχεῖς ὄντες, νηπιάζουσιν ἀγνος οῦντες, καὶ οὐδὲ οἶδασι τί αὐτοῖς ὑπὸ τῶν γονέων γίνεται. Β ΚΖ'. Ἡμεῖς δὲ καὶ Θεὸν αὐτὸν λέγομεν ἀπ' οὐρα νοῦ ἐλθόντα, καὶ ἐν μήτρα Παρθένου Μαρίας τὸν χρόνον τῶν ἐγκυμονουμένων παίδων παραμεμενη- κότα, ἕως τελείως ἀπὸ τῆς παρθενικῆς μήτρας τὴν ἔνσαρκον ἐνανθρώπησιν ἑαυτῷ καὶ οἰκονομίαν οἶκο νομήσῃ, ἐν ᾗ καὶ περιετμήθη ἀληθινῶς, καὶ οὐ δου κήσει ἡμέρᾳ τῇ ἐγδόη. Ηλθε γὰρ πληρῶσαι τὸν νό μον καὶ τοὺς προφήτας, καὶ οὐ καταλῦσαι· καὶ οὐ τὸν νόμον ἀλλότριον ἀποφῆναι, ἀλλὰ ἐξ αὐτοῦ μὲν δεδωρημένον, ἕως δὲ αὐτοῦ ἐν τύποις μεμενηκότα, ὅπως ἐν αὐτῷ καὶ δι' αὐτοῦ πάλιν ὅπερ ἐνέλιπεν ἐν τῷ νόμῳ πληρωθῆ, ἵνα οἱ τύποι εἰς πνευματικὴν τελείω σιν ἐλθόντες ἐν ἀληθείᾳ, ὑπ' αὐτοῦ τε καὶ τῶν αὐτοῦ ἀποστόλων κηρυχθῶσιν, οὐκέτι ὄντες τύποι, ἀλλ' ἀλήθεια. Ἐπὶ τούτῳ γὰρ ἐπληροῦτο τὸ ἐν τῷ νόμῳ εἰρημένον, ἕως αὐτοῦ τοῦ χρόνου διαρκέσαν, καὶ ἐν αὐτῷ ἀφιστάμενον, εἰς πλήρωμα δὲ μεθιστάμενον, ὅπερ ἔφη ἡ Σεπφώρα (44)· ὅτι Εστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι Περιέτεμόν μου τὸ παιδίον. Οὐ γὰρ ὠκονόμει ὁ ἀποσταλεὶς ἄγγελος, ἵνα περιτομή γένηται· ἀλλὰ οὐδὲ τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς φοβηθεὶς ἀπέστη· ἀλλὰ ὑπομνήσεως χάριν τοῦ μέλλοντος παιδίου τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς ἱστᾷν· ὅπερ ἀκούσας καὶ οἰκονομή S. EPIPHANII corpus adedit, et absumit. id enim olim aspides fecisse narrant, quarum, cum inclusæ doliis essent, alteram altera devoravit. Tum quæ ferocior ac cru- delior erat sola remanens, enectaque fame, seipsam a cauda incipiens paulatim consumpsit : idque ipsum in Ægypto contigisse a nonnullis, qui de rerum natura scripserunt, proditum est. Unde et ob Gorgoneum veluti caput, Aspidogorgonis merito ei est nomen impositum. Similiter ineptus ac sto- lidus Ebion, Ebionisque fautores concidere seipsos anteverterunt, eaque quibus potissimum gloriantur initio sustulerunt. Non enim Christus, utpote cum infans adhuc esset, semetipse circumcidit. Sed laudandus propterea misericors Dominus est, quod ita se Ebion imprudens objecerit, ut minime vera confessus, convincendi sui ansam nobis obtruderet. Si enim Deum illum esse, cœlitusque delapsum assereret, octavoque die a Maria circumcisum tum quidem quatenus et Deus foret, et id ultro ac voluntate permisisset, speciosum quiddam ac pro- babile ad circumcisionis commendationem circum- foraneo isti præbuisset. Jam vero cum nie- rum illum hominem esse, atque ab hominibus cir- cuncisum fuisse sentiat, nequaquam puero illi velut auctori tribuendum est, quod octava sit luce circumcisus. Neque enim semetipsum præcidit, sed id ab aliis passus est: quod sibi ipsis pueri non faciunt, neque circumcisionis auctores ipsi, sed eorum potius parentes habendi sunt. Etenim pusiones illi præ infantia quid sibi a parentibus fiat ignorant. ' XXVII. At nos et Deum illum e cœlo descendisse C dicimus, et in Mariæ Virginis utero legitimo tem- pore permansisse, quanto scilicet gestari cæteri infantium solent, donec ex illo Virginis utero pro- fusus, perfecto jam hominis quod induerat corpo- re, susceptam a se salutis nostra procurationem aggredi instituit. In qua et ad diem octavum non specie tenus, sed reipsa circumcisus est. Venit enim ut legem ac prophetarum impleret oracula, non everteret 1; atque ut alienam non fuisse legen ostenderet, sed a seipso concessam ad suum usque tempus sub quibusdam figurarum velut umbraculis perstitisse quo in sese ac per sese quodcunque legi deerat postremo suppleret; eademque illa figu- rarum involucra ad spiritalem perfectionein, ac ve- ritatem perducta figuras esse desiisse, atque ad veritatem transiisse, tam ipse quam ejus apostoli prædicarent. In illo quippe quod scriptumn erat in lege, perfectum est, id, inquam, quod ad ejus usque tempora perduravit, et in ipso jam absolutum im- pletumque desiit, nimirum quod Sephora dicebat : Stetit sanguis circumcisionis filii mei ‘. Non dixit : Circumcidi filium meum. Neque enim id agebat angelus, ut circumcisio fieret, neque sanguinis Matth. v, 17. • Exod. 18, istius interpretatio, quam Epiphanius affert, quæ ex LXX lectione petitur; nam Hebræi et Latini D ' codices Sponsus sanguinum' tu mihi es, ob circum- cisionem, habent. LXX vero longe alia reddide runt. 25. • Deest καί. (44) "Οπερ έφη ή Σεπφώρα. Mirifica est loci

Λ δων συγκλεισθεισῶν ἐν πίθοις, καὶ ἑκάστης τὴν ἑτέ- ραν καταναλωσάσης, τὴν δὲ ἱταμωτέραν καὶ χαλε- πωτέραν εἰς ὕστερον μεμενηκέναι μόνην καταλει- φθεῖσαν, καὶ εἰς πεῖναν ἐλθοῦσαν, ἀπὸ τῆς ἰδίας κέρκου ἀρξαμένην ἑαυτὴν καταβεβρωκέναι, ἱστοροῦσί τινες φυσιολόγοι κατὰ τὴν Αἰγυπτίων χώραν. Οθεν καὶ ἁρμοδίως τὸ ὄνομα αὐτῇ ἐπέθεντο, διὰ τὴν κεφα λὴν τῆς Γοργόνος καὶ ταύτην ᾿Ασπιδογοργόνα και λοῦντες. Οὕτω καὶ ὁ ματαιόφρων Ἐβίων, καὶ οἱ ἀμφ αὐτὸν προὔλαβον ἑαυτοὺς κατατέμνοντες, καὶ ἀναι ροῦντες ἀπ' ἀρχῆς ἐκεῖνα, ἐφ' οἷς καὶ σεμνύνονται. Χριστὸς γὰρ ἑαυτὸν οὐ περιέτεμε· παιδίον γὰρ ἦν. Δόξα δὲ τῷ ἐλεήμονι Θεῷ, ὅτι ἑαυτὸν προσβαλεν ὁ Εβίων, ἵνα τὰ ἀληθινὰ μὴ ὁμολογήσῃ, εἰς τὸ καὶ ἔλεγχον αὐτῷ γενέσθαι. Εἰ μὲν γὰρ ἔλεγεν αὐτὸν Θεὸν ἄνωθεν ἥκοντα περιτετμῆσθαι τὴν ὀκταήμερον ὑπὸ τῆς Μαρίας, τὸ τηνικαῦτα, Θεὸς ὢν, καὶ συγχω ρῶν κατὰ ἰδίαν εὐδοκίαν, παρείχεν ἂν τῷ ἀγύρτη της περιτομῆς πιθανολογίαν· ὁπότε δὲ ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν γεγενῆσθαι * ὑπ᾿ ἀνθρώπων παρεισφέρει περ ριτετμῆσθαι, οὐκέτι αἴτιός ἐστιν ὁ παῖς, εἰ καὶ τὴν ὀκταήμερον περιτομὴν περιετμήθη. Οὐ γὰρ ἑαυτὸν περιέτεμεν, ἀλλ' ὑπὸ ἀνθρώπων περιετμήθη. Καὶ γὰρ οἱ παῖδες οὐχ ἑαυτοὺς περιτέμνουσι, καὶ οὐδὲ αἴτιοί εἰσι τῆς ἑαυτῶν περιτομῆς, ἀλλ' οἱ αὐτῶν γο- νεῖς. Ἐκεῖνοι γὰρ βραχεῖς ὄντες, νηπιάζουσιν ἀγνος οῦντες, καὶ οὐδὲ οἶδασι τί αὐτοῖς ὑπὸ τῶν γονέων γίνεται. Β ΚΖ'. Ἡμεῖς δὲ καὶ Θεὸν αὐτὸν λέγομεν ἀπ' οὐρα νοῦ ἐλθόντα, καὶ ἐν μήτρα Παρθένου Μαρίας τὸν χρόνον τῶν ἐγκυμονουμένων παίδων παραμεμενη- κότα, ἕως τελείως ἀπὸ τῆς παρθενικῆς μήτρας τὴν ἔνσαρκον ἐνανθρώπησιν ἑαυτῷ καὶ οἰκονομίαν οἶκο νομήσῃ, ἐν ᾗ καὶ περιετμήθη ἀληθινῶς, καὶ οὐ δου κήσει ἡμέρᾳ τῇ ἐγδόη. Ηλθε γὰρ πληρῶσαι τὸν νό μον καὶ τοὺς προφήτας, καὶ οὐ καταλῦσαι· καὶ οὐ τὸν νόμον ἀλλότριον ἀποφῆναι, ἀλλὰ ἐξ αὐτοῦ μὲν δεδωρημένον, ἕως δὲ αὐτοῦ ἐν τύποις μεμενηκότα, ὅπως ἐν αὐτῷ καὶ δι' αὐτοῦ πάλιν ὅπερ ἐνέλιπεν ἐν τῷ νόμῳ πληρωθῆ, ἵνα οἱ τύποι εἰς πνευματικὴν τελείω σιν ἐλθόντες ἐν ἀληθείᾳ, ὑπ' αὐτοῦ τε καὶ τῶν αὐτοῦ ἀποστόλων κηρυχθῶσιν, οὐκέτι ὄντες τύποι, ἀλλ' ἀλήθεια. Ἐπὶ τούτῳ γὰρ ἐπληροῦτο τὸ ἐν τῷ νόμῳ εἰρημένον, ἕως αὐτοῦ τοῦ χρόνου διαρκέσαν, καὶ ἐν αὐτῷ ἀφιστάμενον, εἰς πλήρωμα δὲ μεθιστάμενον, ὅπερ ἔφη ἡ Σεπφώρα (44)· ὅτι Εστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι Περιέτεμόν μου τὸ παιδίον. Οὐ γὰρ ὠκονόμει ὁ ἀποσταλεὶς ἄγγελος, ἵνα περιτομή γένηται· ἀλλὰ οὐδὲ τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς φοβηθεὶς ἀπέστη· ἀλλὰ ὑπομνήσεως χάριν τοῦ μέλλοντος παιδίου τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς ἱστᾷν· ὅπερ ἀκούσας καὶ οἰκονομή S. EPIPHANII corpus adedit, et absumit. id enim olim aspides fecisse narrant, quarum, cum inclusæ doliis essent, alteram altera devoravit. Tum quæ ferocior ac cru- delior erat sola remanens, enectaque fame, seipsam a cauda incipiens paulatim consumpsit : idque ipsum in Ægypto contigisse a nonnullis, qui de rerum natura scripserunt, proditum est. Unde et ob Gorgoneum veluti caput, Aspidogorgonis merito ei est nomen impositum. Similiter ineptus ac sto- lidus Ebion, Ebionisque fautores concidere seipsos anteverterunt, eaque quibus potissimum gloriantur initio sustulerunt. Non enim Christus, utpote cum infans adhuc esset, semetipse circumcidit. Sed laudandus propterea misericors Dominus est, quod ita se Ebion imprudens objecerit, ut minime vera confessus, convincendi sui ansam nobis obtruderet. Si enim Deum illum esse, cœlitusque delapsum assereret, octavoque die a Maria circumcisum tum quidem quatenus et Deus foret, et id ultro ac voluntate permisisset, speciosum quiddam ac pro- babile ad circumcisionis commendationem circum- foraneo isti præbuisset. Jam vero cum nie- rum illum hominem esse, atque ab hominibus cir- cuncisum fuisse sentiat, nequaquam puero illi velut auctori tribuendum est, quod octava sit luce circumcisus. Neque enim semetipsum præcidit, sed id ab aliis passus est: quod sibi ipsis pueri non faciunt, neque circumcisionis auctores ipsi, sed eorum potius parentes habendi sunt. Etenim pusiones illi præ infantia quid sibi a parentibus fiat ignorant. ' XXVII. At nos et Deum illum e cœlo descendisse C dicimus, et in Mariæ Virginis utero legitimo tem- pore permansisse, quanto scilicet gestari cæteri infantium solent, donec ex illo Virginis utero pro- fusus, perfecto jam hominis quod induerat corpo- re, susceptam a se salutis nostra procurationem aggredi instituit. In qua et ad diem octavum non specie tenus, sed reipsa circumcisus est. Venit enim ut legem ac prophetarum impleret oracula, non everteret 1; atque ut alienam non fuisse legen ostenderet, sed a seipso concessam ad suum usque tempus sub quibusdam figurarum velut umbraculis perstitisse quo in sese ac per sese quodcunque legi deerat postremo suppleret; eademque illa figu- rarum involucra ad spiritalem perfectionein, ac ve- ritatem perducta figuras esse desiisse, atque ad veritatem transiisse, tam ipse quam ejus apostoli prædicarent. In illo quippe quod scriptumn erat in lege, perfectum est, id, inquam, quod ad ejus usque tempora perduravit, et in ipso jam absolutum im- pletumque desiit, nimirum quod Sephora dicebat : Stetit sanguis circumcisionis filii mei ‘. Non dixit : Circumcidi filium meum. Neque enim id agebat angelus, ut circumcisio fieret, neque sanguinis Matth. v, 17. • Exod. 18, istius interpretatio, quam Epiphanius affert, quæ ex LXX lectione petitur; nam Hebræi et Latini D ' codices Sponsus sanguinum' tu mihi es, ob circum- cisionem, habent. LXX vero longe alia reddide runt. 25. • Deest καί. (44) "Οπερ έφη ή Σεπφώρα. Mirifica est loci

σας ἀπέστη. Καὶ ποίου παιδίου, ἄκουε. Αλλ' ἢ περὶ οὗ εἶπεν ὁ προφήτης, ὅτι θελήσουσιν εἰ ἐγένον το (45) πυρίκαυστοι. Οτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, καὶ υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν. Τὸ μὲν γεννηθὲν παιδίον δει- κνὺς ἐν ἀληθείᾳ, ὅπως σημάνῃ τὴν ἀληθινὴν ἐναν- θρώπησιν· τὸ δὲ, υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν, ὅπως δείξῃ τὸν ἄνωθεν Θεοῦ Λόγον, καὶ Υἱὸν Θεοῦ αὐτὸν δειχθέντα, καὶ ἐν μήτρα γενόμενον ενανθρωπήσαντα, έχοντα ἀμφότερα Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, αὐτὸν Θεὸν, αὐτὸν ἄνε θρωπον, αὐτὸν υἱὸν ἄνωθεν δοθέντα, αὐτὸν παιδίον γεννηθέντα. Ἐφ' οὗ ἔστη λοιπὸν τὸ αἷμα τῆς περι τομῆς, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ λέγει· "Οτε ἦλθον Έλληνες βουλόμενοι αὐτὸν θεάσασθαι· καὶ ἦλθον πρὸς Φίλιππον, καὶ λέγουσιν αὐτῷ, Δεῖξον ἡμῖν τὸν Ἰησοῦν· καὶ ὁ Φίλιππος τῷ ᾿Ανδρέᾳ, καὶ ὁ ᾿Ανδρέας τῷ Ἰησοῦ ἔφη, ὅτι Τινὲς Ελληνες βούλονται σε Β θεάσασθαι. Καὶ εὐθὺς ὁ Κύριος ἀποκρίνεται, λέ- γων· Νῦν ἔφθασεν ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ· ἵνα δείξῃ περι- τομὴν μὲν παρερχομένην τὴν ἔνσαρκον, καὶ τύπῳ ὑπηρετήσασαν ἄχρι χρόνου, τὴν δὲ ἐν σαρκὶ ἀκρο- βυστίαν ἐν πνεύματι ἔχουσαν μείζονα περιτομήν, θεωροῦσαν Χριστὸν, καὶ αὐτὸν ἐν ἀληθεία κατειλη φυΐαν. ΚΗ'. Εἰ δὲ βούλονται οὗτοι λέγειν, Πῶς οὖν Χρι στὸς περιετμήθη; ἀκούσονται, ὅτι Ηδη μὲν οὖν, ὦ πεπλανημένοι, ἐδείξαμεν ὑμῖν δι᾿ ἣν αἰτίαν περι- ετμήθη. Περιετμήθη γὰρ διὰ πολλούς τρόπους. Καὶ πρῶτον, ἵνα δείξῃ ἐν ἀληθείᾳ σάρκα ἑαυτὸν ἀνειλη- φέναι, διὰ Μανιχαῖον καὶ τοὺς λέγοντας ἐν δοκήσει πεφηνέναι· ἔπειτα, ἵνα δείξῃ, ὡς οὐκ ἦν ὁμοού- σιον (46) τὸ σῶμα τῇ θεότητι, ὡς φησὶν Απολινά γιος· ἀλλ᾽ οὔτε ἄνωθεν αὐτὸ κατενήνοχεν, ὡς λέγει Οὐαλεντίνος· καὶ ἵνα βεβαιώσῃ ἢν πάλαι ἔδωκε περι- τομὴν δικαίως ὑπηρετήσασαν ἕως τῆς αὐτοῦ παρου σίας, καὶ διὰ τὸ μὴ ἔχειν τοὺς Ἰουδαίους ἀπολογίαν. Εἰ γὰρ μὴ περιετμήθη, εἶχον λέγειν· Οὐκ ἠδυνά- μεθα Χριστὸν δέξασθαι ἐν ἀκροβυστίᾳ. "Αλλως τε καὶ ἔδει αὐτὸν ἐντειλάμενον τῷ ᾽Αβραὰμ περιτμηθῆναι, σφραγῖδος ἕνεκα φαινομένης, εἰς τύπον δὲ ἀληθινῆς καὶ ἀοράτου δοθείσης, νῦν περιτμηθῆναι ταύτην βεβαιῶσαι. Εγένετο γὰρ ἡ φαινομένη περιτομὴ ἕνε- η κεν δισταγμοῦ τοῦ ᾿Αβραάμ, ὅτε εἶπεν ὁ ἅγιος καὶ δίκαιος ὡς ἐν δισταγμῷ· Εἰ τῷ ἑκατονταέτει υἱὸς γενήσεται; καὶ εἰ Σάῤῥα ἡ πρεσβῦτις γεννήσει νἱόν; Καὶ εὐθὺς ὁ Κύριος· Λάβε μοι κριόν τριετί- ζοντα (47), καὶ αἶγα καὶ δάμαλιν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ περὶ τὴν τοῦ ἡλίου δύσιν, ὡς εἶδε λαμπάδας • γρ. καὶ ταύτην. ' ἑκατονταέτη. * καὶ θελήσουσιν εἶναι πυρίκαυστο.. Δινι : Διαβεβαιοῦται γὰρ μὴ ἐπίκτητον εἶναι τὴν σάρκα κατ' οίκονομίαν ὑπὸ τοῦ μονογενούς Υἱοῦ προστ ληφθεῖσαν ἐπὶ μεταστοιχειώσει τῆς φύσεως ἡμῶν, ἀλλ' ἐξ ἀρχῆς ἐν τῷ Υἱῷ τὴν σαρκώδη ἐκείνην φύσιν εἶναι, τόμον και νοῦ μεγάλου. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HARES. XXX. - A metu recessit, sed ut eum infantem, a quo circum- cisionis cruor inhibendus erat, in memoriam re- vocaret. Quare mox ut illud audivit ac præstitit, e medio se subduxit. At quisnam ille futurus esset Infans, accipe. Is enim erat de quo propheta locu- tus est Et volent esse igne combusti. Quoniam parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis 3. Quibus verbis primum natum revera parvulum de- monstravit, ut vere susceptam ab eo naturam ho- minis significaret. Deinde subjecit, filius datus est nobis; ut eumdem Dei esse Verbum e cœlo dela- psum, Deique Filium declaratum ostenderet, et in utero genitum, hominemque factum, ita ut duplicem in se naturam, Dei videlicet, hominisque contineret, proindeque Deum pariter atque homi- nem, et eumdem divinitus oblatum filium, ac pue- gloria Dei, ut circumcisionem carnis præteriisse jam doceret, et ad certum tempus figuræ serviisse, carnis vero præputium spirituali ac præstantiori circumcisione præditum contemplari Christum, ejusque reipsa compotem fieri. C Isa. ix, 5, 6. cum Hebræo LXX consentiunt. Vulgata nostra : Et vestimentum mistum sanguine erit in combustionem, et cibus ignis. Pro quo Græci, Apollinaris carnem Christi ab æterno fuisse, nec ex Virgine nalam asseruit, Gregor. Nazianz. oral. rulum natum. In quo circumcisionis deinceps cruor stelit, ut in Evangelio ipse testatur. Cum enim gentiles videndi ejus desiderio accessissent ; et ad Philippum adeuntes dixissent : Ostende nobis de- sum; ac Philippus id Andreæ, Andreas Christo re- tulisset his verbis: Gentiles quidam videre te cu- piunt, Dominus illico respondit: Nunc pervenit XXVII. Quod si istud nobis objiciant : Cur igi- tur circumcisus est Christus? ita a nobis audient: Jamdudum quidem, o homines opinione falsa ducti! causam vobis cur esset circumcisus ostendimus. Multis enim id de causis sustinuit. Primum, ut se carnem revera induisse moustraret, propter Ma- nichæum, cæterosque, qui similitudine quadam ac specie duntaxat apparuisse docuerunt. Deinde ut corpus divinitati consubstantiale non esse demon- straret, ut Apollinaris existimat ; nec e colo dela- tum in terras, qui Valentini error fuit. Tum ut cujus olim circumcisionis auctor fuerat, eam ad adventum usque suum observatam fuisse merito comprobaret, atque ut omnem Judæis excusatio- nem eriperet. Nisi enim circumcisus foret, hoc ad sui purgationem afferre potuissent: Nos Christum præputio praeditum probare nequivimus. Praeterea vero eum oportebat, qui Abrahamo circumcidendi sui mandatum ediderat, ut ad veri et aspectum fugientis adumbrandam inaginem apparens illud signum et aspectabile præ se ferret, ratum illud sua circumcisione facere. Nam externa illa circum- cisio Abrahamo ob ejus hæsitationem imposita fuit; cum vir sanctus ac justus velut dubitando • Joan. xn, 21. etc. a vulgata LXX interpretum editione. Sed in aliis olim, ut apparet, lecta. Basilius autem (45) "Οτι θελήσουσιν εἰ ἐγένοντο. Neque hic (44) Ἔπειτα ἵνα δείξῃ, ὡς οὐκ ἦν ὁμοούσιον. (47) Λάβε σοι τόμον χάρτου. Vox χάρτου abest

σας ἀπέστη. Καὶ ποίου παιδίου, ἄκουε. Αλλ' ἢ περὶ οὗ εἶπεν ὁ προφήτης, ὅτι θελήσουσιν εἰ ἐγένον το (45) πυρίκαυστοι. Οτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, καὶ υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν. Τὸ μὲν γεννηθὲν παιδίον δει- κνὺς ἐν ἀληθείᾳ, ὅπως σημάνῃ τὴν ἀληθινὴν ἐναν- θρώπησιν· τὸ δὲ, υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν, ὅπως δείξῃ τὸν ἄνωθεν Θεοῦ Λόγον, καὶ Υἱὸν Θεοῦ αὐτὸν δειχθέντα, καὶ ἐν μήτρα γενόμενον ενανθρωπήσαντα, έχοντα ἀμφότερα Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, αὐτὸν Θεὸν, αὐτὸν ἄνε θρωπον, αὐτὸν υἱὸν ἄνωθεν δοθέντα, αὐτὸν παιδίον γεννηθέντα. Ἐφ' οὗ ἔστη λοιπὸν τὸ αἷμα τῆς περι τομῆς, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ λέγει· "Οτε ἦλθον Έλληνες βουλόμενοι αὐτὸν θεάσασθαι· καὶ ἦλθον πρὸς Φίλιππον, καὶ λέγουσιν αὐτῷ, Δεῖξον ἡμῖν τὸν Ἰησοῦν· καὶ ὁ Φίλιππος τῷ ᾿Ανδρέᾳ, καὶ ὁ ᾿Ανδρέας τῷ Ἰησοῦ ἔφη, ὅτι Τινὲς Ελληνες βούλονται σε Β θεάσασθαι. Καὶ εὐθὺς ὁ Κύριος ἀποκρίνεται, λέ- γων· Νῦν ἔφθασεν ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ· ἵνα δείξῃ περι- τομὴν μὲν παρερχομένην τὴν ἔνσαρκον, καὶ τύπῳ ὑπηρετήσασαν ἄχρι χρόνου, τὴν δὲ ἐν σαρκὶ ἀκρο- βυστίαν ἐν πνεύματι ἔχουσαν μείζονα περιτομήν, θεωροῦσαν Χριστὸν, καὶ αὐτὸν ἐν ἀληθεία κατειλη φυΐαν. ΚΗ'. Εἰ δὲ βούλονται οὗτοι λέγειν, Πῶς οὖν Χρι στὸς περιετμήθη; ἀκούσονται, ὅτι Ηδη μὲν οὖν, ὦ πεπλανημένοι, ἐδείξαμεν ὑμῖν δι᾿ ἣν αἰτίαν περι- ετμήθη. Περιετμήθη γὰρ διὰ πολλούς τρόπους. Καὶ πρῶτον, ἵνα δείξῃ ἐν ἀληθείᾳ σάρκα ἑαυτὸν ἀνειλη- φέναι, διὰ Μανιχαῖον καὶ τοὺς λέγοντας ἐν δοκήσει πεφηνέναι· ἔπειτα, ἵνα δείξῃ, ὡς οὐκ ἦν ὁμοού- σιον (46) τὸ σῶμα τῇ θεότητι, ὡς φησὶν Απολινά γιος· ἀλλ᾽ οὔτε ἄνωθεν αὐτὸ κατενήνοχεν, ὡς λέγει Οὐαλεντίνος· καὶ ἵνα βεβαιώσῃ ἢν πάλαι ἔδωκε περι- τομὴν δικαίως ὑπηρετήσασαν ἕως τῆς αὐτοῦ παρου σίας, καὶ διὰ τὸ μὴ ἔχειν τοὺς Ἰουδαίους ἀπολογίαν. Εἰ γὰρ μὴ περιετμήθη, εἶχον λέγειν· Οὐκ ἠδυνά- μεθα Χριστὸν δέξασθαι ἐν ἀκροβυστίᾳ. "Αλλως τε καὶ ἔδει αὐτὸν ἐντειλάμενον τῷ ᾽Αβραὰμ περιτμηθῆναι, σφραγῖδος ἕνεκα φαινομένης, εἰς τύπον δὲ ἀληθινῆς καὶ ἀοράτου δοθείσης, νῦν περιτμηθῆναι ταύτην βεβαιῶσαι. Εγένετο γὰρ ἡ φαινομένη περιτομὴ ἕνε- η κεν δισταγμοῦ τοῦ ᾿Αβραάμ, ὅτε εἶπεν ὁ ἅγιος καὶ δίκαιος ὡς ἐν δισταγμῷ· Εἰ τῷ ἑκατονταέτει υἱὸς γενήσεται; καὶ εἰ Σάῤῥα ἡ πρεσβῦτις γεννήσει νἱόν; Καὶ εὐθὺς ὁ Κύριος· Λάβε μοι κριόν τριετί- ζοντα (47), καὶ αἶγα καὶ δάμαλιν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ περὶ τὴν τοῦ ἡλίου δύσιν, ὡς εἶδε λαμπάδας • γρ. καὶ ταύτην. ' ἑκατονταέτη. * καὶ θελήσουσιν εἶναι πυρίκαυστο.. Δινι : Διαβεβαιοῦται γὰρ μὴ ἐπίκτητον εἶναι τὴν σάρκα κατ' οίκονομίαν ὑπὸ τοῦ μονογενούς Υἱοῦ προστ ληφθεῖσαν ἐπὶ μεταστοιχειώσει τῆς φύσεως ἡμῶν, ἀλλ' ἐξ ἀρχῆς ἐν τῷ Υἱῷ τὴν σαρκώδη ἐκείνην φύσιν εἶναι, τόμον και νοῦ μεγάλου. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HARES. XXX. - A metu recessit, sed ut eum infantem, a quo circum- cisionis cruor inhibendus erat, in memoriam re- vocaret. Quare mox ut illud audivit ac præstitit, e medio se subduxit. At quisnam ille futurus esset Infans, accipe. Is enim erat de quo propheta locu- tus est Et volent esse igne combusti. Quoniam parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis 3. Quibus verbis primum natum revera parvulum de- monstravit, ut vere susceptam ab eo naturam ho- minis significaret. Deinde subjecit, filius datus est nobis; ut eumdem Dei esse Verbum e cœlo dela- psum, Deique Filium declaratum ostenderet, et in utero genitum, hominemque factum, ita ut duplicem in se naturam, Dei videlicet, hominisque contineret, proindeque Deum pariter atque homi- nem, et eumdem divinitus oblatum filium, ac pue- gloria Dei, ut circumcisionem carnis præteriisse jam doceret, et ad certum tempus figuræ serviisse, carnis vero præputium spirituali ac præstantiori circumcisione præditum contemplari Christum, ejusque reipsa compotem fieri. C Isa. ix, 5, 6. cum Hebræo LXX consentiunt. Vulgata nostra : Et vestimentum mistum sanguine erit in combustionem, et cibus ignis. Pro quo Græci, Apollinaris carnem Christi ab æterno fuisse, nec ex Virgine nalam asseruit, Gregor. Nazianz. oral. rulum natum. In quo circumcisionis deinceps cruor stelit, ut in Evangelio ipse testatur. Cum enim gentiles videndi ejus desiderio accessissent ; et ad Philippum adeuntes dixissent : Ostende nobis de- sum; ac Philippus id Andreæ, Andreas Christo re- tulisset his verbis: Gentiles quidam videre te cu- piunt, Dominus illico respondit: Nunc pervenit XXVII. Quod si istud nobis objiciant : Cur igi- tur circumcisus est Christus? ita a nobis audient: Jamdudum quidem, o homines opinione falsa ducti! causam vobis cur esset circumcisus ostendimus. Multis enim id de causis sustinuit. Primum, ut se carnem revera induisse moustraret, propter Ma- nichæum, cæterosque, qui similitudine quadam ac specie duntaxat apparuisse docuerunt. Deinde ut corpus divinitati consubstantiale non esse demon- straret, ut Apollinaris existimat ; nec e colo dela- tum in terras, qui Valentini error fuit. Tum ut cujus olim circumcisionis auctor fuerat, eam ad adventum usque suum observatam fuisse merito comprobaret, atque ut omnem Judæis excusatio- nem eriperet. Nisi enim circumcisus foret, hoc ad sui purgationem afferre potuissent: Nos Christum præputio praeditum probare nequivimus. Praeterea vero eum oportebat, qui Abrahamo circumcidendi sui mandatum ediderat, ut ad veri et aspectum fugientis adumbrandam inaginem apparens illud signum et aspectabile præ se ferret, ratum illud sua circumcisione facere. Nam externa illa circum- cisio Abrahamo ob ejus hæsitationem imposita fuit; cum vir sanctus ac justus velut dubitando • Joan. xn, 21. etc. a vulgata LXX interpretum editione. Sed in aliis olim, ut apparet, lecta. Basilius autem (45) "Οτι θελήσουσιν εἰ ἐγένοντο. Neque hic (44) Ἔπειτα ἵνα δείξῃ, ὡς οὐκ ἦν ὁμοούσιον. (47) Λάβε σοι τόμον χάρτου. Vox χάρτου abest

Θεὸς κατ' ἐπιτίμησιν· Πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ, καὶ καταδουλώσουσιν αὐτῷ ἔτη τετρακόσια, ἀσφαλείας ἕνεκα διὰ τὸν δισταγμόν, δι᾽ ἂν εἶπεν, Εἰ τῷ ἑκατονταέτη υἱὸς γενήσεται; ἵνα μὴ καταδουλωθὲν τὸ σπέρμα ὑπὸ εἰδωλολατρῶν καὶ ἀπίστων Αίγυπτίων ἐπιλάθηται Θεοῦ τῶν πατέ ρων αὐτοῦ, ἐπέθηκεν αὐτῷ καὶ αὐτοῖς τὴν ἔνσαρκον περιτομήν, ἵνα ὁρῶντες ὑπομιμνήσκωνται, καὶ δυσ ωπῶνται, καὶ μὴ ἀρνῶνται αὐτόν. Καὶ διήρκεσεν ἄχρι Χριστοῦ τοῦτο· καὶ τούτου ἕνεκα καὶ αὐτὸς εὐδοκεῖ περιτμηθῆναι· καὶ ἄνθρωπος γέγονεν ἐν ἀληθείᾳ, ἄνωθεν ἐλθὼν ἐκ Πατρὸς Θεὸς Λόγος, καὶ οὐκ ἀποθέμενος την θεότητα· ἀλλὰ σάρκα φορέσας ἐν ἀληθείᾳ, τελείαν τε ἐνανθρώπησιν ἔχων περιτέ τὰ πάντα οἰκονομῶν ἐν ἀληθείᾳ, ἵνα καὶ μνεται, Ἰουδαῖοι, ὡς προεΐπον, ἀναπολόγητοι ὄντες, καὶ Μανιχαῖοι, καὶ ἄλλοι ἐλεγχθήσωνται, καὶ ἵνα περι- τμηθεὶς εὐλόγως καταλύσῃ τὴν περιτομὴν, καὶ ἄλλην μείζονα δείξῃ· οὐχ ὡς μὴ ἔχων, καὶ ἑαυτῷ συνιστά- μενος, ἀλλὰ ἔχων μέν, δεικνὺς δὲ, ὅτι ταύτης οὐκ ἔτι ἐστὶ χρεία, ἀλλὰ τῆς μείζονος. Α πυρὸς καὶ κλίβανον, καὶ τἆλλα. Φήσας αὐτῷ ὁ ΚΘ'. Καὶ ὅτι μὲν εὐθὺς γεννηθεὶς Θεὸς ἦν, καὶ οὐ ψιλὸς ἄνθρωπος, οι μάγοι σαφῶς δείξουσι. Μετά γὰρ δύο ἐτῶν χρόνον, ὡς ἔδειξαν τῷ Ηρώδῃ τὸν χρό- νον τοῦ ἀστέρος, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω ἐλθόντες εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐρωτήσαντες οἱ αὐτοὶ μάγοι, καὶ γνόντες, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ Χριστὸς γεννᾶται, ἐξῆλ θον πάλιν τοῦ ἀστέρος ὁδηγοῦντος αὐτοῖς, καὶ ἦλθον ἀπὸ Ἱεροσολύμων εἰς Βηθλεέμ. Καὶ εἰσελθόντες εὖ- ρον αὐτὸν μετὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας· καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ, καὶ προσήνεγκαν τὰ δῶρα. Εἰ τοίνυν εὐθὺς προσκυνεῖται, οὐ ψιλὸς ἄνθρω πος ὁ γεννηθείς, ἀλλὰ Θεός· καὶ οὐ μετὰ τριάκοντα ἔτη, καὶ οὐ μετὰ τὸ βάπτισμα Χριστός γίνεται, ἀλλὰ εὐθὺς Χριστὸς ἐγεννήθη ἀπὸ Μαρίας Παρθένου Θεὸς καὶ ἄνθρωπος. Διὸ καὶ οἱ ἄγγελοι εὐθὺς ὑμνοῦσι, λέγοντες· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Καὶ εὐαγγελίζονται τοὺς ποιμένας, λέγοντες· Ἐγεννήθη ἡμῖν Χριστὸς Κύριος σήμερον ἐν πόλει Δαβίδ. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ὦ ἡπατημένε Εβίων, δείκνυται, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ δωδεκαετούς εὑρίσκεται καθήμενος ἀναμέσον τῶν ἱερέων καὶ πρεσβυτέρων, ἐρωτῶν αὐτοὺς, καὶ ζητῶν μετ' αὐτῶν· καὶ ἐξεπλάττοντο ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς χά .ριτος, τῷ ἐκπορευομένῳ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. Καὶ οὐχὶ μετὰ τὸ τριακοστὸν ἔτος ἐποίει τοῦτο, ἵνα εἴπῃς, ὅτι, ἀφ' οὗ ἦλθε τὸ Πνεῦμα εἰς αὐτὸν, Χριστὸς ἐγέ. νετο, ἀλλὰ εὐθὺς ἀπὸ δωδεκαετούς, ὡς προείπον, ὡς γέγραπται ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ. ᾿Αλλὰ καὶ ἔτι ἀνωτέρω, ὅτε νηπιάζοντος ἀνῆλθον, φησὶν, οἱ περὶ Ἰωσὴφ καὶ Μαριὰμ εἰς Ἱερουσαλὴμ προσκυ S. EPIPHANII dixisset: An centenario nascetur flius? et Sarra Jam anus filium pariet ? Statimque Dominus : Sume, inquit, mihi arietem annorum trium, et ca- pram, el vaccam, etc. Cumque sol occumberet, cum lampades ignis et clibanum vidisset, etc., ejus casti- gandi causa Deus edixit: Peregrinum erit semen tuum in terra aliena, et subjicient eos servituti qua- dringentis annis *. Quamobrem stabilitatis cujusdam ac firmitatis gratia, pro eo quod nonnihil addubitans dixisset: Num centenario nascetur filius ? ne ejus posteri infidelibus idolorumque cultoribus Ægyptiis in servitutem dati, ad eosdem quos et illius majores venerati fuerant, deos sese transfer- rent, tam Abrahamo ipsi, quam ejus stirpi cir- cumcisionem illam carnis inussit, ut ejus aspectu commonitos reverentia quædam numinis subiret, quo minus ejurare illud auderent. Ea porro ad Christum usque permansit: ideoque et ultro cir- cumcidi ipse voluit, et homo reipsa factus est, idem qui et Deus Verbum a Patre de cœlo lapsum, non eam quam habebat divinitatem deposuit, sed vere carnem induens, atque ex perfecta hominis natura coalescens, circumcisionem usurpavit. Quod totum ex rei veritate gestum est, ut et Judæi, quemad- modum dictum est, et Manichæi, omni tergiversatione sublata, convinci facillime possent, ac cir- cumcisus ipse abrogata merito circumcisione majorem quamdam induceret. Non quasi priore illa careret, minimeque suscepisset in sese; sed ut ea perfunctus nihil jam esse necessariam ostenderet, sed aliam longe illa præstantiorem. B XXIX. Quod autem subinde in lucem editus Deus fuerit, non bono duntaxat, a magis aperte con- probatum est. Siquidem elapso jam biennio, quod C ipsum stellæ tempus Herodi significarunt, a biennio videlicet atque infra³, Hierosolymam venientes, interrogantesque magi, cum Bethlehemi nasch Chri- stum oportere didicissent, ab urbe digressi sunt, eademque duce stella Bethlehemum aspirarunt Ibi, posteaquam introgressi sunt, Christum cum Maria matre repererunt ; et procidentes adoraverunt eum, obtuleruntque munera. Quamobrem cum statim adoretur qui natus est, non nudus est homo, sed Deus : neque post annos triginta, vel baptismum, Christus efficitur: sed subinde Christus e Maria Virgine ·Deus pariter atque homo natus est. Pro- pterea statim angeli cœleste carmen concinunt : Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, hominibus propensa voluntas. Sed et felici illo nuntio pasto- res impertiuntur: Natus est nobis, inquiunt, hodie Christus Dominus in civitate David. Neque hoc solum, infelix Ebion! de Christo comprobatur, verum etiam anno ætatis duodecimo sedens inter sacerdotes ac seniores repertus est, cum eos inter- rogaret, ac cum illis inquireret: adeo ut mirarentur in verbo gratia, quod procedebat de ore ejus. Non hoc anno demum tricesimo faciebat, ut dicere possis, ex quo Spiritus in eum sanctus illapsus est, Christum esse cepisse; sed a duode- cimo statim, uti diximus, estque a Luca in Evan gelio proditum ª. Quin etiam paulo ante cum, ut * Gen. xvii, 12. • Gen. xv. sqq. * Matth. 1, sq.] * Luc. 11, 14. * ibid. 11. * Luc. iv, 22. D

Θεὸς κατ' ἐπιτίμησιν· Πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ, καὶ καταδουλώσουσιν αὐτῷ ἔτη τετρακόσια, ἀσφαλείας ἕνεκα διὰ τὸν δισταγμόν, δι᾽ ἂν εἶπεν, Εἰ τῷ ἑκατονταέτη υἱὸς γενήσεται; ἵνα μὴ καταδουλωθὲν τὸ σπέρμα ὑπὸ εἰδωλολατρῶν καὶ ἀπίστων Αίγυπτίων ἐπιλάθηται Θεοῦ τῶν πατέ ρων αὐτοῦ, ἐπέθηκεν αὐτῷ καὶ αὐτοῖς τὴν ἔνσαρκον περιτομήν, ἵνα ὁρῶντες ὑπομιμνήσκωνται, καὶ δυσ ωπῶνται, καὶ μὴ ἀρνῶνται αὐτόν. Καὶ διήρκεσεν ἄχρι Χριστοῦ τοῦτο· καὶ τούτου ἕνεκα καὶ αὐτὸς εὐδοκεῖ περιτμηθῆναι· καὶ ἄνθρωπος γέγονεν ἐν ἀληθείᾳ, ἄνωθεν ἐλθὼν ἐκ Πατρὸς Θεὸς Λόγος, καὶ οὐκ ἀποθέμενος την θεότητα· ἀλλὰ σάρκα φορέσας ἐν ἀληθείᾳ, τελείαν τε ἐνανθρώπησιν ἔχων περιτέ τὰ πάντα οἰκονομῶν ἐν ἀληθείᾳ, ἵνα καὶ μνεται, Ἰουδαῖοι, ὡς προεΐπον, ἀναπολόγητοι ὄντες, καὶ Μανιχαῖοι, καὶ ἄλλοι ἐλεγχθήσωνται, καὶ ἵνα περι- τμηθεὶς εὐλόγως καταλύσῃ τὴν περιτομὴν, καὶ ἄλλην μείζονα δείξῃ· οὐχ ὡς μὴ ἔχων, καὶ ἑαυτῷ συνιστά- μενος, ἀλλὰ ἔχων μέν, δεικνὺς δὲ, ὅτι ταύτης οὐκ ἔτι ἐστὶ χρεία, ἀλλὰ τῆς μείζονος. Α πυρὸς καὶ κλίβανον, καὶ τἆλλα. Φήσας αὐτῷ ὁ ΚΘ'. Καὶ ὅτι μὲν εὐθὺς γεννηθεὶς Θεὸς ἦν, καὶ οὐ ψιλὸς ἄνθρωπος, οι μάγοι σαφῶς δείξουσι. Μετά γὰρ δύο ἐτῶν χρόνον, ὡς ἔδειξαν τῷ Ηρώδῃ τὸν χρό- νον τοῦ ἀστέρος, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω ἐλθόντες εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐρωτήσαντες οἱ αὐτοὶ μάγοι, καὶ γνόντες, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ Χριστὸς γεννᾶται, ἐξῆλ θον πάλιν τοῦ ἀστέρος ὁδηγοῦντος αὐτοῖς, καὶ ἦλθον ἀπὸ Ἱεροσολύμων εἰς Βηθλεέμ. Καὶ εἰσελθόντες εὖ- ρον αὐτὸν μετὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας· καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ, καὶ προσήνεγκαν τὰ δῶρα. Εἰ τοίνυν εὐθὺς προσκυνεῖται, οὐ ψιλὸς ἄνθρω πος ὁ γεννηθείς, ἀλλὰ Θεός· καὶ οὐ μετὰ τριάκοντα ἔτη, καὶ οὐ μετὰ τὸ βάπτισμα Χριστός γίνεται, ἀλλὰ εὐθὺς Χριστὸς ἐγεννήθη ἀπὸ Μαρίας Παρθένου Θεὸς καὶ ἄνθρωπος. Διὸ καὶ οἱ ἄγγελοι εὐθὺς ὑμνοῦσι, λέγοντες· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Καὶ εὐαγγελίζονται τοὺς ποιμένας, λέγοντες· Ἐγεννήθη ἡμῖν Χριστὸς Κύριος σήμερον ἐν πόλει Δαβίδ. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ὦ ἡπατημένε Εβίων, δείκνυται, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ δωδεκαετούς εὑρίσκεται καθήμενος ἀναμέσον τῶν ἱερέων καὶ πρεσβυτέρων, ἐρωτῶν αὐτοὺς, καὶ ζητῶν μετ' αὐτῶν· καὶ ἐξεπλάττοντο ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς χά .ριτος, τῷ ἐκπορευομένῳ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. Καὶ οὐχὶ μετὰ τὸ τριακοστὸν ἔτος ἐποίει τοῦτο, ἵνα εἴπῃς, ὅτι, ἀφ' οὗ ἦλθε τὸ Πνεῦμα εἰς αὐτὸν, Χριστὸς ἐγέ. νετο, ἀλλὰ εὐθὺς ἀπὸ δωδεκαετούς, ὡς προείπον, ὡς γέγραπται ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ. ᾿Αλλὰ καὶ ἔτι ἀνωτέρω, ὅτε νηπιάζοντος ἀνῆλθον, φησὶν, οἱ περὶ Ἰωσὴφ καὶ Μαριὰμ εἰς Ἱερουσαλὴμ προσκυ S. EPIPHANII dixisset: An centenario nascetur flius? et Sarra Jam anus filium pariet ? Statimque Dominus : Sume, inquit, mihi arietem annorum trium, et ca- pram, el vaccam, etc. Cumque sol occumberet, cum lampades ignis et clibanum vidisset, etc., ejus casti- gandi causa Deus edixit: Peregrinum erit semen tuum in terra aliena, et subjicient eos servituti qua- dringentis annis *. Quamobrem stabilitatis cujusdam ac firmitatis gratia, pro eo quod nonnihil addubitans dixisset: Num centenario nascetur filius ? ne ejus posteri infidelibus idolorumque cultoribus Ægyptiis in servitutem dati, ad eosdem quos et illius majores venerati fuerant, deos sese transfer- rent, tam Abrahamo ipsi, quam ejus stirpi cir- cumcisionem illam carnis inussit, ut ejus aspectu commonitos reverentia quædam numinis subiret, quo minus ejurare illud auderent. Ea porro ad Christum usque permansit: ideoque et ultro cir- cumcidi ipse voluit, et homo reipsa factus est, idem qui et Deus Verbum a Patre de cœlo lapsum, non eam quam habebat divinitatem deposuit, sed vere carnem induens, atque ex perfecta hominis natura coalescens, circumcisionem usurpavit. Quod totum ex rei veritate gestum est, ut et Judæi, quemad- modum dictum est, et Manichæi, omni tergiversatione sublata, convinci facillime possent, ac cir- cumcisus ipse abrogata merito circumcisione majorem quamdam induceret. Non quasi priore illa careret, minimeque suscepisset in sese; sed ut ea perfunctus nihil jam esse necessariam ostenderet, sed aliam longe illa præstantiorem. B XXIX. Quod autem subinde in lucem editus Deus fuerit, non bono duntaxat, a magis aperte con- probatum est. Siquidem elapso jam biennio, quod C ipsum stellæ tempus Herodi significarunt, a biennio videlicet atque infra³, Hierosolymam venientes, interrogantesque magi, cum Bethlehemi nasch Chri- stum oportere didicissent, ab urbe digressi sunt, eademque duce stella Bethlehemum aspirarunt Ibi, posteaquam introgressi sunt, Christum cum Maria matre repererunt ; et procidentes adoraverunt eum, obtuleruntque munera. Quamobrem cum statim adoretur qui natus est, non nudus est homo, sed Deus : neque post annos triginta, vel baptismum, Christus efficitur: sed subinde Christus e Maria Virgine ·Deus pariter atque homo natus est. Pro- pterea statim angeli cœleste carmen concinunt : Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, hominibus propensa voluntas. Sed et felici illo nuntio pasto- res impertiuntur: Natus est nobis, inquiunt, hodie Christus Dominus in civitate David. Neque hoc solum, infelix Ebion! de Christo comprobatur, verum etiam anno ætatis duodecimo sedens inter sacerdotes ac seniores repertus est, cum eos inter- rogaret, ac cum illis inquireret: adeo ut mirarentur in verbo gratia, quod procedebat de ore ejus. Non hoc anno demum tricesimo faciebat, ut dicere possis, ex quo Spiritus in eum sanctus illapsus est, Christum esse cepisse; sed a duode- cimo statim, uti diximus, estque a Luca in Evan gelio proditum ª. Quin etiam paulo ante cum, ut * Gen. xvii, 12. • Gen. xv. sqq. * Matth. 1, sq.] * Luc. 11, 14. * ibid. 11. * Luc. iv, 22. D

Θεὸς κατ' ἐπιτίμησιν· Πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ, καὶ καταδουλώσουσιν αὐτῷ ἔτη τετρακόσια, ἀσφαλείας ἕνεκα διὰ τὸν δισταγμόν, δι᾽ ἂν εἶπεν, Εἰ τῷ ἑκατονταέτη υἱὸς γενήσεται; ἵνα μὴ καταδουλωθὲν τὸ σπέρμα ὑπὸ εἰδωλολατρῶν καὶ ἀπίστων Αίγυπτίων ἐπιλάθηται Θεοῦ τῶν πατέ ρων αὐτοῦ, ἐπέθηκεν αὐτῷ καὶ αὐτοῖς τὴν ἔνσαρκον περιτομήν, ἵνα ὁρῶντες ὑπομιμνήσκωνται, καὶ δυσ ωπῶνται, καὶ μὴ ἀρνῶνται αὐτόν. Καὶ διήρκεσεν ἄχρι Χριστοῦ τοῦτο· καὶ τούτου ἕνεκα καὶ αὐτὸς εὐδοκεῖ περιτμηθῆναι· καὶ ἄνθρωπος γέγονεν ἐν ἀληθείᾳ, ἄνωθεν ἐλθὼν ἐκ Πατρὸς Θεὸς Λόγος, καὶ οὐκ ἀποθέμενος την θεότητα· ἀλλὰ σάρκα φορέσας ἐν ἀληθείᾳ, τελείαν τε ἐνανθρώπησιν ἔχων περιτέ τὰ πάντα οἰκονομῶν ἐν ἀληθείᾳ, ἵνα καὶ μνεται, Ἰουδαῖοι, ὡς προεΐπον, ἀναπολόγητοι ὄντες, καὶ Μανιχαῖοι, καὶ ἄλλοι ἐλεγχθήσωνται, καὶ ἵνα περι- τμηθεὶς εὐλόγως καταλύσῃ τὴν περιτομὴν, καὶ ἄλλην μείζονα δείξῃ· οὐχ ὡς μὴ ἔχων, καὶ ἑαυτῷ συνιστά- μενος, ἀλλὰ ἔχων μέν, δεικνὺς δὲ, ὅτι ταύτης οὐκ ἔτι ἐστὶ χρεία, ἀλλὰ τῆς μείζονος. Α πυρὸς καὶ κλίβανον, καὶ τἆλλα. Φήσας αὐτῷ ὁ ΚΘ'. Καὶ ὅτι μὲν εὐθὺς γεννηθεὶς Θεὸς ἦν, καὶ οὐ ψιλὸς ἄνθρωπος, οι μάγοι σαφῶς δείξουσι. Μετά γὰρ δύο ἐτῶν χρόνον, ὡς ἔδειξαν τῷ Ηρώδῃ τὸν χρό- νον τοῦ ἀστέρος, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω ἐλθόντες εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐρωτήσαντες οἱ αὐτοὶ μάγοι, καὶ γνόντες, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ Χριστὸς γεννᾶται, ἐξῆλ θον πάλιν τοῦ ἀστέρος ὁδηγοῦντος αὐτοῖς, καὶ ἦλθον ἀπὸ Ἱεροσολύμων εἰς Βηθλεέμ. Καὶ εἰσελθόντες εὖ- ρον αὐτὸν μετὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας· καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ, καὶ προσήνεγκαν τὰ δῶρα. Εἰ τοίνυν εὐθὺς προσκυνεῖται, οὐ ψιλὸς ἄνθρω πος ὁ γεννηθείς, ἀλλὰ Θεός· καὶ οὐ μετὰ τριάκοντα ἔτη, καὶ οὐ μετὰ τὸ βάπτισμα Χριστός γίνεται, ἀλλὰ εὐθὺς Χριστὸς ἐγεννήθη ἀπὸ Μαρίας Παρθένου Θεὸς καὶ ἄνθρωπος. Διὸ καὶ οἱ ἄγγελοι εὐθὺς ὑμνοῦσι, λέγοντες· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Καὶ εὐαγγελίζονται τοὺς ποιμένας, λέγοντες· Ἐγεννήθη ἡμῖν Χριστὸς Κύριος σήμερον ἐν πόλει Δαβίδ. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ὦ ἡπατημένε Εβίων, δείκνυται, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ δωδεκαετούς εὑρίσκεται καθήμενος ἀναμέσον τῶν ἱερέων καὶ πρεσβυτέρων, ἐρωτῶν αὐτοὺς, καὶ ζητῶν μετ' αὐτῶν· καὶ ἐξεπλάττοντο ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς χά .ριτος, τῷ ἐκπορευομένῳ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. Καὶ οὐχὶ μετὰ τὸ τριακοστὸν ἔτος ἐποίει τοῦτο, ἵνα εἴπῃς, ὅτι, ἀφ' οὗ ἦλθε τὸ Πνεῦμα εἰς αὐτὸν, Χριστὸς ἐγέ. νετο, ἀλλὰ εὐθὺς ἀπὸ δωδεκαετούς, ὡς προείπον, ὡς γέγραπται ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ. ᾿Αλλὰ καὶ ἔτι ἀνωτέρω, ὅτε νηπιάζοντος ἀνῆλθον, φησὶν, οἱ περὶ Ἰωσὴφ καὶ Μαριὰμ εἰς Ἱερουσαλὴμ προσκυ S. EPIPHANII dixisset: An centenario nascetur flius? et Sarra Jam anus filium pariet ? Statimque Dominus : Sume, inquit, mihi arietem annorum trium, et ca- pram, el vaccam, etc. Cumque sol occumberet, cum lampades ignis et clibanum vidisset, etc., ejus casti- gandi causa Deus edixit: Peregrinum erit semen tuum in terra aliena, et subjicient eos servituti qua- dringentis annis *. Quamobrem stabilitatis cujusdam ac firmitatis gratia, pro eo quod nonnihil addubitans dixisset: Num centenario nascetur filius ? ne ejus posteri infidelibus idolorumque cultoribus Ægyptiis in servitutem dati, ad eosdem quos et illius majores venerati fuerant, deos sese transfer- rent, tam Abrahamo ipsi, quam ejus stirpi cir- cumcisionem illam carnis inussit, ut ejus aspectu commonitos reverentia quædam numinis subiret, quo minus ejurare illud auderent. Ea porro ad Christum usque permansit: ideoque et ultro cir- cumcidi ipse voluit, et homo reipsa factus est, idem qui et Deus Verbum a Patre de cœlo lapsum, non eam quam habebat divinitatem deposuit, sed vere carnem induens, atque ex perfecta hominis natura coalescens, circumcisionem usurpavit. Quod totum ex rei veritate gestum est, ut et Judæi, quemad- modum dictum est, et Manichæi, omni tergiversatione sublata, convinci facillime possent, ac cir- cumcisus ipse abrogata merito circumcisione majorem quamdam induceret. Non quasi priore illa careret, minimeque suscepisset in sese; sed ut ea perfunctus nihil jam esse necessariam ostenderet, sed aliam longe illa præstantiorem. B XXIX. Quod autem subinde in lucem editus Deus fuerit, non bono duntaxat, a magis aperte con- probatum est. Siquidem elapso jam biennio, quod C ipsum stellæ tempus Herodi significarunt, a biennio videlicet atque infra³, Hierosolymam venientes, interrogantesque magi, cum Bethlehemi nasch Chri- stum oportere didicissent, ab urbe digressi sunt, eademque duce stella Bethlehemum aspirarunt Ibi, posteaquam introgressi sunt, Christum cum Maria matre repererunt ; et procidentes adoraverunt eum, obtuleruntque munera. Quamobrem cum statim adoretur qui natus est, non nudus est homo, sed Deus : neque post annos triginta, vel baptismum, Christus efficitur: sed subinde Christus e Maria Virgine ·Deus pariter atque homo natus est. Pro- pterea statim angeli cœleste carmen concinunt : Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, hominibus propensa voluntas. Sed et felici illo nuntio pasto- res impertiuntur: Natus est nobis, inquiunt, hodie Christus Dominus in civitate David. Neque hoc solum, infelix Ebion! de Christo comprobatur, verum etiam anno ætatis duodecimo sedens inter sacerdotes ac seniores repertus est, cum eos inter- rogaret, ac cum illis inquireret: adeo ut mirarentur in verbo gratia, quod procedebat de ore ejus. Non hoc anno demum tricesimo faciebat, ut dicere possis, ex quo Spiritus in eum sanctus illapsus est, Christum esse cepisse; sed a duode- cimo statim, uti diximus, estque a Luca in Evan gelio proditum ª. Quin etiam paulo ante cum, ut * Gen. xvii, 12. • Gen. xv. sqq. * Matth. 1, sq.] * Luc. 11, 14. * ibid. 11. * Luc. iv, 22. D

νῆσαι ἐν τῇ ἑορτῇ, καὶ ἀνέκαμπτον, ἔμεινεν Ἰησοῦς· Α καὶ ἐζήτουν αὐτὸν ἐν τῇ ὁδοιπορίᾳ, καὶ ἐν τοῖς συγ γενέσιν αὐτῶν, καὶ οὐχ εὕρισκον. Εἶχε γὰρ ἡ Μαρία συγγένειαν. Ανακάμψασα δὲ καὶ εὑροῦσα αὐτὸν, ἔφη αὐτῷ· Τί ἡμῖν ἐποίησας, τέκνον; Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ὀδυνώμενοι έζητοῦμέν σε. Εν τάξει γὰρ πατρὸς ὁ Ἰωσὴφ αὐτῷ ὑπῆρχεν· οὐ γὰρ ἦν αὐτῷ πατὴρ κατὰ φύσιν. Εἶτα ὁ Κύριος πρὸς αὐτήν· Τι ὅτι ἐζητεῖτέ με ; οὐκ ᾔδειτε, ὅτι ἐν τοῖς τοῦ Πατρός μου δεῖ εἶναί με; σημαίνων, ὅτι ὁ ναὸς εἰς ὄνομα Θεοῦ Πατρὸς ᾠκοδομήθη. Εἰ τοίνυν ἀπὸ νηπίου οἶδε τὸν ναὸν καὶ τὸν Πατέρα, οὐκ ἄρα ψιλὸς ἄνθρω- τος ὁ γεννηθείς Ἰησοῦς, οὐδὲ μετὰ τὸ τριακοστών ἔτος, μετὰ τὸ ἐλθεῖν εἰς αὐτὸν τὸ εἶδος τῆς περι- στερᾶς, Υἱὸς καὶ Χριστὸς ἐκαλεῖτο, ἀλλὰ εὐθὺς ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ δεῖν αὐτὸν εἶναι ἐδίδασκεν. Οτι δὲ ὁ Ἰωσὴφ οὐχὶ πατὴρ αὐτοῦ ἦν, ἀλλὰ ἐν τάξει πατρός, ἄκουε τοῦ αὐτοῦ εὐαγγελιστοῦ λέγοντος, τοῦ γράψαντος ἀπὸ προσώπου Μαρίας, ὅτι Ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ὀδυνώμενοι ἐζητοῦμέν σε· πάλιν πῶς γράψει λέγων· ἂν δὲ Ἰησοῦς ἀρχόμενος εἶναι ὡς ἐτῶν τριάκοντα, ὧν υἱὸς, ὡς ἑνομίζετο, Ἰωσήφ. Ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν, ὡς ἐνομίζετο, ἔδειξεν αὐτὸν μὴ εἶναι αὐτοῦ υἱὸν, ἀλλὰ νομίζεσθαι. Β Δ΄. Επιλείψει δέ μοι ο χρόνος διηγουμένῳ εἰς παράστασιν τῆς ἀληθείας, καὶ εἰς ἔλεγχον τῆς μα ταιοφροσύνης Εβίωνος, καὶ τοῦ αὐτοῦ παραπεποιη· μένου ματαιόφρονος διδασκαλείου '. Πόθεν γὰρ οὐ @ σαφὲς ἂν εἴη, ὅτι οὐ πατὴρ ἦν Ἰωσήφ, ἀλλ' ἐν τάξει πατρὸς ἐνομίζετο; Ιδού γάρ, φησίν, ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱόν. Καὶ οὐκ εἶπεν· Ἰδοὺ ἡ γυνή. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει· Καὶ τέξεται ἡ δάμαλις, καὶ ἐροῦσιν· Οὐ τέτοκεν. Ἐπειδὴ γάρ τινες τῶν Μανιχαίων καὶ Μαρκιωνιστῶν λέγουσιν αὐτὸν μὴ τετύχθαι, διὰ τοῦτο τέξεται, καὶ ἐροῦσιν· Οὐ τέτοκεν· ἐπειδὴ οὐ τέτοκεν ἡ Μαρία ἐκ σπέρματος ἀνδρός. Καὶ οὗτοι μανέντες λέγουσι ψευδῶς ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς αὐτὴν γεγεννηκέναι. Γεγέννηκεν οὖν ἡ δάμαλις Θεόν, ἄνθρωπον ἐν ἀλη θείς. Καὶ ὅτι μὲν δάμαλις ἡ Παρθένος καλεῖται, καὶ τὸ ταύτης λείψανον καθαρισμὸς ἦν τῶν κεκοινωμέ νων, ἄκουε τοῦ νόμου λέγοντος· Λάβε μοι δάμαλιν πιῤῥάν· ἵνα δείξῃ τὸ ἐκλεκτὸν σκεῦος τῆς Μαρίας, διὰ τὸ πυροειδὲς τῆς τοῦ Σωτῆρος θεότητος χωρηθὲν ἐν τῇ Παρθένῳ. Πῦρ γὰρ ὁ Θεὸς, φησί, καταν- αλίσκον. Καὶ φησὶν ὁ νόμος δάμαλιν πυῤῥάν, ἐφ' ᾗ ζυγὺς οὐκ ἀναβέβηκεν ἐπὶ τὸν τράχηλον· ἵνα δείξῃ τὴν Παρθένον δάμαλιν, μὴ γνοῦσαν ζυγὸν γάμου ἀνδρός. ᾿Αλλὰ τί μοι τὰ πλεῖστα διαλέγεσθαι ; ὡς πάλιν Ησαΐας ἔφη ἐκ προσώπου τοῦ Κυρίου· ὅτι Λάβε σοι τόμον χάρτου καινοῦ μεγάλου· τόμον διὰ τὸ εἶναι μὲν τὴν Παρθένον ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς, τετμῆσθαι δὲ ἀπὸ μίξεως ἀνδρῶν, καὶ τὸ τμηθῆναι ἀπὸ τῆς τῶν ἀνθρώπων κατὰ φύσιν συνηθείας. Πάν 29. • ματαιοφροσύνης διδ. * ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXX. adorandi gratia Hierosolymiam festo die perrexis- Jesus incipiens esse quasi annorum xxx, qui erat, ut didit, ut putabatur, non ipsius revera fuisse filium, sent, redeuntibus illis, remansit Jesus; quem in itinere, et apud cognatos illi quæritabant, nec re- perire poterant. Maria quippe cognationem habe- bat. Igitur cum ad urbem revertisset, ac tandem illum offendisset, sic eum alloquitur: Fili, quid fecisti nobis? Ecce ego et pater iuus dolentes qua- rebamus te. Josephus enim loco ei patris erat, non naturalis pater. Ad hæc Dominus : Quid est, inquit, quod quarebatis me? nesciebatis quod in iis quæ Patris mei sunt oportet me esse? Quo responso significabat, templum in Dei, hoc est Patris sui, nomen fuisse constructum. Quamobrem si ab ipsa propemodum infantia templum Patremque cogno- verat, utique non merus homo natus ille Jesus ex- stilit, neque post annum demum xxx, cum se sin eum columbæ specie Spiritus sanctus insinuasset, Filius ac Christus appellari cœpit; sed subinde in his quæ ad Patrem suum attinerent, versari se oportere docuit. Quod vero Josephus non illius pater esset, sed vicem patris gereret, audi ex illo eodem evangelista, qui Mariam ita loquentem facit : Ego et pater tuus dolentes quærebamus te. Audi, in- quam,quid alio loco scripserit: Erat autem, inquit, putabatur, Josephi filius³. Ubi cum eas voces ad- sed ita duntaxat habitum fuisse demonstrat. D XXX. Deficiet me tempus, si ad comprobandam veritatem, ac tam Ebionis, quam absurdissimæ illius scholæ refellendam amentiam, pluribus disputare voluero. Quis enim facile non intelligit Josephum minime illius parentem, sed parentis loco habitum fuisse ? Ecce enim, inquit, virgo concipiet, et pariet filium*. Non dixit: Ecce mulier. Ac rursum alio Inco: Et pariet vitula, et dicent : Non peperit. Nam cum Manichæorum ac Marcionistarum quidam ne- gent illum partu in lucem editum, ob id, pariet, inquit, et dicent: Non peperit, quoniam de viri semine Maria non peperit. At furiosi isti de viri semine falso illam peperisse dictitant. Igitur vitula bomi- nem eumdem ac Deum vere illa quidem peperit; vitulæ porro nomine Virginem nominari, ejusque reliquias ad eos qui impuri essent, expiandos ad- hiberi consuevisse, quemadmodum lex ipsa teste- tur, accipe: Sume, inquit, vitulam rufam *. Ut electumn vas Mariæ significaret, propter ignean in Salvatore vim divinitatis, quam virgo capiebat. Deus enim, inquit, ignis consumens est. Ait igitur les vitulam rufam, cujus collo nondum impositum est jugum '; at Virginem illam esse vitulam signi- ficet, quæ nuptiarum jugo cervicem nondum sub- miserit. Verum quid hic pluribus disputare necesse est? aut illud ipsum commemorare, quod sub Do mini persona dixit Isaias : Accipe segmentum charɩæ recentis ac majoris "? Ubi segmenti usus est voca bulo, quod etsi e virili semine propagata sit Virgo, eadem´tamen sit ab humano concubitu naturaliqu, Luc. 11, sqq. * Luc. 111, 23. ' Numi. xix, 2. • Isa. vill, 1. PATROL. GR. XLI. • Isa. v≤1,14. * Num. xix, 2. • Hebr. xi

τες γὰρ ἄνθρωποι ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς γεννώνται. πιοdo Ἡ δὲ τοῦ Χριστοῦ γέννησις κατὰ φύσιν μὲν γυναι- κὸς Παρθένου Μαρίας τὴν ἐνανθρώπησιν ἔσχηκε, παρὰ φύσιν δὲ ἐτμήθη ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ἀνθρωπό- τητα ἀκολουθίας· ὡς καὶ Ἰακὼβ περὶ αὐτοῦ λέγει· Ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης· καὶ οὐκ εἶπεν· Ἐκ σπέρματος ἀνέβης. Καὶ τούτου χάριν φησὶν ὁ ἅγιος Ησαΐας ὁ προφήτης, μᾶλλον δὲ ὁ Κύριος αὐτῷ λέγει· Λάβε σεαυτῷ νόμον χάρτου· τὸ εἶδος τῆς συνηθείας σημαίνων, ἐν ᾧ τὰ πάντα γράφουσιν υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ὡς καὶ ἐν τῷ ἑκατοστῷ τριακοστῷ ὀγδόω ψαλμῷ λέγει· Ἐπὶ τὸ βιβλίον σου πάντες γραφήσονται, ἡμέρας πλασθήσονται, καὶ οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς. Βιβλίῳ γὰρ ἀπείκασε την μήτραν. Διὰ τοῦτο ὁ Δαβὶδ λέγει· Τὸ ἀκατέργαστόν μου εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου· τουτέστι, Σπαρέντα πρὶν ἀπει κονισθῆναι με ἔγνως με πρότερον, πρὶν τοῦ στα ρῆναί με. ΛΑ'. Ὁ δὲ Εβραϊκός θαυμαστῶς τὸ ῥῆμα ταφη νίζει. Τὸ ἀκατέργαστον γὰρ γελμὴ (18) ἐκάλεσαν, ὅπερ ἑρμηνεύεται χόνδρος, ἢ σεμιδάλεως κόκκος, δῆθεν τὸ μηδέπω εἰς ἄρτον συνελθὸν καὶ φυμαθέν, ἀλλ' ὡς ἀπὸ κόκκου σίτου τμιθὲν χόνδρον ἢ χονδρίτης, ἢ λεπτή ψηφις, ἥτις ἐκ σεμιδάλεως γίνεται, Οὕτως τὸ ἰσότυπον τοῦ εἴδους τὸ τεμνόμενον ἐξ ἀνθρώπου εἰς τὴν σπορὰν ἀκριβολογῶν ἀπέδειξε, καὶ φησὶν, εἰς Ελλάδα διάλεκτον ἑρμηνευομένου τοῦ λόγου, τὸ ἀκατέργαστον, τουτέστι τὸ ἄπλαστον ἔτι ἐν κοιλίᾳ, ἡ πρὸ κοιλίας εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου. Οἶδε γὰρ πάντα Θεός πρὶν γενέσθαι, ώς γέγραπται. Πλὴν βιβλίον καὶ τόμος μήτρα ἐστὶν ἡ σημαινομένη. Καὶ οὐκ εἶπε· Λάβε σεαυτῷ βιβλίον, ἢ Λάβε σεαυτῷ χάρτην, ἀλλὰ τόμον, διὰ τὸ ἰδιάζον παρὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων συνήθειαν. Χάρτου, διὰ τὸ γραφικὸν τῆς μήτρας. Καινοῦ, διὰ τὸ καινὸν τῆς Παρθένου, καὶ ἄχραντον. Μεγάλη γὰρ ὡς ἀληθῶς Μαριαμ ἡ ἁγία Παρθένος ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Πῶς γὰρ οὐκ ἂν εἶπο μεν ταύτην μεγάλην, χωρήσασαν τὸν ἀχώρητον, ὃν οὐρανὸς καὶ γῆ χωρεῖν οὐ δύνανται; Αὐτὸς δὲ, ἀχώ- ρητος ὤν, κατὰ ἰδίαν προαίρεσιν καὶ εὐδοκίαν έχω ρήθη βουλόμενος, καὶ οὐ κατὰ ἀνάγκην. Διὸ μέσ γας ο τόμος καὶ καινός· μέγας διὰ τὸ θαῦμα· καινὸς, ὅτι παρθένος. Καὶ, Γράψον, φησὶν, ἐν αὐτῷ γραφίδι ἀνθρώπου. Καὶ οὐκ εἶπε· Γράψει ἐν αὐτῷ τις γραφίδι ἀνθρώπου· οὐδὲ εἶπε· Γράψει ἐν αὐτῷ ἄνθρωπος, ἵνα μὴ εὕρῃ πρόφασιν ὁ Ἐξίων. Εἰ γὰρ εἶπε, Γράψει ἐν αὐτῷ ἄνθρωπος, εἶχεν εἰπεῖν, ὅτι ἄνθρωπος Ἰωσὴφ ἔσπειρε, καὶ ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς ἐγεννήθη Χριστός. Τῷ δὲ Ἡσαΐᾳ πρὸ ἑπτακοσίων (49) πεντηκοντατριῶν ἐτῶν πλείω ἢ ἐλάσσω ἔλεγε, Γρά ψον, ἵνα ἀπὸ τοῦ καιροῦ τοῦ διαστήματος ἐφθῇ πᾶσα χόν- δρον, S. EPIPHANII hominum consuetudine velut secta. Universi quippe A homines e virili semine gignuntur. At Christi ge- neratio uti naturaliter ex muliere, Maria scilicet Virgine, naturam duxit bumanam, ita præter na- turam ab originis humanæ consuetudine resecta est : id quod Jacobus de eo pronuntiat his verbis: Ex germine, kli mi, ascendisti‘. Non dixit: E semine ascendisti. Atque idcirco Isaias propheta, sive po- tius Isaiæ Dominus hunc in modum locutus est: Sume tibi chartæ segmentum. Quo quidem usitatum hominibus scribendi morem ac rationem expressit: quo pertinet illud e psalmio cxxxvir: In libro tuo omnes scribentur, dies formabuntur, et nemo in eis¹. Nam cum libro uterum comparavit. Propterea : Imperfectum, ait, meum viderunt oculi tui³: boc est, Proseminatum me antequam fingerer cognosti : imo etiam antequam proseminatus forem. XXXI. Sed Hebraica vox expressius quiddam somat. Pro eo enim quod legimus : Imperfectum, habent illi, Golme, quod idem est atque alica, sive granum similæ, quod videlicet nondum in pauem coaluit, ac subactum est, sed e contuso fru- menti grano velut medulla quædam crassior, ac minuti calculi instar est. Sic igitur ca voce idipsum quod in semine bomiuis inest simillimum accura- Lius exprimere voluit, cum dixit : Imperfectum, il est informe jain tum ex utero, imo ante uterum, viderunt oculi tui. Novit enim omnia Deus antequam Gant, ut est scriptum . Ac libri, segmentive no- mine maternus uterus indicatur. Neque vero ita locutus est: Sume tibi librum, vel Sume tibi char- tam : verum tomum, hoc est segmentum, propter illam, quæ in consuetudine hominum apparet, si- militudinem. Sed addidit, chartæ, ut illam in utero velut scribendi vim declararet. Postremo, novæ, subjecit, ob recentem inviolatumque castitatis in Virgine florem. Magna quippe coram Deo pariter et hominibus Maria Virgo exstitit. Quis enim non cam magnam prædicet, quæ illum qui capi nullo potest, ceperit, eum, inquam, qui calo terra- que contineri nequit? Qui ejusmodi cum esset, sponte sua ac voluntate, non necessitate compre- bendi se passus est. Ergo magnum illud volumen B • C est ac recens. Magnum, ob miraculum : recens, D quia virgo fuit. Deinde : Scribe, inquit, in co stylo hominis. Non dicit : Scribet, in eo quis· piam hominis stylo; neque, Scribet in eo homo, ne quam inde Ebion occasionem arriperet. Nam si ita dixisset, Scribet in eo homo, colligere ex eo posset, salorem fuisse Josephum, Christumque vi- Gen. xlix, 4. 'Psal. cxxxVIII, 16. • ibid. hanc Hebraica vocis notionem acceperit magi- stris est 2, ut ait Kimchius. Item vaś nondum perfectum. Unde et per translationem D 'N' DTX7, lomo sa- pientiae inanis, ac fatuus. Radix ipsa glomerare, et in massam redigere significat. Quo sensu obru pro mas- • Dan. Xill, 42. sa incondita : unde Latina vox glonus. Sed pro atque alicae, simileve grano nunquam legi. nologiam adhibuerit Epiphanius, equidem nescio. Eusebius vero ab anno Achaz ix, in quem vatici– nium illud conjicit noster, ad Natalem Christi an- nos colligit 748; nam nonus Achaz ascribitur anno 1268, Natalis Christi 2015, intervallum anui 748. (48) Τὸ ἀκατέργαστον γὰρ τολμή. Mirum unde (49) Τῷ δὲ Ἡσαΐᾳ πρὸ ἑπτακοσίων. Quam chrom

τες γὰρ ἄνθρωποι ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς γεννώνται. πιοdo Ἡ δὲ τοῦ Χριστοῦ γέννησις κατὰ φύσιν μὲν γυναι- κὸς Παρθένου Μαρίας τὴν ἐνανθρώπησιν ἔσχηκε, παρὰ φύσιν δὲ ἐτμήθη ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ἀνθρωπό- τητα ἀκολουθίας· ὡς καὶ Ἰακὼβ περὶ αὐτοῦ λέγει· Ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης· καὶ οὐκ εἶπεν· Ἐκ σπέρματος ἀνέβης. Καὶ τούτου χάριν φησὶν ὁ ἅγιος Ησαΐας ὁ προφήτης, μᾶλλον δὲ ὁ Κύριος αὐτῷ λέγει· Λάβε σεαυτῷ νόμον χάρτου· τὸ εἶδος τῆς συνηθείας σημαίνων, ἐν ᾧ τὰ πάντα γράφουσιν υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ὡς καὶ ἐν τῷ ἑκατοστῷ τριακοστῷ ὀγδόω ψαλμῷ λέγει· Ἐπὶ τὸ βιβλίον σου πάντες γραφήσονται, ἡμέρας πλασθήσονται, καὶ οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς. Βιβλίῳ γὰρ ἀπείκασε την μήτραν. Διὰ τοῦτο ὁ Δαβὶδ λέγει· Τὸ ἀκατέργαστόν μου εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου· τουτέστι, Σπαρέντα πρὶν ἀπει κονισθῆναι με ἔγνως με πρότερον, πρὶν τοῦ στα ρῆναί με. ΛΑ'. Ὁ δὲ Εβραϊκός θαυμαστῶς τὸ ῥῆμα ταφη νίζει. Τὸ ἀκατέργαστον γὰρ γελμὴ (18) ἐκάλεσαν, ὅπερ ἑρμηνεύεται χόνδρος, ἢ σεμιδάλεως κόκκος, δῆθεν τὸ μηδέπω εἰς ἄρτον συνελθὸν καὶ φυμαθέν, ἀλλ' ὡς ἀπὸ κόκκου σίτου τμιθὲν χόνδρον ἢ χονδρίτης, ἢ λεπτή ψηφις, ἥτις ἐκ σεμιδάλεως γίνεται, Οὕτως τὸ ἰσότυπον τοῦ εἴδους τὸ τεμνόμενον ἐξ ἀνθρώπου εἰς τὴν σπορὰν ἀκριβολογῶν ἀπέδειξε, καὶ φησὶν, εἰς Ελλάδα διάλεκτον ἑρμηνευομένου τοῦ λόγου, τὸ ἀκατέργαστον, τουτέστι τὸ ἄπλαστον ἔτι ἐν κοιλίᾳ, ἡ πρὸ κοιλίας εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου. Οἶδε γὰρ πάντα Θεός πρὶν γενέσθαι, ώς γέγραπται. Πλὴν βιβλίον καὶ τόμος μήτρα ἐστὶν ἡ σημαινομένη. Καὶ οὐκ εἶπε· Λάβε σεαυτῷ βιβλίον, ἢ Λάβε σεαυτῷ χάρτην, ἀλλὰ τόμον, διὰ τὸ ἰδιάζον παρὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων συνήθειαν. Χάρτου, διὰ τὸ γραφικὸν τῆς μήτρας. Καινοῦ, διὰ τὸ καινὸν τῆς Παρθένου, καὶ ἄχραντον. Μεγάλη γὰρ ὡς ἀληθῶς Μαριαμ ἡ ἁγία Παρθένος ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Πῶς γὰρ οὐκ ἂν εἶπο μεν ταύτην μεγάλην, χωρήσασαν τὸν ἀχώρητον, ὃν οὐρανὸς καὶ γῆ χωρεῖν οὐ δύνανται; Αὐτὸς δὲ, ἀχώ- ρητος ὤν, κατὰ ἰδίαν προαίρεσιν καὶ εὐδοκίαν έχω ρήθη βουλόμενος, καὶ οὐ κατὰ ἀνάγκην. Διὸ μέσ γας ο τόμος καὶ καινός· μέγας διὰ τὸ θαῦμα· καινὸς, ὅτι παρθένος. Καὶ, Γράψον, φησὶν, ἐν αὐτῷ γραφίδι ἀνθρώπου. Καὶ οὐκ εἶπε· Γράψει ἐν αὐτῷ τις γραφίδι ἀνθρώπου· οὐδὲ εἶπε· Γράψει ἐν αὐτῷ ἄνθρωπος, ἵνα μὴ εὕρῃ πρόφασιν ὁ Ἐξίων. Εἰ γὰρ εἶπε, Γράψει ἐν αὐτῷ ἄνθρωπος, εἶχεν εἰπεῖν, ὅτι ἄνθρωπος Ἰωσὴφ ἔσπειρε, καὶ ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς ἐγεννήθη Χριστός. Τῷ δὲ Ἡσαΐᾳ πρὸ ἑπτακοσίων (49) πεντηκοντατριῶν ἐτῶν πλείω ἢ ἐλάσσω ἔλεγε, Γρά ψον, ἵνα ἀπὸ τοῦ καιροῦ τοῦ διαστήματος ἐφθῇ πᾶσα χόν- δρον, S. EPIPHANII hominum consuetudine velut secta. Universi quippe A homines e virili semine gignuntur. At Christi ge- neratio uti naturaliter ex muliere, Maria scilicet Virgine, naturam duxit bumanam, ita præter na- turam ab originis humanæ consuetudine resecta est : id quod Jacobus de eo pronuntiat his verbis: Ex germine, kli mi, ascendisti‘. Non dixit: E semine ascendisti. Atque idcirco Isaias propheta, sive po- tius Isaiæ Dominus hunc in modum locutus est: Sume tibi chartæ segmentum. Quo quidem usitatum hominibus scribendi morem ac rationem expressit: quo pertinet illud e psalmio cxxxvir: In libro tuo omnes scribentur, dies formabuntur, et nemo in eis¹. Nam cum libro uterum comparavit. Propterea : Imperfectum, ait, meum viderunt oculi tui³: boc est, Proseminatum me antequam fingerer cognosti : imo etiam antequam proseminatus forem. XXXI. Sed Hebraica vox expressius quiddam somat. Pro eo enim quod legimus : Imperfectum, habent illi, Golme, quod idem est atque alica, sive granum similæ, quod videlicet nondum in pauem coaluit, ac subactum est, sed e contuso fru- menti grano velut medulla quædam crassior, ac minuti calculi instar est. Sic igitur ca voce idipsum quod in semine bomiuis inest simillimum accura- Lius exprimere voluit, cum dixit : Imperfectum, il est informe jain tum ex utero, imo ante uterum, viderunt oculi tui. Novit enim omnia Deus antequam Gant, ut est scriptum . Ac libri, segmentive no- mine maternus uterus indicatur. Neque vero ita locutus est: Sume tibi librum, vel Sume tibi char- tam : verum tomum, hoc est segmentum, propter illam, quæ in consuetudine hominum apparet, si- militudinem. Sed addidit, chartæ, ut illam in utero velut scribendi vim declararet. Postremo, novæ, subjecit, ob recentem inviolatumque castitatis in Virgine florem. Magna quippe coram Deo pariter et hominibus Maria Virgo exstitit. Quis enim non cam magnam prædicet, quæ illum qui capi nullo potest, ceperit, eum, inquam, qui calo terra- que contineri nequit? Qui ejusmodi cum esset, sponte sua ac voluntate, non necessitate compre- bendi se passus est. Ergo magnum illud volumen B • C est ac recens. Magnum, ob miraculum : recens, D quia virgo fuit. Deinde : Scribe, inquit, in co stylo hominis. Non dicit : Scribet, in eo quis· piam hominis stylo; neque, Scribet in eo homo, ne quam inde Ebion occasionem arriperet. Nam si ita dixisset, Scribet in eo homo, colligere ex eo posset, salorem fuisse Josephum, Christumque vi- Gen. xlix, 4. 'Psal. cxxxVIII, 16. • ibid. hanc Hebraica vocis notionem acceperit magi- stris est 2, ut ait Kimchius. Item vaś nondum perfectum. Unde et per translationem D 'N' DTX7, lomo sa- pientiae inanis, ac fatuus. Radix ipsa glomerare, et in massam redigere significat. Quo sensu obru pro mas- • Dan. Xill, 42. sa incondita : unde Latina vox glonus. Sed pro atque alicae, simileve grano nunquam legi. nologiam adhibuerit Epiphanius, equidem nescio. Eusebius vero ab anno Achaz ix, in quem vatici– nium illud conjicit noster, ad Natalem Christi an- nos colligit 748; nam nonus Achaz ascribitur anno 1268, Natalis Christi 2015, intervallum anui 748. (48) Τὸ ἀκατέργαστον γὰρ τολμή. Mirum unde (49) Τῷ δὲ Ἡσαΐᾳ πρὸ ἑπτακοσίων. Quam chrom

τες γὰρ ἄνθρωποι ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς γεννώνται. πιοdo Ἡ δὲ τοῦ Χριστοῦ γέννησις κατὰ φύσιν μὲν γυναι- κὸς Παρθένου Μαρίας τὴν ἐνανθρώπησιν ἔσχηκε, παρὰ φύσιν δὲ ἐτμήθη ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ἀνθρωπό- τητα ἀκολουθίας· ὡς καὶ Ἰακὼβ περὶ αὐτοῦ λέγει· Ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης· καὶ οὐκ εἶπεν· Ἐκ σπέρματος ἀνέβης. Καὶ τούτου χάριν φησὶν ὁ ἅγιος Ησαΐας ὁ προφήτης, μᾶλλον δὲ ὁ Κύριος αὐτῷ λέγει· Λάβε σεαυτῷ νόμον χάρτου· τὸ εἶδος τῆς συνηθείας σημαίνων, ἐν ᾧ τὰ πάντα γράφουσιν υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ὡς καὶ ἐν τῷ ἑκατοστῷ τριακοστῷ ὀγδόω ψαλμῷ λέγει· Ἐπὶ τὸ βιβλίον σου πάντες γραφήσονται, ἡμέρας πλασθήσονται, καὶ οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς. Βιβλίῳ γὰρ ἀπείκασε την μήτραν. Διὰ τοῦτο ὁ Δαβὶδ λέγει· Τὸ ἀκατέργαστόν μου εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου· τουτέστι, Σπαρέντα πρὶν ἀπει κονισθῆναι με ἔγνως με πρότερον, πρὶν τοῦ στα ρῆναί με. ΛΑ'. Ὁ δὲ Εβραϊκός θαυμαστῶς τὸ ῥῆμα ταφη νίζει. Τὸ ἀκατέργαστον γὰρ γελμὴ (18) ἐκάλεσαν, ὅπερ ἑρμηνεύεται χόνδρος, ἢ σεμιδάλεως κόκκος, δῆθεν τὸ μηδέπω εἰς ἄρτον συνελθὸν καὶ φυμαθέν, ἀλλ' ὡς ἀπὸ κόκκου σίτου τμιθὲν χόνδρον ἢ χονδρίτης, ἢ λεπτή ψηφις, ἥτις ἐκ σεμιδάλεως γίνεται, Οὕτως τὸ ἰσότυπον τοῦ εἴδους τὸ τεμνόμενον ἐξ ἀνθρώπου εἰς τὴν σπορὰν ἀκριβολογῶν ἀπέδειξε, καὶ φησὶν, εἰς Ελλάδα διάλεκτον ἑρμηνευομένου τοῦ λόγου, τὸ ἀκατέργαστον, τουτέστι τὸ ἄπλαστον ἔτι ἐν κοιλίᾳ, ἡ πρὸ κοιλίας εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου. Οἶδε γὰρ πάντα Θεός πρὶν γενέσθαι, ώς γέγραπται. Πλὴν βιβλίον καὶ τόμος μήτρα ἐστὶν ἡ σημαινομένη. Καὶ οὐκ εἶπε· Λάβε σεαυτῷ βιβλίον, ἢ Λάβε σεαυτῷ χάρτην, ἀλλὰ τόμον, διὰ τὸ ἰδιάζον παρὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων συνήθειαν. Χάρτου, διὰ τὸ γραφικὸν τῆς μήτρας. Καινοῦ, διὰ τὸ καινὸν τῆς Παρθένου, καὶ ἄχραντον. Μεγάλη γὰρ ὡς ἀληθῶς Μαριαμ ἡ ἁγία Παρθένος ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Πῶς γὰρ οὐκ ἂν εἶπο μεν ταύτην μεγάλην, χωρήσασαν τὸν ἀχώρητον, ὃν οὐρανὸς καὶ γῆ χωρεῖν οὐ δύνανται; Αὐτὸς δὲ, ἀχώ- ρητος ὤν, κατὰ ἰδίαν προαίρεσιν καὶ εὐδοκίαν έχω ρήθη βουλόμενος, καὶ οὐ κατὰ ἀνάγκην. Διὸ μέσ γας ο τόμος καὶ καινός· μέγας διὰ τὸ θαῦμα· καινὸς, ὅτι παρθένος. Καὶ, Γράψον, φησὶν, ἐν αὐτῷ γραφίδι ἀνθρώπου. Καὶ οὐκ εἶπε· Γράψει ἐν αὐτῷ τις γραφίδι ἀνθρώπου· οὐδὲ εἶπε· Γράψει ἐν αὐτῷ ἄνθρωπος, ἵνα μὴ εὕρῃ πρόφασιν ὁ Ἐξίων. Εἰ γὰρ εἶπε, Γράψει ἐν αὐτῷ ἄνθρωπος, εἶχεν εἰπεῖν, ὅτι ἄνθρωπος Ἰωσὴφ ἔσπειρε, καὶ ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς ἐγεννήθη Χριστός. Τῷ δὲ Ἡσαΐᾳ πρὸ ἑπτακοσίων (49) πεντηκοντατριῶν ἐτῶν πλείω ἢ ἐλάσσω ἔλεγε, Γρά ψον, ἵνα ἀπὸ τοῦ καιροῦ τοῦ διαστήματος ἐφθῇ πᾶσα χόν- δρον, S. EPIPHANII hominum consuetudine velut secta. Universi quippe A homines e virili semine gignuntur. At Christi ge- neratio uti naturaliter ex muliere, Maria scilicet Virgine, naturam duxit bumanam, ita præter na- turam ab originis humanæ consuetudine resecta est : id quod Jacobus de eo pronuntiat his verbis: Ex germine, kli mi, ascendisti‘. Non dixit: E semine ascendisti. Atque idcirco Isaias propheta, sive po- tius Isaiæ Dominus hunc in modum locutus est: Sume tibi chartæ segmentum. Quo quidem usitatum hominibus scribendi morem ac rationem expressit: quo pertinet illud e psalmio cxxxvir: In libro tuo omnes scribentur, dies formabuntur, et nemo in eis¹. Nam cum libro uterum comparavit. Propterea : Imperfectum, ait, meum viderunt oculi tui³: boc est, Proseminatum me antequam fingerer cognosti : imo etiam antequam proseminatus forem. XXXI. Sed Hebraica vox expressius quiddam somat. Pro eo enim quod legimus : Imperfectum, habent illi, Golme, quod idem est atque alica, sive granum similæ, quod videlicet nondum in pauem coaluit, ac subactum est, sed e contuso fru- menti grano velut medulla quædam crassior, ac minuti calculi instar est. Sic igitur ca voce idipsum quod in semine bomiuis inest simillimum accura- Lius exprimere voluit, cum dixit : Imperfectum, il est informe jain tum ex utero, imo ante uterum, viderunt oculi tui. Novit enim omnia Deus antequam Gant, ut est scriptum . Ac libri, segmentive no- mine maternus uterus indicatur. Neque vero ita locutus est: Sume tibi librum, vel Sume tibi char- tam : verum tomum, hoc est segmentum, propter illam, quæ in consuetudine hominum apparet, si- militudinem. Sed addidit, chartæ, ut illam in utero velut scribendi vim declararet. Postremo, novæ, subjecit, ob recentem inviolatumque castitatis in Virgine florem. Magna quippe coram Deo pariter et hominibus Maria Virgo exstitit. Quis enim non cam magnam prædicet, quæ illum qui capi nullo potest, ceperit, eum, inquam, qui calo terra- que contineri nequit? Qui ejusmodi cum esset, sponte sua ac voluntate, non necessitate compre- bendi se passus est. Ergo magnum illud volumen B • C est ac recens. Magnum, ob miraculum : recens, D quia virgo fuit. Deinde : Scribe, inquit, in co stylo hominis. Non dicit : Scribet, in eo quis· piam hominis stylo; neque, Scribet in eo homo, ne quam inde Ebion occasionem arriperet. Nam si ita dixisset, Scribet in eo homo, colligere ex eo posset, salorem fuisse Josephum, Christumque vi- Gen. xlix, 4. 'Psal. cxxxVIII, 16. • ibid. hanc Hebraica vocis notionem acceperit magi- stris est 2, ut ait Kimchius. Item vaś nondum perfectum. Unde et per translationem D 'N' DTX7, lomo sa- pientiae inanis, ac fatuus. Radix ipsa glomerare, et in massam redigere significat. Quo sensu obru pro mas- • Dan. Xill, 42. sa incondita : unde Latina vox glonus. Sed pro atque alicae, simileve grano nunquam legi. nologiam adhibuerit Epiphanius, equidem nescio. Eusebius vero ab anno Achaz ix, in quem vatici– nium illud conjicit noster, ad Natalem Christi an- nos colligit 748; nam nonus Achaz ascribitur anno 1268, Natalis Christi 2015, intervallum anui 748. (48) Τὸ ἀκατέργαστον γὰρ τολμή. Mirum unde (49) Τῷ δὲ Ἡσαΐᾳ πρὸ ἑπτακοσίων. Quam chrom

Β - ἡ ἀλήθεια, ὅτι οὐδεὶς ἡδύνατο πρὸ ἑπτακοσίων πεν- τηκοντατριῶν ἐτῶν σπεῖραι τὸν μέλλοντα γεννᾶσθαι. Αρα οὖν μάτην λέγει τῷ Προφήτῃ, Γράψον; Ουχί ἀλλὰ ἵνα δείξῃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ἐν τῷ προφήτῃ αὐτὸ ἐνεργητικὸν γενόμενον τῆς συλλήψεως τῆς ἐν- σάρκου Χριστοῦ παρουσίας ἐν ἀληθείᾳ. Πνεῦμα γὰρ ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ, φησὶν ὁ ἄγγελος Γαβριήλ τῇ Μαρίᾳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τὸ δὲ, γραφίδι ἀνθρώπο τουτέστιν εἰκόνι ἀνθρώπου. Ανθρωπος δὲ Χριστ Ἰησοῦς, μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ἐπειδὴ ἄνωθεν ἦλθε Θεός Λόγος, ἐκ Μαρίας δὲ ἄνθρωπος, οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρὸς γεγεννημένος. Καὶ διὰ τοῦτο εὐθύς φησιν ὁ Προφήτης· Καὶ εἰσῆλθε πρὸς τὴν προφῆ τιν, ἵνα δείξῃ προφῆτιν τὴν Μαρίαν (50), καὶ οὐχί τὴν γυναῖκα "Αχαζ, ὥς τινες πλανῶνται, διὰ τὸν Εζεκίαν εἰρῆσθαι. Ηδη γὰρ ὁ Εζεκίας ἕνδεκα ἔτη εἶχε γεγεννημένος. Τῷ γὰρ ἐνάτῳ ἔτει (51) τῆς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ βασιλείας τὸ ῥῆμα προεφητεύετο· ὅτι Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει. Καὶ μετὰ τὸ ἀπο- θανεῖν τὸν ᾿Αχαζ βασιλεύσαντα δεκατέσσαρα ἔτη, καὶ τελευτήσαντα, εὐθύς φησιν ἡ Γραφή· Καὶ ἐβασίλευ σεν Εζεκίας, καὶ ἦν εἴκοσι ἐτῶν ἐν τῷ βασιλεύειν αὐτόν. Πῶς οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τεσσαρακαίδεκα ἔτη αὐτοῦ βασιλεύσαντος, προφη- τευομένου τοῦ ἐκ Παρθένου γενομένου Εμμανουήλ, Εζεκίας γεννηθήσεται, ὁ εἴκοσιν ἐτῶν βασιλεύσας μετὰ τὸν αὐτοῦ πατέρα; καὶ οὐχὶ μᾶλλον φανήσεται τοῖς συνετοῖς, ὅτι ἤδη ὑπῆρχε γεννηθείς, ὅτε ὁ προ- φήτης προεφήτευε τὸ ῥῆμα ἐπὶ τῆς τοῦ ᾿Αχαζ, πα τρὸς τοῦ Ἐζεκίου, βασιλείας; μάλιστα οὐδὲ προ φήτιδος οὔσης τῆς τοῦ Αχαζ γυναικὸς, ὡς παντί τῳ δηλόν ἐστι. Μαρία δέ ἐστιν ἡ εἰποῦσα καὶ προφητεύ- σασα, ὅτι Ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαὶ τῆς γῆς. Πρὸς ἦν εἰσῆλθε Γαβριήλ, καὶ εὐηγγελίσατο, ὡς τὸ Πνεῦμα ἐλεύσεται ἐν αὐτῇ ', τὸ ἐν Ησαΐα λαλῆσαν· καὶ γεννήσει υἱὸν, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, διά Πνεύματος ἁγίου, καὶ οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρός, ὡς οὗτοι ἀφραίνοντες καὶ σφαλλόμενοι βλασφημοῦσιν. Εt γρ. ἐπ' αὐτήν. * ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. A rili ex semine procreatum. Verum Isaiae ante DccL!!! C plus minus annos dixit: Scribe, ut ex toto illo tem- poris intervallo de rei veritate constaret; quod ne- mo ante hos annos dccliii eum qui nasciturus erat satu propagare posset. Num igitur frustra Prophetæ dixit : Scribe? Minime vero. Sed ut ille idem, qui propheta inerat, Spiritus sanctus estenderet, gene- lionis se Christi, quatenus carne constabat, vere actorem et efficientem esse. Spiritus enim san- ctus superveniet in te, ait Mariæ Gabriel angelus ³, etc. Jam quod subjicit Isaias stylo hominis, ad hominis similitudinem adumbrandam pertinet. Si- quidem homo Christus Jesus est, mediator Dei et hominum, quandoquidem Deus Verbum e caelo descendit; atque ex Maria natus est homo, non ex humano salu productus. Proindeque statim Propheta subjecit: Et ingressus est ad prophetissam ut prophetissam Mariam esse monstraret, non Achat uxorem, de qua nonnulli dictum illud propter Eze- chiam falso suspicantur. Quo enim illa tempore pronuntiata sunt, xi jam annos natus crat Ezechias. Nam 1x imperii patris ejus anno vaticinium illud editum fuit: Ecce virgo concipiet Ac mortuo de- mum Achazo, postquam annos xiv regnavit, mox Scriptura prodit : regnavi: Ezechias, eratque xx Et annorum cum regnare cœpisset *. Qui igitur consen- taneum est, ut, cum regnante adhuc illius patre, qui annis xiv imperavit, de Emmanuele ex virgine nascituro propheta responsum illud cecinerit, Eze- chiam oriundum esse prædixerit, qui xx annos na- tus parentis imperio successit? Nonne prudens quisque potius facile perspiciet tum illum natum fuisse, cum ita propheta vaticinaretur,. Achazo re- gnante, qui Ezechiæ regis pater fuit? Præsertiın cum ne prophetissa quidem Achazi conjux fuerit, de quo dubitare nemo potest. Ejusmodi vero Maria Virgo fuit, quæ cœleste illud oraculum protulit : Ex hoc nunc beatam me dicent omnes generationes terræ ³. Ad quam ingressus Gabriel ſelicem hunc ei nuntium attulit; fore ut in eam se Spiritus insinuaret, qui per Isaiam locutus, ac filium pareret, Dominum nostrum Jesum Christum, qui de Spiritu sancto, non ex virili semine progenitus est, ut amentes illi ac fanatici per summam blasphemiam prædicant. Luc. 1, 35. Tim. 13, 5. * IV Reg. xviii, 2. * Luc. 1, 48. utputa Aben Ezra, et David Kim. in hunc locum, prophetissam illam Isaiæ uxorem interpretantur, quæ, quod prophetam virum habuerit, prophetissa nuncupetur. Hieron. partim per prophetissam Spi- ritum sanctum, partim B. Virginem intelligit, quod et Basilius, aliique sequuntur. sus et rationem temporum, et Scripturam com- missa sunt, sive librariorum vitio, sive auctore ipso aliud agente. Isaiæ vaticinium illud anno ix Achaz editum fuisse putat. Eumdem porro annos regnasse xiv, ac tum Ezechiam, cum Isaias vatici - natus est, annos xt habuisse. Quod si verum est, bimulum fuisse oportet Ezechiam, cum pater ipsius regnum cœpit. Atqui ut is xtv duntaxat annos re- gnaverit, non plus xvi annis habuit Ezechias, quem tamen xx annos natum, cum regirare coepit, fuisse paulo post scribit. Revera autem xxv habuit, IV Reg. xviii, et II_Par. xxix. Quare postremum illud manifeste cum Scriptura pugnat. Ut et illud quod asserit Achaz annos regnasse xiv, cui xvi Scriptura tribuit, IV Reg. cap. xvi, 2. Neque vero minus cz- tera falsa sunt. Hoc enim oraculum, quod Isaiæ vn legitur : Ecce virgo concipiel, etc., sub illud tem- pus pronuntiatum est, quo Rasin rex Syriæ, et Phacee filius Romeliæ rex Israel adversus Achaz exercitum duxerunt. Jam vero Achaz anno Phacee xvii_regnare coepit, IV Reg. xv, 2. Igitur mortuus est Phacee anno Achaz iv; qui Joatham xx, cap. xv, dicitur, hoc est ab exordio regni Joathan : qui an- nis xvi regnavit, eod. cap. comm. 33. Paulo vero post vaticinium illud, Teglathphalasar Assyriorum rex, cujus opem Achaz imploraverat, vastata Syria Rasin interfecit, cap. xvi. Diu itaque ante 1x Achaz illud ab Isaia prædictum est; atque, uti credibile est, sub illius exordium, aut saltem uno alterov post anno. (50) Ινα δείξῃ τὴν Μαρίαν. Hebræei quidam, D (51) Τῷ γὰρ ἐνάτῳ ἔτει. Multa hoc loco adver-

Β - ἡ ἀλήθεια, ὅτι οὐδεὶς ἡδύνατο πρὸ ἑπτακοσίων πεν- τηκοντατριῶν ἐτῶν σπεῖραι τὸν μέλλοντα γεννᾶσθαι. Αρα οὖν μάτην λέγει τῷ Προφήτῃ, Γράψον; Ουχί ἀλλὰ ἵνα δείξῃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ἐν τῷ προφήτῃ αὐτὸ ἐνεργητικὸν γενόμενον τῆς συλλήψεως τῆς ἐν- σάρκου Χριστοῦ παρουσίας ἐν ἀληθείᾳ. Πνεῦμα γὰρ ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ, φησὶν ὁ ἄγγελος Γαβριήλ τῇ Μαρίᾳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τὸ δὲ, γραφίδι ἀνθρώπο τουτέστιν εἰκόνι ἀνθρώπου. Ανθρωπος δὲ Χριστ Ἰησοῦς, μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ἐπειδὴ ἄνωθεν ἦλθε Θεός Λόγος, ἐκ Μαρίας δὲ ἄνθρωπος, οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρὸς γεγεννημένος. Καὶ διὰ τοῦτο εὐθύς φησιν ὁ Προφήτης· Καὶ εἰσῆλθε πρὸς τὴν προφῆ τιν, ἵνα δείξῃ προφῆτιν τὴν Μαρίαν (50), καὶ οὐχί τὴν γυναῖκα "Αχαζ, ὥς τινες πλανῶνται, διὰ τὸν Εζεκίαν εἰρῆσθαι. Ηδη γὰρ ὁ Εζεκίας ἕνδεκα ἔτη εἶχε γεγεννημένος. Τῷ γὰρ ἐνάτῳ ἔτει (51) τῆς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ βασιλείας τὸ ῥῆμα προεφητεύετο· ὅτι Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει. Καὶ μετὰ τὸ ἀπο- θανεῖν τὸν ᾿Αχαζ βασιλεύσαντα δεκατέσσαρα ἔτη, καὶ τελευτήσαντα, εὐθύς φησιν ἡ Γραφή· Καὶ ἐβασίλευ σεν Εζεκίας, καὶ ἦν εἴκοσι ἐτῶν ἐν τῷ βασιλεύειν αὐτόν. Πῶς οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τεσσαρακαίδεκα ἔτη αὐτοῦ βασιλεύσαντος, προφη- τευομένου τοῦ ἐκ Παρθένου γενομένου Εμμανουήλ, Εζεκίας γεννηθήσεται, ὁ εἴκοσιν ἐτῶν βασιλεύσας μετὰ τὸν αὐτοῦ πατέρα; καὶ οὐχὶ μᾶλλον φανήσεται τοῖς συνετοῖς, ὅτι ἤδη ὑπῆρχε γεννηθείς, ὅτε ὁ προ- φήτης προεφήτευε τὸ ῥῆμα ἐπὶ τῆς τοῦ ᾿Αχαζ, πα τρὸς τοῦ Ἐζεκίου, βασιλείας; μάλιστα οὐδὲ προ φήτιδος οὔσης τῆς τοῦ Αχαζ γυναικὸς, ὡς παντί τῳ δηλόν ἐστι. Μαρία δέ ἐστιν ἡ εἰποῦσα καὶ προφητεύ- σασα, ὅτι Ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαὶ τῆς γῆς. Πρὸς ἦν εἰσῆλθε Γαβριήλ, καὶ εὐηγγελίσατο, ὡς τὸ Πνεῦμα ἐλεύσεται ἐν αὐτῇ ', τὸ ἐν Ησαΐα λαλῆσαν· καὶ γεννήσει υἱὸν, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, διά Πνεύματος ἁγίου, καὶ οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρός, ὡς οὗτοι ἀφραίνοντες καὶ σφαλλόμενοι βλασφημοῦσιν. Εt γρ. ἐπ' αὐτήν. * ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. A rili ex semine procreatum. Verum Isaiae ante DccL!!! C plus minus annos dixit: Scribe, ut ex toto illo tem- poris intervallo de rei veritate constaret; quod ne- mo ante hos annos dccliii eum qui nasciturus erat satu propagare posset. Num igitur frustra Prophetæ dixit : Scribe? Minime vero. Sed ut ille idem, qui propheta inerat, Spiritus sanctus estenderet, gene- lionis se Christi, quatenus carne constabat, vere actorem et efficientem esse. Spiritus enim san- ctus superveniet in te, ait Mariæ Gabriel angelus ³, etc. Jam quod subjicit Isaias stylo hominis, ad hominis similitudinem adumbrandam pertinet. Si- quidem homo Christus Jesus est, mediator Dei et hominum, quandoquidem Deus Verbum e caelo descendit; atque ex Maria natus est homo, non ex humano salu productus. Proindeque statim Propheta subjecit: Et ingressus est ad prophetissam ut prophetissam Mariam esse monstraret, non Achat uxorem, de qua nonnulli dictum illud propter Eze- chiam falso suspicantur. Quo enim illa tempore pronuntiata sunt, xi jam annos natus crat Ezechias. Nam 1x imperii patris ejus anno vaticinium illud editum fuit: Ecce virgo concipiet Ac mortuo de- mum Achazo, postquam annos xiv regnavit, mox Scriptura prodit : regnavi: Ezechias, eratque xx Et annorum cum regnare cœpisset *. Qui igitur consen- taneum est, ut, cum regnante adhuc illius patre, qui annis xiv imperavit, de Emmanuele ex virgine nascituro propheta responsum illud cecinerit, Eze- chiam oriundum esse prædixerit, qui xx annos na- tus parentis imperio successit? Nonne prudens quisque potius facile perspiciet tum illum natum fuisse, cum ita propheta vaticinaretur,. Achazo re- gnante, qui Ezechiæ regis pater fuit? Præsertiın cum ne prophetissa quidem Achazi conjux fuerit, de quo dubitare nemo potest. Ejusmodi vero Maria Virgo fuit, quæ cœleste illud oraculum protulit : Ex hoc nunc beatam me dicent omnes generationes terræ ³. Ad quam ingressus Gabriel ſelicem hunc ei nuntium attulit; fore ut in eam se Spiritus insinuaret, qui per Isaiam locutus, ac filium pareret, Dominum nostrum Jesum Christum, qui de Spiritu sancto, non ex virili semine progenitus est, ut amentes illi ac fanatici per summam blasphemiam prædicant. Luc. 1, 35. Tim. 13, 5. * IV Reg. xviii, 2. * Luc. 1, 48. utputa Aben Ezra, et David Kim. in hunc locum, prophetissam illam Isaiæ uxorem interpretantur, quæ, quod prophetam virum habuerit, prophetissa nuncupetur. Hieron. partim per prophetissam Spi- ritum sanctum, partim B. Virginem intelligit, quod et Basilius, aliique sequuntur. sus et rationem temporum, et Scripturam com- missa sunt, sive librariorum vitio, sive auctore ipso aliud agente. Isaiæ vaticinium illud anno ix Achaz editum fuisse putat. Eumdem porro annos regnasse xiv, ac tum Ezechiam, cum Isaias vatici - natus est, annos xt habuisse. Quod si verum est, bimulum fuisse oportet Ezechiam, cum pater ipsius regnum cœpit. Atqui ut is xtv duntaxat annos re- gnaverit, non plus xvi annis habuit Ezechias, quem tamen xx annos natum, cum regirare coepit, fuisse paulo post scribit. Revera autem xxv habuit, IV Reg. xviii, et II_Par. xxix. Quare postremum illud manifeste cum Scriptura pugnat. Ut et illud quod asserit Achaz annos regnasse xiv, cui xvi Scriptura tribuit, IV Reg. cap. xvi, 2. Neque vero minus cz- tera falsa sunt. Hoc enim oraculum, quod Isaiæ vn legitur : Ecce virgo concipiel, etc., sub illud tem- pus pronuntiatum est, quo Rasin rex Syriæ, et Phacee filius Romeliæ rex Israel adversus Achaz exercitum duxerunt. Jam vero Achaz anno Phacee xvii_regnare coepit, IV Reg. xv, 2. Igitur mortuus est Phacee anno Achaz iv; qui Joatham xx, cap. xv, dicitur, hoc est ab exordio regni Joathan : qui an- nis xvi regnavit, eod. cap. comm. 33. Paulo vero post vaticinium illud, Teglathphalasar Assyriorum rex, cujus opem Achaz imploraverat, vastata Syria Rasin interfecit, cap. xvi. Diu itaque ante 1x Achaz illud ab Isaia prædictum est; atque, uti credibile est, sub illius exordium, aut saltem uno alterov post anno. (50) Ινα δείξῃ τὴν Μαρίαν. Hebræei quidam, D (51) Τῷ γὰρ ἐνάτῳ ἔτει. Multa hoc loco adver-

Β - ἡ ἀλήθεια, ὅτι οὐδεὶς ἡδύνατο πρὸ ἑπτακοσίων πεν- τηκοντατριῶν ἐτῶν σπεῖραι τὸν μέλλοντα γεννᾶσθαι. Αρα οὖν μάτην λέγει τῷ Προφήτῃ, Γράψον; Ουχί ἀλλὰ ἵνα δείξῃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ἐν τῷ προφήτῃ αὐτὸ ἐνεργητικὸν γενόμενον τῆς συλλήψεως τῆς ἐν- σάρκου Χριστοῦ παρουσίας ἐν ἀληθείᾳ. Πνεῦμα γὰρ ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ, φησὶν ὁ ἄγγελος Γαβριήλ τῇ Μαρίᾳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τὸ δὲ, γραφίδι ἀνθρώπο τουτέστιν εἰκόνι ἀνθρώπου. Ανθρωπος δὲ Χριστ Ἰησοῦς, μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ἐπειδὴ ἄνωθεν ἦλθε Θεός Λόγος, ἐκ Μαρίας δὲ ἄνθρωπος, οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρὸς γεγεννημένος. Καὶ διὰ τοῦτο εὐθύς φησιν ὁ Προφήτης· Καὶ εἰσῆλθε πρὸς τὴν προφῆ τιν, ἵνα δείξῃ προφῆτιν τὴν Μαρίαν (50), καὶ οὐχί τὴν γυναῖκα "Αχαζ, ὥς τινες πλανῶνται, διὰ τὸν Εζεκίαν εἰρῆσθαι. Ηδη γὰρ ὁ Εζεκίας ἕνδεκα ἔτη εἶχε γεγεννημένος. Τῷ γὰρ ἐνάτῳ ἔτει (51) τῆς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ βασιλείας τὸ ῥῆμα προεφητεύετο· ὅτι Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει. Καὶ μετὰ τὸ ἀπο- θανεῖν τὸν ᾿Αχαζ βασιλεύσαντα δεκατέσσαρα ἔτη, καὶ τελευτήσαντα, εὐθύς φησιν ἡ Γραφή· Καὶ ἐβασίλευ σεν Εζεκίας, καὶ ἦν εἴκοσι ἐτῶν ἐν τῷ βασιλεύειν αὐτόν. Πῶς οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τεσσαρακαίδεκα ἔτη αὐτοῦ βασιλεύσαντος, προφη- τευομένου τοῦ ἐκ Παρθένου γενομένου Εμμανουήλ, Εζεκίας γεννηθήσεται, ὁ εἴκοσιν ἐτῶν βασιλεύσας μετὰ τὸν αὐτοῦ πατέρα; καὶ οὐχὶ μᾶλλον φανήσεται τοῖς συνετοῖς, ὅτι ἤδη ὑπῆρχε γεννηθείς, ὅτε ὁ προ- φήτης προεφήτευε τὸ ῥῆμα ἐπὶ τῆς τοῦ ᾿Αχαζ, πα τρὸς τοῦ Ἐζεκίου, βασιλείας; μάλιστα οὐδὲ προ φήτιδος οὔσης τῆς τοῦ Αχαζ γυναικὸς, ὡς παντί τῳ δηλόν ἐστι. Μαρία δέ ἐστιν ἡ εἰποῦσα καὶ προφητεύ- σασα, ὅτι Ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαὶ τῆς γῆς. Πρὸς ἦν εἰσῆλθε Γαβριήλ, καὶ εὐηγγελίσατο, ὡς τὸ Πνεῦμα ἐλεύσεται ἐν αὐτῇ ', τὸ ἐν Ησαΐα λαλῆσαν· καὶ γεννήσει υἱὸν, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, διά Πνεύματος ἁγίου, καὶ οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρός, ὡς οὗτοι ἀφραίνοντες καὶ σφαλλόμενοι βλασφημοῦσιν. Εt γρ. ἐπ' αὐτήν. * ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. A rili ex semine procreatum. Verum Isaiae ante DccL!!! C plus minus annos dixit: Scribe, ut ex toto illo tem- poris intervallo de rei veritate constaret; quod ne- mo ante hos annos dccliii eum qui nasciturus erat satu propagare posset. Num igitur frustra Prophetæ dixit : Scribe? Minime vero. Sed ut ille idem, qui propheta inerat, Spiritus sanctus estenderet, gene- lionis se Christi, quatenus carne constabat, vere actorem et efficientem esse. Spiritus enim san- ctus superveniet in te, ait Mariæ Gabriel angelus ³, etc. Jam quod subjicit Isaias stylo hominis, ad hominis similitudinem adumbrandam pertinet. Si- quidem homo Christus Jesus est, mediator Dei et hominum, quandoquidem Deus Verbum e caelo descendit; atque ex Maria natus est homo, non ex humano salu productus. Proindeque statim Propheta subjecit: Et ingressus est ad prophetissam ut prophetissam Mariam esse monstraret, non Achat uxorem, de qua nonnulli dictum illud propter Eze- chiam falso suspicantur. Quo enim illa tempore pronuntiata sunt, xi jam annos natus crat Ezechias. Nam 1x imperii patris ejus anno vaticinium illud editum fuit: Ecce virgo concipiet Ac mortuo de- mum Achazo, postquam annos xiv regnavit, mox Scriptura prodit : regnavi: Ezechias, eratque xx Et annorum cum regnare cœpisset *. Qui igitur consen- taneum est, ut, cum regnante adhuc illius patre, qui annis xiv imperavit, de Emmanuele ex virgine nascituro propheta responsum illud cecinerit, Eze- chiam oriundum esse prædixerit, qui xx annos na- tus parentis imperio successit? Nonne prudens quisque potius facile perspiciet tum illum natum fuisse, cum ita propheta vaticinaretur,. Achazo re- gnante, qui Ezechiæ regis pater fuit? Præsertiın cum ne prophetissa quidem Achazi conjux fuerit, de quo dubitare nemo potest. Ejusmodi vero Maria Virgo fuit, quæ cœleste illud oraculum protulit : Ex hoc nunc beatam me dicent omnes generationes terræ ³. Ad quam ingressus Gabriel ſelicem hunc ei nuntium attulit; fore ut in eam se Spiritus insinuaret, qui per Isaiam locutus, ac filium pareret, Dominum nostrum Jesum Christum, qui de Spiritu sancto, non ex virili semine progenitus est, ut amentes illi ac fanatici per summam blasphemiam prædicant. Luc. 1, 35. Tim. 13, 5. * IV Reg. xviii, 2. * Luc. 1, 48. utputa Aben Ezra, et David Kim. in hunc locum, prophetissam illam Isaiæ uxorem interpretantur, quæ, quod prophetam virum habuerit, prophetissa nuncupetur. Hieron. partim per prophetissam Spi- ritum sanctum, partim B. Virginem intelligit, quod et Basilius, aliique sequuntur. sus et rationem temporum, et Scripturam com- missa sunt, sive librariorum vitio, sive auctore ipso aliud agente. Isaiæ vaticinium illud anno ix Achaz editum fuisse putat. Eumdem porro annos regnasse xiv, ac tum Ezechiam, cum Isaias vatici - natus est, annos xt habuisse. Quod si verum est, bimulum fuisse oportet Ezechiam, cum pater ipsius regnum cœpit. Atqui ut is xtv duntaxat annos re- gnaverit, non plus xvi annis habuit Ezechias, quem tamen xx annos natum, cum regirare coepit, fuisse paulo post scribit. Revera autem xxv habuit, IV Reg. xviii, et II_Par. xxix. Quare postremum illud manifeste cum Scriptura pugnat. Ut et illud quod asserit Achaz annos regnasse xiv, cui xvi Scriptura tribuit, IV Reg. cap. xvi, 2. Neque vero minus cz- tera falsa sunt. Hoc enim oraculum, quod Isaiæ vn legitur : Ecce virgo concipiel, etc., sub illud tem- pus pronuntiatum est, quo Rasin rex Syriæ, et Phacee filius Romeliæ rex Israel adversus Achaz exercitum duxerunt. Jam vero Achaz anno Phacee xvii_regnare coepit, IV Reg. xv, 2. Igitur mortuus est Phacee anno Achaz iv; qui Joatham xx, cap. xv, dicitur, hoc est ab exordio regni Joathan : qui an- nis xvi regnavit, eod. cap. comm. 33. Paulo vero post vaticinium illud, Teglathphalasar Assyriorum rex, cujus opem Achaz imploraverat, vastata Syria Rasin interfecit, cap. xvi. Diu itaque ante 1x Achaz illud ab Isaia prædictum est; atque, uti credibile est, sub illius exordium, aut saltem uno alterov post anno. (50) Ινα δείξῃ τὴν Μαρίαν. Hebræei quidam, D (51) Τῷ γὰρ ἐνάτῳ ἔτει. Multa hoc loco adver-

ΛΒ'. Ἐλήλεγκται δὲ τοῦ ματαιόφρονος καὶ ὁ ταῦ βατισμὸς καὶ ἡ περιτομή, καὶ οἱ καθ᾿ ἡμέραν βα πτισμοὶ ὑπ' αὐτοῦ γινόμενοι. Ἐν γὰρ Σαββάτῳ φιλο τιμεῖται τὰ πλεῖστα θεραπεύειν Ἰησοῦς· καὶ οὐ μόν νον ὅτι θεραπεύει, ἀλλὰ καὶ κατὰ δύο τρόπους ἰᾶται. Παραγγέλλει γὰρ τοῖς ἰατρευθεῖσιν ἐν τῷ Σαββάτῳ αἴρειν τὸν κράββατον, καὶ βαδίζειν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν Σαββάτῳ πηλὸν φυράσας ἐπέθηκε ταῖς τοῦ τυφλοῦ ὀφθαλμοῖς. Εργον δέ ἐστι πηλὸν φυρᾶσαι. "Οθεν γνόντες οἱ ἀπόστολοι, ὅτι λέλυται τὸ Σάββατον ἀπὸ τῆς αὐτοῦ ἅμα αὐτοῖς συνδιατριβῆς καὶ διδασκαλίας, τέλλουσι στάχυας Σαββάτῳ, καὶ ψώχουσι, καὶ ἐσθίου σιν. *Ην δὲ Σάββατον δευτερόπρωτον (52), ὡς ἔχει τὸ Σάββατον δευτερόπρωτον· Δευτερόπρωτον εἴρηται, ἐπειδὴ δεύτερον μὲν ἦν τοῦ Πάσχα, πρῶτον δὲ τῶν ᾿Αζύμων· ἑσπέρας γὰρ θύοντες τὸ Πάσχα, τῇ ἑξῆς τὴν τῶν ᾿Αζύμων ἐπανη γύριζον ἑορτὴν, ἣν καὶ δευτερόπρωτον εκάλουν διά τὸ, ὡς ἔφην, δευτέραν μὲν εἶναι τοῦ Πάσχα, πρώτην δὲ τῶν Ἀζύμων. Σάββατα σαββάτων. αὐτοῖς ἡ καὶ ἡ πανήγυρις τῷ Σαββάτῳ συνέπιπτε, Σάββατα σαββάτων ἐκαλεῖτο. εἰ καὶ †. Σαββάτῳ εἴρηται, μὴ θαυμάσης. Σάββατον γὰρ πά σαν ἑορτὴν καλοῦσι, καὶ διὰ τοῦτ᾽ εἴρηται, Σαββατα σαββάτων, ἐπειδὴ ἔσθ' ὅτε, ἢ ἡ ἀρχὴ τῆς πανηγύ ρέως, ἢ τὸ τέλος συνέπιπτε τῷ τῆς ἑβδομάδος Σαν δευτερόπρωτον; "Οταν διπλῆ ἡ ἀργία ἡ καὶ τοῦ Σαββάτου του Κυρίου, καὶ ἑτέρας ἑορτῆς διαδέχο μένης. Σάββατον γὰρ ἑκάστην ἀργίαν καλοῦσι. δευτερόπρωτον δευτερόπρωτον δευτερόπρωτον S. EPIPHANIE XXXII. Non minus ineptissimi hominis Sabbati A ille cultus, ac circumcisio, ususque baptismi quoti- dianus refellitur. Etenim id potissimum studuisse Christus videtur, ut ipsis Sabbati diebus plerosque curaret ægrotos'; neque curavit solum, sed duplici id ratione perfecit. Nam quos Sabbati die sanave- rat, grabatum iis tollere atque ambulare jussit. Quinetiam eodem die lutum macerans, cæci oculis illinit. Atqui opus quoddam est illa luti tempera- tio. Unde etiam apostoli cum ex ejus convictu dis- ciplinaque abrogatam esse Sabbati legem hand ignorarent, vulsas per Sabbatum spicas atterunt, ac vescuntur ³. Erat autem tum secundo primum • Joan. V, 1. • Joan. 1x, 6, Luc. VI, 1. quaestio est, quid sit de qua sanctorum PP. varie sunt, ac discrepantes sententiæ: sed in primis Isidori Pelusiota epist.110, lib. 11, Chrysostomi Homil. in Matth. et Epi- phanii cum hoc loco, tum hæresi Li, num. 31. Quo- rum quidem opiniones utcunque cum rei veritate consentaneæ sunt, ab recentioribus quibusdam pa- rum fideliter expressæ sunt. Nam ut ab Isidoro ex- ordiar, in Annalibus ecclesiast. anno Christi 32, num. Isidori hæc refertur, approbaturque sen- tentia : Lá66atov deutspónputov illam fuisse diem, quæ post primam Azymiorum mox sequitur; sicque dictum Sabbatum secundoprimum, seu sabbatum ex Sabbato; adhuc insuper, quod eadem dies incidis- set in Sabbatum hebdomadarium, duorum festoru.n conjunctione dictum esse Sabbatum sabbatorum. Subj cit deinde, eamdem esse et Epiphanii senten- tiam : imo et Suidæ, dùm ait fuisse eam diem se- cundam Paschatis, quam tamen nominat primam Azymorum. Sed in iis verbis duo sunt ex Isidoro contra Isidori mentem, et orationem allata. Alte- rum: Sabbatum secundoprimum diem illam ap- pellari, quæ post primam Azyn:orum mox sequi- iur. Isidorus enim perspicue primam ipsam Azy- morum diem Sabbatum ait esse sapómprov quod Sabbatum ideo vocatur, quia Judzei festa Ounia Sabbati nomine complecti solent. Asutspó- putov vero propterea dicitur, quod secunda sit a Paschate, et Azymorum prima. Isidori verba sunt ; Manifeste primam ipsam Azymo- rum diem deutspoπpotov nominat, eam videlicet, sub cujus priorem vesperam immolatum est Pascha, non ab illa secundam ac proximam. Isidori verba suo more Suidas exscripsit. Alterum, quod ab Isi- D dori sententia abhorrerè dixi, illud est : Quod in eamdem diem Sabbatum legitimum, et heb oma- darium incidisset, ob id Sabbatum sabbatorum ap- pellatum fuisse. Sed ejusmodi nihil ab Isidoro di- ritur. Hoc unum, ut rationemn redderet, cur Sab- batum prima illa dies Azymorum nuncupetur; subjunxit: Sabbatum a Judæis festum omnem diem vocari; indeque loquendi genus illud ma - 1.1550, quoniam accidebat in- terdum, ut alicujus festi principium, aut finis in hebdomadarium Sabbatum incideret: quemadmo- dum apud Christianos Natalis Christi, hoc est Epiphania, in Dominicum incurrit. Outw xal map' Corrigendum Quare non eo anno, quem Lucas commemorat, concursum illum incidisse scribit Isidoras; sed tur. Isidori locus necessario ascribendus est. Ei Gáz. Nec minus hallucinatus est Scal., qui lib. m Isag. canon., Isidorum refert Sabbatum devspó- pwtoy opinari tertiam esse Azymorum diem. Năm diserte primam Azymorum definit Isido. us: secun- dam vero offerendo novarum frugum manipulo. constituit, quam tertiam a Paschate vocat,” ufi primam Azymorum, quam et devtspompov nomi- nat, secundam. Si quidem Paschatis primam diem totam ipsam Parascevem appellat, cujus ad vespe- ram agnus immolabatur. Proxima est Chrysostomi sententia. Hic homil. in Matth.: Tí ¿é kotɩ, in- quit, Μal- C donatus ad Matth. xu Chrysostomu.u existimasse scribit : Sabbatum secundoprimum esse, quod pro- xime sequeretur festum aliquod, quod in feriam vu incidisset. Verum econtrario Sabbatum illud esse ceuset Chrysostomus, quod festum aliud antecedit, id quod Græca illa demonstrant, xxl érépas EoptỶS Sizdeyouévre. Quanquam Theoph. ad Luc. cap. vi Chrysostomi sententiam codem, quo Maidonatus, modo intellexisse videtur, si, nti solet, Chrysosto- mum secutus est. Tertius est Epiphanius noster; quem eodem loco Maldonatus asserit Sabbatum statuisse vult diem Azymorum. Sedl hoc quidem loco longe aliud docct Epiphanius. Etenim Sabbatum illud, quod ab Azymorum prima die proximum est, Sabbatum dici putat. At hæresì LI, num. 31, aliter statuit, tametsi perobscure loquitur. Ibi enim cum duplex Sabbati genus esse dixisset, alterum heb omadarium, et antiquum, quod putov vocat: alterum legitimum ; sive festivum, quod deúspov putat, cujusmodi Azymorum dies fuit, paulo post addit despov illud in septem revolutum app llari prov. Ubi nescias utrum Azymorum vn diem Sabbatum esse definiat, an festum ip-um Pentecostes, quod et Maldonatus cæteris omnibus præfert; de quo suo loco dicemus. Jam vero nullus proprie Azymorum dies vi fuit; cum celebris ipsa intra septenos dies steterit, ut ex Levit. xxi, et Exod. XII constat. Nisi forte, uti Paschatis octo dies interdum nume- rari solent, eo quod Parasceve ipsa, cujus, sub vesperam agnus immolatur, primus Paschatis dies habetur, quod ex Isidoro supra monuimus; sic etiam Azymorum prima dies eadem illa Parasceve censeatur. Qua ratione Joseph. lib. Orig., cap_v, Azymorum festum diebus vin celebrari dixit. Illud Malonati satis mirari non possum, quod de eadem quæstione ex sua opinione illo in loco disserit. Re- (52) Hr dè Záb¤ator devrεpdлpuror. Vetus illa B alias potuisse, cum Sabbata sabbatorum vocaren-

ΛΒ'. Ἐλήλεγκται δὲ τοῦ ματαιόφρονος καὶ ὁ ταῦ βατισμὸς καὶ ἡ περιτομή, καὶ οἱ καθ᾿ ἡμέραν βα πτισμοὶ ὑπ' αὐτοῦ γινόμενοι. Ἐν γὰρ Σαββάτῳ φιλο τιμεῖται τὰ πλεῖστα θεραπεύειν Ἰησοῦς· καὶ οὐ μόν νον ὅτι θεραπεύει, ἀλλὰ καὶ κατὰ δύο τρόπους ἰᾶται. Παραγγέλλει γὰρ τοῖς ἰατρευθεῖσιν ἐν τῷ Σαββάτῳ αἴρειν τὸν κράββατον, καὶ βαδίζειν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν Σαββάτῳ πηλὸν φυράσας ἐπέθηκε ταῖς τοῦ τυφλοῦ ὀφθαλμοῖς. Εργον δέ ἐστι πηλὸν φυρᾶσαι. "Οθεν γνόντες οἱ ἀπόστολοι, ὅτι λέλυται τὸ Σάββατον ἀπὸ τῆς αὐτοῦ ἅμα αὐτοῖς συνδιατριβῆς καὶ διδασκαλίας, τέλλουσι στάχυας Σαββάτῳ, καὶ ψώχουσι, καὶ ἐσθίου σιν. *Ην δὲ Σάββατον δευτερόπρωτον (52), ὡς ἔχει τὸ Σάββατον δευτερόπρωτον· Δευτερόπρωτον εἴρηται, ἐπειδὴ δεύτερον μὲν ἦν τοῦ Πάσχα, πρῶτον δὲ τῶν ᾿Αζύμων· ἑσπέρας γὰρ θύοντες τὸ Πάσχα, τῇ ἑξῆς τὴν τῶν ᾿Αζύμων ἐπανη γύριζον ἑορτὴν, ἣν καὶ δευτερόπρωτον εκάλουν διά τὸ, ὡς ἔφην, δευτέραν μὲν εἶναι τοῦ Πάσχα, πρώτην δὲ τῶν Ἀζύμων. Σάββατα σαββάτων. αὐτοῖς ἡ καὶ ἡ πανήγυρις τῷ Σαββάτῳ συνέπιπτε, Σάββατα σαββάτων ἐκαλεῖτο. εἰ καὶ †. Σαββάτῳ εἴρηται, μὴ θαυμάσης. Σάββατον γὰρ πά σαν ἑορτὴν καλοῦσι, καὶ διὰ τοῦτ᾽ εἴρηται, Σαββατα σαββάτων, ἐπειδὴ ἔσθ' ὅτε, ἢ ἡ ἀρχὴ τῆς πανηγύ ρέως, ἢ τὸ τέλος συνέπιπτε τῷ τῆς ἑβδομάδος Σαν δευτερόπρωτον; "Οταν διπλῆ ἡ ἀργία ἡ καὶ τοῦ Σαββάτου του Κυρίου, καὶ ἑτέρας ἑορτῆς διαδέχο μένης. Σάββατον γὰρ ἑκάστην ἀργίαν καλοῦσι. δευτερόπρωτον δευτερόπρωτον δευτερόπρωτον S. EPIPHANIE XXXII. Non minus ineptissimi hominis Sabbati A ille cultus, ac circumcisio, ususque baptismi quoti- dianus refellitur. Etenim id potissimum studuisse Christus videtur, ut ipsis Sabbati diebus plerosque curaret ægrotos'; neque curavit solum, sed duplici id ratione perfecit. Nam quos Sabbati die sanave- rat, grabatum iis tollere atque ambulare jussit. Quinetiam eodem die lutum macerans, cæci oculis illinit. Atqui opus quoddam est illa luti tempera- tio. Unde etiam apostoli cum ex ejus convictu dis- ciplinaque abrogatam esse Sabbati legem hand ignorarent, vulsas per Sabbatum spicas atterunt, ac vescuntur ³. Erat autem tum secundo primum • Joan. V, 1. • Joan. 1x, 6, Luc. VI, 1. quaestio est, quid sit de qua sanctorum PP. varie sunt, ac discrepantes sententiæ: sed in primis Isidori Pelusiota epist.110, lib. 11, Chrysostomi Homil. in Matth. et Epi- phanii cum hoc loco, tum hæresi Li, num. 31. Quo- rum quidem opiniones utcunque cum rei veritate consentaneæ sunt, ab recentioribus quibusdam pa- rum fideliter expressæ sunt. Nam ut ab Isidoro ex- ordiar, in Annalibus ecclesiast. anno Christi 32, num. Isidori hæc refertur, approbaturque sen- tentia : Lá66atov deutspónputov illam fuisse diem, quæ post primam Azymiorum mox sequitur; sicque dictum Sabbatum secundoprimum, seu sabbatum ex Sabbato; adhuc insuper, quod eadem dies incidis- set in Sabbatum hebdomadarium, duorum festoru.n conjunctione dictum esse Sabbatum sabbatorum. Subj cit deinde, eamdem esse et Epiphanii senten- tiam : imo et Suidæ, dùm ait fuisse eam diem se- cundam Paschatis, quam tamen nominat primam Azymorum. Sed in iis verbis duo sunt ex Isidoro contra Isidori mentem, et orationem allata. Alte- rum: Sabbatum secundoprimum diem illam ap- pellari, quæ post primam Azyn:orum mox sequi- iur. Isidorus enim perspicue primam ipsam Azy- morum diem Sabbatum ait esse sapómprov quod Sabbatum ideo vocatur, quia Judzei festa Ounia Sabbati nomine complecti solent. Asutspó- putov vero propterea dicitur, quod secunda sit a Paschate, et Azymorum prima. Isidori verba sunt ; Manifeste primam ipsam Azymo- rum diem deutspoπpotov nominat, eam videlicet, sub cujus priorem vesperam immolatum est Pascha, non ab illa secundam ac proximam. Isidori verba suo more Suidas exscripsit. Alterum, quod ab Isi- D dori sententia abhorrerè dixi, illud est : Quod in eamdem diem Sabbatum legitimum, et heb oma- darium incidisset, ob id Sabbatum sabbatorum ap- pellatum fuisse. Sed ejusmodi nihil ab Isidoro di- ritur. Hoc unum, ut rationemn redderet, cur Sab- batum prima illa dies Azymorum nuncupetur; subjunxit: Sabbatum a Judæis festum omnem diem vocari; indeque loquendi genus illud ma - 1.1550, quoniam accidebat in- terdum, ut alicujus festi principium, aut finis in hebdomadarium Sabbatum incideret: quemadmo- dum apud Christianos Natalis Christi, hoc est Epiphania, in Dominicum incurrit. Outw xal map' Corrigendum Quare non eo anno, quem Lucas commemorat, concursum illum incidisse scribit Isidoras; sed tur. Isidori locus necessario ascribendus est. Ei Gáz. Nec minus hallucinatus est Scal., qui lib. m Isag. canon., Isidorum refert Sabbatum devspó- pwtoy opinari tertiam esse Azymorum diem. Năm diserte primam Azymorum definit Isido. us: secun- dam vero offerendo novarum frugum manipulo. constituit, quam tertiam a Paschate vocat,” ufi primam Azymorum, quam et devtspompov nomi- nat, secundam. Si quidem Paschatis primam diem totam ipsam Parascevem appellat, cujus ad vespe- ram agnus immolabatur. Proxima est Chrysostomi sententia. Hic homil. in Matth.: Tí ¿é kotɩ, in- quit, Μal- C donatus ad Matth. xu Chrysostomu.u existimasse scribit : Sabbatum secundoprimum esse, quod pro- xime sequeretur festum aliquod, quod in feriam vu incidisset. Verum econtrario Sabbatum illud esse ceuset Chrysostomus, quod festum aliud antecedit, id quod Græca illa demonstrant, xxl érépas EoptỶS Sizdeyouévre. Quanquam Theoph. ad Luc. cap. vi Chrysostomi sententiam codem, quo Maidonatus, modo intellexisse videtur, si, nti solet, Chrysosto- mum secutus est. Tertius est Epiphanius noster; quem eodem loco Maldonatus asserit Sabbatum statuisse vult diem Azymorum. Sedl hoc quidem loco longe aliud docct Epiphanius. Etenim Sabbatum illud, quod ab Azymorum prima die proximum est, Sabbatum dici putat. At hæresì LI, num. 31, aliter statuit, tametsi perobscure loquitur. Ibi enim cum duplex Sabbati genus esse dixisset, alterum heb omadarium, et antiquum, quod putov vocat: alterum legitimum ; sive festivum, quod deúspov putat, cujusmodi Azymorum dies fuit, paulo post addit despov illud in septem revolutum app llari prov. Ubi nescias utrum Azymorum vn diem Sabbatum esse definiat, an festum ip-um Pentecostes, quod et Maldonatus cæteris omnibus præfert; de quo suo loco dicemus. Jam vero nullus proprie Azymorum dies vi fuit; cum celebris ipsa intra septenos dies steterit, ut ex Levit. xxi, et Exod. XII constat. Nisi forte, uti Paschatis octo dies interdum nume- rari solent, eo quod Parasceve ipsa, cujus, sub vesperam agnus immolatur, primus Paschatis dies habetur, quod ex Isidoro supra monuimus; sic etiam Azymorum prima dies eadem illa Parasceve censeatur. Qua ratione Joseph. lib. Orig., cap_v, Azymorum festum diebus vin celebrari dixit. Illud Malonati satis mirari non possum, quod de eadem quæstione ex sua opinione illo in loco disserit. Re- (52) Hr dè Záb¤ator devrεpdлpuror. Vetus illa B alias potuisse, cum Sabbata sabbatorum vocaren-

465 ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. 466 Evayyśà:ov. Zá¤zza yàp ôiápopa špičev ¿ vópos A Sabbatum, ut Evangelium docet; nam Sabbatorum τὸ μὲν κατὰ ἑβδομάδα ανακυκλούμενον φύσει Σάββα τον, τὸ δὲ διὰ τὰς ὑποπιπτούσας τῆς κατὰ σελήνην (53) νεομηνίας, καὶ τὰς καθεξής ἑορτάς, οἷον ἡμέρας Σκηνο πηγίας, καὶ ἡμέρας Πασχῶν, ὅτε τὸ πρόβατον θύουσι, καὶ ἄζυμα λοιπὸν ἐσθίουσιν. Ἔτι δὲ τὴν μίαν νη- στείαν (54) νηστεύουσι τοῦ ἔτους, την λεγομένην μεγά λην, καὶ τὴν ἄλλην ἢν λέγουσι μικράν. Ὅτε γὰρ ἐμπί- fellit enim Epiphanii, aliorumque sententiam, qui Sabbatum secundoprimun, diem aliquem Azymorum interpretantur. Nec enim die xv, aut xx Martii spicæ maturæ esse potuerunt. Quod enim quidam adnota- verunt, in Palæstina eo tempore propter vehementem calorem segeres solitas maturescere, fictum esse arbi- tror; nam festum Primitivorum celebratur quinqua- gesimo die post Pascha; celebratur autem simul at- que prima falx in messem mittebatur. Non ergo po- B terant in festo Azymorum, id est quinquaginta ante diebus, segetes esse mature. Hæc ille. Negat itaque ipsis Azymorum diebus maturas fuisse segetes, cum quinquagesimo primum postea die falcem im- miserint. Quæ quidem non falso tantum dicta, sed et Scripturæ manifeste contraria sunt. Quis nescit secunda Azymorum: die novarum frugum manipu. Jum oblatum fuisse? quemadmodum Levits xxii, 2 præcipitur, ; hoc est sequenti post Sabbatum (sive festum, id est Azymorum primam) die, τῇ ἐπαύριον τῆς πρώτης, ut recte LXX reddi- derunt. Ab hoc vero die, hoc est an Azymorum, v hebdomadas numerabant : quibus evolutis, quinquagesimo demum die non spicas, aut mani- pulos; sed primitivos panes offerebant: cumque, my, hoc est clausulam appellabant, sive postre- mam celebritatis diem. In quo Josephus errat; qui lib. Apz, cap. 10 ita scribit: To Havenosti, ἣν Εβραίοι Ασσαριά καλοῦσι, σημαίνει δὲ τοῦτο ς REVTXOSTÝ. Assartha, hoc est NNKY REVTY KOSTÝV interpretatur, haud recte. De segetum maturitate, quod abjicitur, refellit Isidorus his verbis: 'Ev Exel- νῳ γὰρ τῷ καιρῷ μόνῳ καρηβαροῦσιν οἱ ἀστάχυες, καὶ κέκλονται ὑπὸ τοῦ καρποῦ, καὶ τῆς πρὸς ἄμητου ὥρας, οἱονεὶ τὴν δρεπάνην ἐφ' ἑαυτοὺς καλοῦντες. Quanquam non desunt, qui de hordei messe dun- taxat illud accipiant. Utcunque s.1, tỷ dautépa twY "Aw, ¬, hoe est manipulus oblatus est. In quo corrigendus est Isidorus, qui tỹ tpity tʊv'AGÚ- pwv, ho est tertia, manipulum" oblatum fuisse narrat. Scripsit enim, aut scribere certe debuit, τῇ τρίτῃ τοῦ Πάσχα, hoc est tertio : Faschate die, quod xiv die celebralatur. He sunt præcipuæ ve- terum PP. de Sabbato datepompóry sententie. Ex quibus verisimillima est Epiphani prior illa, quam hoc loco tradit, Sabbatum iliud, quod primam Azy- morum incidit, pov, dici. Vera autem procul dubio illa est, quæ in vi De emend. temp. et in Isag. can. explicatur: despór w 26OV primum esse Sabbatum, quod and the douzépaç tły 'Agúµwy. Nam secunda die Azymorum nova- rum frugum manipulum offerebant. A quo die deinceps vi hebdomadas computare jussi sunt. Quarum Sabbata ἀπὸ τῆς δευτέρας των Αζύμων, id est ab Omer cognominata sunt. Veluti primum Sabbatum, quod proxime τὴν δευτέραν τῶν Ἀξύ των sequitur, vocatur desportov. Secundum debts- μαδεύτερον, tertium δευτερότριτον, atque ita dein- ceps. Quod uberius explicatum habes in Isag. can. pag. 281. Hac enim interpretatione melior afferri auila potest. Arr. Judæorum festa Sabbata et ab iis et ab ethnicis a pellata, nea:ini dubium est. De iis lucu- lentus est apud Clem. Alex. locus Strom. vi, ex Pe- iri concione quadam: Mrè xat toù; 'loudxious 3.6850s • xx! "yip ixsivot póvot oidjavor thy Asby D varia genera lege præfinita sunt. Ac quod septenum dierum orbe revoluto celebratur, proprie Sabbatum dicitur. 159 Sed aliud est quod vel incurrentibus noviluniis, vel ob alios festos dies iudicitur, puta Ta bernaculorum, vel Paschatis ferias, quibus mactare agnum azymisque vesci legitimum est. Ad hæc so- les:ne quoddam jejunium quotannis observant, quod γινώσκειν οὐκ ἐπίστανται, λατρεύοντες ἀγγέλοις, καὶ ἀρχαγγέλοις, μηνί, καὶ σελήνη· καὶ ἐὰν μὴ σελήνη φανῇ, Σάββατον οὐκ ἄγουσι τὸ λεγόμενον πρῶτον οὔτε νεομηνίαν ἄγουσιν, οὔτε Αζυμα, οὔτε ἑορτήν, outs perálny hupav. Quærit Casaub. Exercit. xiv. n. 4. quid sit Sabbatum primum: idque obscurum videri sibi fatetur. In quo Scaligeri interpr. tatio- nem tacite refellit, qui lib. ut Iseg. can., pag 223. sublatis his vocibus, ad Asyouevov aportor, Sabba- tum hoc loco pro νεομηνία, ένῃ καὶ νές, adeoque festis omnibus usurpari scripserat. Quod est ab- surdum. Nam Sabbatim illud to Asyouevo aptor, aliud esse debet ab ordinariis Sabbatis ac Neoma- niis. Equidem Sabbatum illud primum esse suspi- cor, Neomeniam Tisri, quæ majori, quam cætera omnes Neomeniæ, cultu ac religione celebrabatur. Erant quidem Neomenie mensium omnes solemnes ac leste; sed eatenus, ut in iis præcipua quædam sacra, ac cæremonias obirent; non ut ab opere fe- riati essent. Sola Tisri Neomenia, quod et festury Tubarum, elangorisque vocatum est, 77, ab servili opere nominatim excipitur Levit. xxm, 24 : Mense septimo, prima die mensis, erit vobis Sabba- tum, memoriale clangentibus tubis, et vocabitur san- clum. Omne opus servile non facietis in co, et offe retis kolocaustum Domino, Quare eadem fuit illius diei ratio, quæ primæ ac secundæ Azymorum Pen- lecostes, Scenopegie, quibus quidem nullum opus servile fieri licebat, tametsi quæ ad victum neces- saria forent, prææparare fas fuit. Quod de Azymoruna festo diserte cautum est Exod. xi, 16: Dies prima erit sancta, atque solemnis, et dies septima eudom festivitate venerabilis. Nihil operis facietis in eis, exceptis iis quæ ad vescendum pertinent. Sabbatis vero ne ca quidem parare fas erat, quæ ad victum pertinerent, ut ex cap. xxi Exodi, com. 29, et xxxv, 3 colligitur. Vide Tract. 110 1 2, in 1 Par. Jad Rambam. Mirum est igitur quod Tertull. lib. contra Judæɔs, cap. 4, præceptum de obser- vando Sabbato, quod Exod. xx, et Denter. v scisci- tur, ta concipit: Memento diem Sabbatorum san- ctificare eum. Omne opus servile non facietis in co, præterquam quod ad animam pertinet. Sed primum illud de prime diei Azymorum observatione cum altero de Sabbato imprudens permiscuit. bræorum kalendário notantur xxvi. Sed neque festa, neque ab opere vacua, ac Sabbata fuerunt, præter x Tisri, quo die festum ☐ sive expiationis cum jejunio celebratum est; Levit. xxvi, 31. Atque haec est μεγάλη νηστεία, quam inter Salbata refert Epiphanius. Tum enim eperis nihil faciebant : com. 29. De minore jejunio nondum certam ratio- nem expedire potui. In kalendario Hebræoruin, quod Sigonius ac Torniellus ediderunt, die Adar xiv jejunium Esther cum Mardochæi festo, quod erat Phurim, hoc est Sortium minus, incidit. Quod pro- inde jejunium minus existimari possit. Veru:n submovendum hoc jejunium in xii Adar, ut a Munstero et Genebrardo factum est: quod et Scri- pturæ auctoritate constat. Nam Esther cap. ix, 22, Xiv et xv mensis Adar inter Judæorum festa san- ciuntur, uti sint dies illi epularum ac lætitiæ. Non igitur xiv die jejunabant. Quare de minore illo je- junio, quod una et festum, sive Sabbatum sit, a- phus quærendum videtur. (3) Τὸ δὲ διὰ τὰς ὑποπιπτούσας τῆς κατὰ σε (54) Ἔτι δὲ τὴν μίαν νηστείαν. Jejunia in le-

465 ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. 466 Evayyśà:ov. Zá¤zza yàp ôiápopa špičev ¿ vópos A Sabbatum, ut Evangelium docet; nam Sabbatorum τὸ μὲν κατὰ ἑβδομάδα ανακυκλούμενον φύσει Σάββα τον, τὸ δὲ διὰ τὰς ὑποπιπτούσας τῆς κατὰ σελήνην (53) νεομηνίας, καὶ τὰς καθεξής ἑορτάς, οἷον ἡμέρας Σκηνο πηγίας, καὶ ἡμέρας Πασχῶν, ὅτε τὸ πρόβατον θύουσι, καὶ ἄζυμα λοιπὸν ἐσθίουσιν. Ἔτι δὲ τὴν μίαν νη- στείαν (54) νηστεύουσι τοῦ ἔτους, την λεγομένην μεγά λην, καὶ τὴν ἄλλην ἢν λέγουσι μικράν. Ὅτε γὰρ ἐμπί- fellit enim Epiphanii, aliorumque sententiam, qui Sabbatum secundoprimun, diem aliquem Azymorum interpretantur. Nec enim die xv, aut xx Martii spicæ maturæ esse potuerunt. Quod enim quidam adnota- verunt, in Palæstina eo tempore propter vehementem calorem segeres solitas maturescere, fictum esse arbi- tror; nam festum Primitivorum celebratur quinqua- gesimo die post Pascha; celebratur autem simul at- que prima falx in messem mittebatur. Non ergo po- B terant in festo Azymorum, id est quinquaginta ante diebus, segetes esse mature. Hæc ille. Negat itaque ipsis Azymorum diebus maturas fuisse segetes, cum quinquagesimo primum postea die falcem im- miserint. Quæ quidem non falso tantum dicta, sed et Scripturæ manifeste contraria sunt. Quis nescit secunda Azymorum: die novarum frugum manipu. Jum oblatum fuisse? quemadmodum Levits xxii, 2 præcipitur, ; hoc est sequenti post Sabbatum (sive festum, id est Azymorum primam) die, τῇ ἐπαύριον τῆς πρώτης, ut recte LXX reddi- derunt. Ab hoc vero die, hoc est an Azymorum, v hebdomadas numerabant : quibus evolutis, quinquagesimo demum die non spicas, aut mani- pulos; sed primitivos panes offerebant: cumque, my, hoc est clausulam appellabant, sive postre- mam celebritatis diem. In quo Josephus errat; qui lib. Apz, cap. 10 ita scribit: To Havenosti, ἣν Εβραίοι Ασσαριά καλοῦσι, σημαίνει δὲ τοῦτο ς REVTXOSTÝ. Assartha, hoc est NNKY REVTY KOSTÝV interpretatur, haud recte. De segetum maturitate, quod abjicitur, refellit Isidorus his verbis: 'Ev Exel- νῳ γὰρ τῷ καιρῷ μόνῳ καρηβαροῦσιν οἱ ἀστάχυες, καὶ κέκλονται ὑπὸ τοῦ καρποῦ, καὶ τῆς πρὸς ἄμητου ὥρας, οἱονεὶ τὴν δρεπάνην ἐφ' ἑαυτοὺς καλοῦντες. Quanquam non desunt, qui de hordei messe dun- taxat illud accipiant. Utcunque s.1, tỷ dautépa twY "Aw, ¬, hoe est manipulus oblatus est. In quo corrigendus est Isidorus, qui tỹ tpity tʊv'AGÚ- pwv, ho est tertia, manipulum" oblatum fuisse narrat. Scripsit enim, aut scribere certe debuit, τῇ τρίτῃ τοῦ Πάσχα, hoc est tertio : Faschate die, quod xiv die celebralatur. He sunt præcipuæ ve- terum PP. de Sabbato datepompóry sententie. Ex quibus verisimillima est Epiphani prior illa, quam hoc loco tradit, Sabbatum iliud, quod primam Azy- morum incidit, pov, dici. Vera autem procul dubio illa est, quæ in vi De emend. temp. et in Isag. can. explicatur: despór w 26OV primum esse Sabbatum, quod and the douzépaç tły 'Agúµwy. Nam secunda die Azymorum nova- rum frugum manipulum offerebant. A quo die deinceps vi hebdomadas computare jussi sunt. Quarum Sabbata ἀπὸ τῆς δευτέρας των Αζύμων, id est ab Omer cognominata sunt. Veluti primum Sabbatum, quod proxime τὴν δευτέραν τῶν Ἀξύ των sequitur, vocatur desportov. Secundum debts- μαδεύτερον, tertium δευτερότριτον, atque ita dein- ceps. Quod uberius explicatum habes in Isag. can. pag. 281. Hac enim interpretatione melior afferri auila potest. Arr. Judæorum festa Sabbata et ab iis et ab ethnicis a pellata, nea:ini dubium est. De iis lucu- lentus est apud Clem. Alex. locus Strom. vi, ex Pe- iri concione quadam: Mrè xat toù; 'loudxious 3.6850s • xx! "yip ixsivot póvot oidjavor thy Asby D varia genera lege præfinita sunt. Ac quod septenum dierum orbe revoluto celebratur, proprie Sabbatum dicitur. 159 Sed aliud est quod vel incurrentibus noviluniis, vel ob alios festos dies iudicitur, puta Ta bernaculorum, vel Paschatis ferias, quibus mactare agnum azymisque vesci legitimum est. Ad hæc so- les:ne quoddam jejunium quotannis observant, quod γινώσκειν οὐκ ἐπίστανται, λατρεύοντες ἀγγέλοις, καὶ ἀρχαγγέλοις, μηνί, καὶ σελήνη· καὶ ἐὰν μὴ σελήνη φανῇ, Σάββατον οὐκ ἄγουσι τὸ λεγόμενον πρῶτον οὔτε νεομηνίαν ἄγουσιν, οὔτε Αζυμα, οὔτε ἑορτήν, outs perálny hupav. Quærit Casaub. Exercit. xiv. n. 4. quid sit Sabbatum primum: idque obscurum videri sibi fatetur. In quo Scaligeri interpr. tatio- nem tacite refellit, qui lib. ut Iseg. can., pag 223. sublatis his vocibus, ad Asyouevov aportor, Sabba- tum hoc loco pro νεομηνία, ένῃ καὶ νές, adeoque festis omnibus usurpari scripserat. Quod est ab- surdum. Nam Sabbatim illud to Asyouevo aptor, aliud esse debet ab ordinariis Sabbatis ac Neoma- niis. Equidem Sabbatum illud primum esse suspi- cor, Neomeniam Tisri, quæ majori, quam cætera omnes Neomeniæ, cultu ac religione celebrabatur. Erant quidem Neomenie mensium omnes solemnes ac leste; sed eatenus, ut in iis præcipua quædam sacra, ac cæremonias obirent; non ut ab opere fe- riati essent. Sola Tisri Neomenia, quod et festury Tubarum, elangorisque vocatum est, 77, ab servili opere nominatim excipitur Levit. xxm, 24 : Mense septimo, prima die mensis, erit vobis Sabba- tum, memoriale clangentibus tubis, et vocabitur san- clum. Omne opus servile non facietis in co, et offe retis kolocaustum Domino, Quare eadem fuit illius diei ratio, quæ primæ ac secundæ Azymorum Pen- lecostes, Scenopegie, quibus quidem nullum opus servile fieri licebat, tametsi quæ ad victum neces- saria forent, prææparare fas fuit. Quod de Azymoruna festo diserte cautum est Exod. xi, 16: Dies prima erit sancta, atque solemnis, et dies septima eudom festivitate venerabilis. Nihil operis facietis in eis, exceptis iis quæ ad vescendum pertinent. Sabbatis vero ne ca quidem parare fas erat, quæ ad victum pertinerent, ut ex cap. xxi Exodi, com. 29, et xxxv, 3 colligitur. Vide Tract. 110 1 2, in 1 Par. Jad Rambam. Mirum est igitur quod Tertull. lib. contra Judæɔs, cap. 4, præceptum de obser- vando Sabbato, quod Exod. xx, et Denter. v scisci- tur, ta concipit: Memento diem Sabbatorum san- ctificare eum. Omne opus servile non facietis in co, præterquam quod ad animam pertinet. Sed primum illud de prime diei Azymorum observatione cum altero de Sabbato imprudens permiscuit. bræorum kalendário notantur xxvi. Sed neque festa, neque ab opere vacua, ac Sabbata fuerunt, præter x Tisri, quo die festum ☐ sive expiationis cum jejunio celebratum est; Levit. xxvi, 31. Atque haec est μεγάλη νηστεία, quam inter Salbata refert Epiphanius. Tum enim eperis nihil faciebant : com. 29. De minore jejunio nondum certam ratio- nem expedire potui. In kalendario Hebræoruin, quod Sigonius ac Torniellus ediderunt, die Adar xiv jejunium Esther cum Mardochæi festo, quod erat Phurim, hoc est Sortium minus, incidit. Quod pro- inde jejunium minus existimari possit. Veru:n submovendum hoc jejunium in xii Adar, ut a Munstero et Genebrardo factum est: quod et Scri- pturæ auctoritate constat. Nam Esther cap. ix, 22, Xiv et xv mensis Adar inter Judæorum festa san- ciuntur, uti sint dies illi epularum ac lætitiæ. Non igitur xiv die jejunabant. Quare de minore illo je- junio, quod una et festum, sive Sabbatum sit, a- phus quærendum videtur. (3) Τὸ δὲ διὰ τὰς ὑποπιπτούσας τῆς κατὰ σε (54) Ἔτι δὲ τὴν μίαν νηστείαν. Jejunia in le-

465 ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXX. 466 Evayyśà:ov. Zá¤zza yàp ôiápopa špičev ¿ vópos A Sabbatum, ut Evangelium docet; nam Sabbatorum τὸ μὲν κατὰ ἑβδομάδα ανακυκλούμενον φύσει Σάββα τον, τὸ δὲ διὰ τὰς ὑποπιπτούσας τῆς κατὰ σελήνην (53) νεομηνίας, καὶ τὰς καθεξής ἑορτάς, οἷον ἡμέρας Σκηνο πηγίας, καὶ ἡμέρας Πασχῶν, ὅτε τὸ πρόβατον θύουσι, καὶ ἄζυμα λοιπὸν ἐσθίουσιν. Ἔτι δὲ τὴν μίαν νη- στείαν (54) νηστεύουσι τοῦ ἔτους, την λεγομένην μεγά λην, καὶ τὴν ἄλλην ἢν λέγουσι μικράν. Ὅτε γὰρ ἐμπί- fellit enim Epiphanii, aliorumque sententiam, qui Sabbatum secundoprimun, diem aliquem Azymorum interpretantur. Nec enim die xv, aut xx Martii spicæ maturæ esse potuerunt. Quod enim quidam adnota- verunt, in Palæstina eo tempore propter vehementem calorem segeres solitas maturescere, fictum esse arbi- tror; nam festum Primitivorum celebratur quinqua- gesimo die post Pascha; celebratur autem simul at- que prima falx in messem mittebatur. Non ergo po- B terant in festo Azymorum, id est quinquaginta ante diebus, segetes esse mature. Hæc ille. Negat itaque ipsis Azymorum diebus maturas fuisse segetes, cum quinquagesimo primum postea die falcem im- miserint. Quæ quidem non falso tantum dicta, sed et Scripturæ manifeste contraria sunt. Quis nescit secunda Azymorum: die novarum frugum manipu. Jum oblatum fuisse? quemadmodum Levits xxii, 2 præcipitur, ; hoc est sequenti post Sabbatum (sive festum, id est Azymorum primam) die, τῇ ἐπαύριον τῆς πρώτης, ut recte LXX reddi- derunt. Ab hoc vero die, hoc est an Azymorum, v hebdomadas numerabant : quibus evolutis, quinquagesimo demum die non spicas, aut mani- pulos; sed primitivos panes offerebant: cumque, my, hoc est clausulam appellabant, sive postre- mam celebritatis diem. In quo Josephus errat; qui lib. Apz, cap. 10 ita scribit: To Havenosti, ἣν Εβραίοι Ασσαριά καλοῦσι, σημαίνει δὲ τοῦτο ς REVTXOSTÝ. Assartha, hoc est NNKY REVTY KOSTÝV interpretatur, haud recte. De segetum maturitate, quod abjicitur, refellit Isidorus his verbis: 'Ev Exel- νῳ γὰρ τῷ καιρῷ μόνῳ καρηβαροῦσιν οἱ ἀστάχυες, καὶ κέκλονται ὑπὸ τοῦ καρποῦ, καὶ τῆς πρὸς ἄμητου ὥρας, οἱονεὶ τὴν δρεπάνην ἐφ' ἑαυτοὺς καλοῦντες. Quanquam non desunt, qui de hordei messe dun- taxat illud accipiant. Utcunque s.1, tỷ dautépa twY "Aw, ¬, hoe est manipulus oblatus est. In quo corrigendus est Isidorus, qui tỹ tpity tʊv'AGÚ- pwv, ho est tertia, manipulum" oblatum fuisse narrat. Scripsit enim, aut scribere certe debuit, τῇ τρίτῃ τοῦ Πάσχα, hoc est tertio : Faschate die, quod xiv die celebralatur. He sunt præcipuæ ve- terum PP. de Sabbato datepompóry sententie. Ex quibus verisimillima est Epiphani prior illa, quam hoc loco tradit, Sabbatum iliud, quod primam Azy- morum incidit, pov, dici. Vera autem procul dubio illa est, quæ in vi De emend. temp. et in Isag. can. explicatur: despór w 26OV primum esse Sabbatum, quod and the douzépaç tły 'Agúµwy. Nam secunda die Azymorum nova- rum frugum manipulum offerebant. A quo die deinceps vi hebdomadas computare jussi sunt. Quarum Sabbata ἀπὸ τῆς δευτέρας των Αζύμων, id est ab Omer cognominata sunt. Veluti primum Sabbatum, quod proxime τὴν δευτέραν τῶν Ἀξύ των sequitur, vocatur desportov. Secundum debts- μαδεύτερον, tertium δευτερότριτον, atque ita dein- ceps. Quod uberius explicatum habes in Isag. can. pag. 281. Hac enim interpretatione melior afferri auila potest. Arr. Judæorum festa Sabbata et ab iis et ab ethnicis a pellata, nea:ini dubium est. De iis lucu- lentus est apud Clem. Alex. locus Strom. vi, ex Pe- iri concione quadam: Mrè xat toù; 'loudxious 3.6850s • xx! "yip ixsivot póvot oidjavor thy Asby D varia genera lege præfinita sunt. Ac quod septenum dierum orbe revoluto celebratur, proprie Sabbatum dicitur. 159 Sed aliud est quod vel incurrentibus noviluniis, vel ob alios festos dies iudicitur, puta Ta bernaculorum, vel Paschatis ferias, quibus mactare agnum azymisque vesci legitimum est. Ad hæc so- les:ne quoddam jejunium quotannis observant, quod γινώσκειν οὐκ ἐπίστανται, λατρεύοντες ἀγγέλοις, καὶ ἀρχαγγέλοις, μηνί, καὶ σελήνη· καὶ ἐὰν μὴ σελήνη φανῇ, Σάββατον οὐκ ἄγουσι τὸ λεγόμενον πρῶτον οὔτε νεομηνίαν ἄγουσιν, οὔτε Αζυμα, οὔτε ἑορτήν, outs perálny hupav. Quærit Casaub. Exercit. xiv. n. 4. quid sit Sabbatum primum: idque obscurum videri sibi fatetur. In quo Scaligeri interpr. tatio- nem tacite refellit, qui lib. ut Iseg. can., pag 223. sublatis his vocibus, ad Asyouevov aportor, Sabba- tum hoc loco pro νεομηνία, ένῃ καὶ νές, adeoque festis omnibus usurpari scripserat. Quod est ab- surdum. Nam Sabbatim illud to Asyouevo aptor, aliud esse debet ab ordinariis Sabbatis ac Neoma- niis. Equidem Sabbatum illud primum esse suspi- cor, Neomeniam Tisri, quæ majori, quam cætera omnes Neomeniæ, cultu ac religione celebrabatur. Erant quidem Neomenie mensium omnes solemnes ac leste; sed eatenus, ut in iis præcipua quædam sacra, ac cæremonias obirent; non ut ab opere fe- riati essent. Sola Tisri Neomenia, quod et festury Tubarum, elangorisque vocatum est, 77, ab servili opere nominatim excipitur Levit. xxm, 24 : Mense septimo, prima die mensis, erit vobis Sabba- tum, memoriale clangentibus tubis, et vocabitur san- clum. Omne opus servile non facietis in co, et offe retis kolocaustum Domino, Quare eadem fuit illius diei ratio, quæ primæ ac secundæ Azymorum Pen- lecostes, Scenopegie, quibus quidem nullum opus servile fieri licebat, tametsi quæ ad victum neces- saria forent, prææparare fas fuit. Quod de Azymoruna festo diserte cautum est Exod. xi, 16: Dies prima erit sancta, atque solemnis, et dies septima eudom festivitate venerabilis. Nihil operis facietis in eis, exceptis iis quæ ad vescendum pertinent. Sabbatis vero ne ca quidem parare fas erat, quæ ad victum pertinerent, ut ex cap. xxi Exodi, com. 29, et xxxv, 3 colligitur. Vide Tract. 110 1 2, in 1 Par. Jad Rambam. Mirum est igitur quod Tertull. lib. contra Judæɔs, cap. 4, præceptum de obser- vando Sabbato, quod Exod. xx, et Denter. v scisci- tur, ta concipit: Memento diem Sabbatorum san- ctificare eum. Omne opus servile non facietis in co, præterquam quod ad animam pertinet. Sed primum illud de prime diei Azymorum observatione cum altero de Sabbato imprudens permiscuit. bræorum kalendário notantur xxvi. Sed neque festa, neque ab opere vacua, ac Sabbata fuerunt, præter x Tisri, quo die festum ☐ sive expiationis cum jejunio celebratum est; Levit. xxvi, 31. Atque haec est μεγάλη νηστεία, quam inter Salbata refert Epiphanius. Tum enim eperis nihil faciebant : com. 29. De minore jejunio nondum certam ratio- nem expedire potui. In kalendario Hebræoruin, quod Sigonius ac Torniellus ediderunt, die Adar xiv jejunium Esther cum Mardochæi festo, quod erat Phurim, hoc est Sortium minus, incidit. Quod pro- inde jejunium minus existimari possit. Veru:n submovendum hoc jejunium in xii Adar, ut a Munstero et Genebrardo factum est: quod et Scri- pturæ auctoritate constat. Nam Esther cap. ix, 22, Xiv et xv mensis Adar inter Judæorum festa san- ciuntur, uti sint dies illi epularum ac lætitiæ. Non igitur xiv die jejunabant. Quare de minore illo je- junio, quod una et festum, sive Sabbatum sit, a- phus quærendum videtur. (3) Τὸ δὲ διὰ τὰς ὑποπιπτούσας τῆς κατὰ σε (54) Ἔτι δὲ τὴν μίαν νηστείαν. Jejunia in le-

πτουσιν αὗται αἱ ἡμέραι, ἤτοι ἐν δευτέρᾳ Σαββά ὅρον τοῦ προστάγματος. των (55), ἢ ἐν τρίτῃ, ἢ ἐν τετράδι, Σάββατον καὶ αὐτὴ αὐτοῖς ὁρίζεται. Διὸ μετὰ τὴν τῶν Ἀζύμων γενομένη. Ι ἡμέραν, καὶ ὁρισθεῖσαν ἡμέραν Σαββάτου, τῷ Σαββάτ φύσει τῷ μετὰ τὴν ἡμέραν τῶν Αζύμων εἰς Σάββατο λελογισμένην, εὑρέθησαν διαβαίνοντες διὰ τῶν σπορ - μων, καὶ ἔτιλλον στάχυας, καὶ ἔψωχον, καὶ ἤσθιον, δεικνύντες, ὅτι λέλυται ὁ δεσμὸς ὁ ἐν τῷ Σαββάτῳ ὁριζόμενος, ἐλθόντος τοῦ μεγάλου Σαββάτου, τουτέστι Χριστοῦ, τοῦ ἀναπαύσαντος ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτη μάτων ἡμῶν, οὗ τύπος ἦν ὁ Νῶε, ἂν ὁ πατὴρ αὐτοῦ γεννηθέντα ἑωρακώς κατὰ προφητείαν, ἐπέθετο αὐτῷ ὄνομα Νῶς, λέγων· Οτι οὗτος ἀναπαύσει ἡμᾶς ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, ἤτοι σκληρῶν ἔργων ἡμῶν. Ὁ Νῶς δὲ ἀπὸ ἁμαρτιῶν οὐκ ἀνέπαυσεν, ἀλλὰ εἰς Χριστὸν προεφήτευσεν ὁ Λάμεχ τὴν προφητείαν τῷ ' Νῶς ἑρμηνευόμενον ἐν ἀληθείᾳ. Νῶς γὰρ ἀνα- παυσις ἑρμηνεύεται, καὶ Σεβεθ ὅπερ ἀνάπαυσις και Σάββατον ἑρμηνεύεται, ὅ ἐστι Χριστὸς, ἐν ᾧ ἀναπέ- παυται ὁ Πατήρ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ πάντες ἅγιοι ἄνθρωποι ἐν αὐτῷ ἀνεπαύσαντο, παυ σάμενο: ἀπὸ ἁμαρτημάτων. Οὗτός ἐστι τὸ μέγα Σάβ βατον καὶ ἀΐδιον, οὗ τύπος ἦν τὸ μικρὸν Σάββατον ἐξυπηρετούμενον ἄχρι τῆς αὐτοῦ παρουσίας, προσ- ταχθὲν ὑπ' αὐτοῦ κατὰ τὸν νόμον, καὶ ἐν αὐτῷ λυ- θέν, καὶ πληρωθὲν ἐν τῷ Εὐαγγελίω. Οὕτως γὰρ εἶπεν, ὅτι Κύριός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου και τοῦ Σαββάτου. "Οθεν θαρσαλέως οἱ μαθηταὶ λύουσι τὸ Σάββατον· ἐπειδὴ καὶ οἱ πρὸ αὐτῶν ἱερεῖς ἔλυον τὸ Σάββατον θύοντες, καὶ Θεῷ θυσίας προσφέροντες, ἵνα μὴ ἀργήσῃ θυσία ἡ ἐνδελεχής, καὶ καθ᾿ ἡμέραν προσφερομένη. Οὐ μόνον δὲ αὐτοὶ προεφήτευον οἱ ἱε ρεῖς λυθήσεσθαι τὸ Σάββατον διὰ τοῦ μὴ ἀργεῖν· ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ περιτομὴ ἔλυε τὸ Σάββατον. Γενικ μένου δὲ παιδὸς πολλάκις ἐν Σαββάτῳ, ἀναίρεσις Σαβ- βάτου διὰ περιτομῆς ἐγίνετο. Οὕτω ταῖς ἀμφοτέραις ἡ λύσις προεθεσπίζετο. Δείκνυται γάρ, ὅτι οἱ περισ τέμνοντες αὐτὸ τὸ γεννηθὲν ἐν Σαββάτῳ, ἐὰν θελή σωσιν ἀκριβολογήσασθαι τὴν ὀγδόην ἡμέραν, εὑρί σκοντες ἐμπίπτουσαν ἐν Σαββάτῳ, καὶ περιτεμόντες, ἔργον εἰργάσαντο καὶ τὸ Σάββατον ἔλυσαν. Ἐὰν δὲ ὑπέρθωνται διὰ τὸ μὴ λῦσαι τὸ Σάββατον, ἐνάτῃ λοι- πὸν περιτέμνουσι τὴν περιτομήν· καὶ ἔλυσαν τὴν περιτομὴν, καὶ τὸν περὶ αὐτῆς τῶν ὀκτὼ ἡμερῶν ν, συνεκδοχικώς ΛΓ'. ᾿Αλλὰ οὔτε ἦν τελεία ἡ πρώτη περιτομή, ἀλλὰ σημείου χάριν ἐδόθη, εἰς τε ὑπόμνησιν αὐτῶν μετὰ ταῦτα· καὶ διὰ τὸν δισταγμὸν τοῦ 'Αβραάμ, ὡς προείρηται, ἐπιτιμηθέντος, καὶ τύπου ἕνεκα τῆς μετ γάλης τῆς τὰ πάντα κατ' ισότητα πληρούσης ἐν τοῖς S. EPIPHANII > B magnum vocant, nec non et alterum quod parvum A appellant. Quotics igitur dies ejusmodi in secundam post Sabbatum diem, vel tertiam, aut quartam in cidunt, istud ipsum illorum instituto Sabbatum censetur. Quare secundum Azymorum festum, de- finitumque Sabbati diem, eo Sabbato, quod et pro- prie ita dictum est, et Azymorum diem sequitur, quæ et ipsa pro Sabbato censetur, forte iter per sata fecerunt, ac vulsas spicas affricuerunt, atque come- derunt, ut vincula illa Sabbati sanctione astricta soluta esse monstrarent magni illius accessione Sabbati, hoc est Christi Domini, qui ut a peccatis nostris quiesceremus indulsit. Cujus insuper ligu- ram Noemus olim praetulit, is quem natum pater ut vidit, prophetico quodam allatu Noemum appel- lari voluit :.Quoniam, inquit, ipse requiem dabit no bis a peccatis nostris', hoc est laboriosis nostris operibus. Atqui Noemus nullam a peccatis requiem attulit, ut intelligas de Christo vaticinatum esse Lamechum, in quem etiam ipsa nominis ratio con- venit. Noemus enim requiem significat, ut et Sebeth, quæ vox tam istud ipsum quam Sabbatum expri- mit. Quod apprime Christo congruit, in quo Pater cum Spiritu sancto requiescit; requieverintque sancti ad unum omnes, posteaquam a peccato de- stiterunt. Hic est magnum sempiternumque Sabba · tum, cujus parvum illud exemplar fuit; ad illius adventum usque in usum adhibitum, et ab ipso tege constitutum; ab eodemque solutum, et in Evange- lio demum impletum. Ita enim ille dixit : Dominus ( est Filius hominis etiam Sabbati'. Ex quo factum est, ut audacter discipuli Sabbatum solverent, pre- sertim cum et sacerdotes ante illos idem sacrifi- cando, offerendoque facerent, ne juge illud quoti- dianumque sacrificium intermitterent. Ac non sa- cerdotes solum hoc ipso, quod ne Sabbato quidem essent feriati, solutum illud iri diu ante præenuntia- bant ; sed et circumcisio ipsa solvebat. Cum enim Sabbato puer sepenumero nasceretur, ejus diei religionem circumcisio tollebat; atque ita dua- bus illis rebus Sabbati abrogatio significata ante videtur. Hoc enim constat, eos qui natum in Sal:- bato puerum circumciderent, sive octavum diem accurate observare vellent, quod is in Sabbatum incurrisset, eodem ipso circumcidisse, ac proinde D operis aliquid egisse, Sabbatumque violasse. Sin abrogandi Sabbati metu differrent, nono demum die circumcisionem adhibuisse, atque hujus adeo legem, prestitutumque dierum octo numerum minime tenuisse. XXXIII. Sed ne ipsa quidem prima erat perfecta circumcisio, verum signi instar ad eorum que postea consequebantur recordationem concessa : ac præsertim ob Abrahami, uti diximus, hæsitatio- nem, cum illum Deus redarguit: tum ad majoris 29. * Matth. x1, 8. 'F. tóv. Gen. bebdomadis ferias commemoravit, 2, et 4. Sed una etiam crteras complexus est. Ne que enim est ulla ratio, cur a ceteris eæ solemni- tates arceantur. Nam certorum dierum superstitio illa, quam Judari observant, et in Jad Rambam ex- posuit, nihil ad hunc locum facit. De qua alias disseremus. (35) Ττοι ἐν δευτέρᾳ Σαββάτων. Tres duntaxat

πτουσιν αὗται αἱ ἡμέραι, ἤτοι ἐν δευτέρᾳ Σαββά ὅρον τοῦ προστάγματος. των (55), ἢ ἐν τρίτῃ, ἢ ἐν τετράδι, Σάββατον καὶ αὐτὴ αὐτοῖς ὁρίζεται. Διὸ μετὰ τὴν τῶν Ἀζύμων γενομένη. Ι ἡμέραν, καὶ ὁρισθεῖσαν ἡμέραν Σαββάτου, τῷ Σαββάτ φύσει τῷ μετὰ τὴν ἡμέραν τῶν Αζύμων εἰς Σάββατο λελογισμένην, εὑρέθησαν διαβαίνοντες διὰ τῶν σπορ - μων, καὶ ἔτιλλον στάχυας, καὶ ἔψωχον, καὶ ἤσθιον, δεικνύντες, ὅτι λέλυται ὁ δεσμὸς ὁ ἐν τῷ Σαββάτῳ ὁριζόμενος, ἐλθόντος τοῦ μεγάλου Σαββάτου, τουτέστι Χριστοῦ, τοῦ ἀναπαύσαντος ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτη μάτων ἡμῶν, οὗ τύπος ἦν ὁ Νῶε, ἂν ὁ πατὴρ αὐτοῦ γεννηθέντα ἑωρακώς κατὰ προφητείαν, ἐπέθετο αὐτῷ ὄνομα Νῶς, λέγων· Οτι οὗτος ἀναπαύσει ἡμᾶς ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, ἤτοι σκληρῶν ἔργων ἡμῶν. Ὁ Νῶς δὲ ἀπὸ ἁμαρτιῶν οὐκ ἀνέπαυσεν, ἀλλὰ εἰς Χριστὸν προεφήτευσεν ὁ Λάμεχ τὴν προφητείαν τῷ ' Νῶς ἑρμηνευόμενον ἐν ἀληθείᾳ. Νῶς γὰρ ἀνα- παυσις ἑρμηνεύεται, καὶ Σεβεθ ὅπερ ἀνάπαυσις και Σάββατον ἑρμηνεύεται, ὅ ἐστι Χριστὸς, ἐν ᾧ ἀναπέ- παυται ὁ Πατήρ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ πάντες ἅγιοι ἄνθρωποι ἐν αὐτῷ ἀνεπαύσαντο, παυ σάμενο: ἀπὸ ἁμαρτημάτων. Οὗτός ἐστι τὸ μέγα Σάβ βατον καὶ ἀΐδιον, οὗ τύπος ἦν τὸ μικρὸν Σάββατον ἐξυπηρετούμενον ἄχρι τῆς αὐτοῦ παρουσίας, προσ- ταχθὲν ὑπ' αὐτοῦ κατὰ τὸν νόμον, καὶ ἐν αὐτῷ λυ- θέν, καὶ πληρωθὲν ἐν τῷ Εὐαγγελίω. Οὕτως γὰρ εἶπεν, ὅτι Κύριός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου και τοῦ Σαββάτου. "Οθεν θαρσαλέως οἱ μαθηταὶ λύουσι τὸ Σάββατον· ἐπειδὴ καὶ οἱ πρὸ αὐτῶν ἱερεῖς ἔλυον τὸ Σάββατον θύοντες, καὶ Θεῷ θυσίας προσφέροντες, ἵνα μὴ ἀργήσῃ θυσία ἡ ἐνδελεχής, καὶ καθ᾿ ἡμέραν προσφερομένη. Οὐ μόνον δὲ αὐτοὶ προεφήτευον οἱ ἱε ρεῖς λυθήσεσθαι τὸ Σάββατον διὰ τοῦ μὴ ἀργεῖν· ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ περιτομὴ ἔλυε τὸ Σάββατον. Γενικ μένου δὲ παιδὸς πολλάκις ἐν Σαββάτῳ, ἀναίρεσις Σαβ- βάτου διὰ περιτομῆς ἐγίνετο. Οὕτω ταῖς ἀμφοτέραις ἡ λύσις προεθεσπίζετο. Δείκνυται γάρ, ὅτι οἱ περισ τέμνοντες αὐτὸ τὸ γεννηθὲν ἐν Σαββάτῳ, ἐὰν θελή σωσιν ἀκριβολογήσασθαι τὴν ὀγδόην ἡμέραν, εὑρί σκοντες ἐμπίπτουσαν ἐν Σαββάτῳ, καὶ περιτεμόντες, ἔργον εἰργάσαντο καὶ τὸ Σάββατον ἔλυσαν. Ἐὰν δὲ ὑπέρθωνται διὰ τὸ μὴ λῦσαι τὸ Σάββατον, ἐνάτῃ λοι- πὸν περιτέμνουσι τὴν περιτομήν· καὶ ἔλυσαν τὴν περιτομὴν, καὶ τὸν περὶ αὐτῆς τῶν ὀκτὼ ἡμερῶν ν, συνεκδοχικώς ΛΓ'. ᾿Αλλὰ οὔτε ἦν τελεία ἡ πρώτη περιτομή, ἀλλὰ σημείου χάριν ἐδόθη, εἰς τε ὑπόμνησιν αὐτῶν μετὰ ταῦτα· καὶ διὰ τὸν δισταγμὸν τοῦ 'Αβραάμ, ὡς προείρηται, ἐπιτιμηθέντος, καὶ τύπου ἕνεκα τῆς μετ γάλης τῆς τὰ πάντα κατ' ισότητα πληρούσης ἐν τοῖς S. EPIPHANII > B magnum vocant, nec non et alterum quod parvum A appellant. Quotics igitur dies ejusmodi in secundam post Sabbatum diem, vel tertiam, aut quartam in cidunt, istud ipsum illorum instituto Sabbatum censetur. Quare secundum Azymorum festum, de- finitumque Sabbati diem, eo Sabbato, quod et pro- prie ita dictum est, et Azymorum diem sequitur, quæ et ipsa pro Sabbato censetur, forte iter per sata fecerunt, ac vulsas spicas affricuerunt, atque come- derunt, ut vincula illa Sabbati sanctione astricta soluta esse monstrarent magni illius accessione Sabbati, hoc est Christi Domini, qui ut a peccatis nostris quiesceremus indulsit. Cujus insuper ligu- ram Noemus olim praetulit, is quem natum pater ut vidit, prophetico quodam allatu Noemum appel- lari voluit :.Quoniam, inquit, ipse requiem dabit no bis a peccatis nostris', hoc est laboriosis nostris operibus. Atqui Noemus nullam a peccatis requiem attulit, ut intelligas de Christo vaticinatum esse Lamechum, in quem etiam ipsa nominis ratio con- venit. Noemus enim requiem significat, ut et Sebeth, quæ vox tam istud ipsum quam Sabbatum expri- mit. Quod apprime Christo congruit, in quo Pater cum Spiritu sancto requiescit; requieverintque sancti ad unum omnes, posteaquam a peccato de- stiterunt. Hic est magnum sempiternumque Sabba · tum, cujus parvum illud exemplar fuit; ad illius adventum usque in usum adhibitum, et ab ipso tege constitutum; ab eodemque solutum, et in Evange- lio demum impletum. Ita enim ille dixit : Dominus ( est Filius hominis etiam Sabbati'. Ex quo factum est, ut audacter discipuli Sabbatum solverent, pre- sertim cum et sacerdotes ante illos idem sacrifi- cando, offerendoque facerent, ne juge illud quoti- dianumque sacrificium intermitterent. Ac non sa- cerdotes solum hoc ipso, quod ne Sabbato quidem essent feriati, solutum illud iri diu ante præenuntia- bant ; sed et circumcisio ipsa solvebat. Cum enim Sabbato puer sepenumero nasceretur, ejus diei religionem circumcisio tollebat; atque ita dua- bus illis rebus Sabbati abrogatio significata ante videtur. Hoc enim constat, eos qui natum in Sal:- bato puerum circumciderent, sive octavum diem accurate observare vellent, quod is in Sabbatum incurrisset, eodem ipso circumcidisse, ac proinde D operis aliquid egisse, Sabbatumque violasse. Sin abrogandi Sabbati metu differrent, nono demum die circumcisionem adhibuisse, atque hujus adeo legem, prestitutumque dierum octo numerum minime tenuisse. XXXIII. Sed ne ipsa quidem prima erat perfecta circumcisio, verum signi instar ad eorum que postea consequebantur recordationem concessa : ac præsertim ob Abrahami, uti diximus, hæsitatio- nem, cum illum Deus redarguit: tum ad majoris 29. * Matth. x1, 8. 'F. tóv. Gen. bebdomadis ferias commemoravit, 2, et 4. Sed una etiam crteras complexus est. Ne que enim est ulla ratio, cur a ceteris eæ solemni- tates arceantur. Nam certorum dierum superstitio illa, quam Judari observant, et in Jad Rambam ex- posuit, nihil ad hunc locum facit. De qua alias disseremus. (35) Ττοι ἐν δευτέρᾳ Σαββάτων. Tres duntaxat

πτουσιν αὗται αἱ ἡμέραι, ἤτοι ἐν δευτέρᾳ Σαββά ὅρον τοῦ προστάγματος. των (55), ἢ ἐν τρίτῃ, ἢ ἐν τετράδι, Σάββατον καὶ αὐτὴ αὐτοῖς ὁρίζεται. Διὸ μετὰ τὴν τῶν Ἀζύμων γενομένη. Ι ἡμέραν, καὶ ὁρισθεῖσαν ἡμέραν Σαββάτου, τῷ Σαββάτ φύσει τῷ μετὰ τὴν ἡμέραν τῶν Αζύμων εἰς Σάββατο λελογισμένην, εὑρέθησαν διαβαίνοντες διὰ τῶν σπορ - μων, καὶ ἔτιλλον στάχυας, καὶ ἔψωχον, καὶ ἤσθιον, δεικνύντες, ὅτι λέλυται ὁ δεσμὸς ὁ ἐν τῷ Σαββάτῳ ὁριζόμενος, ἐλθόντος τοῦ μεγάλου Σαββάτου, τουτέστι Χριστοῦ, τοῦ ἀναπαύσαντος ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτη μάτων ἡμῶν, οὗ τύπος ἦν ὁ Νῶε, ἂν ὁ πατὴρ αὐτοῦ γεννηθέντα ἑωρακώς κατὰ προφητείαν, ἐπέθετο αὐτῷ ὄνομα Νῶς, λέγων· Οτι οὗτος ἀναπαύσει ἡμᾶς ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, ἤτοι σκληρῶν ἔργων ἡμῶν. Ὁ Νῶς δὲ ἀπὸ ἁμαρτιῶν οὐκ ἀνέπαυσεν, ἀλλὰ εἰς Χριστὸν προεφήτευσεν ὁ Λάμεχ τὴν προφητείαν τῷ ' Νῶς ἑρμηνευόμενον ἐν ἀληθείᾳ. Νῶς γὰρ ἀνα- παυσις ἑρμηνεύεται, καὶ Σεβεθ ὅπερ ἀνάπαυσις και Σάββατον ἑρμηνεύεται, ὅ ἐστι Χριστὸς, ἐν ᾧ ἀναπέ- παυται ὁ Πατήρ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ πάντες ἅγιοι ἄνθρωποι ἐν αὐτῷ ἀνεπαύσαντο, παυ σάμενο: ἀπὸ ἁμαρτημάτων. Οὗτός ἐστι τὸ μέγα Σάβ βατον καὶ ἀΐδιον, οὗ τύπος ἦν τὸ μικρὸν Σάββατον ἐξυπηρετούμενον ἄχρι τῆς αὐτοῦ παρουσίας, προσ- ταχθὲν ὑπ' αὐτοῦ κατὰ τὸν νόμον, καὶ ἐν αὐτῷ λυ- θέν, καὶ πληρωθὲν ἐν τῷ Εὐαγγελίω. Οὕτως γὰρ εἶπεν, ὅτι Κύριός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου και τοῦ Σαββάτου. "Οθεν θαρσαλέως οἱ μαθηταὶ λύουσι τὸ Σάββατον· ἐπειδὴ καὶ οἱ πρὸ αὐτῶν ἱερεῖς ἔλυον τὸ Σάββατον θύοντες, καὶ Θεῷ θυσίας προσφέροντες, ἵνα μὴ ἀργήσῃ θυσία ἡ ἐνδελεχής, καὶ καθ᾿ ἡμέραν προσφερομένη. Οὐ μόνον δὲ αὐτοὶ προεφήτευον οἱ ἱε ρεῖς λυθήσεσθαι τὸ Σάββατον διὰ τοῦ μὴ ἀργεῖν· ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ περιτομὴ ἔλυε τὸ Σάββατον. Γενικ μένου δὲ παιδὸς πολλάκις ἐν Σαββάτῳ, ἀναίρεσις Σαβ- βάτου διὰ περιτομῆς ἐγίνετο. Οὕτω ταῖς ἀμφοτέραις ἡ λύσις προεθεσπίζετο. Δείκνυται γάρ, ὅτι οἱ περισ τέμνοντες αὐτὸ τὸ γεννηθὲν ἐν Σαββάτῳ, ἐὰν θελή σωσιν ἀκριβολογήσασθαι τὴν ὀγδόην ἡμέραν, εὑρί σκοντες ἐμπίπτουσαν ἐν Σαββάτῳ, καὶ περιτεμόντες, ἔργον εἰργάσαντο καὶ τὸ Σάββατον ἔλυσαν. Ἐὰν δὲ ὑπέρθωνται διὰ τὸ μὴ λῦσαι τὸ Σάββατον, ἐνάτῃ λοι- πὸν περιτέμνουσι τὴν περιτομήν· καὶ ἔλυσαν τὴν περιτομὴν, καὶ τὸν περὶ αὐτῆς τῶν ὀκτὼ ἡμερῶν ν, συνεκδοχικώς ΛΓ'. ᾿Αλλὰ οὔτε ἦν τελεία ἡ πρώτη περιτομή, ἀλλὰ σημείου χάριν ἐδόθη, εἰς τε ὑπόμνησιν αὐτῶν μετὰ ταῦτα· καὶ διὰ τὸν δισταγμὸν τοῦ 'Αβραάμ, ὡς προείρηται, ἐπιτιμηθέντος, καὶ τύπου ἕνεκα τῆς μετ γάλης τῆς τὰ πάντα κατ' ισότητα πληρούσης ἐν τοῖς S. EPIPHANII > B magnum vocant, nec non et alterum quod parvum A appellant. Quotics igitur dies ejusmodi in secundam post Sabbatum diem, vel tertiam, aut quartam in cidunt, istud ipsum illorum instituto Sabbatum censetur. Quare secundum Azymorum festum, de- finitumque Sabbati diem, eo Sabbato, quod et pro- prie ita dictum est, et Azymorum diem sequitur, quæ et ipsa pro Sabbato censetur, forte iter per sata fecerunt, ac vulsas spicas affricuerunt, atque come- derunt, ut vincula illa Sabbati sanctione astricta soluta esse monstrarent magni illius accessione Sabbati, hoc est Christi Domini, qui ut a peccatis nostris quiesceremus indulsit. Cujus insuper ligu- ram Noemus olim praetulit, is quem natum pater ut vidit, prophetico quodam allatu Noemum appel- lari voluit :.Quoniam, inquit, ipse requiem dabit no bis a peccatis nostris', hoc est laboriosis nostris operibus. Atqui Noemus nullam a peccatis requiem attulit, ut intelligas de Christo vaticinatum esse Lamechum, in quem etiam ipsa nominis ratio con- venit. Noemus enim requiem significat, ut et Sebeth, quæ vox tam istud ipsum quam Sabbatum expri- mit. Quod apprime Christo congruit, in quo Pater cum Spiritu sancto requiescit; requieverintque sancti ad unum omnes, posteaquam a peccato de- stiterunt. Hic est magnum sempiternumque Sabba · tum, cujus parvum illud exemplar fuit; ad illius adventum usque in usum adhibitum, et ab ipso tege constitutum; ab eodemque solutum, et in Evange- lio demum impletum. Ita enim ille dixit : Dominus ( est Filius hominis etiam Sabbati'. Ex quo factum est, ut audacter discipuli Sabbatum solverent, pre- sertim cum et sacerdotes ante illos idem sacrifi- cando, offerendoque facerent, ne juge illud quoti- dianumque sacrificium intermitterent. Ac non sa- cerdotes solum hoc ipso, quod ne Sabbato quidem essent feriati, solutum illud iri diu ante præenuntia- bant ; sed et circumcisio ipsa solvebat. Cum enim Sabbato puer sepenumero nasceretur, ejus diei religionem circumcisio tollebat; atque ita dua- bus illis rebus Sabbati abrogatio significata ante videtur. Hoc enim constat, eos qui natum in Sal:- bato puerum circumciderent, sive octavum diem accurate observare vellent, quod is in Sabbatum incurrisset, eodem ipso circumcidisse, ac proinde D operis aliquid egisse, Sabbatumque violasse. Sin abrogandi Sabbati metu differrent, nono demum die circumcisionem adhibuisse, atque hujus adeo legem, prestitutumque dierum octo numerum minime tenuisse. XXXIII. Sed ne ipsa quidem prima erat perfecta circumcisio, verum signi instar ad eorum que postea consequebantur recordationem concessa : ac præsertim ob Abrahami, uti diximus, hæsitatio- nem, cum illum Deus redarguit: tum ad majoris 29. * Matth. x1, 8. 'F. tóv. Gen. bebdomadis ferias commemoravit, 2, et 4. Sed una etiam crteras complexus est. Ne que enim est ulla ratio, cur a ceteris eæ solemni- tates arceantur. Nam certorum dierum superstitio illa, quam Judari observant, et in Jad Rambam ex- posuit, nihil ad hunc locum facit. De qua alias disseremus. (35) Ττοι ἐν δευτέρᾳ Σαββάτων. Tres duntaxat

ΤΟΜ. ΙΙ. - καταξιουμένοις. Ἐκείνη μὲν γὰρ εἰ ἦν ἀγιστίας ἕνεκα, καὶ κληρονομίας οὐρανῶν βασιλείας χάριν, ἄρα ἐστέ- ρηται Σάρρα τῆς βασιλείας, καὶ Ρεβέκκα, καὶ Λία, καὶ Ραχήλ, καὶ Ἰωχαβεθ, καὶ Μαρία ἡ ἀδελφή Μωϋσέως, καὶ πᾶσαι αἱ ἅγιαι γυναῖκες, καὶ οὐ δυνή- σονται κληρονομεῖν βασιλείαν οὐρανῶν, μὴ δυνηθεῖσαι τὴν περιτομὴν τοῦ ᾽Αβραὰμ ἔχειν, ἢν Θεὸς αὐτῷ δεδώρηται, κατὰ τὸν τούτων λόγον· εἰ δὲ οὐκ ἐστέ- ρηνται αὗται τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καίτοι οὐ μετεσχηκυῖαι περιτομῆς, οὐδὲν ἄρα ἰσχύει ἡ νῦν ἔνσαρκος περιτομή. Τί δὲ καυχάται Εβίων περιτο- μὴν, ὁπότε καὶ οἱ εἰδωλολάτραι (56) καὶ μιαιρεῖς τῶν Αἰγυπτίων περιτομὴν ἔχουσιν; ᾿Αλλὰ καὶ οἱ Σα- ρακηνοί, οἳ καὶ Ἰσραηλῖται, περιτομὴν ἔχουσι, καὶ Σαμαρείται, καὶ Ἰουδαῖοι, καὶ Ἰδουμαίοι, καὶ μη- ρῖται. Τούτων δὲ οἱ πλείους οὐ διὰ νόμον τοῦτο ποιοῦ- σιν, ἀλλὰ ἀλόγῳ τινὶ συνηθεία. Β Καὶ ἁπλῶς πολύν χρόνον ἀναλώσω κατατριβόμενος εἰς τὴν τούτου ληρῳδίαν, διὰ τὸ ἐπερείδεσθαι αὐτὸν μάτην τῷ ῥητῷ ᾧ εἴρηκεν ὁ Σωτήρ· Ἀρκετὸν τῷ μαθητῇ εἶναι ὡς ὁ διδάσκαλος· ἵνα καὶ αὐτὸς σε μνύνηται τὴν ἰδίαν περιτομὴν διὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ περιτομὴν τὴν ἐν αὐτῷ καλῶς περιτμηθεῖσαν. Όμως ἐπειδὴ βούλεται ὁ κτηνώδης διὰ τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν μίμησιν λαμβάνειν τοῦτον τὸν λόγον, οὐκ ὀκνήσω δεῖξαι, ὅτι οὐ διὰ τοῦτο εἰρηται. Εὐθὺς γὰρ φράζει ὁ Κύριος, λέγων, ὅτι οὐ διὰ τοῦτο εἶπεν, ἀλλὰ διὰ τοὺς διωγμούς, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων εἰς αὐτὸν παρ- οινίαν. Καί φησιν· Εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώ- ξουσιν· εἰ ἐμὲ ἐμίσησαν, καὶ ὑμᾶς μισήσουσιν. Οὐκ ἐμὲ λέγετε κύριον καὶ διδάσκαλον; Καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γάρ. Εἰ οὖν τὸν οἰκοδεσπότην Βεελ ζεβούλ ἐκάλεσαν, πόσω γε μᾶλλον τοὺς οἰκεια- κοὺς αὐτοῦ; καὶ, Οὐ δύναται δοῦλος εἶναι ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ, οὐδὲ μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδά- σκαλον αὐτοῦ. Ἔτω δὲ κατηρτισμένος κατὰ πάν- τα ο μαθητής, ὡς ὁ διδάσκαλος, τουτέστιν ἔτοιμος εἰς διωγμὸν, καὶ κακολογίαν, καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἐπιφε ρόμενον. Οθεν καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος· Μιμηταί μου γίνεσθε, καθώς κἀγὼ Χριστοῦ. Καὶ οὐχ ὅτι ἐκεῖνος ἐμιμεῖτο τὸν αὐτοῦ δεσπότην ὡς οὐκ ἔδει. Οὐδὲ γὰρ ἔλεγεν, ὅτι Θεός είμι, ἢ Υἱὸς Θεοῦ εἰμι, ἢ Λόγος θεός εἰμι. Λέγει γάρ, ὅτι Ἐγώ εἰμι ὁ ἐλάχιστος τῶν ἀποστόλων· καὶ, Ὥσπερεί τῳ ἐκτρώματι ώθη καμοί. ΑΔ'. Εἰ δὲ σύ, Ἐδίων, λαμβάνεις τὸ ῥητὸν τοῦτο ἐπὶ μιμήσει Χριστοῦ καὶ ἀπὸ τῆς περιτομῆς, ἧς μα ταίως φρονεῖς, θέλεις εἶναι ὡς ὁ διδάσκαλος, μᾶλλον δὲ ὡς ὁ Κύριος, μὴ ἐν τῇ περιτομῇ αὐτῷ ὁμοιοῦ· οὐ γάρ σε ὠφελήσει. Παρήνεγκε γὰρ ὁ Κύριος τὸν ταύ- της χρόνον, ὡς διὰ πολλῶν μαρτύρων σαφῶς ἐπεδεί ἱερεῖς. • ADVERSUS HERESES LIB. I. HÆRES. XXX. A illius, atque æqualiter in iis, qui quidem dignati fuerint, omnia perficientis, adumbrandam imagi- nem. Etenim si ingenerandæ sanctitatis, cœlestisve regni velut leereditario jure conferendi gratia esset instituta, consequens esset, Saram ac Rebeccam, et Liam ac Rachelem, et Jochabetam ac Mariam Moysis sororem, caterasque sanctas mulieres eo esse regno privatas, nec cœlestem illam hæredita- tem posse capessere : propterea quod Abrahami circumcisionem usurpare nequiveriņt, quam, ut isti volunt, Deus illi largitus est. Quod si cœlesti illæ regno, tametsi circumcisæ non fuerint, minime caruerunt, nihil igitur modo carnis illa circumcisio prodest. Et vero quid est, quod Ebion adeo de cir- cumcisione suɔ glorietur, cum et idolorum cultores, et sacerdotes Ægyptii seipsos quoque circumcidant? Quod et Saraceni, et Ismaelitæ, ac Samaritani, Jud.ei, klumæi et Homeritæ faciunt. Quorum id plerique non aliqua lege, sed consuetudine quadam citra ullam rationem suscipiunt. Denique plurimum a me temporis insumi necesse sit, si in refellendis illius nugis inhærere voluero, qui hoc uno Salvatoris dicto frustra nititur: Sufficit discipulo si sit sicul magister ejus; ut et ipse propter eam, quam in se merito Christus expressit, circumcisionem suam arroganter ostentet. Verum- tamen quoniam ob Christi imitationem ea se sen- tentia pecus illa defendit, dicere haud verebor ne- quaquam illam eo pertinere. Statim enim Dominus adjecit, non se ideo ita dixisse, sed ob cingruentes exagitationes, Judaeorumque in se con tumelias. Ac, Si me, inquit, persecuti sunt, et vos persequentur si nie oderunt, et vos odio habe- bunt. Nonne me Dominum dicitis ac magistrum? Et recte dicitis, sum etenim*. Si igitur patremfa- milias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ^? El, Non polest servus major esse domino SHO : neque discipulus magistro; sed esto perfectus in omnibus discipulus sicut magister ³, hoc est ad omnem vexationem, ac maledicentiam, et adversa quelibet sustinenda comparatus. Unde et Paulus : Imitatores, inquit, mei estote, sicut et ego Christiº Neque vero qua non decebat ratione dominum ill suum imitatus est. Non enim Deum esse se dixit aut Dei Filium, aut Deum Verbum. Sed, Ego sum inquit, minimus apostolorum '; et, Tanquam abor D tivo visus est et mihi". XXXIV. Quod si tu, Ebion, Christi ad initatio nem dictum illud usurpas, et ob circumcisionemn, qua tu frustra te jactitas, magistri esse similis ver Domini potius affectas, noli circumcisione ei si- milis esse; neque enim tibi proderit, cum illius tempus Dominus ipse circumscripserit, quemad- ' F. Matth x, 25. Joan. xv, 20. • ibid. 18. xr, 1. * Luc. vi, 40. Cor. xi, 1. | Cor. xv, .་ cap. Jer. x: Multarum, inquit, ex quadam parte gentium, et maxime, quæ Judææ Palestinæque con- fines sunt, usque hodie populi circumciduntur, et 9. • Joan. xiil, ibid. 8. præcipue Egyptii et Idumæi, Ammonita et Moa- bitæ, et omnis regio Sarracenorum. De Ægypuis id testatur Hero:lotis. Meminit et Orig. coni. Celso 3. * Ma‍th. x, 23. : Juan. (50) Οπότε καὶ οἱ εἰδωλολάτραι. Hieron. ad

ΤΟΜ. ΙΙ. - καταξιουμένοις. Ἐκείνη μὲν γὰρ εἰ ἦν ἀγιστίας ἕνεκα, καὶ κληρονομίας οὐρανῶν βασιλείας χάριν, ἄρα ἐστέ- ρηται Σάρρα τῆς βασιλείας, καὶ Ρεβέκκα, καὶ Λία, καὶ Ραχήλ, καὶ Ἰωχαβεθ, καὶ Μαρία ἡ ἀδελφή Μωϋσέως, καὶ πᾶσαι αἱ ἅγιαι γυναῖκες, καὶ οὐ δυνή- σονται κληρονομεῖν βασιλείαν οὐρανῶν, μὴ δυνηθεῖσαι τὴν περιτομὴν τοῦ ᾽Αβραὰμ ἔχειν, ἢν Θεὸς αὐτῷ δεδώρηται, κατὰ τὸν τούτων λόγον· εἰ δὲ οὐκ ἐστέ- ρηνται αὗται τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καίτοι οὐ μετεσχηκυῖαι περιτομῆς, οὐδὲν ἄρα ἰσχύει ἡ νῦν ἔνσαρκος περιτομή. Τί δὲ καυχάται Εβίων περιτο- μὴν, ὁπότε καὶ οἱ εἰδωλολάτραι (56) καὶ μιαιρεῖς τῶν Αἰγυπτίων περιτομὴν ἔχουσιν; ᾿Αλλὰ καὶ οἱ Σα- ρακηνοί, οἳ καὶ Ἰσραηλῖται, περιτομὴν ἔχουσι, καὶ Σαμαρείται, καὶ Ἰουδαῖοι, καὶ Ἰδουμαίοι, καὶ μη- ρῖται. Τούτων δὲ οἱ πλείους οὐ διὰ νόμον τοῦτο ποιοῦ- σιν, ἀλλὰ ἀλόγῳ τινὶ συνηθεία. Β Καὶ ἁπλῶς πολύν χρόνον ἀναλώσω κατατριβόμενος εἰς τὴν τούτου ληρῳδίαν, διὰ τὸ ἐπερείδεσθαι αὐτὸν μάτην τῷ ῥητῷ ᾧ εἴρηκεν ὁ Σωτήρ· Ἀρκετὸν τῷ μαθητῇ εἶναι ὡς ὁ διδάσκαλος· ἵνα καὶ αὐτὸς σε μνύνηται τὴν ἰδίαν περιτομὴν διὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ περιτομὴν τὴν ἐν αὐτῷ καλῶς περιτμηθεῖσαν. Όμως ἐπειδὴ βούλεται ὁ κτηνώδης διὰ τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν μίμησιν λαμβάνειν τοῦτον τὸν λόγον, οὐκ ὀκνήσω δεῖξαι, ὅτι οὐ διὰ τοῦτο εἰρηται. Εὐθὺς γὰρ φράζει ὁ Κύριος, λέγων, ὅτι οὐ διὰ τοῦτο εἶπεν, ἀλλὰ διὰ τοὺς διωγμούς, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων εἰς αὐτὸν παρ- οινίαν. Καί φησιν· Εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώ- ξουσιν· εἰ ἐμὲ ἐμίσησαν, καὶ ὑμᾶς μισήσουσιν. Οὐκ ἐμὲ λέγετε κύριον καὶ διδάσκαλον; Καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γάρ. Εἰ οὖν τὸν οἰκοδεσπότην Βεελ ζεβούλ ἐκάλεσαν, πόσω γε μᾶλλον τοὺς οἰκεια- κοὺς αὐτοῦ; καὶ, Οὐ δύναται δοῦλος εἶναι ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ, οὐδὲ μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδά- σκαλον αὐτοῦ. Ἔτω δὲ κατηρτισμένος κατὰ πάν- τα ο μαθητής, ὡς ὁ διδάσκαλος, τουτέστιν ἔτοιμος εἰς διωγμὸν, καὶ κακολογίαν, καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἐπιφε ρόμενον. Οθεν καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος· Μιμηταί μου γίνεσθε, καθώς κἀγὼ Χριστοῦ. Καὶ οὐχ ὅτι ἐκεῖνος ἐμιμεῖτο τὸν αὐτοῦ δεσπότην ὡς οὐκ ἔδει. Οὐδὲ γὰρ ἔλεγεν, ὅτι Θεός είμι, ἢ Υἱὸς Θεοῦ εἰμι, ἢ Λόγος θεός εἰμι. Λέγει γάρ, ὅτι Ἐγώ εἰμι ὁ ἐλάχιστος τῶν ἀποστόλων· καὶ, Ὥσπερεί τῳ ἐκτρώματι ώθη καμοί. ΑΔ'. Εἰ δὲ σύ, Ἐδίων, λαμβάνεις τὸ ῥητὸν τοῦτο ἐπὶ μιμήσει Χριστοῦ καὶ ἀπὸ τῆς περιτομῆς, ἧς μα ταίως φρονεῖς, θέλεις εἶναι ὡς ὁ διδάσκαλος, μᾶλλον δὲ ὡς ὁ Κύριος, μὴ ἐν τῇ περιτομῇ αὐτῷ ὁμοιοῦ· οὐ γάρ σε ὠφελήσει. Παρήνεγκε γὰρ ὁ Κύριος τὸν ταύ- της χρόνον, ὡς διὰ πολλῶν μαρτύρων σαφῶς ἐπεδεί ἱερεῖς. • ADVERSUS HERESES LIB. I. HÆRES. XXX. A illius, atque æqualiter in iis, qui quidem dignati fuerint, omnia perficientis, adumbrandam imagi- nem. Etenim si ingenerandæ sanctitatis, cœlestisve regni velut leereditario jure conferendi gratia esset instituta, consequens esset, Saram ac Rebeccam, et Liam ac Rachelem, et Jochabetam ac Mariam Moysis sororem, caterasque sanctas mulieres eo esse regno privatas, nec cœlestem illam hæredita- tem posse capessere : propterea quod Abrahami circumcisionem usurpare nequiveriņt, quam, ut isti volunt, Deus illi largitus est. Quod si cœlesti illæ regno, tametsi circumcisæ non fuerint, minime caruerunt, nihil igitur modo carnis illa circumcisio prodest. Et vero quid est, quod Ebion adeo de cir- cumcisione suɔ glorietur, cum et idolorum cultores, et sacerdotes Ægyptii seipsos quoque circumcidant? Quod et Saraceni, et Ismaelitæ, ac Samaritani, Jud.ei, klumæi et Homeritæ faciunt. Quorum id plerique non aliqua lege, sed consuetudine quadam citra ullam rationem suscipiunt. Denique plurimum a me temporis insumi necesse sit, si in refellendis illius nugis inhærere voluero, qui hoc uno Salvatoris dicto frustra nititur: Sufficit discipulo si sit sicul magister ejus; ut et ipse propter eam, quam in se merito Christus expressit, circumcisionem suam arroganter ostentet. Verum- tamen quoniam ob Christi imitationem ea se sen- tentia pecus illa defendit, dicere haud verebor ne- quaquam illam eo pertinere. Statim enim Dominus adjecit, non se ideo ita dixisse, sed ob cingruentes exagitationes, Judaeorumque in se con tumelias. Ac, Si me, inquit, persecuti sunt, et vos persequentur si nie oderunt, et vos odio habe- bunt. Nonne me Dominum dicitis ac magistrum? Et recte dicitis, sum etenim*. Si igitur patremfa- milias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ^? El, Non polest servus major esse domino SHO : neque discipulus magistro; sed esto perfectus in omnibus discipulus sicut magister ³, hoc est ad omnem vexationem, ac maledicentiam, et adversa quelibet sustinenda comparatus. Unde et Paulus : Imitatores, inquit, mei estote, sicut et ego Christiº Neque vero qua non decebat ratione dominum ill suum imitatus est. Non enim Deum esse se dixit aut Dei Filium, aut Deum Verbum. Sed, Ego sum inquit, minimus apostolorum '; et, Tanquam abor D tivo visus est et mihi". XXXIV. Quod si tu, Ebion, Christi ad initatio nem dictum illud usurpas, et ob circumcisionemn, qua tu frustra te jactitas, magistri esse similis ver Domini potius affectas, noli circumcisione ei si- milis esse; neque enim tibi proderit, cum illius tempus Dominus ipse circumscripserit, quemad- ' F. Matth x, 25. Joan. xv, 20. • ibid. 18. xr, 1. * Luc. vi, 40. Cor. xi, 1. | Cor. xv, .་ cap. Jer. x: Multarum, inquit, ex quadam parte gentium, et maxime, quæ Judææ Palestinæque con- fines sunt, usque hodie populi circumciduntur, et 9. • Joan. xiil, ibid. 8. præcipue Egyptii et Idumæi, Ammonita et Moa- bitæ, et omnis regio Sarracenorum. De Ægypuis id testatur Hero:lotis. Meminit et Orig. coni. Celso 3. * Ma‍th. x, 23. : Juan. (50) Οπότε καὶ οἱ εἰδωλολάτραι. Hieron. ad

Α ξαμεν. "Ηλθε, καὶ ἐπλήρωσε δοὺς τὴν τελείαν περιτο μὴν τῶν αὐτοῦ μυστηρίων, οὐκ ἐν ἑνὶ μέλει μόνῳ, ἀλλ' ὅλον σῶμα σφραγίσας, καὶ περιτεμὼν ἀπὸ ἁμαρ τίας· καὶ οὐχ ἓν μέρος λαοῦ σώζων, τουτέστιν ἄνδρας μόνους, ἀλλὰ καὶ ὅλον λαὸν τὸν τῶν Χριστιανῶν κατὰ ἀλήθειαν, ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας ὁμοῦ σφραγίζων, καὶ εἰς οὐρανῶν βασιλείας κληρονομίαν ἀφθόνως. καὶ οὐκ ἐλλιπῶς ἑνὶ τάγματι τῶν ἀνδρῶν μόνον κατὰ ἀσθένειαν τὴν σφραγίδα παρέχων, ἀλλὰ λαῷ ὅλο τελεῖ διὰ τῆς σφραγῖδος καὶ ἐντολῶν καὶ ἀγαθῆς διδασκαλίας τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀποκα- λύπτων. Εἰ δὲ ὡς ὁ Κύριος βούλει εἶναι, ὁ Εβίων, τουτέστιν ὡς ὁ Διδάσκαλος, πολὺ ἠπάτησαι. Μὴ ἐν τῇ περιτομῇ ἀπεικάζου. ᾿Αλλὰ κάλεσον τὸν Λάζαρον ἀπὸ μνημείου, ἢ ἄλλον νεκρὸν ἔγειρον, λεπρούς καθάρισον, ἢ τυ φλοῖς χάρισαι τὸ βλέπειν, ἢ παραλυτικὸν ἴασαι, εἰ δύνῃ. Οὐ δύνῃ δὲ, ὅτι ἐναντίως πράττεις ἀπιστία κατ- εχόμενος, καὶ δεσμοῖς σαρκὸς, καὶ δικαιώμασι νόμου ἀπληρώτοις. Εἰ δὲ ταῦτα ἡδυνήθης ποιῆσαι, ὅπερ οὐ δύνῃ διὰ τὴν κακοπιστίαν σου, οὐ λέγω ὡς ὁ Χριστὸς (οὐ γὰρ δύνῃ ἀπεικασθῆναι Θεῷ, φθαρτὸς ὢν ἄνθρωπος καὶ ἠπατημένος), ἀλλ᾽ οὔτε τὸ ὄνομα Χριστοῦ ἐπὶ θεοσημείοις δύνασαι ἐπικαλέσασθαι· κἄν τε ἐπικαλέσῃ, οὐκ ἐνεργήσεις. Εἰ δὲ καὶ ὅλως ἐνεργεῖς παραλυτικὸν ἀναστῆσαι, εἶχεν ἂν, διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ ἀναστὰς, καὶ σύνεσιν παρ' αὐτοῦ λαβεῖν· ἵνα σου μὴ ἀνάσχηται σαββατίζειν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἰασαμένου μαθεῖν, ὅτι Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ πορεύου εἰς τὸν οἶκόν σου ἐν Σαββάτῳ. "Ηδη δέ μοι εἴρηται, ὡς διαφόρως ἕκαστος αὐτῶν περὶ Χριστοῦ ὑποβάλλει ποτὲ μὲν ὁ αὐτὸς Εβίων λέγων ἐκ παρατριβῆς ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν γεγενῆσθαι· ἄλλοτε δὲ οἱ ἀπ' αὐτοῦ Εβιωναῖοι, ἄνω δύναμιν ἐκ Θεοῦ κεκτῆσθαι Υἱὸν, καὶ τοῦτον κατά καιρὸν τὸν ᾿Αδὰμ ἐνδύεσθαί τε καὶ ἐκδύεσθαι. Των τὰς διαφόρους γνώμας ἐν δυνάμει Θεοῦ ἀνετρέ ψαμεν. Καὶ τί μοι ἔτι διατρίβειν ἐν ἀλιμένοις καὶ ἀμπώ τεσι τόποις, πὴ μὲν ἐπικλυζομένοις, πὴ δὲ καταξη- ραινομένοις· ἐξ ὧνπερ ἰχθύων ἐκβράσματα πολλάκις γίνεται, καὶ τοῖς ποσὶ τοῖς τὰς ὄχθας τούτων μετα ιοῦσι τῶν τόπων, ἐκ τοῦ ἀναμέσον τῶν ἰχθύων τινὰ ἰοβόλα εἶναι, τρυγόνας δέ φημι καὶ δραχαίνας (57, καὶ καρχαρίας, καὶ σμυραίνας, ὡς ἤδη προείρηται. βλάβην εμποιεῖ ; Παρελεύσομαι τοίνυν τὸν τόπον αὖθις, Θεῷ εὐχαριστῶν, ὅτι καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν S. EPIPHANII modum idoneis multis testibus evidenter osten- dimus. Venit enim, veteremque eomplevit, perfecta demum per sua mysteria circumcisione concessa. Quam non una corporis parte definiri voluit, sed cadem totum corpus obsignavit, atque a peccato circumcidit : neque unam duntaxat populi partem, puta virilem sexum, sed universam Christianorum gentem reipsa servavit: viris, inquam, et mulie- ribus signum illud impertiit. Quippe ad regni cœ- lestis adeundam hæreditatem cumulate omnibus, non anguste virorum uni generi, illam ipsam notam in poni, velut imbecillam, statuit. Adeoque tam per eam, quam per mandata sua, egregiamque doctri- nam coeleste regnum Christiano toti populo patefe- cit. Ac si tu Domini similis esse, hoc est Magistri vis, Ebion ! vehementer aberras. Noli enim circum- cisione ista similitudinem illius exprimere. Verum agedum a monumento Lazarum arcesse, B aut alium quempiam mortuum excitato : aut infectos lepra repurga; cæcis visum, nervorum resolutione laborantibus sanitatem, si potes, re- stitue. Sed ideo non potes, quod infidelitate, carnis- que vinculis, ac legis imperfectis cæremoniis illi- gatus contraria illi omnia facis. Atque ut praestare maxime posses, id quod propter depravatam fidem rum ninine poles assequi, non instar Christi dico (neque enim corruptioni obnoxius atque errore implicatus homuncio conferri cum Deo po tes), sed neque Christi nomen ad edenda prodigia potes invocare; aut si tamen invocaveris, efficies quidquam. Sed etsi paralytico suscitando aliquid efficeres, idem utique, qui per Jesu nomen essurge- ret, ab eo ipso quadam posset sapientiæ luce per. G fundi, ne se tuam ad Sabbati observationem ac- commodaret; ac per ejus a quo esset sanatus, no- men hoc disceret : Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam Sabbato'. Cæterum hoc a nobis antea commemoratum est, qui ex illa secta sunt, eos varie de Christo sentire. Nam quod ad Ebionem ipsum pertinet, merum illum hominem ex humano concubitu putat esse prognatum. At qui Ebionæi de illo vocati sunt, nescio quam in celo virtutem pore in Adamum insinuasse, exuisseque postea. freti hactenus evertimus. divinitus obtinuisse filium, eumdemque suo se tem- Quorum omnium discrepantes sententias divina ope Quamobrem quid ego diutius importuosis illis in locis ac velut stuariis commoror, quae inundari p alias, alias exsiccari solent; ac piscium copiam sæpius in littus ejicere, inter quos venenati quidam, cujusmodi sunt pastinacæ, dracænæ, caniculæ, mu- rænæ, eorum qui ad oram illam ambulant pedes exitiali veneno, uti diximus, infestant? Hunc igitur locum ingentes Deo gratias agens preteribo, quod hæc insuper a nobis propulsata sit hæresis, Joan. v 8. lib. x, cap. 48: Aque pestiferum animal araneus ; spinæ in dorso aculeo noxius. Sed nullum usquam exsecrabilius, quam radius super caudam eminens Trygonis, quam nostri pastinacam appellant, quin- cunc.ali magnitudine. Ælianus I. De anim., c. 50, venenatos pisces commemorat, gobium, draconen:. hirundinem, quorum tamen virus minime letale sit. At pastinacæ præsentissimum esse docet. Pe muranis Plin. lib. xxxit, cap. 4, muraum morsus ipsarum capitis cinere sanantur. (57) Τρυγόνας δέ φημι, καὶ δρακαινας. Plin.

Α ξαμεν. "Ηλθε, καὶ ἐπλήρωσε δοὺς τὴν τελείαν περιτο μὴν τῶν αὐτοῦ μυστηρίων, οὐκ ἐν ἑνὶ μέλει μόνῳ, ἀλλ' ὅλον σῶμα σφραγίσας, καὶ περιτεμὼν ἀπὸ ἁμαρ τίας· καὶ οὐχ ἓν μέρος λαοῦ σώζων, τουτέστιν ἄνδρας μόνους, ἀλλὰ καὶ ὅλον λαὸν τὸν τῶν Χριστιανῶν κατὰ ἀλήθειαν, ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας ὁμοῦ σφραγίζων, καὶ εἰς οὐρανῶν βασιλείας κληρονομίαν ἀφθόνως. καὶ οὐκ ἐλλιπῶς ἑνὶ τάγματι τῶν ἀνδρῶν μόνον κατὰ ἀσθένειαν τὴν σφραγίδα παρέχων, ἀλλὰ λαῷ ὅλο τελεῖ διὰ τῆς σφραγῖδος καὶ ἐντολῶν καὶ ἀγαθῆς διδασκαλίας τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀποκα- λύπτων. Εἰ δὲ ὡς ὁ Κύριος βούλει εἶναι, ὁ Εβίων, τουτέστιν ὡς ὁ Διδάσκαλος, πολὺ ἠπάτησαι. Μὴ ἐν τῇ περιτομῇ ἀπεικάζου. ᾿Αλλὰ κάλεσον τὸν Λάζαρον ἀπὸ μνημείου, ἢ ἄλλον νεκρὸν ἔγειρον, λεπρούς καθάρισον, ἢ τυ φλοῖς χάρισαι τὸ βλέπειν, ἢ παραλυτικὸν ἴασαι, εἰ δύνῃ. Οὐ δύνῃ δὲ, ὅτι ἐναντίως πράττεις ἀπιστία κατ- εχόμενος, καὶ δεσμοῖς σαρκὸς, καὶ δικαιώμασι νόμου ἀπληρώτοις. Εἰ δὲ ταῦτα ἡδυνήθης ποιῆσαι, ὅπερ οὐ δύνῃ διὰ τὴν κακοπιστίαν σου, οὐ λέγω ὡς ὁ Χριστὸς (οὐ γὰρ δύνῃ ἀπεικασθῆναι Θεῷ, φθαρτὸς ὢν ἄνθρωπος καὶ ἠπατημένος), ἀλλ᾽ οὔτε τὸ ὄνομα Χριστοῦ ἐπὶ θεοσημείοις δύνασαι ἐπικαλέσασθαι· κἄν τε ἐπικαλέσῃ, οὐκ ἐνεργήσεις. Εἰ δὲ καὶ ὅλως ἐνεργεῖς παραλυτικὸν ἀναστῆσαι, εἶχεν ἂν, διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ ἀναστὰς, καὶ σύνεσιν παρ' αὐτοῦ λαβεῖν· ἵνα σου μὴ ἀνάσχηται σαββατίζειν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἰασαμένου μαθεῖν, ὅτι Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ πορεύου εἰς τὸν οἶκόν σου ἐν Σαββάτῳ. "Ηδη δέ μοι εἴρηται, ὡς διαφόρως ἕκαστος αὐτῶν περὶ Χριστοῦ ὑποβάλλει ποτὲ μὲν ὁ αὐτὸς Εβίων λέγων ἐκ παρατριβῆς ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν γεγενῆσθαι· ἄλλοτε δὲ οἱ ἀπ' αὐτοῦ Εβιωναῖοι, ἄνω δύναμιν ἐκ Θεοῦ κεκτῆσθαι Υἱὸν, καὶ τοῦτον κατά καιρὸν τὸν ᾿Αδὰμ ἐνδύεσθαί τε καὶ ἐκδύεσθαι. Των τὰς διαφόρους γνώμας ἐν δυνάμει Θεοῦ ἀνετρέ ψαμεν. Καὶ τί μοι ἔτι διατρίβειν ἐν ἀλιμένοις καὶ ἀμπώ τεσι τόποις, πὴ μὲν ἐπικλυζομένοις, πὴ δὲ καταξη- ραινομένοις· ἐξ ὧνπερ ἰχθύων ἐκβράσματα πολλάκις γίνεται, καὶ τοῖς ποσὶ τοῖς τὰς ὄχθας τούτων μετα ιοῦσι τῶν τόπων, ἐκ τοῦ ἀναμέσον τῶν ἰχθύων τινὰ ἰοβόλα εἶναι, τρυγόνας δέ φημι καὶ δραχαίνας (57, καὶ καρχαρίας, καὶ σμυραίνας, ὡς ἤδη προείρηται. βλάβην εμποιεῖ ; Παρελεύσομαι τοίνυν τὸν τόπον αὖθις, Θεῷ εὐχαριστῶν, ὅτι καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν S. EPIPHANII modum idoneis multis testibus evidenter osten- dimus. Venit enim, veteremque eomplevit, perfecta demum per sua mysteria circumcisione concessa. Quam non una corporis parte definiri voluit, sed cadem totum corpus obsignavit, atque a peccato circumcidit : neque unam duntaxat populi partem, puta virilem sexum, sed universam Christianorum gentem reipsa servavit: viris, inquam, et mulie- ribus signum illud impertiit. Quippe ad regni cœ- lestis adeundam hæreditatem cumulate omnibus, non anguste virorum uni generi, illam ipsam notam in poni, velut imbecillam, statuit. Adeoque tam per eam, quam per mandata sua, egregiamque doctri- nam coeleste regnum Christiano toti populo patefe- cit. Ac si tu Domini similis esse, hoc est Magistri vis, Ebion ! vehementer aberras. Noli enim circum- cisione ista similitudinem illius exprimere. Verum agedum a monumento Lazarum arcesse, B aut alium quempiam mortuum excitato : aut infectos lepra repurga; cæcis visum, nervorum resolutione laborantibus sanitatem, si potes, re- stitue. Sed ideo non potes, quod infidelitate, carnis- que vinculis, ac legis imperfectis cæremoniis illi- gatus contraria illi omnia facis. Atque ut praestare maxime posses, id quod propter depravatam fidem rum ninine poles assequi, non instar Christi dico (neque enim corruptioni obnoxius atque errore implicatus homuncio conferri cum Deo po tes), sed neque Christi nomen ad edenda prodigia potes invocare; aut si tamen invocaveris, efficies quidquam. Sed etsi paralytico suscitando aliquid efficeres, idem utique, qui per Jesu nomen essurge- ret, ab eo ipso quadam posset sapientiæ luce per. G fundi, ne se tuam ad Sabbati observationem ac- commodaret; ac per ejus a quo esset sanatus, no- men hoc disceret : Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam Sabbato'. Cæterum hoc a nobis antea commemoratum est, qui ex illa secta sunt, eos varie de Christo sentire. Nam quod ad Ebionem ipsum pertinet, merum illum hominem ex humano concubitu putat esse prognatum. At qui Ebionæi de illo vocati sunt, nescio quam in celo virtutem pore in Adamum insinuasse, exuisseque postea. freti hactenus evertimus. divinitus obtinuisse filium, eumdemque suo se tem- Quorum omnium discrepantes sententias divina ope Quamobrem quid ego diutius importuosis illis in locis ac velut stuariis commoror, quae inundari p alias, alias exsiccari solent; ac piscium copiam sæpius in littus ejicere, inter quos venenati quidam, cujusmodi sunt pastinacæ, dracænæ, caniculæ, mu- rænæ, eorum qui ad oram illam ambulant pedes exitiali veneno, uti diximus, infestant? Hunc igitur locum ingentes Deo gratias agens preteribo, quod hæc insuper a nobis propulsata sit hæresis, Joan. v 8. lib. x, cap. 48: Aque pestiferum animal araneus ; spinæ in dorso aculeo noxius. Sed nullum usquam exsecrabilius, quam radius super caudam eminens Trygonis, quam nostri pastinacam appellant, quin- cunc.ali magnitudine. Ælianus I. De anim., c. 50, venenatos pisces commemorat, gobium, draconen:. hirundinem, quorum tamen virus minime letale sit. At pastinacæ præsentissimum esse docet. Pe muranis Plin. lib. xxxit, cap. 4, muraum morsus ipsarum capitis cinere sanantur. (57) Τρυγόνας δέ φημι, καὶ δρακαινας. Plin.

εἰς τοῦ πίσω ἐτρέψαμεν, οὐ παρέργως, ἀλλὰ καὶ ἐπι- Α μελῶς ἐλέγξαντες. Ἐπ᾿ ἄλλας δὲ καθεξῆς ἑαυτοὺς ἐπιδῶμεν, ἀγαπητοί, Θεὸν αἰτούμενοι βοηθόν, ὅπως τῆς ἐπαγγελίας τὸ πλήρωμα αὐτὸς δι' ἡμῶν τελειώσῃ. ΚΑΤΑ ΟΥΑΛΕΝΤΙΝΩΝ (58), ΤΩΝ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ, Τριακοστή πρώτη. Β Α΄. Μετὰ τούτους τοὺς Εβιωναίους, καλουμένους, ὧν τὴν μοχθηρίαν διοδεύσαντες, επαγγειλάμενοί τε Θεοῦ δυνάμει τὰς ἑξῆς ἑτέρων θηρῶν μορφάς, καὶ ἱοὺς ἑρπετῶν, δήγματά τε καὶ δηλητήρια ἐχούσας, ὡς ἐν ταῖς αὐτῶν διδασκαλίαις, ὡς ἀπὸ χάσματος ἰδεῖν ἔνεστι, πυρβόλου ἢ ἑρπετοῦ - δεινοῦ καὶ βασιλίσκου κεκυημένας, ἐπὶ τὴν τῶν Οὐαλεντίνων αἵρεσιν διέξειμι, τὸν ἔλεγχον αὐτῶν κατὰ δύναμιν ποιού- μενος, τῶν δὴ καὶ Γνωστικῶν ἑαυτοῖς ἐπιθέντων ὄνομα, ὧν διαφοραὶ μέν εἰσι δέκα ἐν μιᾷ πληγῇ τῆς αὐτῶν ὀνειροπολίας συζυγιῶν τε καὶ ὀγδοάδων, καὶ ἀῤῥενοθηλειῶν αἰωνίων ' ἀλληνάλλως ισοῤῥόπως πε πληγμένων· οὐκέτι μὲν κατὰ χρόνους τάττων διαδοχής τὴν σύνταξιν, ἀλλὰ κατὰ πρόσβασιν ἀφ' ἑτέρας εἰς ἑτέραν διερχόμενος. Ἐν ἑνὶ γὰρ χρόνῳ οὗτοι πάντες ὡς μύκητες ἐκ γῆς ἀνεβλάστησαν, καὶ ὥσπερ κακή- ρεκτα καὶ δυσώδη βοτανών βλαστήματα, καὶ χόρτος ἀκανθώδης, καὶ ὡς φωλεὸς πολλῶν σκορπίων, ἐξ ἑνὸς πάντες καιροῦ τῷ βίῳ ἐβλάστησαν καὶ, ὡς προείπον, δίκην μυκήτων τῇ ἀμορφίᾳ ὑπὸ μίαν θίξιν πεφήνασιν, ὡς καὶ τῷ ἁγιωτάτῳ Εἰρηναίῳ ἤδη περὶ αὐτῶν προείρηται. Σύγχρονοι γὰρ γεγόνασιν οὗτοι πάντες· ἕκαστος δὲ ἀπὸ τοῦ ἑτέρου τὴν κακὴν πρόφασιν ἐμανισάμενοι, ἄλλος ἀπὸ ἄλλου ἔτι περισσότερον ἐπιδειξίας βουλόμενος χάριν, ἑαυτῷ προετύπωσε δια- φορὰν κακῆς ἐξευρέσεως. Και πάντες Γνωστικούς ἑαυτοὺς ὀνόμασαν. Οὐαλεντινός τε, φημὶ, καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ Γνωστικοί· ἀλλὰ καὶ Βασιλείδης, καὶ Σα- τορνίλος, καὶ Κολορβατός, Πτολεμαϊός τε καὶ Σε κοῦνδος, Καρποκρᾶς, καὶ ἄλλοι πλείους. Αλλὰ τὰς πάσας ἐνταῦθα ονομάσαντες διὰ τὴν ἐν ἑνὶ καιρῷ σύσχεσιν πάντων τῆς ἀναδύσεως, καὶ κακοβλάστου ὁμοῦ τὴν ἑκάστου σπορᾶς κακόνοιαν ἰδία ἀφηγητό- μεθα. Τέως δὲ ἐπὶ τὸν προκείμενον αἱρεσιάρχην καὶ τραγῳδοποιὸν έλευσόμεθα· φημὶ δὲ Οὐαλεντῖνον, καὶ τὴν αὐτοῦ διδασκαλίαν, τὴν ἀπὸ τῆς μεγάλης ταύτης Γνωστικὴν ἐπαγγελίας υπάρχουσαν, καταγνωστικής δὲ ληρωδίας, ὡς τοῖς συνετοῖς καταγινωσκομένη εύ- ρίσκεται καὶ καταγέλαστος. Β΄. Οὐαλεντίνος μὲν οὖν οὗτος χρόνῳ διαδέχεται τοὺς πρὸ αὐτοῦ προτεταγμένους, Βασιλείδην τε καὶ Σατορνίλον, Εβίωνά τε καὶ Κήρινθον καὶ Μύρινθον, καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτούς. Οὗτοι γὰρ πάντες ἐν ἑνὶ καιρῷ τῷ βίῳ κακῶς ἐφύησαν, ὀλίγῳ δὲ πρόσθεν μᾶλλον οἱ περὶ Κήρινθον καὶ Μήρινθον καὶ Ἐβίωνα. Αμα γὰρ τοῖς ἤδη μοι πρὸ αὐτῶν δεδηλωμένοις ἀνεφύησαν. αἰώνων. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. HI. HÆRES. XXXI. - refellinus. Nunc ad alias transeamus, dilecti, ac Dei præsidium imploremus, ut quod hoc opere suscepi- mus cumulate per nos ad exitum finemque perducat. CONTRA VALENTINOS, SIVE GNOSTICOS, quam non obiter solum, sed summa cum diligent Quæ est hæresis XXXI. 1631. Posteaquam Ebionitarum nequitian impro- bitatemque percurrimus, cum cæteras aliorum ser- pentium formas, ac venena tradituros nos esse si- mus polliciti, quorum et exitiales sunt morsus, ut ex illorum dogmatibus velut rictu quodam apparere potest, et igniti cujusdam, teterrimique anguis aut basilisci instar editi sunt, ad Valentinorum qui se Gnosticos appellant, refutandam hæresim me con- feram, quod quidem pro virili parte conabor emi cere. Horum itaque decem omnino divortia sunt. Sed omnes tamen uno velut ictu profligatis nescio quibus parium, et ogdoadum, atque marium et fe- minarum æonum temere confictis somniis æqualiter feriuntur. Neque vero in illorum confutandis erro- ribus temporum est retinenda successio; sed ab una progredi ad alteram hæresin necesse est ; quo- niam eodem e terra tempore omnes fungorum instar eruperunt. Atque ut noxia foetidaque quædam her- barum germina, vel dumis ac sentibus obsitum gra- men, vel denique uti plures ex eodem cavo scorpii, ita illi omnes codem tempore in hanc vitam efflorue- runt; ac, quod paulo ante dictum est, tanquam fungi inusitata quadam fœditate eodem momento universi proruperunt, quemadmodum de illis olim Irenæus præclara vir sanctitate pronuntiavit. Æqua- les enim illi omnes exstiterunt, sic, ut quilibet pessimam ab altero disciplinam-ac dogma mutuatus fuerit; alius, inquam, velut exortus ab altero, quo se amplius ostentaret, scelestissimi commenti dis- crepantem quamdam formam ac rationem excogi- tarit. Qui se omnes Gnosticos communi appellatione dici voluerunt. Cujusmodi Valentinus fuit, et qui illum Gnostici præcesserunt. Itemque Basilides, ac Saturnilus, et Colorbasus, ac Ptolemæus et Secun- dus, Carpocrates, aliique complures. Quibus omni- bus sectis, quod codem prodiere tempore, simul recensitis, nunc cujusque velut satus labem ac per- c D niciem singillatim exponam. Sed ipsum in primis hæreseos caput ac tragœdiæ auctorein aggrediar : Valentinum intelligo, Valentinianaque dogmata, quæ ab speciosa illa Gnosticorum professione prodierunt, quas catagnosticas potius nugas, hoc est damnatas, appellare licet, uti pridem sapientes eas condemnarunt, ac ludibrio dignas habuerunt. For. antea commemoratis tempore est posterior, Basilide nimirum, ac Saturnilo, Ebione, Cerintho ac Merin- tho, eorumque sociis. Siquidem omnes uno tempore ad humani generis exitium profusi sunt; quanquam Cerinthus ac Merinthus et Elion paululum ante- gressi sunt; ac cum iis, quos ante illos percensui, diligentissime disputavit Pammelins ad Tertull. 11. Igitur Valentinus iste prioribus illis a me (58) Ουαλεντίνων. De Valentinianorum nugis præter Irenæum, aliosque veteres, ex recentioribus

εἰς τοῦ πίσω ἐτρέψαμεν, οὐ παρέργως, ἀλλὰ καὶ ἐπι- Α μελῶς ἐλέγξαντες. Ἐπ᾿ ἄλλας δὲ καθεξῆς ἑαυτοὺς ἐπιδῶμεν, ἀγαπητοί, Θεὸν αἰτούμενοι βοηθόν, ὅπως τῆς ἐπαγγελίας τὸ πλήρωμα αὐτὸς δι' ἡμῶν τελειώσῃ. ΚΑΤΑ ΟΥΑΛΕΝΤΙΝΩΝ (58), ΤΩΝ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ, Τριακοστή πρώτη. Β Α΄. Μετὰ τούτους τοὺς Εβιωναίους, καλουμένους, ὧν τὴν μοχθηρίαν διοδεύσαντες, επαγγειλάμενοί τε Θεοῦ δυνάμει τὰς ἑξῆς ἑτέρων θηρῶν μορφάς, καὶ ἱοὺς ἑρπετῶν, δήγματά τε καὶ δηλητήρια ἐχούσας, ὡς ἐν ταῖς αὐτῶν διδασκαλίαις, ὡς ἀπὸ χάσματος ἰδεῖν ἔνεστι, πυρβόλου ἢ ἑρπετοῦ - δεινοῦ καὶ βασιλίσκου κεκυημένας, ἐπὶ τὴν τῶν Οὐαλεντίνων αἵρεσιν διέξειμι, τὸν ἔλεγχον αὐτῶν κατὰ δύναμιν ποιού- μενος, τῶν δὴ καὶ Γνωστικῶν ἑαυτοῖς ἐπιθέντων ὄνομα, ὧν διαφοραὶ μέν εἰσι δέκα ἐν μιᾷ πληγῇ τῆς αὐτῶν ὀνειροπολίας συζυγιῶν τε καὶ ὀγδοάδων, καὶ ἀῤῥενοθηλειῶν αἰωνίων ' ἀλληνάλλως ισοῤῥόπως πε πληγμένων· οὐκέτι μὲν κατὰ χρόνους τάττων διαδοχής τὴν σύνταξιν, ἀλλὰ κατὰ πρόσβασιν ἀφ' ἑτέρας εἰς ἑτέραν διερχόμενος. Ἐν ἑνὶ γὰρ χρόνῳ οὗτοι πάντες ὡς μύκητες ἐκ γῆς ἀνεβλάστησαν, καὶ ὥσπερ κακή- ρεκτα καὶ δυσώδη βοτανών βλαστήματα, καὶ χόρτος ἀκανθώδης, καὶ ὡς φωλεὸς πολλῶν σκορπίων, ἐξ ἑνὸς πάντες καιροῦ τῷ βίῳ ἐβλάστησαν καὶ, ὡς προείπον, δίκην μυκήτων τῇ ἀμορφίᾳ ὑπὸ μίαν θίξιν πεφήνασιν, ὡς καὶ τῷ ἁγιωτάτῳ Εἰρηναίῳ ἤδη περὶ αὐτῶν προείρηται. Σύγχρονοι γὰρ γεγόνασιν οὗτοι πάντες· ἕκαστος δὲ ἀπὸ τοῦ ἑτέρου τὴν κακὴν πρόφασιν ἐμανισάμενοι, ἄλλος ἀπὸ ἄλλου ἔτι περισσότερον ἐπιδειξίας βουλόμενος χάριν, ἑαυτῷ προετύπωσε δια- φορὰν κακῆς ἐξευρέσεως. Και πάντες Γνωστικούς ἑαυτοὺς ὀνόμασαν. Οὐαλεντινός τε, φημὶ, καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ Γνωστικοί· ἀλλὰ καὶ Βασιλείδης, καὶ Σα- τορνίλος, καὶ Κολορβατός, Πτολεμαϊός τε καὶ Σε κοῦνδος, Καρποκρᾶς, καὶ ἄλλοι πλείους. Αλλὰ τὰς πάσας ἐνταῦθα ονομάσαντες διὰ τὴν ἐν ἑνὶ καιρῷ σύσχεσιν πάντων τῆς ἀναδύσεως, καὶ κακοβλάστου ὁμοῦ τὴν ἑκάστου σπορᾶς κακόνοιαν ἰδία ἀφηγητό- μεθα. Τέως δὲ ἐπὶ τὸν προκείμενον αἱρεσιάρχην καὶ τραγῳδοποιὸν έλευσόμεθα· φημὶ δὲ Οὐαλεντῖνον, καὶ τὴν αὐτοῦ διδασκαλίαν, τὴν ἀπὸ τῆς μεγάλης ταύτης Γνωστικὴν ἐπαγγελίας υπάρχουσαν, καταγνωστικής δὲ ληρωδίας, ὡς τοῖς συνετοῖς καταγινωσκομένη εύ- ρίσκεται καὶ καταγέλαστος. Β΄. Οὐαλεντίνος μὲν οὖν οὗτος χρόνῳ διαδέχεται τοὺς πρὸ αὐτοῦ προτεταγμένους, Βασιλείδην τε καὶ Σατορνίλον, Εβίωνά τε καὶ Κήρινθον καὶ Μύρινθον, καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτούς. Οὗτοι γὰρ πάντες ἐν ἑνὶ καιρῷ τῷ βίῳ κακῶς ἐφύησαν, ὀλίγῳ δὲ πρόσθεν μᾶλλον οἱ περὶ Κήρινθον καὶ Μήρινθον καὶ Ἐβίωνα. Αμα γὰρ τοῖς ἤδη μοι πρὸ αὐτῶν δεδηλωμένοις ἀνεφύησαν. αἰώνων. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. HI. HÆRES. XXXI. - refellinus. Nunc ad alias transeamus, dilecti, ac Dei præsidium imploremus, ut quod hoc opere suscepi- mus cumulate per nos ad exitum finemque perducat. CONTRA VALENTINOS, SIVE GNOSTICOS, quam non obiter solum, sed summa cum diligent Quæ est hæresis XXXI. 1631. Posteaquam Ebionitarum nequitian impro- bitatemque percurrimus, cum cæteras aliorum ser- pentium formas, ac venena tradituros nos esse si- mus polliciti, quorum et exitiales sunt morsus, ut ex illorum dogmatibus velut rictu quodam apparere potest, et igniti cujusdam, teterrimique anguis aut basilisci instar editi sunt, ad Valentinorum qui se Gnosticos appellant, refutandam hæresim me con- feram, quod quidem pro virili parte conabor emi cere. Horum itaque decem omnino divortia sunt. Sed omnes tamen uno velut ictu profligatis nescio quibus parium, et ogdoadum, atque marium et fe- minarum æonum temere confictis somniis æqualiter feriuntur. Neque vero in illorum confutandis erro- ribus temporum est retinenda successio; sed ab una progredi ad alteram hæresin necesse est ; quo- niam eodem e terra tempore omnes fungorum instar eruperunt. Atque ut noxia foetidaque quædam her- barum germina, vel dumis ac sentibus obsitum gra- men, vel denique uti plures ex eodem cavo scorpii, ita illi omnes codem tempore in hanc vitam efflorue- runt; ac, quod paulo ante dictum est, tanquam fungi inusitata quadam fœditate eodem momento universi proruperunt, quemadmodum de illis olim Irenæus præclara vir sanctitate pronuntiavit. Æqua- les enim illi omnes exstiterunt, sic, ut quilibet pessimam ab altero disciplinam-ac dogma mutuatus fuerit; alius, inquam, velut exortus ab altero, quo se amplius ostentaret, scelestissimi commenti dis- crepantem quamdam formam ac rationem excogi- tarit. Qui se omnes Gnosticos communi appellatione dici voluerunt. Cujusmodi Valentinus fuit, et qui illum Gnostici præcesserunt. Itemque Basilides, ac Saturnilus, et Colorbasus, ac Ptolemæus et Secun- dus, Carpocrates, aliique complures. Quibus omni- bus sectis, quod codem prodiere tempore, simul recensitis, nunc cujusque velut satus labem ac per- c D niciem singillatim exponam. Sed ipsum in primis hæreseos caput ac tragœdiæ auctorein aggrediar : Valentinum intelligo, Valentinianaque dogmata, quæ ab speciosa illa Gnosticorum professione prodierunt, quas catagnosticas potius nugas, hoc est damnatas, appellare licet, uti pridem sapientes eas condemnarunt, ac ludibrio dignas habuerunt. For. antea commemoratis tempore est posterior, Basilide nimirum, ac Saturnilo, Ebione, Cerintho ac Merin- tho, eorumque sociis. Siquidem omnes uno tempore ad humani generis exitium profusi sunt; quanquam Cerinthus ac Merinthus et Elion paululum ante- gressi sunt; ac cum iis, quos ante illos percensui, diligentissime disputavit Pammelins ad Tertull. 11. Igitur Valentinus iste prioribus illis a me (58) Ουαλεντίνων. De Valentinianorum nugis præter Irenæum, aliosque veteres, ex recentioribus

εἰς τοῦ πίσω ἐτρέψαμεν, οὐ παρέργως, ἀλλὰ καὶ ἐπι- Α μελῶς ἐλέγξαντες. Ἐπ᾿ ἄλλας δὲ καθεξῆς ἑαυτοὺς ἐπιδῶμεν, ἀγαπητοί, Θεὸν αἰτούμενοι βοηθόν, ὅπως τῆς ἐπαγγελίας τὸ πλήρωμα αὐτὸς δι' ἡμῶν τελειώσῃ. ΚΑΤΑ ΟΥΑΛΕΝΤΙΝΩΝ (58), ΤΩΝ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ, Τριακοστή πρώτη. Β Α΄. Μετὰ τούτους τοὺς Εβιωναίους, καλουμένους, ὧν τὴν μοχθηρίαν διοδεύσαντες, επαγγειλάμενοί τε Θεοῦ δυνάμει τὰς ἑξῆς ἑτέρων θηρῶν μορφάς, καὶ ἱοὺς ἑρπετῶν, δήγματά τε καὶ δηλητήρια ἐχούσας, ὡς ἐν ταῖς αὐτῶν διδασκαλίαις, ὡς ἀπὸ χάσματος ἰδεῖν ἔνεστι, πυρβόλου ἢ ἑρπετοῦ - δεινοῦ καὶ βασιλίσκου κεκυημένας, ἐπὶ τὴν τῶν Οὐαλεντίνων αἵρεσιν διέξειμι, τὸν ἔλεγχον αὐτῶν κατὰ δύναμιν ποιού- μενος, τῶν δὴ καὶ Γνωστικῶν ἑαυτοῖς ἐπιθέντων ὄνομα, ὧν διαφοραὶ μέν εἰσι δέκα ἐν μιᾷ πληγῇ τῆς αὐτῶν ὀνειροπολίας συζυγιῶν τε καὶ ὀγδοάδων, καὶ ἀῤῥενοθηλειῶν αἰωνίων ' ἀλληνάλλως ισοῤῥόπως πε πληγμένων· οὐκέτι μὲν κατὰ χρόνους τάττων διαδοχής τὴν σύνταξιν, ἀλλὰ κατὰ πρόσβασιν ἀφ' ἑτέρας εἰς ἑτέραν διερχόμενος. Ἐν ἑνὶ γὰρ χρόνῳ οὗτοι πάντες ὡς μύκητες ἐκ γῆς ἀνεβλάστησαν, καὶ ὥσπερ κακή- ρεκτα καὶ δυσώδη βοτανών βλαστήματα, καὶ χόρτος ἀκανθώδης, καὶ ὡς φωλεὸς πολλῶν σκορπίων, ἐξ ἑνὸς πάντες καιροῦ τῷ βίῳ ἐβλάστησαν καὶ, ὡς προείπον, δίκην μυκήτων τῇ ἀμορφίᾳ ὑπὸ μίαν θίξιν πεφήνασιν, ὡς καὶ τῷ ἁγιωτάτῳ Εἰρηναίῳ ἤδη περὶ αὐτῶν προείρηται. Σύγχρονοι γὰρ γεγόνασιν οὗτοι πάντες· ἕκαστος δὲ ἀπὸ τοῦ ἑτέρου τὴν κακὴν πρόφασιν ἐμανισάμενοι, ἄλλος ἀπὸ ἄλλου ἔτι περισσότερον ἐπιδειξίας βουλόμενος χάριν, ἑαυτῷ προετύπωσε δια- φορὰν κακῆς ἐξευρέσεως. Και πάντες Γνωστικούς ἑαυτοὺς ὀνόμασαν. Οὐαλεντινός τε, φημὶ, καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ Γνωστικοί· ἀλλὰ καὶ Βασιλείδης, καὶ Σα- τορνίλος, καὶ Κολορβατός, Πτολεμαϊός τε καὶ Σε κοῦνδος, Καρποκρᾶς, καὶ ἄλλοι πλείους. Αλλὰ τὰς πάσας ἐνταῦθα ονομάσαντες διὰ τὴν ἐν ἑνὶ καιρῷ σύσχεσιν πάντων τῆς ἀναδύσεως, καὶ κακοβλάστου ὁμοῦ τὴν ἑκάστου σπορᾶς κακόνοιαν ἰδία ἀφηγητό- μεθα. Τέως δὲ ἐπὶ τὸν προκείμενον αἱρεσιάρχην καὶ τραγῳδοποιὸν έλευσόμεθα· φημὶ δὲ Οὐαλεντῖνον, καὶ τὴν αὐτοῦ διδασκαλίαν, τὴν ἀπὸ τῆς μεγάλης ταύτης Γνωστικὴν ἐπαγγελίας υπάρχουσαν, καταγνωστικής δὲ ληρωδίας, ὡς τοῖς συνετοῖς καταγινωσκομένη εύ- ρίσκεται καὶ καταγέλαστος. Β΄. Οὐαλεντίνος μὲν οὖν οὗτος χρόνῳ διαδέχεται τοὺς πρὸ αὐτοῦ προτεταγμένους, Βασιλείδην τε καὶ Σατορνίλον, Εβίωνά τε καὶ Κήρινθον καὶ Μύρινθον, καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτούς. Οὗτοι γὰρ πάντες ἐν ἑνὶ καιρῷ τῷ βίῳ κακῶς ἐφύησαν, ὀλίγῳ δὲ πρόσθεν μᾶλλον οἱ περὶ Κήρινθον καὶ Μήρινθον καὶ Ἐβίωνα. Αμα γὰρ τοῖς ἤδη μοι πρὸ αὐτῶν δεδηλωμένοις ἀνεφύησαν. αἰώνων. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. HI. HÆRES. XXXI. - refellinus. Nunc ad alias transeamus, dilecti, ac Dei præsidium imploremus, ut quod hoc opere suscepi- mus cumulate per nos ad exitum finemque perducat. CONTRA VALENTINOS, SIVE GNOSTICOS, quam non obiter solum, sed summa cum diligent Quæ est hæresis XXXI. 1631. Posteaquam Ebionitarum nequitian impro- bitatemque percurrimus, cum cæteras aliorum ser- pentium formas, ac venena tradituros nos esse si- mus polliciti, quorum et exitiales sunt morsus, ut ex illorum dogmatibus velut rictu quodam apparere potest, et igniti cujusdam, teterrimique anguis aut basilisci instar editi sunt, ad Valentinorum qui se Gnosticos appellant, refutandam hæresim me con- feram, quod quidem pro virili parte conabor emi cere. Horum itaque decem omnino divortia sunt. Sed omnes tamen uno velut ictu profligatis nescio quibus parium, et ogdoadum, atque marium et fe- minarum æonum temere confictis somniis æqualiter feriuntur. Neque vero in illorum confutandis erro- ribus temporum est retinenda successio; sed ab una progredi ad alteram hæresin necesse est ; quo- niam eodem e terra tempore omnes fungorum instar eruperunt. Atque ut noxia foetidaque quædam her- barum germina, vel dumis ac sentibus obsitum gra- men, vel denique uti plures ex eodem cavo scorpii, ita illi omnes codem tempore in hanc vitam efflorue- runt; ac, quod paulo ante dictum est, tanquam fungi inusitata quadam fœditate eodem momento universi proruperunt, quemadmodum de illis olim Irenæus præclara vir sanctitate pronuntiavit. Æqua- les enim illi omnes exstiterunt, sic, ut quilibet pessimam ab altero disciplinam-ac dogma mutuatus fuerit; alius, inquam, velut exortus ab altero, quo se amplius ostentaret, scelestissimi commenti dis- crepantem quamdam formam ac rationem excogi- tarit. Qui se omnes Gnosticos communi appellatione dici voluerunt. Cujusmodi Valentinus fuit, et qui illum Gnostici præcesserunt. Itemque Basilides, ac Saturnilus, et Colorbasus, ac Ptolemæus et Secun- dus, Carpocrates, aliique complures. Quibus omni- bus sectis, quod codem prodiere tempore, simul recensitis, nunc cujusque velut satus labem ac per- c D niciem singillatim exponam. Sed ipsum in primis hæreseos caput ac tragœdiæ auctorein aggrediar : Valentinum intelligo, Valentinianaque dogmata, quæ ab speciosa illa Gnosticorum professione prodierunt, quas catagnosticas potius nugas, hoc est damnatas, appellare licet, uti pridem sapientes eas condemnarunt, ac ludibrio dignas habuerunt. For. antea commemoratis tempore est posterior, Basilide nimirum, ac Saturnilo, Ebione, Cerintho ac Merin- tho, eorumque sociis. Siquidem omnes uno tempore ad humani generis exitium profusi sunt; quanquam Cerinthus ac Merinthus et Elion paululum ante- gressi sunt; ac cum iis, quos ante illos percensui, diligentissime disputavit Pammelins ad Tertull. 11. Igitur Valentinus iste prioribus illis a me (58) Ουαλεντίνων. De Valentinianorum nugis præter Irenæum, aliosque veteres, ex recentioribus

Α Τὴν μὲν οὖν αὐτοῦ πατρίδα, ἢ πόθεν οὗτος γεγένη- Β η γρ. τὴν ἀληθῆ. ται, οἱ πολλοὶ ἀγνοοῦσιν. Οὐ γάρ τινι τῶν συγγραφέων μεμέληται τούτου δεῖξαι τὸν τόπον. Εἰς ἡμᾶς δὲ ὡς ένηχήσει τις ἐλήλυθε φήμη· διὸ οὐ παρελευσόμεθα καὶ τὸν τόπον τούτου μὴ ὑποδεικνύντες, ἐν ἀμφιλέκτῳ μὲν ἤδη τὰ ἀληθῆ ' λέγειν, ὅμως τὴν εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσαν φάσιν οὐ σιωπήσομεν. Ἔφασαν γὰρ αὐτόν τινες (59) γεγενήσθαι Φρεβωνίτην τῆς Αἰγύπτου παρ- αλιώτην· ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ δὲ πεπαιδεῦσθαι τὴν τῶν Ελλήνων παιδείαν. Οθεν καὶ τὸ μίμημα τῆς κατά τὸν Ἡσίοδον Θεογονίας τῶν παρ' αὐτῷ τῷ Ἡσιόδω τριάκοντα θεῶν λεγομένων, καὶ αὐτὸς τὴν ἐθνόμυθον ποίησιν εἰς τὸν ἑαυτοῦ νοῦν λαβὼν, καὶ ἀπὸ τῶν σὺν αὐτῷ καὶ πρὸ αὐτοῦ τῆς ἀληθείας ἐκπεπτωκότων τὴν ὑπόνοιαν κτησάμενος, καὶ αὐτὸς τὰ ἴσα το Ησιόδῳ ἀπὸ ἑτέρων ονομάτων εἰς ἕτερα μετα- ποιήσας, ἠθέλησε φαντάσαι τὸν κόσμον. Τριάκοντα γὰρ καὶ οὗτος θεοὺς καὶ αἰῶνας, καὶ οὐρανοὺς βούς λεται παρεισάγειν· ὧν ὁ μὲν πρῶτος ἐστι Βυθός, ὡς καὶ αὐτὸς ἔφη ἀφραίνων τῇ διανοίᾳ· ὁποῖα ἀμέλει καὶ ὁ αὐτοῦ προβολεὺς τῆς ἐννοίας Ἡσίοδος Χάος πρώ τιστα θεῶν ἔφη. Χάος δὲ καὶ Βυθὸς τίνι οὐκ ἂν σαφὲς εἴη, ὡς τὸ ὁμώνυμον κέκτηται; "Ορα δὲ τὴν τοῦ ἀγύρτου τετραγῳδημένην μυθοποιίαν, καὶ μοχθηρὰν διδασκαλίαν. Τριάκοντα γὰρ οὗτος, ὡς ἔφην, αἰῶνας βούλεται παριστᾷν, οὓς καὶ θεοὺς ὀνομάζει, δεκα πέντε ἄῤῥενας, καὶ θηλείας τοσαύτας εἶναι λέγων. Εκαστον δὲ αἰῶνα ἀῤῥενόθηλυν, καὶ ζεῦγός φησιν αὐτὸς καὶ οἱ αὐτοῦ. Δεκαπέντε δὲ δυάδας φασὶν εἶναι, ἃς συζυγίας καλοῦσι· τὸν ἀριθμὸν δὲ εἶναι τριάκοντα αἰῶνας, ἑκάστην δὲ θήλειαν γεννᾶν ἀπὸ τοῦ ἄρρενος τοὺς καθεξῆς αἰῶνας. Εἶναι δὲ τούτους, ὡς ὑποτέ- τακται κατὰ ἀντιπαράθεσιν ἑκάστου ἀῤῥενικοῦ ὀνό ματος τεταγμένου ἄντικρυς τοῦ θηλυκοῦ ὀνόματος. καὶ ἔστιν· 'Αμψιοῦ, Αὐραάν (60)• Βουκούα, Θαρδονού Οὐδουχούς, Θαρδειδείη· Μερες, Αταρβαβα· Ο - δοῦα, Κέστην· Οὐδοῦ, Οὐάκ· Ἐσλήν, Αμφαίν· Εσ σουμὲν, Οὐαναυΐν Λάμερ, Τάρας Αθαμές, Σουσίν· Αλλωρά, Βουκιαθά· Δαναδδαρία, Αλλωρα· Δαμμῶ, Ωρήν Λαναφέχ, Αὐδαμφέχ· Ἐμφιβοχεβαύδα Ασ σιουαχέ, Βελίμ· Δεξαριχέ, Ματεμῶν. Καὶ οὕτως μὲν σύγκεινται ὡς κατὰ συζυγίαν ἀῤῥενοθήλεος· ἐν δὲ τῇ ἀκολουθίᾳ κατὰ διαδοχὴν οὕτως· ᾿Αμψιοῦ, Αὐραν, Βουκούα, Θαρδουοῦ, Οὐβουχούς, Θαρδεαδείη, Μερεξα, Αὐταρβαρα, Οὐδοξα, Κέστην, Οὐδοκοῦα, Εσλὴν, Αμφαίν, Εσσουμὲν, Οὐαναιῖν, Λαμερτάδε, ᾿Αθα μεσσουμίν, Αλλωρά, Κουβιανά, Λαμωδάν, Σαδία- ρίας, Ωρην, Λαναφεκουδα έχ, Εμφιβοχέ, Βαρά, Ασί, Οὐχαδέ, Βελίμ, Δεξαριχέ, Μασεμών. Αἱ τῶν ὀνομάτων· ἑρμηνεῖαί εἰσιν αἴδε· Βυθός, Σιγή (61), συζύ γίας S. EPIPHANII prodire coeperunt. Valentini porro patriam ac stir- pem plerique nesciunt. Non enim locum ipsum, unde oriundus esset, scriptorum ullus expressit. Verum ad nos auditione sola quædam ejus rei fama pervenit; quam quidem prætereundam, patriamque omnino dissimulandam non arbitror; tametsi ve- ritas in ambiguo posita videtur. Nos quidquid acce- pimus ea de re, proferemus. Sunt qui Phrebonitem illum faciant ex Ægypti quadam ora ; unde Alexan- driam profectus sit, ibique Græcorum artibus insti- tutus. A quibus et Hesiodiæ Theogoniæ, ac xxx illorum deorum, quos ibidem ille recensuit, ac gen- tilium fabularum in animo suo exemplum infor- mavit. Tum ab iis, qui vel suo tempore, vel aute se a veritate recesserant, mutuatus errorein, eadem cum Hesiodo, n:ulatis dumtaxat nominibus, excogi- tata ad circumveniendum humanum genus invexit. Etenim deos ille xxx et æonas, cœlestesque toti- dem orbes constituit. Quorum primus est Bythus, ut huic insano videtur; quemadmodum etiam au- ctor ejus opinionis ac conditor Hesiodus prius om- nibus diis Chaos esse dixit. Atqui Chaos et Bython idem omnino significare nemo est qui nesciat. Sed circumforanei nebulonis tragice decantatam fabu- lam, ac nefariam doctrinam considera. Triginta enim, ut est dictum, zones statuit, quos etiam deos appellat, quindecim mares, totidemque feri- nas. Sed æonem quemlibet par maris ac feminæ, tam ipse quam ejus discipuli vocant, ut binarii sint xv, quas syzygias, hoc est duorum collegia, nominant. Hinc æones xxx numero consurgunt, quorum femina quælibet e mare suo consequentes zones progenerat. Quorum ouium nomina subje cimus ; eaque sunt ejusmodi, ut unicuique maris appellationi suum feminæ nomen ex adverso respon- deat. Ampsiu, Auraan; Bucua, Thartuu; Ubucua, Thardeadie; Merexa, Atarbaba; Udua, Cesten; Xida, Vae; Eslen, Amphain; Essumen, Vanauin ; Lamer, Tarde; Atlaines, Susin, Allora, Buciatha; Danaddaria, Allora; Danimo, Oren; Lanaphech, Au- damphech; Emplibochebaud ; Assiovache, Belin ; Dexariche, Masemo. Hic illorum ordo est, dum per marium feminarumque conjugia recensentur. Alio- quin hæc illorum secundum successionem series est : Ampsiu, Auraan, Bucua, Tharduu, Ubucua, Thardeadie, Meresa, Autabarba, Udua, Cesten, Uduna, Eslen, Amphaim, Essumen, Vanauin, La- mertade, Athamessumnin, Allora, Cubiatha, Tlamo- dan, Saddarias, Oren, Lanaplecudaphech, Emphi- boche, Bara, Asi, Ucbabe, Belin, Dexariche, mum aut præfecturam neque apud Ptolemæum, neque apud diligentem earum rerum Ortelium re- perio; sed, qui vocabulo proximus, Pharbæliten, haud procul mari. num nomina haud scio an ex Ægyptiorum lingua profecta; an temere, atque ad terrorem conficia, C Duplex horum series est. In priore paria, ac copulasse videtur; in posteriore sine ulla co pula singillatim percensuisse. Cumque nonnulla sit utrobique certorum nominum differentia, po- steriorem ideo veriorem arbitror, quod xxx dún-s taxat vocabula, quot videlicet Eones sunt, conti- neat; altera xxxii. (59) Ἔφασαν γὰρ αὐτόν τινες. Phrebonitem no- (60) Αμψιού, Αὐραάν. Barbara hac sunt e (61) Βυθός, Σιγή. Legen:lum omnino Βυθός, καὶ

Α Τὴν μὲν οὖν αὐτοῦ πατρίδα, ἢ πόθεν οὗτος γεγένη- Β η γρ. τὴν ἀληθῆ. ται, οἱ πολλοὶ ἀγνοοῦσιν. Οὐ γάρ τινι τῶν συγγραφέων μεμέληται τούτου δεῖξαι τὸν τόπον. Εἰς ἡμᾶς δὲ ὡς ένηχήσει τις ἐλήλυθε φήμη· διὸ οὐ παρελευσόμεθα καὶ τὸν τόπον τούτου μὴ ὑποδεικνύντες, ἐν ἀμφιλέκτῳ μὲν ἤδη τὰ ἀληθῆ ' λέγειν, ὅμως τὴν εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσαν φάσιν οὐ σιωπήσομεν. Ἔφασαν γὰρ αὐτόν τινες (59) γεγενήσθαι Φρεβωνίτην τῆς Αἰγύπτου παρ- αλιώτην· ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ δὲ πεπαιδεῦσθαι τὴν τῶν Ελλήνων παιδείαν. Οθεν καὶ τὸ μίμημα τῆς κατά τὸν Ἡσίοδον Θεογονίας τῶν παρ' αὐτῷ τῷ Ἡσιόδω τριάκοντα θεῶν λεγομένων, καὶ αὐτὸς τὴν ἐθνόμυθον ποίησιν εἰς τὸν ἑαυτοῦ νοῦν λαβὼν, καὶ ἀπὸ τῶν σὺν αὐτῷ καὶ πρὸ αὐτοῦ τῆς ἀληθείας ἐκπεπτωκότων τὴν ὑπόνοιαν κτησάμενος, καὶ αὐτὸς τὰ ἴσα το Ησιόδῳ ἀπὸ ἑτέρων ονομάτων εἰς ἕτερα μετα- ποιήσας, ἠθέλησε φαντάσαι τὸν κόσμον. Τριάκοντα γὰρ καὶ οὗτος θεοὺς καὶ αἰῶνας, καὶ οὐρανοὺς βούς λεται παρεισάγειν· ὧν ὁ μὲν πρῶτος ἐστι Βυθός, ὡς καὶ αὐτὸς ἔφη ἀφραίνων τῇ διανοίᾳ· ὁποῖα ἀμέλει καὶ ὁ αὐτοῦ προβολεὺς τῆς ἐννοίας Ἡσίοδος Χάος πρώ τιστα θεῶν ἔφη. Χάος δὲ καὶ Βυθὸς τίνι οὐκ ἂν σαφὲς εἴη, ὡς τὸ ὁμώνυμον κέκτηται; "Ορα δὲ τὴν τοῦ ἀγύρτου τετραγῳδημένην μυθοποιίαν, καὶ μοχθηρὰν διδασκαλίαν. Τριάκοντα γὰρ οὗτος, ὡς ἔφην, αἰῶνας βούλεται παριστᾷν, οὓς καὶ θεοὺς ὀνομάζει, δεκα πέντε ἄῤῥενας, καὶ θηλείας τοσαύτας εἶναι λέγων. Εκαστον δὲ αἰῶνα ἀῤῥενόθηλυν, καὶ ζεῦγός φησιν αὐτὸς καὶ οἱ αὐτοῦ. Δεκαπέντε δὲ δυάδας φασὶν εἶναι, ἃς συζυγίας καλοῦσι· τὸν ἀριθμὸν δὲ εἶναι τριάκοντα αἰῶνας, ἑκάστην δὲ θήλειαν γεννᾶν ἀπὸ τοῦ ἄρρενος τοὺς καθεξῆς αἰῶνας. Εἶναι δὲ τούτους, ὡς ὑποτέ- τακται κατὰ ἀντιπαράθεσιν ἑκάστου ἀῤῥενικοῦ ὀνό ματος τεταγμένου ἄντικρυς τοῦ θηλυκοῦ ὀνόματος. καὶ ἔστιν· 'Αμψιοῦ, Αὐραάν (60)• Βουκούα, Θαρδονού Οὐδουχούς, Θαρδειδείη· Μερες, Αταρβαβα· Ο - δοῦα, Κέστην· Οὐδοῦ, Οὐάκ· Ἐσλήν, Αμφαίν· Εσ σουμὲν, Οὐαναυΐν Λάμερ, Τάρας Αθαμές, Σουσίν· Αλλωρά, Βουκιαθά· Δαναδδαρία, Αλλωρα· Δαμμῶ, Ωρήν Λαναφέχ, Αὐδαμφέχ· Ἐμφιβοχεβαύδα Ασ σιουαχέ, Βελίμ· Δεξαριχέ, Ματεμῶν. Καὶ οὕτως μὲν σύγκεινται ὡς κατὰ συζυγίαν ἀῤῥενοθήλεος· ἐν δὲ τῇ ἀκολουθίᾳ κατὰ διαδοχὴν οὕτως· ᾿Αμψιοῦ, Αὐραν, Βουκούα, Θαρδουοῦ, Οὐβουχούς, Θαρδεαδείη, Μερεξα, Αὐταρβαρα, Οὐδοξα, Κέστην, Οὐδοκοῦα, Εσλὴν, Αμφαίν, Εσσουμὲν, Οὐαναιῖν, Λαμερτάδε, ᾿Αθα μεσσουμίν, Αλλωρά, Κουβιανά, Λαμωδάν, Σαδία- ρίας, Ωρην, Λαναφεκουδα έχ, Εμφιβοχέ, Βαρά, Ασί, Οὐχαδέ, Βελίμ, Δεξαριχέ, Μασεμών. Αἱ τῶν ὀνομάτων· ἑρμηνεῖαί εἰσιν αἴδε· Βυθός, Σιγή (61), συζύ γίας S. EPIPHANII prodire coeperunt. Valentini porro patriam ac stir- pem plerique nesciunt. Non enim locum ipsum, unde oriundus esset, scriptorum ullus expressit. Verum ad nos auditione sola quædam ejus rei fama pervenit; quam quidem prætereundam, patriamque omnino dissimulandam non arbitror; tametsi ve- ritas in ambiguo posita videtur. Nos quidquid acce- pimus ea de re, proferemus. Sunt qui Phrebonitem illum faciant ex Ægypti quadam ora ; unde Alexan- driam profectus sit, ibique Græcorum artibus insti- tutus. A quibus et Hesiodiæ Theogoniæ, ac xxx illorum deorum, quos ibidem ille recensuit, ac gen- tilium fabularum in animo suo exemplum infor- mavit. Tum ab iis, qui vel suo tempore, vel aute se a veritate recesserant, mutuatus errorein, eadem cum Hesiodo, n:ulatis dumtaxat nominibus, excogi- tata ad circumveniendum humanum genus invexit. Etenim deos ille xxx et æonas, cœlestesque toti- dem orbes constituit. Quorum primus est Bythus, ut huic insano videtur; quemadmodum etiam au- ctor ejus opinionis ac conditor Hesiodus prius om- nibus diis Chaos esse dixit. Atqui Chaos et Bython idem omnino significare nemo est qui nesciat. Sed circumforanei nebulonis tragice decantatam fabu- lam, ac nefariam doctrinam considera. Triginta enim, ut est dictum, zones statuit, quos etiam deos appellat, quindecim mares, totidemque feri- nas. Sed æonem quemlibet par maris ac feminæ, tam ipse quam ejus discipuli vocant, ut binarii sint xv, quas syzygias, hoc est duorum collegia, nominant. Hinc æones xxx numero consurgunt, quorum femina quælibet e mare suo consequentes zones progenerat. Quorum ouium nomina subje cimus ; eaque sunt ejusmodi, ut unicuique maris appellationi suum feminæ nomen ex adverso respon- deat. Ampsiu, Auraan; Bucua, Thartuu; Ubucua, Thardeadie; Merexa, Atarbaba; Udua, Cesten; Xida, Vae; Eslen, Amphain; Essumen, Vanauin ; Lamer, Tarde; Atlaines, Susin, Allora, Buciatha; Danaddaria, Allora; Danimo, Oren; Lanaphech, Au- damphech; Emplibochebaud ; Assiovache, Belin ; Dexariche, Masemo. Hic illorum ordo est, dum per marium feminarumque conjugia recensentur. Alio- quin hæc illorum secundum successionem series est : Ampsiu, Auraan, Bucua, Tharduu, Ubucua, Thardeadie, Meresa, Autabarba, Udua, Cesten, Uduna, Eslen, Amphaim, Essumen, Vanauin, La- mertade, Athamessumnin, Allora, Cubiatha, Tlamo- dan, Saddarias, Oren, Lanaplecudaphech, Emphi- boche, Bara, Asi, Ucbabe, Belin, Dexariche, mum aut præfecturam neque apud Ptolemæum, neque apud diligentem earum rerum Ortelium re- perio; sed, qui vocabulo proximus, Pharbæliten, haud procul mari. num nomina haud scio an ex Ægyptiorum lingua profecta; an temere, atque ad terrorem conficia, C Duplex horum series est. In priore paria, ac copulasse videtur; in posteriore sine ulla co pula singillatim percensuisse. Cumque nonnulla sit utrobique certorum nominum differentia, po- steriorem ideo veriorem arbitror, quod xxx dún-s taxat vocabula, quot videlicet Eones sunt, conti- neat; altera xxxii. (59) Ἔφασαν γὰρ αὐτόν τινες. Phrebonitem no- (60) Αμψιού, Αὐραάν. Barbara hac sunt e (61) Βυθός, Σιγή. Legen:lum omnino Βυθός, καὶ

Α Τὴν μὲν οὖν αὐτοῦ πατρίδα, ἢ πόθεν οὗτος γεγένη- Β η γρ. τὴν ἀληθῆ. ται, οἱ πολλοὶ ἀγνοοῦσιν. Οὐ γάρ τινι τῶν συγγραφέων μεμέληται τούτου δεῖξαι τὸν τόπον. Εἰς ἡμᾶς δὲ ὡς ένηχήσει τις ἐλήλυθε φήμη· διὸ οὐ παρελευσόμεθα καὶ τὸν τόπον τούτου μὴ ὑποδεικνύντες, ἐν ἀμφιλέκτῳ μὲν ἤδη τὰ ἀληθῆ ' λέγειν, ὅμως τὴν εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσαν φάσιν οὐ σιωπήσομεν. Ἔφασαν γὰρ αὐτόν τινες (59) γεγενήσθαι Φρεβωνίτην τῆς Αἰγύπτου παρ- αλιώτην· ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ δὲ πεπαιδεῦσθαι τὴν τῶν Ελλήνων παιδείαν. Οθεν καὶ τὸ μίμημα τῆς κατά τὸν Ἡσίοδον Θεογονίας τῶν παρ' αὐτῷ τῷ Ἡσιόδω τριάκοντα θεῶν λεγομένων, καὶ αὐτὸς τὴν ἐθνόμυθον ποίησιν εἰς τὸν ἑαυτοῦ νοῦν λαβὼν, καὶ ἀπὸ τῶν σὺν αὐτῷ καὶ πρὸ αὐτοῦ τῆς ἀληθείας ἐκπεπτωκότων τὴν ὑπόνοιαν κτησάμενος, καὶ αὐτὸς τὰ ἴσα το Ησιόδῳ ἀπὸ ἑτέρων ονομάτων εἰς ἕτερα μετα- ποιήσας, ἠθέλησε φαντάσαι τὸν κόσμον. Τριάκοντα γὰρ καὶ οὗτος θεοὺς καὶ αἰῶνας, καὶ οὐρανοὺς βούς λεται παρεισάγειν· ὧν ὁ μὲν πρῶτος ἐστι Βυθός, ὡς καὶ αὐτὸς ἔφη ἀφραίνων τῇ διανοίᾳ· ὁποῖα ἀμέλει καὶ ὁ αὐτοῦ προβολεὺς τῆς ἐννοίας Ἡσίοδος Χάος πρώ τιστα θεῶν ἔφη. Χάος δὲ καὶ Βυθὸς τίνι οὐκ ἂν σαφὲς εἴη, ὡς τὸ ὁμώνυμον κέκτηται; "Ορα δὲ τὴν τοῦ ἀγύρτου τετραγῳδημένην μυθοποιίαν, καὶ μοχθηρὰν διδασκαλίαν. Τριάκοντα γὰρ οὗτος, ὡς ἔφην, αἰῶνας βούλεται παριστᾷν, οὓς καὶ θεοὺς ὀνομάζει, δεκα πέντε ἄῤῥενας, καὶ θηλείας τοσαύτας εἶναι λέγων. Εκαστον δὲ αἰῶνα ἀῤῥενόθηλυν, καὶ ζεῦγός φησιν αὐτὸς καὶ οἱ αὐτοῦ. Δεκαπέντε δὲ δυάδας φασὶν εἶναι, ἃς συζυγίας καλοῦσι· τὸν ἀριθμὸν δὲ εἶναι τριάκοντα αἰῶνας, ἑκάστην δὲ θήλειαν γεννᾶν ἀπὸ τοῦ ἄρρενος τοὺς καθεξῆς αἰῶνας. Εἶναι δὲ τούτους, ὡς ὑποτέ- τακται κατὰ ἀντιπαράθεσιν ἑκάστου ἀῤῥενικοῦ ὀνό ματος τεταγμένου ἄντικρυς τοῦ θηλυκοῦ ὀνόματος. καὶ ἔστιν· 'Αμψιοῦ, Αὐραάν (60)• Βουκούα, Θαρδονού Οὐδουχούς, Θαρδειδείη· Μερες, Αταρβαβα· Ο - δοῦα, Κέστην· Οὐδοῦ, Οὐάκ· Ἐσλήν, Αμφαίν· Εσ σουμὲν, Οὐαναυΐν Λάμερ, Τάρας Αθαμές, Σουσίν· Αλλωρά, Βουκιαθά· Δαναδδαρία, Αλλωρα· Δαμμῶ, Ωρήν Λαναφέχ, Αὐδαμφέχ· Ἐμφιβοχεβαύδα Ασ σιουαχέ, Βελίμ· Δεξαριχέ, Ματεμῶν. Καὶ οὕτως μὲν σύγκεινται ὡς κατὰ συζυγίαν ἀῤῥενοθήλεος· ἐν δὲ τῇ ἀκολουθίᾳ κατὰ διαδοχὴν οὕτως· ᾿Αμψιοῦ, Αὐραν, Βουκούα, Θαρδουοῦ, Οὐβουχούς, Θαρδεαδείη, Μερεξα, Αὐταρβαρα, Οὐδοξα, Κέστην, Οὐδοκοῦα, Εσλὴν, Αμφαίν, Εσσουμὲν, Οὐαναιῖν, Λαμερτάδε, ᾿Αθα μεσσουμίν, Αλλωρά, Κουβιανά, Λαμωδάν, Σαδία- ρίας, Ωρην, Λαναφεκουδα έχ, Εμφιβοχέ, Βαρά, Ασί, Οὐχαδέ, Βελίμ, Δεξαριχέ, Μασεμών. Αἱ τῶν ὀνομάτων· ἑρμηνεῖαί εἰσιν αἴδε· Βυθός, Σιγή (61), συζύ γίας S. EPIPHANII prodire coeperunt. Valentini porro patriam ac stir- pem plerique nesciunt. Non enim locum ipsum, unde oriundus esset, scriptorum ullus expressit. Verum ad nos auditione sola quædam ejus rei fama pervenit; quam quidem prætereundam, patriamque omnino dissimulandam non arbitror; tametsi ve- ritas in ambiguo posita videtur. Nos quidquid acce- pimus ea de re, proferemus. Sunt qui Phrebonitem illum faciant ex Ægypti quadam ora ; unde Alexan- driam profectus sit, ibique Græcorum artibus insti- tutus. A quibus et Hesiodiæ Theogoniæ, ac xxx illorum deorum, quos ibidem ille recensuit, ac gen- tilium fabularum in animo suo exemplum infor- mavit. Tum ab iis, qui vel suo tempore, vel aute se a veritate recesserant, mutuatus errorein, eadem cum Hesiodo, n:ulatis dumtaxat nominibus, excogi- tata ad circumveniendum humanum genus invexit. Etenim deos ille xxx et æonas, cœlestesque toti- dem orbes constituit. Quorum primus est Bythus, ut huic insano videtur; quemadmodum etiam au- ctor ejus opinionis ac conditor Hesiodus prius om- nibus diis Chaos esse dixit. Atqui Chaos et Bython idem omnino significare nemo est qui nesciat. Sed circumforanei nebulonis tragice decantatam fabu- lam, ac nefariam doctrinam considera. Triginta enim, ut est dictum, zones statuit, quos etiam deos appellat, quindecim mares, totidemque feri- nas. Sed æonem quemlibet par maris ac feminæ, tam ipse quam ejus discipuli vocant, ut binarii sint xv, quas syzygias, hoc est duorum collegia, nominant. Hinc æones xxx numero consurgunt, quorum femina quælibet e mare suo consequentes zones progenerat. Quorum ouium nomina subje cimus ; eaque sunt ejusmodi, ut unicuique maris appellationi suum feminæ nomen ex adverso respon- deat. Ampsiu, Auraan; Bucua, Thartuu; Ubucua, Thardeadie; Merexa, Atarbaba; Udua, Cesten; Xida, Vae; Eslen, Amphain; Essumen, Vanauin ; Lamer, Tarde; Atlaines, Susin, Allora, Buciatha; Danaddaria, Allora; Danimo, Oren; Lanaphech, Au- damphech; Emplibochebaud ; Assiovache, Belin ; Dexariche, Masemo. Hic illorum ordo est, dum per marium feminarumque conjugia recensentur. Alio- quin hæc illorum secundum successionem series est : Ampsiu, Auraan, Bucua, Tharduu, Ubucua, Thardeadie, Meresa, Autabarba, Udua, Cesten, Uduna, Eslen, Amphaim, Essumen, Vanauin, La- mertade, Athamessumnin, Allora, Cubiatha, Tlamo- dan, Saddarias, Oren, Lanaplecudaphech, Emphi- boche, Bara, Asi, Ucbabe, Belin, Dexariche, mum aut præfecturam neque apud Ptolemæum, neque apud diligentem earum rerum Ortelium re- perio; sed, qui vocabulo proximus, Pharbæliten, haud procul mari. num nomina haud scio an ex Ægyptiorum lingua profecta; an temere, atque ad terrorem conficia, C Duplex horum series est. In priore paria, ac copulasse videtur; in posteriore sine ulla co pula singillatim percensuisse. Cumque nonnulla sit utrobique certorum nominum differentia, po- steriorem ideo veriorem arbitror, quod xxx dún-s taxat vocabula, quot videlicet Eones sunt, conti- neat; altera xxxii. (59) Ἔφασαν γὰρ αὐτόν τινες. Phrebonitem no- (60) Αμψιού, Αὐραάν. Barbara hac sunt e (61) Βυθός, Σιγή. Legen:lum omnino Βυθός, καὶ

Νοῦς καὶ ᾿Αλήθεια, Λόγος καὶ Ζωή, Ανθρωπος και Εκκλησία, Παράκλητος καὶ Πίστις, Πατρικὸς καὶ Ελπίς, Μητρικὸς καὶ ᾿Αγάπη, 'Αείνους καὶ Σύνεσις, Θελητὸς ὁ καὶ Φῶς, καὶ Μακαριότης Εκκλησιαστικός καὶ Σοφία, Βύθιος καὶ Μίξις, Αγήρατος καὶ "Ενωσις, Αυτοφυής και Σύγκρασις, Μονογενής και Ενότης, Ακίνητος καὶ Ηδονή. . Κατὰ δὲ ἀριθμὸν διαδοχῆς καὶ ἀκολουθίας ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτω ἀκατονομάστου Πατρὸς καὶ Βυθοῦ παρ' αὐτ τοῖς ὀνομαζομένου ἕως τούτου τοῦ καθ' ἡμᾶς οὐρα τοῦ ὁ τῶν τριάκοντα ἀριθμός οὕτως ἔχει· Βυθός, Σιγή, Νοῦς, Αλήθεια, Λόγος, Ζωή, "Ανθρωπος, Εκκλησία, Παράκλητος, Πίστις, Πατρικός, Ελπίς, Μητρικός, Αγάπη, 'Αείνους, Σύνεσις, Θελητὸς, ὁ καὶ Φῶς, Μακαριότης, Εκκλησιαστικός, Σοφία, Βύ θιος, Μίξις, Αγήρατος, Ένωσις, Αυτοφυής, Σύγκρα- σις. Μονογενής, Ενότης, Ακίνητος, Ηδονή. Γ. Καὶ αὕτη μὲν ἡ τῶν τριάκοντα αἰώνων παρ' αὐτοῖς μυθοποιευμένη τραγωδία, καὶ ἡ κατά συζυ- - γίαν πνευματικοῦ δῆθεν πληρώματος κενοφωνία. ἣν ἐάν τις συγκρίνων τῇ παρὰ Ἡσιόδῳ, καὶ Στησιχόρῳ, καὶ τοῖς ἄλλοις ποιηταῖς τῶν Ἑλλήνων παράθηται, εὕροι ἂν ἐκ παραλλήλου τὰ αὐτὰ ὄντα, καὶ οὐδὲν ἕτερον, καὶ ἐκ τούτου γνώσεται, ὡς οὐδὲν ἕτερον θαυ- μαστὸν οἱ τῶν θαυμάτων αἱρεσιάρχαι μυστηριωδώς ἐπαγγέλλονται λέγειν. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο, ή Ἑλλήνων ἀπεμάξαντο τὴν ἐπίπλαστον ἕξιν τῆς ἐθνομύθου πλάνης καὶ διδασκαλίας, οὐδὲν ἀλλοιώσαντες, πλὴν τῆς παρ' αὐτοῖς παραπεποιημένης βαρβαρικής μόνο ματοποιίας. Οὕτω γάρ φασι καὶ οἱ περὶ Ἡσίο δον (62). Πρῶτον πάντων γίνεται Χάος, ἵνα είπωσι Ευθόν· εἶτα Νυξ, Ερεβος, Γη, Αιθήρ, Ημέρα, Έρως, Μήτις, Μέρος, Οϊζύς, Πότμος, Νέμεσις, Μῶμος, Φιλότης, Θάνατος, Δυσνομία, Γήρως, "Ατη, Ίμερος, Λήθη, Ὕπνος, Ὑσμίνη, Λυσιμελής, Υβρις, Εὐφρόνιος, Αίγλη, Παντιμέριμνος, Απάτη, Ηδυ μελίς, Ερις. Καὶ οὗτος ὁ μὲν ἀριθμὸς κατὰ ἀκολου- θίαν ἀῤῥενοθήλεος οὕτως ἔχει τὴν τριακοντάδα· εἰ δέ τις θελήσειεν ἰδεῖν, πῶς πλαττόμενο: οὗτοι συνο άπτουσιν ἓν πρὸς τὸ ἕν, εὖρο: ἂν οὕτως συναπτό μενα και συνεζευγμένα ἀλλήλοις, ἃ τοῖς ποιηταῖς ἔδοξεν, ὡς τὸν μὲν Βυθὸν Νυκτί τε καὶ Σιγῇ συν- άψαντες ἐποίησαν Γῆν γεννᾶσθαι· ἄλλοι δὲ Οὐρα- νὸν, ἐν δὴ καὶ Ὑπερίονα κεκλήκασι. Τὸν δὲ αὐτὸν τῇ γῇ συναφθέντα φασὶ γεγεννηκέναι ἄρσενάς τε καὶ θηλείας, καὶ τοὺς καθεξῆς ὁμοίως ἕως τῆς πάσης αὐτῶν ποιήσεως, ὡς ἔχει ἡ ἀπέραντος τοῦ Βυθοῦ ληρώδης φλυαρία. Εὕροις δ' ἂν οὕτως συναπτόμενα σε καὶ συζευγνύμενα, καὶ δυνάμενα οὕτω συντίθε- σθαι· Χάος, Νύξ, Έρεβος, Γῆ, Αιθήρ, Ἡμέρα, Έρως, Μήτις, Μέρος, Οϊζύς, Πότμος, Νέμεσις, Μῶμος, Φιλότης, Θάνατος, Δυσνομία, Γήρως, "Ατη, Ίμερος, Λήθη, Ὕπνος, Ὑσμίνη, Αυσιμελής, Υβρις, Ευφρόνιος, Αίγλη, Παυσιμέριμνος, Απάτη, Ηδυμε της, Ερις. Εἰ δὲ προσέχοι τις τῷ αὐτῶν πλάσματι, Σιγή, μικρολογείν ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXXI. - A Masemon. Quorum hæc est interpretatio, Byllos, Sige: Nus et Veritas : Logos et Vita: Hono, Eccle- sia: Paracletus, Fides : Paternus, Spes : Maternus, Charitas: Ainus, Synesis: Theletus,quod et Lumen dicitur, Beatitudo : Ecclesiasticus, Sapientia: By- thius, Miris : Ageratus, Unio: Autophyes, Tempe ratio : Unigenita, Unitas : Immobilis, Voluplas. Quod si successionis ordine numerare velis, a supremo illo nec effabili Patre, quem Bython no- minant, ad citimum usque coelum, tricenarius nul merus hoc modo colligitur : Bythus, Sige, Nus, Veritas, Logos, Vita, Homo, Ecclesia, Paracletus, Fides, Paternus, Spes, Maternus, Charitas, Aimus, Synesis, Theleius, sive Lumen, Beatitudo, Eccle- siasticus, Sapientia, Bythius, Misto, Ageratus, B Unio, Autophyes, Temperatio, Unigenia, Unitas, C Immobilis, Voluptas. III. Ejusmodi est celebris illa triginta æonum fabula, inanissimaque spiritalis, ut vocant, comple- menti conjugia. Quæ si quis cum Hesiodi, Stesichori, aliorumque Grecorum poetarum fabulis, conferat, cadem cum illis penitus esse, neque ulla in re discrepare comperiet: indidemque cognoscet, nihil aliud esse admiratione dignum, quod isti mirifica- rum hereseon conditores, velut arcana quædam ac mysteria, penes se esse profitentur. Nihil enim aliud, nisi Græcorum poeticas nugas, ac gen- tilium deliria, et inanem scientiam expresserunt. neque quidquam præter voces innovarunt, quas illi barbaris appellationibus perperam detorserunt. Ita enim vel ipse philosophatur Hesiodus. Primum omnium Chaos exstitisse, pro quo illi Profundum substituunt. Secuta est Nox, Erebus, Terra, Ether, Dies, Amor, Consilium, Fatum, Arumna, Casus, Nemesis, Momus, Amicitia, Mors, Licentia, Seme- ctus, Ate, Desiderium, Oblivio, Somnus, Pugna, Lysiueles, Contumelia, Euphronios, Ægle, Cura- rum solatium, Fraus, ledynieles, Lis. llic ille numerus est, qui marium feminarumque conti- nuata serie tricenarium efficit. Quod si quis ani- madvertere velit, quemadmodum isti uniuscujusque cum altero copulationem instituant, ita composita comparataque inter se illa cognoscet, quemadmo- dum a poetis constitutum legimus. Velut cum ex D Bythi cum Nocte ac Silentio conjunctione procrea- ut in caeteris_paribus. Ac cum tota illa series apud Irenæum et Tertullianum legatur, quid apud singulos diversum sit suo loco docebitur. • Coelum, tain esse Terram affirmant, vel, ut alii, quem et Hyperionem vocant. Ennidemque cum terra copulatum mares feminasque genuisse, atque ita per totam fabulam omnibus accidisse reliquis; cujusmodi plane est nugatoria illa Bythi atque inextricabilis historia. Possunt vero hunc in mo- dum fere illa inter sese per conjugia copulari:Chaos, Nox, Erebus, Terra, Æther, Dies, Amor, Consilium, Fatum, Erumna, Casus, Nenesis, Monius, Concu- bitus, Mors, Licentia, Senectus, Ate, Desiderium, Cum vocabula ipsa, tum ordo illorum ac series plurimum. ab Hesiodio illo catalogo discrepant. Sed in nugis putidum est. (52) Οὕτω γάρ φασι καὶ οἱ περὶ τὸν Ἡσίοδον,

Νοῦς καὶ ᾿Αλήθεια, Λόγος καὶ Ζωή, Ανθρωπος και Εκκλησία, Παράκλητος καὶ Πίστις, Πατρικὸς καὶ Ελπίς, Μητρικὸς καὶ ᾿Αγάπη, 'Αείνους καὶ Σύνεσις, Θελητὸς ὁ καὶ Φῶς, καὶ Μακαριότης Εκκλησιαστικός καὶ Σοφία, Βύθιος καὶ Μίξις, Αγήρατος καὶ "Ενωσις, Αυτοφυής και Σύγκρασις, Μονογενής και Ενότης, Ακίνητος καὶ Ηδονή. . Κατὰ δὲ ἀριθμὸν διαδοχῆς καὶ ἀκολουθίας ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτω ἀκατονομάστου Πατρὸς καὶ Βυθοῦ παρ' αὐτ τοῖς ὀνομαζομένου ἕως τούτου τοῦ καθ' ἡμᾶς οὐρα τοῦ ὁ τῶν τριάκοντα ἀριθμός οὕτως ἔχει· Βυθός, Σιγή, Νοῦς, Αλήθεια, Λόγος, Ζωή, "Ανθρωπος, Εκκλησία, Παράκλητος, Πίστις, Πατρικός, Ελπίς, Μητρικός, Αγάπη, 'Αείνους, Σύνεσις, Θελητὸς, ὁ καὶ Φῶς, Μακαριότης, Εκκλησιαστικός, Σοφία, Βύ θιος, Μίξις, Αγήρατος, Ένωσις, Αυτοφυής, Σύγκρα- σις. Μονογενής, Ενότης, Ακίνητος, Ηδονή. Γ. Καὶ αὕτη μὲν ἡ τῶν τριάκοντα αἰώνων παρ' αὐτοῖς μυθοποιευμένη τραγωδία, καὶ ἡ κατά συζυ- - γίαν πνευματικοῦ δῆθεν πληρώματος κενοφωνία. ἣν ἐάν τις συγκρίνων τῇ παρὰ Ἡσιόδῳ, καὶ Στησιχόρῳ, καὶ τοῖς ἄλλοις ποιηταῖς τῶν Ἑλλήνων παράθηται, εὕροι ἂν ἐκ παραλλήλου τὰ αὐτὰ ὄντα, καὶ οὐδὲν ἕτερον, καὶ ἐκ τούτου γνώσεται, ὡς οὐδὲν ἕτερον θαυ- μαστὸν οἱ τῶν θαυμάτων αἱρεσιάρχαι μυστηριωδώς ἐπαγγέλλονται λέγειν. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο, ή Ἑλλήνων ἀπεμάξαντο τὴν ἐπίπλαστον ἕξιν τῆς ἐθνομύθου πλάνης καὶ διδασκαλίας, οὐδὲν ἀλλοιώσαντες, πλὴν τῆς παρ' αὐτοῖς παραπεποιημένης βαρβαρικής μόνο ματοποιίας. Οὕτω γάρ φασι καὶ οἱ περὶ Ἡσίο δον (62). Πρῶτον πάντων γίνεται Χάος, ἵνα είπωσι Ευθόν· εἶτα Νυξ, Ερεβος, Γη, Αιθήρ, Ημέρα, Έρως, Μήτις, Μέρος, Οϊζύς, Πότμος, Νέμεσις, Μῶμος, Φιλότης, Θάνατος, Δυσνομία, Γήρως, "Ατη, Ίμερος, Λήθη, Ὕπνος, Ὑσμίνη, Λυσιμελής, Υβρις, Εὐφρόνιος, Αίγλη, Παντιμέριμνος, Απάτη, Ηδυ μελίς, Ερις. Καὶ οὗτος ὁ μὲν ἀριθμὸς κατὰ ἀκολου- θίαν ἀῤῥενοθήλεος οὕτως ἔχει τὴν τριακοντάδα· εἰ δέ τις θελήσειεν ἰδεῖν, πῶς πλαττόμενο: οὗτοι συνο άπτουσιν ἓν πρὸς τὸ ἕν, εὖρο: ἂν οὕτως συναπτό μενα και συνεζευγμένα ἀλλήλοις, ἃ τοῖς ποιηταῖς ἔδοξεν, ὡς τὸν μὲν Βυθὸν Νυκτί τε καὶ Σιγῇ συν- άψαντες ἐποίησαν Γῆν γεννᾶσθαι· ἄλλοι δὲ Οὐρα- νὸν, ἐν δὴ καὶ Ὑπερίονα κεκλήκασι. Τὸν δὲ αὐτὸν τῇ γῇ συναφθέντα φασὶ γεγεννηκέναι ἄρσενάς τε καὶ θηλείας, καὶ τοὺς καθεξῆς ὁμοίως ἕως τῆς πάσης αὐτῶν ποιήσεως, ὡς ἔχει ἡ ἀπέραντος τοῦ Βυθοῦ ληρώδης φλυαρία. Εὕροις δ' ἂν οὕτως συναπτόμενα σε καὶ συζευγνύμενα, καὶ δυνάμενα οὕτω συντίθε- σθαι· Χάος, Νύξ, Έρεβος, Γῆ, Αιθήρ, Ἡμέρα, Έρως, Μήτις, Μέρος, Οϊζύς, Πότμος, Νέμεσις, Μῶμος, Φιλότης, Θάνατος, Δυσνομία, Γήρως, "Ατη, Ίμερος, Λήθη, Ὕπνος, Ὑσμίνη, Αυσιμελής, Υβρις, Ευφρόνιος, Αίγλη, Παυσιμέριμνος, Απάτη, Ηδυμε της, Ερις. Εἰ δὲ προσέχοι τις τῷ αὐτῶν πλάσματι, Σιγή, μικρολογείν ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXXI. - A Masemon. Quorum hæc est interpretatio, Byllos, Sige: Nus et Veritas : Logos et Vita: Hono, Eccle- sia: Paracletus, Fides : Paternus, Spes : Maternus, Charitas: Ainus, Synesis: Theletus,quod et Lumen dicitur, Beatitudo : Ecclesiasticus, Sapientia: By- thius, Miris : Ageratus, Unio: Autophyes, Tempe ratio : Unigenita, Unitas : Immobilis, Voluplas. Quod si successionis ordine numerare velis, a supremo illo nec effabili Patre, quem Bython no- minant, ad citimum usque coelum, tricenarius nul merus hoc modo colligitur : Bythus, Sige, Nus, Veritas, Logos, Vita, Homo, Ecclesia, Paracletus, Fides, Paternus, Spes, Maternus, Charitas, Aimus, Synesis, Theleius, sive Lumen, Beatitudo, Eccle- siasticus, Sapientia, Bythius, Misto, Ageratus, B Unio, Autophyes, Temperatio, Unigenia, Unitas, C Immobilis, Voluptas. III. Ejusmodi est celebris illa triginta æonum fabula, inanissimaque spiritalis, ut vocant, comple- menti conjugia. Quæ si quis cum Hesiodi, Stesichori, aliorumque Grecorum poetarum fabulis, conferat, cadem cum illis penitus esse, neque ulla in re discrepare comperiet: indidemque cognoscet, nihil aliud esse admiratione dignum, quod isti mirifica- rum hereseon conditores, velut arcana quædam ac mysteria, penes se esse profitentur. Nihil enim aliud, nisi Græcorum poeticas nugas, ac gen- tilium deliria, et inanem scientiam expresserunt. neque quidquam præter voces innovarunt, quas illi barbaris appellationibus perperam detorserunt. Ita enim vel ipse philosophatur Hesiodus. Primum omnium Chaos exstitisse, pro quo illi Profundum substituunt. Secuta est Nox, Erebus, Terra, Ether, Dies, Amor, Consilium, Fatum, Arumna, Casus, Nemesis, Momus, Amicitia, Mors, Licentia, Seme- ctus, Ate, Desiderium, Oblivio, Somnus, Pugna, Lysiueles, Contumelia, Euphronios, Ægle, Cura- rum solatium, Fraus, ledynieles, Lis. llic ille numerus est, qui marium feminarumque conti- nuata serie tricenarium efficit. Quod si quis ani- madvertere velit, quemadmodum isti uniuscujusque cum altero copulationem instituant, ita composita comparataque inter se illa cognoscet, quemadmo- dum a poetis constitutum legimus. Velut cum ex D Bythi cum Nocte ac Silentio conjunctione procrea- ut in caeteris_paribus. Ac cum tota illa series apud Irenæum et Tertullianum legatur, quid apud singulos diversum sit suo loco docebitur. • Coelum, tain esse Terram affirmant, vel, ut alii, quem et Hyperionem vocant. Ennidemque cum terra copulatum mares feminasque genuisse, atque ita per totam fabulam omnibus accidisse reliquis; cujusmodi plane est nugatoria illa Bythi atque inextricabilis historia. Possunt vero hunc in mo- dum fere illa inter sese per conjugia copulari:Chaos, Nox, Erebus, Terra, Æther, Dies, Amor, Consilium, Fatum, Erumna, Casus, Nenesis, Monius, Concu- bitus, Mors, Licentia, Senectus, Ate, Desiderium, Cum vocabula ipsa, tum ordo illorum ac series plurimum. ab Hesiodio illo catalogo discrepant. Sed in nugis putidum est. (52) Οὕτω γάρ φασι καὶ οἱ περὶ τὸν Ἡσίοδον,

καὶ βουληθείη γνῶναι, ὡς ἀπὸ τῶν κοσμικῶν, καὶ Ἑλληνικῶν ποιήσεων', ἐξ ὧν οὗτοι ἐνεβροντήθησαν, μάτην ἐνθουσιῶντες ἃ μὴ δεῖ, εἰς ματαιοπονίαν τε καὶ κάματον ἀνωφελή, εὕροι ἂν αὐτοὺς τοσούτῳ μᾶλλον πεπλανημένους. Β Δ'. "Οθεν καὶ ἔτι ὑψηλοτέρως ἐξερευνῶντες δῆθεν ᾠήθησαν, καὶ Ὑστέρημα τῷ ἰδίῳ αὐτῶν δαιμον.- σθέντι διανοήματι ἐξευρεῖν, ὅπερ Ὑστέρημα και Παντοκράτορα καὶ Δημιουργὸν καλοῦσι, καὶ κτίστην οὐσιῶν· ἀφ' οὗπερ πάλιν καὶ ὑστέραν ὀγδοάδα μετά ἑπτὰ οὐρανοὺς καλοῦσι κατὰ τὴν πρώτην Ογδοάδα ἀφομοιωθεῖσαν εκτίσθαι, αὐτοῦ ὄντος ἐν τῇ Ογδοάδι, καὶ ἑπτὰ οὐρανοὺς μετ' αὐτὸν πεποιηκότος. Ὥσπερ Υστερήματι βούλονται συνάπτειν μὲν ἀμιγῆ; τινα αἰῶνα καὶ ἀθήλυντον· εἰς πλήρωμα δὲ ἐνταῦθα ἐλθόντα, καὶ ἀναζήτησιν τῆς ψυχῆς τῆς ἄνωθεν ἀπὸ τῆς μητρικῆς Σοφίας ἐλθούσης. Ηδη καὶ ᾿Αχα- μώθ βούλονται τὸ ὄνομα ἀνατυποῦντες καὶ πλάττειν, ὃν δὴ καὶ Σωτῆρα καλεῖ, καὶ "Ορον, καὶ Σταυρόν, καὶ Οροθέτην, καὶ Μεταγωγέα, καὶ Ἰησοῦν τὸν διὰ Μαρίας, ὡς διὰ σωλήνος, παρελθόντα. Εἶναι δὲ αὐτὸν φῶς ἀπὸ τοῦ ἄνω Χριστοῦ, καὶ διὰ τοῦτο πατρω- νυμικῶς καλεῖσθαι Φῶς διὰ τὸ ἄνω φῶς, καὶ Χρι- στὸν διὰ τὸν ἄνω Χριστὸν, καὶ Λόγον διὰ τὸν ἄνω Λόγον, καὶ Νοῦν ὡσαύτως Σωτῆρα λέγεσθαι. Λεὶ δὲ ὑπερβαίνειν τὸν αὐτοῦ πατέρα, τὸν Δημιουργόν συν αναφέρειν δὲ τοὺς αὐτῷ πειθομένους ἅμα αὐτῷ πρὸς τὰς ἄνω συζυγίας του πληρώματος. Καὶ ὦ τῆς τού- των ληρῳδίας καὶ τοσαύτης ματαιολογίας! Παραθή σομαι δὲ, ὡς προείπον, καὶ ὡς αὐτοὶ συνέζευξαν τοῖς ποιητικοῖς καὶ ἐθνομύθοις πλάσμασι τὴν αὐτῶν ληρολογίαν. Μετὰ τὴν Τριακοντάδα δὲ τὸ ἓν ὄνομα μέσον καὶ ἀθήλυντον, καὶ μετ' αὐτὸν τὴν κατά συζυγίαν πάλιν Ογδοάδα εὑρεθεῖσαν ἀπὸ τοῦ Δη- μιουργοῦ πάλιν δυναμένην καὶ οὕτω συντίθεσθαι. Καὶ ἔστι τὰ ὀνόματα τάδε· πρῶτος Εξέπαφος, Πορ φυρίων, Κλωθώ, Ρύακος, Λάχεσις, Επιφάων, Ατμο πος, Ὑπερίων, Αστεροπή. Καὶ αὕτη μὲν ἡ τῶν ποιητῶν τούτων σκηνή, ἔχουσα καὶ ἄλλας πολλάς ὀνομασίας, θεῶν παρ' αὐτοῖς ὀνομαζομένων ἀῤῥένων τε καὶ θηλειῶν, ἄλλως παρά τισι λεγομένων, δυνα- μένων ποιῆσαι καὶ τριακοσίων ἑξηκονταπέντε ἀρι θμὸν, καὶ ἔτι εἰς πρόφασιν τῶν ἄλλων αἱρέσεων τῶν ταύτην πάλιν τὴν τραγικὴν ὑπόθεσιν ἐνστησαμένων ὀνειρωττόντων. . Μετὰ γὰρ τὰ προειρημένα ὀνόματα φασὶν οἱ περὶ Ἡσίοδον και Ορφέα καὶ Στησίχορον γεγεννῆσθαι Οὐ- μανόν τε καὶ Τάρταρον, Κρόνον τε καὶ Ῥέαν, Δία τε καὶ "Ηραν, καὶ ᾿Απόλλωνα, Ποσειδῶνά τε καὶ Πλού- τωνα, καὶ μυρίους λοιπὸν τοὺς παρ' αὐτοῖς ὀνομα ζομένους. Πολλὴ γὰρ τούτων ἡ ἀπατηλὴ ἐξ ὑπονοίας πλάνη, ἤ τις κενοφωνίαν ἐγκισσήσασα, καὶ ἐξευμα- μένη πολλούς μύθους ἐποιητεύσατο. Καὶ αὕτη ἐστὶν γρ. ποιητών. ' ἐκτίσθαι λέγουσι. Ε. ἀπὸ πληρώματος δέ, ει κατ' ἀναζήτησιν. S. EPIPHANI Oblivio, Somnus, Pugna, Lysineles, Contumelia, A Euphronios, Splendor, Curarum solatium, Fraus, Hedymeles, Lis. Ac quicunque ad illas fabulas animum adjecerit, ac cognoscere istud voluerit ; quemadmodum ab exteris, ac Græcanicis commen- tis, unde illi frustra fanatico velut furore ad indigna quædam incitati sunt, in irritos conatus, vanissi- mamque animi contentionem inciderint, longe eos Græcis ipsis turpius aberrasse reperiet. IV. Ab iis primordiis altius indagando sublati, aliud quoddam genus quod Hysterema, hoc est defectum vel penuriam vocant, furiosis suis ingeniis invenisse se putaverunt. Hunc defectum alias :- nipotentem, atque Opificem vocant, naturarumque conditorem: a quo et posteriorem ogdoadem post septenos orbes coeli ad prioris ogdoadis exemplar eflictam asserunt; cuum in ogdoade censeatur ipse, ac septem post se alios orbes produxerit. Eidem Hysteremati sincerum nescio quem æonein, ac dete- rioris sexus expertem conantur adjungere; qui eo ad complementum venerit, ut animam requireret, quæ a materna Sapientia ex alto descenderat. Jam vero etiam Achamoth ficto nomine commenti sunt, quem et Salvatorem, et Terminum, et Crucem, et Finitorem, et Transductorem, et Jesum appellant, qui per Mariam velut tubum fistulamque permearit. Hume esse lumen a superiore Christo diffusum, ob idque patrio nomine Lumen ob illud cœleste no- minari, ac de superiore Christo, Verboque Cliri- stumitidem et Verbum, sed et Mentem præterea, ac Salvatorem vocari. Eumdem porro Parentem suum, hoc est Conditorem transcendere: ac qui C sibi ſidem habeant, ad suprema illa pleromatis collegia secum evehere. O nugas anilesque fabulas ! Ego vero nihilominus ea, uti sum pollicitus, expo - nam; utque ipsi ad poetarum ac gentilium com- menta deliria sua propius accommodarint. Præter hæc, secundum Tricenarium illum, medium uni- cum nomen ac sine feminæ consortio solitarium excogitarunt; tum aliam rursum a Conditore pro- ductam, ac perinde in paria digestam Ogdoadem. Cujus hæc sunt vocabula : Exepaphus, Porphyrio, Clotho, Rhuaces, Lachesis, Epiplon, Atropως, Hyperion, Asterope. Ejusmodi poetarum istorum est scena, quæ et alias quamplurimas deorum, ut vocant, appellationes continet, marium ac fenina- rum, quæ aliter ab aliis concepte ad CCCLxv per- veniunt. Quin etiam ad aliarum hæreseon quæ sibi tragicam istiusmodi pompam asciscunt, propagan- das origines, nova quædam addidere somnia. Etenim post superiora illa nomina llesiodus.Orpheus et Stesichorus natos esse dicunt Coelum et Tartarum, Saturnum ac Rheam, Jovem et Junonem, Apollo- nem, Neptunum, atque Plutonem, aliosque, quos singillatim recensent, innumeros. Fecundus enim illorum error est, ac multiplex, qui absurda nescio quæ vocabulorum monstra parturiens, atque exco- gitans, infinitam fabularum segetem profudit. Quæ ' D V. Codex

καὶ βουληθείη γνῶναι, ὡς ἀπὸ τῶν κοσμικῶν, καὶ Ἑλληνικῶν ποιήσεων', ἐξ ὧν οὗτοι ἐνεβροντήθησαν, μάτην ἐνθουσιῶντες ἃ μὴ δεῖ, εἰς ματαιοπονίαν τε καὶ κάματον ἀνωφελή, εὕροι ἂν αὐτοὺς τοσούτῳ μᾶλλον πεπλανημένους. Β Δ'. "Οθεν καὶ ἔτι ὑψηλοτέρως ἐξερευνῶντες δῆθεν ᾠήθησαν, καὶ Ὑστέρημα τῷ ἰδίῳ αὐτῶν δαιμον.- σθέντι διανοήματι ἐξευρεῖν, ὅπερ Ὑστέρημα και Παντοκράτορα καὶ Δημιουργὸν καλοῦσι, καὶ κτίστην οὐσιῶν· ἀφ' οὗπερ πάλιν καὶ ὑστέραν ὀγδοάδα μετά ἑπτὰ οὐρανοὺς καλοῦσι κατὰ τὴν πρώτην Ογδοάδα ἀφομοιωθεῖσαν εκτίσθαι, αὐτοῦ ὄντος ἐν τῇ Ογδοάδι, καὶ ἑπτὰ οὐρανοὺς μετ' αὐτὸν πεποιηκότος. Ὥσπερ Υστερήματι βούλονται συνάπτειν μὲν ἀμιγῆ; τινα αἰῶνα καὶ ἀθήλυντον· εἰς πλήρωμα δὲ ἐνταῦθα ἐλθόντα, καὶ ἀναζήτησιν τῆς ψυχῆς τῆς ἄνωθεν ἀπὸ τῆς μητρικῆς Σοφίας ἐλθούσης. Ηδη καὶ ᾿Αχα- μώθ βούλονται τὸ ὄνομα ἀνατυποῦντες καὶ πλάττειν, ὃν δὴ καὶ Σωτῆρα καλεῖ, καὶ "Ορον, καὶ Σταυρόν, καὶ Οροθέτην, καὶ Μεταγωγέα, καὶ Ἰησοῦν τὸν διὰ Μαρίας, ὡς διὰ σωλήνος, παρελθόντα. Εἶναι δὲ αὐτὸν φῶς ἀπὸ τοῦ ἄνω Χριστοῦ, καὶ διὰ τοῦτο πατρω- νυμικῶς καλεῖσθαι Φῶς διὰ τὸ ἄνω φῶς, καὶ Χρι- στὸν διὰ τὸν ἄνω Χριστὸν, καὶ Λόγον διὰ τὸν ἄνω Λόγον, καὶ Νοῦν ὡσαύτως Σωτῆρα λέγεσθαι. Λεὶ δὲ ὑπερβαίνειν τὸν αὐτοῦ πατέρα, τὸν Δημιουργόν συν αναφέρειν δὲ τοὺς αὐτῷ πειθομένους ἅμα αὐτῷ πρὸς τὰς ἄνω συζυγίας του πληρώματος. Καὶ ὦ τῆς τού- των ληρῳδίας καὶ τοσαύτης ματαιολογίας! Παραθή σομαι δὲ, ὡς προείπον, καὶ ὡς αὐτοὶ συνέζευξαν τοῖς ποιητικοῖς καὶ ἐθνομύθοις πλάσμασι τὴν αὐτῶν ληρολογίαν. Μετὰ τὴν Τριακοντάδα δὲ τὸ ἓν ὄνομα μέσον καὶ ἀθήλυντον, καὶ μετ' αὐτὸν τὴν κατά συζυγίαν πάλιν Ογδοάδα εὑρεθεῖσαν ἀπὸ τοῦ Δη- μιουργοῦ πάλιν δυναμένην καὶ οὕτω συντίθεσθαι. Καὶ ἔστι τὰ ὀνόματα τάδε· πρῶτος Εξέπαφος, Πορ φυρίων, Κλωθώ, Ρύακος, Λάχεσις, Επιφάων, Ατμο πος, Ὑπερίων, Αστεροπή. Καὶ αὕτη μὲν ἡ τῶν ποιητῶν τούτων σκηνή, ἔχουσα καὶ ἄλλας πολλάς ὀνομασίας, θεῶν παρ' αὐτοῖς ὀνομαζομένων ἀῤῥένων τε καὶ θηλειῶν, ἄλλως παρά τισι λεγομένων, δυνα- μένων ποιῆσαι καὶ τριακοσίων ἑξηκονταπέντε ἀρι θμὸν, καὶ ἔτι εἰς πρόφασιν τῶν ἄλλων αἱρέσεων τῶν ταύτην πάλιν τὴν τραγικὴν ὑπόθεσιν ἐνστησαμένων ὀνειρωττόντων. . Μετὰ γὰρ τὰ προειρημένα ὀνόματα φασὶν οἱ περὶ Ἡσίοδον και Ορφέα καὶ Στησίχορον γεγεννῆσθαι Οὐ- μανόν τε καὶ Τάρταρον, Κρόνον τε καὶ Ῥέαν, Δία τε καὶ "Ηραν, καὶ ᾿Απόλλωνα, Ποσειδῶνά τε καὶ Πλού- τωνα, καὶ μυρίους λοιπὸν τοὺς παρ' αὐτοῖς ὀνομα ζομένους. Πολλὴ γὰρ τούτων ἡ ἀπατηλὴ ἐξ ὑπονοίας πλάνη, ἤ τις κενοφωνίαν ἐγκισσήσασα, καὶ ἐξευμα- μένη πολλούς μύθους ἐποιητεύσατο. Καὶ αὕτη ἐστὶν γρ. ποιητών. ' ἐκτίσθαι λέγουσι. Ε. ἀπὸ πληρώματος δέ, ει κατ' ἀναζήτησιν. S. EPIPHANI Oblivio, Somnus, Pugna, Lysineles, Contumelia, A Euphronios, Splendor, Curarum solatium, Fraus, Hedymeles, Lis. Ac quicunque ad illas fabulas animum adjecerit, ac cognoscere istud voluerit ; quemadmodum ab exteris, ac Græcanicis commen- tis, unde illi frustra fanatico velut furore ad indigna quædam incitati sunt, in irritos conatus, vanissi- mamque animi contentionem inciderint, longe eos Græcis ipsis turpius aberrasse reperiet. IV. Ab iis primordiis altius indagando sublati, aliud quoddam genus quod Hysterema, hoc est defectum vel penuriam vocant, furiosis suis ingeniis invenisse se putaverunt. Hunc defectum alias :- nipotentem, atque Opificem vocant, naturarumque conditorem: a quo et posteriorem ogdoadem post septenos orbes coeli ad prioris ogdoadis exemplar eflictam asserunt; cuum in ogdoade censeatur ipse, ac septem post se alios orbes produxerit. Eidem Hysteremati sincerum nescio quem æonein, ac dete- rioris sexus expertem conantur adjungere; qui eo ad complementum venerit, ut animam requireret, quæ a materna Sapientia ex alto descenderat. Jam vero etiam Achamoth ficto nomine commenti sunt, quem et Salvatorem, et Terminum, et Crucem, et Finitorem, et Transductorem, et Jesum appellant, qui per Mariam velut tubum fistulamque permearit. Hume esse lumen a superiore Christo diffusum, ob idque patrio nomine Lumen ob illud cœleste no- minari, ac de superiore Christo, Verboque Cliri- stumitidem et Verbum, sed et Mentem præterea, ac Salvatorem vocari. Eumdem porro Parentem suum, hoc est Conditorem transcendere: ac qui C sibi ſidem habeant, ad suprema illa pleromatis collegia secum evehere. O nugas anilesque fabulas ! Ego vero nihilominus ea, uti sum pollicitus, expo - nam; utque ipsi ad poetarum ac gentilium com- menta deliria sua propius accommodarint. Præter hæc, secundum Tricenarium illum, medium uni- cum nomen ac sine feminæ consortio solitarium excogitarunt; tum aliam rursum a Conditore pro- ductam, ac perinde in paria digestam Ogdoadem. Cujus hæc sunt vocabula : Exepaphus, Porphyrio, Clotho, Rhuaces, Lachesis, Epiplon, Atropως, Hyperion, Asterope. Ejusmodi poetarum istorum est scena, quæ et alias quamplurimas deorum, ut vocant, appellationes continet, marium ac fenina- rum, quæ aliter ab aliis concepte ad CCCLxv per- veniunt. Quin etiam ad aliarum hæreseon quæ sibi tragicam istiusmodi pompam asciscunt, propagan- das origines, nova quædam addidere somnia. Etenim post superiora illa nomina llesiodus.Orpheus et Stesichorus natos esse dicunt Coelum et Tartarum, Saturnum ac Rheam, Jovem et Junonem, Apollo- nem, Neptunum, atque Plutonem, aliosque, quos singillatim recensent, innumeros. Fecundus enim illorum error est, ac multiplex, qui absurda nescio quæ vocabulorum monstra parturiens, atque exco- gitans, infinitam fabularum segetem profudit. Quæ ' D V. Codex

καὶ βουληθείη γνῶναι, ὡς ἀπὸ τῶν κοσμικῶν, καὶ Ἑλληνικῶν ποιήσεων', ἐξ ὧν οὗτοι ἐνεβροντήθησαν, μάτην ἐνθουσιῶντες ἃ μὴ δεῖ, εἰς ματαιοπονίαν τε καὶ κάματον ἀνωφελή, εὕροι ἂν αὐτοὺς τοσούτῳ μᾶλλον πεπλανημένους. Β Δ'. "Οθεν καὶ ἔτι ὑψηλοτέρως ἐξερευνῶντες δῆθεν ᾠήθησαν, καὶ Ὑστέρημα τῷ ἰδίῳ αὐτῶν δαιμον.- σθέντι διανοήματι ἐξευρεῖν, ὅπερ Ὑστέρημα και Παντοκράτορα καὶ Δημιουργὸν καλοῦσι, καὶ κτίστην οὐσιῶν· ἀφ' οὗπερ πάλιν καὶ ὑστέραν ὀγδοάδα μετά ἑπτὰ οὐρανοὺς καλοῦσι κατὰ τὴν πρώτην Ογδοάδα ἀφομοιωθεῖσαν εκτίσθαι, αὐτοῦ ὄντος ἐν τῇ Ογδοάδι, καὶ ἑπτὰ οὐρανοὺς μετ' αὐτὸν πεποιηκότος. Ὥσπερ Υστερήματι βούλονται συνάπτειν μὲν ἀμιγῆ; τινα αἰῶνα καὶ ἀθήλυντον· εἰς πλήρωμα δὲ ἐνταῦθα ἐλθόντα, καὶ ἀναζήτησιν τῆς ψυχῆς τῆς ἄνωθεν ἀπὸ τῆς μητρικῆς Σοφίας ἐλθούσης. Ηδη καὶ ᾿Αχα- μώθ βούλονται τὸ ὄνομα ἀνατυποῦντες καὶ πλάττειν, ὃν δὴ καὶ Σωτῆρα καλεῖ, καὶ "Ορον, καὶ Σταυρόν, καὶ Οροθέτην, καὶ Μεταγωγέα, καὶ Ἰησοῦν τὸν διὰ Μαρίας, ὡς διὰ σωλήνος, παρελθόντα. Εἶναι δὲ αὐτὸν φῶς ἀπὸ τοῦ ἄνω Χριστοῦ, καὶ διὰ τοῦτο πατρω- νυμικῶς καλεῖσθαι Φῶς διὰ τὸ ἄνω φῶς, καὶ Χρι- στὸν διὰ τὸν ἄνω Χριστὸν, καὶ Λόγον διὰ τὸν ἄνω Λόγον, καὶ Νοῦν ὡσαύτως Σωτῆρα λέγεσθαι. Λεὶ δὲ ὑπερβαίνειν τὸν αὐτοῦ πατέρα, τὸν Δημιουργόν συν αναφέρειν δὲ τοὺς αὐτῷ πειθομένους ἅμα αὐτῷ πρὸς τὰς ἄνω συζυγίας του πληρώματος. Καὶ ὦ τῆς τού- των ληρῳδίας καὶ τοσαύτης ματαιολογίας! Παραθή σομαι δὲ, ὡς προείπον, καὶ ὡς αὐτοὶ συνέζευξαν τοῖς ποιητικοῖς καὶ ἐθνομύθοις πλάσμασι τὴν αὐτῶν ληρολογίαν. Μετὰ τὴν Τριακοντάδα δὲ τὸ ἓν ὄνομα μέσον καὶ ἀθήλυντον, καὶ μετ' αὐτὸν τὴν κατά συζυγίαν πάλιν Ογδοάδα εὑρεθεῖσαν ἀπὸ τοῦ Δη- μιουργοῦ πάλιν δυναμένην καὶ οὕτω συντίθεσθαι. Καὶ ἔστι τὰ ὀνόματα τάδε· πρῶτος Εξέπαφος, Πορ φυρίων, Κλωθώ, Ρύακος, Λάχεσις, Επιφάων, Ατμο πος, Ὑπερίων, Αστεροπή. Καὶ αὕτη μὲν ἡ τῶν ποιητῶν τούτων σκηνή, ἔχουσα καὶ ἄλλας πολλάς ὀνομασίας, θεῶν παρ' αὐτοῖς ὀνομαζομένων ἀῤῥένων τε καὶ θηλειῶν, ἄλλως παρά τισι λεγομένων, δυνα- μένων ποιῆσαι καὶ τριακοσίων ἑξηκονταπέντε ἀρι θμὸν, καὶ ἔτι εἰς πρόφασιν τῶν ἄλλων αἱρέσεων τῶν ταύτην πάλιν τὴν τραγικὴν ὑπόθεσιν ἐνστησαμένων ὀνειρωττόντων. . Μετὰ γὰρ τὰ προειρημένα ὀνόματα φασὶν οἱ περὶ Ἡσίοδον και Ορφέα καὶ Στησίχορον γεγεννῆσθαι Οὐ- μανόν τε καὶ Τάρταρον, Κρόνον τε καὶ Ῥέαν, Δία τε καὶ "Ηραν, καὶ ᾿Απόλλωνα, Ποσειδῶνά τε καὶ Πλού- τωνα, καὶ μυρίους λοιπὸν τοὺς παρ' αὐτοῖς ὀνομα ζομένους. Πολλὴ γὰρ τούτων ἡ ἀπατηλὴ ἐξ ὑπονοίας πλάνη, ἤ τις κενοφωνίαν ἐγκισσήσασα, καὶ ἐξευμα- μένη πολλούς μύθους ἐποιητεύσατο. Καὶ αὕτη ἐστὶν γρ. ποιητών. ' ἐκτίσθαι λέγουσι. Ε. ἀπὸ πληρώματος δέ, ει κατ' ἀναζήτησιν. S. EPIPHANI Oblivio, Somnus, Pugna, Lysineles, Contumelia, A Euphronios, Splendor, Curarum solatium, Fraus, Hedymeles, Lis. Ac quicunque ad illas fabulas animum adjecerit, ac cognoscere istud voluerit ; quemadmodum ab exteris, ac Græcanicis commen- tis, unde illi frustra fanatico velut furore ad indigna quædam incitati sunt, in irritos conatus, vanissi- mamque animi contentionem inciderint, longe eos Græcis ipsis turpius aberrasse reperiet. IV. Ab iis primordiis altius indagando sublati, aliud quoddam genus quod Hysterema, hoc est defectum vel penuriam vocant, furiosis suis ingeniis invenisse se putaverunt. Hunc defectum alias :- nipotentem, atque Opificem vocant, naturarumque conditorem: a quo et posteriorem ogdoadem post septenos orbes coeli ad prioris ogdoadis exemplar eflictam asserunt; cuum in ogdoade censeatur ipse, ac septem post se alios orbes produxerit. Eidem Hysteremati sincerum nescio quem æonein, ac dete- rioris sexus expertem conantur adjungere; qui eo ad complementum venerit, ut animam requireret, quæ a materna Sapientia ex alto descenderat. Jam vero etiam Achamoth ficto nomine commenti sunt, quem et Salvatorem, et Terminum, et Crucem, et Finitorem, et Transductorem, et Jesum appellant, qui per Mariam velut tubum fistulamque permearit. Hume esse lumen a superiore Christo diffusum, ob idque patrio nomine Lumen ob illud cœleste no- minari, ac de superiore Christo, Verboque Cliri- stumitidem et Verbum, sed et Mentem præterea, ac Salvatorem vocari. Eumdem porro Parentem suum, hoc est Conditorem transcendere: ac qui C sibi ſidem habeant, ad suprema illa pleromatis collegia secum evehere. O nugas anilesque fabulas ! Ego vero nihilominus ea, uti sum pollicitus, expo - nam; utque ipsi ad poetarum ac gentilium com- menta deliria sua propius accommodarint. Præter hæc, secundum Tricenarium illum, medium uni- cum nomen ac sine feminæ consortio solitarium excogitarunt; tum aliam rursum a Conditore pro- ductam, ac perinde in paria digestam Ogdoadem. Cujus hæc sunt vocabula : Exepaphus, Porphyrio, Clotho, Rhuaces, Lachesis, Epiplon, Atropως, Hyperion, Asterope. Ejusmodi poetarum istorum est scena, quæ et alias quamplurimas deorum, ut vocant, appellationes continet, marium ac fenina- rum, quæ aliter ab aliis concepte ad CCCLxv per- veniunt. Quin etiam ad aliarum hæreseon quæ sibi tragicam istiusmodi pompam asciscunt, propagan- das origines, nova quædam addidere somnia. Etenim post superiora illa nomina llesiodus.Orpheus et Stesichorus natos esse dicunt Coelum et Tartarum, Saturnum ac Rheam, Jovem et Junonem, Apollo- nem, Neptunum, atque Plutonem, aliosque, quos singillatim recensent, innumeros. Fecundus enim illorum error est, ac multiplex, qui absurda nescio quæ vocabulorum monstra parturiens, atque exco- gitans, infinitam fabularum segetem profudit. Quæ ' D V. Codex

ἡ δοκοῦσα φαντάζειν τὴν τῶν ἀπατωμένων τούτων διάνοιαν. Γελοῖον δὲ εὐθὺς πᾶσιν εὑρίσκεται ταῦτα τοῖς κατὰ Θεὸν τὸν νοῦν πεφωτισμένοις. Παρελθὼν δὲ ταῦτα αὖθις, ταῖς ἀπὸ τῶν βιβλίων αὐτῶν ἀκολουθίαις πρὸς ἔπος καὶ κατὰ λέξιν τὴν παράθεσιν τῆς παρ' αὐτοῖς ἀναγνώσεως, λέγω δὴ τῆς αὐτῶν βίβλου, ἐνταῦθα ποιήσομαι, καὶ ἔστι. Ἀπὸ τῶν Οὐαλεντίνου. Ε'. Τάδε παρὰ φρονίμοις (63)· παρὰ δὲ ψυχικοῖς, παρὰ δὲ σαρκικοῖς, παρὰ δὲ κοσμικοῖς, παρὰ δὲ τῷ μεγέθει Νοῦς ἀκατάργητος τοῖς ἀκαταργήτοις χαί- ρειν. 'Ανονομάστων ἐγὼ καὶ ὑπερουρανίων μνείαν ποιοῦμαι πρὸς ὑμᾶς ', οὔτε ἀρχαῖς, οὔτε ἐξουσίαις, οὔτε ὑποταγαῖς, οὔτε πᾶσι περινοηθήναι δυναμένων, μόνῃ δὲ τῇ τοῦ ᾿Ατρέπτου ἐννοίᾳ πεφανερωμένων. Β Οὔτε γὰρ ἀρχῆς ὁ Αὐτοπάτωρ (64) αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ περιεῖχε τὰ πάντα ὄντα ἐν ἑαυτῷ ἐν ἀγνωσίᾳ, ὃν καλοῦσί τινες Αἰῶνα ἀγήρατον, ἀεὶ νεάζοντα, ἀῤῥε νόθηλυν, ὃς πάντοτε περιέχει τα πάντα, καὶ οὐκ ἐμπεριέχεται. Τότε ἡ ἐν αὐτῷ Ἔννοια· (ἠθέλησεν ἐκείνην, ἦν τινες Ἔννοιαν ἔφασαν, ἕτεροι Χάριν αἰ κείως διὰ τὸ ἐπικεχορηγηκέναι αὐτὴν θησαυρίσματα τοῦ Μεγέθους τοῖς ἐκ τοῦ Μεγέθους· οἱ δὲ ἀληθεύ σαντες Σιγὴν προσηγόρευσαν, ὅτι δι' ἐνθυμήσεως χωρίς λόγου τὰ πάντα τὸ Μέγεθος ετελείωσεν ὡς οὖν προείπον, ἡ ἄφθαρτος αἰωνία (65), βουληθείσα δεσμὰ ῥῆξαι, ἐθήλυνε τὸ Μέγεθος ἐπ' ὀρέξει ἀναπαύ σεως αὐτοῦ. Καὶ αὕτη αὐτῷ μιγεῖσα, ἀνέδειξε τὸν Πατέρα τῆς ἀληθείας, ὃν οἰκείως οἱ τέλειοι "Ανθρω- που ὠνόμασαν, ὅτι ἦν ἀντίτυπος τοῦ προόντος 'Αγεν νήτου. Μετὰ τοῦτο δὲ ἡ Σιγή (60) φυσικήν ενότητα φωτός προενεγκαμένη σὺν τῷ ᾿Ανθρώπῳ (ἦν δὲ αὐτ τῶν ἡ συνέλευσις τὸ θέλειν), καὶ ἀναδείκνυσι τὴν ᾿Αλήθειαν. ᾿Αλήθεια δὲ ὑπὸ τῶν τελείων οἰκείως ώνο μάσθη, ὅτι ἀληθῶς ὁμοία ἦν τῇ ἑαυτῆς μητρ. Σιγῇ, τῆς Σιγῆς τοῦτο βουλομένης *, ἀπὸ μερισμῶν φώτων τοῦ τε ἄρξενος καὶ τῆς θηλείας ἴσον εἶναι, ὅπως δι' ἑαυτῶν καὶ ἡ ἐν αὐτοῖς φανερωθῇ τοῖς ἐξ αὐτοῦ ἐν αὐτῷ εἰς αἰσθητικά φῶτα μερισθεῖσα. Μετὰ τοῦτο ἡ Αλήθεια, μητρικήν προενεγκαμένη Προυνεικίαν (67), ἐθήλυνε τὸν πατέρα ἑαυτῆς εἰς ἑαυτήν· καὶ συν- ῄεσαν ἑαυτοῖς ἀφθάρτω μίξει, καὶ ἀγηράτῳ συγκρά σει. Καὶ ἀναδείκνυσι τετράδα πνευματικὴν ἀῤῥενό - μυστήριον πρὸς ὑμᾶς. " βουληθείσης. νος ὅτε γὰρ ἐξ ἀρχῆς. Προυνικίαν μητρικὴ ἀπὸ τῆς μήτρας, Προυνικὴν δέ τινα σοφίαν οἱ ἀπὸ Οὐαλεντίνου ὀνομάζουσι, κατὰ τὴν πεπλανημένην ἑαυτῶν σοφίαν· ἧς σύμβολον είναι βούλονται καὶ εὐ δεκα έτεσιν αἱμορροούσαν. Προενίκους ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. 11. - HÆRES. XXXI. A una res miserorum illorum animos falsa spe cie deludit. C • V. Cod. V. Sed iis quorum divina luce collustrata mens est, inepta hæc statim ac ridicula videntur. Quibus modo prætermissis, quæ illorum libris contiuen- tur, prout ad verbum scripta leguntur, hoc loco proponam. Sunt hæc ejusmodi. Ex Valentiniano libro. V. Hæc apud sapientes; sed apud animales, apud carnales, apud mundanos, apud exaggeratam animi vim, Nus nunquam desinens perpetuis ac nunquam desinentibus, salutem. Equidem corum quæ neque nominari, nec explicari oratione possunt, quæque coelestibus ipsis superiora sunt, mentionem apud instituam: quæ neque principatus, neque po- testates, nec quæ illis subjecta sunt, neque aliud quidquam intelligentia potest consequi, solique ejus, qui est immutabilis, sunt cognitioni patefacta. Prin- cipio siquidem rerum omnium is qui per se ipsum Pater est, universa in semetipso obscura ignotaque continebat; quem nonnulli onem senectutis expertem, semperque forentem, et marem femi- namque vocant, qui omnia complexus nulla re ipse comprehenditur. Tunc quæ in illo ineral Mens : (ita enim quidam appellant, alii proprio nomine Gratiam, quod Magnitudinis thesauros, in eos qui ex Magnitudine erant insumpserit; sed melius ab aliis Silentium vocatur, quoniam citra sermonis usum omnia Magnitudo cogitatione sola perfecit :) sed, ut dixi, cum incorrupta hæc ex æonun nu- mero femina, vinculis expedire sese vellet, Magnį- tudinem libidinis illecebris ad sui consuetudinem inflexit. Ex qua veritatis Pater procreatus est, quem qui perfecti sunt proprie Ilominem appellant, quod ejus qui prior est, nec ab ullo est genitus, similitu- dinem referat. Deinde Sige naturalem luminis uni- tatem cum Homine producens (horum vero con- junctio voluntate sola perfecta est) Veritatem edidit. Quæ eo nomine merito a perfectis donara est quod matri suæ Sige reipsa similis esset, quia ex divisionibus luminum, tam maris quain femi- næ, idipsum æquale esse voluerat, ut in sensibus exposita lumina dispersa, per illa ipsa, et in ipsis, genuerat copulatam, Veritatem edidisse. Quod ali- ter apud fren. et Tertull. legitur; nam ex Bytho_et Sige ambos illos Æonas, Patrem, sive Nun, et Ve ritatem susceptos asserunt. Valentini hæc est oratio. Priora quidem illa inscri- ptionis formulam præferunt. Cæterum hoc ipsum fragmentum neque a Valentino scriptum, neque parum ac pulun illius dogma complectitur; sed ab cjus discipulis interpolatum, ut ex Tertuli. colli- gitur. ai bitror, Nam et femmas Eones Valentinus nominabat. Tertull. contra Valent. cap.1: Novissima natu bon : viderit solæcismus, Sophia enim nomen est. bricosis implicatisque fabulis dispici potest, hoc ipsum significare videtur, Sigen e Bytho patrem Forte pro libidinis illecebris sumpsit, u deductumn sit. Origenes in Celsum, tom. v : Sed unam quamdam ae singularem Upovizov a Valentinianis appellatam non puto, cumi :eones omnes hanc verit, hoc quidem in libro. (65) Τάδε παρὰ φρονίμοις. Obscura et intricata D genuisse Veritatis, tum vero cumn eodem illo quem (64) Οὔτε γὰρ ἀρχῆς ὁ Αὐτοπάτωρ. Legendum (63) Η άφθαρτος αιωνία. lege αἰών pro αἰωνία. (44) Μετὰ τοῦτο δὲ ἡ Σιγή. Quantum in tene- (67) Μητρικήν προενεγκαμένη Προυνεικίαν.

ἡ δοκοῦσα φαντάζειν τὴν τῶν ἀπατωμένων τούτων διάνοιαν. Γελοῖον δὲ εὐθὺς πᾶσιν εὑρίσκεται ταῦτα τοῖς κατὰ Θεὸν τὸν νοῦν πεφωτισμένοις. Παρελθὼν δὲ ταῦτα αὖθις, ταῖς ἀπὸ τῶν βιβλίων αὐτῶν ἀκολουθίαις πρὸς ἔπος καὶ κατὰ λέξιν τὴν παράθεσιν τῆς παρ' αὐτοῖς ἀναγνώσεως, λέγω δὴ τῆς αὐτῶν βίβλου, ἐνταῦθα ποιήσομαι, καὶ ἔστι. Ἀπὸ τῶν Οὐαλεντίνου. Ε'. Τάδε παρὰ φρονίμοις (63)· παρὰ δὲ ψυχικοῖς, παρὰ δὲ σαρκικοῖς, παρὰ δὲ κοσμικοῖς, παρὰ δὲ τῷ μεγέθει Νοῦς ἀκατάργητος τοῖς ἀκαταργήτοις χαί- ρειν. 'Ανονομάστων ἐγὼ καὶ ὑπερουρανίων μνείαν ποιοῦμαι πρὸς ὑμᾶς ', οὔτε ἀρχαῖς, οὔτε ἐξουσίαις, οὔτε ὑποταγαῖς, οὔτε πᾶσι περινοηθήναι δυναμένων, μόνῃ δὲ τῇ τοῦ ᾿Ατρέπτου ἐννοίᾳ πεφανερωμένων. Β Οὔτε γὰρ ἀρχῆς ὁ Αὐτοπάτωρ (64) αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ περιεῖχε τὰ πάντα ὄντα ἐν ἑαυτῷ ἐν ἀγνωσίᾳ, ὃν καλοῦσί τινες Αἰῶνα ἀγήρατον, ἀεὶ νεάζοντα, ἀῤῥε νόθηλυν, ὃς πάντοτε περιέχει τα πάντα, καὶ οὐκ ἐμπεριέχεται. Τότε ἡ ἐν αὐτῷ Ἔννοια· (ἠθέλησεν ἐκείνην, ἦν τινες Ἔννοιαν ἔφασαν, ἕτεροι Χάριν αἰ κείως διὰ τὸ ἐπικεχορηγηκέναι αὐτὴν θησαυρίσματα τοῦ Μεγέθους τοῖς ἐκ τοῦ Μεγέθους· οἱ δὲ ἀληθεύ σαντες Σιγὴν προσηγόρευσαν, ὅτι δι' ἐνθυμήσεως χωρίς λόγου τὰ πάντα τὸ Μέγεθος ετελείωσεν ὡς οὖν προείπον, ἡ ἄφθαρτος αἰωνία (65), βουληθείσα δεσμὰ ῥῆξαι, ἐθήλυνε τὸ Μέγεθος ἐπ' ὀρέξει ἀναπαύ σεως αὐτοῦ. Καὶ αὕτη αὐτῷ μιγεῖσα, ἀνέδειξε τὸν Πατέρα τῆς ἀληθείας, ὃν οἰκείως οἱ τέλειοι "Ανθρω- που ὠνόμασαν, ὅτι ἦν ἀντίτυπος τοῦ προόντος 'Αγεν νήτου. Μετὰ τοῦτο δὲ ἡ Σιγή (60) φυσικήν ενότητα φωτός προενεγκαμένη σὺν τῷ ᾿Ανθρώπῳ (ἦν δὲ αὐτ τῶν ἡ συνέλευσις τὸ θέλειν), καὶ ἀναδείκνυσι τὴν ᾿Αλήθειαν. ᾿Αλήθεια δὲ ὑπὸ τῶν τελείων οἰκείως ώνο μάσθη, ὅτι ἀληθῶς ὁμοία ἦν τῇ ἑαυτῆς μητρ. Σιγῇ, τῆς Σιγῆς τοῦτο βουλομένης *, ἀπὸ μερισμῶν φώτων τοῦ τε ἄρξενος καὶ τῆς θηλείας ἴσον εἶναι, ὅπως δι' ἑαυτῶν καὶ ἡ ἐν αὐτοῖς φανερωθῇ τοῖς ἐξ αὐτοῦ ἐν αὐτῷ εἰς αἰσθητικά φῶτα μερισθεῖσα. Μετὰ τοῦτο ἡ Αλήθεια, μητρικήν προενεγκαμένη Προυνεικίαν (67), ἐθήλυνε τὸν πατέρα ἑαυτῆς εἰς ἑαυτήν· καὶ συν- ῄεσαν ἑαυτοῖς ἀφθάρτω μίξει, καὶ ἀγηράτῳ συγκρά σει. Καὶ ἀναδείκνυσι τετράδα πνευματικὴν ἀῤῥενό - μυστήριον πρὸς ὑμᾶς. " βουληθείσης. νος ὅτε γὰρ ἐξ ἀρχῆς. Προυνικίαν μητρικὴ ἀπὸ τῆς μήτρας, Προυνικὴν δέ τινα σοφίαν οἱ ἀπὸ Οὐαλεντίνου ὀνομάζουσι, κατὰ τὴν πεπλανημένην ἑαυτῶν σοφίαν· ἧς σύμβολον είναι βούλονται καὶ εὐ δεκα έτεσιν αἱμορροούσαν. Προενίκους ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. 11. - HÆRES. XXXI. A una res miserorum illorum animos falsa spe cie deludit. C • V. Cod. V. Sed iis quorum divina luce collustrata mens est, inepta hæc statim ac ridicula videntur. Quibus modo prætermissis, quæ illorum libris contiuen- tur, prout ad verbum scripta leguntur, hoc loco proponam. Sunt hæc ejusmodi. Ex Valentiniano libro. V. Hæc apud sapientes; sed apud animales, apud carnales, apud mundanos, apud exaggeratam animi vim, Nus nunquam desinens perpetuis ac nunquam desinentibus, salutem. Equidem corum quæ neque nominari, nec explicari oratione possunt, quæque coelestibus ipsis superiora sunt, mentionem apud instituam: quæ neque principatus, neque po- testates, nec quæ illis subjecta sunt, neque aliud quidquam intelligentia potest consequi, solique ejus, qui est immutabilis, sunt cognitioni patefacta. Prin- cipio siquidem rerum omnium is qui per se ipsum Pater est, universa in semetipso obscura ignotaque continebat; quem nonnulli onem senectutis expertem, semperque forentem, et marem femi- namque vocant, qui omnia complexus nulla re ipse comprehenditur. Tunc quæ in illo ineral Mens : (ita enim quidam appellant, alii proprio nomine Gratiam, quod Magnitudinis thesauros, in eos qui ex Magnitudine erant insumpserit; sed melius ab aliis Silentium vocatur, quoniam citra sermonis usum omnia Magnitudo cogitatione sola perfecit :) sed, ut dixi, cum incorrupta hæc ex æonun nu- mero femina, vinculis expedire sese vellet, Magnį- tudinem libidinis illecebris ad sui consuetudinem inflexit. Ex qua veritatis Pater procreatus est, quem qui perfecti sunt proprie Ilominem appellant, quod ejus qui prior est, nec ab ullo est genitus, similitu- dinem referat. Deinde Sige naturalem luminis uni- tatem cum Homine producens (horum vero con- junctio voluntate sola perfecta est) Veritatem edidit. Quæ eo nomine merito a perfectis donara est quod matri suæ Sige reipsa similis esset, quia ex divisionibus luminum, tam maris quain femi- næ, idipsum æquale esse voluerat, ut in sensibus exposita lumina dispersa, per illa ipsa, et in ipsis, genuerat copulatam, Veritatem edidisse. Quod ali- ter apud fren. et Tertull. legitur; nam ex Bytho_et Sige ambos illos Æonas, Patrem, sive Nun, et Ve ritatem susceptos asserunt. Valentini hæc est oratio. Priora quidem illa inscri- ptionis formulam præferunt. Cæterum hoc ipsum fragmentum neque a Valentino scriptum, neque parum ac pulun illius dogma complectitur; sed ab cjus discipulis interpolatum, ut ex Tertuli. colli- gitur. ai bitror, Nam et femmas Eones Valentinus nominabat. Tertull. contra Valent. cap.1: Novissima natu bon : viderit solæcismus, Sophia enim nomen est. bricosis implicatisque fabulis dispici potest, hoc ipsum significare videtur, Sigen e Bytho patrem Forte pro libidinis illecebris sumpsit, u deductumn sit. Origenes in Celsum, tom. v : Sed unam quamdam ae singularem Upovizov a Valentinianis appellatam non puto, cumi :eones omnes hanc verit, hoc quidem in libro. (65) Τάδε παρὰ φρονίμοις. Obscura et intricata D genuisse Veritatis, tum vero cumn eodem illo quem (64) Οὔτε γὰρ ἀρχῆς ὁ Αὐτοπάτωρ. Legendum (63) Η άφθαρτος αιωνία. lege αἰών pro αἰωνία. (44) Μετὰ τοῦτο δὲ ἡ Σιγή. Quantum in tene- (67) Μητρικήν προενεγκαμένη Προυνεικίαν.

Α θήλυν ἀντίτυπον τῆς προσούσης ' Τετράδος, ἥτις ἦν Βυθός, Σιγή, Πατήρ, Αλήθεια. Αὕτη δὲ ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τῆς Σιγῆς Τετράς, "Ανθρωπος, Εκκλη- σία, Λόγος, Ζωή. Τότε τοῦ πάντα περιέχοντος Βυθού θελήματι ὁ ᾿Ανθρωπος καὶ ἡ Ἐκκλησία πατρικῶν μνησθέντες λόγων συνήεσαν ἑαυτοῖς, καὶ ἀναδεικνύσι Δωδεκάδα Προυνείκων ἀῤῥενόθηλυν. Οἱ οὖν ἄῤῥενές εἰσι Παράκλητος, Πατρικός, Μητρικός, κείνους, θελητὸς, ὅ ἐστι Φῶς, Ἐκκλησιαστικός. Αἱ δὲ θήλειαι Πίστις, Ἐλπὶς, Αγάπη, Σύνεσις, Μακαρία, Σοφία. μετέπειτα δὲ Λόγος καὶ Ζωή. Καὶ αὐτοί, τὸ τῆς αἰνέσεως ἀναπλάσαντες δώρημα, ἑαυτοῖς ἐκοινώνη- σαν "Ην δὲ ἡ κοινωνία αὐτῶν τὸ θέλημα. Καὶ συν- ελθόντες ἀνεδείξαντο Δεκάδα Προυνείκων, καὶ αὐτῶν ἀῤῥενοθηλειῶν. Ων οἱ μὲν ἄῤῥενές εἰσι Βύθιος, Β 'Αγήρατος, Αὐτοφυής, Μονογενής, Ακίνητος. Οὗτοι τὴν προσωνυμίαν τὴν ' δόξαν τοῦ πάντα περιέχοντος ἐποιήσαντο. Αἱ δὲ θήλειαι, Μίξις, Ενωσις, Σύγκρα- σις, Ενότης, Ηδονή· καὶ αὗται τὴν προσωνυμίαν εἰς δόξαν τῆς Σιγῆς περιεποιήσαντο. Γ'. Τετελειωμένης οὖν τῆς κατὰ Πατέρα Αληθείας Τριακάδος, ἣν οἱ ἐπίγειοι μὴ ἐπιστάμενοι ἀριθμοῦσι, καὶ ὁπόταν ἔλθωσιν ἐπ' αὐτὴν, μηκέτι ἀριθμὸν εύ ρίσκοντες, ἀνακυκλοῦσι πάλιν ἀριθμοῦντες αὐτήν. Εστι δὲ Βυθός, Σιγή, Πατήρ, Αλήθεια, "Ανθρωπος, Εκκλησία, Λόγος, Ζωή, Πατρικός, Μητρικός, Παρά κλητος, Αείνους, Θελητὸς, Ἐκκλησιαστικός. Πίστις, Ελπίς, Αγάπη, Σύνεσις, Μακαρία, Σοφία, Βύθιος, Αγήρατος, Αὐτοφυής, Ολογενής ', 'Ακίνητος, Μέξις, Γνώσις, Σύγκρασις, Ενότης, Ηδονή. Τότε ὁ πάντα περιέχων συνέσει τῇ ἀνυπερβλήτῳ, δογματίσας τε κληθῆναι ἑτέραν Ογδοάδα ἀντὶ τῆς προούσης αὐθεν τικῆς ᾿Ογδοάδος, ἥτις ἐν τῷ ἀριθμῷ τῆς Τριακάδες μένει (οὐ γὰρ ἦν Μεγέθους φρόνημα εἰς ἀριθμὸν πίπτειν)· ἀντέστησεν ἀντὶ τῶν ἀρσένων τοὺς ἄρτε- νας, Μόνον, Τρίτον, Πέμπτον, Ἔβδομον· καὶ τὰς θηλείας, Δυάδα, Τετράδα, Εξάδα, Ογδοάδα. Αὕτη οὖν ἡ Ογδοάς ἐστιν ἡ ἀντικληθεῖσα ἀντὶ τῆς προού σης Ογδοάδος Βυθοῦ, Πατρὸς, ᾿Ανθρώπου, Λόγου, καὶ Σιγῆς, ᾿Αληθείας, Εκκλησίας, Ζωῆς· ήτις ηνώθη τοῖς Φωσ! (68), καὶ ἐγένετο Τριακὰς ἀπηρτισμένη, καὶ ἡ προοῦσα Ογδοὰς ἀναπαυομένη, ὅ τε Βυθός ἐξῆλθε Μεγέθους στηρίγματι ενωθῆναι τῇ Τριακάδι αὐτὴ ἦν *. Τῇ γὰρ ἀληθείᾳ καὶ ὁ Πατήρ τῆς ᾿Αλη θείας συνήρχετο τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ ὁ Μητρικὸς εἶχε τὴν Ζωὴν, καὶ ὁ Παράκλητος τὴν Ἐνάδα, καὶ ἡ Ἑνας ἡνοῦτο τῷ Πατρὶ τῆς ᾿Αληθείας, καὶ ὁ Πατὴρ τῆς ᾿Αληθείας ἦν μετὰ τῆς Σιγής. Ο Λόγος δὲ ὁ πνευματι κὸς ἐκοινώνει Πνεύματι, καὶ ἀφθάρτῳ συγκράσει ποιῶν Γ. προούσης. * εἰς τήν. * Μονογενής. * ἡ Τριακὰς αὕτη ἦν, S. EPIPHANII iis qui ex ipso et in ipso sunt, sese patefaceret. Postea Veritatis maternam pruniciam proferens parenten suum ad sui amorem pertraxit. Quare ambo incorrupta copulatione, ac nunquam senescente conjunctione commisti sunt. Unde spi- ritalis marium ac feminarum quadriga prodiit, prioris alterius similis, quæ iis quatuor, Bythe, Sige, Patre, ac Veritate constabat. Posterior vero illa ex Palre ac Sige producta hæc est: Homo, Ecclesia, Sermo, Vita. Tune comprehendentis omnia Bythi voluntate Homo atque Ecclesia pater- norum sermonum memores invicemque congressi Prunicorum marium ac feminarum Dodecadem procrearunt : mares videlicet istos, Paracletum, Paternum, Maternum, Ainum, Theletum, quod idem est ac Lumen, Ecclesiasticum ; feminas vero, Fiden, Spem, Charitatem, Intelligentiam, Fortuna- tam, Sapientiam. Deinde Sermo ac Vita etiam ipsi laudis munus effingentes, secum invicem consociati sunt. Quæ quidem consociatio voluntate sola peracta est. Ergo inter sese commisti Prunicorum decadem ex maribus peræque ac feminis constantem genue- runt. Cujus hi sunt mares; Bythius, Ageratus, Autophyes, Unigena, Immobilis. Hi ad continentis omnia contestandam gloriam sibimet ejus appellationem indiderunt. Feminæ vero sunt: Mistio, Unio, Temperatio, Unitas, Voluptas. Quæ omnes ad bonorem Siges pertinentia vocabula similiter usur- parunt. VI. Cum igitur absolutus hoc modo Veritatis pa- rentis Tricenarius foret, quem terreni homines ignorantes numerant, et cum ad ipsum pervene- rint, nullo amplius reperto numero, iterato in sese retexunt. Ejusmodi autem ille est : Bythus, Sige, Pater, Veritas, Homo, Ecclesia, Sermo, Vita, Pa- Lernus, Maternus, Paracletus, Ainus, Theletus, Ec- clesiasticus, Fides, Spes, Charitas, Intelligentia, Fortunata, Sapientia, Bythius, Ageratus, Auto- phyes, Unigena, Immobilis, Mistio, Cognitio, Tem- peratio, Unitas, Voluptas. Tum qui universa summa sua sapientia continet Ogdoadem alteram loco prio- ris illius ac primariæ appellandam esse statuens, quæ in Tricenario permanet (neque enim ingentes Magnitudinis spiritus coerceri ullo se numero sine- bant), pro maribus mnares alios substituit, Unum, Tertium, Quintum, Septimnum : totidemque feminas, Binarium, Ternarium, Senarium, Octonarium. Hæc est Ogdoas illa, quæ superioris Ogdoa- dis nomen ad sese transtulit: Bythi, Patris, lloni- nis, Sermonis, Siges, Veritatis, Ecclesia, Vitæ. Quæ quidem conjuncta Luminibus est, et absolu- tus Tricenarius evasit, ac prior Octonarius quie- scens, cum et Bythus per Maguitudinis fulcimentum exiit, ut cum Tricenario sese copularet. Vere enim et Veritatis Pater cum Ecclesia congressus est, et Maternus Vitam sortitus est, et Paracletus Unita- tem, et Unitas cum Veritatis Parente copulata est, et cum Sige Veritatis ille Pareus fuit. At spiritalis C . F. Cor. F. sed hac corrupta. sunt admodum, et obscura. . (68) "Ητις ηνώθη τοῖς Φωσί. Quid si αἰῶσι pro φωτί legendum sit? Sed quæ sequuntur perplexa

Α θήλυν ἀντίτυπον τῆς προσούσης ' Τετράδος, ἥτις ἦν Βυθός, Σιγή, Πατήρ, Αλήθεια. Αὕτη δὲ ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τῆς Σιγῆς Τετράς, "Ανθρωπος, Εκκλη- σία, Λόγος, Ζωή. Τότε τοῦ πάντα περιέχοντος Βυθού θελήματι ὁ ᾿Ανθρωπος καὶ ἡ Ἐκκλησία πατρικῶν μνησθέντες λόγων συνήεσαν ἑαυτοῖς, καὶ ἀναδεικνύσι Δωδεκάδα Προυνείκων ἀῤῥενόθηλυν. Οἱ οὖν ἄῤῥενές εἰσι Παράκλητος, Πατρικός, Μητρικός, κείνους, θελητὸς, ὅ ἐστι Φῶς, Ἐκκλησιαστικός. Αἱ δὲ θήλειαι Πίστις, Ἐλπὶς, Αγάπη, Σύνεσις, Μακαρία, Σοφία. μετέπειτα δὲ Λόγος καὶ Ζωή. Καὶ αὐτοί, τὸ τῆς αἰνέσεως ἀναπλάσαντες δώρημα, ἑαυτοῖς ἐκοινώνη- σαν "Ην δὲ ἡ κοινωνία αὐτῶν τὸ θέλημα. Καὶ συν- ελθόντες ἀνεδείξαντο Δεκάδα Προυνείκων, καὶ αὐτῶν ἀῤῥενοθηλειῶν. Ων οἱ μὲν ἄῤῥενές εἰσι Βύθιος, Β 'Αγήρατος, Αὐτοφυής, Μονογενής, Ακίνητος. Οὗτοι τὴν προσωνυμίαν τὴν ' δόξαν τοῦ πάντα περιέχοντος ἐποιήσαντο. Αἱ δὲ θήλειαι, Μίξις, Ενωσις, Σύγκρα- σις, Ενότης, Ηδονή· καὶ αὗται τὴν προσωνυμίαν εἰς δόξαν τῆς Σιγῆς περιεποιήσαντο. Γ'. Τετελειωμένης οὖν τῆς κατὰ Πατέρα Αληθείας Τριακάδος, ἣν οἱ ἐπίγειοι μὴ ἐπιστάμενοι ἀριθμοῦσι, καὶ ὁπόταν ἔλθωσιν ἐπ' αὐτὴν, μηκέτι ἀριθμὸν εύ ρίσκοντες, ἀνακυκλοῦσι πάλιν ἀριθμοῦντες αὐτήν. Εστι δὲ Βυθός, Σιγή, Πατήρ, Αλήθεια, "Ανθρωπος, Εκκλησία, Λόγος, Ζωή, Πατρικός, Μητρικός, Παρά κλητος, Αείνους, Θελητὸς, Ἐκκλησιαστικός. Πίστις, Ελπίς, Αγάπη, Σύνεσις, Μακαρία, Σοφία, Βύθιος, Αγήρατος, Αὐτοφυής, Ολογενής ', 'Ακίνητος, Μέξις, Γνώσις, Σύγκρασις, Ενότης, Ηδονή. Τότε ὁ πάντα περιέχων συνέσει τῇ ἀνυπερβλήτῳ, δογματίσας τε κληθῆναι ἑτέραν Ογδοάδα ἀντὶ τῆς προούσης αὐθεν τικῆς ᾿Ογδοάδος, ἥτις ἐν τῷ ἀριθμῷ τῆς Τριακάδες μένει (οὐ γὰρ ἦν Μεγέθους φρόνημα εἰς ἀριθμὸν πίπτειν)· ἀντέστησεν ἀντὶ τῶν ἀρσένων τοὺς ἄρτε- νας, Μόνον, Τρίτον, Πέμπτον, Ἔβδομον· καὶ τὰς θηλείας, Δυάδα, Τετράδα, Εξάδα, Ογδοάδα. Αὕτη οὖν ἡ Ογδοάς ἐστιν ἡ ἀντικληθεῖσα ἀντὶ τῆς προού σης Ογδοάδος Βυθοῦ, Πατρὸς, ᾿Ανθρώπου, Λόγου, καὶ Σιγῆς, ᾿Αληθείας, Εκκλησίας, Ζωῆς· ήτις ηνώθη τοῖς Φωσ! (68), καὶ ἐγένετο Τριακὰς ἀπηρτισμένη, καὶ ἡ προοῦσα Ογδοὰς ἀναπαυομένη, ὅ τε Βυθός ἐξῆλθε Μεγέθους στηρίγματι ενωθῆναι τῇ Τριακάδι αὐτὴ ἦν *. Τῇ γὰρ ἀληθείᾳ καὶ ὁ Πατήρ τῆς ᾿Αλη θείας συνήρχετο τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ ὁ Μητρικὸς εἶχε τὴν Ζωὴν, καὶ ὁ Παράκλητος τὴν Ἐνάδα, καὶ ἡ Ἑνας ἡνοῦτο τῷ Πατρὶ τῆς ᾿Αληθείας, καὶ ὁ Πατὴρ τῆς ᾿Αληθείας ἦν μετὰ τῆς Σιγής. Ο Λόγος δὲ ὁ πνευματι κὸς ἐκοινώνει Πνεύματι, καὶ ἀφθάρτῳ συγκράσει ποιῶν Γ. προούσης. * εἰς τήν. * Μονογενής. * ἡ Τριακὰς αὕτη ἦν, S. EPIPHANII iis qui ex ipso et in ipso sunt, sese patefaceret. Postea Veritatis maternam pruniciam proferens parenten suum ad sui amorem pertraxit. Quare ambo incorrupta copulatione, ac nunquam senescente conjunctione commisti sunt. Unde spi- ritalis marium ac feminarum quadriga prodiit, prioris alterius similis, quæ iis quatuor, Bythe, Sige, Patre, ac Veritate constabat. Posterior vero illa ex Palre ac Sige producta hæc est: Homo, Ecclesia, Sermo, Vita. Tune comprehendentis omnia Bythi voluntate Homo atque Ecclesia pater- norum sermonum memores invicemque congressi Prunicorum marium ac feminarum Dodecadem procrearunt : mares videlicet istos, Paracletum, Paternum, Maternum, Ainum, Theletum, quod idem est ac Lumen, Ecclesiasticum ; feminas vero, Fiden, Spem, Charitatem, Intelligentiam, Fortuna- tam, Sapientiam. Deinde Sermo ac Vita etiam ipsi laudis munus effingentes, secum invicem consociati sunt. Quæ quidem consociatio voluntate sola peracta est. Ergo inter sese commisti Prunicorum decadem ex maribus peræque ac feminis constantem genue- runt. Cujus hi sunt mares; Bythius, Ageratus, Autophyes, Unigena, Immobilis. Hi ad continentis omnia contestandam gloriam sibimet ejus appellationem indiderunt. Feminæ vero sunt: Mistio, Unio, Temperatio, Unitas, Voluptas. Quæ omnes ad bonorem Siges pertinentia vocabula similiter usur- parunt. VI. Cum igitur absolutus hoc modo Veritatis pa- rentis Tricenarius foret, quem terreni homines ignorantes numerant, et cum ad ipsum pervene- rint, nullo amplius reperto numero, iterato in sese retexunt. Ejusmodi autem ille est : Bythus, Sige, Pater, Veritas, Homo, Ecclesia, Sermo, Vita, Pa- Lernus, Maternus, Paracletus, Ainus, Theletus, Ec- clesiasticus, Fides, Spes, Charitas, Intelligentia, Fortunata, Sapientia, Bythius, Ageratus, Auto- phyes, Unigena, Immobilis, Mistio, Cognitio, Tem- peratio, Unitas, Voluptas. Tum qui universa summa sua sapientia continet Ogdoadem alteram loco prio- ris illius ac primariæ appellandam esse statuens, quæ in Tricenario permanet (neque enim ingentes Magnitudinis spiritus coerceri ullo se numero sine- bant), pro maribus mnares alios substituit, Unum, Tertium, Quintum, Septimnum : totidemque feminas, Binarium, Ternarium, Senarium, Octonarium. Hæc est Ogdoas illa, quæ superioris Ogdoa- dis nomen ad sese transtulit: Bythi, Patris, lloni- nis, Sermonis, Siges, Veritatis, Ecclesia, Vitæ. Quæ quidem conjuncta Luminibus est, et absolu- tus Tricenarius evasit, ac prior Octonarius quie- scens, cum et Bythus per Maguitudinis fulcimentum exiit, ut cum Tricenario sese copularet. Vere enim et Veritatis Pater cum Ecclesia congressus est, et Maternus Vitam sortitus est, et Paracletus Unita- tem, et Unitas cum Veritatis Parente copulata est, et cum Sige Veritatis ille Pareus fuit. At spiritalis C . F. Cor. F. sed hac corrupta. sunt admodum, et obscura. . (68) "Ητις ηνώθη τοῖς Φωσί. Quid si αἰῶσι pro φωτί legendum sit? Sed quæ sequuntur perplexa

Ι. - τὸ τέλος τοῦ Αὐτομήτρος', ἀδιχοτόμητον τὴν ἑαυτοῦ ἀνάπαυσιν. Ἡ οὖν Τριακὰς, ἀπαρτίσασα βύθια μυστή ρια, τελείως ἄγαμον * ἐν ἀφθάρτοις ἀπέδειξε φῶτα ἄφθαρτα, ἅτινα Ενότης : ὠνομάσθησαν τέκνα, καὶ ἀχαρακτήριστα. Ησαν οὖν μικροῦ μὴ παρακειμένου ἐκτὸς φρονήσεως ἀναπαυόμενα χωρὶς Εννοίας. Περὶ γὰρ οὗ τις πράσσει, ἐὰν μὴ νοῇ καθολικῶς, οὐ πράσσει. Τότε γενομένων τῶν φώτων, ὧν τὴν πολυπλήθειαν πρὸς ἀριθμὸν ἐξειπεῖν οὐκ ἀναγκαῖον, περινοεῖν δέ· (ἕκαστον γὰρ τὸ ἴδιον ὄνομα κεκλήρωται δι' ἐπίγνωσιν ἀῤῥήτων μυστηρίων·) ἡ οὖν Σιγή, βουληθεῖσα εἰς ἐκλογὴν γνώ- σεως ἅπαντας ὦσαι, συνῆγε τῇ δευτέρᾳ ἀντιτεθείσῃ Ογδοάδι ἀφθάρτῳ μίξει, νοἰκῇ δὲ βουλήσει. "Ην δὲ αὐτῆς ἡ νοϊκὴ βούλησις Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ ἐν μέσῳ τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν. Τοῦτο οὖν εἰς τὴν δευτέραν Ογδοάδα πέμψας', ἔπεισε καὶ αὐτὴν ἑνωθῆναι αὐτῇ. Β Γάμος οὖν ἐτελειοῦτο ἐν τοῖς τῆς ὑγδοάδος μέρεσιν, ἐνουμένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῷ Μόνῳ, καὶ τῆς Δυάδος τῷ τρίτῳ, καὶ τοῦ Τρίτου τῇ Ἑξάδι, καὶ τῆς Ογδοάδος τῷ Εβδόμῳ, καὶ τοῦ Ἑβδόμου τῇ Δυάδι, καὶ τῆς Ἑξάδος τῷ Πέμπτῳ. Ολη δὲ ἡ Ογδοάς συνῆλθε μετὰ ἡδονῆς ἀγηράτου καὶ ἀφθάρτου μίξεως. Οὐ γὰρ ἦν χωρισμὸς ἀλλήλων· ἦν δὲ σύγκρασις μεθ' ἡδονῆς ἀμώμου, καὶ ἀνέδειξε Πεντάδα Προυνείκων ἀθηλύντων, ὧν τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα· Καρπιστής, Οροθέτης, Χαριστήριος, "Αφετος, Μεταγωγούς. Ο- τοι τῆς Μεσότητος ὠνομάσθησαν υἱοί. Βούλομαι δὲ ὑμᾶς γινώσκειν, Αμψίου, Αὐράν, Κουκουά, θαρ δηροῦ, Οὐβουκουὰ, Θαρδεδδεῖν, Μερεξα, Ατάρ, Βαρ- Για ', Οὐδουχά, Κέστην, Οὐδουάχ, Εσλήν, ᾿Αμφέ, Ναισουμέν, Οὐανανὶν, Λαμεταρδὲ, Αθαμεσσουμήν, 'Αλλωρά, Κουβιαθα, Ναδδαρία, Δαμμα, Ωρήν, Λα ναφέκ, Οὐδανφέχ, Ενφαιθιβοχέ, Βαρρά, Ασσιουαχέ, Βελίμ, Δεξαριχέμ, Ματέμ. Πεπλήρωται τὰ ἀπὸ τῶν Οὐαλεντίνων. Ζ'. Καὶ ταῦτα μὲν ἀπὸ μέρους τῶν βιβλίων αυτ τῶν παρατεθέντα ἕως ὧδέ μοι εἰρήσθω. Ἐποιήσατο δὲ οὗτος τὸ κήρυγμα καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, ὅθεν δὴ καὶ ὡς λείψανα ἐχίδνης ὀστέων ἔτι ἐν Αἰγύπτῳ περιλεί- πεται τούτου ή σπορά, ἔν τε τῷ ᾿Αθριβίτῃ, καὶ Προσ- επίτῃ, καὶ ᾿Αρσενοΐτῃ, καὶ Θηβαΐδῃ, καὶ τοῖς κάτω μέρεσι τῆς παραλίας, καὶ ᾿Αλεξανδρειοπολίτη. Αλλά καὶ ἐν Ῥώμῃ ἀνελθὼν κεκήρυχεν. Εἰς Κύπρον δὲ ἐληλυθὼς, ὡς ναυάγιον ὑποστάς φύσει σωματικῶς, τῆς πίστεως ἐξέστη, καὶ τὸν νοῦν ἐξετράπη. Ενομί ζετο γὰρ πρὸ τούτου μέρος ἔχειν εὐσεβείας καὶ ὀρθῆς πίστεως ἐν τοῖς προειρημένοις τόποις. Ἐν δὲ τῇ Κύπρῳ λοιπὸν εἰς ἔσχατον ἀσεβείας ἐλήλακε, καὶ ἐβάθυνεν ἑαυτὸν ἐν ταύτῃ τῇ καταγγελλομένῃ ὑπ' αὐτοῦ μοχθηρία. Λέγει δὲ αὐτός τε καὶ οἱ αὐτοῦ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ὡς ἔφην, καὶ Σωτῆρα καὶ Χριστὸν, η Γ. Αὐτομήτορος. τελειώσασα γάμον. Ενότητος. * πέμψασα. . Αταρβαβά. ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. IIÆRES. XXXI. stione conjunctus est, et Autometoris finem, hoc est perennem, nec interruptam quietem suam effe- cit. Quamobrem ubi Tricenarius profunda illa my- steria peregit, sine ullis omnino nuptiis, ut incor- rupto sempiternoque generi convenit, incorrupta itidem lumina, quæe Unitas appellantur, tanquam fi- lios produxit, et quidem informes. Jacebant igitur propemodum intelligentia omni destituta, ac sine ulla animi notione quiescebant. Quidquid enim a quopiam agitur, ab eo, nisi universe intelligat, agitur nihil. Hunc in modum procreatis luminibus, quorum multitudinem numerando percensere nihil necesse est, animo vero comprehendere oportet (uam unumquodque suam appellationen sortitum A Sermo cum Spiritu incorrupta quadam commi- est, quæ ex arcanorum mysteriorum cognitione de C - promitur) : ad scientiæ delectum perpellere uni- versos Sige cupiens, ad secundam substitutamque illam loco alterius Ogdoadem adjunxit, corruptela ominis experte conjunctione, sed voluntate ejus- modi quæ sub intelligentiam caderet. Cujusmodi voluntatis impetus Spiritus sanctus est, qui in me- dio sanctarum Ecclesiarum residet. Quem cum se- cundam ad Ogdoadem allegasset, ei persuasit secum ut ipsa copularetur. Quocirca in singulis Ogdoadis partibus celebratæ nuptiæ sunt. Siquidem cum Uno Spiritus sanctus conjunctus est : cum Tertio Dyas, Tertius cum Hexade, et cum Septimo Ogdoas, Se- plimus cum Dyade, cum Quinto Hexas. lla Ogdoas universa nunquam marcescente voluptate, atque in- tegra incorruptaque mistione conjungitur. Nulla quippe ab invicem separatio fuit: sed mutua om- nium cum honestissima voluptate temperatio. Ex qua Prunicorum muliebri sexu carentium Qui- narius exoritur, cujus haec sunt vocabula : Carpistes, Horothetes, Charisterius, Aphelus, Methago geus. Hi Mediocritatis filii vocati sunt. Velim autem a vobis cognosci, Ampsiu, Auran, Cucua, Thardus, Uiucua, Thardeddin, Merexa, Atar, Barba, Uduca, Cesten, Uduach, Eelen, Amphie, Naesumen, Vana- nin, Lametarde, Athamessumen, Allora, Cubiatha, Naddaria, Damma, Oren, Lanaphec, Udanphech, Emphoethiboche, Barra, Assiovache, Belim, Dexarichem, Masem. D Hactenus ex illorum libris ea deprompsimus. VII. Praterca in Ægypto que que dogmata illa sua prorogavit. Ex quo tempore, sic tanquam viperi- norum ossium reliquiæ, quædam illic semina il- lius relicta sunt, praesertim in Athribitide, Proso- pitide, Arsenoitide, ac Thebaide præfectura; nec non in inferiori ac maritima, adeoque Alexandrina regione. Quin etiam Romam profectus errorem suum in ea urbe dissipavit. Sed ad Cyprum dela- tus, fidei naufragium, velut corporis fecisset, ibi- dem passus, animum omnino depravavit. Siquidem hactenus partem pietatis aliquam, sinceræque Adei retinere illis in locis videbatur. In Cypro vero ad extremum impietatis prolapsus est, seque in eam quam tuetur flagitiorum disciplinam altius im- mersit. Est autem hæc illorum opinio: Jesum Christum Dominum nostrum 'Salvatorem esse, uti diximus, ' F. F. F. V.

Ι. - τὸ τέλος τοῦ Αὐτομήτρος', ἀδιχοτόμητον τὴν ἑαυτοῦ ἀνάπαυσιν. Ἡ οὖν Τριακὰς, ἀπαρτίσασα βύθια μυστή ρια, τελείως ἄγαμον * ἐν ἀφθάρτοις ἀπέδειξε φῶτα ἄφθαρτα, ἅτινα Ενότης : ὠνομάσθησαν τέκνα, καὶ ἀχαρακτήριστα. Ησαν οὖν μικροῦ μὴ παρακειμένου ἐκτὸς φρονήσεως ἀναπαυόμενα χωρὶς Εννοίας. Περὶ γὰρ οὗ τις πράσσει, ἐὰν μὴ νοῇ καθολικῶς, οὐ πράσσει. Τότε γενομένων τῶν φώτων, ὧν τὴν πολυπλήθειαν πρὸς ἀριθμὸν ἐξειπεῖν οὐκ ἀναγκαῖον, περινοεῖν δέ· (ἕκαστον γὰρ τὸ ἴδιον ὄνομα κεκλήρωται δι' ἐπίγνωσιν ἀῤῥήτων μυστηρίων·) ἡ οὖν Σιγή, βουληθεῖσα εἰς ἐκλογὴν γνώ- σεως ἅπαντας ὦσαι, συνῆγε τῇ δευτέρᾳ ἀντιτεθείσῃ Ογδοάδι ἀφθάρτῳ μίξει, νοἰκῇ δὲ βουλήσει. "Ην δὲ αὐτῆς ἡ νοϊκὴ βούλησις Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ ἐν μέσῳ τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν. Τοῦτο οὖν εἰς τὴν δευτέραν Ογδοάδα πέμψας', ἔπεισε καὶ αὐτὴν ἑνωθῆναι αὐτῇ. Β Γάμος οὖν ἐτελειοῦτο ἐν τοῖς τῆς ὑγδοάδος μέρεσιν, ἐνουμένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῷ Μόνῳ, καὶ τῆς Δυάδος τῷ τρίτῳ, καὶ τοῦ Τρίτου τῇ Ἑξάδι, καὶ τῆς Ογδοάδος τῷ Εβδόμῳ, καὶ τοῦ Ἑβδόμου τῇ Δυάδι, καὶ τῆς Ἑξάδος τῷ Πέμπτῳ. Ολη δὲ ἡ Ογδοάς συνῆλθε μετὰ ἡδονῆς ἀγηράτου καὶ ἀφθάρτου μίξεως. Οὐ γὰρ ἦν χωρισμὸς ἀλλήλων· ἦν δὲ σύγκρασις μεθ' ἡδονῆς ἀμώμου, καὶ ἀνέδειξε Πεντάδα Προυνείκων ἀθηλύντων, ὧν τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα· Καρπιστής, Οροθέτης, Χαριστήριος, "Αφετος, Μεταγωγούς. Ο- τοι τῆς Μεσότητος ὠνομάσθησαν υἱοί. Βούλομαι δὲ ὑμᾶς γινώσκειν, Αμψίου, Αὐράν, Κουκουά, θαρ δηροῦ, Οὐβουκουὰ, Θαρδεδδεῖν, Μερεξα, Ατάρ, Βαρ- Για ', Οὐδουχά, Κέστην, Οὐδουάχ, Εσλήν, ᾿Αμφέ, Ναισουμέν, Οὐανανὶν, Λαμεταρδὲ, Αθαμεσσουμήν, 'Αλλωρά, Κουβιαθα, Ναδδαρία, Δαμμα, Ωρήν, Λα ναφέκ, Οὐδανφέχ, Ενφαιθιβοχέ, Βαρρά, Ασσιουαχέ, Βελίμ, Δεξαριχέμ, Ματέμ. Πεπλήρωται τὰ ἀπὸ τῶν Οὐαλεντίνων. Ζ'. Καὶ ταῦτα μὲν ἀπὸ μέρους τῶν βιβλίων αυτ τῶν παρατεθέντα ἕως ὧδέ μοι εἰρήσθω. Ἐποιήσατο δὲ οὗτος τὸ κήρυγμα καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, ὅθεν δὴ καὶ ὡς λείψανα ἐχίδνης ὀστέων ἔτι ἐν Αἰγύπτῳ περιλεί- πεται τούτου ή σπορά, ἔν τε τῷ ᾿Αθριβίτῃ, καὶ Προσ- επίτῃ, καὶ ᾿Αρσενοΐτῃ, καὶ Θηβαΐδῃ, καὶ τοῖς κάτω μέρεσι τῆς παραλίας, καὶ ᾿Αλεξανδρειοπολίτη. Αλλά καὶ ἐν Ῥώμῃ ἀνελθὼν κεκήρυχεν. Εἰς Κύπρον δὲ ἐληλυθὼς, ὡς ναυάγιον ὑποστάς φύσει σωματικῶς, τῆς πίστεως ἐξέστη, καὶ τὸν νοῦν ἐξετράπη. Ενομί ζετο γὰρ πρὸ τούτου μέρος ἔχειν εὐσεβείας καὶ ὀρθῆς πίστεως ἐν τοῖς προειρημένοις τόποις. Ἐν δὲ τῇ Κύπρῳ λοιπὸν εἰς ἔσχατον ἀσεβείας ἐλήλακε, καὶ ἐβάθυνεν ἑαυτὸν ἐν ταύτῃ τῇ καταγγελλομένῃ ὑπ' αὐτοῦ μοχθηρία. Λέγει δὲ αὐτός τε καὶ οἱ αὐτοῦ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ὡς ἔφην, καὶ Σωτῆρα καὶ Χριστὸν, η Γ. Αὐτομήτορος. τελειώσασα γάμον. Ενότητος. * πέμψασα. . Αταρβαβά. ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. IIÆRES. XXXI. stione conjunctus est, et Autometoris finem, hoc est perennem, nec interruptam quietem suam effe- cit. Quamobrem ubi Tricenarius profunda illa my- steria peregit, sine ullis omnino nuptiis, ut incor- rupto sempiternoque generi convenit, incorrupta itidem lumina, quæe Unitas appellantur, tanquam fi- lios produxit, et quidem informes. Jacebant igitur propemodum intelligentia omni destituta, ac sine ulla animi notione quiescebant. Quidquid enim a quopiam agitur, ab eo, nisi universe intelligat, agitur nihil. Hunc in modum procreatis luminibus, quorum multitudinem numerando percensere nihil necesse est, animo vero comprehendere oportet (uam unumquodque suam appellationen sortitum A Sermo cum Spiritu incorrupta quadam commi- est, quæ ex arcanorum mysteriorum cognitione de C - promitur) : ad scientiæ delectum perpellere uni- versos Sige cupiens, ad secundam substitutamque illam loco alterius Ogdoadem adjunxit, corruptela ominis experte conjunctione, sed voluntate ejus- modi quæ sub intelligentiam caderet. Cujusmodi voluntatis impetus Spiritus sanctus est, qui in me- dio sanctarum Ecclesiarum residet. Quem cum se- cundam ad Ogdoadem allegasset, ei persuasit secum ut ipsa copularetur. Quocirca in singulis Ogdoadis partibus celebratæ nuptiæ sunt. Siquidem cum Uno Spiritus sanctus conjunctus est : cum Tertio Dyas, Tertius cum Hexade, et cum Septimo Ogdoas, Se- plimus cum Dyade, cum Quinto Hexas. lla Ogdoas universa nunquam marcescente voluptate, atque in- tegra incorruptaque mistione conjungitur. Nulla quippe ab invicem separatio fuit: sed mutua om- nium cum honestissima voluptate temperatio. Ex qua Prunicorum muliebri sexu carentium Qui- narius exoritur, cujus haec sunt vocabula : Carpistes, Horothetes, Charisterius, Aphelus, Methago geus. Hi Mediocritatis filii vocati sunt. Velim autem a vobis cognosci, Ampsiu, Auran, Cucua, Thardus, Uiucua, Thardeddin, Merexa, Atar, Barba, Uduca, Cesten, Uduach, Eelen, Amphie, Naesumen, Vana- nin, Lametarde, Athamessumen, Allora, Cubiatha, Naddaria, Damma, Oren, Lanaphec, Udanphech, Emphoethiboche, Barra, Assiovache, Belim, Dexarichem, Masem. D Hactenus ex illorum libris ea deprompsimus. VII. Praterca in Ægypto que que dogmata illa sua prorogavit. Ex quo tempore, sic tanquam viperi- norum ossium reliquiæ, quædam illic semina il- lius relicta sunt, praesertim in Athribitide, Proso- pitide, Arsenoitide, ac Thebaide præfectura; nec non in inferiori ac maritima, adeoque Alexandrina regione. Quin etiam Romam profectus errorem suum in ea urbe dissipavit. Sed ad Cyprum dela- tus, fidei naufragium, velut corporis fecisset, ibi- dem passus, animum omnino depravavit. Siquidem hactenus partem pietatis aliquam, sinceræque Adei retinere illis in locis videbatur. In Cypro vero ad extremum impietatis prolapsus est, seque in eam quam tuetur flagitiorum disciplinam altius im- mersit. Est autem hæc illorum opinio: Jesum Christum Dominum nostrum 'Salvatorem esse, uti diximus, ' F. F. F. V.

Ι. - τὸ τέλος τοῦ Αὐτομήτρος', ἀδιχοτόμητον τὴν ἑαυτοῦ ἀνάπαυσιν. Ἡ οὖν Τριακὰς, ἀπαρτίσασα βύθια μυστή ρια, τελείως ἄγαμον * ἐν ἀφθάρτοις ἀπέδειξε φῶτα ἄφθαρτα, ἅτινα Ενότης : ὠνομάσθησαν τέκνα, καὶ ἀχαρακτήριστα. Ησαν οὖν μικροῦ μὴ παρακειμένου ἐκτὸς φρονήσεως ἀναπαυόμενα χωρὶς Εννοίας. Περὶ γὰρ οὗ τις πράσσει, ἐὰν μὴ νοῇ καθολικῶς, οὐ πράσσει. Τότε γενομένων τῶν φώτων, ὧν τὴν πολυπλήθειαν πρὸς ἀριθμὸν ἐξειπεῖν οὐκ ἀναγκαῖον, περινοεῖν δέ· (ἕκαστον γὰρ τὸ ἴδιον ὄνομα κεκλήρωται δι' ἐπίγνωσιν ἀῤῥήτων μυστηρίων·) ἡ οὖν Σιγή, βουληθεῖσα εἰς ἐκλογὴν γνώ- σεως ἅπαντας ὦσαι, συνῆγε τῇ δευτέρᾳ ἀντιτεθείσῃ Ογδοάδι ἀφθάρτῳ μίξει, νοἰκῇ δὲ βουλήσει. "Ην δὲ αὐτῆς ἡ νοϊκὴ βούλησις Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ ἐν μέσῳ τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν. Τοῦτο οὖν εἰς τὴν δευτέραν Ογδοάδα πέμψας', ἔπεισε καὶ αὐτὴν ἑνωθῆναι αὐτῇ. Β Γάμος οὖν ἐτελειοῦτο ἐν τοῖς τῆς ὑγδοάδος μέρεσιν, ἐνουμένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῷ Μόνῳ, καὶ τῆς Δυάδος τῷ τρίτῳ, καὶ τοῦ Τρίτου τῇ Ἑξάδι, καὶ τῆς Ογδοάδος τῷ Εβδόμῳ, καὶ τοῦ Ἑβδόμου τῇ Δυάδι, καὶ τῆς Ἑξάδος τῷ Πέμπτῳ. Ολη δὲ ἡ Ογδοάς συνῆλθε μετὰ ἡδονῆς ἀγηράτου καὶ ἀφθάρτου μίξεως. Οὐ γὰρ ἦν χωρισμὸς ἀλλήλων· ἦν δὲ σύγκρασις μεθ' ἡδονῆς ἀμώμου, καὶ ἀνέδειξε Πεντάδα Προυνείκων ἀθηλύντων, ὧν τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα· Καρπιστής, Οροθέτης, Χαριστήριος, "Αφετος, Μεταγωγούς. Ο- τοι τῆς Μεσότητος ὠνομάσθησαν υἱοί. Βούλομαι δὲ ὑμᾶς γινώσκειν, Αμψίου, Αὐράν, Κουκουά, θαρ δηροῦ, Οὐβουκουὰ, Θαρδεδδεῖν, Μερεξα, Ατάρ, Βαρ- Για ', Οὐδουχά, Κέστην, Οὐδουάχ, Εσλήν, ᾿Αμφέ, Ναισουμέν, Οὐανανὶν, Λαμεταρδὲ, Αθαμεσσουμήν, 'Αλλωρά, Κουβιαθα, Ναδδαρία, Δαμμα, Ωρήν, Λα ναφέκ, Οὐδανφέχ, Ενφαιθιβοχέ, Βαρρά, Ασσιουαχέ, Βελίμ, Δεξαριχέμ, Ματέμ. Πεπλήρωται τὰ ἀπὸ τῶν Οὐαλεντίνων. Ζ'. Καὶ ταῦτα μὲν ἀπὸ μέρους τῶν βιβλίων αυτ τῶν παρατεθέντα ἕως ὧδέ μοι εἰρήσθω. Ἐποιήσατο δὲ οὗτος τὸ κήρυγμα καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, ὅθεν δὴ καὶ ὡς λείψανα ἐχίδνης ὀστέων ἔτι ἐν Αἰγύπτῳ περιλεί- πεται τούτου ή σπορά, ἔν τε τῷ ᾿Αθριβίτῃ, καὶ Προσ- επίτῃ, καὶ ᾿Αρσενοΐτῃ, καὶ Θηβαΐδῃ, καὶ τοῖς κάτω μέρεσι τῆς παραλίας, καὶ ᾿Αλεξανδρειοπολίτη. Αλλά καὶ ἐν Ῥώμῃ ἀνελθὼν κεκήρυχεν. Εἰς Κύπρον δὲ ἐληλυθὼς, ὡς ναυάγιον ὑποστάς φύσει σωματικῶς, τῆς πίστεως ἐξέστη, καὶ τὸν νοῦν ἐξετράπη. Ενομί ζετο γὰρ πρὸ τούτου μέρος ἔχειν εὐσεβείας καὶ ὀρθῆς πίστεως ἐν τοῖς προειρημένοις τόποις. Ἐν δὲ τῇ Κύπρῳ λοιπὸν εἰς ἔσχατον ἀσεβείας ἐλήλακε, καὶ ἐβάθυνεν ἑαυτὸν ἐν ταύτῃ τῇ καταγγελλομένῃ ὑπ' αὐτοῦ μοχθηρία. Λέγει δὲ αὐτός τε καὶ οἱ αὐτοῦ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ὡς ἔφην, καὶ Σωτῆρα καὶ Χριστὸν, η Γ. Αὐτομήτορος. τελειώσασα γάμον. Ενότητος. * πέμψασα. . Αταρβαβά. ADVERSUS HERESES LIB. 1. TOM. IIÆRES. XXXI. stione conjunctus est, et Autometoris finem, hoc est perennem, nec interruptam quietem suam effe- cit. Quamobrem ubi Tricenarius profunda illa my- steria peregit, sine ullis omnino nuptiis, ut incor- rupto sempiternoque generi convenit, incorrupta itidem lumina, quæe Unitas appellantur, tanquam fi- lios produxit, et quidem informes. Jacebant igitur propemodum intelligentia omni destituta, ac sine ulla animi notione quiescebant. Quidquid enim a quopiam agitur, ab eo, nisi universe intelligat, agitur nihil. Hunc in modum procreatis luminibus, quorum multitudinem numerando percensere nihil necesse est, animo vero comprehendere oportet (uam unumquodque suam appellationen sortitum A Sermo cum Spiritu incorrupta quadam commi- est, quæ ex arcanorum mysteriorum cognitione de C - promitur) : ad scientiæ delectum perpellere uni- versos Sige cupiens, ad secundam substitutamque illam loco alterius Ogdoadem adjunxit, corruptela ominis experte conjunctione, sed voluntate ejus- modi quæ sub intelligentiam caderet. Cujusmodi voluntatis impetus Spiritus sanctus est, qui in me- dio sanctarum Ecclesiarum residet. Quem cum se- cundam ad Ogdoadem allegasset, ei persuasit secum ut ipsa copularetur. Quocirca in singulis Ogdoadis partibus celebratæ nuptiæ sunt. Siquidem cum Uno Spiritus sanctus conjunctus est : cum Tertio Dyas, Tertius cum Hexade, et cum Septimo Ogdoas, Se- plimus cum Dyade, cum Quinto Hexas. lla Ogdoas universa nunquam marcescente voluptate, atque in- tegra incorruptaque mistione conjungitur. Nulla quippe ab invicem separatio fuit: sed mutua om- nium cum honestissima voluptate temperatio. Ex qua Prunicorum muliebri sexu carentium Qui- narius exoritur, cujus haec sunt vocabula : Carpistes, Horothetes, Charisterius, Aphelus, Methago geus. Hi Mediocritatis filii vocati sunt. Velim autem a vobis cognosci, Ampsiu, Auran, Cucua, Thardus, Uiucua, Thardeddin, Merexa, Atar, Barba, Uduca, Cesten, Uduach, Eelen, Amphie, Naesumen, Vana- nin, Lametarde, Athamessumen, Allora, Cubiatha, Naddaria, Damma, Oren, Lanaphec, Udanphech, Emphoethiboche, Barra, Assiovache, Belim, Dexarichem, Masem. D Hactenus ex illorum libris ea deprompsimus. VII. Praterca in Ægypto que que dogmata illa sua prorogavit. Ex quo tempore, sic tanquam viperi- norum ossium reliquiæ, quædam illic semina il- lius relicta sunt, praesertim in Athribitide, Proso- pitide, Arsenoitide, ac Thebaide præfectura; nec non in inferiori ac maritima, adeoque Alexandrina regione. Quin etiam Romam profectus errorem suum in ea urbe dissipavit. Sed ad Cyprum dela- tus, fidei naufragium, velut corporis fecisset, ibi- dem passus, animum omnino depravavit. Siquidem hactenus partem pietatis aliquam, sinceræque Adei retinere illis in locis videbatur. In Cypro vero ad extremum impietatis prolapsus est, seque in eam quam tuetur flagitiorum disciplinam altius im- mersit. Est autem hæc illorum opinio: Jesum Christum Dominum nostrum 'Salvatorem esse, uti diximus, ' F. F. F. V.

ἀποδυσαμένους τὰς ψυχὰς καὶ πνεύματα νοερά γε- Α νομένους, ἀκρατήτως καὶ ἀοράτως ἐντὸς πληρώμα- τος εἰσελθόντας, νύμφας ἀποδοθήσεσθαι τοῖς περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγγέλοις. Τὸν δὲ Δημιουργὸν μεταβῆναι καὶ αὐτὸν εἰς τὸν τῆς Μητρὸς Σοφίας τόπον, τουτέστιν ἐν τῇ μεσότητι. Τάς τε τῶν δικαίων ψυχὰς ἀναπαύ- σεσθαι καὶ αὐτὰς ἐν τῷ τῆς μεσότητος τόπῳ· μηδὲν γὰρ ψυχικὸν ἐντὸς πληρώματος χωρείν. ΚΒ'. Τούτων δὲ γενομένων οὕτως, τὸ ἐμφωλεῦον τῷ κόσμῳ πῦρ, ἐκλάμψαν καὶ ἐξαφθέν, καὶ κατεργασά- μενον πᾶσαν ὕλην, συναναλωθήσεσθαι αὐτῇ, καὶ εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι χωρήσειν διδάσκουσι. Τὸν δὲ Δημιουρ γὸν μηδὲν τούτων εγνωκέναι ἀποφαίνονται πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας. Εἰσὶ δὲ οἱ λέγοντες προβα- λέσθαι αὐτὸν καὶ Χριστὸν υἱὸν ἴδιον, ἀλλὰ (καὶ) ψυ- χικόν. Περὶ τούτου διὰ τῶν ' προφητῶν λελαληκέ- ναι· εἶναι δὲ τοῦτον τὸν διὰ Μαρίας διοδεύσαντα, και θάπερ ὕδωρ διὰ σωλήνος ὁδεύει, καὶ εἰς τοῦτον ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος κατελθεῖν ἐκεῖνον τὸν ἀπὸ τοῦ πλη- ρώματος ἐκ πάντων Σωτῆρα ἐν εἴδει περιστερᾶς. Γεγονένα: δὲ ἐν αὐτῷ καὶ τὸ αὐτὸ τῆς Ἀχαμώθ σπέρ μα πνευματικόν. Τὸν οὖν Κύριον ἡμῶν ἐκ τεσσάρων τούτων σύνθετον γεγονέναι φάσκουσιν, ἀποσώζοντα τὸν τύπον τῆς ἀρχεγόνου καὶ πρώτης τετρακτύος, Εκ τε τοῦ πνευματικοῦ, ὅ ἦν ἀπὸ τῆς ᾿Αχαμώθ, καὶ ἐκ τοῦ ψυχικοῦ, ὁ ἦν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ ἐκ τῆς οἰκονομίας, ὅ ἦν κατεσκευασμένον ἀῤῥήτῳ τέχνῃ, καὶ ἐκ τοῦ Σωτῆρος, ὁ ἦν κατελθοῦσα εἰς αὐτὸν περιστερά. Καὶ τοῦτο μὲν ἀπαθῆ διαμεμενηκέναι· οὐ γὰρ ἐν εδέχετο παθεῖν αὐτὸν ἀκράτητον καὶ ἀόρατον ὑπάρ- χοντα. Καὶ διὰ τοῦτο ἦρθαι προσαγομένου αὐτοῦ τῷ Πιλάτῳ, τὸ εἰς αὐτὸν κατατεθὲν Πνεῦμα Χριστοῦ, Ἀλλ᾿ οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Μητρὸς σπέρμα πεπονθέναι λέγουσιν· ἀπαθὲς γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ πνευματικὸν, καὶ αὐτῷ τῷ Δημιουργῷ. Επαθε δὲ λοιπὸν κατ' αὐτοὺς ὁ ψυχικὸς Χριστὸς, καὶ ὁ ἐκ τῆς οἰκονομίας κατ εσκευασμένος μυστηριωδῶς, ἵν᾿ ἐπιδείξῃ αὐτοῦ ἡ Μήτηρ τὸν τύπον τοῦ ἄνω Χριστοῦ, ἐκείνου τοῦ ἐπ- εκταθέντος τῷ Σταυρῷ, καὶ μορφώσαντος τὴν ᾿Αχα- μεθ μόρφωσιν τὴν κατ᾽ οὐσίαν· πάντα γὰρ ταῦτα τύπους ἐκείνων εἶναι λέγουσι. Τὰς δὲ ἐσχηκυίας τὸ σπέρμα τῆς Ἀχαμώθ ψυχὰς ἀμείνους λέγουσι γεγο νέναι τῶν λοιπῶν· διὸ καὶ πλεῖον τῶν ἄλλων ἠγαπῆ- σθαι ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, μὴ εἰδότος τὴν αἰτίαν, ἀλλὰ παρ' αὐτοῦ λογιζομένου εἶναι τοιαύτας. Διὸ καὶ εἰς προφήτας, φασίν, ἔτασσεν αὐτοὺς, καὶ ἱερεῖς, καὶ βασιλεῖς· καὶ πολλὰ ὑπὸ τοῦ σπέρματος τούτου εἰρῆσθαι διὰ τῶν προφητῶν ἐξηγοῦνται, ἅτε ὑψηλοτέρας φύσεως ὑπαρχούσας. Πολλὰ δὲ καὶ τὴν Μητέρα περὶ τῶν ἀνωτέρω εἰρηκέναι λέγουσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τούτου καὶ τῶν ὑπὸ τούτου γενομένων ψυχῶν. Καὶ λοιπὸν τέμνουσι τὰς προφητείας, τὸ μέν τι ἀπὸ τῆς Μητρὸς εἰρῆσθαι θέλοντες, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ σπόρο ' Γ. τούτου δέ. · τοῦτον. δι' αὐτοῦ. • ὑπέρ. Ο ὑπάρχοντος. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXXI. - que adeo sacris in Litteris sponsum ac sponsam B significare, thalamumque pleroma ipsum esse. At spiritales homines, postquam animas exuerint, et ad spirituum, purarumque inentium conditionem evaserint, ac nullo detinente, nec aspectabiles in pleroma penetraverint Salvatoris comitibus angelis collocari. Quod ad Conditorem spectat, eum quo- que Sapientiæ Matris in locum successurum, me- Eodemque loco justorum animas otio ac quiete XXII. His peractis, ignem illum, qui in mundi latebris delitescit, erupturum ac conflagraturumn esse, donec omni consumpta materia, cum eadem et ipse consumptus, atque in nihilum redactus fue- rit. Quorum omnium nihil ante Salvatoris adven- tum Conditori fuisse cognitum. Nec desunt, quibus placeat, etiam ab illo peculiarem filium Christum, sed animalem, productum, de quo per prophetas locutus sit. Hunc illum esse qui sic tanquam aqua per fistulas, ita per Mariam transierit; in eumque postea, cum baptizaretur, sub columbæ descendisse specie alterum illum de pleromate Salvatorem ex omnibus conflatum : ¡mo etiam et eidem Achamothis spiritale semen insitum fuisse. Unde quatuor ex illis compositum esse Dominum asseverant, ut pri- mariæ illius ac primigeniæ Tetradis similitudinem exprimeret : nimirum e spiritali, quod ab Acha- mothe derivatum est, ex animali, quod a Condi- tore, ex incarnatione, quod inexplicabili quodam est artificio contextum : ac demum e Salvatore, hoc est columba illa de cœlo delapsa. Atque hunc qui- dem patibilem nunquam fuisse, quoniam pali omni- no nequeat, quod neque contineri, neque oculis usurpari possit. Proindeque cum ad Pilatum per- ductus est, demissum in eum Christi Spiritum evo- lasse. Sed neque maternum illud semen quidquam esse perpessum: quod nihilo magis patibile sit, utpote spiritale, nec vel ipsi Conditori quidem aspe- ctabile. Restat igitur ut illorum opinione animalis ille Christus sit passus, itidemque et alter qui ex incarnatione conflatus est. Quod non sine myste- rio perfectum est, ut summi illius Christi per eum Mater imaginem exhiberet, qui in Cruce. distentus Achamothem substantiæ informatione perpolivit : hæc enim omnia superiorum illorum figurain con- diamque regionem occupaturum existimant. potituras esse, quod ad pleroma nihil animale perveniat. F. s Iren. C D tinere. Quæ vero animæ Achamothis semine sint aspersæ, eas cæteris esse meliores, atque inpen- sius a Conditore diligi: qui ejus tamen rei causam non intelligens ex sese illas ejusmodi esse putet. Quamobrem prophetas ex iis, vel sacerdotes, vel reges instituit; ac pleraque a prophetis pro- nuntiata de isto semine interpretantur, quasi illo- rum animæ naturæ cujusdam sublimioris exstite- rint. Quin etiam de cœlestibus multa disputasse Matrem, deque animis quos vel ille, vel qui ab illo oriundi sunt produxerunt. Unde et prophetaruın vaticinia ita partiuntur, quædam ut effata Matris Cor. Iren.

ἀποδυσαμένους τὰς ψυχὰς καὶ πνεύματα νοερά γε- Α νομένους, ἀκρατήτως καὶ ἀοράτως ἐντὸς πληρώμα- τος εἰσελθόντας, νύμφας ἀποδοθήσεσθαι τοῖς περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγγέλοις. Τὸν δὲ Δημιουργὸν μεταβῆναι καὶ αὐτὸν εἰς τὸν τῆς Μητρὸς Σοφίας τόπον, τουτέστιν ἐν τῇ μεσότητι. Τάς τε τῶν δικαίων ψυχὰς ἀναπαύ- σεσθαι καὶ αὐτὰς ἐν τῷ τῆς μεσότητος τόπῳ· μηδὲν γὰρ ψυχικὸν ἐντὸς πληρώματος χωρείν. ΚΒ'. Τούτων δὲ γενομένων οὕτως, τὸ ἐμφωλεῦον τῷ κόσμῳ πῦρ, ἐκλάμψαν καὶ ἐξαφθέν, καὶ κατεργασά- μενον πᾶσαν ὕλην, συναναλωθήσεσθαι αὐτῇ, καὶ εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι χωρήσειν διδάσκουσι. Τὸν δὲ Δημιουρ γὸν μηδὲν τούτων εγνωκέναι ἀποφαίνονται πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας. Εἰσὶ δὲ οἱ λέγοντες προβα- λέσθαι αὐτὸν καὶ Χριστὸν υἱὸν ἴδιον, ἀλλὰ (καὶ) ψυ- χικόν. Περὶ τούτου διὰ τῶν ' προφητῶν λελαληκέ- ναι· εἶναι δὲ τοῦτον τὸν διὰ Μαρίας διοδεύσαντα, και θάπερ ὕδωρ διὰ σωλήνος ὁδεύει, καὶ εἰς τοῦτον ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος κατελθεῖν ἐκεῖνον τὸν ἀπὸ τοῦ πλη- ρώματος ἐκ πάντων Σωτῆρα ἐν εἴδει περιστερᾶς. Γεγονένα: δὲ ἐν αὐτῷ καὶ τὸ αὐτὸ τῆς Ἀχαμώθ σπέρ μα πνευματικόν. Τὸν οὖν Κύριον ἡμῶν ἐκ τεσσάρων τούτων σύνθετον γεγονέναι φάσκουσιν, ἀποσώζοντα τὸν τύπον τῆς ἀρχεγόνου καὶ πρώτης τετρακτύος, Εκ τε τοῦ πνευματικοῦ, ὅ ἦν ἀπὸ τῆς ᾿Αχαμώθ, καὶ ἐκ τοῦ ψυχικοῦ, ὁ ἦν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ ἐκ τῆς οἰκονομίας, ὅ ἦν κατεσκευασμένον ἀῤῥήτῳ τέχνῃ, καὶ ἐκ τοῦ Σωτῆρος, ὁ ἦν κατελθοῦσα εἰς αὐτὸν περιστερά. Καὶ τοῦτο μὲν ἀπαθῆ διαμεμενηκέναι· οὐ γὰρ ἐν εδέχετο παθεῖν αὐτὸν ἀκράτητον καὶ ἀόρατον ὑπάρ- χοντα. Καὶ διὰ τοῦτο ἦρθαι προσαγομένου αὐτοῦ τῷ Πιλάτῳ, τὸ εἰς αὐτὸν κατατεθὲν Πνεῦμα Χριστοῦ, Ἀλλ᾿ οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Μητρὸς σπέρμα πεπονθέναι λέγουσιν· ἀπαθὲς γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ πνευματικὸν, καὶ αὐτῷ τῷ Δημιουργῷ. Επαθε δὲ λοιπὸν κατ' αὐτοὺς ὁ ψυχικὸς Χριστὸς, καὶ ὁ ἐκ τῆς οἰκονομίας κατ εσκευασμένος μυστηριωδῶς, ἵν᾿ ἐπιδείξῃ αὐτοῦ ἡ Μήτηρ τὸν τύπον τοῦ ἄνω Χριστοῦ, ἐκείνου τοῦ ἐπ- εκταθέντος τῷ Σταυρῷ, καὶ μορφώσαντος τὴν ᾿Αχα- μεθ μόρφωσιν τὴν κατ᾽ οὐσίαν· πάντα γὰρ ταῦτα τύπους ἐκείνων εἶναι λέγουσι. Τὰς δὲ ἐσχηκυίας τὸ σπέρμα τῆς Ἀχαμώθ ψυχὰς ἀμείνους λέγουσι γεγο νέναι τῶν λοιπῶν· διὸ καὶ πλεῖον τῶν ἄλλων ἠγαπῆ- σθαι ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, μὴ εἰδότος τὴν αἰτίαν, ἀλλὰ παρ' αὐτοῦ λογιζομένου εἶναι τοιαύτας. Διὸ καὶ εἰς προφήτας, φασίν, ἔτασσεν αὐτοὺς, καὶ ἱερεῖς, καὶ βασιλεῖς· καὶ πολλὰ ὑπὸ τοῦ σπέρματος τούτου εἰρῆσθαι διὰ τῶν προφητῶν ἐξηγοῦνται, ἅτε ὑψηλοτέρας φύσεως ὑπαρχούσας. Πολλὰ δὲ καὶ τὴν Μητέρα περὶ τῶν ἀνωτέρω εἰρηκέναι λέγουσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τούτου καὶ τῶν ὑπὸ τούτου γενομένων ψυχῶν. Καὶ λοιπὸν τέμνουσι τὰς προφητείας, τὸ μέν τι ἀπὸ τῆς Μητρὸς εἰρῆσθαι θέλοντες, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ σπόρο ' Γ. τούτου δέ. · τοῦτον. δι' αὐτοῦ. • ὑπέρ. Ο ὑπάρχοντος. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXXI. - que adeo sacris in Litteris sponsum ac sponsam B significare, thalamumque pleroma ipsum esse. At spiritales homines, postquam animas exuerint, et ad spirituum, purarumque inentium conditionem evaserint, ac nullo detinente, nec aspectabiles in pleroma penetraverint Salvatoris comitibus angelis collocari. Quod ad Conditorem spectat, eum quo- que Sapientiæ Matris in locum successurum, me- Eodemque loco justorum animas otio ac quiete XXII. His peractis, ignem illum, qui in mundi latebris delitescit, erupturum ac conflagraturumn esse, donec omni consumpta materia, cum eadem et ipse consumptus, atque in nihilum redactus fue- rit. Quorum omnium nihil ante Salvatoris adven- tum Conditori fuisse cognitum. Nec desunt, quibus placeat, etiam ab illo peculiarem filium Christum, sed animalem, productum, de quo per prophetas locutus sit. Hunc illum esse qui sic tanquam aqua per fistulas, ita per Mariam transierit; in eumque postea, cum baptizaretur, sub columbæ descendisse specie alterum illum de pleromate Salvatorem ex omnibus conflatum : ¡mo etiam et eidem Achamothis spiritale semen insitum fuisse. Unde quatuor ex illis compositum esse Dominum asseverant, ut pri- mariæ illius ac primigeniæ Tetradis similitudinem exprimeret : nimirum e spiritali, quod ab Acha- mothe derivatum est, ex animali, quod a Condi- tore, ex incarnatione, quod inexplicabili quodam est artificio contextum : ac demum e Salvatore, hoc est columba illa de cœlo delapsa. Atque hunc qui- dem patibilem nunquam fuisse, quoniam pali omni- no nequeat, quod neque contineri, neque oculis usurpari possit. Proindeque cum ad Pilatum per- ductus est, demissum in eum Christi Spiritum evo- lasse. Sed neque maternum illud semen quidquam esse perpessum: quod nihilo magis patibile sit, utpote spiritale, nec vel ipsi Conditori quidem aspe- ctabile. Restat igitur ut illorum opinione animalis ille Christus sit passus, itidemque et alter qui ex incarnatione conflatus est. Quod non sine myste- rio perfectum est, ut summi illius Christi per eum Mater imaginem exhiberet, qui in Cruce. distentus Achamothem substantiæ informatione perpolivit : hæc enim omnia superiorum illorum figurain con- diamque regionem occupaturum existimant. potituras esse, quod ad pleroma nihil animale perveniat. F. s Iren. C D tinere. Quæ vero animæ Achamothis semine sint aspersæ, eas cæteris esse meliores, atque inpen- sius a Conditore diligi: qui ejus tamen rei causam non intelligens ex sese illas ejusmodi esse putet. Quamobrem prophetas ex iis, vel sacerdotes, vel reges instituit; ac pleraque a prophetis pro- nuntiata de isto semine interpretantur, quasi illo- rum animæ naturæ cujusdam sublimioris exstite- rint. Quin etiam de cœlestibus multa disputasse Matrem, deque animis quos vel ille, vel qui ab illo oriundi sunt produxerunt. Unde et prophetaruın vaticinia ita partiuntur, quædam ut effata Matris Cor. Iren.

ἀποδυσαμένους τὰς ψυχὰς καὶ πνεύματα νοερά γε- Α νομένους, ἀκρατήτως καὶ ἀοράτως ἐντὸς πληρώμα- τος εἰσελθόντας, νύμφας ἀποδοθήσεσθαι τοῖς περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγγέλοις. Τὸν δὲ Δημιουργὸν μεταβῆναι καὶ αὐτὸν εἰς τὸν τῆς Μητρὸς Σοφίας τόπον, τουτέστιν ἐν τῇ μεσότητι. Τάς τε τῶν δικαίων ψυχὰς ἀναπαύ- σεσθαι καὶ αὐτὰς ἐν τῷ τῆς μεσότητος τόπῳ· μηδὲν γὰρ ψυχικὸν ἐντὸς πληρώματος χωρείν. ΚΒ'. Τούτων δὲ γενομένων οὕτως, τὸ ἐμφωλεῦον τῷ κόσμῳ πῦρ, ἐκλάμψαν καὶ ἐξαφθέν, καὶ κατεργασά- μενον πᾶσαν ὕλην, συναναλωθήσεσθαι αὐτῇ, καὶ εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι χωρήσειν διδάσκουσι. Τὸν δὲ Δημιουρ γὸν μηδὲν τούτων εγνωκέναι ἀποφαίνονται πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας. Εἰσὶ δὲ οἱ λέγοντες προβα- λέσθαι αὐτὸν καὶ Χριστὸν υἱὸν ἴδιον, ἀλλὰ (καὶ) ψυ- χικόν. Περὶ τούτου διὰ τῶν ' προφητῶν λελαληκέ- ναι· εἶναι δὲ τοῦτον τὸν διὰ Μαρίας διοδεύσαντα, και θάπερ ὕδωρ διὰ σωλήνος ὁδεύει, καὶ εἰς τοῦτον ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος κατελθεῖν ἐκεῖνον τὸν ἀπὸ τοῦ πλη- ρώματος ἐκ πάντων Σωτῆρα ἐν εἴδει περιστερᾶς. Γεγονένα: δὲ ἐν αὐτῷ καὶ τὸ αὐτὸ τῆς Ἀχαμώθ σπέρ μα πνευματικόν. Τὸν οὖν Κύριον ἡμῶν ἐκ τεσσάρων τούτων σύνθετον γεγονέναι φάσκουσιν, ἀποσώζοντα τὸν τύπον τῆς ἀρχεγόνου καὶ πρώτης τετρακτύος, Εκ τε τοῦ πνευματικοῦ, ὅ ἦν ἀπὸ τῆς ᾿Αχαμώθ, καὶ ἐκ τοῦ ψυχικοῦ, ὁ ἦν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ ἐκ τῆς οἰκονομίας, ὅ ἦν κατεσκευασμένον ἀῤῥήτῳ τέχνῃ, καὶ ἐκ τοῦ Σωτῆρος, ὁ ἦν κατελθοῦσα εἰς αὐτὸν περιστερά. Καὶ τοῦτο μὲν ἀπαθῆ διαμεμενηκέναι· οὐ γὰρ ἐν εδέχετο παθεῖν αὐτὸν ἀκράτητον καὶ ἀόρατον ὑπάρ- χοντα. Καὶ διὰ τοῦτο ἦρθαι προσαγομένου αὐτοῦ τῷ Πιλάτῳ, τὸ εἰς αὐτὸν κατατεθὲν Πνεῦμα Χριστοῦ, Ἀλλ᾿ οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Μητρὸς σπέρμα πεπονθέναι λέγουσιν· ἀπαθὲς γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ πνευματικὸν, καὶ αὐτῷ τῷ Δημιουργῷ. Επαθε δὲ λοιπὸν κατ' αὐτοὺς ὁ ψυχικὸς Χριστὸς, καὶ ὁ ἐκ τῆς οἰκονομίας κατ εσκευασμένος μυστηριωδῶς, ἵν᾿ ἐπιδείξῃ αὐτοῦ ἡ Μήτηρ τὸν τύπον τοῦ ἄνω Χριστοῦ, ἐκείνου τοῦ ἐπ- εκταθέντος τῷ Σταυρῷ, καὶ μορφώσαντος τὴν ᾿Αχα- μεθ μόρφωσιν τὴν κατ᾽ οὐσίαν· πάντα γὰρ ταῦτα τύπους ἐκείνων εἶναι λέγουσι. Τὰς δὲ ἐσχηκυίας τὸ σπέρμα τῆς Ἀχαμώθ ψυχὰς ἀμείνους λέγουσι γεγο νέναι τῶν λοιπῶν· διὸ καὶ πλεῖον τῶν ἄλλων ἠγαπῆ- σθαι ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, μὴ εἰδότος τὴν αἰτίαν, ἀλλὰ παρ' αὐτοῦ λογιζομένου εἶναι τοιαύτας. Διὸ καὶ εἰς προφήτας, φασίν, ἔτασσεν αὐτοὺς, καὶ ἱερεῖς, καὶ βασιλεῖς· καὶ πολλὰ ὑπὸ τοῦ σπέρματος τούτου εἰρῆσθαι διὰ τῶν προφητῶν ἐξηγοῦνται, ἅτε ὑψηλοτέρας φύσεως ὑπαρχούσας. Πολλὰ δὲ καὶ τὴν Μητέρα περὶ τῶν ἀνωτέρω εἰρηκέναι λέγουσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τούτου καὶ τῶν ὑπὸ τούτου γενομένων ψυχῶν. Καὶ λοιπὸν τέμνουσι τὰς προφητείας, τὸ μέν τι ἀπὸ τῆς Μητρὸς εἰρῆσθαι θέλοντες, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ σπόρο ' Γ. τούτου δέ. · τοῦτον. δι' αὐτοῦ. • ὑπέρ. Ο ὑπάρχοντος. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXXI. - que adeo sacris in Litteris sponsum ac sponsam B significare, thalamumque pleroma ipsum esse. At spiritales homines, postquam animas exuerint, et ad spirituum, purarumque inentium conditionem evaserint, ac nullo detinente, nec aspectabiles in pleroma penetraverint Salvatoris comitibus angelis collocari. Quod ad Conditorem spectat, eum quo- que Sapientiæ Matris in locum successurum, me- Eodemque loco justorum animas otio ac quiete XXII. His peractis, ignem illum, qui in mundi latebris delitescit, erupturum ac conflagraturumn esse, donec omni consumpta materia, cum eadem et ipse consumptus, atque in nihilum redactus fue- rit. Quorum omnium nihil ante Salvatoris adven- tum Conditori fuisse cognitum. Nec desunt, quibus placeat, etiam ab illo peculiarem filium Christum, sed animalem, productum, de quo per prophetas locutus sit. Hunc illum esse qui sic tanquam aqua per fistulas, ita per Mariam transierit; in eumque postea, cum baptizaretur, sub columbæ descendisse specie alterum illum de pleromate Salvatorem ex omnibus conflatum : ¡mo etiam et eidem Achamothis spiritale semen insitum fuisse. Unde quatuor ex illis compositum esse Dominum asseverant, ut pri- mariæ illius ac primigeniæ Tetradis similitudinem exprimeret : nimirum e spiritali, quod ab Acha- mothe derivatum est, ex animali, quod a Condi- tore, ex incarnatione, quod inexplicabili quodam est artificio contextum : ac demum e Salvatore, hoc est columba illa de cœlo delapsa. Atque hunc qui- dem patibilem nunquam fuisse, quoniam pali omni- no nequeat, quod neque contineri, neque oculis usurpari possit. Proindeque cum ad Pilatum per- ductus est, demissum in eum Christi Spiritum evo- lasse. Sed neque maternum illud semen quidquam esse perpessum: quod nihilo magis patibile sit, utpote spiritale, nec vel ipsi Conditori quidem aspe- ctabile. Restat igitur ut illorum opinione animalis ille Christus sit passus, itidemque et alter qui ex incarnatione conflatus est. Quod non sine myste- rio perfectum est, ut summi illius Christi per eum Mater imaginem exhiberet, qui in Cruce. distentus Achamothem substantiæ informatione perpolivit : hæc enim omnia superiorum illorum figurain con- diamque regionem occupaturum existimant. potituras esse, quod ad pleroma nihil animale perveniat. F. s Iren. C D tinere. Quæ vero animæ Achamothis semine sint aspersæ, eas cæteris esse meliores, atque inpen- sius a Conditore diligi: qui ejus tamen rei causam non intelligens ex sese illas ejusmodi esse putet. Quamobrem prophetas ex iis, vel sacerdotes, vel reges instituit; ac pleraque a prophetis pro- nuntiata de isto semine interpretantur, quasi illo- rum animæ naturæ cujusdam sublimioris exstite- rint. Quin etiam de cœlestibus multa disputasse Matrem, deque animis quos vel ille, vel qui ab illo oriundi sunt produxerunt. Unde et prophetaruın vaticinia ita partiuntur, quædam ut effata Matris Cor. Iren.

μὰς δώσομεν κατὰ τὴν ἡμετέραν μετριότητα, πρὸς τὸ ἀνατρέπειν αὐτὴν, ἀλλόκοτα καὶ ἀνάρμοστα τη ἀληθείᾳ ἐπιδεικνύντες τὰ ὑπ' αὐτῶν λεγόμενα, μήτε συγγράφειν εἰθισμένοι, μήτε λόγων τέχνην ήσκηκό- τες· ἀγάπης δὲ ἡμᾶς προτρεπομένης σοί τε καὶ πᾶσι τοῖς μετὰ σοῦ μηνῦσαι τὰ μέχρι μὲν νῦν κεκρυμμένα, ἤδη δὲ κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ εἰς φανερὸν ἐληλυ θότα διδάγματα. Οὐδὲν γάρ ἐστι κεκαλυμμένον, ὃ οὐκ ἀποκαλυφθήσεται, καὶ κρυπτον, ὃ οὐ γνω σθήσεται. σχολής, συντόμως καὶ σαφῶς ἀπαγγελοῦμεν, καὶ ἀφορο Ι. Οὐκ ἐπιζητήσεις δὲ παρ' ἡμῶν (70) τῶν ἐν Κελ τοῖς διατριβόντων, καὶ περὶ βάρβαρον διάλεκτον το πλεῖστον ἀσχολουμένων λόγων τέχνην, ἢν οὐκ ἐμά- θομεν, οὔτε δύναμιν συγγραφέως, ἣν οὐκ ἠσκήσαμεν, οὔτε καλλωπισμὸν λέξεων, οὔτε πιθανότητα, ἣν οὐκ οἴδαμεν. ᾿Αλλὰ ἁπλῶς καὶ ἀληθῶς καὶ ἰδιωτικῶς τὰ μετὰ ἀγάπης σοι γραφέντα, μετὰ ἀγάπης σὺ προσ- δέξῃ, καὶ αὐτὸς αὐξήσεις αὐτὰ παρὰ σεαυτῷ, ἅτε ἱκα- νώτερος ἡμῶν τυγχάνων, οἱονεὶ σπέρματα καὶ ἀρχὰς λαβὼν παρ' ἡμῶν, καὶ ἐν τῷ πλάτει σου τοῦ νοῦ ἐπὶ πολύ καρποφορήσεις τὰ δι' ὀλίγων ὑφ᾽ ἡμῶν εἰρημένα, καὶ δυνατῶς παραστήσεις τοῖς μετὰ σοῦ τὰ ἀσθενῶς ὑφ᾽ ἡμῶν ἐπηγγελμένα. Καὶ ὡς ἡμεῖς ἐφιλοτιμήθημεν, πάλαι ζητοῦντός σου μαθεῖν τὴν γνώμην αὐτῶν, μὴ μόνον σοι ποιῆσαι φανερὰν, ἀλλὰ καὶ ἐφόδια δοῦναι πρὸς τὸ ἐπιδεικνύειν αὐτὴν ψευδῆ· οὕτω δὲ καὶ σὺ φιλοτίμως τοῖς λοιποῖς διακονήσεις, κατὰ τὴν χάριν τὴν πρὸς τοῦ Κυρίου σοι δεδομένην, εἰς τὸ μηκέτι πα- ρασύρεσθαι τοὺς ἀνθρώπους ὑπὸ τῆς ἐκείνων πιθανο λογίας οὔσης τοιαύτης Β Λέγουσι γὰρ τινὰ εἶναι ἐν ἀοράτοις καὶ ἀκατονομά στοις ὑψώμασι τέλειον Αἰῶνα προόντα· τοῦτον δὲ καὶ Προπάτορας, καὶ Βυθὸν καλοῦσιν. Ὑπάρχοντα δ' αὐτὸν ἀχώρητον καὶ ἀόρατον, ἀϊδιόν τε καὶ ἀγέννητον, ἐν ἡσυχίᾳ, καὶ ἠρεμία πολλῇ γεγονέναι ἐν ἀπείροις αἰῶσι χρόνων. Συνυπάρχειν δ' αὐτῷ καὶ Ἔννοιαν, ἣν δὴ καὶ Χάριν, καὶ Σιγὴν ὀνομάζουσι· καὶ ἐννοηθῆναι ποτε ἀφ' ἑαυτοῦ προβαλέσθαι τὸν Βυθὸν τοῦτον ἀρχὴν τῶν πάντων, καὶ καθάπερ σπέρμα την προβολὴν ταύ την, ἣν προβαλέσθαι ἐνενοήθη, καὶ καθέσθαι, ὡς ἐν μήτρα (71), τῇ συνυπαρχούσῃ ἑαυτῷ Σιγῇ. Ταύτην δὲ ὑποδεξαμένην τὸ σπέρμα τοῦτο, καὶ ἐγκύμονα γε- νομένην ἀποκυῆσαι Νοῦν, ὅμοιόν τε καὶ ἴσον τῷ προ βαλόντι, καὶ μόνον χωροῦντα τὸ μέγεθος τοῦ Πατρός. Τὸν δὲ Νοῦν τοῦτον καὶ Μονογενῆ καλοῦσι, καὶ Πα- τέρα, καὶ ᾿Αρχὴν τῶν πάντων· συμπροβεβλῆσθαι δὲ αὐτῷ Ἀλήθειαν. Καὶ εἶναι ταύτην πρῶτον· καὶ ἀρχέ- γονον Πυθαγορικὴν τετρακτύν, ἣν καὶ ῥίζαν τῶν πάντων καλοῦσιν. Εστι γὰρ Βυθὸς καὶ Σιγή, ἔπειτα Νοῦς καὶ ᾿Αλήθεια. Αισθόμενόν τε τὸν Μονογενῆ τοῦ τον ἐφ᾽ οἷς προεβλήθη, προβαλεῖν καὶ αὐτὸν λόγον * Αν πρώτην ? Δέλφοις Κελτοῖς S. EPIPHANII schola efloruerunt, sententiam accurate ac breviter A exponam; et ad eam refutandam idonea pro mei captus exiguitate argumenta suggeram: quibus quæ¸ ab illis dicuntur perabsurda minimeque veritati consentanea esse demonstrabitur, tametsi neque scriptis quidquam elucubrare consueverim, neque dicendi sit a me facultas exercitatione quæsita. Sed me charitas hortatur, ut ea tibi tuisque dogmata patefaciam, quæ ad hunc occultata diem divina modo gratia prompta omnibus apertaque sunt. Nihil enim est occultum, quod non reveletur, et abscondi- tum, quod non sciatur 1. " B c X. Enimvero nihil erit cur a nobis, qui inter Gallos degimus, atque in barbaræ linguæ meditatione pluri- mum occupati sumus, oratoriam exigas facultatem, quam nunquam didicimus ; neque scribendi peritiam, cui nunquam studuimus; neque dictionis ornatum ac fucum, quem penitus ignoramus. Quin potius quæ a nobis simpliciter, ac vere vulgarique sermone ad te ex charitate scribuntur, ea ex charitate suscipies, atque utpote magis ad id præstandum idoneus, sic tanquam semina quædam et initia a nobis acceperis, nova apud te accessione locupletiora facies, et in mentis tuæ spatiosum sinum recondita, quæ paucis a me perstricta sunt, uberiore fructu compensabis: ac denique quidquid a me parum viriliter explica-· tum fuerit, apud tuos nervose fortiterque disputabis. Atque ut ego tibi illorum sententiam perdiscere cu- pienti, non eam modo declarare studui, sed idonea quoque præsidia ad illam convincendam at- tuli: ita et tu pro ea quæ tecum a Deo communi- cata gratia est, cæterorum impense rationibus et utilitati servies, ne in posterum quisquam blanda illorum Principio in sublimitatibus illis, quæ neque visu percipi, neque appellatione ulla comprehendi pos- sunt, perfectum inesse quendam Æonem asserunt, quem et primum Parentem, et Bythum nominant. Hunc cum nullo loco contineri nec videri posset, sempiternum nec genitum in quiete atque otio infi- nitis perseverasse sæculis. Quocum Enncam ex- stitisse pariter, quam isti Gratiam ac Sigen vocant. Ac fuisse tempus aliquando, cum Bythus ille omnium ex sese primordia producere voluerit, ac tanquam semina, quæ in Sigen æqualem ac comparem suam quasi matricem infudit. Eam porro semine illo ex- D cepto gravidam, demum similem genitori suo, Nun, æqualemque peperisse, qui solus Parentis magnitu- dinem caperet. Eumdem Nun etiam Unigenam nomi- nant, et Patrem, et Principium rerum omnium ; quocum una procreata sit Veritas. Hanc esse pri- mam ac principem illam Pythagoreorum quadrigam, quam et universorum radicem appellant. Sunt autem Bythus ac Sige; tum Nus ac Veritas. Postea, cum quibus de causis productus esset Unigena sensisset, oratione capiatur. Quæ in hunc modum sese habet : Matth. x, 26. ' Iren. xal poapxhv, xal. * peram antea pro legebatur, ex Reg. cod. auctoritate sustulimus. (70) Οὐκ ἐπιζητήσεις δὲ παρ' ἡμῶν. Quod per- (71) Καὶ καθέσθαι ὡς ἐν μήτρα. Expung. και.

μὰς δώσομεν κατὰ τὴν ἡμετέραν μετριότητα, πρὸς τὸ ἀνατρέπειν αὐτὴν, ἀλλόκοτα καὶ ἀνάρμοστα τη ἀληθείᾳ ἐπιδεικνύντες τὰ ὑπ' αὐτῶν λεγόμενα, μήτε συγγράφειν εἰθισμένοι, μήτε λόγων τέχνην ήσκηκό- τες· ἀγάπης δὲ ἡμᾶς προτρεπομένης σοί τε καὶ πᾶσι τοῖς μετὰ σοῦ μηνῦσαι τὰ μέχρι μὲν νῦν κεκρυμμένα, ἤδη δὲ κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ εἰς φανερὸν ἐληλυ θότα διδάγματα. Οὐδὲν γάρ ἐστι κεκαλυμμένον, ὃ οὐκ ἀποκαλυφθήσεται, καὶ κρυπτον, ὃ οὐ γνω σθήσεται. σχολής, συντόμως καὶ σαφῶς ἀπαγγελοῦμεν, καὶ ἀφορο Ι. Οὐκ ἐπιζητήσεις δὲ παρ' ἡμῶν (70) τῶν ἐν Κελ τοῖς διατριβόντων, καὶ περὶ βάρβαρον διάλεκτον το πλεῖστον ἀσχολουμένων λόγων τέχνην, ἢν οὐκ ἐμά- θομεν, οὔτε δύναμιν συγγραφέως, ἣν οὐκ ἠσκήσαμεν, οὔτε καλλωπισμὸν λέξεων, οὔτε πιθανότητα, ἣν οὐκ οἴδαμεν. ᾿Αλλὰ ἁπλῶς καὶ ἀληθῶς καὶ ἰδιωτικῶς τὰ μετὰ ἀγάπης σοι γραφέντα, μετὰ ἀγάπης σὺ προσ- δέξῃ, καὶ αὐτὸς αὐξήσεις αὐτὰ παρὰ σεαυτῷ, ἅτε ἱκα- νώτερος ἡμῶν τυγχάνων, οἱονεὶ σπέρματα καὶ ἀρχὰς λαβὼν παρ' ἡμῶν, καὶ ἐν τῷ πλάτει σου τοῦ νοῦ ἐπὶ πολύ καρποφορήσεις τὰ δι' ὀλίγων ὑφ᾽ ἡμῶν εἰρημένα, καὶ δυνατῶς παραστήσεις τοῖς μετὰ σοῦ τὰ ἀσθενῶς ὑφ᾽ ἡμῶν ἐπηγγελμένα. Καὶ ὡς ἡμεῖς ἐφιλοτιμήθημεν, πάλαι ζητοῦντός σου μαθεῖν τὴν γνώμην αὐτῶν, μὴ μόνον σοι ποιῆσαι φανερὰν, ἀλλὰ καὶ ἐφόδια δοῦναι πρὸς τὸ ἐπιδεικνύειν αὐτὴν ψευδῆ· οὕτω δὲ καὶ σὺ φιλοτίμως τοῖς λοιποῖς διακονήσεις, κατὰ τὴν χάριν τὴν πρὸς τοῦ Κυρίου σοι δεδομένην, εἰς τὸ μηκέτι πα- ρασύρεσθαι τοὺς ἀνθρώπους ὑπὸ τῆς ἐκείνων πιθανο λογίας οὔσης τοιαύτης Β Λέγουσι γὰρ τινὰ εἶναι ἐν ἀοράτοις καὶ ἀκατονομά στοις ὑψώμασι τέλειον Αἰῶνα προόντα· τοῦτον δὲ καὶ Προπάτορας, καὶ Βυθὸν καλοῦσιν. Ὑπάρχοντα δ' αὐτὸν ἀχώρητον καὶ ἀόρατον, ἀϊδιόν τε καὶ ἀγέννητον, ἐν ἡσυχίᾳ, καὶ ἠρεμία πολλῇ γεγονέναι ἐν ἀπείροις αἰῶσι χρόνων. Συνυπάρχειν δ' αὐτῷ καὶ Ἔννοιαν, ἣν δὴ καὶ Χάριν, καὶ Σιγὴν ὀνομάζουσι· καὶ ἐννοηθῆναι ποτε ἀφ' ἑαυτοῦ προβαλέσθαι τὸν Βυθὸν τοῦτον ἀρχὴν τῶν πάντων, καὶ καθάπερ σπέρμα την προβολὴν ταύ την, ἣν προβαλέσθαι ἐνενοήθη, καὶ καθέσθαι, ὡς ἐν μήτρα (71), τῇ συνυπαρχούσῃ ἑαυτῷ Σιγῇ. Ταύτην δὲ ὑποδεξαμένην τὸ σπέρμα τοῦτο, καὶ ἐγκύμονα γε- νομένην ἀποκυῆσαι Νοῦν, ὅμοιόν τε καὶ ἴσον τῷ προ βαλόντι, καὶ μόνον χωροῦντα τὸ μέγεθος τοῦ Πατρός. Τὸν δὲ Νοῦν τοῦτον καὶ Μονογενῆ καλοῦσι, καὶ Πα- τέρα, καὶ ᾿Αρχὴν τῶν πάντων· συμπροβεβλῆσθαι δὲ αὐτῷ Ἀλήθειαν. Καὶ εἶναι ταύτην πρῶτον· καὶ ἀρχέ- γονον Πυθαγορικὴν τετρακτύν, ἣν καὶ ῥίζαν τῶν πάντων καλοῦσιν. Εστι γὰρ Βυθὸς καὶ Σιγή, ἔπειτα Νοῦς καὶ ᾿Αλήθεια. Αισθόμενόν τε τὸν Μονογενῆ τοῦ τον ἐφ᾽ οἷς προεβλήθη, προβαλεῖν καὶ αὐτὸν λόγον * Αν πρώτην ? Δέλφοις Κελτοῖς S. EPIPHANII schola efloruerunt, sententiam accurate ac breviter A exponam; et ad eam refutandam idonea pro mei captus exiguitate argumenta suggeram: quibus quæ¸ ab illis dicuntur perabsurda minimeque veritati consentanea esse demonstrabitur, tametsi neque scriptis quidquam elucubrare consueverim, neque dicendi sit a me facultas exercitatione quæsita. Sed me charitas hortatur, ut ea tibi tuisque dogmata patefaciam, quæ ad hunc occultata diem divina modo gratia prompta omnibus apertaque sunt. Nihil enim est occultum, quod non reveletur, et abscondi- tum, quod non sciatur 1. " B c X. Enimvero nihil erit cur a nobis, qui inter Gallos degimus, atque in barbaræ linguæ meditatione pluri- mum occupati sumus, oratoriam exigas facultatem, quam nunquam didicimus ; neque scribendi peritiam, cui nunquam studuimus; neque dictionis ornatum ac fucum, quem penitus ignoramus. Quin potius quæ a nobis simpliciter, ac vere vulgarique sermone ad te ex charitate scribuntur, ea ex charitate suscipies, atque utpote magis ad id præstandum idoneus, sic tanquam semina quædam et initia a nobis acceperis, nova apud te accessione locupletiora facies, et in mentis tuæ spatiosum sinum recondita, quæ paucis a me perstricta sunt, uberiore fructu compensabis: ac denique quidquid a me parum viriliter explica-· tum fuerit, apud tuos nervose fortiterque disputabis. Atque ut ego tibi illorum sententiam perdiscere cu- pienti, non eam modo declarare studui, sed idonea quoque præsidia ad illam convincendam at- tuli: ita et tu pro ea quæ tecum a Deo communi- cata gratia est, cæterorum impense rationibus et utilitati servies, ne in posterum quisquam blanda illorum Principio in sublimitatibus illis, quæ neque visu percipi, neque appellatione ulla comprehendi pos- sunt, perfectum inesse quendam Æonem asserunt, quem et primum Parentem, et Bythum nominant. Hunc cum nullo loco contineri nec videri posset, sempiternum nec genitum in quiete atque otio infi- nitis perseverasse sæculis. Quocum Enncam ex- stitisse pariter, quam isti Gratiam ac Sigen vocant. Ac fuisse tempus aliquando, cum Bythus ille omnium ex sese primordia producere voluerit, ac tanquam semina, quæ in Sigen æqualem ac comparem suam quasi matricem infudit. Eam porro semine illo ex- D cepto gravidam, demum similem genitori suo, Nun, æqualemque peperisse, qui solus Parentis magnitu- dinem caperet. Eumdem Nun etiam Unigenam nomi- nant, et Patrem, et Principium rerum omnium ; quocum una procreata sit Veritas. Hanc esse pri- mam ac principem illam Pythagoreorum quadrigam, quam et universorum radicem appellant. Sunt autem Bythus ac Sige; tum Nus ac Veritas. Postea, cum quibus de causis productus esset Unigena sensisset, oratione capiatur. Quæ in hunc modum sese habet : Matth. x, 26. ' Iren. xal poapxhv, xal. * peram antea pro legebatur, ex Reg. cod. auctoritate sustulimus. (70) Οὐκ ἐπιζητήσεις δὲ παρ' ἡμῶν. Quod per- (71) Καὶ καθέσθαι ὡς ἐν μήτρα. Expung. και.

ΤΟΜ. ΙΙ. καὶ Ζωὴν πατέρα πάντων τῶν μετ' αὐτὸν ἐσο- Α μένων, καὶ ἀρχὴν, καὶ μόρφωσιν παντὸς τοῦ πληρών ματος. Ἐκ δὴ τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς προβεβλη- σθαι κατὰ συζυγίαν "Ανθρωπον καὶ Ἐκκλησίαν. Καὶ εἶναι ταύτην ἀρχέγονον γδοάδα, ῥίζαν καὶ ὑπό στασιν τῶν πάντων, τέτρασιν ὀνόμασι παρ' αὐτοῖς καλουμένων', Βυθῷ, καὶ Νῷ, καὶ λόγῳ, καὶ ᾿Ανθρώπῳ. Εἶναι γὰρ αὐτῶν ἕκαστον (73) ἀῤῥενόθηλυν οὕτως· πρῶτον τὸν Προπάτορα ἡνῶσθαι κατὰ συζυγίαν τῇ ἑαυτοῦ Ἐννοίᾳ· τὸν δὲ Μονογενῆ, τουτέστι τὸν νοῦν, τῇ ἀληθείᾳ· τὸν δὲ Λόγον τῇ Ζωῇ· καὶ τὸν ᾿Ανθρω- που τῇ Ἐκκλησίᾳ. Τούτους δὲ τοὺς Αἰῶνας εἰς δόξαν τοῦ Πατρὸς προβεβλημένους, βουληθέντας καὶ αὐτοὺς διὰ τοῦ ἰδίου δοξάσαι τὸν Πατέρα, προβαλεῖν προβο- λὰς ἐν συζυγία· τὸν μὲν Λόγον καὶ τὴν Ζωήν (72') μετὰ τὸ προβαλέσθαι τὸν ᾿Ανθρωπον καὶ τὴν Ἐκκλησίαν, Β ἄλλους δέκα Αἰῶνας, ὧν τὰ ὀνόματα λέγουσι ταῦτα· Βύθιος καὶ Μίξις, Αγήρατος καὶ Ένωσις, Αὐτοφυής καὶ Ηδονή, Ακίνητος και Σύγκρασις, Μονογενής καὶ Μακαρία. Οὗτοι δέκα Αἰῶνες, οὓς καὶ φάσκουσιν έκ Λόγου καὶ Ζωῆς προβεβλήσθαι. Τὸν δὲ ᾿Ανθρωπον καὶ αὐτὸν προβαλεῖν μετὰ τῆς Ἐκκλησίας Αἰῶνας δώδεκα, οἷς ταῦτα τὰ ὀνόματα χαρίζονται· Παρά- κλητος καὶ Πίστις, Πατρικὸς καὶ Ἐλπὶς, Μητρικός καὶ ᾿Αγάπη, Ἀείνους καὶ Σύνεσις, καὶ Ἐκκλη· σιαστικὸς καὶ Μακαριότης, Θελητὸς καὶ Σοφία (73). Οὗτοί εἰσιν οἱ τριάκοντα Αἰῶνες τῆς πλάνης αὐτῶν, οἱ σεσιγημένοι καὶ μὴ γινωσκόμενοι. Τοῦτο τὸ ἀόρατον καὶ πνευματικὸν κατ' αὐτοὺς πλήρωμα, τριχή διεσταμένον εἰς ὀγδοάδα, καὶ δεκάδα, καὶ δωδε- κάδα. Καὶ διὰ τοῦτο τὸν Σωτῆρα λέγουσιν (οὐδὲ γὰρ Κύριον ονομάζειν αὐτὸν θέλουσι) τριάκοντα έτεσι κατὰ τὸ φανερὸν μηδὲν πεποιηκέναι, ἐπιδεικνύντα τὸ μυστήριον τούτων τῶν Αἰώνων. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν εἰς τὸν ἀμπελῶνα πεμπομένων έργα- τῶν φασι φανερώτατα τοὺς τριάκοντα τούτους Αἰῶνας με μηνύσθαι. Πέμπονται γὰρ οἱ μὲν περὶ πρώτην ὥραν, οἱ δὲ περὶ τρίτην, οἱ δὲ περὶ ἔκτην, οἱ δὲ περὶ ἐνάτην, ἄλλοι δὲ περὶ ἐνδεκάτην. Συντιθέμεναι οὖν αἱ προειρημέναι ὧραι εἰς ἑαυτὰς, τὸν τῶν τριάκοντα ἀριθμὸν ἀναπληροῦσι. Μία γὰρ καὶ τρεῖς καὶ ἓξ καὶ εννέα καὶ ἔνδεκα τριάκοντα γίνονται. Διὰ δὲ τῶν • καλουμένην. • ἀῤῥενόθηλυ εἶναι γὰρ αὐτῶν ἔκαστον ἀῤῥενόθηλυν οὕτως, ἀῤῥενόθηλυν ἀῤῥενόθηλυν Βυθόν ἀῤῥενώθηλυν Για ἐν τῇ ὁμάδι να Τὸν μὲν λόγον, καὶ τὴν Ζωήν. ADVERSUS MERESES LIB. 1. HÆRES. XXXI - mox ipsum vicissim Sermonem, Vitamque propa- gasse, eorum quæ post ipsum futura essent omnium parentem, ac principium, et pleromatis totius ex- politionem. Jam ex Sermone Vitaque par unum exortum, Hominem atque Ecclesiam. Ita primige niam esse conflatam Ogdoadem, omnium rerum fundamentum ac radicem, quæ quidem quaternis nominibus constat, Bytho, No, Sermone, Homine. Quodlibet enim par marem ac feminam continet. Ac primum sane summumque Parentem cum En- πoa sua iniisse conjugium; Unigenam vero sive Nun cum Veritate; Sermonem cum Vita; Hominem cum Ecclesia. Post ones istos Parentis ad decus gloriamque genitos, cum ad ejus gloriam refundere aliquid cuperent, ascito sibi conjugio novam susce pisse sobolem. Velut Sermonem Vitamque Iren. Matth. xx, sqq. quemlibet hermaphroditum esse voluerit Valenti- nus, an paria ipsa potius intelligat ex mari ſemina - que constantia, dubitari haud immerito sane po- test. Par quidem ipsum hoc loco noni- mari, docent ea quæ subjiciuntur. Cum enim disisset, quomodo id fiat ostendit in sequentibus; quod et Pater cum Ennoa, et mares cæteri cum suis comparibus conjuncti sint. Itaque jelcirco nominat, quia conjuges sunt. Atqui Valen- Eimiani ipsi unum principem, et originen in libro suo vocant n. 5. Et cum Tetra- dem posteriorem, Decadem ac Dodecadem nume- raut, utramque appellant, non quod singuli Eones hermaphroditi essent, sed quod pa- marium feminarumque contineren- tur. Quocirca nihil ad hunc Irenaei locum, ut opi- C D post Hominem Ecclesiam que genitos, decem alios ones edidisse; quorum hæc nomina commenti sunt : Byllium, Mistionem, Ageratum, Henosin, Autophye, Voluptatem, Immobilem, Syncrasin, Uni- genam et Macariam. Hi sunt Æones decem, quos ex Sermone Vitaque productos narrant. Hominem deinde et Ecclesiam ones duodecim genuisse, quibus hæc imposita sunt nomina: Paracletus, Fides, Paternus, Spes, Maternus, Charitas, Ainus, Intelli- gentia, Ecclesiasticus, Felicitas, Theletus, Sapientia. Hi sunt illorum opinione conficti Æones triginta, qui taudiu in silentio et obscuritate jacuerunt. Hoc illud spiritale neque aspectabile complementum, quod ab istis constituitur trifariam distributum in ogdoadem, decadem et dodecadem. Atque hanc ipsam esse causam statuunt, cur Salvator (neque enim Dominum appellare volunt) tricenos totos annos palam egerit nihil, ut hoc Eonum mysterium indicaret. Quin etiam in operariorum qui ad vitem colendam mittuntur parabolat, triginta eosdem Eones perspicue significatos asserunt. Etenim alii circiter horam primam missi sunt; alii tertiam, sextam alii, ac nonam, ac postremo undecimam. Quæ omnes in sese conflate tricenarium efficiunt. Nam una el tres, et sex, ac novem cum undecim triginta complent. Quibus horis totidem Æones indicari censent: eaque demum esse magna illa et admi- nor, pertinet quod e Tertull. affertur, lib. cont. lent. cap. 34: Alii contra magis et masculum, el ſeminam dicunt, ne apud solos Lunenses hermaphro- ditum existimet Annalium commentator Fenestella. Hæc enim non ex Valentini, sed ejus discipulorum sententia, a Tertulliano commemorantur. (72') Confer bac cum Valentinianorum narratione n. 5. Animadver- tes, aliter hac ab Irenæo, Tertull. cæterisque, quam a Valentinianis exposita. Piget enim nugas istas, ineptissimaque deliria scrupulosius per- sequi. scribendum esse Græca ipsa, cum veteri Irenæi in- terprete persuadent. Nec audiendus Pammelius, qui Teletus mavult, quasi perfectum dicas, quod nulla grammaticæ ratio patitur. Telestus enim non Teletus dicendum fuerat. (72) Εἶναι γὰρ αὐτῶν ἕκαστον. Utrum Æonum (73) θελητὸς καὶ Σοφία. Theletum, non Teletum

ΤΟΜ. ΙΙ. καὶ Ζωὴν πατέρα πάντων τῶν μετ' αὐτὸν ἐσο- Α μένων, καὶ ἀρχὴν, καὶ μόρφωσιν παντὸς τοῦ πληρών ματος. Ἐκ δὴ τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς προβεβλη- σθαι κατὰ συζυγίαν "Ανθρωπον καὶ Ἐκκλησίαν. Καὶ εἶναι ταύτην ἀρχέγονον γδοάδα, ῥίζαν καὶ ὑπό στασιν τῶν πάντων, τέτρασιν ὀνόμασι παρ' αὐτοῖς καλουμένων', Βυθῷ, καὶ Νῷ, καὶ λόγῳ, καὶ ᾿Ανθρώπῳ. Εἶναι γὰρ αὐτῶν ἕκαστον (73) ἀῤῥενόθηλυν οὕτως· πρῶτον τὸν Προπάτορα ἡνῶσθαι κατὰ συζυγίαν τῇ ἑαυτοῦ Ἐννοίᾳ· τὸν δὲ Μονογενῆ, τουτέστι τὸν νοῦν, τῇ ἀληθείᾳ· τὸν δὲ Λόγον τῇ Ζωῇ· καὶ τὸν ᾿Ανθρω- που τῇ Ἐκκλησίᾳ. Τούτους δὲ τοὺς Αἰῶνας εἰς δόξαν τοῦ Πατρὸς προβεβλημένους, βουληθέντας καὶ αὐτοὺς διὰ τοῦ ἰδίου δοξάσαι τὸν Πατέρα, προβαλεῖν προβο- λὰς ἐν συζυγία· τὸν μὲν Λόγον καὶ τὴν Ζωήν (72') μετὰ τὸ προβαλέσθαι τὸν ᾿Ανθρωπον καὶ τὴν Ἐκκλησίαν, Β ἄλλους δέκα Αἰῶνας, ὧν τὰ ὀνόματα λέγουσι ταῦτα· Βύθιος καὶ Μίξις, Αγήρατος καὶ Ένωσις, Αὐτοφυής καὶ Ηδονή, Ακίνητος και Σύγκρασις, Μονογενής καὶ Μακαρία. Οὗτοι δέκα Αἰῶνες, οὓς καὶ φάσκουσιν έκ Λόγου καὶ Ζωῆς προβεβλήσθαι. Τὸν δὲ ᾿Ανθρωπον καὶ αὐτὸν προβαλεῖν μετὰ τῆς Ἐκκλησίας Αἰῶνας δώδεκα, οἷς ταῦτα τὰ ὀνόματα χαρίζονται· Παρά- κλητος καὶ Πίστις, Πατρικὸς καὶ Ἐλπὶς, Μητρικός καὶ ᾿Αγάπη, Ἀείνους καὶ Σύνεσις, καὶ Ἐκκλη· σιαστικὸς καὶ Μακαριότης, Θελητὸς καὶ Σοφία (73). Οὗτοί εἰσιν οἱ τριάκοντα Αἰῶνες τῆς πλάνης αὐτῶν, οἱ σεσιγημένοι καὶ μὴ γινωσκόμενοι. Τοῦτο τὸ ἀόρατον καὶ πνευματικὸν κατ' αὐτοὺς πλήρωμα, τριχή διεσταμένον εἰς ὀγδοάδα, καὶ δεκάδα, καὶ δωδε- κάδα. Καὶ διὰ τοῦτο τὸν Σωτῆρα λέγουσιν (οὐδὲ γὰρ Κύριον ονομάζειν αὐτὸν θέλουσι) τριάκοντα έτεσι κατὰ τὸ φανερὸν μηδὲν πεποιηκέναι, ἐπιδεικνύντα τὸ μυστήριον τούτων τῶν Αἰώνων. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν εἰς τὸν ἀμπελῶνα πεμπομένων έργα- τῶν φασι φανερώτατα τοὺς τριάκοντα τούτους Αἰῶνας με μηνύσθαι. Πέμπονται γὰρ οἱ μὲν περὶ πρώτην ὥραν, οἱ δὲ περὶ τρίτην, οἱ δὲ περὶ ἔκτην, οἱ δὲ περὶ ἐνάτην, ἄλλοι δὲ περὶ ἐνδεκάτην. Συντιθέμεναι οὖν αἱ προειρημέναι ὧραι εἰς ἑαυτὰς, τὸν τῶν τριάκοντα ἀριθμὸν ἀναπληροῦσι. Μία γὰρ καὶ τρεῖς καὶ ἓξ καὶ εννέα καὶ ἔνδεκα τριάκοντα γίνονται. Διὰ δὲ τῶν • καλουμένην. • ἀῤῥενόθηλυ εἶναι γὰρ αὐτῶν ἔκαστον ἀῤῥενόθηλυν οὕτως, ἀῤῥενόθηλυν ἀῤῥενόθηλυν Βυθόν ἀῤῥενώθηλυν Για ἐν τῇ ὁμάδι να Τὸν μὲν λόγον, καὶ τὴν Ζωήν. ADVERSUS MERESES LIB. 1. HÆRES. XXXI - mox ipsum vicissim Sermonem, Vitamque propa- gasse, eorum quæ post ipsum futura essent omnium parentem, ac principium, et pleromatis totius ex- politionem. Jam ex Sermone Vitaque par unum exortum, Hominem atque Ecclesiam. Ita primige niam esse conflatam Ogdoadem, omnium rerum fundamentum ac radicem, quæ quidem quaternis nominibus constat, Bytho, No, Sermone, Homine. Quodlibet enim par marem ac feminam continet. Ac primum sane summumque Parentem cum En- πoa sua iniisse conjugium; Unigenam vero sive Nun cum Veritate; Sermonem cum Vita; Hominem cum Ecclesia. Post ones istos Parentis ad decus gloriamque genitos, cum ad ejus gloriam refundere aliquid cuperent, ascito sibi conjugio novam susce pisse sobolem. Velut Sermonem Vitamque Iren. Matth. xx, sqq. quemlibet hermaphroditum esse voluerit Valenti- nus, an paria ipsa potius intelligat ex mari ſemina - que constantia, dubitari haud immerito sane po- test. Par quidem ipsum hoc loco noni- mari, docent ea quæ subjiciuntur. Cum enim disisset, quomodo id fiat ostendit in sequentibus; quod et Pater cum Ennoa, et mares cæteri cum suis comparibus conjuncti sint. Itaque jelcirco nominat, quia conjuges sunt. Atqui Valen- Eimiani ipsi unum principem, et originen in libro suo vocant n. 5. Et cum Tetra- dem posteriorem, Decadem ac Dodecadem nume- raut, utramque appellant, non quod singuli Eones hermaphroditi essent, sed quod pa- marium feminarumque contineren- tur. Quocirca nihil ad hunc Irenaei locum, ut opi- C D post Hominem Ecclesiam que genitos, decem alios ones edidisse; quorum hæc nomina commenti sunt : Byllium, Mistionem, Ageratum, Henosin, Autophye, Voluptatem, Immobilem, Syncrasin, Uni- genam et Macariam. Hi sunt Æones decem, quos ex Sermone Vitaque productos narrant. Hominem deinde et Ecclesiam ones duodecim genuisse, quibus hæc imposita sunt nomina: Paracletus, Fides, Paternus, Spes, Maternus, Charitas, Ainus, Intelli- gentia, Ecclesiasticus, Felicitas, Theletus, Sapientia. Hi sunt illorum opinione conficti Æones triginta, qui taudiu in silentio et obscuritate jacuerunt. Hoc illud spiritale neque aspectabile complementum, quod ab istis constituitur trifariam distributum in ogdoadem, decadem et dodecadem. Atque hanc ipsam esse causam statuunt, cur Salvator (neque enim Dominum appellare volunt) tricenos totos annos palam egerit nihil, ut hoc Eonum mysterium indicaret. Quin etiam in operariorum qui ad vitem colendam mittuntur parabolat, triginta eosdem Eones perspicue significatos asserunt. Etenim alii circiter horam primam missi sunt; alii tertiam, sextam alii, ac nonam, ac postremo undecimam. Quæ omnes in sese conflate tricenarium efficiunt. Nam una el tres, et sex, ac novem cum undecim triginta complent. Quibus horis totidem Æones indicari censent: eaque demum esse magna illa et admi- nor, pertinet quod e Tertull. affertur, lib. cont. lent. cap. 34: Alii contra magis et masculum, el ſeminam dicunt, ne apud solos Lunenses hermaphro- ditum existimet Annalium commentator Fenestella. Hæc enim non ex Valentini, sed ejus discipulorum sententia, a Tertulliano commemorantur. (72') Confer bac cum Valentinianorum narratione n. 5. Animadver- tes, aliter hac ab Irenæo, Tertull. cæterisque, quam a Valentinianis exposita. Piget enim nugas istas, ineptissimaque deliria scrupulosius per- sequi. scribendum esse Græca ipsa, cum veteri Irenæi in- terprete persuadent. Nec audiendus Pammelius, qui Teletus mavult, quasi perfectum dicas, quod nulla grammaticæ ratio patitur. Telestus enim non Teletus dicendum fuerat. (72) Εἶναι γὰρ αὐτῶν ἕκαστον. Utrum Æonum (73) θελητὸς καὶ Σοφία. Theletum, non Teletum

ΤΟΜ. ΙΙ. καὶ Ζωὴν πατέρα πάντων τῶν μετ' αὐτὸν ἐσο- Α μένων, καὶ ἀρχὴν, καὶ μόρφωσιν παντὸς τοῦ πληρών ματος. Ἐκ δὴ τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς προβεβλη- σθαι κατὰ συζυγίαν "Ανθρωπον καὶ Ἐκκλησίαν. Καὶ εἶναι ταύτην ἀρχέγονον γδοάδα, ῥίζαν καὶ ὑπό στασιν τῶν πάντων, τέτρασιν ὀνόμασι παρ' αὐτοῖς καλουμένων', Βυθῷ, καὶ Νῷ, καὶ λόγῳ, καὶ ᾿Ανθρώπῳ. Εἶναι γὰρ αὐτῶν ἕκαστον (73) ἀῤῥενόθηλυν οὕτως· πρῶτον τὸν Προπάτορα ἡνῶσθαι κατὰ συζυγίαν τῇ ἑαυτοῦ Ἐννοίᾳ· τὸν δὲ Μονογενῆ, τουτέστι τὸν νοῦν, τῇ ἀληθείᾳ· τὸν δὲ Λόγον τῇ Ζωῇ· καὶ τὸν ᾿Ανθρω- που τῇ Ἐκκλησίᾳ. Τούτους δὲ τοὺς Αἰῶνας εἰς δόξαν τοῦ Πατρὸς προβεβλημένους, βουληθέντας καὶ αὐτοὺς διὰ τοῦ ἰδίου δοξάσαι τὸν Πατέρα, προβαλεῖν προβο- λὰς ἐν συζυγία· τὸν μὲν Λόγον καὶ τὴν Ζωήν (72') μετὰ τὸ προβαλέσθαι τὸν ᾿Ανθρωπον καὶ τὴν Ἐκκλησίαν, Β ἄλλους δέκα Αἰῶνας, ὧν τὰ ὀνόματα λέγουσι ταῦτα· Βύθιος καὶ Μίξις, Αγήρατος καὶ Ένωσις, Αὐτοφυής καὶ Ηδονή, Ακίνητος και Σύγκρασις, Μονογενής καὶ Μακαρία. Οὗτοι δέκα Αἰῶνες, οὓς καὶ φάσκουσιν έκ Λόγου καὶ Ζωῆς προβεβλήσθαι. Τὸν δὲ ᾿Ανθρωπον καὶ αὐτὸν προβαλεῖν μετὰ τῆς Ἐκκλησίας Αἰῶνας δώδεκα, οἷς ταῦτα τὰ ὀνόματα χαρίζονται· Παρά- κλητος καὶ Πίστις, Πατρικὸς καὶ Ἐλπὶς, Μητρικός καὶ ᾿Αγάπη, Ἀείνους καὶ Σύνεσις, καὶ Ἐκκλη· σιαστικὸς καὶ Μακαριότης, Θελητὸς καὶ Σοφία (73). Οὗτοί εἰσιν οἱ τριάκοντα Αἰῶνες τῆς πλάνης αὐτῶν, οἱ σεσιγημένοι καὶ μὴ γινωσκόμενοι. Τοῦτο τὸ ἀόρατον καὶ πνευματικὸν κατ' αὐτοὺς πλήρωμα, τριχή διεσταμένον εἰς ὀγδοάδα, καὶ δεκάδα, καὶ δωδε- κάδα. Καὶ διὰ τοῦτο τὸν Σωτῆρα λέγουσιν (οὐδὲ γὰρ Κύριον ονομάζειν αὐτὸν θέλουσι) τριάκοντα έτεσι κατὰ τὸ φανερὸν μηδὲν πεποιηκέναι, ἐπιδεικνύντα τὸ μυστήριον τούτων τῶν Αἰώνων. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν εἰς τὸν ἀμπελῶνα πεμπομένων έργα- τῶν φασι φανερώτατα τοὺς τριάκοντα τούτους Αἰῶνας με μηνύσθαι. Πέμπονται γὰρ οἱ μὲν περὶ πρώτην ὥραν, οἱ δὲ περὶ τρίτην, οἱ δὲ περὶ ἔκτην, οἱ δὲ περὶ ἐνάτην, ἄλλοι δὲ περὶ ἐνδεκάτην. Συντιθέμεναι οὖν αἱ προειρημέναι ὧραι εἰς ἑαυτὰς, τὸν τῶν τριάκοντα ἀριθμὸν ἀναπληροῦσι. Μία γὰρ καὶ τρεῖς καὶ ἓξ καὶ εννέα καὶ ἔνδεκα τριάκοντα γίνονται. Διὰ δὲ τῶν • καλουμένην. • ἀῤῥενόθηλυ εἶναι γὰρ αὐτῶν ἔκαστον ἀῤῥενόθηλυν οὕτως, ἀῤῥενόθηλυν ἀῤῥενόθηλυν Βυθόν ἀῤῥενώθηλυν Για ἐν τῇ ὁμάδι να Τὸν μὲν λόγον, καὶ τὴν Ζωήν. ADVERSUS MERESES LIB. 1. HÆRES. XXXI - mox ipsum vicissim Sermonem, Vitamque propa- gasse, eorum quæ post ipsum futura essent omnium parentem, ac principium, et pleromatis totius ex- politionem. Jam ex Sermone Vitaque par unum exortum, Hominem atque Ecclesiam. Ita primige niam esse conflatam Ogdoadem, omnium rerum fundamentum ac radicem, quæ quidem quaternis nominibus constat, Bytho, No, Sermone, Homine. Quodlibet enim par marem ac feminam continet. Ac primum sane summumque Parentem cum En- πoa sua iniisse conjugium; Unigenam vero sive Nun cum Veritate; Sermonem cum Vita; Hominem cum Ecclesia. Post ones istos Parentis ad decus gloriamque genitos, cum ad ejus gloriam refundere aliquid cuperent, ascito sibi conjugio novam susce pisse sobolem. Velut Sermonem Vitamque Iren. Matth. xx, sqq. quemlibet hermaphroditum esse voluerit Valenti- nus, an paria ipsa potius intelligat ex mari ſemina - que constantia, dubitari haud immerito sane po- test. Par quidem ipsum hoc loco noni- mari, docent ea quæ subjiciuntur. Cum enim disisset, quomodo id fiat ostendit in sequentibus; quod et Pater cum Ennoa, et mares cæteri cum suis comparibus conjuncti sint. Itaque jelcirco nominat, quia conjuges sunt. Atqui Valen- Eimiani ipsi unum principem, et originen in libro suo vocant n. 5. Et cum Tetra- dem posteriorem, Decadem ac Dodecadem nume- raut, utramque appellant, non quod singuli Eones hermaphroditi essent, sed quod pa- marium feminarumque contineren- tur. Quocirca nihil ad hunc Irenaei locum, ut opi- C D post Hominem Ecclesiam que genitos, decem alios ones edidisse; quorum hæc nomina commenti sunt : Byllium, Mistionem, Ageratum, Henosin, Autophye, Voluptatem, Immobilem, Syncrasin, Uni- genam et Macariam. Hi sunt Æones decem, quos ex Sermone Vitaque productos narrant. Hominem deinde et Ecclesiam ones duodecim genuisse, quibus hæc imposita sunt nomina: Paracletus, Fides, Paternus, Spes, Maternus, Charitas, Ainus, Intelli- gentia, Ecclesiasticus, Felicitas, Theletus, Sapientia. Hi sunt illorum opinione conficti Æones triginta, qui taudiu in silentio et obscuritate jacuerunt. Hoc illud spiritale neque aspectabile complementum, quod ab istis constituitur trifariam distributum in ogdoadem, decadem et dodecadem. Atque hanc ipsam esse causam statuunt, cur Salvator (neque enim Dominum appellare volunt) tricenos totos annos palam egerit nihil, ut hoc Eonum mysterium indicaret. Quin etiam in operariorum qui ad vitem colendam mittuntur parabolat, triginta eosdem Eones perspicue significatos asserunt. Etenim alii circiter horam primam missi sunt; alii tertiam, sextam alii, ac nonam, ac postremo undecimam. Quæ omnes in sese conflate tricenarium efficiunt. Nam una el tres, et sex, ac novem cum undecim triginta complent. Quibus horis totidem Æones indicari censent: eaque demum esse magna illa et admi- nor, pertinet quod e Tertull. affertur, lib. cont. lent. cap. 34: Alii contra magis et masculum, el ſeminam dicunt, ne apud solos Lunenses hermaphro- ditum existimet Annalium commentator Fenestella. Hæc enim non ex Valentini, sed ejus discipulorum sententia, a Tertulliano commemorantur. (72') Confer bac cum Valentinianorum narratione n. 5. Animadver- tes, aliter hac ab Irenæo, Tertull. cæterisque, quam a Valentinianis exposita. Piget enim nugas istas, ineptissimaque deliria scrupulosius per- sequi. scribendum esse Græca ipsa, cum veteri Irenæi in- terprete persuadent. Nec audiendus Pammelius, qui Teletus mavult, quasi perfectum dicas, quod nulla grammaticæ ratio patitur. Telestus enim non Teletus dicendum fuerat. (72) Εἶναι γὰρ αὐτῶν ἕκαστον. Utrum Æonum (73) θελητὸς καὶ Σοφία. Theletum, non Teletum

Α ὡρῶν τοὺς αἰῶνας με μηνύσθαι θέλουσι· καὶ ταῦτ' εἶναι τὰ μεγάλα καὶ θαυμαστὰ καὶ ἀποῤῥητα μυστή ρια, & καρποφοροῦσιν αὐτοὶ, καὶ εἴ πού τι τῶν ἐν πλήθει εἰρημένων ἐν ταῖς Γραφαῖς δυνηθείη προς- αρμόσαι, καὶ εἰκάσαι τῷ πλάσματι αὐτῶν. ΙΑ'. Τὸν μὲν οὖν Προπάτορα αὐτῶν γινώσκεσθαι μόνω λέγουσι τῷ ἐξ αὐτοῦ γεγονότι Μονογενεῖ, τουτέστι τῷ Νῷ, τοῖς δὲ λοιποῖς πᾶσιν ἀόρατον καὶ ἀκατάληπτον ὑπάρχειν. Μόνος δὲ ὁ Νοῦς κατ' αὐτοὺς ἑτέρπετο θεωρῶν τὸν Πατέρα, καὶ τὸ μέγεθος τὸ ἀμέτρητον αὐτοῦ κατανοῶν, ἠγάλλετο, καὶ διενοεῖτο καὶ τοῖς λοιποῖς Αἰῶσιν ἀνακοινώσασθαι τὸ μέγεθος τοῦ Πα- τρὸς, ἡλίκος τε καὶ ὅσος ὑπῆρχε. Καὶ ὡς ἦν ἀναρχός τε καὶ ἀχώρητος, καὶ οὐ καταληπτὸς ἰδεῖν. Κατέσχε δὲ αὐτὸν ἡ Σιγὴ βουλήσει τοῦ Πατρός, διὰ τὸ θέλειν Β πάντας αὐτοὺς εἰς ἔννοιαν καὶ πόθον ζητήσεως τοῦ προειρημένου Προπάτορος αὐτῶν ἀγαγεῖν. Καὶ οἱ μὲν λοιποὶ ὁμοίως Αἰῶνες ἡσυχῇ πως ἐπεπόθουν τὸν προ- βολέα του σπέρματος αὐτῶν ἰδεῖν, καὶ τὴν ἄναρχον ῥίζαν ἱστορῆσαι· προήλατο δὲ πολὺ ὁ τελευταῖος καὶ νεώτατος τῆς Δωδεκάδος τῆς ὑπὸ τοῦ ᾿Ανθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας προβεβλημένος Αἰων, τουτέστιν ἡ Σοφία. Καὶ ἔπαθε πάθος ἄνευ τῆς ἐπιπλοκῆς τοῦ ζυγοῦ τοῦ Θελητοῦ· δ ἐνήρξατο μὲν ἐν τοῖς περὶ τὸν Νοῦν καὶ τὴν ᾿Αλήθειαν, ἀπέσκηψε δὲ εἰς τοῦτον τὸν παρατρα- πέντα, πρόφασιν μὲν ἀγάπης, τόλμης δὲ διὰ τὸ μὴ κεκοινωνῆσθαι τῷ Πατρὶ τῷ τελείῳ, καθὼς καὶ ὁ Νοῦς. Τὸ δὲ πάθος εἶναι ζήτησιν τοῦ Πατρός. Ήθελε γάρ, ὡς λέγουσι, τὸ μέγεθος αὐτοῦ καταλαβεῖν· ἔπειτα μὴ δυνηθῆναι, διὰ τὸ ἀδυνάτῳ ἐπιβαλεῖν πράγματι, καὶ ἐν πολλῷ πάνυ ἀγῶνι γενόμενον, διά τε τὸ μέγεθος τοῦ βάθους, καὶ τὸ ἀνεξιχνίαστον τοῦ Πατρὸς, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν στοργήν ἐκτεινόμενον ἀεὶ ἐπὶ τὸ πρόσθεν ὑπὸ τῆς γλυκύτητος αὐτοῦ, τελευταῖον ἂν καταπε- πόσθαι, καὶ ἀναλελύσθαι εἰς τὴν ὅλην οὐσίαν, εἰ μὴ τῇ στηριξούσῃ καὶ ἐκτὸς τοῦ ἀῤῥήτου μεγέθους φυλασ σούσῃ τὰ ὅλα συνέτυχε δυνάμει. Ταύτην δὲ τὴν δύνα- μιν καὶ Ορον καλοῦσιν, ὑφ' ἧς ἐπεσχῆσθαι καὶ ἐστη ρίχθαι, καὶ μόγις ἐπιστρέψαντα εἰς ἑαυτὸν καὶ πει- σθέντα, ὅτι ἀκατάληπτός ἐστιν ὁ Πατὴρ, ἀποθέσθαι τὴν προτέραν ἐνθύμησιν σὺν τῷ ἐπιγινομένῳ πάθει ἐκ τοῦ ἐκπλήκτου ἐκείνου θαύματος. . ΙΒ΄. Ενιοι δὲ αὐτῶν πῶς τὸ πάθος τῆς Σοφίας καὶ τὴν ἐπιστροφὴν μυθολογοῦσιν, ἀδυνάτῳ καὶ ἀκα ταλήπτῳ πράγματι αὐτὴν ἐπιχειρήσασαν τεκεῖν οὐ σίαν άμορφον, οταν φύσιν εἶχε θήλειαν * τεκεῖν (74). ἦν καὶ κατανοήσασαν πρῶτον μὲν λυπηθῆναι διὰ τὸ ἀτελὲς τῆς γενέσεως· ἔπειτα φοβηθῆναι μηδὲ αὐτὸ εἶναι τελείως ἔχειν· εἶτα ἐκστῆναι καὶ ἀπορῆσαι συζύγου. ' πῶς θήλεια. μὴ καὶ αὐτὸ τὸ εἶναι τέλος ἔχῃ. S. EPIPHANII cranda arcanaque mysteria, quem suum veluti fru- ctum proferunt; ac si quid aliud est, quod in sacris Litteris certo numero comprehensum ad futilem com- mentitiamque ſabulam accommodari possit. Xf. His ita constitutis, primum illumParentem abUni- gena solo, quem is produxit, qui idem et Nus dicitur, cognosci definiunt; ab reliquis omnibus neque videri. posse, neque animo intelligentiaque comprehendi. Quamobrem cum Parentis contemplatione sese ille unus oblectaret, atque immensa illius magnitudine cognoscenda vehementer exsultaret, statuisse reli- quis Æonibus Parentis aperire magnitudinem; quan- tus hic, quamque admirabilis foret ; utque et prin- cipio careret, et nullo spatio ac cognitione capi posset. Sed id quo minus praestaret, Sigen de Pa- rentis repressisse consilio: quod ille Æones omnes summi ad Parentis notitiam desideriumque perducere niteretur. Ac cæteri quidem ex Æonum grege auctorem satoremque suum, hoc est stirpem illam radicemque principii éxpertem omnis, nosse comiter ac moderate cupiebant. Sed Sapientia ultim mus natuque minimus Æon ex illa Dodecade, quæ ab Homine Ecclesiaque propagata est, longe cateris intemperantius sese extulit. Itaque sine Theleti con- jugis copulatione affectionem in se quamdam susco- pit, quæ in Mente ac Veritate capta prius, in infe- licen illum et aberrantem Æonem incubuit: quæ specie quidem charitatis excitata, revera temeritatis atque audaciæ fuit, quod cum perfecto Parente com- municata minime fuerat. Erat autem hæc animi commotio, Parentis inquirendi studium, cujus, ut aiunt, magnitudinem cognitione assequi contende- bat. Verum frustra laborabat, quod eam rem concu- piverat, quæ obtineri nullo modo posset. Itaque cum in summa contentione et anxietate versaretur ; ac propter et infinitam altitudinem, et Parentis na- turam ejusmodi, ut ad eam nullis vestigiis perve- niret, et ob suam in illum denique `charitatem, præ ejus suavitate semper ultra procurreret, postremo mihil esse propius factum, quam ut in universam absorpta naturam se resoluta vanesceret; nisi in cam Virtutem ineidisset, cui corroborandorum, et inexplicabilem extra magnitudinem conservandorum omnium munus erat attributum. Eam porro Virtutem alio nomine Horum appellant. Ab hac co- hibitain confirmatamque Sapientiam ægre ad semetipsum rediisse, demumque persuasum habentem non posse Parentem suum cognitione comprehendi, priorem cogitationem cum posteriori commotione, quæ ex stupore illo et admiratione nata fuerat, exuisse. XII. Sed istorum quidam illam Sapientiæ per. D turbationem, ac restitutionem quibus nugis invol- vunt? Nimirum cum ejusmodi aliquid appetisset, quod ejus potestatein cognitionemque superaret, informem quamdam atque inconditam edidisse sub- stantiam, ejusdemque, quam habebat, naturæ femi- nam peperisse. (Quam ut animadvertit, primum ob C F. F. aut interrog. adhibenda. • Ir. F. F. sum R. P. Frontoni Ducæo, qui in notis ad hunc Irenæi locum hanc, quam expressimus, sententiam probat. Sec nec pœnitenda vulgata alteru Jectio, (74) Οταν φύσιν εἶχε θήλειαν τεκεῖν. Assensus

Α ὡρῶν τοὺς αἰῶνας με μηνύσθαι θέλουσι· καὶ ταῦτ' εἶναι τὰ μεγάλα καὶ θαυμαστὰ καὶ ἀποῤῥητα μυστή ρια, & καρποφοροῦσιν αὐτοὶ, καὶ εἴ πού τι τῶν ἐν πλήθει εἰρημένων ἐν ταῖς Γραφαῖς δυνηθείη προς- αρμόσαι, καὶ εἰκάσαι τῷ πλάσματι αὐτῶν. ΙΑ'. Τὸν μὲν οὖν Προπάτορα αὐτῶν γινώσκεσθαι μόνω λέγουσι τῷ ἐξ αὐτοῦ γεγονότι Μονογενεῖ, τουτέστι τῷ Νῷ, τοῖς δὲ λοιποῖς πᾶσιν ἀόρατον καὶ ἀκατάληπτον ὑπάρχειν. Μόνος δὲ ὁ Νοῦς κατ' αὐτοὺς ἑτέρπετο θεωρῶν τὸν Πατέρα, καὶ τὸ μέγεθος τὸ ἀμέτρητον αὐτοῦ κατανοῶν, ἠγάλλετο, καὶ διενοεῖτο καὶ τοῖς λοιποῖς Αἰῶσιν ἀνακοινώσασθαι τὸ μέγεθος τοῦ Πα- τρὸς, ἡλίκος τε καὶ ὅσος ὑπῆρχε. Καὶ ὡς ἦν ἀναρχός τε καὶ ἀχώρητος, καὶ οὐ καταληπτὸς ἰδεῖν. Κατέσχε δὲ αὐτὸν ἡ Σιγὴ βουλήσει τοῦ Πατρός, διὰ τὸ θέλειν Β πάντας αὐτοὺς εἰς ἔννοιαν καὶ πόθον ζητήσεως τοῦ προειρημένου Προπάτορος αὐτῶν ἀγαγεῖν. Καὶ οἱ μὲν λοιποὶ ὁμοίως Αἰῶνες ἡσυχῇ πως ἐπεπόθουν τὸν προ- βολέα του σπέρματος αὐτῶν ἰδεῖν, καὶ τὴν ἄναρχον ῥίζαν ἱστορῆσαι· προήλατο δὲ πολὺ ὁ τελευταῖος καὶ νεώτατος τῆς Δωδεκάδος τῆς ὑπὸ τοῦ ᾿Ανθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας προβεβλημένος Αἰων, τουτέστιν ἡ Σοφία. Καὶ ἔπαθε πάθος ἄνευ τῆς ἐπιπλοκῆς τοῦ ζυγοῦ τοῦ Θελητοῦ· δ ἐνήρξατο μὲν ἐν τοῖς περὶ τὸν Νοῦν καὶ τὴν ᾿Αλήθειαν, ἀπέσκηψε δὲ εἰς τοῦτον τὸν παρατρα- πέντα, πρόφασιν μὲν ἀγάπης, τόλμης δὲ διὰ τὸ μὴ κεκοινωνῆσθαι τῷ Πατρὶ τῷ τελείῳ, καθὼς καὶ ὁ Νοῦς. Τὸ δὲ πάθος εἶναι ζήτησιν τοῦ Πατρός. Ήθελε γάρ, ὡς λέγουσι, τὸ μέγεθος αὐτοῦ καταλαβεῖν· ἔπειτα μὴ δυνηθῆναι, διὰ τὸ ἀδυνάτῳ ἐπιβαλεῖν πράγματι, καὶ ἐν πολλῷ πάνυ ἀγῶνι γενόμενον, διά τε τὸ μέγεθος τοῦ βάθους, καὶ τὸ ἀνεξιχνίαστον τοῦ Πατρὸς, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν στοργήν ἐκτεινόμενον ἀεὶ ἐπὶ τὸ πρόσθεν ὑπὸ τῆς γλυκύτητος αὐτοῦ, τελευταῖον ἂν καταπε- πόσθαι, καὶ ἀναλελύσθαι εἰς τὴν ὅλην οὐσίαν, εἰ μὴ τῇ στηριξούσῃ καὶ ἐκτὸς τοῦ ἀῤῥήτου μεγέθους φυλασ σούσῃ τὰ ὅλα συνέτυχε δυνάμει. Ταύτην δὲ τὴν δύνα- μιν καὶ Ορον καλοῦσιν, ὑφ' ἧς ἐπεσχῆσθαι καὶ ἐστη ρίχθαι, καὶ μόγις ἐπιστρέψαντα εἰς ἑαυτὸν καὶ πει- σθέντα, ὅτι ἀκατάληπτός ἐστιν ὁ Πατὴρ, ἀποθέσθαι τὴν προτέραν ἐνθύμησιν σὺν τῷ ἐπιγινομένῳ πάθει ἐκ τοῦ ἐκπλήκτου ἐκείνου θαύματος. . ΙΒ΄. Ενιοι δὲ αὐτῶν πῶς τὸ πάθος τῆς Σοφίας καὶ τὴν ἐπιστροφὴν μυθολογοῦσιν, ἀδυνάτῳ καὶ ἀκα ταλήπτῳ πράγματι αὐτὴν ἐπιχειρήσασαν τεκεῖν οὐ σίαν άμορφον, οταν φύσιν εἶχε θήλειαν * τεκεῖν (74). ἦν καὶ κατανοήσασαν πρῶτον μὲν λυπηθῆναι διὰ τὸ ἀτελὲς τῆς γενέσεως· ἔπειτα φοβηθῆναι μηδὲ αὐτὸ εἶναι τελείως ἔχειν· εἶτα ἐκστῆναι καὶ ἀπορῆσαι συζύγου. ' πῶς θήλεια. μὴ καὶ αὐτὸ τὸ εἶναι τέλος ἔχῃ. S. EPIPHANII cranda arcanaque mysteria, quem suum veluti fru- ctum proferunt; ac si quid aliud est, quod in sacris Litteris certo numero comprehensum ad futilem com- mentitiamque ſabulam accommodari possit. Xf. His ita constitutis, primum illumParentem abUni- gena solo, quem is produxit, qui idem et Nus dicitur, cognosci definiunt; ab reliquis omnibus neque videri. posse, neque animo intelligentiaque comprehendi. Quamobrem cum Parentis contemplatione sese ille unus oblectaret, atque immensa illius magnitudine cognoscenda vehementer exsultaret, statuisse reli- quis Æonibus Parentis aperire magnitudinem; quan- tus hic, quamque admirabilis foret ; utque et prin- cipio careret, et nullo spatio ac cognitione capi posset. Sed id quo minus praestaret, Sigen de Pa- rentis repressisse consilio: quod ille Æones omnes summi ad Parentis notitiam desideriumque perducere niteretur. Ac cæteri quidem ex Æonum grege auctorem satoremque suum, hoc est stirpem illam radicemque principii éxpertem omnis, nosse comiter ac moderate cupiebant. Sed Sapientia ultim mus natuque minimus Æon ex illa Dodecade, quæ ab Homine Ecclesiaque propagata est, longe cateris intemperantius sese extulit. Itaque sine Theleti con- jugis copulatione affectionem in se quamdam susco- pit, quæ in Mente ac Veritate capta prius, in infe- licen illum et aberrantem Æonem incubuit: quæ specie quidem charitatis excitata, revera temeritatis atque audaciæ fuit, quod cum perfecto Parente com- municata minime fuerat. Erat autem hæc animi commotio, Parentis inquirendi studium, cujus, ut aiunt, magnitudinem cognitione assequi contende- bat. Verum frustra laborabat, quod eam rem concu- piverat, quæ obtineri nullo modo posset. Itaque cum in summa contentione et anxietate versaretur ; ac propter et infinitam altitudinem, et Parentis na- turam ejusmodi, ut ad eam nullis vestigiis perve- niret, et ob suam in illum denique `charitatem, præ ejus suavitate semper ultra procurreret, postremo mihil esse propius factum, quam ut in universam absorpta naturam se resoluta vanesceret; nisi in cam Virtutem ineidisset, cui corroborandorum, et inexplicabilem extra magnitudinem conservandorum omnium munus erat attributum. Eam porro Virtutem alio nomine Horum appellant. Ab hac co- hibitain confirmatamque Sapientiam ægre ad semetipsum rediisse, demumque persuasum habentem non posse Parentem suum cognitione comprehendi, priorem cogitationem cum posteriori commotione, quæ ex stupore illo et admiratione nata fuerat, exuisse. XII. Sed istorum quidam illam Sapientiæ per. D turbationem, ac restitutionem quibus nugis invol- vunt? Nimirum cum ejusmodi aliquid appetisset, quod ejus potestatein cognitionemque superaret, informem quamdam atque inconditam edidisse sub- stantiam, ejusdemque, quam habebat, naturæ femi- nam peperisse. (Quam ut animadvertit, primum ob C F. F. aut interrog. adhibenda. • Ir. F. F. sum R. P. Frontoni Ducæo, qui in notis ad hunc Irenæi locum hanc, quam expressimus, sententiam probat. Sec nec pœnitenda vulgata alteru Jectio, (74) Οταν φύσιν εἶχε θήλειαν τεκεῖν. Assensus

ΧΧΧΙ. ζητοῦσαν τὴν αἰτίαν, καὶ ὅντινα τρόπον ἀποκρύψει. τὸ γένος. Ἐγκαταγενομένην δὲ τοῖς πάθεσι λαβεῖν ἐπιστροφὴν, καὶ ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀναδραμεῖν πειρα σθῆναι, καὶ μέχρι τινὸς τολμήσασιν ἐξασθενῆσαι, καὶ ἱκέτιν τοῦ Πατρὸς γενέσθαι. Συνδεηθῆναι δὲ αὐ- . τῇ καὶ τοὺς λοιποὺς Αἰῶνας, μάλιστα δὲ τὸν Νοῦν. Ἐντεῦθεν λέγουσι πρώτην ἀρχὴν ἐσχηκέναι τὴν οὐ- σίαν ἐκ τῆς ἀγνοίας, καὶ τῆς λύπης, καὶ τοῦ φόβου καὶ τῆς ἐκπλήξεως. Ὁ δὲ Πατήρ τὸν προειρημένον Ορεν ἐπὶ τούτοις διὰ τοῦ Μονογενοῦς προβάλλεται ἐν εἰκόνι ἰδίᾳ ἀσύζυγον, ἀθήλυντον. Τὸν γὰρ Πατέρα ποτὲ μὲν μετὰ συζυγίας τῆς Σιγῆς, ποτὲ δὲ καὶ ὑπὲρ ἄῤῥεν, καὶ ὑπὲρ θῆλυ εἶναι θέλουσι. Τὸν δὲ Ορον τοῦτον καὶ Συλλυτρωτὴν καὶ Καρπιστὴν καὶ Προ- θέτην καὶ Μεταγωγέα καλοῦσι. Διὰ δὲ τοῦ Ὄρου τού- του φασὶ κεκαθάρθαι καὶ ἐστηρίχθαι τὴν Σοφίαν, και ἀποκατασταθῆναι τῇ συζυγίᾳ. Χωρισθείσης γὰρ τῆς Ενθυμήσεως ἀπ' αὐτῆς σὺν τῷ ἐπιγινομένῳ Πάθει, αὐτὴν μὲν ἐντὸς πληρώματος εἶναι, τὴν δὲ Ἐνθύμη- σιν αὐτῆς σὺν τῷ Πάθει ὑπὸ τοῦ Ὅρου ἀφορισθῆναι καὶ ἀποστερηθῆναις· καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ γενομένην εἶ- και μὲν πνευματικὴν οὐσίαν, φυσικήν τινα Αἰῶνος ὁρμὴν τυγχάνουσαν, ἄμορφον δὲ καὶ ἀνείδεον διὰ τὸ μηδὲν καταλαβεῖν. Καὶ διὰ τοῦτο καρπὸν ἀσθενῆ καὶ θῆλυν αὐτὸν λέγουσι. ΙΓ΄. Μετὰ δὲ τὸ ἀφορισθῆναι ταύτην ἐκτὸς τοῦ πληρώματος τῶν Αἰώνων, τήν τε Μητέρα αὐτῆς ἀπο- κατασταθῆναι τῇ ἰδίᾳ συζυγία, τὸν Μονογενῆ πάλιν ἑτέραν προβαλέσθαι συζυγίαν κατὰ προμήθειαν τοῦ Πατρὸς, ἵνα μὴ ὁμοίως ταύτῃ πάθῃ τις τῶν Αἰώνων, Χριστὸν καὶ Πνεῦμα ἅγιον εἰς πῆξιν καὶ στηργμὸν τοῦ πληρώματος, ὑφ᾽ ὧν καταρτισθῆναι τοὺς αἰῶ νας. Τὸν μὲν γὰρ Χριστὸν διδάξαι αὐτοὺς συζυγίας φύσιν, ἀγεννήτου κατάληψιν γινώσκοντας, ἱκανοὺς εἶναι, ἀναγορεῦσαί τε ἐν αὐτοῖς τὴν τοῦ Πατρὸς ἐπί γνωσιν, ὅτι τε ἀχώρητός ἐστι καὶ ἀκατάληπτος, καὶ οὐκ ἔστιν οὔτε ἰδεῖν οὔτε ἀκοῦσαι αὐτὸν, ἢ διὰ μόνου τοῦ Μονογενοῦς γινώσκεται. Καὶ τὸ μὲν αἴτιον τῆς αἰωνίου διαμονῆς τοῖς λοιποῖς τὸ πρῶτον καταλη- πτὸν ὑπάρχειν (75) τοῦ Πατρὸς, τῆς δὲ γενέσεως αὐτοῦ καὶ μορφώσεως τὸ καταληπτὸν αὐτοῦ, ᾧ δὴ ο ἴσος ἐστί. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ ἄρτι προβληθείς " Χριστὸς ἐν αὐτοῖς ἐδημιούργησε· τὸ δὲ ἐν Πνεῦ μα τὸ ἅγιον ἐξισωθέντας αὐτοὺς πάντας εὐχαρι στεῖν ἐδίδαξε, καὶ τὴν ἀληθινὴν ἀνάπαυσιν ἡγής σατο. Οὕτως τε μορφῇ καὶ γνώμῃ ἴσους κατασταθής και τους Αἰῶνας λέγουσι, πάντας γενομένους Νόας, καὶ πάντας λόγους, καὶ πάντας ᾿Ανθρώπους, καὶ πάντας Χριστούς· καὶ τὰς θηλείας ὁμοίως πάσας Αληθείας, καὶ πάσας Ζωὰς, καὶ Πνεύματα, καὶ Εx πλησίας. Στηριχθέντα δὲ ἐπὶ τούτῳ τὰ ὅλα, καὶ ἀνα- τῆς ὕλης. " Γ. σταυρὸν καὶ λυτρωτήν. "Γ. ἀποσταυρωθῆναι. • ἑαυτούς. " δ δὴ υιός. - IERES. ADVERSUS 11.ÆRESES LIB. I. TOM. II. A mancam inchoatamque generationem animo do- luisse : tum vereri capisse, ne vel ipsa esse omni- no desineret. Proindeque attonitam et bæsitan- tem causam indagare instituisse, ac quemadmodum fetum suum occultare posset. Ergo in pristina illa commotione perseverantem convertisse sese, et ad Parentem studuisse recurrere. Quod cum ali- quanto tempore contendisset, succubuisse demum, atque ad Parentem sese supplicem abjecisse; ad- fuisse et advocatos Eonas reliquos, ac Mentem in primis. Atque hanc primam substantiæ originem exstitisse, quæ ex ignorantia, et dolore, ac metu et stupore prodierit. Al Pater Horum, sive Terminum, quem diximus, post illos omnes suam ad effigiem produxit comparis ac feminei sexus expertem. Hunc B enim ipsum Parentem alias cum Sige copulant, alias supra maris ac feminæ conditionem extollunt. Horum vero etiam Redemptorem, ac Carpisten, et Horotheten, ac Circumductorem vocant. A quo per- purgatain ac confirmatam Sapientiam narrant, et conjugio restitutam. Posteaquam enim Enthymesis, hoc est cogitatio, ab illa est cum superveniente Commotione secreta: tum ipsa quidem intra ple- roma recepta, Enthymesis vero cum Commotione ab Horo relegata, et in cruce suffixa, atque extra Complementum procul amandata constitit, ut substantia illa quidem spiritalis esset, utpote naturalis quædam vis Æonis et impetus, sed rudis eadem et informis, quod nihil esset omnino consecuta. Ob idque præcocem illu:n fructum atque imbecillum, et muliebris conditionis esse memorantą C XIII. Cæterum ubi hæc a Pleromate depulsa est, Mater vero ad conjugium suum postliminio reversa, tum de Parentis consilio, ne quid simile posthac Eoni alicui contingeret, fulciendo, firmandoque pleromati novum par ferunt ab Unigena productum, Christum ac Spiritum sanctum ; quorum opera ÆΟ- nes ordinatos ac compositos esse. Quippe Christum conjugii natura atque Ingeniti comprehensione com gnita docuisse contentos esse illos oportere : Pa- trisque inter illos prædicasse notitiam; nimirum bunc neque circumscribi locorum spatio, neque co- gnitione posse percipi, ac ne visu quidem vel au- ditu contrectari, sed per Unigenam duntaxat intel- ligi. Ac quod primum inest in Patre, quod compre- hendi non potest, id causam esse cæteris, cur in sempiternum tempus permaneant; quod vero in illo ipso comprehendi potest, ortus eorum ac formatio- nis esse causam, hoc est Filium. Hæc sunt quæ Christus recens in illis editus molitus est. At Spi- ritus sanctus omnes ad æqualitatem redactos gra- tias habere perdocuit, ac veram quietem com- monstravit. Ita demum ejusdem et formæ et animi Æones esse factos, ut universi pariter et Mentes. essent, et Sermones, et Homines, ac Christi ; sim. literque feminæ omnes ex æquo, et Veritates et Vitæ forent, ac Spiritus, et Ecclesiæ. Secundum F. • Iren. Iren. Iren. interprete et Tertull. legendum. (75) Τὸ πρῶτον καταληπτὸν ὑπάρχειν. Ita in edit. Basil. et in Begio. Sed ἀκατάληπτον cx Irenal,

ΧΧΧΙ. ζητοῦσαν τὴν αἰτίαν, καὶ ὅντινα τρόπον ἀποκρύψει. τὸ γένος. Ἐγκαταγενομένην δὲ τοῖς πάθεσι λαβεῖν ἐπιστροφὴν, καὶ ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀναδραμεῖν πειρα σθῆναι, καὶ μέχρι τινὸς τολμήσασιν ἐξασθενῆσαι, καὶ ἱκέτιν τοῦ Πατρὸς γενέσθαι. Συνδεηθῆναι δὲ αὐ- . τῇ καὶ τοὺς λοιποὺς Αἰῶνας, μάλιστα δὲ τὸν Νοῦν. Ἐντεῦθεν λέγουσι πρώτην ἀρχὴν ἐσχηκέναι τὴν οὐ- σίαν ἐκ τῆς ἀγνοίας, καὶ τῆς λύπης, καὶ τοῦ φόβου καὶ τῆς ἐκπλήξεως. Ὁ δὲ Πατήρ τὸν προειρημένον Ορεν ἐπὶ τούτοις διὰ τοῦ Μονογενοῦς προβάλλεται ἐν εἰκόνι ἰδίᾳ ἀσύζυγον, ἀθήλυντον. Τὸν γὰρ Πατέρα ποτὲ μὲν μετὰ συζυγίας τῆς Σιγῆς, ποτὲ δὲ καὶ ὑπὲρ ἄῤῥεν, καὶ ὑπὲρ θῆλυ εἶναι θέλουσι. Τὸν δὲ Ορον τοῦτον καὶ Συλλυτρωτὴν καὶ Καρπιστὴν καὶ Προ- θέτην καὶ Μεταγωγέα καλοῦσι. Διὰ δὲ τοῦ Ὄρου τού- του φασὶ κεκαθάρθαι καὶ ἐστηρίχθαι τὴν Σοφίαν, και ἀποκατασταθῆναι τῇ συζυγίᾳ. Χωρισθείσης γὰρ τῆς Ενθυμήσεως ἀπ' αὐτῆς σὺν τῷ ἐπιγινομένῳ Πάθει, αὐτὴν μὲν ἐντὸς πληρώματος εἶναι, τὴν δὲ Ἐνθύμη- σιν αὐτῆς σὺν τῷ Πάθει ὑπὸ τοῦ Ὅρου ἀφορισθῆναι καὶ ἀποστερηθῆναις· καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ γενομένην εἶ- και μὲν πνευματικὴν οὐσίαν, φυσικήν τινα Αἰῶνος ὁρμὴν τυγχάνουσαν, ἄμορφον δὲ καὶ ἀνείδεον διὰ τὸ μηδὲν καταλαβεῖν. Καὶ διὰ τοῦτο καρπὸν ἀσθενῆ καὶ θῆλυν αὐτὸν λέγουσι. ΙΓ΄. Μετὰ δὲ τὸ ἀφορισθῆναι ταύτην ἐκτὸς τοῦ πληρώματος τῶν Αἰώνων, τήν τε Μητέρα αὐτῆς ἀπο- κατασταθῆναι τῇ ἰδίᾳ συζυγία, τὸν Μονογενῆ πάλιν ἑτέραν προβαλέσθαι συζυγίαν κατὰ προμήθειαν τοῦ Πατρὸς, ἵνα μὴ ὁμοίως ταύτῃ πάθῃ τις τῶν Αἰώνων, Χριστὸν καὶ Πνεῦμα ἅγιον εἰς πῆξιν καὶ στηργμὸν τοῦ πληρώματος, ὑφ᾽ ὧν καταρτισθῆναι τοὺς αἰῶ νας. Τὸν μὲν γὰρ Χριστὸν διδάξαι αὐτοὺς συζυγίας φύσιν, ἀγεννήτου κατάληψιν γινώσκοντας, ἱκανοὺς εἶναι, ἀναγορεῦσαί τε ἐν αὐτοῖς τὴν τοῦ Πατρὸς ἐπί γνωσιν, ὅτι τε ἀχώρητός ἐστι καὶ ἀκατάληπτος, καὶ οὐκ ἔστιν οὔτε ἰδεῖν οὔτε ἀκοῦσαι αὐτὸν, ἢ διὰ μόνου τοῦ Μονογενοῦς γινώσκεται. Καὶ τὸ μὲν αἴτιον τῆς αἰωνίου διαμονῆς τοῖς λοιποῖς τὸ πρῶτον καταλη- πτὸν ὑπάρχειν (75) τοῦ Πατρὸς, τῆς δὲ γενέσεως αὐτοῦ καὶ μορφώσεως τὸ καταληπτὸν αὐτοῦ, ᾧ δὴ ο ἴσος ἐστί. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ ἄρτι προβληθείς " Χριστὸς ἐν αὐτοῖς ἐδημιούργησε· τὸ δὲ ἐν Πνεῦ μα τὸ ἅγιον ἐξισωθέντας αὐτοὺς πάντας εὐχαρι στεῖν ἐδίδαξε, καὶ τὴν ἀληθινὴν ἀνάπαυσιν ἡγής σατο. Οὕτως τε μορφῇ καὶ γνώμῃ ἴσους κατασταθής και τους Αἰῶνας λέγουσι, πάντας γενομένους Νόας, καὶ πάντας λόγους, καὶ πάντας ᾿Ανθρώπους, καὶ πάντας Χριστούς· καὶ τὰς θηλείας ὁμοίως πάσας Αληθείας, καὶ πάσας Ζωὰς, καὶ Πνεύματα, καὶ Εx πλησίας. Στηριχθέντα δὲ ἐπὶ τούτῳ τὰ ὅλα, καὶ ἀνα- τῆς ὕλης. " Γ. σταυρὸν καὶ λυτρωτήν. "Γ. ἀποσταυρωθῆναι. • ἑαυτούς. " δ δὴ υιός. - IERES. ADVERSUS 11.ÆRESES LIB. I. TOM. II. A mancam inchoatamque generationem animo do- luisse : tum vereri capisse, ne vel ipsa esse omni- no desineret. Proindeque attonitam et bæsitan- tem causam indagare instituisse, ac quemadmodum fetum suum occultare posset. Ergo in pristina illa commotione perseverantem convertisse sese, et ad Parentem studuisse recurrere. Quod cum ali- quanto tempore contendisset, succubuisse demum, atque ad Parentem sese supplicem abjecisse; ad- fuisse et advocatos Eonas reliquos, ac Mentem in primis. Atque hanc primam substantiæ originem exstitisse, quæ ex ignorantia, et dolore, ac metu et stupore prodierit. Al Pater Horum, sive Terminum, quem diximus, post illos omnes suam ad effigiem produxit comparis ac feminei sexus expertem. Hunc B enim ipsum Parentem alias cum Sige copulant, alias supra maris ac feminæ conditionem extollunt. Horum vero etiam Redemptorem, ac Carpisten, et Horotheten, ac Circumductorem vocant. A quo per- purgatain ac confirmatam Sapientiam narrant, et conjugio restitutam. Posteaquam enim Enthymesis, hoc est cogitatio, ab illa est cum superveniente Commotione secreta: tum ipsa quidem intra ple- roma recepta, Enthymesis vero cum Commotione ab Horo relegata, et in cruce suffixa, atque extra Complementum procul amandata constitit, ut substantia illa quidem spiritalis esset, utpote naturalis quædam vis Æonis et impetus, sed rudis eadem et informis, quod nihil esset omnino consecuta. Ob idque præcocem illu:n fructum atque imbecillum, et muliebris conditionis esse memorantą C XIII. Cæterum ubi hæc a Pleromate depulsa est, Mater vero ad conjugium suum postliminio reversa, tum de Parentis consilio, ne quid simile posthac Eoni alicui contingeret, fulciendo, firmandoque pleromati novum par ferunt ab Unigena productum, Christum ac Spiritum sanctum ; quorum opera ÆΟ- nes ordinatos ac compositos esse. Quippe Christum conjugii natura atque Ingeniti comprehensione com gnita docuisse contentos esse illos oportere : Pa- trisque inter illos prædicasse notitiam; nimirum bunc neque circumscribi locorum spatio, neque co- gnitione posse percipi, ac ne visu quidem vel au- ditu contrectari, sed per Unigenam duntaxat intel- ligi. Ac quod primum inest in Patre, quod compre- hendi non potest, id causam esse cæteris, cur in sempiternum tempus permaneant; quod vero in illo ipso comprehendi potest, ortus eorum ac formatio- nis esse causam, hoc est Filium. Hæc sunt quæ Christus recens in illis editus molitus est. At Spi- ritus sanctus omnes ad æqualitatem redactos gra- tias habere perdocuit, ac veram quietem com- monstravit. Ita demum ejusdem et formæ et animi Æones esse factos, ut universi pariter et Mentes. essent, et Sermones, et Homines, ac Christi ; sim. literque feminæ omnes ex æquo, et Veritates et Vitæ forent, ac Spiritus, et Ecclesiæ. Secundum F. • Iren. Iren. Iren. interprete et Tertull. legendum. (75) Τὸ πρῶτον καταληπτὸν ὑπάρχειν. Ita in edit. Basil. et in Begio. Sed ἀκατάληπτον cx Irenal,

ΧΧΧΙ. ζητοῦσαν τὴν αἰτίαν, καὶ ὅντινα τρόπον ἀποκρύψει. τὸ γένος. Ἐγκαταγενομένην δὲ τοῖς πάθεσι λαβεῖν ἐπιστροφὴν, καὶ ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀναδραμεῖν πειρα σθῆναι, καὶ μέχρι τινὸς τολμήσασιν ἐξασθενῆσαι, καὶ ἱκέτιν τοῦ Πατρὸς γενέσθαι. Συνδεηθῆναι δὲ αὐ- . τῇ καὶ τοὺς λοιποὺς Αἰῶνας, μάλιστα δὲ τὸν Νοῦν. Ἐντεῦθεν λέγουσι πρώτην ἀρχὴν ἐσχηκέναι τὴν οὐ- σίαν ἐκ τῆς ἀγνοίας, καὶ τῆς λύπης, καὶ τοῦ φόβου καὶ τῆς ἐκπλήξεως. Ὁ δὲ Πατήρ τὸν προειρημένον Ορεν ἐπὶ τούτοις διὰ τοῦ Μονογενοῦς προβάλλεται ἐν εἰκόνι ἰδίᾳ ἀσύζυγον, ἀθήλυντον. Τὸν γὰρ Πατέρα ποτὲ μὲν μετὰ συζυγίας τῆς Σιγῆς, ποτὲ δὲ καὶ ὑπὲρ ἄῤῥεν, καὶ ὑπὲρ θῆλυ εἶναι θέλουσι. Τὸν δὲ Ορον τοῦτον καὶ Συλλυτρωτὴν καὶ Καρπιστὴν καὶ Προ- θέτην καὶ Μεταγωγέα καλοῦσι. Διὰ δὲ τοῦ Ὄρου τού- του φασὶ κεκαθάρθαι καὶ ἐστηρίχθαι τὴν Σοφίαν, και ἀποκατασταθῆναι τῇ συζυγίᾳ. Χωρισθείσης γὰρ τῆς Ενθυμήσεως ἀπ' αὐτῆς σὺν τῷ ἐπιγινομένῳ Πάθει, αὐτὴν μὲν ἐντὸς πληρώματος εἶναι, τὴν δὲ Ἐνθύμη- σιν αὐτῆς σὺν τῷ Πάθει ὑπὸ τοῦ Ὅρου ἀφορισθῆναι καὶ ἀποστερηθῆναις· καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ γενομένην εἶ- και μὲν πνευματικὴν οὐσίαν, φυσικήν τινα Αἰῶνος ὁρμὴν τυγχάνουσαν, ἄμορφον δὲ καὶ ἀνείδεον διὰ τὸ μηδὲν καταλαβεῖν. Καὶ διὰ τοῦτο καρπὸν ἀσθενῆ καὶ θῆλυν αὐτὸν λέγουσι. ΙΓ΄. Μετὰ δὲ τὸ ἀφορισθῆναι ταύτην ἐκτὸς τοῦ πληρώματος τῶν Αἰώνων, τήν τε Μητέρα αὐτῆς ἀπο- κατασταθῆναι τῇ ἰδίᾳ συζυγία, τὸν Μονογενῆ πάλιν ἑτέραν προβαλέσθαι συζυγίαν κατὰ προμήθειαν τοῦ Πατρὸς, ἵνα μὴ ὁμοίως ταύτῃ πάθῃ τις τῶν Αἰώνων, Χριστὸν καὶ Πνεῦμα ἅγιον εἰς πῆξιν καὶ στηργμὸν τοῦ πληρώματος, ὑφ᾽ ὧν καταρτισθῆναι τοὺς αἰῶ νας. Τὸν μὲν γὰρ Χριστὸν διδάξαι αὐτοὺς συζυγίας φύσιν, ἀγεννήτου κατάληψιν γινώσκοντας, ἱκανοὺς εἶναι, ἀναγορεῦσαί τε ἐν αὐτοῖς τὴν τοῦ Πατρὸς ἐπί γνωσιν, ὅτι τε ἀχώρητός ἐστι καὶ ἀκατάληπτος, καὶ οὐκ ἔστιν οὔτε ἰδεῖν οὔτε ἀκοῦσαι αὐτὸν, ἢ διὰ μόνου τοῦ Μονογενοῦς γινώσκεται. Καὶ τὸ μὲν αἴτιον τῆς αἰωνίου διαμονῆς τοῖς λοιποῖς τὸ πρῶτον καταλη- πτὸν ὑπάρχειν (75) τοῦ Πατρὸς, τῆς δὲ γενέσεως αὐτοῦ καὶ μορφώσεως τὸ καταληπτὸν αὐτοῦ, ᾧ δὴ ο ἴσος ἐστί. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ ἄρτι προβληθείς " Χριστὸς ἐν αὐτοῖς ἐδημιούργησε· τὸ δὲ ἐν Πνεῦ μα τὸ ἅγιον ἐξισωθέντας αὐτοὺς πάντας εὐχαρι στεῖν ἐδίδαξε, καὶ τὴν ἀληθινὴν ἀνάπαυσιν ἡγής σατο. Οὕτως τε μορφῇ καὶ γνώμῃ ἴσους κατασταθής και τους Αἰῶνας λέγουσι, πάντας γενομένους Νόας, καὶ πάντας λόγους, καὶ πάντας ᾿Ανθρώπους, καὶ πάντας Χριστούς· καὶ τὰς θηλείας ὁμοίως πάσας Αληθείας, καὶ πάσας Ζωὰς, καὶ Πνεύματα, καὶ Εx πλησίας. Στηριχθέντα δὲ ἐπὶ τούτῳ τὰ ὅλα, καὶ ἀνα- τῆς ὕλης. " Γ. σταυρὸν καὶ λυτρωτήν. "Γ. ἀποσταυρωθῆναι. • ἑαυτούς. " δ δὴ υιός. - IERES. ADVERSUS 11.ÆRESES LIB. I. TOM. II. A mancam inchoatamque generationem animo do- luisse : tum vereri capisse, ne vel ipsa esse omni- no desineret. Proindeque attonitam et bæsitan- tem causam indagare instituisse, ac quemadmodum fetum suum occultare posset. Ergo in pristina illa commotione perseverantem convertisse sese, et ad Parentem studuisse recurrere. Quod cum ali- quanto tempore contendisset, succubuisse demum, atque ad Parentem sese supplicem abjecisse; ad- fuisse et advocatos Eonas reliquos, ac Mentem in primis. Atque hanc primam substantiæ originem exstitisse, quæ ex ignorantia, et dolore, ac metu et stupore prodierit. Al Pater Horum, sive Terminum, quem diximus, post illos omnes suam ad effigiem produxit comparis ac feminei sexus expertem. Hunc B enim ipsum Parentem alias cum Sige copulant, alias supra maris ac feminæ conditionem extollunt. Horum vero etiam Redemptorem, ac Carpisten, et Horotheten, ac Circumductorem vocant. A quo per- purgatain ac confirmatam Sapientiam narrant, et conjugio restitutam. Posteaquam enim Enthymesis, hoc est cogitatio, ab illa est cum superveniente Commotione secreta: tum ipsa quidem intra ple- roma recepta, Enthymesis vero cum Commotione ab Horo relegata, et in cruce suffixa, atque extra Complementum procul amandata constitit, ut substantia illa quidem spiritalis esset, utpote naturalis quædam vis Æonis et impetus, sed rudis eadem et informis, quod nihil esset omnino consecuta. Ob idque præcocem illu:n fructum atque imbecillum, et muliebris conditionis esse memorantą C XIII. Cæterum ubi hæc a Pleromate depulsa est, Mater vero ad conjugium suum postliminio reversa, tum de Parentis consilio, ne quid simile posthac Eoni alicui contingeret, fulciendo, firmandoque pleromati novum par ferunt ab Unigena productum, Christum ac Spiritum sanctum ; quorum opera ÆΟ- nes ordinatos ac compositos esse. Quippe Christum conjugii natura atque Ingeniti comprehensione com gnita docuisse contentos esse illos oportere : Pa- trisque inter illos prædicasse notitiam; nimirum bunc neque circumscribi locorum spatio, neque co- gnitione posse percipi, ac ne visu quidem vel au- ditu contrectari, sed per Unigenam duntaxat intel- ligi. Ac quod primum inest in Patre, quod compre- hendi non potest, id causam esse cæteris, cur in sempiternum tempus permaneant; quod vero in illo ipso comprehendi potest, ortus eorum ac formatio- nis esse causam, hoc est Filium. Hæc sunt quæ Christus recens in illis editus molitus est. At Spi- ritus sanctus omnes ad æqualitatem redactos gra- tias habere perdocuit, ac veram quietem com- monstravit. Ita demum ejusdem et formæ et animi Æones esse factos, ut universi pariter et Mentes. essent, et Sermones, et Homines, ac Christi ; sim. literque feminæ omnes ex æquo, et Veritates et Vitæ forent, ac Spiritus, et Ecclesiæ. Secundum F. • Iren. Iren. Iren. interprete et Tertull. legendum. (75) Τὸ πρῶτον καταληπτὸν ὑπάρχειν. Ita in edit. Basil. et in Begio. Sed ἀκατάληπτον cx Irenal,

καὶ διὰ τοῦτο εἰρηκέναι τὸν Σωτῆρα· Ιῶτα ἓν ἢ Δ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ, ἕως ἂν πάντα γένηται. Τὸ δὲ περὶ τὸν δωδέκατον Αἰῶνα γεγονὸς πάθος υποσημαίνεσθαι λέγουσι τῆς ἀποστασίας διὰ Ιούδαν, ὃς δωδέκατος ἦν τῶν ἀποστόλων, γενομένης προδο σίας δείκνυσθαι λέγουσι· καὶ ὅτι τῷ δωδεκάτῳ μηνί ἔπαθεν. Ἐνιαυτῷ γὰρ ἑνὶ βούλονται αὐτὸν μετὰ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ κεκηρυχέναι. Έτι τε ἐπὶ τῆς Αἰμορ ῥοούσης σαφέστατα τοῦτο δηλοῦσθαι· δώδεκα γὰρ ἔτη παθοῦσαν αὐτὴν ὑπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας τεθεραπεῦσθαι, ἁψαμένην τοῦ κρασπέδου αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο εἰρηκέναι τον Σωτῆρα· Τίς μου ἥψατο; Διδάσκοντα τοὺς μαθητὲς τὸ γεγονὸς ἐν τοῖς Αἰῶσι μυστήριον, τὴν ἴασιν τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος. Ἡ γὰρ παθοῦσα δώδεκα ἔτη, ἐκείνη ἡ δύναμις ἐκτεινομένης αὐτῆς, καὶ εἰς ἄπειρον ῥεούσης τῆς οὐσίας, ὡς λέ- γουσιν, εἰ μὴ ἔψαυσε τοῦ φορήματος αὐτοῦ, τουτέστι τῆς ἀληθείας τῆς πρώτης τετράδος, ἥτις διὰ τοῦ κρασπέδου μεμήνυται, ἀνελύθη ἂν εἰς τὴν οὐσίαν αὐτ τῆς. Ἀλλὰ ἔστη καὶ ἐπαύσατο τοῦ πάθους. Ἡ γὰρ ἐξελθοῦσα δύναμις τούτου", εἶναι δὲ ταύτης τὸν Ὅρον θέλουσιν, ἐθεράπευσεν αὐτὴν, καὶ τὸ πάθος εχώρισεν ἀπ' αὐτῆς. Τὸ δὲ Σωτῆρα τὸν ἐκ πάντων ὄντα τὸ πᾶν εἶναι διὰ τοῦ λόγου του, Πᾶν ἄῤῥεν διανοίγον μή τραν, δηλούσθαι λέγουσιν. Ος, τὸ πᾶν ὤν, διήνοιξε την μήτραν τῆς Ενθυμήσεως (77), τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος, καὶ ἐξορισθείσης ἐκτὸς τοῦ πληρώματος, ἣν δὴ καὶ δευτέραν Ογδοάδα καλοῦσι, περὶ ἧς μικρὸν ὕστερον ἐροῦμεν. Καὶ ὑπὸ τοῦ Παύλου δὲ φανερῶς διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι λέγουσι · Καὶ αὐτός ἐστι τὰ πάντα· και πάλιν· Πάντα εἰς αὐτὸν, καὶ ἐξ αὐτοῦ τὰ πάντα καὶ πάλιν· Ἐν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος· καὶ τὸ, Ανακεφαλαιώσασθαι δὲ τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ διὰ τοῦ Θεοῦ, ἑρμηνεύουσιν εἰρῆσθαι, καὶ εἴ τινα ἄλλα τοιαῦτα. . ΙΕ. Έπειτα περὶ τοῦ Ὅρου αὐτῶν, ὃν δὴ καὶ πλείοσιν ὀνόμασι καλοῦσι, δύο ἐνεργείας ἔχειν αὐτὸν ἀποφαινόμενοι, τὴν ἑδραστικὴν καὶ τὴν μεριστικήν καὶ καθὰ μὲν ἑδράζει καὶ στηρίζει, Σταυρὸν εἶναι, καθὸ ' δὲ μερίζει καὶ διορίζει, Προν· τὸν μὲν Σταυ ρὸν * οὕτως λέγουσι μεμηνυκέναι τὰς ἐνεργείας αὐτ τοῦ. Καὶ πρῶτον μὲν τὴν ἑδραστικὴν ἐν τῷ εἰπεῖν· Ος οὐ βαστάζει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολου- θεῖ μοι, μαθητὴς ἐμὸς οὐ δύναται γενέσθαι· καὶ, Αρας τὸν σταυρὸν (78) αὐτοῦ ἀκολουθεῖ μοι· τὴν δὲ διοριστικὴν αὐτοῦ ἐν τῷ εἰπεῖν· Οὐκ ἦλθον βα λεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν. Καὶ τὸν Ἰωάννην δὲ λέγουσιν αὐτὸ τοῦτο μεμηνυκέναι, εἰπόντα· Τὸ πτύον Σωτῆρα. • διὰ τῆς ἀποστασίας τῆς Ἰούδα. τοῦ υἱοῦ. Μος ταύτην. • Ενθυμήσεως, καί ἐξορισθείσης, xνι, 24. ἐνθύμησις εἰ πάθος. ADVERSUS HÆRESES LIB. 1. TOM. II. - IIÆRES. XXXI. que a Salvatore dictum : Iola unum, aut unus apes C non præteribit, donec omnia fants. Jam vero duodecimi Æonis calamitatem prodi- tione Judæ, qui apostolorum duodecimus fuit, commode declarari; velut etiam in eo quod duode- cimo mense passus est. Uno enim duntaxat, post- quam baptizatus est, anno divini verbi prædicatione functum esse statuunt. Sed perspicue cumprimis illud in ea muliere demonstratum, quæ sanguinis profluvio laborabat. Quæ cum duodecim jam annos eo morbo conflictaretur, Salvatoris adventu, ubi, fimbriam ejus attigit, salutem recuperavit. Quam ob causam Salvator dixerit : Quis me tetigit ? ul discipulos mysterium illud quod in Æonibus conti- gerat, atque illam affecti Æonis curationem doce- B ret. Etenim mulier quæ annis duodecim ægrotavit,. virtus illa propterea est, quod extenta atque in in- finitum dissipata substantia foret, nisi gestamen il- lius attigisset hoc est Veritatem, quæ in prima Tetrade numeratur, et per fimbriam ostenditur. Sed substitit nimirum, atque ab eo morbo convaluit. Quippe virtus a filio progressa, quem Horon inter-- pretantur, medicinam attulit, et ab omni incommo- do liberavit. Quod autem Salvator ipse, qui ab om- nibus ortum accepit, natura omnium constet, cal- ligi ex his verbis existimant : Omne masculi- num adaperiens vulvam³. Hic enim omnia pariter exsistens, Enthymeseos, hoc est Cogitationis matri- cem aperuit, affecti scilicet Eonis, et a pleromate proscripti, quam et secundam Ogdoadem vocant, de qua paulo post agemus. Quo et Paulum ipsum ma- nifeste respexisse, cum dixit: Et ipse est omnia' ; rursumque :. Omnia in ipsum, et ex ipso omnia ; atque iterum : In ipso habitat omnis plenitudo divi- nitatis“; imo illud: Instaurare omnia in Christo per Deum, ab ea mente dictum accipiunt, ac si qua sunt hujus generis alia. XV. Quod vero ad Horum pertinet, quem pluri bus nominibus appellant, cuique duo officiorum ge- nera tribuunt, sustentandi videlicet atque par- tiendi, ita ut quatenus fulcit ac sustinet, Crus, quatenus partitur ac dividit, Horus, hoc est Terminus nominetur; hujus ergo functiones hoc modo a Salvatore significari prædicant: nam Dillam stabiliendi fulciendique vim crucis imagine demonstrari, cum dicitur : Qui non bajulat crucem suam et sequitur me, discipulus esse meus non potest ¹³: et, Tollens crucem suam sequitur me 16. Alteram, qua discernit ac dividit, his verbis: Non veni mittere pacem, sed gladium 15. Quod ipsum a Joanne declara- 13. • xal. * F. Coloss. 1, 17. F. s Iren. Matth. v, 18. • Matth. xxvi, sqq. Luc. viii, 45. * Luc. 1, 23; Exod. XIII, 2. so ibid. ss ibid. 9. Ephes. 1, 10. Luc. xiv, 27. Enthymesis, nisi fallor, inter Æonas minime re- censetur; sed fetus quispiam est Æonis, hoc est Sophiæ. Quare post sublata distin- ctione, et particula ante ita Jocus ille interpretandus est : Cogitationis affectionis, * Matth. Matth. x, 54. quæ a pleromate proscripta fuerat, matricem ope- ruit. Non enim Sophia ipsa extra Pleroma penitus. amandala, sed ejus Sequere me, ut est apud Iren., sed nos Græca ipsa immutare noluimus." (77) Διήνοιξε τὴν μήτραν τῆς Ἐνθυμήσεως. (78) Αρας τὸν σταυρόν. Leg. ἀκολούθει μοι.

καὶ διὰ τοῦτο εἰρηκέναι τὸν Σωτῆρα· Ιῶτα ἓν ἢ Δ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ, ἕως ἂν πάντα γένηται. Τὸ δὲ περὶ τὸν δωδέκατον Αἰῶνα γεγονὸς πάθος υποσημαίνεσθαι λέγουσι τῆς ἀποστασίας διὰ Ιούδαν, ὃς δωδέκατος ἦν τῶν ἀποστόλων, γενομένης προδο σίας δείκνυσθαι λέγουσι· καὶ ὅτι τῷ δωδεκάτῳ μηνί ἔπαθεν. Ἐνιαυτῷ γὰρ ἑνὶ βούλονται αὐτὸν μετὰ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ κεκηρυχέναι. Έτι τε ἐπὶ τῆς Αἰμορ ῥοούσης σαφέστατα τοῦτο δηλοῦσθαι· δώδεκα γὰρ ἔτη παθοῦσαν αὐτὴν ὑπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας τεθεραπεῦσθαι, ἁψαμένην τοῦ κρασπέδου αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο εἰρηκέναι τον Σωτῆρα· Τίς μου ἥψατο; Διδάσκοντα τοὺς μαθητὲς τὸ γεγονὸς ἐν τοῖς Αἰῶσι μυστήριον, τὴν ἴασιν τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος. Ἡ γὰρ παθοῦσα δώδεκα ἔτη, ἐκείνη ἡ δύναμις ἐκτεινομένης αὐτῆς, καὶ εἰς ἄπειρον ῥεούσης τῆς οὐσίας, ὡς λέ- γουσιν, εἰ μὴ ἔψαυσε τοῦ φορήματος αὐτοῦ, τουτέστι τῆς ἀληθείας τῆς πρώτης τετράδος, ἥτις διὰ τοῦ κρασπέδου μεμήνυται, ἀνελύθη ἂν εἰς τὴν οὐσίαν αὐτ τῆς. Ἀλλὰ ἔστη καὶ ἐπαύσατο τοῦ πάθους. Ἡ γὰρ ἐξελθοῦσα δύναμις τούτου", εἶναι δὲ ταύτης τὸν Ὅρον θέλουσιν, ἐθεράπευσεν αὐτὴν, καὶ τὸ πάθος εχώρισεν ἀπ' αὐτῆς. Τὸ δὲ Σωτῆρα τὸν ἐκ πάντων ὄντα τὸ πᾶν εἶναι διὰ τοῦ λόγου του, Πᾶν ἄῤῥεν διανοίγον μή τραν, δηλούσθαι λέγουσιν. Ος, τὸ πᾶν ὤν, διήνοιξε την μήτραν τῆς Ενθυμήσεως (77), τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος, καὶ ἐξορισθείσης ἐκτὸς τοῦ πληρώματος, ἣν δὴ καὶ δευτέραν Ογδοάδα καλοῦσι, περὶ ἧς μικρὸν ὕστερον ἐροῦμεν. Καὶ ὑπὸ τοῦ Παύλου δὲ φανερῶς διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι λέγουσι · Καὶ αὐτός ἐστι τὰ πάντα· και πάλιν· Πάντα εἰς αὐτὸν, καὶ ἐξ αὐτοῦ τὰ πάντα καὶ πάλιν· Ἐν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος· καὶ τὸ, Ανακεφαλαιώσασθαι δὲ τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ διὰ τοῦ Θεοῦ, ἑρμηνεύουσιν εἰρῆσθαι, καὶ εἴ τινα ἄλλα τοιαῦτα. . ΙΕ. Έπειτα περὶ τοῦ Ὅρου αὐτῶν, ὃν δὴ καὶ πλείοσιν ὀνόμασι καλοῦσι, δύο ἐνεργείας ἔχειν αὐτὸν ἀποφαινόμενοι, τὴν ἑδραστικὴν καὶ τὴν μεριστικήν καὶ καθὰ μὲν ἑδράζει καὶ στηρίζει, Σταυρὸν εἶναι, καθὸ ' δὲ μερίζει καὶ διορίζει, Προν· τὸν μὲν Σταυ ρὸν * οὕτως λέγουσι μεμηνυκέναι τὰς ἐνεργείας αὐτ τοῦ. Καὶ πρῶτον μὲν τὴν ἑδραστικὴν ἐν τῷ εἰπεῖν· Ος οὐ βαστάζει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολου- θεῖ μοι, μαθητὴς ἐμὸς οὐ δύναται γενέσθαι· καὶ, Αρας τὸν σταυρὸν (78) αὐτοῦ ἀκολουθεῖ μοι· τὴν δὲ διοριστικὴν αὐτοῦ ἐν τῷ εἰπεῖν· Οὐκ ἦλθον βα λεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν. Καὶ τὸν Ἰωάννην δὲ λέγουσιν αὐτὸ τοῦτο μεμηνυκέναι, εἰπόντα· Τὸ πτύον Σωτῆρα. • διὰ τῆς ἀποστασίας τῆς Ἰούδα. τοῦ υἱοῦ. Μος ταύτην. • Ενθυμήσεως, καί ἐξορισθείσης, xνι, 24. ἐνθύμησις εἰ πάθος. ADVERSUS HÆRESES LIB. 1. TOM. II. - IIÆRES. XXXI. que a Salvatore dictum : Iola unum, aut unus apes C non præteribit, donec omnia fants. Jam vero duodecimi Æonis calamitatem prodi- tione Judæ, qui apostolorum duodecimus fuit, commode declarari; velut etiam in eo quod duode- cimo mense passus est. Uno enim duntaxat, post- quam baptizatus est, anno divini verbi prædicatione functum esse statuunt. Sed perspicue cumprimis illud in ea muliere demonstratum, quæ sanguinis profluvio laborabat. Quæ cum duodecim jam annos eo morbo conflictaretur, Salvatoris adventu, ubi, fimbriam ejus attigit, salutem recuperavit. Quam ob causam Salvator dixerit : Quis me tetigit ? ul discipulos mysterium illud quod in Æonibus conti- gerat, atque illam affecti Æonis curationem doce- B ret. Etenim mulier quæ annis duodecim ægrotavit,. virtus illa propterea est, quod extenta atque in in- finitum dissipata substantia foret, nisi gestamen il- lius attigisset hoc est Veritatem, quæ in prima Tetrade numeratur, et per fimbriam ostenditur. Sed substitit nimirum, atque ab eo morbo convaluit. Quippe virtus a filio progressa, quem Horon inter-- pretantur, medicinam attulit, et ab omni incommo- do liberavit. Quod autem Salvator ipse, qui ab om- nibus ortum accepit, natura omnium constet, cal- ligi ex his verbis existimant : Omne masculi- num adaperiens vulvam³. Hic enim omnia pariter exsistens, Enthymeseos, hoc est Cogitationis matri- cem aperuit, affecti scilicet Eonis, et a pleromate proscripti, quam et secundam Ogdoadem vocant, de qua paulo post agemus. Quo et Paulum ipsum ma- nifeste respexisse, cum dixit: Et ipse est omnia' ; rursumque :. Omnia in ipsum, et ex ipso omnia ; atque iterum : In ipso habitat omnis plenitudo divi- nitatis“; imo illud: Instaurare omnia in Christo per Deum, ab ea mente dictum accipiunt, ac si qua sunt hujus generis alia. XV. Quod vero ad Horum pertinet, quem pluri bus nominibus appellant, cuique duo officiorum ge- nera tribuunt, sustentandi videlicet atque par- tiendi, ita ut quatenus fulcit ac sustinet, Crus, quatenus partitur ac dividit, Horus, hoc est Terminus nominetur; hujus ergo functiones hoc modo a Salvatore significari prædicant: nam Dillam stabiliendi fulciendique vim crucis imagine demonstrari, cum dicitur : Qui non bajulat crucem suam et sequitur me, discipulus esse meus non potest ¹³: et, Tollens crucem suam sequitur me 16. Alteram, qua discernit ac dividit, his verbis: Non veni mittere pacem, sed gladium 15. Quod ipsum a Joanne declara- 13. • xal. * F. Coloss. 1, 17. F. s Iren. Matth. v, 18. • Matth. xxvi, sqq. Luc. viii, 45. * Luc. 1, 23; Exod. XIII, 2. so ibid. ss ibid. 9. Ephes. 1, 10. Luc. xiv, 27. Enthymesis, nisi fallor, inter Æonas minime re- censetur; sed fetus quispiam est Æonis, hoc est Sophiæ. Quare post sublata distin- ctione, et particula ante ita Jocus ille interpretandus est : Cogitationis affectionis, * Matth. Matth. x, 54. quæ a pleromate proscripta fuerat, matricem ope- ruit. Non enim Sophia ipsa extra Pleroma penitus. amandala, sed ejus Sequere me, ut est apud Iren., sed nos Græca ipsa immutare noluimus." (77) Διήνοιξε τὴν μήτραν τῆς Ἐνθυμήσεως. (78) Αρας τὸν σταυρόν. Leg. ἀκολούθει μοι.

καὶ διὰ τοῦτο εἰρηκέναι τὸν Σωτῆρα· Ιῶτα ἓν ἢ Δ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ, ἕως ἂν πάντα γένηται. Τὸ δὲ περὶ τὸν δωδέκατον Αἰῶνα γεγονὸς πάθος υποσημαίνεσθαι λέγουσι τῆς ἀποστασίας διὰ Ιούδαν, ὃς δωδέκατος ἦν τῶν ἀποστόλων, γενομένης προδο σίας δείκνυσθαι λέγουσι· καὶ ὅτι τῷ δωδεκάτῳ μηνί ἔπαθεν. Ἐνιαυτῷ γὰρ ἑνὶ βούλονται αὐτὸν μετὰ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ κεκηρυχέναι. Έτι τε ἐπὶ τῆς Αἰμορ ῥοούσης σαφέστατα τοῦτο δηλοῦσθαι· δώδεκα γὰρ ἔτη παθοῦσαν αὐτὴν ὑπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας τεθεραπεῦσθαι, ἁψαμένην τοῦ κρασπέδου αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο εἰρηκέναι τον Σωτῆρα· Τίς μου ἥψατο; Διδάσκοντα τοὺς μαθητὲς τὸ γεγονὸς ἐν τοῖς Αἰῶσι μυστήριον, τὴν ἴασιν τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος. Ἡ γὰρ παθοῦσα δώδεκα ἔτη, ἐκείνη ἡ δύναμις ἐκτεινομένης αὐτῆς, καὶ εἰς ἄπειρον ῥεούσης τῆς οὐσίας, ὡς λέ- γουσιν, εἰ μὴ ἔψαυσε τοῦ φορήματος αὐτοῦ, τουτέστι τῆς ἀληθείας τῆς πρώτης τετράδος, ἥτις διὰ τοῦ κρασπέδου μεμήνυται, ἀνελύθη ἂν εἰς τὴν οὐσίαν αὐτ τῆς. Ἀλλὰ ἔστη καὶ ἐπαύσατο τοῦ πάθους. Ἡ γὰρ ἐξελθοῦσα δύναμις τούτου", εἶναι δὲ ταύτης τὸν Ὅρον θέλουσιν, ἐθεράπευσεν αὐτὴν, καὶ τὸ πάθος εχώρισεν ἀπ' αὐτῆς. Τὸ δὲ Σωτῆρα τὸν ἐκ πάντων ὄντα τὸ πᾶν εἶναι διὰ τοῦ λόγου του, Πᾶν ἄῤῥεν διανοίγον μή τραν, δηλούσθαι λέγουσιν. Ος, τὸ πᾶν ὤν, διήνοιξε την μήτραν τῆς Ενθυμήσεως (77), τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος, καὶ ἐξορισθείσης ἐκτὸς τοῦ πληρώματος, ἣν δὴ καὶ δευτέραν Ογδοάδα καλοῦσι, περὶ ἧς μικρὸν ὕστερον ἐροῦμεν. Καὶ ὑπὸ τοῦ Παύλου δὲ φανερῶς διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι λέγουσι · Καὶ αὐτός ἐστι τὰ πάντα· και πάλιν· Πάντα εἰς αὐτὸν, καὶ ἐξ αὐτοῦ τὰ πάντα καὶ πάλιν· Ἐν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος· καὶ τὸ, Ανακεφαλαιώσασθαι δὲ τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ διὰ τοῦ Θεοῦ, ἑρμηνεύουσιν εἰρῆσθαι, καὶ εἴ τινα ἄλλα τοιαῦτα. . ΙΕ. Έπειτα περὶ τοῦ Ὅρου αὐτῶν, ὃν δὴ καὶ πλείοσιν ὀνόμασι καλοῦσι, δύο ἐνεργείας ἔχειν αὐτὸν ἀποφαινόμενοι, τὴν ἑδραστικὴν καὶ τὴν μεριστικήν καὶ καθὰ μὲν ἑδράζει καὶ στηρίζει, Σταυρὸν εἶναι, καθὸ ' δὲ μερίζει καὶ διορίζει, Προν· τὸν μὲν Σταυ ρὸν * οὕτως λέγουσι μεμηνυκέναι τὰς ἐνεργείας αὐτ τοῦ. Καὶ πρῶτον μὲν τὴν ἑδραστικὴν ἐν τῷ εἰπεῖν· Ος οὐ βαστάζει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολου- θεῖ μοι, μαθητὴς ἐμὸς οὐ δύναται γενέσθαι· καὶ, Αρας τὸν σταυρὸν (78) αὐτοῦ ἀκολουθεῖ μοι· τὴν δὲ διοριστικὴν αὐτοῦ ἐν τῷ εἰπεῖν· Οὐκ ἦλθον βα λεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν. Καὶ τὸν Ἰωάννην δὲ λέγουσιν αὐτὸ τοῦτο μεμηνυκέναι, εἰπόντα· Τὸ πτύον Σωτῆρα. • διὰ τῆς ἀποστασίας τῆς Ἰούδα. τοῦ υἱοῦ. Μος ταύτην. • Ενθυμήσεως, καί ἐξορισθείσης, xνι, 24. ἐνθύμησις εἰ πάθος. ADVERSUS HÆRESES LIB. 1. TOM. II. - IIÆRES. XXXI. que a Salvatore dictum : Iola unum, aut unus apes C non præteribit, donec omnia fants. Jam vero duodecimi Æonis calamitatem prodi- tione Judæ, qui apostolorum duodecimus fuit, commode declarari; velut etiam in eo quod duode- cimo mense passus est. Uno enim duntaxat, post- quam baptizatus est, anno divini verbi prædicatione functum esse statuunt. Sed perspicue cumprimis illud in ea muliere demonstratum, quæ sanguinis profluvio laborabat. Quæ cum duodecim jam annos eo morbo conflictaretur, Salvatoris adventu, ubi, fimbriam ejus attigit, salutem recuperavit. Quam ob causam Salvator dixerit : Quis me tetigit ? ul discipulos mysterium illud quod in Æonibus conti- gerat, atque illam affecti Æonis curationem doce- B ret. Etenim mulier quæ annis duodecim ægrotavit,. virtus illa propterea est, quod extenta atque in in- finitum dissipata substantia foret, nisi gestamen il- lius attigisset hoc est Veritatem, quæ in prima Tetrade numeratur, et per fimbriam ostenditur. Sed substitit nimirum, atque ab eo morbo convaluit. Quippe virtus a filio progressa, quem Horon inter-- pretantur, medicinam attulit, et ab omni incommo- do liberavit. Quod autem Salvator ipse, qui ab om- nibus ortum accepit, natura omnium constet, cal- ligi ex his verbis existimant : Omne masculi- num adaperiens vulvam³. Hic enim omnia pariter exsistens, Enthymeseos, hoc est Cogitationis matri- cem aperuit, affecti scilicet Eonis, et a pleromate proscripti, quam et secundam Ogdoadem vocant, de qua paulo post agemus. Quo et Paulum ipsum ma- nifeste respexisse, cum dixit: Et ipse est omnia' ; rursumque :. Omnia in ipsum, et ex ipso omnia ; atque iterum : In ipso habitat omnis plenitudo divi- nitatis“; imo illud: Instaurare omnia in Christo per Deum, ab ea mente dictum accipiunt, ac si qua sunt hujus generis alia. XV. Quod vero ad Horum pertinet, quem pluri bus nominibus appellant, cuique duo officiorum ge- nera tribuunt, sustentandi videlicet atque par- tiendi, ita ut quatenus fulcit ac sustinet, Crus, quatenus partitur ac dividit, Horus, hoc est Terminus nominetur; hujus ergo functiones hoc modo a Salvatore significari prædicant: nam Dillam stabiliendi fulciendique vim crucis imagine demonstrari, cum dicitur : Qui non bajulat crucem suam et sequitur me, discipulus esse meus non potest ¹³: et, Tollens crucem suam sequitur me 16. Alteram, qua discernit ac dividit, his verbis: Non veni mittere pacem, sed gladium 15. Quod ipsum a Joanne declara- 13. • xal. * F. Coloss. 1, 17. F. s Iren. Matth. v, 18. • Matth. xxvi, sqq. Luc. viii, 45. * Luc. 1, 23; Exod. XIII, 2. so ibid. ss ibid. 9. Ephes. 1, 10. Luc. xiv, 27. Enthymesis, nisi fallor, inter Æonas minime re- censetur; sed fetus quispiam est Æonis, hoc est Sophiæ. Quare post sublata distin- ctione, et particula ante ita Jocus ille interpretandus est : Cogitationis affectionis, * Matth. Matth. x, 54. quæ a pleromate proscripta fuerat, matricem ope- ruit. Non enim Sophia ipsa extra Pleroma penitus. amandala, sed ejus Sequere me, ut est apud Iren., sed nos Græca ipsa immutare noluimus." (77) Διήνοιξε τὴν μήτραν τῆς Ἐνθυμήσεως. (78) Αρας τὸν σταυρόν. Leg. ἀκολούθει μοι.

ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεῖ τὴν ἄλωνα, καὶ συνάξει τὸν σῖτον εἰς τὴν ἀποθήκην αὐτοῦ· τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ. Καὶ διὰ τούτου τὴν ἐνέργειαν τοῦ 'Ορου μεμηνυκέναι. Πτύου γὰρ ἐκεῖνον τὸν σταυρὸν ἑρμηνεύουσιν εἶναι, εν δὴ καὶ ἀναλίσκειν τὰ ὑλικὰ πάντα, ὡς ἄχυρα πῦρο καθαίρειν δὲ τοὺς σωζομένους, ὡς τὸ πτύον τὸν σε τον. Παῦλον δὲ τὸν ἀπόστολον καὶ αὐτὸν ἐπιμιμνή- σκεσθαι τούτου τοῦ σταυροῦ λέγουσιν οὕτως· Ο λόγος γὰρ ὁ τοῦ σταυροῦ τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστὶ, τοῖς δὲ σωζομένοις ἡμῖν δύναμις Θεοῦ· καὶ πάλιν· Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο ἐν μηδενὶ καυχάσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ, δι' οὗ ἐμοὶ κατ σμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ. Τοιαῦτα μὲν οὖν περὶ πληρώματος αὐτῶν καὶ τοῦ πλάσματος πάν τες λέγουσιν, ἐφορμίζειν " βιαζόμενοι τὰ καλῶς εἰρη- μένα τοῖς κακῶς ἐπινενοημένοις ὑπ' αὐτῶν. Καὶ οὐ μόνον ἐκ τῶν εὐαγγελικῶν καὶ τῶν ἀποστολικῶν πει- ρῶνται τὰς ἀποδείξεις ποιεῖσθαι, παρατρέποντες τὰς ἑρμηνείας, καὶ ῥᾳδιουργοῦντες τὰς ἐξηγήσεις· ἀλλὰ καὶ ἐκ νόμου καὶ προφητῶν, ἅτε πολλῶν παραβολῶν καὶ ἀλληγοριῶν εἰρημένων, καὶ εἰς πολλὰ ἕλκειν δ ναμένων τὸ ἀμφίβολον διὰ τῆς ἐξηγήσεως. Ετερος δὲ, δεινῶς τῷ πλάσματι αὐτῶν καὶ δολίως ἐφαρμό ζοντες, αἰχμαλωτίζουσιν ἀπὸ τῆς ἀληθείας τοὺς μὴ ἑδραίαν τὴν πίστιν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκρά τορα, καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ διαφυλάσσοντας. ΙΓ'. Τὰ δὲ ἐκτὸς τοῦ πληρώματος λεγόμενα ὑπ' αὐτῶν ἐστι τοιαῦτα· τὴν Ἐνθύμησιν τῆς ἄνω Σου φίας, ἣν καὶ Ἀχαμώθ καλοῦσιν, ἀφορισθεῖσαν τοῦ πληρώματος σὺν τῷ πάθει λέγουσιν ἐν σκιαῖς καὶ σκηνώματος • τόποις ἐκβεβράσθαι κατὰ ἀνάγκην. Έξω γὰρ φωτὸς ἐγένετο καὶ πληρώματος άμορφος καὶ ἀνείδεος, ὥσπερ έκτρωμα, διὰ τὸ μηδὲν κατει- ληφέναι. Οἰκτείραντά τε αὐτὴν τὸν Χριστὸν ', καὶ διὰ τοῦ σταυροῦ ἐπεκταθέντα τῇ ἰδίᾳ δυνάμει, μορ φῶσαι μόρφωσιν τὴν κατ' ουσίαν μόνον, ἀλλ' οὐ τὴν κατὰ γνῶσιν· καὶ πράξαντα τοῦτο, ἀναδραμεῖν συ στείλαντα αὐτοῦ τὴν δύναμιν καὶ καταλιπεῖν, ὅπως ", αἰσθομένη τοῦ περὶ αὐτὴν πάθους διὰ τὴν ἀπαλλα γὴν τοῦ πληρώματος, ὀρεχθῇ τῶν διαφερόντων, ἔχουσά τινα ὀδμὴν ἀφθαρσίας, ἐγκαταλειφθεῖσαν αὐ τὴν τοῦ Χριστοῦ • καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὸ καὶ αὐτὴν τοῖς ἀμφοτέροις ὀνόμασι καλεῖσθαι, Σοφίαν τε πατρωνυμικῶς, ὁ γὰρ Πατὴρ αὐτῆς Σοφία κληίζεται, καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἀπὸ τοῦ περὶ τὸν Χριστὸν Πνεύμα τος. Μορφωθεῖσάν τε αὐτὴν, καὶ ἔμφρονα γενηθεῖσαν, παραυτίκα δὲ κενωθεῖσαν τοῦ ἀοράτου αὐτῇ συνόν τος Λόγου, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ, ἐπὶ ζήτησιν ὁρμῆ- σαι τοῦ καταλιπόντος αὐτὴν φωτὸς, καὶ μὴ δυνηθῇ- ναι καταλαβεῖν αὐτὸ, διὰ τὸ κωλυθῆναι ὑπὸ τοῦ Ὅρου. Καὶ ἐνταῦθα τὸν Ὅρον κωλύοντα αὐτὴν τῆς εἰς τοὔμπροσθεν ὁρμῆς εἰπεῖν Ἰαώ· ὅθεν τὸ Ἰαώ κενώματος. τὸν ἄνω Χρ. * καταλιπ. αὐτήν. ακράτως, • ἐκεῖνο. * Γ. ἐφαρμόζειν. αὐτῇ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ. tum . S. EPIPHANII cum diceret : Ventilabrum in manu ejus et A purgabit aream, et congregabit triticum in horrea, paleas autem comburet igni inexstinguibili '. Quibus proprium flori munus exprimitur. Nam ventilabrum illud esse crucem interpretantur: quæ crassa om- nia, et cum materia concreta, velut stipulas flamma, consumil 1; eos vero qui salutein adipiscuntur, uti vannus frumenta, perpurgat. Ad hæc Paulum quo- que de ea cruce mentionem fecisse illo loco nar- rant : nam crucis prædicatio pereuntibus quidem stultitia est, iis autem qui salvantur, ut nobis, vir- tus Dei ; ac rursum: Mihi vero absit gloriari nisi in cruce Jesu, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Ejusmodi sunt quæ de pleromate suo, ac commentitia fabula communiter ab omnibus traduntur; quibus pessime a se excogitatis præ- clare ab aliis dicta violenter accommodant. Neque ex evangelicis solum apostolicisque scriptis, quorum interpretationes detorquent, ac sensus adulterant, rationes et argumenta conquirunt; verum etiam ex lege ac prophetis arcessunt, utpote quorum libri parabolis et allegoriis referti sunt, quarum anceps ambiguaque sententia ad diversa potest explicando derivari. Cum interim alii iisdem jllis callide ac veteratorie ad nugarum suarum pa- trocinium abutantur, eosque qui in Deum Patrem omnipotentem, et unum Dominum Jesum Christum Filium Dei stabilem firmamque fidem non custo- diunt, a veritate velut captivos avertant. B · XVI. Jam quæ extra pleroma sunt ab illis hoc c. hodo constituuntur: Enthymesin, hoc est Cogita- tionem, cœlestis illius Sapientiæ ferunt, quam et Achamoth nuncupant, a pleronate cum perturba tione segregatam in unbrosa et inania loca violen- ter ejectam fuisse. Siquidem extra lumen ac ple- roma, velut abortus quidam, informnis atque impo- lita constiterat, quod nihil omnino percipere po- tuisset. Hujus misericordia permotum Christum, ac per crucem suamet virtute porrectum, eam natura tenus non itidem cognitione figurasse; eaque re per- fecta, ac virtute sua contracta, statim evolasse, cum ita eam reliquisset, ut calamitatis suæ sensum capiens, quod a pleromate esset extorris, praestan- tiorum cupiditate teneretur, cum jam oḍore quo- dam esset immortalitatis allata, quem in ea Chri- stus ac Spiritus sanctus reliquerant. Ob id utrisque appellari nominibus. Nam et Sapientiam paterna appellatione dici, quod ejus Parens Sapientia vo- cetur et Spiritum sanctum, ab eo qui cum Christo conjunctus est Spiritu. A quibus eliela, intelligen- tiaque decorata, sed eo subinde, quod in illa nec aspectabile inerat, Verbo, hoc est Christo, spoliata, ad luminis illios quod evanuerat inquisitionem om- nem impetum contulisse; sed ab Horo prohibitam mail consequi potuisse. Quo tempore contigisse, D Matth. m, 12; Luc. 111, 16. +1 Cor. 1, 23. • Gal. vi, 14. • fren. iren. Ir. Ir. F. in Iren.

ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεῖ τὴν ἄλωνα, καὶ συνάξει τὸν σῖτον εἰς τὴν ἀποθήκην αὐτοῦ· τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ. Καὶ διὰ τούτου τὴν ἐνέργειαν τοῦ 'Ορου μεμηνυκέναι. Πτύου γὰρ ἐκεῖνον τὸν σταυρὸν ἑρμηνεύουσιν εἶναι, εν δὴ καὶ ἀναλίσκειν τὰ ὑλικὰ πάντα, ὡς ἄχυρα πῦρο καθαίρειν δὲ τοὺς σωζομένους, ὡς τὸ πτύον τὸν σε τον. Παῦλον δὲ τὸν ἀπόστολον καὶ αὐτὸν ἐπιμιμνή- σκεσθαι τούτου τοῦ σταυροῦ λέγουσιν οὕτως· Ο λόγος γὰρ ὁ τοῦ σταυροῦ τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστὶ, τοῖς δὲ σωζομένοις ἡμῖν δύναμις Θεοῦ· καὶ πάλιν· Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο ἐν μηδενὶ καυχάσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ, δι' οὗ ἐμοὶ κατ σμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ. Τοιαῦτα μὲν οὖν περὶ πληρώματος αὐτῶν καὶ τοῦ πλάσματος πάν τες λέγουσιν, ἐφορμίζειν " βιαζόμενοι τὰ καλῶς εἰρη- μένα τοῖς κακῶς ἐπινενοημένοις ὑπ' αὐτῶν. Καὶ οὐ μόνον ἐκ τῶν εὐαγγελικῶν καὶ τῶν ἀποστολικῶν πει- ρῶνται τὰς ἀποδείξεις ποιεῖσθαι, παρατρέποντες τὰς ἑρμηνείας, καὶ ῥᾳδιουργοῦντες τὰς ἐξηγήσεις· ἀλλὰ καὶ ἐκ νόμου καὶ προφητῶν, ἅτε πολλῶν παραβολῶν καὶ ἀλληγοριῶν εἰρημένων, καὶ εἰς πολλὰ ἕλκειν δ ναμένων τὸ ἀμφίβολον διὰ τῆς ἐξηγήσεως. Ετερος δὲ, δεινῶς τῷ πλάσματι αὐτῶν καὶ δολίως ἐφαρμό ζοντες, αἰχμαλωτίζουσιν ἀπὸ τῆς ἀληθείας τοὺς μὴ ἑδραίαν τὴν πίστιν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκρά τορα, καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ διαφυλάσσοντας. ΙΓ'. Τὰ δὲ ἐκτὸς τοῦ πληρώματος λεγόμενα ὑπ' αὐτῶν ἐστι τοιαῦτα· τὴν Ἐνθύμησιν τῆς ἄνω Σου φίας, ἣν καὶ Ἀχαμώθ καλοῦσιν, ἀφορισθεῖσαν τοῦ πληρώματος σὺν τῷ πάθει λέγουσιν ἐν σκιαῖς καὶ σκηνώματος • τόποις ἐκβεβράσθαι κατὰ ἀνάγκην. Έξω γὰρ φωτὸς ἐγένετο καὶ πληρώματος άμορφος καὶ ἀνείδεος, ὥσπερ έκτρωμα, διὰ τὸ μηδὲν κατει- ληφέναι. Οἰκτείραντά τε αὐτὴν τὸν Χριστὸν ', καὶ διὰ τοῦ σταυροῦ ἐπεκταθέντα τῇ ἰδίᾳ δυνάμει, μορ φῶσαι μόρφωσιν τὴν κατ' ουσίαν μόνον, ἀλλ' οὐ τὴν κατὰ γνῶσιν· καὶ πράξαντα τοῦτο, ἀναδραμεῖν συ στείλαντα αὐτοῦ τὴν δύναμιν καὶ καταλιπεῖν, ὅπως ", αἰσθομένη τοῦ περὶ αὐτὴν πάθους διὰ τὴν ἀπαλλα γὴν τοῦ πληρώματος, ὀρεχθῇ τῶν διαφερόντων, ἔχουσά τινα ὀδμὴν ἀφθαρσίας, ἐγκαταλειφθεῖσαν αὐ τὴν τοῦ Χριστοῦ • καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὸ καὶ αὐτὴν τοῖς ἀμφοτέροις ὀνόμασι καλεῖσθαι, Σοφίαν τε πατρωνυμικῶς, ὁ γὰρ Πατὴρ αὐτῆς Σοφία κληίζεται, καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἀπὸ τοῦ περὶ τὸν Χριστὸν Πνεύμα τος. Μορφωθεῖσάν τε αὐτὴν, καὶ ἔμφρονα γενηθεῖσαν, παραυτίκα δὲ κενωθεῖσαν τοῦ ἀοράτου αὐτῇ συνόν τος Λόγου, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ, ἐπὶ ζήτησιν ὁρμῆ- σαι τοῦ καταλιπόντος αὐτὴν φωτὸς, καὶ μὴ δυνηθῇ- ναι καταλαβεῖν αὐτὸ, διὰ τὸ κωλυθῆναι ὑπὸ τοῦ Ὅρου. Καὶ ἐνταῦθα τὸν Ὅρον κωλύοντα αὐτὴν τῆς εἰς τοὔμπροσθεν ὁρμῆς εἰπεῖν Ἰαώ· ὅθεν τὸ Ἰαώ κενώματος. τὸν ἄνω Χρ. * καταλιπ. αὐτήν. ακράτως, • ἐκεῖνο. * Γ. ἐφαρμόζειν. αὐτῇ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ. tum . S. EPIPHANII cum diceret : Ventilabrum in manu ejus et A purgabit aream, et congregabit triticum in horrea, paleas autem comburet igni inexstinguibili '. Quibus proprium flori munus exprimitur. Nam ventilabrum illud esse crucem interpretantur: quæ crassa om- nia, et cum materia concreta, velut stipulas flamma, consumil 1; eos vero qui salutein adipiscuntur, uti vannus frumenta, perpurgat. Ad hæc Paulum quo- que de ea cruce mentionem fecisse illo loco nar- rant : nam crucis prædicatio pereuntibus quidem stultitia est, iis autem qui salvantur, ut nobis, vir- tus Dei ; ac rursum: Mihi vero absit gloriari nisi in cruce Jesu, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Ejusmodi sunt quæ de pleromate suo, ac commentitia fabula communiter ab omnibus traduntur; quibus pessime a se excogitatis præ- clare ab aliis dicta violenter accommodant. Neque ex evangelicis solum apostolicisque scriptis, quorum interpretationes detorquent, ac sensus adulterant, rationes et argumenta conquirunt; verum etiam ex lege ac prophetis arcessunt, utpote quorum libri parabolis et allegoriis referti sunt, quarum anceps ambiguaque sententia ad diversa potest explicando derivari. Cum interim alii iisdem jllis callide ac veteratorie ad nugarum suarum pa- trocinium abutantur, eosque qui in Deum Patrem omnipotentem, et unum Dominum Jesum Christum Filium Dei stabilem firmamque fidem non custo- diunt, a veritate velut captivos avertant. B · XVI. Jam quæ extra pleroma sunt ab illis hoc c. hodo constituuntur: Enthymesin, hoc est Cogita- tionem, cœlestis illius Sapientiæ ferunt, quam et Achamoth nuncupant, a pleronate cum perturba tione segregatam in unbrosa et inania loca violen- ter ejectam fuisse. Siquidem extra lumen ac ple- roma, velut abortus quidam, informnis atque impo- lita constiterat, quod nihil omnino percipere po- tuisset. Hujus misericordia permotum Christum, ac per crucem suamet virtute porrectum, eam natura tenus non itidem cognitione figurasse; eaque re per- fecta, ac virtute sua contracta, statim evolasse, cum ita eam reliquisset, ut calamitatis suæ sensum capiens, quod a pleromate esset extorris, praestan- tiorum cupiditate teneretur, cum jam oḍore quo- dam esset immortalitatis allata, quem in ea Chri- stus ac Spiritus sanctus reliquerant. Ob id utrisque appellari nominibus. Nam et Sapientiam paterna appellatione dici, quod ejus Parens Sapientia vo- cetur et Spiritum sanctum, ab eo qui cum Christo conjunctus est Spiritu. A quibus eliela, intelligen- tiaque decorata, sed eo subinde, quod in illa nec aspectabile inerat, Verbo, hoc est Christo, spoliata, ad luminis illios quod evanuerat inquisitionem om- nem impetum contulisse; sed ab Horo prohibitam mail consequi potuisse. Quo tempore contigisse, D Matth. m, 12; Luc. 111, 16. +1 Cor. 1, 23. • Gal. vi, 14. • fren. iren. Ir. Ir. F. in Iren.

ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεῖ τὴν ἄλωνα, καὶ συνάξει τὸν σῖτον εἰς τὴν ἀποθήκην αὐτοῦ· τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ. Καὶ διὰ τούτου τὴν ἐνέργειαν τοῦ 'Ορου μεμηνυκέναι. Πτύου γὰρ ἐκεῖνον τὸν σταυρὸν ἑρμηνεύουσιν εἶναι, εν δὴ καὶ ἀναλίσκειν τὰ ὑλικὰ πάντα, ὡς ἄχυρα πῦρο καθαίρειν δὲ τοὺς σωζομένους, ὡς τὸ πτύον τὸν σε τον. Παῦλον δὲ τὸν ἀπόστολον καὶ αὐτὸν ἐπιμιμνή- σκεσθαι τούτου τοῦ σταυροῦ λέγουσιν οὕτως· Ο λόγος γὰρ ὁ τοῦ σταυροῦ τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστὶ, τοῖς δὲ σωζομένοις ἡμῖν δύναμις Θεοῦ· καὶ πάλιν· Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο ἐν μηδενὶ καυχάσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ, δι' οὗ ἐμοὶ κατ σμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ. Τοιαῦτα μὲν οὖν περὶ πληρώματος αὐτῶν καὶ τοῦ πλάσματος πάν τες λέγουσιν, ἐφορμίζειν " βιαζόμενοι τὰ καλῶς εἰρη- μένα τοῖς κακῶς ἐπινενοημένοις ὑπ' αὐτῶν. Καὶ οὐ μόνον ἐκ τῶν εὐαγγελικῶν καὶ τῶν ἀποστολικῶν πει- ρῶνται τὰς ἀποδείξεις ποιεῖσθαι, παρατρέποντες τὰς ἑρμηνείας, καὶ ῥᾳδιουργοῦντες τὰς ἐξηγήσεις· ἀλλὰ καὶ ἐκ νόμου καὶ προφητῶν, ἅτε πολλῶν παραβολῶν καὶ ἀλληγοριῶν εἰρημένων, καὶ εἰς πολλὰ ἕλκειν δ ναμένων τὸ ἀμφίβολον διὰ τῆς ἐξηγήσεως. Ετερος δὲ, δεινῶς τῷ πλάσματι αὐτῶν καὶ δολίως ἐφαρμό ζοντες, αἰχμαλωτίζουσιν ἀπὸ τῆς ἀληθείας τοὺς μὴ ἑδραίαν τὴν πίστιν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκρά τορα, καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ διαφυλάσσοντας. ΙΓ'. Τὰ δὲ ἐκτὸς τοῦ πληρώματος λεγόμενα ὑπ' αὐτῶν ἐστι τοιαῦτα· τὴν Ἐνθύμησιν τῆς ἄνω Σου φίας, ἣν καὶ Ἀχαμώθ καλοῦσιν, ἀφορισθεῖσαν τοῦ πληρώματος σὺν τῷ πάθει λέγουσιν ἐν σκιαῖς καὶ σκηνώματος • τόποις ἐκβεβράσθαι κατὰ ἀνάγκην. Έξω γὰρ φωτὸς ἐγένετο καὶ πληρώματος άμορφος καὶ ἀνείδεος, ὥσπερ έκτρωμα, διὰ τὸ μηδὲν κατει- ληφέναι. Οἰκτείραντά τε αὐτὴν τὸν Χριστὸν ', καὶ διὰ τοῦ σταυροῦ ἐπεκταθέντα τῇ ἰδίᾳ δυνάμει, μορ φῶσαι μόρφωσιν τὴν κατ' ουσίαν μόνον, ἀλλ' οὐ τὴν κατὰ γνῶσιν· καὶ πράξαντα τοῦτο, ἀναδραμεῖν συ στείλαντα αὐτοῦ τὴν δύναμιν καὶ καταλιπεῖν, ὅπως ", αἰσθομένη τοῦ περὶ αὐτὴν πάθους διὰ τὴν ἀπαλλα γὴν τοῦ πληρώματος, ὀρεχθῇ τῶν διαφερόντων, ἔχουσά τινα ὀδμὴν ἀφθαρσίας, ἐγκαταλειφθεῖσαν αὐ τὴν τοῦ Χριστοῦ • καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὸ καὶ αὐτὴν τοῖς ἀμφοτέροις ὀνόμασι καλεῖσθαι, Σοφίαν τε πατρωνυμικῶς, ὁ γὰρ Πατὴρ αὐτῆς Σοφία κληίζεται, καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἀπὸ τοῦ περὶ τὸν Χριστὸν Πνεύμα τος. Μορφωθεῖσάν τε αὐτὴν, καὶ ἔμφρονα γενηθεῖσαν, παραυτίκα δὲ κενωθεῖσαν τοῦ ἀοράτου αὐτῇ συνόν τος Λόγου, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ, ἐπὶ ζήτησιν ὁρμῆ- σαι τοῦ καταλιπόντος αὐτὴν φωτὸς, καὶ μὴ δυνηθῇ- ναι καταλαβεῖν αὐτὸ, διὰ τὸ κωλυθῆναι ὑπὸ τοῦ Ὅρου. Καὶ ἐνταῦθα τὸν Ὅρον κωλύοντα αὐτὴν τῆς εἰς τοὔμπροσθεν ὁρμῆς εἰπεῖν Ἰαώ· ὅθεν τὸ Ἰαώ κενώματος. τὸν ἄνω Χρ. * καταλιπ. αὐτήν. ακράτως, • ἐκεῖνο. * Γ. ἐφαρμόζειν. αὐτῇ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ. tum . S. EPIPHANII cum diceret : Ventilabrum in manu ejus et A purgabit aream, et congregabit triticum in horrea, paleas autem comburet igni inexstinguibili '. Quibus proprium flori munus exprimitur. Nam ventilabrum illud esse crucem interpretantur: quæ crassa om- nia, et cum materia concreta, velut stipulas flamma, consumil 1; eos vero qui salutein adipiscuntur, uti vannus frumenta, perpurgat. Ad hæc Paulum quo- que de ea cruce mentionem fecisse illo loco nar- rant : nam crucis prædicatio pereuntibus quidem stultitia est, iis autem qui salvantur, ut nobis, vir- tus Dei ; ac rursum: Mihi vero absit gloriari nisi in cruce Jesu, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Ejusmodi sunt quæ de pleromate suo, ac commentitia fabula communiter ab omnibus traduntur; quibus pessime a se excogitatis præ- clare ab aliis dicta violenter accommodant. Neque ex evangelicis solum apostolicisque scriptis, quorum interpretationes detorquent, ac sensus adulterant, rationes et argumenta conquirunt; verum etiam ex lege ac prophetis arcessunt, utpote quorum libri parabolis et allegoriis referti sunt, quarum anceps ambiguaque sententia ad diversa potest explicando derivari. Cum interim alii iisdem jllis callide ac veteratorie ad nugarum suarum pa- trocinium abutantur, eosque qui in Deum Patrem omnipotentem, et unum Dominum Jesum Christum Filium Dei stabilem firmamque fidem non custo- diunt, a veritate velut captivos avertant. B · XVI. Jam quæ extra pleroma sunt ab illis hoc c. hodo constituuntur: Enthymesin, hoc est Cogita- tionem, cœlestis illius Sapientiæ ferunt, quam et Achamoth nuncupant, a pleronate cum perturba tione segregatam in unbrosa et inania loca violen- ter ejectam fuisse. Siquidem extra lumen ac ple- roma, velut abortus quidam, informnis atque impo- lita constiterat, quod nihil omnino percipere po- tuisset. Hujus misericordia permotum Christum, ac per crucem suamet virtute porrectum, eam natura tenus non itidem cognitione figurasse; eaque re per- fecta, ac virtute sua contracta, statim evolasse, cum ita eam reliquisset, ut calamitatis suæ sensum capiens, quod a pleromate esset extorris, praestan- tiorum cupiditate teneretur, cum jam oḍore quo- dam esset immortalitatis allata, quem in ea Chri- stus ac Spiritus sanctus reliquerant. Ob id utrisque appellari nominibus. Nam et Sapientiam paterna appellatione dici, quod ejus Parens Sapientia vo- cetur et Spiritum sanctum, ab eo qui cum Christo conjunctus est Spiritu. A quibus eliela, intelligen- tiaque decorata, sed eo subinde, quod in illa nec aspectabile inerat, Verbo, hoc est Christo, spoliata, ad luminis illios quod evanuerat inquisitionem om- nem impetum contulisse; sed ab Horo prohibitam mail consequi potuisse. Quo tempore contigisse, D Matth. m, 12; Luc. 111, 16. +1 Cor. 1, 23. • Gal. vi, 14. • fren. iren. Ir. Ir. F. in Iren.

Ι. όνομα (7) γεγενῆσθαι φάσκουσι. Μὴ δυνηθεῖσαν δὲ διοδεῦσαι τὸν Ορον, διὰ τὸ συμπεπλέχθαι τῷ πάθει, καὶ μόνην ἀπολειφθεῖσαν ἔξω παντὶ μέρει τοῦ πά θους, ὑποπεσεῖν πολυμερούς καὶ πολυποικίλου ὑπάρ- χοντος, καὶ παθεῖν λύπην μὲν, ὅτι οὐ κατέλαβε· φόβον δὲ, μὴ καθάπερ αὐτὴν τὸ φῶς, οὕτω καὶ τὸ ζῆν ἐπι- λίπῃ, ἀπορίαν τε ἐπὶ τούτοις, ἐν ἀγνοίᾳ δὲ τὰ πάντα, καὶ οὐ καθάπερ ' ἡ μήτηρ αὐτῆς ἡ πρώτη Σοφία καὶ Αἰων, ἑτεροίωσιν ἐν τοῖς πάθεσιν εἶχεν, ἀλλὰ ἐναν τιότητα. Επισυμβεβηκέναι δ' αὐτῇ καὶ ἑτέραν διάθεσιν τὴν τῆς ἐπιστροφῆς ἐπὶ τὸν ζωοποιήσαντα * ταύτην σύστασιν καὶ οὐσίαν τῆς ὕλης γεγενῆσθαι λέγουσιν, ἐξ ἧς ἴδε ὁ κόσμος συνέστηκεν. Ἐκ μὲν γὰρ τῆς ἐπιστροφῆς τὴν τοῦ κόσμου καὶ τοῦ Δημιουργοῦ πᾶ σαν ψυχὴν τὴν γένεσιν ειληφέναι, ἐκ δὲ τοῦ φόβου καὶ τῆς λύπης τὰ λοιπὰ τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι. Ἀπὸ Β γὰρ τῶν δακρύων αὐτῆς γεγονέναι πᾶσαν ἔνυγρον οὐσίαν· ἀπὸ δὲ τοῦ γέλωτος τὴν φωτεινήν· ἀπὸ δὲ τῆς λύπης καὶ τῆς ἐκπλήξεως τὰ σωματικὰ τοῦ κα σμου στοιχεία. Ποτὲ μὲν γὰρ ἔκλαις καὶ ἐλυπεῖτο, ὡς λέγουσι, διὰ τὸ καταλελείφθαι μόνην ἐν τῷ σκότει καὶ τῷ κενώματι· ποτὲ δὲ εἰς ἔννοιαν ἤκουσα τοῦ κατα- λιπόντος αὐτὴν φωτός, διεχείτο καὶ ἐγέλα· ποτὲ δ' αὖ πάλιν ἐφοβεῖτο· ἄλλοτε δὲ διηπόρει, καὶ ἐξίστατο. ΙΖ΄. Καὶ τί γάρ; Τραγῳδία πολλὴ λοιπὸν ἦν ἐν θάδε, καὶ φαντασία ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν, ἄλλως καὶ ἄλλως σοβαρῶς ἐκδιηγουμένου ἐκ ποταποῦ πάθους, ἐκ ποίου στοιχείου ἡ οὐσία τὴν γένεσιν εἴληφεν, ἃ καὶ εἰκότως δοκοῦσί μοι μὴ ἅπαντας θέλειν ἐν φα νερῷ διδάσκειν, ἀλλ᾽ ἢ μόνους ἐκείνους τοὺς καὶ μετ γάλους μισθοὺς ὑπὲρ τηλικούτων μυστηρίων τελεῖν δυναμένους. Οὐκέτι γὰρ ταῦτα ὅμοια ἐκείνοις, περὶ ὧν ὁ Κύριος ἡμῶν εἴρηκε· Δωρεάν ἐλάβετε, δωρεάν δότε· ἀλλὰ ἀνακεχωρηκότα, και τερατώδη και βαθέα μυστήρια μετά πολλοῦ καμάτου περιγινόμενα τοῖς φιλοψευδέσι. Τις γὰρ οὐκ ἂν ἐκδαπανήσεις πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, ἵνα μάθῃ, ὅτι ἀπὸ τῶν δακρύων τῆς Ἐνθυμήσεως τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος, θάλασσαι, καὶ πηγαὶ, καὶ ποταμοὶ, καὶ πᾶσα ἔνυδρος οὐσία τὴν Τένεσιν εἴληφεν, ἐκ δὲ τοῦ γέλωτος αὐτῆς τὸ φῶς, καὶ ἐκ τῆς ἐκπλήξεως καὶ τῆς ἀμηχανίας τὰ σωμα- τικὰ τοῦ κόσμου στοιχεῖα ; Βούλομαι δὲ καὶ αὐτὸς συν- εισενεγκεῖν τι τῇ καρποφορίᾳ αὐτῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐρῶ τὰ μὲν γλυκέα ύδατα ὄντα, οἷον πηγὰς, καὶ πι ταμούς, καὶ ὄμβρους, καὶ τὰ τοιαῦτα, τὰ δὲ ἐπὶ ταῖς θαλάσσαις αλμυρά· ἐπινοῦ μὴ πάντα ἀπὸ τῶν δα κρύων αὐτῆς προβεβλῆσθαι, διότι τὸ δάκρυον ἁλμυ- μὲν τῇ ποιότητι ὑπάρχει. Φανερὸν οὖν, ὅτι τὰ ἁλμυρά ὕδατα ταῦτά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν δακρύων. Εἰκὸς δὲ αὐτ τὴν ἐν ἀγωνίᾳ πολλῇ καὶ ἀμηχανία γεγονυίαν καὶ Εδρωκέναι. Ἐντεῦθεν δὴ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτῶν • 1. ἀγνοοῦσα δὲ τὰ πάντα, οὐ καθ. Αο- ζωοποιήσαντα καὶ πᾶσαν. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. ILERES. XXXI. . - vellet, lao vocabulum proferret; ex quo vocis ori- ginem profectam. Cum igitur perrumpere Horum nequisset, ideo quod perturbatione implicata deti- heretur, ac sola extra remansisset, pertur- bationis hujus quæ multiplex erat ac varia, parti- bus omnibus succubuisse; affectamque dolore primum, quod nihil assecuta sit; tum metu, ne ut ipsam lumen, ita vita deficeret : deinde consilii inopia, ac demum ignorantiæ penitus immersam. Neque enim, ut ejus Mater prima illa ex Æonum collegio Sapientia, alternorum duntaxat diversitate motuum, sed contrariorum dissidio laborasse. Quin et novam insuper eidem affectionem contigisse, conversionis ad eum scilicet qui sibi vitam imper- A ut cum illam, ne ultra contenderet, llorus coercere tierat. Hanc vero materiæ molem ac substantiam Nonnumquam vero mox ut illius luminis, quod sese ptate perfudisse; interdumque rursus ad metum nitam fuisse. x, 8. esse, ex qua mundus iste coaluit. Etenim ex ipsa conversione, mundi et Conditoris, adeoque aliam omneni animam esse genitam; cætera ex metu ac dolore initium accepisse. Nam e lacrymis humidum omne, e risu lucidum, e dolore ac stupore corporea mundi elementa manasse. Accidisse nimirum, ut collacrymaret interdum ac doleret, quod se solam in tenebris et inanitate relictam animadverteret. reliquerat, veniret in memoriam, risu se ac volu- rediisse, alias anxiam, consiliique inopem et alto- XVII. Quid tum inde? Maximnas deinceps illi tra- ga:dias faciunt; ac pro suo quisque capite aliter atque aliter summa cum arrogantia disputat : qua- C nam ex perturbatione, aut ex quonain elemento na- tura profluxerit. Quorum mihi merito videntur non palam omnibus disciplinam velle committere: sed iis solum, qui luculentam mercedem pro tantis mysteriis reprasentare possint. Neque enim ista eorum similia sunt, de quibus a Domino dictum est : Gratis accepistis, gratis date': sed ab omni remota sensu, ac prodigiosa, profundaque arcana illa sunt, quæ a falsitatis amatoribus magno labore comparantur. Quis enim non omnia bona sua liben- ter in illud impendat, ut discat, quemadmodum ex Enthymeseos lacrymis, affecti, inquam, illius nis, maria, fontes ac fumina, humorque omnis efluxerit: similiterque et ex risu lumen ; et ex sti- pore ac mentis inopia corporea mundi elementa profecta sint? Volo equidem gonnihil illorum inventis pro virili conferre. Quoniam enim aqua- rum dulces alias video, utpote fontes et flumina, pluvias, et id genus reliquas; alias, velut marinas, salsas, suspicor non ex ejus lacrymis omnes eru- pisse, quod natura salsæ sint lacryma, proindeque salsas duntaxat aquas ex ejus lacrymis enatas esse. Cum interim consentaneum sit, eamdem vehementi animi angore ac consilii inopia præditam sudore * Matth. D • Post distinguendum. • Iren. crob. lib. 1. cap. 16.) (79) Οθεν τὸ Ἰαώ όνομα. Quem Liberum patrem, et Solem etiinici scriptores appellarunt. (Μa-

Ι. όνομα (7) γεγενῆσθαι φάσκουσι. Μὴ δυνηθεῖσαν δὲ διοδεῦσαι τὸν Ορον, διὰ τὸ συμπεπλέχθαι τῷ πάθει, καὶ μόνην ἀπολειφθεῖσαν ἔξω παντὶ μέρει τοῦ πά θους, ὑποπεσεῖν πολυμερούς καὶ πολυποικίλου ὑπάρ- χοντος, καὶ παθεῖν λύπην μὲν, ὅτι οὐ κατέλαβε· φόβον δὲ, μὴ καθάπερ αὐτὴν τὸ φῶς, οὕτω καὶ τὸ ζῆν ἐπι- λίπῃ, ἀπορίαν τε ἐπὶ τούτοις, ἐν ἀγνοίᾳ δὲ τὰ πάντα, καὶ οὐ καθάπερ ' ἡ μήτηρ αὐτῆς ἡ πρώτη Σοφία καὶ Αἰων, ἑτεροίωσιν ἐν τοῖς πάθεσιν εἶχεν, ἀλλὰ ἐναν τιότητα. Επισυμβεβηκέναι δ' αὐτῇ καὶ ἑτέραν διάθεσιν τὴν τῆς ἐπιστροφῆς ἐπὶ τὸν ζωοποιήσαντα * ταύτην σύστασιν καὶ οὐσίαν τῆς ὕλης γεγενῆσθαι λέγουσιν, ἐξ ἧς ἴδε ὁ κόσμος συνέστηκεν. Ἐκ μὲν γὰρ τῆς ἐπιστροφῆς τὴν τοῦ κόσμου καὶ τοῦ Δημιουργοῦ πᾶ σαν ψυχὴν τὴν γένεσιν ειληφέναι, ἐκ δὲ τοῦ φόβου καὶ τῆς λύπης τὰ λοιπὰ τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι. Ἀπὸ Β γὰρ τῶν δακρύων αὐτῆς γεγονέναι πᾶσαν ἔνυγρον οὐσίαν· ἀπὸ δὲ τοῦ γέλωτος τὴν φωτεινήν· ἀπὸ δὲ τῆς λύπης καὶ τῆς ἐκπλήξεως τὰ σωματικὰ τοῦ κα σμου στοιχεία. Ποτὲ μὲν γὰρ ἔκλαις καὶ ἐλυπεῖτο, ὡς λέγουσι, διὰ τὸ καταλελείφθαι μόνην ἐν τῷ σκότει καὶ τῷ κενώματι· ποτὲ δὲ εἰς ἔννοιαν ἤκουσα τοῦ κατα- λιπόντος αὐτὴν φωτός, διεχείτο καὶ ἐγέλα· ποτὲ δ' αὖ πάλιν ἐφοβεῖτο· ἄλλοτε δὲ διηπόρει, καὶ ἐξίστατο. ΙΖ΄. Καὶ τί γάρ; Τραγῳδία πολλὴ λοιπὸν ἦν ἐν θάδε, καὶ φαντασία ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν, ἄλλως καὶ ἄλλως σοβαρῶς ἐκδιηγουμένου ἐκ ποταποῦ πάθους, ἐκ ποίου στοιχείου ἡ οὐσία τὴν γένεσιν εἴληφεν, ἃ καὶ εἰκότως δοκοῦσί μοι μὴ ἅπαντας θέλειν ἐν φα νερῷ διδάσκειν, ἀλλ᾽ ἢ μόνους ἐκείνους τοὺς καὶ μετ γάλους μισθοὺς ὑπὲρ τηλικούτων μυστηρίων τελεῖν δυναμένους. Οὐκέτι γὰρ ταῦτα ὅμοια ἐκείνοις, περὶ ὧν ὁ Κύριος ἡμῶν εἴρηκε· Δωρεάν ἐλάβετε, δωρεάν δότε· ἀλλὰ ἀνακεχωρηκότα, και τερατώδη και βαθέα μυστήρια μετά πολλοῦ καμάτου περιγινόμενα τοῖς φιλοψευδέσι. Τις γὰρ οὐκ ἂν ἐκδαπανήσεις πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, ἵνα μάθῃ, ὅτι ἀπὸ τῶν δακρύων τῆς Ἐνθυμήσεως τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος, θάλασσαι, καὶ πηγαὶ, καὶ ποταμοὶ, καὶ πᾶσα ἔνυδρος οὐσία τὴν Τένεσιν εἴληφεν, ἐκ δὲ τοῦ γέλωτος αὐτῆς τὸ φῶς, καὶ ἐκ τῆς ἐκπλήξεως καὶ τῆς ἀμηχανίας τὰ σωμα- τικὰ τοῦ κόσμου στοιχεῖα ; Βούλομαι δὲ καὶ αὐτὸς συν- εισενεγκεῖν τι τῇ καρποφορίᾳ αὐτῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐρῶ τὰ μὲν γλυκέα ύδατα ὄντα, οἷον πηγὰς, καὶ πι ταμούς, καὶ ὄμβρους, καὶ τὰ τοιαῦτα, τὰ δὲ ἐπὶ ταῖς θαλάσσαις αλμυρά· ἐπινοῦ μὴ πάντα ἀπὸ τῶν δα κρύων αὐτῆς προβεβλῆσθαι, διότι τὸ δάκρυον ἁλμυ- μὲν τῇ ποιότητι ὑπάρχει. Φανερὸν οὖν, ὅτι τὰ ἁλμυρά ὕδατα ταῦτά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν δακρύων. Εἰκὸς δὲ αὐτ τὴν ἐν ἀγωνίᾳ πολλῇ καὶ ἀμηχανία γεγονυίαν καὶ Εδρωκέναι. Ἐντεῦθεν δὴ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτῶν • 1. ἀγνοοῦσα δὲ τὰ πάντα, οὐ καθ. Αο- ζωοποιήσαντα καὶ πᾶσαν. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. ILERES. XXXI. . - vellet, lao vocabulum proferret; ex quo vocis ori- ginem profectam. Cum igitur perrumpere Horum nequisset, ideo quod perturbatione implicata deti- heretur, ac sola extra remansisset, pertur- bationis hujus quæ multiplex erat ac varia, parti- bus omnibus succubuisse; affectamque dolore primum, quod nihil assecuta sit; tum metu, ne ut ipsam lumen, ita vita deficeret : deinde consilii inopia, ac demum ignorantiæ penitus immersam. Neque enim, ut ejus Mater prima illa ex Æonum collegio Sapientia, alternorum duntaxat diversitate motuum, sed contrariorum dissidio laborasse. Quin et novam insuper eidem affectionem contigisse, conversionis ad eum scilicet qui sibi vitam imper- A ut cum illam, ne ultra contenderet, llorus coercere tierat. Hanc vero materiæ molem ac substantiam Nonnumquam vero mox ut illius luminis, quod sese ptate perfudisse; interdumque rursus ad metum nitam fuisse. x, 8. esse, ex qua mundus iste coaluit. Etenim ex ipsa conversione, mundi et Conditoris, adeoque aliam omneni animam esse genitam; cætera ex metu ac dolore initium accepisse. Nam e lacrymis humidum omne, e risu lucidum, e dolore ac stupore corporea mundi elementa manasse. Accidisse nimirum, ut collacrymaret interdum ac doleret, quod se solam in tenebris et inanitate relictam animadverteret. reliquerat, veniret in memoriam, risu se ac volu- rediisse, alias anxiam, consiliique inopem et alto- XVII. Quid tum inde? Maximnas deinceps illi tra- ga:dias faciunt; ac pro suo quisque capite aliter atque aliter summa cum arrogantia disputat : qua- C nam ex perturbatione, aut ex quonain elemento na- tura profluxerit. Quorum mihi merito videntur non palam omnibus disciplinam velle committere: sed iis solum, qui luculentam mercedem pro tantis mysteriis reprasentare possint. Neque enim ista eorum similia sunt, de quibus a Domino dictum est : Gratis accepistis, gratis date': sed ab omni remota sensu, ac prodigiosa, profundaque arcana illa sunt, quæ a falsitatis amatoribus magno labore comparantur. Quis enim non omnia bona sua liben- ter in illud impendat, ut discat, quemadmodum ex Enthymeseos lacrymis, affecti, inquam, illius nis, maria, fontes ac fumina, humorque omnis efluxerit: similiterque et ex risu lumen ; et ex sti- pore ac mentis inopia corporea mundi elementa profecta sint? Volo equidem gonnihil illorum inventis pro virili conferre. Quoniam enim aqua- rum dulces alias video, utpote fontes et flumina, pluvias, et id genus reliquas; alias, velut marinas, salsas, suspicor non ex ejus lacrymis omnes eru- pisse, quod natura salsæ sint lacryma, proindeque salsas duntaxat aquas ex ejus lacrymis enatas esse. Cum interim consentaneum sit, eamdem vehementi animi angore ac consilii inopia præditam sudore * Matth. D • Post distinguendum. • Iren. crob. lib. 1. cap. 16.) (79) Οθεν τὸ Ἰαώ όνομα. Quem Liberum patrem, et Solem etiinici scriptores appellarunt. (Μa-

Α ὑπολαμβάνειν δεῖ πηγὰς καὶ ποταμούς, καὶ εἴ τινα ἄλλα γλυκέα ὕδατα ὑπάρχει, την γένεσιν μὴ ἐσχηκέ ναι ἀπὸ τῶν δακρύων αὐτῆς. Απίθανον γάρ, μιᾶς ποιότητος οὔσης τῶν δακρύων, τὰ μὲν ἁλμυρά, τὰ δὲ γλυκέα ὕδατα ἐξ αὐτῶν προελθεῖν. Τοῦτο δὲ πιθα νώτερον, τὰ μὲν εἶναι ἀπὸ τῶν δακρύων, τὰ δὲ ἀπὸ τῶν ἱδρώτων. Ἐπειδὴ ' καὶ θερμὰ καὶ δριμέα τινὰ ὕδατά ἐστιν ἐν τῷ κόσμῳ, νοεῖν ὀφείλεις, τί ποιήσασα, καὶ ἐκ ποίου μορίου προήκατο ταῦτα. 'Αρμόζουσι γὰρ τοιοῦτοι καρποὶ τῇ ὑποθέσει αὐτῶν. Διοδεύσασαν οὖν πᾶν πάθος τὴν Μητέρα αὐτῶν; καὶ μόγις ὑπερκύψασαν, ἐπὶ ἱκεσίαν τραπῆναι τοῦ καταλιπόντος αὐτὴν φωτός, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ, Β λέγουσιν. Ὃς, ἀνελθὼν μὲν εἰς τὸ πλήρωμα, αὐτὸς μὲν εἰκὸς, ὅτι ᾤκνησεν ἐκ δευτέρου κατελθεῖν, τὸν Παράκλητον δὲ ἐξέπεμψεν αὐτὴν ', τουτέστι τὸν Σω- τῆρα, ἐνδόντος αὐτῷ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ Πατρὸς, καὶ πᾶν ὑπ' ἐξουσίαν παραδόντος, καὶ τῶν Αἰώνων δεόμενος ', ὅπως ἐν αὐτῷ τὰ πάντα κτισθῇ τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, θρόνοι, θεότητες, κυριότητες. Έχε πέμπεται δὲ πρὸς αὐτὴν μετὰ τῶν ἡλικιωτῶν αὐτοῦ τῶν ἀγγέλων. Τὴν δὲ 'Αχαμώθ ἐντραπεῖσαν αὐτὸν λέγουσι, πρῶτον μὲν κάλυμμα ἐπιθέσθαι δι' αἰδὼ, μετέπειτα δὲ ἰδοῦσαν αὐτὸν σὺν ὅλῃ τῇ καρποφορία αὐτοῦ, προσδραμεῖν αὐτῷ, δύναμιν λαβοῦσαν ἐκ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ. Κἀκεῖνον μορφῶσαι αὐτὴν μόρ- φωσιν τὴν κατὰ γνῶσιν, καὶ ἴασιν τῶν παθῶν ποιήσα- σθαι αὐτῆς. Χωρίσαντα δ' αὐτὰ αὐτῆς, μὴ ἀμελής σαντα δὲ αὐτῶν· οὐ γὰρ ἦν δυνατὰ ἀφανισθῆναι, ὡς τὰ τῆς προτέρας, διὰ τὸ ἑκτικὰ ἤδη καὶ δυνατὰ εἶναι ἀλλὰ ἀποκρίναντα χωρήσει τοῦ συγχέαι * καὶ πῆξαι, καὶ ἐξ ἀσωμάτου πάθους εἰς ἀσώματον * τὴν ὅλην μεταβαλεῖν αὐτά. Είθ' οὕτως ἐπιτηδειότητα και φύ σιν ἐμπεποιηκέναι αὐτοῖς, ὥστε εἰς συγκρίματα καὶ σώματα ἐλθεῖν πρὸς τὸ γενέσθαι δύο οὐσίας, τὴν φαύλην τῶν παθῶν, τήν τε τῆς ἐπιστροφῆς ἐμπαθῆ. Καὶ διὰ τοῦτο δυνάμει τὸν Σωτῆρα δεδεμιουργηκέναι φάσκουσι· τήν τε Ἀχαμώθ ἐκτὸς πάθους γενομένην, καὶ συλλαβοῦσαν τῇ χαρᾷ τῶν ἐν αὐτῷ ὁ φώτων τὴν θεωρίαν, τουτέστι τῶν ἀγγέλων τῶν μετ' αὐτοῦ, καὶ έγχισσήσασαν αὐτοὺς, κεκυηκέναι καρπούς κατὰ τὴν εἰκόνα διδάσκουσι, κύημα πνευματικὸν καθ᾽ ὁμοίωσιν γεγονότως ' τῶν δορυφόρων τοῦ Σωτῆρος ΙΗ'. Τριῶν οὖν ἤδη τούτων ὑποκειμένων κατ' αὐ τοὺς, τοῦ μὲν ἐκ τοῦ πάθους, ὁ ἦν ὕλη· τοῦ δὲ ἐκ τῆς ἐπιστροφῆς, ὅ ἦν τὸ ψυχικόν· τοῦ δὲ ὁ ἀπεκύησε, τουτέστι τὸ πνευματικὸν, οὕτως ἐτράπη ἐπὶ τὴν μόρ- φωσιν αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ μὲν πνευματικὸν μὴ δεδυ- νῆσθαι αὐτῇ " μορφῶσαι, ἐπειδὴ ὁμοούσιον ὑπῆρχεν αὐτῇ· τετράφθαι δὲ ἐπὶ τὴν μόρφωσιν τῆς γενομέ μης ἐκ τῆς ἐπιστροφῆς αὐτῆς ψυχικῆς οὐσίας, προ βαλεῖν τε τὰ παρὰ τοῦ Σωτῆρος μαθήματα. Καὶ ἐπεὶ δέ. . αὐτῇ. δὲ ὁμοίως, δεόμενος. * χωρίς συγχέαι. * ἐνσώματον. • σὺν αὐτῷ. " γεγονός. • αὐτήν. S. EPIPHANII manasse. Ex quo consequens est, fontium ac fluni- num liquores, ac si quid aliud est dulcioris aquæ, minime ex ejus lacrymis fluxisse. Est enim perab- surdum, cum una simplexque sit lacrymarum qua-· litas, salsum non minus humorem, quam dulcem, ad eamdem originem referre; cum multo sit proba- bilius, quasdam e lacrymis aquas, e sudore alias excitatas. Et quoniam calidæ quoque alicubi sunt, et acidæ, videndum porro, quid agens illa, quave ex parte istiusmodi aquas profuderit. Tales enim quæstionum nugæ, velut dignissimi fructus, illorum inventis argumentisque congruunt, Sed ut ad Matrem ipsam redeam, ferunt, illam, cum jam omnia perturbationum genera percurris- set, ægre tandem emersam ad illud lumen, a quo destituta fuerat, exorandum sese convertisse, vide licet Christum. Is in pleroma conscendens, ac de- scendere ipse denuo gravatus, vicarium sibi Para- cletum submisit, quem et Salvatorem vocant; cum omnis in ipsum vis esset congesta, universaque ejusdem potestati tam a Patre, quam ab Æonibus commnissa, ut per ipsum tam quæ videri oculis pos- sent, quam quæ aciem effugerent, universa conde- rentur; nimirum throni, divinitates, dominationes. Accesserunt et Paracleto comites æquales illius an- geli. Adl cujus adventum Aclamoth pudore perfusa capiti velum obduxit. Tum ubi illum cum omni suo proventu conspexit, ex hujus præsentia confirmata ad eum accurrit. A quo elaborata et efficta cum for- mani cognitionis, tum animi morborum omnium re- media percepit. Quos quidem morbos ita ille se- crevit, ut non penitus negligeret. Neque enim velut prioris illius deleri funditus poterant, quod usu confirmati corroboratique jam occalluissent. Ergo illos secretos confudit ac densavit, et ab experte corporis affectione in corpoream materiam conver- tit. Deinde naturam indidit, idoneamque fecit, ut coufari atque corporari posset, naturasque duas efficeret, alteram affectionum malam, conversionis alteram, eamque perturbatione præditam. Quam ob causam Salvatori, si vim functionis illius conside- res, Conditoris partes attribuunt. Jam Achamoth ab omni perturbatione libera, cum luminum, que cum ipso erant, hoc est comitum angelorum, con- templationem cum ingenti gaudio concepisset, at- que ad illorum consuetudinem exarsisset, ad eorum exemplar fetum nescio quem spiritalem parturiit, qui ad stipatorum Salvatoris esset similitudinem expressus. C XVIII. Quamobrem triplici jam substantia con- D stituta, prima quæ ex perturbatione prodiit, quæ est materia; secunda ex conversione, quod est animalium; tertia spiritali, quam postremam peperit, tum se denique ad eadem eflingenda contulit. Quanquam quod spiritale erat, utpote ejusdem cum ipsa naturæ, figurare minime po- tuit. Unde se animatam ad substantiam, quæ ex ipsius conversione profecta fuerat, perpoliendam Iren. F. s Ir. pro F. Iren. Iren. Iren. F.

Α ὑπολαμβάνειν δεῖ πηγὰς καὶ ποταμούς, καὶ εἴ τινα ἄλλα γλυκέα ὕδατα ὑπάρχει, την γένεσιν μὴ ἐσχηκέ ναι ἀπὸ τῶν δακρύων αὐτῆς. Απίθανον γάρ, μιᾶς ποιότητος οὔσης τῶν δακρύων, τὰ μὲν ἁλμυρά, τὰ δὲ γλυκέα ὕδατα ἐξ αὐτῶν προελθεῖν. Τοῦτο δὲ πιθα νώτερον, τὰ μὲν εἶναι ἀπὸ τῶν δακρύων, τὰ δὲ ἀπὸ τῶν ἱδρώτων. Ἐπειδὴ ' καὶ θερμὰ καὶ δριμέα τινὰ ὕδατά ἐστιν ἐν τῷ κόσμῳ, νοεῖν ὀφείλεις, τί ποιήσασα, καὶ ἐκ ποίου μορίου προήκατο ταῦτα. 'Αρμόζουσι γὰρ τοιοῦτοι καρποὶ τῇ ὑποθέσει αὐτῶν. Διοδεύσασαν οὖν πᾶν πάθος τὴν Μητέρα αὐτῶν; καὶ μόγις ὑπερκύψασαν, ἐπὶ ἱκεσίαν τραπῆναι τοῦ καταλιπόντος αὐτὴν φωτός, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ, Β λέγουσιν. Ὃς, ἀνελθὼν μὲν εἰς τὸ πλήρωμα, αὐτὸς μὲν εἰκὸς, ὅτι ᾤκνησεν ἐκ δευτέρου κατελθεῖν, τὸν Παράκλητον δὲ ἐξέπεμψεν αὐτὴν ', τουτέστι τὸν Σω- τῆρα, ἐνδόντος αὐτῷ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ Πατρὸς, καὶ πᾶν ὑπ' ἐξουσίαν παραδόντος, καὶ τῶν Αἰώνων δεόμενος ', ὅπως ἐν αὐτῷ τὰ πάντα κτισθῇ τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, θρόνοι, θεότητες, κυριότητες. Έχε πέμπεται δὲ πρὸς αὐτὴν μετὰ τῶν ἡλικιωτῶν αὐτοῦ τῶν ἀγγέλων. Τὴν δὲ 'Αχαμώθ ἐντραπεῖσαν αὐτὸν λέγουσι, πρῶτον μὲν κάλυμμα ἐπιθέσθαι δι' αἰδὼ, μετέπειτα δὲ ἰδοῦσαν αὐτὸν σὺν ὅλῃ τῇ καρποφορία αὐτοῦ, προσδραμεῖν αὐτῷ, δύναμιν λαβοῦσαν ἐκ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ. Κἀκεῖνον μορφῶσαι αὐτὴν μόρ- φωσιν τὴν κατὰ γνῶσιν, καὶ ἴασιν τῶν παθῶν ποιήσα- σθαι αὐτῆς. Χωρίσαντα δ' αὐτὰ αὐτῆς, μὴ ἀμελής σαντα δὲ αὐτῶν· οὐ γὰρ ἦν δυνατὰ ἀφανισθῆναι, ὡς τὰ τῆς προτέρας, διὰ τὸ ἑκτικὰ ἤδη καὶ δυνατὰ εἶναι ἀλλὰ ἀποκρίναντα χωρήσει τοῦ συγχέαι * καὶ πῆξαι, καὶ ἐξ ἀσωμάτου πάθους εἰς ἀσώματον * τὴν ὅλην μεταβαλεῖν αὐτά. Είθ' οὕτως ἐπιτηδειότητα και φύ σιν ἐμπεποιηκέναι αὐτοῖς, ὥστε εἰς συγκρίματα καὶ σώματα ἐλθεῖν πρὸς τὸ γενέσθαι δύο οὐσίας, τὴν φαύλην τῶν παθῶν, τήν τε τῆς ἐπιστροφῆς ἐμπαθῆ. Καὶ διὰ τοῦτο δυνάμει τὸν Σωτῆρα δεδεμιουργηκέναι φάσκουσι· τήν τε Ἀχαμώθ ἐκτὸς πάθους γενομένην, καὶ συλλαβοῦσαν τῇ χαρᾷ τῶν ἐν αὐτῷ ὁ φώτων τὴν θεωρίαν, τουτέστι τῶν ἀγγέλων τῶν μετ' αὐτοῦ, καὶ έγχισσήσασαν αὐτοὺς, κεκυηκέναι καρπούς κατὰ τὴν εἰκόνα διδάσκουσι, κύημα πνευματικὸν καθ᾽ ὁμοίωσιν γεγονότως ' τῶν δορυφόρων τοῦ Σωτῆρος ΙΗ'. Τριῶν οὖν ἤδη τούτων ὑποκειμένων κατ' αὐ τοὺς, τοῦ μὲν ἐκ τοῦ πάθους, ὁ ἦν ὕλη· τοῦ δὲ ἐκ τῆς ἐπιστροφῆς, ὅ ἦν τὸ ψυχικόν· τοῦ δὲ ὁ ἀπεκύησε, τουτέστι τὸ πνευματικὸν, οὕτως ἐτράπη ἐπὶ τὴν μόρ- φωσιν αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ μὲν πνευματικὸν μὴ δεδυ- νῆσθαι αὐτῇ " μορφῶσαι, ἐπειδὴ ὁμοούσιον ὑπῆρχεν αὐτῇ· τετράφθαι δὲ ἐπὶ τὴν μόρφωσιν τῆς γενομέ μης ἐκ τῆς ἐπιστροφῆς αὐτῆς ψυχικῆς οὐσίας, προ βαλεῖν τε τὰ παρὰ τοῦ Σωτῆρος μαθήματα. Καὶ ἐπεὶ δέ. . αὐτῇ. δὲ ὁμοίως, δεόμενος. * χωρίς συγχέαι. * ἐνσώματον. • σὺν αὐτῷ. " γεγονός. • αὐτήν. S. EPIPHANII manasse. Ex quo consequens est, fontium ac fluni- num liquores, ac si quid aliud est dulcioris aquæ, minime ex ejus lacrymis fluxisse. Est enim perab- surdum, cum una simplexque sit lacrymarum qua-· litas, salsum non minus humorem, quam dulcem, ad eamdem originem referre; cum multo sit proba- bilius, quasdam e lacrymis aquas, e sudore alias excitatas. Et quoniam calidæ quoque alicubi sunt, et acidæ, videndum porro, quid agens illa, quave ex parte istiusmodi aquas profuderit. Tales enim quæstionum nugæ, velut dignissimi fructus, illorum inventis argumentisque congruunt, Sed ut ad Matrem ipsam redeam, ferunt, illam, cum jam omnia perturbationum genera percurris- set, ægre tandem emersam ad illud lumen, a quo destituta fuerat, exorandum sese convertisse, vide licet Christum. Is in pleroma conscendens, ac de- scendere ipse denuo gravatus, vicarium sibi Para- cletum submisit, quem et Salvatorem vocant; cum omnis in ipsum vis esset congesta, universaque ejusdem potestati tam a Patre, quam ab Æonibus commnissa, ut per ipsum tam quæ videri oculis pos- sent, quam quæ aciem effugerent, universa conde- rentur; nimirum throni, divinitates, dominationes. Accesserunt et Paracleto comites æquales illius an- geli. Adl cujus adventum Aclamoth pudore perfusa capiti velum obduxit. Tum ubi illum cum omni suo proventu conspexit, ex hujus præsentia confirmata ad eum accurrit. A quo elaborata et efficta cum for- mani cognitionis, tum animi morborum omnium re- media percepit. Quos quidem morbos ita ille se- crevit, ut non penitus negligeret. Neque enim velut prioris illius deleri funditus poterant, quod usu confirmati corroboratique jam occalluissent. Ergo illos secretos confudit ac densavit, et ab experte corporis affectione in corpoream materiam conver- tit. Deinde naturam indidit, idoneamque fecit, ut coufari atque corporari posset, naturasque duas efficeret, alteram affectionum malam, conversionis alteram, eamque perturbatione præditam. Quam ob causam Salvatori, si vim functionis illius conside- res, Conditoris partes attribuunt. Jam Achamoth ab omni perturbatione libera, cum luminum, que cum ipso erant, hoc est comitum angelorum, con- templationem cum ingenti gaudio concepisset, at- que ad illorum consuetudinem exarsisset, ad eorum exemplar fetum nescio quem spiritalem parturiit, qui ad stipatorum Salvatoris esset similitudinem expressus. C XVIII. Quamobrem triplici jam substantia con- D stituta, prima quæ ex perturbatione prodiit, quæ est materia; secunda ex conversione, quod est animalium; tertia spiritali, quam postremam peperit, tum se denique ad eadem eflingenda contulit. Quanquam quod spiritale erat, utpote ejusdem cum ipsa naturæ, figurare minime po- tuit. Unde se animatam ad substantiam, quæ ex ipsius conversione profecta fuerat, perpoliendam Iren. F. s Ir. pro F. Iren. Iren. Iren. F.

Α ὑπολαμβάνειν δεῖ πηγὰς καὶ ποταμούς, καὶ εἴ τινα ἄλλα γλυκέα ὕδατα ὑπάρχει, την γένεσιν μὴ ἐσχηκέ ναι ἀπὸ τῶν δακρύων αὐτῆς. Απίθανον γάρ, μιᾶς ποιότητος οὔσης τῶν δακρύων, τὰ μὲν ἁλμυρά, τὰ δὲ γλυκέα ὕδατα ἐξ αὐτῶν προελθεῖν. Τοῦτο δὲ πιθα νώτερον, τὰ μὲν εἶναι ἀπὸ τῶν δακρύων, τὰ δὲ ἀπὸ τῶν ἱδρώτων. Ἐπειδὴ ' καὶ θερμὰ καὶ δριμέα τινὰ ὕδατά ἐστιν ἐν τῷ κόσμῳ, νοεῖν ὀφείλεις, τί ποιήσασα, καὶ ἐκ ποίου μορίου προήκατο ταῦτα. 'Αρμόζουσι γὰρ τοιοῦτοι καρποὶ τῇ ὑποθέσει αὐτῶν. Διοδεύσασαν οὖν πᾶν πάθος τὴν Μητέρα αὐτῶν; καὶ μόγις ὑπερκύψασαν, ἐπὶ ἱκεσίαν τραπῆναι τοῦ καταλιπόντος αὐτὴν φωτός, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ, Β λέγουσιν. Ὃς, ἀνελθὼν μὲν εἰς τὸ πλήρωμα, αὐτὸς μὲν εἰκὸς, ὅτι ᾤκνησεν ἐκ δευτέρου κατελθεῖν, τὸν Παράκλητον δὲ ἐξέπεμψεν αὐτὴν ', τουτέστι τὸν Σω- τῆρα, ἐνδόντος αὐτῷ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ Πατρὸς, καὶ πᾶν ὑπ' ἐξουσίαν παραδόντος, καὶ τῶν Αἰώνων δεόμενος ', ὅπως ἐν αὐτῷ τὰ πάντα κτισθῇ τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, θρόνοι, θεότητες, κυριότητες. Έχε πέμπεται δὲ πρὸς αὐτὴν μετὰ τῶν ἡλικιωτῶν αὐτοῦ τῶν ἀγγέλων. Τὴν δὲ 'Αχαμώθ ἐντραπεῖσαν αὐτὸν λέγουσι, πρῶτον μὲν κάλυμμα ἐπιθέσθαι δι' αἰδὼ, μετέπειτα δὲ ἰδοῦσαν αὐτὸν σὺν ὅλῃ τῇ καρποφορία αὐτοῦ, προσδραμεῖν αὐτῷ, δύναμιν λαβοῦσαν ἐκ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ. Κἀκεῖνον μορφῶσαι αὐτὴν μόρ- φωσιν τὴν κατὰ γνῶσιν, καὶ ἴασιν τῶν παθῶν ποιήσα- σθαι αὐτῆς. Χωρίσαντα δ' αὐτὰ αὐτῆς, μὴ ἀμελής σαντα δὲ αὐτῶν· οὐ γὰρ ἦν δυνατὰ ἀφανισθῆναι, ὡς τὰ τῆς προτέρας, διὰ τὸ ἑκτικὰ ἤδη καὶ δυνατὰ εἶναι ἀλλὰ ἀποκρίναντα χωρήσει τοῦ συγχέαι * καὶ πῆξαι, καὶ ἐξ ἀσωμάτου πάθους εἰς ἀσώματον * τὴν ὅλην μεταβαλεῖν αὐτά. Είθ' οὕτως ἐπιτηδειότητα και φύ σιν ἐμπεποιηκέναι αὐτοῖς, ὥστε εἰς συγκρίματα καὶ σώματα ἐλθεῖν πρὸς τὸ γενέσθαι δύο οὐσίας, τὴν φαύλην τῶν παθῶν, τήν τε τῆς ἐπιστροφῆς ἐμπαθῆ. Καὶ διὰ τοῦτο δυνάμει τὸν Σωτῆρα δεδεμιουργηκέναι φάσκουσι· τήν τε Ἀχαμώθ ἐκτὸς πάθους γενομένην, καὶ συλλαβοῦσαν τῇ χαρᾷ τῶν ἐν αὐτῷ ὁ φώτων τὴν θεωρίαν, τουτέστι τῶν ἀγγέλων τῶν μετ' αὐτοῦ, καὶ έγχισσήσασαν αὐτοὺς, κεκυηκέναι καρπούς κατὰ τὴν εἰκόνα διδάσκουσι, κύημα πνευματικὸν καθ᾽ ὁμοίωσιν γεγονότως ' τῶν δορυφόρων τοῦ Σωτῆρος ΙΗ'. Τριῶν οὖν ἤδη τούτων ὑποκειμένων κατ' αὐ τοὺς, τοῦ μὲν ἐκ τοῦ πάθους, ὁ ἦν ὕλη· τοῦ δὲ ἐκ τῆς ἐπιστροφῆς, ὅ ἦν τὸ ψυχικόν· τοῦ δὲ ὁ ἀπεκύησε, τουτέστι τὸ πνευματικὸν, οὕτως ἐτράπη ἐπὶ τὴν μόρ- φωσιν αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ μὲν πνευματικὸν μὴ δεδυ- νῆσθαι αὐτῇ " μορφῶσαι, ἐπειδὴ ὁμοούσιον ὑπῆρχεν αὐτῇ· τετράφθαι δὲ ἐπὶ τὴν μόρφωσιν τῆς γενομέ μης ἐκ τῆς ἐπιστροφῆς αὐτῆς ψυχικῆς οὐσίας, προ βαλεῖν τε τὰ παρὰ τοῦ Σωτῆρος μαθήματα. Καὶ ἐπεὶ δέ. . αὐτῇ. δὲ ὁμοίως, δεόμενος. * χωρίς συγχέαι. * ἐνσώματον. • σὺν αὐτῷ. " γεγονός. • αὐτήν. S. EPIPHANII manasse. Ex quo consequens est, fontium ac fluni- num liquores, ac si quid aliud est dulcioris aquæ, minime ex ejus lacrymis fluxisse. Est enim perab- surdum, cum una simplexque sit lacrymarum qua-· litas, salsum non minus humorem, quam dulcem, ad eamdem originem referre; cum multo sit proba- bilius, quasdam e lacrymis aquas, e sudore alias excitatas. Et quoniam calidæ quoque alicubi sunt, et acidæ, videndum porro, quid agens illa, quave ex parte istiusmodi aquas profuderit. Tales enim quæstionum nugæ, velut dignissimi fructus, illorum inventis argumentisque congruunt, Sed ut ad Matrem ipsam redeam, ferunt, illam, cum jam omnia perturbationum genera percurris- set, ægre tandem emersam ad illud lumen, a quo destituta fuerat, exorandum sese convertisse, vide licet Christum. Is in pleroma conscendens, ac de- scendere ipse denuo gravatus, vicarium sibi Para- cletum submisit, quem et Salvatorem vocant; cum omnis in ipsum vis esset congesta, universaque ejusdem potestati tam a Patre, quam ab Æonibus commnissa, ut per ipsum tam quæ videri oculis pos- sent, quam quæ aciem effugerent, universa conde- rentur; nimirum throni, divinitates, dominationes. Accesserunt et Paracleto comites æquales illius an- geli. Adl cujus adventum Aclamoth pudore perfusa capiti velum obduxit. Tum ubi illum cum omni suo proventu conspexit, ex hujus præsentia confirmata ad eum accurrit. A quo elaborata et efficta cum for- mani cognitionis, tum animi morborum omnium re- media percepit. Quos quidem morbos ita ille se- crevit, ut non penitus negligeret. Neque enim velut prioris illius deleri funditus poterant, quod usu confirmati corroboratique jam occalluissent. Ergo illos secretos confudit ac densavit, et ab experte corporis affectione in corpoream materiam conver- tit. Deinde naturam indidit, idoneamque fecit, ut coufari atque corporari posset, naturasque duas efficeret, alteram affectionum malam, conversionis alteram, eamque perturbatione præditam. Quam ob causam Salvatori, si vim functionis illius conside- res, Conditoris partes attribuunt. Jam Achamoth ab omni perturbatione libera, cum luminum, que cum ipso erant, hoc est comitum angelorum, con- templationem cum ingenti gaudio concepisset, at- que ad illorum consuetudinem exarsisset, ad eorum exemplar fetum nescio quem spiritalem parturiit, qui ad stipatorum Salvatoris esset similitudinem expressus. C XVIII. Quamobrem triplici jam substantia con- D stituta, prima quæ ex perturbatione prodiit, quæ est materia; secunda ex conversione, quod est animalium; tertia spiritali, quam postremam peperit, tum se denique ad eadem eflingenda contulit. Quanquam quod spiritale erat, utpote ejusdem cum ipsa naturæ, figurare minime po- tuit. Unde se animatam ad substantiam, quæ ex ipsius conversione profecta fuerat, perpoliendam Iren. F. s Ir. pro F. Iren. Iren. Iren. F.

ΙΙ. - πρῶτον μεμορφωμέναι αὐτὴν ἐκ τῆς ψυχικῆς οὐσίας λέγουσι τὸν Πατέρα καὶ βασιλέα πάντων, τῶν τε ὁμοουσίων αὐτῷ, τουτέστι τῶν ψυχικῶν, ἃ δὴ δεξιὰ καλοῦσι, καὶ τῶν ἐκ τοῦ πάθους καὶ τῆς ὕλης, ἃ δὴ ἀριστερὰ καλοῦσι. Πάντα γὰρ τὰ κατ' αὐτὸν φά- - σκουσι μεμορφωμέναι, λεληθότως κινούμενον ὑπὸ τῆς Μητρός, ὅθεν καὶ Μητροπάτορα, καὶ ᾿Απάτορα, καὶ Δημιουργὸν αὐτὸν, καὶ Πατέρα καλοῦσι· τῶν μὲν δεξιῶν πατέρα λέγοντες αὐτὸν, τουτέστι τῶν ψυχικῶν, τῶν δὲ ἀριστερῶν, τουτέστι τῶν ὑλικῶν, δη μιουργόν, συμπάντων δὲ βασιλέα. Τὴν γὰρ Ενθύμη σιν ταύτην, βουληθεῖσαν εἰς τιμὴν τῶν Αἰώνων τὰ πάντα ποιῆσαι, εἰκόνας λέγουσι πεποιηκέναι αὐτῶν, μᾶλλον δὲ τὸν Σωτῆρα δι' αὐτῆς, καὶ αὐτὴν μὲν ἐν εἰκόνι τοῦ ἀοράτου Πατρός τετηρηκέναι μὴ γινωσκο- μένην ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τοῦτον δὲ τοῦ μονογε- Β νοῦς Υἱοῦ, τῶν δὲ λοιπῶν Αἰώνων τοὺς ὑπὸ τούτων γεγονότας ἀρχαγγέλους τε καὶ ἀγγέλους. Πατέρα οὖν καὶ Θεὸν λέγουσιν αὐτὸν γεγονέναι τῶν ἐκτὸς τοῦ πληρώματος, ποιητὴν ὄντα πάντων ψυχι- κῶν τε καὶ ὑλικῶν. Διακρίναντα γὰρ τὰς δύο οὐσίας συγκεχυμένας, καὶ ἐξ ἀσωμάτων σωματοποιήσαντα, δεδημιουργηκέναι τά τε οὐράνια καὶ τὰ γήῖνα, καὶ γεγονέναι ὑλικῶν καὶ ψυχικῶν, δεξιῶν καὶ ἀριστε- ρῶν δημιουργὸν, κούφων καὶ βαρέων, ἀνωφερῶν καὶ κατωφερῶν. Ἑπτὰ γὰρ οὐρανούς κατεσκευακέναι, ὧν ἐπάνω τὸν Δημιουργὸν εἶναι λέγουσι· καὶ διὰ τοῦτο Εβδομάδα καλοῦσιν αὐτὸν, τὴν δὲ μητέρα τὴν ᾿Αχαμώθ Ογδοάδα, ἀποσώζουσαν τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἀρχεγόνου ', καὶ πρὸ τῆς τοῦ πληρώματος Ογδοά- δος. Τοὺς δὲ ἑπτὰ οὐρανοὺς οὐκ εἶναι νοητούς φασιν. Αγγέλους δὲ αὐτοὺς ὑποτίθενται, καὶ τὸν Δημιουργὸν δὲ καὶ αὐτὸν ἄγγελον Θεῷ ἐοικότα· ὡς καὶ τὸν παρά δεισον ὑπὲρ τρίτον οὐρανὸν ὄντα, τέταρτον ἄγγελον λέγουσι δυνάμει ὑπάρχειν, καὶ ἀπὸ τούτου τι είλη- φέναι τὸν Ἀδὰμ διατετριφότα ἐν αὐτῷ. Ταῦτα δὲ τὸν Δημιουργὸν φάσκουσιν ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν ᾠῆσθαι κατασκευάζειν, πεποιηκέναι δ' αὐτὰ τῆς ᾿Αχαμώθ προβαλλούσης· οὐρανὸν πεποιηκέναι μὴ εἰδότα τὸν οὐρανὸν· καὶ ἄνθρωπον πεπλακέναι μὴ εἰδότα τὸν ἄνθρωπον· γῆν τε δεδειχέναι μὴ ἐπιστάμενον τὴν γῆν. Καὶ ἐπὶ πάντων οὕτως λέγουσιν ἡγνοηκέναι αύ τῶν ' τὰς Ιδέας ὧν ἐποίει, καὶ αὐτὴν τὴν Μητέρα. Αὐτὸν δὲ μόνον ᾠῆσθαι πάντα εἶναι. Αιτίαν δ' αὐτῷ γεγονέναι τὴν Μητέρα τῆς οἰήσεως ταύτης φάσκου- σι, τὴν οὕτω βουληθεῖσαν προαγαγεῖν αὐτὸν, κεφα- λὴν μὲν καὶ ἀρχὴν τῆς ἰδίας οὐσίας, κύριον δὲ τῆς όλης πραγματείας. Ταύτην δὲ τὴν Μητέρα καὶ Ογδοάδα καλοῦσι, καὶ Σοφίαν, καὶ Γῆν, καὶ Ἱερου σαλήμ, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ Κύριον ἀρσενικώς. Ἔχειν δὲ τὸν τῆς μεσότητος τόπον αὐτὴν, καὶ εἶναι ὑπεράνω μὲν τοῦ Δημιουργοῦ, ὑποκάτω δὲ, ἢ ἔξω τοῦ πληρώματος μέχρι συντελείας. μετ' αὐτόν. τούτου, Ο γρ. τοὺς ἀρχεγόνους. • οὐρανοὺς εἶναι νοητούς. Ε, αὐτόν. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. HÆRES. XXXI. A convertit, ad idque quæ a Salvatore tradita fuerunt C documenta transtulit. Ac primum narrant ex ani- mata substantia formatum ab illa Patrem ac Regem omnium, tam eorum scilicet, quæ eadem cum ipsu natura constant, hoc est animatorum, quæ illi dextra nuncupant, quam eorum quæ ex affectione ac materia componuntur, quæ sinistra vocant. Nam universa, quæ post ipsum exstiterunt, ab eo dicunt efficta, cum a Matre tacite ad id esset impul- sus : ac propterea Metropator, et Apator, et Condi- tor ac Parens appellatur. Dextrorum videlicet, id est anima præditorum, Parens; Sinistrorum vero, hoc est concretorum cum Maleria, Conditor; ac Rex demum universorum. Siquidem Enthymesin illam produnt, cum ad Æonum honorem et gloriam moliri omnia cuperet, ceruas corum imagines edi- disse, vel per ipsam potius id egisse Salvatorem, adeoque illam in effigie Patris qui oculorum visum effugit, retinuisse, ut eam minime Conditor cognosceret; hunc vero ad unigenæ Filii : ad cæterorum Eonum similitudinem, factos ab iis archangelos angelosque prodiisse. D Quamobrem Patrem illum ac Deum omnium con stiluunt, quæ extra pleroma collocantur, omnium- que itidem anima vel materia præditorum. Ubi enim duas illas naturas inter sese confusas ac promiscuas segregavit, corporibusque carentes redegit in cor- pora ; tum demum cœlestia pariter ac terrena con- didisse, ac materialium et animatorum, dextrorum ac sinistrorum, levium ac gravium, eorum denique quæ sursum aut deorsum feruntur opificem exsti- tisse. Septenos quippe coelestes orbes fabricasse : supra quos Conditorem collocant; atque ob hanc causam Hebdomadem eum nominant: uti matrem Achamoth, Ogdoadem, quo primigenia ac primæ de pleromate Ogdoadis numerum observent. Orbes il- los vero septem spiritales esse memorant, adeoque angelos, ut et Conditorem ipsun angelum Dei simi- lem faciunt ; ac paradisum quoque qui supra tertium cœlum eminet, quartum vi quadam esse cœlum de- finiunt, ab eoque nonnihil Adamum, cum apud ipsum degeret, accepisse. Caterum omnia ista Con- ditorem putasse vi se propria ac sua perfecisse: cum interim Achamoth universa produceret, ille vero ita calum moliretur, ut coelum omnino nesciret : ita hominem formaret, ut hominem ignoraret : ignarus- que terra demum, terram nihilominus efficeret; atque hoc pacto in omni rerum genère corum quæ faceret Ideas, ipsamque adeo Matrem minime cogno- visse; se vero unum complecti omnia persuasum ha- buisse. Cujus illi arrogantiæ causam a Matre præbi- tam fuisse, quæ hoc illum modo procreare voluerit, ut propriæ naturæ caput ac princeps, totiusque domi- nus operis exsisteret. Eamdem insuper Matrem et Ogdoadem vocant, et Sapientiam, et Terram, et Ilierusalem, et Spiritum sanctum, et masculino ge- nere Dominum. Cui in media regione stationem at- tribuunt, ut Conditore superiorem, sic infra, vel extra pleroma ad mundi finem usque constitutam. · Iren. "F. Iren.

ΙΙ. - πρῶτον μεμορφωμέναι αὐτὴν ἐκ τῆς ψυχικῆς οὐσίας λέγουσι τὸν Πατέρα καὶ βασιλέα πάντων, τῶν τε ὁμοουσίων αὐτῷ, τουτέστι τῶν ψυχικῶν, ἃ δὴ δεξιὰ καλοῦσι, καὶ τῶν ἐκ τοῦ πάθους καὶ τῆς ὕλης, ἃ δὴ ἀριστερὰ καλοῦσι. Πάντα γὰρ τὰ κατ' αὐτὸν φά- - σκουσι μεμορφωμέναι, λεληθότως κινούμενον ὑπὸ τῆς Μητρός, ὅθεν καὶ Μητροπάτορα, καὶ ᾿Απάτορα, καὶ Δημιουργὸν αὐτὸν, καὶ Πατέρα καλοῦσι· τῶν μὲν δεξιῶν πατέρα λέγοντες αὐτὸν, τουτέστι τῶν ψυχικῶν, τῶν δὲ ἀριστερῶν, τουτέστι τῶν ὑλικῶν, δη μιουργόν, συμπάντων δὲ βασιλέα. Τὴν γὰρ Ενθύμη σιν ταύτην, βουληθεῖσαν εἰς τιμὴν τῶν Αἰώνων τὰ πάντα ποιῆσαι, εἰκόνας λέγουσι πεποιηκέναι αὐτῶν, μᾶλλον δὲ τὸν Σωτῆρα δι' αὐτῆς, καὶ αὐτὴν μὲν ἐν εἰκόνι τοῦ ἀοράτου Πατρός τετηρηκέναι μὴ γινωσκο- μένην ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τοῦτον δὲ τοῦ μονογε- Β νοῦς Υἱοῦ, τῶν δὲ λοιπῶν Αἰώνων τοὺς ὑπὸ τούτων γεγονότας ἀρχαγγέλους τε καὶ ἀγγέλους. Πατέρα οὖν καὶ Θεὸν λέγουσιν αὐτὸν γεγονέναι τῶν ἐκτὸς τοῦ πληρώματος, ποιητὴν ὄντα πάντων ψυχι- κῶν τε καὶ ὑλικῶν. Διακρίναντα γὰρ τὰς δύο οὐσίας συγκεχυμένας, καὶ ἐξ ἀσωμάτων σωματοποιήσαντα, δεδημιουργηκέναι τά τε οὐράνια καὶ τὰ γήῖνα, καὶ γεγονέναι ὑλικῶν καὶ ψυχικῶν, δεξιῶν καὶ ἀριστε- ρῶν δημιουργὸν, κούφων καὶ βαρέων, ἀνωφερῶν καὶ κατωφερῶν. Ἑπτὰ γὰρ οὐρανούς κατεσκευακέναι, ὧν ἐπάνω τὸν Δημιουργὸν εἶναι λέγουσι· καὶ διὰ τοῦτο Εβδομάδα καλοῦσιν αὐτὸν, τὴν δὲ μητέρα τὴν ᾿Αχαμώθ Ογδοάδα, ἀποσώζουσαν τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἀρχεγόνου ', καὶ πρὸ τῆς τοῦ πληρώματος Ογδοά- δος. Τοὺς δὲ ἑπτὰ οὐρανοὺς οὐκ εἶναι νοητούς φασιν. Αγγέλους δὲ αὐτοὺς ὑποτίθενται, καὶ τὸν Δημιουργὸν δὲ καὶ αὐτὸν ἄγγελον Θεῷ ἐοικότα· ὡς καὶ τὸν παρά δεισον ὑπὲρ τρίτον οὐρανὸν ὄντα, τέταρτον ἄγγελον λέγουσι δυνάμει ὑπάρχειν, καὶ ἀπὸ τούτου τι είλη- φέναι τὸν Ἀδὰμ διατετριφότα ἐν αὐτῷ. Ταῦτα δὲ τὸν Δημιουργὸν φάσκουσιν ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν ᾠῆσθαι κατασκευάζειν, πεποιηκέναι δ' αὐτὰ τῆς ᾿Αχαμώθ προβαλλούσης· οὐρανὸν πεποιηκέναι μὴ εἰδότα τὸν οὐρανὸν· καὶ ἄνθρωπον πεπλακέναι μὴ εἰδότα τὸν ἄνθρωπον· γῆν τε δεδειχέναι μὴ ἐπιστάμενον τὴν γῆν. Καὶ ἐπὶ πάντων οὕτως λέγουσιν ἡγνοηκέναι αύ τῶν ' τὰς Ιδέας ὧν ἐποίει, καὶ αὐτὴν τὴν Μητέρα. Αὐτὸν δὲ μόνον ᾠῆσθαι πάντα εἶναι. Αιτίαν δ' αὐτῷ γεγονέναι τὴν Μητέρα τῆς οἰήσεως ταύτης φάσκου- σι, τὴν οὕτω βουληθεῖσαν προαγαγεῖν αὐτὸν, κεφα- λὴν μὲν καὶ ἀρχὴν τῆς ἰδίας οὐσίας, κύριον δὲ τῆς όλης πραγματείας. Ταύτην δὲ τὴν Μητέρα καὶ Ογδοάδα καλοῦσι, καὶ Σοφίαν, καὶ Γῆν, καὶ Ἱερου σαλήμ, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ Κύριον ἀρσενικώς. Ἔχειν δὲ τὸν τῆς μεσότητος τόπον αὐτὴν, καὶ εἶναι ὑπεράνω μὲν τοῦ Δημιουργοῦ, ὑποκάτω δὲ, ἢ ἔξω τοῦ πληρώματος μέχρι συντελείας. μετ' αὐτόν. τούτου, Ο γρ. τοὺς ἀρχεγόνους. • οὐρανοὺς εἶναι νοητούς. Ε, αὐτόν. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. HÆRES. XXXI. A convertit, ad idque quæ a Salvatore tradita fuerunt C documenta transtulit. Ac primum narrant ex ani- mata substantia formatum ab illa Patrem ac Regem omnium, tam eorum scilicet, quæ eadem cum ipsu natura constant, hoc est animatorum, quæ illi dextra nuncupant, quam eorum quæ ex affectione ac materia componuntur, quæ sinistra vocant. Nam universa, quæ post ipsum exstiterunt, ab eo dicunt efficta, cum a Matre tacite ad id esset impul- sus : ac propterea Metropator, et Apator, et Condi- tor ac Parens appellatur. Dextrorum videlicet, id est anima præditorum, Parens; Sinistrorum vero, hoc est concretorum cum Maleria, Conditor; ac Rex demum universorum. Siquidem Enthymesin illam produnt, cum ad Æonum honorem et gloriam moliri omnia cuperet, ceruas corum imagines edi- disse, vel per ipsam potius id egisse Salvatorem, adeoque illam in effigie Patris qui oculorum visum effugit, retinuisse, ut eam minime Conditor cognosceret; hunc vero ad unigenæ Filii : ad cæterorum Eonum similitudinem, factos ab iis archangelos angelosque prodiisse. D Quamobrem Patrem illum ac Deum omnium con stiluunt, quæ extra pleroma collocantur, omnium- que itidem anima vel materia præditorum. Ubi enim duas illas naturas inter sese confusas ac promiscuas segregavit, corporibusque carentes redegit in cor- pora ; tum demum cœlestia pariter ac terrena con- didisse, ac materialium et animatorum, dextrorum ac sinistrorum, levium ac gravium, eorum denique quæ sursum aut deorsum feruntur opificem exsti- tisse. Septenos quippe coelestes orbes fabricasse : supra quos Conditorem collocant; atque ob hanc causam Hebdomadem eum nominant: uti matrem Achamoth, Ogdoadem, quo primigenia ac primæ de pleromate Ogdoadis numerum observent. Orbes il- los vero septem spiritales esse memorant, adeoque angelos, ut et Conditorem ipsun angelum Dei simi- lem faciunt ; ac paradisum quoque qui supra tertium cœlum eminet, quartum vi quadam esse cœlum de- finiunt, ab eoque nonnihil Adamum, cum apud ipsum degeret, accepisse. Caterum omnia ista Con- ditorem putasse vi se propria ac sua perfecisse: cum interim Achamoth universa produceret, ille vero ita calum moliretur, ut coelum omnino nesciret : ita hominem formaret, ut hominem ignoraret : ignarus- que terra demum, terram nihilominus efficeret; atque hoc pacto in omni rerum genère corum quæ faceret Ideas, ipsamque adeo Matrem minime cogno- visse; se vero unum complecti omnia persuasum ha- buisse. Cujus illi arrogantiæ causam a Matre præbi- tam fuisse, quæ hoc illum modo procreare voluerit, ut propriæ naturæ caput ac princeps, totiusque domi- nus operis exsisteret. Eamdem insuper Matrem et Ogdoadem vocant, et Sapientiam, et Terram, et Ilierusalem, et Spiritum sanctum, et masculino ge- nere Dominum. Cui in media regione stationem at- tribuunt, ut Conditore superiorem, sic infra, vel extra pleroma ad mundi finem usque constitutam. · Iren. "F. Iren.

ΙΙ. - πρῶτον μεμορφωμέναι αὐτὴν ἐκ τῆς ψυχικῆς οὐσίας λέγουσι τὸν Πατέρα καὶ βασιλέα πάντων, τῶν τε ὁμοουσίων αὐτῷ, τουτέστι τῶν ψυχικῶν, ἃ δὴ δεξιὰ καλοῦσι, καὶ τῶν ἐκ τοῦ πάθους καὶ τῆς ὕλης, ἃ δὴ ἀριστερὰ καλοῦσι. Πάντα γὰρ τὰ κατ' αὐτὸν φά- - σκουσι μεμορφωμέναι, λεληθότως κινούμενον ὑπὸ τῆς Μητρός, ὅθεν καὶ Μητροπάτορα, καὶ ᾿Απάτορα, καὶ Δημιουργὸν αὐτὸν, καὶ Πατέρα καλοῦσι· τῶν μὲν δεξιῶν πατέρα λέγοντες αὐτὸν, τουτέστι τῶν ψυχικῶν, τῶν δὲ ἀριστερῶν, τουτέστι τῶν ὑλικῶν, δη μιουργόν, συμπάντων δὲ βασιλέα. Τὴν γὰρ Ενθύμη σιν ταύτην, βουληθεῖσαν εἰς τιμὴν τῶν Αἰώνων τὰ πάντα ποιῆσαι, εἰκόνας λέγουσι πεποιηκέναι αὐτῶν, μᾶλλον δὲ τὸν Σωτῆρα δι' αὐτῆς, καὶ αὐτὴν μὲν ἐν εἰκόνι τοῦ ἀοράτου Πατρός τετηρηκέναι μὴ γινωσκο- μένην ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τοῦτον δὲ τοῦ μονογε- Β νοῦς Υἱοῦ, τῶν δὲ λοιπῶν Αἰώνων τοὺς ὑπὸ τούτων γεγονότας ἀρχαγγέλους τε καὶ ἀγγέλους. Πατέρα οὖν καὶ Θεὸν λέγουσιν αὐτὸν γεγονέναι τῶν ἐκτὸς τοῦ πληρώματος, ποιητὴν ὄντα πάντων ψυχι- κῶν τε καὶ ὑλικῶν. Διακρίναντα γὰρ τὰς δύο οὐσίας συγκεχυμένας, καὶ ἐξ ἀσωμάτων σωματοποιήσαντα, δεδημιουργηκέναι τά τε οὐράνια καὶ τὰ γήῖνα, καὶ γεγονέναι ὑλικῶν καὶ ψυχικῶν, δεξιῶν καὶ ἀριστε- ρῶν δημιουργὸν, κούφων καὶ βαρέων, ἀνωφερῶν καὶ κατωφερῶν. Ἑπτὰ γὰρ οὐρανούς κατεσκευακέναι, ὧν ἐπάνω τὸν Δημιουργὸν εἶναι λέγουσι· καὶ διὰ τοῦτο Εβδομάδα καλοῦσιν αὐτὸν, τὴν δὲ μητέρα τὴν ᾿Αχαμώθ Ογδοάδα, ἀποσώζουσαν τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἀρχεγόνου ', καὶ πρὸ τῆς τοῦ πληρώματος Ογδοά- δος. Τοὺς δὲ ἑπτὰ οὐρανοὺς οὐκ εἶναι νοητούς φασιν. Αγγέλους δὲ αὐτοὺς ὑποτίθενται, καὶ τὸν Δημιουργὸν δὲ καὶ αὐτὸν ἄγγελον Θεῷ ἐοικότα· ὡς καὶ τὸν παρά δεισον ὑπὲρ τρίτον οὐρανὸν ὄντα, τέταρτον ἄγγελον λέγουσι δυνάμει ὑπάρχειν, καὶ ἀπὸ τούτου τι είλη- φέναι τὸν Ἀδὰμ διατετριφότα ἐν αὐτῷ. Ταῦτα δὲ τὸν Δημιουργὸν φάσκουσιν ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν ᾠῆσθαι κατασκευάζειν, πεποιηκέναι δ' αὐτὰ τῆς ᾿Αχαμώθ προβαλλούσης· οὐρανὸν πεποιηκέναι μὴ εἰδότα τὸν οὐρανὸν· καὶ ἄνθρωπον πεπλακέναι μὴ εἰδότα τὸν ἄνθρωπον· γῆν τε δεδειχέναι μὴ ἐπιστάμενον τὴν γῆν. Καὶ ἐπὶ πάντων οὕτως λέγουσιν ἡγνοηκέναι αύ τῶν ' τὰς Ιδέας ὧν ἐποίει, καὶ αὐτὴν τὴν Μητέρα. Αὐτὸν δὲ μόνον ᾠῆσθαι πάντα εἶναι. Αιτίαν δ' αὐτῷ γεγονέναι τὴν Μητέρα τῆς οἰήσεως ταύτης φάσκου- σι, τὴν οὕτω βουληθεῖσαν προαγαγεῖν αὐτὸν, κεφα- λὴν μὲν καὶ ἀρχὴν τῆς ἰδίας οὐσίας, κύριον δὲ τῆς όλης πραγματείας. Ταύτην δὲ τὴν Μητέρα καὶ Ογδοάδα καλοῦσι, καὶ Σοφίαν, καὶ Γῆν, καὶ Ἱερου σαλήμ, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ Κύριον ἀρσενικώς. Ἔχειν δὲ τὸν τῆς μεσότητος τόπον αὐτὴν, καὶ εἶναι ὑπεράνω μὲν τοῦ Δημιουργοῦ, ὑποκάτω δὲ, ἢ ἔξω τοῦ πληρώματος μέχρι συντελείας. μετ' αὐτόν. τούτου, Ο γρ. τοὺς ἀρχεγόνους. • οὐρανοὺς εἶναι νοητούς. Ε, αὐτόν. ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. HÆRES. XXXI. A convertit, ad idque quæ a Salvatore tradita fuerunt C documenta transtulit. Ac primum narrant ex ani- mata substantia formatum ab illa Patrem ac Regem omnium, tam eorum scilicet, quæ eadem cum ipsu natura constant, hoc est animatorum, quæ illi dextra nuncupant, quam eorum quæ ex affectione ac materia componuntur, quæ sinistra vocant. Nam universa, quæ post ipsum exstiterunt, ab eo dicunt efficta, cum a Matre tacite ad id esset impul- sus : ac propterea Metropator, et Apator, et Condi- tor ac Parens appellatur. Dextrorum videlicet, id est anima præditorum, Parens; Sinistrorum vero, hoc est concretorum cum Maleria, Conditor; ac Rex demum universorum. Siquidem Enthymesin illam produnt, cum ad Æonum honorem et gloriam moliri omnia cuperet, ceruas corum imagines edi- disse, vel per ipsam potius id egisse Salvatorem, adeoque illam in effigie Patris qui oculorum visum effugit, retinuisse, ut eam minime Conditor cognosceret; hunc vero ad unigenæ Filii : ad cæterorum Eonum similitudinem, factos ab iis archangelos angelosque prodiisse. D Quamobrem Patrem illum ac Deum omnium con stiluunt, quæ extra pleroma collocantur, omnium- que itidem anima vel materia præditorum. Ubi enim duas illas naturas inter sese confusas ac promiscuas segregavit, corporibusque carentes redegit in cor- pora ; tum demum cœlestia pariter ac terrena con- didisse, ac materialium et animatorum, dextrorum ac sinistrorum, levium ac gravium, eorum denique quæ sursum aut deorsum feruntur opificem exsti- tisse. Septenos quippe coelestes orbes fabricasse : supra quos Conditorem collocant; atque ob hanc causam Hebdomadem eum nominant: uti matrem Achamoth, Ogdoadem, quo primigenia ac primæ de pleromate Ogdoadis numerum observent. Orbes il- los vero septem spiritales esse memorant, adeoque angelos, ut et Conditorem ipsun angelum Dei simi- lem faciunt ; ac paradisum quoque qui supra tertium cœlum eminet, quartum vi quadam esse cœlum de- finiunt, ab eoque nonnihil Adamum, cum apud ipsum degeret, accepisse. Caterum omnia ista Con- ditorem putasse vi se propria ac sua perfecisse: cum interim Achamoth universa produceret, ille vero ita calum moliretur, ut coelum omnino nesciret : ita hominem formaret, ut hominem ignoraret : ignarus- que terra demum, terram nihilominus efficeret; atque hoc pacto in omni rerum genère corum quæ faceret Ideas, ipsamque adeo Matrem minime cogno- visse; se vero unum complecti omnia persuasum ha- buisse. Cujus illi arrogantiæ causam a Matre præbi- tam fuisse, quæ hoc illum modo procreare voluerit, ut propriæ naturæ caput ac princeps, totiusque domi- nus operis exsisteret. Eamdem insuper Matrem et Ogdoadem vocant, et Sapientiam, et Terram, et Ilierusalem, et Spiritum sanctum, et masculino ge- nere Dominum. Cui in media regione stationem at- tribuunt, ut Conditore superiorem, sic infra, vel extra pleroma ad mundi finem usque constitutam. · Iren. "F. Iren.

ΣΙΧ. τικη, Ἐπεὶ οὖν τὴν ὑλικὴν οὐσίαν ἐκ τριῶν πα θῶν συστῆναι λέγουσι, φόβου τε καὶ λύπης καὶ ἀπο ρίας, ἐκ μὲν τοῦ φόβου καὶ τῆς ἐπιστροφῆς τὰ ψυ γικὰ τὴν σύστασιν εἰληφέναι, ἐκ μὲν τῆς ἐπιστρα φῆς τὸν Δημιουργὸν βούλονται την γένεσιν ἐσχηκέ ναι, ἐκ δὲ τοῦ φόβου τὴν λοιπήν πᾶσαν ψυχικὴν ὑπό στασιν, ὡς ψυχὰς ἀλόγων ζώων, καὶ θηρίων, καὶ ἀνθρώπων. Διὰ τοῦτο ἀτονώτερον αὐτὸν ὑπάρχοντα πρὸς τὸ γινώσκειν τινὰ πνευματικά, αὐτὸν νενομικέ ναι μόνον εἶναι Θεὸν, καὶ διὰ τῶν προφητῶν εἰρηκέ ναι· Εγώ Θεός, πλὴν ἐμοῦ οὐδείς. Ἐκ δὲ τῆς λοιπῆς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας διδάσκουσι γε- γονέναι· ὅθεν τὸν διάβολον την γένεσιν ἐσχηκέναι, ἂν καὶ κοσμοκράτορα καλοῦσι, καὶ τὰ δαιμόνια καὶ τοὺς ἀγγέλους, καὶ πᾶσαν τὴν πνευματικὴν τῆς που νηρίας ὑπόστασιν. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν Δημιουργὸν υἱὸν ε τῆς Μητρὸς αὐτῶν λέγουσι· τὸν δὲ κοσμοκράτορα κτίσμα τοῦ Δημιουργοῦ. Καὶ τὸν μὲν κοσμοκράτορα γινώσκειν τὰ ὑπὲρ αὐτὸν, ὅτι πνεῦμά ἐστι τῆς που νηρίας· τὸν δὲ Δημιουργὸν ἀγνοεῖν ἅτε ψυχικά ε ύπο άρχοντα. Οἰκεῖν δὲ τὴν μητέρα αὐτῶν εἰς τὸν ὑπερ ουράνιον τόπον, τουτέστιν ἐν τῇ μεσότητι. Τον Δημιουργὸν δὲ εἰς τὸν ὑπερουράνιον • (80), τουτέστιν ἐν τῇ ἑβδομάδι· τὸν δὲ παντοκράτορα * ἐν τῷ καθ' ἡμᾶς κόσμῳ. Ἐκ δὲ τῆς ἐκπλήξεως καὶ τῆς ἀμη- χανίας, ὡς ἐκ τοῦ ἀσημοτέρου τὰ σωματικά, καθώς προείπαμεν, τοῦ κόσμου στοιχεῖα γεγονέναι, τὴν μένε κατὰ τῆς ἐκπλήξεως στάσιν, ὕδωρ δὲ κατὰ τὴν τοῦ φόβου (τῶν δακρύων) κίνησιν, ἀέρα τε κατὰ τὴν λύπης πῆξιν. Τὸ δὲ πῦρ ἅπασιν αὐτοῖς ἐκπεφυκέναι θάνατον καὶ φθοράν, ὡς καὶ τὴν ἄγνοιαν τοῖς τρισὶ πάθεσιν ἐγκεκρύφθαι διδάσκουσι. ** Δημιουργήσαντα δὴ τὸν κόσμον πεποιηκέναι καὶ τὸν ἄνθρωπον τὸν χοῖκόν· οὐκ ἀπὸ ταύτης δὲ τῆς ξηρᾶς γῆς, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἀοράτου οὐσίας, ἀπὸ τοῦ κεχυμένου καὶ ῥευστοῦ τῆς ὕλης λαβόντα, καὶ εἰς τοῦτον ἐμφυσῆσαι τὸν ψυχικὸν διορίζονται. Καὶ τοῦ τον εἶναι τὸν κατ᾿ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν γεγονότα κατ' εἰκόνα μὲν τὸν ὑλικὸν ὑπάρχειν, παραπλήσιον μὲν, ἀλλ' οὐχ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ· καθ' ὁμοίωσιν δὲ τὸν ψυχικόν· ὅθεν καὶ πνεῦμα ζωῆς τὴν οὐσίαν αὐτ τοῦ εἰρῆσθαι, ἐκ πνευματικῆς ἀποῤῥοίας οὖσαν. Ύστερον δὲ περιτεθεῖσθαι λέγουσιν αὐτῷ τὸν δερμάτ τινον χιτῶνα. Τοῦτο δὲ τὸ αἰσθητὸν σαρκίον εἶναι λέγουσι. Τὸ δὲ κύημα τῆς Μητρὸς αὐτῆς τῆς ᾿Αχα- μώθ, κατὰ τὴν θεωρίαν τῶν περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγ γέλων ἀπεκύησεν, ὁμοούσιον ὑπάρχον τῇ Μητρι πνευματικὸν, καὶ αὐτὸν ἠγνοηκέναι τὸν Δημιουργόν λέγουσι, καὶ λεληθότως κατατεθεῖσθαι εἰς αὐτὸν, μὴ εἰδότος αὐτοῦ, ἵνα δι᾿ αὐτοῦ εἰς τὴν ἀπ' αὐτοῦ ψυ- χὴν σπαρὲν, καὶ εἰς τὸ ὑλικὸν τοῦτο σῶμα κυοφορη θὲν ἐν τούτοις καὶ αὐξηθέν, ἕτοιμον γένηται εἰς ὑποδοχὴν τοῦ τελείου. Ελαθεν οὖν, ὥς φασι, τὸν Δημιουργὸν ὁ συγκατασπαρεὶς τῷ ἐμφυσήματι αὐτ τοῦ ὑπὸ τῆς Σοφίας πνευματικὸς ἀνθρώπων ' ἀβ ῥήτῳ προνοίᾳ ". Ὡς γὰρ τὴν μητέρα Αγνοηκέναι, ψυχικὸν υἱόν. ' ἅτε ψυχικόν ? » ἐπουράνιον. * κοσμοκράτορα. Ο Γ. γῆν μέν, δακρύων λόγου. * "Ανθρωπος. • δυνάμει καὶ προνοία. - S. EPIPIIANII Igitur quandoquidem naturam illam quæ materia constat, triplici perturbatione contineri asserunt, melu, dolore ac mentis inopia; ex metu ac conversione animalia quæque componunt. Nam ex conversione Conditorem genitum ex metu reli- quan omnem animalem substantiam existi- mant: cujusmodi sunt ratione carentium bestiarum, et ferarum atque hominum animæ. Propterea cum ad spiritalia quaedam pernoscenda imbecillior fo- ret, solum se esse Deum arbitratum, ac per pro- phetas edixisse: Ego Deus, præter me nullus alius est '. Ex reliquo porro perturbationum genere, spi- ritualia nequitiæ procreata: indeque et diabolum exortum, quem moderatorem mundi faciunt, una cu‹n dæmoniis et angelis, cæteraque omni spiritali nequitia substantia. Verum Conditorem ipsum ani- malem Matris filium esse dicunt, moderatorem vero mundi quoddam opus Conditoris. Ac mundi sane rectorem quæ supra se sint, utpote nequitiæ spiri- intelligere; Conditorem, quod animalis sit, ignorare defendunt. Quorum etiam Matrem supra caelum habitare medio quodam loco ; Conditorem vero in ipso cœlo, nimirum in hebdomade. Mundi rectorem denique in hoc inferiore mundo nostro- que versari. Jam vero e stupore ac consilii inopia, tanquam ex ignobiliore, corporea, ut ante diximus, mundi elementa prodiisse. Ita ex allonite mentis statu terrain : aquam e lacrymis quas metus ex- cusserat, aerem ex doloris concretione, ignem de- nique omnibus ingeneratum, velut mortem atque exitium, perinde atque tribus perturbationibus in- sertam ignorantiam docent. B " c C 18'. Ad hæc, absoluta mundi fabrica, luteum hominem a Conditore fictum, non ex sicca illa tamen humo, sed ex visum fugiente substantia, cum ex diffusa liquidaque materiæ parte sumpsisset, et in eum hominem animaleın alterum inspirasset. Huncque adeo ipsum illum esse, qui ad imaginem ac simili- tudinem sit expressus. Nam ad imaginem eum esse factum, qui materia constat, quique ita Dei similis sit, ut eamdem cum ipso naturam minime sortiatur; animalem vero ad similitudinem effictum; unde etiam vitæ spiritum ejus appellari substantiam, quæ ex spiritali quadam fluxione profecta sit. Postremo pelliceam illi tunicam, hoc est carnem illam quam D cernimus, esse circumdatam. Quod vero ad Matris Achamoth fetum alium pertinet, quem ex angelo- rum Salvatoris comitum contemplatione peperit, estque spiritalis, atque ejusdem cum Matre naturæ, etiam hunc ignotum fuisse Conditori putant, ac clam ipso nesciente in eumdem demissum, ut per hunc in profectam ab co animam corpusque, quod cum materia concretum est, satum, ab iisdem- que velut utero gestatum atque auctum, ad id quod perfectum est recipiendum idoneum redderetur. Igitur admirabili quadam, aiunt, providentia factum * Isa. XLVI, 9. Ir. F. Ir. et «lel. Ir. addit F. Iren. (80) Τν Δημιουργὸν δὲ εἰς τὸν ὑπερουράνιον. Corr. ἐπουράνιον,

ΣΙΧ. τικη, Ἐπεὶ οὖν τὴν ὑλικὴν οὐσίαν ἐκ τριῶν πα θῶν συστῆναι λέγουσι, φόβου τε καὶ λύπης καὶ ἀπο ρίας, ἐκ μὲν τοῦ φόβου καὶ τῆς ἐπιστροφῆς τὰ ψυ γικὰ τὴν σύστασιν εἰληφέναι, ἐκ μὲν τῆς ἐπιστρα φῆς τὸν Δημιουργὸν βούλονται την γένεσιν ἐσχηκέ ναι, ἐκ δὲ τοῦ φόβου τὴν λοιπήν πᾶσαν ψυχικὴν ὑπό στασιν, ὡς ψυχὰς ἀλόγων ζώων, καὶ θηρίων, καὶ ἀνθρώπων. Διὰ τοῦτο ἀτονώτερον αὐτὸν ὑπάρχοντα πρὸς τὸ γινώσκειν τινὰ πνευματικά, αὐτὸν νενομικέ ναι μόνον εἶναι Θεὸν, καὶ διὰ τῶν προφητῶν εἰρηκέ ναι· Εγώ Θεός, πλὴν ἐμοῦ οὐδείς. Ἐκ δὲ τῆς λοιπῆς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας διδάσκουσι γε- γονέναι· ὅθεν τὸν διάβολον την γένεσιν ἐσχηκέναι, ἂν καὶ κοσμοκράτορα καλοῦσι, καὶ τὰ δαιμόνια καὶ τοὺς ἀγγέλους, καὶ πᾶσαν τὴν πνευματικὴν τῆς που νηρίας ὑπόστασιν. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν Δημιουργὸν υἱὸν ε τῆς Μητρὸς αὐτῶν λέγουσι· τὸν δὲ κοσμοκράτορα κτίσμα τοῦ Δημιουργοῦ. Καὶ τὸν μὲν κοσμοκράτορα γινώσκειν τὰ ὑπὲρ αὐτὸν, ὅτι πνεῦμά ἐστι τῆς που νηρίας· τὸν δὲ Δημιουργὸν ἀγνοεῖν ἅτε ψυχικά ε ύπο άρχοντα. Οἰκεῖν δὲ τὴν μητέρα αὐτῶν εἰς τὸν ὑπερ ουράνιον τόπον, τουτέστιν ἐν τῇ μεσότητι. Τον Δημιουργὸν δὲ εἰς τὸν ὑπερουράνιον • (80), τουτέστιν ἐν τῇ ἑβδομάδι· τὸν δὲ παντοκράτορα * ἐν τῷ καθ' ἡμᾶς κόσμῳ. Ἐκ δὲ τῆς ἐκπλήξεως καὶ τῆς ἀμη- χανίας, ὡς ἐκ τοῦ ἀσημοτέρου τὰ σωματικά, καθώς προείπαμεν, τοῦ κόσμου στοιχεῖα γεγονέναι, τὴν μένε κατὰ τῆς ἐκπλήξεως στάσιν, ὕδωρ δὲ κατὰ τὴν τοῦ φόβου (τῶν δακρύων) κίνησιν, ἀέρα τε κατὰ τὴν λύπης πῆξιν. Τὸ δὲ πῦρ ἅπασιν αὐτοῖς ἐκπεφυκέναι θάνατον καὶ φθοράν, ὡς καὶ τὴν ἄγνοιαν τοῖς τρισὶ πάθεσιν ἐγκεκρύφθαι διδάσκουσι. ** Δημιουργήσαντα δὴ τὸν κόσμον πεποιηκέναι καὶ τὸν ἄνθρωπον τὸν χοῖκόν· οὐκ ἀπὸ ταύτης δὲ τῆς ξηρᾶς γῆς, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἀοράτου οὐσίας, ἀπὸ τοῦ κεχυμένου καὶ ῥευστοῦ τῆς ὕλης λαβόντα, καὶ εἰς τοῦτον ἐμφυσῆσαι τὸν ψυχικὸν διορίζονται. Καὶ τοῦ τον εἶναι τὸν κατ᾿ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν γεγονότα κατ' εἰκόνα μὲν τὸν ὑλικὸν ὑπάρχειν, παραπλήσιον μὲν, ἀλλ' οὐχ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ· καθ' ὁμοίωσιν δὲ τὸν ψυχικόν· ὅθεν καὶ πνεῦμα ζωῆς τὴν οὐσίαν αὐτ τοῦ εἰρῆσθαι, ἐκ πνευματικῆς ἀποῤῥοίας οὖσαν. Ύστερον δὲ περιτεθεῖσθαι λέγουσιν αὐτῷ τὸν δερμάτ τινον χιτῶνα. Τοῦτο δὲ τὸ αἰσθητὸν σαρκίον εἶναι λέγουσι. Τὸ δὲ κύημα τῆς Μητρὸς αὐτῆς τῆς ᾿Αχα- μώθ, κατὰ τὴν θεωρίαν τῶν περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγ γέλων ἀπεκύησεν, ὁμοούσιον ὑπάρχον τῇ Μητρι πνευματικὸν, καὶ αὐτὸν ἠγνοηκέναι τὸν Δημιουργόν λέγουσι, καὶ λεληθότως κατατεθεῖσθαι εἰς αὐτὸν, μὴ εἰδότος αὐτοῦ, ἵνα δι᾿ αὐτοῦ εἰς τὴν ἀπ' αὐτοῦ ψυ- χὴν σπαρὲν, καὶ εἰς τὸ ὑλικὸν τοῦτο σῶμα κυοφορη θὲν ἐν τούτοις καὶ αὐξηθέν, ἕτοιμον γένηται εἰς ὑποδοχὴν τοῦ τελείου. Ελαθεν οὖν, ὥς φασι, τὸν Δημιουργὸν ὁ συγκατασπαρεὶς τῷ ἐμφυσήματι αὐτ τοῦ ὑπὸ τῆς Σοφίας πνευματικὸς ἀνθρώπων ' ἀβ ῥήτῳ προνοίᾳ ". Ὡς γὰρ τὴν μητέρα Αγνοηκέναι, ψυχικὸν υἱόν. ' ἅτε ψυχικόν ? » ἐπουράνιον. * κοσμοκράτορα. Ο Γ. γῆν μέν, δακρύων λόγου. * "Ανθρωπος. • δυνάμει καὶ προνοία. - S. EPIPIIANII Igitur quandoquidem naturam illam quæ materia constat, triplici perturbatione contineri asserunt, melu, dolore ac mentis inopia; ex metu ac conversione animalia quæque componunt. Nam ex conversione Conditorem genitum ex metu reli- quan omnem animalem substantiam existi- mant: cujusmodi sunt ratione carentium bestiarum, et ferarum atque hominum animæ. Propterea cum ad spiritalia quaedam pernoscenda imbecillior fo- ret, solum se esse Deum arbitratum, ac per pro- phetas edixisse: Ego Deus, præter me nullus alius est '. Ex reliquo porro perturbationum genere, spi- ritualia nequitiæ procreata: indeque et diabolum exortum, quem moderatorem mundi faciunt, una cu‹n dæmoniis et angelis, cæteraque omni spiritali nequitia substantia. Verum Conditorem ipsum ani- malem Matris filium esse dicunt, moderatorem vero mundi quoddam opus Conditoris. Ac mundi sane rectorem quæ supra se sint, utpote nequitiæ spiri- intelligere; Conditorem, quod animalis sit, ignorare defendunt. Quorum etiam Matrem supra caelum habitare medio quodam loco ; Conditorem vero in ipso cœlo, nimirum in hebdomade. Mundi rectorem denique in hoc inferiore mundo nostro- que versari. Jam vero e stupore ac consilii inopia, tanquam ex ignobiliore, corporea, ut ante diximus, mundi elementa prodiisse. Ita ex allonite mentis statu terrain : aquam e lacrymis quas metus ex- cusserat, aerem ex doloris concretione, ignem de- nique omnibus ingeneratum, velut mortem atque exitium, perinde atque tribus perturbationibus in- sertam ignorantiam docent. B " c C 18'. Ad hæc, absoluta mundi fabrica, luteum hominem a Conditore fictum, non ex sicca illa tamen humo, sed ex visum fugiente substantia, cum ex diffusa liquidaque materiæ parte sumpsisset, et in eum hominem animaleın alterum inspirasset. Huncque adeo ipsum illum esse, qui ad imaginem ac simili- tudinem sit expressus. Nam ad imaginem eum esse factum, qui materia constat, quique ita Dei similis sit, ut eamdem cum ipso naturam minime sortiatur; animalem vero ad similitudinem effictum; unde etiam vitæ spiritum ejus appellari substantiam, quæ ex spiritali quadam fluxione profecta sit. Postremo pelliceam illi tunicam, hoc est carnem illam quam D cernimus, esse circumdatam. Quod vero ad Matris Achamoth fetum alium pertinet, quem ex angelo- rum Salvatoris comitum contemplatione peperit, estque spiritalis, atque ejusdem cum Matre naturæ, etiam hunc ignotum fuisse Conditori putant, ac clam ipso nesciente in eumdem demissum, ut per hunc in profectam ab co animam corpusque, quod cum materia concretum est, satum, ab iisdem- que velut utero gestatum atque auctum, ad id quod perfectum est recipiendum idoneum redderetur. Igitur admirabili quadam, aiunt, providentia factum * Isa. XLVI, 9. Ir. F. Ir. et «lel. Ir. addit F. Iren. (80) Τν Δημιουργὸν δὲ εἰς τὸν ὑπερουράνιον. Corr. ἐπουράνιον,

οὕτω καὶ τὸ σπέρμα αὐτῆς, ὁ δὴ καὶ αὐτὸ Ἐκκλη- Α σίαν εἶναι λέγουσιν, ἀντίτυπον τῆς ἄνω Ἐκκλησίας. Καὶ τότε εἶναι τὸν ἐν αὐτοῖς ἀξιοῦσιν ', ὥστε ἔχειν αὐτοὺς τὴν μὲν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τὸ δὲ σῶμα ἀπὸ τοῦ χοὸς, καὶ τὸ σαρκικὸν ἀπὸ τῆς ὕλης, τὸν δὲ πνευματικὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τῆς μητρὸς τῆς Αχαμώθ. Κ'. Τριῶν οὖν ὄντων, τὸ μὲν ὑλικὸν, δ καὶ ἀρι στερὸν καλοῦσι, κατὰ ἀνάγκην ἀπόλλυσθαι λέγουσιν, ἅτε μηδεμίαν ἐπιδείξασθαι : πνοὴν ἀφθαρσίας δυ- νάμενον· τὸ δὲ ψυχικὸν, δ καὶ δεξιὸν προσαγορεύ- ουσιν, ἅτε μέσον ὂν τοῦ τε πνευματικοῦ καὶ ὑλικοῦ, ἐκεῖσε χωρεῖν, ὅπου ἂν καὶ τὴν πρόσκλισιν ποιήση- ται· τὸ δὲ πνευματικὸν ἐκπεπέμφθαι, ὅπως ἐνθάδε Β τῷ ψυχικῷ συζυγὲν μορφωθῇ, συμπαιδευθὲν αὐτῷ ἐν τῇ ἀναστροφῇ. Καὶ τοῦτ᾽ εἶναι λέγουσι τὸ ἄλας, καὶ τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Εδε: γὰρ τῶν ψυχικῶν καὶ αἰσθητῶν παιδευμάτων. Δι' ὧν καὶ κόσμον κατα εσκευάσθαι λέγουσι, καὶ τὸν Σωτῆρα δὲ ἐπὶ τοῦτο παραγεγονέναι τὸ ψυχικὸν, ἐπεὶ καὶ αὐτεξούσιον ἐστιν, ὅπως αὐτὸ σώσῃ. Ον γὰρ ήμελλε σώζειν, τὰς ἀπαρχὰς αὐτῶν εἰληφέναι φάσκουσιν, ἀπὸ μὲν τῆς Αχαμώθ τὸ πνευματικὸν, ἀπὸ δὲ τοῦ Δημιουργοῦ ἐνδεδύσθαι τὸν ψυχικὸν Χριστὸν, ἀπὸ δὲ τῆς οἰκονο μίας περιτεθεῖσθαι σῶμα ψυχικὴν ἔχον οὐσίαν, κατ εσκευασμένον δὲ ἀῤῥήτῳ τέχνῃ, πρὸς τὸ καὶ ἀόρα τον, καὶ ἀψηλάφητον *, καὶ παθητὸν γεγενῆσθαι. Καὶ ὑλικὸν δὲ οὐδ' ὁτιοῦν εἰληφέναι λέγουσιν αὐτόν· μὴ γὰρ εἶναι τὴν ὕλην δεκτικὴν σωτηρίας. Τὴν δὲ συντέλειαν ἔσεσθαι, ὅταν μορφωθῇ καὶ τελειωθῇ γνώσει πᾶν τὸ πνευματικὸν, τουτέστιν οἱ πνευματι- κοὶ ἄνθρωποι, οἱ τὴν τελείαν γνώσιν ἔχοντες περὶ Θεοῦ καὶ τῆς ᾿Αχαμώθ. Μεμνημένους δὲ μυστήρια εἶναι τούτους * ὑποτίθενται. Ἐπαιδεύθησαν γὰρ τὰ ψυχικά οι ψυχικοί άνθρωποι, οἱ δι' ἔργων καὶ πίσ στεως ψιλῆς βεβαιούμενοι, καὶ μὴ τὴν τελείαν γνώ- σιν ἔχοντες. Εἶναι δὲ τούτους ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ἡμᾶς λέγουσι· διὸ καὶ ἡμῖν μὲν ἀναγκαῖον εἶναι τὴν ἀγαθὴν πρᾶξιν ἀποφαίνονται· ἄλλως γὰρ ἀδύνατον σωθῆναι· αὐτοὺς δὲ μὴ διὰ πράξεως, ἀλλὰ διὰ τὸ φύσει πνευματικοὺς εἶναι, πάντη τε καὶ πάντως σω θήσεσθαι δογματίζουσιν. Ὡς γὰρ τὸ χοϊκὸν ἀδύνατον σωτηρίας μετασχεῖν· οὐ γὰρ εἶναι λέγουσιν αὐτοὶ μ δεκτικὸν αὐτῆς· οὕτως πάλιν τὸ πνευματικὸν θέλου- σιν οἱ αὐτοὶ · εἶναι ἀδύνατον φθορὰν καταδέξασθαι, κἂν ὁποίαις συγκαταγένωνται πράξεσιν. Ὃν γὰρ τρόπον χρυσὸς ἐν βορβόρω κατατεθεὶς οὐκ ἀποβάλλει τὴν καλλονὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν ἰδίαν φύσιν διαφυλάτε τει, τοῦ βορβόρου μηδὲν ἀδικήσαι δυναμένου τὸν χρυσόν· οὕτω δὲ καὶ αὐτοὺς λέγουσι, κἂν ἐν ποίαις ὑλικαῖς πράξεσι καταγένωνται, μηδὲν αὐτοὺς παρα- βλάπτεσθαι, μηδὲ ἀποβάλλειν τὴν πνευματικὴν ὑπό στασιν. Ει- καὶ τοῦτον εἶναι τὸν ἐν αὐτοῖς ἄνθρωπον. ἐπιδέξασθαι. ὁρατόν, ψηλαφητόν. • ὑπὸ τῆς Ἀχαμ. μεμνη. τὰ μυσ. δαισιν αὐτοί. τῷ ψυχικῷ, διό. ἑαυτοὺς δὲ τούτ. • θέ ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 11. HÆRES. XXXI. - est, spiritalis ut homo Conditorem lateret, cum una C per ejus afflatum a Sapientia consereretur. Ut enim ignota illi Mater fuit, sic etiam fetus illius, quam Ecclesiam vocant, Ecclesiæ alterius ac cœlestis imaginem expressam. Atque hunc ipsum hominem illum esse censent qui in ipsis exsistat : adeo ut animam Conditori, corpus humo, carnem materia, spiritalem hominem Matri Achamoh acceptum re- ferant. XX. Ex iis tribus, quod materia constat, sini strumque vocatur perire 'necessario predicant, ut- pote quod ne minimum quidem immortalitatis af- flatum possit recipere; animale vero, sive dextrum, quod medium inter spiritale ac materia præditum interjacet, iluc quo suopte nutu propenderit pro- ficisci, Quod autem spiritale sit idcirco milli, ut trimentum capere, neque spiritalem substantiam hic cum animali copulatum, cum eoque in vivendi ratione pariter eruditum fingi formarique possit. Atque hunc demum salem illum, ac mundi lucem esse dictitant : de quibus Evangelia loquuntur 1. etenim animale externa sensuum disciplina opus habuit. Quam ob causam et mundum fabricatum esse contendunt: atque ad animale istud, quando- quidem libertate preditun est, quo ei salutem af- ferret, Salvatorem esse delapsum. Nam eorum quæ servare decreverat, omnium in sese ferunt illum habuisse primitias: puta ab Achamoth spiritum ; animalem a Conditore Christum : ac functionis suæ administrandæ gratia corpus animali natura con- stans induisse, et quidem incredibili quadam arte sic elaboratum, ut videri, contrectari patique pos- set. Quare nihil eidem cum materia fuisse com- mune quippe cum materia consequendæ saluti nequaquam idonea sit. Præterea tum rerum omnium finein atque exitum fore, cum quidquid spiritale est, id est spiritales homines, qui perfectam de Deo scientiam habent, et ab Achamoth mysteriis initiati sunt. Cujusmodi se esse ipsos asserunt. enin animales homines animali quadam disciplina institutos esse, qui quidem operibus ac simplici fide stabiliuntur, neque perfectam scientiam adepti sunt. Ejusmodi nos esse, qui in Ecclesiæ grege nu- meramur; ideoque recte factis opus esse nobis prædicant, neque aliter posse nos salutem obtinere ; se vero non ullius actionis beneficio, sed quod na- tura spiritales sint, omnino salutis compotes fore confidunt. Nam uti, quod terrenum est, servari nullo modo potest, neque natura ad id idoneum est; sic contra quod est spiritale, cujusmodi se esse volunt, utcunque sese gesserit, corrumpi nequaquam posse. At quemadmodum aurum in cœnum abje- ctum pulchritudinem non amittit, sed citra ullam decoris injuriam naturam retinet; ita semetipsos asserunt, tametsi quibusvis in actionibus, adeoque concretis cum materia, versentur, nullum ex eo de- posse perdere. · Iren. “Iren. Iren. Iren. Matth. v. 13. Iren. et mox. Ireu.

οὕτω καὶ τὸ σπέρμα αὐτῆς, ὁ δὴ καὶ αὐτὸ Ἐκκλη- Α σίαν εἶναι λέγουσιν, ἀντίτυπον τῆς ἄνω Ἐκκλησίας. Καὶ τότε εἶναι τὸν ἐν αὐτοῖς ἀξιοῦσιν ', ὥστε ἔχειν αὐτοὺς τὴν μὲν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τὸ δὲ σῶμα ἀπὸ τοῦ χοὸς, καὶ τὸ σαρκικὸν ἀπὸ τῆς ὕλης, τὸν δὲ πνευματικὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τῆς μητρὸς τῆς Αχαμώθ. Κ'. Τριῶν οὖν ὄντων, τὸ μὲν ὑλικὸν, δ καὶ ἀρι στερὸν καλοῦσι, κατὰ ἀνάγκην ἀπόλλυσθαι λέγουσιν, ἅτε μηδεμίαν ἐπιδείξασθαι : πνοὴν ἀφθαρσίας δυ- νάμενον· τὸ δὲ ψυχικὸν, δ καὶ δεξιὸν προσαγορεύ- ουσιν, ἅτε μέσον ὂν τοῦ τε πνευματικοῦ καὶ ὑλικοῦ, ἐκεῖσε χωρεῖν, ὅπου ἂν καὶ τὴν πρόσκλισιν ποιήση- ται· τὸ δὲ πνευματικὸν ἐκπεπέμφθαι, ὅπως ἐνθάδε Β τῷ ψυχικῷ συζυγὲν μορφωθῇ, συμπαιδευθὲν αὐτῷ ἐν τῇ ἀναστροφῇ. Καὶ τοῦτ᾽ εἶναι λέγουσι τὸ ἄλας, καὶ τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Εδε: γὰρ τῶν ψυχικῶν καὶ αἰσθητῶν παιδευμάτων. Δι' ὧν καὶ κόσμον κατα εσκευάσθαι λέγουσι, καὶ τὸν Σωτῆρα δὲ ἐπὶ τοῦτο παραγεγονέναι τὸ ψυχικὸν, ἐπεὶ καὶ αὐτεξούσιον ἐστιν, ὅπως αὐτὸ σώσῃ. Ον γὰρ ήμελλε σώζειν, τὰς ἀπαρχὰς αὐτῶν εἰληφέναι φάσκουσιν, ἀπὸ μὲν τῆς Αχαμώθ τὸ πνευματικὸν, ἀπὸ δὲ τοῦ Δημιουργοῦ ἐνδεδύσθαι τὸν ψυχικὸν Χριστὸν, ἀπὸ δὲ τῆς οἰκονο μίας περιτεθεῖσθαι σῶμα ψυχικὴν ἔχον οὐσίαν, κατ εσκευασμένον δὲ ἀῤῥήτῳ τέχνῃ, πρὸς τὸ καὶ ἀόρα τον, καὶ ἀψηλάφητον *, καὶ παθητὸν γεγενῆσθαι. Καὶ ὑλικὸν δὲ οὐδ' ὁτιοῦν εἰληφέναι λέγουσιν αὐτόν· μὴ γὰρ εἶναι τὴν ὕλην δεκτικὴν σωτηρίας. Τὴν δὲ συντέλειαν ἔσεσθαι, ὅταν μορφωθῇ καὶ τελειωθῇ γνώσει πᾶν τὸ πνευματικὸν, τουτέστιν οἱ πνευματι- κοὶ ἄνθρωποι, οἱ τὴν τελείαν γνώσιν ἔχοντες περὶ Θεοῦ καὶ τῆς ᾿Αχαμώθ. Μεμνημένους δὲ μυστήρια εἶναι τούτους * ὑποτίθενται. Ἐπαιδεύθησαν γὰρ τὰ ψυχικά οι ψυχικοί άνθρωποι, οἱ δι' ἔργων καὶ πίσ στεως ψιλῆς βεβαιούμενοι, καὶ μὴ τὴν τελείαν γνώ- σιν ἔχοντες. Εἶναι δὲ τούτους ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ἡμᾶς λέγουσι· διὸ καὶ ἡμῖν μὲν ἀναγκαῖον εἶναι τὴν ἀγαθὴν πρᾶξιν ἀποφαίνονται· ἄλλως γὰρ ἀδύνατον σωθῆναι· αὐτοὺς δὲ μὴ διὰ πράξεως, ἀλλὰ διὰ τὸ φύσει πνευματικοὺς εἶναι, πάντη τε καὶ πάντως σω θήσεσθαι δογματίζουσιν. Ὡς γὰρ τὸ χοϊκὸν ἀδύνατον σωτηρίας μετασχεῖν· οὐ γὰρ εἶναι λέγουσιν αὐτοὶ μ δεκτικὸν αὐτῆς· οὕτως πάλιν τὸ πνευματικὸν θέλου- σιν οἱ αὐτοὶ · εἶναι ἀδύνατον φθορὰν καταδέξασθαι, κἂν ὁποίαις συγκαταγένωνται πράξεσιν. Ὃν γὰρ τρόπον χρυσὸς ἐν βορβόρω κατατεθεὶς οὐκ ἀποβάλλει τὴν καλλονὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν ἰδίαν φύσιν διαφυλάτε τει, τοῦ βορβόρου μηδὲν ἀδικήσαι δυναμένου τὸν χρυσόν· οὕτω δὲ καὶ αὐτοὺς λέγουσι, κἂν ἐν ποίαις ὑλικαῖς πράξεσι καταγένωνται, μηδὲν αὐτοὺς παρα- βλάπτεσθαι, μηδὲ ἀποβάλλειν τὴν πνευματικὴν ὑπό στασιν. Ει- καὶ τοῦτον εἶναι τὸν ἐν αὐτοῖς ἄνθρωπον. ἐπιδέξασθαι. ὁρατόν, ψηλαφητόν. • ὑπὸ τῆς Ἀχαμ. μεμνη. τὰ μυσ. δαισιν αὐτοί. τῷ ψυχικῷ, διό. ἑαυτοὺς δὲ τούτ. • θέ ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 11. HÆRES. XXXI. - est, spiritalis ut homo Conditorem lateret, cum una C per ejus afflatum a Sapientia consereretur. Ut enim ignota illi Mater fuit, sic etiam fetus illius, quam Ecclesiam vocant, Ecclesiæ alterius ac cœlestis imaginem expressam. Atque hunc ipsum hominem illum esse censent qui in ipsis exsistat : adeo ut animam Conditori, corpus humo, carnem materia, spiritalem hominem Matri Achamoh acceptum re- ferant. XX. Ex iis tribus, quod materia constat, sini strumque vocatur perire 'necessario predicant, ut- pote quod ne minimum quidem immortalitatis af- flatum possit recipere; animale vero, sive dextrum, quod medium inter spiritale ac materia præditum interjacet, iluc quo suopte nutu propenderit pro- ficisci, Quod autem spiritale sit idcirco milli, ut trimentum capere, neque spiritalem substantiam hic cum animali copulatum, cum eoque in vivendi ratione pariter eruditum fingi formarique possit. Atque hunc demum salem illum, ac mundi lucem esse dictitant : de quibus Evangelia loquuntur 1. etenim animale externa sensuum disciplina opus habuit. Quam ob causam et mundum fabricatum esse contendunt: atque ad animale istud, quando- quidem libertate preditun est, quo ei salutem af- ferret, Salvatorem esse delapsum. Nam eorum quæ servare decreverat, omnium in sese ferunt illum habuisse primitias: puta ab Achamoth spiritum ; animalem a Conditore Christum : ac functionis suæ administrandæ gratia corpus animali natura con- stans induisse, et quidem incredibili quadam arte sic elaboratum, ut videri, contrectari patique pos- set. Quare nihil eidem cum materia fuisse com- mune quippe cum materia consequendæ saluti nequaquam idonea sit. Præterea tum rerum omnium finein atque exitum fore, cum quidquid spiritale est, id est spiritales homines, qui perfectam de Deo scientiam habent, et ab Achamoth mysteriis initiati sunt. Cujusmodi se esse ipsos asserunt. enin animales homines animali quadam disciplina institutos esse, qui quidem operibus ac simplici fide stabiliuntur, neque perfectam scientiam adepti sunt. Ejusmodi nos esse, qui in Ecclesiæ grege nu- meramur; ideoque recte factis opus esse nobis prædicant, neque aliter posse nos salutem obtinere ; se vero non ullius actionis beneficio, sed quod na- tura spiritales sint, omnino salutis compotes fore confidunt. Nam uti, quod terrenum est, servari nullo modo potest, neque natura ad id idoneum est; sic contra quod est spiritale, cujusmodi se esse volunt, utcunque sese gesserit, corrumpi nequaquam posse. At quemadmodum aurum in cœnum abje- ctum pulchritudinem non amittit, sed citra ullam decoris injuriam naturam retinet; ita semetipsos asserunt, tametsi quibusvis in actionibus, adeoque concretis cum materia, versentur, nullum ex eo de- posse perdere. · Iren. “Iren. Iren. Iren. Matth. v. 13. Iren. et mox. Ireu.

οὕτω καὶ τὸ σπέρμα αὐτῆς, ὁ δὴ καὶ αὐτὸ Ἐκκλη- Α σίαν εἶναι λέγουσιν, ἀντίτυπον τῆς ἄνω Ἐκκλησίας. Καὶ τότε εἶναι τὸν ἐν αὐτοῖς ἀξιοῦσιν ', ὥστε ἔχειν αὐτοὺς τὴν μὲν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τὸ δὲ σῶμα ἀπὸ τοῦ χοὸς, καὶ τὸ σαρκικὸν ἀπὸ τῆς ὕλης, τὸν δὲ πνευματικὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τῆς μητρὸς τῆς Αχαμώθ. Κ'. Τριῶν οὖν ὄντων, τὸ μὲν ὑλικὸν, δ καὶ ἀρι στερὸν καλοῦσι, κατὰ ἀνάγκην ἀπόλλυσθαι λέγουσιν, ἅτε μηδεμίαν ἐπιδείξασθαι : πνοὴν ἀφθαρσίας δυ- νάμενον· τὸ δὲ ψυχικὸν, δ καὶ δεξιὸν προσαγορεύ- ουσιν, ἅτε μέσον ὂν τοῦ τε πνευματικοῦ καὶ ὑλικοῦ, ἐκεῖσε χωρεῖν, ὅπου ἂν καὶ τὴν πρόσκλισιν ποιήση- ται· τὸ δὲ πνευματικὸν ἐκπεπέμφθαι, ὅπως ἐνθάδε Β τῷ ψυχικῷ συζυγὲν μορφωθῇ, συμπαιδευθὲν αὐτῷ ἐν τῇ ἀναστροφῇ. Καὶ τοῦτ᾽ εἶναι λέγουσι τὸ ἄλας, καὶ τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Εδε: γὰρ τῶν ψυχικῶν καὶ αἰσθητῶν παιδευμάτων. Δι' ὧν καὶ κόσμον κατα εσκευάσθαι λέγουσι, καὶ τὸν Σωτῆρα δὲ ἐπὶ τοῦτο παραγεγονέναι τὸ ψυχικὸν, ἐπεὶ καὶ αὐτεξούσιον ἐστιν, ὅπως αὐτὸ σώσῃ. Ον γὰρ ήμελλε σώζειν, τὰς ἀπαρχὰς αὐτῶν εἰληφέναι φάσκουσιν, ἀπὸ μὲν τῆς Αχαμώθ τὸ πνευματικὸν, ἀπὸ δὲ τοῦ Δημιουργοῦ ἐνδεδύσθαι τὸν ψυχικὸν Χριστὸν, ἀπὸ δὲ τῆς οἰκονο μίας περιτεθεῖσθαι σῶμα ψυχικὴν ἔχον οὐσίαν, κατ εσκευασμένον δὲ ἀῤῥήτῳ τέχνῃ, πρὸς τὸ καὶ ἀόρα τον, καὶ ἀψηλάφητον *, καὶ παθητὸν γεγενῆσθαι. Καὶ ὑλικὸν δὲ οὐδ' ὁτιοῦν εἰληφέναι λέγουσιν αὐτόν· μὴ γὰρ εἶναι τὴν ὕλην δεκτικὴν σωτηρίας. Τὴν δὲ συντέλειαν ἔσεσθαι, ὅταν μορφωθῇ καὶ τελειωθῇ γνώσει πᾶν τὸ πνευματικὸν, τουτέστιν οἱ πνευματι- κοὶ ἄνθρωποι, οἱ τὴν τελείαν γνώσιν ἔχοντες περὶ Θεοῦ καὶ τῆς ᾿Αχαμώθ. Μεμνημένους δὲ μυστήρια εἶναι τούτους * ὑποτίθενται. Ἐπαιδεύθησαν γὰρ τὰ ψυχικά οι ψυχικοί άνθρωποι, οἱ δι' ἔργων καὶ πίσ στεως ψιλῆς βεβαιούμενοι, καὶ μὴ τὴν τελείαν γνώ- σιν ἔχοντες. Εἶναι δὲ τούτους ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ἡμᾶς λέγουσι· διὸ καὶ ἡμῖν μὲν ἀναγκαῖον εἶναι τὴν ἀγαθὴν πρᾶξιν ἀποφαίνονται· ἄλλως γὰρ ἀδύνατον σωθῆναι· αὐτοὺς δὲ μὴ διὰ πράξεως, ἀλλὰ διὰ τὸ φύσει πνευματικοὺς εἶναι, πάντη τε καὶ πάντως σω θήσεσθαι δογματίζουσιν. Ὡς γὰρ τὸ χοϊκὸν ἀδύνατον σωτηρίας μετασχεῖν· οὐ γὰρ εἶναι λέγουσιν αὐτοὶ μ δεκτικὸν αὐτῆς· οὕτως πάλιν τὸ πνευματικὸν θέλου- σιν οἱ αὐτοὶ · εἶναι ἀδύνατον φθορὰν καταδέξασθαι, κἂν ὁποίαις συγκαταγένωνται πράξεσιν. Ὃν γὰρ τρόπον χρυσὸς ἐν βορβόρω κατατεθεὶς οὐκ ἀποβάλλει τὴν καλλονὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν ἰδίαν φύσιν διαφυλάτε τει, τοῦ βορβόρου μηδὲν ἀδικήσαι δυναμένου τὸν χρυσόν· οὕτω δὲ καὶ αὐτοὺς λέγουσι, κἂν ἐν ποίαις ὑλικαῖς πράξεσι καταγένωνται, μηδὲν αὐτοὺς παρα- βλάπτεσθαι, μηδὲ ἀποβάλλειν τὴν πνευματικὴν ὑπό στασιν. Ει- καὶ τοῦτον εἶναι τὸν ἐν αὐτοῖς ἄνθρωπον. ἐπιδέξασθαι. ὁρατόν, ψηλαφητόν. • ὑπὸ τῆς Ἀχαμ. μεμνη. τὰ μυσ. δαισιν αὐτοί. τῷ ψυχικῷ, διό. ἑαυτοὺς δὲ τούτ. • θέ ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 11. HÆRES. XXXI. - est, spiritalis ut homo Conditorem lateret, cum una C per ejus afflatum a Sapientia consereretur. Ut enim ignota illi Mater fuit, sic etiam fetus illius, quam Ecclesiam vocant, Ecclesiæ alterius ac cœlestis imaginem expressam. Atque hunc ipsum hominem illum esse censent qui in ipsis exsistat : adeo ut animam Conditori, corpus humo, carnem materia, spiritalem hominem Matri Achamoh acceptum re- ferant. XX. Ex iis tribus, quod materia constat, sini strumque vocatur perire 'necessario predicant, ut- pote quod ne minimum quidem immortalitatis af- flatum possit recipere; animale vero, sive dextrum, quod medium inter spiritale ac materia præditum interjacet, iluc quo suopte nutu propenderit pro- ficisci, Quod autem spiritale sit idcirco milli, ut trimentum capere, neque spiritalem substantiam hic cum animali copulatum, cum eoque in vivendi ratione pariter eruditum fingi formarique possit. Atque hunc demum salem illum, ac mundi lucem esse dictitant : de quibus Evangelia loquuntur 1. etenim animale externa sensuum disciplina opus habuit. Quam ob causam et mundum fabricatum esse contendunt: atque ad animale istud, quando- quidem libertate preditun est, quo ei salutem af- ferret, Salvatorem esse delapsum. Nam eorum quæ servare decreverat, omnium in sese ferunt illum habuisse primitias: puta ab Achamoth spiritum ; animalem a Conditore Christum : ac functionis suæ administrandæ gratia corpus animali natura con- stans induisse, et quidem incredibili quadam arte sic elaboratum, ut videri, contrectari patique pos- set. Quare nihil eidem cum materia fuisse com- mune quippe cum materia consequendæ saluti nequaquam idonea sit. Præterea tum rerum omnium finein atque exitum fore, cum quidquid spiritale est, id est spiritales homines, qui perfectam de Deo scientiam habent, et ab Achamoth mysteriis initiati sunt. Cujusmodi se esse ipsos asserunt. enin animales homines animali quadam disciplina institutos esse, qui quidem operibus ac simplici fide stabiliuntur, neque perfectam scientiam adepti sunt. Ejusmodi nos esse, qui in Ecclesiæ grege nu- meramur; ideoque recte factis opus esse nobis prædicant, neque aliter posse nos salutem obtinere ; se vero non ullius actionis beneficio, sed quod na- tura spiritales sint, omnino salutis compotes fore confidunt. Nam uti, quod terrenum est, servari nullo modo potest, neque natura ad id idoneum est; sic contra quod est spiritale, cujusmodi se esse volunt, utcunque sese gesserit, corrumpi nequaquam posse. At quemadmodum aurum in cœnum abje- ctum pulchritudinem non amittit, sed citra ullam decoris injuriam naturam retinet; ita semetipsos asserunt, tametsi quibusvis in actionibus, adeoque concretis cum materia, versentur, nullum ex eo de- posse perdere. · Iren. “Iren. Iren. Iren. Matth. v. 13. Iren. et mox. Ireu.

Β ΚΑ'. Διὰ δὴ καὶ τὰ ἀπειρημένα πάντα ἀδεῶς οἱ τελειότατοι πράττουσιν αὐτῶν, περὶ ὧν αἱ Γραφαι διαβεβαιοῦνται, τοὺς ποιοῦντας αὐτὰ βασιλείαν Θεοῦ μὴ κληρονομήσειν. Καὶ γὰρ εἰδωλόθυτα διαφόρως ἐσθίουσι, μηδὲ μολύνεσθαι ὑπ' αὐτῶν ἡγούμενοι· καὶ ἐπὶ πᾶσαν ἑορτάσιμον τῶν ἐθνῶν τέρψιν εἰς τιμήν τῶν εἰδώλων γινομένην πρῶτοι συνίασιν, ὡς μηδὲ τῆς παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις μεμισημένης τῆς τῶν θη ριομάχων καὶ μονομαχίας ἀνδροφόνου θέας ἀπέχεσθαι ἐνίους αὐτῶν. Οἱ δὲ καὶ ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς και τακόρως δουλεύοντες τὰ σαρκικὰ τοῖς σαρκικοῖς, καὶ τὰ πνευματικὰ τοῖς πνευματικοῖς ἀποδίδοσθαι λέ γουσι. Καὶ οἱ μὲν αὐτῶν λάθρα τὰς διδασκομένας ὑπ' αὐτῶν τὴν διδαχὴν ταύτην γυναῖκας διαφθείρουσιν, ὡς πολλάκις ὑπ' ἐνίων αὐτῶν ἐξαπατηθεῖσαι, ἔπειτα έπιστρέψασαι γυναῖκες εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ σὺν τῇ λοιπῇ πλάνῃ, καὶ τοῦτο ἐξωμολογήσαντο. Οι δὲ καὶ κατὰ τὸ φανερὸν ἀπερυθριάσαντες ὧν ἂν ἐρασ σθῶσι γυναικῶν, ταύτας ἀπ' ἀνδρῶν ἀποσπάσαντες, ἰδίας γαμετὰς ἡγήσαντο. Αλλοι δὲ αὖ πάλιν, σεμνῶ; κατ' ἀρχὰς ὡς μετὰ ἀδελφῶν προσποιούμενοι συνοι- κεῖν, προϊόντος τοῦ χρόνου ἐλέγχθησαν, ἐγκύμονος τῆς ἀδελφῆς ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ γενηθείσης. Καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ μυσαρὰ καὶ ἄθεα πράσσοντες, ἡμῶν μὲν διὰ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ φυλασσομένων καὶ μέχρις ἐννοίας καὶ λόγου ἁμαρτεῖν κατατρέχουσιν, ὡς ἰδιω τῶν, καὶ μηδὲν ἐπισταμένων, ἑαυτοὺς δὲ ὑπερ υψοῦσι, τελείους ἀποκαλοῦντες, καὶ σπέρματα εκλο γῆς. Ἡμᾶς μὲν γὰρ ἐν χρήσει τὴν χάριν λαμβάνειν λέγουσι· διὸ καὶ ἀφαιρεθήσεσθαι αὐτῆς· αὐτοὺς δὲ ἰδιόκτητον ἄνωθεν ἀπὸ τῆς ἀῤῥήτου καὶ ἀνονομά του συζυγίας συγκατεληλυθυῖαν ἔχειν τὴν χάριν· καὶ διὰ τοῦτο προστεθήσεσθαι αὐτοῖς. Διὸ καὶ ἐκ παντὸς τρόπου δεῖν αὐτοὺς ἀεὶ τὸ τῆς συζυγίας μελετῶν μυστήριον· καὶ τοῦτο πείθουσι τοὺς ἀνοήτους αὐταῖς λέξεσι λέγοντες οὕτως· ὓς ἂν ἐν κόσμῳ γενόμενος γυναῖκα οὐκ ἐφίλησεν, ὥστε αὐτὴν κρατηθῆναι, οὐκ ἔστιν ἐξ ἀληθείας, καὶ οὐ χωρήσει εἰς ἀλήθειαν. Ο δὲ ἀπὸ κόσμου γενόμενος ", μή κρα τηθεὶς γυναικὶ, οὐ χωρήσει εἰς ἀλήθειαν, διὰ τὸ μὴ ἐν ἐπιθυμίᾳ κρατηθῆναι γυναικός. Διὰ τοῦτο οὖν ἡμᾶς καλοὺς ψυχικούς * ὀνομάζουσι, καὶ ἐκ κόσμου είναι λέγουσι, καὶ ἀναγκαίαν ἡμῖν τὴν ἐγκράτειαν καὶ ἀγαθὴν πρᾶξιν, ἵνα δι' αὐτῆς ἔλθωμεν εἰς τὸν τῆς μεσότητος τόπον, αὐτοῖς δὲ πνευματικοῖς τε καὶ τε- λείοις καλουμένοις μηδαμῶς. Οὐ γὰρ πρᾶξις εἰς πλή ρωμα εἰσάγει, ἀλλὰ τὸ σπέρμα τὸ ἐκεῖθεν νήπιον ἐκπεμπόμενον, ἐνθάδε τελειούμενον. Όταν δὲ πᾶν τὸ σπέρμα τελειωθῇ, τὴν μὲν ᾿Αχαμὼν τὴν Μητέρα αὐτῶν μεταβῆναι τοῦ τῆς μεσότητος τόπου λέγουσι, καὶ ἐντὸς πληρώματος εἰσελθεῖν, καὶ ἀπολαβεῖν τὸν νυμφίον αὐτῆς τὸν Σωτῆρα, τὴν ἐκ πάντων γεγονότα ἵνα συζυγία γένηται τοῦ Σωτῆρος καὶ τῆς Σοφίας τῆς Αχαμώθ. Καὶ τοῦτο εἶναι νυμφίον καὶ νύμφην, νυμ φῶνα δὲ τὸ πᾶν πλήρωμα. Τοὺς δὲ πνευματικούς, * ἡμῖν οὓς ψυχ. ' ἀδιαφόρως. . γρ. ἀπὸ κόσμου ὤν S. EPIPHANII XXI. Quocirca qui inter illos perfectissimi cen- A sentur, illicita omnia, legibusque vetita licenter perpetrant, de quibus Litteræ sacræ testantur; qui ejusinodi committant, ab hæreditate regni cœlestis excidere. Igitur et quæ idolis immolata sunt nullo discrimine comedunt, nihilque ex ea re contagionis ad sese derivari putant; et ad omnia gentiliuin festa, quæ ad idolorum cultum instituta sunt, primi om- nium accurrunt : ut neque ab eorum, qui cum be- stiis depugnant, aut gladiatorum fœdis illis, ac Deo pariter atque hominibus exsecrandis parricidiique plenis spectaculis quidam illorum abstineant. Alii dum in voluptatibus corporis ac libidinibus assidue volutantur, carnalia se carnalibus, ac spiritalibus spiritalia reddere, profitentur. Quamobrem non- nulli clam stupra cum mulierculis disciplinæ hujus suæ alumnis exercent, id quod pleræque olim ab illis deceptæ, ac postremo ad Ecclesiam Dei reversæ inter alios errores persæpe confessæ sunt. Sunt et qui pudore omni posito, quascunque mulieres ad- amıarint, palain a viris abductas pro legitimis uxo- ribus habent. Sed alii, qui se principio sororum illas loco honestius habere simulaverant pau- latim detecti sunt, ac prægnans denique soror ex contubernio fratris inventa. Dici non potest quam impia ac detestanda alia flagitia committant; quæ dum faciunt, nos scilicct, qui præ Dei timore ne cogitatione vel sermone quidem scelus ullum ad- mittere studemus, tanquam idiotas atque imperitos derident, se vero mirifice prædicant, ac perfectos homines, electamque stirpem nominant. Nos enim velut mutuo gratiam ad usum accipere, eaque propterea spoliandos affirmant; sibi velut peculia- rem accidisse possessionem, quæ de cœlesti conjugio, quod neque verbis exprimi, neque nominari potest, una in se descenderit; ideo novam etiam ad eam quam habent accessionem futuramı. Interesse igitur sua plurimum, ut quacunque ra- tivne possunt conjugii mysterium illud exerceant, idque ipsum stolidis hominibus his fere verbis per- suadent. Quicunque cum in mundo esset mulierem non amaverit, ut eam ad amorem suum pelliceret, a veritate alienus est, nec ad eam perveniet. Sed quisquis ortus e mundo muliebri non est amore correptus, ne ipse quidem ad veritatem perveniet, quod non mulieris cupiditate flagraverit. Nos itaque quos animales nominant, csseque de mundo sta- tuunt, temperantia, et honestis actionibus indi- gere, quibus mediocrem ad regionem efferamur, cum ipsimet, utpote spiritales ac perfecti, nihil ho- rum requirant. Non enim actionem ad pleroma provehere, sed semen ipsum, quod illinc tenerum ac velut infans demissum, hic apud nos absolutum redditur. Atque ubi semen onne perfectum fuerit, tum ipsorum Matrem Achamoth ex media illa sede transferri, et intra pleroma recipi oportere : nec non et sponsum suum recuperare, Salvatorem illum, quia ab universis in lucem est editus: ut Salvatoris, et Sapientiæ Achamoth conjugium instituatur. Id- C D Iren. Rom. 1, 32. • Iren.

Β ΚΑ'. Διὰ δὴ καὶ τὰ ἀπειρημένα πάντα ἀδεῶς οἱ τελειότατοι πράττουσιν αὐτῶν, περὶ ὧν αἱ Γραφαι διαβεβαιοῦνται, τοὺς ποιοῦντας αὐτὰ βασιλείαν Θεοῦ μὴ κληρονομήσειν. Καὶ γὰρ εἰδωλόθυτα διαφόρως ἐσθίουσι, μηδὲ μολύνεσθαι ὑπ' αὐτῶν ἡγούμενοι· καὶ ἐπὶ πᾶσαν ἑορτάσιμον τῶν ἐθνῶν τέρψιν εἰς τιμήν τῶν εἰδώλων γινομένην πρῶτοι συνίασιν, ὡς μηδὲ τῆς παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις μεμισημένης τῆς τῶν θη ριομάχων καὶ μονομαχίας ἀνδροφόνου θέας ἀπέχεσθαι ἐνίους αὐτῶν. Οἱ δὲ καὶ ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς και τακόρως δουλεύοντες τὰ σαρκικὰ τοῖς σαρκικοῖς, καὶ τὰ πνευματικὰ τοῖς πνευματικοῖς ἀποδίδοσθαι λέ γουσι. Καὶ οἱ μὲν αὐτῶν λάθρα τὰς διδασκομένας ὑπ' αὐτῶν τὴν διδαχὴν ταύτην γυναῖκας διαφθείρουσιν, ὡς πολλάκις ὑπ' ἐνίων αὐτῶν ἐξαπατηθεῖσαι, ἔπειτα έπιστρέψασαι γυναῖκες εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ σὺν τῇ λοιπῇ πλάνῃ, καὶ τοῦτο ἐξωμολογήσαντο. Οι δὲ καὶ κατὰ τὸ φανερὸν ἀπερυθριάσαντες ὧν ἂν ἐρασ σθῶσι γυναικῶν, ταύτας ἀπ' ἀνδρῶν ἀποσπάσαντες, ἰδίας γαμετὰς ἡγήσαντο. Αλλοι δὲ αὖ πάλιν, σεμνῶ; κατ' ἀρχὰς ὡς μετὰ ἀδελφῶν προσποιούμενοι συνοι- κεῖν, προϊόντος τοῦ χρόνου ἐλέγχθησαν, ἐγκύμονος τῆς ἀδελφῆς ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ γενηθείσης. Καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ μυσαρὰ καὶ ἄθεα πράσσοντες, ἡμῶν μὲν διὰ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ φυλασσομένων καὶ μέχρις ἐννοίας καὶ λόγου ἁμαρτεῖν κατατρέχουσιν, ὡς ἰδιω τῶν, καὶ μηδὲν ἐπισταμένων, ἑαυτοὺς δὲ ὑπερ υψοῦσι, τελείους ἀποκαλοῦντες, καὶ σπέρματα εκλο γῆς. Ἡμᾶς μὲν γὰρ ἐν χρήσει τὴν χάριν λαμβάνειν λέγουσι· διὸ καὶ ἀφαιρεθήσεσθαι αὐτῆς· αὐτοὺς δὲ ἰδιόκτητον ἄνωθεν ἀπὸ τῆς ἀῤῥήτου καὶ ἀνονομά του συζυγίας συγκατεληλυθυῖαν ἔχειν τὴν χάριν· καὶ διὰ τοῦτο προστεθήσεσθαι αὐτοῖς. Διὸ καὶ ἐκ παντὸς τρόπου δεῖν αὐτοὺς ἀεὶ τὸ τῆς συζυγίας μελετῶν μυστήριον· καὶ τοῦτο πείθουσι τοὺς ἀνοήτους αὐταῖς λέξεσι λέγοντες οὕτως· ὓς ἂν ἐν κόσμῳ γενόμενος γυναῖκα οὐκ ἐφίλησεν, ὥστε αὐτὴν κρατηθῆναι, οὐκ ἔστιν ἐξ ἀληθείας, καὶ οὐ χωρήσει εἰς ἀλήθειαν. Ο δὲ ἀπὸ κόσμου γενόμενος ", μή κρα τηθεὶς γυναικὶ, οὐ χωρήσει εἰς ἀλήθειαν, διὰ τὸ μὴ ἐν ἐπιθυμίᾳ κρατηθῆναι γυναικός. Διὰ τοῦτο οὖν ἡμᾶς καλοὺς ψυχικούς * ὀνομάζουσι, καὶ ἐκ κόσμου είναι λέγουσι, καὶ ἀναγκαίαν ἡμῖν τὴν ἐγκράτειαν καὶ ἀγαθὴν πρᾶξιν, ἵνα δι' αὐτῆς ἔλθωμεν εἰς τὸν τῆς μεσότητος τόπον, αὐτοῖς δὲ πνευματικοῖς τε καὶ τε- λείοις καλουμένοις μηδαμῶς. Οὐ γὰρ πρᾶξις εἰς πλή ρωμα εἰσάγει, ἀλλὰ τὸ σπέρμα τὸ ἐκεῖθεν νήπιον ἐκπεμπόμενον, ἐνθάδε τελειούμενον. Όταν δὲ πᾶν τὸ σπέρμα τελειωθῇ, τὴν μὲν ᾿Αχαμὼν τὴν Μητέρα αὐτῶν μεταβῆναι τοῦ τῆς μεσότητος τόπου λέγουσι, καὶ ἐντὸς πληρώματος εἰσελθεῖν, καὶ ἀπολαβεῖν τὸν νυμφίον αὐτῆς τὸν Σωτῆρα, τὴν ἐκ πάντων γεγονότα ἵνα συζυγία γένηται τοῦ Σωτῆρος καὶ τῆς Σοφίας τῆς Αχαμώθ. Καὶ τοῦτο εἶναι νυμφίον καὶ νύμφην, νυμ φῶνα δὲ τὸ πᾶν πλήρωμα. Τοὺς δὲ πνευματικούς, * ἡμῖν οὓς ψυχ. ' ἀδιαφόρως. . γρ. ἀπὸ κόσμου ὤν S. EPIPHANII XXI. Quocirca qui inter illos perfectissimi cen- A sentur, illicita omnia, legibusque vetita licenter perpetrant, de quibus Litteræ sacræ testantur; qui ejusinodi committant, ab hæreditate regni cœlestis excidere. Igitur et quæ idolis immolata sunt nullo discrimine comedunt, nihilque ex ea re contagionis ad sese derivari putant; et ad omnia gentiliuin festa, quæ ad idolorum cultum instituta sunt, primi om- nium accurrunt : ut neque ab eorum, qui cum be- stiis depugnant, aut gladiatorum fœdis illis, ac Deo pariter atque hominibus exsecrandis parricidiique plenis spectaculis quidam illorum abstineant. Alii dum in voluptatibus corporis ac libidinibus assidue volutantur, carnalia se carnalibus, ac spiritalibus spiritalia reddere, profitentur. Quamobrem non- nulli clam stupra cum mulierculis disciplinæ hujus suæ alumnis exercent, id quod pleræque olim ab illis deceptæ, ac postremo ad Ecclesiam Dei reversæ inter alios errores persæpe confessæ sunt. Sunt et qui pudore omni posito, quascunque mulieres ad- amıarint, palain a viris abductas pro legitimis uxo- ribus habent. Sed alii, qui se principio sororum illas loco honestius habere simulaverant pau- latim detecti sunt, ac prægnans denique soror ex contubernio fratris inventa. Dici non potest quam impia ac detestanda alia flagitia committant; quæ dum faciunt, nos scilicct, qui præ Dei timore ne cogitatione vel sermone quidem scelus ullum ad- mittere studemus, tanquam idiotas atque imperitos derident, se vero mirifice prædicant, ac perfectos homines, electamque stirpem nominant. Nos enim velut mutuo gratiam ad usum accipere, eaque propterea spoliandos affirmant; sibi velut peculia- rem accidisse possessionem, quæ de cœlesti conjugio, quod neque verbis exprimi, neque nominari potest, una in se descenderit; ideo novam etiam ad eam quam habent accessionem futuramı. Interesse igitur sua plurimum, ut quacunque ra- tivne possunt conjugii mysterium illud exerceant, idque ipsum stolidis hominibus his fere verbis per- suadent. Quicunque cum in mundo esset mulierem non amaverit, ut eam ad amorem suum pelliceret, a veritate alienus est, nec ad eam perveniet. Sed quisquis ortus e mundo muliebri non est amore correptus, ne ipse quidem ad veritatem perveniet, quod non mulieris cupiditate flagraverit. Nos itaque quos animales nominant, csseque de mundo sta- tuunt, temperantia, et honestis actionibus indi- gere, quibus mediocrem ad regionem efferamur, cum ipsimet, utpote spiritales ac perfecti, nihil ho- rum requirant. Non enim actionem ad pleroma provehere, sed semen ipsum, quod illinc tenerum ac velut infans demissum, hic apud nos absolutum redditur. Atque ubi semen onne perfectum fuerit, tum ipsorum Matrem Achamoth ex media illa sede transferri, et intra pleroma recipi oportere : nec non et sponsum suum recuperare, Salvatorem illum, quia ab universis in lucem est editus: ut Salvatoris, et Sapientiæ Achamoth conjugium instituatur. Id- C D Iren. Rom. 1, 32. • Iren.

ἀποδυσαμένους τὰς ψυχὰς καὶ πνεύματα νοερά γε- Α νομένους, ἀκρατήτως καὶ ἀοράτως ἐντὸς πληρώμα- τος εἰσελθόντας, νύμφας ἀποδοθήσεσθαι τοῖς περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγγέλοις. Τὸν δὲ Δημιουργὸν μεταβῆναι καὶ αὐτὸν εἰς τὸν τῆς Μητρὸς Σοφίας τόπον, τουτέστιν ἐν τῇ μεσότητι. Τάς τε τῶν δικαίων ψυχὰς ἀναπαύ- σεσθαι καὶ αὐτὰς ἐν τῷ τῆς μεσότητος τόπῳ· μηδὲν γὰρ ψυχικὸν ἐντὸς πληρώματος χωρείν. ΚΒ'. Τούτων δὲ γενομένων οὕτως, τὸ ἐμφωλεῦον τῷ κόσμῳ πῦρ, ἐκλάμψαν καὶ ἐξαφθέν, καὶ κατεργασά- μενον πᾶσαν ὕλην, συναναλωθήσεσθαι αὐτῇ, καὶ εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι χωρήσειν διδάσκουσι. Τὸν δὲ Δημιουρ γὸν μηδὲν τούτων εγνωκέναι ἀποφαίνονται πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας. Εἰσὶ δὲ οἱ λέγοντες προβα- λέσθαι αὐτὸν καὶ Χριστὸν υἱὸν ἴδιον, ἀλλὰ (καὶ) ψυ- χικόν. Περὶ τούτου διὰ τῶν ' προφητῶν λελαληκέ- ναι· εἶναι δὲ τοῦτον τὸν διὰ Μαρίας διοδεύσαντα, και θάπερ ὕδωρ διὰ σωλήνος ὁδεύει, καὶ εἰς τοῦτον ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος κατελθεῖν ἐκεῖνον τὸν ἀπὸ τοῦ πλη- ρώματος ἐκ πάντων Σωτῆρα ἐν εἴδει περιστερᾶς. Γεγονένα: δὲ ἐν αὐτῷ καὶ τὸ αὐτὸ τῆς Ἀχαμώθ σπέρ μα πνευματικόν. Τὸν οὖν Κύριον ἡμῶν ἐκ τεσσάρων τούτων σύνθετον γεγονέναι φάσκουσιν, ἀποσώζοντα τὸν τύπον τῆς ἀρχεγόνου καὶ πρώτης τετρακτύος, Εκ τε τοῦ πνευματικοῦ, ὅ ἦν ἀπὸ τῆς ᾿Αχαμώθ, καὶ ἐκ τοῦ ψυχικοῦ, ὁ ἦν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ ἐκ τῆς οἰκονομίας, ὅ ἦν κατεσκευασμένον ἀῤῥήτῳ τέχνῃ, καὶ ἐκ τοῦ Σωτῆρος, ὁ ἦν κατελθοῦσα εἰς αὐτὸν περιστερά. Καὶ τοῦτο μὲν ἀπαθῆ διαμεμενηκέναι· οὐ γὰρ ἐν εδέχετο παθεῖν αὐτὸν ἀκράτητον καὶ ἀόρατον ὑπάρ- χοντα. Καὶ διὰ τοῦτο ἦρθαι προσαγομένου αὐτοῦ τῷ Πιλάτῳ, τὸ εἰς αὐτὸν κατατεθὲν Πνεῦμα Χριστοῦ, Ἀλλ᾿ οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Μητρὸς σπέρμα πεπονθέναι λέγουσιν· ἀπαθὲς γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ πνευματικὸν, καὶ αὐτῷ τῷ Δημιουργῷ. Επαθε δὲ λοιπὸν κατ' αὐτοὺς ὁ ψυχικὸς Χριστὸς, καὶ ὁ ἐκ τῆς οἰκονομίας κατ εσκευασμένος μυστηριωδῶς, ἵν᾿ ἐπιδείξῃ αὐτοῦ ἡ Μήτηρ τὸν τύπον τοῦ ἄνω Χριστοῦ, ἐκείνου τοῦ ἐπ- εκταθέντος τῷ Σταυρῷ, καὶ μορφώσαντος τὴν ᾿Αχα- μεθ μόρφωσιν τὴν κατ᾽ οὐσίαν· πάντα γὰρ ταῦτα τύπους ἐκείνων εἶναι λέγουσι. Τὰς δὲ ἐσχηκυίας τὸ σπέρμα τῆς Ἀχαμώθ ψυχὰς ἀμείνους λέγουσι γεγο νέναι τῶν λοιπῶν· διὸ καὶ πλεῖον τῶν ἄλλων ἠγαπῆ- σθαι ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, μὴ εἰδότος τὴν αἰτίαν, ἀλλὰ παρ' αὐτοῦ λογιζομένου εἶναι τοιαύτας. Διὸ καὶ εἰς προφήτας, φασίν, ἔτασσεν αὐτοὺς, καὶ ἱερεῖς, καὶ βασιλεῖς· καὶ πολλὰ ὑπὸ τοῦ σπέρματος τούτου εἰρῆσθαι διὰ τῶν προφητῶν ἐξηγοῦνται, ἅτε ὑψηλοτέρας φύσεως ὑπαρχούσας. Πολλὰ δὲ καὶ τὴν Μητέρα περὶ τῶν ἀνωτέρω εἰρηκέναι λέγουσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τούτου καὶ τῶν ὑπὸ τούτου γενομένων ψυχῶν. Καὶ λοιπὸν τέμνουσι τὰς προφητείας, τὸ μέν τι ἀπὸ τῆς Μητρὸς εἰρῆσθαι θέλοντες, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ σπόρο ' Γ. τούτου δέ. · τοῦτον. δι' αὐτοῦ. • ὑπέρ. Ο ὑπάρχοντος. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXXI. - que adeo sacris in Litteris sponsum ac sponsam B significare, thalamumque pleroma ipsum esse. At spiritales homines, postquam animas exuerint, et ad spirituum, purarumque inentium conditionem evaserint, ac nullo detinente, nec aspectabiles in pleroma penetraverint Salvatoris comitibus angelis collocari. Quod ad Conditorem spectat, eum quo- que Sapientiæ Matris in locum successurum, me- Eodemque loco justorum animas otio ac quiete XXII. His peractis, ignem illum, qui in mundi latebris delitescit, erupturum ac conflagraturumn esse, donec omni consumpta materia, cum eadem et ipse consumptus, atque in nihilum redactus fue- rit. Quorum omnium nihil ante Salvatoris adven- tum Conditori fuisse cognitum. Nec desunt, quibus placeat, etiam ab illo peculiarem filium Christum, sed animalem, productum, de quo per prophetas locutus sit. Hunc illum esse qui sic tanquam aqua per fistulas, ita per Mariam transierit; in eumque postea, cum baptizaretur, sub columbæ descendisse specie alterum illum de pleromate Salvatorem ex omnibus conflatum : ¡mo etiam et eidem Achamothis spiritale semen insitum fuisse. Unde quatuor ex illis compositum esse Dominum asseverant, ut pri- mariæ illius ac primigeniæ Tetradis similitudinem exprimeret : nimirum e spiritali, quod ab Acha- mothe derivatum est, ex animali, quod a Condi- tore, ex incarnatione, quod inexplicabili quodam est artificio contextum : ac demum e Salvatore, hoc est columba illa de cœlo delapsa. Atque hunc qui- dem patibilem nunquam fuisse, quoniam pali omni- no nequeat, quod neque contineri, neque oculis usurpari possit. Proindeque cum ad Pilatum per- ductus est, demissum in eum Christi Spiritum evo- lasse. Sed neque maternum illud semen quidquam esse perpessum: quod nihilo magis patibile sit, utpote spiritale, nec vel ipsi Conditori quidem aspe- ctabile. Restat igitur ut illorum opinione animalis ille Christus sit passus, itidemque et alter qui ex incarnatione conflatus est. Quod non sine myste- rio perfectum est, ut summi illius Christi per eum Mater imaginem exhiberet, qui in Cruce. distentus Achamothem substantiæ informatione perpolivit : hæc enim omnia superiorum illorum figurain con- diamque regionem occupaturum existimant. potituras esse, quod ad pleroma nihil animale perveniat. F. s Iren. C D tinere. Quæ vero animæ Achamothis semine sint aspersæ, eas cæteris esse meliores, atque inpen- sius a Conditore diligi: qui ejus tamen rei causam non intelligens ex sese illas ejusmodi esse putet. Quamobrem prophetas ex iis, vel sacerdotes, vel reges instituit; ac pleraque a prophetis pro- nuntiata de isto semine interpretantur, quasi illo- rum animæ naturæ cujusdam sublimioris exstite- rint. Quin etiam de cœlestibus multa disputasse Matrem, deque animis quos vel ille, vel qui ab illo oriundi sunt produxerunt. Unde et prophetaruın vaticinia ita partiuntur, quædam ut effata Matris Cor. Iren.

ἀποδυσαμένους τὰς ψυχὰς καὶ πνεύματα νοερά γε- Α νομένους, ἀκρατήτως καὶ ἀοράτως ἐντὸς πληρώμα- τος εἰσελθόντας, νύμφας ἀποδοθήσεσθαι τοῖς περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγγέλοις. Τὸν δὲ Δημιουργὸν μεταβῆναι καὶ αὐτὸν εἰς τὸν τῆς Μητρὸς Σοφίας τόπον, τουτέστιν ἐν τῇ μεσότητι. Τάς τε τῶν δικαίων ψυχὰς ἀναπαύ- σεσθαι καὶ αὐτὰς ἐν τῷ τῆς μεσότητος τόπῳ· μηδὲν γὰρ ψυχικὸν ἐντὸς πληρώματος χωρείν. ΚΒ'. Τούτων δὲ γενομένων οὕτως, τὸ ἐμφωλεῦον τῷ κόσμῳ πῦρ, ἐκλάμψαν καὶ ἐξαφθέν, καὶ κατεργασά- μενον πᾶσαν ὕλην, συναναλωθήσεσθαι αὐτῇ, καὶ εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι χωρήσειν διδάσκουσι. Τὸν δὲ Δημιουρ γὸν μηδὲν τούτων εγνωκέναι ἀποφαίνονται πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας. Εἰσὶ δὲ οἱ λέγοντες προβα- λέσθαι αὐτὸν καὶ Χριστὸν υἱὸν ἴδιον, ἀλλὰ (καὶ) ψυ- χικόν. Περὶ τούτου διὰ τῶν ' προφητῶν λελαληκέ- ναι· εἶναι δὲ τοῦτον τὸν διὰ Μαρίας διοδεύσαντα, και θάπερ ὕδωρ διὰ σωλήνος ὁδεύει, καὶ εἰς τοῦτον ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος κατελθεῖν ἐκεῖνον τὸν ἀπὸ τοῦ πλη- ρώματος ἐκ πάντων Σωτῆρα ἐν εἴδει περιστερᾶς. Γεγονένα: δὲ ἐν αὐτῷ καὶ τὸ αὐτὸ τῆς Ἀχαμώθ σπέρ μα πνευματικόν. Τὸν οὖν Κύριον ἡμῶν ἐκ τεσσάρων τούτων σύνθετον γεγονέναι φάσκουσιν, ἀποσώζοντα τὸν τύπον τῆς ἀρχεγόνου καὶ πρώτης τετρακτύος, Εκ τε τοῦ πνευματικοῦ, ὅ ἦν ἀπὸ τῆς ᾿Αχαμώθ, καὶ ἐκ τοῦ ψυχικοῦ, ὁ ἦν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ ἐκ τῆς οἰκονομίας, ὅ ἦν κατεσκευασμένον ἀῤῥήτῳ τέχνῃ, καὶ ἐκ τοῦ Σωτῆρος, ὁ ἦν κατελθοῦσα εἰς αὐτὸν περιστερά. Καὶ τοῦτο μὲν ἀπαθῆ διαμεμενηκέναι· οὐ γὰρ ἐν εδέχετο παθεῖν αὐτὸν ἀκράτητον καὶ ἀόρατον ὑπάρ- χοντα. Καὶ διὰ τοῦτο ἦρθαι προσαγομένου αὐτοῦ τῷ Πιλάτῳ, τὸ εἰς αὐτὸν κατατεθὲν Πνεῦμα Χριστοῦ, Ἀλλ᾿ οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Μητρὸς σπέρμα πεπονθέναι λέγουσιν· ἀπαθὲς γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ πνευματικὸν, καὶ αὐτῷ τῷ Δημιουργῷ. Επαθε δὲ λοιπὸν κατ' αὐτοὺς ὁ ψυχικὸς Χριστὸς, καὶ ὁ ἐκ τῆς οἰκονομίας κατ εσκευασμένος μυστηριωδῶς, ἵν᾿ ἐπιδείξῃ αὐτοῦ ἡ Μήτηρ τὸν τύπον τοῦ ἄνω Χριστοῦ, ἐκείνου τοῦ ἐπ- εκταθέντος τῷ Σταυρῷ, καὶ μορφώσαντος τὴν ᾿Αχα- μεθ μόρφωσιν τὴν κατ᾽ οὐσίαν· πάντα γὰρ ταῦτα τύπους ἐκείνων εἶναι λέγουσι. Τὰς δὲ ἐσχηκυίας τὸ σπέρμα τῆς Ἀχαμώθ ψυχὰς ἀμείνους λέγουσι γεγο νέναι τῶν λοιπῶν· διὸ καὶ πλεῖον τῶν ἄλλων ἠγαπῆ- σθαι ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, μὴ εἰδότος τὴν αἰτίαν, ἀλλὰ παρ' αὐτοῦ λογιζομένου εἶναι τοιαύτας. Διὸ καὶ εἰς προφήτας, φασίν, ἔτασσεν αὐτοὺς, καὶ ἱερεῖς, καὶ βασιλεῖς· καὶ πολλὰ ὑπὸ τοῦ σπέρματος τούτου εἰρῆσθαι διὰ τῶν προφητῶν ἐξηγοῦνται, ἅτε ὑψηλοτέρας φύσεως ὑπαρχούσας. Πολλὰ δὲ καὶ τὴν Μητέρα περὶ τῶν ἀνωτέρω εἰρηκέναι λέγουσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τούτου καὶ τῶν ὑπὸ τούτου γενομένων ψυχῶν. Καὶ λοιπὸν τέμνουσι τὰς προφητείας, τὸ μέν τι ἀπὸ τῆς Μητρὸς εἰρῆσθαι θέλοντες, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ σπόρο ' Γ. τούτου δέ. · τοῦτον. δι' αὐτοῦ. • ὑπέρ. Ο ὑπάρχοντος. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXXI. - que adeo sacris in Litteris sponsum ac sponsam B significare, thalamumque pleroma ipsum esse. At spiritales homines, postquam animas exuerint, et ad spirituum, purarumque inentium conditionem evaserint, ac nullo detinente, nec aspectabiles in pleroma penetraverint Salvatoris comitibus angelis collocari. Quod ad Conditorem spectat, eum quo- que Sapientiæ Matris in locum successurum, me- Eodemque loco justorum animas otio ac quiete XXII. His peractis, ignem illum, qui in mundi latebris delitescit, erupturum ac conflagraturumn esse, donec omni consumpta materia, cum eadem et ipse consumptus, atque in nihilum redactus fue- rit. Quorum omnium nihil ante Salvatoris adven- tum Conditori fuisse cognitum. Nec desunt, quibus placeat, etiam ab illo peculiarem filium Christum, sed animalem, productum, de quo per prophetas locutus sit. Hunc illum esse qui sic tanquam aqua per fistulas, ita per Mariam transierit; in eumque postea, cum baptizaretur, sub columbæ descendisse specie alterum illum de pleromate Salvatorem ex omnibus conflatum : ¡mo etiam et eidem Achamothis spiritale semen insitum fuisse. Unde quatuor ex illis compositum esse Dominum asseverant, ut pri- mariæ illius ac primigeniæ Tetradis similitudinem exprimeret : nimirum e spiritali, quod ab Acha- mothe derivatum est, ex animali, quod a Condi- tore, ex incarnatione, quod inexplicabili quodam est artificio contextum : ac demum e Salvatore, hoc est columba illa de cœlo delapsa. Atque hunc qui- dem patibilem nunquam fuisse, quoniam pali omni- no nequeat, quod neque contineri, neque oculis usurpari possit. Proindeque cum ad Pilatum per- ductus est, demissum in eum Christi Spiritum evo- lasse. Sed neque maternum illud semen quidquam esse perpessum: quod nihilo magis patibile sit, utpote spiritale, nec vel ipsi Conditori quidem aspe- ctabile. Restat igitur ut illorum opinione animalis ille Christus sit passus, itidemque et alter qui ex incarnatione conflatus est. Quod non sine myste- rio perfectum est, ut summi illius Christi per eum Mater imaginem exhiberet, qui in Cruce. distentus Achamothem substantiæ informatione perpolivit : hæc enim omnia superiorum illorum figurain con- diamque regionem occupaturum existimant. potituras esse, quod ad pleroma nihil animale perveniat. F. s Iren. C D tinere. Quæ vero animæ Achamothis semine sint aspersæ, eas cæteris esse meliores, atque inpen- sius a Conditore diligi: qui ejus tamen rei causam non intelligens ex sese illas ejusmodi esse putet. Quamobrem prophetas ex iis, vel sacerdotes, vel reges instituit; ac pleraque a prophetis pro- nuntiata de isto semine interpretantur, quasi illo- rum animæ naturæ cujusdam sublimioris exstite- rint. Quin etiam de cœlestibus multa disputasse Matrem, deque animis quos vel ille, vel qui ab illo oriundi sunt produxerunt. Unde et prophetaruın vaticinia ita partiuntur, quædam ut effata Matris Cor. Iren.

ἀποδυσαμένους τὰς ψυχὰς καὶ πνεύματα νοερά γε- Α νομένους, ἀκρατήτως καὶ ἀοράτως ἐντὸς πληρώμα- τος εἰσελθόντας, νύμφας ἀποδοθήσεσθαι τοῖς περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγγέλοις. Τὸν δὲ Δημιουργὸν μεταβῆναι καὶ αὐτὸν εἰς τὸν τῆς Μητρὸς Σοφίας τόπον, τουτέστιν ἐν τῇ μεσότητι. Τάς τε τῶν δικαίων ψυχὰς ἀναπαύ- σεσθαι καὶ αὐτὰς ἐν τῷ τῆς μεσότητος τόπῳ· μηδὲν γὰρ ψυχικὸν ἐντὸς πληρώματος χωρείν. ΚΒ'. Τούτων δὲ γενομένων οὕτως, τὸ ἐμφωλεῦον τῷ κόσμῳ πῦρ, ἐκλάμψαν καὶ ἐξαφθέν, καὶ κατεργασά- μενον πᾶσαν ὕλην, συναναλωθήσεσθαι αὐτῇ, καὶ εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι χωρήσειν διδάσκουσι. Τὸν δὲ Δημιουρ γὸν μηδὲν τούτων εγνωκέναι ἀποφαίνονται πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας. Εἰσὶ δὲ οἱ λέγοντες προβα- λέσθαι αὐτὸν καὶ Χριστὸν υἱὸν ἴδιον, ἀλλὰ (καὶ) ψυ- χικόν. Περὶ τούτου διὰ τῶν ' προφητῶν λελαληκέ- ναι· εἶναι δὲ τοῦτον τὸν διὰ Μαρίας διοδεύσαντα, και θάπερ ὕδωρ διὰ σωλήνος ὁδεύει, καὶ εἰς τοῦτον ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος κατελθεῖν ἐκεῖνον τὸν ἀπὸ τοῦ πλη- ρώματος ἐκ πάντων Σωτῆρα ἐν εἴδει περιστερᾶς. Γεγονένα: δὲ ἐν αὐτῷ καὶ τὸ αὐτὸ τῆς Ἀχαμώθ σπέρ μα πνευματικόν. Τὸν οὖν Κύριον ἡμῶν ἐκ τεσσάρων τούτων σύνθετον γεγονέναι φάσκουσιν, ἀποσώζοντα τὸν τύπον τῆς ἀρχεγόνου καὶ πρώτης τετρακτύος, Εκ τε τοῦ πνευματικοῦ, ὅ ἦν ἀπὸ τῆς ᾿Αχαμώθ, καὶ ἐκ τοῦ ψυχικοῦ, ὁ ἦν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ ἐκ τῆς οἰκονομίας, ὅ ἦν κατεσκευασμένον ἀῤῥήτῳ τέχνῃ, καὶ ἐκ τοῦ Σωτῆρος, ὁ ἦν κατελθοῦσα εἰς αὐτὸν περιστερά. Καὶ τοῦτο μὲν ἀπαθῆ διαμεμενηκέναι· οὐ γὰρ ἐν εδέχετο παθεῖν αὐτὸν ἀκράτητον καὶ ἀόρατον ὑπάρ- χοντα. Καὶ διὰ τοῦτο ἦρθαι προσαγομένου αὐτοῦ τῷ Πιλάτῳ, τὸ εἰς αὐτὸν κατατεθὲν Πνεῦμα Χριστοῦ, Ἀλλ᾿ οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Μητρὸς σπέρμα πεπονθέναι λέγουσιν· ἀπαθὲς γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ πνευματικὸν, καὶ αὐτῷ τῷ Δημιουργῷ. Επαθε δὲ λοιπὸν κατ' αὐτοὺς ὁ ψυχικὸς Χριστὸς, καὶ ὁ ἐκ τῆς οἰκονομίας κατ εσκευασμένος μυστηριωδῶς, ἵν᾿ ἐπιδείξῃ αὐτοῦ ἡ Μήτηρ τὸν τύπον τοῦ ἄνω Χριστοῦ, ἐκείνου τοῦ ἐπ- εκταθέντος τῷ Σταυρῷ, καὶ μορφώσαντος τὴν ᾿Αχα- μεθ μόρφωσιν τὴν κατ᾽ οὐσίαν· πάντα γὰρ ταῦτα τύπους ἐκείνων εἶναι λέγουσι. Τὰς δὲ ἐσχηκυίας τὸ σπέρμα τῆς Ἀχαμώθ ψυχὰς ἀμείνους λέγουσι γεγο νέναι τῶν λοιπῶν· διὸ καὶ πλεῖον τῶν ἄλλων ἠγαπῆ- σθαι ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, μὴ εἰδότος τὴν αἰτίαν, ἀλλὰ παρ' αὐτοῦ λογιζομένου εἶναι τοιαύτας. Διὸ καὶ εἰς προφήτας, φασίν, ἔτασσεν αὐτοὺς, καὶ ἱερεῖς, καὶ βασιλεῖς· καὶ πολλὰ ὑπὸ τοῦ σπέρματος τούτου εἰρῆσθαι διὰ τῶν προφητῶν ἐξηγοῦνται, ἅτε ὑψηλοτέρας φύσεως ὑπαρχούσας. Πολλὰ δὲ καὶ τὴν Μητέρα περὶ τῶν ἀνωτέρω εἰρηκέναι λέγουσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τούτου καὶ τῶν ὑπὸ τούτου γενομένων ψυχῶν. Καὶ λοιπὸν τέμνουσι τὰς προφητείας, τὸ μέν τι ἀπὸ τῆς Μητρὸς εἰρῆσθαι θέλοντες, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ σπόρο ' Γ. τούτου δέ. · τοῦτον. δι' αὐτοῦ. • ὑπέρ. Ο ὑπάρχοντος. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXXI. - que adeo sacris in Litteris sponsum ac sponsam B significare, thalamumque pleroma ipsum esse. At spiritales homines, postquam animas exuerint, et ad spirituum, purarumque inentium conditionem evaserint, ac nullo detinente, nec aspectabiles in pleroma penetraverint Salvatoris comitibus angelis collocari. Quod ad Conditorem spectat, eum quo- que Sapientiæ Matris in locum successurum, me- Eodemque loco justorum animas otio ac quiete XXII. His peractis, ignem illum, qui in mundi latebris delitescit, erupturum ac conflagraturumn esse, donec omni consumpta materia, cum eadem et ipse consumptus, atque in nihilum redactus fue- rit. Quorum omnium nihil ante Salvatoris adven- tum Conditori fuisse cognitum. Nec desunt, quibus placeat, etiam ab illo peculiarem filium Christum, sed animalem, productum, de quo per prophetas locutus sit. Hunc illum esse qui sic tanquam aqua per fistulas, ita per Mariam transierit; in eumque postea, cum baptizaretur, sub columbæ descendisse specie alterum illum de pleromate Salvatorem ex omnibus conflatum : ¡mo etiam et eidem Achamothis spiritale semen insitum fuisse. Unde quatuor ex illis compositum esse Dominum asseverant, ut pri- mariæ illius ac primigeniæ Tetradis similitudinem exprimeret : nimirum e spiritali, quod ab Acha- mothe derivatum est, ex animali, quod a Condi- tore, ex incarnatione, quod inexplicabili quodam est artificio contextum : ac demum e Salvatore, hoc est columba illa de cœlo delapsa. Atque hunc qui- dem patibilem nunquam fuisse, quoniam pali omni- no nequeat, quod neque contineri, neque oculis usurpari possit. Proindeque cum ad Pilatum per- ductus est, demissum in eum Christi Spiritum evo- lasse. Sed neque maternum illud semen quidquam esse perpessum: quod nihilo magis patibile sit, utpote spiritale, nec vel ipsi Conditori quidem aspe- ctabile. Restat igitur ut illorum opinione animalis ille Christus sit passus, itidemque et alter qui ex incarnatione conflatus est. Quod non sine myste- rio perfectum est, ut summi illius Christi per eum Mater imaginem exhiberet, qui in Cruce. distentus Achamothem substantiæ informatione perpolivit : hæc enim omnia superiorum illorum figurain con- diamque regionem occupaturum existimant. potituras esse, quod ad pleroma nihil animale perveniat. F. s Iren. C D tinere. Quæ vero animæ Achamothis semine sint aspersæ, eas cæteris esse meliores, atque inpen- sius a Conditore diligi: qui ejus tamen rei causam non intelligens ex sese illas ejusmodi esse putet. Quamobrem prophetas ex iis, vel sacerdotes, vel reges instituit; ac pleraque a prophetis pro- nuntiata de isto semine interpretantur, quasi illo- rum animæ naturæ cujusdam sublimioris exstite- rint. Quin etiam de cœlestibus multa disputasse Matrem, deque animis quos vel ille, vel qui ab illo oriundi sunt produxerunt. Unde et prophetaruın vaticinia ita partiuntur, quædam ut effata Matris Cor. Iren.

ἀποδυσαμένους τὰς ψυχὰς καὶ πνεύματα νοερά γε- Α νομένους, ἀκρατήτως καὶ ἀοράτως ἐντὸς πληρώμα- τος εἰσελθόντας, νύμφας ἀποδοθήσεσθαι τοῖς περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγγέλοις. Τὸν δὲ Δημιουργὸν μεταβῆναι καὶ αὐτὸν εἰς τὸν τῆς Μητρὸς Σοφίας τόπον, τουτέστιν ἐν τῇ μεσότητι. Τάς τε τῶν δικαίων ψυχὰς ἀναπαύ- σεσθαι καὶ αὐτὰς ἐν τῷ τῆς μεσότητος τόπῳ· μηδὲν γὰρ ψυχικὸν ἐντὸς πληρώματος χωρείν. ΚΒ'. Τούτων δὲ γενομένων οὕτως, τὸ ἐμφωλεῦον τῷ κόσμῳ πῦρ, ἐκλάμψαν καὶ ἐξαφθέν, καὶ κατεργασά- μενον πᾶσαν ὕλην, συναναλωθήσεσθαι αὐτῇ, καὶ εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι χωρήσειν διδάσκουσι. Τὸν δὲ Δημιουρ γὸν μηδὲν τούτων εγνωκέναι ἀποφαίνονται πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας. Εἰσὶ δὲ οἱ λέγοντες προβα- λέσθαι αὐτὸν καὶ Χριστὸν υἱὸν ἴδιον, ἀλλὰ (καὶ) ψυ- χικόν. Περὶ τούτου διὰ τῶν ' προφητῶν λελαληκέ- ναι· εἶναι δὲ τοῦτον τὸν διὰ Μαρίας διοδεύσαντα, και θάπερ ὕδωρ διὰ σωλήνος ὁδεύει, καὶ εἰς τοῦτον ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος κατελθεῖν ἐκεῖνον τὸν ἀπὸ τοῦ πλη- ρώματος ἐκ πάντων Σωτῆρα ἐν εἴδει περιστερᾶς. Γεγονένα: δὲ ἐν αὐτῷ καὶ τὸ αὐτὸ τῆς Ἀχαμώθ σπέρ μα πνευματικόν. Τὸν οὖν Κύριον ἡμῶν ἐκ τεσσάρων τούτων σύνθετον γεγονέναι φάσκουσιν, ἀποσώζοντα τὸν τύπον τῆς ἀρχεγόνου καὶ πρώτης τετρακτύος, Εκ τε τοῦ πνευματικοῦ, ὅ ἦν ἀπὸ τῆς ᾿Αχαμώθ, καὶ ἐκ τοῦ ψυχικοῦ, ὁ ἦν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ ἐκ τῆς οἰκονομίας, ὅ ἦν κατεσκευασμένον ἀῤῥήτῳ τέχνῃ, καὶ ἐκ τοῦ Σωτῆρος, ὁ ἦν κατελθοῦσα εἰς αὐτὸν περιστερά. Καὶ τοῦτο μὲν ἀπαθῆ διαμεμενηκέναι· οὐ γὰρ ἐν εδέχετο παθεῖν αὐτὸν ἀκράτητον καὶ ἀόρατον ὑπάρ- χοντα. Καὶ διὰ τοῦτο ἦρθαι προσαγομένου αὐτοῦ τῷ Πιλάτῳ, τὸ εἰς αὐτὸν κατατεθὲν Πνεῦμα Χριστοῦ, Ἀλλ᾿ οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Μητρὸς σπέρμα πεπονθέναι λέγουσιν· ἀπαθὲς γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ πνευματικὸν, καὶ αὐτῷ τῷ Δημιουργῷ. Επαθε δὲ λοιπὸν κατ' αὐτοὺς ὁ ψυχικὸς Χριστὸς, καὶ ὁ ἐκ τῆς οἰκονομίας κατ εσκευασμένος μυστηριωδῶς, ἵν᾿ ἐπιδείξῃ αὐτοῦ ἡ Μήτηρ τὸν τύπον τοῦ ἄνω Χριστοῦ, ἐκείνου τοῦ ἐπ- εκταθέντος τῷ Σταυρῷ, καὶ μορφώσαντος τὴν ᾿Αχα- μεθ μόρφωσιν τὴν κατ᾽ οὐσίαν· πάντα γὰρ ταῦτα τύπους ἐκείνων εἶναι λέγουσι. Τὰς δὲ ἐσχηκυίας τὸ σπέρμα τῆς Ἀχαμώθ ψυχὰς ἀμείνους λέγουσι γεγο νέναι τῶν λοιπῶν· διὸ καὶ πλεῖον τῶν ἄλλων ἠγαπῆ- σθαι ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, μὴ εἰδότος τὴν αἰτίαν, ἀλλὰ παρ' αὐτοῦ λογιζομένου εἶναι τοιαύτας. Διὸ καὶ εἰς προφήτας, φασίν, ἔτασσεν αὐτοὺς, καὶ ἱερεῖς, καὶ βασιλεῖς· καὶ πολλὰ ὑπὸ τοῦ σπέρματος τούτου εἰρῆσθαι διὰ τῶν προφητῶν ἐξηγοῦνται, ἅτε ὑψηλοτέρας φύσεως ὑπαρχούσας. Πολλὰ δὲ καὶ τὴν Μητέρα περὶ τῶν ἀνωτέρω εἰρηκέναι λέγουσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τούτου καὶ τῶν ὑπὸ τούτου γενομένων ψυχῶν. Καὶ λοιπὸν τέμνουσι τὰς προφητείας, τὸ μέν τι ἀπὸ τῆς Μητρὸς εἰρῆσθαι θέλοντες, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ σπόρο ' Γ. τούτου δέ. · τοῦτον. δι' αὐτοῦ. • ὑπέρ. Ο ὑπάρχοντος. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. HERES. XXXI. - que adeo sacris in Litteris sponsum ac sponsam B significare, thalamumque pleroma ipsum esse. At spiritales homines, postquam animas exuerint, et ad spirituum, purarumque inentium conditionem evaserint, ac nullo detinente, nec aspectabiles in pleroma penetraverint Salvatoris comitibus angelis collocari. Quod ad Conditorem spectat, eum quo- que Sapientiæ Matris in locum successurum, me- Eodemque loco justorum animas otio ac quiete XXII. His peractis, ignem illum, qui in mundi latebris delitescit, erupturum ac conflagraturumn esse, donec omni consumpta materia, cum eadem et ipse consumptus, atque in nihilum redactus fue- rit. Quorum omnium nihil ante Salvatoris adven- tum Conditori fuisse cognitum. Nec desunt, quibus placeat, etiam ab illo peculiarem filium Christum, sed animalem, productum, de quo per prophetas locutus sit. Hunc illum esse qui sic tanquam aqua per fistulas, ita per Mariam transierit; in eumque postea, cum baptizaretur, sub columbæ descendisse specie alterum illum de pleromate Salvatorem ex omnibus conflatum : ¡mo etiam et eidem Achamothis spiritale semen insitum fuisse. Unde quatuor ex illis compositum esse Dominum asseverant, ut pri- mariæ illius ac primigeniæ Tetradis similitudinem exprimeret : nimirum e spiritali, quod ab Acha- mothe derivatum est, ex animali, quod a Condi- tore, ex incarnatione, quod inexplicabili quodam est artificio contextum : ac demum e Salvatore, hoc est columba illa de cœlo delapsa. Atque hunc qui- dem patibilem nunquam fuisse, quoniam pali omni- no nequeat, quod neque contineri, neque oculis usurpari possit. Proindeque cum ad Pilatum per- ductus est, demissum in eum Christi Spiritum evo- lasse. Sed neque maternum illud semen quidquam esse perpessum: quod nihilo magis patibile sit, utpote spiritale, nec vel ipsi Conditori quidem aspe- ctabile. Restat igitur ut illorum opinione animalis ille Christus sit passus, itidemque et alter qui ex incarnatione conflatus est. Quod non sine myste- rio perfectum est, ut summi illius Christi per eum Mater imaginem exhiberet, qui in Cruce. distentus Achamothem substantiæ informatione perpolivit : hæc enim omnia superiorum illorum figurain con- diamque regionem occupaturum existimant. potituras esse, quod ad pleroma nihil animale perveniat. F. s Iren. C D tinere. Quæ vero animæ Achamothis semine sint aspersæ, eas cæteris esse meliores, atque inpen- sius a Conditore diligi: qui ejus tamen rei causam non intelligens ex sese illas ejusmodi esse putet. Quamobrem prophetas ex iis, vel sacerdotes, vel reges instituit; ac pleraque a prophetis pro- nuntiata de isto semine interpretantur, quasi illo- rum animæ naturæ cujusdam sublimioris exstite- rint. Quin etiam de cœlestibus multa disputasse Matrem, deque animis quos vel ille, vel qui ab illo oriundi sunt produxerunt. Unde et prophetaruın vaticinia ita partiuntur, quædam ut effata Matris Cor. Iren.

Α ματος, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν Β Ἰησοῦν ὡσαύτως, τὸ μέν τι ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρη κέναι, τὸ δέ τι ἀπὸ τῆς Μητρός, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ Δημιουργού, καθὼς ἐπιδείξομεν προϊόντος ἡμῖν τοῦ λόγου. Τὸν δὲ Δημιουργόν, ἅτε ἀγνοοῦντα τὰ ὑπὲρ αὐτὸν, κινεῖσθαι μὲν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις, καταπε- φρονηκέναι δὲ αὐτῶν ἄλλοτε ἄλλην αἰτίαν νομίσαντα, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ προφητεῖον ἔχον, καὶ αὐτὸ ἰδίαν τινὰ κίνησιν, ἢ τὸν ἄνθρωπον, ἢ τὴν προσπλοκὴν τῶν χειρῶν. Καὶ οὕτως ἀγνοοῦντα διατετελεκέναι ἄχρι τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου. Ελθόντος δὲ τοῦ Σωτῆρος μαθεῖν αὐτὸν παρ' αὐτοῦ πάντα λέγουσι, καὶ ἄσμε. νον αὐτῷ προσχωρήσαντα μετὰ πάσης τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἑκατόν- ταρχον, λέγοντα τῷ Σωτῆρι· Καὶ γὰρ ἐγὼ ὑπὸ τὴν ἐμαυτοῦ ἐξουσίαν ἔχω στρατιώτας καὶ δούλους, καὶ δ ἐὰν προστάξω ποιοῦσι. Τελέσειν δὲ αὐτὸν τὴν κατά τὸν κόσμον οἰκονομίαν μέχρι τοῦ δέοντος καιρού, μάτ λιστα δὲ διὰ τὴν τῆς Ἐκκλησίας ἐπιμέλειαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ ἑτοιμασθέντος αὐτῷ ἐπάν θλου, ὅτι εἰς τὸν τῆς Μητρὸς τόπον χωρήσει. ΚΓ'. ᾿Ανθρώπων δὲ τρία γένη ὑφίστανται, πνευ ματικὸν, χοϊκόν, ψυχικὸν, καθὼς ἐγένοντο Κάϊν, Αβελ, Σήθ· καὶ ἐκ τούτων τὰς τρεῖς φύσεις ', οὐκέτι καθ᾿ ἕν, ἀλλὰ κατὰ γένος. Καὶ τὸ μὲν χοϊκὸν εἰς φθο ρὰν χωρεῖν, καὶ τὸ ψυχικὸν, ἐὰν τὰ βελτίονα έληται, ἐν τῷ τῆς μεσότητος τόπῳ ἀναπαύεσθαι· ἐὰν δὲ τὰ χείρω, χωρήσειν καὶ αὐτὸ πρὸς τὰ ὅμοια. Τὰ δὲ πνευματικά, ἃ ἂν κατασπείρῃ ἡ ᾿Αχαμώθ, ἔκτοτε έως τοῦ νῦν δικαίαις ψυχαῖς παιδευθέντα ἐνθάδε καὶ ἐκε τραφέντα, διὰ τὸ νήπια ἐκπεπέμφθαι, ὕστερον τελειό τητες ἀξιωθέντα, νύμφας ἀποδοθήσεσθαι τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἀγγέλοις δογματίζουσι, τῶν ψυχῶν αὐτῶν ἐν μεσότητι κατ' ανάγκην (ἐν μεσότητι) μετὰ τοῦ Δη- μιουργοῦ ἀναπαυσαμένων εἰς τὸ παντελές. Καὶ αὐτὰς μὲν τὰς ψυχικὰς * πάλιν ὑπομερίζοντες λέγουσιν ἂς μὲν φύσει ἀγαθὰς, ἂς δὲ φύσει πονηράς· καὶ τὰς μὲν ἀγαθὰς ταύτας εἶναι, τὰς δεκτικὰς τοῦ σπέρματος γινομένας· τὰς δὲ φύσει πονηράς μηδέποτε ἂν ἐπιδέ ξασθαι ἐκεῖνο τὸ σπέρμα. ΚΔ΄. Τοιαύτης δὲ τῆς ὑποθέσεως αὐτῶν οὔσης, ἣν οὔτε προφῆται ἐκήρυξαν, οὔτε ὁ Κύριος ἐδίδαξεν, οὔτε ἀπόστολοι παρέδωκαν, ἣν περὶ τῶν ὅλων αὐτ χοῦσι πλεῖον τῶν ἄλλων ἐγνωκέναι, ἐξ ἀγράφων ἀνα- γινώσκοντες, καὶ τὸ δὴ λεγόμενον, Ἐξ ἄμμου σχοινία πλέκειν ἐπιτηδεύοντες, ἀξιοπίστως προσ- αρμόζειν πειρώνται τοῖς εἰρημένοις, ήτοι παραβε λάς Κυριακάς, ἢ ρήσεις προφητικάς, ἢ λόγους ἀπο- στολικούς, ἵνα τὸ πλάσμα αὐτῶν μὴ ἁμάρτυρον εἶ- ναι δοκῇ, τὴν μὲν τάξιν καὶ τὸν εἱρμὸν τῶν Γρα- φῶν ὑπερβαίνοντες, καὶ ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς λύοντες τὰ μέλη τῆς ἀληθείας. Μεταφέρουσι δὲ καὶ μεταπλάτ τουσι, καὶ ἄλλο ἐξ ἄλλου ποιοῦντες ἐξαπατῶσι πολ- λοὺς τῇ τῶν ἐφαρμοζομένων Κυριακῶν λογίων και κοσυνθέτῳ σοφίᾳ. "Ονπερ τρόπον εἴ τις βασιλέω; • ψυχάς. * χειρόνων. • ἵνα ἐπιδείξωσι καί. S. FPITHA NII esse velint, alia ab semine, alia a Conditore pro- fecta. Ipsum etiam Jesum partim a Salvatore tra- dira, partim a Malre; partim denique a Conditore dixisse, id quod in sequentibus ostendemus. Con- ditorem vero eorum quæ supra se erant ignarum, iis sane quæ commemoravimus fuisse commotum, sed eadem contempsisse nihilominus, et alias aliam esse causam, existimasse, sive prophetico allatu præditum Spiritum, quod proprio quodam niolu cietur; sive hominem, sive deteriorum complexio- nem. In eaque tandiu ignoratione versatum, quoad Dominus advenerit. Simul enim ac Salvator acces- sit, ab eo cuncta didicisse putant, et ad eum liben- ter cum omnibus suis copiis transisse; eumque il- Juni esse centurionem, qui in Evangelio ita Salva- torem alloquitur : Nam et ego in mea potestate la- beo milites, et servos, et quodcunque imperavero perficiunt'. Addunt mundi illum procurationi´ ad idoneum usque tempus præfuturum, præsertim ob Ecclesiæ administrationem, ejusque præmii cogni- tionem, quod eidem est constitutum, nimirum ut ad Matris sedein evehatur. XXIII. Hominum porro tria genera statuuntur, spiritale, terrenum, animale, quæ in Caino, Abele ac Setho cernuntur. A quibus totidem naturæ non jam in singulis, sed per genera propagatæ sunt. Ex iis terrenum corruptione dissolvi ; animale vero, si se potioribus dediderit, mediocri in regione con. quiescere, sin deteriora eligat, ad similia trans- ferri. Spiritalia denique quæ quidem Achamoth conseverit, ex illo tempore in hodiernum usque pia- rum animarum disciplinæ cominissa et educata quod adhuc infantia missa sint; postea ubi per- fectionem adepta fuerint, Salvatoris angelis ma- trimonio collocari, cum interim auimæe ipse cum Conditore necessario medio in loco sese con- tineant. Præterea animas iterum hoc modo divi- dunt. Quasdam enim natura bonas, alias natura malas esse. Bonas ejusmodi esse, quæ ad exci- piendum semen idoneæ sint: quod malæ nullo modo possunt percipere. , C XXIV. Hæc est illorum doctrina, quam neque prophetæ prædicarunt, neque Dominus tradidit, nec apostoli reliquerunt. Qua quidem minime scripta ex auditione sic arrepta, ut quod in proverbio est, D Funem ex arena texere conentur ; plus se ceteris de universorum natura scire gloriantur. Ad ea vero quæ diximus comprobanda, quædam e sacris Lit- teris accommodant: cujusmodi sunt usurpatæ a Domnino parabola, aut propheticæ sententiæ, aut apostolorum verba, ne confictæ ab iis fabulæ pror. sus testimonio carere videantur. Quanquam divi- norum oraculorum ordinem seriemque conturbant, ac quoad in ipsis situm est, veritatis, ut ita dicam, membra dissolvunt. Nam in alienum locum trans- lata ac commutata pleraque, et alia ex aliis facta 8. Iren. Matth. vi, 9. Iren. Iren,

Α ματος, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν Β Ἰησοῦν ὡσαύτως, τὸ μέν τι ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρη κέναι, τὸ δέ τι ἀπὸ τῆς Μητρός, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ Δημιουργού, καθὼς ἐπιδείξομεν προϊόντος ἡμῖν τοῦ λόγου. Τὸν δὲ Δημιουργόν, ἅτε ἀγνοοῦντα τὰ ὑπὲρ αὐτὸν, κινεῖσθαι μὲν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις, καταπε- φρονηκέναι δὲ αὐτῶν ἄλλοτε ἄλλην αἰτίαν νομίσαντα, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ προφητεῖον ἔχον, καὶ αὐτὸ ἰδίαν τινὰ κίνησιν, ἢ τὸν ἄνθρωπον, ἢ τὴν προσπλοκὴν τῶν χειρῶν. Καὶ οὕτως ἀγνοοῦντα διατετελεκέναι ἄχρι τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου. Ελθόντος δὲ τοῦ Σωτῆρος μαθεῖν αὐτὸν παρ' αὐτοῦ πάντα λέγουσι, καὶ ἄσμε. νον αὐτῷ προσχωρήσαντα μετὰ πάσης τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἑκατόν- ταρχον, λέγοντα τῷ Σωτῆρι· Καὶ γὰρ ἐγὼ ὑπὸ τὴν ἐμαυτοῦ ἐξουσίαν ἔχω στρατιώτας καὶ δούλους, καὶ δ ἐὰν προστάξω ποιοῦσι. Τελέσειν δὲ αὐτὸν τὴν κατά τὸν κόσμον οἰκονομίαν μέχρι τοῦ δέοντος καιρού, μάτ λιστα δὲ διὰ τὴν τῆς Ἐκκλησίας ἐπιμέλειαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ ἑτοιμασθέντος αὐτῷ ἐπάν θλου, ὅτι εἰς τὸν τῆς Μητρὸς τόπον χωρήσει. ΚΓ'. ᾿Ανθρώπων δὲ τρία γένη ὑφίστανται, πνευ ματικὸν, χοϊκόν, ψυχικὸν, καθὼς ἐγένοντο Κάϊν, Αβελ, Σήθ· καὶ ἐκ τούτων τὰς τρεῖς φύσεις ', οὐκέτι καθ᾿ ἕν, ἀλλὰ κατὰ γένος. Καὶ τὸ μὲν χοϊκὸν εἰς φθο ρὰν χωρεῖν, καὶ τὸ ψυχικὸν, ἐὰν τὰ βελτίονα έληται, ἐν τῷ τῆς μεσότητος τόπῳ ἀναπαύεσθαι· ἐὰν δὲ τὰ χείρω, χωρήσειν καὶ αὐτὸ πρὸς τὰ ὅμοια. Τὰ δὲ πνευματικά, ἃ ἂν κατασπείρῃ ἡ ᾿Αχαμώθ, ἔκτοτε έως τοῦ νῦν δικαίαις ψυχαῖς παιδευθέντα ἐνθάδε καὶ ἐκε τραφέντα, διὰ τὸ νήπια ἐκπεπέμφθαι, ὕστερον τελειό τητες ἀξιωθέντα, νύμφας ἀποδοθήσεσθαι τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἀγγέλοις δογματίζουσι, τῶν ψυχῶν αὐτῶν ἐν μεσότητι κατ' ανάγκην (ἐν μεσότητι) μετὰ τοῦ Δη- μιουργοῦ ἀναπαυσαμένων εἰς τὸ παντελές. Καὶ αὐτὰς μὲν τὰς ψυχικὰς * πάλιν ὑπομερίζοντες λέγουσιν ἂς μὲν φύσει ἀγαθὰς, ἂς δὲ φύσει πονηράς· καὶ τὰς μὲν ἀγαθὰς ταύτας εἶναι, τὰς δεκτικὰς τοῦ σπέρματος γινομένας· τὰς δὲ φύσει πονηράς μηδέποτε ἂν ἐπιδέ ξασθαι ἐκεῖνο τὸ σπέρμα. ΚΔ΄. Τοιαύτης δὲ τῆς ὑποθέσεως αὐτῶν οὔσης, ἣν οὔτε προφῆται ἐκήρυξαν, οὔτε ὁ Κύριος ἐδίδαξεν, οὔτε ἀπόστολοι παρέδωκαν, ἣν περὶ τῶν ὅλων αὐτ χοῦσι πλεῖον τῶν ἄλλων ἐγνωκέναι, ἐξ ἀγράφων ἀνα- γινώσκοντες, καὶ τὸ δὴ λεγόμενον, Ἐξ ἄμμου σχοινία πλέκειν ἐπιτηδεύοντες, ἀξιοπίστως προσ- αρμόζειν πειρώνται τοῖς εἰρημένοις, ήτοι παραβε λάς Κυριακάς, ἢ ρήσεις προφητικάς, ἢ λόγους ἀπο- στολικούς, ἵνα τὸ πλάσμα αὐτῶν μὴ ἁμάρτυρον εἶ- ναι δοκῇ, τὴν μὲν τάξιν καὶ τὸν εἱρμὸν τῶν Γρα- φῶν ὑπερβαίνοντες, καὶ ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς λύοντες τὰ μέλη τῆς ἀληθείας. Μεταφέρουσι δὲ καὶ μεταπλάτ τουσι, καὶ ἄλλο ἐξ ἄλλου ποιοῦντες ἐξαπατῶσι πολ- λοὺς τῇ τῶν ἐφαρμοζομένων Κυριακῶν λογίων και κοσυνθέτῳ σοφίᾳ. "Ονπερ τρόπον εἴ τις βασιλέω; • ψυχάς. * χειρόνων. • ἵνα ἐπιδείξωσι καί. S. FPITHA NII esse velint, alia ab semine, alia a Conditore pro- fecta. Ipsum etiam Jesum partim a Salvatore tra- dira, partim a Malre; partim denique a Conditore dixisse, id quod in sequentibus ostendemus. Con- ditorem vero eorum quæ supra se erant ignarum, iis sane quæ commemoravimus fuisse commotum, sed eadem contempsisse nihilominus, et alias aliam esse causam, existimasse, sive prophetico allatu præditum Spiritum, quod proprio quodam niolu cietur; sive hominem, sive deteriorum complexio- nem. In eaque tandiu ignoratione versatum, quoad Dominus advenerit. Simul enim ac Salvator acces- sit, ab eo cuncta didicisse putant, et ad eum liben- ter cum omnibus suis copiis transisse; eumque il- Juni esse centurionem, qui in Evangelio ita Salva- torem alloquitur : Nam et ego in mea potestate la- beo milites, et servos, et quodcunque imperavero perficiunt'. Addunt mundi illum procurationi´ ad idoneum usque tempus præfuturum, præsertim ob Ecclesiæ administrationem, ejusque præmii cogni- tionem, quod eidem est constitutum, nimirum ut ad Matris sedein evehatur. XXIII. Hominum porro tria genera statuuntur, spiritale, terrenum, animale, quæ in Caino, Abele ac Setho cernuntur. A quibus totidem naturæ non jam in singulis, sed per genera propagatæ sunt. Ex iis terrenum corruptione dissolvi ; animale vero, si se potioribus dediderit, mediocri in regione con. quiescere, sin deteriora eligat, ad similia trans- ferri. Spiritalia denique quæ quidem Achamoth conseverit, ex illo tempore in hodiernum usque pia- rum animarum disciplinæ cominissa et educata quod adhuc infantia missa sint; postea ubi per- fectionem adepta fuerint, Salvatoris angelis ma- trimonio collocari, cum interim auimæe ipse cum Conditore necessario medio in loco sese con- tineant. Præterea animas iterum hoc modo divi- dunt. Quasdam enim natura bonas, alias natura malas esse. Bonas ejusmodi esse, quæ ad exci- piendum semen idoneæ sint: quod malæ nullo modo possunt percipere. , C XXIV. Hæc est illorum doctrina, quam neque prophetæ prædicarunt, neque Dominus tradidit, nec apostoli reliquerunt. Qua quidem minime scripta ex auditione sic arrepta, ut quod in proverbio est, D Funem ex arena texere conentur ; plus se ceteris de universorum natura scire gloriantur. Ad ea vero quæ diximus comprobanda, quædam e sacris Lit- teris accommodant: cujusmodi sunt usurpatæ a Domnino parabola, aut propheticæ sententiæ, aut apostolorum verba, ne confictæ ab iis fabulæ pror. sus testimonio carere videantur. Quanquam divi- norum oraculorum ordinem seriemque conturbant, ac quoad in ipsis situm est, veritatis, ut ita dicam, membra dissolvunt. Nam in alienum locum trans- lata ac commutata pleraque, et alia ex aliis facta 8. Iren. Matth. vi, 9. Iren. Iren,

Α ματος, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν Β Ἰησοῦν ὡσαύτως, τὸ μέν τι ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρη κέναι, τὸ δέ τι ἀπὸ τῆς Μητρός, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ Δημιουργού, καθὼς ἐπιδείξομεν προϊόντος ἡμῖν τοῦ λόγου. Τὸν δὲ Δημιουργόν, ἅτε ἀγνοοῦντα τὰ ὑπὲρ αὐτὸν, κινεῖσθαι μὲν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις, καταπε- φρονηκέναι δὲ αὐτῶν ἄλλοτε ἄλλην αἰτίαν νομίσαντα, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ προφητεῖον ἔχον, καὶ αὐτὸ ἰδίαν τινὰ κίνησιν, ἢ τὸν ἄνθρωπον, ἢ τὴν προσπλοκὴν τῶν χειρῶν. Καὶ οὕτως ἀγνοοῦντα διατετελεκέναι ἄχρι τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου. Ελθόντος δὲ τοῦ Σωτῆρος μαθεῖν αὐτὸν παρ' αὐτοῦ πάντα λέγουσι, καὶ ἄσμε. νον αὐτῷ προσχωρήσαντα μετὰ πάσης τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἑκατόν- ταρχον, λέγοντα τῷ Σωτῆρι· Καὶ γὰρ ἐγὼ ὑπὸ τὴν ἐμαυτοῦ ἐξουσίαν ἔχω στρατιώτας καὶ δούλους, καὶ δ ἐὰν προστάξω ποιοῦσι. Τελέσειν δὲ αὐτὸν τὴν κατά τὸν κόσμον οἰκονομίαν μέχρι τοῦ δέοντος καιρού, μάτ λιστα δὲ διὰ τὴν τῆς Ἐκκλησίας ἐπιμέλειαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ ἑτοιμασθέντος αὐτῷ ἐπάν θλου, ὅτι εἰς τὸν τῆς Μητρὸς τόπον χωρήσει. ΚΓ'. ᾿Ανθρώπων δὲ τρία γένη ὑφίστανται, πνευ ματικὸν, χοϊκόν, ψυχικὸν, καθὼς ἐγένοντο Κάϊν, Αβελ, Σήθ· καὶ ἐκ τούτων τὰς τρεῖς φύσεις ', οὐκέτι καθ᾿ ἕν, ἀλλὰ κατὰ γένος. Καὶ τὸ μὲν χοϊκὸν εἰς φθο ρὰν χωρεῖν, καὶ τὸ ψυχικὸν, ἐὰν τὰ βελτίονα έληται, ἐν τῷ τῆς μεσότητος τόπῳ ἀναπαύεσθαι· ἐὰν δὲ τὰ χείρω, χωρήσειν καὶ αὐτὸ πρὸς τὰ ὅμοια. Τὰ δὲ πνευματικά, ἃ ἂν κατασπείρῃ ἡ ᾿Αχαμώθ, ἔκτοτε έως τοῦ νῦν δικαίαις ψυχαῖς παιδευθέντα ἐνθάδε καὶ ἐκε τραφέντα, διὰ τὸ νήπια ἐκπεπέμφθαι, ὕστερον τελειό τητες ἀξιωθέντα, νύμφας ἀποδοθήσεσθαι τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἀγγέλοις δογματίζουσι, τῶν ψυχῶν αὐτῶν ἐν μεσότητι κατ' ανάγκην (ἐν μεσότητι) μετὰ τοῦ Δη- μιουργοῦ ἀναπαυσαμένων εἰς τὸ παντελές. Καὶ αὐτὰς μὲν τὰς ψυχικὰς * πάλιν ὑπομερίζοντες λέγουσιν ἂς μὲν φύσει ἀγαθὰς, ἂς δὲ φύσει πονηράς· καὶ τὰς μὲν ἀγαθὰς ταύτας εἶναι, τὰς δεκτικὰς τοῦ σπέρματος γινομένας· τὰς δὲ φύσει πονηράς μηδέποτε ἂν ἐπιδέ ξασθαι ἐκεῖνο τὸ σπέρμα. ΚΔ΄. Τοιαύτης δὲ τῆς ὑποθέσεως αὐτῶν οὔσης, ἣν οὔτε προφῆται ἐκήρυξαν, οὔτε ὁ Κύριος ἐδίδαξεν, οὔτε ἀπόστολοι παρέδωκαν, ἣν περὶ τῶν ὅλων αὐτ χοῦσι πλεῖον τῶν ἄλλων ἐγνωκέναι, ἐξ ἀγράφων ἀνα- γινώσκοντες, καὶ τὸ δὴ λεγόμενον, Ἐξ ἄμμου σχοινία πλέκειν ἐπιτηδεύοντες, ἀξιοπίστως προσ- αρμόζειν πειρώνται τοῖς εἰρημένοις, ήτοι παραβε λάς Κυριακάς, ἢ ρήσεις προφητικάς, ἢ λόγους ἀπο- στολικούς, ἵνα τὸ πλάσμα αὐτῶν μὴ ἁμάρτυρον εἶ- ναι δοκῇ, τὴν μὲν τάξιν καὶ τὸν εἱρμὸν τῶν Γρα- φῶν ὑπερβαίνοντες, καὶ ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς λύοντες τὰ μέλη τῆς ἀληθείας. Μεταφέρουσι δὲ καὶ μεταπλάτ τουσι, καὶ ἄλλο ἐξ ἄλλου ποιοῦντες ἐξαπατῶσι πολ- λοὺς τῇ τῶν ἐφαρμοζομένων Κυριακῶν λογίων και κοσυνθέτῳ σοφίᾳ. "Ονπερ τρόπον εἴ τις βασιλέω; • ψυχάς. * χειρόνων. • ἵνα ἐπιδείξωσι καί. S. FPITHA NII esse velint, alia ab semine, alia a Conditore pro- fecta. Ipsum etiam Jesum partim a Salvatore tra- dira, partim a Malre; partim denique a Conditore dixisse, id quod in sequentibus ostendemus. Con- ditorem vero eorum quæ supra se erant ignarum, iis sane quæ commemoravimus fuisse commotum, sed eadem contempsisse nihilominus, et alias aliam esse causam, existimasse, sive prophetico allatu præditum Spiritum, quod proprio quodam niolu cietur; sive hominem, sive deteriorum complexio- nem. In eaque tandiu ignoratione versatum, quoad Dominus advenerit. Simul enim ac Salvator acces- sit, ab eo cuncta didicisse putant, et ad eum liben- ter cum omnibus suis copiis transisse; eumque il- Juni esse centurionem, qui in Evangelio ita Salva- torem alloquitur : Nam et ego in mea potestate la- beo milites, et servos, et quodcunque imperavero perficiunt'. Addunt mundi illum procurationi´ ad idoneum usque tempus præfuturum, præsertim ob Ecclesiæ administrationem, ejusque præmii cogni- tionem, quod eidem est constitutum, nimirum ut ad Matris sedein evehatur. XXIII. Hominum porro tria genera statuuntur, spiritale, terrenum, animale, quæ in Caino, Abele ac Setho cernuntur. A quibus totidem naturæ non jam in singulis, sed per genera propagatæ sunt. Ex iis terrenum corruptione dissolvi ; animale vero, si se potioribus dediderit, mediocri in regione con. quiescere, sin deteriora eligat, ad similia trans- ferri. Spiritalia denique quæ quidem Achamoth conseverit, ex illo tempore in hodiernum usque pia- rum animarum disciplinæ cominissa et educata quod adhuc infantia missa sint; postea ubi per- fectionem adepta fuerint, Salvatoris angelis ma- trimonio collocari, cum interim auimæe ipse cum Conditore necessario medio in loco sese con- tineant. Præterea animas iterum hoc modo divi- dunt. Quasdam enim natura bonas, alias natura malas esse. Bonas ejusmodi esse, quæ ad exci- piendum semen idoneæ sint: quod malæ nullo modo possunt percipere. , C XXIV. Hæc est illorum doctrina, quam neque prophetæ prædicarunt, neque Dominus tradidit, nec apostoli reliquerunt. Qua quidem minime scripta ex auditione sic arrepta, ut quod in proverbio est, D Funem ex arena texere conentur ; plus se ceteris de universorum natura scire gloriantur. Ad ea vero quæ diximus comprobanda, quædam e sacris Lit- teris accommodant: cujusmodi sunt usurpatæ a Domnino parabola, aut propheticæ sententiæ, aut apostolorum verba, ne confictæ ab iis fabulæ pror. sus testimonio carere videantur. Quanquam divi- norum oraculorum ordinem seriemque conturbant, ac quoad in ipsis situm est, veritatis, ut ita dicam, membra dissolvunt. Nam in alienum locum trans- lata ac commutata pleraque, et alia ex aliis facta 8. Iren. Matth. vi, 9. Iren. Iren,

ADVERSUS NÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXXI εἰκόνος καλῆς κατεσκευασμένης ἐκ ψηφίδων επισή- μων ὑπὸ σοφοῦ τεχνίτου, λύσας τὴν ὑποκειμένην τοῦ ἀνθρώπου ἰδέαν, μετενέγκῃ τὰς ψηφίδας ἐκείνας καὶ μεθαρμότοι καὶ ποιήσει μορφὴν κυνὸς ἢ ἀλώπεκος, καὶ ταύτην φαύλως κατεσκευασμένην, έπειτα διορί- ζοιτο, καὶ λέγοι ταύτην εἶναι τὴν τοῦ βασιλέως ἐκείνην εἰκόνα τὴν καλὴν, ἣν ὁ σοφὸς τεχνίτης κατα εσκεύασε, δεικνὺς τὰς ψηφίδας τὰς καλῶς ὑπὸ τοῦ τεχνίτου τοῦ πρώτου εἰς τὴν τοῦ βασιλέως εἰκόνα συντεθείσας, καλῶς δὲ ὑπὸ τοῦ ὑστέρου εἰς κυνὸς μορφὴν μετενεχθείσας, καὶ διὰ τῆς τῶν ψηφίδων φαντασίας μεθοδεύοι τοὺς ἀπειροτέρους, τοὺς κατά- ληψιν βασιλικῆς μορφῆς οὐκ ἔχοντας, καὶ πείθοι, ἔτι αὕτη ἡ σαπρὰ τῆς ἀλώπεκος ἰδέα ἐκείνη ἐστὶν ἡ καλὴ τοῦ βασιλέως εἰκών· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ οὗτοι γραῶν μύθους συγκαττύσαντες, ἔπειτα ρήμα- τα καὶ λέξεις καὶ παραβολὰς ὅθεν καὶ πόθεν ἀπο- σπῶντες, ἐφαρμόζειν βούλονται τοῖς μύθοις αὐτῶν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὅσα μὲν ἐν τοῖς τοῦ Πλη ρώματος εφαρμόζουσιν, ειρήκαμεν. ΚΕ΄. Οσα δὲ καὶ τοῖς ἐκτὸς τοῦ Πληρώματος αὐ τῶν προσοικειοῦν πειρῶνται ἐκ τῶν Γραφῶν, ἔστι τοιαῦτα. Τὸν Κύριον ἐν τοῖς ἐσχάτοις τοῦ κόσμου χρόνοις διὰ τοῦτο ἐληλυθέναι ἐπὶ τὸ πάθος λέγουσιν, ἶν' ἐπιδείξῃ τὸ περὶ τὸν ἔσχατον τῶν Αἰώνων γεγονός πάθος, καὶ δι' αὐτοῦ τοῦ τέλους ἐμφήνῃ τὸ τέλος τῆς περὶ τοὺς αἰῶνας πραγματείας. Τὴν δὲ δωδε καετῆ παρθένον ἐκείνην τὴν τοῦ ἀρχισυναγώγου θυ γατέρα, ἣν ἐπιστὰς ὁ Κύριος ἐκ νεκρῶν ἤγειρε, τύ τον εἶναι διηγοῦνται τῆς ᾿Αχαμώθ, ἣν ἐπεκταθεὶς ὁ Χριστὸς αὐτὸν ' ἐμόρφωσε, καὶ εἰς αἴσθησιν ἤγαγε τοῦ καταλιπόντος αὐτὴν φωτός. Ὅτι δὲ αὐτῇ ἐπέφα- νεν ὁ Σωτὴρ ἐκτὸς οὔσης " τοῦ Πληρώματος ἐν ἐκτρώ- ματος μοίρα, τὸν Παῦλον λέγουσιν εἰρηκέναι ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους· Εσχατον δὲ πάντων ώσπερεί τῷ ἐκτρώματι ὤφθη καμοί. Τήν τε μετὰ τῶν ἡλι- κιωτῶν τοῦ Σωτῆρος παρουσίαν πρὸς τὴν ᾿Αχαμώθ ὁμοίως πεφανερωκέναι αὐτὸν ἐν τῇ αὐτῇ Ἐπιστολή εἰπόντα· Δεῖ τὴν γυναῖκα κάλυμμα ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς διὰ τοὺς ἀγγέλους. Καὶ ὅτι, ήκοντος τοῦ Σωτῆρος πρὸς αὐτὴν, δι' αἰδὼ κάλυμμα ἐπέθετο ἡ Αχαμώθ, Μωσέα πεποιηκέναι φανερόν, κάλυμμα θέμενον ἐπὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Καὶ τὰ πάθη δὲ αὐτῆς, ἃ ἔπαθεν, ἐπισεσημειώσθαι τὸν Κύριον φά σκουσιν ἐν τῷ σταυρῷ. Καὶ ἐν μὲν τῷ εἰπεῖν, Ο Θεός μου, εἰς τί ἐγκατέλιπές με ; μεμηνυκέναι αύτ τήν, ὅτι ἀπελείφθη ἀπὸ τοῦ φωτὸς ἡ Σοφία, καὶ ἐκωλύθη ὑπὸ τοῦ Ὅρου τῆς εἰς τοὔμπροσθεν ὁρμῆς· τὴν δὲ λύπην αὐτῆς, ἐν τῷ εἰπεῖν· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· τὸν δὲ φόβον, ἐν τῷ εἰσ πεῖν· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον· καὶ τὴν ἀπορίαν δὲ ὡσαύτως, ἐν τῷ εἰρη- κέναι· Καὶ τί εἴπω οὐκ οἶδα. Τρία δὲ γένη ἀνθρώ των οὕτω δεδειχέναι διδάσκουσιν αὐτόν· τὸν μὲν ὑλικὸν, ἐν τῷ εἰπεῖν τῷ ἐρωτήσαντι· Ακολουθήσω 29. ή Β Γ αὐτῶν. 1. ούσῃ. * - A sic proferunt, ut divinarum sententiarum, quas B D accommodant, callido quodam artificiosoque con- textu multos in errorem inducant. Quemadmodum si imperatoris imago pulcherrimis ex tesserulis a perito quodam artifice fuerit elaborata; ac qui piam, hominis effigie dissoluta, ac transpositis, ali- terque collocatis tesserulis, camis aut vulpecula speciem exprimat, ne eam quidem recte composi tam; tum affirmet hoc ipsum esse egregium impe- ratoris simulacrum, ab eximio artifice affabre fa- ctum; ostendat et illas ab eodem ad referendam principis figuram coagmentatas tesserulas, a se vero postea caninam in formarn translatas, atque ejus- modi tesserularum specie imperitis illudat, qui principis imaginem nondum animo conceperint, persuadeatque quam illi vident turpem vulpis cli- gien, præclaram illam imperatoris esse statuam. Sic isti ad ridiculas anilesque quas consuunt nu- gas, corrogata hinc et illinc verba, et parabolas trahunt, ac divina responsa fabulis suis illigare contendunt. Ex quibus quæ ad Pleroma pertinere videntur paulo ante retulimus. XXV. Quæ vero ad ea quæ extra Pleroma sunt sacris ex Litteris accommodant, ejusmodi ſere sunt. Christum Dominum postremis mundi tempo- ribus patiendi gratia advenisse dicunt, ultimi ut Eonis casum ac calamitatem ostenderet, ac totius Æonum negotii exitum suo illo exitu declararet. Deinde virginem illam archisynagogi filiam duo. decim annos natam, quam Dominus accedens a morte revocavit 3, Acbamotbis imaginem referre. quam extendens sese illorum Christus cffinxit, et luminis quod eam destituerat sensum indidit. Et quoniam huic adhuc extra Pleroma positae, velut abortivo cuidam, Salvator apparuit, Paulum putant ad Corinthios scribentem hæc usurpasse: Novissi- me autem omnium velut abortivo visus est et mihi . Sed et eadem in Epistola Salvatoris cum æqualibus suis ad Acbamothem accessum significasse, cum dixit: Oportet mulierem velato esse capite, propier angelos. Eamdem illam Achamothem ad adven- tum Salvatoris pudore affectam velo caput obdu- xisse, declaratum a Mose, cum faciem obtegeret. Nam illas quas est perpessa calamitates animnique commotiones Dominum ferunt in cruce demon- strasse. Velut cum dixit: Deus meus, quare dereli- quisti me *? ostendisae Sapientiam a lumine desti- tutam, et ab Horo ne ultra pergeret prohibitam. Ejusdem vero dolorem cum dixit: Tristis est anima mea usque ad mortem '; timorem, cum ita Patrein allocutus est : Pater, si possibile est, transeat a me calix isté ³. Ita consilii inopiam his verbis : Et quid dicam nescio. Quod ad tria spectat hominum genera, sic illum indicasse contendunt; materiæ quidem affixum, cum interroganti: Num te sequar? respondit Non habet Filius hominis ubi caput reclinet ; animalcm autem, cum ei qui dixerat: * fren. Fort. Luc. vii. sqq. Cor. xν, 8. *I Cor. xi, 10. *Exod. XXXIV, • Matth. xxvii, 46; Marc. xv, 31. * Matth. xxvi, 58. • ibid. 59. * Luc. 1x, 57, 58, PATROL. GR. XLI.

ADVERSUS NÆRESES LIB. I. TOM. II. HÆRES. XXXI εἰκόνος καλῆς κατεσκευασμένης ἐκ ψηφίδων επισή- μων ὑπὸ σοφοῦ τεχνίτου, λύσας τὴν ὑποκειμένην τοῦ ἀνθρώπου ἰδέαν, μετενέγκῃ τὰς ψηφίδας ἐκείνας καὶ μεθαρμότοι καὶ ποιήσει μορφὴν κυνὸς ἢ ἀλώπεκος, καὶ ταύτην φαύλως κατεσκευασμένην, έπειτα διορί- ζοιτο, καὶ λέγοι ταύτην εἶναι τὴν τοῦ βασιλέως ἐκείνην εἰκόνα τὴν καλὴν, ἣν ὁ σοφὸς τεχνίτης κατα εσκεύασε, δεικνὺς τὰς ψηφίδας τὰς καλῶς ὑπὸ τοῦ τεχνίτου τοῦ πρώτου εἰς τὴν τοῦ βασιλέως εἰκόνα συντεθείσας, καλῶς δὲ ὑπὸ τοῦ ὑστέρου εἰς κυνὸς μορφὴν μετενεχθείσας, καὶ διὰ τῆς τῶν ψηφίδων φαντασίας μεθοδεύοι τοὺς ἀπειροτέρους, τοὺς κατά- ληψιν βασιλικῆς μορφῆς οὐκ ἔχοντας, καὶ πείθοι, ἔτι αὕτη ἡ σαπρὰ τῆς ἀλώπεκος ἰδέα ἐκείνη ἐστὶν ἡ καλὴ τοῦ βασιλέως εἰκών· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ οὗτοι γραῶν μύθους συγκαττύσαντες, ἔπειτα ρήμα- τα καὶ λέξεις καὶ παραβολὰς ὅθεν καὶ πόθεν ἀπο- σπῶντες, ἐφαρμόζειν βούλονται τοῖς μύθοις αὐτῶν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὅσα μὲν ἐν τοῖς τοῦ Πλη ρώματος εφαρμόζουσιν, ειρήκαμεν. ΚΕ΄. Οσα δὲ καὶ τοῖς ἐκτὸς τοῦ Πληρώματος αὐ τῶν προσοικειοῦν πειρῶνται ἐκ τῶν Γραφῶν, ἔστι τοιαῦτα. Τὸν Κύριον ἐν τοῖς ἐσχάτοις τοῦ κόσμου χρόνοις διὰ τοῦτο ἐληλυθέναι ἐπὶ τὸ πάθος λέγουσιν, ἶν' ἐπιδείξῃ τὸ περὶ τὸν ἔσχατον τῶν Αἰώνων γεγονός πάθος, καὶ δι' αὐτοῦ τοῦ τέλους ἐμφήνῃ τὸ τέλος τῆς περὶ τοὺς αἰῶνας πραγματείας. Τὴν δὲ δωδε καετῆ παρθένον ἐκείνην τὴν τοῦ ἀρχισυναγώγου θυ γατέρα, ἣν ἐπιστὰς ὁ Κύριος ἐκ νεκρῶν ἤγειρε, τύ τον εἶναι διηγοῦνται τῆς ᾿Αχαμώθ, ἣν ἐπεκταθεὶς ὁ Χριστὸς αὐτὸν ' ἐμόρφωσε, καὶ εἰς αἴσθησιν ἤγαγε τοῦ καταλιπόντος αὐτὴν φωτός. Ὅτι δὲ αὐτῇ ἐπέφα- νεν ὁ Σωτὴρ ἐκτὸς οὔσης " τοῦ Πληρώματος ἐν ἐκτρώ- ματος μοίρα, τὸν Παῦλον λέγουσιν εἰρηκέναι ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους· Εσχατον δὲ πάντων ώσπερεί τῷ ἐκτρώματι ὤφθη καμοί. Τήν τε μετὰ τῶν ἡλι- κιωτῶν τοῦ Σωτῆρος παρουσίαν πρὸς τὴν ᾿Αχαμώθ ὁμοίως πεφανερωκέναι αὐτὸν ἐν τῇ αὐτῇ Ἐπιστολή εἰπόντα· Δεῖ τὴν γυναῖκα κάλυμμα ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς διὰ τοὺς ἀγγέλους. Καὶ ὅτι, ήκοντος τοῦ Σωτῆρος πρὸς αὐτὴν, δι' αἰδὼ κάλυμμα ἐπέθετο ἡ Αχαμώθ, Μωσέα πεποιηκέναι φανερόν, κάλυμμα θέμενον ἐπὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Καὶ τὰ πάθη δὲ αὐτῆς, ἃ ἔπαθεν, ἐπισεσημειώσθαι τὸν Κύριον φά σκουσιν ἐν τῷ σταυρῷ. Καὶ ἐν μὲν τῷ εἰπεῖν, Ο Θεός μου, εἰς τί ἐγκατέλιπές με ; μεμηνυκέναι αύτ τήν, ὅτι ἀπελείφθη ἀπὸ τοῦ φωτὸς ἡ Σοφία, καὶ ἐκωλύθη ὑπὸ τοῦ Ὅρου τῆς εἰς τοὔμπροσθεν ὁρμῆς· τὴν δὲ λύπην αὐτῆς, ἐν τῷ εἰπεῖν· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· τὸν δὲ φόβον, ἐν τῷ εἰσ πεῖν· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον· καὶ τὴν ἀπορίαν δὲ ὡσαύτως, ἐν τῷ εἰρη- κέναι· Καὶ τί εἴπω οὐκ οἶδα. Τρία δὲ γένη ἀνθρώ των οὕτω δεδειχέναι διδάσκουσιν αὐτόν· τὸν μὲν ὑλικὸν, ἐν τῷ εἰπεῖν τῷ ἐρωτήσαντι· Ακολουθήσω 29. ή Β Γ αὐτῶν. 1. ούσῃ. * - A sic proferunt, ut divinarum sententiarum, quas B D accommodant, callido quodam artificiosoque con- textu multos in errorem inducant. Quemadmodum si imperatoris imago pulcherrimis ex tesserulis a perito quodam artifice fuerit elaborata; ac qui piam, hominis effigie dissoluta, ac transpositis, ali- terque collocatis tesserulis, camis aut vulpecula speciem exprimat, ne eam quidem recte composi tam; tum affirmet hoc ipsum esse egregium impe- ratoris simulacrum, ab eximio artifice affabre fa- ctum; ostendat et illas ab eodem ad referendam principis figuram coagmentatas tesserulas, a se vero postea caninam in formarn translatas, atque ejus- modi tesserularum specie imperitis illudat, qui principis imaginem nondum animo conceperint, persuadeatque quam illi vident turpem vulpis cli- gien, præclaram illam imperatoris esse statuam. Sic isti ad ridiculas anilesque quas consuunt nu- gas, corrogata hinc et illinc verba, et parabolas trahunt, ac divina responsa fabulis suis illigare contendunt. Ex quibus quæ ad Pleroma pertinere videntur paulo ante retulimus. XXV. Quæ vero ad ea quæ extra Pleroma sunt sacris ex Litteris accommodant, ejusmodi ſere sunt. Christum Dominum postremis mundi tempo- ribus patiendi gratia advenisse dicunt, ultimi ut Eonis casum ac calamitatem ostenderet, ac totius Æonum negotii exitum suo illo exitu declararet. Deinde virginem illam archisynagogi filiam duo. decim annos natam, quam Dominus accedens a morte revocavit 3, Acbamotbis imaginem referre. quam extendens sese illorum Christus cffinxit, et luminis quod eam destituerat sensum indidit. Et quoniam huic adhuc extra Pleroma positae, velut abortivo cuidam, Salvator apparuit, Paulum putant ad Corinthios scribentem hæc usurpasse: Novissi- me autem omnium velut abortivo visus est et mihi . Sed et eadem in Epistola Salvatoris cum æqualibus suis ad Acbamothem accessum significasse, cum dixit: Oportet mulierem velato esse capite, propier angelos. Eamdem illam Achamothem ad adven- tum Salvatoris pudore affectam velo caput obdu- xisse, declaratum a Mose, cum faciem obtegeret. Nam illas quas est perpessa calamitates animnique commotiones Dominum ferunt in cruce demon- strasse. Velut cum dixit: Deus meus, quare dereli- quisti me *? ostendisae Sapientiam a lumine desti- tutam, et ab Horo ne ultra pergeret prohibitam. Ejusdem vero dolorem cum dixit: Tristis est anima mea usque ad mortem '; timorem, cum ita Patrein allocutus est : Pater, si possibile est, transeat a me calix isté ³. Ita consilii inopiam his verbis : Et quid dicam nescio. Quod ad tria spectat hominum genera, sic illum indicasse contendunt; materiæ quidem affixum, cum interroganti: Num te sequar? respondit Non habet Filius hominis ubi caput reclinet ; animalcm autem, cum ei qui dixerat: * fren. Fort. Luc. vii. sqq. Cor. xν, 8. *I Cor. xi, 10. *Exod. XXXIV, • Matth. xxvii, 46; Marc. xv, 31. * Matth. xxvi, 58. • ibid. 59. * Luc. 1x, 57, 58, PATROL. GR. XLI.

Α σοι ;- Οὐκ ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ποῦ τὴν κε- - φαλὴν κλίναι· τὸ δὲ ψυχικόν, ἐν τῷ εἰρηκέναι τῷ εἰπόντι, Ακολουθήσω σοι· ἐπίτρεψον δέ μοι πρώ τον ἀποτάξασθαι τοῖς ἐν τῷ οἴκῳ μου Οὐδεὶς ἐπ' ἄροτρον τὴν χεῖρα ἐπιβαλών, καὶ εἰς τὰ ὀπί σω βλέπων, εὔθετός ἐστιν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Τοῦτον γὰρ λέγουσι τὸν μέσον εἶναι. Κά- κεῖνον δὲ ὡσαύτως τὸν τὰ πλεῖστα μέρη τῆς δι καιοσύνης ὁμολογήσαντα πεποιηκέναι, ἔπειτα μὴ θε- λήσαντα ἀκολουθῆσαι, ἀλλὰ ὑπὸ πλούτου ἡττηθέντα, πρὸς τὸ μὴ τέλειον γενέσθαι, καὶ τοῦτον τοῦ ψυχι- κοῦ γένους γεγονέναι θέλουσι. Τὸ δὲ πνευματικὸν, ἐν τῷ εἰπεῖν· Αφες τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυ τῶν νεκρούς· σὺ δὲ πορευθεὶς διάγγελλε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐπὶ Ζακχαίου τοῦ τελώ Β νου εἰπών· Σπεύσας κατάβηθι, ὅτι σήμερον ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι· τούτους γὰρ πνευμα- τικοῦ γένους καταγγέλλουσι γεγονέναι. Καὶ τὴν τῆς ζύμης παραβολήν, ἣν ἡ γυνὴ ἐγκεκρυφέναι λέγεται εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, τὰ τρία γένη δηλοῦν λέγουσι. Γυναῖκα μὲν γὰρ τὴν Σοφίαν λέγεσθαι διδάσκουσιν · ἀλεύρου σάτα, τὰ τρία γένη τῶν ἀνθρώπων πνευμα τικὸν, ψυχικὸν, χοϊκόν. Ζύμην δὲ αὐτὸν τὸν Σωτῆρα εἰρῆσθαι διδάσκουσι· καὶ τὸν Παῦλον διαρρήδην εξ ρηκέναι χοϊκούς, ψυχικούς, πνευματικούς· ὅπου μὲν, Οἷος ὁ χοϊκὸς, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοί· ὅπου δὲ, Ψυχικὸς δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύ ματος· ὅπου δὲ, Πνευματικὸς ἀνακρίνει πάντα. Τὸ δὲ, Ψυχικὸς οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος, ἐπὶ τοῦ Δημιουργοῦ φασιν εἰρῆσθαι· δν ψυχικὸν ὄνο τα μὴ ἐγνωκέναι μήτε τὴν Μητέρα πνευματικὴν οὖ- σαν, μήτε τὸ σπέρμα αὐτῆς, μήτε τοὺς ἐν τῷ Πλη ρώματι Αἰῶνας. Οτι ἰδὼν ήμελλε σώζειν ὁ Σωτὴς τούτων τὰς ἀπαρχὰς ἀνέλαβε, τὸν Παῦλον εἰρηκέναι· Καὶ ἢν ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, καὶ τὸ φύραμα· ἀπαρχὴν μὲν τὸ πνευματικὸν εἰρῆσθαι διδάσκοντες, φύραμα δὲ ἡμᾶς, τουτέστι τὴν ψυχικὴν Ἐκκλησίαν, ἧς τὸ φύραμα ἀνειληφέναι λέγουσιν αὐτὸν, καὶ ἐν αὐτῷ συνεσταλκέναι, ἐπειδὴ ἦν αὐτὸς ζύμη. ΚϚ'. Καὶ ὅτι ἐπλανήθη ἡ Ἀχαμώθ ἐκτὸς τοῦ Πληρώματος, καὶ ἐμορφώθη ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀνεζητήθη ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος, μηνύειν αὐτὸν λέγου- σιν ἐν τῷ εἰπεῖν αὐτὸν ἐληλυθέναι ἐπὶ τὸ πεπλανη- μένον 18. Πρόβατον μὲν γὰρ πεπλανημένον τὴν Μη τέρα αὐτῶν ἐξηγοῦνται λέγεσθαι, ἐξ ἧς τὴν ὧδε θέ- λουσιν ἐσπάρθαι Ἐκκλησίαν· πλάνην δὲ τὴν ἐκτὸς Πληρώματος ἐν τοῖς πάθεσι διατριβὴν, ἐξ ὧν γεγο- γέναι τὴν ὕλην ὑποτίθενται. Τὴν δὲ γυναῖκα τὴν σα ροῦσαν τὴν οἰκίαν, καὶ εὑρίσκουσαν τὴν δραχμήν, τὴν ἄνω Σοφίαν διηγοῦνται λέγεσθαι, ἥτις, ἀπολέ- σασα τὴν Ἐνθύμησιν αὐτῆς, ὕστερον, καθαρισθέν των πάντων διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας, εὑρί σκει αὐτήν· διὸ καὶ ταύτην ἀποκαθίστασθαι κατ' αὐ τοὺς ἐντὸς πληρώματος. Συμεώνα τὸν εἰς τὰς ἀγκά. λας λαβόντα τὸν Χριστὸν, καὶ εὐχαριστήσαντα αὐτῷ, καὶ εἰπόντα· Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλον σου, σποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ· τύπον πεπλανημ. πρόβατον. Πρόδ. μὲν γάρ. 48. • ὅτι δὲ ὧν. εἶναι * S. EPIPHANII 52' Sequar te : sed permitte nihi prius ut renuntiem iis quæ in domo mea sunt ' ; ita locutus est : Nemo millens ma- num'ad aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei. Hunc enim mediæ conditionis esse dicunt. Si- militer eum qui se plerasque justitiæ partes implesse dixerat, sed sequi noluerat, el quo minus perfectus esse vellet, divitiarum cupiditate fuerat infractus, hunc ipsum ex animali genere fuisse volunt. Spirita- lem demum eo dicto comprehensum : Sine mortuos se- pelire mortuos suos; tu autem abiens prædica regnum Dei '; item cum Zacharo publicano dixit: Festinans de- scende, quia hodie in domo tua oportet me ma- nere *. Istos enim omnes e spiritali genere exsti- tisse narrant. Quin etiam fermenti parabolam, quod abscondisse mulier in farinæ satis tribus legitur *, triplex illud genus indicare. Siquidem mulierem istam Sapientiam; farinæ sata, tria hominum esse genera, spiritale, animale, terrenum. Fermenti porro nomine Salvatorem ipsum appellari. Sic etiam terrenos, animales ac spiritales a Paulo ho- mines esse commemoratos, partim his verbis : Qualis terrenus, tales et terreni * ; partim istis : Animalis homo non percipit ea quæ sunt spiritus " ; partim denique cum ait: Spiritalis omnia dijudical®. Ex quibus primum illud, Animalis non percipit ea quæ sunt spiritus, ad Conditorem putant perti- nere: qui cum sit animalis, neque Matrem utpote spiritalem cognoscit, neque stirpem ipsius, nec Lones illos, qui Pleromate continentur. Quod au- tem eorum, quibus salutem erat allaturus, primi- tias Salvator susceperit, ob id pronuntiasse Pau- C lum, Et si primitiæ sanctæ, et massa ' ; ubi primi- tias ad id quod est spiritale referunt: massam ad nos, hoc`est animalem Ecclesiam ; cujus massam ab illo susceptam, in illoque contractam, quando- quidem erat ipse fermentum. XXVI. De Achamothe porro, eam extra Pleroma aberrantem a Christo fuisse formatam, et ab eodem quesitam, ipsummet ostendisse, cum dixit, venisse se ad oven quæ erraverat 10. Esse enim errantem ovem Matrem illam suam interpretantur, a qua nostra hæc Ecclesia consita fuerit. Errorem vero, illius inter perturbationes ipsas extra Pleroma com- morationem, unde materiæ originem arcessunt. Nam mulierem illam quæ domum everrit, et dra- chinam invenit ad cœlestem Sapientiam transferunt, quæ Enthymesin quam amiserat postea repurgatis omnibus per adventum Salvatoris recuperavit: ob idque Pleromati censent esse restitutam. Simeonem illum præterea, qui Christum in ulnis gestaverit, eique gratias his verbis egerit: Nunc dimittis ser- rum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace : Conditoris imaginem referre dicunt qui, adveniente Salvatore, ipsius transportationem didi- $1 D s ibid. 62. * Luc. XIX, * Luc. 1x,. 61. • ibid. 60. 5. • ibid. 14. Luc. xv, sq. • Rom. x1, 16. 11, 15. Cor. xv, • Matth. XIII, 33. [ren. Luc. 11, 29. 46- Cor. freu.

Α σοι ;- Οὐκ ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ποῦ τὴν κε- - φαλὴν κλίναι· τὸ δὲ ψυχικόν, ἐν τῷ εἰρηκέναι τῷ εἰπόντι, Ακολουθήσω σοι· ἐπίτρεψον δέ μοι πρώ τον ἀποτάξασθαι τοῖς ἐν τῷ οἴκῳ μου Οὐδεὶς ἐπ' ἄροτρον τὴν χεῖρα ἐπιβαλών, καὶ εἰς τὰ ὀπί σω βλέπων, εὔθετός ἐστιν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Τοῦτον γὰρ λέγουσι τὸν μέσον εἶναι. Κά- κεῖνον δὲ ὡσαύτως τὸν τὰ πλεῖστα μέρη τῆς δι καιοσύνης ὁμολογήσαντα πεποιηκέναι, ἔπειτα μὴ θε- λήσαντα ἀκολουθῆσαι, ἀλλὰ ὑπὸ πλούτου ἡττηθέντα, πρὸς τὸ μὴ τέλειον γενέσθαι, καὶ τοῦτον τοῦ ψυχι- κοῦ γένους γεγονέναι θέλουσι. Τὸ δὲ πνευματικὸν, ἐν τῷ εἰπεῖν· Αφες τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυ τῶν νεκρούς· σὺ δὲ πορευθεὶς διάγγελλε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐπὶ Ζακχαίου τοῦ τελώ Β νου εἰπών· Σπεύσας κατάβηθι, ὅτι σήμερον ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι· τούτους γὰρ πνευμα- τικοῦ γένους καταγγέλλουσι γεγονέναι. Καὶ τὴν τῆς ζύμης παραβολήν, ἣν ἡ γυνὴ ἐγκεκρυφέναι λέγεται εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, τὰ τρία γένη δηλοῦν λέγουσι. Γυναῖκα μὲν γὰρ τὴν Σοφίαν λέγεσθαι διδάσκουσιν · ἀλεύρου σάτα, τὰ τρία γένη τῶν ἀνθρώπων πνευμα τικὸν, ψυχικὸν, χοϊκόν. Ζύμην δὲ αὐτὸν τὸν Σωτῆρα εἰρῆσθαι διδάσκουσι· καὶ τὸν Παῦλον διαρρήδην εξ ρηκέναι χοϊκούς, ψυχικούς, πνευματικούς· ὅπου μὲν, Οἷος ὁ χοϊκὸς, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοί· ὅπου δὲ, Ψυχικὸς δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύ ματος· ὅπου δὲ, Πνευματικὸς ἀνακρίνει πάντα. Τὸ δὲ, Ψυχικὸς οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος, ἐπὶ τοῦ Δημιουργοῦ φασιν εἰρῆσθαι· δν ψυχικὸν ὄνο τα μὴ ἐγνωκέναι μήτε τὴν Μητέρα πνευματικὴν οὖ- σαν, μήτε τὸ σπέρμα αὐτῆς, μήτε τοὺς ἐν τῷ Πλη ρώματι Αἰῶνας. Οτι ἰδὼν ήμελλε σώζειν ὁ Σωτὴς τούτων τὰς ἀπαρχὰς ἀνέλαβε, τὸν Παῦλον εἰρηκέναι· Καὶ ἢν ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, καὶ τὸ φύραμα· ἀπαρχὴν μὲν τὸ πνευματικὸν εἰρῆσθαι διδάσκοντες, φύραμα δὲ ἡμᾶς, τουτέστι τὴν ψυχικὴν Ἐκκλησίαν, ἧς τὸ φύραμα ἀνειληφέναι λέγουσιν αὐτὸν, καὶ ἐν αὐτῷ συνεσταλκέναι, ἐπειδὴ ἦν αὐτὸς ζύμη. ΚϚ'. Καὶ ὅτι ἐπλανήθη ἡ Ἀχαμώθ ἐκτὸς τοῦ Πληρώματος, καὶ ἐμορφώθη ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀνεζητήθη ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος, μηνύειν αὐτὸν λέγου- σιν ἐν τῷ εἰπεῖν αὐτὸν ἐληλυθέναι ἐπὶ τὸ πεπλανη- μένον 18. Πρόβατον μὲν γὰρ πεπλανημένον τὴν Μη τέρα αὐτῶν ἐξηγοῦνται λέγεσθαι, ἐξ ἧς τὴν ὧδε θέ- λουσιν ἐσπάρθαι Ἐκκλησίαν· πλάνην δὲ τὴν ἐκτὸς Πληρώματος ἐν τοῖς πάθεσι διατριβὴν, ἐξ ὧν γεγο- γέναι τὴν ὕλην ὑποτίθενται. Τὴν δὲ γυναῖκα τὴν σα ροῦσαν τὴν οἰκίαν, καὶ εὑρίσκουσαν τὴν δραχμήν, τὴν ἄνω Σοφίαν διηγοῦνται λέγεσθαι, ἥτις, ἀπολέ- σασα τὴν Ἐνθύμησιν αὐτῆς, ὕστερον, καθαρισθέν των πάντων διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας, εὑρί σκει αὐτήν· διὸ καὶ ταύτην ἀποκαθίστασθαι κατ' αὐ τοὺς ἐντὸς πληρώματος. Συμεώνα τὸν εἰς τὰς ἀγκά. λας λαβόντα τὸν Χριστὸν, καὶ εὐχαριστήσαντα αὐτῷ, καὶ εἰπόντα· Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλον σου, σποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ· τύπον πεπλανημ. πρόβατον. Πρόδ. μὲν γάρ. 48. • ὅτι δὲ ὧν. εἶναι * S. EPIPHANII 52' Sequar te : sed permitte nihi prius ut renuntiem iis quæ in domo mea sunt ' ; ita locutus est : Nemo millens ma- num'ad aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei. Hunc enim mediæ conditionis esse dicunt. Si- militer eum qui se plerasque justitiæ partes implesse dixerat, sed sequi noluerat, el quo minus perfectus esse vellet, divitiarum cupiditate fuerat infractus, hunc ipsum ex animali genere fuisse volunt. Spirita- lem demum eo dicto comprehensum : Sine mortuos se- pelire mortuos suos; tu autem abiens prædica regnum Dei '; item cum Zacharo publicano dixit: Festinans de- scende, quia hodie in domo tua oportet me ma- nere *. Istos enim omnes e spiritali genere exsti- tisse narrant. Quin etiam fermenti parabolam, quod abscondisse mulier in farinæ satis tribus legitur *, triplex illud genus indicare. Siquidem mulierem istam Sapientiam; farinæ sata, tria hominum esse genera, spiritale, animale, terrenum. Fermenti porro nomine Salvatorem ipsum appellari. Sic etiam terrenos, animales ac spiritales a Paulo ho- mines esse commemoratos, partim his verbis : Qualis terrenus, tales et terreni * ; partim istis : Animalis homo non percipit ea quæ sunt spiritus " ; partim denique cum ait: Spiritalis omnia dijudical®. Ex quibus primum illud, Animalis non percipit ea quæ sunt spiritus, ad Conditorem putant perti- nere: qui cum sit animalis, neque Matrem utpote spiritalem cognoscit, neque stirpem ipsius, nec Lones illos, qui Pleromate continentur. Quod au- tem eorum, quibus salutem erat allaturus, primi- tias Salvator susceperit, ob id pronuntiasse Pau- C lum, Et si primitiæ sanctæ, et massa ' ; ubi primi- tias ad id quod est spiritale referunt: massam ad nos, hoc`est animalem Ecclesiam ; cujus massam ab illo susceptam, in illoque contractam, quando- quidem erat ipse fermentum. XXVI. De Achamothe porro, eam extra Pleroma aberrantem a Christo fuisse formatam, et ab eodem quesitam, ipsummet ostendisse, cum dixit, venisse se ad oven quæ erraverat 10. Esse enim errantem ovem Matrem illam suam interpretantur, a qua nostra hæc Ecclesia consita fuerit. Errorem vero, illius inter perturbationes ipsas extra Pleroma com- morationem, unde materiæ originem arcessunt. Nam mulierem illam quæ domum everrit, et dra- chinam invenit ad cœlestem Sapientiam transferunt, quæ Enthymesin quam amiserat postea repurgatis omnibus per adventum Salvatoris recuperavit: ob idque Pleromati censent esse restitutam. Simeonem illum præterea, qui Christum in ulnis gestaverit, eique gratias his verbis egerit: Nunc dimittis ser- rum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace : Conditoris imaginem referre dicunt qui, adveniente Salvatore, ipsius transportationem didi- $1 D s ibid. 62. * Luc. XIX, * Luc. 1x,. 61. • ibid. 60. 5. • ibid. 14. Luc. xv, sq. • Rom. x1, 16. 11, 15. Cor. xv, • Matth. XIII, 33. [ren. Luc. 11, 29. 46- Cor. freu.

Α σοι ;- Οὐκ ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ποῦ τὴν κε- - φαλὴν κλίναι· τὸ δὲ ψυχικόν, ἐν τῷ εἰρηκέναι τῷ εἰπόντι, Ακολουθήσω σοι· ἐπίτρεψον δέ μοι πρώ τον ἀποτάξασθαι τοῖς ἐν τῷ οἴκῳ μου Οὐδεὶς ἐπ' ἄροτρον τὴν χεῖρα ἐπιβαλών, καὶ εἰς τὰ ὀπί σω βλέπων, εὔθετός ἐστιν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Τοῦτον γὰρ λέγουσι τὸν μέσον εἶναι. Κά- κεῖνον δὲ ὡσαύτως τὸν τὰ πλεῖστα μέρη τῆς δι καιοσύνης ὁμολογήσαντα πεποιηκέναι, ἔπειτα μὴ θε- λήσαντα ἀκολουθῆσαι, ἀλλὰ ὑπὸ πλούτου ἡττηθέντα, πρὸς τὸ μὴ τέλειον γενέσθαι, καὶ τοῦτον τοῦ ψυχι- κοῦ γένους γεγονέναι θέλουσι. Τὸ δὲ πνευματικὸν, ἐν τῷ εἰπεῖν· Αφες τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυ τῶν νεκρούς· σὺ δὲ πορευθεὶς διάγγελλε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐπὶ Ζακχαίου τοῦ τελώ Β νου εἰπών· Σπεύσας κατάβηθι, ὅτι σήμερον ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι· τούτους γὰρ πνευμα- τικοῦ γένους καταγγέλλουσι γεγονέναι. Καὶ τὴν τῆς ζύμης παραβολήν, ἣν ἡ γυνὴ ἐγκεκρυφέναι λέγεται εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, τὰ τρία γένη δηλοῦν λέγουσι. Γυναῖκα μὲν γὰρ τὴν Σοφίαν λέγεσθαι διδάσκουσιν · ἀλεύρου σάτα, τὰ τρία γένη τῶν ἀνθρώπων πνευμα τικὸν, ψυχικὸν, χοϊκόν. Ζύμην δὲ αὐτὸν τὸν Σωτῆρα εἰρῆσθαι διδάσκουσι· καὶ τὸν Παῦλον διαρρήδην εξ ρηκέναι χοϊκούς, ψυχικούς, πνευματικούς· ὅπου μὲν, Οἷος ὁ χοϊκὸς, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοί· ὅπου δὲ, Ψυχικὸς δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύ ματος· ὅπου δὲ, Πνευματικὸς ἀνακρίνει πάντα. Τὸ δὲ, Ψυχικὸς οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος, ἐπὶ τοῦ Δημιουργοῦ φασιν εἰρῆσθαι· δν ψυχικὸν ὄνο τα μὴ ἐγνωκέναι μήτε τὴν Μητέρα πνευματικὴν οὖ- σαν, μήτε τὸ σπέρμα αὐτῆς, μήτε τοὺς ἐν τῷ Πλη ρώματι Αἰῶνας. Οτι ἰδὼν ήμελλε σώζειν ὁ Σωτὴς τούτων τὰς ἀπαρχὰς ἀνέλαβε, τὸν Παῦλον εἰρηκέναι· Καὶ ἢν ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, καὶ τὸ φύραμα· ἀπαρχὴν μὲν τὸ πνευματικὸν εἰρῆσθαι διδάσκοντες, φύραμα δὲ ἡμᾶς, τουτέστι τὴν ψυχικὴν Ἐκκλησίαν, ἧς τὸ φύραμα ἀνειληφέναι λέγουσιν αὐτὸν, καὶ ἐν αὐτῷ συνεσταλκέναι, ἐπειδὴ ἦν αὐτὸς ζύμη. ΚϚ'. Καὶ ὅτι ἐπλανήθη ἡ Ἀχαμώθ ἐκτὸς τοῦ Πληρώματος, καὶ ἐμορφώθη ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀνεζητήθη ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος, μηνύειν αὐτὸν λέγου- σιν ἐν τῷ εἰπεῖν αὐτὸν ἐληλυθέναι ἐπὶ τὸ πεπλανη- μένον 18. Πρόβατον μὲν γὰρ πεπλανημένον τὴν Μη τέρα αὐτῶν ἐξηγοῦνται λέγεσθαι, ἐξ ἧς τὴν ὧδε θέ- λουσιν ἐσπάρθαι Ἐκκλησίαν· πλάνην δὲ τὴν ἐκτὸς Πληρώματος ἐν τοῖς πάθεσι διατριβὴν, ἐξ ὧν γεγο- γέναι τὴν ὕλην ὑποτίθενται. Τὴν δὲ γυναῖκα τὴν σα ροῦσαν τὴν οἰκίαν, καὶ εὑρίσκουσαν τὴν δραχμήν, τὴν ἄνω Σοφίαν διηγοῦνται λέγεσθαι, ἥτις, ἀπολέ- σασα τὴν Ἐνθύμησιν αὐτῆς, ὕστερον, καθαρισθέν των πάντων διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας, εὑρί σκει αὐτήν· διὸ καὶ ταύτην ἀποκαθίστασθαι κατ' αὐ τοὺς ἐντὸς πληρώματος. Συμεώνα τὸν εἰς τὰς ἀγκά. λας λαβόντα τὸν Χριστὸν, καὶ εὐχαριστήσαντα αὐτῷ, καὶ εἰπόντα· Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλον σου, σποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ· τύπον πεπλανημ. πρόβατον. Πρόδ. μὲν γάρ. 48. • ὅτι δὲ ὧν. εἶναι * S. EPIPHANII 52' Sequar te : sed permitte nihi prius ut renuntiem iis quæ in domo mea sunt ' ; ita locutus est : Nemo millens ma- num'ad aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei. Hunc enim mediæ conditionis esse dicunt. Si- militer eum qui se plerasque justitiæ partes implesse dixerat, sed sequi noluerat, el quo minus perfectus esse vellet, divitiarum cupiditate fuerat infractus, hunc ipsum ex animali genere fuisse volunt. Spirita- lem demum eo dicto comprehensum : Sine mortuos se- pelire mortuos suos; tu autem abiens prædica regnum Dei '; item cum Zacharo publicano dixit: Festinans de- scende, quia hodie in domo tua oportet me ma- nere *. Istos enim omnes e spiritali genere exsti- tisse narrant. Quin etiam fermenti parabolam, quod abscondisse mulier in farinæ satis tribus legitur *, triplex illud genus indicare. Siquidem mulierem istam Sapientiam; farinæ sata, tria hominum esse genera, spiritale, animale, terrenum. Fermenti porro nomine Salvatorem ipsum appellari. Sic etiam terrenos, animales ac spiritales a Paulo ho- mines esse commemoratos, partim his verbis : Qualis terrenus, tales et terreni * ; partim istis : Animalis homo non percipit ea quæ sunt spiritus " ; partim denique cum ait: Spiritalis omnia dijudical®. Ex quibus primum illud, Animalis non percipit ea quæ sunt spiritus, ad Conditorem putant perti- nere: qui cum sit animalis, neque Matrem utpote spiritalem cognoscit, neque stirpem ipsius, nec Lones illos, qui Pleromate continentur. Quod au- tem eorum, quibus salutem erat allaturus, primi- tias Salvator susceperit, ob id pronuntiasse Pau- C lum, Et si primitiæ sanctæ, et massa ' ; ubi primi- tias ad id quod est spiritale referunt: massam ad nos, hoc`est animalem Ecclesiam ; cujus massam ab illo susceptam, in illoque contractam, quando- quidem erat ipse fermentum. XXVI. De Achamothe porro, eam extra Pleroma aberrantem a Christo fuisse formatam, et ab eodem quesitam, ipsummet ostendisse, cum dixit, venisse se ad oven quæ erraverat 10. Esse enim errantem ovem Matrem illam suam interpretantur, a qua nostra hæc Ecclesia consita fuerit. Errorem vero, illius inter perturbationes ipsas extra Pleroma com- morationem, unde materiæ originem arcessunt. Nam mulierem illam quæ domum everrit, et dra- chinam invenit ad cœlestem Sapientiam transferunt, quæ Enthymesin quam amiserat postea repurgatis omnibus per adventum Salvatoris recuperavit: ob idque Pleromati censent esse restitutam. Simeonem illum præterea, qui Christum in ulnis gestaverit, eique gratias his verbis egerit: Nunc dimittis ser- rum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace : Conditoris imaginem referre dicunt qui, adveniente Salvatore, ipsius transportationem didi- $1 D s ibid. 62. * Luc. XIX, * Luc. 1x,. 61. • ibid. 60. 5. • ibid. 14. Luc. xv, sq. • Rom. x1, 16. 11, 15. Cor. xv, • Matth. XIII, 33. [ren. Luc. 11, 29. 46- Cor. freu.

Α σοι ;- Οὐκ ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ποῦ τὴν κε- - φαλὴν κλίναι· τὸ δὲ ψυχικόν, ἐν τῷ εἰρηκέναι τῷ εἰπόντι, Ακολουθήσω σοι· ἐπίτρεψον δέ μοι πρώ τον ἀποτάξασθαι τοῖς ἐν τῷ οἴκῳ μου Οὐδεὶς ἐπ' ἄροτρον τὴν χεῖρα ἐπιβαλών, καὶ εἰς τὰ ὀπί σω βλέπων, εὔθετός ἐστιν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Τοῦτον γὰρ λέγουσι τὸν μέσον εἶναι. Κά- κεῖνον δὲ ὡσαύτως τὸν τὰ πλεῖστα μέρη τῆς δι καιοσύνης ὁμολογήσαντα πεποιηκέναι, ἔπειτα μὴ θε- λήσαντα ἀκολουθῆσαι, ἀλλὰ ὑπὸ πλούτου ἡττηθέντα, πρὸς τὸ μὴ τέλειον γενέσθαι, καὶ τοῦτον τοῦ ψυχι- κοῦ γένους γεγονέναι θέλουσι. Τὸ δὲ πνευματικὸν, ἐν τῷ εἰπεῖν· Αφες τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυ τῶν νεκρούς· σὺ δὲ πορευθεὶς διάγγελλε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐπὶ Ζακχαίου τοῦ τελώ Β νου εἰπών· Σπεύσας κατάβηθι, ὅτι σήμερον ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι· τούτους γὰρ πνευμα- τικοῦ γένους καταγγέλλουσι γεγονέναι. Καὶ τὴν τῆς ζύμης παραβολήν, ἣν ἡ γυνὴ ἐγκεκρυφέναι λέγεται εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, τὰ τρία γένη δηλοῦν λέγουσι. Γυναῖκα μὲν γὰρ τὴν Σοφίαν λέγεσθαι διδάσκουσιν · ἀλεύρου σάτα, τὰ τρία γένη τῶν ἀνθρώπων πνευμα τικὸν, ψυχικὸν, χοϊκόν. Ζύμην δὲ αὐτὸν τὸν Σωτῆρα εἰρῆσθαι διδάσκουσι· καὶ τὸν Παῦλον διαρρήδην εξ ρηκέναι χοϊκούς, ψυχικούς, πνευματικούς· ὅπου μὲν, Οἷος ὁ χοϊκὸς, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοί· ὅπου δὲ, Ψυχικὸς δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύ ματος· ὅπου δὲ, Πνευματικὸς ἀνακρίνει πάντα. Τὸ δὲ, Ψυχικὸς οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος, ἐπὶ τοῦ Δημιουργοῦ φασιν εἰρῆσθαι· δν ψυχικὸν ὄνο τα μὴ ἐγνωκέναι μήτε τὴν Μητέρα πνευματικὴν οὖ- σαν, μήτε τὸ σπέρμα αὐτῆς, μήτε τοὺς ἐν τῷ Πλη ρώματι Αἰῶνας. Οτι ἰδὼν ήμελλε σώζειν ὁ Σωτὴς τούτων τὰς ἀπαρχὰς ἀνέλαβε, τὸν Παῦλον εἰρηκέναι· Καὶ ἢν ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, καὶ τὸ φύραμα· ἀπαρχὴν μὲν τὸ πνευματικὸν εἰρῆσθαι διδάσκοντες, φύραμα δὲ ἡμᾶς, τουτέστι τὴν ψυχικὴν Ἐκκλησίαν, ἧς τὸ φύραμα ἀνειληφέναι λέγουσιν αὐτὸν, καὶ ἐν αὐτῷ συνεσταλκέναι, ἐπειδὴ ἦν αὐτὸς ζύμη. ΚϚ'. Καὶ ὅτι ἐπλανήθη ἡ Ἀχαμώθ ἐκτὸς τοῦ Πληρώματος, καὶ ἐμορφώθη ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀνεζητήθη ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος, μηνύειν αὐτὸν λέγου- σιν ἐν τῷ εἰπεῖν αὐτὸν ἐληλυθέναι ἐπὶ τὸ πεπλανη- μένον 18. Πρόβατον μὲν γὰρ πεπλανημένον τὴν Μη τέρα αὐτῶν ἐξηγοῦνται λέγεσθαι, ἐξ ἧς τὴν ὧδε θέ- λουσιν ἐσπάρθαι Ἐκκλησίαν· πλάνην δὲ τὴν ἐκτὸς Πληρώματος ἐν τοῖς πάθεσι διατριβὴν, ἐξ ὧν γεγο- γέναι τὴν ὕλην ὑποτίθενται. Τὴν δὲ γυναῖκα τὴν σα ροῦσαν τὴν οἰκίαν, καὶ εὑρίσκουσαν τὴν δραχμήν, τὴν ἄνω Σοφίαν διηγοῦνται λέγεσθαι, ἥτις, ἀπολέ- σασα τὴν Ἐνθύμησιν αὐτῆς, ὕστερον, καθαρισθέν των πάντων διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας, εὑρί σκει αὐτήν· διὸ καὶ ταύτην ἀποκαθίστασθαι κατ' αὐ τοὺς ἐντὸς πληρώματος. Συμεώνα τὸν εἰς τὰς ἀγκά. λας λαβόντα τὸν Χριστὸν, καὶ εὐχαριστήσαντα αὐτῷ, καὶ εἰπόντα· Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλον σου, σποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ· τύπον πεπλανημ. πρόβατον. Πρόδ. μὲν γάρ. 48. • ὅτι δὲ ὧν. εἶναι * S. EPIPHANII 52' Sequar te : sed permitte nihi prius ut renuntiem iis quæ in domo mea sunt ' ; ita locutus est : Nemo millens ma- num'ad aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei. Hunc enim mediæ conditionis esse dicunt. Si- militer eum qui se plerasque justitiæ partes implesse dixerat, sed sequi noluerat, el quo minus perfectus esse vellet, divitiarum cupiditate fuerat infractus, hunc ipsum ex animali genere fuisse volunt. Spirita- lem demum eo dicto comprehensum : Sine mortuos se- pelire mortuos suos; tu autem abiens prædica regnum Dei '; item cum Zacharo publicano dixit: Festinans de- scende, quia hodie in domo tua oportet me ma- nere *. Istos enim omnes e spiritali genere exsti- tisse narrant. Quin etiam fermenti parabolam, quod abscondisse mulier in farinæ satis tribus legitur *, triplex illud genus indicare. Siquidem mulierem istam Sapientiam; farinæ sata, tria hominum esse genera, spiritale, animale, terrenum. Fermenti porro nomine Salvatorem ipsum appellari. Sic etiam terrenos, animales ac spiritales a Paulo ho- mines esse commemoratos, partim his verbis : Qualis terrenus, tales et terreni * ; partim istis : Animalis homo non percipit ea quæ sunt spiritus " ; partim denique cum ait: Spiritalis omnia dijudical®. Ex quibus primum illud, Animalis non percipit ea quæ sunt spiritus, ad Conditorem putant perti- nere: qui cum sit animalis, neque Matrem utpote spiritalem cognoscit, neque stirpem ipsius, nec Lones illos, qui Pleromate continentur. Quod au- tem eorum, quibus salutem erat allaturus, primi- tias Salvator susceperit, ob id pronuntiasse Pau- C lum, Et si primitiæ sanctæ, et massa ' ; ubi primi- tias ad id quod est spiritale referunt: massam ad nos, hoc`est animalem Ecclesiam ; cujus massam ab illo susceptam, in illoque contractam, quando- quidem erat ipse fermentum. XXVI. De Achamothe porro, eam extra Pleroma aberrantem a Christo fuisse formatam, et ab eodem quesitam, ipsummet ostendisse, cum dixit, venisse se ad oven quæ erraverat 10. Esse enim errantem ovem Matrem illam suam interpretantur, a qua nostra hæc Ecclesia consita fuerit. Errorem vero, illius inter perturbationes ipsas extra Pleroma com- morationem, unde materiæ originem arcessunt. Nam mulierem illam quæ domum everrit, et dra- chinam invenit ad cœlestem Sapientiam transferunt, quæ Enthymesin quam amiserat postea repurgatis omnibus per adventum Salvatoris recuperavit: ob idque Pleromati censent esse restitutam. Simeonem illum præterea, qui Christum in ulnis gestaverit, eique gratias his verbis egerit: Nunc dimittis ser- rum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace : Conditoris imaginem referre dicunt qui, adveniente Salvatore, ipsius transportationem didi- $1 D s ibid. 62. * Luc. XIX, * Luc. 1x,. 61. • ibid. 60. 5. • ibid. 14. Luc. xv, sq. • Rom. x1, 16. 11, 15. Cor. xv, • Matth. XIII, 33. [ren. Luc. 11, 29. 46- Cor. freu.

ΤΟΜ. ΙΙ. τοῦ Δημιουργοῦ λέγουσιν, ὡς ', ἐλθόντος τοῦ Σωτή- ρος, ἔμαθε τὴν μετάθεσιν αὐτοῦ, καὶ ηὐχαρίστησε τῷ Βυθῷ. Καὶ διὰ τῆς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ κηρυσσομένης προφήτιδος, ἑπτὰ ἔτη μετὰ ἀνδρὸς ἐζηκυίας, τὸν δὲ λοιπὸν ἅπαντα χρόνον χήρας μενούσης, ἄχρις οὗ τὸν Σωτῆρα ἰδοῦσα ἐπέγνω αὐτὸν, καὶ ἐλάλει περὶ αὐτοῦ πᾶσι, φανερώτατα τὴν ᾿Αχαμώθ μηνύεσθαι διορίζον- ται· ἥτις, πρὸς ὀλίγον ἰδοῦσα τὸν Σωτῆρα μετὰ τῶν ἡλικιωτῶν αὐτοῦ, τῷ λοιπῷ χρόνῳ παντὶ μὲν οὖσα ἐν τῇ μεσότητι προσεδέχετο αὐτὸν, πότε πάλιν ἐλεύσεται, καὶ ἀποκαταστήσει αὐτὴν τῇ αὐτῆς συ ζυγίᾳ. Καὶ τὸ ὄνομα δὲ αὐτῆς μεμηνύσθαι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ εἰρηκέναι· Καὶ ἐδικαιώθη ἡ σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς. Καὶ ὑπὸ Παύλου δὲ οὕτω· Σοφίαν δὲ λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοις. Καὶ τὰς συζυγίας δὲ τὰς ἐντὸς Πληρώματος τὸν Παῦλον εἰρη- κέναι φάσκουσιν ἐπὶ ἑνὸς δείξαντα. Περὶ γὰρ τῆς περὶ τὸν βίον συζυγίας γράφων ἔφη· Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν· ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ τὴν Ἐκκλησίαν. β ΚΖ'. Ετι τα Ἰωάννην τὸν μαθητὴν τοῦ Κυρίου διδάσκουσι τὴν πρώτην Ογδοάδα με μηνυκέναι αύ ταῖς λέξεσι, λέγοντες οὕτω· Ἰωάννης ὁ μαθητής τοῦ Κυρίου, βουλόμενος εἰπεῖν τὴν τῶν ὅλων γένεσιν, καθ᾿ ἣν τὰ πάντα προέβαλεν ὁ Πατήρ, ἀρχήν τινα προτίθεται τὸ πρῶτον γεννηθὲν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐν δὴ καὶ Υἱὸν μονογενῆ καὶ Θεὸν κέκληκεν, ἐν ᾧ τὰ πάντα ὁ Πατὴρ προέβαλε σπερματικῶς. Ὑπὸ δὲ τοῦ- του φησὶ τὸν Λόγον προβεβλῆσθαι, καὶ ἐν αὐτῷ τήν ὅλην τῶν Αἰώνων οὐσίαν, ἣν αὐτὸς ὕστερον ἐμόρ- φωτεν ὁ Λόγος. Ἐπεὶ οὖν περὶ πρώτης γενέσεως λέγει καλῶς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, τουτέστι τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Λόγου, τὴν διδασκαλίαν ποιεῖται. Λέγει δὲ οὔ τως· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος· οὕτως ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. Πρότερον διαστείλας τὰ τρία, Θεὸν, καὶ ἀρχὴν, καὶ Λόγον, πάλιν αὐτὰ ἑνοῖ, ἵνα καὶ τὴν προβολὴν ἑκατέρων αὐτῶν δείξῃ, τοῦ τε Υἱοῦ, καὶ τοῦ Λόγου, καὶ τὴν πρὸς ἀλλήλους ἅμα, καὶ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα Ενωσιν. Ἐν γὰρ τῷ Πατρὶ, καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἡ ἀρχὴ, καὶ ἐκ τῆς ἀρχῆς ὁ Λόγος. Καλῶς οὖν εἶπεν· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος ἦν γὰρ ἐν τῷ Υἱῷ· Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν· καὶ γὰρ ἡ ἀρχή· Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, ἀκο- λούθως· τὸ γὰρ ἐκ Θεοῦ γεννηθέν Θεός ἐστιν. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν· ἔδειξε τὴν τῆς προβο- λῆς τάξιν. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ- τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν· πᾶσι γὰρ τοῖς μετ᾿ αὐτὸν Αἰῶσι μορφῆς καὶ γενέσεως αἴτιος ὁ Λόγος ἐγένετο. Αλλά, "Ο γέγονεν ἐν αὐτῷ, φησί, ζωή ἐστιν, ἐν θάδε καὶ συζυγίαν ἐμήνυσε. Τὰ μὲν γὰρ ὅλα ἔφη δι' ἑαυτοῦ γεγενῆσθαι, τὴν δὲ ζωὴν ἐν αὐτῷ. Αὕτη οὖν ἡ ἐν αὐτῷ γενομένη οἰκειοτέρα ἐστὶν ἐν αὐτῷ τῶν δι' αὐτοῦ γενομένων. ་ Σύνεστι γὰρ αὐτῷ, καὶ δι' αὐτοῦ καρποφορεί. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπιφέρει, καὶ ἡ ζωὴ τὸ φῶς τῶν ἀν ὅς. * μένουσα.. ἐν ἀρχῇ δὲ, καὶ ἐκ. ADVERSUS HARESES LIB. I. HÆRES. XXXI. - A cerit, ac Bytho gratias egerit. Ad li per Annan C D " el illam, quæ prophetissa in Evangelio prædicatur, quæque septem annos cum viro vixisse, reliquum vero tempus omne in viduitate egisse dicitur, do- nec Salvatore conspecto et ipsum agnoverit, apud omnes de eo locuta sit, manifestissime Acha- mothem adumbrari confirmant : quæ ubi Salvato- rem cum ejus æqualibus raptim aspexisset, dein- ceps toto insequenti tempore media in regione consistens dum iterum rediret exspectaverit, ac se conjugio suo restitueret. Cujus etiam nomen a Sal- vatore hisce verbis expressum: Et justificata est sapientia a filiis ejus '. Velut a Paulo cum scripsit : Sapientiam loquimur inter perfectos *. Quem insuper conjugiorum quæ intra Pleroma sunt mentionem in uno fecisse, cum de hominum inter se copula- tione hunc in modum scripsit: Sacramentum hoc magnum est: ego vero dico in Christo et Ecclesia *. XXVII. Joannem Domini discipulum affirmant primam Ogdoadem nominatim demonstrasse. Sic enim disputant. Joannes Domini discipulus omnium rerum originem explicare cupiens, qua a Patre universa procreata sunt, principium statuit a Deo genitum, quem et Filium unigenitum et Deum ap- pellat, per quem omnia Pater quodam veluti satu propagavit. Ab hoc productum esse Verbum asserit; per istud vero totam Æonum naturam quam ipsum postea Verbum informavit. Cum igitur de primna generatione sermonem instituat, recte a Princi- pio, hoc est Deo, Verboque docendi initium fecit. Ita porro scribit : In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Sic erat in principio apud Deum". Postquam tria illa discrevit, Deum, Principium et Verbum, rur- sus in unum connectit, ut utriusque Filii vidclicet ac Verbi, productionem, amborumque cum inter se, tum cum Patre conjunctionem declaret. Siqui- dem in Patre, atque ex Patre Principium est: ex Principio Verbum. Præclare igitur dixit : In princi- pio erat Verbum ; erat enim in Filio : Et Verbum erat apud Deum; erat enim et principium: Et Deus erat Verbum. Consentanee omnino dictum : quod enim a Deo genitum est, Deus est. Sic erat in principio apud Deum, productionis ordinem osten- dit. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; etenim Verbum omnibus, qui post se sunt, Μonibus informationis ac propagationis auctor exstitit. Verum, Quod factum est, inquit, in ipso vita erat; ubi et conjugium indicat. Nam omnia per ipsum facta esse dicit; vitam autem in ipso. Hæc igitur quæ in illo facta est, propius ad illum in ipso pertinet, quam ea quæ per ipsum facta sunt. Cum illo quippe versatur, ac per ipsum fructus emittit. Nam quia statim subjicit : Et vita erat lux • Iren. Forte Iren. Juan. 1, sqq. * Luc. vit, 35. 'I Cor. 11, 6. • Ephes. v, 52.

ΤΟΜ. ΙΙ. τοῦ Δημιουργοῦ λέγουσιν, ὡς ', ἐλθόντος τοῦ Σωτή- ρος, ἔμαθε τὴν μετάθεσιν αὐτοῦ, καὶ ηὐχαρίστησε τῷ Βυθῷ. Καὶ διὰ τῆς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ κηρυσσομένης προφήτιδος, ἑπτὰ ἔτη μετὰ ἀνδρὸς ἐζηκυίας, τὸν δὲ λοιπὸν ἅπαντα χρόνον χήρας μενούσης, ἄχρις οὗ τὸν Σωτῆρα ἰδοῦσα ἐπέγνω αὐτὸν, καὶ ἐλάλει περὶ αὐτοῦ πᾶσι, φανερώτατα τὴν ᾿Αχαμώθ μηνύεσθαι διορίζον- ται· ἥτις, πρὸς ὀλίγον ἰδοῦσα τὸν Σωτῆρα μετὰ τῶν ἡλικιωτῶν αὐτοῦ, τῷ λοιπῷ χρόνῳ παντὶ μὲν οὖσα ἐν τῇ μεσότητι προσεδέχετο αὐτὸν, πότε πάλιν ἐλεύσεται, καὶ ἀποκαταστήσει αὐτὴν τῇ αὐτῆς συ ζυγίᾳ. Καὶ τὸ ὄνομα δὲ αὐτῆς μεμηνύσθαι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ εἰρηκέναι· Καὶ ἐδικαιώθη ἡ σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς. Καὶ ὑπὸ Παύλου δὲ οὕτω· Σοφίαν δὲ λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοις. Καὶ τὰς συζυγίας δὲ τὰς ἐντὸς Πληρώματος τὸν Παῦλον εἰρη- κέναι φάσκουσιν ἐπὶ ἑνὸς δείξαντα. Περὶ γὰρ τῆς περὶ τὸν βίον συζυγίας γράφων ἔφη· Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν· ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ τὴν Ἐκκλησίαν. β ΚΖ'. Ετι τα Ἰωάννην τὸν μαθητὴν τοῦ Κυρίου διδάσκουσι τὴν πρώτην Ογδοάδα με μηνυκέναι αύ ταῖς λέξεσι, λέγοντες οὕτω· Ἰωάννης ὁ μαθητής τοῦ Κυρίου, βουλόμενος εἰπεῖν τὴν τῶν ὅλων γένεσιν, καθ᾿ ἣν τὰ πάντα προέβαλεν ὁ Πατήρ, ἀρχήν τινα προτίθεται τὸ πρῶτον γεννηθὲν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐν δὴ καὶ Υἱὸν μονογενῆ καὶ Θεὸν κέκληκεν, ἐν ᾧ τὰ πάντα ὁ Πατὴρ προέβαλε σπερματικῶς. Ὑπὸ δὲ τοῦ- του φησὶ τὸν Λόγον προβεβλῆσθαι, καὶ ἐν αὐτῷ τήν ὅλην τῶν Αἰώνων οὐσίαν, ἣν αὐτὸς ὕστερον ἐμόρ- φωτεν ὁ Λόγος. Ἐπεὶ οὖν περὶ πρώτης γενέσεως λέγει καλῶς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, τουτέστι τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Λόγου, τὴν διδασκαλίαν ποιεῖται. Λέγει δὲ οὔ τως· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος· οὕτως ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. Πρότερον διαστείλας τὰ τρία, Θεὸν, καὶ ἀρχὴν, καὶ Λόγον, πάλιν αὐτὰ ἑνοῖ, ἵνα καὶ τὴν προβολὴν ἑκατέρων αὐτῶν δείξῃ, τοῦ τε Υἱοῦ, καὶ τοῦ Λόγου, καὶ τὴν πρὸς ἀλλήλους ἅμα, καὶ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα Ενωσιν. Ἐν γὰρ τῷ Πατρὶ, καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἡ ἀρχὴ, καὶ ἐκ τῆς ἀρχῆς ὁ Λόγος. Καλῶς οὖν εἶπεν· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος ἦν γὰρ ἐν τῷ Υἱῷ· Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν· καὶ γὰρ ἡ ἀρχή· Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, ἀκο- λούθως· τὸ γὰρ ἐκ Θεοῦ γεννηθέν Θεός ἐστιν. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν· ἔδειξε τὴν τῆς προβο- λῆς τάξιν. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ- τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν· πᾶσι γὰρ τοῖς μετ᾿ αὐτὸν Αἰῶσι μορφῆς καὶ γενέσεως αἴτιος ὁ Λόγος ἐγένετο. Αλλά, "Ο γέγονεν ἐν αὐτῷ, φησί, ζωή ἐστιν, ἐν θάδε καὶ συζυγίαν ἐμήνυσε. Τὰ μὲν γὰρ ὅλα ἔφη δι' ἑαυτοῦ γεγενῆσθαι, τὴν δὲ ζωὴν ἐν αὐτῷ. Αὕτη οὖν ἡ ἐν αὐτῷ γενομένη οἰκειοτέρα ἐστὶν ἐν αὐτῷ τῶν δι' αὐτοῦ γενομένων. ་ Σύνεστι γὰρ αὐτῷ, καὶ δι' αὐτοῦ καρποφορεί. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπιφέρει, καὶ ἡ ζωὴ τὸ φῶς τῶν ἀν ὅς. * μένουσα.. ἐν ἀρχῇ δὲ, καὶ ἐκ. ADVERSUS HARESES LIB. I. HÆRES. XXXI. - A cerit, ac Bytho gratias egerit. Ad li per Annan C D " el illam, quæ prophetissa in Evangelio prædicatur, quæque septem annos cum viro vixisse, reliquum vero tempus omne in viduitate egisse dicitur, do- nec Salvatore conspecto et ipsum agnoverit, apud omnes de eo locuta sit, manifestissime Acha- mothem adumbrari confirmant : quæ ubi Salvato- rem cum ejus æqualibus raptim aspexisset, dein- ceps toto insequenti tempore media in regione consistens dum iterum rediret exspectaverit, ac se conjugio suo restitueret. Cujus etiam nomen a Sal- vatore hisce verbis expressum: Et justificata est sapientia a filiis ejus '. Velut a Paulo cum scripsit : Sapientiam loquimur inter perfectos *. Quem insuper conjugiorum quæ intra Pleroma sunt mentionem in uno fecisse, cum de hominum inter se copula- tione hunc in modum scripsit: Sacramentum hoc magnum est: ego vero dico in Christo et Ecclesia *. XXVII. Joannem Domini discipulum affirmant primam Ogdoadem nominatim demonstrasse. Sic enim disputant. Joannes Domini discipulus omnium rerum originem explicare cupiens, qua a Patre universa procreata sunt, principium statuit a Deo genitum, quem et Filium unigenitum et Deum ap- pellat, per quem omnia Pater quodam veluti satu propagavit. Ab hoc productum esse Verbum asserit; per istud vero totam Æonum naturam quam ipsum postea Verbum informavit. Cum igitur de primna generatione sermonem instituat, recte a Princi- pio, hoc est Deo, Verboque docendi initium fecit. Ita porro scribit : In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Sic erat in principio apud Deum". Postquam tria illa discrevit, Deum, Principium et Verbum, rur- sus in unum connectit, ut utriusque Filii vidclicet ac Verbi, productionem, amborumque cum inter se, tum cum Patre conjunctionem declaret. Siqui- dem in Patre, atque ex Patre Principium est: ex Principio Verbum. Præclare igitur dixit : In princi- pio erat Verbum ; erat enim in Filio : Et Verbum erat apud Deum; erat enim et principium: Et Deus erat Verbum. Consentanee omnino dictum : quod enim a Deo genitum est, Deus est. Sic erat in principio apud Deum, productionis ordinem osten- dit. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; etenim Verbum omnibus, qui post se sunt, Μonibus informationis ac propagationis auctor exstitit. Verum, Quod factum est, inquit, in ipso vita erat; ubi et conjugium indicat. Nam omnia per ipsum facta esse dicit; vitam autem in ipso. Hæc igitur quæ in illo facta est, propius ad illum in ipso pertinet, quam ea quæ per ipsum facta sunt. Cum illo quippe versatur, ac per ipsum fructus emittit. Nam quia statim subjicit : Et vita erat lux • Iren. Forte Iren. Juan. 1, sqq. * Luc. vit, 35. 'I Cor. 11, 6. • Ephes. v, 52.

Α θρώπων, "Ανθρωπον εἰπὼν ἄρτι, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν Β ὁμωνύμως τῷ ἀνθρώπῳ ἐμήνυσεν, ὅπως διὰ τοῦ ἑνὸς ὀνόματος δηλώσῃ τὴν τῆς συζυγίας κοινωνίαν. Εκ γὰρ τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς, Ανθρωπος γίνεται καὶ Ἐκκλησία. Φῶς δὲ εἶπε τῶν ἀνθρώπων τὴν ζωὴν, διὰ τὸ πε- φωτίσθαι αὐτοὺς ὑπ' αὐτῆς, ὁ δή ἐστι μεμορφῶσθαι καὶ πεφανερῶσθαι. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Παῦλος λέγει· Πᾶν γὰρ τὸ φανερούμενον φῶς ἐστιν. Ἐπεὶ τοίνυν ἐφανέρωσε καὶ ἐγέννησε τόν τε Ανθρωπον καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἡ Ζωή, φῶς εἰρῆσθαι αὐτῶν. Σαφῶς οὖν δεδήλωκεν ὁ Ἰωάννης διὰ τῶν λόγων τούτων τά τε ἄλλα καὶ τὴν τετράδα τὴν δευτέραν, Λόγον καὶ Ζωὴν, Ανθρωπον καὶ Ἐκκλησίαν. Αλλά μὴν καὶ τὴν πρώτην εμήνυσε τετράδα. Διηγούμενος γὰρ περὶ τοῦ Σωτῆρος, καὶ λέγων πάντα τὰ ἐκτὸς τοῦ Πληρώματος δι' αὐτοῦ μεμορφῶσθαι, καρπὸν εἶ- ναί φησιν αὐτὸν παντὸς τοῦ Πληρώματος. Καὶ γὰρ φῶς εἴρηκεν αὐτὸν τὸ ἐν τῇ σκοτίᾳ φαινόμενον, καὶ μὴ καταληφθὲν ὑπ' αὐτῆς· ἐπειδὴ πάντα τὰ γενό- μενα ἐκ τοῦ πάθους ἀρμόσας Αγνοήθη ὑπ' αὐτῆς. Καὶ Υἱὸν δὲ, καὶ ᾿Αλήθειαν, καὶ Ζωὴν λέγει αὐτὸν, καὶ Λόγον σάρκα γενόμενον· Οὗ τὴν δόξαν έθεα- σάμεθα, φησί· καὶ ἦν ἡ δόξα αὐτοῦ οἷα ἦν ἡ τοῦ Μονογενοῦς ἡ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς δοθεῖσα αὐτῷ, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Λέγει δὲ οὕτω Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν· καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρὸς, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Ακριβῶς οὖν καὶ τὴν πρώτην ἐμή- νυσε τετράδα· Πατέρα εἰπὼν καὶ Χάριν, καὶ τὸν Μονογενῆ, καὶ Ἀλήθειαν. Οὕτως ὁ Ἰωάννης περὶ της πρώτης καὶ μητρὸς τῶν ὅλων Αἰώνων Ογδοάδος εἴρηκε. Πατέρα γὰρ εἴρηκε καὶ Χάριν, καὶ Μονο γενῆ, καὶ ᾿Αλήθειαν, καὶ Λόγον, καὶ Ζωὴν, καὶ Ανθρωπον, καὶ Ἐκκλησίαν. • ΚΗ'. Ορᾷς, ἀγαπητέ, τὴν μέθοδον, ᾗ οἱ χρώμενοι φρεναπατοῦσιν ἑαυτοῦ;, ἐπηρεάζοντες τας Γραφάς, τὸ πλάσμα αὐτῶν ἐξ αὐτῶν συνιστάνειν πειρώμενοι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ αὐτὸς παρεθέμην αὐτῶν τὰς λέξεις, ἵνα ἐξ αὐτῶν κατανοήσῃς τὴν πανουργίαν τῆς μεθοδείας, καὶ τὴν πονηρίαν τῆς πλάνης. Πρῶτον μὲν γὰρ εἰ προέκειτο Ιωάννῃ τὴν ἄνω Ογδοάδα μηνύσειν, τὴν τάξιν ἂν τετηρήκει τῆς προβολῆς, καὶ τὴν πρώτην Τετράδα σεβασμιωτάτην ούσαν, και ἢ εἰ. θὼς λέγουσιν, ἐν πρώτοις ἂν τεθείκει τοῖς ὀνόμασι· καὶ οὕτως ἐπεζεύχθη τὴν δευτέραν, ἵνα διὰ τῆς τάξεως τῶν ὀνομάτων ή τάξις δειχθῇ τῆς Ογδοάδος καὶ οὐκ ἂν μετὰ τοσοῦτον διάστημα, ὡς ἐκλελη σμένος, ἔπειτα ἀναμνησθεὶς ἐπ' ἐσχάτῳ πρώτης ἐμέ. μνητο Τετράδος. Επειτα δὲ καὶ τὰς συζυγίας ση μᾶναι θέλων, καὶ τὸ τῆς Ἐκκλησίας οὐκ ἂν παρ έλιπεν ὄνομα. Ἀλλ᾽ ἢ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν συζυγιών ἠρκέσθη τῇ τῶν ἀῤῥένων προσηγορία, ὁμοίως δυνα μένων κἀκείνων συνυπακούεσθαι, ἵνα τὴν ἑνότητα διὰ πάντων ᾗ πεφυλακώς, εἰ τῶν λοιπῶν τὰς συζύγους κατέλεγε, καὶ τὴν τοῦ Ἀνθρώπου ἂν μεμηνύκει S. EPIPHANII hominum, eo ipso quod Hominem commemorat, eadem voce et Ecclesiam complectitur, ut conjugii societatem intelligas. Nam ex Verbo Vitaque Ilomo atque Ecclesia nascuntur. Cæterum lucem hominum idcirco vitam nomi- navit, quod ab ea illi collustrati sint, quod idem est ac figurari et manifestum fieri. Quod Paulus ipse testatur: Omne, inquit, quod manifestatur lu- men est. Quare cu Hominem atque Ecclesiam Vita patefecerit ac genuerit, merito eorumdem Jux essé dicitur. Quocirca perspicue Joannes his verbis cum alia, tum alterum quaternionem ape- ruit, Verbum et Vitam, Hominem atque Ecclesiam. Nec minus tamen priorem quaternionem indicat. Cum enim de Salvatore disserit, omniaque quæ extra Pleroma sunt ab ipso esse formata scribit, totius illum Pleromatis fructum esse commonstrat. Nam illum lucem esse dixit, quæ lucet in tenebris, nec ab ipsis comprehenditur; eo quod cum omnia, quæ ex commotione ortum habuerant, composuis- set, ab illis nequaquam est agnitus. Sed et Filium eumdem ac Veritatem, et Vitam, et Verbum quod caro factum sit appellat. Cujus, inquit, gloriam vidimus : eratque gloria ejus quasi Unigeniti eidem a Patre concessa, plena gratiæ et veritatis. Hoc enim modo scribit : Et Verbum caro factum est, et ha- bitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiæ et veritatis. Quo in loco primum quaternionem accuratissime descripsit : cum Patrem nominavit, et Gratiam, et Unigenitum, ac Veritatem. Ita plane Joannes de prima, adeoque matre omnium Æonum Ogdoade locutus est. Istos enim nominatim concepit, Pa- trem, Gratiam, Unigenam, Veritatem, Verbum, Vi- tamn, Hominem, Ecclesiam. G XXVIIL Vides, charissime, artem illam ac frau. dem, qua sibimetipsis illudunt hæretici, dum sa- cris Litteris per calumniam abutuntur, ut ex illa- rum testimonio fabulis suis pondus et auctoritatem concilient. Quamobrem consulto illorum in medium verba protuli, ut mirificum ipsorum calliditatis artificium atque erroris pravitatem animadverteres. Primum enim, si Joanni supremam illam Ogdoa- dem declarare propositum fuisset, procreationis D ordinem servaret, ac priorem illum, uti asserunt, augustissimumque quaternionem, in prima nomi - num serie collocaret; tum secundum subjiceret, ut per vocabulorum ordinem Ogdoadis ordo de- monstraretur : neque tanto intervallo, velut oblitus ac denuo recordatus, quaternionem primum ulti- mum in locum conjiceret. Deinde si conjugiorum mentionem facere vellet, nunquam Ecclesiæ nomen praetermitteret. Sed vel cateris etiam in paribus recensendis solos duntaxat mɔres nominasset : cum et ipsi similiter una intelligi possint; ut in omnibus similitudinem æqualitatemque servaret. * Ephes. v. 13. * For. V.

Α θρώπων, "Ανθρωπον εἰπὼν ἄρτι, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν Β ὁμωνύμως τῷ ἀνθρώπῳ ἐμήνυσεν, ὅπως διὰ τοῦ ἑνὸς ὀνόματος δηλώσῃ τὴν τῆς συζυγίας κοινωνίαν. Εκ γὰρ τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς, Ανθρωπος γίνεται καὶ Ἐκκλησία. Φῶς δὲ εἶπε τῶν ἀνθρώπων τὴν ζωὴν, διὰ τὸ πε- φωτίσθαι αὐτοὺς ὑπ' αὐτῆς, ὁ δή ἐστι μεμορφῶσθαι καὶ πεφανερῶσθαι. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Παῦλος λέγει· Πᾶν γὰρ τὸ φανερούμενον φῶς ἐστιν. Ἐπεὶ τοίνυν ἐφανέρωσε καὶ ἐγέννησε τόν τε Ανθρωπον καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἡ Ζωή, φῶς εἰρῆσθαι αὐτῶν. Σαφῶς οὖν δεδήλωκεν ὁ Ἰωάννης διὰ τῶν λόγων τούτων τά τε ἄλλα καὶ τὴν τετράδα τὴν δευτέραν, Λόγον καὶ Ζωὴν, Ανθρωπον καὶ Ἐκκλησίαν. Αλλά μὴν καὶ τὴν πρώτην εμήνυσε τετράδα. Διηγούμενος γὰρ περὶ τοῦ Σωτῆρος, καὶ λέγων πάντα τὰ ἐκτὸς τοῦ Πληρώματος δι' αὐτοῦ μεμορφῶσθαι, καρπὸν εἶ- ναί φησιν αὐτὸν παντὸς τοῦ Πληρώματος. Καὶ γὰρ φῶς εἴρηκεν αὐτὸν τὸ ἐν τῇ σκοτίᾳ φαινόμενον, καὶ μὴ καταληφθὲν ὑπ' αὐτῆς· ἐπειδὴ πάντα τὰ γενό- μενα ἐκ τοῦ πάθους ἀρμόσας Αγνοήθη ὑπ' αὐτῆς. Καὶ Υἱὸν δὲ, καὶ ᾿Αλήθειαν, καὶ Ζωὴν λέγει αὐτὸν, καὶ Λόγον σάρκα γενόμενον· Οὗ τὴν δόξαν έθεα- σάμεθα, φησί· καὶ ἦν ἡ δόξα αὐτοῦ οἷα ἦν ἡ τοῦ Μονογενοῦς ἡ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς δοθεῖσα αὐτῷ, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Λέγει δὲ οὕτω Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν· καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρὸς, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Ακριβῶς οὖν καὶ τὴν πρώτην ἐμή- νυσε τετράδα· Πατέρα εἰπὼν καὶ Χάριν, καὶ τὸν Μονογενῆ, καὶ Ἀλήθειαν. Οὕτως ὁ Ἰωάννης περὶ της πρώτης καὶ μητρὸς τῶν ὅλων Αἰώνων Ογδοάδος εἴρηκε. Πατέρα γὰρ εἴρηκε καὶ Χάριν, καὶ Μονο γενῆ, καὶ ᾿Αλήθειαν, καὶ Λόγον, καὶ Ζωὴν, καὶ Ανθρωπον, καὶ Ἐκκλησίαν. • ΚΗ'. Ορᾷς, ἀγαπητέ, τὴν μέθοδον, ᾗ οἱ χρώμενοι φρεναπατοῦσιν ἑαυτοῦ;, ἐπηρεάζοντες τας Γραφάς, τὸ πλάσμα αὐτῶν ἐξ αὐτῶν συνιστάνειν πειρώμενοι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ αὐτὸς παρεθέμην αὐτῶν τὰς λέξεις, ἵνα ἐξ αὐτῶν κατανοήσῃς τὴν πανουργίαν τῆς μεθοδείας, καὶ τὴν πονηρίαν τῆς πλάνης. Πρῶτον μὲν γὰρ εἰ προέκειτο Ιωάννῃ τὴν ἄνω Ογδοάδα μηνύσειν, τὴν τάξιν ἂν τετηρήκει τῆς προβολῆς, καὶ τὴν πρώτην Τετράδα σεβασμιωτάτην ούσαν, και ἢ εἰ. θὼς λέγουσιν, ἐν πρώτοις ἂν τεθείκει τοῖς ὀνόμασι· καὶ οὕτως ἐπεζεύχθη τὴν δευτέραν, ἵνα διὰ τῆς τάξεως τῶν ὀνομάτων ή τάξις δειχθῇ τῆς Ογδοάδος καὶ οὐκ ἂν μετὰ τοσοῦτον διάστημα, ὡς ἐκλελη σμένος, ἔπειτα ἀναμνησθεὶς ἐπ' ἐσχάτῳ πρώτης ἐμέ. μνητο Τετράδος. Επειτα δὲ καὶ τὰς συζυγίας ση μᾶναι θέλων, καὶ τὸ τῆς Ἐκκλησίας οὐκ ἂν παρ έλιπεν ὄνομα. Ἀλλ᾽ ἢ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν συζυγιών ἠρκέσθη τῇ τῶν ἀῤῥένων προσηγορία, ὁμοίως δυνα μένων κἀκείνων συνυπακούεσθαι, ἵνα τὴν ἑνότητα διὰ πάντων ᾗ πεφυλακώς, εἰ τῶν λοιπῶν τὰς συζύγους κατέλεγε, καὶ τὴν τοῦ Ἀνθρώπου ἂν μεμηνύκει S. EPIPHANII hominum, eo ipso quod Hominem commemorat, eadem voce et Ecclesiam complectitur, ut conjugii societatem intelligas. Nam ex Verbo Vitaque Ilomo atque Ecclesia nascuntur. Cæterum lucem hominum idcirco vitam nomi- navit, quod ab ea illi collustrati sint, quod idem est ac figurari et manifestum fieri. Quod Paulus ipse testatur: Omne, inquit, quod manifestatur lu- men est. Quare cu Hominem atque Ecclesiam Vita patefecerit ac genuerit, merito eorumdem Jux essé dicitur. Quocirca perspicue Joannes his verbis cum alia, tum alterum quaternionem ape- ruit, Verbum et Vitam, Hominem atque Ecclesiam. Nec minus tamen priorem quaternionem indicat. Cum enim de Salvatore disserit, omniaque quæ extra Pleroma sunt ab ipso esse formata scribit, totius illum Pleromatis fructum esse commonstrat. Nam illum lucem esse dixit, quæ lucet in tenebris, nec ab ipsis comprehenditur; eo quod cum omnia, quæ ex commotione ortum habuerant, composuis- set, ab illis nequaquam est agnitus. Sed et Filium eumdem ac Veritatem, et Vitam, et Verbum quod caro factum sit appellat. Cujus, inquit, gloriam vidimus : eratque gloria ejus quasi Unigeniti eidem a Patre concessa, plena gratiæ et veritatis. Hoc enim modo scribit : Et Verbum caro factum est, et ha- bitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiæ et veritatis. Quo in loco primum quaternionem accuratissime descripsit : cum Patrem nominavit, et Gratiam, et Unigenitum, ac Veritatem. Ita plane Joannes de prima, adeoque matre omnium Æonum Ogdoade locutus est. Istos enim nominatim concepit, Pa- trem, Gratiam, Unigenam, Veritatem, Verbum, Vi- tamn, Hominem, Ecclesiam. G XXVIIL Vides, charissime, artem illam ac frau. dem, qua sibimetipsis illudunt hæretici, dum sa- cris Litteris per calumniam abutuntur, ut ex illa- rum testimonio fabulis suis pondus et auctoritatem concilient. Quamobrem consulto illorum in medium verba protuli, ut mirificum ipsorum calliditatis artificium atque erroris pravitatem animadverteres. Primum enim, si Joanni supremam illam Ogdoa- dem declarare propositum fuisset, procreationis D ordinem servaret, ac priorem illum, uti asserunt, augustissimumque quaternionem, in prima nomi - num serie collocaret; tum secundum subjiceret, ut per vocabulorum ordinem Ogdoadis ordo de- monstraretur : neque tanto intervallo, velut oblitus ac denuo recordatus, quaternionem primum ulti- mum in locum conjiceret. Deinde si conjugiorum mentionem facere vellet, nunquam Ecclesiæ nomen praetermitteret. Sed vel cateris etiam in paribus recensendis solos duntaxat mɔres nominasset : cum et ipsi similiter una intelligi possint; ut in omnibus similitudinem æqualitatemque servaret. * Ephes. v. 13. * For. V.

σύζυγον, καὶ οὐκ ἂν ἀφῆκεν ἐκ μαντείας ἡμᾶς λαμ- βάνειν τούνομα αὐτῆς. Φανερὰ οὖν ἡ τῆς ἐξηγήσεως παραποίησις. Τοῦ γὰρ Ἰωάννου ἕνα Θεὸν παντοκράτορα, καὶ Ένα μονογενῆ Χριστὸν Ἰησοῦν κηρύσσοντος, δι' οὗ τὰ πάντα γεγονέναι λέγει, τοῦτον Υἱὸν Θεοῦ, τοῦτον Μονογενῆ, τοῦτον πάντων ποιητὴν, τοῦτον φῶς ἀληθινὸν, φωτίζοντα πάντα ἄνθρωπον, τοῦτον κόσμου ποιητὴν, τοῦτον εἰς τὰ ἴδια ἐληλυθότα, τοῦτον αὐτὸν σάρκα γεγονότα, καὶ ἐσκηνωκότα ἐν ἡμῖν, οὗτοι, παρατρέποντες κατὰ τὸ πιθανὸν τὴν ἐξήγησιν, ἄλλον μὲν τὸν Μονογενῆ θέλουσιν εἶναι κατὰ τὴν προβολὴν, δν δὴ καὶ ᾿Αρχὴν καλοῦσιν. "Αλο λον δὲ τὸν Σωτῆρα γεγονέναι θέλουσι, καὶ ἄλλον τὸν Λόγον υἱὸν τοῦ Μονογενοῦς, καὶ ἄλλον τὸν Χριστὸν Β εἰς ἐπανόρθωσιν τοῦ Πληρώματος προβεβλημένον. Καὶ ἐν ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἄραντες ἀπὸ τῆς ἀληθείας, καταχρησάμενοι τοῖς ὀνόμασιν, εἰς τὴν ἰδίαν ὑπόθεσιν μετήνεγκαν. Ωστε κατ' αὐτοὺς ἐν τοῖς τοσούτοις τὸν Ἰωάννην τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χρι- στοῦ μνείαν ι ποιεῖσθαι. Εἰ γὰρ Πατέρα είρηκε, καὶ Χάριν, καὶ Μονογενῆ, καὶ Ἀλήθειαν, καὶ Λόγον, καὶ Ζωὴν, καὶ ᾿Ανθρωπον, καὶ Ἐκκλησίαν, κατά τὴν ἐκείνων ὑπόθεσιν, περὶ τῆς πρώτης Ογδοάδος εἴρηκεν, ἐν ᾗ οὐδέπω Ἰησοῦς, οὐδέπω Χριστὸς & τοῦ Ἰωάννου διδάσκαλος. Οτι δὲ οὐ περὶ τῶν συζυ- γιῶν αὐτῶν ὁ ᾿Απόστολος είρηκεν, ἀλλὰ περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐν καὶ Λόγον οἶδε τοῦ Θεοῦ, αὐτὸς πεποίηκε φανερόν. Ανακεφαλαιού- . μενος γὰρ περὶ τοῦ εἰρημένου αὐτῷ ἄνω ἐν ἀρχῇ λόγου ἐπεξηγεῖται· Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Κατὰ δὲ τὴν ἐκείνων ὑπόθεσιν οὐχ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ὅς γε οὐδὲ ἦλθέ ποτε ἐκτὸς Πληρώματος, ἀλλὰ ὁ τῆς οἰκονομίας με ταγενέστερος τοῦ Λόγου Σωτήρ. ΧΧΙΧ. ΚΘ'. Μάθετε οὖν, ἀνόητοι, Ἰησοῦς ὁ παθὼν ὑπὲρ ἡμῶν, ὁ κατασκηνώσας ἐν ἡμῖν, οὗτος αὐτός ἐστιν ὁ δ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Εἰ μὲν γὰρ ἄλλος τις τῶν Αἰώνων ὑπὲρ τῆς ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίας σὰρξ ἐγένετο, εἰκὸς ἦν περὶ ἄλλου εἰρηκέναι τὸν Ἀπόστολον· εἰ δὲ ὁ Λόγος ὁ τοῦ Πατρὸς ὁ καταβὰς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς, ὁ τοῦ μόνου Θεοῦ μονογενής Υἱὸς κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς εὐδοκίαν σαρκωθεὶς ὑπὲρ ἀνθρώπων, οὐ περὶ ἄλλου τινός, οὐδὲ περὶ Ογδοάδος τὸν λόγον ἐμπεποίηται, ἀλλ᾽ ἢ περὶ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χρι- στοῦ. Οὐδὲ γὰρ ὁ Λόγος κατ' αὐτοὺς προηγουμέν πως σαρξ γέγονε. Λέγουσι δὲ τὸν Σωτῆρα ἐνδύσα- σθαι σῶμα ψυχικὸν ἐκ τῆς οἰκονομίας κατεσκευασμέ τον ἀῤῥήτῳ προνοίς, πρὸς τὸ ὁρατὸν γενέσθαι, καὶ ψηλαφητόν. Σὰρξ δέ ἐστιν ἡ ἀρχαία ἐκ τοῦ χοῦ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἡ γεγονυία πλάσις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἣν ἀλη θώς γεγονέναι τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐμήνυσεν ὁ Ἰωάννης. Καὶ λέλυται αὐτῶν ἡ πρώτη καὶ ἀρχέ- γονος Ογδοάς. Ἑνὸς γὰρ καὶ τοῦ αὐτοῦ δεικνυμένου Λόγου, καὶ Μονογενούς, καὶ Ζωῆς, καὶ Φωτός, καὶ ού. ... ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXI. A Vel si reliquorum conjuges enumeraret, etiam fo minis attigisset; neque divinandi illius nominis ne- cessitatem nobis attulisset. Est igitur minime obscura illius interpretationis calumnia. Cum enim Joannes unum Deum omnipotentem, unumque Christum Jesum illius unigenitum præ- dicet, per quem facta esse omnia confirmat : atque hunc esse Dei Filium, hunc Unigenam, bunc Conditorem omnium, hunc veram lucem, quæ illu- minat omnem hominem, hunc mundi fabricatorem, hunc qui in propria venit ; qui caro factus est, et habitavit in nobis, esse testetur; isti callida ac malitiosa interpretatione detorquentes, alium pro- ductione fingunt Unigenam exstitisse, quod et Prin- cipium vocant, alium Salvatorem, aliud Verbum Unigenæ flium, alium Christum corrigendi causa Pleromatis exortum. Sicque eorum quæ dicuntur singula a veritate promentes, ac nominibus ab- utentes, ad usum suum opinionemque transferunt. Ex qua illorum sententia sequitur, tet in verbis Joannem Jesu Christi mentionem ne littera qui- dem attigisse. Licet enim Patrem nominarit, et Gratiam, Unigenitum, et Veritatem, ac Verbum, Vitam, Hominem et Ecclesiam; hæc illi censent de prima Ogdoade esse dicta: in qua nondum Je- sus, nondum Christus Joannis magister continetur. Verum longe abesse ut de conjugiis illis Apostolus loqui voluerit, deque Christo Jesu Domino nostro intelligendum esse, quod et Verbum solet appellare Dei, non obscure ipse declarat. Etenim cum de Verbo illo, quod antes in principio fuisse dixerat, summatim disputata colligeret, ita pronuntiare pergit Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. At istorum opinione Verbum neque caro fa- ctum est, neque unquam a Pleromate discessit, sed Salvator quidam alius procurandæ causa salutis editus, Verboque recentior. Quanobrem discite tandem aliquando,. stulti! discite Jesum illum qui nostra causa pas- sus est, qui habitavit in nobis, eumdem Dei esse Verbum. Nam si alius ex Æonum numero salutis. nostræ gratia carnem induisset, æquum erat dę. alio quoque mentionem ab Apostolo ſieri. Sin.idem Patris Verbum, quod e cœlo delapsum est, eodem D postliminio rediit, unius, inquam, ille Dei unicus Filius ex benevolo Patris affectu hominum causa carne vestitus, non de alio quopiam, non de illa nescio qua Ogdoade, sed de Jesu Christo Domino nostro sermonem instituit. Neque enim Verbum. isti præcipue censent carnem esse facturn. Sed. Salvatorem ferunt animale quoddam induisse cor- pus, quod incarnatione ipsa inexplicabili sapientia constitutum est, ut videri contrectarique possel. Cæterum caro vetus illud opus Dei est, jam tum ab Adami temporibus ex humo formatum quamm Dci Verbum fuisse verissimna Joannes prodi dit. Ita prima illorum et antiquissima Ogdoas in · Deest

σύζυγον, καὶ οὐκ ἂν ἀφῆκεν ἐκ μαντείας ἡμᾶς λαμ- βάνειν τούνομα αὐτῆς. Φανερὰ οὖν ἡ τῆς ἐξηγήσεως παραποίησις. Τοῦ γὰρ Ἰωάννου ἕνα Θεὸν παντοκράτορα, καὶ Ένα μονογενῆ Χριστὸν Ἰησοῦν κηρύσσοντος, δι' οὗ τὰ πάντα γεγονέναι λέγει, τοῦτον Υἱὸν Θεοῦ, τοῦτον Μονογενῆ, τοῦτον πάντων ποιητὴν, τοῦτον φῶς ἀληθινὸν, φωτίζοντα πάντα ἄνθρωπον, τοῦτον κόσμου ποιητὴν, τοῦτον εἰς τὰ ἴδια ἐληλυθότα, τοῦτον αὐτὸν σάρκα γεγονότα, καὶ ἐσκηνωκότα ἐν ἡμῖν, οὗτοι, παρατρέποντες κατὰ τὸ πιθανὸν τὴν ἐξήγησιν, ἄλλον μὲν τὸν Μονογενῆ θέλουσιν εἶναι κατὰ τὴν προβολὴν, δν δὴ καὶ ᾿Αρχὴν καλοῦσιν. "Αλο λον δὲ τὸν Σωτῆρα γεγονέναι θέλουσι, καὶ ἄλλον τὸν Λόγον υἱὸν τοῦ Μονογενοῦς, καὶ ἄλλον τὸν Χριστὸν Β εἰς ἐπανόρθωσιν τοῦ Πληρώματος προβεβλημένον. Καὶ ἐν ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἄραντες ἀπὸ τῆς ἀληθείας, καταχρησάμενοι τοῖς ὀνόμασιν, εἰς τὴν ἰδίαν ὑπόθεσιν μετήνεγκαν. Ωστε κατ' αὐτοὺς ἐν τοῖς τοσούτοις τὸν Ἰωάννην τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χρι- στοῦ μνείαν ι ποιεῖσθαι. Εἰ γὰρ Πατέρα είρηκε, καὶ Χάριν, καὶ Μονογενῆ, καὶ Ἀλήθειαν, καὶ Λόγον, καὶ Ζωὴν, καὶ ᾿Ανθρωπον, καὶ Ἐκκλησίαν, κατά τὴν ἐκείνων ὑπόθεσιν, περὶ τῆς πρώτης Ογδοάδος εἴρηκεν, ἐν ᾗ οὐδέπω Ἰησοῦς, οὐδέπω Χριστὸς & τοῦ Ἰωάννου διδάσκαλος. Οτι δὲ οὐ περὶ τῶν συζυ- γιῶν αὐτῶν ὁ ᾿Απόστολος είρηκεν, ἀλλὰ περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐν καὶ Λόγον οἶδε τοῦ Θεοῦ, αὐτὸς πεποίηκε φανερόν. Ανακεφαλαιού- . μενος γὰρ περὶ τοῦ εἰρημένου αὐτῷ ἄνω ἐν ἀρχῇ λόγου ἐπεξηγεῖται· Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Κατὰ δὲ τὴν ἐκείνων ὑπόθεσιν οὐχ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ὅς γε οὐδὲ ἦλθέ ποτε ἐκτὸς Πληρώματος, ἀλλὰ ὁ τῆς οἰκονομίας με ταγενέστερος τοῦ Λόγου Σωτήρ. ΧΧΙΧ. ΚΘ'. Μάθετε οὖν, ἀνόητοι, Ἰησοῦς ὁ παθὼν ὑπὲρ ἡμῶν, ὁ κατασκηνώσας ἐν ἡμῖν, οὗτος αὐτός ἐστιν ὁ δ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Εἰ μὲν γὰρ ἄλλος τις τῶν Αἰώνων ὑπὲρ τῆς ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίας σὰρξ ἐγένετο, εἰκὸς ἦν περὶ ἄλλου εἰρηκέναι τὸν Ἀπόστολον· εἰ δὲ ὁ Λόγος ὁ τοῦ Πατρὸς ὁ καταβὰς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς, ὁ τοῦ μόνου Θεοῦ μονογενής Υἱὸς κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς εὐδοκίαν σαρκωθεὶς ὑπὲρ ἀνθρώπων, οὐ περὶ ἄλλου τινός, οὐδὲ περὶ Ογδοάδος τὸν λόγον ἐμπεποίηται, ἀλλ᾽ ἢ περὶ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χρι- στοῦ. Οὐδὲ γὰρ ὁ Λόγος κατ' αὐτοὺς προηγουμέν πως σαρξ γέγονε. Λέγουσι δὲ τὸν Σωτῆρα ἐνδύσα- σθαι σῶμα ψυχικὸν ἐκ τῆς οἰκονομίας κατεσκευασμέ τον ἀῤῥήτῳ προνοίς, πρὸς τὸ ὁρατὸν γενέσθαι, καὶ ψηλαφητόν. Σὰρξ δέ ἐστιν ἡ ἀρχαία ἐκ τοῦ χοῦ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἡ γεγονυία πλάσις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἣν ἀλη θώς γεγονέναι τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐμήνυσεν ὁ Ἰωάννης. Καὶ λέλυται αὐτῶν ἡ πρώτη καὶ ἀρχέ- γονος Ογδοάς. Ἑνὸς γὰρ καὶ τοῦ αὐτοῦ δεικνυμένου Λόγου, καὶ Μονογενούς, καὶ Ζωῆς, καὶ Φωτός, καὶ ού. ... ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXI. A Vel si reliquorum conjuges enumeraret, etiam fo minis attigisset; neque divinandi illius nominis ne- cessitatem nobis attulisset. Est igitur minime obscura illius interpretationis calumnia. Cum enim Joannes unum Deum omnipotentem, unumque Christum Jesum illius unigenitum præ- dicet, per quem facta esse omnia confirmat : atque hunc esse Dei Filium, hunc Unigenam, bunc Conditorem omnium, hunc veram lucem, quæ illu- minat omnem hominem, hunc mundi fabricatorem, hunc qui in propria venit ; qui caro factus est, et habitavit in nobis, esse testetur; isti callida ac malitiosa interpretatione detorquentes, alium pro- ductione fingunt Unigenam exstitisse, quod et Prin- cipium vocant, alium Salvatorem, aliud Verbum Unigenæ flium, alium Christum corrigendi causa Pleromatis exortum. Sicque eorum quæ dicuntur singula a veritate promentes, ac nominibus ab- utentes, ad usum suum opinionemque transferunt. Ex qua illorum sententia sequitur, tet in verbis Joannem Jesu Christi mentionem ne littera qui- dem attigisse. Licet enim Patrem nominarit, et Gratiam, Unigenitum, et Veritatem, ac Verbum, Vitam, Hominem et Ecclesiam; hæc illi censent de prima Ogdoade esse dicta: in qua nondum Je- sus, nondum Christus Joannis magister continetur. Verum longe abesse ut de conjugiis illis Apostolus loqui voluerit, deque Christo Jesu Domino nostro intelligendum esse, quod et Verbum solet appellare Dei, non obscure ipse declarat. Etenim cum de Verbo illo, quod antes in principio fuisse dixerat, summatim disputata colligeret, ita pronuntiare pergit Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. At istorum opinione Verbum neque caro fa- ctum est, neque unquam a Pleromate discessit, sed Salvator quidam alius procurandæ causa salutis editus, Verboque recentior. Quanobrem discite tandem aliquando,. stulti! discite Jesum illum qui nostra causa pas- sus est, qui habitavit in nobis, eumdem Dei esse Verbum. Nam si alius ex Æonum numero salutis. nostræ gratia carnem induisset, æquum erat dę. alio quoque mentionem ab Apostolo ſieri. Sin.idem Patris Verbum, quod e cœlo delapsum est, eodem D postliminio rediit, unius, inquam, ille Dei unicus Filius ex benevolo Patris affectu hominum causa carne vestitus, non de alio quopiam, non de illa nescio qua Ogdoade, sed de Jesu Christo Domino nostro sermonem instituit. Neque enim Verbum. isti præcipue censent carnem esse facturn. Sed. Salvatorem ferunt animale quoddam induisse cor- pus, quod incarnatione ipsa inexplicabili sapientia constitutum est, ut videri contrectarique possel. Cæterum caro vetus illud opus Dei est, jam tum ab Adami temporibus ex humo formatum quamm Dci Verbum fuisse verissimna Joannes prodi dit. Ita prima illorum et antiquissima Ogdoas in · Deest

σύζυγον, καὶ οὐκ ἂν ἀφῆκεν ἐκ μαντείας ἡμᾶς λαμ- βάνειν τούνομα αὐτῆς. Φανερὰ οὖν ἡ τῆς ἐξηγήσεως παραποίησις. Τοῦ γὰρ Ἰωάννου ἕνα Θεὸν παντοκράτορα, καὶ Ένα μονογενῆ Χριστὸν Ἰησοῦν κηρύσσοντος, δι' οὗ τὰ πάντα γεγονέναι λέγει, τοῦτον Υἱὸν Θεοῦ, τοῦτον Μονογενῆ, τοῦτον πάντων ποιητὴν, τοῦτον φῶς ἀληθινὸν, φωτίζοντα πάντα ἄνθρωπον, τοῦτον κόσμου ποιητὴν, τοῦτον εἰς τὰ ἴδια ἐληλυθότα, τοῦτον αὐτὸν σάρκα γεγονότα, καὶ ἐσκηνωκότα ἐν ἡμῖν, οὗτοι, παρατρέποντες κατὰ τὸ πιθανὸν τὴν ἐξήγησιν, ἄλλον μὲν τὸν Μονογενῆ θέλουσιν εἶναι κατὰ τὴν προβολὴν, δν δὴ καὶ ᾿Αρχὴν καλοῦσιν. "Αλο λον δὲ τὸν Σωτῆρα γεγονέναι θέλουσι, καὶ ἄλλον τὸν Λόγον υἱὸν τοῦ Μονογενοῦς, καὶ ἄλλον τὸν Χριστὸν Β εἰς ἐπανόρθωσιν τοῦ Πληρώματος προβεβλημένον. Καὶ ἐν ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἄραντες ἀπὸ τῆς ἀληθείας, καταχρησάμενοι τοῖς ὀνόμασιν, εἰς τὴν ἰδίαν ὑπόθεσιν μετήνεγκαν. Ωστε κατ' αὐτοὺς ἐν τοῖς τοσούτοις τὸν Ἰωάννην τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χρι- στοῦ μνείαν ι ποιεῖσθαι. Εἰ γὰρ Πατέρα είρηκε, καὶ Χάριν, καὶ Μονογενῆ, καὶ Ἀλήθειαν, καὶ Λόγον, καὶ Ζωὴν, καὶ ᾿Ανθρωπον, καὶ Ἐκκλησίαν, κατά τὴν ἐκείνων ὑπόθεσιν, περὶ τῆς πρώτης Ογδοάδος εἴρηκεν, ἐν ᾗ οὐδέπω Ἰησοῦς, οὐδέπω Χριστὸς & τοῦ Ἰωάννου διδάσκαλος. Οτι δὲ οὐ περὶ τῶν συζυ- γιῶν αὐτῶν ὁ ᾿Απόστολος είρηκεν, ἀλλὰ περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐν καὶ Λόγον οἶδε τοῦ Θεοῦ, αὐτὸς πεποίηκε φανερόν. Ανακεφαλαιού- . μενος γὰρ περὶ τοῦ εἰρημένου αὐτῷ ἄνω ἐν ἀρχῇ λόγου ἐπεξηγεῖται· Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Κατὰ δὲ τὴν ἐκείνων ὑπόθεσιν οὐχ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ὅς γε οὐδὲ ἦλθέ ποτε ἐκτὸς Πληρώματος, ἀλλὰ ὁ τῆς οἰκονομίας με ταγενέστερος τοῦ Λόγου Σωτήρ. ΧΧΙΧ. ΚΘ'. Μάθετε οὖν, ἀνόητοι, Ἰησοῦς ὁ παθὼν ὑπὲρ ἡμῶν, ὁ κατασκηνώσας ἐν ἡμῖν, οὗτος αὐτός ἐστιν ὁ δ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Εἰ μὲν γὰρ ἄλλος τις τῶν Αἰώνων ὑπὲρ τῆς ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίας σὰρξ ἐγένετο, εἰκὸς ἦν περὶ ἄλλου εἰρηκέναι τὸν Ἀπόστολον· εἰ δὲ ὁ Λόγος ὁ τοῦ Πατρὸς ὁ καταβὰς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς, ὁ τοῦ μόνου Θεοῦ μονογενής Υἱὸς κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς εὐδοκίαν σαρκωθεὶς ὑπὲρ ἀνθρώπων, οὐ περὶ ἄλλου τινός, οὐδὲ περὶ Ογδοάδος τὸν λόγον ἐμπεποίηται, ἀλλ᾽ ἢ περὶ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χρι- στοῦ. Οὐδὲ γὰρ ὁ Λόγος κατ' αὐτοὺς προηγουμέν πως σαρξ γέγονε. Λέγουσι δὲ τὸν Σωτῆρα ἐνδύσα- σθαι σῶμα ψυχικὸν ἐκ τῆς οἰκονομίας κατεσκευασμέ τον ἀῤῥήτῳ προνοίς, πρὸς τὸ ὁρατὸν γενέσθαι, καὶ ψηλαφητόν. Σὰρξ δέ ἐστιν ἡ ἀρχαία ἐκ τοῦ χοῦ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἡ γεγονυία πλάσις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἣν ἀλη θώς γεγονέναι τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐμήνυσεν ὁ Ἰωάννης. Καὶ λέλυται αὐτῶν ἡ πρώτη καὶ ἀρχέ- γονος Ογδοάς. Ἑνὸς γὰρ καὶ τοῦ αὐτοῦ δεικνυμένου Λόγου, καὶ Μονογενούς, καὶ Ζωῆς, καὶ Φωτός, καὶ ού. ... ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXI. A Vel si reliquorum conjuges enumeraret, etiam fo minis attigisset; neque divinandi illius nominis ne- cessitatem nobis attulisset. Est igitur minime obscura illius interpretationis calumnia. Cum enim Joannes unum Deum omnipotentem, unumque Christum Jesum illius unigenitum præ- dicet, per quem facta esse omnia confirmat : atque hunc esse Dei Filium, hunc Unigenam, bunc Conditorem omnium, hunc veram lucem, quæ illu- minat omnem hominem, hunc mundi fabricatorem, hunc qui in propria venit ; qui caro factus est, et habitavit in nobis, esse testetur; isti callida ac malitiosa interpretatione detorquentes, alium pro- ductione fingunt Unigenam exstitisse, quod et Prin- cipium vocant, alium Salvatorem, aliud Verbum Unigenæ flium, alium Christum corrigendi causa Pleromatis exortum. Sicque eorum quæ dicuntur singula a veritate promentes, ac nominibus ab- utentes, ad usum suum opinionemque transferunt. Ex qua illorum sententia sequitur, tet in verbis Joannem Jesu Christi mentionem ne littera qui- dem attigisse. Licet enim Patrem nominarit, et Gratiam, Unigenitum, et Veritatem, ac Verbum, Vitam, Hominem et Ecclesiam; hæc illi censent de prima Ogdoade esse dicta: in qua nondum Je- sus, nondum Christus Joannis magister continetur. Verum longe abesse ut de conjugiis illis Apostolus loqui voluerit, deque Christo Jesu Domino nostro intelligendum esse, quod et Verbum solet appellare Dei, non obscure ipse declarat. Etenim cum de Verbo illo, quod antes in principio fuisse dixerat, summatim disputata colligeret, ita pronuntiare pergit Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. At istorum opinione Verbum neque caro fa- ctum est, neque unquam a Pleromate discessit, sed Salvator quidam alius procurandæ causa salutis editus, Verboque recentior. Quanobrem discite tandem aliquando,. stulti! discite Jesum illum qui nostra causa pas- sus est, qui habitavit in nobis, eumdem Dei esse Verbum. Nam si alius ex Æonum numero salutis. nostræ gratia carnem induisset, æquum erat dę. alio quoque mentionem ab Apostolo ſieri. Sin.idem Patris Verbum, quod e cœlo delapsum est, eodem D postliminio rediit, unius, inquam, ille Dei unicus Filius ex benevolo Patris affectu hominum causa carne vestitus, non de alio quopiam, non de illa nescio qua Ogdoade, sed de Jesu Christo Domino nostro sermonem instituit. Neque enim Verbum. isti præcipue censent carnem esse facturn. Sed. Salvatorem ferunt animale quoddam induisse cor- pus, quod incarnatione ipsa inexplicabili sapientia constitutum est, ut videri contrectarique possel. Cæterum caro vetus illud opus Dei est, jam tum ab Adami temporibus ex humo formatum quamm Dci Verbum fuisse verissimna Joannes prodi dit. Ita prima illorum et antiquissima Ogdoas in · Deest

αὐτοῦ σαρκωθέντος ὑπὲρ ἡμῶν, λέλυται ἡ τῆς Ογδοάδος σκηνοπηγία. Ταύτης δὲ λελυμένης, δια πέπτωκεν αὐτῶν πᾶσα ἡ ὑπόθεσις, ἣν ψευδώς ὄνει ρώττοντες κατατρέχουσι τῶν Γραφῶν, ἰδίαν ὑπόθεσιν ἀναπλασάμενοι. Έπειτα λέξεις καὶ ὀνόματα σπορά δην κείμενα συλλέγοντες, μεταφέρουσι, καθώς προ ειρήκαμεν, ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν εἰς τὸ παρὰ φύσιν· ὅμοια ποιοῦντες τοῖς ὑποθέσεις τὰς τυχούσας αὐτοῖς προβαλλομένοις, ἔπειτα πειρωμένοις ἐκ τῶν Ὁμή ρου ποιημάτων μελετἂν αὐτὰς, ὥστε τοὺς ἀπειροτέ ρους δοκεῖν ἐπ' ἐκείνης τῆς ἐξ ὑπογυίου μεμελετη μένης ὑποθέσεως Ομηρον τὰ ἔπη πεποιηκέναι, καὶ πολλοὺς συναρπάζεσθαι διὰ τῆς τῶν ἐπῶν συνθέτου ἀκολουθίας, μὴ ἄρα ταῦθ' οὕτως Όμηρος εἴη πεποιη κώς· ὡς ὁ τὸν Ἡρακλέα ὑπὸ Εὐρυσθέως ἐπὶ τὸν ἐν τῷ "Αδῃ κύνα πεμπόμενον διὰ τῶν Ομηρικών στίχων γράφων οὕτως (οὐδὲν γὰρ κωλύει παρα δείγματος χάριν ἐπιμνησθῆναι καὶ τούτων, ὁμοίας καὶ τῆς αὐτῆς οὔσης ἐπιχειρήσεως τοῖς ἀμφο τέροις)· Δ Σωτῆρος, καὶ Χριστοῦ, καὶ Υἱοῦ Θεοῦ, καὶ τούτου Ὣς εἰπὼν, ἀπέπεμπε δόμων βαρέα στενάχοντα Φῶθ' Ηρακλῆα, μεγάλων ἐπιίστορα ἔργων, Εὐρυσθεύς, Σθενέλοιο πάϊς Περσηιάδας Ἐξ Ερέβεος ἄξοντα κύνα στυγεροῦ Αίδαο. Βῆ ρ' ἵμεν, ὥστε λέων ορεσίτροφος ἀλκὶ πεποιθώς, Καρπαλίμως ἀνὰ ἄστυ, φίλοι δ' ἀνὰ πάντες [ἔποντο, Νύμφαι τ' ήτθεοί τε, πολύτλητοί τε γέροντες, Οίκτρ' ολοφυρόμενοι, ὡσεὶ θάνατόν τε κιόντα. Ερμείας δ' απέπεμπεν ἰδὲ γλαυκώπις Αθήνη. "Ηδες γὰρ κατὰ θυμὸν ἀδελφεὸν ὡς ἐπονεῖτο. Τίς οὐκ ἂν τῶν ἀπανούργων συναρπαγείη ὑπὸ τῶν ἐπῶν τούτων, καὶ νομίσειεν οὕτως αὐτὰ Ομηρον ἐπὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως πεποιηκέναι; Ο δ' ἔμ- πειρος τῆς Ομηρικῆς ὑποθέσεως ἐπιγνώσεται 1, εἰδὼς, ὅτι τὸ μέν τι αὐτῶν ἐστι περὶ Ὀδυσσέως εἰ ρημένον, τὸ δὲ περὶ αὐτοῦ τοῦ Ἡρακλέος, τὸ δὲ περὶ Πριάμου, τὸ δὲ περὶ Μενελάου καὶ ᾿Αγαμέμ νονος. Ἄρας δὲ αὐτὰ, καὶ ἓν ἕκαστον ἀποδοὺς τῇ ἰδίᾳ ἐκποδὼν ποιήσει τὴν ὑπόθεσιν. Οὕτω δὲ καὶ ὁ τὸν κανόνα τῆς ἀληθείας ἀκλινῇ ἐν ἑαυτῷ κατα έχων, ὃν διὰ τοῦ βαπτίσματος είληφε, τὰ μὲν ἐκ τῶν Γραφῶν ὀνόματα, καὶ τὰς λέξεις, καὶ τὰς παραβο λὰς ἐπιγνώσεται, τὴν δὲ βλάσφημον ὑπόθεσιν ταύτ τὴν οὐκ ἐπιγνώσεται. Καὶ γὰρ εἰ τὰς ψηφίδας γνω ρίσει, ἀλλὰ τὴν ἀλώπεκα ἀντὶ τῆς βασιλικῆς εἰκόνος οὐ παραδέξεται. Εν ἕκαστον δὲ τῶν εἰρημένων ἀπο δοὺς τῇ ἰδίᾳ τάξει, καὶ προσαρμόσας τῷ τῆς ἀλη θείας σωματείῳ γυμνώσει, καὶ ἀνυπόστατον ἐπι- δείξει τὸ πλάσμα αὐτῶν. Α'. Ἐπειδὴ " τῇ σκηνῇ ταύτῃ (31) λείπει ἡ ἀπο- 0, 368. * ἅμα. " μὲν τὰ ἔπη, τὴν δὲ ὑπόθεσιν οὐκ ἐπιγ. " τῇ ἰδίᾳ τάξει λ, 625. Βιβλῳ. σώματι. " δέ. S. EPIPHANII nihilum recidit. Quoniam enim uni eidemque con- venire monstratum est, ut et Unigenitus, et Vita, et Lumen, et Salvator, et Christus, et Dei Filius esset, et is ipse nostra causa carnem indueret, tota illa Ogdoadis fabula dilapsa concidet. Qua discussa, universam ruere pariter dogmatum illo- rum structuram necesse est, quam illi sibi velut per somnium ellingentes, sacras Litteras depravant, dum eas ad argumentum suum accommodare stu- dent. Deinde sparsas dictiones, ac vocabula pas- sim reperta colligentes, ab nativo sensu et proprio in alienum, ut diximus, per vim transferunt. Quemadmodum ii faciunt, qui qualibet materia proposita, depromptis ex Homero versibus, sic eam tractant atque expoliunt, ut imperitis persuadeant, de recenti illo suo argumento Homerum ista ceci- nisse ac plerisque series ipsa carminum ac con- textus imponat, quasi hæc in eum modum fuerint ab Homero digesta. Sic ille nescio quis, qui Her- culem ab Eurystheo ad infernum canem extrahen- dum missum Homericis versibus ita descripsit (uihil enim exempli gratia prohibet ista comme- morari, cum par idemque sit amborum institutum): Sic ait, et lectis gemebundum extrusit ab altis * Magnanimum Alciden factorum laude potentem Perseida Eurystheus Stheneli clarissima proles Infernum ut superas custodem efferret in auras Ergo ille intrepidus montani more leonis * Urbe ruens toia, sociis comitantibus ibat. Hunc jurenes, miserique senes, castæque puellæ Deducunt longo gemitu, ceu morte propinqua '. Tum se Mercurius comitem cum Pallade jungit Quum non fraterni casus curæque latebant '. Quem non simplicem minimeque malum hominem versus isti decipiant, ut eos quemadmodum audit, de hoc argumento ab Homero scriptos assentiatur? At qui Homeri lectione tritus est, facile ista discernet; nec ignorabit horum partim de Ulysse dicta, partim de Hercule, partim ad Pria- mum, partim ad Menelaum et Agamemnonem per- tinere. Quibus inde translatis ac suo loco restitu- tis, totum illud opus dissolvet. Sic omnino, qui veritatis regulam neutram in partem inflexam, quam in baptismo acceperit, apud se retineat, de- prompta sacrise Litteris vocabula, ac dictiones, et parabolas agnoscat; contumeliosum hoc vero in Deum argumentum repudiet, atque in tesserulas animadvertet, nunquam ut vulpeculam pro impe- ratoris effigie obtrudi sibi patiatur. Verum unum- quodque eorum quæ dicta sunt ordini suo reddens, ac veritatis velut corpori accommodans, illorum nugas detegat atque inanes esse demonstret. XXX. Postremo quia jam velut in scena, peracto B C D " Od., 15. • Od. 2, 38. ' II. w, 328. * Od. Leg. Iren. Fur. vel Od. x, 76. * Od. 4, 26. It. v, 123. Hl. 3, 409. For. Deest (31) Ἐπειδὴ τῇ σκηνῇ ταύτῃ. Απολύτρωσιν hic redemptionem esse credit Billius, de qua Irenaus

λύτρωσις, ἵνα τις τὸν μῖμον αὐτὸν περαιώσας τὸν ἀνασκευάζοντα λόγον ἐπενεγκεῖν ', καλῶς ἔχειν ὑπο ελάβομεν ἐπιδεῖξαι πρότερον, ἐν οἷς οἱ πατέρες αὐτοὶ τοῦδε τοῦ θυμοῦ • διαφέρονται πρὸς ἀλλήλους, ὡς ἐκ διαφόρων πνευμάτων τῆς πλάνης ὄντες. Καὶ ἐκ τούτου γὰρ ἀκριβῶς συνιδεῖν ἔσται, καὶ πρὸ τῆς ἀποδείξεως βεβαίαν τὴν ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας κηρυσσομένην ἀλή θειαν, καὶ τὴν ὑπὸ τούτων παραπεποιημένην ψευδη- γορίαν. Ἡ μὲν γὰρ Εκκλησία, καίπερ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης ἕως περάτων τῆς γῆς διεσπαρμένη, παρὰ δὲ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν ἐκείνων μαθητῶν παρα- λαβοῦσα τὴν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα τὸν πεποιηκότα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὰς θα λάσσας, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, πίστιν, καὶ εἰς ἕνα Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν σαρκωθέντα ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας, καὶ εἰς Πνεῦμα ἅγιον τὸ διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυχὸς τὰς οἰκονομίας, καὶ τὰς ἐλεύσεις, καὶ τὴν ἐκ παρθένου γέννησιν, καὶ τὸ πάθος, καὶ τὴν ἔγερσιν ἐκ νεκρῶν, καὶ τὴν ἔνσαρκον εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ ἡγαπημένου Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ τὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς παρουσίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ ἀνακε- φαλαιώσασθαι τὰ πάντα, καὶ ἀναστῆσαι πᾶσιν σάρκα πάσης ἀνθρωπότητος, ἵνα Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, καὶ Θεῷ καὶ Σωτῆρι καὶ βασιλεῖ κατὰ τὴν εὐ- δοκίαν τοῦ Πατρὸς τοῦ ἀοράτου πᾶν γόνυ κάμψη ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται αὐτῷ, καὶ κρίσιν δικαίαν ἐν τοῖς πᾶσι ποιήσηται· τὰ μὲν πνευματικά τῆς πονηρίας, καὶ ἀγγέλους τοὺς παραβεβηκότας, και ἐν ἀποστασία γεγονότας, καὶ τοὺς ἀσεβεῖς, καὶ ἀδί κους, καὶ ἀνόμους, καὶ βλασφήμους τῶν ἀνθρώπων εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ πέμψῃ· τοῖς δὲ δικαίοις, καὶ ὁσίοις, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τετηρηκόσι, καὶ ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ διαμεμενηκόσι τοῖς ἀπ᾿ ἀρχῆς, τοῖς δὲ ἐκ μετανοίας ζωὴν χαρισάμενος, ἀφθαρσίαν δωρήσηται, καὶ δόξαν αἰωνίαν περιποιήσῃ. ΛΑ'. Τοῦτο τὸ κήρυγμα παρειληφυΐα, καὶ ταύτην τὴν πίστιν, ὡς προέφαμεν, ἡ Ἐκκλησία, καίπερ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διεσπαρμένη, ἐπιμελῶς φυλάσσει, ὡς ἕνα οἶκον οἰκοῦσα· καὶ ὁμοίως πιστεύει τούτοις, ὡς μίαν ψυχὴν καὶ τὴν αὐτὴν ἔχουσα καρδίαν· καὶ συμ φώνως ταῦτα κηρύσσει, καὶ διδάσκει, καὶ παραδίδω- σιν, ὡς ἐν στόμα κεκτημένη. Καὶ γὰρ αἱ κατὰ τὸν κόσμον διάλεκτοι ἀνόμοιοι· ἀλλ' ἡ δύναμις τῆς παρα- δόσεως μία καὶ ἡ αὐτή· καὶ οὔτε αἱ ἐν Γερμανίαις Ιδρυμέναι Ἐκκλησίαι ἄλλως πεπιστεύκασιν, ἢ ἄλλως παραδιδόασιν, οὔτε ἐν ταῖς Ἰβερίαις, οὔτε ἐν Κελ τοῖς, οὔτε κατὰ τὰς ἀνατολάς, οὔτε ἐν Αἰγύπτῳ, οὔτε ἐν Λιβύῃ, οὔτε αἱ κατὰ μέσα τοῦ κόσμου ἱδρυμέναι ἀλλ᾿ ὥσπερ ὁ ἥλιος τὸ κτίσμα τοῦ Θεοῦ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἷς καὶ ὁ αὐτός· οὕτω καὶ τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας πανταχή φαίνει, καὶ φωτίζει πάντας ανθρώ- πους τοὺς βουλομένους εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλα • Β ἐπενέγκῃ. * τοῦ δὲ μύθου. τοῖς μέν. • ἀπολυτρώσει ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II.- ILERES. XXXI. A fabulæ exodio, dinittendi tempus est, consultum C fore duximus, si ad illorum confutandum errorem aliquid subjiceremus. Sed prius tamen ostenden- dum illud est, quibus in rebus fabulæ illius auclo- res a se invicem dissideant, quos diversi velut fal- sitatis spiritus contrarias in partes abripiunt. Hoc enim ex capite vel citra probationem ullam certis. sime constabit, cum solidam ac stabilem esse veri tatem illaın, quám Ecclesia prædicat, tum adulte- rinam ac mendacem illorum esse doctrinam. Siqui dem Ecclesia toto licet orbe ad extremos usque terrarum limites dispersa, cum ab apostolis eo- rumque discipulis fidem acceperit in unum Deum Patrem omnipotentem, qui cœlum, terramque ac maria, cuin universis quæ in illis comprehensa sunt, condidit ; et in unum Jesum Filium Dei, qui pro nostra salute carnem induit; atque in Spiritum sanctum, qui omnem illam unice dilecti Christi Jesu Domini nostri administrationem, et adventum, ortumque de Virgine per prophetas prænuntiavit ; necnon et perpessionem ac resurrectionem, et in cœlum ascensionem cum corpore; futurumque olim indidem paterna cum majestate descensum, ut in summam velut universa contrabat, et omnium ho- minum corpora revocet ad vitam; atque ut Christo Jesu Domino nostro ac Deo et Salvatori regique de illius qui videri non potest, voluntate Patris, omne genu fectatur calestium, terrestrium et in- fernorum, et omnis ipsum lingua confiteatur ; uti- que rectum in omnes judicium exerceat, ac spiri- talia nequitiæ, hoc est desertores angelos ac re- belles, et impios omnes, ac sceleratos, et facinoro- 50s, ac contumeliosos in Deum homines sempiter- nis flammis addicat; justis vero, sanctisque, qui mandala sua diligenter observaverint; et in ejus charitate sive jam inde ab initio, sive post pœni- tentiam perseveraverint, vitam immortalitatemque largiatur, atque æternam illis gloriam impertiat. XXXI. Cum igitur Ecclesia doctrinam ejusmodi, fidemque, uti diximus, acceperit, eam vel orbe toto diffusa studiose conservat, quasi in una qua- dam domo habitans, ac similiter omnibus illis as- sentitur, tanquam anima una, eodemque corde præ- dila ; eademque concordissime sic, quasi unum us habeat, docet ac prædicat. Etenim tametsi hominum D linguæ sint dissimiles, eadem tamen traditæ doctrinæ vis est ubique : neque aut constitute in Germania Ecclesia credunt aliter, ac suos perdocent; aut quæ in Hispaniis ac Galliis, aut ad Orientem, aut in Ægypto, vel Lybia, mediove orbe stabilit. Sed quemadmodum sol nobilissimum Dei opus unus in toto mundo atque idem est semper; sic veritatis prædicatio ubique terrarum illucescit ac mortales omnes illustrat, qui quidem illius ad notitiam per- venire voluerint. Adeo ut neque is qui inter Eccle- · For. For. s For. cap. 18. Nos autem aliud esse hoc quidem loco suspicabamur, nempe exordium fabula. Non enim Philipp. 1, 10, 11. de ulla hæreticorum aliorum verba fa- cit Irenæus.

λύτρωσις, ἵνα τις τὸν μῖμον αὐτὸν περαιώσας τὸν ἀνασκευάζοντα λόγον ἐπενεγκεῖν ', καλῶς ἔχειν ὑπο ελάβομεν ἐπιδεῖξαι πρότερον, ἐν οἷς οἱ πατέρες αὐτοὶ τοῦδε τοῦ θυμοῦ • διαφέρονται πρὸς ἀλλήλους, ὡς ἐκ διαφόρων πνευμάτων τῆς πλάνης ὄντες. Καὶ ἐκ τούτου γὰρ ἀκριβῶς συνιδεῖν ἔσται, καὶ πρὸ τῆς ἀποδείξεως βεβαίαν τὴν ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας κηρυσσομένην ἀλή θειαν, καὶ τὴν ὑπὸ τούτων παραπεποιημένην ψευδη- γορίαν. Ἡ μὲν γὰρ Εκκλησία, καίπερ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης ἕως περάτων τῆς γῆς διεσπαρμένη, παρὰ δὲ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν ἐκείνων μαθητῶν παρα- λαβοῦσα τὴν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα τὸν πεποιηκότα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὰς θα λάσσας, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, πίστιν, καὶ εἰς ἕνα Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν σαρκωθέντα ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας, καὶ εἰς Πνεῦμα ἅγιον τὸ διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυχὸς τὰς οἰκονομίας, καὶ τὰς ἐλεύσεις, καὶ τὴν ἐκ παρθένου γέννησιν, καὶ τὸ πάθος, καὶ τὴν ἔγερσιν ἐκ νεκρῶν, καὶ τὴν ἔνσαρκον εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ ἡγαπημένου Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ τὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς παρουσίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ ἀνακε- φαλαιώσασθαι τὰ πάντα, καὶ ἀναστῆσαι πᾶσιν σάρκα πάσης ἀνθρωπότητος, ἵνα Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, καὶ Θεῷ καὶ Σωτῆρι καὶ βασιλεῖ κατὰ τὴν εὐ- δοκίαν τοῦ Πατρὸς τοῦ ἀοράτου πᾶν γόνυ κάμψη ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται αὐτῷ, καὶ κρίσιν δικαίαν ἐν τοῖς πᾶσι ποιήσηται· τὰ μὲν πνευματικά τῆς πονηρίας, καὶ ἀγγέλους τοὺς παραβεβηκότας, και ἐν ἀποστασία γεγονότας, καὶ τοὺς ἀσεβεῖς, καὶ ἀδί κους, καὶ ἀνόμους, καὶ βλασφήμους τῶν ἀνθρώπων εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ πέμψῃ· τοῖς δὲ δικαίοις, καὶ ὁσίοις, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τετηρηκόσι, καὶ ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ διαμεμενηκόσι τοῖς ἀπ᾿ ἀρχῆς, τοῖς δὲ ἐκ μετανοίας ζωὴν χαρισάμενος, ἀφθαρσίαν δωρήσηται, καὶ δόξαν αἰωνίαν περιποιήσῃ. ΛΑ'. Τοῦτο τὸ κήρυγμα παρειληφυΐα, καὶ ταύτην τὴν πίστιν, ὡς προέφαμεν, ἡ Ἐκκλησία, καίπερ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διεσπαρμένη, ἐπιμελῶς φυλάσσει, ὡς ἕνα οἶκον οἰκοῦσα· καὶ ὁμοίως πιστεύει τούτοις, ὡς μίαν ψυχὴν καὶ τὴν αὐτὴν ἔχουσα καρδίαν· καὶ συμ φώνως ταῦτα κηρύσσει, καὶ διδάσκει, καὶ παραδίδω- σιν, ὡς ἐν στόμα κεκτημένη. Καὶ γὰρ αἱ κατὰ τὸν κόσμον διάλεκτοι ἀνόμοιοι· ἀλλ' ἡ δύναμις τῆς παρα- δόσεως μία καὶ ἡ αὐτή· καὶ οὔτε αἱ ἐν Γερμανίαις Ιδρυμέναι Ἐκκλησίαι ἄλλως πεπιστεύκασιν, ἢ ἄλλως παραδιδόασιν, οὔτε ἐν ταῖς Ἰβερίαις, οὔτε ἐν Κελ τοῖς, οὔτε κατὰ τὰς ἀνατολάς, οὔτε ἐν Αἰγύπτῳ, οὔτε ἐν Λιβύῃ, οὔτε αἱ κατὰ μέσα τοῦ κόσμου ἱδρυμέναι ἀλλ᾿ ὥσπερ ὁ ἥλιος τὸ κτίσμα τοῦ Θεοῦ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἷς καὶ ὁ αὐτός· οὕτω καὶ τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας πανταχή φαίνει, καὶ φωτίζει πάντας ανθρώ- πους τοὺς βουλομένους εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλα • Β ἐπενέγκῃ. * τοῦ δὲ μύθου. τοῖς μέν. • ἀπολυτρώσει ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II.- ILERES. XXXI. A fabulæ exodio, dinittendi tempus est, consultum C fore duximus, si ad illorum confutandum errorem aliquid subjiceremus. Sed prius tamen ostenden- dum illud est, quibus in rebus fabulæ illius auclo- res a se invicem dissideant, quos diversi velut fal- sitatis spiritus contrarias in partes abripiunt. Hoc enim ex capite vel citra probationem ullam certis. sime constabit, cum solidam ac stabilem esse veri tatem illaın, quám Ecclesia prædicat, tum adulte- rinam ac mendacem illorum esse doctrinam. Siqui dem Ecclesia toto licet orbe ad extremos usque terrarum limites dispersa, cum ab apostolis eo- rumque discipulis fidem acceperit in unum Deum Patrem omnipotentem, qui cœlum, terramque ac maria, cuin universis quæ in illis comprehensa sunt, condidit ; et in unum Jesum Filium Dei, qui pro nostra salute carnem induit; atque in Spiritum sanctum, qui omnem illam unice dilecti Christi Jesu Domini nostri administrationem, et adventum, ortumque de Virgine per prophetas prænuntiavit ; necnon et perpessionem ac resurrectionem, et in cœlum ascensionem cum corpore; futurumque olim indidem paterna cum majestate descensum, ut in summam velut universa contrabat, et omnium ho- minum corpora revocet ad vitam; atque ut Christo Jesu Domino nostro ac Deo et Salvatori regique de illius qui videri non potest, voluntate Patris, omne genu fectatur calestium, terrestrium et in- fernorum, et omnis ipsum lingua confiteatur ; uti- que rectum in omnes judicium exerceat, ac spiri- talia nequitiæ, hoc est desertores angelos ac re- belles, et impios omnes, ac sceleratos, et facinoro- 50s, ac contumeliosos in Deum homines sempiter- nis flammis addicat; justis vero, sanctisque, qui mandala sua diligenter observaverint; et in ejus charitate sive jam inde ab initio, sive post pœni- tentiam perseveraverint, vitam immortalitatemque largiatur, atque æternam illis gloriam impertiat. XXXI. Cum igitur Ecclesia doctrinam ejusmodi, fidemque, uti diximus, acceperit, eam vel orbe toto diffusa studiose conservat, quasi in una qua- dam domo habitans, ac similiter omnibus illis as- sentitur, tanquam anima una, eodemque corde præ- dila ; eademque concordissime sic, quasi unum us habeat, docet ac prædicat. Etenim tametsi hominum D linguæ sint dissimiles, eadem tamen traditæ doctrinæ vis est ubique : neque aut constitute in Germania Ecclesia credunt aliter, ac suos perdocent; aut quæ in Hispaniis ac Galliis, aut ad Orientem, aut in Ægypto, vel Lybia, mediove orbe stabilit. Sed quemadmodum sol nobilissimum Dei opus unus in toto mundo atque idem est semper; sic veritatis prædicatio ubique terrarum illucescit ac mortales omnes illustrat, qui quidem illius ad notitiam per- venire voluerint. Adeo ut neque is qui inter Eccle- · For. For. s For. cap. 18. Nos autem aliud esse hoc quidem loco suspicabamur, nempe exordium fabula. Non enim Philipp. 1, 10, 11. de ulla hæreticorum aliorum verba fa- cit Irenæus.

λύτρωσις, ἵνα τις τὸν μῖμον αὐτὸν περαιώσας τὸν ἀνασκευάζοντα λόγον ἐπενεγκεῖν ', καλῶς ἔχειν ὑπο ελάβομεν ἐπιδεῖξαι πρότερον, ἐν οἷς οἱ πατέρες αὐτοὶ τοῦδε τοῦ θυμοῦ • διαφέρονται πρὸς ἀλλήλους, ὡς ἐκ διαφόρων πνευμάτων τῆς πλάνης ὄντες. Καὶ ἐκ τούτου γὰρ ἀκριβῶς συνιδεῖν ἔσται, καὶ πρὸ τῆς ἀποδείξεως βεβαίαν τὴν ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας κηρυσσομένην ἀλή θειαν, καὶ τὴν ὑπὸ τούτων παραπεποιημένην ψευδη- γορίαν. Ἡ μὲν γὰρ Εκκλησία, καίπερ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης ἕως περάτων τῆς γῆς διεσπαρμένη, παρὰ δὲ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν ἐκείνων μαθητῶν παρα- λαβοῦσα τὴν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα τὸν πεποιηκότα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὰς θα λάσσας, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, πίστιν, καὶ εἰς ἕνα Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν σαρκωθέντα ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας, καὶ εἰς Πνεῦμα ἅγιον τὸ διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυχὸς τὰς οἰκονομίας, καὶ τὰς ἐλεύσεις, καὶ τὴν ἐκ παρθένου γέννησιν, καὶ τὸ πάθος, καὶ τὴν ἔγερσιν ἐκ νεκρῶν, καὶ τὴν ἔνσαρκον εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ ἡγαπημένου Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ τὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς παρουσίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ ἀνακε- φαλαιώσασθαι τὰ πάντα, καὶ ἀναστῆσαι πᾶσιν σάρκα πάσης ἀνθρωπότητος, ἵνα Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, καὶ Θεῷ καὶ Σωτῆρι καὶ βασιλεῖ κατὰ τὴν εὐ- δοκίαν τοῦ Πατρὸς τοῦ ἀοράτου πᾶν γόνυ κάμψη ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται αὐτῷ, καὶ κρίσιν δικαίαν ἐν τοῖς πᾶσι ποιήσηται· τὰ μὲν πνευματικά τῆς πονηρίας, καὶ ἀγγέλους τοὺς παραβεβηκότας, και ἐν ἀποστασία γεγονότας, καὶ τοὺς ἀσεβεῖς, καὶ ἀδί κους, καὶ ἀνόμους, καὶ βλασφήμους τῶν ἀνθρώπων εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ πέμψῃ· τοῖς δὲ δικαίοις, καὶ ὁσίοις, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τετηρηκόσι, καὶ ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ διαμεμενηκόσι τοῖς ἀπ᾿ ἀρχῆς, τοῖς δὲ ἐκ μετανοίας ζωὴν χαρισάμενος, ἀφθαρσίαν δωρήσηται, καὶ δόξαν αἰωνίαν περιποιήσῃ. ΛΑ'. Τοῦτο τὸ κήρυγμα παρειληφυΐα, καὶ ταύτην τὴν πίστιν, ὡς προέφαμεν, ἡ Ἐκκλησία, καίπερ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διεσπαρμένη, ἐπιμελῶς φυλάσσει, ὡς ἕνα οἶκον οἰκοῦσα· καὶ ὁμοίως πιστεύει τούτοις, ὡς μίαν ψυχὴν καὶ τὴν αὐτὴν ἔχουσα καρδίαν· καὶ συμ φώνως ταῦτα κηρύσσει, καὶ διδάσκει, καὶ παραδίδω- σιν, ὡς ἐν στόμα κεκτημένη. Καὶ γὰρ αἱ κατὰ τὸν κόσμον διάλεκτοι ἀνόμοιοι· ἀλλ' ἡ δύναμις τῆς παρα- δόσεως μία καὶ ἡ αὐτή· καὶ οὔτε αἱ ἐν Γερμανίαις Ιδρυμέναι Ἐκκλησίαι ἄλλως πεπιστεύκασιν, ἢ ἄλλως παραδιδόασιν, οὔτε ἐν ταῖς Ἰβερίαις, οὔτε ἐν Κελ τοῖς, οὔτε κατὰ τὰς ἀνατολάς, οὔτε ἐν Αἰγύπτῳ, οὔτε ἐν Λιβύῃ, οὔτε αἱ κατὰ μέσα τοῦ κόσμου ἱδρυμέναι ἀλλ᾿ ὥσπερ ὁ ἥλιος τὸ κτίσμα τοῦ Θεοῦ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἷς καὶ ὁ αὐτός· οὕτω καὶ τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας πανταχή φαίνει, καὶ φωτίζει πάντας ανθρώ- πους τοὺς βουλομένους εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλα • Β ἐπενέγκῃ. * τοῦ δὲ μύθου. τοῖς μέν. • ἀπολυτρώσει ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II.- ILERES. XXXI. A fabulæ exodio, dinittendi tempus est, consultum C fore duximus, si ad illorum confutandum errorem aliquid subjiceremus. Sed prius tamen ostenden- dum illud est, quibus in rebus fabulæ illius auclo- res a se invicem dissideant, quos diversi velut fal- sitatis spiritus contrarias in partes abripiunt. Hoc enim ex capite vel citra probationem ullam certis. sime constabit, cum solidam ac stabilem esse veri tatem illaın, quám Ecclesia prædicat, tum adulte- rinam ac mendacem illorum esse doctrinam. Siqui dem Ecclesia toto licet orbe ad extremos usque terrarum limites dispersa, cum ab apostolis eo- rumque discipulis fidem acceperit in unum Deum Patrem omnipotentem, qui cœlum, terramque ac maria, cuin universis quæ in illis comprehensa sunt, condidit ; et in unum Jesum Filium Dei, qui pro nostra salute carnem induit; atque in Spiritum sanctum, qui omnem illam unice dilecti Christi Jesu Domini nostri administrationem, et adventum, ortumque de Virgine per prophetas prænuntiavit ; necnon et perpessionem ac resurrectionem, et in cœlum ascensionem cum corpore; futurumque olim indidem paterna cum majestate descensum, ut in summam velut universa contrabat, et omnium ho- minum corpora revocet ad vitam; atque ut Christo Jesu Domino nostro ac Deo et Salvatori regique de illius qui videri non potest, voluntate Patris, omne genu fectatur calestium, terrestrium et in- fernorum, et omnis ipsum lingua confiteatur ; uti- que rectum in omnes judicium exerceat, ac spiri- talia nequitiæ, hoc est desertores angelos ac re- belles, et impios omnes, ac sceleratos, et facinoro- 50s, ac contumeliosos in Deum homines sempiter- nis flammis addicat; justis vero, sanctisque, qui mandala sua diligenter observaverint; et in ejus charitate sive jam inde ab initio, sive post pœni- tentiam perseveraverint, vitam immortalitatemque largiatur, atque æternam illis gloriam impertiat. XXXI. Cum igitur Ecclesia doctrinam ejusmodi, fidemque, uti diximus, acceperit, eam vel orbe toto diffusa studiose conservat, quasi in una qua- dam domo habitans, ac similiter omnibus illis as- sentitur, tanquam anima una, eodemque corde præ- dila ; eademque concordissime sic, quasi unum us habeat, docet ac prædicat. Etenim tametsi hominum D linguæ sint dissimiles, eadem tamen traditæ doctrinæ vis est ubique : neque aut constitute in Germania Ecclesia credunt aliter, ac suos perdocent; aut quæ in Hispaniis ac Galliis, aut ad Orientem, aut in Ægypto, vel Lybia, mediove orbe stabilit. Sed quemadmodum sol nobilissimum Dei opus unus in toto mundo atque idem est semper; sic veritatis prædicatio ubique terrarum illucescit ac mortales omnes illustrat, qui quidem illius ad notitiam per- venire voluerint. Adeo ut neque is qui inter Eccle- · For. For. s For. cap. 18. Nos autem aliud esse hoc quidem loco suspicabamur, nempe exordium fabula. Non enim Philipp. 1, 10, 11. de ulla hæreticorum aliorum verba fa- cit Irenæus.

θεῖν. Καὶ οὔτε ὁ πάνυ δυνατὸς ἐν λόγῳ τῶν ἐν ταῖς Εκκλησίαις προεστώτων ἕτερα τούτων ἐρεῖ· οὐδεὶς γὰρ ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον· οὔτε ὁ ἀσθενὴς ἐν τῷ λόγῳ ἐλαττώσει τὴν παράδοσιν· μιᾶς γὰρ καὶ τῆς αὐτῆς πίστεως οὔσης, οὔτε ὁ πολὺ περὶ αὐτῆς δυνάμενος εἰπεῖν ἐπλεόνασεν, οὔτε ὁ τὸ ὀλίγον ἠλαττόνησε. Το δὲ πλεῖον ἢ ἔλαττον κατὰ σύνεσιν εἰδέναι τινὰς οὐκ ἐν τῷ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἀλλάσσειν γίνεται, καὶ ἄλλον Θεὸν παρεπινοεῖν παρὰ τὸν δημιουργόν, καὶ ποιητὴν, καὶ τροφέα τοῦδε τοῦ παντός, ὡς μὴ ἀρκου μένους τούτους ', ἢ ἄλλον Χριστὸν, ἢ ἄλλον Μονα γενή. ᾿Αλλὰ ἐν τῷ τὰ ὅσα ἐν παραβολαῖς εἴρηται προσ- επεργάζεσθαι, καὶ οἰκειοῦν τῇ τῆς πίστεως ὑποθέσει· καὶ ἐν τῷ τήν τε πραγματείαν καὶ οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ τὴν ἐπὶ τῇ ἀνθρωπότητι γινομένην ἐκδιηγεῖσθαι, καὶ ὅτι ἐμακροθύμησεν ὁ Θεὸς ἐπί τε τῇ τῶν παρα- βεβηκότων ἀγγέλων ἀποστασία, καὶ ἐπὶ τῇ παρακοῇ τῶν ἀνθρώπων σαφηνίζειν· καὶ διὰ τί τὰ μὲν πρόσο καιρα, τὰ δὲ αἰώνια, καὶ τὰ μὲν οὐράνια, καὶ τὰ δὲ ἐπίγεια εἷς καὶ ὁ αὐτὸς Θεὸς πεποίηκεν, ἀπαγγέλλειν· καὶ διὰ τί ἀόρατος ὢν ἐφάνη τοῖς προφήταις ὁ Θεὸς, οὐκ ἐν μιᾷ ἰδέᾳ, ἀλλὰ ἄλλως ἄλλοις, συνιεῖν· καὶ διὰ τί Διαθῆκαι πλείους γεγόνασι τῇ ἀνθρωπότητι, μη νύειν, καὶ τίς ἑκάστης τῶν Διαθηκῶν ὁ χαρακτήρ διδάσκειν· καὶ διὰ τί συνέκλεισε πάντα εἰς ἀπείθειαν ὁ Θεὸς, ἵνα τοὺς πάντας ἐλεήσῃ, ἐξερευνᾶν, καὶ διὰ τί ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἔπαθεν, εύ- χαριστεῖν· καὶ διὰ τί ἐπ' ἐσχάτων τῶν καιρῶν ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ἐν τῷ τέλει, ἐφάνη ἡ ἀρχὴν, ἀπαγγέλλειν· καὶ περὶ τοῦ τέλους καὶ τῶν μελλόντων, ὅσα τε κεῖται ἐν ταῖς Γραφαῖς, ἀνα- πτύσσειν· καὶ τί ὅτι τὰ ἀπεγνωσμένα έθνη συγκλη ρονόμα καὶ σύσσωμα, καὶ συμμέτοχα τῶν ἁγίων περ ποίηκεν ὁ Θεὸς, μὴ σιωπᾷν· καὶ πῶς τὸ θνητὸν τοῦτο σαρκίον ἐνδύσεται ἀθανασίαν, καὶ τὸ φθαρτὸν ἀφθαρ σίαν, διαγγέλλειν· πῶς τε ἐρεῖς Ὁ οὐ λαὸς λαὸς, καὶ ἡ οὐκ ἠγαπημένη Αγαπημένη· καὶ πῶς πλείονα τῆς ἐρήμου τὰ τέκνα μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα, κηρύσσειν. Ἐπὶ τούτων γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς ἐπεβόησεν ὁ ᾿Απόστολος · Ὢ βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐ Β Ο τοῦ. ᾿Αλλὰ οὐκ ἐν τῷ ὑπὲρ τὸν κτίστην καὶ Δημιουρ ο γὸν Μητέρα τούτων *, καὶ αὐτοῦ Ἐνθύμησιν Αἰῶνος πεπλανημένου παρεπινοεῖν, καὶ εἰς τοσοῦτον ἥκειν βλασφημίας· οὐδὲ τὸ ὑπὲρ ταύτην πάλιν Πλήρωμα, τὸ μὲν ἕνα ', νῦν δὲ ἀνήριθμον φῦλον Αἰώνων ἐπι- ψεύδεσθαι, καθὼς λέγουσιν οὗτοι οἱ ἀληθῶς ἔρημοι θείας συνέσεως διδάσκαλοι, τῆς οὔσης Ἐκκλησίας πάσης μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πίστιν ἐχούσης εἰς πάντα τὸν κόσμον, καθὼς προέφαμεν. ΛΒ'. Ιδωμεν νῦν καὶ τὴν τούτων ἄστατον γνώμην ταύτη. Ο καὶ οὐκ ἐν ἀρχῇ. τούτου καὶ αὐτῶν. * τότε μεν τριάκοντα. S. EPIPHANII siarum antistites dicendi facultate pollet, ab illis A diversa profiteatur. Nemo enim est præceptore suo superior. Neque qui infans est et indisertus de tra- dita sibi disciplina quidquam diminuat. Quoniam enim una est eademque fides; neque qui de ea co- piose potest dicere plus aliquid obtinet, neque mi- ñus, qui pauca duntaxat eloqui potest. Quod autem plus minusve nonnulli intelligentia ac scientia con- sequantur, nihil hoc ad immutandam doctrinam pertinet : neque idcirco Deum alium præter condi- torem excogitant, atque hujus universitatis artificem, et altorem, quasi minime sint altero illo contenti ; neque porro Unigenitum alium. Sed in id duntaxat illorum elaborat industria, ut quæ ænigmatum quibusdam involucris obtecta sunt, exspoliant atque explicent, et ad communis fidei in- stitutum accommodent; sive ut divinum illud in hominum salute procuranda negotium, admini- strationemque omnem exponant; idque ipsum de- clarent, quomodo illam rebellium spirituum defe- ctionem hominumque contumaciam Deus patien- tissime tulerit ; quid causa sit, cur unus idemque Deus alia temporaria, alia sempiterna fecerit: itemque cœlestia quædam, alia terrena; cur qui oculis aspici nequit, prophetis non una specie vi- sendum se præbuerit, sed aliis alio modo quæ vellet significaverit. Cur Testamenta plura sint hominibus condita, quæve utriusque notæ ac propria veluti lineamenta sint, Ut illud etiam inquirant, cur omnia Detis perduellione concluserit, ut omnium mise- reri posset; atque ob id insuper gratias agant, quod Verbum Dei caro factum, ac supplicio est affectum : illud etiam edisserant, cur in extrema tempora Filii Dei adventus inciderit, hoc est cur omnium sese Principium in fine prodiderit. Ad hæc de mundi exitu, futurisque rebus quæcunque sacris reperiun- tur in Libris, excutiant ; nec illud taceant, cur de- speratæ prius gentes in idem cum sanctis jus hære- ditatis, ac veluti corpus et societatem a Deo fuerint ascitæ. Qui fieri possit, ut mortalis ista caruncula immortalitatem et incorruptibile hoc incorruptio- nem induat; aut quemadniodum dicturus sit: Non populus populus erit, et non dilecta, dilecta '; quo- modo plures desertæ, quam virum habentis sint filii *. Nam de his ac similibus exclamat Apostolus : D C altitudo divitiarum ac sapientiæ, et scientiæ Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et inve- stigabiles viæ ejus *! Non id autem agunt, ut supra Creatorem ac Conditorem, horum Matrem, ac vagi Eonis Cogitationem male comminiscantur, ac tam insignem Deo contumeliam faciant; neque ut Ple- roma nescio quod illa superius modo xxx duntaxat Eonibus definiant, modo infinitam illorum natio- nem constituant, ut egregii illi magistri ac divina plane scientia destituti faciunt : cum una eademque sit, ut diximus, toto orbe germanæ Ecclesiæ fides. XXXII. Age vero videamus modo quanta sit Ose. 1, 10. * Isa. Liv, 1. ' Rom. x1, 33. * For. Iren. Iren Fur.

θεῖν. Καὶ οὔτε ὁ πάνυ δυνατὸς ἐν λόγῳ τῶν ἐν ταῖς Εκκλησίαις προεστώτων ἕτερα τούτων ἐρεῖ· οὐδεὶς γὰρ ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον· οὔτε ὁ ἀσθενὴς ἐν τῷ λόγῳ ἐλαττώσει τὴν παράδοσιν· μιᾶς γὰρ καὶ τῆς αὐτῆς πίστεως οὔσης, οὔτε ὁ πολὺ περὶ αὐτῆς δυνάμενος εἰπεῖν ἐπλεόνασεν, οὔτε ὁ τὸ ὀλίγον ἠλαττόνησε. Το δὲ πλεῖον ἢ ἔλαττον κατὰ σύνεσιν εἰδέναι τινὰς οὐκ ἐν τῷ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἀλλάσσειν γίνεται, καὶ ἄλλον Θεὸν παρεπινοεῖν παρὰ τὸν δημιουργόν, καὶ ποιητὴν, καὶ τροφέα τοῦδε τοῦ παντός, ὡς μὴ ἀρκου μένους τούτους ', ἢ ἄλλον Χριστὸν, ἢ ἄλλον Μονα γενή. ᾿Αλλὰ ἐν τῷ τὰ ὅσα ἐν παραβολαῖς εἴρηται προσ- επεργάζεσθαι, καὶ οἰκειοῦν τῇ τῆς πίστεως ὑποθέσει· καὶ ἐν τῷ τήν τε πραγματείαν καὶ οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ τὴν ἐπὶ τῇ ἀνθρωπότητι γινομένην ἐκδιηγεῖσθαι, καὶ ὅτι ἐμακροθύμησεν ὁ Θεὸς ἐπί τε τῇ τῶν παρα- βεβηκότων ἀγγέλων ἀποστασία, καὶ ἐπὶ τῇ παρακοῇ τῶν ἀνθρώπων σαφηνίζειν· καὶ διὰ τί τὰ μὲν πρόσο καιρα, τὰ δὲ αἰώνια, καὶ τὰ μὲν οὐράνια, καὶ τὰ δὲ ἐπίγεια εἷς καὶ ὁ αὐτὸς Θεὸς πεποίηκεν, ἀπαγγέλλειν· καὶ διὰ τί ἀόρατος ὢν ἐφάνη τοῖς προφήταις ὁ Θεὸς, οὐκ ἐν μιᾷ ἰδέᾳ, ἀλλὰ ἄλλως ἄλλοις, συνιεῖν· καὶ διὰ τί Διαθῆκαι πλείους γεγόνασι τῇ ἀνθρωπότητι, μη νύειν, καὶ τίς ἑκάστης τῶν Διαθηκῶν ὁ χαρακτήρ διδάσκειν· καὶ διὰ τί συνέκλεισε πάντα εἰς ἀπείθειαν ὁ Θεὸς, ἵνα τοὺς πάντας ἐλεήσῃ, ἐξερευνᾶν, καὶ διὰ τί ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἔπαθεν, εύ- χαριστεῖν· καὶ διὰ τί ἐπ' ἐσχάτων τῶν καιρῶν ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ἐν τῷ τέλει, ἐφάνη ἡ ἀρχὴν, ἀπαγγέλλειν· καὶ περὶ τοῦ τέλους καὶ τῶν μελλόντων, ὅσα τε κεῖται ἐν ταῖς Γραφαῖς, ἀνα- πτύσσειν· καὶ τί ὅτι τὰ ἀπεγνωσμένα έθνη συγκλη ρονόμα καὶ σύσσωμα, καὶ συμμέτοχα τῶν ἁγίων περ ποίηκεν ὁ Θεὸς, μὴ σιωπᾷν· καὶ πῶς τὸ θνητὸν τοῦτο σαρκίον ἐνδύσεται ἀθανασίαν, καὶ τὸ φθαρτὸν ἀφθαρ σίαν, διαγγέλλειν· πῶς τε ἐρεῖς Ὁ οὐ λαὸς λαὸς, καὶ ἡ οὐκ ἠγαπημένη Αγαπημένη· καὶ πῶς πλείονα τῆς ἐρήμου τὰ τέκνα μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα, κηρύσσειν. Ἐπὶ τούτων γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς ἐπεβόησεν ὁ ᾿Απόστολος · Ὢ βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐ Β Ο τοῦ. ᾿Αλλὰ οὐκ ἐν τῷ ὑπὲρ τὸν κτίστην καὶ Δημιουρ ο γὸν Μητέρα τούτων *, καὶ αὐτοῦ Ἐνθύμησιν Αἰῶνος πεπλανημένου παρεπινοεῖν, καὶ εἰς τοσοῦτον ἥκειν βλασφημίας· οὐδὲ τὸ ὑπὲρ ταύτην πάλιν Πλήρωμα, τὸ μὲν ἕνα ', νῦν δὲ ἀνήριθμον φῦλον Αἰώνων ἐπι- ψεύδεσθαι, καθὼς λέγουσιν οὗτοι οἱ ἀληθῶς ἔρημοι θείας συνέσεως διδάσκαλοι, τῆς οὔσης Ἐκκλησίας πάσης μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πίστιν ἐχούσης εἰς πάντα τὸν κόσμον, καθὼς προέφαμεν. ΛΒ'. Ιδωμεν νῦν καὶ τὴν τούτων ἄστατον γνώμην ταύτη. Ο καὶ οὐκ ἐν ἀρχῇ. τούτου καὶ αὐτῶν. * τότε μεν τριάκοντα. S. EPIPHANII siarum antistites dicendi facultate pollet, ab illis A diversa profiteatur. Nemo enim est præceptore suo superior. Neque qui infans est et indisertus de tra- dita sibi disciplina quidquam diminuat. Quoniam enim una est eademque fides; neque qui de ea co- piose potest dicere plus aliquid obtinet, neque mi- ñus, qui pauca duntaxat eloqui potest. Quod autem plus minusve nonnulli intelligentia ac scientia con- sequantur, nihil hoc ad immutandam doctrinam pertinet : neque idcirco Deum alium præter condi- torem excogitant, atque hujus universitatis artificem, et altorem, quasi minime sint altero illo contenti ; neque porro Unigenitum alium. Sed in id duntaxat illorum elaborat industria, ut quæ ænigmatum quibusdam involucris obtecta sunt, exspoliant atque explicent, et ad communis fidei in- stitutum accommodent; sive ut divinum illud in hominum salute procuranda negotium, admini- strationemque omnem exponant; idque ipsum de- clarent, quomodo illam rebellium spirituum defe- ctionem hominumque contumaciam Deus patien- tissime tulerit ; quid causa sit, cur unus idemque Deus alia temporaria, alia sempiterna fecerit: itemque cœlestia quædam, alia terrena; cur qui oculis aspici nequit, prophetis non una specie vi- sendum se præbuerit, sed aliis alio modo quæ vellet significaverit. Cur Testamenta plura sint hominibus condita, quæve utriusque notæ ac propria veluti lineamenta sint, Ut illud etiam inquirant, cur omnia Detis perduellione concluserit, ut omnium mise- reri posset; atque ob id insuper gratias agant, quod Verbum Dei caro factum, ac supplicio est affectum : illud etiam edisserant, cur in extrema tempora Filii Dei adventus inciderit, hoc est cur omnium sese Principium in fine prodiderit. Ad hæc de mundi exitu, futurisque rebus quæcunque sacris reperiun- tur in Libris, excutiant ; nec illud taceant, cur de- speratæ prius gentes in idem cum sanctis jus hære- ditatis, ac veluti corpus et societatem a Deo fuerint ascitæ. Qui fieri possit, ut mortalis ista caruncula immortalitatem et incorruptibile hoc incorruptio- nem induat; aut quemadniodum dicturus sit: Non populus populus erit, et non dilecta, dilecta '; quo- modo plures desertæ, quam virum habentis sint filii *. Nam de his ac similibus exclamat Apostolus : D C altitudo divitiarum ac sapientiæ, et scientiæ Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et inve- stigabiles viæ ejus *! Non id autem agunt, ut supra Creatorem ac Conditorem, horum Matrem, ac vagi Eonis Cogitationem male comminiscantur, ac tam insignem Deo contumeliam faciant; neque ut Ple- roma nescio quod illa superius modo xxx duntaxat Eonibus definiant, modo infinitam illorum natio- nem constituant, ut egregii illi magistri ac divina plane scientia destituti faciunt : cum una eademque sit, ut diximus, toto orbe germanæ Ecclesiæ fides. XXXII. Age vero videamus modo quanta sit Ose. 1, 10. * Isa. Liv, 1. ' Rom. x1, 33. * For. Iren. Iren Fur.

θεῖν. Καὶ οὔτε ὁ πάνυ δυνατὸς ἐν λόγῳ τῶν ἐν ταῖς Εκκλησίαις προεστώτων ἕτερα τούτων ἐρεῖ· οὐδεὶς γὰρ ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον· οὔτε ὁ ἀσθενὴς ἐν τῷ λόγῳ ἐλαττώσει τὴν παράδοσιν· μιᾶς γὰρ καὶ τῆς αὐτῆς πίστεως οὔσης, οὔτε ὁ πολὺ περὶ αὐτῆς δυνάμενος εἰπεῖν ἐπλεόνασεν, οὔτε ὁ τὸ ὀλίγον ἠλαττόνησε. Το δὲ πλεῖον ἢ ἔλαττον κατὰ σύνεσιν εἰδέναι τινὰς οὐκ ἐν τῷ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἀλλάσσειν γίνεται, καὶ ἄλλον Θεὸν παρεπινοεῖν παρὰ τὸν δημιουργόν, καὶ ποιητὴν, καὶ τροφέα τοῦδε τοῦ παντός, ὡς μὴ ἀρκου μένους τούτους ', ἢ ἄλλον Χριστὸν, ἢ ἄλλον Μονα γενή. ᾿Αλλὰ ἐν τῷ τὰ ὅσα ἐν παραβολαῖς εἴρηται προσ- επεργάζεσθαι, καὶ οἰκειοῦν τῇ τῆς πίστεως ὑποθέσει· καὶ ἐν τῷ τήν τε πραγματείαν καὶ οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ τὴν ἐπὶ τῇ ἀνθρωπότητι γινομένην ἐκδιηγεῖσθαι, καὶ ὅτι ἐμακροθύμησεν ὁ Θεὸς ἐπί τε τῇ τῶν παρα- βεβηκότων ἀγγέλων ἀποστασία, καὶ ἐπὶ τῇ παρακοῇ τῶν ἀνθρώπων σαφηνίζειν· καὶ διὰ τί τὰ μὲν πρόσο καιρα, τὰ δὲ αἰώνια, καὶ τὰ μὲν οὐράνια, καὶ τὰ δὲ ἐπίγεια εἷς καὶ ὁ αὐτὸς Θεὸς πεποίηκεν, ἀπαγγέλλειν· καὶ διὰ τί ἀόρατος ὢν ἐφάνη τοῖς προφήταις ὁ Θεὸς, οὐκ ἐν μιᾷ ἰδέᾳ, ἀλλὰ ἄλλως ἄλλοις, συνιεῖν· καὶ διὰ τί Διαθῆκαι πλείους γεγόνασι τῇ ἀνθρωπότητι, μη νύειν, καὶ τίς ἑκάστης τῶν Διαθηκῶν ὁ χαρακτήρ διδάσκειν· καὶ διὰ τί συνέκλεισε πάντα εἰς ἀπείθειαν ὁ Θεὸς, ἵνα τοὺς πάντας ἐλεήσῃ, ἐξερευνᾶν, καὶ διὰ τί ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἔπαθεν, εύ- χαριστεῖν· καὶ διὰ τί ἐπ' ἐσχάτων τῶν καιρῶν ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ἐν τῷ τέλει, ἐφάνη ἡ ἀρχὴν, ἀπαγγέλλειν· καὶ περὶ τοῦ τέλους καὶ τῶν μελλόντων, ὅσα τε κεῖται ἐν ταῖς Γραφαῖς, ἀνα- πτύσσειν· καὶ τί ὅτι τὰ ἀπεγνωσμένα έθνη συγκλη ρονόμα καὶ σύσσωμα, καὶ συμμέτοχα τῶν ἁγίων περ ποίηκεν ὁ Θεὸς, μὴ σιωπᾷν· καὶ πῶς τὸ θνητὸν τοῦτο σαρκίον ἐνδύσεται ἀθανασίαν, καὶ τὸ φθαρτὸν ἀφθαρ σίαν, διαγγέλλειν· πῶς τε ἐρεῖς Ὁ οὐ λαὸς λαὸς, καὶ ἡ οὐκ ἠγαπημένη Αγαπημένη· καὶ πῶς πλείονα τῆς ἐρήμου τὰ τέκνα μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα, κηρύσσειν. Ἐπὶ τούτων γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς ἐπεβόησεν ὁ ᾿Απόστολος · Ὢ βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐ Β Ο τοῦ. ᾿Αλλὰ οὐκ ἐν τῷ ὑπὲρ τὸν κτίστην καὶ Δημιουρ ο γὸν Μητέρα τούτων *, καὶ αὐτοῦ Ἐνθύμησιν Αἰῶνος πεπλανημένου παρεπινοεῖν, καὶ εἰς τοσοῦτον ἥκειν βλασφημίας· οὐδὲ τὸ ὑπὲρ ταύτην πάλιν Πλήρωμα, τὸ μὲν ἕνα ', νῦν δὲ ἀνήριθμον φῦλον Αἰώνων ἐπι- ψεύδεσθαι, καθὼς λέγουσιν οὗτοι οἱ ἀληθῶς ἔρημοι θείας συνέσεως διδάσκαλοι, τῆς οὔσης Ἐκκλησίας πάσης μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πίστιν ἐχούσης εἰς πάντα τὸν κόσμον, καθὼς προέφαμεν. ΛΒ'. Ιδωμεν νῦν καὶ τὴν τούτων ἄστατον γνώμην ταύτη. Ο καὶ οὐκ ἐν ἀρχῇ. τούτου καὶ αὐτῶν. * τότε μεν τριάκοντα. S. EPIPHANII siarum antistites dicendi facultate pollet, ab illis A diversa profiteatur. Nemo enim est præceptore suo superior. Neque qui infans est et indisertus de tra- dita sibi disciplina quidquam diminuat. Quoniam enim una est eademque fides; neque qui de ea co- piose potest dicere plus aliquid obtinet, neque mi- ñus, qui pauca duntaxat eloqui potest. Quod autem plus minusve nonnulli intelligentia ac scientia con- sequantur, nihil hoc ad immutandam doctrinam pertinet : neque idcirco Deum alium præter condi- torem excogitant, atque hujus universitatis artificem, et altorem, quasi minime sint altero illo contenti ; neque porro Unigenitum alium. Sed in id duntaxat illorum elaborat industria, ut quæ ænigmatum quibusdam involucris obtecta sunt, exspoliant atque explicent, et ad communis fidei in- stitutum accommodent; sive ut divinum illud in hominum salute procuranda negotium, admini- strationemque omnem exponant; idque ipsum de- clarent, quomodo illam rebellium spirituum defe- ctionem hominumque contumaciam Deus patien- tissime tulerit ; quid causa sit, cur unus idemque Deus alia temporaria, alia sempiterna fecerit: itemque cœlestia quædam, alia terrena; cur qui oculis aspici nequit, prophetis non una specie vi- sendum se præbuerit, sed aliis alio modo quæ vellet significaverit. Cur Testamenta plura sint hominibus condita, quæve utriusque notæ ac propria veluti lineamenta sint, Ut illud etiam inquirant, cur omnia Detis perduellione concluserit, ut omnium mise- reri posset; atque ob id insuper gratias agant, quod Verbum Dei caro factum, ac supplicio est affectum : illud etiam edisserant, cur in extrema tempora Filii Dei adventus inciderit, hoc est cur omnium sese Principium in fine prodiderit. Ad hæc de mundi exitu, futurisque rebus quæcunque sacris reperiun- tur in Libris, excutiant ; nec illud taceant, cur de- speratæ prius gentes in idem cum sanctis jus hære- ditatis, ac veluti corpus et societatem a Deo fuerint ascitæ. Qui fieri possit, ut mortalis ista caruncula immortalitatem et incorruptibile hoc incorruptio- nem induat; aut quemadniodum dicturus sit: Non populus populus erit, et non dilecta, dilecta '; quo- modo plures desertæ, quam virum habentis sint filii *. Nam de his ac similibus exclamat Apostolus : D C altitudo divitiarum ac sapientiæ, et scientiæ Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et inve- stigabiles viæ ejus *! Non id autem agunt, ut supra Creatorem ac Conditorem, horum Matrem, ac vagi Eonis Cogitationem male comminiscantur, ac tam insignem Deo contumeliam faciant; neque ut Ple- roma nescio quod illa superius modo xxx duntaxat Eonibus definiant, modo infinitam illorum natio- nem constituant, ut egregii illi magistri ac divina plane scientia destituti faciunt : cum una eademque sit, ut diximus, toto orbe germanæ Ecclesiæ fides. XXXII. Age vero videamus modo quanta sit Ose. 1, 10. * Isa. Liv, 1. ' Rom. x1, 33. * For. Iren. Iren Fur.

εἰς αὐτοὺς εἰσιόν· δι᾿ οὗ τοὺς Αἰῶνας καρποφορεῖν δύο που καὶ τριῶν ὄντων, πῶς περὶ τῶν αὐτῶν οὐ τὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἀλλὰ τοῖς πράγμασι καὶ τοῖς ὀνόμασιν ἐναντία ἀποφαίνονται. Ο μὲν γὰρ πρῶτος ἀπὸ τῆς λεγομένης Γνωστικῆς αἱρέσεως τὰς ἀρχὰς εἰς ἴδιον χαρακτῆρα διδασκαλείου μεθαρμίσας Οὐαλεντίνος οὕτως ἐξηροφόρησεν (82), ορισάμενος εἶναι Δυάδα ἀνονόμαστον, ἧς τὸ μέν τι καλεῖσθαι "Αῤῥητον, τὸ δὲ Σιγήν. Επειτα ἐκ ταύτης Δυάδος δευτέραν Δυάδα προβεβλῆσθαι, ἧς τὸ μέν τι Πατέρα ὀνομάζει, τὸ δὲ ᾿Αλήθειαν. Ἐκ δὲ τῆς Τετράδης ταύτης καρποφο ρεῖσθαι Λόγον καὶ Ζωήν, "Ανθρωπον καὶ Ἐκκλησίαν. Εἶναί τε ταύτην Ογδοάδα πρώτην. Καὶ ἀπὸ μὲν τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς δέκα δυνάμεις λέγει προβεβλή - σθαι, καθώς προειρήκαμεν· ἀπὸ δὲ τοῦ ᾿Ανθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας δώδεκα, ὧν μίαν ἀποστᾶσαν τὴν λοιπὴν πραγματείαν πεποιῆσθαι. Όρους τε δύο ὑπ. Β έθετο, ἕνα μὲν μεταξὺ τοῦ Βυθοῦ καὶ τοῦ λοιποῦ Πληρώματος, διορίζοντα τοὺς γεννητοὺς αἰῶνας ἀπὸ τοῦ ἀγεννήτου Πατρός, ἕτερον δὲ τὸν ἀφορίζοντα αὐτῷ τὴν Μητέρα ἀπὸ τοῦ Πληρώματος. Καὶ τὸν Χριστὸν δὲ οὐκ ἀπὸ τῶν ἐν τῷ Πληρώματι αἰώνων προβεβλῆσθαι, ἀλλὰ ὑπὸ τῆς Μητρὸς ἔξω γενομένης κατὰ τὴν γνώμην τῶν κρειττόνων ἀποκεκυῆσθαι μετὰ σκιᾶς τινος. Καὶ τοῦτο μὲν ἅτε ἄῤῥενα υπάρχοντα ἀποκόψαντα ἀφ' ἑαυτοῦ τὴν σκιάν, ἀναδραμεῖν εἰς τὸ Πλήρωμα· τὴν δὲ Μητέρα ὑπολειφθεῖσαν μετὰ τῆς σκιᾶς, κεκενωμένην τε τῆς πνευματικῆς ὑποστάσεως, ἕτερον υἱὸν προενέγκασθαι· καὶ τοῦτον εἶναι τὸν Δημιουργόν, ἂν καὶ παντοκράτορα λέγει τῶν ὑποκει μένων 4. Συμπροβεβλῆσθαι δὲ αὐτῷ καὶ ἄριστον ἄρχοντα ἐδογμάτισεν ὁμοίως τοῖς ῥηθησομένοις ὑφ' ἡμῶν ψευδωνύμως Γνωστικοίς. Καὶ τὸν Ἰησοῦν ποτε μὲν ἀπὸ τοῦ συσταλέντος ἀπὸ τῆς Μητρὸς αὐτῶν συν- αναχυθέντος τοῖς ὅλοις προβεβλῆσθαί φασι, τουτέστι τοῦ θελητοῦ· ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ ἀναδραμόντος εἰς τὸ Πλήρωμα, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ· ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ Ανθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας φησί προβεβλήσθαι εἰς ἀνάκρισιν καὶ καρποφορίαν τῶν αἰώνων, ἀοράτως τὰ φυτὰ τῆς ἀληθείας. Πεπλήρωνται τὰ Εἰρηναίου κατὰ Οὐαλεντίνων. ΑΓ. Καὶ ταῦτα μὲν καὶ τὰ τοιαῦτα ὁ προειρημένος ἀνὴρ πρεσβύτης Εἰρηναῖος, ὁ κατὰ πάντα ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου κεκοσμημένος, ὡς γενναῖος ἀθλητὴς ὑπὸ τοῦ Κυρίου προβεβλημένος, καὶ ἐπαλειφθεὶς τοῖς ἐπουρανίοις χαρίσμασι τοῖς κατὰ τὴν ἀληθινὴν πίστιν καὶ γνῶσιν, καταπαλαίσας τε καὶ καταγωνισάμενος τὴν πᾶσαν αὐτῶν ληρώδη υπόθεσιν, διεξῆλθε κατὰ λόγον τὰ ὑπ' αὐτῶν κενοφωνούμενα. 'Ακρότατα δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ ἑξῆς δευτέρῳ αὐτοῦ λόγῳ καὶ τοῖς ἄλλοις διήλεγξε περιττοτέρως, βουλόμενος πως τὸν χαμαι ξιφέντα, καὶ εἰς ἧτταν τραπέντα σῦραι, καὶ ἐνώπιον πάντων θριαμβεύσαί τε καὶ φωράσαι τὴν ἐν αὐτῷ τῷ ῥιφέντι ἀναίσχυντόν τε καὶ ἀσθενῆ προκλησιν ματαιοφροσύνης. Ἡμεῖς δὲ, ἀρκεσθέντες τοῖς τε • ἀρχαίας διδασκαλίας. αὐτῶν. • ἀποκειμ. αὐτῷ. ἀριστερόν. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II.— HÆRES. XXXI. : iisdem non eadem pronuntient; sed et rebus ipsis et vocabulis a se invicem dissentiant. Etenim qui a Gnosticorum hæresi deprompta quædam initia primus peculiaris ad sectæ formam transtulit, Valentinus ita definiit. Binarium quemdam sine nomine constituit, ex Arrheto et Sige constantem. Ab hoc secundum propagatum esse Binarium, quo Pater, ac Veritas continetur. Tum ex quaternario Verbum et Vitam, Hominem, Ecclesiamque pro- diisse hanc esse primam Ogdoadem. Inde ex Verbo ac Vita decem profluxisse virtutes, quas antea retulimus. Ab Homine et Ecclesia duodecim ; a qui bus una deficiens, ordinemque deserens reliquon: omne opus absolvit. Adjecit et Horos duos: alterum qui Bythum inter ac pleroma reliquum intercedit, et genitos Æonas ab ingenito Patre dirimit; alte- rum qui Matrem illorum a Pleromate secernit. Christum porro non a Pleromatis Æonibus editum, sed ab extorri Matre ex meliorum recordatione cum quadam umbra procreatum. Eumdemque, cum esset masculus, abjecta a semet umbra ad Plerona recur risse; Matrem vero cum umbra relictam, ac spiri tali substantia exhaustam, alium procreasse filium, videlicet Conditorem, cui in omnia, quæ quident ipsi subjecta sunt, dominatum ac potestatem tribuunt. Cum boc et alium productum esse sinistrum princi- pem arbitratus est: perinde ut Gnostici illi, falso ita dicti, de quibus postea dicemus. Jesum porro non- nunquam a Theleto illo genitum aflirmat, qui ab ipsorum Matre contractus, unaque cum Universitate profusus est; interdum ab eo, qui se ad Pleroma receperit, scilicet Christo. Alias a Christo et Ec- clesia. Spiritum denique sanctum ab Ecclesia ori- ginem traxisse putat, et ad examinandos ac fecun- ditate donandos Æonas editum, cum in illos ita subiisset, ut aspici nullo modo posset; cujus adeo ipsi beneficio veritatis stirpes emittunt. A duorum vel trium istorum inconstantia, atque de C " D Hactenus Irenæus contra Valentinianos. XXXIII. Hæc atque his similia optimus ille senex Irenæus totidem verbis de vanissimis illorum opi- nionibus disseruit, vir omnino Spiritus sancti donis instructissimus, ac tanquam fortis athleta productus a Domino, et cœlestibus ornamentis, ut ita dixerim, ad certamen perunctus; qui sinceræ fidci ac scientiæ præsidiis illorum prostravit ever- titque mendacia. Quod in secundo libro ac sequen tibus aliis potissimum perfecit, ubi illos uberiore stylo confutavit : cum velut humi abjectum ac su- peratum adversarium trabere, ac quodammodo triumphare visus est velle, et proligali nugaloris impudentem magis quam fortem ad provocandum andaciam palam omnibus detegere. Nos autem par- * Iren. Iren. Iren. Iren. (82) Οὕτως ἐξηροφόρησεν. Corrupta vos, in qua divinationem experiri non vacal

εἰς αὐτοὺς εἰσιόν· δι᾿ οὗ τοὺς Αἰῶνας καρποφορεῖν δύο που καὶ τριῶν ὄντων, πῶς περὶ τῶν αὐτῶν οὐ τὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἀλλὰ τοῖς πράγμασι καὶ τοῖς ὀνόμασιν ἐναντία ἀποφαίνονται. Ο μὲν γὰρ πρῶτος ἀπὸ τῆς λεγομένης Γνωστικῆς αἱρέσεως τὰς ἀρχὰς εἰς ἴδιον χαρακτῆρα διδασκαλείου μεθαρμίσας Οὐαλεντίνος οὕτως ἐξηροφόρησεν (82), ορισάμενος εἶναι Δυάδα ἀνονόμαστον, ἧς τὸ μέν τι καλεῖσθαι "Αῤῥητον, τὸ δὲ Σιγήν. Επειτα ἐκ ταύτης Δυάδος δευτέραν Δυάδα προβεβλῆσθαι, ἧς τὸ μέν τι Πατέρα ὀνομάζει, τὸ δὲ ᾿Αλήθειαν. Ἐκ δὲ τῆς Τετράδης ταύτης καρποφο ρεῖσθαι Λόγον καὶ Ζωήν, "Ανθρωπον καὶ Ἐκκλησίαν. Εἶναί τε ταύτην Ογδοάδα πρώτην. Καὶ ἀπὸ μὲν τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς δέκα δυνάμεις λέγει προβεβλή - σθαι, καθώς προειρήκαμεν· ἀπὸ δὲ τοῦ ᾿Ανθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας δώδεκα, ὧν μίαν ἀποστᾶσαν τὴν λοιπὴν πραγματείαν πεποιῆσθαι. Όρους τε δύο ὑπ. Β έθετο, ἕνα μὲν μεταξὺ τοῦ Βυθοῦ καὶ τοῦ λοιποῦ Πληρώματος, διορίζοντα τοὺς γεννητοὺς αἰῶνας ἀπὸ τοῦ ἀγεννήτου Πατρός, ἕτερον δὲ τὸν ἀφορίζοντα αὐτῷ τὴν Μητέρα ἀπὸ τοῦ Πληρώματος. Καὶ τὸν Χριστὸν δὲ οὐκ ἀπὸ τῶν ἐν τῷ Πληρώματι αἰώνων προβεβλῆσθαι, ἀλλὰ ὑπὸ τῆς Μητρὸς ἔξω γενομένης κατὰ τὴν γνώμην τῶν κρειττόνων ἀποκεκυῆσθαι μετὰ σκιᾶς τινος. Καὶ τοῦτο μὲν ἅτε ἄῤῥενα υπάρχοντα ἀποκόψαντα ἀφ' ἑαυτοῦ τὴν σκιάν, ἀναδραμεῖν εἰς τὸ Πλήρωμα· τὴν δὲ Μητέρα ὑπολειφθεῖσαν μετὰ τῆς σκιᾶς, κεκενωμένην τε τῆς πνευματικῆς ὑποστάσεως, ἕτερον υἱὸν προενέγκασθαι· καὶ τοῦτον εἶναι τὸν Δημιουργόν, ἂν καὶ παντοκράτορα λέγει τῶν ὑποκει μένων 4. Συμπροβεβλῆσθαι δὲ αὐτῷ καὶ ἄριστον ἄρχοντα ἐδογμάτισεν ὁμοίως τοῖς ῥηθησομένοις ὑφ' ἡμῶν ψευδωνύμως Γνωστικοίς. Καὶ τὸν Ἰησοῦν ποτε μὲν ἀπὸ τοῦ συσταλέντος ἀπὸ τῆς Μητρὸς αὐτῶν συν- αναχυθέντος τοῖς ὅλοις προβεβλῆσθαί φασι, τουτέστι τοῦ θελητοῦ· ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ ἀναδραμόντος εἰς τὸ Πλήρωμα, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ· ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ Ανθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας φησί προβεβλήσθαι εἰς ἀνάκρισιν καὶ καρποφορίαν τῶν αἰώνων, ἀοράτως τὰ φυτὰ τῆς ἀληθείας. Πεπλήρωνται τὰ Εἰρηναίου κατὰ Οὐαλεντίνων. ΑΓ. Καὶ ταῦτα μὲν καὶ τὰ τοιαῦτα ὁ προειρημένος ἀνὴρ πρεσβύτης Εἰρηναῖος, ὁ κατὰ πάντα ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου κεκοσμημένος, ὡς γενναῖος ἀθλητὴς ὑπὸ τοῦ Κυρίου προβεβλημένος, καὶ ἐπαλειφθεὶς τοῖς ἐπουρανίοις χαρίσμασι τοῖς κατὰ τὴν ἀληθινὴν πίστιν καὶ γνῶσιν, καταπαλαίσας τε καὶ καταγωνισάμενος τὴν πᾶσαν αὐτῶν ληρώδη υπόθεσιν, διεξῆλθε κατὰ λόγον τὰ ὑπ' αὐτῶν κενοφωνούμενα. 'Ακρότατα δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ ἑξῆς δευτέρῳ αὐτοῦ λόγῳ καὶ τοῖς ἄλλοις διήλεγξε περιττοτέρως, βουλόμενος πως τὸν χαμαι ξιφέντα, καὶ εἰς ἧτταν τραπέντα σῦραι, καὶ ἐνώπιον πάντων θριαμβεύσαί τε καὶ φωράσαι τὴν ἐν αὐτῷ τῷ ῥιφέντι ἀναίσχυντόν τε καὶ ἀσθενῆ προκλησιν ματαιοφροσύνης. Ἡμεῖς δὲ, ἀρκεσθέντες τοῖς τε • ἀρχαίας διδασκαλίας. αὐτῶν. • ἀποκειμ. αὐτῷ. ἀριστερόν. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II.— HÆRES. XXXI. : iisdem non eadem pronuntient; sed et rebus ipsis et vocabulis a se invicem dissentiant. Etenim qui a Gnosticorum hæresi deprompta quædam initia primus peculiaris ad sectæ formam transtulit, Valentinus ita definiit. Binarium quemdam sine nomine constituit, ex Arrheto et Sige constantem. Ab hoc secundum propagatum esse Binarium, quo Pater, ac Veritas continetur. Tum ex quaternario Verbum et Vitam, Hominem, Ecclesiamque pro- diisse hanc esse primam Ogdoadem. Inde ex Verbo ac Vita decem profluxisse virtutes, quas antea retulimus. Ab Homine et Ecclesia duodecim ; a qui bus una deficiens, ordinemque deserens reliquon: omne opus absolvit. Adjecit et Horos duos: alterum qui Bythum inter ac pleroma reliquum intercedit, et genitos Æonas ab ingenito Patre dirimit; alte- rum qui Matrem illorum a Pleromate secernit. Christum porro non a Pleromatis Æonibus editum, sed ab extorri Matre ex meliorum recordatione cum quadam umbra procreatum. Eumdemque, cum esset masculus, abjecta a semet umbra ad Plerona recur risse; Matrem vero cum umbra relictam, ac spiri tali substantia exhaustam, alium procreasse filium, videlicet Conditorem, cui in omnia, quæ quident ipsi subjecta sunt, dominatum ac potestatem tribuunt. Cum boc et alium productum esse sinistrum princi- pem arbitratus est: perinde ut Gnostici illi, falso ita dicti, de quibus postea dicemus. Jesum porro non- nunquam a Theleto illo genitum aflirmat, qui ab ipsorum Matre contractus, unaque cum Universitate profusus est; interdum ab eo, qui se ad Pleroma receperit, scilicet Christo. Alias a Christo et Ec- clesia. Spiritum denique sanctum ab Ecclesia ori- ginem traxisse putat, et ad examinandos ac fecun- ditate donandos Æonas editum, cum in illos ita subiisset, ut aspici nullo modo posset; cujus adeo ipsi beneficio veritatis stirpes emittunt. A duorum vel trium istorum inconstantia, atque de C " D Hactenus Irenæus contra Valentinianos. XXXIII. Hæc atque his similia optimus ille senex Irenæus totidem verbis de vanissimis illorum opi- nionibus disseruit, vir omnino Spiritus sancti donis instructissimus, ac tanquam fortis athleta productus a Domino, et cœlestibus ornamentis, ut ita dixerim, ad certamen perunctus; qui sinceræ fidci ac scientiæ præsidiis illorum prostravit ever- titque mendacia. Quod in secundo libro ac sequen tibus aliis potissimum perfecit, ubi illos uberiore stylo confutavit : cum velut humi abjectum ac su- peratum adversarium trabere, ac quodammodo triumphare visus est velle, et proligali nugaloris impudentem magis quam fortem ad provocandum andaciam palam omnibus detegere. Nos autem par- * Iren. Iren. Iren. Iren. (82) Οὕτως ἐξηροφόρησεν. Corrupta vos, in qua divinationem experiri non vacal

εἰς αὐτοὺς εἰσιόν· δι᾿ οὗ τοὺς Αἰῶνας καρποφορεῖν δύο που καὶ τριῶν ὄντων, πῶς περὶ τῶν αὐτῶν οὐ τὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἀλλὰ τοῖς πράγμασι καὶ τοῖς ὀνόμασιν ἐναντία ἀποφαίνονται. Ο μὲν γὰρ πρῶτος ἀπὸ τῆς λεγομένης Γνωστικῆς αἱρέσεως τὰς ἀρχὰς εἰς ἴδιον χαρακτῆρα διδασκαλείου μεθαρμίσας Οὐαλεντίνος οὕτως ἐξηροφόρησεν (82), ορισάμενος εἶναι Δυάδα ἀνονόμαστον, ἧς τὸ μέν τι καλεῖσθαι "Αῤῥητον, τὸ δὲ Σιγήν. Επειτα ἐκ ταύτης Δυάδος δευτέραν Δυάδα προβεβλῆσθαι, ἧς τὸ μέν τι Πατέρα ὀνομάζει, τὸ δὲ ᾿Αλήθειαν. Ἐκ δὲ τῆς Τετράδης ταύτης καρποφο ρεῖσθαι Λόγον καὶ Ζωήν, "Ανθρωπον καὶ Ἐκκλησίαν. Εἶναί τε ταύτην Ογδοάδα πρώτην. Καὶ ἀπὸ μὲν τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς δέκα δυνάμεις λέγει προβεβλή - σθαι, καθώς προειρήκαμεν· ἀπὸ δὲ τοῦ ᾿Ανθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας δώδεκα, ὧν μίαν ἀποστᾶσαν τὴν λοιπὴν πραγματείαν πεποιῆσθαι. Όρους τε δύο ὑπ. Β έθετο, ἕνα μὲν μεταξὺ τοῦ Βυθοῦ καὶ τοῦ λοιποῦ Πληρώματος, διορίζοντα τοὺς γεννητοὺς αἰῶνας ἀπὸ τοῦ ἀγεννήτου Πατρός, ἕτερον δὲ τὸν ἀφορίζοντα αὐτῷ τὴν Μητέρα ἀπὸ τοῦ Πληρώματος. Καὶ τὸν Χριστὸν δὲ οὐκ ἀπὸ τῶν ἐν τῷ Πληρώματι αἰώνων προβεβλῆσθαι, ἀλλὰ ὑπὸ τῆς Μητρὸς ἔξω γενομένης κατὰ τὴν γνώμην τῶν κρειττόνων ἀποκεκυῆσθαι μετὰ σκιᾶς τινος. Καὶ τοῦτο μὲν ἅτε ἄῤῥενα υπάρχοντα ἀποκόψαντα ἀφ' ἑαυτοῦ τὴν σκιάν, ἀναδραμεῖν εἰς τὸ Πλήρωμα· τὴν δὲ Μητέρα ὑπολειφθεῖσαν μετὰ τῆς σκιᾶς, κεκενωμένην τε τῆς πνευματικῆς ὑποστάσεως, ἕτερον υἱὸν προενέγκασθαι· καὶ τοῦτον εἶναι τὸν Δημιουργόν, ἂν καὶ παντοκράτορα λέγει τῶν ὑποκει μένων 4. Συμπροβεβλῆσθαι δὲ αὐτῷ καὶ ἄριστον ἄρχοντα ἐδογμάτισεν ὁμοίως τοῖς ῥηθησομένοις ὑφ' ἡμῶν ψευδωνύμως Γνωστικοίς. Καὶ τὸν Ἰησοῦν ποτε μὲν ἀπὸ τοῦ συσταλέντος ἀπὸ τῆς Μητρὸς αὐτῶν συν- αναχυθέντος τοῖς ὅλοις προβεβλῆσθαί φασι, τουτέστι τοῦ θελητοῦ· ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ ἀναδραμόντος εἰς τὸ Πλήρωμα, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ· ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ Ανθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας φησί προβεβλήσθαι εἰς ἀνάκρισιν καὶ καρποφορίαν τῶν αἰώνων, ἀοράτως τὰ φυτὰ τῆς ἀληθείας. Πεπλήρωνται τὰ Εἰρηναίου κατὰ Οὐαλεντίνων. ΑΓ. Καὶ ταῦτα μὲν καὶ τὰ τοιαῦτα ὁ προειρημένος ἀνὴρ πρεσβύτης Εἰρηναῖος, ὁ κατὰ πάντα ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου κεκοσμημένος, ὡς γενναῖος ἀθλητὴς ὑπὸ τοῦ Κυρίου προβεβλημένος, καὶ ἐπαλειφθεὶς τοῖς ἐπουρανίοις χαρίσμασι τοῖς κατὰ τὴν ἀληθινὴν πίστιν καὶ γνῶσιν, καταπαλαίσας τε καὶ καταγωνισάμενος τὴν πᾶσαν αὐτῶν ληρώδη υπόθεσιν, διεξῆλθε κατὰ λόγον τὰ ὑπ' αὐτῶν κενοφωνούμενα. 'Ακρότατα δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ ἑξῆς δευτέρῳ αὐτοῦ λόγῳ καὶ τοῖς ἄλλοις διήλεγξε περιττοτέρως, βουλόμενος πως τὸν χαμαι ξιφέντα, καὶ εἰς ἧτταν τραπέντα σῦραι, καὶ ἐνώπιον πάντων θριαμβεύσαί τε καὶ φωράσαι τὴν ἐν αὐτῷ τῷ ῥιφέντι ἀναίσχυντόν τε καὶ ἀσθενῆ προκλησιν ματαιοφροσύνης. Ἡμεῖς δὲ, ἀρκεσθέντες τοῖς τε • ἀρχαίας διδασκαλίας. αὐτῶν. • ἀποκειμ. αὐτῷ. ἀριστερόν. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II.— HÆRES. XXXI. : iisdem non eadem pronuntient; sed et rebus ipsis et vocabulis a se invicem dissentiant. Etenim qui a Gnosticorum hæresi deprompta quædam initia primus peculiaris ad sectæ formam transtulit, Valentinus ita definiit. Binarium quemdam sine nomine constituit, ex Arrheto et Sige constantem. Ab hoc secundum propagatum esse Binarium, quo Pater, ac Veritas continetur. Tum ex quaternario Verbum et Vitam, Hominem, Ecclesiamque pro- diisse hanc esse primam Ogdoadem. Inde ex Verbo ac Vita decem profluxisse virtutes, quas antea retulimus. Ab Homine et Ecclesia duodecim ; a qui bus una deficiens, ordinemque deserens reliquon: omne opus absolvit. Adjecit et Horos duos: alterum qui Bythum inter ac pleroma reliquum intercedit, et genitos Æonas ab ingenito Patre dirimit; alte- rum qui Matrem illorum a Pleromate secernit. Christum porro non a Pleromatis Æonibus editum, sed ab extorri Matre ex meliorum recordatione cum quadam umbra procreatum. Eumdemque, cum esset masculus, abjecta a semet umbra ad Plerona recur risse; Matrem vero cum umbra relictam, ac spiri tali substantia exhaustam, alium procreasse filium, videlicet Conditorem, cui in omnia, quæ quident ipsi subjecta sunt, dominatum ac potestatem tribuunt. Cum boc et alium productum esse sinistrum princi- pem arbitratus est: perinde ut Gnostici illi, falso ita dicti, de quibus postea dicemus. Jesum porro non- nunquam a Theleto illo genitum aflirmat, qui ab ipsorum Matre contractus, unaque cum Universitate profusus est; interdum ab eo, qui se ad Pleroma receperit, scilicet Christo. Alias a Christo et Ec- clesia. Spiritum denique sanctum ab Ecclesia ori- ginem traxisse putat, et ad examinandos ac fecun- ditate donandos Æonas editum, cum in illos ita subiisset, ut aspici nullo modo posset; cujus adeo ipsi beneficio veritatis stirpes emittunt. A duorum vel trium istorum inconstantia, atque de C " D Hactenus Irenæus contra Valentinianos. XXXIII. Hæc atque his similia optimus ille senex Irenæus totidem verbis de vanissimis illorum opi- nionibus disseruit, vir omnino Spiritus sancti donis instructissimus, ac tanquam fortis athleta productus a Domino, et cœlestibus ornamentis, ut ita dixerim, ad certamen perunctus; qui sinceræ fidci ac scientiæ præsidiis illorum prostravit ever- titque mendacia. Quod in secundo libro ac sequen tibus aliis potissimum perfecit, ubi illos uberiore stylo confutavit : cum velut humi abjectum ac su- peratum adversarium trabere, ac quodammodo triumphare visus est velle, et proligali nugaloris impudentem magis quam fortem ad provocandum andaciam palam omnibus detegere. Nos autem par- * Iren. Iren. Iren. Iren. (82) Οὕτως ἐξηροφόρησεν. Corrupta vos, in qua divinationem experiri non vacal

εἰς αὐτοὺς εἰσιόν· δι᾿ οὗ τοὺς Αἰῶνας καρποφορεῖν δύο που καὶ τριῶν ὄντων, πῶς περὶ τῶν αὐτῶν οὐ τὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἀλλὰ τοῖς πράγμασι καὶ τοῖς ὀνόμασιν ἐναντία ἀποφαίνονται. Ο μὲν γὰρ πρῶτος ἀπὸ τῆς λεγομένης Γνωστικῆς αἱρέσεως τὰς ἀρχὰς εἰς ἴδιον χαρακτῆρα διδασκαλείου μεθαρμίσας Οὐαλεντίνος οὕτως ἐξηροφόρησεν (82), ορισάμενος εἶναι Δυάδα ἀνονόμαστον, ἧς τὸ μέν τι καλεῖσθαι "Αῤῥητον, τὸ δὲ Σιγήν. Επειτα ἐκ ταύτης Δυάδος δευτέραν Δυάδα προβεβλῆσθαι, ἧς τὸ μέν τι Πατέρα ὀνομάζει, τὸ δὲ ᾿Αλήθειαν. Ἐκ δὲ τῆς Τετράδης ταύτης καρποφο ρεῖσθαι Λόγον καὶ Ζωήν, "Ανθρωπον καὶ Ἐκκλησίαν. Εἶναί τε ταύτην Ογδοάδα πρώτην. Καὶ ἀπὸ μὲν τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς δέκα δυνάμεις λέγει προβεβλή - σθαι, καθώς προειρήκαμεν· ἀπὸ δὲ τοῦ ᾿Ανθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας δώδεκα, ὧν μίαν ἀποστᾶσαν τὴν λοιπὴν πραγματείαν πεποιῆσθαι. Όρους τε δύο ὑπ. Β έθετο, ἕνα μὲν μεταξὺ τοῦ Βυθοῦ καὶ τοῦ λοιποῦ Πληρώματος, διορίζοντα τοὺς γεννητοὺς αἰῶνας ἀπὸ τοῦ ἀγεννήτου Πατρός, ἕτερον δὲ τὸν ἀφορίζοντα αὐτῷ τὴν Μητέρα ἀπὸ τοῦ Πληρώματος. Καὶ τὸν Χριστὸν δὲ οὐκ ἀπὸ τῶν ἐν τῷ Πληρώματι αἰώνων προβεβλῆσθαι, ἀλλὰ ὑπὸ τῆς Μητρὸς ἔξω γενομένης κατὰ τὴν γνώμην τῶν κρειττόνων ἀποκεκυῆσθαι μετὰ σκιᾶς τινος. Καὶ τοῦτο μὲν ἅτε ἄῤῥενα υπάρχοντα ἀποκόψαντα ἀφ' ἑαυτοῦ τὴν σκιάν, ἀναδραμεῖν εἰς τὸ Πλήρωμα· τὴν δὲ Μητέρα ὑπολειφθεῖσαν μετὰ τῆς σκιᾶς, κεκενωμένην τε τῆς πνευματικῆς ὑποστάσεως, ἕτερον υἱὸν προενέγκασθαι· καὶ τοῦτον εἶναι τὸν Δημιουργόν, ἂν καὶ παντοκράτορα λέγει τῶν ὑποκει μένων 4. Συμπροβεβλῆσθαι δὲ αὐτῷ καὶ ἄριστον ἄρχοντα ἐδογμάτισεν ὁμοίως τοῖς ῥηθησομένοις ὑφ' ἡμῶν ψευδωνύμως Γνωστικοίς. Καὶ τὸν Ἰησοῦν ποτε μὲν ἀπὸ τοῦ συσταλέντος ἀπὸ τῆς Μητρὸς αὐτῶν συν- αναχυθέντος τοῖς ὅλοις προβεβλῆσθαί φασι, τουτέστι τοῦ θελητοῦ· ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ ἀναδραμόντος εἰς τὸ Πλήρωμα, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ· ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ Ανθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας φησί προβεβλήσθαι εἰς ἀνάκρισιν καὶ καρποφορίαν τῶν αἰώνων, ἀοράτως τὰ φυτὰ τῆς ἀληθείας. Πεπλήρωνται τὰ Εἰρηναίου κατὰ Οὐαλεντίνων. ΑΓ. Καὶ ταῦτα μὲν καὶ τὰ τοιαῦτα ὁ προειρημένος ἀνὴρ πρεσβύτης Εἰρηναῖος, ὁ κατὰ πάντα ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου κεκοσμημένος, ὡς γενναῖος ἀθλητὴς ὑπὸ τοῦ Κυρίου προβεβλημένος, καὶ ἐπαλειφθεὶς τοῖς ἐπουρανίοις χαρίσμασι τοῖς κατὰ τὴν ἀληθινὴν πίστιν καὶ γνῶσιν, καταπαλαίσας τε καὶ καταγωνισάμενος τὴν πᾶσαν αὐτῶν ληρώδη υπόθεσιν, διεξῆλθε κατὰ λόγον τὰ ὑπ' αὐτῶν κενοφωνούμενα. 'Ακρότατα δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ ἑξῆς δευτέρῳ αὐτοῦ λόγῳ καὶ τοῖς ἄλλοις διήλεγξε περιττοτέρως, βουλόμενος πως τὸν χαμαι ξιφέντα, καὶ εἰς ἧτταν τραπέντα σῦραι, καὶ ἐνώπιον πάντων θριαμβεύσαί τε καὶ φωράσαι τὴν ἐν αὐτῷ τῷ ῥιφέντι ἀναίσχυντόν τε καὶ ἀσθενῆ προκλησιν ματαιοφροσύνης. Ἡμεῖς δὲ, ἀρκεσθέντες τοῖς τε • ἀρχαίας διδασκαλίας. αὐτῶν. • ἀποκειμ. αὐτῷ. ἀριστερόν. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II.— HÆRES. XXXI. : iisdem non eadem pronuntient; sed et rebus ipsis et vocabulis a se invicem dissentiant. Etenim qui a Gnosticorum hæresi deprompta quædam initia primus peculiaris ad sectæ formam transtulit, Valentinus ita definiit. Binarium quemdam sine nomine constituit, ex Arrheto et Sige constantem. Ab hoc secundum propagatum esse Binarium, quo Pater, ac Veritas continetur. Tum ex quaternario Verbum et Vitam, Hominem, Ecclesiamque pro- diisse hanc esse primam Ogdoadem. Inde ex Verbo ac Vita decem profluxisse virtutes, quas antea retulimus. Ab Homine et Ecclesia duodecim ; a qui bus una deficiens, ordinemque deserens reliquon: omne opus absolvit. Adjecit et Horos duos: alterum qui Bythum inter ac pleroma reliquum intercedit, et genitos Æonas ab ingenito Patre dirimit; alte- rum qui Matrem illorum a Pleromate secernit. Christum porro non a Pleromatis Æonibus editum, sed ab extorri Matre ex meliorum recordatione cum quadam umbra procreatum. Eumdemque, cum esset masculus, abjecta a semet umbra ad Plerona recur risse; Matrem vero cum umbra relictam, ac spiri tali substantia exhaustam, alium procreasse filium, videlicet Conditorem, cui in omnia, quæ quident ipsi subjecta sunt, dominatum ac potestatem tribuunt. Cum boc et alium productum esse sinistrum princi- pem arbitratus est: perinde ut Gnostici illi, falso ita dicti, de quibus postea dicemus. Jesum porro non- nunquam a Theleto illo genitum aflirmat, qui ab ipsorum Matre contractus, unaque cum Universitate profusus est; interdum ab eo, qui se ad Pleroma receperit, scilicet Christo. Alias a Christo et Ec- clesia. Spiritum denique sanctum ab Ecclesia ori- ginem traxisse putat, et ad examinandos ac fecun- ditate donandos Æonas editum, cum in illos ita subiisset, ut aspici nullo modo posset; cujus adeo ipsi beneficio veritatis stirpes emittunt. A duorum vel trium istorum inconstantia, atque de C " D Hactenus Irenæus contra Valentinianos. XXXIII. Hæc atque his similia optimus ille senex Irenæus totidem verbis de vanissimis illorum opi- nionibus disseruit, vir omnino Spiritus sancti donis instructissimus, ac tanquam fortis athleta productus a Domino, et cœlestibus ornamentis, ut ita dixerim, ad certamen perunctus; qui sinceræ fidci ac scientiæ præsidiis illorum prostravit ever- titque mendacia. Quod in secundo libro ac sequen tibus aliis potissimum perfecit, ubi illos uberiore stylo confutavit : cum velut humi abjectum ac su- peratum adversarium trabere, ac quodammodo triumphare visus est velle, et proligali nugaloris impudentem magis quam fortem ad provocandum andaciam palam omnibus detegere. Nos autem par- * Iren. Iren. Iren. Iren. (82) Οὕτως ἐξηροφόρησεν. Corrupta vos, in qua divinationem experiri non vacal

ἀληθείας συγγραφέων τούτων λεχθεῖσί τε καὶ συν ταχθεῖσι, καὶ ὁρῶντες, ὅτι ἄλλοι πεπονήκασι, φημί δὲ Κλήμης καὶ Εἰρηναῖος καὶ Ιππόλυτος, καὶ ἄλλοι πλείους, οἳ καὶ θαυμαστῶς τὴν κατ' αὐτῶν τε ποίηνται ἀνατροπήν, οὐ πάνυ τι τῷ καμάτῳ προσ- θεῖναι, ὡς προείπον, ἠθελήσαμεν, ἱκανωθέντες τοῖς προειρημένοις ἀνδράσι, καὶ αὐτὸ τοῦτο διανοηθέντες. ὅτι παντὶ συνετῷ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἐν τοῖς διδάγματ σιν αὐτῶν λόγων ἡ ἀνατροπὴ αὐτῶν κατ' αὐτῶν φα- νήσεται. παρ' ἡμῶν λεχθεῖσιν ὀλίγοις, καὶ τοῖς ὑπὸ τῶν τῆς ΛΔ'. Πρῶτον μὲν ἔτι διάφορα παρ' αὐτοῖς τὰ φρονή- ματα, καὶ ἕτερος τὰ τοῦ ἑτέρου καταλύειν ἐπαγγέλλε ται· δεύτερον δὲ, ὅτι ἀσύστατα τὰ παρ' αὐτοῖς μυθοποι ήματα, οὔτε που Γραφῆς εἰπούσης, οὔτε τοῦ Μωϋσέως νόμου, οὔτε τινὸς προφήτου τῶν μετὰ Μωϋσέα, ἀλλ' οὔτε τοῦ Σωτῆρος, οὔτε τῶν αὐτοῦ εὐαγγελιστῶν, ἀλλ᾽ οὔτε μὴν τῶν ἀποστόλων. Εἰ γὰρ ταῦτα ἀληθινά ὑπῆρχεν, ὁ ἐλθὼν φωτίσαι τὴν οἰκουμένην Κύριος, καὶ πρὸ αὐτοῦ οἱ προφῆται, ἔπειτα δὲ καὶ οἱ ἀπό στολοι οἱ ἐλέγξαντες τὴν εἰδωλολατρείαν, πᾶσαν τε παράνομον πρᾶξιν, καὶ μὴ δειλιάσαντες γράφειν κατὰ πάσης παρανόμου διδασκαλίας καὶ ἐναντιότητος, σα- φῶς ἂν τὰ τοιαῦτα ἡμῖν κατήγγελλον· καὶ μάλιστα αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος λέγοντος, ὅτι Τοῖς μὲν ἔξω ἐν παραβολαῖς, ὑμῖν δὲ τὰς παραβολὰς εἰς ἐπίλυσιν βασιλείας οὐρανῶν ῥητέον. Οσας γοῦν ἐν Εὐαγ γελίοις παραβολάς είρηκεν, εὐθὺς ἐπιλύσας φαίνεται. Αμέλει καὶ τίς ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως, καὶ τίς ἡ ζύμη· καὶ τίς βαλοῦσα τὴν ζύμην εἰς τὰ τρία σάτα, τίς ὁ ἀμπελών, τίς ἡ συκῆ, τίς ὁ σπορεύς, τίς ἡ καλλίστη γῆ. Καὶ μάτην οὗτοι ἐνθουσιῶνται ὑπὸ δαιμόνων ἐλαυνόμενοι· περὶ ὧν φησιν ὁ ἁγιώτατος ἀπόστολος Παῦλος· Ἐν ὑστέροις καιροῖς ἀποστή σονταί τινες τῆς διδασκαλίας, προσέχοντες μύ- θοις καὶ διδασκαλίαις δαιμόνων. Καὶ πάλιν ὁ ἅγιος Ἰάκωβος λέγων περὶ τῆς τοιαύτης διδασκα λίας, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄνωθεν ἡ αὐτὴ σοφία κατερ χομένη, ἀλλ' ἐπίγειος, ψυχική, δαιμονιώδης. Η δὲ ἄνωθεν σοφία πρῶτον μὲν ἁγνὴ ἐστιν, ἔπειτα εἰρηνικὴ, εὐπειθής, ἀδιάκριτος, μεστὴ ἐλέους, καὶ καρπῶν ἀγαθῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ης οὐδὲ εἰς καρπὸς ἐν τοῖς προειρημένοις εὑρίσκεται. Παρ' αὐτ τοῖς γὰρ ἀκαταστασία, καὶ πᾶν παράνομον πράγμα, δαιμόνων τε κυήματα, καὶ συρίγματα δρακόντων, ἄλλοτε ἄλλως καὶ ἄλλο ἑκάστου αὐτῶν λαλοῦντος. Παρ' οἷς οὐκ ἔλεος, οὐκ οἶκτος εὑρίσκεται, ἀλλὰ δια κρίσεις καὶ διαφοραί, καὶ οὐδαμοῦ ἀγγεῖαι, οὐδαμοῦ εἰρήνη, οὐδαμοῦ ἐπιείκεια. η ΛΕ'. Βούλομαι δὲ πάλιν ἀναγκαζόμενος ὑπὸ τοῦ λόγου, εἰ καὶ παύσασθαι ὑπεσχόμην, ὀλίγων παρ' αὐτοῖς εἰρημένων μνημονεύσας ἀνατρέψαι. Οὐ γὰρ S. EPIPHANII tim iis, quæ a nobis breviter sunt disputata, partim quæ ab aliis sinceris id genus scriptoribus elucu- brata sunt, contenti, cumn nonnullos quoque vi- deamus de hoc argumento scripsisse, præsertimque Clementem, Irenæumn et llippolytum, aliosque coin- plures, qui admirabili quadam facultate illorum dogmata refutarunt, non multum in eo, ut dictum cst, elaborare, studuimus, satis superque illorum opera factum arbitrati: idque ipsum apud nos exi- stimantes, neminem esse paululum intelligentem, cui vel ex ipsis illorum libris ac dogmatibus non ea facile occurrant, que ad illos refellendos idonea sint. B C XXXIV. In primis quod opinionum a se invicem varietate dissentiant, alterque alterius decreta con- vellere sese profiteatur. Deinde quod tales sint illorum fabulae, ut cohærere nullo modo possint, cum neque in sacris Litteris, nec in Mosis lege, neque apud Mose recentiores prophetas illarum exstet ulla mentio; neque a Salvatore quidquam, vel ejus evangelistis, aut denique apostolis de iisce sit proditum: nam si veritati illa consentanea forent, certe Dominus, qui ad illuminandum orbemi venerat, et ante illum propheta, tum apostoli, qui falorum deorum superstitionem, ac fagiliorum scelerumque genus one redarguerunt, nec impiam omnem contrariamque doctrinam scriptis suis pro- digare sunt veriti; illi, inquam, aperte nobis illa significassent, praesertim cum Salvator ita ipse dixisset : Cuteris quidem in parabolis, vobis autem parabolæ ad regni cœlestis enarrationem edisserendæ sunt. Quocirca quæcunque in Evangelio parabolæ ab eo propositæ sunt, statim illarum sensum ape- ruisse videtur. Nam et granum sinapis quid sibi vellet exposuit, quid fermentum, quæve mulier esset illa, quae in tria farinae sata fermentum immi- serit; quid illa vitis, ac ficus; quis ille qui semi- nat, quæve optima sit terra. Itaque frustra illi carco demonis impetu concili rapiuntur; de quibus merito sanctus Paulus ita loquitur: Novissimis temporibus avertent se quidam a doctrina, intenden- tes fabulis et doctrinis dæmonum º. Cui et Jacobus astipulatur, de ejusmodi dogmatibus ita loquens : Non est enim ista sapientia desursum descendens ; sed terrena, animalis, diabolica. Quæ autem desur- sum est sapientia primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis consentiens, plena misericordia et fructibus bonis, etc., cujus ne minimus quidem in his quos commemoravimus fructus cernitur. Quippe apud illos inconstantia ac nefaria omnia facinora, dæmonumque fetus, et serpentum sibili reperiuntur. Aliter aliis temporibus, atque aliud unusquisque prædicat. Nulla illic misericordia, vel clementia, sed dissensiones ac discordia; nulla usquam castimonia, nulla pax, Equitas animi nulla. XXXV. Ac mihi sane libet, quoniam ad id sermonis et argumenti me necessitas impellit, tametsi finem fa- cerc constitueram, pauca ex illorum decretis ad refu- * Luc. vill, 10. Tim iv. 1. Jac. ml, 15-17. D

ἀληθείας συγγραφέων τούτων λεχθεῖσί τε καὶ συν ταχθεῖσι, καὶ ὁρῶντες, ὅτι ἄλλοι πεπονήκασι, φημί δὲ Κλήμης καὶ Εἰρηναῖος καὶ Ιππόλυτος, καὶ ἄλλοι πλείους, οἳ καὶ θαυμαστῶς τὴν κατ' αὐτῶν τε ποίηνται ἀνατροπήν, οὐ πάνυ τι τῷ καμάτῳ προσ- θεῖναι, ὡς προείπον, ἠθελήσαμεν, ἱκανωθέντες τοῖς προειρημένοις ἀνδράσι, καὶ αὐτὸ τοῦτο διανοηθέντες. ὅτι παντὶ συνετῷ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἐν τοῖς διδάγματ σιν αὐτῶν λόγων ἡ ἀνατροπὴ αὐτῶν κατ' αὐτῶν φα- νήσεται. παρ' ἡμῶν λεχθεῖσιν ὀλίγοις, καὶ τοῖς ὑπὸ τῶν τῆς ΛΔ'. Πρῶτον μὲν ἔτι διάφορα παρ' αὐτοῖς τὰ φρονή- ματα, καὶ ἕτερος τὰ τοῦ ἑτέρου καταλύειν ἐπαγγέλλε ται· δεύτερον δὲ, ὅτι ἀσύστατα τὰ παρ' αὐτοῖς μυθοποι ήματα, οὔτε που Γραφῆς εἰπούσης, οὔτε τοῦ Μωϋσέως νόμου, οὔτε τινὸς προφήτου τῶν μετὰ Μωϋσέα, ἀλλ' οὔτε τοῦ Σωτῆρος, οὔτε τῶν αὐτοῦ εὐαγγελιστῶν, ἀλλ᾽ οὔτε μὴν τῶν ἀποστόλων. Εἰ γὰρ ταῦτα ἀληθινά ὑπῆρχεν, ὁ ἐλθὼν φωτίσαι τὴν οἰκουμένην Κύριος, καὶ πρὸ αὐτοῦ οἱ προφῆται, ἔπειτα δὲ καὶ οἱ ἀπό στολοι οἱ ἐλέγξαντες τὴν εἰδωλολατρείαν, πᾶσαν τε παράνομον πρᾶξιν, καὶ μὴ δειλιάσαντες γράφειν κατὰ πάσης παρανόμου διδασκαλίας καὶ ἐναντιότητος, σα- φῶς ἂν τὰ τοιαῦτα ἡμῖν κατήγγελλον· καὶ μάλιστα αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος λέγοντος, ὅτι Τοῖς μὲν ἔξω ἐν παραβολαῖς, ὑμῖν δὲ τὰς παραβολὰς εἰς ἐπίλυσιν βασιλείας οὐρανῶν ῥητέον. Οσας γοῦν ἐν Εὐαγ γελίοις παραβολάς είρηκεν, εὐθὺς ἐπιλύσας φαίνεται. Αμέλει καὶ τίς ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως, καὶ τίς ἡ ζύμη· καὶ τίς βαλοῦσα τὴν ζύμην εἰς τὰ τρία σάτα, τίς ὁ ἀμπελών, τίς ἡ συκῆ, τίς ὁ σπορεύς, τίς ἡ καλλίστη γῆ. Καὶ μάτην οὗτοι ἐνθουσιῶνται ὑπὸ δαιμόνων ἐλαυνόμενοι· περὶ ὧν φησιν ὁ ἁγιώτατος ἀπόστολος Παῦλος· Ἐν ὑστέροις καιροῖς ἀποστή σονταί τινες τῆς διδασκαλίας, προσέχοντες μύ- θοις καὶ διδασκαλίαις δαιμόνων. Καὶ πάλιν ὁ ἅγιος Ἰάκωβος λέγων περὶ τῆς τοιαύτης διδασκα λίας, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄνωθεν ἡ αὐτὴ σοφία κατερ χομένη, ἀλλ' ἐπίγειος, ψυχική, δαιμονιώδης. Η δὲ ἄνωθεν σοφία πρῶτον μὲν ἁγνὴ ἐστιν, ἔπειτα εἰρηνικὴ, εὐπειθής, ἀδιάκριτος, μεστὴ ἐλέους, καὶ καρπῶν ἀγαθῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ης οὐδὲ εἰς καρπὸς ἐν τοῖς προειρημένοις εὑρίσκεται. Παρ' αὐτ τοῖς γὰρ ἀκαταστασία, καὶ πᾶν παράνομον πράγμα, δαιμόνων τε κυήματα, καὶ συρίγματα δρακόντων, ἄλλοτε ἄλλως καὶ ἄλλο ἑκάστου αὐτῶν λαλοῦντος. Παρ' οἷς οὐκ ἔλεος, οὐκ οἶκτος εὑρίσκεται, ἀλλὰ δια κρίσεις καὶ διαφοραί, καὶ οὐδαμοῦ ἀγγεῖαι, οὐδαμοῦ εἰρήνη, οὐδαμοῦ ἐπιείκεια. η ΛΕ'. Βούλομαι δὲ πάλιν ἀναγκαζόμενος ὑπὸ τοῦ λόγου, εἰ καὶ παύσασθαι ὑπεσχόμην, ὀλίγων παρ' αὐτοῖς εἰρημένων μνημονεύσας ἀνατρέψαι. Οὐ γὰρ S. EPIPHANII tim iis, quæ a nobis breviter sunt disputata, partim quæ ab aliis sinceris id genus scriptoribus elucu- brata sunt, contenti, cumn nonnullos quoque vi- deamus de hoc argumento scripsisse, præsertimque Clementem, Irenæumn et llippolytum, aliosque coin- plures, qui admirabili quadam facultate illorum dogmata refutarunt, non multum in eo, ut dictum cst, elaborare, studuimus, satis superque illorum opera factum arbitrati: idque ipsum apud nos exi- stimantes, neminem esse paululum intelligentem, cui vel ex ipsis illorum libris ac dogmatibus non ea facile occurrant, que ad illos refellendos idonea sint. B C XXXIV. In primis quod opinionum a se invicem varietate dissentiant, alterque alterius decreta con- vellere sese profiteatur. Deinde quod tales sint illorum fabulae, ut cohærere nullo modo possint, cum neque in sacris Litteris, nec in Mosis lege, neque apud Mose recentiores prophetas illarum exstet ulla mentio; neque a Salvatore quidquam, vel ejus evangelistis, aut denique apostolis de iisce sit proditum: nam si veritati illa consentanea forent, certe Dominus, qui ad illuminandum orbemi venerat, et ante illum propheta, tum apostoli, qui falorum deorum superstitionem, ac fagiliorum scelerumque genus one redarguerunt, nec impiam omnem contrariamque doctrinam scriptis suis pro- digare sunt veriti; illi, inquam, aperte nobis illa significassent, praesertim cum Salvator ita ipse dixisset : Cuteris quidem in parabolis, vobis autem parabolæ ad regni cœlestis enarrationem edisserendæ sunt. Quocirca quæcunque in Evangelio parabolæ ab eo propositæ sunt, statim illarum sensum ape- ruisse videtur. Nam et granum sinapis quid sibi vellet exposuit, quid fermentum, quæve mulier esset illa, quae in tria farinae sata fermentum immi- serit; quid illa vitis, ac ficus; quis ille qui semi- nat, quæve optima sit terra. Itaque frustra illi carco demonis impetu concili rapiuntur; de quibus merito sanctus Paulus ita loquitur: Novissimis temporibus avertent se quidam a doctrina, intenden- tes fabulis et doctrinis dæmonum º. Cui et Jacobus astipulatur, de ejusmodi dogmatibus ita loquens : Non est enim ista sapientia desursum descendens ; sed terrena, animalis, diabolica. Quæ autem desur- sum est sapientia primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis consentiens, plena misericordia et fructibus bonis, etc., cujus ne minimus quidem in his quos commemoravimus fructus cernitur. Quippe apud illos inconstantia ac nefaria omnia facinora, dæmonumque fetus, et serpentum sibili reperiuntur. Aliter aliis temporibus, atque aliud unusquisque prædicat. Nulla illic misericordia, vel clementia, sed dissensiones ac discordia; nulla usquam castimonia, nulla pax, Equitas animi nulla. XXXV. Ac mihi sane libet, quoniam ad id sermonis et argumenti me necessitas impellit, tametsi finem fa- cerc constitueram, pauca ex illorum decretis ad refu- * Luc. vill, 10. Tim iv. 1. Jac. ml, 15-17. D

τοῦ κατὰ τέχνην μοι λόγου μέλει, ἀλλὰ τῆς τῶν ἐν- τυγχανόντων ὠφελείας. Λέγουσι τοίνυν, ὅτι ὁ δωδέ κατος Αἰὼν ὁ ἐν ὑστερήματι γενόμενος παντελῶς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δώδεκα ἐξέπεσε, καὶ ἀπόλλυται ὁ ἀρι Ομὸς ὁ δωδέκατος. Τοῦτο δέ φασι γεγενῆσθαι τῷ τὸν Ἰούδαν ὄντα δωδέκατον ἐκπεπτωκέναι, καὶ οὕτω τόν δωδέκατον ἀριθμὸν ἠφανίσθαι. Ομοίως δὲ καὶ περὶ τῆς αἱμορροούσης, καὶ τῆς τὴν μίαν δραχμὴν ἀπὸ τῶν δέκα δραχμῶν ἀπολεσάσης. Δείκνυται δὲ, ὅτι - οὔτε ὁ δωδέκατος Αἰὼν πρόσωπον Ιούδα ἔχειν δυνή- σεται, ὡς τῷ ἁγιωτάτῳ Εἰρηναίῳ προείρηται· Ιού- δας μὲν γὰρ παντελῶς ἀπόλωλεν· ὁ δωδέκατος λεγό μενος Αιών κατὰ τὸ αὐτῶν πλάσμα οὐκ ἐκενώθη· ἔστη γὰρ ἐνώπιον αὐτοῦ ὁ Μεταγωγεύς, ἢ ὁ 'Οροθέα της, φήσας πρὸς αὐτὸν, Ιαώτ· ὡσαύτως φασὶ, καὶ οὕτως ἐστερεώθη· οὔτε ἡ δώδεκα ἔτεσιν αἱμοῤῥοοῦσα τῷ αὐτῶν δράματι ὁμοιωθήσεται· ἐσώθη γάρ μετά δώδεκα ἔτη, ἐν οἷς τῷ αἵματι τῆς φύσεως εφέρετο οὐ γὰρ ἐν τοῖς ἕνδεκα ἔτεσιν ἀπαθὴς διετέλει, καὶ ἐν τῷ δωδεκάτῳ δὲ σέσωπται· οὔτε ἡ τὰς δέκα δραχμὰς κεκτημένη ἀπώλεσε τὴν μίαν εἰς τέλος, ἵνα ὁ Αἰὼν τῆς ὕλης ἀπολωλώς μυθεύηται παρ' αὐτοῖς. Ηψε γὰρ τὸν λύχνον, καὶ ηὗρε τὴν δραχμήν. Β ΑϚ'. Ἐκ τοίνυν τῶν δύο λόγων τούτων ἢ τριῶν τὰ πάντα αὐτῶν εὐθὺς ἐλεγχθέντα καταλειφθήσεται δραματουργήματα, καὶ ἀδρανῆ, καὶ ἕωλα τοῖς τῆς φρονήσεως υἱοῖς καὶ τέκνοις τοῖς τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ καθολικῆς Ἐκκλησίας. Ἵνα γὰρ μὴ κατὰ τῶν αὐτῶν φερόμενος εἰς μῆκος ἄπειρον ἐλάσω τὴν πραγματείαν, ἕως τῆς ἐνταῦθα ὑφηγήσεως ποιησάμενος τὴν ὑπό μνησιν, καὶ ἐπιθεὶς πέρας τῇ τοσαύτῃ αὐτῶν μοχθη μία, ἐπὶ τὰς ἑξῆς βαδιοῦμαι, Θεὸν ἐπικαλούμενος ὁδηγόν τε καὶ ἐπίκουρον τῆς ἡμῶν ἀσθενείας, εἰς τὸ σωθῆναι ἀπὸ ταύτης καὶ τῶν προειρημένων αἱρέσεων, καὶ τῶν μελλουσῶν ἀναδείκνυσθαι τοῖς φιλολόγοις, καὶ βουλομένοις τὰ ἀκριβῆ εἰδέναι τῶν ἐν τῷ κόσμῳ κενο- φωνιῶν τε καὶ ἀσυστάτων δογμάτων. Εἰς πολλούς γὰρ οὗτος τὴν ἑαυτοῦ ὀνειροπολίαν ἐπισπείρας, Γνω στικὸν ἑαυτὸν καλέσας, πολλούς, ὡς εἰπεῖν, σκορ- πίους ὡς μίαν ἄλυσιν συνέδησεν, ὡς ἡ παλαιὰ καὶ ἐναργής παραβολὴ ὑπάρχει, ὅτι, ἄλυσίν τινα οἱ σκορπίοι (85) ἀπὸ ἑνὸς εἰς τὸν ἕτερον δεσμοῦντες, ἕως δέκα ἢ καὶ πλείους ἀπὸ στέγης ἢ δώματος ἑαυτοὺς χαλῶσι, καὶ οὕτως μετὰ δόλου τὴν λύμην τοῖς ἀνθρώποις ἐργάζονται. Οὕτως καὶ οὗτος, καὶ οἱ αὐτοῦ καλούμενοι Γνωστικοὶ τῆς πλάνης ἀρχηγέται γεγόνασι, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰς προφάσεις ὑπειληφότες, ἕτερος ὑφ' ἑτέρου μαθητευθείς μετὰ τὸν διδάσκαλον προσθήκην τῆς πλάνης εἰργάσατο, καὶ ἑτέραν αἵρε σιν εἰσηγήσατο, ἐχομένης ' τῆς προτέρας. Καὶ οὕτω κατὰ τὴν διαδοχὴν εἰς διαφόρους αἱρέσεις αὐτοὶ οἱ πληθέντες Γνωστικοὶ ἐμερίσθησαν· παρὰ Ούαλεν ἐχομένην. ADVERSUS HÆRESES LIB. I TOM. II. HÆRES. XXXI. - A tandum seligere. Neque enim orationis artifcio, sed lectorum utilitati mihi serviendum arbitror. Aiunt igitur duodecimum Æonem, cum defecisset, a duo- denario illo numero penitus excidisse, atque ita duodecimum hunc numerum esse sublatum. Hoc autem tum contigisse, cum Judas apostolorum duo- decimus exclusus est; sicque duodecimus numerus ille periit. Similiter et in muliere illa, quæ sangui- nis profluvio laborabat, et in alia, quæ decem ex drachmis, unam perdiderat. Atqui demonstrari illud potest, ouem illum duodecimum Judæ personam minime posse sustinere; etenim Judas funditus periit; duodecimus autem Aon ille, vel ut ipsi- met fictis iisce fabulis docent, non penitus exstin- ctus est. Stetit enim, aiunt, ex ejus adverso Mela- βugeus, hoc est traductor, qui et Horotheta, sive Definitor dicitur, et ad eum Jaot inclamans, hac illum voce firmavit. Neque vero duodecimum jamı annum sanguine fluens mulier ad istorum fabulamı convenit; quæ vertente demum anno duodecimo, postquam toto illo tempore profluvio sanguinis laborasset, repente consanuit. Non enim undecim annis expers morbi, duodecimo demum sanitatem obtinuit. Ac neque mulier illa, quæ denas drachmas habebat, unam ex iis amisit om- nino, quo commentitius ille ac materiæ concretus Æon constare possit. Accendit enim lucernam, et drachmam reperit. B C XXXVI. Quamobrem duobus bisce tribusve ver- bis illorum discussa somnia quam putida et imbe- cilla sint, facile prudens quilibet, et sanctæ ac catholicæ Dei Ecclesiæ filius animadvertet. Jam enim veritus ego, ne si pluribus in eam sectam invectus fuero, in iufnitum abeat oratio, ad hunc usque locum progressus modum adhibebo refel- lendæ illorum nequitiæ, meque ad cæteras redar- guendas conferam. Sed primum viæ mihi ducem, et imbecillitatis adjutorem meæ Deum invocabo, uti me et ab hujus sectæ, superiorumque omnium, et ab insequentium contagione liberet, quas in eruditorum hominum gratiam, qui absurda illa et inania dogmata, quæ in hunc orbem eruperunt, accuratius explorare student, deinceps perseque- mur. Siquidem Valentinus iste suis in quamplu- rimos diffusis communicatisque somniis, cum seso Gnosticum appellari maluisset, multos, ut ita dixe- D rim, scorpios in unam catenam constrinxit; id For. quod vetus, ac testata similitudo declarat. Nimirum scorpios ad decem pluresve catenæ instar alios ab aliis suspensos sese ex tecto ac solario demittere, sicque ex insidiis homines opprimere. Sic ille, po- sterique ejus omnes Gnostici falsi dogmatis auctores exstitere, et ab illo erroris argumenta nacti, ac successione quadam invicem edocti, ad eam quam a magistro acceperat suam quilibet opinionem ad- jecit, novamque sectam cum priore cohærentem invexit. Qua re factum est, ut Gnostici varia hæro- (83) Ὅτι αλισίν τινα οι σκορπίοι, Aliamus lib. vt Mist., an. 123.

τοῦ κατὰ τέχνην μοι λόγου μέλει, ἀλλὰ τῆς τῶν ἐν- τυγχανόντων ὠφελείας. Λέγουσι τοίνυν, ὅτι ὁ δωδέ κατος Αἰὼν ὁ ἐν ὑστερήματι γενόμενος παντελῶς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δώδεκα ἐξέπεσε, καὶ ἀπόλλυται ὁ ἀρι Ομὸς ὁ δωδέκατος. Τοῦτο δέ φασι γεγενῆσθαι τῷ τὸν Ἰούδαν ὄντα δωδέκατον ἐκπεπτωκέναι, καὶ οὕτω τόν δωδέκατον ἀριθμὸν ἠφανίσθαι. Ομοίως δὲ καὶ περὶ τῆς αἱμορροούσης, καὶ τῆς τὴν μίαν δραχμὴν ἀπὸ τῶν δέκα δραχμῶν ἀπολεσάσης. Δείκνυται δὲ, ὅτι - οὔτε ὁ δωδέκατος Αἰὼν πρόσωπον Ιούδα ἔχειν δυνή- σεται, ὡς τῷ ἁγιωτάτῳ Εἰρηναίῳ προείρηται· Ιού- δας μὲν γὰρ παντελῶς ἀπόλωλεν· ὁ δωδέκατος λεγό μενος Αιών κατὰ τὸ αὐτῶν πλάσμα οὐκ ἐκενώθη· ἔστη γὰρ ἐνώπιον αὐτοῦ ὁ Μεταγωγεύς, ἢ ὁ 'Οροθέα της, φήσας πρὸς αὐτὸν, Ιαώτ· ὡσαύτως φασὶ, καὶ οὕτως ἐστερεώθη· οὔτε ἡ δώδεκα ἔτεσιν αἱμοῤῥοοῦσα τῷ αὐτῶν δράματι ὁμοιωθήσεται· ἐσώθη γάρ μετά δώδεκα ἔτη, ἐν οἷς τῷ αἵματι τῆς φύσεως εφέρετο οὐ γὰρ ἐν τοῖς ἕνδεκα ἔτεσιν ἀπαθὴς διετέλει, καὶ ἐν τῷ δωδεκάτῳ δὲ σέσωπται· οὔτε ἡ τὰς δέκα δραχμὰς κεκτημένη ἀπώλεσε τὴν μίαν εἰς τέλος, ἵνα ὁ Αἰὼν τῆς ὕλης ἀπολωλώς μυθεύηται παρ' αὐτοῖς. Ηψε γὰρ τὸν λύχνον, καὶ ηὗρε τὴν δραχμήν. Β ΑϚ'. Ἐκ τοίνυν τῶν δύο λόγων τούτων ἢ τριῶν τὰ πάντα αὐτῶν εὐθὺς ἐλεγχθέντα καταλειφθήσεται δραματουργήματα, καὶ ἀδρανῆ, καὶ ἕωλα τοῖς τῆς φρονήσεως υἱοῖς καὶ τέκνοις τοῖς τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ καθολικῆς Ἐκκλησίας. Ἵνα γὰρ μὴ κατὰ τῶν αὐτῶν φερόμενος εἰς μῆκος ἄπειρον ἐλάσω τὴν πραγματείαν, ἕως τῆς ἐνταῦθα ὑφηγήσεως ποιησάμενος τὴν ὑπό μνησιν, καὶ ἐπιθεὶς πέρας τῇ τοσαύτῃ αὐτῶν μοχθη μία, ἐπὶ τὰς ἑξῆς βαδιοῦμαι, Θεὸν ἐπικαλούμενος ὁδηγόν τε καὶ ἐπίκουρον τῆς ἡμῶν ἀσθενείας, εἰς τὸ σωθῆναι ἀπὸ ταύτης καὶ τῶν προειρημένων αἱρέσεων, καὶ τῶν μελλουσῶν ἀναδείκνυσθαι τοῖς φιλολόγοις, καὶ βουλομένοις τὰ ἀκριβῆ εἰδέναι τῶν ἐν τῷ κόσμῳ κενο- φωνιῶν τε καὶ ἀσυστάτων δογμάτων. Εἰς πολλούς γὰρ οὗτος τὴν ἑαυτοῦ ὀνειροπολίαν ἐπισπείρας, Γνω στικὸν ἑαυτὸν καλέσας, πολλούς, ὡς εἰπεῖν, σκορ- πίους ὡς μίαν ἄλυσιν συνέδησεν, ὡς ἡ παλαιὰ καὶ ἐναργής παραβολὴ ὑπάρχει, ὅτι, ἄλυσίν τινα οἱ σκορπίοι (85) ἀπὸ ἑνὸς εἰς τὸν ἕτερον δεσμοῦντες, ἕως δέκα ἢ καὶ πλείους ἀπὸ στέγης ἢ δώματος ἑαυτοὺς χαλῶσι, καὶ οὕτως μετὰ δόλου τὴν λύμην τοῖς ἀνθρώποις ἐργάζονται. Οὕτως καὶ οὗτος, καὶ οἱ αὐτοῦ καλούμενοι Γνωστικοὶ τῆς πλάνης ἀρχηγέται γεγόνασι, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰς προφάσεις ὑπειληφότες, ἕτερος ὑφ' ἑτέρου μαθητευθείς μετὰ τὸν διδάσκαλον προσθήκην τῆς πλάνης εἰργάσατο, καὶ ἑτέραν αἵρε σιν εἰσηγήσατο, ἐχομένης ' τῆς προτέρας. Καὶ οὕτω κατὰ τὴν διαδοχὴν εἰς διαφόρους αἱρέσεις αὐτοὶ οἱ πληθέντες Γνωστικοὶ ἐμερίσθησαν· παρὰ Ούαλεν ἐχομένην. ADVERSUS HÆRESES LIB. I TOM. II. HÆRES. XXXI. - A tandum seligere. Neque enim orationis artifcio, sed lectorum utilitati mihi serviendum arbitror. Aiunt igitur duodecimum Æonem, cum defecisset, a duo- denario illo numero penitus excidisse, atque ita duodecimum hunc numerum esse sublatum. Hoc autem tum contigisse, cum Judas apostolorum duo- decimus exclusus est; sicque duodecimus numerus ille periit. Similiter et in muliere illa, quæ sangui- nis profluvio laborabat, et in alia, quæ decem ex drachmis, unam perdiderat. Atqui demonstrari illud potest, ouem illum duodecimum Judæ personam minime posse sustinere; etenim Judas funditus periit; duodecimus autem Aon ille, vel ut ipsi- met fictis iisce fabulis docent, non penitus exstin- ctus est. Stetit enim, aiunt, ex ejus adverso Mela- βugeus, hoc est traductor, qui et Horotheta, sive Definitor dicitur, et ad eum Jaot inclamans, hac illum voce firmavit. Neque vero duodecimum jamı annum sanguine fluens mulier ad istorum fabulamı convenit; quæ vertente demum anno duodecimo, postquam toto illo tempore profluvio sanguinis laborasset, repente consanuit. Non enim undecim annis expers morbi, duodecimo demum sanitatem obtinuit. Ac neque mulier illa, quæ denas drachmas habebat, unam ex iis amisit om- nino, quo commentitius ille ac materiæ concretus Æon constare possit. Accendit enim lucernam, et drachmam reperit. B C XXXVI. Quamobrem duobus bisce tribusve ver- bis illorum discussa somnia quam putida et imbe- cilla sint, facile prudens quilibet, et sanctæ ac catholicæ Dei Ecclesiæ filius animadvertet. Jam enim veritus ego, ne si pluribus in eam sectam invectus fuero, in iufnitum abeat oratio, ad hunc usque locum progressus modum adhibebo refel- lendæ illorum nequitiæ, meque ad cæteras redar- guendas conferam. Sed primum viæ mihi ducem, et imbecillitatis adjutorem meæ Deum invocabo, uti me et ab hujus sectæ, superiorumque omnium, et ab insequentium contagione liberet, quas in eruditorum hominum gratiam, qui absurda illa et inania dogmata, quæ in hunc orbem eruperunt, accuratius explorare student, deinceps perseque- mur. Siquidem Valentinus iste suis in quamplu- rimos diffusis communicatisque somniis, cum seso Gnosticum appellari maluisset, multos, ut ita dixe- D rim, scorpios in unam catenam constrinxit; id For. quod vetus, ac testata similitudo declarat. Nimirum scorpios ad decem pluresve catenæ instar alios ab aliis suspensos sese ex tecto ac solario demittere, sicque ex insidiis homines opprimere. Sic ille, po- sterique ejus omnes Gnostici falsi dogmatis auctores exstitere, et ab illo erroris argumenta nacti, ac successione quadam invicem edocti, ad eam quam a magistro acceperat suam quilibet opinionem ad- jecit, novamque sectam cum priore cohærentem invexit. Qua re factum est, ut Gnostici varia hæro- (83) Ὅτι αλισίν τινα οι σκορπίοι, Aliamus lib. vt Mist., an. 123.

τοῦ κατὰ τέχνην μοι λόγου μέλει, ἀλλὰ τῆς τῶν ἐν- τυγχανόντων ὠφελείας. Λέγουσι τοίνυν, ὅτι ὁ δωδέ κατος Αἰὼν ὁ ἐν ὑστερήματι γενόμενος παντελῶς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δώδεκα ἐξέπεσε, καὶ ἀπόλλυται ὁ ἀρι Ομὸς ὁ δωδέκατος. Τοῦτο δέ φασι γεγενῆσθαι τῷ τὸν Ἰούδαν ὄντα δωδέκατον ἐκπεπτωκέναι, καὶ οὕτω τόν δωδέκατον ἀριθμὸν ἠφανίσθαι. Ομοίως δὲ καὶ περὶ τῆς αἱμορροούσης, καὶ τῆς τὴν μίαν δραχμὴν ἀπὸ τῶν δέκα δραχμῶν ἀπολεσάσης. Δείκνυται δὲ, ὅτι - οὔτε ὁ δωδέκατος Αἰὼν πρόσωπον Ιούδα ἔχειν δυνή- σεται, ὡς τῷ ἁγιωτάτῳ Εἰρηναίῳ προείρηται· Ιού- δας μὲν γὰρ παντελῶς ἀπόλωλεν· ὁ δωδέκατος λεγό μενος Αιών κατὰ τὸ αὐτῶν πλάσμα οὐκ ἐκενώθη· ἔστη γὰρ ἐνώπιον αὐτοῦ ὁ Μεταγωγεύς, ἢ ὁ 'Οροθέα της, φήσας πρὸς αὐτὸν, Ιαώτ· ὡσαύτως φασὶ, καὶ οὕτως ἐστερεώθη· οὔτε ἡ δώδεκα ἔτεσιν αἱμοῤῥοοῦσα τῷ αὐτῶν δράματι ὁμοιωθήσεται· ἐσώθη γάρ μετά δώδεκα ἔτη, ἐν οἷς τῷ αἵματι τῆς φύσεως εφέρετο οὐ γὰρ ἐν τοῖς ἕνδεκα ἔτεσιν ἀπαθὴς διετέλει, καὶ ἐν τῷ δωδεκάτῳ δὲ σέσωπται· οὔτε ἡ τὰς δέκα δραχμὰς κεκτημένη ἀπώλεσε τὴν μίαν εἰς τέλος, ἵνα ὁ Αἰὼν τῆς ὕλης ἀπολωλώς μυθεύηται παρ' αὐτοῖς. Ηψε γὰρ τὸν λύχνον, καὶ ηὗρε τὴν δραχμήν. Β ΑϚ'. Ἐκ τοίνυν τῶν δύο λόγων τούτων ἢ τριῶν τὰ πάντα αὐτῶν εὐθὺς ἐλεγχθέντα καταλειφθήσεται δραματουργήματα, καὶ ἀδρανῆ, καὶ ἕωλα τοῖς τῆς φρονήσεως υἱοῖς καὶ τέκνοις τοῖς τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ καθολικῆς Ἐκκλησίας. Ἵνα γὰρ μὴ κατὰ τῶν αὐτῶν φερόμενος εἰς μῆκος ἄπειρον ἐλάσω τὴν πραγματείαν, ἕως τῆς ἐνταῦθα ὑφηγήσεως ποιησάμενος τὴν ὑπό μνησιν, καὶ ἐπιθεὶς πέρας τῇ τοσαύτῃ αὐτῶν μοχθη μία, ἐπὶ τὰς ἑξῆς βαδιοῦμαι, Θεὸν ἐπικαλούμενος ὁδηγόν τε καὶ ἐπίκουρον τῆς ἡμῶν ἀσθενείας, εἰς τὸ σωθῆναι ἀπὸ ταύτης καὶ τῶν προειρημένων αἱρέσεων, καὶ τῶν μελλουσῶν ἀναδείκνυσθαι τοῖς φιλολόγοις, καὶ βουλομένοις τὰ ἀκριβῆ εἰδέναι τῶν ἐν τῷ κόσμῳ κενο- φωνιῶν τε καὶ ἀσυστάτων δογμάτων. Εἰς πολλούς γὰρ οὗτος τὴν ἑαυτοῦ ὀνειροπολίαν ἐπισπείρας, Γνω στικὸν ἑαυτὸν καλέσας, πολλούς, ὡς εἰπεῖν, σκορ- πίους ὡς μίαν ἄλυσιν συνέδησεν, ὡς ἡ παλαιὰ καὶ ἐναργής παραβολὴ ὑπάρχει, ὅτι, ἄλυσίν τινα οἱ σκορπίοι (85) ἀπὸ ἑνὸς εἰς τὸν ἕτερον δεσμοῦντες, ἕως δέκα ἢ καὶ πλείους ἀπὸ στέγης ἢ δώματος ἑαυτοὺς χαλῶσι, καὶ οὕτως μετὰ δόλου τὴν λύμην τοῖς ἀνθρώποις ἐργάζονται. Οὕτως καὶ οὗτος, καὶ οἱ αὐτοῦ καλούμενοι Γνωστικοὶ τῆς πλάνης ἀρχηγέται γεγόνασι, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰς προφάσεις ὑπειληφότες, ἕτερος ὑφ' ἑτέρου μαθητευθείς μετὰ τὸν διδάσκαλον προσθήκην τῆς πλάνης εἰργάσατο, καὶ ἑτέραν αἵρε σιν εἰσηγήσατο, ἐχομένης ' τῆς προτέρας. Καὶ οὕτω κατὰ τὴν διαδοχὴν εἰς διαφόρους αἱρέσεις αὐτοὶ οἱ πληθέντες Γνωστικοὶ ἐμερίσθησαν· παρὰ Ούαλεν ἐχομένην. ADVERSUS HÆRESES LIB. I TOM. II. HÆRES. XXXI. - A tandum seligere. Neque enim orationis artifcio, sed lectorum utilitati mihi serviendum arbitror. Aiunt igitur duodecimum Æonem, cum defecisset, a duo- denario illo numero penitus excidisse, atque ita duodecimum hunc numerum esse sublatum. Hoc autem tum contigisse, cum Judas apostolorum duo- decimus exclusus est; sicque duodecimus numerus ille periit. Similiter et in muliere illa, quæ sangui- nis profluvio laborabat, et in alia, quæ decem ex drachmis, unam perdiderat. Atqui demonstrari illud potest, ouem illum duodecimum Judæ personam minime posse sustinere; etenim Judas funditus periit; duodecimus autem Aon ille, vel ut ipsi- met fictis iisce fabulis docent, non penitus exstin- ctus est. Stetit enim, aiunt, ex ejus adverso Mela- βugeus, hoc est traductor, qui et Horotheta, sive Definitor dicitur, et ad eum Jaot inclamans, hac illum voce firmavit. Neque vero duodecimum jamı annum sanguine fluens mulier ad istorum fabulamı convenit; quæ vertente demum anno duodecimo, postquam toto illo tempore profluvio sanguinis laborasset, repente consanuit. Non enim undecim annis expers morbi, duodecimo demum sanitatem obtinuit. Ac neque mulier illa, quæ denas drachmas habebat, unam ex iis amisit om- nino, quo commentitius ille ac materiæ concretus Æon constare possit. Accendit enim lucernam, et drachmam reperit. B C XXXVI. Quamobrem duobus bisce tribusve ver- bis illorum discussa somnia quam putida et imbe- cilla sint, facile prudens quilibet, et sanctæ ac catholicæ Dei Ecclesiæ filius animadvertet. Jam enim veritus ego, ne si pluribus in eam sectam invectus fuero, in iufnitum abeat oratio, ad hunc usque locum progressus modum adhibebo refel- lendæ illorum nequitiæ, meque ad cæteras redar- guendas conferam. Sed primum viæ mihi ducem, et imbecillitatis adjutorem meæ Deum invocabo, uti me et ab hujus sectæ, superiorumque omnium, et ab insequentium contagione liberet, quas in eruditorum hominum gratiam, qui absurda illa et inania dogmata, quæ in hunc orbem eruperunt, accuratius explorare student, deinceps perseque- mur. Siquidem Valentinus iste suis in quamplu- rimos diffusis communicatisque somniis, cum seso Gnosticum appellari maluisset, multos, ut ita dixe- D rim, scorpios in unam catenam constrinxit; id For. quod vetus, ac testata similitudo declarat. Nimirum scorpios ad decem pluresve catenæ instar alios ab aliis suspensos sese ex tecto ac solario demittere, sicque ex insidiis homines opprimere. Sic ille, po- sterique ejus omnes Gnostici falsi dogmatis auctores exstitere, et ab illo erroris argumenta nacti, ac successione quadam invicem edocti, ad eam quam a magistro acceperat suam quilibet opinionem ad- jecit, novamque sectam cum priore cohærentem invexit. Qua re factum est, ut Gnostici varia hæro- (83) Ὅτι αλισίν τινα οι σκορπίοι, Aliamus lib. vt Mist., an. 123.

τοῖς τὴν ἀλήθειαν καταμανθάνουσιν, ὅτι εἰς Θεός ἐστιν, ὁ Πατήρ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Εἰ δὲ εἷς Θεός ἐστιν, ἐξ οὗ τὰ πάντα, οὔτε τι ἀριστερόν ἐστιν ἐν αὐτῷ, οὔτε ἐλάττωμα ἕτερον, οὔτε τι ὑπο βεβηκός, πλὴν τῶν ὑπ' αὐτοῦ ἐκτισμένων. Τὰ δὲ μετὰ Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα πάντα καλῶς ἐκτισμένα, καὶ εἰς σύστασιν ὑπ' αὐτοῦ ἀφθό- νως εὖ προεληλυθότα. Β. Εἰ δὲ καὶ πάλιν ἐρεῖ ὁ τοιοῦτος ἡμῖν προελ θὼν ἕτερος ὄφις, ὅτι τὰ μὲν δεξιὰ καὶ εὐώνυμα ἐκ τοῦ ἑνὸς ὑπάρχει, αὐτὸς δὲ μεσαίτατός ἐστι, καὶ ἑαυ τῷ μὲν προσάγεται τὰ δεξιὰ, καὶ χαίρει τούτοις, δεν ξιὰ δὲ καλεῖ καὶ φῶς· τὰ δὲ εὐώνυμα ὡς ἀλλότρια αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ ἀριστερὰ κείμενα ἀπωθεῖται· λεγέτω β μοι πόθεν λαμβάνει ταύτην τὴν γεωμετρίαν, ἵνα και λῶς ρυθμίσῃ ἀμετάστατον δεξιάν τε καὶ εὐώνυμον. Παρ' ἡμῖν γὰρ δεξιὰ εἰκότως ονομάζεται, ἤτοι άριστε- ρά, ἀπὸ τῶν ἐν τῷ σώματι πεπηγμένων μελῶν, ἐν οἷς οὐδέποτε ἐναλλαγὴ γίνεται. Τὰ δὲ ἐκτὸς ἡμῶν δύο ναται εἶναι ποτὲ μὲν δεξιὰ, ποτὲ δὲ εὐώνυμα. Παντί μὲν γὰρ τῷ ὁρῶντι κατὰ ἀνατολὴν νότος, εἴτ' οὖν μετ σημβρία, δεξιὰ κληθήσεται· τὸ κλίμα δὲ τὸ βόρειον, ἤτοι ἀρκτῷον, ἀριστερόν. Τὸ δὲ ἀνάπαλιν ἐπὶ τὰ δυο τικὰ μέρη ἀναστραφέντος ἀνθρώπου τινὸς, εὑρεθήσε- ται ἑτερωνύμως τὰ κλίματα, ὅπερ πρὸ ὥρας δεξιόν ὑπῆρχε, νότιόν τε μεσημβρινὸν, εἰς ἀριστερὰ αὖθις μεταβαλλόμενον· καὶ τὸ εἰς ἀριστερὰ τοῦ τινος και κλιμένον ἀνθρώπου, εἴτ᾿ οὖν ἀρκτῷον, εἴτ᾿ οὖν βό- ρειον κλίμα, εἰς δεξιὰν αὐτοῦ μεταβαλλόμενον. Ποῦ τοίνυν ὁ ἀπατεὼν ἐφεῦρεν ἑαυτῷ τὴν κατὰ Θεὸν γεω μετρίαν ; Καὶ ὢ τῆς τοιαύτης πολλῆς ληρολογίας, τῆς τὰ πάντα συγχεούσης! Φάσκει δὲ μετὰ τὸ ὑστέ ρημα (85) τοῦ τριάκοντα ' Αἰῶνος γεγενῆσθαι. Πόθεν ἄρα τὴν τοῦ ὑστερήματος φύσιν κατείληφας, ὦ οὗτος, ἢ ἀποστᾶσαν δύναμιν, λέγε; Εἰ μὲν γὰρ εὗρες ταύτην ἀπὸ βλαστήματος τῶν ἄνω, οὐ κτιστήν, ἀλλὰ γεννη τὴν, ἐπειδὴ σοί τε καὶ τῷ σου ἐπιστάτῃ οὐκ ἐκτισμέ να τὰ κτιστὰ ὁρίζεται, ἀλλὰ γεννητά· καὶ ἀπὸ μετ ουσίας ἑκάστης φύσεως παρ' ἑκάστης λαβούσης τὰ αὖθις γεννώμενα ἀναφύναι. Αρά γε κατὰ τὸν αὐτοῦ λόγον κατὰ σαυτοῦ ὁπλίζῃ. Εἰ γὰρ ἀπὸ τῶν ἄνω καὶ ἡ ὑστέρα δύναμις, καὶ ἡ ἀποστασία γεγένηται, ἔφυ δὲ, ὡς εἰπεῖν, καὶ ἐβλάστησε· μετέχει ἄρα τῶν ἄνω χαρισμάτων· ἐπειδὴ ἐπικοινωνεῖ τῷ Πληρώματι ἡ ὑστέρα, καὶ τὸ Πλήρωμα τῇ ὑστέρᾳ· καὶ οὐδὲν προσ- ενεχθήσεται τοῦτο πρὸς ἐκεῖνο, οὔτε ἐκεῖνο πρὸς τοῦ το, ἑκατέρων κατὰ τὰ τέρματα ἀλλήλοις ἐπικοινων νούντων. Καὶ ἐκ παντὸς λόγου διελεγχθήσῃ ἐξ ἐπι- σπορᾶς δαίμονος ἔχων τὴν τῆς πλάνης σου κόσμησιν, πάντων ἐλεεινῶν ἐλεεινότατε! Γ. Ἵνα δὲ μὴ παραλείψωμαι τι τῶν παρά τισι για νομένων τε καὶ λεγομένων, κἄν τε ἐν ἑκάστῃ πολλοί τοῦτο, τοῦ ἐκ τῶν τριακ. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXII. A neque superius sit, neque inferius, infimumve, C For. et : præterquam quæ ab eo condita sunt; eritque veri- tatis gnaris haud obscurum, unum Deum esse, Patrem, Filium et Spiritum sanctum. Jam si unus Deus est, a quo sunt omnia : nihil neque sinistrum, neque alia ratione deficiens inerit ipsi, neque infe- rius præter illa quæ procreavit. Cætera post Pa- trem Filium, Spiritumque sanctum præclare ab eo producta sunt, ac citra ullam invidiam egregie constituta. II. Quod si ejusmodi quidam nobis e latebris edu- ctus serpens objiciat, ab uno esse dextra pariter et sinistra, quod ipsum in eorum medio versetur, si- bique quæ dextra sunt asciscat, iisque gaudeat, et eadem dextrorum ac luminis appellet nomine, contra vero sinistra tanquam a se aliena, et in lz- va parte collocata repudiet; dicat, quæso, unde illam geometriam hauserit, ut dextram sinistramque sine ulla mutatione constantem commode meliatur. Nam apud nos dextra sinistrave quorumdam ratione membrorum, quæ fixa sunt, merito vocantur, quæ permutari invicem nequeunt. Quæ vero extra nos sunt, alias dextra fiunt, alias sinistra. Etenim qui se ad orientem obverterit, hic ad dexteram austrum sive meridiem habebit, septentriones ad sinistram. Sin occidentem versus sese converterit, mundi illi cardines diversis nominibus ancientur; quæque paulo ante dextra fuerat meridies, in sinistram mu- tabitur: quæ ad sinistram vergere dicebatur ho- minis aquilonaris regio, ad dexteram esse dicetur. Ubinam ergo veterator iste suam illam modulamdo Deo geometriam reperit? O incredibilem futilita- tem, atque universa miscentem ! Quod vero post tri- ginta illos Eonas defectum exstitisse narrat, libet de eo sciscitari : Heus tu ! Potes dicere unde illius defectus naturam ac desciscentem virtutem cogiio- veris? Si enim a superioribus pullulasse dicas, non creatam, sed genitam : cum, ex tua ac magistri tul sententia, quæ condita sunt, non creata fuerint, sed genita ac quævis natura quadam ab altera communicatione transfusum id quod habet acce- perit, atque in lucem prodierit; jam ipse confes sione tua induaris oportet. Etenim si a superiori- bus posterior illa virtus ac defectus exstiterit, inde- que, ut ita loquar, pullularit, erit plane coelestium D ornamentorum particeps, quandoquidem commune aliquid cum Pleromate habet illa posterior, et cum posteriore. Pleroma; neque aliud ab altero dissi - debit, cum utraque communibus invicem terminis copulentur. Quamobrem hominum infelicissime! non aliunde quam ex dæmonis instinctu totam il- lam errorum hausisse structuram omni ex parte convinceris. III. Sed ne quid a nobis prætermittatur, quod a quoquam dicatur aut fiat, cum præsertim plures Hanc enim Secundi fuisse sententiam docuit n. 1. (85) Φάσκει δὲ μετὰ τὸ ὑστέρημα. Leg. omnino, φάσκει δὲ τὸ ὑστέρημα μετὰ τοὺς τριάκ. αἰῶνας.

τοῖς τὴν ἀλήθειαν καταμανθάνουσιν, ὅτι εἰς Θεός ἐστιν, ὁ Πατήρ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Εἰ δὲ εἷς Θεός ἐστιν, ἐξ οὗ τὰ πάντα, οὔτε τι ἀριστερόν ἐστιν ἐν αὐτῷ, οὔτε ἐλάττωμα ἕτερον, οὔτε τι ὑπο βεβηκός, πλὴν τῶν ὑπ' αὐτοῦ ἐκτισμένων. Τὰ δὲ μετὰ Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα πάντα καλῶς ἐκτισμένα, καὶ εἰς σύστασιν ὑπ' αὐτοῦ ἀφθό- νως εὖ προεληλυθότα. Β. Εἰ δὲ καὶ πάλιν ἐρεῖ ὁ τοιοῦτος ἡμῖν προελ θὼν ἕτερος ὄφις, ὅτι τὰ μὲν δεξιὰ καὶ εὐώνυμα ἐκ τοῦ ἑνὸς ὑπάρχει, αὐτὸς δὲ μεσαίτατός ἐστι, καὶ ἑαυ τῷ μὲν προσάγεται τὰ δεξιὰ, καὶ χαίρει τούτοις, δεν ξιὰ δὲ καλεῖ καὶ φῶς· τὰ δὲ εὐώνυμα ὡς ἀλλότρια αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ ἀριστερὰ κείμενα ἀπωθεῖται· λεγέτω β μοι πόθεν λαμβάνει ταύτην τὴν γεωμετρίαν, ἵνα και λῶς ρυθμίσῃ ἀμετάστατον δεξιάν τε καὶ εὐώνυμον. Παρ' ἡμῖν γὰρ δεξιὰ εἰκότως ονομάζεται, ἤτοι άριστε- ρά, ἀπὸ τῶν ἐν τῷ σώματι πεπηγμένων μελῶν, ἐν οἷς οὐδέποτε ἐναλλαγὴ γίνεται. Τὰ δὲ ἐκτὸς ἡμῶν δύο ναται εἶναι ποτὲ μὲν δεξιὰ, ποτὲ δὲ εὐώνυμα. Παντί μὲν γὰρ τῷ ὁρῶντι κατὰ ἀνατολὴν νότος, εἴτ' οὖν μετ σημβρία, δεξιὰ κληθήσεται· τὸ κλίμα δὲ τὸ βόρειον, ἤτοι ἀρκτῷον, ἀριστερόν. Τὸ δὲ ἀνάπαλιν ἐπὶ τὰ δυο τικὰ μέρη ἀναστραφέντος ἀνθρώπου τινὸς, εὑρεθήσε- ται ἑτερωνύμως τὰ κλίματα, ὅπερ πρὸ ὥρας δεξιόν ὑπῆρχε, νότιόν τε μεσημβρινὸν, εἰς ἀριστερὰ αὖθις μεταβαλλόμενον· καὶ τὸ εἰς ἀριστερὰ τοῦ τινος και κλιμένον ἀνθρώπου, εἴτ᾿ οὖν ἀρκτῷον, εἴτ᾿ οὖν βό- ρειον κλίμα, εἰς δεξιὰν αὐτοῦ μεταβαλλόμενον. Ποῦ τοίνυν ὁ ἀπατεὼν ἐφεῦρεν ἑαυτῷ τὴν κατὰ Θεὸν γεω μετρίαν ; Καὶ ὢ τῆς τοιαύτης πολλῆς ληρολογίας, τῆς τὰ πάντα συγχεούσης! Φάσκει δὲ μετὰ τὸ ὑστέ ρημα (85) τοῦ τριάκοντα ' Αἰῶνος γεγενῆσθαι. Πόθεν ἄρα τὴν τοῦ ὑστερήματος φύσιν κατείληφας, ὦ οὗτος, ἢ ἀποστᾶσαν δύναμιν, λέγε; Εἰ μὲν γὰρ εὗρες ταύτην ἀπὸ βλαστήματος τῶν ἄνω, οὐ κτιστήν, ἀλλὰ γεννη τὴν, ἐπειδὴ σοί τε καὶ τῷ σου ἐπιστάτῃ οὐκ ἐκτισμέ να τὰ κτιστὰ ὁρίζεται, ἀλλὰ γεννητά· καὶ ἀπὸ μετ ουσίας ἑκάστης φύσεως παρ' ἑκάστης λαβούσης τὰ αὖθις γεννώμενα ἀναφύναι. Αρά γε κατὰ τὸν αὐτοῦ λόγον κατὰ σαυτοῦ ὁπλίζῃ. Εἰ γὰρ ἀπὸ τῶν ἄνω καὶ ἡ ὑστέρα δύναμις, καὶ ἡ ἀποστασία γεγένηται, ἔφυ δὲ, ὡς εἰπεῖν, καὶ ἐβλάστησε· μετέχει ἄρα τῶν ἄνω χαρισμάτων· ἐπειδὴ ἐπικοινωνεῖ τῷ Πληρώματι ἡ ὑστέρα, καὶ τὸ Πλήρωμα τῇ ὑστέρᾳ· καὶ οὐδὲν προσ- ενεχθήσεται τοῦτο πρὸς ἐκεῖνο, οὔτε ἐκεῖνο πρὸς τοῦ το, ἑκατέρων κατὰ τὰ τέρματα ἀλλήλοις ἐπικοινων νούντων. Καὶ ἐκ παντὸς λόγου διελεγχθήσῃ ἐξ ἐπι- σπορᾶς δαίμονος ἔχων τὴν τῆς πλάνης σου κόσμησιν, πάντων ἐλεεινῶν ἐλεεινότατε! Γ. Ἵνα δὲ μὴ παραλείψωμαι τι τῶν παρά τισι για νομένων τε καὶ λεγομένων, κἄν τε ἐν ἑκάστῃ πολλοί τοῦτο, τοῦ ἐκ τῶν τριακ. ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXII. A neque superius sit, neque inferius, infimumve, C For. et : præterquam quæ ab eo condita sunt; eritque veri- tatis gnaris haud obscurum, unum Deum esse, Patrem, Filium et Spiritum sanctum. Jam si unus Deus est, a quo sunt omnia : nihil neque sinistrum, neque alia ratione deficiens inerit ipsi, neque infe- rius præter illa quæ procreavit. Cætera post Pa- trem Filium, Spiritumque sanctum præclare ab eo producta sunt, ac citra ullam invidiam egregie constituta. II. Quod si ejusmodi quidam nobis e latebris edu- ctus serpens objiciat, ab uno esse dextra pariter et sinistra, quod ipsum in eorum medio versetur, si- bique quæ dextra sunt asciscat, iisque gaudeat, et eadem dextrorum ac luminis appellet nomine, contra vero sinistra tanquam a se aliena, et in lz- va parte collocata repudiet; dicat, quæso, unde illam geometriam hauserit, ut dextram sinistramque sine ulla mutatione constantem commode meliatur. Nam apud nos dextra sinistrave quorumdam ratione membrorum, quæ fixa sunt, merito vocantur, quæ permutari invicem nequeunt. Quæ vero extra nos sunt, alias dextra fiunt, alias sinistra. Etenim qui se ad orientem obverterit, hic ad dexteram austrum sive meridiem habebit, septentriones ad sinistram. Sin occidentem versus sese converterit, mundi illi cardines diversis nominibus ancientur; quæque paulo ante dextra fuerat meridies, in sinistram mu- tabitur: quæ ad sinistram vergere dicebatur ho- minis aquilonaris regio, ad dexteram esse dicetur. Ubinam ergo veterator iste suam illam modulamdo Deo geometriam reperit? O incredibilem futilita- tem, atque universa miscentem ! Quod vero post tri- ginta illos Eonas defectum exstitisse narrat, libet de eo sciscitari : Heus tu ! Potes dicere unde illius defectus naturam ac desciscentem virtutem cogiio- veris? Si enim a superioribus pullulasse dicas, non creatam, sed genitam : cum, ex tua ac magistri tul sententia, quæ condita sunt, non creata fuerint, sed genita ac quævis natura quadam ab altera communicatione transfusum id quod habet acce- perit, atque in lucem prodierit; jam ipse confes sione tua induaris oportet. Etenim si a superiori- bus posterior illa virtus ac defectus exstiterit, inde- que, ut ita loquar, pullularit, erit plane coelestium D ornamentorum particeps, quandoquidem commune aliquid cum Pleromate habet illa posterior, et cum posteriore. Pleroma; neque aliud ab altero dissi - debit, cum utraque communibus invicem terminis copulentur. Quamobrem hominum infelicissime! non aliunde quam ex dæmonis instinctu totam il- lam errorum hausisse structuram omni ex parte convinceris. III. Sed ne quid a nobis prætermittatur, quod a quoquam dicatur aut fiat, cum præsertim plures Hanc enim Secundi fuisse sententiam docuit n. 1. (85) Φάσκει δὲ μετὰ τὸ ὑστέρημα. Leg. omnino, φάσκει δὲ τὸ ὑστέρημα μετὰ τοὺς τριάκ. αἰῶνας.

Α εἶεν οἱ ἔξαρχοι, καὶ αὐχοῦντες ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων ὑπὲρ τοὺς αὐτῶν διδασκάλους μυθοποιεῖσθαι, ἔτι ἐπιμένων ὑφηγούμενος τοὺς ἐν αὐτῇ τῇ αἱρέσει ὄντας, ἕτερα δὲ παρὰ τούτων λέγοντας, φημὶ δὲ περὶ Ἐπιφάνους τοῦ Ἰσιδώρου ἐκ προφάσεως παραινετικῶν ῥημάτων ἑαυτὸν ἔτι εἰς περισσότερον βυθόν ταλαιπωρίας κατ αγαγόντος. Τάληθῆ μὲν οὖν, ἀπὸ Καρποκράτους του ἰδίου πατρὸς κατὰ σάρκα εἰληφότος τὰς προφάσεις, συνημμένου δὲ τῇ αἱρέσει τοῦ προειρημένου Σεκούν δου, καὶ αὐτοῦ τῶν Σεκουνδιανῶν ὑπάρχοντος. Πολλή γὰρ ἑκάστου τῶν πεπλανημένων πρὸς τὸν ἕτερον δια- φορά, καὶ συρφετώδης, ὡς εἰπεῖν, πολυμιξία κενή φωνίας. Οὗτος γὰρ ὁ Ἐπιφάνης (86), ὡς ἔφην, υἱὸς ὢν Καρποκράτους, μητρὸς δὲ 'Αλεξανδρείας οὕτω καλουμένης, τούτοις, ὡς προεῖπον, συνάπτεται, ἀπὸ Β Κεφαλληνίας μὲν τὸ πρὸς πατρὸς γένος ὤν, ἑπτακα:- δεκαέτη βιώσας χρόνον, θᾶττον τὸν βίον κατέστρεψε, τοῦ Κυρίου ὥσπερ ἀκάνθας τοὺς φαύλους ἀπαλλάσ σοντος, κρεῖττόν τι περὶ τῆς οἰκουμένης προνοοῦντος. Μετὰ δὲ τὴν αὐτοῦ τελευτὴν οἱ πρὸς αὐτοῦ πεπλανη μένοι τῆς ἀπ' αὐτοῦ πληγῆς οὐκ ἀπέσχοντο. Ἐν Σάμι γὰρ ὡς θεὸς (87) ἔτι καὶ εἰς δεῦρο τιμᾶται. Τέμενος γὰρ αὐτῷ ἱδρύσαντες οἱ ἐπιχώριοι, θυσίας καὶ τελε- τὰς ἐπιτελοῦσι κατὰ νεομηνίαν, βωμοὺς δὲ αὐτῷ ἔστη σαν, καὶ μουσεῖον εἰς ὄνομα αὐτοῦ περίπτυστον ἀν εστήσαντο, τὸ δὴ Ἐπιφάνους μουσεῖον καλούμενον. θύουσι γὰρ αὐτῷ οἱ Κεφαλλήνες εἰς τοσαύτην πλά νην ἐληλακότες, καὶ σπένδουσι, καὶ ἐν τῷ ἱδρυμένῳ αὐτοῦ τεμένει εὐωχοῦνται· ὕμνους δὲ αὐτῷ ᾅδουσι. Δι' ὑπερβολὴν δὲ τῆς ἐκείνου παιδείας Εγκυκλίου το καὶ Πλατωνικῆς ἡ πᾶσα τοῖς προειρημένοις κατά τε τὴν αἵρεσιν καὶ κατὰ τὴν ἑτέραν πλάνην, λέγω τὴν εἰς εἰδωλομανίαν τοὺς ἐπιχωρίους τρέψασαν, γέγονεν ἀπ' αὐτοῦ ἀπάτη. Συνείπετο γοῦν οὗτος ὁ Ἐπιφάνης Σεκούνδῳ καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτόν. Τὴν γὰρ αὐτοῦ ἰοδο λίαν ἀπεμάξατο, λέγω τὴν τῆς ἑρπετώδους φθορᾶς περιττολογίαν. ἐπιμενω. καὶ τοῦ. Επιφάνης οὗτος, οὗ καὶ τὰ συγγράμματα κομίζεται, υἱὸς ἦν Καρποκρά τους, καὶ μητρὸς ᾿Αλεξανδρίας τούνομα, τὰ μὲν πρὸς πατρὸς ᾿Αλεξανδρεύς, ἀπὸ δὲ μητρὸς Κεφαλληνεύς· ἔζησε δὲ τὰ πάντα ἔτη ἑπτακαίδεκα, καὶ θεὸς ἐν Σάμη της Κεφαλληνίας τετίμηται· ἔνθα αὐτῷ ἱερὸν φυτῶν λίθων, βωμοί, τεμένη, μουσεῖον ᾠκοδόμηταί τε καὶ καθιέρωται· καὶ συνιόντες εἰς τὸ ἱερὸν οἱ Δ'. Ἰσίδωρον δὲ φάσκουσιν (88) ἐν παραινέσεσι τῆς αὐτοῦ μοχθηρίας αἴτιον γεγενῆσθαι. Εἰ δὲ καὶ αὐτῆς τὰ ἴσα φρονῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν ὁρμώμενος ἐτύγχανεν, ἢ ἐκ φιλοσόφων μαθὼν παραινετικός τις καὶ αὐτὸς ὑπῆρχεν, οὐ πάνυ σαφῶς περὶ τοῦ Ἰσιδώρου γνῶνας ἠδυνήθημεν. Πλὴν οὗτοι πάντες καττύουσι τὴν ἴσην πραγματείαν. Πρῶτον μὲν ὅτι ἐνομοθέτει αὐτὸς ὁ Ἐπιφάνης σὺν τῷ αὐτοῦ πατρί τε καὶ πρωτοστάτῃ τῆς αἱρέσεως Κεφαλλήνες κατὰ νουμηνίαν, γενέθλιον ἀποθέωσιν θύουσιν Ἐπιφάνει, σπένδουσί τε, εὐωχοῦνται, καὶ ὕμνοι λέγονται· ἐπαιδεύθη μὲν παρὰ τῷ πατρὶ τήν τε ἐγκύκλιον παιδίαν, καὶ τὰ Πλάτωνος, S. EPIPHANII B sint in eadem secta principes, qui diversis concin- nandis fabulis magistros etiam ipsos superare sese gloriantur, volo in iis commemorandis, qui in ea- dem hæresi sunt, sed alia quædam insuper asse- runt, paulisper immorari. Epiphanem atque Isidor rum intelligo : qui cohortationum ac præceptorum specie in profundierem sese infelicitatis voraginem immersit. Et cum a Carpocrate parente suo revera falsi dogmatis initium acceperit, ad Secundi tamen opiniones adhaesit, et ad Secundianos ascriptus est. In primis enim magna est aberrantium istorum hominum a se invicem dissensio, et inanissimæ lo- quacitatis incondita quædam ac perturbata varie- tas. Nam, ut ab Epiphane ordiar, Carpocratis iste filius, ex Alexandria matre, hoc enim ei nomen fuit, ad illos, uti diximus, aggregatur, qui ex Ce- phallenia paterno genere oriundus, cum ad xvII ætatis annum pervenisset, immatura morte prære- plus est. Nimirum sceleratos homines Deus sic tan- quam spinas evulsit, humanoque generi melius ali- quid providit. Post illius obitum iis qui ab eo de- cepti fuerant plaga illa letalis adhæsit. Et in hanc usque diem in insula Samo divinis honoribus allicitur. Nam incolae templum ei condiderunt, et in- eunte mense sacra quædam ac cæremonias obeunt : nec non artes et museum ad detestandi illius no- minis memoriam consecrarunt; Epiphanis quippe Museum appellant. Cephallenii, inquam, eo vecor- diæ progressi sunt, ut et ei sacrificia ac libationes offerant, et in fano illius epulum præbeant, et hymnos in ejus honorem concinant. Habuit vero ad infelices illos decipiendos, ac non modo ad eam sectam, sed et ad aliud genus erroris, hoc est si- mulacrorum superstitionem traducendos magnam illecebram exquisita quædam hominis eruditio, et cum in omni humanitatis genere, tum in Platonicis dogmatibus apprime versata. Qui quidem Epipha nes ad Secundum se atque ejus fautores applicavit; quadam peste loquacitatem expressit. C IV. Isidorum vero narrant quibusdam Cohorta- tionum libris nequitiæ suæ fundamenta jecisse. Sed utrum eadem is ex secta, atque iisdem opinioni- bus exstiterit, an ex philosophorum disciplina co- hortationum artifex esse didicerit, certi nihil ex- plorare docuimus. Utcunque se res habeat, in eo- dem omnes consuendo dogmate versantur. In primis Epiphanes illud cum Patre, eodemque 1:æresis conditore Carpocrate decrevit, promiscuas For. Addo m Strom. hæc descripta sunt; tametsi ab auctore ipso diversa quædam tradiderit. Clementis verba necessario hic attexenda sunt : D illiusque in se virus, hoc est imbutam venenata etc. Hæc ille. At Epiphanius a patre Cephalleaium fuisse, non Alexandrinum docet. citur : Dulychiumque, Sameque et Neritos ardua saxis. minit idem Clemens Alexand. lib. vı Strom. (86) Οὗτος γὰρ ὁ Ἐπιφάνης. Εx Clement. Alex. (87) Εν Σάμῳ γὰρ ὡς θεός. Quæ et Same di (88) Ισίδωρον δὲ φάσκουσιν. De Isidoro me

Α εἶεν οἱ ἔξαρχοι, καὶ αὐχοῦντες ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων ὑπὲρ τοὺς αὐτῶν διδασκάλους μυθοποιεῖσθαι, ἔτι ἐπιμένων ὑφηγούμενος τοὺς ἐν αὐτῇ τῇ αἱρέσει ὄντας, ἕτερα δὲ παρὰ τούτων λέγοντας, φημὶ δὲ περὶ Ἐπιφάνους τοῦ Ἰσιδώρου ἐκ προφάσεως παραινετικῶν ῥημάτων ἑαυτὸν ἔτι εἰς περισσότερον βυθόν ταλαιπωρίας κατ αγαγόντος. Τάληθῆ μὲν οὖν, ἀπὸ Καρποκράτους του ἰδίου πατρὸς κατὰ σάρκα εἰληφότος τὰς προφάσεις, συνημμένου δὲ τῇ αἱρέσει τοῦ προειρημένου Σεκούν δου, καὶ αὐτοῦ τῶν Σεκουνδιανῶν ὑπάρχοντος. Πολλή γὰρ ἑκάστου τῶν πεπλανημένων πρὸς τὸν ἕτερον δια- φορά, καὶ συρφετώδης, ὡς εἰπεῖν, πολυμιξία κενή φωνίας. Οὗτος γὰρ ὁ Ἐπιφάνης (86), ὡς ἔφην, υἱὸς ὢν Καρποκράτους, μητρὸς δὲ 'Αλεξανδρείας οὕτω καλουμένης, τούτοις, ὡς προεῖπον, συνάπτεται, ἀπὸ Β Κεφαλληνίας μὲν τὸ πρὸς πατρὸς γένος ὤν, ἑπτακα:- δεκαέτη βιώσας χρόνον, θᾶττον τὸν βίον κατέστρεψε, τοῦ Κυρίου ὥσπερ ἀκάνθας τοὺς φαύλους ἀπαλλάσ σοντος, κρεῖττόν τι περὶ τῆς οἰκουμένης προνοοῦντος. Μετὰ δὲ τὴν αὐτοῦ τελευτὴν οἱ πρὸς αὐτοῦ πεπλανη μένοι τῆς ἀπ' αὐτοῦ πληγῆς οὐκ ἀπέσχοντο. Ἐν Σάμι γὰρ ὡς θεὸς (87) ἔτι καὶ εἰς δεῦρο τιμᾶται. Τέμενος γὰρ αὐτῷ ἱδρύσαντες οἱ ἐπιχώριοι, θυσίας καὶ τελε- τὰς ἐπιτελοῦσι κατὰ νεομηνίαν, βωμοὺς δὲ αὐτῷ ἔστη σαν, καὶ μουσεῖον εἰς ὄνομα αὐτοῦ περίπτυστον ἀν εστήσαντο, τὸ δὴ Ἐπιφάνους μουσεῖον καλούμενον. θύουσι γὰρ αὐτῷ οἱ Κεφαλλήνες εἰς τοσαύτην πλά νην ἐληλακότες, καὶ σπένδουσι, καὶ ἐν τῷ ἱδρυμένῳ αὐτοῦ τεμένει εὐωχοῦνται· ὕμνους δὲ αὐτῷ ᾅδουσι. Δι' ὑπερβολὴν δὲ τῆς ἐκείνου παιδείας Εγκυκλίου το καὶ Πλατωνικῆς ἡ πᾶσα τοῖς προειρημένοις κατά τε τὴν αἵρεσιν καὶ κατὰ τὴν ἑτέραν πλάνην, λέγω τὴν εἰς εἰδωλομανίαν τοὺς ἐπιχωρίους τρέψασαν, γέγονεν ἀπ' αὐτοῦ ἀπάτη. Συνείπετο γοῦν οὗτος ὁ Ἐπιφάνης Σεκούνδῳ καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτόν. Τὴν γὰρ αὐτοῦ ἰοδο λίαν ἀπεμάξατο, λέγω τὴν τῆς ἑρπετώδους φθορᾶς περιττολογίαν. ἐπιμενω. καὶ τοῦ. Επιφάνης οὗτος, οὗ καὶ τὰ συγγράμματα κομίζεται, υἱὸς ἦν Καρποκρά τους, καὶ μητρὸς ᾿Αλεξανδρίας τούνομα, τὰ μὲν πρὸς πατρὸς ᾿Αλεξανδρεύς, ἀπὸ δὲ μητρὸς Κεφαλληνεύς· ἔζησε δὲ τὰ πάντα ἔτη ἑπτακαίδεκα, καὶ θεὸς ἐν Σάμη της Κεφαλληνίας τετίμηται· ἔνθα αὐτῷ ἱερὸν φυτῶν λίθων, βωμοί, τεμένη, μουσεῖον ᾠκοδόμηταί τε καὶ καθιέρωται· καὶ συνιόντες εἰς τὸ ἱερὸν οἱ Δ'. Ἰσίδωρον δὲ φάσκουσιν (88) ἐν παραινέσεσι τῆς αὐτοῦ μοχθηρίας αἴτιον γεγενῆσθαι. Εἰ δὲ καὶ αὐτῆς τὰ ἴσα φρονῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν ὁρμώμενος ἐτύγχανεν, ἢ ἐκ φιλοσόφων μαθὼν παραινετικός τις καὶ αὐτὸς ὑπῆρχεν, οὐ πάνυ σαφῶς περὶ τοῦ Ἰσιδώρου γνῶνας ἠδυνήθημεν. Πλὴν οὗτοι πάντες καττύουσι τὴν ἴσην πραγματείαν. Πρῶτον μὲν ὅτι ἐνομοθέτει αὐτὸς ὁ Ἐπιφάνης σὺν τῷ αὐτοῦ πατρί τε καὶ πρωτοστάτῃ τῆς αἱρέσεως Κεφαλλήνες κατὰ νουμηνίαν, γενέθλιον ἀποθέωσιν θύουσιν Ἐπιφάνει, σπένδουσί τε, εὐωχοῦνται, καὶ ὕμνοι λέγονται· ἐπαιδεύθη μὲν παρὰ τῷ πατρὶ τήν τε ἐγκύκλιον παιδίαν, καὶ τὰ Πλάτωνος, S. EPIPHANII B sint in eadem secta principes, qui diversis concin- nandis fabulis magistros etiam ipsos superare sese gloriantur, volo in iis commemorandis, qui in ea- dem hæresi sunt, sed alia quædam insuper asse- runt, paulisper immorari. Epiphanem atque Isidor rum intelligo : qui cohortationum ac præceptorum specie in profundierem sese infelicitatis voraginem immersit. Et cum a Carpocrate parente suo revera falsi dogmatis initium acceperit, ad Secundi tamen opiniones adhaesit, et ad Secundianos ascriptus est. In primis enim magna est aberrantium istorum hominum a se invicem dissensio, et inanissimæ lo- quacitatis incondita quædam ac perturbata varie- tas. Nam, ut ab Epiphane ordiar, Carpocratis iste filius, ex Alexandria matre, hoc enim ei nomen fuit, ad illos, uti diximus, aggregatur, qui ex Ce- phallenia paterno genere oriundus, cum ad xvII ætatis annum pervenisset, immatura morte prære- plus est. Nimirum sceleratos homines Deus sic tan- quam spinas evulsit, humanoque generi melius ali- quid providit. Post illius obitum iis qui ab eo de- cepti fuerant plaga illa letalis adhæsit. Et in hanc usque diem in insula Samo divinis honoribus allicitur. Nam incolae templum ei condiderunt, et in- eunte mense sacra quædam ac cæremonias obeunt : nec non artes et museum ad detestandi illius no- minis memoriam consecrarunt; Epiphanis quippe Museum appellant. Cephallenii, inquam, eo vecor- diæ progressi sunt, ut et ei sacrificia ac libationes offerant, et in fano illius epulum præbeant, et hymnos in ejus honorem concinant. Habuit vero ad infelices illos decipiendos, ac non modo ad eam sectam, sed et ad aliud genus erroris, hoc est si- mulacrorum superstitionem traducendos magnam illecebram exquisita quædam hominis eruditio, et cum in omni humanitatis genere, tum in Platonicis dogmatibus apprime versata. Qui quidem Epipha nes ad Secundum se atque ejus fautores applicavit; quadam peste loquacitatem expressit. C IV. Isidorum vero narrant quibusdam Cohorta- tionum libris nequitiæ suæ fundamenta jecisse. Sed utrum eadem is ex secta, atque iisdem opinioni- bus exstiterit, an ex philosophorum disciplina co- hortationum artifex esse didicerit, certi nihil ex- plorare docuimus. Utcunque se res habeat, in eo- dem omnes consuendo dogmate versantur. In primis Epiphanes illud cum Patre, eodemque 1:æresis conditore Carpocrate decrevit, promiscuas For. Addo m Strom. hæc descripta sunt; tametsi ab auctore ipso diversa quædam tradiderit. Clementis verba necessario hic attexenda sunt : D illiusque in se virus, hoc est imbutam venenata etc. Hæc ille. At Epiphanius a patre Cephalleaium fuisse, non Alexandrinum docet. citur : Dulychiumque, Sameque et Neritos ardua saxis. minit idem Clemens Alexand. lib. vı Strom. (86) Οὗτος γὰρ ὁ Ἐπιφάνης. Εx Clement. Alex. (87) Εν Σάμῳ γὰρ ὡς θεός. Quæ et Same di (88) Ισίδωρον δὲ φάσκουσιν. De Isidoro me

Α εἶεν οἱ ἔξαρχοι, καὶ αὐχοῦντες ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων ὑπὲρ τοὺς αὐτῶν διδασκάλους μυθοποιεῖσθαι, ἔτι ἐπιμένων ὑφηγούμενος τοὺς ἐν αὐτῇ τῇ αἱρέσει ὄντας, ἕτερα δὲ παρὰ τούτων λέγοντας, φημὶ δὲ περὶ Ἐπιφάνους τοῦ Ἰσιδώρου ἐκ προφάσεως παραινετικῶν ῥημάτων ἑαυτὸν ἔτι εἰς περισσότερον βυθόν ταλαιπωρίας κατ αγαγόντος. Τάληθῆ μὲν οὖν, ἀπὸ Καρποκράτους του ἰδίου πατρὸς κατὰ σάρκα εἰληφότος τὰς προφάσεις, συνημμένου δὲ τῇ αἱρέσει τοῦ προειρημένου Σεκούν δου, καὶ αὐτοῦ τῶν Σεκουνδιανῶν ὑπάρχοντος. Πολλή γὰρ ἑκάστου τῶν πεπλανημένων πρὸς τὸν ἕτερον δια- φορά, καὶ συρφετώδης, ὡς εἰπεῖν, πολυμιξία κενή φωνίας. Οὗτος γὰρ ὁ Ἐπιφάνης (86), ὡς ἔφην, υἱὸς ὢν Καρποκράτους, μητρὸς δὲ 'Αλεξανδρείας οὕτω καλουμένης, τούτοις, ὡς προεῖπον, συνάπτεται, ἀπὸ Β Κεφαλληνίας μὲν τὸ πρὸς πατρὸς γένος ὤν, ἑπτακα:- δεκαέτη βιώσας χρόνον, θᾶττον τὸν βίον κατέστρεψε, τοῦ Κυρίου ὥσπερ ἀκάνθας τοὺς φαύλους ἀπαλλάσ σοντος, κρεῖττόν τι περὶ τῆς οἰκουμένης προνοοῦντος. Μετὰ δὲ τὴν αὐτοῦ τελευτὴν οἱ πρὸς αὐτοῦ πεπλανη μένοι τῆς ἀπ' αὐτοῦ πληγῆς οὐκ ἀπέσχοντο. Ἐν Σάμι γὰρ ὡς θεὸς (87) ἔτι καὶ εἰς δεῦρο τιμᾶται. Τέμενος γὰρ αὐτῷ ἱδρύσαντες οἱ ἐπιχώριοι, θυσίας καὶ τελε- τὰς ἐπιτελοῦσι κατὰ νεομηνίαν, βωμοὺς δὲ αὐτῷ ἔστη σαν, καὶ μουσεῖον εἰς ὄνομα αὐτοῦ περίπτυστον ἀν εστήσαντο, τὸ δὴ Ἐπιφάνους μουσεῖον καλούμενον. θύουσι γὰρ αὐτῷ οἱ Κεφαλλήνες εἰς τοσαύτην πλά νην ἐληλακότες, καὶ σπένδουσι, καὶ ἐν τῷ ἱδρυμένῳ αὐτοῦ τεμένει εὐωχοῦνται· ὕμνους δὲ αὐτῷ ᾅδουσι. Δι' ὑπερβολὴν δὲ τῆς ἐκείνου παιδείας Εγκυκλίου το καὶ Πλατωνικῆς ἡ πᾶσα τοῖς προειρημένοις κατά τε τὴν αἵρεσιν καὶ κατὰ τὴν ἑτέραν πλάνην, λέγω τὴν εἰς εἰδωλομανίαν τοὺς ἐπιχωρίους τρέψασαν, γέγονεν ἀπ' αὐτοῦ ἀπάτη. Συνείπετο γοῦν οὗτος ὁ Ἐπιφάνης Σεκούνδῳ καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτόν. Τὴν γὰρ αὐτοῦ ἰοδο λίαν ἀπεμάξατο, λέγω τὴν τῆς ἑρπετώδους φθορᾶς περιττολογίαν. ἐπιμενω. καὶ τοῦ. Επιφάνης οὗτος, οὗ καὶ τὰ συγγράμματα κομίζεται, υἱὸς ἦν Καρποκρά τους, καὶ μητρὸς ᾿Αλεξανδρίας τούνομα, τὰ μὲν πρὸς πατρὸς ᾿Αλεξανδρεύς, ἀπὸ δὲ μητρὸς Κεφαλληνεύς· ἔζησε δὲ τὰ πάντα ἔτη ἑπτακαίδεκα, καὶ θεὸς ἐν Σάμη της Κεφαλληνίας τετίμηται· ἔνθα αὐτῷ ἱερὸν φυτῶν λίθων, βωμοί, τεμένη, μουσεῖον ᾠκοδόμηταί τε καὶ καθιέρωται· καὶ συνιόντες εἰς τὸ ἱερὸν οἱ Δ'. Ἰσίδωρον δὲ φάσκουσιν (88) ἐν παραινέσεσι τῆς αὐτοῦ μοχθηρίας αἴτιον γεγενῆσθαι. Εἰ δὲ καὶ αὐτῆς τὰ ἴσα φρονῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν ὁρμώμενος ἐτύγχανεν, ἢ ἐκ φιλοσόφων μαθὼν παραινετικός τις καὶ αὐτὸς ὑπῆρχεν, οὐ πάνυ σαφῶς περὶ τοῦ Ἰσιδώρου γνῶνας ἠδυνήθημεν. Πλὴν οὗτοι πάντες καττύουσι τὴν ἴσην πραγματείαν. Πρῶτον μὲν ὅτι ἐνομοθέτει αὐτὸς ὁ Ἐπιφάνης σὺν τῷ αὐτοῦ πατρί τε καὶ πρωτοστάτῃ τῆς αἱρέσεως Κεφαλλήνες κατὰ νουμηνίαν, γενέθλιον ἀποθέωσιν θύουσιν Ἐπιφάνει, σπένδουσί τε, εὐωχοῦνται, καὶ ὕμνοι λέγονται· ἐπαιδεύθη μὲν παρὰ τῷ πατρὶ τήν τε ἐγκύκλιον παιδίαν, καὶ τὰ Πλάτωνος, S. EPIPHANII B sint in eadem secta principes, qui diversis concin- nandis fabulis magistros etiam ipsos superare sese gloriantur, volo in iis commemorandis, qui in ea- dem hæresi sunt, sed alia quædam insuper asse- runt, paulisper immorari. Epiphanem atque Isidor rum intelligo : qui cohortationum ac præceptorum specie in profundierem sese infelicitatis voraginem immersit. Et cum a Carpocrate parente suo revera falsi dogmatis initium acceperit, ad Secundi tamen opiniones adhaesit, et ad Secundianos ascriptus est. In primis enim magna est aberrantium istorum hominum a se invicem dissensio, et inanissimæ lo- quacitatis incondita quædam ac perturbata varie- tas. Nam, ut ab Epiphane ordiar, Carpocratis iste filius, ex Alexandria matre, hoc enim ei nomen fuit, ad illos, uti diximus, aggregatur, qui ex Ce- phallenia paterno genere oriundus, cum ad xvII ætatis annum pervenisset, immatura morte prære- plus est. Nimirum sceleratos homines Deus sic tan- quam spinas evulsit, humanoque generi melius ali- quid providit. Post illius obitum iis qui ab eo de- cepti fuerant plaga illa letalis adhæsit. Et in hanc usque diem in insula Samo divinis honoribus allicitur. Nam incolae templum ei condiderunt, et in- eunte mense sacra quædam ac cæremonias obeunt : nec non artes et museum ad detestandi illius no- minis memoriam consecrarunt; Epiphanis quippe Museum appellant. Cephallenii, inquam, eo vecor- diæ progressi sunt, ut et ei sacrificia ac libationes offerant, et in fano illius epulum præbeant, et hymnos in ejus honorem concinant. Habuit vero ad infelices illos decipiendos, ac non modo ad eam sectam, sed et ad aliud genus erroris, hoc est si- mulacrorum superstitionem traducendos magnam illecebram exquisita quædam hominis eruditio, et cum in omni humanitatis genere, tum in Platonicis dogmatibus apprime versata. Qui quidem Epipha nes ad Secundum se atque ejus fautores applicavit; quadam peste loquacitatem expressit. C IV. Isidorum vero narrant quibusdam Cohorta- tionum libris nequitiæ suæ fundamenta jecisse. Sed utrum eadem is ex secta, atque iisdem opinioni- bus exstiterit, an ex philosophorum disciplina co- hortationum artifex esse didicerit, certi nihil ex- plorare docuimus. Utcunque se res habeat, in eo- dem omnes consuendo dogmate versantur. In primis Epiphanes illud cum Patre, eodemque 1:æresis conditore Carpocrate decrevit, promiscuas For. Addo m Strom. hæc descripta sunt; tametsi ab auctore ipso diversa quædam tradiderit. Clementis verba necessario hic attexenda sunt : D illiusque in se virus, hoc est imbutam venenata etc. Hæc ille. At Epiphanius a patre Cephalleaium fuisse, non Alexandrinum docet. citur : Dulychiumque, Sameque et Neritos ardua saxis. minit idem Clemens Alexand. lib. vı Strom. (86) Οὗτος γὰρ ὁ Ἐπιφάνης. Εx Clement. Alex. (87) Εν Σάμῳ γὰρ ὡς θεός. Quæ et Same di (88) Ισίδωρον δὲ φάσκουσιν. De Isidoro me

Καρποκράτει καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτὸν κοινὰς εἶναι τὰς τῶν ἀνθρώπων γυναῖκας, ἔκ τε τοῦ Πλάτωνος Πολι τειῶν πρόφασιν λαβὼν, καὶ τὴν ἰδίαν ἐπιθυμίαν ἐκτελῶν. Ἐντεῦθεν δὲ τὴν ἀρχὴν ποιεῖται, λέγων, ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐμφέρεται τοῦ Σωτῆρος φάσκοντος τρεῖς μὲν εὐνούχους εἶναι, τόν τε ἐξ ἀνθρώπων εὐνου- χιζόμενον, καὶ τὸν ἐκ γενετῆς, καὶ τὸν κατὰ τὴν βα- σιλείαν τῶν οὐρανῶν ἑαυτὸν ἑκουσίως εὐνουχίσαντα. Καί φησιν· Οἱ τοίνυν κατὰ ἀνάγκην οὐ κατὰ λόγον εὐνοῦχοι γίνονται. Οἱ δὲ ἕνεκα τῆς βασιλείας τῶν οὐ- ρανῶν ἑαυτοὺς εὐνουχίσαντες διὰ τὰ ἐκ τοῦ γάμου συμβαίνοντά φασι τὸν ἐπιλογισμὸν ' τῶν ἐπιτηδείων ἀσχολίαν δεδιότες. Βέλτιον γαμῆσαι ἢ πυροῦσθαι, μὴ εἰς πῦρ ἐμβάλῃς τὴν ψυχήν σου, φησὶ λέγειν τὸν Απόστολον, ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἀντέχων, καὶ φοβού- μενος μὴ τῆς ἐγκρατείας ἀποπέσῃς. Πρὸς γὰρ τὸ Β ἀντέχειν γινομένη ψυχὴ μερίζεται τῆς ἐλπίδος. Αν έχου τοίνυν, ὡς ἤδη προεῖπον, τῆς παραινέσεως, εἰς μέσον φέρων τὸν λόγον, φησὶ κατὰ λέξιν ὁ Ἰσί– δωρος ἐν τοῖς Ἠθικοῖς, μαχίμης γυναικός, ἵνα μὴ αποσπασθῇς τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ. Τότε πῦρ ἀποσπερματίσας εὐσυνειδήτως προσεύχου. Όταν δέ, φησὶν, ἡ εὐχαριστία σου εἰς αἴτησιν ὑποπέ- σοι, καὶ στῆς τὸ λοιπὸν, οὐ κατορθώσας μὴ σφα- ῆναι, γάμησον. Εἶτα πάλιν φησίν· Ἀλλὰ νέος τις ἢ πένης ἐστὶν, ἢ καταφερὴς, τουτέστιν ἀσθε νὴς, καὶ οὐ θέλει γῆμαι κατὰ τὸν λόγον, οὗτος τοῦ ἀδελφοῦ μὴ χωριζέσθω. Αἰσχρὰς δέ τινας ὑπο- νοίας ἑαυτῷ προσποριζόμενος δραματουργεῖ ὁ τά- λας. Λεγέτω, φησὶ τοίνυν, ὅτι Εισελήλυθα ἐὼ εἰς τὰ ἅγια, οὐδὲν δύναμαι παθεῖν. Ἐὰν δὲ ὑπό νοιαν ἔχῃ, εἰπάτω. Ἀδελφέ, ἐπίθες μοι χεῖρα, ἵνα μὴ ἁμαρτήσω, καὶ λήψεται βοήθειαν, καὶ αἰ- σθητὴν, καὶ νοητήν. Θελησάτω μόνον ἀπαρτίσαι τὸ καλὸν, καὶ ἐπιτεύξεται. Εἶτα πάλιν φησίν· Εν- [οτε τῷ μὲν στόματι λέγομεν, οὐ θέλομεν ἁμαρ- τῆσαι, ἡ δὲ διάνοια ἔγκειται εἰς τὸ ἁμαρτάνειν. Ὁ τοιοῦτος διὰ φόβον οὐ ποιεῖ ὁ θέλει, ἵνα μὴ ἡ κόλασις αὐτῷ ἑλλογισθῇ· ἡ δὲ ἀνθρωπότης ἔχει ἀναγκαῖα τινα καὶ φυσικὰ μένα· ἔχει τὸ περι- βάλλεσθαι τὸ ἀναγκαῖον καὶ φυσικόν φυσικόν δὲ τὸ τῶν ἀφροδισίων. Ε'. Αναγκαίως δὲ ταύτας (89) παρεθέμην τὰς φωνὰς, ὁ κατὰ τούτων γράψας ἔλεγχον, μὴ βιούντων ὀρθῶς καὶ Βασιλειδιανῶν, καὶ Καρποκρατιανῶν, καὶ τῶν ἀπὸ Οὐαλεντίνου, καὶ τῶν Ἐπιφάνους καλουμένου, ᾧ δὴ συνήφθη Σεκούνδος ὁ προτεταγμένος. Ἐξ ἀλλήλων γὰρ ἕκαστος ήτοι οὗτος ἐκείνῳ μεταδούς, ἢ ἐκεῖνος τούτῳ τὰ δεινὰ ἀπεμπολήσαντες, καὶ εἴς τι πρὸς ἀλ- λήλους διαφερόμενοι, ὅμως ἐν μιᾷ αἱρέσει ἑαυτοὺς κατέθεντο · ὥστε καὶ ἔχειν ἐξουσίαν ἐδογμάτισαν, καὶ τὸν ἐπιλ. τοῦτον λαμβάνουσιν, τὴν περὶ τὸν πορισμὸν τῶν ἐπιτ. * Φυσικὸν δὲ τὸ τῶν ἀφροδισίων, οὐκ ἀναγκαῖον δέ. Ταύτας παρεθέμην τὰς φωνὰς εἰς ἔλεγχον τῶν μὴ βιούντων ὀρθῶς Βασιλεινιανῶν, ADVERSUS HÆRESES LIB. 1. TOM. II. - HÆRES. XXXII. A csse conjuges oportere ; partim quod ita Plato in libris De republica statuisset, partim ut privatam libidinem expleret. Sed inde disputandi initium fa- cit. Tria eunuchorum esse genera, quod a Salva- tore dictum Evangelia sacra testantur: nam alios esse qui ab hominibus exsecti sunt, alios ita a na- tura factos, alios qui cœlestis regni gratia sponte sese castrarunt. Qui igitur, aiunt, tales necessitate sunt facti, non id certo consilio ac ratione susce- perunt. Qui se vero propter cœleste regnum castra- verunt, id ad declinandas conjugii molestias ege- runt, quod illud procurandæ rei familiaris onus · ac sollicitudinem timerent. Melius est nubere, quam uri ª: proinde cave animam tuam in ignem immit- tas (sic enim ab Apostolo præceptum esse dicunt), dum noctes diesque resistis, ac ne a castitate exci- G das pertimescis. Siquidem animus noster, dum in repugnando obsistendoque tutus est a spe sua dis- sipatus, abstrahitur. Patienter igitur tibi ut paulo ante cohortando monui (hac in Ethicis Isidori verba sunt) contumacis uxoris mores sustinendi sunt, ne Dei gratiam amittas : cumque una cum semine libidinis flammam ejeceris, tum te optima fretus 'conscientia ad orandum converte. Sed cum in postu- lationem gratiarun actio tua delapsa fuerit, ac dein- ceps stare cœperis, neque id tamen obtinueris, ut labi prorsus ac titubare desinas ad nuptias confugito. Pergit deinde : Sed jurenis aut pauper est aliquis aut proclivior, hoc est imbecillus, neque ex apostolico præcepto ducere ei Abel uxorem, hic a fratre mini- me discedat. Tum exsecrandorum flagitiorum ex- cogitalas rationes afferens, miras infelix tragedias facit. Dical, inquit : Ingressus sum in sancta, pali nihil possum. Quod si cogitatio eum aliqua subeat, dicat : Frater, impone mihi manum, ne peccem; et confestim prasentem cum in corpore ipso, tum in mente opem experietur. Velit modo quod honestum est perficere, et voti compos exsistet. Post hæc ita loquitur : Nonnunquam ore tenus dicimus, peccare nolumus, sed animus in peccata propendet. Qui ejus- modi est, quod vult propter melum non facit, ne ei pœna constituatur. At hominum generi necessaria quædam sunt ac naturalia duntaxat. Nam vestibus uti naturale simul ac necessarium est; naturalis est venerea voluptas. D V. Hæc illorum in medium afferre verba sum coactus, ut eos redarguerem sceleratos homines et impios, Basilidianos, inquam, et Carpocratianos, ar Valentini Epiphanisque discipulos, ad quem Secun- dus prius a nobis commemoratus adjungitur. Et- enim illi a se invicem propagati : sive iste alteri, sive alter isti velut malas merces, ita pestiferam doctrinam communicaverint. Ac licet aliqua in re dissideant, in eadem tamen hæsere secta; ut vel Ex Clem. Alex. Strom. ita legendum, Matth. xix, 12. 'I Cor. VII, 9. hæc cum præcedentibus copulata ita leguntur : Tum subjicit : etc. Neque tamen mutare quidquam in Epiphanio no- stro volui. Fieri quippe potest, ut aliquid de suo sciens ar volens inseruerit. (89) Αναγκαίως δὲ ταύτας. Apud Clem. Alex.

Καρποκράτει καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτὸν κοινὰς εἶναι τὰς τῶν ἀνθρώπων γυναῖκας, ἔκ τε τοῦ Πλάτωνος Πολι τειῶν πρόφασιν λαβὼν, καὶ τὴν ἰδίαν ἐπιθυμίαν ἐκτελῶν. Ἐντεῦθεν δὲ τὴν ἀρχὴν ποιεῖται, λέγων, ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐμφέρεται τοῦ Σωτῆρος φάσκοντος τρεῖς μὲν εὐνούχους εἶναι, τόν τε ἐξ ἀνθρώπων εὐνου- χιζόμενον, καὶ τὸν ἐκ γενετῆς, καὶ τὸν κατὰ τὴν βα- σιλείαν τῶν οὐρανῶν ἑαυτὸν ἑκουσίως εὐνουχίσαντα. Καί φησιν· Οἱ τοίνυν κατὰ ἀνάγκην οὐ κατὰ λόγον εὐνοῦχοι γίνονται. Οἱ δὲ ἕνεκα τῆς βασιλείας τῶν οὐ- ρανῶν ἑαυτοὺς εὐνουχίσαντες διὰ τὰ ἐκ τοῦ γάμου συμβαίνοντά φασι τὸν ἐπιλογισμὸν ' τῶν ἐπιτηδείων ἀσχολίαν δεδιότες. Βέλτιον γαμῆσαι ἢ πυροῦσθαι, μὴ εἰς πῦρ ἐμβάλῃς τὴν ψυχήν σου, φησὶ λέγειν τὸν Απόστολον, ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἀντέχων, καὶ φοβού- μενος μὴ τῆς ἐγκρατείας ἀποπέσῃς. Πρὸς γὰρ τὸ Β ἀντέχειν γινομένη ψυχὴ μερίζεται τῆς ἐλπίδος. Αν έχου τοίνυν, ὡς ἤδη προεῖπον, τῆς παραινέσεως, εἰς μέσον φέρων τὸν λόγον, φησὶ κατὰ λέξιν ὁ Ἰσί– δωρος ἐν τοῖς Ἠθικοῖς, μαχίμης γυναικός, ἵνα μὴ αποσπασθῇς τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ. Τότε πῦρ ἀποσπερματίσας εὐσυνειδήτως προσεύχου. Όταν δέ, φησὶν, ἡ εὐχαριστία σου εἰς αἴτησιν ὑποπέ- σοι, καὶ στῆς τὸ λοιπὸν, οὐ κατορθώσας μὴ σφα- ῆναι, γάμησον. Εἶτα πάλιν φησίν· Ἀλλὰ νέος τις ἢ πένης ἐστὶν, ἢ καταφερὴς, τουτέστιν ἀσθε νὴς, καὶ οὐ θέλει γῆμαι κατὰ τὸν λόγον, οὗτος τοῦ ἀδελφοῦ μὴ χωριζέσθω. Αἰσχρὰς δέ τινας ὑπο- νοίας ἑαυτῷ προσποριζόμενος δραματουργεῖ ὁ τά- λας. Λεγέτω, φησὶ τοίνυν, ὅτι Εισελήλυθα ἐὼ εἰς τὰ ἅγια, οὐδὲν δύναμαι παθεῖν. Ἐὰν δὲ ὑπό νοιαν ἔχῃ, εἰπάτω. Ἀδελφέ, ἐπίθες μοι χεῖρα, ἵνα μὴ ἁμαρτήσω, καὶ λήψεται βοήθειαν, καὶ αἰ- σθητὴν, καὶ νοητήν. Θελησάτω μόνον ἀπαρτίσαι τὸ καλὸν, καὶ ἐπιτεύξεται. Εἶτα πάλιν φησίν· Εν- [οτε τῷ μὲν στόματι λέγομεν, οὐ θέλομεν ἁμαρ- τῆσαι, ἡ δὲ διάνοια ἔγκειται εἰς τὸ ἁμαρτάνειν. Ὁ τοιοῦτος διὰ φόβον οὐ ποιεῖ ὁ θέλει, ἵνα μὴ ἡ κόλασις αὐτῷ ἑλλογισθῇ· ἡ δὲ ἀνθρωπότης ἔχει ἀναγκαῖα τινα καὶ φυσικὰ μένα· ἔχει τὸ περι- βάλλεσθαι τὸ ἀναγκαῖον καὶ φυσικόν φυσικόν δὲ τὸ τῶν ἀφροδισίων. Ε'. Αναγκαίως δὲ ταύτας (89) παρεθέμην τὰς φωνὰς, ὁ κατὰ τούτων γράψας ἔλεγχον, μὴ βιούντων ὀρθῶς καὶ Βασιλειδιανῶν, καὶ Καρποκρατιανῶν, καὶ τῶν ἀπὸ Οὐαλεντίνου, καὶ τῶν Ἐπιφάνους καλουμένου, ᾧ δὴ συνήφθη Σεκούνδος ὁ προτεταγμένος. Ἐξ ἀλλήλων γὰρ ἕκαστος ήτοι οὗτος ἐκείνῳ μεταδούς, ἢ ἐκεῖνος τούτῳ τὰ δεινὰ ἀπεμπολήσαντες, καὶ εἴς τι πρὸς ἀλ- λήλους διαφερόμενοι, ὅμως ἐν μιᾷ αἱρέσει ἑαυτοὺς κατέθεντο · ὥστε καὶ ἔχειν ἐξουσίαν ἐδογμάτισαν, καὶ τὸν ἐπιλ. τοῦτον λαμβάνουσιν, τὴν περὶ τὸν πορισμὸν τῶν ἐπιτ. * Φυσικὸν δὲ τὸ τῶν ἀφροδισίων, οὐκ ἀναγκαῖον δέ. Ταύτας παρεθέμην τὰς φωνὰς εἰς ἔλεγχον τῶν μὴ βιούντων ὀρθῶς Βασιλεινιανῶν, ADVERSUS HÆRESES LIB. 1. TOM. II. - HÆRES. XXXII. A csse conjuges oportere ; partim quod ita Plato in libris De republica statuisset, partim ut privatam libidinem expleret. Sed inde disputandi initium fa- cit. Tria eunuchorum esse genera, quod a Salva- tore dictum Evangelia sacra testantur: nam alios esse qui ab hominibus exsecti sunt, alios ita a na- tura factos, alios qui cœlestis regni gratia sponte sese castrarunt. Qui igitur, aiunt, tales necessitate sunt facti, non id certo consilio ac ratione susce- perunt. Qui se vero propter cœleste regnum castra- verunt, id ad declinandas conjugii molestias ege- runt, quod illud procurandæ rei familiaris onus · ac sollicitudinem timerent. Melius est nubere, quam uri ª: proinde cave animam tuam in ignem immit- tas (sic enim ab Apostolo præceptum esse dicunt), dum noctes diesque resistis, ac ne a castitate exci- G das pertimescis. Siquidem animus noster, dum in repugnando obsistendoque tutus est a spe sua dis- sipatus, abstrahitur. Patienter igitur tibi ut paulo ante cohortando monui (hac in Ethicis Isidori verba sunt) contumacis uxoris mores sustinendi sunt, ne Dei gratiam amittas : cumque una cum semine libidinis flammam ejeceris, tum te optima fretus 'conscientia ad orandum converte. Sed cum in postu- lationem gratiarun actio tua delapsa fuerit, ac dein- ceps stare cœperis, neque id tamen obtinueris, ut labi prorsus ac titubare desinas ad nuptias confugito. Pergit deinde : Sed jurenis aut pauper est aliquis aut proclivior, hoc est imbecillus, neque ex apostolico præcepto ducere ei Abel uxorem, hic a fratre mini- me discedat. Tum exsecrandorum flagitiorum ex- cogitalas rationes afferens, miras infelix tragedias facit. Dical, inquit : Ingressus sum in sancta, pali nihil possum. Quod si cogitatio eum aliqua subeat, dicat : Frater, impone mihi manum, ne peccem; et confestim prasentem cum in corpore ipso, tum in mente opem experietur. Velit modo quod honestum est perficere, et voti compos exsistet. Post hæc ita loquitur : Nonnunquam ore tenus dicimus, peccare nolumus, sed animus in peccata propendet. Qui ejus- modi est, quod vult propter melum non facit, ne ei pœna constituatur. At hominum generi necessaria quædam sunt ac naturalia duntaxat. Nam vestibus uti naturale simul ac necessarium est; naturalis est venerea voluptas. D V. Hæc illorum in medium afferre verba sum coactus, ut eos redarguerem sceleratos homines et impios, Basilidianos, inquam, et Carpocratianos, ar Valentini Epiphanisque discipulos, ad quem Secun- dus prius a nobis commemoratus adjungitur. Et- enim illi a se invicem propagati : sive iste alteri, sive alter isti velut malas merces, ita pestiferam doctrinam communicaverint. Ac licet aliqua in re dissideant, in eadem tamen hæsere secta; ut vel Ex Clem. Alex. Strom. ita legendum, Matth. xix, 12. 'I Cor. VII, 9. hæc cum præcedentibus copulata ita leguntur : Tum subjicit : etc. Neque tamen mutare quidquam in Epiphanio no- stro volui. Fieri quippe potest, ut aliquid de suo sciens ar volens inseruerit. (89) Αναγκαίως δὲ ταύτας. Apud Clem. Alex.

Καρποκράτει καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτὸν κοινὰς εἶναι τὰς τῶν ἀνθρώπων γυναῖκας, ἔκ τε τοῦ Πλάτωνος Πολι τειῶν πρόφασιν λαβὼν, καὶ τὴν ἰδίαν ἐπιθυμίαν ἐκτελῶν. Ἐντεῦθεν δὲ τὴν ἀρχὴν ποιεῖται, λέγων, ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐμφέρεται τοῦ Σωτῆρος φάσκοντος τρεῖς μὲν εὐνούχους εἶναι, τόν τε ἐξ ἀνθρώπων εὐνου- χιζόμενον, καὶ τὸν ἐκ γενετῆς, καὶ τὸν κατὰ τὴν βα- σιλείαν τῶν οὐρανῶν ἑαυτὸν ἑκουσίως εὐνουχίσαντα. Καί φησιν· Οἱ τοίνυν κατὰ ἀνάγκην οὐ κατὰ λόγον εὐνοῦχοι γίνονται. Οἱ δὲ ἕνεκα τῆς βασιλείας τῶν οὐ- ρανῶν ἑαυτοὺς εὐνουχίσαντες διὰ τὰ ἐκ τοῦ γάμου συμβαίνοντά φασι τὸν ἐπιλογισμὸν ' τῶν ἐπιτηδείων ἀσχολίαν δεδιότες. Βέλτιον γαμῆσαι ἢ πυροῦσθαι, μὴ εἰς πῦρ ἐμβάλῃς τὴν ψυχήν σου, φησὶ λέγειν τὸν Απόστολον, ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἀντέχων, καὶ φοβού- μενος μὴ τῆς ἐγκρατείας ἀποπέσῃς. Πρὸς γὰρ τὸ Β ἀντέχειν γινομένη ψυχὴ μερίζεται τῆς ἐλπίδος. Αν έχου τοίνυν, ὡς ἤδη προεῖπον, τῆς παραινέσεως, εἰς μέσον φέρων τὸν λόγον, φησὶ κατὰ λέξιν ὁ Ἰσί– δωρος ἐν τοῖς Ἠθικοῖς, μαχίμης γυναικός, ἵνα μὴ αποσπασθῇς τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ. Τότε πῦρ ἀποσπερματίσας εὐσυνειδήτως προσεύχου. Όταν δέ, φησὶν, ἡ εὐχαριστία σου εἰς αἴτησιν ὑποπέ- σοι, καὶ στῆς τὸ λοιπὸν, οὐ κατορθώσας μὴ σφα- ῆναι, γάμησον. Εἶτα πάλιν φησίν· Ἀλλὰ νέος τις ἢ πένης ἐστὶν, ἢ καταφερὴς, τουτέστιν ἀσθε νὴς, καὶ οὐ θέλει γῆμαι κατὰ τὸν λόγον, οὗτος τοῦ ἀδελφοῦ μὴ χωριζέσθω. Αἰσχρὰς δέ τινας ὑπο- νοίας ἑαυτῷ προσποριζόμενος δραματουργεῖ ὁ τά- λας. Λεγέτω, φησὶ τοίνυν, ὅτι Εισελήλυθα ἐὼ εἰς τὰ ἅγια, οὐδὲν δύναμαι παθεῖν. Ἐὰν δὲ ὑπό νοιαν ἔχῃ, εἰπάτω. Ἀδελφέ, ἐπίθες μοι χεῖρα, ἵνα μὴ ἁμαρτήσω, καὶ λήψεται βοήθειαν, καὶ αἰ- σθητὴν, καὶ νοητήν. Θελησάτω μόνον ἀπαρτίσαι τὸ καλὸν, καὶ ἐπιτεύξεται. Εἶτα πάλιν φησίν· Εν- [οτε τῷ μὲν στόματι λέγομεν, οὐ θέλομεν ἁμαρ- τῆσαι, ἡ δὲ διάνοια ἔγκειται εἰς τὸ ἁμαρτάνειν. Ὁ τοιοῦτος διὰ φόβον οὐ ποιεῖ ὁ θέλει, ἵνα μὴ ἡ κόλασις αὐτῷ ἑλλογισθῇ· ἡ δὲ ἀνθρωπότης ἔχει ἀναγκαῖα τινα καὶ φυσικὰ μένα· ἔχει τὸ περι- βάλλεσθαι τὸ ἀναγκαῖον καὶ φυσικόν φυσικόν δὲ τὸ τῶν ἀφροδισίων. Ε'. Αναγκαίως δὲ ταύτας (89) παρεθέμην τὰς φωνὰς, ὁ κατὰ τούτων γράψας ἔλεγχον, μὴ βιούντων ὀρθῶς καὶ Βασιλειδιανῶν, καὶ Καρποκρατιανῶν, καὶ τῶν ἀπὸ Οὐαλεντίνου, καὶ τῶν Ἐπιφάνους καλουμένου, ᾧ δὴ συνήφθη Σεκούνδος ὁ προτεταγμένος. Ἐξ ἀλλήλων γὰρ ἕκαστος ήτοι οὗτος ἐκείνῳ μεταδούς, ἢ ἐκεῖνος τούτῳ τὰ δεινὰ ἀπεμπολήσαντες, καὶ εἴς τι πρὸς ἀλ- λήλους διαφερόμενοι, ὅμως ἐν μιᾷ αἱρέσει ἑαυτοὺς κατέθεντο · ὥστε καὶ ἔχειν ἐξουσίαν ἐδογμάτισαν, καὶ τὸν ἐπιλ. τοῦτον λαμβάνουσιν, τὴν περὶ τὸν πορισμὸν τῶν ἐπιτ. * Φυσικὸν δὲ τὸ τῶν ἀφροδισίων, οὐκ ἀναγκαῖον δέ. Ταύτας παρεθέμην τὰς φωνὰς εἰς ἔλεγχον τῶν μὴ βιούντων ὀρθῶς Βασιλεινιανῶν, ADVERSUS HÆRESES LIB. 1. TOM. II. - HÆRES. XXXII. A csse conjuges oportere ; partim quod ita Plato in libris De republica statuisset, partim ut privatam libidinem expleret. Sed inde disputandi initium fa- cit. Tria eunuchorum esse genera, quod a Salva- tore dictum Evangelia sacra testantur: nam alios esse qui ab hominibus exsecti sunt, alios ita a na- tura factos, alios qui cœlestis regni gratia sponte sese castrarunt. Qui igitur, aiunt, tales necessitate sunt facti, non id certo consilio ac ratione susce- perunt. Qui se vero propter cœleste regnum castra- verunt, id ad declinandas conjugii molestias ege- runt, quod illud procurandæ rei familiaris onus · ac sollicitudinem timerent. Melius est nubere, quam uri ª: proinde cave animam tuam in ignem immit- tas (sic enim ab Apostolo præceptum esse dicunt), dum noctes diesque resistis, ac ne a castitate exci- G das pertimescis. Siquidem animus noster, dum in repugnando obsistendoque tutus est a spe sua dis- sipatus, abstrahitur. Patienter igitur tibi ut paulo ante cohortando monui (hac in Ethicis Isidori verba sunt) contumacis uxoris mores sustinendi sunt, ne Dei gratiam amittas : cumque una cum semine libidinis flammam ejeceris, tum te optima fretus 'conscientia ad orandum converte. Sed cum in postu- lationem gratiarun actio tua delapsa fuerit, ac dein- ceps stare cœperis, neque id tamen obtinueris, ut labi prorsus ac titubare desinas ad nuptias confugito. Pergit deinde : Sed jurenis aut pauper est aliquis aut proclivior, hoc est imbecillus, neque ex apostolico præcepto ducere ei Abel uxorem, hic a fratre mini- me discedat. Tum exsecrandorum flagitiorum ex- cogitalas rationes afferens, miras infelix tragedias facit. Dical, inquit : Ingressus sum in sancta, pali nihil possum. Quod si cogitatio eum aliqua subeat, dicat : Frater, impone mihi manum, ne peccem; et confestim prasentem cum in corpore ipso, tum in mente opem experietur. Velit modo quod honestum est perficere, et voti compos exsistet. Post hæc ita loquitur : Nonnunquam ore tenus dicimus, peccare nolumus, sed animus in peccata propendet. Qui ejus- modi est, quod vult propter melum non facit, ne ei pœna constituatur. At hominum generi necessaria quædam sunt ac naturalia duntaxat. Nam vestibus uti naturale simul ac necessarium est; naturalis est venerea voluptas. D V. Hæc illorum in medium afferre verba sum coactus, ut eos redarguerem sceleratos homines et impios, Basilidianos, inquam, et Carpocratianos, ar Valentini Epiphanisque discipulos, ad quem Secun- dus prius a nobis commemoratus adjungitur. Et- enim illi a se invicem propagati : sive iste alteri, sive alter isti velut malas merces, ita pestiferam doctrinam communicaverint. Ac licet aliqua in re dissideant, in eadem tamen hæsere secta; ut vel Ex Clem. Alex. Strom. ita legendum, Matth. xix, 12. 'I Cor. VII, 9. hæc cum præcedentibus copulata ita leguntur : Tum subjicit : etc. Neque tamen mutare quidquam in Epiphanio no- stro volui. Fieri quippe potest, ut aliquid de suo sciens ar volens inseruerit. (89) Αναγκαίως δὲ ταύτας. Apud Clem. Alex.

Καρποκράτει καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτὸν κοινὰς εἶναι τὰς τῶν ἀνθρώπων γυναῖκας, ἔκ τε τοῦ Πλάτωνος Πολι τειῶν πρόφασιν λαβὼν, καὶ τὴν ἰδίαν ἐπιθυμίαν ἐκτελῶν. Ἐντεῦθεν δὲ τὴν ἀρχὴν ποιεῖται, λέγων, ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐμφέρεται τοῦ Σωτῆρος φάσκοντος τρεῖς μὲν εὐνούχους εἶναι, τόν τε ἐξ ἀνθρώπων εὐνου- χιζόμενον, καὶ τὸν ἐκ γενετῆς, καὶ τὸν κατὰ τὴν βα- σιλείαν τῶν οὐρανῶν ἑαυτὸν ἑκουσίως εὐνουχίσαντα. Καί φησιν· Οἱ τοίνυν κατὰ ἀνάγκην οὐ κατὰ λόγον εὐνοῦχοι γίνονται. Οἱ δὲ ἕνεκα τῆς βασιλείας τῶν οὐ- ρανῶν ἑαυτοὺς εὐνουχίσαντες διὰ τὰ ἐκ τοῦ γάμου συμβαίνοντά φασι τὸν ἐπιλογισμὸν ' τῶν ἐπιτηδείων ἀσχολίαν δεδιότες. Βέλτιον γαμῆσαι ἢ πυροῦσθαι, μὴ εἰς πῦρ ἐμβάλῃς τὴν ψυχήν σου, φησὶ λέγειν τὸν Απόστολον, ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἀντέχων, καὶ φοβού- μενος μὴ τῆς ἐγκρατείας ἀποπέσῃς. Πρὸς γὰρ τὸ Β ἀντέχειν γινομένη ψυχὴ μερίζεται τῆς ἐλπίδος. Αν έχου τοίνυν, ὡς ἤδη προεῖπον, τῆς παραινέσεως, εἰς μέσον φέρων τὸν λόγον, φησὶ κατὰ λέξιν ὁ Ἰσί– δωρος ἐν τοῖς Ἠθικοῖς, μαχίμης γυναικός, ἵνα μὴ αποσπασθῇς τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ. Τότε πῦρ ἀποσπερματίσας εὐσυνειδήτως προσεύχου. Όταν δέ, φησὶν, ἡ εὐχαριστία σου εἰς αἴτησιν ὑποπέ- σοι, καὶ στῆς τὸ λοιπὸν, οὐ κατορθώσας μὴ σφα- ῆναι, γάμησον. Εἶτα πάλιν φησίν· Ἀλλὰ νέος τις ἢ πένης ἐστὶν, ἢ καταφερὴς, τουτέστιν ἀσθε νὴς, καὶ οὐ θέλει γῆμαι κατὰ τὸν λόγον, οὗτος τοῦ ἀδελφοῦ μὴ χωριζέσθω. Αἰσχρὰς δέ τινας ὑπο- νοίας ἑαυτῷ προσποριζόμενος δραματουργεῖ ὁ τά- λας. Λεγέτω, φησὶ τοίνυν, ὅτι Εισελήλυθα ἐὼ εἰς τὰ ἅγια, οὐδὲν δύναμαι παθεῖν. Ἐὰν δὲ ὑπό νοιαν ἔχῃ, εἰπάτω. Ἀδελφέ, ἐπίθες μοι χεῖρα, ἵνα μὴ ἁμαρτήσω, καὶ λήψεται βοήθειαν, καὶ αἰ- σθητὴν, καὶ νοητήν. Θελησάτω μόνον ἀπαρτίσαι τὸ καλὸν, καὶ ἐπιτεύξεται. Εἶτα πάλιν φησίν· Εν- [οτε τῷ μὲν στόματι λέγομεν, οὐ θέλομεν ἁμαρ- τῆσαι, ἡ δὲ διάνοια ἔγκειται εἰς τὸ ἁμαρτάνειν. Ὁ τοιοῦτος διὰ φόβον οὐ ποιεῖ ὁ θέλει, ἵνα μὴ ἡ κόλασις αὐτῷ ἑλλογισθῇ· ἡ δὲ ἀνθρωπότης ἔχει ἀναγκαῖα τινα καὶ φυσικὰ μένα· ἔχει τὸ περι- βάλλεσθαι τὸ ἀναγκαῖον καὶ φυσικόν φυσικόν δὲ τὸ τῶν ἀφροδισίων. Ε'. Αναγκαίως δὲ ταύτας (89) παρεθέμην τὰς φωνὰς, ὁ κατὰ τούτων γράψας ἔλεγχον, μὴ βιούντων ὀρθῶς καὶ Βασιλειδιανῶν, καὶ Καρποκρατιανῶν, καὶ τῶν ἀπὸ Οὐαλεντίνου, καὶ τῶν Ἐπιφάνους καλουμένου, ᾧ δὴ συνήφθη Σεκούνδος ὁ προτεταγμένος. Ἐξ ἀλλήλων γὰρ ἕκαστος ήτοι οὗτος ἐκείνῳ μεταδούς, ἢ ἐκεῖνος τούτῳ τὰ δεινὰ ἀπεμπολήσαντες, καὶ εἴς τι πρὸς ἀλ- λήλους διαφερόμενοι, ὅμως ἐν μιᾷ αἱρέσει ἑαυτοὺς κατέθεντο · ὥστε καὶ ἔχειν ἐξουσίαν ἐδογμάτισαν, καὶ τὸν ἐπιλ. τοῦτον λαμβάνουσιν, τὴν περὶ τὸν πορισμὸν τῶν ἐπιτ. * Φυσικὸν δὲ τὸ τῶν ἀφροδισίων, οὐκ ἀναγκαῖον δέ. Ταύτας παρεθέμην τὰς φωνὰς εἰς ἔλεγχον τῶν μὴ βιούντων ὀρθῶς Βασιλεινιανῶν, ADVERSUS HÆRESES LIB. 1. TOM. II. - HÆRES. XXXII. A csse conjuges oportere ; partim quod ita Plato in libris De republica statuisset, partim ut privatam libidinem expleret. Sed inde disputandi initium fa- cit. Tria eunuchorum esse genera, quod a Salva- tore dictum Evangelia sacra testantur: nam alios esse qui ab hominibus exsecti sunt, alios ita a na- tura factos, alios qui cœlestis regni gratia sponte sese castrarunt. Qui igitur, aiunt, tales necessitate sunt facti, non id certo consilio ac ratione susce- perunt. Qui se vero propter cœleste regnum castra- verunt, id ad declinandas conjugii molestias ege- runt, quod illud procurandæ rei familiaris onus · ac sollicitudinem timerent. Melius est nubere, quam uri ª: proinde cave animam tuam in ignem immit- tas (sic enim ab Apostolo præceptum esse dicunt), dum noctes diesque resistis, ac ne a castitate exci- G das pertimescis. Siquidem animus noster, dum in repugnando obsistendoque tutus est a spe sua dis- sipatus, abstrahitur. Patienter igitur tibi ut paulo ante cohortando monui (hac in Ethicis Isidori verba sunt) contumacis uxoris mores sustinendi sunt, ne Dei gratiam amittas : cumque una cum semine libidinis flammam ejeceris, tum te optima fretus 'conscientia ad orandum converte. Sed cum in postu- lationem gratiarun actio tua delapsa fuerit, ac dein- ceps stare cœperis, neque id tamen obtinueris, ut labi prorsus ac titubare desinas ad nuptias confugito. Pergit deinde : Sed jurenis aut pauper est aliquis aut proclivior, hoc est imbecillus, neque ex apostolico præcepto ducere ei Abel uxorem, hic a fratre mini- me discedat. Tum exsecrandorum flagitiorum ex- cogitalas rationes afferens, miras infelix tragedias facit. Dical, inquit : Ingressus sum in sancta, pali nihil possum. Quod si cogitatio eum aliqua subeat, dicat : Frater, impone mihi manum, ne peccem; et confestim prasentem cum in corpore ipso, tum in mente opem experietur. Velit modo quod honestum est perficere, et voti compos exsistet. Post hæc ita loquitur : Nonnunquam ore tenus dicimus, peccare nolumus, sed animus in peccata propendet. Qui ejus- modi est, quod vult propter melum non facit, ne ei pœna constituatur. At hominum generi necessaria quædam sunt ac naturalia duntaxat. Nam vestibus uti naturale simul ac necessarium est; naturalis est venerea voluptas. D V. Hæc illorum in medium afferre verba sum coactus, ut eos redarguerem sceleratos homines et impios, Basilidianos, inquam, et Carpocratianos, ar Valentini Epiphanisque discipulos, ad quem Secun- dus prius a nobis commemoratus adjungitur. Et- enim illi a se invicem propagati : sive iste alteri, sive alter isti velut malas merces, ita pestiferam doctrinam communicaverint. Ac licet aliqua in re dissideant, in eadem tamen hæsere secta; ut vel Ex Clem. Alex. Strom. ita legendum, Matth. xix, 12. 'I Cor. VII, 9. hæc cum præcedentibus copulata ita leguntur : Tum subjicit : etc. Neque tamen mutare quidquam in Epiphanio no- stro volui. Fieri quippe potest, ut aliquid de suo sciens ar volens inseruerit. (89) Αναγκαίως δὲ ταύτας. Apud Clem. Alex.

θησομένων φυσικῶν ', κἄν τε νῦν ἀμάρτωσι διὰ τὴν ἔμφυτον ἐκλογήν. Ἐπεὶ μηδὲ τὰ αὐτὰ αὐτοῖς πράτ τειν συγχωροῦσιν οἱ προπάτορες των δογμάτων τού Α τὸ ἁμαρτάνειν διὰ τὴν τελειότητα, ᾗ πάντων γε σω των. Φασὶ δὲ καὶ οὗτοι (90), ὡς ἐπὶ τὸ ὑψηλότερον καὶ γνωστικώτερον ἐπεκτεινόμενοι τὴν πρώτην Τετράδα, οὕτως· Ἔστι τις πρὸ πάντων προαρχή, προανεν- νόητος, ἄῤῥητός τε καὶ ἀνονόμαστος, ἣν ἐγὼ μονότητα ἀριθμῶ. Ταύτῃ τῇ μονότητι συνυπάρ χει δύναμις, ἂν καὶ αὐτὴν ὀνομάζω ἑνότητα. Αυ τη ἡ ἑνότης, ἥ τε μονότης τὸ ἓν οἶσαι προήκαν- το, μὴ προέμεναι ἀρχὴν ἐπὶ πάντων νοητήν ἀγέννητόν τε καὶ ἀόρατον, ἣν Ἀρχὴν ὁ λόγος ἢ πάντως. * φύσει. Μονάδα καλεῖ. Ταύτῃ τῇ μονάδι συνυπάρχει δύο ναμις ὁμοούσιος αὐτῇ, ἣν καὶ αὐτὴν ὀνομάζω το ἕν. Αὗται αἱ δυνάμεις, ἥ τε μονότης καὶ ἑνότης, μονάς τε καὶ τὸ ἓν προήκαντο τὰς λοιπὰς προβο λὰς τῶν Αἰώνων. Γ. Εἶτα οἱ καλῶς συγγραψάμενοι, καὶ ἀλήθειαν τούτων ἐν τοῖς σφῶν αὐτῶν συγγράμμασιν ήλεγξαν, Κλήμης τε, ὅν φασί τινες Αλεξανδρέα (91), ἕτερο: δὲ ᾽Αθηναῖον· ἀλλὰ καὶ ὁ ἱερὸς Εἰρηναῖος καταγελῶν αὐτῶν τὸ τραγικὸν ἐκεῖνο, ὃ ἐπὶ τοῖς προειρημένοις εἰς μέσον φέρων ἧκεν· Ἰού, τού· καὶ φεύ, φεῦ (92)· τὸ τραγικὸν γὰρ, ὡς ἀληθῶς ἐπειπεῖν ἔστιν, ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ συμφορᾷ τῶν τὰ γελοιώδη ταῦτα γεγραφότων της τοιαύτης ονοματο ποιίας καὶ τῇ τοσαύτῃ τόλμῃ, ὡς ἀπερυθριάσας τη ψεύσματι αὐτοῦ, ὄνομα τέθεικεν. Ἐν γὰρ τῷ λέγειν, Εστι τις προαρχὴ πρὸ πάντων προανεννόητος, ἣν ἐγὼ μονάδα καλῶ, καὶ πάλιν· Ταύτῃ τῇ μετ νάδι συνυπάρχει δύναμις, ἂν καὶ αὐτὴν ἐνότητα ὀνομάζω· σαφέστατα, ὅτι τε πλάσμα αὐτοῦ ἐστι τὰ εἰρημένα, ὡμολόγηκε, καὶ ὅτι αὐτὸς ὀνόματα τέθεικε τῷ πλάσματι ὑπὸ μηδενὸς πρότερον ἄλλου τεθειμένα. Καὶ σαφές ἐστιν, ὅτι αὐτὸς ταῦτα τετόλμηκεν όνομα. τοποιῆσαι· καὶ εἰ μὴ παρὴν τῷ βίῳ αὐτὸς, οὐκ ἂν ἡ ἀλήθεια εἶχεν ὄνομα. Οὐδὲν οὖν κωλύει καὶ ἄλλον τινὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως οὕτως ὁρίσασθαι ἐνό- σχετλιαστικόν, θαυμαστικών peccare sibi propter vitæ perfectionem licere di- cerent : ex qua fit, ut, quantumvis modo delique- rint, tamen quod naturaliter ad consequendam sa- lutem delecti sint, insita quadam ipsos oporteat necessitate servari. Neque vero primi dogmatum architecti eorumdem perpetrandorum ipsis pote- statem faciunt. Sed ut ad illos revertar, dum se ad id quod subli- mius atque in Cognitione illa sua præstantius est, acrius contenderunt, primam videlicet Tetradem, ita disputant : Ante omnia primum est, inquiunt, Principium quoddam, primumque intelligentiam omnem superans, quod nec explicari verbis, nec ap- pellatione declarari potest, quam ego unitatem nu- mero. Cum hac Virtus quædam exstitit, quam et singularitatem voco. Ambæ porro cum unum B atque idem sint, Principium quoddam omnium rerum, quod intelligentia sola percipitur, neque genitum est, aut aspectabile, citra productionem ullam ediderunt : quod Principium in sacris Litteris Unitas dicitur. Cum hac unitate ejusdem substantiæ alia virtus ex- stilit, quam et ipsam unum appello. Quæ quidem anum : reliquas Æonum origines propagarunt. VI. Verum quam haec a veritate abhorreant omnia, egregii quidam scriptores editis adversus eos com- mentariis demonstrarunt, præcipue vero Clemens Alexandrinus, quem Atheniensem alii faciunt, ac sanctus Irenæus : qui postquam illos derisit, tra- gicam illam exclamationem subjicit : Heu ! heu ! Proh ! proh! merito siquidem illud de scena depromptum ad eam transferri calamitatem potest, quam portentosis vocibus, ac tam effrenata audacia nugarum illi scriptores invebunt; qui men- daciis suis ficta quædam nomina impudenter afin- gunt. Nam cum ita scribit: Ante omnia primum quoddam est principium, ac primum, intelligentiam omnem superans, quod ego monadem appello; ac rursum: Cum hac monade virtus exsistit, quam et ipsam singularitatem voco; manifeste fatetur, esse haec quæ proposita sunt omnino confcta, seque fabulæ huic imposuisse nomina, quæ ab neniine hactenus usurpata fuerant. Proindeque nemins dubium est, quin hæc ille primum indiderit, ac nisi ipse in vita exstitisset aliquando, veritas utique Clem. Clem. lent. c. : Accipe alia ingenia cicuria Enniana, insignioris apud eos magistri; qui ex pontificali sua auctoritate in hunc modum censuit, etc. Qui Clementem patria Atheniensem esse dicerel prater Ep:phanium ex veteribus vidi neminem. Quanquam ne is quidem affirmat; sed contrarias duntaxat opiniones affert. Mirum igitur est, quo fretus auctore vir eruditus Clementen Athenis oriundum, sed quod Alexandriæ perdiu docuerit, Alexandrinum fuisse tam asseveranter scripserit. Qui ob eam causam addit a majoribus (ut auctor est Epiphanius) tum Alexandrinum, tum etiam Atheniensem esse nominatum. Atqui nusquam id, quod ille putat, Epiphanius tum Alexandrinum, virtutes, unilas, inquam, et singularitas, monas, et C D tum eliam Atheniensem a majoribus nominatum esse Clementem asserit, quod Athenis ortus, Alexandriæ docuisset. Sed de patria duntaxat varie quosdam sensisse narrat. verba respexit Tertull.: In scholis Carthaginiensi- bus fuit quidam rigidissimus rhetor Latinus, Phos- phorus nomine. Cum virum fortem peroraret: Venic, inquit, ad vos, optimi cives, de praelio cum victoria mea, cum fclicitate vestra, ampliatus, gloriosus, fortunatus, maximus, triumphalis. Et Scholastici statim familiæ Phosphori ya acclamant : Andisti Fortunatam, et Hedonem, et Acinetum, et Telelun: : acclama familia Ptolemæi sv. Quanquam peu apud Iren. apud Tertull. est. 3. ΕΡΙΡΠΑΝΗ (90) Φασὶ δὲ καὶ οὗτοι. Tertull. lib. contra Va- (91) Κλήμης τε, ὄν φασί τινες Αλεξανδρέα (92) Ιού, ιού, καὶ φεύ, φεῦ. Ad hac Irenaei

θησομένων φυσικῶν ', κἄν τε νῦν ἀμάρτωσι διὰ τὴν ἔμφυτον ἐκλογήν. Ἐπεὶ μηδὲ τὰ αὐτὰ αὐτοῖς πράτ τειν συγχωροῦσιν οἱ προπάτορες των δογμάτων τού Α τὸ ἁμαρτάνειν διὰ τὴν τελειότητα, ᾗ πάντων γε σω των. Φασὶ δὲ καὶ οὗτοι (90), ὡς ἐπὶ τὸ ὑψηλότερον καὶ γνωστικώτερον ἐπεκτεινόμενοι τὴν πρώτην Τετράδα, οὕτως· Ἔστι τις πρὸ πάντων προαρχή, προανεν- νόητος, ἄῤῥητός τε καὶ ἀνονόμαστος, ἣν ἐγὼ μονότητα ἀριθμῶ. Ταύτῃ τῇ μονότητι συνυπάρ χει δύναμις, ἂν καὶ αὐτὴν ὀνομάζω ἑνότητα. Αυ τη ἡ ἑνότης, ἥ τε μονότης τὸ ἓν οἶσαι προήκαν- το, μὴ προέμεναι ἀρχὴν ἐπὶ πάντων νοητήν ἀγέννητόν τε καὶ ἀόρατον, ἣν Ἀρχὴν ὁ λόγος ἢ πάντως. * φύσει. Μονάδα καλεῖ. Ταύτῃ τῇ μονάδι συνυπάρχει δύο ναμις ὁμοούσιος αὐτῇ, ἣν καὶ αὐτὴν ὀνομάζω το ἕν. Αὗται αἱ δυνάμεις, ἥ τε μονότης καὶ ἑνότης, μονάς τε καὶ τὸ ἓν προήκαντο τὰς λοιπὰς προβο λὰς τῶν Αἰώνων. Γ. Εἶτα οἱ καλῶς συγγραψάμενοι, καὶ ἀλήθειαν τούτων ἐν τοῖς σφῶν αὐτῶν συγγράμμασιν ήλεγξαν, Κλήμης τε, ὅν φασί τινες Αλεξανδρέα (91), ἕτερο: δὲ ᾽Αθηναῖον· ἀλλὰ καὶ ὁ ἱερὸς Εἰρηναῖος καταγελῶν αὐτῶν τὸ τραγικὸν ἐκεῖνο, ὃ ἐπὶ τοῖς προειρημένοις εἰς μέσον φέρων ἧκεν· Ἰού, τού· καὶ φεύ, φεῦ (92)· τὸ τραγικὸν γὰρ, ὡς ἀληθῶς ἐπειπεῖν ἔστιν, ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ συμφορᾷ τῶν τὰ γελοιώδη ταῦτα γεγραφότων της τοιαύτης ονοματο ποιίας καὶ τῇ τοσαύτῃ τόλμῃ, ὡς ἀπερυθριάσας τη ψεύσματι αὐτοῦ, ὄνομα τέθεικεν. Ἐν γὰρ τῷ λέγειν, Εστι τις προαρχὴ πρὸ πάντων προανεννόητος, ἣν ἐγὼ μονάδα καλῶ, καὶ πάλιν· Ταύτῃ τῇ μετ νάδι συνυπάρχει δύναμις, ἂν καὶ αὐτὴν ἐνότητα ὀνομάζω· σαφέστατα, ὅτι τε πλάσμα αὐτοῦ ἐστι τὰ εἰρημένα, ὡμολόγηκε, καὶ ὅτι αὐτὸς ὀνόματα τέθεικε τῷ πλάσματι ὑπὸ μηδενὸς πρότερον ἄλλου τεθειμένα. Καὶ σαφές ἐστιν, ὅτι αὐτὸς ταῦτα τετόλμηκεν όνομα. τοποιῆσαι· καὶ εἰ μὴ παρὴν τῷ βίῳ αὐτὸς, οὐκ ἂν ἡ ἀλήθεια εἶχεν ὄνομα. Οὐδὲν οὖν κωλύει καὶ ἄλλον τινὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως οὕτως ὁρίσασθαι ἐνό- σχετλιαστικόν, θαυμαστικών peccare sibi propter vitæ perfectionem licere di- cerent : ex qua fit, ut, quantumvis modo delique- rint, tamen quod naturaliter ad consequendam sa- lutem delecti sint, insita quadam ipsos oporteat necessitate servari. Neque vero primi dogmatum architecti eorumdem perpetrandorum ipsis pote- statem faciunt. Sed ut ad illos revertar, dum se ad id quod subli- mius atque in Cognitione illa sua præstantius est, acrius contenderunt, primam videlicet Tetradem, ita disputant : Ante omnia primum est, inquiunt, Principium quoddam, primumque intelligentiam omnem superans, quod nec explicari verbis, nec ap- pellatione declarari potest, quam ego unitatem nu- mero. Cum hac Virtus quædam exstitit, quam et singularitatem voco. Ambæ porro cum unum B atque idem sint, Principium quoddam omnium rerum, quod intelligentia sola percipitur, neque genitum est, aut aspectabile, citra productionem ullam ediderunt : quod Principium in sacris Litteris Unitas dicitur. Cum hac unitate ejusdem substantiæ alia virtus ex- stilit, quam et ipsam unum appello. Quæ quidem anum : reliquas Æonum origines propagarunt. VI. Verum quam haec a veritate abhorreant omnia, egregii quidam scriptores editis adversus eos com- mentariis demonstrarunt, præcipue vero Clemens Alexandrinus, quem Atheniensem alii faciunt, ac sanctus Irenæus : qui postquam illos derisit, tra- gicam illam exclamationem subjicit : Heu ! heu ! Proh ! proh! merito siquidem illud de scena depromptum ad eam transferri calamitatem potest, quam portentosis vocibus, ac tam effrenata audacia nugarum illi scriptores invebunt; qui men- daciis suis ficta quædam nomina impudenter afin- gunt. Nam cum ita scribit: Ante omnia primum quoddam est principium, ac primum, intelligentiam omnem superans, quod ego monadem appello; ac rursum: Cum hac monade virtus exsistit, quam et ipsam singularitatem voco; manifeste fatetur, esse haec quæ proposita sunt omnino confcta, seque fabulæ huic imposuisse nomina, quæ ab neniine hactenus usurpata fuerant. Proindeque nemins dubium est, quin hæc ille primum indiderit, ac nisi ipse in vita exstitisset aliquando, veritas utique Clem. Clem. lent. c. : Accipe alia ingenia cicuria Enniana, insignioris apud eos magistri; qui ex pontificali sua auctoritate in hunc modum censuit, etc. Qui Clementem patria Atheniensem esse dicerel prater Ep:phanium ex veteribus vidi neminem. Quanquam ne is quidem affirmat; sed contrarias duntaxat opiniones affert. Mirum igitur est, quo fretus auctore vir eruditus Clementen Athenis oriundum, sed quod Alexandriæ perdiu docuerit, Alexandrinum fuisse tam asseveranter scripserit. Qui ob eam causam addit a majoribus (ut auctor est Epiphanius) tum Alexandrinum, tum etiam Atheniensem esse nominatum. Atqui nusquam id, quod ille putat, Epiphanius tum Alexandrinum, virtutes, unilas, inquam, et singularitas, monas, et C D tum eliam Atheniensem a majoribus nominatum esse Clementem asserit, quod Athenis ortus, Alexandriæ docuisset. Sed de patria duntaxat varie quosdam sensisse narrat. verba respexit Tertull.: In scholis Carthaginiensi- bus fuit quidam rigidissimus rhetor Latinus, Phos- phorus nomine. Cum virum fortem peroraret: Venic, inquit, ad vos, optimi cives, de praelio cum victoria mea, cum fclicitate vestra, ampliatus, gloriosus, fortunatus, maximus, triumphalis. Et Scholastici statim familiæ Phosphori ya acclamant : Andisti Fortunatam, et Hedonem, et Acinetum, et Telelun: : acclama familia Ptolemæi sv. Quanquam peu apud Iren. apud Tertull. est. 3. ΕΡΙΡΠΑΝΗ (90) Φασὶ δὲ καὶ οὗτοι. Tertull. lib. contra Va- (91) Κλήμης τε, ὄν φασί τινες Αλεξανδρέα (92) Ιού, ιού, καὶ φεύ, φεῦ. Ad hac Irenaei

ματα. Εἶτα λοιπὸν εἰς ταῦτα αὐτὸς ὁ μακάριος ἐπί- σκοπος Εἰρηναῖος, ὥς γε προείπαμεν, γελοιώδη βή- ματα καὶ αὐτὸς προείπεν, ἑτερωνυμίαν ἀφ' ἑαυτοῦ, ὡς ἀντάξια τῆς αὐτῶν ληρῳδίας χαριεντιζόμενος, πεπόνων γένη, καὶ σικύων, καὶ κολοκυνθῶν, ὡς ἐπὶ ὑποκειμένων τινῶν ἐπιπλασάμενος, ὡς τοῖς φιλολό γοις σαφὲς ἂν εἴη ἀφ᾽ ὧν προανέγνωσαν. Ζ'. Αλλοι δὲ πάλιν αὐτῶν τὴν πρώτην καὶ ἀρχέγο τον Ογδοάδα τούτοις τοῖς ὀνόμασι κεκλήκασι· πρῶ- τον Προαρχήν, ἔπειτα ἀνενόητον· τὴν δὲ τρίτην ἄῤ- ῥητον, καὶ τὴν τετάρτην ἀόρατον· καὶ ἐκ μὲν τῆς πρώτης Προαρχῆς προβεβλήσθαι πρώτῳ καὶ πέμπτῳ ἀρχὴν ', ἐκ δὲ (τῆς ἀρχῆς [93]) τῆς ᾿Ανενοήτου δευ- Β τέρῳ καὶ ἔκτῳ τόπῳ ἀκατάληπτον. Ἐκ δὲ τῆς ἀῤῥήτου τρίτῳ καὶ ἑβδόμῳ τόπῳ ἀνονόμαστον· ἐκ δὲ τῆς Αοράτου Αγέννητον πλήρωμα τῆς πρώτης • Ογδοά- δος. Ταύτας βούλονται τὰς δυνάμεις προϋπάρχειν τοῦ Βυθοῦ καὶ τῆς Σιγῆς, ἵνα τελείων τελειότεροι φα- νῶσιν ὄντες, καὶ γνωστικών γνωστικώτεροι· πρὸς οὓς δικαίως ἄν τις ἐπιφωνήσειεν· "Ω ληρολόγοι σου φισταί ! Καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ τοῦ Βυθοῦ πολλαὶ καὶ διάφοροι γνῶμαι παρ' αὐτοῖς· οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ἄξυ- γον λέγουσι, μήτε ἄῤῥενα, μήτε θήλειαν, μήτε ὅλως ὄντα τι· ἄλλοι δὲ ἀῤῥενόθηλυν αὐτὸν λέγουσιν εἶναι, Ερμαφροδίτου φύσιν αὐτῷ περιάπτοντες. Σιγὴν δὲ πάλιν ἄλλοι συνευνέτιν αὐτῷ προσάπτουσιν, ἵνα γέ νηται πρώτη συζυγία, καὶ ἐκ τούτου καὶ ἐκ ταύτης τὰ κατάλοιπα οὕτω δραματουργήσωσι. Καὶ πολλή τις ἐν αὐτοῖς ἡ εἰς ὕπνον βαθὺν τὸν νοῦν αὐτῶν καταφέ- ρουσα ληρολόγος ὀνειροπολία. Καὶ τί μοι ἐπὶ τὸ πολὺ κατατρίβεσθαι, φωρατῆς οὔσης τῆς κατ' αὐτοὺς ὑποθέσεως, καὶ τοῦ κατ' αὐτ τοὺς ἐλέγχου καὶ ἀνατροπῆς ἀπὸ τῶν προειρημένων παντὶ τῷ βουλομένῳ τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἔχεσθαι, καὶ μὴ ἀπατᾶσθαι κενοῖς μύθοις; ᾿Αλλὰ ταῦτά μοι περὶ τού- των εἰρήσθω. Παρελθὼν δὲ ταύτην, ἐπὶ τὰς ἑξῆς διασκοπήσω, ὁδὸν ἐμαυτῷ ἀσφαλῆ καὶ τρίβον λείαν, ὅπως, τάς τούτων μοχθηρίας διεξιών τε καὶ ἐλέγχων, ἐμαυτόν τε καὶ τοὺς ἀκούοντας ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ δυνά- με διασώσω διὰ τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν διδασκαλίας καὶ ἀληθινῆς θεωρίας, ώς Μύαγρον ταύτην τὴν ἔχι- δναν, τὴν πολλαῖς ἑτέραις ἐχίδναις ἐοικυίαν, τῷ ὑπο δείγματι ὁ τοῦ Εὐαγγελίου (94) καταπατήσαντες, τὰς ἑξῆς διασκοπήσωμεν. τόπῳ ἀρχ. (τῆς ἀρχῆς) τῆς ἀνεννοήτου τετάρτῳ, καὶ ὀγδός τόπο • ὑποδήματι. δευτέρῳ, τῆς ἀρχῆς, ἐκ δὲ τῆς ἀνενοή- του ὑποδήματι ὑπόδειγμα ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXII. A proprio nomine caritura fuerit. Quid igitur pro- hibet alium quemlibet in eadem materia certa vocabula constituere? Quare sanctus episcopus Irenaeus, ut diximus, ridicula quædam nomina, ac per jocum a seipso composita subjicit, tanquanı illorum nugis consentanea: cujusmodi sunt pepo- num ac cucurbitarum, aut colocyntharum genera, quorum appellationes certis rebus attribuit: id quod eruditi homines facile ex iis quæ antea legerint, animadvertent. B VII. Cæterum nonnulli ex illis primam atque antiquissimam Ogdoadem iisce nominibus insi- gniunt. Primam enim esse statuunt Proarchen, bec est primum omnium Principium ; tum Anennoetum, sive quod intelligentia capi non potest; tertium inexplicabile ; quartum Aoratum, id est aspectum C illum esse definiunt, nec marem scilicet, nec femni- fugiens. Jam a Proarche primo, ac quinto loco, principium exortum. A principio vero, quod Amennoetum vocant, secundo sextoque loco prο ductum Acataleptum, hoc est incomprehensibile. Ab inexplicabili deinde tertio loco ac seplimo Anono- mastum, sive innominabile. Demum ab Aorato Agennetum, sive Ingenitum prodiisse primæ illius Ogdoadis complementum. Has illi virtutes ante Bython ac Sigen exstitisse censent, ut perfectis perfectiores, atque intelligentibus intelligentiores esse videantur. O nugacissimi vanissimique so- phiste Sic enim eos jure quispiam appellet. Nam et de Bytho plures sunt apud illos alioqui, ac discrepantes sententia. Quidam enim injugem nam, neque omnino alterius generis aliud quidquam. Alii utrumque ei sexum attribuunt, et Androgy- num faciunt. Sigen porro alii conjugem illius esse dicunt, ut hoc par sit omnium antiquissimum: ex quo cætera ad eum modum velut scenicam fabulam pertexunt. Ita summa est apud ipsos nugarum ac somniorum licentia, quibus corum mens altissimo quodam veterno ac sopore detinetur. Quanquam quid hic ego diutius immoror; cum ipsum per sese illorum argumenturn omne facile prodatur, appareatque vel ex iis quæ dicta sunt quemadmodum everti convincique possit? Sit is modo quispiam, qui inhærere vitæ cupiat, nec inanissimis nugis ac mendaciis decipi. Sed de iis hactenus. Nos hac hæresi prætermissa, tutum ad cæteras iter, ac planum prospiciemus, ut in illo D rum recensenda confutandaque nequitia cum nobismetipsis, tum aliis quoque divina ope frein consulere possimus. Quam ad rem Domini nostri doctrinam ac notissimam veritatis contemplationem adhibebimus, ut illam Myagron viperam, que plurimarum aliarum similis est, velut evangelico calceo proculcantes, cæteras aggrediamur. Iren. Hæc autem non habet. " Iren. F. etc., ut voces ille, parenthesi inclusæ ascititiæ videantur. Cujus contrarium ab operis est factum tam in contextu ipso, quam in pagina limite. Si quidem Irenæus PATROL. GR. XLI. legit. bau substituendum esse. Quod si cui recepta jaun lectio magis arriserit; hoc loco pro mandato et præcepto accipiendam est. Digitized by Goodie (93) Ἐκ δὲ τῆς ἀρχῆς. Leg. ἐκ δὲ τῆς ἀνενοήτου (94) Τῷ ὑποδείγματι τοῦ Εὐαγγελίου. Conjicie-

ματα. Εἶτα λοιπὸν εἰς ταῦτα αὐτὸς ὁ μακάριος ἐπί- σκοπος Εἰρηναῖος, ὥς γε προείπαμεν, γελοιώδη βή- ματα καὶ αὐτὸς προείπεν, ἑτερωνυμίαν ἀφ' ἑαυτοῦ, ὡς ἀντάξια τῆς αὐτῶν ληρῳδίας χαριεντιζόμενος, πεπόνων γένη, καὶ σικύων, καὶ κολοκυνθῶν, ὡς ἐπὶ ὑποκειμένων τινῶν ἐπιπλασάμενος, ὡς τοῖς φιλολό γοις σαφὲς ἂν εἴη ἀφ᾽ ὧν προανέγνωσαν. Ζ'. Αλλοι δὲ πάλιν αὐτῶν τὴν πρώτην καὶ ἀρχέγο τον Ογδοάδα τούτοις τοῖς ὀνόμασι κεκλήκασι· πρῶ- τον Προαρχήν, ἔπειτα ἀνενόητον· τὴν δὲ τρίτην ἄῤ- ῥητον, καὶ τὴν τετάρτην ἀόρατον· καὶ ἐκ μὲν τῆς πρώτης Προαρχῆς προβεβλήσθαι πρώτῳ καὶ πέμπτῳ ἀρχὴν ', ἐκ δὲ (τῆς ἀρχῆς [93]) τῆς ᾿Ανενοήτου δευ- Β τέρῳ καὶ ἔκτῳ τόπῳ ἀκατάληπτον. Ἐκ δὲ τῆς ἀῤῥήτου τρίτῳ καὶ ἑβδόμῳ τόπῳ ἀνονόμαστον· ἐκ δὲ τῆς Αοράτου Αγέννητον πλήρωμα τῆς πρώτης • Ογδοά- δος. Ταύτας βούλονται τὰς δυνάμεις προϋπάρχειν τοῦ Βυθοῦ καὶ τῆς Σιγῆς, ἵνα τελείων τελειότεροι φα- νῶσιν ὄντες, καὶ γνωστικών γνωστικώτεροι· πρὸς οὓς δικαίως ἄν τις ἐπιφωνήσειεν· "Ω ληρολόγοι σου φισταί ! Καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ τοῦ Βυθοῦ πολλαὶ καὶ διάφοροι γνῶμαι παρ' αὐτοῖς· οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ἄξυ- γον λέγουσι, μήτε ἄῤῥενα, μήτε θήλειαν, μήτε ὅλως ὄντα τι· ἄλλοι δὲ ἀῤῥενόθηλυν αὐτὸν λέγουσιν εἶναι, Ερμαφροδίτου φύσιν αὐτῷ περιάπτοντες. Σιγὴν δὲ πάλιν ἄλλοι συνευνέτιν αὐτῷ προσάπτουσιν, ἵνα γέ νηται πρώτη συζυγία, καὶ ἐκ τούτου καὶ ἐκ ταύτης τὰ κατάλοιπα οὕτω δραματουργήσωσι. Καὶ πολλή τις ἐν αὐτοῖς ἡ εἰς ὕπνον βαθὺν τὸν νοῦν αὐτῶν καταφέ- ρουσα ληρολόγος ὀνειροπολία. Καὶ τί μοι ἐπὶ τὸ πολὺ κατατρίβεσθαι, φωρατῆς οὔσης τῆς κατ' αὐτοὺς ὑποθέσεως, καὶ τοῦ κατ' αὐτ τοὺς ἐλέγχου καὶ ἀνατροπῆς ἀπὸ τῶν προειρημένων παντὶ τῷ βουλομένῳ τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἔχεσθαι, καὶ μὴ ἀπατᾶσθαι κενοῖς μύθοις; ᾿Αλλὰ ταῦτά μοι περὶ τού- των εἰρήσθω. Παρελθὼν δὲ ταύτην, ἐπὶ τὰς ἑξῆς διασκοπήσω, ὁδὸν ἐμαυτῷ ἀσφαλῆ καὶ τρίβον λείαν, ὅπως, τάς τούτων μοχθηρίας διεξιών τε καὶ ἐλέγχων, ἐμαυτόν τε καὶ τοὺς ἀκούοντας ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ δυνά- με διασώσω διὰ τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν διδασκαλίας καὶ ἀληθινῆς θεωρίας, ώς Μύαγρον ταύτην τὴν ἔχι- δναν, τὴν πολλαῖς ἑτέραις ἐχίδναις ἐοικυίαν, τῷ ὑπο δείγματι ὁ τοῦ Εὐαγγελίου (94) καταπατήσαντες, τὰς ἑξῆς διασκοπήσωμεν. τόπῳ ἀρχ. (τῆς ἀρχῆς) τῆς ἀνεννοήτου τετάρτῳ, καὶ ὀγδός τόπο • ὑποδήματι. δευτέρῳ, τῆς ἀρχῆς, ἐκ δὲ τῆς ἀνενοή- του ὑποδήματι ὑπόδειγμα ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXII. A proprio nomine caritura fuerit. Quid igitur pro- hibet alium quemlibet in eadem materia certa vocabula constituere? Quare sanctus episcopus Irenaeus, ut diximus, ridicula quædam nomina, ac per jocum a seipso composita subjicit, tanquanı illorum nugis consentanea: cujusmodi sunt pepo- num ac cucurbitarum, aut colocyntharum genera, quorum appellationes certis rebus attribuit: id quod eruditi homines facile ex iis quæ antea legerint, animadvertent. B VII. Cæterum nonnulli ex illis primam atque antiquissimam Ogdoadem iisce nominibus insi- gniunt. Primam enim esse statuunt Proarchen, bec est primum omnium Principium ; tum Anennoetum, sive quod intelligentia capi non potest; tertium inexplicabile ; quartum Aoratum, id est aspectum C illum esse definiunt, nec marem scilicet, nec femni- fugiens. Jam a Proarche primo, ac quinto loco, principium exortum. A principio vero, quod Amennoetum vocant, secundo sextoque loco prο ductum Acataleptum, hoc est incomprehensibile. Ab inexplicabili deinde tertio loco ac seplimo Anono- mastum, sive innominabile. Demum ab Aorato Agennetum, sive Ingenitum prodiisse primæ illius Ogdoadis complementum. Has illi virtutes ante Bython ac Sigen exstitisse censent, ut perfectis perfectiores, atque intelligentibus intelligentiores esse videantur. O nugacissimi vanissimique so- phiste Sic enim eos jure quispiam appellet. Nam et de Bytho plures sunt apud illos alioqui, ac discrepantes sententia. Quidam enim injugem nam, neque omnino alterius generis aliud quidquam. Alii utrumque ei sexum attribuunt, et Androgy- num faciunt. Sigen porro alii conjugem illius esse dicunt, ut hoc par sit omnium antiquissimum: ex quo cætera ad eum modum velut scenicam fabulam pertexunt. Ita summa est apud ipsos nugarum ac somniorum licentia, quibus corum mens altissimo quodam veterno ac sopore detinetur. Quanquam quid hic ego diutius immoror; cum ipsum per sese illorum argumenturn omne facile prodatur, appareatque vel ex iis quæ dicta sunt quemadmodum everti convincique possit? Sit is modo quispiam, qui inhærere vitæ cupiat, nec inanissimis nugis ac mendaciis decipi. Sed de iis hactenus. Nos hac hæresi prætermissa, tutum ad cæteras iter, ac planum prospiciemus, ut in illo D rum recensenda confutandaque nequitia cum nobismetipsis, tum aliis quoque divina ope frein consulere possimus. Quam ad rem Domini nostri doctrinam ac notissimam veritatis contemplationem adhibebimus, ut illam Myagron viperam, que plurimarum aliarum similis est, velut evangelico calceo proculcantes, cæteras aggrediamur. Iren. Hæc autem non habet. " Iren. F. etc., ut voces ille, parenthesi inclusæ ascititiæ videantur. Cujus contrarium ab operis est factum tam in contextu ipso, quam in pagina limite. Si quidem Irenæus PATROL. GR. XLI. legit. bau substituendum esse. Quod si cui recepta jaun lectio magis arriserit; hoc loco pro mandato et præcepto accipiendam est. Digitized by Goodie (93) Ἐκ δὲ τῆς ἀρχῆς. Leg. ἐκ δὲ τῆς ἀνενοήτου (94) Τῷ ὑποδείγματι τοῦ Εὐαγγελίου. Conjicie-

ματα. Εἶτα λοιπὸν εἰς ταῦτα αὐτὸς ὁ μακάριος ἐπί- σκοπος Εἰρηναῖος, ὥς γε προείπαμεν, γελοιώδη βή- ματα καὶ αὐτὸς προείπεν, ἑτερωνυμίαν ἀφ' ἑαυτοῦ, ὡς ἀντάξια τῆς αὐτῶν ληρῳδίας χαριεντιζόμενος, πεπόνων γένη, καὶ σικύων, καὶ κολοκυνθῶν, ὡς ἐπὶ ὑποκειμένων τινῶν ἐπιπλασάμενος, ὡς τοῖς φιλολό γοις σαφὲς ἂν εἴη ἀφ᾽ ὧν προανέγνωσαν. Ζ'. Αλλοι δὲ πάλιν αὐτῶν τὴν πρώτην καὶ ἀρχέγο τον Ογδοάδα τούτοις τοῖς ὀνόμασι κεκλήκασι· πρῶ- τον Προαρχήν, ἔπειτα ἀνενόητον· τὴν δὲ τρίτην ἄῤ- ῥητον, καὶ τὴν τετάρτην ἀόρατον· καὶ ἐκ μὲν τῆς πρώτης Προαρχῆς προβεβλήσθαι πρώτῳ καὶ πέμπτῳ ἀρχὴν ', ἐκ δὲ (τῆς ἀρχῆς [93]) τῆς ᾿Ανενοήτου δευ- Β τέρῳ καὶ ἔκτῳ τόπῳ ἀκατάληπτον. Ἐκ δὲ τῆς ἀῤῥήτου τρίτῳ καὶ ἑβδόμῳ τόπῳ ἀνονόμαστον· ἐκ δὲ τῆς Αοράτου Αγέννητον πλήρωμα τῆς πρώτης • Ογδοά- δος. Ταύτας βούλονται τὰς δυνάμεις προϋπάρχειν τοῦ Βυθοῦ καὶ τῆς Σιγῆς, ἵνα τελείων τελειότεροι φα- νῶσιν ὄντες, καὶ γνωστικών γνωστικώτεροι· πρὸς οὓς δικαίως ἄν τις ἐπιφωνήσειεν· "Ω ληρολόγοι σου φισταί ! Καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ τοῦ Βυθοῦ πολλαὶ καὶ διάφοροι γνῶμαι παρ' αὐτοῖς· οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ἄξυ- γον λέγουσι, μήτε ἄῤῥενα, μήτε θήλειαν, μήτε ὅλως ὄντα τι· ἄλλοι δὲ ἀῤῥενόθηλυν αὐτὸν λέγουσιν εἶναι, Ερμαφροδίτου φύσιν αὐτῷ περιάπτοντες. Σιγὴν δὲ πάλιν ἄλλοι συνευνέτιν αὐτῷ προσάπτουσιν, ἵνα γέ νηται πρώτη συζυγία, καὶ ἐκ τούτου καὶ ἐκ ταύτης τὰ κατάλοιπα οὕτω δραματουργήσωσι. Καὶ πολλή τις ἐν αὐτοῖς ἡ εἰς ὕπνον βαθὺν τὸν νοῦν αὐτῶν καταφέ- ρουσα ληρολόγος ὀνειροπολία. Καὶ τί μοι ἐπὶ τὸ πολὺ κατατρίβεσθαι, φωρατῆς οὔσης τῆς κατ' αὐτοὺς ὑποθέσεως, καὶ τοῦ κατ' αὐτ τοὺς ἐλέγχου καὶ ἀνατροπῆς ἀπὸ τῶν προειρημένων παντὶ τῷ βουλομένῳ τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἔχεσθαι, καὶ μὴ ἀπατᾶσθαι κενοῖς μύθοις; ᾿Αλλὰ ταῦτά μοι περὶ τού- των εἰρήσθω. Παρελθὼν δὲ ταύτην, ἐπὶ τὰς ἑξῆς διασκοπήσω, ὁδὸν ἐμαυτῷ ἀσφαλῆ καὶ τρίβον λείαν, ὅπως, τάς τούτων μοχθηρίας διεξιών τε καὶ ἐλέγχων, ἐμαυτόν τε καὶ τοὺς ἀκούοντας ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ δυνά- με διασώσω διὰ τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν διδασκαλίας καὶ ἀληθινῆς θεωρίας, ώς Μύαγρον ταύτην τὴν ἔχι- δναν, τὴν πολλαῖς ἑτέραις ἐχίδναις ἐοικυίαν, τῷ ὑπο δείγματι ὁ τοῦ Εὐαγγελίου (94) καταπατήσαντες, τὰς ἑξῆς διασκοπήσωμεν. τόπῳ ἀρχ. (τῆς ἀρχῆς) τῆς ἀνεννοήτου τετάρτῳ, καὶ ὀγδός τόπο • ὑποδήματι. δευτέρῳ, τῆς ἀρχῆς, ἐκ δὲ τῆς ἀνενοή- του ὑποδήματι ὑπόδειγμα ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXII. A proprio nomine caritura fuerit. Quid igitur pro- hibet alium quemlibet in eadem materia certa vocabula constituere? Quare sanctus episcopus Irenaeus, ut diximus, ridicula quædam nomina, ac per jocum a seipso composita subjicit, tanquanı illorum nugis consentanea: cujusmodi sunt pepo- num ac cucurbitarum, aut colocyntharum genera, quorum appellationes certis rebus attribuit: id quod eruditi homines facile ex iis quæ antea legerint, animadvertent. B VII. Cæterum nonnulli ex illis primam atque antiquissimam Ogdoadem iisce nominibus insi- gniunt. Primam enim esse statuunt Proarchen, bec est primum omnium Principium ; tum Anennoetum, sive quod intelligentia capi non potest; tertium inexplicabile ; quartum Aoratum, id est aspectum C illum esse definiunt, nec marem scilicet, nec femni- fugiens. Jam a Proarche primo, ac quinto loco, principium exortum. A principio vero, quod Amennoetum vocant, secundo sextoque loco prο ductum Acataleptum, hoc est incomprehensibile. Ab inexplicabili deinde tertio loco ac seplimo Anono- mastum, sive innominabile. Demum ab Aorato Agennetum, sive Ingenitum prodiisse primæ illius Ogdoadis complementum. Has illi virtutes ante Bython ac Sigen exstitisse censent, ut perfectis perfectiores, atque intelligentibus intelligentiores esse videantur. O nugacissimi vanissimique so- phiste Sic enim eos jure quispiam appellet. Nam et de Bytho plures sunt apud illos alioqui, ac discrepantes sententia. Quidam enim injugem nam, neque omnino alterius generis aliud quidquam. Alii utrumque ei sexum attribuunt, et Androgy- num faciunt. Sigen porro alii conjugem illius esse dicunt, ut hoc par sit omnium antiquissimum: ex quo cætera ad eum modum velut scenicam fabulam pertexunt. Ita summa est apud ipsos nugarum ac somniorum licentia, quibus corum mens altissimo quodam veterno ac sopore detinetur. Quanquam quid hic ego diutius immoror; cum ipsum per sese illorum argumenturn omne facile prodatur, appareatque vel ex iis quæ dicta sunt quemadmodum everti convincique possit? Sit is modo quispiam, qui inhærere vitæ cupiat, nec inanissimis nugis ac mendaciis decipi. Sed de iis hactenus. Nos hac hæresi prætermissa, tutum ad cæteras iter, ac planum prospiciemus, ut in illo D rum recensenda confutandaque nequitia cum nobismetipsis, tum aliis quoque divina ope frein consulere possimus. Quam ad rem Domini nostri doctrinam ac notissimam veritatis contemplationem adhibebimus, ut illam Myagron viperam, que plurimarum aliarum similis est, velut evangelico calceo proculcantes, cæteras aggrediamur. Iren. Hæc autem non habet. " Iren. F. etc., ut voces ille, parenthesi inclusæ ascititiæ videantur. Cujus contrarium ab operis est factum tam in contextu ipso, quam in pagina limite. Si quidem Irenæus PATROL. GR. XLI. legit. bau substituendum esse. Quod si cui recepta jaun lectio magis arriserit; hoc loco pro mandato et præcepto accipiendam est. Digitized by Goodie (93) Ἐκ δὲ τῆς ἀρχῆς. Leg. ἐκ δὲ τῆς ἀνενοήτου (94) Τῷ ὑποδείγματι τοῦ Εὐαγγελίου. Conjicie-

ματα. Εἶτα λοιπὸν εἰς ταῦτα αὐτὸς ὁ μακάριος ἐπί- σκοπος Εἰρηναῖος, ὥς γε προείπαμεν, γελοιώδη βή- ματα καὶ αὐτὸς προείπεν, ἑτερωνυμίαν ἀφ' ἑαυτοῦ, ὡς ἀντάξια τῆς αὐτῶν ληρῳδίας χαριεντιζόμενος, πεπόνων γένη, καὶ σικύων, καὶ κολοκυνθῶν, ὡς ἐπὶ ὑποκειμένων τινῶν ἐπιπλασάμενος, ὡς τοῖς φιλολό γοις σαφὲς ἂν εἴη ἀφ᾽ ὧν προανέγνωσαν. Ζ'. Αλλοι δὲ πάλιν αὐτῶν τὴν πρώτην καὶ ἀρχέγο τον Ογδοάδα τούτοις τοῖς ὀνόμασι κεκλήκασι· πρῶ- τον Προαρχήν, ἔπειτα ἀνενόητον· τὴν δὲ τρίτην ἄῤ- ῥητον, καὶ τὴν τετάρτην ἀόρατον· καὶ ἐκ μὲν τῆς πρώτης Προαρχῆς προβεβλήσθαι πρώτῳ καὶ πέμπτῳ ἀρχὴν ', ἐκ δὲ (τῆς ἀρχῆς [93]) τῆς ᾿Ανενοήτου δευ- Β τέρῳ καὶ ἔκτῳ τόπῳ ἀκατάληπτον. Ἐκ δὲ τῆς ἀῤῥήτου τρίτῳ καὶ ἑβδόμῳ τόπῳ ἀνονόμαστον· ἐκ δὲ τῆς Αοράτου Αγέννητον πλήρωμα τῆς πρώτης • Ογδοά- δος. Ταύτας βούλονται τὰς δυνάμεις προϋπάρχειν τοῦ Βυθοῦ καὶ τῆς Σιγῆς, ἵνα τελείων τελειότεροι φα- νῶσιν ὄντες, καὶ γνωστικών γνωστικώτεροι· πρὸς οὓς δικαίως ἄν τις ἐπιφωνήσειεν· "Ω ληρολόγοι σου φισταί ! Καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ τοῦ Βυθοῦ πολλαὶ καὶ διάφοροι γνῶμαι παρ' αὐτοῖς· οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ἄξυ- γον λέγουσι, μήτε ἄῤῥενα, μήτε θήλειαν, μήτε ὅλως ὄντα τι· ἄλλοι δὲ ἀῤῥενόθηλυν αὐτὸν λέγουσιν εἶναι, Ερμαφροδίτου φύσιν αὐτῷ περιάπτοντες. Σιγὴν δὲ πάλιν ἄλλοι συνευνέτιν αὐτῷ προσάπτουσιν, ἵνα γέ νηται πρώτη συζυγία, καὶ ἐκ τούτου καὶ ἐκ ταύτης τὰ κατάλοιπα οὕτω δραματουργήσωσι. Καὶ πολλή τις ἐν αὐτοῖς ἡ εἰς ὕπνον βαθὺν τὸν νοῦν αὐτῶν καταφέ- ρουσα ληρολόγος ὀνειροπολία. Καὶ τί μοι ἐπὶ τὸ πολὺ κατατρίβεσθαι, φωρατῆς οὔσης τῆς κατ' αὐτοὺς ὑποθέσεως, καὶ τοῦ κατ' αὐτ τοὺς ἐλέγχου καὶ ἀνατροπῆς ἀπὸ τῶν προειρημένων παντὶ τῷ βουλομένῳ τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἔχεσθαι, καὶ μὴ ἀπατᾶσθαι κενοῖς μύθοις; ᾿Αλλὰ ταῦτά μοι περὶ τού- των εἰρήσθω. Παρελθὼν δὲ ταύτην, ἐπὶ τὰς ἑξῆς διασκοπήσω, ὁδὸν ἐμαυτῷ ἀσφαλῆ καὶ τρίβον λείαν, ὅπως, τάς τούτων μοχθηρίας διεξιών τε καὶ ἐλέγχων, ἐμαυτόν τε καὶ τοὺς ἀκούοντας ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ δυνά- με διασώσω διὰ τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν διδασκαλίας καὶ ἀληθινῆς θεωρίας, ώς Μύαγρον ταύτην τὴν ἔχι- δναν, τὴν πολλαῖς ἑτέραις ἐχίδναις ἐοικυίαν, τῷ ὑπο δείγματι ὁ τοῦ Εὐαγγελίου (94) καταπατήσαντες, τὰς ἑξῆς διασκοπήσωμεν. τόπῳ ἀρχ. (τῆς ἀρχῆς) τῆς ἀνεννοήτου τετάρτῳ, καὶ ὀγδός τόπο • ὑποδήματι. δευτέρῳ, τῆς ἀρχῆς, ἐκ δὲ τῆς ἀνενοή- του ὑποδήματι ὑπόδειγμα ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXII. A proprio nomine caritura fuerit. Quid igitur pro- hibet alium quemlibet in eadem materia certa vocabula constituere? Quare sanctus episcopus Irenaeus, ut diximus, ridicula quædam nomina, ac per jocum a seipso composita subjicit, tanquanı illorum nugis consentanea: cujusmodi sunt pepo- num ac cucurbitarum, aut colocyntharum genera, quorum appellationes certis rebus attribuit: id quod eruditi homines facile ex iis quæ antea legerint, animadvertent. B VII. Cæterum nonnulli ex illis primam atque antiquissimam Ogdoadem iisce nominibus insi- gniunt. Primam enim esse statuunt Proarchen, bec est primum omnium Principium ; tum Anennoetum, sive quod intelligentia capi non potest; tertium inexplicabile ; quartum Aoratum, id est aspectum C illum esse definiunt, nec marem scilicet, nec femni- fugiens. Jam a Proarche primo, ac quinto loco, principium exortum. A principio vero, quod Amennoetum vocant, secundo sextoque loco prο ductum Acataleptum, hoc est incomprehensibile. Ab inexplicabili deinde tertio loco ac seplimo Anono- mastum, sive innominabile. Demum ab Aorato Agennetum, sive Ingenitum prodiisse primæ illius Ogdoadis complementum. Has illi virtutes ante Bython ac Sigen exstitisse censent, ut perfectis perfectiores, atque intelligentibus intelligentiores esse videantur. O nugacissimi vanissimique so- phiste Sic enim eos jure quispiam appellet. Nam et de Bytho plures sunt apud illos alioqui, ac discrepantes sententia. Quidam enim injugem nam, neque omnino alterius generis aliud quidquam. Alii utrumque ei sexum attribuunt, et Androgy- num faciunt. Sigen porro alii conjugem illius esse dicunt, ut hoc par sit omnium antiquissimum: ex quo cætera ad eum modum velut scenicam fabulam pertexunt. Ita summa est apud ipsos nugarum ac somniorum licentia, quibus corum mens altissimo quodam veterno ac sopore detinetur. Quanquam quid hic ego diutius immoror; cum ipsum per sese illorum argumenturn omne facile prodatur, appareatque vel ex iis quæ dicta sunt quemadmodum everti convincique possit? Sit is modo quispiam, qui inhærere vitæ cupiat, nec inanissimis nugis ac mendaciis decipi. Sed de iis hactenus. Nos hac hæresi prætermissa, tutum ad cæteras iter, ac planum prospiciemus, ut in illo D rum recensenda confutandaque nequitia cum nobismetipsis, tum aliis quoque divina ope frein consulere possimus. Quam ad rem Domini nostri doctrinam ac notissimam veritatis contemplationem adhibebimus, ut illam Myagron viperam, que plurimarum aliarum similis est, velut evangelico calceo proculcantes, cæteras aggrediamur. Iren. Hæc autem non habet. " Iren. F. etc., ut voces ille, parenthesi inclusæ ascititiæ videantur. Cujus contrarium ab operis est factum tam in contextu ipso, quam in pagina limite. Si quidem Irenæus PATROL. GR. XLI. legit. bau substituendum esse. Quod si cui recepta jaun lectio magis arriserit; hoc loco pro mandato et præcepto accipiendam est. Digitized by Goodie (93) Ἐκ δὲ τῆς ἀρχῆς. Leg. ἐκ δὲ τῆς ἀνενοήτου (94) Τῷ ὑποδείγματι τοῦ Εὐαγγελίου. Conjicie-

ΤΟΜ. 11. - τοῦθ᾽ ὅπερ καὶ ἠθέλησε, τοῦτο ἐννοούμενος καὶ θέ- Α λει ', καὶ τότε θέλων ὅτε ἐννοεῖται, ὅλος ἔννοια ὢν, ὅλος θέλημα, ὅλος νοῦς, ὅλος ὀφθαλμός, ὅλος ἀκοὴ, ὅλος πηγή πάντων τῶν ἀγαθῶν, καὶ οὐδενὸς ἰσοπα- θοῦς περιέχεται. Θεὸς γὰρ, καὶ οὐ φροντίζων, καὶ ἀπορῶν ὡς Βυθός, ἤτοι ὁ Ζεὺς, περὶ οὗ λέγοντα Ὄμη- ρον Πτολεμαίος περὶ Βυθοῦ λέγων ἐμιμήσατο. Εἰς δὲ περισσότερον ἔλεγχον τοῦ ἀπατεῶνος καθ᾿ ἑξῆς ὑπο- τάξας, παραθήσομαι τὰ ὑπ' αὐτοῦ φύσει Πτολεμαίου Φλώρα τινὶ γυναικὶ γραφέντα, επαγωγά τε καὶ δηλη- τήρια βήματα, ἵνα μή τις νομίσειεν ἡμᾶς ἐξ ἀκοῆς μόνον τὴν ἀπατεῶνα ἐλέγχειν, μὴ πρότερον έντυχόν- τας τῇ παρ' αὐτοῦ παραπεποιημένη διδασκαλία. Πρὸς γὰρ τοῖς εἰρημένοις καὶ τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ τὸν διὰ Μωϋσέως βλασφημῶν οὐκ αἰσχύνεται· ὰ καὶ ἔστι ταῦτα· Πτολεμαίου πρὸς Φλώραν. Γ΄. Τὸν διὰ Μωϋσέως τεθέντα νόμον, ἀδελφή μου καλὴ Φλώρα, ὅτι μὴ πολλοὶ προκατελάβοντο, μήτε τὸν θεμέλιον αὐτὸν ἐγνωκότες, μήτε τὰς προστάξεις αὐτῶν, ἀκριβῶς ἡγοῦμαι καὶ σοὶ εὐσύνοπτον ἔσεσθαι μαθούσης * τὰς διαφωνούσας γνώμας περὶ αὐτοῦ. Οἱ μὲν γὰρ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς νενομοθετῆσθαι τούτοις λέγουσιν· ἕτεροι δὲ τούτοις τὴν ἐναντίαν ὁδὸν τραπέντες, ὑπὸ τοῦ ἀντικειμένου φθοροποιοῦ διαβό- λου τεθεῖσθαι τοῦτον ἰσχυρίζονται, ὡς καὶ τὴν τοῦ κόσμου προσάπτουσιν αὐτῷ δημιουργίαν, Πατέρα καὶ Ποιητὴν τοῦτον λέγοντες εἶναι. Τοῦτο δὲ τοῦ παντὸς διέπταισαν οὗτοι διαδόντες ἀλλήλοις, καὶ ἑκά- τεροι αὐτῶν διαμαρτόντες παρὰ σφίσιν αὐτοῖς τῆς Γ τοῦ προκειμένου ἀληθείας· οὔτε γὰρ ὑπὸ τοῦ τελείου Θεοῦ καὶ Πατρὸς φαίνεται τοῦτον τεθεῖσθαι· ἑπόμε νας γάρ ἐστιν· ἀτελῆ τε ὄντα, καὶ τοῦ σφετέρου πληρωθῆναι (96) ἐνδεῆ, ἔχοντά τε προστάξεις ἀνοι- κείας τῇ τοῦ τοιούτου Θεοῦ φύσει τε καὶ γνώμῃ· οὔτ᾽ αὖ πάλιν τῇ τοῦ ἀντικειμένου ἀδικίᾳ νόμον προσ άπτειν * ἀδικεῖν αἱροῦντος, τῶν τε ἑξῆς τί μὴ συν- ορώντων τὰ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένα. Οἰκία γὰρ ἢ πόλις μερισθεῖσα ἐφ' ἑαυτὴν, ὅτι μὴ δύναται στῆναι, ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἀπεφήνατο. Ετι γε τὴν τοῦ κόσμου δημιουργίαν ἰδίαν λέγει εἶναι ἄ τε πάντα δι' αὐτοῦ γεγονέναι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ γέγονεν οὐδὲν, ὁ ἀπό στολος προαποστερήσας (97) τὴν τῶν ψευδηγορούντων ἀνυπόστατον σοφίαν, καὶ οὐ φθοροποιοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ δικαίου καὶ μισοπονήρου. Απρονοήτων δὲ ἐστιν ἀν. θρώπων τῆς προνοίας, τοῦ Δημιουργοῦ μὴ αἰτίαν λαμβανομένων, καὶ μὴ μόνον τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα, ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ σώματος πεπηρωμένων. Οὗτοι μὲν οὖν ὡς διημαρτήκασι τῆς ἀληθείας, δηλόν σοί ἐστιν ἐκ τῶν εἰρημένων. Πεπόνθασι δὲ τοῦτο ἰδίως ἑκάτε ρος αὐτῶν, οἱ μὲν διὰ τὸ ἀγνοεῖν τὸν τῆς δικαιοσύνης δέ τότε έννο, ὅτε θέλει. • εἴσω πάθους. τα τε. χιι, 25. ⚫ τοῦ ὑφ' ἑτέρου πληρωθῆναι. μαθούσῃ. ἑπόμενον. • χρή. λέγει ADVERSUS ΙERESES LIB. I. HÆRES. XXXIII. . ac tum cogitans cum vult volensque cum cogitat. Nimirum totus ipse cogitatio est, totus voluntas, Lotus mens, totus lumen, totus oculus, totus audi- tus, totus bonorum omnium fons, prorsusque ab omni perturbatione remotus; non sollicitus, non anxius, velut Bythus ille, vel Jupiter, de quo quæ ab Homero scripta sunt, Ptolemæus ad Bythum transtulit. Atque ut improbissimus hic planius magis magisque refellatur, juvat hoc loco ea subjicere, quæ ad Floram quandam mulierculam scripsit, pleua illa quidem illecebræ ad persuadendum, ac pestifera, ne quis forsitan putet, me ex auditu solo contra nebulonem hunc egisse, nullumque depra- vatæ ejus doctrinæ vestigium antea pervidisse. Et quidem praeter ea quæ diximus, Mosaicam etiam legem B maledictis incessit. Est autem ejusmodi hæc epistola: Ptolemæi ad Floram epistola. . Iren. F. Matth. Joan. 1, 5. sensus iis ex verbis erui possit, quod nonnisi vio- lenter fieri potest. Longe mihi aptius videtur zal Nec dubito quin hoc Epiphanius scripserit. III. Legem illam quæ a Mose tradita est, Flora soror amantissima, neque perspectam haberi quam- plurimos, neque ejus velut fundamenta vel prz- scripta cognoscere, facile te intellecturam existimo, si quam variæ de illa sint opiniones didiceris. Sunt enim qui illam a Deo putant ac Patre fuisse consti- tutam. Alii contrariam viam ingressi, ab ejus æmulo nefario dæmone latam affirmant, a quo et niundum fabricatum asserunt, et eumdem Conditorem ac Patrem esse dictitant. Verum illi, qui ejusmodi dogmata sibi invicem communicarunt, vehementer liallucinati sunt, et ab eo quem sibi proposuerant, scopo veritatis aberrarunt. Nam nec a perfecto Deo ac Patre stabilita videtur, utpote minus perfecta, et ad sui absolutionem plura desiderans ac man- data quædam continens, quæ Dei natura ac decreto sunt aliena. Neque vero adversarii improbi tati tribuenda lex est, cujus proprium sit inique facere; quique ita statuunt, quæ a Salvatore dicta sunt nequaquam animadvertunt. Ita enim ille pro- nuntiavit, stare domuin vel civitatem non posse, quæ in seipsam divisa sit 7. Præterea mundum a se fabricatùm asserit; omniaque per ipsum facta, et sine ipso nihil esse factum. Quibus verbis apo. stolus mendacissimorum hominum minime solidam sapientiam refellit, nec pestifero alicui Deo, sel justo, et improbitatis omnis inimico illarum rerum D auctoritatem concedit. Sed temerariorum hominum illa judicia sunt, neque Conditoris providentia causas intelligentium, quique non animi solum, sed etiam corporis oculis videantur esse capti. Quanto- pere igitur illi a veritate dissideant, ex iis quæ dicta sunt abunde potes cognoscere. Sed utrosque proprium quiddam ac peculiare ad ita sentiendum F. F. Deest F. nomine Joannem intelligere videtur, ut ad paulo ante positum referatur, hoc sensu: Præterea mundum ab ipso fabricatum; omniaque per ipsum facta, et sine ipso nihil esse factum testatur Aposio- lus; ac mendacissimorum hominum, etc. . (96) Καὶ τοῦ σφετέρου πληρωθῆναι. Uicunque (97) Ὁ ἀπόσπολος προαποστερήσας. Apostoli

μόνος ἐλθὼν ὁ μόνος εἰδὼς ἐφανέρωσε. Περιλείπεται δὲ ἡμῖν ἀξιωθεῖσί τε τῆς ἀμφοτέρων τούτων ἐκφῆ- ναί σοι καὶ ἀκριβῶσαι αὐτόν τε τὸν νόμον, ποταπός τις εἴη, καὶ τὸν ὑφ' οὗ τέθειται τὸν νομοθέτην, ῥη θησομένων ἡμῖν τὰς ἀποδείξεις ἐκ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγων παριστῶντες, δι' ὧν μόνον ἔστιν ἀπταί- στως ἐπὶ τὴν κατάληψιν τῶν ὄντων ὁδηγεῖσθαι. Θεὸν, οἱ δὲ διὰ τὸ ἀγνοεῖν τὸν τῶν ὅλων Πατέρα, εν Δ΄. Πρῶτον οὖν μαθητέον, ὅτι ὁ σύμπας ἐκεῖνος νόμος ὁ περιεχόμενος τῇ Μωσέως Πεντατεύχῳ οὐ πρὸς ἑνός τινος νενομοθέτηται, λέγω δή, οὐχ ὑπὸ μόνου Θεοῦ, ἀλλ᾽ εἰσί τινες αὐτῶν προστάξεις και ὑπ' ἀνθρώπων τεθεῖσαι, καὶ τριχῆ τοῦτον διαιρεῖ- Β σθαι οἱ τοῦ Σωτῆρος λόγοι διδάσκουσιν ἡμᾶς. Εἰς τε γὰρ αὐτὸν τὸν Θεὸν, καὶ τὴν τούτου νομοθεσίαν· διαιρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸν Μωσέα, οὐ καθ᾽ αὑτὸ δι' αὐτοῦ νομοθετεῖ ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καθὰ ἀπὸ τῆς ἰδίας ἐννοίας ὁρμώμενος καὶ ὁ Μωσῆς ἐνομοθέτησέ τινα· καὶ εἰς τοὺς πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ διαιρεῖται, καὶ πρῶτοι εὑρίσκονται ἐντολάς τινας ἐνθέντες ἰδίας. Πῶς οὖν τοῦτο οὕτως ἔχον ἐκ τῶν τοῦ Σωτήρος δείκνυται λόγων, μάθοις δ᾽ ἂν ἤδη. Διαλεγόμενος που ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς περὶ τοῦ ἀποστασίου συ ζητοῦντας αὐτῷ, ὅ δὴ ἀποστάσιον ἐξεῖναι ἐνενομο θέτητο, ἔφη αὐτοῖς, ὅτι Μωυσῆς πρὸς τὴν σκλη ροκαρδίαν (98) ὑμῶν ἐπέτρεψε τὸ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ. Ἀπ᾿ ἀρχῆς γὰρ οὐ γέγονεν οὕτως. Θεός γάρ, φησί, συνέζευξε ταύτην τὴν συζυγίαν· και, Ὁ συνέζευξεν ὁ Κύριος, ἄνθρωπος μὴ χωριζε τω, ἔφη. Ενταῦθα ἕτερον μὲν τοῦ Θεοῦ δείκνυσι νόμον, τὸν κωλύονται χωρίζεσθαι γυναῖκα ἀπὸ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἕτερον δὲ τὸν τοῦ Μωϋσέως, τὸν διὰ τὴν σκλη ροκαρδίαν ἐπιτρέποντα χωρίζεσθαι τοῦτο τὸ ζεῦγος. Καὶ δὴ κατὰ τοῦτο ἐναντία τῷ Θεῷ νομοθετεῖ ὁ Μωσῆς. Ἐναντίον γάρ ἐστι τῷ μὴ διαζευγνύναι. Ἐὰν μέντοι καὶ τὴν τοῦ Μωϋσέως γνώμην, καθ' εν τοῦτο ἐνομοθέτησεν, ἐξετάσωμεν, εὑρεθήσεται τοῦτο οὐ κατὰ προαίρεσιν ποιήσας τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ κατὰ ἀνάγκην διὰ τὴν τῶν νενομοθετημένων ἀσθένεια». Ἐπεὶ γὰρ τὴν τοῦ Θεοῦ γνώμην φυλάττειν οὐκ ἠδύ- ναντο οὗτοι, ἐν τῷ μὴ ἐξεῖναι αὐτοῖς ἐκβάλλειν τὰς γυναῖκας αὐτῶν, αἵτινες * αὐτῶν ἀηδῶς συνῴκουν, καὶ ἐκινδύνευον ἐκ τούτου ἐκτρέπεσθαι πλέον εἰς ἀδικίαν, καὶ ἐκ ταύτης εἰς ἀπώλειαν, τὸ ἀηδὲς τοῦτο βουλόμενος ἐκκόψαι αὐτῶν ὁ Μωϋσῆς, δι' οὗ καὶ ἀπόλλυσθαι ἐκινδύνευον, δεύτερόν τινα ὡς κατά περίστασιν ἧττον κακὸν ἀντὶ μείζονος ἀντικαταλλασ σόμενος, τὸν τοῦ ἀποστασίου νόμον ἀφ' ἑαυτοῦ ἑνο- μοθέτησεν αὐτοῖς· ἵνα, ἐὰν ἐκεῖνον μὴ δύνωνται φυ- λάττειν, κἂν τοῦτόν γε φυλάξωσι, καὶ μὴ εἰς ἀδικίας καὶ κακίας ἐκτραπῶσι, δι' ὧν ἀπώλεια αὐτοῖς ῃ γνώσεως. οὐ καθὰ αὐτός. * αἷς τινες. SK9 • S. EPIPHANII induxit. Allos quidem, quod auctorem justitiæ Deum A ignorarent, alios quod universorum parentem per- æque nescirent, quem ille solus adveniens qui solus norat aperuit. Nobis vero quibus utrumque Dei beneficio cognitum est, reliquum illud est, ut de lege certi aliquid exploratique doceanus, cujusmodi videlicet illa sit, et a quonam legislatore sancita : ita tamen ut quidquid a nobis allatum fuerit, id non aliunde quam ex ipsis Salvatoris verbis probetur. His enim solis velut itineris ducibus adhibitis ad rerum cognitionem sine errore perducimur. IV. In primis igitur sciendum est, uni ersam illam legem, quæ quinque Mosis voluminibus con- Cinetur, non ab uno esse legislatore profectam, solo videlicet Deo; sed admista quædam hominum esse mandata, ut, quemadmodum Salvator ipse docuit, trifariam lex sit omnis distributa. Quædam enim ad ipsum Deum ejusque sanctiones pertinent; alia Musi tribuenda sunt, non quidem quatenus aliquid a Deo illius interventu decretum est, sed quatenus per sese ac suapte sponte nonnulla con- stituit; aliorum denique seniores qui in populo erant auctores exstiterunt, ac primi illi privata quædam præcepta inserere sunt ausi. Quod quem- admodum sese habeat, ex ipsis Salvatoris verbis intelliges. Ilic enim quodam in loco ad eas verba faciens, qui de repudii libello secum disputabant, quod permissione legis licebat, sic illos allocutus est : Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras. Ab initio autem non fuit sic'. Deus enim, inquit, conjugium hoc copu- lavit ; et : Quod Deus conjunxit homo non separel 3. C Ubi aliam esse Dei legem ostendit, quæ uxorem a viro sejungi prohibeat, aliam Mosis, qui ob duri- tiem cordis par illud dissociari permittat. In quo Moses quiddam Deo contrarium tulit, ei scilicet cautioni, qua dissolvi matrimonia vetuerat. Sed si legislatoris ipsius mentem, qua ad illud de- cernendum inductus est, accurate consideremus; inveniemus procul dubio non id eum sponte sua, sed necessitate fecisse : quo corum quibus prescribebat imbecillitati consuleret. Qui cum divinum illud de- cretum de retinendis uxoribus suis tolerare non possent, ac moleste quidam earum consortia susti- nerent, periculum ut esset, ne ea se occasione gra- vioribus sceleribus obstringerint, quibus extremam in perniciem ruerent, ut hoc incommodum devitaret Moyses, quod ad illorum interitum spectabat, secundam quamdam repudii legem privata aucto- ritate constituit; minusque ex ea occasione malum cum majore compensavit, ut si minus priorem illam servare possint, hanc saltem retineant, neque se in flagitia sceleraque committant, per quæ ulti- Matth. xix, 8. * ibid. 6. • Deest F. F. Quonam pacto Moyses id Judæis permiserit, et quatenus Christianis divortium facere liceat, plu- ribus catholici interpretes ad Matth. xix disputare solent quorum commentarios consulere quisque potest. (98) "Οτι Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν.

μόνος ἐλθὼν ὁ μόνος εἰδὼς ἐφανέρωσε. Περιλείπεται δὲ ἡμῖν ἀξιωθεῖσί τε τῆς ἀμφοτέρων τούτων ἐκφῆ- ναί σοι καὶ ἀκριβῶσαι αὐτόν τε τὸν νόμον, ποταπός τις εἴη, καὶ τὸν ὑφ' οὗ τέθειται τὸν νομοθέτην, ῥη θησομένων ἡμῖν τὰς ἀποδείξεις ἐκ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγων παριστῶντες, δι' ὧν μόνον ἔστιν ἀπταί- στως ἐπὶ τὴν κατάληψιν τῶν ὄντων ὁδηγεῖσθαι. Θεὸν, οἱ δὲ διὰ τὸ ἀγνοεῖν τὸν τῶν ὅλων Πατέρα, εν Δ΄. Πρῶτον οὖν μαθητέον, ὅτι ὁ σύμπας ἐκεῖνος νόμος ὁ περιεχόμενος τῇ Μωσέως Πεντατεύχῳ οὐ πρὸς ἑνός τινος νενομοθέτηται, λέγω δή, οὐχ ὑπὸ μόνου Θεοῦ, ἀλλ᾽ εἰσί τινες αὐτῶν προστάξεις και ὑπ' ἀνθρώπων τεθεῖσαι, καὶ τριχῆ τοῦτον διαιρεῖ- Β σθαι οἱ τοῦ Σωτῆρος λόγοι διδάσκουσιν ἡμᾶς. Εἰς τε γὰρ αὐτὸν τὸν Θεὸν, καὶ τὴν τούτου νομοθεσίαν· διαιρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸν Μωσέα, οὐ καθ᾽ αὑτὸ δι' αὐτοῦ νομοθετεῖ ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καθὰ ἀπὸ τῆς ἰδίας ἐννοίας ὁρμώμενος καὶ ὁ Μωσῆς ἐνομοθέτησέ τινα· καὶ εἰς τοὺς πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ διαιρεῖται, καὶ πρῶτοι εὑρίσκονται ἐντολάς τινας ἐνθέντες ἰδίας. Πῶς οὖν τοῦτο οὕτως ἔχον ἐκ τῶν τοῦ Σωτήρος δείκνυται λόγων, μάθοις δ᾽ ἂν ἤδη. Διαλεγόμενος που ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς περὶ τοῦ ἀποστασίου συ ζητοῦντας αὐτῷ, ὅ δὴ ἀποστάσιον ἐξεῖναι ἐνενομο θέτητο, ἔφη αὐτοῖς, ὅτι Μωυσῆς πρὸς τὴν σκλη ροκαρδίαν (98) ὑμῶν ἐπέτρεψε τὸ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ. Ἀπ᾿ ἀρχῆς γὰρ οὐ γέγονεν οὕτως. Θεός γάρ, φησί, συνέζευξε ταύτην τὴν συζυγίαν· και, Ὁ συνέζευξεν ὁ Κύριος, ἄνθρωπος μὴ χωριζε τω, ἔφη. Ενταῦθα ἕτερον μὲν τοῦ Θεοῦ δείκνυσι νόμον, τὸν κωλύονται χωρίζεσθαι γυναῖκα ἀπὸ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἕτερον δὲ τὸν τοῦ Μωϋσέως, τὸν διὰ τὴν σκλη ροκαρδίαν ἐπιτρέποντα χωρίζεσθαι τοῦτο τὸ ζεῦγος. Καὶ δὴ κατὰ τοῦτο ἐναντία τῷ Θεῷ νομοθετεῖ ὁ Μωσῆς. Ἐναντίον γάρ ἐστι τῷ μὴ διαζευγνύναι. Ἐὰν μέντοι καὶ τὴν τοῦ Μωϋσέως γνώμην, καθ' εν τοῦτο ἐνομοθέτησεν, ἐξετάσωμεν, εὑρεθήσεται τοῦτο οὐ κατὰ προαίρεσιν ποιήσας τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ κατὰ ἀνάγκην διὰ τὴν τῶν νενομοθετημένων ἀσθένεια». Ἐπεὶ γὰρ τὴν τοῦ Θεοῦ γνώμην φυλάττειν οὐκ ἠδύ- ναντο οὗτοι, ἐν τῷ μὴ ἐξεῖναι αὐτοῖς ἐκβάλλειν τὰς γυναῖκας αὐτῶν, αἵτινες * αὐτῶν ἀηδῶς συνῴκουν, καὶ ἐκινδύνευον ἐκ τούτου ἐκτρέπεσθαι πλέον εἰς ἀδικίαν, καὶ ἐκ ταύτης εἰς ἀπώλειαν, τὸ ἀηδὲς τοῦτο βουλόμενος ἐκκόψαι αὐτῶν ὁ Μωϋσῆς, δι' οὗ καὶ ἀπόλλυσθαι ἐκινδύνευον, δεύτερόν τινα ὡς κατά περίστασιν ἧττον κακὸν ἀντὶ μείζονος ἀντικαταλλασ σόμενος, τὸν τοῦ ἀποστασίου νόμον ἀφ' ἑαυτοῦ ἑνο- μοθέτησεν αὐτοῖς· ἵνα, ἐὰν ἐκεῖνον μὴ δύνωνται φυ- λάττειν, κἂν τοῦτόν γε φυλάξωσι, καὶ μὴ εἰς ἀδικίας καὶ κακίας ἐκτραπῶσι, δι' ὧν ἀπώλεια αὐτοῖς ῃ γνώσεως. οὐ καθὰ αὐτός. * αἷς τινες. SK9 • S. EPIPHANII induxit. Allos quidem, quod auctorem justitiæ Deum A ignorarent, alios quod universorum parentem per- æque nescirent, quem ille solus adveniens qui solus norat aperuit. Nobis vero quibus utrumque Dei beneficio cognitum est, reliquum illud est, ut de lege certi aliquid exploratique doceanus, cujusmodi videlicet illa sit, et a quonam legislatore sancita : ita tamen ut quidquid a nobis allatum fuerit, id non aliunde quam ex ipsis Salvatoris verbis probetur. His enim solis velut itineris ducibus adhibitis ad rerum cognitionem sine errore perducimur. IV. In primis igitur sciendum est, uni ersam illam legem, quæ quinque Mosis voluminibus con- Cinetur, non ab uno esse legislatore profectam, solo videlicet Deo; sed admista quædam hominum esse mandata, ut, quemadmodum Salvator ipse docuit, trifariam lex sit omnis distributa. Quædam enim ad ipsum Deum ejusque sanctiones pertinent; alia Musi tribuenda sunt, non quidem quatenus aliquid a Deo illius interventu decretum est, sed quatenus per sese ac suapte sponte nonnulla con- stituit; aliorum denique seniores qui in populo erant auctores exstiterunt, ac primi illi privata quædam præcepta inserere sunt ausi. Quod quem- admodum sese habeat, ex ipsis Salvatoris verbis intelliges. Ilic enim quodam in loco ad eas verba faciens, qui de repudii libello secum disputabant, quod permissione legis licebat, sic illos allocutus est : Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras. Ab initio autem non fuit sic'. Deus enim, inquit, conjugium hoc copu- lavit ; et : Quod Deus conjunxit homo non separel 3. C Ubi aliam esse Dei legem ostendit, quæ uxorem a viro sejungi prohibeat, aliam Mosis, qui ob duri- tiem cordis par illud dissociari permittat. In quo Moses quiddam Deo contrarium tulit, ei scilicet cautioni, qua dissolvi matrimonia vetuerat. Sed si legislatoris ipsius mentem, qua ad illud de- cernendum inductus est, accurate consideremus; inveniemus procul dubio non id eum sponte sua, sed necessitate fecisse : quo corum quibus prescribebat imbecillitati consuleret. Qui cum divinum illud de- cretum de retinendis uxoribus suis tolerare non possent, ac moleste quidam earum consortia susti- nerent, periculum ut esset, ne ea se occasione gra- vioribus sceleribus obstringerint, quibus extremam in perniciem ruerent, ut hoc incommodum devitaret Moyses, quod ad illorum interitum spectabat, secundam quamdam repudii legem privata aucto- ritate constituit; minusque ex ea occasione malum cum majore compensavit, ut si minus priorem illam servare possint, hanc saltem retineant, neque se in flagitia sceleraque committant, per quæ ulti- Matth. xix, 8. * ibid. 6. • Deest F. F. Quonam pacto Moyses id Judæis permiserit, et quatenus Christianis divortium facere liceat, plu- ribus catholici interpretes ad Matth. xix disputare solent quorum commentarios consulere quisque potest. (98) "Οτι Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν.

Β ἔμελλε τελειοτάτη ἐπακολουθήσειν. Αὕτη μὲν ἡ τού- του γνώμη, καθ᾽ ἣν ἀντινομοθετῶν εὑρίσκεται τῷ Θεῷ. Πλὴν ὅτι γε Μωσέως αὐτοῦ δείκνυται ἐνταῦθα ἕτερος ὧν παρὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον, ἀναμφισβήτη τόν ἐστι, κἂν δι' ἑνὸς τὰ νῦν ὦμεν δεδειχότες. Ὅτι δὲ καὶ τῶν πρεσβυτέρων εἰσί τινες συμπεπλεγμέναι παραδόσεις ἐν τῷ νόμῳ, δηλοῖ καὶ τοῦτο ὁ Σωτήρ. Ο γὰρ Θεός, φησὶν, εἶπε· Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται. Ὑμεῖς δέ, φησίν, εἰρήκατε, τοῖς πρεσβυτέροις λέγων· Δῶσ ρον τῷ Θεῷ (99) ὃ ἐὰν ὠφεληθῇς ἐξ ἐμοῦ· καὶ ἡκυρώσατε τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδο- σιν τῶν πρεσβυτέρων ὑμῶν. Τοῦτο δὲ Ἡσαΐας ἐξεφώνησεν, εἰπών· Ο λαός οὗτος τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω απέχει απ' ἐμοῦ. Μάτην δὲ σέβονταί με, διδάσκοντες δι- δασκαλίας, εντάλματα ἀνθρώπων. Σαφῶς οὖν ἐκ τούτων εἰς τρία διαιρούμενος ὁ σύμπας ἐκεῖνος δείκνυται νόμος. Μωϋσέως τε γὰρ αὐτοῦ, καὶ τῶν προσδυτέρων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ εὕρομεν νομοθε σίαν ἐν αὐτῷ. Αὕτη μὲν οὖν ἡ διαίρεσις τοῦ σύμπαντος ἐκείνου νόμου ὧδε ἡμῖν διαιρεθεῖσα τὸ ἐν αὐτῷ ἀληθὲς ἀναπέφαγκεν. Ε΄. Πάλιν δὲ δὴ τὸ ἓν μέρος, ὁ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ νόμος, διαιρεῖται εἰς τρία τινὰ, εἰς τε τὴν καθαρὰν νομοθε σίαν, τὴν ἀσύμπλοκον τῷ κακῷ, ὃς καὶ κυρίως νό μας λέγεται, ὃν οὐκ ἦλθε καταλῦσαι ὁ Σωτὴρ, ἀλλὰ πληρῶσαι· οὐ γὰρ ἦν ἀλλότριος αὐτοῦ ὃν ἐπλήρω σεν· οὐ γὰρ εἶχε τὸ τέλειον· καὶ εἰς τὸ συμπε πλεγμένον τῷ χείρονι, καὶ τὴν ἀδικίαν (1), ἣν ' ἀνεῖ λεν ὁ Σωτὴρ, ἀνοίκειον ὄντα τῇ ἑαυτοῦ φύσει. Διαι· ρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ τυπικὸν, καὶ συμβολικὸν τὸ κατ' εἰκόνα τῶν (κατ' εἰκόνα 1) διαφερόντων νομοθε- τηθέν· ὅ μετέθηκεν ὁ Σωτὴρ ἀπὸ αἰσθητοῦ καὶ φαι νομένου ἐπὶ τὸ πνευματικὸν καὶ ἀόρατον. Καὶ ἔστι μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος ὁ καθαρὸς καὶ ἀσύμπλοκος τῷ τὸ κατ' εἰκόνα τῶν πνευματικῶν καὶ διαφερόντως, ὠφεληθής Δῶρον ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς Κορβάν (ὅ ἐστι δῶρον ) ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς: ἐμοῦ, εἰ ὠφεληθῇς, ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ᾖ, ὠφεληθῇς. ὠφεληθῇς ὠφελη- δῶρον τῷ Θεῷ, ὅ ἐὰν ὠφεληθῇς ἐξ ἐμοῦ. 1: Ἐπαίδευσαν τοὺς νέους εὐσεβείας σχήματι κατα- φρονεῖν τῶν πατέρων. Πῶς, καὶ τίνι τρόπῳ ; Εἴ τις νέων εἶπε τῷ παιδὶ, Δός μοι τὸ πρόβατον τοῦτο δ Εμεις, ἢ τὸν μόσχον, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον, ἔλεγον· Δῶ- ρόν ἐστι τοῦτο τῷ Θεῷ, ὅ θέλεις ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθή- ναι, καὶ οὐ δύνασαι λαβεῖν. παππο πιο Δῶρον, ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς πάσης με πρὸς σὲ τιμῆς ἐλευθεροι. ορι ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 11. — HÆRES. XXXIII. ' propter quam contrarium quiddam Deo statuisse cernitur. Enim vero diversam hic a divina, Moysis legem exstitisse, extra omnem controversiam est ; etsi id in uno tantum decreto probatum sit. Eidem vero legi traditas a senioribus illigatas esse regulas, non obscure Salvator ostendit. Deus enim, inquit, dixit : Honora patrem tuum, et matrem tuam, ut bene sit tibi. Vos autem dixistis, seniores inquit alloquens Munus Deo quodcunque ex me tibi pro- derit; et irritam fecistis legem Dei propter traditio- nes seniorum vestrorum³. Hoc ipsum pronuntiavit Isaias, dicens: Populus hic labiis me honorat, cor anlem eorum longe est a me. Sine causa autem colunt me, docentes doctrinas et mandata hominum *. Ex iis liquet omnem illam esse legem divisam in partes tres; in eaque et Mosis ipsius, et seniorum, el Dei mandala contineri. Atque haec unit versæ legis a nobis instituta partitio illius nobis veritatem ostendit. A mum exitium consequatur. Hæc illius ratio fuit, C F. bv. vi, 10,11. V. Sed ea pars legis, quæ a Deo profecta est, tria rursum in membra dividitur. Alia enim sunt sincera præcepta, et ab omni mali permistione secreta, quæ proprie lex appellatur, quam Salvator non venit solvere, sed adimplere *. Non enim a se erat aliena quam adimplevit; alioqui perfici implerique non posset. Alia sunt deterioribus implicata, qualis injustitia est, quam Salvator abhorrentem a natura sua funditus sustulit. Postremo alia sunt quæ ty- pica ac symbolica vocantur, hoc est umbra quæ- dam præstantiorum et imagines; quod genus Salvator ab eo quod sensibus expositum est et externum, ad spiritale nec aspectabile convertit. * F. ut infra. • Isa. xxix, 13. * Matth. v, 17. Matthæi ac Marci Evangelio locus quem prò diversa interpunctione varie interpretes acceperunt; nam aut verbum cum antecedentibus copula- tur, hoc modo : apad Marcum vero : aut inter distinctionis nota ponitur. Posteriorem hanc lectio- en vulgo Græci codices habent, eamque Latinus interpres sequitur. Nam ita vertit, Munus quod- cunque est ex me, tibi proderit: perinde ac si ita scriptum esset, Existi- mabant enim, ac præ se ferebant ex Pharisæorum disciplina filii, se cum Deo aliquid pro se ac pa- rentibus suis offerrent, abunde officio suo satisfe- cisse; neque quidquam dependere amplius debere. Sed priorem lectionem, quæ superiori- bus annectit, Epiphanius, Chrysostomus, aliique Græci, nec non et Syrus paraphrastes exprimunt. Epiphanius quidem in primis, cum verbum Gis inserit : Chrysost. lib. i in Matth. homil. declarat : D Matth. xv, 4-6; Marc. Verumn solennis illa votorum formula, quam ex magistrorum commen- tariis ad vt Josue cap. Masius profert, mihi certis- sima videtur. Nam cum aliquis apid alterum ex hac formula votum edidisset, Anathema, et res devota esto, quidquid illud sit, quo ego tibi prosum, nefas arbitrabantur illum beneficii genere ullo prosequi, ne parentem quidem ipsum ; ne quod Deo scilicet devotum est, id humanis com- modis serviat. Hæc Masius. Sane quidem para- phrastes Syrus iisdem verbis locum illum reddidit, quæ apud babbinos leguntur. At Scaliger in viru- lento illo Trihæresii elencho ellipticam loquendi ra- tionem ita supplet : Sed hoc ex nione sua confictum, non ex auctore ullo deproin- ptum, divinationi ac conjecturæ potius est, quam certæ ac liquidæ veritati tribuendum. Postremo in hoc eodem Evangelii loco ellipsis alia manifesta est; nimirum, quicunque hoc dixerit patri suo, nulla adversus illum obligatione constringetur; vel nulla re ei commodabit : quod num. Epipla- nius insinuat. (99) Δῶρον τῷ Θεῷ. Hic est difficillimus ille ex (1) Τῷ χείρονι, καὶ τὴν ἀδικίαν. For. τῇ ἀδικίᾳ.

Β ἔμελλε τελειοτάτη ἐπακολουθήσειν. Αὕτη μὲν ἡ τού- του γνώμη, καθ᾽ ἣν ἀντινομοθετῶν εὑρίσκεται τῷ Θεῷ. Πλὴν ὅτι γε Μωσέως αὐτοῦ δείκνυται ἐνταῦθα ἕτερος ὧν παρὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον, ἀναμφισβήτη τόν ἐστι, κἂν δι' ἑνὸς τὰ νῦν ὦμεν δεδειχότες. Ὅτι δὲ καὶ τῶν πρεσβυτέρων εἰσί τινες συμπεπλεγμέναι παραδόσεις ἐν τῷ νόμῳ, δηλοῖ καὶ τοῦτο ὁ Σωτήρ. Ο γὰρ Θεός, φησὶν, εἶπε· Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται. Ὑμεῖς δέ, φησίν, εἰρήκατε, τοῖς πρεσβυτέροις λέγων· Δῶσ ρον τῷ Θεῷ (99) ὃ ἐὰν ὠφεληθῇς ἐξ ἐμοῦ· καὶ ἡκυρώσατε τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδο- σιν τῶν πρεσβυτέρων ὑμῶν. Τοῦτο δὲ Ἡσαΐας ἐξεφώνησεν, εἰπών· Ο λαός οὗτος τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω απέχει απ' ἐμοῦ. Μάτην δὲ σέβονταί με, διδάσκοντες δι- δασκαλίας, εντάλματα ἀνθρώπων. Σαφῶς οὖν ἐκ τούτων εἰς τρία διαιρούμενος ὁ σύμπας ἐκεῖνος δείκνυται νόμος. Μωϋσέως τε γὰρ αὐτοῦ, καὶ τῶν προσδυτέρων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ εὕρομεν νομοθε σίαν ἐν αὐτῷ. Αὕτη μὲν οὖν ἡ διαίρεσις τοῦ σύμπαντος ἐκείνου νόμου ὧδε ἡμῖν διαιρεθεῖσα τὸ ἐν αὐτῷ ἀληθὲς ἀναπέφαγκεν. Ε΄. Πάλιν δὲ δὴ τὸ ἓν μέρος, ὁ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ νόμος, διαιρεῖται εἰς τρία τινὰ, εἰς τε τὴν καθαρὰν νομοθε σίαν, τὴν ἀσύμπλοκον τῷ κακῷ, ὃς καὶ κυρίως νό μας λέγεται, ὃν οὐκ ἦλθε καταλῦσαι ὁ Σωτὴρ, ἀλλὰ πληρῶσαι· οὐ γὰρ ἦν ἀλλότριος αὐτοῦ ὃν ἐπλήρω σεν· οὐ γὰρ εἶχε τὸ τέλειον· καὶ εἰς τὸ συμπε πλεγμένον τῷ χείρονι, καὶ τὴν ἀδικίαν (1), ἣν ' ἀνεῖ λεν ὁ Σωτὴρ, ἀνοίκειον ὄντα τῇ ἑαυτοῦ φύσει. Διαι· ρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ τυπικὸν, καὶ συμβολικὸν τὸ κατ' εἰκόνα τῶν (κατ' εἰκόνα 1) διαφερόντων νομοθε- τηθέν· ὅ μετέθηκεν ὁ Σωτὴρ ἀπὸ αἰσθητοῦ καὶ φαι νομένου ἐπὶ τὸ πνευματικὸν καὶ ἀόρατον. Καὶ ἔστι μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος ὁ καθαρὸς καὶ ἀσύμπλοκος τῷ τὸ κατ' εἰκόνα τῶν πνευματικῶν καὶ διαφερόντως, ὠφεληθής Δῶρον ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς Κορβάν (ὅ ἐστι δῶρον ) ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς: ἐμοῦ, εἰ ὠφεληθῇς, ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ᾖ, ὠφεληθῇς. ὠφεληθῇς ὠφελη- δῶρον τῷ Θεῷ, ὅ ἐὰν ὠφεληθῇς ἐξ ἐμοῦ. 1: Ἐπαίδευσαν τοὺς νέους εὐσεβείας σχήματι κατα- φρονεῖν τῶν πατέρων. Πῶς, καὶ τίνι τρόπῳ ; Εἴ τις νέων εἶπε τῷ παιδὶ, Δός μοι τὸ πρόβατον τοῦτο δ Εμεις, ἢ τὸν μόσχον, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον, ἔλεγον· Δῶ- ρόν ἐστι τοῦτο τῷ Θεῷ, ὅ θέλεις ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθή- ναι, καὶ οὐ δύνασαι λαβεῖν. παππο πιο Δῶρον, ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς πάσης με πρὸς σὲ τιμῆς ἐλευθεροι. ορι ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 11. — HÆRES. XXXIII. ' propter quam contrarium quiddam Deo statuisse cernitur. Enim vero diversam hic a divina, Moysis legem exstitisse, extra omnem controversiam est ; etsi id in uno tantum decreto probatum sit. Eidem vero legi traditas a senioribus illigatas esse regulas, non obscure Salvator ostendit. Deus enim, inquit, dixit : Honora patrem tuum, et matrem tuam, ut bene sit tibi. Vos autem dixistis, seniores inquit alloquens Munus Deo quodcunque ex me tibi pro- derit; et irritam fecistis legem Dei propter traditio- nes seniorum vestrorum³. Hoc ipsum pronuntiavit Isaias, dicens: Populus hic labiis me honorat, cor anlem eorum longe est a me. Sine causa autem colunt me, docentes doctrinas et mandata hominum *. Ex iis liquet omnem illam esse legem divisam in partes tres; in eaque et Mosis ipsius, et seniorum, el Dei mandala contineri. Atque haec unit versæ legis a nobis instituta partitio illius nobis veritatem ostendit. A mum exitium consequatur. Hæc illius ratio fuit, C F. bv. vi, 10,11. V. Sed ea pars legis, quæ a Deo profecta est, tria rursum in membra dividitur. Alia enim sunt sincera præcepta, et ab omni mali permistione secreta, quæ proprie lex appellatur, quam Salvator non venit solvere, sed adimplere *. Non enim a se erat aliena quam adimplevit; alioqui perfici implerique non posset. Alia sunt deterioribus implicata, qualis injustitia est, quam Salvator abhorrentem a natura sua funditus sustulit. Postremo alia sunt quæ ty- pica ac symbolica vocantur, hoc est umbra quæ- dam præstantiorum et imagines; quod genus Salvator ab eo quod sensibus expositum est et externum, ad spiritale nec aspectabile convertit. * F. ut infra. • Isa. xxix, 13. * Matth. v, 17. Matthæi ac Marci Evangelio locus quem prò diversa interpunctione varie interpretes acceperunt; nam aut verbum cum antecedentibus copula- tur, hoc modo : apad Marcum vero : aut inter distinctionis nota ponitur. Posteriorem hanc lectio- en vulgo Græci codices habent, eamque Latinus interpres sequitur. Nam ita vertit, Munus quod- cunque est ex me, tibi proderit: perinde ac si ita scriptum esset, Existi- mabant enim, ac præ se ferebant ex Pharisæorum disciplina filii, se cum Deo aliquid pro se ac pa- rentibus suis offerrent, abunde officio suo satisfe- cisse; neque quidquam dependere amplius debere. Sed priorem lectionem, quæ superiori- bus annectit, Epiphanius, Chrysostomus, aliique Græci, nec non et Syrus paraphrastes exprimunt. Epiphanius quidem in primis, cum verbum Gis inserit : Chrysost. lib. i in Matth. homil. declarat : D Matth. xv, 4-6; Marc. Verumn solennis illa votorum formula, quam ex magistrorum commen- tariis ad vt Josue cap. Masius profert, mihi certis- sima videtur. Nam cum aliquis apid alterum ex hac formula votum edidisset, Anathema, et res devota esto, quidquid illud sit, quo ego tibi prosum, nefas arbitrabantur illum beneficii genere ullo prosequi, ne parentem quidem ipsum ; ne quod Deo scilicet devotum est, id humanis com- modis serviat. Hæc Masius. Sane quidem para- phrastes Syrus iisdem verbis locum illum reddidit, quæ apud babbinos leguntur. At Scaliger in viru- lento illo Trihæresii elencho ellipticam loquendi ra- tionem ita supplet : Sed hoc ex nione sua confictum, non ex auctore ullo deproin- ptum, divinationi ac conjecturæ potius est, quam certæ ac liquidæ veritati tribuendum. Postremo in hoc eodem Evangelii loco ellipsis alia manifesta est; nimirum, quicunque hoc dixerit patri suo, nulla adversus illum obligatione constringetur; vel nulla re ei commodabit : quod num. Epipla- nius insinuat. (99) Δῶρον τῷ Θεῷ. Hic est difficillimus ille ex (1) Τῷ χείρονι, καὶ τὴν ἀδικίαν. For. τῇ ἀδικίᾳ.

Β ἔμελλε τελειοτάτη ἐπακολουθήσειν. Αὕτη μὲν ἡ τού- του γνώμη, καθ᾽ ἣν ἀντινομοθετῶν εὑρίσκεται τῷ Θεῷ. Πλὴν ὅτι γε Μωσέως αὐτοῦ δείκνυται ἐνταῦθα ἕτερος ὧν παρὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον, ἀναμφισβήτη τόν ἐστι, κἂν δι' ἑνὸς τὰ νῦν ὦμεν δεδειχότες. Ὅτι δὲ καὶ τῶν πρεσβυτέρων εἰσί τινες συμπεπλεγμέναι παραδόσεις ἐν τῷ νόμῳ, δηλοῖ καὶ τοῦτο ὁ Σωτήρ. Ο γὰρ Θεός, φησὶν, εἶπε· Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται. Ὑμεῖς δέ, φησίν, εἰρήκατε, τοῖς πρεσβυτέροις λέγων· Δῶσ ρον τῷ Θεῷ (99) ὃ ἐὰν ὠφεληθῇς ἐξ ἐμοῦ· καὶ ἡκυρώσατε τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδο- σιν τῶν πρεσβυτέρων ὑμῶν. Τοῦτο δὲ Ἡσαΐας ἐξεφώνησεν, εἰπών· Ο λαός οὗτος τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω απέχει απ' ἐμοῦ. Μάτην δὲ σέβονταί με, διδάσκοντες δι- δασκαλίας, εντάλματα ἀνθρώπων. Σαφῶς οὖν ἐκ τούτων εἰς τρία διαιρούμενος ὁ σύμπας ἐκεῖνος δείκνυται νόμος. Μωϋσέως τε γὰρ αὐτοῦ, καὶ τῶν προσδυτέρων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ εὕρομεν νομοθε σίαν ἐν αὐτῷ. Αὕτη μὲν οὖν ἡ διαίρεσις τοῦ σύμπαντος ἐκείνου νόμου ὧδε ἡμῖν διαιρεθεῖσα τὸ ἐν αὐτῷ ἀληθὲς ἀναπέφαγκεν. Ε΄. Πάλιν δὲ δὴ τὸ ἓν μέρος, ὁ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ νόμος, διαιρεῖται εἰς τρία τινὰ, εἰς τε τὴν καθαρὰν νομοθε σίαν, τὴν ἀσύμπλοκον τῷ κακῷ, ὃς καὶ κυρίως νό μας λέγεται, ὃν οὐκ ἦλθε καταλῦσαι ὁ Σωτὴρ, ἀλλὰ πληρῶσαι· οὐ γὰρ ἦν ἀλλότριος αὐτοῦ ὃν ἐπλήρω σεν· οὐ γὰρ εἶχε τὸ τέλειον· καὶ εἰς τὸ συμπε πλεγμένον τῷ χείρονι, καὶ τὴν ἀδικίαν (1), ἣν ' ἀνεῖ λεν ὁ Σωτὴρ, ἀνοίκειον ὄντα τῇ ἑαυτοῦ φύσει. Διαι· ρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ τυπικὸν, καὶ συμβολικὸν τὸ κατ' εἰκόνα τῶν (κατ' εἰκόνα 1) διαφερόντων νομοθε- τηθέν· ὅ μετέθηκεν ὁ Σωτὴρ ἀπὸ αἰσθητοῦ καὶ φαι νομένου ἐπὶ τὸ πνευματικὸν καὶ ἀόρατον. Καὶ ἔστι μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος ὁ καθαρὸς καὶ ἀσύμπλοκος τῷ τὸ κατ' εἰκόνα τῶν πνευματικῶν καὶ διαφερόντως, ὠφεληθής Δῶρον ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς Κορβάν (ὅ ἐστι δῶρον ) ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς: ἐμοῦ, εἰ ὠφεληθῇς, ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ᾖ, ὠφεληθῇς. ὠφεληθῇς ὠφελη- δῶρον τῷ Θεῷ, ὅ ἐὰν ὠφεληθῇς ἐξ ἐμοῦ. 1: Ἐπαίδευσαν τοὺς νέους εὐσεβείας σχήματι κατα- φρονεῖν τῶν πατέρων. Πῶς, καὶ τίνι τρόπῳ ; Εἴ τις νέων εἶπε τῷ παιδὶ, Δός μοι τὸ πρόβατον τοῦτο δ Εμεις, ἢ τὸν μόσχον, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον, ἔλεγον· Δῶ- ρόν ἐστι τοῦτο τῷ Θεῷ, ὅ θέλεις ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθή- ναι, καὶ οὐ δύνασαι λαβεῖν. παππο πιο Δῶρον, ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς πάσης με πρὸς σὲ τιμῆς ἐλευθεροι. ορι ADVERSUS HERESES LIB. I. TOM. 11. — HÆRES. XXXIII. ' propter quam contrarium quiddam Deo statuisse cernitur. Enim vero diversam hic a divina, Moysis legem exstitisse, extra omnem controversiam est ; etsi id in uno tantum decreto probatum sit. Eidem vero legi traditas a senioribus illigatas esse regulas, non obscure Salvator ostendit. Deus enim, inquit, dixit : Honora patrem tuum, et matrem tuam, ut bene sit tibi. Vos autem dixistis, seniores inquit alloquens Munus Deo quodcunque ex me tibi pro- derit; et irritam fecistis legem Dei propter traditio- nes seniorum vestrorum³. Hoc ipsum pronuntiavit Isaias, dicens: Populus hic labiis me honorat, cor anlem eorum longe est a me. Sine causa autem colunt me, docentes doctrinas et mandata hominum *. Ex iis liquet omnem illam esse legem divisam in partes tres; in eaque et Mosis ipsius, et seniorum, el Dei mandala contineri. Atque haec unit versæ legis a nobis instituta partitio illius nobis veritatem ostendit. A mum exitium consequatur. Hæc illius ratio fuit, C F. bv. vi, 10,11. V. Sed ea pars legis, quæ a Deo profecta est, tria rursum in membra dividitur. Alia enim sunt sincera præcepta, et ab omni mali permistione secreta, quæ proprie lex appellatur, quam Salvator non venit solvere, sed adimplere *. Non enim a se erat aliena quam adimplevit; alioqui perfici implerique non posset. Alia sunt deterioribus implicata, qualis injustitia est, quam Salvator abhorrentem a natura sua funditus sustulit. Postremo alia sunt quæ ty- pica ac symbolica vocantur, hoc est umbra quæ- dam præstantiorum et imagines; quod genus Salvator ab eo quod sensibus expositum est et externum, ad spiritale nec aspectabile convertit. * F. ut infra. • Isa. xxix, 13. * Matth. v, 17. Matthæi ac Marci Evangelio locus quem prò diversa interpunctione varie interpretes acceperunt; nam aut verbum cum antecedentibus copula- tur, hoc modo : apad Marcum vero : aut inter distinctionis nota ponitur. Posteriorem hanc lectio- en vulgo Græci codices habent, eamque Latinus interpres sequitur. Nam ita vertit, Munus quod- cunque est ex me, tibi proderit: perinde ac si ita scriptum esset, Existi- mabant enim, ac præ se ferebant ex Pharisæorum disciplina filii, se cum Deo aliquid pro se ac pa- rentibus suis offerrent, abunde officio suo satisfe- cisse; neque quidquam dependere amplius debere. Sed priorem lectionem, quæ superiori- bus annectit, Epiphanius, Chrysostomus, aliique Græci, nec non et Syrus paraphrastes exprimunt. Epiphanius quidem in primis, cum verbum Gis inserit : Chrysost. lib. i in Matth. homil. declarat : D Matth. xv, 4-6; Marc. Verumn solennis illa votorum formula, quam ex magistrorum commen- tariis ad vt Josue cap. Masius profert, mihi certis- sima videtur. Nam cum aliquis apid alterum ex hac formula votum edidisset, Anathema, et res devota esto, quidquid illud sit, quo ego tibi prosum, nefas arbitrabantur illum beneficii genere ullo prosequi, ne parentem quidem ipsum ; ne quod Deo scilicet devotum est, id humanis com- modis serviat. Hæc Masius. Sane quidem para- phrastes Syrus iisdem verbis locum illum reddidit, quæ apud babbinos leguntur. At Scaliger in viru- lento illo Trihæresii elencho ellipticam loquendi ra- tionem ita supplet : Sed hoc ex nione sua confictum, non ex auctore ullo deproin- ptum, divinationi ac conjecturæ potius est, quam certæ ac liquidæ veritati tribuendum. Postremo in hoc eodem Evangelii loco ellipsis alia manifesta est; nimirum, quicunque hoc dixerit patri suo, nulla adversus illum obligatione constringetur; vel nulla re ei commodabit : quod num. Epipla- nius insinuat. (99) Δῶρον τῷ Θεῷ. Hic est difficillimus ille ex (1) Τῷ χείρονι, καὶ τὴν ἀδικίαν. For. τῇ ἀδικίᾳ.

ἐν ταῖς δυσὶ πλαξι δεδιχασμένοι, εἴς τε ἀναίρεσιν τῶν ἀφθέγκτων * καὶ εἰς πρόσταξιν τῶν ποιητέων, οι, καίπερ καθαρὰν ἔχοντες τὴν νομοθεσίαν, μὴ ἔχοντες δὲ τὸ τέλειον, ἐδέοντο τῆς παρὰ τοῦ Σωτῆρος πληρώσεως· ὁ δὲ ἐστι συμπεπλεγμένος τῇ ἀδικία, οὗτος ὁ κατὰ τὴν ἄμυναν καὶ ἀνταπόδοσιν τῶν προ- αδικησάντων κείμενος, ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ἐδόντα ἀντὶ ὀδόντος ἐκκόπτεσθαι κελεύων, καὶ φόνον ἀντὶ φόνου ἀμύνασθαι. Οὐδὲν γὰρ ἧττον καὶ ὁ δεύτερος ἀδικῶν ἀδικεῖ, τῇ τάξει μόνον διαλ- λάσσων, τὸ αὐτὸ ἐργαζόμενος ἔργον. Τοῦτο δὲ πρόσ- ταγμα δίκαιον μὲν ἄλλως καὶ ἦν καὶ ἔστι, διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν νομοθετηθέντων ἐν παρεκβάσει του καθαρού νόμου τεθὲν, ἀνοίκειον δὲ τῇ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων φύσει τε καὶ ἀγαθότητι· ἴσως δὲ τοῦτο κατάλληλον, ἐπάναγκες δὲ μᾶλλον. Ο γὰρ καὶ τὸν ἕνα φόνον οὐ βουλόμενος ἔσεσθαι ἐν τῷ λέγειν, Οὐ φονεύσεις, προστάξας τὸν φονέα ἀντιφονεύεσθαι, δεύτερον νόμον νομοθετῶν, καὶ δυσὶ φόνοις βραβεύων ὁ τὸν ἕνα ἀπαγορεύσας, ἔλαθεν ἑαυτὸν ὑπ' ἀνάγκης κλαπείς. Διὸ δὴ ὁ ἀπ' ἐκείνου παραγενόμενος Υιός τοῦτο τὸ μέρος τοῦ νόμου ἀνήρηκεν, ὁμολογήσας καὶ αὐτὸς εἶναι τοῦ Θεοῦ, ἔν τε τοῖς ἄλλοις καταριθμεῖ ται (2) τῇ παλαιᾷ αἱρέσει, καὶ ἐν οἷς ἔφη ὁ Θεὸς εἰπών· Ο κακολογῶν πατέρα ή μητέρα θανάτῳ τελευτάτω. χείρονι αὐτὴ ἡ Δεκάλογο;, οἱ δέκα λόγοι ἐκεῖνοι, οἱ Β Τὸ δέ ἐστι μέρος αὐτοῦ τυπικὸν, τὸ κατ' εἰκόνα τῶν πνευματικῶν, καὶ διαφερόντως * κείμενον, τὸ ἐν προσφοραῖς, λέγω, καὶ περιτομῇ, καὶ Σαββάτῳ, καὶ νηστείᾳ, καὶ Πάσχα, καὶ ἀζύμοις, καὶ τοῖς τοιούτοις νομοθετηθέντα. Πάντα γὰρ ταῦτα εἰκόνες καὶ σύμβολα ὄντα, τῆς ἀληθείας φανερωθείσης, μετετέθη· κατὰ μὲν τὸ φαινόμενον καὶ σωματικῶς ἐκτελεῖσθαι ἀνῃρέθη, κατὰ δὲ τὸ πνευματικὸν ἀνελή φθη· τῶν μὲν ὀνομάτων τῶν αὐτῶν μενόντων, ένηλλαγμένων δὲ τῶν πραγμάτων. Καὶ γὰρ προσ- φορὰς προσφέρειν προσέταξεν ἡμῖν ὁ Σωτήρ· ἀλλ' οὐχὶ τὰς δι' ἀλόγων ζώων, ἢ τούτων τῶν θυμιαμάτ των, ἀλλὰ διὰ πνευματικών αἴνων, καὶ δοξῶν, καὶ εὐχαριστίας, καὶ διὰ τῆς εἰς τοὺς πλησίον κοινωνίας καὶ εὐποιίας. Καὶ περιτομῇ περιτετμῆσθαι ἡμᾶς βούλεται, ἀλλ' οὐχὶ τῆς ἀκροβυστίας τῆς σωματικής, ἀλλὰ καρδίας τῆς πνευματικῆς· καὶ τὸ Σάββατον φυλάσσειν· ἀργεῖν γὰρ θέλει ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἔργων τῶν πονηρῶν· καὶ νηστεύειν δὲ, ἀλλ' οὐ τὴν σω- ματικὴν βούλεται νηστείαν ἡμᾶς νηστεύειν, ἀλλὰ τὴν πνευματικὴν, ἐν ᾗ ἐστιν ἀποχὴ πάντων τῶν φαύλων. Φυλάσσεται μέντοι γε καὶ παρὰ τοῖς ἡμε τέροις ἡ κατὰ τὸ φαινόμενον νηστεία· ἐπεὶ καὶ ψυχῇ τι συμβάλλεσθαι δύναται αὕτη, μετὰ λόγου γινομένη· ὁπότε μηδὲ διὰ τὴν πρός τινας μίμησιν χειν, 20. * θ. * ἀφεκτέον. * διαφερόντων. S. EPIPHANIL 50% Jam vero pura illa sinceraque lex Dei nec cum A deteriore conjuncta, Decalogus est ipse, sive decem illa præcepta duabus distincta tabulis, quibus aut cavenda prohibentur, aut facienda mandantur. Quæ etsi pura sint ac liquida, tamen quod nondum per- fecta sint, impleri a Salvatore debuerant. Ad illud vero genus, quod injustitiæ aliquid habet, leges illa referenda sunt, quibus injuriarum persecutio, eorumque qui priores nos læserint, vindicatio præ- scribitur. Velut cum oculum pro oculo, dentem evelli pro dente', ac cædem cæde compensari præ- cipit. Neque enim minus injuste agit, qui id post alterum perpetrat, cum solius ordinis intersit, atque idem omnino facinus committat. Sed illud præceptum alioqui justum erat, el est modo, pro- pter corum infirmitatem, quibus editum fuit, cum sit adversus sincerioris legis violationem prascri- plum, licet a communis omnium parentis natura, ac bonitate sit alienum: vel consentancuin potius est, sed necessitate quadam expressum. Nam qui vel unicum homicidium vetat fieri, dum ita statuit : Non occides, cum postea cælis auctorem vicissim interfici jubet, ac secundam legem ferens dupli- cem cædem imperat, qui unam prohibuerat, ad ea necessitate coactus et imprudens decurrisse vide- tur. Atque ideo missus ab illo Filius ean legis par- tem antiquavit, quam quidem a Deo latam et ipse confessus est; quæ cum in cæteris ad antiquam hæresin ascribitur, tum in iis quæ Deus hisce verbis statuit: Qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur ³. Ad illud vero genus quod typicum, sive adum- C bratum dicitur, id omne pertinet, quod spi- ritalium atque excellentium rerum figuras continet; cujusmodi sunt sacrorum offerendorum cæremoniæ, circumcisio, Sabbatum, jejunium, Pascha, azyma, aliaque similia lege præscripta. Quæ omnia cum nihil aliud præter liginas atque imagines forent, patefacta veritate translata sunt; imo vero quod ad externam speciem attinet, usumque corporeum sub- lata, spiritali quadam ratione retenta sunt. Iisdem quippe manentibus adhuc nominibus, rerum est facta mutatio. Nam offerre quidem sacra Dominus instituit at non mutarum pecudum, aut id genus suffituum ; sed spiritalis potius laudis ac pradica- tionis, et eucharistiæ; tum in hominum genus liberalitalis ac beneficentia. Idem circumcidi præ- terea non corporis, sed cordis animique præputium jubet. Itemque servari Sabbatum, ut a pravis dun- taxat actionibus feriemur. Jejunare porro cun imperat, non illam corporis inediam, sed animi temperantiam decernit, ut a flagitiis omnibus abs. ti neamus. Quanquam a nostris exercitiis illud quoque jejunium adhibetur, quatenus ad animorum acilitatem confert aliquid, si cum ratione suscipias; non imitandi cujusquam studio, non consuetudine, D Levit. Exod. xx, 13. & Levit. xx, F. F. cunque sententiam, expressimus. (2) Εν τε τοῖς ἄλλοις καταριθμεῖται. Haec minus expedita ac liquida mihi videntur : tametsi ut-

ἐν ταῖς δυσὶ πλαξι δεδιχασμένοι, εἴς τε ἀναίρεσιν τῶν ἀφθέγκτων * καὶ εἰς πρόσταξιν τῶν ποιητέων, οι, καίπερ καθαρὰν ἔχοντες τὴν νομοθεσίαν, μὴ ἔχοντες δὲ τὸ τέλειον, ἐδέοντο τῆς παρὰ τοῦ Σωτῆρος πληρώσεως· ὁ δὲ ἐστι συμπεπλεγμένος τῇ ἀδικία, οὗτος ὁ κατὰ τὴν ἄμυναν καὶ ἀνταπόδοσιν τῶν προ- αδικησάντων κείμενος, ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ἐδόντα ἀντὶ ὀδόντος ἐκκόπτεσθαι κελεύων, καὶ φόνον ἀντὶ φόνου ἀμύνασθαι. Οὐδὲν γὰρ ἧττον καὶ ὁ δεύτερος ἀδικῶν ἀδικεῖ, τῇ τάξει μόνον διαλ- λάσσων, τὸ αὐτὸ ἐργαζόμενος ἔργον. Τοῦτο δὲ πρόσ- ταγμα δίκαιον μὲν ἄλλως καὶ ἦν καὶ ἔστι, διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν νομοθετηθέντων ἐν παρεκβάσει του καθαρού νόμου τεθὲν, ἀνοίκειον δὲ τῇ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων φύσει τε καὶ ἀγαθότητι· ἴσως δὲ τοῦτο κατάλληλον, ἐπάναγκες δὲ μᾶλλον. Ο γὰρ καὶ τὸν ἕνα φόνον οὐ βουλόμενος ἔσεσθαι ἐν τῷ λέγειν, Οὐ φονεύσεις, προστάξας τὸν φονέα ἀντιφονεύεσθαι, δεύτερον νόμον νομοθετῶν, καὶ δυσὶ φόνοις βραβεύων ὁ τὸν ἕνα ἀπαγορεύσας, ἔλαθεν ἑαυτὸν ὑπ' ἀνάγκης κλαπείς. Διὸ δὴ ὁ ἀπ' ἐκείνου παραγενόμενος Υιός τοῦτο τὸ μέρος τοῦ νόμου ἀνήρηκεν, ὁμολογήσας καὶ αὐτὸς εἶναι τοῦ Θεοῦ, ἔν τε τοῖς ἄλλοις καταριθμεῖ ται (2) τῇ παλαιᾷ αἱρέσει, καὶ ἐν οἷς ἔφη ὁ Θεὸς εἰπών· Ο κακολογῶν πατέρα ή μητέρα θανάτῳ τελευτάτω. χείρονι αὐτὴ ἡ Δεκάλογο;, οἱ δέκα λόγοι ἐκεῖνοι, οἱ Β Τὸ δέ ἐστι μέρος αὐτοῦ τυπικὸν, τὸ κατ' εἰκόνα τῶν πνευματικῶν, καὶ διαφερόντως * κείμενον, τὸ ἐν προσφοραῖς, λέγω, καὶ περιτομῇ, καὶ Σαββάτῳ, καὶ νηστείᾳ, καὶ Πάσχα, καὶ ἀζύμοις, καὶ τοῖς τοιούτοις νομοθετηθέντα. Πάντα γὰρ ταῦτα εἰκόνες καὶ σύμβολα ὄντα, τῆς ἀληθείας φανερωθείσης, μετετέθη· κατὰ μὲν τὸ φαινόμενον καὶ σωματικῶς ἐκτελεῖσθαι ἀνῃρέθη, κατὰ δὲ τὸ πνευματικὸν ἀνελή φθη· τῶν μὲν ὀνομάτων τῶν αὐτῶν μενόντων, ένηλλαγμένων δὲ τῶν πραγμάτων. Καὶ γὰρ προσ- φορὰς προσφέρειν προσέταξεν ἡμῖν ὁ Σωτήρ· ἀλλ' οὐχὶ τὰς δι' ἀλόγων ζώων, ἢ τούτων τῶν θυμιαμάτ των, ἀλλὰ διὰ πνευματικών αἴνων, καὶ δοξῶν, καὶ εὐχαριστίας, καὶ διὰ τῆς εἰς τοὺς πλησίον κοινωνίας καὶ εὐποιίας. Καὶ περιτομῇ περιτετμῆσθαι ἡμᾶς βούλεται, ἀλλ' οὐχὶ τῆς ἀκροβυστίας τῆς σωματικής, ἀλλὰ καρδίας τῆς πνευματικῆς· καὶ τὸ Σάββατον φυλάσσειν· ἀργεῖν γὰρ θέλει ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἔργων τῶν πονηρῶν· καὶ νηστεύειν δὲ, ἀλλ' οὐ τὴν σω- ματικὴν βούλεται νηστείαν ἡμᾶς νηστεύειν, ἀλλὰ τὴν πνευματικὴν, ἐν ᾗ ἐστιν ἀποχὴ πάντων τῶν φαύλων. Φυλάσσεται μέντοι γε καὶ παρὰ τοῖς ἡμε τέροις ἡ κατὰ τὸ φαινόμενον νηστεία· ἐπεὶ καὶ ψυχῇ τι συμβάλλεσθαι δύναται αὕτη, μετὰ λόγου γινομένη· ὁπότε μηδὲ διὰ τὴν πρός τινας μίμησιν χειν, 20. * θ. * ἀφεκτέον. * διαφερόντων. S. EPIPHANIL 50% Jam vero pura illa sinceraque lex Dei nec cum A deteriore conjuncta, Decalogus est ipse, sive decem illa præcepta duabus distincta tabulis, quibus aut cavenda prohibentur, aut facienda mandantur. Quæ etsi pura sint ac liquida, tamen quod nondum per- fecta sint, impleri a Salvatore debuerant. Ad illud vero genus, quod injustitiæ aliquid habet, leges illa referenda sunt, quibus injuriarum persecutio, eorumque qui priores nos læserint, vindicatio præ- scribitur. Velut cum oculum pro oculo, dentem evelli pro dente', ac cædem cæde compensari præ- cipit. Neque enim minus injuste agit, qui id post alterum perpetrat, cum solius ordinis intersit, atque idem omnino facinus committat. Sed illud præceptum alioqui justum erat, el est modo, pro- pter corum infirmitatem, quibus editum fuit, cum sit adversus sincerioris legis violationem prascri- plum, licet a communis omnium parentis natura, ac bonitate sit alienum: vel consentancuin potius est, sed necessitate quadam expressum. Nam qui vel unicum homicidium vetat fieri, dum ita statuit : Non occides, cum postea cælis auctorem vicissim interfici jubet, ac secundam legem ferens dupli- cem cædem imperat, qui unam prohibuerat, ad ea necessitate coactus et imprudens decurrisse vide- tur. Atque ideo missus ab illo Filius ean legis par- tem antiquavit, quam quidem a Deo latam et ipse confessus est; quæ cum in cæteris ad antiquam hæresin ascribitur, tum in iis quæ Deus hisce verbis statuit: Qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur ³. Ad illud vero genus quod typicum, sive adum- C bratum dicitur, id omne pertinet, quod spi- ritalium atque excellentium rerum figuras continet; cujusmodi sunt sacrorum offerendorum cæremoniæ, circumcisio, Sabbatum, jejunium, Pascha, azyma, aliaque similia lege præscripta. Quæ omnia cum nihil aliud præter liginas atque imagines forent, patefacta veritate translata sunt; imo vero quod ad externam speciem attinet, usumque corporeum sub- lata, spiritali quadam ratione retenta sunt. Iisdem quippe manentibus adhuc nominibus, rerum est facta mutatio. Nam offerre quidem sacra Dominus instituit at non mutarum pecudum, aut id genus suffituum ; sed spiritalis potius laudis ac pradica- tionis, et eucharistiæ; tum in hominum genus liberalitalis ac beneficentia. Idem circumcidi præ- terea non corporis, sed cordis animique præputium jubet. Itemque servari Sabbatum, ut a pravis dun- taxat actionibus feriemur. Jejunare porro cun imperat, non illam corporis inediam, sed animi temperantiam decernit, ut a flagitiis omnibus abs. ti neamus. Quanquam a nostris exercitiis illud quoque jejunium adhibetur, quatenus ad animorum acilitatem confert aliquid, si cum ratione suscipias; non imitandi cujusquam studio, non consuetudine, D Levit. Exod. xx, 13. & Levit. xx, F. F. cunque sententiam, expressimus. (2) Εν τε τοῖς ἄλλοις καταριθμεῖται. Haec minus expedita ac liquida mihi videntur : tametsi ut-

γίνεται, μήτε διὰ τὸ ἔθος, μήτε διὰ τὴν ἡμέραν, ὡς ὡρισμένης τοῦτο ἡμέρας (3)· ἅμα δὲ καὶ εἰς ἀνά- μνησιν τῆς ἀληθινῆς νηστείας, ἵνα οἱ μηδέπω ἐκεί. νην δυνάμενοι νηστεύειν ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ φαινόμε νον νηστείας ἔχωσι τὴν ἀνάμνησιν αὐτῆς. Καὶ τὸ Πάσχα δὲ ὁμοίως, καὶ τὰ ἄζυμα, ὅτι εἰκόνες ἦσαν, δηλοῖ καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· Τὸ δὲ Πάσχα ἡμῶν, λέγεται, ετύθη Χριστός· καὶ, Ἵνα ἦτε, φησίν, αζυ- μοι, μὴ μετέχοντες ζύμης (ζύμην τε νῦν τὴν και κίαν λέγει), ἀλλ᾽ ἦτε νέον φύραμα. Γ'. Οὗτος γοῦν καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ εἶναι νόμος όμο λογούμενος εἰς τρία διαιρεῖται, εἴς τε τὸ πληρού- μενον ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος· τὸ γὰρ, Οὐ φονεύσεις, Οὐ μοιχεύσεις, Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἐν τῷ, Μηδ' ὀργισθῆναι, μηδὲ ἐπιθυμήσεις 1, περιείληπται· διαιρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ ἀναιρούμενον τελείως. Τὸ γὰρ, Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ἐδόντος, συμπεπλεγμένον τῇ ἀδικίᾳ, καὶ αὐτὸ ἔργον τῆς ἀδικίας ἔχον, ἀνηρέθη ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ τῶν ἐναντίων. Τὰ δὲ ἐναντία αλλήλων εἰσὶν ἀναιρετικά. Εγώ γάρ λέγω ὑμῖν μὴ ἀντιστῆναι ὅλως τῷ πονηρῷ, ἀλλὰ ἐάν τίς σε ραπίσῃ, στρέ- ψεν αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην σιαγόνα. ᾿Αλληγορεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ μετατεθέν, καὶ ἐναλλαγὲν ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ ἐπὶ τὸ πνευματικὸν τὸ συμβολικὸν τοῦτο, κατ' εἰκόνα τῶν διαφερόντων νενομοθετημένον. Α' γὰρ εἰκόνες καὶ τὰ σύμβολα, παραστατικὰ ὄντα ἑτέ ρων πραγμάτων, καλῶς ἐγίνοντο μέχρι μὴ παρῆν ἀλήθεια. Παρούσης δὲ τῆς ἀληθείας, τὰ τῆς ἀληθείας Β δεῖ ποιεῖν, οὐ τὰ τῆς εἰκόνος. Ταῦτα δὲ καὶ οἱ μα- θηταὶ αὐτοῦ, καὶ ὁ ἀπόστολος ἔδειξε Παῦλος· τὸ μὲν τῶν εἰκόνων, ώς ήδη είπομεν, διὰ τοῦ Πάσχα καὶ τῶν ἀζύμων δείξας δι' ἡμᾶς· τὸ δὲ τοῦ συμ- πεπλεγμένου νόμου τῇ ἀδικίᾳ, εἰπὼν τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι κατηργῆσθαι· τὸ δὲ τοῦ ἀσυμ- πλόκου τῷ χείρονι, Ο μὲν νόμος, εἰπὼν, ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δικαία καὶ ἀγαθή. Ζ'. Ὡς μὲν οὖν συντόμως ἔστιν εἰπεῖν, αὐτάρκως οἶμαί σοι δεδεῖχθαι, καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων παρεισδύ- σασαν νομοθεσίαν, καὶ αὐτὸν τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον τριχῆ διαιρούμενον· περιλείπεται δὲ ἡμῖν τί ποτέ ἐστιν οὗτος ὁ Θεὸς ὁ τὸν νόμον θέμενος. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ἡγοῦμαί σοι δεδεῖχθαι ἐπὶ τῶν προειρημένων, εἰ ἐπιμελῶς ἀκήκοας. Εἰ γὰρ μήτε ὑπ' αὐτοῦ τε- λείου Θεοῦ τέθειται οὗτος, ὡς ἐδιδάξαμεν, μήτε μὴν ὑπὸ τοῦ διαβόλου, μηδὲ θεμιτόν ἐστιν εἰπεῖν· ἔτε- ρός τίς ἐστι παρὰ τούτους οὗτος ὁ θέμενος τὸν νό μον. Οὗτος δὲ δημιουργὸς καὶ ποιητὴς τοῦδε τοῦ παντός ἐστι κόσμου, καὶ τῶν ἐν αὐτῷ, ἕτερος ὢν παρὰ τὰς τούτων οὐσίας, μέσος τούτων καθεστώς ἐνδίκως, καὶ τὸ τῆς μεσότητος ὄνομα ἀποφέροιτο ἄν. Καὶ εἰ ὁ τέλειος Θεὸς ἀγαθός ἐστι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὥσπερ καὶ ἔστιν (ἕνα γὰρ μόνον εἶναι ἀγαθὸν ἐπιθυμῆσαι. χειν, 20. * 585. ADVERSUS HÆRESES LIB. L. TOM. II.— II.ÆRES. XXXIII. A non certarum dierum religione, vel definito aliquo tempore: præsertim cum veri jejunii memoriam refricet, ut qui nondum illud assecuti fuerint, ab exteriore commonefacti, alterius recordentur. Si- militer et Pascha, azymaque figuras exstitisse quas- dam Paulus ipse declarat: Pascha, inquit, nostrum immolatus est Christus'; et : Ut sitis, ait, azymi nor habentes fermentum (fermentum vero malitiam appellat), sed sitis nova conspersio ³. VI. Sic igitur lex ipsa, quam a Deo manasse fa- tentur omnes, trifariam dividitur: in eam partem quam Salvator implevit. IIæc enim omnia, Non occi- des, non machaberis, non pejerabis, in iisce con- tinentur, Non irasceris, non concupisces. In eam quæ penitus sublata est. His enim præceptis, Ocum lum pro oculo, dentem pro dente 6, quæ cum inju- stitia permista sunt, ejusque secum aliquid trahunt, contrariis legibus derogatur: contraria porro sese invicem perimunt : Ego enim dico vobis omni- .no non resistere malo. Sed si quis te percusserit in maxillam, prabe illi et alteram. Quod quidem ad excellentium rerum adumbrandam speciem consti- tutum, et a corporeis ad spiritalia translatum ac mutatum per allegoriam exponitur. Etenim effigies ac signa aliis rebus declarandis adhibita tantisper opportunitatem habuerunt, quoad nondum veritas alfulserat. Qua succellente, non quæ imagini, sed quæ veritati congruunt facere convenit. Idque c ipsum cum reliqui omnes discipuli, tum apostolus D Cor. I Cor. v, 7. 24; Levit. Matth. v, 39. Paulus ostendit. Qui figuratum illud genus propter nos, ut diximus, in Paschate azymisque demon- strat. De altero vero quod implicatum injustitia est, loquitur, cum legem mandatorum ait in dogmatibus abrogatam ". De tertio denique, quod deterioris est expers : Lex, inquit, sancta est, et mandatum san- clum, et justum et bonum 3. VII. Quamobrem satis superque tibi, quantum breviter comprehendi potest, declaratas eas leges arbitror, quæ ex auctoritate hominum irrepserunt; ipsamque Dei legem trifariam esse divisam. Super- est ut quis ille sit Deus legis auctor dicendum videatur. Atqui istud etiam ex iis, quæ hactenus disputata sunt, si attente audieris, puto tibi demon- stratum. Nam si neque perfecto illo Deo posita lex est, uti docuimus; neque vero a diabolo, quod dictu etiain nefas est; alius sit oportet, qui eam legem stabilierit. Hic est igitur totius ille mundi eorumque quæ in eo continentur artifex et condi- tor, ab illorum natura diversus, et in eorum medio suo jure collocandus: qua ex mediocritate peti ejus appellatio potest. Quod si perfectus ille Deus na- tura sua bonus est, ut est revera (unum enim bo- s ibid. • Exod. xx, 13, 14, 16. * Matth. v, 22, 28. 'Exod. xxi, Ephes. I, 15. • Rom. vu, 12. Cæterum videant hujus temporis hæretici, quem- nam sibi pervicacissimi, ac vanissimi erroris ma- gistrum ac patronum asciverint: dum jejunia sta- lis temporibus indicta, ac certorum dierum religio- nem damnant. (5) 'Ως ώρισμένης τοῦτο ἡμέρας. Leg. εἰς τοῦτο.

γίνεται, μήτε διὰ τὸ ἔθος, μήτε διὰ τὴν ἡμέραν, ὡς ὡρισμένης τοῦτο ἡμέρας (3)· ἅμα δὲ καὶ εἰς ἀνά- μνησιν τῆς ἀληθινῆς νηστείας, ἵνα οἱ μηδέπω ἐκεί. νην δυνάμενοι νηστεύειν ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ φαινόμε νον νηστείας ἔχωσι τὴν ἀνάμνησιν αὐτῆς. Καὶ τὸ Πάσχα δὲ ὁμοίως, καὶ τὰ ἄζυμα, ὅτι εἰκόνες ἦσαν, δηλοῖ καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· Τὸ δὲ Πάσχα ἡμῶν, λέγεται, ετύθη Χριστός· καὶ, Ἵνα ἦτε, φησίν, αζυ- μοι, μὴ μετέχοντες ζύμης (ζύμην τε νῦν τὴν και κίαν λέγει), ἀλλ᾽ ἦτε νέον φύραμα. Γ'. Οὗτος γοῦν καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ εἶναι νόμος όμο λογούμενος εἰς τρία διαιρεῖται, εἴς τε τὸ πληρού- μενον ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος· τὸ γὰρ, Οὐ φονεύσεις, Οὐ μοιχεύσεις, Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἐν τῷ, Μηδ' ὀργισθῆναι, μηδὲ ἐπιθυμήσεις 1, περιείληπται· διαιρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ ἀναιρούμενον τελείως. Τὸ γὰρ, Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ἐδόντος, συμπεπλεγμένον τῇ ἀδικίᾳ, καὶ αὐτὸ ἔργον τῆς ἀδικίας ἔχον, ἀνηρέθη ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ τῶν ἐναντίων. Τὰ δὲ ἐναντία αλλήλων εἰσὶν ἀναιρετικά. Εγώ γάρ λέγω ὑμῖν μὴ ἀντιστῆναι ὅλως τῷ πονηρῷ, ἀλλὰ ἐάν τίς σε ραπίσῃ, στρέ- ψεν αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην σιαγόνα. ᾿Αλληγορεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ μετατεθέν, καὶ ἐναλλαγὲν ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ ἐπὶ τὸ πνευματικὸν τὸ συμβολικὸν τοῦτο, κατ' εἰκόνα τῶν διαφερόντων νενομοθετημένον. Α' γὰρ εἰκόνες καὶ τὰ σύμβολα, παραστατικὰ ὄντα ἑτέ ρων πραγμάτων, καλῶς ἐγίνοντο μέχρι μὴ παρῆν ἀλήθεια. Παρούσης δὲ τῆς ἀληθείας, τὰ τῆς ἀληθείας Β δεῖ ποιεῖν, οὐ τὰ τῆς εἰκόνος. Ταῦτα δὲ καὶ οἱ μα- θηταὶ αὐτοῦ, καὶ ὁ ἀπόστολος ἔδειξε Παῦλος· τὸ μὲν τῶν εἰκόνων, ώς ήδη είπομεν, διὰ τοῦ Πάσχα καὶ τῶν ἀζύμων δείξας δι' ἡμᾶς· τὸ δὲ τοῦ συμ- πεπλεγμένου νόμου τῇ ἀδικίᾳ, εἰπὼν τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι κατηργῆσθαι· τὸ δὲ τοῦ ἀσυμ- πλόκου τῷ χείρονι, Ο μὲν νόμος, εἰπὼν, ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δικαία καὶ ἀγαθή. Ζ'. Ὡς μὲν οὖν συντόμως ἔστιν εἰπεῖν, αὐτάρκως οἶμαί σοι δεδεῖχθαι, καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων παρεισδύ- σασαν νομοθεσίαν, καὶ αὐτὸν τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον τριχῆ διαιρούμενον· περιλείπεται δὲ ἡμῖν τί ποτέ ἐστιν οὗτος ὁ Θεὸς ὁ τὸν νόμον θέμενος. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ἡγοῦμαί σοι δεδεῖχθαι ἐπὶ τῶν προειρημένων, εἰ ἐπιμελῶς ἀκήκοας. Εἰ γὰρ μήτε ὑπ' αὐτοῦ τε- λείου Θεοῦ τέθειται οὗτος, ὡς ἐδιδάξαμεν, μήτε μὴν ὑπὸ τοῦ διαβόλου, μηδὲ θεμιτόν ἐστιν εἰπεῖν· ἔτε- ρός τίς ἐστι παρὰ τούτους οὗτος ὁ θέμενος τὸν νό μον. Οὗτος δὲ δημιουργὸς καὶ ποιητὴς τοῦδε τοῦ παντός ἐστι κόσμου, καὶ τῶν ἐν αὐτῷ, ἕτερος ὢν παρὰ τὰς τούτων οὐσίας, μέσος τούτων καθεστώς ἐνδίκως, καὶ τὸ τῆς μεσότητος ὄνομα ἀποφέροιτο ἄν. Καὶ εἰ ὁ τέλειος Θεὸς ἀγαθός ἐστι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὥσπερ καὶ ἔστιν (ἕνα γὰρ μόνον εἶναι ἀγαθὸν ἐπιθυμῆσαι. χειν, 20. * 585. ADVERSUS HÆRESES LIB. L. TOM. II.— II.ÆRES. XXXIII. A non certarum dierum religione, vel definito aliquo tempore: præsertim cum veri jejunii memoriam refricet, ut qui nondum illud assecuti fuerint, ab exteriore commonefacti, alterius recordentur. Si- militer et Pascha, azymaque figuras exstitisse quas- dam Paulus ipse declarat: Pascha, inquit, nostrum immolatus est Christus'; et : Ut sitis, ait, azymi nor habentes fermentum (fermentum vero malitiam appellat), sed sitis nova conspersio ³. VI. Sic igitur lex ipsa, quam a Deo manasse fa- tentur omnes, trifariam dividitur: in eam partem quam Salvator implevit. IIæc enim omnia, Non occi- des, non machaberis, non pejerabis, in iisce con- tinentur, Non irasceris, non concupisces. In eam quæ penitus sublata est. His enim præceptis, Ocum lum pro oculo, dentem pro dente 6, quæ cum inju- stitia permista sunt, ejusque secum aliquid trahunt, contrariis legibus derogatur: contraria porro sese invicem perimunt : Ego enim dico vobis omni- .no non resistere malo. Sed si quis te percusserit in maxillam, prabe illi et alteram. Quod quidem ad excellentium rerum adumbrandam speciem consti- tutum, et a corporeis ad spiritalia translatum ac mutatum per allegoriam exponitur. Etenim effigies ac signa aliis rebus declarandis adhibita tantisper opportunitatem habuerunt, quoad nondum veritas alfulserat. Qua succellente, non quæ imagini, sed quæ veritati congruunt facere convenit. Idque c ipsum cum reliqui omnes discipuli, tum apostolus D Cor. I Cor. v, 7. 24; Levit. Matth. v, 39. Paulus ostendit. Qui figuratum illud genus propter nos, ut diximus, in Paschate azymisque demon- strat. De altero vero quod implicatum injustitia est, loquitur, cum legem mandatorum ait in dogmatibus abrogatam ". De tertio denique, quod deterioris est expers : Lex, inquit, sancta est, et mandatum san- clum, et justum et bonum 3. VII. Quamobrem satis superque tibi, quantum breviter comprehendi potest, declaratas eas leges arbitror, quæ ex auctoritate hominum irrepserunt; ipsamque Dei legem trifariam esse divisam. Super- est ut quis ille sit Deus legis auctor dicendum videatur. Atqui istud etiam ex iis, quæ hactenus disputata sunt, si attente audieris, puto tibi demon- stratum. Nam si neque perfecto illo Deo posita lex est, uti docuimus; neque vero a diabolo, quod dictu etiain nefas est; alius sit oportet, qui eam legem stabilierit. Hic est igitur totius ille mundi eorumque quæ in eo continentur artifex et condi- tor, ab illorum natura diversus, et in eorum medio suo jure collocandus: qua ex mediocritate peti ejus appellatio potest. Quod si perfectus ille Deus na- tura sua bonus est, ut est revera (unum enim bo- s ibid. • Exod. xx, 13, 14, 16. * Matth. v, 22, 28. 'Exod. xxi, Ephes. I, 15. • Rom. vu, 12. Cæterum videant hujus temporis hæretici, quem- nam sibi pervicacissimi, ac vanissimi erroris ma- gistrum ac patronum asciverint: dum jejunia sta- lis temporibus indicta, ac certorum dierum religio- nem damnant. (5) 'Ως ώρισμένης τοῦτο ἡμέρας. Leg. εἰς τοῦτο.

γίνεται, μήτε διὰ τὸ ἔθος, μήτε διὰ τὴν ἡμέραν, ὡς ὡρισμένης τοῦτο ἡμέρας (3)· ἅμα δὲ καὶ εἰς ἀνά- μνησιν τῆς ἀληθινῆς νηστείας, ἵνα οἱ μηδέπω ἐκεί. νην δυνάμενοι νηστεύειν ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ φαινόμε νον νηστείας ἔχωσι τὴν ἀνάμνησιν αὐτῆς. Καὶ τὸ Πάσχα δὲ ὁμοίως, καὶ τὰ ἄζυμα, ὅτι εἰκόνες ἦσαν, δηλοῖ καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· Τὸ δὲ Πάσχα ἡμῶν, λέγεται, ετύθη Χριστός· καὶ, Ἵνα ἦτε, φησίν, αζυ- μοι, μὴ μετέχοντες ζύμης (ζύμην τε νῦν τὴν και κίαν λέγει), ἀλλ᾽ ἦτε νέον φύραμα. Γ'. Οὗτος γοῦν καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ εἶναι νόμος όμο λογούμενος εἰς τρία διαιρεῖται, εἴς τε τὸ πληρού- μενον ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος· τὸ γὰρ, Οὐ φονεύσεις, Οὐ μοιχεύσεις, Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἐν τῷ, Μηδ' ὀργισθῆναι, μηδὲ ἐπιθυμήσεις 1, περιείληπται· διαιρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ ἀναιρούμενον τελείως. Τὸ γὰρ, Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ἐδόντος, συμπεπλεγμένον τῇ ἀδικίᾳ, καὶ αὐτὸ ἔργον τῆς ἀδικίας ἔχον, ἀνηρέθη ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ τῶν ἐναντίων. Τὰ δὲ ἐναντία αλλήλων εἰσὶν ἀναιρετικά. Εγώ γάρ λέγω ὑμῖν μὴ ἀντιστῆναι ὅλως τῷ πονηρῷ, ἀλλὰ ἐάν τίς σε ραπίσῃ, στρέ- ψεν αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην σιαγόνα. ᾿Αλληγορεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ μετατεθέν, καὶ ἐναλλαγὲν ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ ἐπὶ τὸ πνευματικὸν τὸ συμβολικὸν τοῦτο, κατ' εἰκόνα τῶν διαφερόντων νενομοθετημένον. Α' γὰρ εἰκόνες καὶ τὰ σύμβολα, παραστατικὰ ὄντα ἑτέ ρων πραγμάτων, καλῶς ἐγίνοντο μέχρι μὴ παρῆν ἀλήθεια. Παρούσης δὲ τῆς ἀληθείας, τὰ τῆς ἀληθείας Β δεῖ ποιεῖν, οὐ τὰ τῆς εἰκόνος. Ταῦτα δὲ καὶ οἱ μα- θηταὶ αὐτοῦ, καὶ ὁ ἀπόστολος ἔδειξε Παῦλος· τὸ μὲν τῶν εἰκόνων, ώς ήδη είπομεν, διὰ τοῦ Πάσχα καὶ τῶν ἀζύμων δείξας δι' ἡμᾶς· τὸ δὲ τοῦ συμ- πεπλεγμένου νόμου τῇ ἀδικίᾳ, εἰπὼν τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι κατηργῆσθαι· τὸ δὲ τοῦ ἀσυμ- πλόκου τῷ χείρονι, Ο μὲν νόμος, εἰπὼν, ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δικαία καὶ ἀγαθή. Ζ'. Ὡς μὲν οὖν συντόμως ἔστιν εἰπεῖν, αὐτάρκως οἶμαί σοι δεδεῖχθαι, καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων παρεισδύ- σασαν νομοθεσίαν, καὶ αὐτὸν τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον τριχῆ διαιρούμενον· περιλείπεται δὲ ἡμῖν τί ποτέ ἐστιν οὗτος ὁ Θεὸς ὁ τὸν νόμον θέμενος. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ἡγοῦμαί σοι δεδεῖχθαι ἐπὶ τῶν προειρημένων, εἰ ἐπιμελῶς ἀκήκοας. Εἰ γὰρ μήτε ὑπ' αὐτοῦ τε- λείου Θεοῦ τέθειται οὗτος, ὡς ἐδιδάξαμεν, μήτε μὴν ὑπὸ τοῦ διαβόλου, μηδὲ θεμιτόν ἐστιν εἰπεῖν· ἔτε- ρός τίς ἐστι παρὰ τούτους οὗτος ὁ θέμενος τὸν νό μον. Οὗτος δὲ δημιουργὸς καὶ ποιητὴς τοῦδε τοῦ παντός ἐστι κόσμου, καὶ τῶν ἐν αὐτῷ, ἕτερος ὢν παρὰ τὰς τούτων οὐσίας, μέσος τούτων καθεστώς ἐνδίκως, καὶ τὸ τῆς μεσότητος ὄνομα ἀποφέροιτο ἄν. Καὶ εἰ ὁ τέλειος Θεὸς ἀγαθός ἐστι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὥσπερ καὶ ἔστιν (ἕνα γὰρ μόνον εἶναι ἀγαθὸν ἐπιθυμῆσαι. χειν, 20. * 585. ADVERSUS HÆRESES LIB. L. TOM. II.— II.ÆRES. XXXIII. A non certarum dierum religione, vel definito aliquo tempore: præsertim cum veri jejunii memoriam refricet, ut qui nondum illud assecuti fuerint, ab exteriore commonefacti, alterius recordentur. Si- militer et Pascha, azymaque figuras exstitisse quas- dam Paulus ipse declarat: Pascha, inquit, nostrum immolatus est Christus'; et : Ut sitis, ait, azymi nor habentes fermentum (fermentum vero malitiam appellat), sed sitis nova conspersio ³. VI. Sic igitur lex ipsa, quam a Deo manasse fa- tentur omnes, trifariam dividitur: in eam partem quam Salvator implevit. IIæc enim omnia, Non occi- des, non machaberis, non pejerabis, in iisce con- tinentur, Non irasceris, non concupisces. In eam quæ penitus sublata est. His enim præceptis, Ocum lum pro oculo, dentem pro dente 6, quæ cum inju- stitia permista sunt, ejusque secum aliquid trahunt, contrariis legibus derogatur: contraria porro sese invicem perimunt : Ego enim dico vobis omni- .no non resistere malo. Sed si quis te percusserit in maxillam, prabe illi et alteram. Quod quidem ad excellentium rerum adumbrandam speciem consti- tutum, et a corporeis ad spiritalia translatum ac mutatum per allegoriam exponitur. Etenim effigies ac signa aliis rebus declarandis adhibita tantisper opportunitatem habuerunt, quoad nondum veritas alfulserat. Qua succellente, non quæ imagini, sed quæ veritati congruunt facere convenit. Idque c ipsum cum reliqui omnes discipuli, tum apostolus D Cor. I Cor. v, 7. 24; Levit. Matth. v, 39. Paulus ostendit. Qui figuratum illud genus propter nos, ut diximus, in Paschate azymisque demon- strat. De altero vero quod implicatum injustitia est, loquitur, cum legem mandatorum ait in dogmatibus abrogatam ". De tertio denique, quod deterioris est expers : Lex, inquit, sancta est, et mandatum san- clum, et justum et bonum 3. VII. Quamobrem satis superque tibi, quantum breviter comprehendi potest, declaratas eas leges arbitror, quæ ex auctoritate hominum irrepserunt; ipsamque Dei legem trifariam esse divisam. Super- est ut quis ille sit Deus legis auctor dicendum videatur. Atqui istud etiam ex iis, quæ hactenus disputata sunt, si attente audieris, puto tibi demon- stratum. Nam si neque perfecto illo Deo posita lex est, uti docuimus; neque vero a diabolo, quod dictu etiain nefas est; alius sit oportet, qui eam legem stabilierit. Hic est igitur totius ille mundi eorumque quæ in eo continentur artifex et condi- tor, ab illorum natura diversus, et in eorum medio suo jure collocandus: qua ex mediocritate peti ejus appellatio potest. Quod si perfectus ille Deus na- tura sua bonus est, ut est revera (unum enim bo- s ibid. • Exod. xx, 13, 14, 16. * Matth. v, 22, 28. 'Exod. xxi, Ephes. I, 15. • Rom. vu, 12. Cæterum videant hujus temporis hæretici, quem- nam sibi pervicacissimi, ac vanissimi erroris ma- gistrum ac patronum asciverint: dum jejunia sta- lis temporibus indicta, ac certorum dierum religio- nem damnant. (5) 'Ως ώρισμένης τοῦτο ἡμέρας. Leg. εἰς τοῦτο.

Α Θεὸν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἀπεφήνατο, ὃν αὐτὸς ἐφανέρωσεν)· ἔστι δὲ καὶ ὁ τῆς τοῦ ἀντι- κειμένου φύσεως κακός τε καὶ πονηρὸς, ἐν ἀδικίᾳ χαρακτηριζόμενος. Τούτων δὲ οὖν μέσον καθεστώς, καὶ μήτε ἀγαθὸς ὤν, μήτε μὴν κακός, μήτε ἄδικος, ιδίως τε λεχθείη ἂν δίκαιος, τῆς κατ' αὐτὸν δικαιο- σύνης ὢν βραβευτής. Καὶ ἔσται μὲν καταδεέστερος τοῦ τελείου Θεοῦ, καὶ τῆς ἐκείνου δικαιοσύνης ἐλάτ των οὗτος ὁ Θεὸς, ἅτε δὴ καὶ γεννητὸς ὢν, καὶ οὖν ἀγέννητος (εἷς γάρ ἐστιν ἀγέννητος ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα ἰδίως, τῶν πάντων ἠρτημένων ἀπ' αὐτοῦ· μείζων δὲ καὶ κυριώτερος τοῦ ἀντικειμένου, καὶ ἑτέρας ουσίας τε καὶ φύσεως πεφυκώς παρὰ τὴν ἑκατέρων τούτων οὐσίαν. Τοῦ μὲν γὰρ ἀντικειμένου ἐστὶν ἡ οὐσία, φθορά τε καὶ σκότος· ὑλικὸς γὰρ οὗτος Β καὶ πολυσχεδής· τοῦ δὲ Πατρὸς τῶν ὅλων τοῦ ἀγεν- νήτου ἡ οὐσία ἐστὶν ἀφθαρσία τε καὶ φῶς αὐτόον, ἁπλοῦν τε καὶ μονοειδές. Ἡ δὲ τούτων οὐσία διττήν μέν τινα δύναμιν προήγαγεν· αὐτὸς δὲ τοῦ κρείττο- νός ἐστιν εἰκών. Μηδέ σε τὰ νῦν τοῦτο θορυβείτω, θέλουσαν μαθεῖν, πῶς ἀπὸ μιᾶς ἀρχῆς τῶν ὅλων οὔτ σης καὶ ὁμολογουμένης ἡμῖν, καὶ πεπιστευμένης, τοῦ ὁ ἀγεννήτου, καὶ ἀφθάρτου, καὶ ἀγαθῆς, συν έστησαν καὶ αὗται αἱ φύσεις, ἥ τε τῆς φθορᾶς καὶ τῆς μεσότητος ἀνομοούσιαι αὗται καθεστῶσαι, τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν ἔχοντος τὰ ὅμοια ἑαυτοῦ καὶ ὁμοούσια γεννᾶν τε καὶ προφέρειν. Μαθήσῃ γὰρ, Θεοῦ διδόν- τος, ἑξῆς καὶ τὴν τούτου ἀρχήν τε καὶ γέννησιν, ἀξιουμένη τῆς ἀποστολικῆς παραδόσεως, ἣν ἐκ δια- δοχῆς καὶ ἡμεῖς παρειλήφαμεν, μετὰ καὶ τοῦ κανο- νίσαι πάντας τοὺς λόγους τῇ τοῦ Σωτῆρος διδασκα- λίᾳ. Ταῦτά σοι, ὦ ἀδελφή μου Φλώρα, δι᾿ ὀλίγων εἰ ρημένα οὐκ ἠτόνησα (4), καὶ τὸ τῆς συντομίας προ- έγραψα· ἅμα μὲν τὸ προκείμενον ἀποχρώντως ἐξ- έφηνα, & καὶ εἰς τὰ ἑξῆς τὰ μέγιστα σοι συμβα λεῖται, ἐάν γε, ὡς καλὴ γῆ καὶ ἀγαθὴ, γονίμων σπερμάτων τυχοῦσα, τὸν δι' αὐτῶν καρπὸν ἀνα- δείξης. τῆς. Πεπλήρωνται τὰ Πτολεμαίου πρὸς Φλώραν. Η'. Τίς δὲ τούτων τῶν ῥημάτων, καὶ τῆς τοῦ γόη. τος τούτου, καὶ τῆς τῶν σὺν αὐτῷ ἀνέξεται φρενο- βλαβείας. Πτολεμαίου τε, φημί, καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν εἰς τοσοῦτον κυκώντων καὶ καττυόντων πλάσματα ; Οὔτε γὰρ τῶν παλαιῶν τραγῳδοποιῶν τις, οὔτε οἱ καθεξῆς μιμηλοὶ τὸν τρόπον, οἱ περὶ Φιλιστίωνα, καὶ Διογένη, τὸν τὰ ἄπιστα γράψαντα, ἢ οἱ ἄλλοι πάντες, οἱ τοὺς μύθους αναγεγραφότες καὶ ῥαψ ᾠδήσαντες, τοσοῦτον ψεῦδος ηδυνήθησαν ἐκτυπῶσαι, ὡς οὗτοι τολμηρῶς φερόμενοι, μετὰ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς δεινὰ ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, καὶ τὸν νοῦν τῶν πειθο μένων αὐτοῖς ἀνθρώπων εἰς μωρὰς ζητήσεις περι- S. EPIPHANII : num esse Deum ac parentem suum Salvator asse- ruit', quem et hominibus patefecit); est autem et contraria natura præditus, malus videlicet ac pra- vus, qui injustitia velut propria nota circumscribi- tur; qui inter ambos illos interjectus est, ut neque bonus, neque malus sit aut injustus, peculiari quadam ratione justus appellari potest, quatenus justitiæ quam habet moderatione fungitur. Atque et perfecto Deo minor, et justitiæ illius impar sit idem ille Deus oportet, utpote non ingenitus, sed ge- neratione productus. Unus est enim ingenitus Pater, a quo proprie sunt universa, cum ab eo apta sint et suspensa : erit tamen adversario illo aliero major ac præstantior, tametsi diversam sit ab utroque naturam substantiamque sortitus. Nam adversarii natura corruptio est ac tenebra, cum materia quippe concretus est ac multiplex. At Pa- rentis omnium ingeniti natura corruptionis est expers, luxque ipsa per semet exsistens, simplex et uniusmodi. Hlorum natura duplicem sane Virtu- tem peperit; sed Conditor tamen ipse imago præ- stantioris est. Neque vero ea te res perturbet, scire cupientem, quomodo cum unum sit, et esse fatea- mur ac credamus, rerum omnium Principium generationis æque ac corruptionis expers, idemque bonum, ambæ hæ naturæ constare potuerint, cor- ruptionis nimirum, et mediæ cujusdam conditionis, quæ a se invicem natura discrepent, cum id bono insitum sit, ut sibi quam simillima, ejusdemque secum nature gignat ac proferat. Tu enim, opitu- C lante Deo, hujus principium ac generationem animo percipies, ubi traditam quamdam ab apostolis doctrinam audieris, quam nos successione quadam ad nos usque propagatam accepimus: cum eo qui- dem ut quidquid afferetur in medium, id ad Salva- toris doctrinam velut regulam exigatur. Hæc apud te, Flora soror clarissima, paucis comprehendere ac disputare potui, summatimque præscripsi: ita tamen ut quod erat propositum, quantum satis esset, explicarim. Quam rem deinceps magno tibi usui fore confido: si modo, perinde ac bonus ager et fecundus, excepta semina fructuum ubertate compenses. Hactenus Ptolemæi ad Floram epistola. VIII. Quis ejusmodi verborum, ac circumforanei bujus, asseclarumque ejus, Ptolemæum ac socios intelligo, vesaniam possit sustinere, qui ineptissi- mas fabulas ita confundunt ac consuunt? Non enim quisquam ex antiquis illis tragoediarum scriptori- bus, aut ex posterioribus nimis, qualis Philistio, et Diogenes fuit, qui incredibilia scripsit: aut e reliquis omnibus fabularum aut rhapsodiarum auctoribus, tam immania comminisci mendacia potuerunt, qualia nebulones isti propriam in perniciem exsecrabilia horrendaque fabricarunt : quibus sectatorum animos stultissimis quastionibus, • Matth. xix, 17. • Cor. D (5) Δι' ὀλίγων ειρημένα οὐκ ἠτάνησα. Forte εφθόνησα.

Α Θεὸν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἀπεφήνατο, ὃν αὐτὸς ἐφανέρωσεν)· ἔστι δὲ καὶ ὁ τῆς τοῦ ἀντι- κειμένου φύσεως κακός τε καὶ πονηρὸς, ἐν ἀδικίᾳ χαρακτηριζόμενος. Τούτων δὲ οὖν μέσον καθεστώς, καὶ μήτε ἀγαθὸς ὤν, μήτε μὴν κακός, μήτε ἄδικος, ιδίως τε λεχθείη ἂν δίκαιος, τῆς κατ' αὐτὸν δικαιο- σύνης ὢν βραβευτής. Καὶ ἔσται μὲν καταδεέστερος τοῦ τελείου Θεοῦ, καὶ τῆς ἐκείνου δικαιοσύνης ἐλάτ των οὗτος ὁ Θεὸς, ἅτε δὴ καὶ γεννητὸς ὢν, καὶ οὖν ἀγέννητος (εἷς γάρ ἐστιν ἀγέννητος ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα ἰδίως, τῶν πάντων ἠρτημένων ἀπ' αὐτοῦ· μείζων δὲ καὶ κυριώτερος τοῦ ἀντικειμένου, καὶ ἑτέρας ουσίας τε καὶ φύσεως πεφυκώς παρὰ τὴν ἑκατέρων τούτων οὐσίαν. Τοῦ μὲν γὰρ ἀντικειμένου ἐστὶν ἡ οὐσία, φθορά τε καὶ σκότος· ὑλικὸς γὰρ οὗτος Β καὶ πολυσχεδής· τοῦ δὲ Πατρὸς τῶν ὅλων τοῦ ἀγεν- νήτου ἡ οὐσία ἐστὶν ἀφθαρσία τε καὶ φῶς αὐτόον, ἁπλοῦν τε καὶ μονοειδές. Ἡ δὲ τούτων οὐσία διττήν μέν τινα δύναμιν προήγαγεν· αὐτὸς δὲ τοῦ κρείττο- νός ἐστιν εἰκών. Μηδέ σε τὰ νῦν τοῦτο θορυβείτω, θέλουσαν μαθεῖν, πῶς ἀπὸ μιᾶς ἀρχῆς τῶν ὅλων οὔτ σης καὶ ὁμολογουμένης ἡμῖν, καὶ πεπιστευμένης, τοῦ ὁ ἀγεννήτου, καὶ ἀφθάρτου, καὶ ἀγαθῆς, συν έστησαν καὶ αὗται αἱ φύσεις, ἥ τε τῆς φθορᾶς καὶ τῆς μεσότητος ἀνομοούσιαι αὗται καθεστῶσαι, τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν ἔχοντος τὰ ὅμοια ἑαυτοῦ καὶ ὁμοούσια γεννᾶν τε καὶ προφέρειν. Μαθήσῃ γὰρ, Θεοῦ διδόν- τος, ἑξῆς καὶ τὴν τούτου ἀρχήν τε καὶ γέννησιν, ἀξιουμένη τῆς ἀποστολικῆς παραδόσεως, ἣν ἐκ δια- δοχῆς καὶ ἡμεῖς παρειλήφαμεν, μετὰ καὶ τοῦ κανο- νίσαι πάντας τοὺς λόγους τῇ τοῦ Σωτῆρος διδασκα- λίᾳ. Ταῦτά σοι, ὦ ἀδελφή μου Φλώρα, δι᾿ ὀλίγων εἰ ρημένα οὐκ ἠτόνησα (4), καὶ τὸ τῆς συντομίας προ- έγραψα· ἅμα μὲν τὸ προκείμενον ἀποχρώντως ἐξ- έφηνα, & καὶ εἰς τὰ ἑξῆς τὰ μέγιστα σοι συμβα λεῖται, ἐάν γε, ὡς καλὴ γῆ καὶ ἀγαθὴ, γονίμων σπερμάτων τυχοῦσα, τὸν δι' αὐτῶν καρπὸν ἀνα- δείξης. τῆς. Πεπλήρωνται τὰ Πτολεμαίου πρὸς Φλώραν. Η'. Τίς δὲ τούτων τῶν ῥημάτων, καὶ τῆς τοῦ γόη. τος τούτου, καὶ τῆς τῶν σὺν αὐτῷ ἀνέξεται φρενο- βλαβείας. Πτολεμαίου τε, φημί, καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν εἰς τοσοῦτον κυκώντων καὶ καττυόντων πλάσματα ; Οὔτε γὰρ τῶν παλαιῶν τραγῳδοποιῶν τις, οὔτε οἱ καθεξῆς μιμηλοὶ τὸν τρόπον, οἱ περὶ Φιλιστίωνα, καὶ Διογένη, τὸν τὰ ἄπιστα γράψαντα, ἢ οἱ ἄλλοι πάντες, οἱ τοὺς μύθους αναγεγραφότες καὶ ῥαψ ᾠδήσαντες, τοσοῦτον ψεῦδος ηδυνήθησαν ἐκτυπῶσαι, ὡς οὗτοι τολμηρῶς φερόμενοι, μετὰ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς δεινὰ ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, καὶ τὸν νοῦν τῶν πειθο μένων αὐτοῖς ἀνθρώπων εἰς μωρὰς ζητήσεις περι- S. EPIPHANII : num esse Deum ac parentem suum Salvator asse- ruit', quem et hominibus patefecit); est autem et contraria natura præditus, malus videlicet ac pra- vus, qui injustitia velut propria nota circumscribi- tur; qui inter ambos illos interjectus est, ut neque bonus, neque malus sit aut injustus, peculiari quadam ratione justus appellari potest, quatenus justitiæ quam habet moderatione fungitur. Atque et perfecto Deo minor, et justitiæ illius impar sit idem ille Deus oportet, utpote non ingenitus, sed ge- neratione productus. Unus est enim ingenitus Pater, a quo proprie sunt universa, cum ab eo apta sint et suspensa : erit tamen adversario illo aliero major ac præstantior, tametsi diversam sit ab utroque naturam substantiamque sortitus. Nam adversarii natura corruptio est ac tenebra, cum materia quippe concretus est ac multiplex. At Pa- rentis omnium ingeniti natura corruptionis est expers, luxque ipsa per semet exsistens, simplex et uniusmodi. Hlorum natura duplicem sane Virtu- tem peperit; sed Conditor tamen ipse imago præ- stantioris est. Neque vero ea te res perturbet, scire cupientem, quomodo cum unum sit, et esse fatea- mur ac credamus, rerum omnium Principium generationis æque ac corruptionis expers, idemque bonum, ambæ hæ naturæ constare potuerint, cor- ruptionis nimirum, et mediæ cujusdam conditionis, quæ a se invicem natura discrepent, cum id bono insitum sit, ut sibi quam simillima, ejusdemque secum nature gignat ac proferat. Tu enim, opitu- C lante Deo, hujus principium ac generationem animo percipies, ubi traditam quamdam ab apostolis doctrinam audieris, quam nos successione quadam ad nos usque propagatam accepimus: cum eo qui- dem ut quidquid afferetur in medium, id ad Salva- toris doctrinam velut regulam exigatur. Hæc apud te, Flora soror clarissima, paucis comprehendere ac disputare potui, summatimque præscripsi: ita tamen ut quod erat propositum, quantum satis esset, explicarim. Quam rem deinceps magno tibi usui fore confido: si modo, perinde ac bonus ager et fecundus, excepta semina fructuum ubertate compenses. Hactenus Ptolemæi ad Floram epistola. VIII. Quis ejusmodi verborum, ac circumforanei bujus, asseclarumque ejus, Ptolemæum ac socios intelligo, vesaniam possit sustinere, qui ineptissi- mas fabulas ita confundunt ac consuunt? Non enim quisquam ex antiquis illis tragoediarum scriptori- bus, aut ex posterioribus nimis, qualis Philistio, et Diogenes fuit, qui incredibilia scripsit: aut e reliquis omnibus fabularum aut rhapsodiarum auctoribus, tam immania comminisci mendacia potuerunt, qualia nebulones isti propriam in perniciem exsecrabilia horrendaque fabricarunt : quibus sectatorum animos stultissimis quastionibus, • Matth. xix, 17. • Cor. D (5) Δι' ὀλίγων ειρημένα οὐκ ἠτάνησα. Forte εφθόνησα.

ὅρα οὖν κεφαλὴν ἄνω, τὸ α καὶ τὸ ω, τράχηλον δὲ β καὶ ψ, ὤμους ἅμα χερσὶν γ καὶ χ, στήθη δ καὶ φ, διάφραγμα ε καὶ υ, κοιλίαν ζ καὶ τ, αἰδοῖα η καὶ ς, μηροὺς θ καὶ ρ, γόνατα ι καὶ π, κνήμας κ καὶ ο, σφυρὰ λ καὶ ξ, πόδας μ καὶ ν. τοῦτό ἐστι τὸ σῶμα τῆς κατὰ τὸν μάγον Ἀληθείας, τοῦτο τὸ σχῆμα τοῦ στοιχείου, οὗτος ὁ χαρακτὴρ τοῦ γράμματος. καὶ καλεῖ τὸ στοιχεῖον τοῦτο Ἄνθρωπον· εἶναί τε πηγήν φησιν αὐτὸ παντὸς λόγου καὶ ἀρχὴν πάσης φωνῆς καὶ παντὸς ἀρρήτου ῥῆσιν καὶ τῆς σιωπωμένης Σιγῆς στόμα. καὶ τοῦτο μὲν τὸ σῶμα αὐτῆς· σὺ δὲ μετάρσιον ἐγείρας [τὸ τῆς] διανοίας νόημα τὸν αὐτογεννήτορα καὶ πατροδότορα λόγον ἀπὸ στομάτων Ἀληθείας ἄκουε. 6. Ταῦτα δὲ ταύτης εἰπούσης, προσβλέψασαν αὐτῷ τὴν Ἀλήθειαν καὶ ἀνοίξασαν τὸ στόμα λαλῆσαι λόγον· τὸν δὲ λόγον ὄνομα γενέσθαι καὶ τὸ ὄνομα τοῦτο εἶναι, ὃ γινώσκομεν καὶ λαλοῦμεν, Χριστὸν Ἰησοῦν· ὃ καὶ ὀνομάσασαν αὐτὴν παραυτίκα σιωπῆσαι. προσδοκῶντος δὲ τοῦ Μάρκου πλεῖόν τι μέλλειν αὐτὴν λέγειν, πάλιν ἡ Τετρακτὺς παρελθοῦσα εἰς τὸ μέσον φησίν· ὡς εὐκαταφρόνητον ἡγήσω τὸν λόγον, ὃν ἀπὸ στομάτων τῆς Ἀληθείας ἤκουσας. οὐ τοῦθ’ ὅπερ οἶδας καὶ δοκεῖς [ἔχειν] πάλαι, ἐστὶν ὄνομα· φωνὴν γὰρ μόνον ἔχεις αὐτοῦ, τὴν δὲ δύναμιν ἀγνοεῖς. Ἰησοῦς μὲν γάρ ἐστιν ἐπίσημον ὄνομα ἓξ ἔχον γράμματα, ὑπὸ πάντων τῶν τῆς κλήσεως γινωσκόμενον· τὸ δὲ παρὰ τοῖς Αἰῶσι τοῦ Πληρώματος, πολυμερὲς τυγχάνον, ἄλλης ἐστὶν μορφῆς καὶ ἑτέρου τύπου, γινωσκόμενον ὑπ’ ἐκείνων τῶν συγγενῶν, ὧν τὰ Μεγέθη παρ’ αὐτῷ ἐστι διὰ παντός. Ταῦτ’ οὖν τὰ παρ’ ὑμῖν εἰκοσιτέσσαρα γράμματα ἀπορροίας ὑπάρχειν γίνωσκε τῶν τριῶν δυνάμεων εἰκονικὰς τῶν περιεχουσῶν τὸν ὅλον τῶν ἄνω στοιχείων ἀριθμόν. τὰ μὲν γὰρ ἄφωνα γράμματα ἐννέα νόμισον εἶναι τοῦ Πατρὸς καὶ τῆς Ἀληθείας διὰ τὸ ἀφώνους αὑτοὺς εἶναι τουτέστιν ἀρρήτους καὶ ἀνεκλαλήτους· τὰ δὲ ἡμίφωνα, ὀκτὼ ὄντα, τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς, διὰ τὸ μέσα ὥσπερ ὑπάρχειν τῶν τε ἀφώνων καὶ τῶν φωνηέντων καὶ ἀναδέχεσθαι τῶν μὲν ὕπερθεν τὴν ἀπόρροιαν, τῶν δ’ ὑπ’ αὐτὰ τὴν ἀναφοράν· τὰ δὲ φωνήεντα καὶ αὐτὰ ἑπτὰ ὄντα, τοῦ Ἀνθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας, ἐπεὶ διὰ τοῦ Ἀνθρώπου [ἡ] φωνὴ προελθοῦσα ἐμόρφωσε τὰ ὅλα. ὁ γὰρ ἦχος τῆς φωνῆς μορφὴν αὐτοῖς περιεποίησεν. Ὅτι ἀληθινῶς ἐγεννήθη Χριστὸς ἀπὸ Μαρίας τῆς ἀειπαρθένου διὰ πνεύματος ἁγίου, οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρός, ἀλλ’ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἁγίας παρθένου λαβὼν τὸ σῶμα, ἐν ἀληθείᾳ καὶ οὐκ ἐν δοκήσει, σάρκα ἀληθινῶς, σῶμα ἀληθινῶς, σὺν ὀστέοις καὶ νεύροις καὶ πᾶσι τοῖς ἡμετέροις, μηδὲν ἀφ’ ἡμῶν διηλλαγμένος ἢ μόνον τὸ ἔνδοξον τῆς αὐτοῦ ἁγιότητος καὶ θεότητος καὶ σκεύους ἁγιωσύνης καὶ δικαιοσύνης, καὶ ἀναμαρτήτως τὰ πάντα τελείως ἔχων, καὶ ἐσχηκὼς ψυχὴν τὴν ἀνθρωπίνην ἐν ἀληθείᾳ, νοῦν τὸν ἀνθρώπινον ἐν ἀληθείᾳ, οὐχ ὡς ἡμῶν διαβεβαιουμένων τὸν νοῦν εἶναι ὑπόστασιν, καθὼς ἄλλοι λέγουσι· τὰ πάντα δὲ μὴ χρανθέντα ἐν ἁμαρτίᾳ, στόμα μὴ ψευσάμενον, χείλη μὴ λαλήσαντα δόλον, καρδίαν μὴ ἐκκλίνασαν εἰς ἐρεθισμόν, νοῦν μὴ ἐκτραπέντα εἰς ἃ μὴ χρή, σάρκα μὴ τὰ σαρκὸς ἡδονῆς ἐργασαμένην· Ὁ ὑπὲρ ἡμῶν τὸ πάθος ὑπομείνας ἐν ἀληθείᾳ ἐν τῇ σαρκὶ καὶ ἐν τῇ τελείᾳ ἐνανθρωπήσει, παθὼν ἐν ἀληθείᾳ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, συνούσης αὐτῷ τῆς θεότητος, ἀλλ’ οὐ τραπείσης εἰς τὸ πάσχειν, οὔσης δὲ ἀπαθοῦς καὶ ἀτρέπτου, τῶν δύο ἀκολουθιῶν σαφῶς κατανοουμένων, Χριστοῦ πάσχοντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί, ἀπαθοῦς δὲ μένοντος ἐν θεότητι, οὐ τοῦ ἀνθρώπου κατ’ ἰδίαν ὄντος καὶ τῆς θεότητος κατ’ ἰδίαν, ἀλλὰ συνούσης τῆς θεότητος, μὴ πασχούσης δὲ διὰ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ἀσύγκριτον τῆς οὐσίας, πάσχοντος δὲ [τοῦ Χριστοῦ] ἐν σαρκὶ καὶ θανατουμένου ἐν σαρκί, ζῶντος δὲ ἀεὶ ἐν θεότητι καὶ ἐγείροντος τοὺς νεκρούς· 16. ἐνταῦθα δὲ ἐν Χριστῷ ἰσχυροποιουμένων τῆς δυνάμεως τοῦ ἄρτου καὶ τῆς τοῦ ὕδατος ἰσχύος, ἵνα μὴ ἄρτος ἡμῖν γένηται δύναμις, ἀλλὰ δύναμις ἄρτου· καὶ βρῶσις μὲν ὁ ἄρτος, ἡ δὲ δύναμις ἐν αὐτῷ εἰς ζωογόνησιν· καὶ οὐχ ἵνα τὸ ὕδωρ ἡμᾶς καθαρίσῃ μόνον, ἀλλ’ ἵνα ἐν τῇ ἰσχύϊ τοῦ ὕδατος διὰ τῆς πίστεως καὶ ἐνεργείας καὶ ἐλπίδος καὶ μυστηρίων τελειώσεως καὶ ὀνομασίας [δύναμις] τῆς ἁγιαστείας γένηται ἡμῖν εἰς τελείωσιν σωτηρίας. ἀνελθὼν ἀπὸ τοῦ Ἰορδάνου, ἀκούων φωνὴν πατρός, εἰς ἀκοὴν παρόντων μαθητῶν εἰς τὸ ὑποδεῖξαι τίς ὁ μαρτυρούμενος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου ἐν εἴδει περιστερᾶς κατερχομένου, καθάπερ ἐν πολλαῖς αἱρέσεσιν εἰρήκαμεν, ἵνα μὴ συναλοιφὴ ἡ τριὰς νομισθείη, σχηματοποιουμένου τοῦ πνεύματος ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει, ἐπικαθεζομένου δὲ τοῦ πνεύματος καὶ ἐρχομένου ἐπ’ αὐτόν, ἵνα ὀφθῇ ὁ μαρτυρούμενος, ἵνα ἡ σὰρξ ἡ ἁγία φίλη οὖσα καὶ εὐδοκουμένη ὑπὸ τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ πνεύματος μαρτυρηθείη, ἵνα ὁ πατὴρ εὐδοκητὴς κηρυχθείη τῆς τοῦ υἱοῦ ἐνσάρκου παρουσίας, ἵνα ὁ υἱὸς ἀληθινὸς ὀφθείη καὶ πληρωθῇ τὸ εἰρημένον καὶ μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ μετὰ τῶν ἀνθρώπων συνανεστράφη·

ὅρα οὖν κεφαλὴν ἄνω, τὸ α καὶ τὸ ω, τράχηλον δὲ β καὶ ψ, ὤμους ἅμα χερσὶν γ καὶ χ, στήθη δ καὶ φ, διάφραγμα ε καὶ υ, κοιλίαν ζ καὶ τ, αἰδοῖα η καὶ ς, μηροὺς θ καὶ ρ, γόνατα ι καὶ π, κνήμας κ καὶ ο, σφυρὰ λ καὶ ξ, πόδας μ καὶ ν. τοῦτό ἐστι τὸ σῶμα τῆς κατὰ τὸν μάγον Ἀληθείας, τοῦτο τὸ σχῆμα τοῦ στοιχείου, οὗτος ὁ χαρακτὴρ τοῦ γράμματος. καὶ καλεῖ τὸ στοιχεῖον τοῦτο Ἄνθρωπον· εἶναί τε πηγήν φησιν αὐτὸ παντὸς λόγου καὶ ἀρχὴν πάσης φωνῆς καὶ παντὸς ἀρρήτου ῥῆσιν καὶ τῆς σιωπωμένης Σιγῆς στόμα. καὶ τοῦτο μὲν τὸ σῶμα αὐτῆς· σὺ δὲ μετάρσιον ἐγείρας [τὸ τῆς] διανοίας νόημα τὸν αὐτογεννήτορα καὶ πατροδότορα λόγον ἀπὸ στομάτων Ἀληθείας ἄκουε. 6. Ταῦτα δὲ ταύτης εἰπούσης, προσβλέψασαν αὐτῷ τὴν Ἀλήθειαν καὶ ἀνοίξασαν τὸ στόμα λαλῆσαι λόγον· τὸν δὲ λόγον ὄνομα γενέσθαι καὶ τὸ ὄνομα τοῦτο εἶναι, ὃ γινώσκομεν καὶ λαλοῦμεν, Χριστὸν Ἰησοῦν· ὃ καὶ ὀνομάσασαν αὐτὴν παραυτίκα σιωπῆσαι. προσδοκῶντος δὲ τοῦ Μάρκου πλεῖόν τι μέλλειν αὐτὴν λέγειν, πάλιν ἡ Τετρακτὺς παρελθοῦσα εἰς τὸ μέσον φησίν· ὡς εὐκαταφρόνητον ἡγήσω τὸν λόγον, ὃν ἀπὸ στομάτων τῆς Ἀληθείας ἤκουσας. οὐ τοῦθ’ ὅπερ οἶδας καὶ δοκεῖς [ἔχειν] πάλαι, ἐστὶν ὄνομα· φωνὴν γὰρ μόνον ἔχεις αὐτοῦ, τὴν δὲ δύναμιν ἀγνοεῖς. Ἰησοῦς μὲν γάρ ἐστιν ἐπίσημον ὄνομα ἓξ ἔχον γράμματα, ὑπὸ πάντων τῶν τῆς κλήσεως γινωσκόμενον· τὸ δὲ παρὰ τοῖς Αἰῶσι τοῦ Πληρώματος, πολυμερὲς τυγχάνον, ἄλλης ἐστὶν μορφῆς καὶ ἑτέρου τύπου, γινωσκόμενον ὑπ’ ἐκείνων τῶν συγγενῶν, ὧν τὰ Μεγέθη παρ’ αὐτῷ ἐστι διὰ παντός. Ταῦτ’ οὖν τὰ παρ’ ὑμῖν εἰκοσιτέσσαρα γράμματα ἀπορροίας ὑπάρχειν γίνωσκε τῶν τριῶν δυνάμεων εἰκονικὰς τῶν περιεχουσῶν τὸν ὅλον τῶν ἄνω στοιχείων ἀριθμόν. τὰ μὲν γὰρ ἄφωνα γράμματα ἐννέα νόμισον εἶναι τοῦ Πατρὸς καὶ τῆς Ἀληθείας διὰ τὸ ἀφώνους αὑτοὺς εἶναι τουτέστιν ἀρρήτους καὶ ἀνεκλαλήτους· τὰ δὲ ἡμίφωνα, ὀκτὼ ὄντα, τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ζωῆς, διὰ τὸ μέσα ὥσπερ ὑπάρχειν τῶν τε ἀφώνων καὶ τῶν φωνηέντων καὶ ἀναδέχεσθαι τῶν μὲν ὕπερθεν τὴν ἀπόρροιαν, τῶν δ’ ὑπ’ αὐτὰ τὴν ἀναφοράν· τὰ δὲ φωνήεντα καὶ αὐτὰ ἑπτὰ ὄντα, τοῦ Ἀνθρώπου καὶ τῆς Ἐκκλησίας, ἐπεὶ διὰ τοῦ Ἀνθρώπου [ἡ] φωνὴ προελθοῦσα ἐμόρφωσε τὰ ὅλα. ὁ γὰρ ἦχος τῆς φωνῆς μορφὴν αὐτοῖς περιεποίησεν. Ὅτι ἀληθινῶς ἐγεννήθη Χριστὸς ἀπὸ Μαρίας τῆς ἀειπαρθένου διὰ πνεύματος ἁγίου, οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρός, ἀλλ’ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἁγίας παρθένου λαβὼν τὸ σῶμα, ἐν ἀληθείᾳ καὶ οὐκ ἐν δοκήσει, σάρκα ἀληθινῶς, σῶμα ἀληθινῶς, σὺν ὀστέοις καὶ νεύροις καὶ πᾶσι τοῖς ἡμετέροις, μηδὲν ἀφ’ ἡμῶν διηλλαγμένος ἢ μόνον τὸ ἔνδοξον τῆς αὐτοῦ ἁγιότητος καὶ θεότητος καὶ σκεύους ἁγιωσύνης καὶ δικαιοσύνης, καὶ ἀναμαρτήτως τὰ πάντα τελείως ἔχων, καὶ ἐσχηκὼς ψυχὴν τὴν ἀνθρωπίνην ἐν ἀληθείᾳ, νοῦν τὸν ἀνθρώπινον ἐν ἀληθείᾳ, οὐχ ὡς ἡμῶν διαβεβαιουμένων τὸν νοῦν εἶναι ὑπόστασιν, καθὼς ἄλλοι λέγουσι· τὰ πάντα δὲ μὴ χρανθέντα ἐν ἁμαρτίᾳ, στόμα μὴ ψευσάμενον, χείλη μὴ λαλήσαντα δόλον, καρδίαν μὴ ἐκκλίνασαν εἰς ἐρεθισμόν, νοῦν μὴ ἐκτραπέντα εἰς ἃ μὴ χρή, σάρκα μὴ τὰ σαρκὸς ἡδονῆς ἐργασαμένην· Ὁ ὑπὲρ ἡμῶν τὸ πάθος ὑπομείνας ἐν ἀληθείᾳ ἐν τῇ σαρκὶ καὶ ἐν τῇ τελείᾳ ἐνανθρωπήσει, παθὼν ἐν ἀληθείᾳ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, συνούσης αὐτῷ τῆς θεότητος, ἀλλ’ οὐ τραπείσης εἰς τὸ πάσχειν, οὔσης δὲ ἀπαθοῦς καὶ ἀτρέπτου, τῶν δύο ἀκολουθιῶν σαφῶς κατανοουμένων, Χριστοῦ πάσχοντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί, ἀπαθοῦς δὲ μένοντος ἐν θεότητι, οὐ τοῦ ἀνθρώπου κατ’ ἰδίαν ὄντος καὶ τῆς θεότητος κατ’ ἰδίαν, ἀλλὰ συνούσης τῆς θεότητος, μὴ πασχούσης δὲ διὰ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ἀσύγκριτον τῆς οὐσίας, πάσχοντος δὲ [τοῦ Χριστοῦ] ἐν σαρκὶ καὶ θανατουμένου ἐν σαρκί, ζῶντος δὲ ἀεὶ ἐν θεότητι καὶ ἐγείροντος τοὺς νεκρούς· 16. ἐνταῦθα δὲ ἐν Χριστῷ ἰσχυροποιουμένων τῆς δυνάμεως τοῦ ἄρτου καὶ τῆς τοῦ ὕδατος ἰσχύος, ἵνα μὴ ἄρτος ἡμῖν γένηται δύναμις, ἀλλὰ δύναμις ἄρτου· καὶ βρῶσις μὲν ὁ ἄρτος, ἡ δὲ δύναμις ἐν αὐτῷ εἰς ζωογόνησιν· καὶ οὐχ ἵνα τὸ ὕδωρ ἡμᾶς καθαρίσῃ μόνον, ἀλλ’ ἵνα ἐν τῇ ἰσχύϊ τοῦ ὕδατος διὰ τῆς πίστεως καὶ ἐνεργείας καὶ ἐλπίδος καὶ μυστηρίων τελειώσεως καὶ ὀνομασίας [δύναμις] τῆς ἁγιαστείας γένηται ἡμῖν εἰς τελείωσιν σωτηρίας. ἀνελθὼν ἀπὸ τοῦ Ἰορδάνου, ἀκούων φωνὴν πατρός, εἰς ἀκοὴν παρόντων μαθητῶν εἰς τὸ ὑποδεῖξαι τίς ὁ μαρτυρούμενος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου ἐν εἴδει περιστερᾶς κατερχομένου, καθάπερ ἐν πολλαῖς αἱρέσεσιν εἰρήκαμεν, ἵνα μὴ συναλοιφὴ ἡ τριὰς νομισθείη, σχηματοποιουμένου τοῦ πνεύματος ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει, ἐπικαθεζομένου δὲ τοῦ πνεύματος καὶ ἐρχομένου ἐπ’ αὐτόν, ἵνα ὀφθῇ ὁ μαρτυρούμενος, ἵνα ἡ σὰρξ ἡ ἁγία φίλη οὖσα καὶ εὐδοκουμένη ὑπὸ τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ πνεύματος μαρτυρηθείη, ἵνα ὁ πατὴρ εὐδοκητὴς κηρυχθείη τῆς τοῦ υἱοῦ ἐνσάρκου παρουσίας, ἵνα ὁ υἱὸς ἀληθινὸς ὀφθείη καὶ πληρωθῇ τὸ εἰρημένον καὶ μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ μετὰ τῶν ἀνθρώπων συνανεστράφη·

Α αὐτῶν ἀνατροπὴν ἀναγκαίαν οὖσαν, εἰς τὸ μὴ κατα λειφθῆναι ρίζαν τῆς ζιζανιώδους σου σπορᾶς, ἐξῆς ἀκολούθως ποιήσομαι. Φάσκεις γὰρ, ὦ οὗτος, τὸν νόμον τριχή διῃρῆσθαι, καὶ τὸ μὲν ἔχειν τι ἐκ τοῦ Θεοῦ, τὸ δὲ ἐκ Μωϋσέως, τὸ δὲ ἐκ τῶν πρεσβυτέρων. Καὶ ὅτι μὲν ἐκ τῶν. πρεσβυτέρων οἴει, γεγραμμένον οὐκ ἔχεις τοῦ ἀπο δεῖξαι, τοῦτό ἐστι δῆλον. Οὐδαμοῦ γὰρ ἐν νόμῳ ἐκε φέρονται αἱ τῶν πρεσβυτέρων παραδόσεις. Ἀλλὰ ἀγνοῶν καὶ τὰς βίβλους, καὶ τὴν ἀληθείαν φαν- τάξῃ συκοφαντῶν, καὶ τὰς ἀκολουθίας ἀγνοῶν ἑκά- στης ἀκριβοῦς εἰδήσεως. Α' γὰρ παραδόσεις τῶν πρεσβυτέρων, δευτερώσεις παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις λέ- γονται. Εἰσὶ δὲ αὗται τέσσαρες (6)· μία μέν, ἡ εἰς όνομα Μωϋσέως φερομένη· δευτέρα δέ, ἡ τοῦ καλου- μένου Ραββιακιβά· τρίτη, Αδδὰ, ἤτοι Ἰούδα· τε- τάρτη, τῶν υἱῶν Ασαμωναίου. Ἐπεὶ ποῦ ἔχεις, φι- λόνεικε καὶ ἀκατάστατε την γνώμην, δεῖξαι ἐν ταῖς πέντε βίβλοις τῆς Πεντατεύχου καὶ Θεοῦ νομοθεσίας, ὅτι ἐῤῥήθη ὁ λόγος, ὁ παρὰ τῷ Σωτῆρι εἰρημένος· • Ερεῖ τῷ πατρὶ αὐτοῦ Κορβαν, ὅ ἐστι. δῶρον, οὐκ ὠφεληθήσεται τι ἐξ αὐτοῦ; 'Αλλ' οὐκ ἔχεις δεῖξαι. "Αρα γοῦν ἐξέπεσέ σου ὁ λόγος, τοῦ ῥήματος οὐδαμοῦ τῇ Πεντατεύχῳ ἐμφερομένου, καὶ μάτην τὴν ὑπὸ σοῦ Απατημένην Φλώραν ἐφάντασας. Τὰ δὲ ὑπὸ Μωϋ- σέως οὐκ ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ καὶ αὐτὰ ἐνομοθετήθη, ἀλλὰ ἐκ τοῦ Θεοῦ διὰ Μωϋσέως, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπικρίσεως δείκνυται. Αὐτὰς γὰρᾶς παρ ήγαγες μαρτυρίας, κατὰ σαυτοῦ ἐπισυνήγαγες. Φά- σκει γὰρ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅτι Μωϋσῆς ἔγραψε κατὰ τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν. δευτερώσεις Δευτερώσεων, “Ο δὲ ἔγραψε Μωϋσῆς, οὐκ ἐκτὸς βουλήσεως Θεοῦ. ἔγραψεν· ἀλλὰ ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐνομοθέτησε. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· “Ο ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω. Καὶ πῶς συνέζευξε, διεξῆλθε τὸ ῥῆμα, ἵνα μάθωμεν, λέγων· Αντὶ τούτου καταλείψει άνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ, καὶ κολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Εἶτα ἐπιφέρει, λέγων· "Ο οὖν ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω· καίτοι γε οὐδαμοῦ τοῦ Κυρίου τοῦτο εἰρη κότος, ὁπηνίκα τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν ἔπλασεν, ἢ μόνον· Ποιήσωμεν αὐτῷ κατ' αὐτὸν βοηθόν. ᾿Αλλὰ τοῦτο ὑπὸ τοῦ Ἀδὰμ εἴρηται· ὅτι ἀνέστη ἐκ τοῦ ὕπνου, καὶ εἶπε· Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ἐστῶν μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου· αὕτη κληθήσεται γυνὴ, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἑλή- φθη αὕτη. Εἶτά φησιν· Ἀντὶ τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα αυτ τοῦ, καὶ κολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Οὐ τοῦ Θεοῦ τοίνυν ὅς. S. EPIPHANI} infelicis lolii radix supersit, congruo ordine refel- Jam. Legem asseris trifariam esse divisam, ut partim a Deo, partim a Moyse, partim a senioribus mana- rit. De senioribus porro cur ita sentias, nihil, ut apparet, afferre potes in Scripturis expressum. Nusquam enim in lege tradita illa a senioribus decreta memorantur. Sed sacrorum Librorum perque ac veritatis ignarus calumniari sciens instituis, accuratæque singulorum notitiæ conse- quentiam non vides. Nam seniorum traditiones a Judais vocantur. Quatuor autem illarum sunt genera. Primum est, quod sub Mosis nomine circumferunt ; secundum est, quod Rabbi Akibæ tribuunt, tertium Addæ, sive Judæ, B quar- tum ad Asamonæi filios refertur. Cedo igitur, homo contentiosissime ac levissime, quonam in Pentateuchi divinæque legis volumine illam potes demonstrare sententiam, quam in Evangelio Chri- stus attulit: Qui dixerit patri suo Corban, quod est donum, nihil ipsi proderit', quod mihi nunquam ostendes. Quamobrem friget illa tua disputatio, cum id nullo Pentateuchi loco scriptum exstet; ac misera illi mulierculæ nequidquam imposuisti. Cæterum quæ a Mose sancita sunt, a Deo minime sunt aliena, a quo, Moyse sequestre atque inter- prete, tradita sunt: quod et ipsum Salvatoris judi- cium evidenter approbat, adeoque quibus uteris testimoniis, ea contra temetipsum protulisti. Sic enim in Evangelio Dominus loquitur: Moyses hæc scripsit ad duritiem cordis vestri '. C Jam quod Moyses scripsit, non citra Dei volunta- tem scripsit ; sed sancto Spiritu impellente constituit. Mox enim Salvator in eodem Evangelio, Quod Deus, inquit, conjunxit, homo non separet. Quemadmodum vero conjunxerit, verba ipsa, ut intelligeremus, adjecit: Propter hoc relinquet homo patrem suum, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carnem unam. Tum infert: Quod ergo Deus con- junxit, homo non separet. Atqui nunquam illud Dominus, cum Adamum Evamque formaret, usur- passe legitur; sed hoc solum: Faciamus ei adjuto- rium simile sibi: istud vero ab Adamo dictum est, qui a somno expergefactus, Hoc nunc os, ait, ex p ossibus meis, et curo de carne mea : hæc vocabitur virago, quia ex viro sumpta est. Pergit deinde : Propter hoc relinquét homo patrem el matrem, et adharebit uxori sum, et erunt duo in carnem unam. Cum igitur non hoc Deus, sed Adamus dixerit, et ca ipsa tamen Dei esse verba Dominus in Evangelio testetur, satis res ipsa declarat, tum hæc Adami • Marc. vi, 11. • Matth. xix, sqq. • Gen. 11, braeos sive traditionum genera per- censet: est quod Moysi inscribitur; Rabbi Akiba; R. Adda, sive Juda ; Assamonæorum. Fingunt autem Moysen illis diebus, quibus in monte constitit, praeter legen, legis interpretatio- sqq. * Deest nem accepisse, eamque LXX Senioribus, hos [pro- phetis, hos Synagoge tradidisse. Hanc legis cor- ruptelam potius, quam interpretationem appellant To by legem que ore tradita sit, tantique faciunt, ut ipsi Dei verbo præferendam censeant. (6) Εἰσὶ δὲ αὗται τέσσαρες. Quatuor apud He-

Α αὐτῶν ἀνατροπὴν ἀναγκαίαν οὖσαν, εἰς τὸ μὴ κατα λειφθῆναι ρίζαν τῆς ζιζανιώδους σου σπορᾶς, ἐξῆς ἀκολούθως ποιήσομαι. Φάσκεις γὰρ, ὦ οὗτος, τὸν νόμον τριχή διῃρῆσθαι, καὶ τὸ μὲν ἔχειν τι ἐκ τοῦ Θεοῦ, τὸ δὲ ἐκ Μωϋσέως, τὸ δὲ ἐκ τῶν πρεσβυτέρων. Καὶ ὅτι μὲν ἐκ τῶν. πρεσβυτέρων οἴει, γεγραμμένον οὐκ ἔχεις τοῦ ἀπο δεῖξαι, τοῦτό ἐστι δῆλον. Οὐδαμοῦ γὰρ ἐν νόμῳ ἐκε φέρονται αἱ τῶν πρεσβυτέρων παραδόσεις. Ἀλλὰ ἀγνοῶν καὶ τὰς βίβλους, καὶ τὴν ἀληθείαν φαν- τάξῃ συκοφαντῶν, καὶ τὰς ἀκολουθίας ἀγνοῶν ἑκά- στης ἀκριβοῦς εἰδήσεως. Α' γὰρ παραδόσεις τῶν πρεσβυτέρων, δευτερώσεις παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις λέ- γονται. Εἰσὶ δὲ αὗται τέσσαρες (6)· μία μέν, ἡ εἰς όνομα Μωϋσέως φερομένη· δευτέρα δέ, ἡ τοῦ καλου- μένου Ραββιακιβά· τρίτη, Αδδὰ, ἤτοι Ἰούδα· τε- τάρτη, τῶν υἱῶν Ασαμωναίου. Ἐπεὶ ποῦ ἔχεις, φι- λόνεικε καὶ ἀκατάστατε την γνώμην, δεῖξαι ἐν ταῖς πέντε βίβλοις τῆς Πεντατεύχου καὶ Θεοῦ νομοθεσίας, ὅτι ἐῤῥήθη ὁ λόγος, ὁ παρὰ τῷ Σωτῆρι εἰρημένος· • Ερεῖ τῷ πατρὶ αὐτοῦ Κορβαν, ὅ ἐστι. δῶρον, οὐκ ὠφεληθήσεται τι ἐξ αὐτοῦ; 'Αλλ' οὐκ ἔχεις δεῖξαι. "Αρα γοῦν ἐξέπεσέ σου ὁ λόγος, τοῦ ῥήματος οὐδαμοῦ τῇ Πεντατεύχῳ ἐμφερομένου, καὶ μάτην τὴν ὑπὸ σοῦ Απατημένην Φλώραν ἐφάντασας. Τὰ δὲ ὑπὸ Μωϋ- σέως οὐκ ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ καὶ αὐτὰ ἐνομοθετήθη, ἀλλὰ ἐκ τοῦ Θεοῦ διὰ Μωϋσέως, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπικρίσεως δείκνυται. Αὐτὰς γὰρᾶς παρ ήγαγες μαρτυρίας, κατὰ σαυτοῦ ἐπισυνήγαγες. Φά- σκει γὰρ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅτι Μωϋσῆς ἔγραψε κατὰ τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν. δευτερώσεις Δευτερώσεων, “Ο δὲ ἔγραψε Μωϋσῆς, οὐκ ἐκτὸς βουλήσεως Θεοῦ. ἔγραψεν· ἀλλὰ ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐνομοθέτησε. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· “Ο ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω. Καὶ πῶς συνέζευξε, διεξῆλθε τὸ ῥῆμα, ἵνα μάθωμεν, λέγων· Αντὶ τούτου καταλείψει άνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ, καὶ κολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Εἶτα ἐπιφέρει, λέγων· "Ο οὖν ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω· καίτοι γε οὐδαμοῦ τοῦ Κυρίου τοῦτο εἰρη κότος, ὁπηνίκα τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν ἔπλασεν, ἢ μόνον· Ποιήσωμεν αὐτῷ κατ' αὐτὸν βοηθόν. ᾿Αλλὰ τοῦτο ὑπὸ τοῦ Ἀδὰμ εἴρηται· ὅτι ἀνέστη ἐκ τοῦ ὕπνου, καὶ εἶπε· Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ἐστῶν μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου· αὕτη κληθήσεται γυνὴ, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἑλή- φθη αὕτη. Εἶτά φησιν· Ἀντὶ τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα αυτ τοῦ, καὶ κολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Οὐ τοῦ Θεοῦ τοίνυν ὅς. S. EPIPHANI} infelicis lolii radix supersit, congruo ordine refel- Jam. Legem asseris trifariam esse divisam, ut partim a Deo, partim a Moyse, partim a senioribus mana- rit. De senioribus porro cur ita sentias, nihil, ut apparet, afferre potes in Scripturis expressum. Nusquam enim in lege tradita illa a senioribus decreta memorantur. Sed sacrorum Librorum perque ac veritatis ignarus calumniari sciens instituis, accuratæque singulorum notitiæ conse- quentiam non vides. Nam seniorum traditiones a Judais vocantur. Quatuor autem illarum sunt genera. Primum est, quod sub Mosis nomine circumferunt ; secundum est, quod Rabbi Akibæ tribuunt, tertium Addæ, sive Judæ, B quar- tum ad Asamonæi filios refertur. Cedo igitur, homo contentiosissime ac levissime, quonam in Pentateuchi divinæque legis volumine illam potes demonstrare sententiam, quam in Evangelio Chri- stus attulit: Qui dixerit patri suo Corban, quod est donum, nihil ipsi proderit', quod mihi nunquam ostendes. Quamobrem friget illa tua disputatio, cum id nullo Pentateuchi loco scriptum exstet; ac misera illi mulierculæ nequidquam imposuisti. Cæterum quæ a Mose sancita sunt, a Deo minime sunt aliena, a quo, Moyse sequestre atque inter- prete, tradita sunt: quod et ipsum Salvatoris judi- cium evidenter approbat, adeoque quibus uteris testimoniis, ea contra temetipsum protulisti. Sic enim in Evangelio Dominus loquitur: Moyses hæc scripsit ad duritiem cordis vestri '. C Jam quod Moyses scripsit, non citra Dei volunta- tem scripsit ; sed sancto Spiritu impellente constituit. Mox enim Salvator in eodem Evangelio, Quod Deus, inquit, conjunxit, homo non separet. Quemadmodum vero conjunxerit, verba ipsa, ut intelligeremus, adjecit: Propter hoc relinquet homo patrem suum, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carnem unam. Tum infert: Quod ergo Deus con- junxit, homo non separet. Atqui nunquam illud Dominus, cum Adamum Evamque formaret, usur- passe legitur; sed hoc solum: Faciamus ei adjuto- rium simile sibi: istud vero ab Adamo dictum est, qui a somno expergefactus, Hoc nunc os, ait, ex p ossibus meis, et curo de carne mea : hæc vocabitur virago, quia ex viro sumpta est. Pergit deinde : Propter hoc relinquét homo patrem el matrem, et adharebit uxori sum, et erunt duo in carnem unam. Cum igitur non hoc Deus, sed Adamus dixerit, et ca ipsa tamen Dei esse verba Dominus in Evangelio testetur, satis res ipsa declarat, tum hæc Adami • Marc. vi, 11. • Matth. xix, sqq. • Gen. 11, braeos sive traditionum genera per- censet: est quod Moysi inscribitur; Rabbi Akiba; R. Adda, sive Juda ; Assamonæorum. Fingunt autem Moysen illis diebus, quibus in monte constitit, praeter legen, legis interpretatio- sqq. * Deest nem accepisse, eamque LXX Senioribus, hos [pro- phetis, hos Synagoge tradidisse. Hanc legis cor- ruptelam potius, quam interpretationem appellant To by legem que ore tradita sit, tantique faciunt, ut ipsi Dei verbo præferendam censeant. (6) Εἰσὶ δὲ αὗται τέσσαρες. Quatuor apud He-

τοῦτο εἰπόντος, τοῦ δὲ 'Αδὰμ εἰρηκότος, τοῦ Κυρίου δὲ ἐπιμαρτυροῦντος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Θεοῦ εἶναι τὸ ῥῆμα, τὸ διὰ τοῦ ᾿Αδάμ εἰρημένον, ἀπ' αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως ἔδειξεν, ὅτι ἐκεῖ μὲν Ἀδὰμ εἴρηκε, Θεοῦ δὲ βούλησις ἐφθέγγετο. Καὶ ὧδε ὁ Μωϋσῆς ἐνο- μοθέτησε, Θεοῦ αὐτῷ καταγγείλαντος τήν νομοθε σίαν. Καὶ αὗται μὲν ἤδη αἱ δύο σου λέξεις διέπεσον, καὶ οὐ πόρρωθεν, ἀλλὰ ἀπ' αὐτῆς τῆς χρήσεως. Καὶ ὅτι μὲν νομοθεσία Θεοῦ ἐστι, τοῦτο δῆλον. Παντα- χοῦ δὲ Θεὸς νομοθετεῖ τὰ μὲν εἰς χρόνους, τὰ δὲ εἰς τύπους, τὰ δὲ εἰς ἀποκάλυψιν τῶν μελλόντων ἔσε- σθαι ἀγαθῶν, ὧν ἐλθὼν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρι στὸς ἔδειξε την πλήρωσιν ἐν τῷ Εὐαγγελί. Ι. Τὰ δὲ τῆς παρὰ σοὶ ἑτέρας θεῶν διαιρέσεως τριχῆ πάλιν διαιρεθείσης επαναλαβὼν, καὶ αὐτὰ δείξω παρὰ σοὶ σεσυκοφαντημένα, καὶ οὐκ ἄλλο τι ὃν ἀλλὰ γόητος τὸ ἔργον. Ποῖος γὰρ ἡμῖν τρίτος Θεός πάρεστιν, ἐκ δύο συσταθεὶς ὁμοιομάτων, καὶ οὔθ᾽ ἕτερος ὢν τῶν δύο, οὔτε τὴν κακίαν ἔχων καὶ ἀδικίαν, ὡς ἔφης, οὔτε τὴν ἀγαθότητα καὶ φωτεινὴν οὐσίαν, μεσαίτατος δὲ ὢν δίκαιος; Καὶ γὰρ ἀληθῶς ἀλλότριος ὧν πάσης δικαιοσύνης, εἰκότως ἀγνοεῖς τί ποτέ ἐστι δικαιοσύνη, ἑτέραν αὐτὴν παρὰ τὴν ἀγαθότητα νομί- ζων. Πολὺ δὲ ἐλεγχθήσῃ, ὦ ῥᾳδιουργὲ καὶ ἀλλότρις τῆς ἀληθείας. Οὐδαμόθεν γὰρ γίνεται τὸ δίκαιον, ἀλλ᾽ ἐξ ἀγαθότητος· καὶ οὐδὲ ἄλλως τις γενήσεται ἀγαθὸς, εἰ μὴ ᾖ δίκαιος. Οθεν καὶ Κύριος, ἐπαινῶν τὴν να μοθεσίαν καὶ τοὺς αὐτῆς δικαίους, ἔλεγε· Κοσμεῖτε τοὺς τάφους τῶν προφητῶν, καὶ οἰκοδομεῖτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων, καὶ οἱ πατέρες ὑμῶν ἀπ έκτειναν αὐτούς. Πόθεν δὲ γεγόνασι προφῆται καὶ δίκαιοι ἀλλ᾽ ἢ ἀπὸ τῆς τοῦ Πατρὸς ἀγαθότητος; Καὶ ἵνα δείξῃ, ὅτι ἐν τῷ μέρει τῆς ἀγαθότητος ὁ δίκαιος ἔστηκεν, ἔλεγεν. Ὅμοιοι γένεσθε τῷ Πατρὶ ὑμῶν τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὅτι ἀνατέλλει τὸν ἥλιον αύτ τοῦ ἐπὶ ἀγαθοὺς καὶ πονηροὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους· ἵνα δείξῃ τὸ δίκαιον ἀγαθὸν, καὶ τὸ ἀγαθὸν δίκαιον, καὶ τὸ πονηρὸν ἄδικον, καὶ τὸ ἄδικον πονηρόν. Τὴν δὲ ἐπιπλοκήν ἦν ἔφης τοῦ νόμου, οὐ δύνασαι ἀποδείξαι. Εάλως γὰρ συκοφαντῶν τὸν νόμον, ἐπι πλοκήν τινα αὐτῷ προσάπτων, διὰ τὸ εἰρηκέναι τὸν νόμον· Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος· καὶ ἐπειδὴ φονεύει ὁ νόμος τὸν φου νευτήν. ᾿Αλλὰ ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πραγματείας δειχθήσεται, ὅτι οὐκ ἐπιπλοκή τις ἦν, ἀλλ' ἡ αὐτὴ ἦν νομοθεσία, καὶ τὸ αὐτὸ ἐνερ γεῖ τῇ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένῃ ἐντολῇ, τὸ, Ἐάν είς σε τυπτήσῃ εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Καὶ ὁ νόμος πάλαι τοῦτο κατεσκεύαζε, λέγων· Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, τουτέστι στρέψον αὐτῷ τὴν σιαγόνα. "Ινα γὰρ δια φύγοι & πάθοι ἄν, εἰ πλήξει, παρείχε τὴν σιαγόνα τῷ τύπτοντι, εἰδὼς, ὅτι, εἰ ἀφέλοι ὀφθαλμόν, τὰ αὐτὰ πείσεται διὰ τόν νόμον. ΙΑ΄. Ως γὰρ ὁ Πατήρ βούλεται παιδεύειν τα τέκνα, ἡ ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXIII. A quidem ore, sed Dei esse voluntate prolata. Similiter et Moyses legem edidit, quam, dictante Domino, di- dicerat. Quare duo illa tamen verba non procuł arcessitis rationibus, sed usu propemodum ipso, ac prolatione conciderunt. Etenim illam a Deo pro- fectam esse legem nemini obscurum arbitror. Idem ille vero ubique decernere solet, partim quæ temporibus congruunt, partim quæ certis rebus adumbrandis serviunt, partin. quibus futura bona declarantur; quæ in Evangelio demum adventu suo Christus Jesus Dominus noster implevit. X. Venio jam ad alteram illam institutam a te deorum triplicem differentiam, quam eadem ratione B calumniose confictam esse, teque id quod plani C D hominis ac nebulonis est egisse perspicue com- probabo. Ecquis enim tertius ille nobis deus est duplici ex similitudine conflatus, qui nec alter sit e duobus, nec infuscatus malitia, vel injustitia, ut ais, ulla, neque bonitate, lucidaque natura praeditus, sed medii cujusdam sit ordinis justus? Ac merito tu quidem ab omni remotus justitia quid ea sit ignoras, cum hanc ipsam a bonitate sejungis. tu quo, hominum nequissime, ac veritatis inimicissi- me! manifesti erroris argueris. Non enim aliunde quam ex bonitate quod justum appellamus oritur; neque quisquam, nisi idem bonus sit, esse justus poterit. Ideoque Dominus Mosis legem suo præconio commendans aiebat: Ornatis sepulcra prophetarum et edificatis monimenta justorum, et patres vestri occiderunt illos '. Unde igitur prophetæ, justique nisi a Parente bonitatis exstiterunt ? Atque ut intelligeres justum in bonitatis parte versari : Similes, ait, estote Patri vestro qui in cœlis est, qui oriri facit solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et injustos': ut et justum, esse bo- num, et bonum justum, et improbum injustum, et injustum improbum esse monstraret. Nam quod implicatam et perplexam legem esse contendis, id omnino demonstrare non potes : ac per summam ut appareret calumniam hanc ci labem aspergis ex eo quod ita lex præcipiat: Oculum pro oculo, dentem pro dente; simul etiam quod parricidam jubet interfici. Verum quæ a Do- nino Jesu dum viveret gesta, administrataque sunt, manifestissime demonstrant, nihil in lege esse per- plexum aut implicitum in sese, idemque præstare prorsus quod illa Salvatoris lex efficit: Si quis percusserit te in dextram maxillam, præbe illi et alte- ram *. Quod ipsum lex olim obtinere studebat, cum ita præciperet : Oculum pro oculo, etc., hoc est, præbe illi maxillam. Nam ut eas poenas efugeret, ob quas si percuteret luere oporteret, verberanti maxillam præbuit: haud ignarus si oculum eruis- set, idem sibi ex lege esse sustinendum. XI. Atque ut Pater liberos sic instituit, ut ad * Matth. xx111, 29. * Matth. v, 45. • Exod. xxi, 24; Levit. xxiv, 20. * Matth. v, 39. '

τοῦτο εἰπόντος, τοῦ δὲ 'Αδὰμ εἰρηκότος, τοῦ Κυρίου δὲ ἐπιμαρτυροῦντος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Θεοῦ εἶναι τὸ ῥῆμα, τὸ διὰ τοῦ ᾿Αδάμ εἰρημένον, ἀπ' αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως ἔδειξεν, ὅτι ἐκεῖ μὲν Ἀδὰμ εἴρηκε, Θεοῦ δὲ βούλησις ἐφθέγγετο. Καὶ ὧδε ὁ Μωϋσῆς ἐνο- μοθέτησε, Θεοῦ αὐτῷ καταγγείλαντος τήν νομοθε σίαν. Καὶ αὗται μὲν ἤδη αἱ δύο σου λέξεις διέπεσον, καὶ οὐ πόρρωθεν, ἀλλὰ ἀπ' αὐτῆς τῆς χρήσεως. Καὶ ὅτι μὲν νομοθεσία Θεοῦ ἐστι, τοῦτο δῆλον. Παντα- χοῦ δὲ Θεὸς νομοθετεῖ τὰ μὲν εἰς χρόνους, τὰ δὲ εἰς τύπους, τὰ δὲ εἰς ἀποκάλυψιν τῶν μελλόντων ἔσε- σθαι ἀγαθῶν, ὧν ἐλθὼν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρι στὸς ἔδειξε την πλήρωσιν ἐν τῷ Εὐαγγελί. Ι. Τὰ δὲ τῆς παρὰ σοὶ ἑτέρας θεῶν διαιρέσεως τριχῆ πάλιν διαιρεθείσης επαναλαβὼν, καὶ αὐτὰ δείξω παρὰ σοὶ σεσυκοφαντημένα, καὶ οὐκ ἄλλο τι ὃν ἀλλὰ γόητος τὸ ἔργον. Ποῖος γὰρ ἡμῖν τρίτος Θεός πάρεστιν, ἐκ δύο συσταθεὶς ὁμοιομάτων, καὶ οὔθ᾽ ἕτερος ὢν τῶν δύο, οὔτε τὴν κακίαν ἔχων καὶ ἀδικίαν, ὡς ἔφης, οὔτε τὴν ἀγαθότητα καὶ φωτεινὴν οὐσίαν, μεσαίτατος δὲ ὢν δίκαιος; Καὶ γὰρ ἀληθῶς ἀλλότριος ὧν πάσης δικαιοσύνης, εἰκότως ἀγνοεῖς τί ποτέ ἐστι δικαιοσύνη, ἑτέραν αὐτὴν παρὰ τὴν ἀγαθότητα νομί- ζων. Πολὺ δὲ ἐλεγχθήσῃ, ὦ ῥᾳδιουργὲ καὶ ἀλλότρις τῆς ἀληθείας. Οὐδαμόθεν γὰρ γίνεται τὸ δίκαιον, ἀλλ᾽ ἐξ ἀγαθότητος· καὶ οὐδὲ ἄλλως τις γενήσεται ἀγαθὸς, εἰ μὴ ᾖ δίκαιος. Οθεν καὶ Κύριος, ἐπαινῶν τὴν να μοθεσίαν καὶ τοὺς αὐτῆς δικαίους, ἔλεγε· Κοσμεῖτε τοὺς τάφους τῶν προφητῶν, καὶ οἰκοδομεῖτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων, καὶ οἱ πατέρες ὑμῶν ἀπ έκτειναν αὐτούς. Πόθεν δὲ γεγόνασι προφῆται καὶ δίκαιοι ἀλλ᾽ ἢ ἀπὸ τῆς τοῦ Πατρὸς ἀγαθότητος; Καὶ ἵνα δείξῃ, ὅτι ἐν τῷ μέρει τῆς ἀγαθότητος ὁ δίκαιος ἔστηκεν, ἔλεγεν. Ὅμοιοι γένεσθε τῷ Πατρὶ ὑμῶν τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὅτι ἀνατέλλει τὸν ἥλιον αύτ τοῦ ἐπὶ ἀγαθοὺς καὶ πονηροὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους· ἵνα δείξῃ τὸ δίκαιον ἀγαθὸν, καὶ τὸ ἀγαθὸν δίκαιον, καὶ τὸ πονηρὸν ἄδικον, καὶ τὸ ἄδικον πονηρόν. Τὴν δὲ ἐπιπλοκήν ἦν ἔφης τοῦ νόμου, οὐ δύνασαι ἀποδείξαι. Εάλως γὰρ συκοφαντῶν τὸν νόμον, ἐπι πλοκήν τινα αὐτῷ προσάπτων, διὰ τὸ εἰρηκέναι τὸν νόμον· Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος· καὶ ἐπειδὴ φονεύει ὁ νόμος τὸν φου νευτήν. ᾿Αλλὰ ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πραγματείας δειχθήσεται, ὅτι οὐκ ἐπιπλοκή τις ἦν, ἀλλ' ἡ αὐτὴ ἦν νομοθεσία, καὶ τὸ αὐτὸ ἐνερ γεῖ τῇ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένῃ ἐντολῇ, τὸ, Ἐάν είς σε τυπτήσῃ εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Καὶ ὁ νόμος πάλαι τοῦτο κατεσκεύαζε, λέγων· Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, τουτέστι στρέψον αὐτῷ τὴν σιαγόνα. "Ινα γὰρ δια φύγοι & πάθοι ἄν, εἰ πλήξει, παρείχε τὴν σιαγόνα τῷ τύπτοντι, εἰδὼς, ὅτι, εἰ ἀφέλοι ὀφθαλμόν, τὰ αὐτὰ πείσεται διὰ τόν νόμον. ΙΑ΄. Ως γὰρ ὁ Πατήρ βούλεται παιδεύειν τα τέκνα, ἡ ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXIII. A quidem ore, sed Dei esse voluntate prolata. Similiter et Moyses legem edidit, quam, dictante Domino, di- dicerat. Quare duo illa tamen verba non procuł arcessitis rationibus, sed usu propemodum ipso, ac prolatione conciderunt. Etenim illam a Deo pro- fectam esse legem nemini obscurum arbitror. Idem ille vero ubique decernere solet, partim quæ temporibus congruunt, partim quæ certis rebus adumbrandis serviunt, partin. quibus futura bona declarantur; quæ in Evangelio demum adventu suo Christus Jesus Dominus noster implevit. X. Venio jam ad alteram illam institutam a te deorum triplicem differentiam, quam eadem ratione B calumniose confictam esse, teque id quod plani C D hominis ac nebulonis est egisse perspicue com- probabo. Ecquis enim tertius ille nobis deus est duplici ex similitudine conflatus, qui nec alter sit e duobus, nec infuscatus malitia, vel injustitia, ut ais, ulla, neque bonitate, lucidaque natura praeditus, sed medii cujusdam sit ordinis justus? Ac merito tu quidem ab omni remotus justitia quid ea sit ignoras, cum hanc ipsam a bonitate sejungis. tu quo, hominum nequissime, ac veritatis inimicissi- me! manifesti erroris argueris. Non enim aliunde quam ex bonitate quod justum appellamus oritur; neque quisquam, nisi idem bonus sit, esse justus poterit. Ideoque Dominus Mosis legem suo præconio commendans aiebat: Ornatis sepulcra prophetarum et edificatis monimenta justorum, et patres vestri occiderunt illos '. Unde igitur prophetæ, justique nisi a Parente bonitatis exstiterunt ? Atque ut intelligeres justum in bonitatis parte versari : Similes, ait, estote Patri vestro qui in cœlis est, qui oriri facit solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et injustos': ut et justum, esse bo- num, et bonum justum, et improbum injustum, et injustum improbum esse monstraret. Nam quod implicatam et perplexam legem esse contendis, id omnino demonstrare non potes : ac per summam ut appareret calumniam hanc ci labem aspergis ex eo quod ita lex præcipiat: Oculum pro oculo, dentem pro dente; simul etiam quod parricidam jubet interfici. Verum quæ a Do- nino Jesu dum viveret gesta, administrataque sunt, manifestissime demonstrant, nihil in lege esse per- plexum aut implicitum in sese, idemque præstare prorsus quod illa Salvatoris lex efficit: Si quis percusserit te in dextram maxillam, præbe illi et alte- ram *. Quod ipsum lex olim obtinere studebat, cum ita præciperet : Oculum pro oculo, etc., hoc est, præbe illi maxillam. Nam ut eas poenas efugeret, ob quas si percuteret luere oporteret, verberanti maxillam præbuit: haud ignarus si oculum eruis- set, idem sibi ex lege esse sustinendum. XI. Atque ut Pater liberos sic instituit, ut ad * Matth. xx111, 29. * Matth. v, 45. • Exod. xxi, 24; Levit. xxiv, 20. * Matth. v, 39. '

τοῦτο εἰπόντος, τοῦ δὲ 'Αδὰμ εἰρηκότος, τοῦ Κυρίου δὲ ἐπιμαρτυροῦντος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Θεοῦ εἶναι τὸ ῥῆμα, τὸ διὰ τοῦ ᾿Αδάμ εἰρημένον, ἀπ' αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως ἔδειξεν, ὅτι ἐκεῖ μὲν Ἀδὰμ εἴρηκε, Θεοῦ δὲ βούλησις ἐφθέγγετο. Καὶ ὧδε ὁ Μωϋσῆς ἐνο- μοθέτησε, Θεοῦ αὐτῷ καταγγείλαντος τήν νομοθε σίαν. Καὶ αὗται μὲν ἤδη αἱ δύο σου λέξεις διέπεσον, καὶ οὐ πόρρωθεν, ἀλλὰ ἀπ' αὐτῆς τῆς χρήσεως. Καὶ ὅτι μὲν νομοθεσία Θεοῦ ἐστι, τοῦτο δῆλον. Παντα- χοῦ δὲ Θεὸς νομοθετεῖ τὰ μὲν εἰς χρόνους, τὰ δὲ εἰς τύπους, τὰ δὲ εἰς ἀποκάλυψιν τῶν μελλόντων ἔσε- σθαι ἀγαθῶν, ὧν ἐλθὼν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρι στὸς ἔδειξε την πλήρωσιν ἐν τῷ Εὐαγγελί. Ι. Τὰ δὲ τῆς παρὰ σοὶ ἑτέρας θεῶν διαιρέσεως τριχῆ πάλιν διαιρεθείσης επαναλαβὼν, καὶ αὐτὰ δείξω παρὰ σοὶ σεσυκοφαντημένα, καὶ οὐκ ἄλλο τι ὃν ἀλλὰ γόητος τὸ ἔργον. Ποῖος γὰρ ἡμῖν τρίτος Θεός πάρεστιν, ἐκ δύο συσταθεὶς ὁμοιομάτων, καὶ οὔθ᾽ ἕτερος ὢν τῶν δύο, οὔτε τὴν κακίαν ἔχων καὶ ἀδικίαν, ὡς ἔφης, οὔτε τὴν ἀγαθότητα καὶ φωτεινὴν οὐσίαν, μεσαίτατος δὲ ὢν δίκαιος; Καὶ γὰρ ἀληθῶς ἀλλότριος ὧν πάσης δικαιοσύνης, εἰκότως ἀγνοεῖς τί ποτέ ἐστι δικαιοσύνη, ἑτέραν αὐτὴν παρὰ τὴν ἀγαθότητα νομί- ζων. Πολὺ δὲ ἐλεγχθήσῃ, ὦ ῥᾳδιουργὲ καὶ ἀλλότρις τῆς ἀληθείας. Οὐδαμόθεν γὰρ γίνεται τὸ δίκαιον, ἀλλ᾽ ἐξ ἀγαθότητος· καὶ οὐδὲ ἄλλως τις γενήσεται ἀγαθὸς, εἰ μὴ ᾖ δίκαιος. Οθεν καὶ Κύριος, ἐπαινῶν τὴν να μοθεσίαν καὶ τοὺς αὐτῆς δικαίους, ἔλεγε· Κοσμεῖτε τοὺς τάφους τῶν προφητῶν, καὶ οἰκοδομεῖτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων, καὶ οἱ πατέρες ὑμῶν ἀπ έκτειναν αὐτούς. Πόθεν δὲ γεγόνασι προφῆται καὶ δίκαιοι ἀλλ᾽ ἢ ἀπὸ τῆς τοῦ Πατρὸς ἀγαθότητος; Καὶ ἵνα δείξῃ, ὅτι ἐν τῷ μέρει τῆς ἀγαθότητος ὁ δίκαιος ἔστηκεν, ἔλεγεν. Ὅμοιοι γένεσθε τῷ Πατρὶ ὑμῶν τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὅτι ἀνατέλλει τὸν ἥλιον αύτ τοῦ ἐπὶ ἀγαθοὺς καὶ πονηροὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους· ἵνα δείξῃ τὸ δίκαιον ἀγαθὸν, καὶ τὸ ἀγαθὸν δίκαιον, καὶ τὸ πονηρὸν ἄδικον, καὶ τὸ ἄδικον πονηρόν. Τὴν δὲ ἐπιπλοκήν ἦν ἔφης τοῦ νόμου, οὐ δύνασαι ἀποδείξαι. Εάλως γὰρ συκοφαντῶν τὸν νόμον, ἐπι πλοκήν τινα αὐτῷ προσάπτων, διὰ τὸ εἰρηκέναι τὸν νόμον· Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος· καὶ ἐπειδὴ φονεύει ὁ νόμος τὸν φου νευτήν. ᾿Αλλὰ ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πραγματείας δειχθήσεται, ὅτι οὐκ ἐπιπλοκή τις ἦν, ἀλλ' ἡ αὐτὴ ἦν νομοθεσία, καὶ τὸ αὐτὸ ἐνερ γεῖ τῇ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένῃ ἐντολῇ, τὸ, Ἐάν είς σε τυπτήσῃ εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Καὶ ὁ νόμος πάλαι τοῦτο κατεσκεύαζε, λέγων· Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, τουτέστι στρέψον αὐτῷ τὴν σιαγόνα. "Ινα γὰρ δια φύγοι & πάθοι ἄν, εἰ πλήξει, παρείχε τὴν σιαγόνα τῷ τύπτοντι, εἰδὼς, ὅτι, εἰ ἀφέλοι ὀφθαλμόν, τὰ αὐτὰ πείσεται διὰ τόν νόμον. ΙΑ΄. Ως γὰρ ὁ Πατήρ βούλεται παιδεύειν τα τέκνα, ἡ ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. II. - HÆRES. XXXIII. A quidem ore, sed Dei esse voluntate prolata. Similiter et Moyses legem edidit, quam, dictante Domino, di- dicerat. Quare duo illa tamen verba non procuł arcessitis rationibus, sed usu propemodum ipso, ac prolatione conciderunt. Etenim illam a Deo pro- fectam esse legem nemini obscurum arbitror. Idem ille vero ubique decernere solet, partim quæ temporibus congruunt, partim quæ certis rebus adumbrandis serviunt, partin. quibus futura bona declarantur; quæ in Evangelio demum adventu suo Christus Jesus Dominus noster implevit. X. Venio jam ad alteram illam institutam a te deorum triplicem differentiam, quam eadem ratione B calumniose confictam esse, teque id quod plani C D hominis ac nebulonis est egisse perspicue com- probabo. Ecquis enim tertius ille nobis deus est duplici ex similitudine conflatus, qui nec alter sit e duobus, nec infuscatus malitia, vel injustitia, ut ais, ulla, neque bonitate, lucidaque natura praeditus, sed medii cujusdam sit ordinis justus? Ac merito tu quidem ab omni remotus justitia quid ea sit ignoras, cum hanc ipsam a bonitate sejungis. tu quo, hominum nequissime, ac veritatis inimicissi- me! manifesti erroris argueris. Non enim aliunde quam ex bonitate quod justum appellamus oritur; neque quisquam, nisi idem bonus sit, esse justus poterit. Ideoque Dominus Mosis legem suo præconio commendans aiebat: Ornatis sepulcra prophetarum et edificatis monimenta justorum, et patres vestri occiderunt illos '. Unde igitur prophetæ, justique nisi a Parente bonitatis exstiterunt ? Atque ut intelligeres justum in bonitatis parte versari : Similes, ait, estote Patri vestro qui in cœlis est, qui oriri facit solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et injustos': ut et justum, esse bo- num, et bonum justum, et improbum injustum, et injustum improbum esse monstraret. Nam quod implicatam et perplexam legem esse contendis, id omnino demonstrare non potes : ac per summam ut appareret calumniam hanc ci labem aspergis ex eo quod ita lex præcipiat: Oculum pro oculo, dentem pro dente; simul etiam quod parricidam jubet interfici. Verum quæ a Do- nino Jesu dum viveret gesta, administrataque sunt, manifestissime demonstrant, nihil in lege esse per- plexum aut implicitum in sese, idemque præstare prorsus quod illa Salvatoris lex efficit: Si quis percusserit te in dextram maxillam, præbe illi et alte- ram *. Quod ipsum lex olim obtinere studebat, cum ita præciperet : Oculum pro oculo, etc., hoc est, præbe illi maxillam. Nam ut eas poenas efugeret, ob quas si percuteret luere oporteret, verberanti maxillam præbuit: haud ignarus si oculum eruis- set, idem sibi ex lege esse sustinendum. XI. Atque ut Pater liberos sic instituit, ut ad * Matth. xx111, 29. * Matth. v, 45. • Exod. xxi, 24; Levit. xxiv, 20. * Matth. v, 39. '

Κατέπαυσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτ Μος, Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργά ζεται, Ν. Ὁ Πατήρ μου ἔτι ἐργάζεται, Δ, ; Έως ἄρτι "Ετι Ι. 1. Καὶ αὐτῷ δοκεῖ Απολιναρίῳ, τὰς ψυχάς, Ν. Αὐτῷ Απολινάριος, υπο λ τὰ σώματα, προϊέναι σθαι, Α. 3. πάντας τεχθέντας, καθάπερ, Ἐξ ἐκείνου τε χθέντας, καθάπερ, Α. 2, Τεχθέντας κτισθέντας. ἀποκεῖσθαι, φησι, ἤρξατο ποιεῖν, Ν. Παιδία τίκτον- τας, Α. 3. τοῦ· ἄτοπα δὲ ἀμφότερα· οὐκ ἄρα νῦν αἱ ψυχαὶ (41) γίνονται. Τὸ γὰρ, "Ο Πατήρ μου ἐργάζεται, οὐκ ἐπὶ τοῦ κτίζειν (42), ἀλλ' ἐπὶ τοῦ προνοεῖν εἰρῆσθαι, καὶ αὐτῷ δοκεῖ. Απολιναρίῳ δὲ (43) δοκεῖ, τὰς ψυ χὰς ἀπὸ τῶν ψυχῶν τίκτεσθαι (44), ὥσπερ ἀπὸ τῶν σωμάτων τὰ σώματα. Προϊέναι γὰρ τὴν ψυχήν κατὰ (45) διαδοχὴν τοῦ πρώτου ἀνθρώπου εἰς τοὺς ἐξ ἐκείνου πάντας [τεχθέντας], καθάπερ (46) τὴν σωματικὴν διαδοχήν. Μήτε γὰρ ἀποκεῖσθαι ψυχὰς (47), μήτε νῦν κτίζεσθαι (48) [φησί]. Τοὺς γὰρ ταῦτα λέ- γοντας, συνεργὸν ποιεῖν τὸν Θεὸν τοῖς μοιχοῖς· καὶ γὰρ ἐκ τούτων παιδία τίκτεται (49)· ψεῦδος δὲ εἶναι καὶ τὸ, Κατέπαυσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ πάντων τῶν ἔρ- γων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ποιεῖν, εἴπερ ἔτι καὶ νῦν ψυχὰς δημιουργεί. Αλλ' εἰ πάντα τὰ κατὰ διαδοχήν ἐξ ἀλληλογονίας γεννώμενα δέδεικται θνητὰ ( διὰ γὰρ τοῦτο γεννᾷ καὶ γεννᾶται, ἵνα τῶν φθαρτῶν δια- μείνῃ τὸ γένος), ἀνάγκη καὶ τοῦτον (50), ἢ θνητήν εἶναι λέγειν τὴν ψυχήν, ἐξ ἀλληλογονίας γινομέ νην (51), ἢ μὴ κατὰ διαδοχὴν ἐξ ἀλλήλων γεννά σθαι (52) τὰς ψυχάς. Τὸ γὰρ ἐπὶ τῶν ἐκ μοιχείας γεννωμένων (53), τῷ τῆς προνοίας λόγω καταλίπω- μεν (34), ἀγνώστῳ παρ' ἡμῖν ὄντι. Εἰ δέ τι δεῖ καὶ τῆς προνοίας καταστοχάσασθαι, πάντως οἶδε, τὸ τι κτόμενον ἢ τῷ βίῳ, ἢ ἑαυτῷ χρήσιμον ἐσόμενον· καὶ διὰ τοῦτο συγχωρεῖ τὴν ἐμψύχωσιν γίνεσθαι (55). Ικανὸν δὲ τεκμήριον τούτου λαμβάνομεν, τὸν ἐκ τῆς τοῦ Οὐρίου γυναικός] καὶ τοῦ Δαυΐδ γεννηθέντα Σολομῶνα (56). γινόμενα, Α. 1, 2. Γε- νόμενα, το γινόμ., Α. 5. Μωτ : διὰ τοῦτο γὰρ γεννᾷ, Καὶ τούτων ἢ θνητήν, Καὶ τοῦ ἢ θνητήν, Α. 3. Τοῦτον σθαι. Κατὰ διαδοχὴν ἐξ ἀλλήλων γεννᾶσθαι, γενομένην, γιν., Α. 5. Αλληλογονίας γεννωμέ νην, γινομένην μένων, Μ. 1. δεῖ κατὰ τῆς προνοίας, Ν. Α πάν τως ὁ κατ' ἐμὲ βίος, ἐπιμέλεια ὠφέλιμος εἰς τὸν βίον, Σολομώνα, Α. 5. Τῆς Οὐρίου γυναικὸς καὶ τοῦ Δαυίδ Σολομῶνα γεννηθέντα. Τῆς Οὐρίου γυ- ναικός Τοῦ, Δαυΐδ, Σολομῶνα Ὡς κατὰ νόμον τὸν θεῖον τικτομένῳ ὡς καὶ ἐπὶ Σολομῶντι τῷ Δαυΐδ γεννῶνται τὰ γεννώμενα. Μυς, ἐπισκεψόμεθα, S. EPIPHANII atrumque absurdum est : non ergo nunc anime A fiunt. Nam illud : Pater meus operatur, non de creatione, sed de providentia dictum esse, etiam ipsi Eunomio videtur. Apollinarius vero putat ani- mas ab animnis gigni, ut a corporibus corpora. Pro- gredi enim, ut propagationem corporum, ita anim mam per propagationem primi hominis in omnes, qui ex illo generantur. Neque enim sepositas esse et conditas animas, neque nunc gigni. Eos enim, qui hoc dicant, Deum mochis operam navantem facere, propterea quod ex his pueri nascantur. Mendacii etiam convinci illud: Cessavit Deus ab omnibus operibus suis, quæ cepit facere, siquidem nunc etiam facit animas. Verum, si omnia, quæ per propagationem ex ortu mutuo gignantur, osten- sa sunt esse mortalia (propterea enim generant et generantur, ut caducorum genus permaneat), ne- cesse est, etiam istum aut mortalem dicere esse animam, cum fiat ex ortu mutuo, aut non per pro- pagationem istiusmodi ortu gigni animas. Nam de iis qui ex adulterio nascuntur, providentiæ rationi, quae incognita nobis est, relinquamus. Verumta- men, si aliquid de providentia conjiciendum est, plane cognoscit id, quod gignitur, aut vitæ homi- »ụm, aut sibi ipsum utile futurum, ideoque animam subire corpus permittit. Cujus abunde magnum ar- gumentum licet arripere Salomonem, qui ex Uriæ uxore et Davide natus est, • Joan. v, 17. VAR. LECT. Nov omittit Con. quod mihi quidem non displicet. ex Evangelio interpositum arbitror. elegantius videbatur Nemesio. Usque modo, Con. de creatione, ut illi videtur, sed provisione et ut bene sint, accipiendum est. Equidem plane acquiesco in Grero, quod Valla etiam expressit. refertur ad Euromium. Apollinarius autem censet, Vall. Ubique in optimis codd. inveni. mox, aule abest. N. D. 1. N. Qui ex illo descenderunt, Con. non agnoscit Vall. Res enim dicitur que ad futurum ustin reconditur et servatur. Cono reddi- clit, constitui; Valla, residere. D. 1. Paulo post, & Vala : Quod ex his flii procreentur. M. 1. B 'C D ET ANIMADV. loco D. 1. Genita, Con. Vall. N. Deindle : idem. refertur ad Apollinarium. D. 1, A. 1, 2, 3. Paulo ante loco Ex se invicem, Con. Successione alterna generationis, Vall. servat et paulo ante loco halet N. D. 1, N. Et mox : ita pergit Valla : Undlecunque novit Deus omnia, novit partum aut vitae ejus, aut sibi utile fu- urum et ob hoc animam concedit. Vitæ ejus non est in Græco. Vulgo reddunt, vitæ communi. Bing sunt homines certo tempore una viventes. Ita Thu. cyd. vi, 16, homines, qui meo (enpore vivunt. Adde Xenoph. Econ. v, 11, id est, utilis vita humana.i Sie hoc loco. Inco D. 1. exhibet etiam A. 2. ante abest, N. Idem post adidit : Editor tamen hee inclusit. D. 1. (41) Οὐκ ἄρα νῦν αἱ ψυχαί. Al abest, A. 2. (42) Οὐκ ἐπὶ τοῦ κτίζειν, κ. τ. λ. Cono ita : Nou (43) Καὶ αὐτῷ δοκεῖ. Sic ex correct., antea αὐτό, (44) Απολιναρίω δέ. Απολινάριος δέ, D. 4. (45) Τῶν ψυχῶν τίκτεσθαι. Τῶν ψυχῶν κτίζε· (46) Ἐξ ἐκείνου πάντας, καθάπερ. Ἐξ ἐκείνου (47) Αποκεῖσθαι ψυχάς. Intellige, ἐξ ἀρχῆς (48) Μήτε νῦν κτίζεσθαι. Μήτε νῦν κτίζεσθαί (49) Παιδία τίκτεται. Malim, παιδία τίκτεσθαι. (50) 'Ανάγκη καὶ τοῦτον. Ανάγκη καὶ τούτων. (51) Ἐξ ἀλληλογονίας γινόμενα. Γεννώμενα, (52) Κατὰ διαδοχὴν ἐξ ἀλληλογονίας γεννα- (55) Ἐκ μοιχείας γεννωμένων. Εκ μοιχ. γινο- (54) Λόγῳ καταλίπωμεν. Λόγῳ καταλείπομεν, (55) Εμψύχωσιν γίνεσθαι. Εμψ. γίγνεσθαι, D. 1. Α. 3. Μυς, τοῦτο λαμβάνομεν, Ν. (56) Τῆς τοῦ Οὐρίου - Σολομῶνα. Σολομώντα,

Κατέπαυσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτ Μος, Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργά ζεται, Ν. Ὁ Πατήρ μου ἔτι ἐργάζεται, Δ, ; Έως ἄρτι "Ετι Ι. 1. Καὶ αὐτῷ δοκεῖ Απολιναρίῳ, τὰς ψυχάς, Ν. Αὐτῷ Απολινάριος, υπο λ τὰ σώματα, προϊέναι σθαι, Α. 3. πάντας τεχθέντας, καθάπερ, Ἐξ ἐκείνου τε χθέντας, καθάπερ, Α. 2, Τεχθέντας κτισθέντας. ἀποκεῖσθαι, φησι, ἤρξατο ποιεῖν, Ν. Παιδία τίκτον- τας, Α. 3. τοῦ· ἄτοπα δὲ ἀμφότερα· οὐκ ἄρα νῦν αἱ ψυχαὶ (41) γίνονται. Τὸ γὰρ, "Ο Πατήρ μου ἐργάζεται, οὐκ ἐπὶ τοῦ κτίζειν (42), ἀλλ' ἐπὶ τοῦ προνοεῖν εἰρῆσθαι, καὶ αὐτῷ δοκεῖ. Απολιναρίῳ δὲ (43) δοκεῖ, τὰς ψυ χὰς ἀπὸ τῶν ψυχῶν τίκτεσθαι (44), ὥσπερ ἀπὸ τῶν σωμάτων τὰ σώματα. Προϊέναι γὰρ τὴν ψυχήν κατὰ (45) διαδοχὴν τοῦ πρώτου ἀνθρώπου εἰς τοὺς ἐξ ἐκείνου πάντας [τεχθέντας], καθάπερ (46) τὴν σωματικὴν διαδοχήν. Μήτε γὰρ ἀποκεῖσθαι ψυχὰς (47), μήτε νῦν κτίζεσθαι (48) [φησί]. Τοὺς γὰρ ταῦτα λέ- γοντας, συνεργὸν ποιεῖν τὸν Θεὸν τοῖς μοιχοῖς· καὶ γὰρ ἐκ τούτων παιδία τίκτεται (49)· ψεῦδος δὲ εἶναι καὶ τὸ, Κατέπαυσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ πάντων τῶν ἔρ- γων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ποιεῖν, εἴπερ ἔτι καὶ νῦν ψυχὰς δημιουργεί. Αλλ' εἰ πάντα τὰ κατὰ διαδοχήν ἐξ ἀλληλογονίας γεννώμενα δέδεικται θνητὰ ( διὰ γὰρ τοῦτο γεννᾷ καὶ γεννᾶται, ἵνα τῶν φθαρτῶν δια- μείνῃ τὸ γένος), ἀνάγκη καὶ τοῦτον (50), ἢ θνητήν εἶναι λέγειν τὴν ψυχήν, ἐξ ἀλληλογονίας γινομέ νην (51), ἢ μὴ κατὰ διαδοχὴν ἐξ ἀλλήλων γεννά σθαι (52) τὰς ψυχάς. Τὸ γὰρ ἐπὶ τῶν ἐκ μοιχείας γεννωμένων (53), τῷ τῆς προνοίας λόγω καταλίπω- μεν (34), ἀγνώστῳ παρ' ἡμῖν ὄντι. Εἰ δέ τι δεῖ καὶ τῆς προνοίας καταστοχάσασθαι, πάντως οἶδε, τὸ τι κτόμενον ἢ τῷ βίῳ, ἢ ἑαυτῷ χρήσιμον ἐσόμενον· καὶ διὰ τοῦτο συγχωρεῖ τὴν ἐμψύχωσιν γίνεσθαι (55). Ικανὸν δὲ τεκμήριον τούτου λαμβάνομεν, τὸν ἐκ τῆς τοῦ Οὐρίου γυναικός] καὶ τοῦ Δαυΐδ γεννηθέντα Σολομῶνα (56). γινόμενα, Α. 1, 2. Γε- νόμενα, το γινόμ., Α. 5. Μωτ : διὰ τοῦτο γὰρ γεννᾷ, Καὶ τούτων ἢ θνητήν, Καὶ τοῦ ἢ θνητήν, Α. 3. Τοῦτον σθαι. Κατὰ διαδοχὴν ἐξ ἀλλήλων γεννᾶσθαι, γενομένην, γιν., Α. 5. Αλληλογονίας γεννωμέ νην, γινομένην μένων, Μ. 1. δεῖ κατὰ τῆς προνοίας, Ν. Α πάν τως ὁ κατ' ἐμὲ βίος, ἐπιμέλεια ὠφέλιμος εἰς τὸν βίον, Σολομώνα, Α. 5. Τῆς Οὐρίου γυναικὸς καὶ τοῦ Δαυίδ Σολομῶνα γεννηθέντα. Τῆς Οὐρίου γυ- ναικός Τοῦ, Δαυΐδ, Σολομῶνα Ὡς κατὰ νόμον τὸν θεῖον τικτομένῳ ὡς καὶ ἐπὶ Σολομῶντι τῷ Δαυΐδ γεννῶνται τὰ γεννώμενα. Μυς, ἐπισκεψόμεθα, S. EPIPHANII atrumque absurdum est : non ergo nunc anime A fiunt. Nam illud : Pater meus operatur, non de creatione, sed de providentia dictum esse, etiam ipsi Eunomio videtur. Apollinarius vero putat ani- mas ab animnis gigni, ut a corporibus corpora. Pro- gredi enim, ut propagationem corporum, ita anim mam per propagationem primi hominis in omnes, qui ex illo generantur. Neque enim sepositas esse et conditas animas, neque nunc gigni. Eos enim, qui hoc dicant, Deum mochis operam navantem facere, propterea quod ex his pueri nascantur. Mendacii etiam convinci illud: Cessavit Deus ab omnibus operibus suis, quæ cepit facere, siquidem nunc etiam facit animas. Verum, si omnia, quæ per propagationem ex ortu mutuo gignantur, osten- sa sunt esse mortalia (propterea enim generant et generantur, ut caducorum genus permaneat), ne- cesse est, etiam istum aut mortalem dicere esse animam, cum fiat ex ortu mutuo, aut non per pro- pagationem istiusmodi ortu gigni animas. Nam de iis qui ex adulterio nascuntur, providentiæ rationi, quae incognita nobis est, relinquamus. Verumta- men, si aliquid de providentia conjiciendum est, plane cognoscit id, quod gignitur, aut vitæ homi- »ụm, aut sibi ipsum utile futurum, ideoque animam subire corpus permittit. Cujus abunde magnum ar- gumentum licet arripere Salomonem, qui ex Uriæ uxore et Davide natus est, • Joan. v, 17. VAR. LECT. Nov omittit Con. quod mihi quidem non displicet. ex Evangelio interpositum arbitror. elegantius videbatur Nemesio. Usque modo, Con. de creatione, ut illi videtur, sed provisione et ut bene sint, accipiendum est. Equidem plane acquiesco in Grero, quod Valla etiam expressit. refertur ad Euromium. Apollinarius autem censet, Vall. Ubique in optimis codd. inveni. mox, aule abest. N. D. 1. N. Qui ex illo descenderunt, Con. non agnoscit Vall. Res enim dicitur que ad futurum ustin reconditur et servatur. Cono reddi- clit, constitui; Valla, residere. D. 1. Paulo post, & Vala : Quod ex his flii procreentur. M. 1. B 'C D ET ANIMADV. loco D. 1. Genita, Con. Vall. N. Deindle : idem. refertur ad Apollinarium. D. 1, A. 1, 2, 3. Paulo ante loco Ex se invicem, Con. Successione alterna generationis, Vall. servat et paulo ante loco halet N. D. 1, N. Et mox : ita pergit Valla : Undlecunque novit Deus omnia, novit partum aut vitae ejus, aut sibi utile fu- urum et ob hoc animam concedit. Vitæ ejus non est in Græco. Vulgo reddunt, vitæ communi. Bing sunt homines certo tempore una viventes. Ita Thu. cyd. vi, 16, homines, qui meo (enpore vivunt. Adde Xenoph. Econ. v, 11, id est, utilis vita humana.i Sie hoc loco. Inco D. 1. exhibet etiam A. 2. ante abest, N. Idem post adidit : Editor tamen hee inclusit. D. 1. (41) Οὐκ ἄρα νῦν αἱ ψυχαί. Al abest, A. 2. (42) Οὐκ ἐπὶ τοῦ κτίζειν, κ. τ. λ. Cono ita : Nou (43) Καὶ αὐτῷ δοκεῖ. Sic ex correct., antea αὐτό, (44) Απολιναρίω δέ. Απολινάριος δέ, D. 4. (45) Τῶν ψυχῶν τίκτεσθαι. Τῶν ψυχῶν κτίζε· (46) Ἐξ ἐκείνου πάντας, καθάπερ. Ἐξ ἐκείνου (47) Αποκεῖσθαι ψυχάς. Intellige, ἐξ ἀρχῆς (48) Μήτε νῦν κτίζεσθαι. Μήτε νῦν κτίζεσθαί (49) Παιδία τίκτεται. Malim, παιδία τίκτεσθαι. (50) 'Ανάγκη καὶ τοῦτον. Ανάγκη καὶ τούτων. (51) Ἐξ ἀλληλογονίας γινόμενα. Γεννώμενα, (52) Κατὰ διαδοχὴν ἐξ ἀλληλογονίας γεννα- (55) Ἐκ μοιχείας γεννωμένων. Εκ μοιχ. γινο- (54) Λόγῳ καταλίπωμεν. Λόγῳ καταλείπομεν, (55) Εμψύχωσιν γίνεσθαι. Εμψ. γίγνεσθαι, D. 1. Α. 3. Μυς, τοῦτο λαμβάνομεν, Ν. (56) Τῆς τοῦ Οὐρίου - Σολομῶνα. Σολομώντα,

ἔφερες ἡμῖν, μᾶλλον δὲ σαυτῷ καὶ τοῖς ὑπὸ σοῦ ἡπα- τημένοις ! ΙΒ'. Νομίζω δὲ καὶ ἐν τῷ παρόντι ἱκανῶς πρὸς τάς σου λέξεις, ὦ ἀγύρτα, εἰρῆσθαι. αν ποιήσας τὸν ἔλεγχον, ἐπὶ τὰς ἑξῆς αἱρέσεις βαδιοῦμαι, τὸν αὐτὸν Θεὸν συνήθως ἐπικαλούμενος ἐπικουρῆσαι τῇ ἡμῶν μετριότητι, εἰς τὸ φωρᾶσαι ἑκάστης αἱρέσεως παρα- πεποιημένης τὸν ἔλεγχον. Ὅτι μὲν γὰρ συρίγμασιν ἑαυτοῦ, ὡς ἀπὸ θαλάσσης ἀνελθὼν (8) καρχαρίας, καὶ ἔχιδναν προσκαλούμενος την Φλώραν διὰ τῶν γραμ μάτων, αὐτήν τε καὶ ἄλλους σὺν αὐτῇ ἐπάτησε, δέ- δεικται ἐν τοῖς εἰρημένοις· ἐν δὲ τῇ τῆς ἀληθείας σαγήνῃ, ἧς τὸ αίνιγμα ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Α Ριο- βασιλείαν οὐρανῶν ἀπεφήνατο, ἐνειλήσαντες, καὶ Β τῶν πονηρῶν ἰχθύων ἕνα ὄντα αὐτὸν ἐλέγξαντες, τῷ τὰ μοχθηρὰ ῥήματα αὐτοῦ φωρατὰ ποιῆσαι, τῇ τῆς ἀληθοῦς πίστεως διδασκαλία ᾐτήσαμεν. Ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ τοίνυν δυνάμει συντρίψαντες τοῦτον, αὐτοὶ μὲν Θεῷ εὐχαριστήσωμεν, ἐπὶ δὲ τὰς ἑξῆς ὁμοίως, ὡς προείπον, προέρχεσθαι ἐπιβαλώμεθα. ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙ ΕΝ ΤΩ ΤΡΙΤΟ ΤΟΜΟ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Εν ᾧ εισιν αἱρέσεις δεκατρεῖς. Μαρκώσιοι. Μάρκος τις γεγένηται Κολοβάσου συμφοιτητής, δύο ἀρχὰς καὶ αὐτὸς παρεισάγων. ᾿Αθε- τεῖ δὲ νεκρῶν ἀνάστασιν. Φαντασίας δέ τινας δι' ἐκτωμάτων ἐξ ἐπαοιδῆς εἰς κυάνεον χρῶμα καὶ πορ- φύρεον μεταβαλών, ἐμυσταγώγει τὰς ἁπατωμένας γυναῖκας. Καὶ αὐτὸς δὲ τῶν εἰκοσιτεσσάρων στοι χείων βούλεται τὰ πάντα ἡγεῖσθαι ὁμοίως Ουαλεντίνῳ. Κολορβάσιοι. Καὶ οὗτος ὁ Κολόρβατος ὡσαύτως τὰ αὐτὰ διηγούμενος, κατά τι δὲ διαφερόμενος πρὸς τὰς ἄλλας αἱρέσεις, φημὶ δὲ πρὸς τὰς περὶ Μάρκον καὶ Οὐαλεντῖνον, τὰς προβολὰς καὶ Ογδοάδας ἑτέρους' ἐδίδαξε. Ἡρακλεωνῖται. Καὶ αὐτοὶ τῇ τῶν Ογδοάδων φέ ρονται μυθολογίᾳ· ἑτέρως δὲ παρὰ τὸν Μάρκον, καὶ Πτολεμαῖον, καὶ Οὐαλεντίνον, καὶ τοὺς ἄλλους. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τῇ τελευτῇ τοὺς παρ' αὐτοῖς τελευ ἑτέρως. θαλάττιος κύων. Pιο- Καρχαρίαν ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. III. bato, caterisve disputat. Atque utinam veritatem in omnibus retineres, neque tertium nescio quem deum ac medium, qui nullus est nobis, vel tibi po- tius ac tuis obtruderes! XII. Sed impurissimam illam tuam vocem satis in præsentiam compressam arbitrer, impru- dentissime nebulo! Cujus convicta falsitate ante- quam reliquas ad hæreses progrediamur, divinam pro eo ac solemus, opem implorabimus, ut ad illas jugulandas tenuitati nostra vires suppeditet. Salis enim ex iis quæ diximus intellectum opinor, lenæum, marini canis instar, qui e pelago pro- siliens viperam sibilis suis evocat, sic illum Flo- ram litteris excivisse, ac tam eam, quam cæteros in fraudem impulisse. Nos autem posteaquam veri- talis hunc sagena, cujus similitudine celeste in Evangelio regnum Dominus expressit, irretitum tenuimus, atque e malorum pisciumn esse numero demonstravimus, dum sinceræ fidei doctrina im- puras illius voces elisimus; obtrito Dei ope pro- figatoque monstro, primum illi quantas possumus gratias habemus; deinde ad cæteras endem, ut diximus, pede gradum faciemus. INDICULUS HÆRESEON QUÆ IN III TOMO LIBRI I CONTINENTUR, SUNTQUE NUMERO XIII. Leg. sych. est Canem vero marinum viperas evocare sibilis, aut cum iis consuescere nunquam legi. Sane murænas a serpentibus ad C D Marcosii. Marcus quidam exstitit Colorbasi condis- cipulus.ls duo similiter principia constituit. Mortuo- rum resurrectionem negabat; utebatur præstigiis ejus- modi, ut certis carminibus poculorum liquorem in cæruleum purpureumque colorem verteret: quibus sacris infelices mulierculas initiare solebat. Idem ad XXIV elementa perinde ac Valentinus universa revocare nititur. Colorbasii. Colorbasus easdéni fere opiniones am- plexus est. Sed nonnulla tanen sunt, in quibus ab aliis Heresibus discrepat, Marci ac Valentini potissimum. Siquidem propagationes onum et Ogdoadas alio modo tradidit. Heracleonitæ. Etiam isti commentitias Ogdoadas retinuerunt. In quibus explicandis a Marci, et lemæi, ac Valentini cæterorumque opinione disces- serunt. Suos porro sub ipsum vitæ exitum perinde coitum evocari sibilis scribit Plin. xxxi, cap. : Olid sibilo a piscatoribus, tanquam serpentibus, evocari, et capi. aliud esse quam canem boc quidem loco necesse est. (8) ὺς ἀπὸ θαλάσσης ἀνελθών. Καρχαρίας He-

ἔφερες ἡμῖν, μᾶλλον δὲ σαυτῷ καὶ τοῖς ὑπὸ σοῦ ἡπα- τημένοις ! ΙΒ'. Νομίζω δὲ καὶ ἐν τῷ παρόντι ἱκανῶς πρὸς τάς σου λέξεις, ὦ ἀγύρτα, εἰρῆσθαι. αν ποιήσας τὸν ἔλεγχον, ἐπὶ τὰς ἑξῆς αἱρέσεις βαδιοῦμαι, τὸν αὐτὸν Θεὸν συνήθως ἐπικαλούμενος ἐπικουρῆσαι τῇ ἡμῶν μετριότητι, εἰς τὸ φωρᾶσαι ἑκάστης αἱρέσεως παρα- πεποιημένης τὸν ἔλεγχον. Ὅτι μὲν γὰρ συρίγμασιν ἑαυτοῦ, ὡς ἀπὸ θαλάσσης ἀνελθὼν (8) καρχαρίας, καὶ ἔχιδναν προσκαλούμενος την Φλώραν διὰ τῶν γραμ μάτων, αὐτήν τε καὶ ἄλλους σὺν αὐτῇ ἐπάτησε, δέ- δεικται ἐν τοῖς εἰρημένοις· ἐν δὲ τῇ τῆς ἀληθείας σαγήνῃ, ἧς τὸ αίνιγμα ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Α Ριο- βασιλείαν οὐρανῶν ἀπεφήνατο, ἐνειλήσαντες, καὶ Β τῶν πονηρῶν ἰχθύων ἕνα ὄντα αὐτὸν ἐλέγξαντες, τῷ τὰ μοχθηρὰ ῥήματα αὐτοῦ φωρατὰ ποιῆσαι, τῇ τῆς ἀληθοῦς πίστεως διδασκαλία ᾐτήσαμεν. Ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ τοίνυν δυνάμει συντρίψαντες τοῦτον, αὐτοὶ μὲν Θεῷ εὐχαριστήσωμεν, ἐπὶ δὲ τὰς ἑξῆς ὁμοίως, ὡς προείπον, προέρχεσθαι ἐπιβαλώμεθα. ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙ ΕΝ ΤΩ ΤΡΙΤΟ ΤΟΜΟ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, Εν ᾧ εισιν αἱρέσεις δεκατρεῖς. Μαρκώσιοι. Μάρκος τις γεγένηται Κολοβάσου συμφοιτητής, δύο ἀρχὰς καὶ αὐτὸς παρεισάγων. ᾿Αθε- τεῖ δὲ νεκρῶν ἀνάστασιν. Φαντασίας δέ τινας δι' ἐκτωμάτων ἐξ ἐπαοιδῆς εἰς κυάνεον χρῶμα καὶ πορ- φύρεον μεταβαλών, ἐμυσταγώγει τὰς ἁπατωμένας γυναῖκας. Καὶ αὐτὸς δὲ τῶν εἰκοσιτεσσάρων στοι χείων βούλεται τὰ πάντα ἡγεῖσθαι ὁμοίως Ουαλεντίνῳ. Κολορβάσιοι. Καὶ οὗτος ὁ Κολόρβατος ὡσαύτως τὰ αὐτὰ διηγούμενος, κατά τι δὲ διαφερόμενος πρὸς τὰς ἄλλας αἱρέσεις, φημὶ δὲ πρὸς τὰς περὶ Μάρκον καὶ Οὐαλεντῖνον, τὰς προβολὰς καὶ Ογδοάδας ἑτέρους' ἐδίδαξε. Ἡρακλεωνῖται. Καὶ αὐτοὶ τῇ τῶν Ογδοάδων φέ ρονται μυθολογίᾳ· ἑτέρως δὲ παρὰ τὸν Μάρκον, καὶ Πτολεμαῖον, καὶ Οὐαλεντίνον, καὶ τοὺς ἄλλους. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τῇ τελευτῇ τοὺς παρ' αὐτοῖς τελευ ἑτέρως. θαλάττιος κύων. Pιο- Καρχαρίαν ADVERSUS HÆRESES LIB. I. TOM. III. bato, caterisve disputat. Atque utinam veritatem in omnibus retineres, neque tertium nescio quem deum ac medium, qui nullus est nobis, vel tibi po- tius ac tuis obtruderes! XII. Sed impurissimam illam tuam vocem satis in præsentiam compressam arbitrer, impru- dentissime nebulo! Cujus convicta falsitate ante- quam reliquas ad hæreses progrediamur, divinam pro eo ac solemus, opem implorabimus, ut ad illas jugulandas tenuitati nostra vires suppeditet. Salis enim ex iis quæ diximus intellectum opinor, lenæum, marini canis instar, qui e pelago pro- siliens viperam sibilis suis evocat, sic illum Flo- ram litteris excivisse, ac tam eam, quam cæteros in fraudem impulisse. Nos autem posteaquam veri- talis hunc sagena, cujus similitudine celeste in Evangelio regnum Dominus expressit, irretitum tenuimus, atque e malorum pisciumn esse numero demonstravimus, dum sinceræ fidei doctrina im- puras illius voces elisimus; obtrito Dei ope pro- figatoque monstro, primum illi quantas possumus gratias habemus; deinde ad cæteras endem, ut diximus, pede gradum faciemus. INDICULUS HÆRESEON QUÆ IN III TOMO LIBRI I CONTINENTUR, SUNTQUE NUMERO XIII. Leg. sych. est Canem vero marinum viperas evocare sibilis, aut cum iis consuescere nunquam legi. Sane murænas a serpentibus ad C D Marcosii. Marcus quidam exstitit Colorbasi condis- cipulus.ls duo similiter principia constituit. Mortuo- rum resurrectionem negabat; utebatur præstigiis ejus- modi, ut certis carminibus poculorum liquorem in cæruleum purpureumque colorem verteret: quibus sacris infelices mulierculas initiare solebat. Idem ad XXIV elementa perinde ac Valentinus universa revocare nititur. Colorbasii. Colorbasus easdéni fere opiniones am- plexus est. Sed nonnulla tanen sunt, in quibus ab aliis Heresibus discrepat, Marci ac Valentini potissimum. Siquidem propagationes onum et Ogdoadas alio modo tradidit. Heracleonitæ. Etiam isti commentitias Ogdoadas retinuerunt. In quibus explicandis a Marci, et lemæi, ac Valentini cæterorumque opinione disces- serunt. Suos porro sub ipsum vitæ exitum perinde coitum evocari sibilis scribit Plin. xxxi, cap. : Olid sibilo a piscatoribus, tanquam serpentibus, evocari, et capi. aliud esse quam canem boc quidem loco necesse est. (8) ὺς ἀπὸ θαλάσσης ἀνελθών. Καρχαρίας He-

Α τῶντας ὁμοίως τῷ Μάρκῳ λυτροῦνται δι' ἐλαίου, Β ὁποβαλσάμου, καὶ ὕδατος, ἐπικλήσεις τινὰς Εβραϊ καῖς λέξεσιν ἐπιλέγοντες ἐπὶ τῇ κεφαλῇ τοῦ δῆθεν λυτρουμένου. Οφῖται. ὑφῖται εἰσιν οἱ τὸν ὄφιν δοξάζοντες, καὶ τοῦτον τὸν Χριστὸν ἡγούμενοι· ἔχοντες δὲ φύσει τὸ ἑρπετὸν ἐν κίστη τινί. Κατανοί. Καὶ Καϊανοὶ ὡσαύτως ἅμα τῶν πρότερον τὸν νόμον, καὶ τὸν λαλήσαντα ἐν νόμῳ ἀθετοῦντες, σαρκός τε ἀνάστασιν ἀρνούμενοι, τὸν Κάϊν δοξάζου σι, λέγοντες αὐτὸν τῆς ἰσχυροτέρας εἶναι δυνάμεως. Αμα δὲ καὶ τὸν Ἰούδαν ἐκθειάζουσιν, ὁμοῦ τε καὶ τοὺς περὶ Κορὲ καὶ Δαθὰν καὶ ᾿Αβειρώμ, ἀλλὰ καὶ τοὺς Σοδομίτας. Σηθιανοί. Οὗτοι πάλιν τὸν Σηθ δοξάζουσι, φάσκον τες αὐτὸν εἶναι ἐκ τῆς ἄνω Μητρός μεταμεληθείσης, ἐφ᾿ ἧς τοὺς περὶ τὸν Κάϊν προεβάλετο· εἶτα μετὰ τὸν * Κάϊν ἀποβληθῆναι, καὶ τὸν ᾿Αβελ ἀποκτανθή ναι, συνελθούσης τῷ ἄνω Πατρὶ, καὶ καθαρὸν σπέρ μα τὸν Σὴν ποιησάσης· ἐξ οὗπερ λοιπὸν κατήχθη τὸ πάντων ἀνθρώπων γένος. Καὶ αὐτοὶ δὲ ἀρχὰς, καὶ ἐξουσίας, καὶ ὅσα οἱ ἄλλοι δογματίζουσιν, ἐδογμάτ τισαν. Αρχοντικοί. Οὗτοι πάλιν εἰς πολλοὺς ἄρχοντας τὴ πᾶν ἀναφέρουσι, καὶ τὰ γενόμενα ἐκ τούτων γεγε- νῆσθαι λέγουσιν. ᾿Αλίσκονται δὲ καὶ ἐπὶ αἰσχρότητί τινι. Σαρκὸς δὲ ἀνάστασιν ἀθετοῦσι, καὶ Παλαιὰν Διαθήκην διαβάλλουσι. Κέχρηνται δὲ καὶ Παλαιᾷ καὶ Νέᾳ Διαθήκῃ, ἑκάστην λέξιν εἰς τὸν ἑαυτῶν νοῦν μεθοδεύοντες. Κερδωνιανοί. Οἱ ἀπὸ Κέρδωνος ἀπὸ Ηρακλείου δεξάμενοι * τὴν μετοχὴν τῆς πλάνης, προσθέντος δὲ τῇ ἀπάτη. Ος, ἀπὸ τῆς Συρίας εἰς 'Ρώμην μετα αναστάς, τὸ κήρυγμα αὐτοῦ ἐξέθετο ἐν χρόνοις Ὑγίνου ἐπισκόπου. Δύο δὲ ἀρχὰς κηρύττει οὗτος ἐναντίας ἀλλήλαις. Μὴ εἶναι δὲ τὸν Χριστὸν γεννη- τόν. Ομοίως τε νεκρῶν ἀνάστασιν ἀθετεῖ, καὶ τὰ κατὰ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην. Μαρκιωνισταί. Μαρκίων ὁ ἀπὸ Πόντου ὁρμώμενος ἐπισκόπου μὲν ἦν υἱός· φθείρας δὲ παρθένων ἀπὸ έδρα, διὰ τὸ ἐξεῶσθαι ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατρὸς ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας. Ανελθών τε εἰς Ρώμην, καὶ αἰτήσας μετάνοιαν τοὺς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καὶ μὴ τυχών, επαρθεὶς κατὰ τῆς πίστεως, ἐδογμάτισε, τρεῖς ἀρ ἐφ υἷς. τὸ τόν. δεξαμένου. χάς εἰσηγησάμενος, ἀγαθόν τε καὶ δίκαιον και φαῦ λον· εἶναί τε Καινή Διαθήκην ἀλλοτρίαν τῆς Πα- λαιᾶς καὶ τοῦ ἐν αὐτῇ λαλήσαντος. Ανάστασιν σαρκὸς ἀθετεῖ. Βάπτισμα δίδωσιν οὐ μόνον ἕν, ἀλλὰ καὶ τρία μετὰ τὸ παραπεσεῖν. Ὑπὲρ δὲ τῶν τεθνεώτων κατηχουμένων ἄλλοι παρ' αὐτοῖς βαπτίζονται. Αδεῶς δὲ καὶ γυναίξιν. ἐπιτρέπει δῆθεν λουτρὸν διδόναι. Λουκιανισταί. Λουκιανός τις ἀρχαῖος, οὐχ ὁ νῦν ἐν χρόνοις Κωνσταντίνου γενόμενος, πάντα κατὰ Μαρκίωνα ἐδογμάτισε. Πρὸς δὲ τούτους καὶ ἕτερο τινα παρὰ τὸν Μαρκίωνα, καὶ αὐτὸς δῆθεν περισ σοτέρως δογματίζει. S. EPIPHANIE ac Marcus instituit, oleo, opobalsamo, et aqua lu- stratos in salutem asserunt ; unaque voces quasdam Hebraicas in ejus qui expiatur caput insusurrant. Ophita. Hi serpentem venerantur ac prædicant; eumque esse Christum asserunt. Ob id verum in cista serpentem asservant. Caiani. Veterem legem, et eum qui illius legis tempore locutus est, repudiant. Resurrectionem carnis abnegant, Cainum commendant; quem præstantioris cujusdam virtutis fuisse prædicant. Sed et Judam divinis honoribus afficiunt; necnon el Core, Dalban, el Abiron, ac Sodomitas. Sethiani. Hi Sethum laudibus efferunt. Quem a suprema Parente procreatum putant; cum cam poeniteret, quod Cainum edidisset. Quo ejecto, Abeloque interfecto cum summo Patre congressa sinceram stirpem, videlicet Sethum, protulit : a quo universum genus hominum manavit. Postremo principia, et potestates, cæteraque ut alii oninia stalount. Archontici. Plures isti ad principes universa re- ferentes, quæcunque facta sunt ab illis orta defi- niunt. Habent et foedissima quoddam libidinis ge- nus. Carnis resurrectionem respuunt. Vetus Testa- mentum calumniose rejiciunt. Quanquam et hoc, et Novo insuper nonnunquam utantur: ex quibus sin- gulas voculas callide ad mentem suam accoinmo- dant. Cerdoniani. A Cerdone orti sunt, qui quem ab Heraclio errorem hauserat novis inventis adauxit. Ac cum Romam e Syria profectus esset, Hygini papæ temporibus sua dogmata disseminavit. Duo porro principia contraria invicem affirmat. Negat Christum esse genitum. Mortuorum excitationem cum Vetere Testamento rejicit. Marcionista. Marcio oriundus ex Ponto episcopo patre natus est : a quo ob virginis stuprum ejectus ex Ecclesia Romam aufugit. Ubi cum ab iis, qui tum Ecclesiæ præerant, pœnitentiam frustra postu- lasset, catholicam fidem oppugnare instituit. Quam C obrem tria esse principia dixit, bonum, justum et D malum. Novum Testamentum a Vetere ejusdemque auctore alienum esse docuit. Carnis resurrectionem sustulit. Non unum baptisma duntaxat, sed etiam tria post delictum indulget. Pro mortuis illorum catechumenis baptismum alii suscipiunt. Mulie- ribus conferre baptismum sine ullo discrimine per- mittit. Lucianistæ. Lucianus his antiquior, non alter ille qui Constantino imperante floruit, in omnibus Marcionis vestigiis inhæsit. Etsi quibusdam ad- jectis cumulatius aliquid docere studuit. 'F. F. F.

Α τῶντας ὁμοίως τῷ Μάρκῳ λυτροῦνται δι' ἐλαίου, Β ὁποβαλσάμου, καὶ ὕδατος, ἐπικλήσεις τινὰς Εβραϊ καῖς λέξεσιν ἐπιλέγοντες ἐπὶ τῇ κεφαλῇ τοῦ δῆθεν λυτρουμένου. Οφῖται. ὑφῖται εἰσιν οἱ τὸν ὄφιν δοξάζοντες, καὶ τοῦτον τὸν Χριστὸν ἡγούμενοι· ἔχοντες δὲ φύσει τὸ ἑρπετὸν ἐν κίστη τινί. Κατανοί. Καὶ Καϊανοὶ ὡσαύτως ἅμα τῶν πρότερον τὸν νόμον, καὶ τὸν λαλήσαντα ἐν νόμῳ ἀθετοῦντες, σαρκός τε ἀνάστασιν ἀρνούμενοι, τὸν Κάϊν δοξάζου σι, λέγοντες αὐτὸν τῆς ἰσχυροτέρας εἶναι δυνάμεως. Αμα δὲ καὶ τὸν Ἰούδαν ἐκθειάζουσιν, ὁμοῦ τε καὶ τοὺς περὶ Κορὲ καὶ Δαθὰν καὶ ᾿Αβειρώμ, ἀλλὰ καὶ τοὺς Σοδομίτας. Σηθιανοί. Οὗτοι πάλιν τὸν Σηθ δοξάζουσι, φάσκον τες αὐτὸν εἶναι ἐκ τῆς ἄνω Μητρός μεταμεληθείσης, ἐφ᾿ ἧς τοὺς περὶ τὸν Κάϊν προεβάλετο· εἶτα μετὰ τὸν * Κάϊν ἀποβληθῆναι, καὶ τὸν ᾿Αβελ ἀποκτανθή ναι, συνελθούσης τῷ ἄνω Πατρὶ, καὶ καθαρὸν σπέρ μα τὸν Σὴν ποιησάσης· ἐξ οὗπερ λοιπὸν κατήχθη τὸ πάντων ἀνθρώπων γένος. Καὶ αὐτοὶ δὲ ἀρχὰς, καὶ ἐξουσίας, καὶ ὅσα οἱ ἄλλοι δογματίζουσιν, ἐδογμάτ τισαν. Αρχοντικοί. Οὗτοι πάλιν εἰς πολλοὺς ἄρχοντας τὴ πᾶν ἀναφέρουσι, καὶ τὰ γενόμενα ἐκ τούτων γεγε- νῆσθαι λέγουσιν. ᾿Αλίσκονται δὲ καὶ ἐπὶ αἰσχρότητί τινι. Σαρκὸς δὲ ἀνάστασιν ἀθετοῦσι, καὶ Παλαιὰν Διαθήκην διαβάλλουσι. Κέχρηνται δὲ καὶ Παλαιᾷ καὶ Νέᾳ Διαθήκῃ, ἑκάστην λέξιν εἰς τὸν ἑαυτῶν νοῦν μεθοδεύοντες. Κερδωνιανοί. Οἱ ἀπὸ Κέρδωνος ἀπὸ Ηρακλείου δεξάμενοι * τὴν μετοχὴν τῆς πλάνης, προσθέντος δὲ τῇ ἀπάτη. Ος, ἀπὸ τῆς Συρίας εἰς 'Ρώμην μετα αναστάς, τὸ κήρυγμα αὐτοῦ ἐξέθετο ἐν χρόνοις Ὑγίνου ἐπισκόπου. Δύο δὲ ἀρχὰς κηρύττει οὗτος ἐναντίας ἀλλήλαις. Μὴ εἶναι δὲ τὸν Χριστὸν γεννη- τόν. Ομοίως τε νεκρῶν ἀνάστασιν ἀθετεῖ, καὶ τὰ κατὰ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην. Μαρκιωνισταί. Μαρκίων ὁ ἀπὸ Πόντου ὁρμώμενος ἐπισκόπου μὲν ἦν υἱός· φθείρας δὲ παρθένων ἀπὸ έδρα, διὰ τὸ ἐξεῶσθαι ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατρὸς ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας. Ανελθών τε εἰς Ρώμην, καὶ αἰτήσας μετάνοιαν τοὺς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καὶ μὴ τυχών, επαρθεὶς κατὰ τῆς πίστεως, ἐδογμάτισε, τρεῖς ἀρ ἐφ υἷς. τὸ τόν. δεξαμένου. χάς εἰσηγησάμενος, ἀγαθόν τε καὶ δίκαιον και φαῦ λον· εἶναί τε Καινή Διαθήκην ἀλλοτρίαν τῆς Πα- λαιᾶς καὶ τοῦ ἐν αὐτῇ λαλήσαντος. Ανάστασιν σαρκὸς ἀθετεῖ. Βάπτισμα δίδωσιν οὐ μόνον ἕν, ἀλλὰ καὶ τρία μετὰ τὸ παραπεσεῖν. Ὑπὲρ δὲ τῶν τεθνεώτων κατηχουμένων ἄλλοι παρ' αὐτοῖς βαπτίζονται. Αδεῶς δὲ καὶ γυναίξιν. ἐπιτρέπει δῆθεν λουτρὸν διδόναι. Λουκιανισταί. Λουκιανός τις ἀρχαῖος, οὐχ ὁ νῦν ἐν χρόνοις Κωνσταντίνου γενόμενος, πάντα κατὰ Μαρκίωνα ἐδογμάτισε. Πρὸς δὲ τούτους καὶ ἕτερο τινα παρὰ τὸν Μαρκίωνα, καὶ αὐτὸς δῆθεν περισ σοτέρως δογματίζει. S. EPIPHANIE ac Marcus instituit, oleo, opobalsamo, et aqua lu- stratos in salutem asserunt ; unaque voces quasdam Hebraicas in ejus qui expiatur caput insusurrant. Ophita. Hi serpentem venerantur ac prædicant; eumque esse Christum asserunt. Ob id verum in cista serpentem asservant. Caiani. Veterem legem, et eum qui illius legis tempore locutus est, repudiant. Resurrectionem carnis abnegant, Cainum commendant; quem præstantioris cujusdam virtutis fuisse prædicant. Sed et Judam divinis honoribus afficiunt; necnon el Core, Dalban, el Abiron, ac Sodomitas. Sethiani. Hi Sethum laudibus efferunt. Quem a suprema Parente procreatum putant; cum cam poeniteret, quod Cainum edidisset. Quo ejecto, Abeloque interfecto cum summo Patre congressa sinceram stirpem, videlicet Sethum, protulit : a quo universum genus hominum manavit. Postremo principia, et potestates, cæteraque ut alii oninia stalount. Archontici. Plures isti ad principes universa re- ferentes, quæcunque facta sunt ab illis orta defi- niunt. Habent et foedissima quoddam libidinis ge- nus. Carnis resurrectionem respuunt. Vetus Testa- mentum calumniose rejiciunt. Quanquam et hoc, et Novo insuper nonnunquam utantur: ex quibus sin- gulas voculas callide ad mentem suam accoinmo- dant. Cerdoniani. A Cerdone orti sunt, qui quem ab Heraclio errorem hauserat novis inventis adauxit. Ac cum Romam e Syria profectus esset, Hygini papæ temporibus sua dogmata disseminavit. Duo porro principia contraria invicem affirmat. Negat Christum esse genitum. Mortuorum excitationem cum Vetere Testamento rejicit. Marcionista. Marcio oriundus ex Ponto episcopo patre natus est : a quo ob virginis stuprum ejectus ex Ecclesia Romam aufugit. Ubi cum ab iis, qui tum Ecclesiæ præerant, pœnitentiam frustra postu- lasset, catholicam fidem oppugnare instituit. Quam C obrem tria esse principia dixit, bonum, justum et D malum. Novum Testamentum a Vetere ejusdemque auctore alienum esse docuit. Carnis resurrectionem sustulit. Non unum baptisma duntaxat, sed etiam tria post delictum indulget. Pro mortuis illorum catechumenis baptismum alii suscipiunt. Mulie- ribus conferre baptismum sine ullo discrimine per- mittit. Lucianistæ. Lucianus his antiquior, non alter ille qui Constantino imperante floruit, in omnibus Marcionis vestigiis inhæsit. Etsi quibusdam ad- jectis cumulatius aliquid docere studuit. 'F. F. F.

Α τῶντας ὁμοίως τῷ Μάρκῳ λυτροῦνται δι' ἐλαίου, Β ὁποβαλσάμου, καὶ ὕδατος, ἐπικλήσεις τινὰς Εβραϊ καῖς λέξεσιν ἐπιλέγοντες ἐπὶ τῇ κεφαλῇ τοῦ δῆθεν λυτρουμένου. Οφῖται. ὑφῖται εἰσιν οἱ τὸν ὄφιν δοξάζοντες, καὶ τοῦτον τὸν Χριστὸν ἡγούμενοι· ἔχοντες δὲ φύσει τὸ ἑρπετὸν ἐν κίστη τινί. Κατανοί. Καὶ Καϊανοὶ ὡσαύτως ἅμα τῶν πρότερον τὸν νόμον, καὶ τὸν λαλήσαντα ἐν νόμῳ ἀθετοῦντες, σαρκός τε ἀνάστασιν ἀρνούμενοι, τὸν Κάϊν δοξάζου σι, λέγοντες αὐτὸν τῆς ἰσχυροτέρας εἶναι δυνάμεως. Αμα δὲ καὶ τὸν Ἰούδαν ἐκθειάζουσιν, ὁμοῦ τε καὶ τοὺς περὶ Κορὲ καὶ Δαθὰν καὶ ᾿Αβειρώμ, ἀλλὰ καὶ τοὺς Σοδομίτας. Σηθιανοί. Οὗτοι πάλιν τὸν Σηθ δοξάζουσι, φάσκον τες αὐτὸν εἶναι ἐκ τῆς ἄνω Μητρός μεταμεληθείσης, ἐφ᾿ ἧς τοὺς περὶ τὸν Κάϊν προεβάλετο· εἶτα μετὰ τὸν * Κάϊν ἀποβληθῆναι, καὶ τὸν ᾿Αβελ ἀποκτανθή ναι, συνελθούσης τῷ ἄνω Πατρὶ, καὶ καθαρὸν σπέρ μα τὸν Σὴν ποιησάσης· ἐξ οὗπερ λοιπὸν κατήχθη τὸ πάντων ἀνθρώπων γένος. Καὶ αὐτοὶ δὲ ἀρχὰς, καὶ ἐξουσίας, καὶ ὅσα οἱ ἄλλοι δογματίζουσιν, ἐδογμάτ τισαν. Αρχοντικοί. Οὗτοι πάλιν εἰς πολλοὺς ἄρχοντας τὴ πᾶν ἀναφέρουσι, καὶ τὰ γενόμενα ἐκ τούτων γεγε- νῆσθαι λέγουσιν. ᾿Αλίσκονται δὲ καὶ ἐπὶ αἰσχρότητί τινι. Σαρκὸς δὲ ἀνάστασιν ἀθετοῦσι, καὶ Παλαιὰν Διαθήκην διαβάλλουσι. Κέχρηνται δὲ καὶ Παλαιᾷ καὶ Νέᾳ Διαθήκῃ, ἑκάστην λέξιν εἰς τὸν ἑαυτῶν νοῦν μεθοδεύοντες. Κερδωνιανοί. Οἱ ἀπὸ Κέρδωνος ἀπὸ Ηρακλείου δεξάμενοι * τὴν μετοχὴν τῆς πλάνης, προσθέντος δὲ τῇ ἀπάτη. Ος, ἀπὸ τῆς Συρίας εἰς 'Ρώμην μετα αναστάς, τὸ κήρυγμα αὐτοῦ ἐξέθετο ἐν χρόνοις Ὑγίνου ἐπισκόπου. Δύο δὲ ἀρχὰς κηρύττει οὗτος ἐναντίας ἀλλήλαις. Μὴ εἶναι δὲ τὸν Χριστὸν γεννη- τόν. Ομοίως τε νεκρῶν ἀνάστασιν ἀθετεῖ, καὶ τὰ κατὰ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην. Μαρκιωνισταί. Μαρκίων ὁ ἀπὸ Πόντου ὁρμώμενος ἐπισκόπου μὲν ἦν υἱός· φθείρας δὲ παρθένων ἀπὸ έδρα, διὰ τὸ ἐξεῶσθαι ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατρὸς ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας. Ανελθών τε εἰς Ρώμην, καὶ αἰτήσας μετάνοιαν τοὺς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καὶ μὴ τυχών, επαρθεὶς κατὰ τῆς πίστεως, ἐδογμάτισε, τρεῖς ἀρ ἐφ υἷς. τὸ τόν. δεξαμένου. χάς εἰσηγησάμενος, ἀγαθόν τε καὶ δίκαιον και φαῦ λον· εἶναί τε Καινή Διαθήκην ἀλλοτρίαν τῆς Πα- λαιᾶς καὶ τοῦ ἐν αὐτῇ λαλήσαντος. Ανάστασιν σαρκὸς ἀθετεῖ. Βάπτισμα δίδωσιν οὐ μόνον ἕν, ἀλλὰ καὶ τρία μετὰ τὸ παραπεσεῖν. Ὑπὲρ δὲ τῶν τεθνεώτων κατηχουμένων ἄλλοι παρ' αὐτοῖς βαπτίζονται. Αδεῶς δὲ καὶ γυναίξιν. ἐπιτρέπει δῆθεν λουτρὸν διδόναι. Λουκιανισταί. Λουκιανός τις ἀρχαῖος, οὐχ ὁ νῦν ἐν χρόνοις Κωνσταντίνου γενόμενος, πάντα κατὰ Μαρκίωνα ἐδογμάτισε. Πρὸς δὲ τούτους καὶ ἕτερο τινα παρὰ τὸν Μαρκίωνα, καὶ αὐτὸς δῆθεν περισ σοτέρως δογματίζει. S. EPIPHANIE ac Marcus instituit, oleo, opobalsamo, et aqua lu- stratos in salutem asserunt ; unaque voces quasdam Hebraicas in ejus qui expiatur caput insusurrant. Ophita. Hi serpentem venerantur ac prædicant; eumque esse Christum asserunt. Ob id verum in cista serpentem asservant. Caiani. Veterem legem, et eum qui illius legis tempore locutus est, repudiant. Resurrectionem carnis abnegant, Cainum commendant; quem præstantioris cujusdam virtutis fuisse prædicant. Sed et Judam divinis honoribus afficiunt; necnon el Core, Dalban, el Abiron, ac Sodomitas. Sethiani. Hi Sethum laudibus efferunt. Quem a suprema Parente procreatum putant; cum cam poeniteret, quod Cainum edidisset. Quo ejecto, Abeloque interfecto cum summo Patre congressa sinceram stirpem, videlicet Sethum, protulit : a quo universum genus hominum manavit. Postremo principia, et potestates, cæteraque ut alii oninia stalount. Archontici. Plures isti ad principes universa re- ferentes, quæcunque facta sunt ab illis orta defi- niunt. Habent et foedissima quoddam libidinis ge- nus. Carnis resurrectionem respuunt. Vetus Testa- mentum calumniose rejiciunt. Quanquam et hoc, et Novo insuper nonnunquam utantur: ex quibus sin- gulas voculas callide ad mentem suam accoinmo- dant. Cerdoniani. A Cerdone orti sunt, qui quem ab Heraclio errorem hauserat novis inventis adauxit. Ac cum Romam e Syria profectus esset, Hygini papæ temporibus sua dogmata disseminavit. Duo porro principia contraria invicem affirmat. Negat Christum esse genitum. Mortuorum excitationem cum Vetere Testamento rejicit. Marcionista. Marcio oriundus ex Ponto episcopo patre natus est : a quo ob virginis stuprum ejectus ex Ecclesia Romam aufugit. Ubi cum ab iis, qui tum Ecclesiæ præerant, pœnitentiam frustra postu- lasset, catholicam fidem oppugnare instituit. Quam C obrem tria esse principia dixit, bonum, justum et D malum. Novum Testamentum a Vetere ejusdemque auctore alienum esse docuit. Carnis resurrectionem sustulit. Non unum baptisma duntaxat, sed etiam tria post delictum indulget. Pro mortuis illorum catechumenis baptismum alii suscipiunt. Mulie- ribus conferre baptismum sine ullo discrimine per- mittit. Lucianistæ. Lucianus his antiquior, non alter ille qui Constantino imperante floruit, in omnibus Marcionis vestigiis inhæsit. Etsi quibusdam ad- jectis cumulatius aliquid docere studuit. 'F. F. F.