DE ANNO ET DIE DOMINICÆ PASSIONIS. Beda profitetur. Etenim qui vixisse tot annis queni piam asserit, eum, opinor, annum primum numerat, quo in lucem editus est, non eum complectitur, quo in matris utero fuit. Hunc igitur si Beda velit excipere, cum is sit atæ Dionysianæ primus, ut supra decla ravimus, tres ad triginta supererunt anni, quorumn in ultimo Christus passus est, æræ tricesimo quarto. Itaque non amplius quam xxx annis mensibus tri bus Christus vixerit, contra illad ecclesiasticæ fidel decretum in parle commendandum studium, quod cum in ea Verum illo ipso loco pugnantia secum ac contratia tempora inciderimus, quibus mägna est novitatis hominibus injecta cupiditas, ne ad religionis fidei que damnum publicæ ille insaniæ morbus crumpe ret, in eam partem peccare maluerunt, quæ est cautior. Verum uti pio homini ac catholico magná est vetustatis babenda ratio; in iis vero quæ ab Ecclesia sancita sunt, ne levissime quidem hæsitare licet; ita magnopere illud cavendum, ne pro veteri bus et sacrosanctis habeantur illa quæ paucis ab hinc sæculis emerserint; neve ad falsitatis patroci nium speciosum illud Ecclesiæ ac publicæ consen sionis nomen transferatur. Quam quidem ecclesia sticæ auctoritatis ascribendæ licentiam cum in aliis impune versatam, tum in ea, quam tractamus, Na talis ac Passionis Dominicæ quæstione grassatam animadvertimus. In qua plurima velut ex communi Ecclesiæ deprompta fide jactari solent quæ aut falsa sunt, aut falsorum simillima. Ne longe exempla repetamus, occurret Bed.e san etissimi hominis et eruditissimi decretum illud, quod in hunc locum distulimus. Hic igitur cap. 40 libri De temporum ratione, de ætate ac Passione Domini in hæc verba pronuntiat: Nabet enim, nisi fallor, Ecclesiæ fides, Dominum in carne paulo plus minus quam xxxIII annis usque ad suæ tempora Passionis vixisse: quia videlicet xxx annorum fuerit baptizatus; sicut evangelista Lucas testatur, et tres semis annos post baptisma prædicaverit. Subjicit deinde: Sancta siquidem Romara et apostolica Ec clesia hanc se fidem tenere et ipsis testatur indiculis, quæ suis in cereis annuatim inscribere solet, ubi tem pus Dominicae Passionis in memoriam populis revo cans, numerum triginta semper et tribus annis m² norem, quam ab ejus incarnatione Dionysius ponát, adnotat. Denique anno ab ejus incarnatione juxta Dionysium 701, indictione XIV, fratres nostri, qui tunc fuere Romæ, hoc modo se in Natali Domini in cereis S. Mariæ scriptum vidisse, et inde descripsisse referebant: Passione Domini nostri Jesu Christi anni sunt 568, etc. Addit postea: Nam quod Domi næs xv luna feria vi crucem ascenderit, et una Savba torum, id est die Dominica resurrexerit a mortuis, nnili licet dubitare catholico. Hæc ille. Duo lắc, fidei atque Ecclesiæ decreta proponuntur: alterum, Christum Dominum ætatis anno xxxit jam exple to, xxxiv vero inchoato, passum esse: æræ videli cet Dionysiane 31, quia cum xxx ætatis anno ba ptizatus fuerit, tres deinde annos cum semisse vixit: unde xxxiv arno mortem obierit oportet. Quare binc etiam aliud Ecclesiæ dogma nascitur Christum quatuor peregisse Paschata, quorum in postremo mortuus est. Alterum Ecclesia decretum, de quo nulli fas est dubitare catholico, ejusmodi po nitur: Christum xv luna passum esse. Hunc Bedæ Jocum velut firmissimum quoddam chronologiæ mu nimentum usurpare identidem optimi viri ac do etissimi solent, eoque potissimum telo superior illa Dekerii nostri sententia in Annalibus oppugnatur. Sed manifestius implicat sese, dum ita concludit Quoniam dxxxii annis circulus Paschalis circumagi tur, his adde xxxm, vel potius xxxiv, ut illum ipsum quo passus est Dominus, attingere possis annum, fiunt 566. Ipse est ergo annus Dominicæ Passionis el resurrectionis a mortuis: quia sicut 533 primo, ita 566 tricesimo quarto per universos solis et lunæ con cordat discursus. Omnino statuit anno æræ Diony sianæ 566, qui est cycli 567, easdem Neomenias ac ferias recurrisse quæ erant anno æræ 34, cycli 35. Ex quo ita colligit: Et ideo circulis beati Dionysti apertis, si 566 ab incarnatione Domini contingens `annum, xıv lunam in eo 1x Kal. Apr. feria v repere ris, et diem Paschæ Dominicum vi Kal. Apr. luna XVII, age Deo gratias, quia quod quærebas, sicuti ipse promisit, te invenire docuit. Quis hæc a Beda per Ironiam dicta suspicetur? Quod Bridefertus Ra mesiensis in scholiis adnotavit. Ironice, inquit, di cit hoc, dum nullo modo invenitur. Sed hæc scho liastes ipse ridicule. Neque enim ridendi causam ullam habuit Beda, cum ista scriberet: quin ut ex toto illo capite fiquet, quid sentiret ipse plane aper teque significavit. Atqui ejusmodi illa sunt, ut per ironiam esse dicta plurimum Bedæ ipsius interfue rit. Sunt enim absurdissima. Quippe anno Christi 34, cyclo solis xv, lunæ xvi, littera Dom. C, novilu nium Nicænum (quod, ut sæpe monui, olim etiam ad Christi sæculum accommodabant ) contigit Mar tii vin; luna decimaquartá, xu Kal. Aprilis, sive Martii xx1; Pascha v Kal. April. sive Martii xXVIII, ut ex Dionysii ac Bedæ cyclis apparet. lidem cha racteres anno 566 congruunt. Non igitur annis istis luna xı♥ incidit in 13 Kal. Apr. feria v, Pascha vero în vi Kal., quod ut eveniat, cyclus esse debet lunæ xm, solis xxt, hoc est Christianæ æræ x11. Quamob rein ut vera sint, quæ a Beda traduntur, non xXXIV ætatis anno, sed x mortuum esse Christum opor tet. Sed utcunque ascripti a Beda Martii dies ha beant sese si anno illo xxxiv passus est Christus, non potest luna xv id accidisse. Nain Nicæna xiv, quæ Christi tempore xii erat, convenit Martii xxI, feria 1. Unde feria secunda passus erit Dominus Martii xxi. Non minorem cyclorum annorumque perturbatio nem comperi apud Victorium Aquitanum. Cujus Fasti sunt penes R. P. Sirmondum cum Præfatio ne, ex qua nonnulla citat, refellitque Beda lib. De temp. rat., c. 49. In illa ergo Præfatione Victorius

(ita enim in vetustissimo illo codice nominatur, at- Passionis habeatur, qnod fortasse verius est. Quan que etiam Victor, noa Victorinus) de anno Domi nicæ Passionis agens, Passum autem, inquit, Do minum nostrum Jesum Christum peractis 5228 an nis ab ortu mundi eadem Chronicorum relatione monstratur (de Eusebii, Hieronymi et Prosperi Chronicis loquitur). Quod gestum inchoante xxvIII anno non potest dubitari. Siquidem vui Kalend. Apr. primo mense luna xiv vespere præcedente, sicut ab initio creaturæ quarta facta est, cœpisse doceatur adjunctisque bissextis ad summam 5228 annorum, sequenti 8, xx anno, v feria docet se traditione præ ventum. Primo vero Azymorum die Dominus noster Jesus Christus cœnans cum discipulis suis postquam sui corporis el sanguinis sacramenta patefecit, ad montem Oliveti, sicut Evangelia sancta testantur, progressus, ibique detentus est a Judæis tradente di scipulo. Deinceps vi feria subsequente, id est vi Kal. Apr. crucifixus est et sepultus. Tertia die, hoc est v Kal. Apr. Dominico surrexit a mortuis. Hactenus Victorinus. Qui passum asseverat Christum Mar tii xxvı, feria vi, resurrexisse vero Martii xxvIII. Ita Dominicalis littera fuerit C, qui character anno æræ Dionysianæ xxxiv congruit, cyclo solis xv. Sed cum dicat lunam Martii xxv, quo die epulum Paschale celebravit, fuisse lunam xiv; hoc nonnisi cyclo Ni cæno secundo convenit, vel x111, si decimam quar tam appellavit decimam quintam. Cyclus xii com petit anno Dionysiano 31. Quare in anno cycli lu naris cum Epiphanio, ac veteribus consentit; in so lari cyclo cum Beda ae reliquis. In expansis Fasto rum annis perturbatiora omnia sunt. Illic crucifi xum esse Dominum ait coss. duobus Geminis; qui bus successerunt Rufus et Rubellius, anno̟ post Natalem 32, quo anuo Pascha incidit mld. Apr. Juna xx. Qua ratione cyclus erit lunæ 1, litt. Domin. C, quæ cadem et anno 34 Dionysiano congruit. Sed cycli decemnovennalis fœdissima depravațio est. quam de illo Bedæ loco cogitandum amplius est. Quod enim ipsum a Natali annum auspicari' volu mus; id quod, nisi mendosa' verba sunt, necessa rium videtur, cum Dionysiana epocha minus qua drat, quæ a Martio mense inire consueverat. Atqui 701 annus in Natali indictionem habet xv. Quocirca vel indictiones Romanæ jam tum'a Januario in choatæ sunt, et in ultimum Decembris diem desitæ; vel pro 701 apod Bedam 700 legendum,' quemád modum legisse scholiastes videtur; vel'denique în dictio xv pro xiv substituenda. Quod si 700 annum Beda scripsit, tum' utique 33° anno ab Incarnatione passus erit Dominus, ætatis xxxu´ Înennte. Paulus Forosempron. lib. v Paulinæ, 701 quidem annum hoc in Bedæ loco posuit; sed a Passione 609, non 668. Ex quo idipsum, quod modo significaviinus, colligit, Christum ex illorum sententiá passum'esse ætatis anno xxxı, cum tribus mensibus. Etenim an ni, inquit, a Passione, et Incarnatione evdèm die inchoantur; hoc est ab vni Kal. Apr. Ergo necesse est secundum Bedam totum illum annum, qui eral 701 ab Incarnatione, esse a Passione 669. Detrahe jam annos 669 a 701, restabunt anni 'xx 'ab 'Incárna `tione ad Passionem deductis 'mènsibus' novem, passus est Christus anno'31 cum tribus' mensibus. Hæc ille. Verum repugnat indictio, nisi aliter locus emende tur. Ex iis omnibus válidissime Bedæ illa sanctio refellitur, qua ex Ecclesiæ fide Christum putat mor C. tuum anno 54, vixisseque annos xxxin, menses III. Quam quidem opinionem neminem se, qui' quadra ret, reperisse Paulus Middelburg. 'affirmat:' quini`et Bedam a seipso dissentire, qui in'Chrónico, sive fib. De sex ætatibus, Augusto annos Lvi, et sex'menses assignat tum Christum anno illius 'XL' in hanc mundum advenisse scribit, anno urbis 752, Olymp. 194 anno tertio, passum vero Tiberii xvni. Unde consequens est vixisse sub Augusto annos xiv, ˝ñén ses Ix; sub Tiberio annos xvII, menses vi. Colli guntur anni xxx, menses in ab incarnatione; Nativitate anni xxx1, menses ni. Quocirca· vëteres Middelburgensis existimat Christo in carné'tribuïsse annos xxxIII nondum absolutos; sed non'ad' Bédæ sensum, qui hos annos extra uterum à Natáli ĉompu tat: sed ita, ut ab incarnatione ipsa humërëntar. Nam quod Ecclesiae auctoritate qui cum Bedr sententiam illam astruunt niti se profitentur; velim concilii alicujus decretum, hoc est commumem Ec clesiæ vocem, aut antiquorum certe Patrum con stantem in illa tuenda consensionem ¨ proſerant, quod nunquam omnino perficient. Nec enim igno rare possumus, quantopere a se 'invitem PP. om nes cum in anno Passionis, turn in die ipso dissi deant. Irenæus apostolorum propemodum æqualis inter quadragesimum et quinquagesimum \noam ætatis suæ passum esse Salvatorem” asserit: 'Idque se et ex Evangélio, el Joannis etgeist 'discip lis, quod a Magistro acceperant, didicisse confir mat. Quem Irenæi locum non fecte in tibus Jam quod ad Beda: locum spectat, in quo scribit anno Dionysiano 701. adnotatum fuisse annum a Passione Domini 668, indictione xıv; in Annalibus librariorum culpa 701 pro 702 irrepsisse creditur quod maxinie miror. Nam 702 anno non xiv indi ctio, sed xv competit, quæ ab antecedente Sept. cœpit. Unde multo est verisimilius Natalem illumi, quo in cereis ista legerunt monachi, fuisse xxv De cembris anni Dionysiani 700, a quo die Christi anni numerari quondam solebant. Sed hoc pacto anni Passionis ab antecedente Natali, hoc est tribus fere ante diem ipsum Passionis mensibus, inchoandi sunt; nam si e 700, absolutis triginta tres solidos deducas, restabunt 667 absoluti. Ideo 701 iniens est 668 perinde iniens, qui a Natali septingentesimo Dionysiano indict. xiv incipit. Quod si ipso anni 701 Natali iniret, esset non xiv indictio, sed xv. Ac fieri quidem potest, ut Romana Ecclesia temporibus illis Christum ætatis anno xxxIII passum esse cen suerit. l:a namque septingentesimus exiens incidet in annum Passionis 668; si nimirum xxxını, primus

DE ANNO ET DIE DOMINICÆ PASSIONIS. intellectumı video. Negant enim penitus hoc ab ▲ trum, imo totius Ecclesiæ hanc esse fideur: Chri Irenæo esse scriptum, nimirum aliena manu inser tum videri. Cujus conjecturæ causam hanc potissi raum, afferunt, quod eodem capite paulo ante con trarium profitetur; baptizatum esse Christum, cum propemodum xxx esset annorum, ac subinde tria Paschata peregisse, quorum in tertio sit passus. Ideo quod subjungitur meram imposturam esse putat. stum ætatis annum quartuni et tricesimum attigisse. Cedo vel unum ex omni antiquitatis memoria, qui aut ita senserit, aut, si id verbo tenus injecisse vi sus est, non eum annum, quo in matris utero ge status est, inter annos los numerarit. Tantum igitur abest, ut hæc communis sit de xxxiv ætatis anno opinio, ut antiquitati omni prorsus inaudita fuerit, vixque paucis abhinc sæculis, eo ipso qui dem, quo vulgo traditur, sensu, et interpretatione, obtinere coeperit.. Sed hae conjectura nibil ab Irenæi mente et sen tentia fingi potest alienius. Tantum enim abest, ut hæc Irenæi propria nou sint, ut aliter quam si ita sentiret, ac scriberet, illius procedere disputatio nullo modo potuerit. Agit in illo loco contra Gnosti cos tricenarii numeri, ac Pleromatis patrones, qui 30 anno ineunte baptizatum Christum, eodem vero anno, mense XII passum esse dicebant. Quos ex Joannis Evangelio refellit: in quo tria distincte Paschata numerantur. Non igitur uno anno prædi catione functus est. Neque vero tria ista Paschata sic attulit Irenæus, ut non plura Christum obivisse crederet; sed quod apud Joannem liquida illa et expressa leguntur, ex iis saltem ad tertium usque annum prædicasse, non tantum uno, validissime demonstrat: cum interim tamen ipse longe plura post baptismum præteriisse velit. Quod adeo ratio nes illæ quibus contra Gnosticos utitur, manifeste probant. Christum enim ea ætate docuisse, qua Ma gister appellari merito posset, hoc est perfecta et virili, statuit; quam a xɩ ad L annos extendit: quo intervallo prædicasse, ac demum passum esse Do minum existimat; idque sequenti capite Judeo rom ex illis verbis qstendit: Quinquaginta annos uandum habes. Quamobrem licet anno xxx ineunte, baptizatum a Jeanne Christum ex Luca colligat, Roų tamen statim ad docendum accessisse sentit Irenæus. Alioqui constare ipse sibi non potest. Tertullianus adversus Judæos cap. 8 Christumn de cimoquinto Tiberii anno passum arbitratur, quan quam Hieronymus ad cap. 1x Danielis xxxııı an nos, non xxx ex Tertulliani sententia Christo tri Ait. Eusebius in Chronico cum Natalem Christi in annum Augusti XLII, ab Abrahamo 2015 rejicial, passionein vero in xx Tiberii, ab Abrahamo 2047, anuos post Natalem xxxı cum mensibus aliquot vixisse statuit; siquidem Natalem ipsum in De cembrem conferat; sin ex Ægyptiorum, quos se quitur Epiphanius, decreto, Januarii vi diom Chri sti Nativitati præfiniat, uno amplius, id est xxxli aunos cum mensibus tribus eidem post ortum im putabit. Longum est enumerare cæteros, qui xxxt, aut xxx11, aut ad summum xxXII) arrogant. Qui autem triginta quatuor assignaret, ante Bedam fuisse puto neminem. Qui ne ipse quidem XXXIV vixisse statuit; sed xxx duntaxat cum tribus men sibus; nam ex isto numero primus ille vitæ ætati que detrahendus est, quo in Virginis utero fuit, ut sæpius admonuimus. Quo magis admirari soleo, persuasisse sibi nonnullos vetustissimorum Pa Expenditur chronologorum quorumdam opinio, qui xx11 annos æræ Dionysiana deesse suspicati sunt. Quemadmodum in anno Passionis, sic in die ac mense quædam velut certa communi fide consti tuta sunt, sed illud in primis: Christum luna. xv. in ipso Paschate, sive primo die Azymorum esse pas sum; et quidem Martio mense. Quæ duo cum 'mul torum animis insedissent, quod consentaneum erat accidit, ut de Passionis tempore infinita quædam opinionum divortia nascerentur. Inter quas ad suıı porem usque ridicula est illa, quam ex Sigeberto, Mariano ac cæteris antea retulimus. Quibus cum persuasissimum foret, Christum Martii xxv passum esse feria vi, hoc est vii Kal. Apr., resurrexisse vero vı Kal. Ap., Martii xxvi, cum in Dionysiano cyclo, æraque communi certain nullam rationem extricare possent, eo tandem difficultate ipsa quæstionis re dacti sunt, ut anno æræ Christianæ 12 passum Do minum asseverantes, ab incarnatione tricesimo quarto, xxt, sive potius XXII annis aberrasse Dio nysium crederent, ut qui duodecimum annum illam constituerit quem xxxiv numerare debuisset. Et enim uni anno duodecimo quadrant illa, quæ dixi mus; uti feria vì in xxv Martii conveniat, cyclo solis xxı, littera CB, lunæ xut. Vide quæ ex Ma riano ac Sigeberto in superiore Diatriba produxi mus. Eamdem illam conjecturam et opinionem de xxII annorum labe divinitus sibi patefactam Paulus Forosemproniensis narrat lib. x partis n Paulina suæ. Cum enim minime dubitaret, quin Christus Martii xxv, feria vi crucem pertulisset, neque cer tum annuin satis explicaret, post longam vigiliam adfuisse sibi Paulum apostolum narrat, et chrono logorum omnium errorem indicasse; qui xxii annos præteriissent: adeo ut qui 12 in æra communi cen setur, is 34 haberi debuerit. Idem tamen non xv luna, sed xiv passum esse Christum existimat; propterea quod plenilunium xxvi Martii contigit feria vi, quo die Judæi Pascha celebrabant. Unde colligas ex Bedæ, Sigeberti, Mariani, aliorumque sententia consequens esse, Christum non xv luna, sed xiv in crucem sublatum fuisse. Tametsi hare illi xv lunam arbitrati sunt, quoniam Nicænum cy clum ad Christi Passionisque tempora, sine ulla ponyhews, quam ignorabant, suspicione transtu lerunt. Paulus vero, ut erat astronomiæ peritus, medios lunæ motus et tabulas in consilium adhi buit. Cæterum illam ipsam annorum duorum ac vi

ginti labem inde conflatam existimat; quod trium Christi æræ uno duntaxat anno revera dissidet, ex pontificum anni, Cleti, Marci et Marcelli ab Euse Lio prætermissi sunt, qui annos xxņ Ecclesiæ præ fuerunt. Quæ cum omnia Paulus accurate illo in libro disseruisset, ac divinitus id se accepisse con firmasset, in sequentibus tamen libris, maximeque x111, causam prodidit, et contempta Pauli apostoli ac divinæ significationis auctoritate, ad suum illud zpoxpovisjoų bienpium, quod a nobis supra vali dissime refutatum est, revertitur; ac duobus annis Dionysium verum Christi Natalem antevertisse de finit. Quocirca imprudentissime sane Casaubonus Exercit. 16, 24 A. 34, num. 34, Paulinum istud commentum adversus obliquam Baronii castigatio uem tuetur; cum præter otiosi hominis et ægroti veteris somnium atque ¿ÀÀóxorov qavraslav habeat uihil. Nam ut omittam ab ipsomet, qui id sibi re velatum esse dixerat, tacite damnatum illud ac rejectum, quam absurda ista fabula sit, hunc in modụm, demonstrari potest. Si xx11 annorum vi tium in ærạm irrepsit; ita ut qui xit dicitur, is xxxiv numerandus fuerit, non aliter accidisse hoç potest, quam ut aliquot anni de numero ac serie ipsa detracţi sint; aut certe Natalem Christi Dio nysius xxii annis, infra legitimum tempus submo verit: utputa cum incarnationis et Natalis anņus ex usu Dionysii sit Julianus, 46, debuerit esse xx¡v quibus si xxxıv addas, Julianus septimus et quin quagesimus exsistet, qui est æræ Dionysianæ 12, quo passum esse Christum illi omnes opinati sunt. At vero utrumque illud perabsurdum ac longe fal sissimum est. Sunt enim certissimi temporum cha racteres; sunt Fastorum libri, quibus consulatus singuli diligenter adnotantur; sunt Romanorum imperatorum anui, atque historiæ summa fide con scriptæ, in quibus hiatus tanti ne tenuissimum qui dem vestigium apparet. Constat anno æræ Chri stianæ 14 mortuum Augustum; quod memorabilis ila lunæ eclipsis, ostendit. Sequuntur et aliæ duæ, quarum una anno Christi 45, M. Vinicio et Statilio Corvino coss. Kal. Aug. contigit; quam et Claudius Cæsar edicto denuntiarat; anno imperii sui quinto, ut auctor est Dio; altera Vipsanio et Fonteio coss. Kal. Maias accidit, ut testatur Plinius lib. 11, c. 72. Ea convenit anno vulgari 59, Aprilis xxx, anno quinto Neronis labente. Quibus si eclipses alias ad dideris, quæ partim ante, partim post Christi Nata lem acciderunt, cum iisque Romanoruin coss. se riem compares, ne unum quidem annum deesse in telliges, nedum ut xxn solidi prætermitti potuerint. Ac Sigeberti, Mariani, reliquorumque id genus chronologorum mentem ac consilium capere ne queo: qui cum Dionysianam æram tauto vitio foedatam passim occinant, ab eadem tamen non re cedunt. Itaque Marianus anno Urbis condite 752, Augusti XLI, Olymp. 194 anno tertio natu:n essc Salvatorem scribit, indict. iv. Ubi licet indictio perperam ascripta sit, quæ tertio 194 Olymp. anno, eţ Urbis 75º, tertia essc debuit; tamen a vulgari Mariani vero instituto cum eadem illa connectitur. Falsum est itaque xxu annos in Dionysiano cyclo desiderari, cum præter ea, quæ diximus, mulia alia sint, quæ ex evangelica bistoria cum. Domini ortu implicata, et conjuncta constat es-e: velut Au gusti, Herodis, Pilati Tiberiique tempora; quæ oni nia cohærere nequeunt, si tam, immanis biatus ad missus fuerit, atque in anteriora xxı annis promo venda Christi uativitas videatur; uam ut in æra Christiana nihil, in cyclorum vero dispositu mutant dum aliquid isti censuerint, nihil ad rem pertinet manent enim noviluniorшu rati ac constituti nibile minus dies, quoscunque tandem cyclos acconimo daris. Ut anno, verbi causa, Christi xu, sive cy clum lunæ xiii, solis xxı applices, sive alium quem libet, neomnenia Martii x11, plenilunium xxvi com mittitur. Anno vero 33 novilunium xix vel xx Martii; plenilunium April. 11, vel II. Unde quan tumlibet cyclorum ordinem commutent, nunquam tamen perficient, ut anno illo, quem Passioni Do minicæ præfigunt, luna xv in Martii xxv incidat, feriam vi. Accedit quod etsi concedamus illis om nia, hoc ipsum tamen, quod maxime cupiunt, ni bilo magis assequentur, uti luna xv Christus sit passus. Quippe anno Christianæ æræ 12, uovilu nium apud Judæos, et in Hierosolymitano „meri diano Martii xu congruit, feria vii. Passus est au tem Christus feria vi. Igitur luna xiv, et Martii xxv, non luna xv neque plénilunio. Qua in re Beda castigandus est, ut aliquoties dixi, qui lib. De rai. temp. cap. 45 passum esse Christum refert víɩ Kal. Apr., luna xv, anno æræ Dionysiauæ 34. Nec minus hallucinati sunt, qui eodem anno, luna xv, nono Kal. Apr. passum affirmant, concilii Cæsariensis fide; de quo paulo post agetur: nam omnino ple nilunium anno Christi 34, decimo Kal, contigit. Quapropter duo sunt, quæ mediæ ætatis chrono logis crucem in illa quæstione fixerunt: primum quod non dubitarent Judæos Paseha luna xv cele brare, ac lunares motus, et quidem accuratissimos observasse; alterum, quod id Martio mense ejus que die xxv accidisse vellent, feria vi. Sed recca tiores, iidemque ab omnibus doctrinarum oun.jum, præsertim mathematicarum, præsidiis paratiores chronologi, cum hæc parum esse consentanea vido rent, prius illud quidem de lunari motu temuerunt; posterius vero de mense ac die nequaquam secuti sunt. Ex quo factum est, ut in anno Passionis in dagando plenilunii cum vi feria convenientis ratio nem habendam esse duxerint. Paulus vero Foro sempron. lib, vit partis u, annorum xit, hoc est a 50 Christi ad 40, novilunia pleniluniaque propa suit, tam media, quam vera. Ex quibus sex dun taxat hic ascribemus, ut quæstionis controversiam que status lectorum oculis subjiciatur; ab auno æræ 31 ad 36; quod in horum annorum aliquo Christi passio collocanda sit.

DE ANNO ET DIE DOMINICA PASSIONIS. PLENILUMORUM TAM spicatos esse. Quam nos opinionem postmodum excutiemus. MEDIORUM, QUAN VERORUM MARTII MENSIS AD MERI DIANUM HIEROSOLYMITANUM AD VI ANNOS: EX PAULO Horæ et horarum fragmenta a meridie computan tur. Feriæ a med. nocte ad med. Anno Christi 31, cyclo solis xu, littera G, cyclo lunæ xiii. Novil. med. Martii x1, 19, 51', 12'. Novil. verum Martii x1, 14, 23'. Plenilunium Martii xxvi, 14, 13', Plenil. verum Martii xxvi, 15, 5'. A. Ç. xxx. cyclo solis x111, lunæ xiv, lit. FE. Feriæ Feria Feria m Feria Feria Novil. med. Martii xxix, 17, 23′, 51″ Novil. verum Martii xxix, 12, V'. Plenit. med. Apr. xii. 11, 45', 53″. Plenil. verum Apr. xiv, o 51'. Feria 1 Feria 1 Feria Feria A. C. xxx cyclo solis xiv, lunæ Novil. med. Martii xix, 2, 12′, 28'. Novil. verum Martij xix, 2, 31'. Penil. medium Apr. xt, 20, 34′, 50″. Plenil, verum Apr. 111, 6, 8º. Feria v Feria v Feria vi Feria vi A. C. xıxıv, cyclo solis xv, lunæ xvi, C. Novil. med. Martii vm, 41, 1', 5". Novil. verum Martii viii, 19, 21'. Plenil. medium Martii xxi, 5, 23', 7''. Plenil. verum Martii xx, 6, 59′. Feria 11 Feria nt Feria Feria A. C. xxxv, cyclo solis xv, lunæ xvii, B. Novil. med. Martii xxvii, 8, 33′, 44″. Novil. verum Martii xxvi, 19. 57. Plenil. medium Apr. x1, 2, 55ª, 46″. Pleuil. verum Apr. xı, 0,11'. A. C. xxxv, cyclo solis xvit, lunæ xvi, A. G. Novil. med. Martii xv, 17, 2, 21". Novil. verum Martii xvı, 7, 9. Plenil, med. Martii xxx, 11, 41′, 23″. Plenil. verum Martii xxx, 5, 51'. Feria Feria 1 Feria n Feria Feria vi Feria vi Feria vi Feria vt Ex hac tabella manifestum est anno Christi xxxiv, plenilunium feriæ vi minime convenire; quod tantopere pugnatum est: ac si id ad Passionis tempus omnino requiritur, duos duntaxat anuos esse, quibus obtineri possit: annum videlicet æræ Nam illud primo videndum nobis est, quæ fuerit temporibus illis apud Judæos anni ratio. Quod illi ne inquirendum quidem opinati sunt, quibus ex ploratissimum erat, Judæos ad usum festorum ac solennium medios lunæ motus adhibuisse: ita ut Pascha luna xiv ad vesperam perageretur, nec alio id tempore celebrari fas esset, ut in Annalibus ccclesiasticis a. 34, num. 34 legimus. Verum cum ex hoc uno fonte innumeræ illæ et inextricabiles controversiæ opinionesque propagatæ sint, in ar cem ipsam quæstionis invadendum nobis est, ct illud ipsum. quod àpatos apud nonnullos locum obtinet, sub inquisitionem vocandum. De anni Judaici forma quam sub Christi tempora tenuerunt. Duplex in Hebræorum Commentariis civilis anui ratio traditur, utraque lunaris: de qua Moses Maimonis f. accurate disserit parte prima Jad, Tract. de Kiddusch hakhodesch, et ad eumdem Tractatum Glossa. Prima stante adhuc templo usitata fuit, qua neomenias ¿mò tñg cáosw; indi cebant. Quod in hune modum fiebat: Erat apud Judios 17 sive ouvédp:ov, penes quod consti tuendarum neomeniarum potestas residebat, quam determinationem vocant. Iħujusmodi ovy ɛòpia plura in Palæstina cum essent, præcipuum erat Mierosolymis, a quo cætera penderent. Itaque Glossa cap. Tract. Kiddusch c. 1, § 8 DIODID IN 7787 pyn om bio. Neque vero nos innitimur álteri, quam definitioni sacri consessus: quoniam hæc co lumna est decisionis. Atqui hic ipse consessus Hie rosolymitanus est. Quandoquidem consistoria omnia, quæ in Israelitica terra sunt, velut accessiones quæ dam sunt. Hieroso'ymitanum vero fundamentum est. Quare Hierosolymis potissimum responsa pete bantur. Sed eversa urbe, quandiu Judæi in Pa læstina remanserunt, ac ouvεôptov ibidem habue runt, penes illud jus omne fuit: quousque Gemaræ sapientes desierunt, uti c. 5, § 3 Moses scribit. בימי חכמי המשנה וכן בימי Pr.indle qui vixerunt הכמי הגמרא עד ימי אביי ורבא על קביעת איי היו sive incarnationis xxx, et xxxvi. Priorem Joan mes Lucidus, Rogerius Bacon, et Perrerius noster amplexi sunt posteriorem Paulus Forosempron., qui quidem non xxxvi ætatis anno passuin esse Salvatorem existimat, ut frustra credidit Onufrius, sed anno xxxiv: quandoquidem Christi Natalem biennio infra Dionysianam epocham submovit. Sed qui xxxm anno passum esse volunt Christum Aprilis m, hi Juna xv id accidisse censent; Paulus vero luna xiv; nec in ipso Paschate, sive primo die Azymorum, sed pridic, videlicet Martii xxx. At Lucas Gauricus, eumque secutus Onufrius anno xzxıv passunı afirmant, non quidem luna xv; sed xv Martii, quoniam Judæos arbitrantur non a novilunio, sed a corniculata efligic neomenias au PD, in diebus sapientum Misne, et sapientum Gemaræ; usque ad Rabbi Abuie et Rabba, determi natione Israelitica terræ nitebantur. Postremi sa pientum Misne vixere circa tempora Antonini, Christi 150 at Gemaræi ad annum fere 500, ut germen David tilem facit. Toto igitur illo tempore atque ex Israelitici consessus præscripto comenias ordinabant. Quarum quidem constituendarum ea disciplina fuit. Veros et accu ratos Junæ motus, atque, ut loquuntur pπpt ex astronomicis tabulis consessus ille diligentissime scrutabatur; explorabatque num luna suo tempore videndam se præberet; nimirum tricesima nocte, ut in cam gásı; incideret, sive prima acceusio,.

noviluniorumque translationes, et sexcentæ alia nugæ, morosæ illæ quidem ac pèrplexæ: sed quæ nihil ad institutum pertinent, nisi si quid de transla tionibus postmodum erit agendum. quain 787), vocant. Ac. si intuendæ illius copiam Cum hoc Judaico anno conjunctæ sunt feriarum fore cognoscerent, speculatores apponebant, qui statim ac nascentem lunam. prospexerant, concilio renuntiabant. Sed in testium delectu marosa ac, superstitiosa, diligentia, opus erat, quam aliquot capitibus Talmudici auctores explicant, Ubi de Hæ sunt anni apud Talmudicos scriptores forma visione convenerat, tum legati passian dimitte- descriptionesque dua: quarum prior Christi tem bantur, qui futuram peomeniam et denun poribus ex illorum opinione congruit: posterior tiarent…..Quod si xxx die tęstiș, nullus, ac specu- longe postea est recepta. Quocirca non mediocriter lator affuisset, tricesimo primo neomeniam defi- aberrant, qui ex recentiori hac methodo mediisque niebant. Ita fiebat,. nt plenorum cayorumque men lunæ motibus vetera Judæorum festa, præcipue sium successiɑ nequaquam constaret; sed ut civiles Paschatis, indagare student: quod Paulus Foro menses. ad sideris aspectum dirigerentur; ut cap. 8 sempr. anxie nimis, et scrupulose facit, lib. v Glossa docet. Deinde qui procul ab eo ubi con- partis 11. Neque minus errant, qui Phase Judaicum sessus, sive 77, erat, habitabant; ut eo legati, luna xiv ex mediorum motuum accuratis rationibus quos nominant, tam cito aspirare non astringunt: quandoquidem biduo nonnunquam possent, biduo festas Neomenias agebant: quod İncerti essent, quisnam dies a concilio definitus. esset, Atque hoc hodieque Judæi illi faciunt, qui extra Judææ fines tv Starop degunt. De quo vide cap ♥ Tract. Kiddusch. Jam intercalationes mensium non certa descri plione constabant. Quamvis enim tertio quoque anno, vel interdun secundo, mensem, quoad lice bat, insererent, tamen persæpe aliter fiebat, et Honnunquam intercalares anni duo continuabantur. Et quidem triplicem causam intercalandi cap. 4' Maimonides exponit. Prima est Tekupha, sive cardo, æquinoctii verni: qui cum in xvi Nisan, aut pʊst earn incideret, tum Adar intercalatus est; altora causa est si Dondum Abib appeteret, hoc est necdum fruges novæ maturæ essent; nimirum orden, ex quibus, שעורין להקריב מהן מנחת העובר Omer, sive manipulus offerretur: quod secunda die Azymorum fiebat; tertia causa est, cụm arborus fructus nondum maturuissent. Alin insuper causæ leviores accedebant, quæ c. 4 traduntur: ut si viis pontibusque fractis interclusus ad urbem esset aditus; si furni nondum refecti; si longius depor talus esset populus, et alia id genus. Sed primaria. intercalandi causa Ṭekupha fuit, ut intra certos solaris anni terminos luna coerceretur, de nimium evagaretur, ac festorum celebritates in alias atque alias tempestates transferret quod in Arabico anno, ac lunari simplici, et soluto usuvenit. Sed quæ tuin p solaris anni descriptio a Judæis observata sit, postea disseremus. Porro hanc ipsam anni formam stante adhuc templo, necdum dispersis penitus Judæis, usurpatam esse, inter Talmudicos constat. Post templi vastitatem, profligatosque e Palæstina Judæos, cum jam nulla ouvéòpia superessent, altera temporum ordinandorum servata ratio est, ut ex scripto ac mediorum motuum Tabulis constantes, et certæ ncomeniæ proponerentur, ex cycli decem .עבור vocant, et מחזור novenialis methodo, quem Hic est annus ille Judæorum novissimus, ad me dios lunæ motus accommodatus, de quo Moses cap. 6, et sequentibus: tum accurate Paulus Forozem pron., Munsterus, et Scaliger, aliique disputarunt. post mediam conjunctionem pástę accidere in po litico anno potuit: de quo postea. Nunc enim aliorum post Hebræos magistros expendenda sententia est; Scaligeri cum primis, qui lib. De emend, temp. 11, et in Isag. Canon. co piose de Judaica tam vetere, quam recenti anni forma disputavit ex Hebræorum Commentariis. Sed, ut solet, permulta ex ingenio suo conficta, ac falsa permiscet: quæ alibl, si Dominus dederit, ex instituto refellentur. Hoc vero loco quantum ad susceptam de Dominica Passionis anno quæstio nem necesse erit, e multis pauca libabimus. De Judæorum anno vetere Scaligeri sententia. Nihil hic de antiquissimorum Hebræorum ac patriarcharum anno dicam; quod ad rem præsen tem nihil attinet; sed de recentiori duntaxat ætate, quæ Christi natalem aliquot sæculis antecessit. Quo tempore Alexandream, sive Græcam anni for mam, a Judæis admissam, et usu civili receptam Scaliger arbitratus est, idque chronographis ad miratoribus suis omnibus persuasit. In primis enim lib. De emend. 11 (p. 99, edit. 1) scribit, Judæos, cum neomcnias deducerent, acce pto Seleucidarum jugo, eorum annum et epo cham ad politicos usus transtulisse, ac Syromace donicam periodum usurpasse. Erat hæc Calippica mera, cyclis Metonicis IV constans, annis LXXVI, ut Censorinus auctor est (p. 39 ), diebus 27:59. Cy clus porro decemnovennalis Calippicus idem pror. sus erat cum Júliano, dierum 6939, hor. 18. Sed cum periodum suam Calippus eo inchoasset anno, quo Darium Alexander ad Arbela vicit, Olymp. 112, anno secundo, sive Iphiti 446, per. Jul. 4383, cyclo lunæ xm, solis xv; ab autumno; tam Græci in Macedonia, quam Syromacedones in Asia eamdem illam decimo nono, quam a Calippo excogitata fue rat, anno instaurarunt, duodecim annis post Ale xandri mortem, periodi Jul. 4402, cyclo lanx xit, solis vi: eamque a Syromacedonibus Chaldæi, Judaei, Hagareni, Arabes traditam acceperunt. Judæi vero æram contractuum pop vulgo nuncupant. In Machabæorum libris anni Græcoruiu

DE ANNO ET DIE DOMINICA PASSIONIS. appellantur, iidemque Seleucidärunt dicti, quod 'A 'progressus fecerit: quod non potuerunt 'deprehende codein anno, quò periódus illa” infit, Seleucus Babylone” recupèràta, 'emergère, atque imperiam stabilire cœpit. Lunaris auni modus est dierum 354,8, 53', 6" 4, mensis 29, 12, 44', 25'14, anni principium ab au tumnó,` et´quidem Octobris vi; nam Tekupňa' Tisri incidit in 'Octobris' vi, qui dies primus erat auni solaris. Nam et solarem præterea annum ob servabant, ut in lib. 1v De emend. scribit, cujus bisextus ante primum' Tisri. vit Octobris infinde batur. Sed poŝtea translato' in vernum tempus initio, intèr priniam`ct secuhdam Aprilis' insertas est. Postéa Juliana anni fornía recepta, inter xxv, et xxvi Martii intĕrcalátus est diés. Igitur lunaris aoni dispositio apud Jiidæos Syromacedonica sive Calippica fuit, cujus initium ab Octobris vii. Verum cum eyclus Calippiĉus Juharis idem est cum Juliänd, lunarem Judaicum, quem verissimum putat Scaliger, excedat horis 5, scrup. Judaicis' 760; quoniamï cycli décemnovennalis excéssus est hor. 1', 485; post cyclos véro Calippicos ♥, qui Hipparcheum unum faciunt, ad horas 22, 880; hoc est fere diẹm solidum excessus ille perveniat; Ju dæi paulatim, labem ahni sui deprehenderunt. Er enim Calippicaın istam formam ad annum Christi 344 retinuerunt, ut lib. 11 De entend. scriptum est. Circa bụnc annum vero biduį vitium animadverte runt; cum jam ab initio Seleucidarum annus 656 laberetur, qui est x£vm post Hipparcheas periodos duas. Itaque cum Tisri Judæorum Alexandreus es set in xxvi Sept., feria iv, ex epilogismo hodierno, sive lunari ¿xpɩáți, character erat, 2, 4, 240, Sept. xxı♥: En labes bidui. Nondum enim rationem Calip picam de sede sua sollicitaverant Judæi, sed eam adhuc incolumem servaverant. Sero igitur tandem errore cognito; adhibita in auxilium astrologia; eum annum instituerunt, quo utuntur hodie. Quamobrem ex opinione Scaligeri annus ille Syro macedonicus, et Alexandreus Calippicus non solum sub ipsum Passionis tempus, verum etiam diu postea apud Judæos obtinuit. Sed eodem in opere De emendatione sententiam mutat, ac contrarium docet, lib. v (p. 359). Judæos enim asserit Calip pica periodo ad tempora usque Dioclettani plus mi- Ɗ nus usos esse. Sed cum Calippica neomeniæ biduo veras neomenias morarentur; synedrium Tiberia dense convocatis petitis astronomuæ magistris, inter quos, ut existimo, Rabbi Adda fuit, usu Calippica periodi cum computo annorum Alexandri simul ab rogato, novam anni rationem instituit, nt neomenie non per periodos, sed per ipsum motum medium lunarem putarentur. Cum igitur diem, ubi erat locus diei intercalandi, hoc est v11 Oct., pularent fuisse primam diem, in qua muudus conditus, hinc com putum suum inire decreverunt. Et quia dies æquino ctii, et ideo Tekuphæ autumnalis erat in xxiv Sept., considerarunt in quọt annis Tisri a centro Macedo nico, id est a vn Oct. ad xxiv Sep!, in anteriora re, sine doctrina anni R. Addá. Igitur'a'vir 'Oci, að' xxiv Sept. dies sunt xin præcise: quibus còmpèrant annî'1104 ex doctrina R. Adda. Tottdent entni anni dant ponyhows skriveaxis xiir, horam 1. Idem et lib. ¡v repetitur. Verum nibit hac Scaligeri doctrina vanius atque' inconstantius est. Primum enim re tractat id quod dixerat': Calippícam formam post Constantini tempora nondum repudiatam fuisse; et'anno primum 344 alteram illam ejus loco sub stitutam. Deinde R. Addam ei concilio interfuisse phtat; et repudiandæ Calippicæ periodł, ac recen tioris instituendæ auctorem' fuisse. Ad hæc ejtrs dèm Tiberiadensis synedrii, et R. Addæ decreto translatam esse anni epocham a¨vit Oct. ad xxiv. Sept., cum tot anni constituti essent, quot ad xit dierum pohynot requiruntur, nimirum' 4104 Quæ omnia clarúm-est ihania et commentitia' esse, nec ullius scriptbris auctoritate, aut ullo antiqui+ tatis testimonioʻfulciri, nisi contraria étlaṁ sibi, at nullo modo consentanea dicantur. Nihil enim apud Scaligerum cum in lib. De entend!, tum in Isag. Canonibus tam'crebro decantatum est, quam® novitium'illum, ut vocat, Judæðrum anhum, qua uti hodieque solent, a R. Hillele longe post R. Samuelis et Addæ tempora excogitatum fuisse. Ac me calumniari sciens videar, cum iis, quæ in opere illo De emendatione scripsit, conferam, quæ in po stremo, quem ea de re edidit, libro penitus a se diversa ac pugnantia leguntur. Nam Isagog. Can. lib. m, p. 215, Templo, inquit, adhuc stante, mensis mere lunaris Hipparchi in úsum a Judæis recepius erat. Post excidium templi, ut essel formula quædam perpètua anni civilis, quo pleraque omnis Judæorum diaonopá uteretur, primo typum publicavit Sommuel cognomento Jaŕchinäi, circiter aúnúm Christi 213 plus minus: quando Judæis præcepit, ut relicta de teri Tekupha, in v1 Oct. Tekupham Sosigeris Ju lianam in xx1v Sept. amplecterentur. Ipse etiam primus Judæorum ex definitione mensis lunaris Hipparchea deprehendit discrimen enneadecaeteridos Juliana et lunaris esse hor. 1, 485. Postca (lib. 111, c. 5, p. 210) R. Adda Bar Ahaba vir sæculo suo Judarorum doctissimus, pensitatis Hipparchi ratio uibus, ex quibus enneadecaeteris lunæ minor est una enneadecaeteride Calippica hor. 1, 485, hoc ex cessu in 19 distributo, collegit hor. 0, 827 de qua drante Ju.iano, sive Calippico deducendum esse; ut modus anni sit dierum 365, 5, 997. Quare R. Adda Julianum annum, et Samuelis Tekuphas re jecit; quod eidem Juliano die perpetuo hærerent ipse vero cum annum tropicum Hipparckeum suis obtrusisset, in quo post 304 annos solis ac lunæ ra tiones ad amussim quadrant, nec est illa poεµTH Tekaplas alias instituit, quα cum noviluniis pari prorsus ratione a Juliani anni epocha retrorederent. Orsus est autem a Tekupha Nisan, non ut Sa muel, a Tekupha Tisri: primumque Nisan in c

nocte collocavit, quæ secuta est Kal. Apr., feria v: ista periodo ad □pońynaiv oɛlŋviaxhy adipiscen cujus character 5, 4, 770, anno hodierni Computi 4017 (p. 216), et ab eo deducto charactere vi an norum, videlicet 5, 45, 158, deprehendit Nisan anni hodierni Computi 4010, nempe 6, 10, 620: de quo si deducatur character vir mensium, remanebit Tisri cjusdem anni 2, 17, 469. Cycli 211 jam elapsi erant, quorum character 7, 12, 265, de 2, 17, 489 deductus relinquit primum Tisri 2, 5, 204. dam, ne verbum quidem. Viderit ergo Scaliger unde illam exprompserit; neque enim fundum ejus et auctorem profert ullum; quasi divinare ac fin gre, id demum sit emendare, atque ordinare tein pora. Quanquam quæ est tandem ista conciliatio! Tekupha Samuelis autumnalis anno Christi 344 in-, cidit in Sept. xxiit, hor. 15, a meridie, sive 9 no cturnis politice vero Sept. xxiv, cycli præterierabt decemnovennales ccxvi: quibus ponyje; facla dierum 13, hor. 4. Igitur Tekupha auno primo Computi cadit in Octobr. vi, hor. 10, ab initio no cuis. Sed hora una negligatur. Quid hoc ad Samue lis Tekupham? Nam ad noviluniorum quidem Apo hynot investigandam, quoniam Judaicam hodier Postremo (p. 215) R. Hillel princeps anno Christi 344, annis xcit ab obitu Samuelis utram que factionem conciliare studens, ut veterem Mosis epocham, quæ est vn Octobr., et novam Sosigenis, quæ est xxiv Sept. complecteretur, quod anui congruunt diebus x111 □ponyńσew); oshŋwaxñ;, qui inter xxtv Sept. et vi Octobr. interjecti sunt, tot nam et, ut putat Scaliger, Hipparcheam anni for annos ab initio Computi sui ad illud tempus nu meravit, nempe 4104, ut in lib. 11 De emend. fusius exponitur, ubi ita proditum est: Institutam circa annum 344 periodum annorum 6916, ductis xit in cyclos solis ac lunæ. Cujus periodi annus 4105 init anno Christi 344, cyclo lunæ Judaico 1, Ro mano 111, solis xv11: quo quidem annorum spatio apońyņsı; lunaris facta est dierum xit, hor. 1 quæ de xxxvi diebus, qui a Kalend. Sept. fluxe runt, detracta, relinquunt dies xxiv. Eodem anno character Tisri a meridie xxm Sept. contigit bor. 10, 204, sive Judaice ab initio noctis hor. 4, 204, feria 11. Primus autem cycli annus neomeniam Tisri habuit a meridie vi Octobr., hora 11, 204, sive Judaice 5, 204, feria 11, anno periodi Julianæ 953 adeo ut character Tisri sit 2, 5, 204: quæ radix est neomeniarum omnium Judaicarum, Te kupha vero hora ix nocturna fuit, hoc est 7, 9, 0. Refellitur Scaligeriana doctrina de anno Judaico. mam Samuel adhibuit, pertinere ista possunt, ad Tekuphas vero Samuelis indagandas nihil omnino conferunt; cum is Julianum annum Julianasque Tekuphas amplexus sit, quæ nullam habent po Hynov. Non potest itaque ulli alteri Tekuphæ con venire periodus ac methodus illa, quam R. Addæ; sive ejus anni formæ, quæ parem sideris utriusque pokynov agnoscit: ad Julianam fixamque Teku phain plane est inutilis. Sed neque ad R Addæ Tekuphas eadem illa periodus utilior est (lib. iv De emend., p. 261). Tekupha prima R. Addæ vernalis cadit in eam nocteni, quæ secuta est Kal. Apr. anno primo periodi Judaicæ, Julianæ vero 954, cyclo so lis 2, Junæ 4; Tekupha solstitialis Julii 2, au tumnalis Kal. Oct. Brumalis 34 Decem. Porro Te kuphæ autumnalis character fuit, ut Scaligero pla cet, 3, 9, 41, 14 ipsis Kal. Oct., hoc est horis 9 no cturnis post xxx Sept. diem feria 3, cyclo solis 1, lit. F. Vernalis Tekuphæ character est 4, 0, 0, ini tio noctis, quæ secuta est post meridiem primi Aprilis diei. Ab hoc anno ad Christi 344, sive Ja daicum 4105, cyclis 216 elapsis, porno facta est dierum xıtı, horæ 1. Quare autumnalis Tekupba R. Addæ incidet in xvını Sept., vernalis in xıx vel xx Martii. Quid igitur ad Tekupham R. Addæ pe riodus ista confert, quæ ab Octob. vit ad Sept. xIĪV præcessionem habet? Ut enim Tekuphis R. Addæ servire possit, periodi initium non ab Octob. VII, sed ab ejus Kalendis arcessendum fuerit. Præterca veteris anni Judaici principium gratis a Scaligero constitutum est Octobr. vii. Neque enim argumento ullo necessario, sed inani ac falsa conjectura fre tus hoc asseverat. llæc est Scaligerianæ doctrinæ summa, quæ me ris conjecturis ac somniis referta secum ipsa con ciliari non potest. Atque ut primo loco illud expen damus, quod ex Isug. canon. allatum est: si tem plo adhuc stante, Hipparchea anni forma a Judæis admissa est, supra quam Calippica periodus annis Lxxvi excessum colligit hor. 5, 760, id est singulis enneadecaeteridibus, hor. 1, 485, et post ccciv annos unum fere diem, profecto neque Calippica et Alexandrea periodus ad annum usque Christi plus minus 344 retenta est, neque biduum illud mpo ŋyńoew; intervenit, inducendaque omnia ista sunt, quæ in libris De emend. passim inculcantur; in primisque scrupulosa illa et anxia v Paschatum, ac postremi otavpwośµov inquisitio, quæ in vi libro proponitur, otiosa et inutilis efficitur. Jam illud de inventa a R. Hillele periodo, con ciliatisque factionibus duabus, quo tandem auctore defenditur? Hebræi ab orbe condito ad Christi Na talem Dionysianum annos putant fere 3761. Ideo anno Christi 314, cœpit Julaicus 4105. Intervalla porro temporum accurate pro illorum captu de scripta sunt in libro Seder holam. De commentitia Nam si quis forte quærat, cur ille Judæorum To kupham primam, sive initium anni in Oct. vn conjiciat, niti hoc totum negotium reperiet emen tita illa Græci anni et Olympicæ periodi modula tione, quam omnibus Græcis, adeoque Macedoni bus, tum in Asia Syromacedonibus, et Selencidis communem esse voluit: quippe Græcos existimat annum habuisse duplicem: popularem unum, siv tetraetericum, quo vulgus utebatur, cujus menses tricenarii, præter ultimum, cui biduum velut ap

DE ANNO ET DIE DOMINICA PASSIONIS. etrina versetur Scaliger; utque in eodem opere, quæ paulo ante definierat, contrariis decretis refellat; nam modo neomenias æquabilis et popularis anni vetorem in situm conciliatas, hoc est a x Julii ad ix, et ab viii ad vn Oct. traductas asserit; modo iisdem in diebus retinet, ac secum disconvenit or、 dine toto. Quod quidem toto hoc in opere, et in Isag. canon. solemne homini ac perpetuum est idque propediem, si Dominus dederit, suo ac pro prio libro demonstrabimus, quem jaidudum in manibus habemus. Atque hic, uti spero, lectori tidem faciet, quæ de doctrina temporum a Scaligero excogitata, tantoque ambitu, ac pompa cum ab ipso commendata, tum fautorum et admiratorum ejus plausu excepta sunt, ea falsa, inepta, ¿doyistw; el &vanndzixtw; effusa esse, neque quidquam præ ter speciem et ostentationein habere. Argumento sit Attica illa periodus, quam a leo gloriose et in solenter venditat: cujus nos ineptiam et rapalo ytopóy deteximus in Notis ad Themistium. Reliqua. operi illi reservamus, in quo et de Judaico anno. pluribus disputabitur, et illa Græci anni forma ac periodi Olympiacæ descriptio refelletur. Atqui ficto illo utriusque contextu velut fundamento omnis. de vetere anno Judaico doctrina stabilitur. Non, inquam, aliunde Scaligero constat, Judæos aliquot ante Christum sæculis epocham anni sui, sive Te kupham Octobr. vII defixam habuisse, quam quod ex periodi Græcæ popularis ac Macedonicæ ratio cinio quartus mensis popularis in illum diem inci deret eo anno, quo Syromacedonica periodus est instituta. Sed cum multa sint in tota hae Scaligere opinione confutanda, eaque res longiorem ac præ cipuam disputationem exigat, et, ut dixi, brevi consecutura sit; nos, quod in libro illo demonstra bitur, falsam esse anni illius Græci ac Macedonici structurain pertendimus. Negamus constare, utrum anno illo per. Jul. 4402, popularis et æquabilis Syromacedonum mensis in vu, aut vin Oct. incer rerit. Negamus præterea Judæos cardinem illum anni solaris agnovisse, aut in co collocasse Teku pham. Negamus annum apud Græcos aut Syroma cedonas popularem ejusmodi fuisse, qualem ex pervlicis instar adjungit: unde 362 diebus consta- bris constituant. Vides quam perplexe in hac do bat; lunarem alterum, a quo velut stamen a sub temine, ita popularis annus implicatur, ac percur ritur. Utrumque certos in orbes ac periodos inclu dit, primum tetraeterides et octaeterides; tum majores, utpote xix, ac LXXVI annorum; sed po strema hæc omnium in anno populari usitatissima fuit; quam cum tacite per tetraeterides suas ob servarent Græcorum antiquissimi, Calippus cam certis finibus annorumque curriculo definiit, et periodum illam instítuit annorum lxxvi, in qua tetraeterides sunt xxx, singulæ dierum 1447; quo ¡um ordinarii sunt 1440, appendices 7. In iis, men sis duntaxat primus lunaris est, cæteri cum trice narii sint omnes, a lunari modo paulatim absce dunt. Ex tetraeteridibus ac periodis antiquissimam facit Olympiacam; ad cujus exemplum propagatas credit reliquas. Ejusalem initium Julii ix definit, eo quod Olympiaci aganes post æstivum solstitium plenilunio celebrabantur, Solstitium autem non ac curatum, neque tropicum intelligit, sed octavam signorum partem. Quocirca cum eo anno, quo primi agones ab Iphito instaurati sunt, hoc est per. Jul. 3938, Tekupha, sive secundi quadrantis Gnis, et octava pars Cancri nhatuzõg in vin Julii diem, incurreret, ideo 1x Julii primus solaris anni dies, ac quadrantis initium deinceps fuit, in quem etiam novilunium commodum incidit. Ita primus tetraeteridis mensis lunaris exstitit, quod perpe tno servatum est. Unde et quartus mensis, quem apud Athenienses Pyanepsionem fuisse credit, cœ pit Octobris vit, post novilunium. Atque in bune modum reliqui menses, et anni necessario contextu, velut catena quadam Chrysippei fti devincti se quuntur, quod in primo De emend. uberius expo nitur. Eadem serie coustabat Attica et Macedonica perio:lus. Nam hujus Trepбepetalos, illius 'Exa toµázió, a solstitio inibat. Jam vero anno Iphiti 465, periodi Julianæ 4402, periodi Olympicæ ac Macedonicæ nono, neomenia primi mensis accidit Julii x. Proinde quartus mensis cœpit Octobris viti. Sed cum neomeniæ lunares in 1× Julii et vn Octob. incidissent, quæ est Olympica periodi vetus epocha, ex Calippi praescripto periodum retexuerunt, no vamque condiderunt ab anno illo periodi Jul. 4402, officina sua procudit Scaliger. Intro magis, et in cujus epocham v Octobris die defixerunt. Quare Macedones Hyperberetai tam popularis, quam lu naris neomeniam vn Octobris inchoarunt. Ideo solaris anni Syromacedonici finis in Octobris vi incidit; eorumque annus popularis nunquam hos fines antevertebat. Ilæe Scaliger (lib. 11 De emend., p. 91): qui antiquum illud snum obtinens lib. v, hoc ipsum evertit (p. 339). Scribit enim ultimum solaris anni Syromacedonici diem fuisse Octobris vit, eo quod Hyperberetæus Macedonicus in x Julii incidisset. Itaque primum noviluniunt Octobris viti congruit. Sed imperite facere Judæos, qui anno illo a Macedonibus accepto primum novifunium, atque anni sui æquabilis initium ipso die vin Octo arcem ipsam quæstionis involo. Nego certum esse, num Judæi Calippica illa lunari, vel Syromacedo nica forma unquam usi fuerint. Quo labefactato ac convulso, cætera, quæ huic innituntur, corruant necesse est. Etenim undenam Scaligero compertum est Judæos lunarem Calippi periodum in civilem usum ascivisse? Ɔpinor, unum illud argumentuia est, quod annis Græcorum tam Machabæorum libri, quam Josephus ac reliqui Judaicarum rerum scripto res usi sint At quis ex eo necessario colligas, anni dispositionem ipsam Judæos usurpasse? Lice! enim æram, sive epocham ipsam, ac titulum, unde Græci annorum suorum primordia repetebant, ad hibuerint Judæi, cum Græcorumi res gestas, vid

diem adjici, id de primis x DE ANNO ET DIE DOMINICÆ PASSIONIS. annis intelligendum.A probantur. Primum enim cum Epiphanius dicat, Ju dæos de solis cursu, hoc est 365 ₺ boram; decedore, sive· duodecimam toū vyyðgµápov, parten); quo | ita Kepleras accipit, ut decimo quarto quoque, quao horæ illæ duæ subtrahuntur, idem et in-lupari anno imprudens facit: quod,neque verum e;ɩ, neɑ Epi phanius significat. Nam cum si anni lunares duo decim. horas supra 6108: dies colligant, Keplerus decem. Lantum· horas attribuit, proptarta, quod e 5408 diebus, horisque 12, tredecim annis, Julianis detractis, cum residui:sint dies. 5, horæ 2, has ipsas horas duas eximit. Quare Aam in dunari þessara decaeteride, quam in Juliana, horas detrahit duaz, adeoque post 168 annos. utrobique, dies unus „peri (omitur; quod in anno dunari prorsus est inauditum. Alterum, quod Epiphanium scripsisse puta, hué erit: at decimo tertio, et quarto anuis dies unus compotet; ita ut anni xiv dies auferant 5408, hor. 18, e quibus ablatis annis 1111, restabunt 360, hor. 6. Verum quoniam ultimo illo anno horæ duæ sub trahi debent, tessaradecaeteris diebus constabit 5108, hor. 10, de quibus detracti anni: xını, relin quunt dies 350, hor. 4. Jam vero anni Juliani 14 dies habent 5413, fror. 12. quibus detractis 5108, 10, reliqui sunt dies 5, 2. Sed ablatis duabus His horis, discrimen tessaradecaeteridos lunaris ‹et so laris est dierum quinque, qui e cyclis senis collecti post LXXXIV annos dies relinquant (30, qui initio anni 83 intercalantur. Quare tessaradecaeteris Ju liana diebus constat 5113, hor: 10, lunaris vero 5108, 40. Quæ in civili usu ita dispensantur prima tessaradocaeteris 'dies habet 5109, et de po steriori quatuordecim horas decerpit; secunda dies obtinet 5108, reliquas vero 40 horas ad compen sandas priores 14 erogat: restant horæ 4; quæ post în cyclum repensæ vr·lioras residuas faciunt; “quartus cyclusė horas 10 reliquas habet; cyclus v › then, unum adjicit. Est enim dierum 5109, et horas relinquit dñas. Cyclus demum sextus horas 2 re inquit. Colliguntur dies in vi cyclis 50660, hor. 12. Quibus si addas dies 50, qui‹ex 5'consurguut, quos singulæ tessaradecaeterides solares supra-lu nates colligunt, dies conflent 50080, fror. 12: At anni Juliani·84 dies postulant 30681. Differentia:12 horarum; quæ perimuntur in cyclis vi, hoc est tinæ` in 'nmaquaque tessaradecasteride. Quare po strema syzygia prima. ogdoecontatessaradecaeteridis dies requirit tantummodo 29, hor. 12. Sed in ‹usu civili trícenos aufert, et de séquenti 13 horas mu tuatur; e quibus decem in primo cyclo restitutis, compensandæ sunt duæ. His in secunda tessarade caeseride perinde redditis, superfluæ sunt 8. Inder tia)·tessbradecaeteride reliquæ fiunt horæ 18. In quarta addito die solido, restant hor. 4. Post quia tam tessaradecaeteriden 14 horæ supersunt. In sexta-dies· unus eximitur. Colliguntur dies 30650. Adjectis diebus 30, fiunt 50680. Quare annis 168 ‘dies “unus· eximitur: Hoc enimi spectasse Judæos Keplerus existimat, ut quod annum Julianum sci rent tropico majorem esso; neque de trapici:quan titate constaret, in annis 468 diem unum detrabe rent; qui¨ sunt cycli minores 'X14' majores 11. Nam 168 Juliani dies postulant 64362. At cych.duo ma jores et 168 anni tropici, dice 64361. Ita quidem Judæi post aúnos 84, lunam sum sole paria facere `sibi persuaserant. Sed non ita est. Nam-84 anni lu ; hoc est cycli decemnovennales 4 cum octa nares; b ´eteride dies exigunt 30682; hor. 6, 51' fere. Discri men ¡a Julianis annis 81 est diei. 1, bor. 6, 51'., Quare biduo propemodum neomeniæ politicæ anti cipantur in eyclo-Judaico. Hæe summatim Keplerus; qui in Græco contextu nonnulla commutat, quæ- paulo post adnotabimus. Atqui duo sunt in ejus ratione quæ mihi non satis pro play, hoc est horas 4. supra dies.360 superesse. Nam in dierum numero recte quinariam ›nqtam,in ducendam eensuit: sed ut napá idem sit ac præter, assentiri non possum, quia defectum potius in, ejus ›modi constructione significat: estque mapà, épav μlav, una hora minus. Quod et subinde Keplerus agnoscit; el priorem illam rationem haud satis pla cere sibi.fatetur.. Igitur diligenter, subductis ac.len tatis omnibus, quibus difficillinum, hunc cyslum tractare atque illustrare possemus, duplici id,ra tiene perfecimus; quarum alterutram,, nisi fallimur, „quo atque erudito dectori probabimus. Prima autem.est ejusmodi: Judæi cyclum usur. pabant duplicem, majorem, ac minorem:.hunc +x+vy.illum.xxxxiv annorum. Lunarem annum ödem præcise dierum 554, horarum 8 constituebant. Ita .in tessaradecaeteride dies erant 5108, horæ 4. Anui lunares xix simplices dies colligunt 4956, syzygias 168, alternis plenas, et cavas, hoc est 84 plenas to tidemque cavas. Accedunt embolimæ:e syzygiæ plenæ v, sivè dies 150. Fiunt in tessaradecaeteride dies 5106, syzygiæ plenæ 89, cavæ 84; supersunt dies 2, horæ 4. Reservatis horis in finem cycli ma joris, reliquum biduum ad duas cavas syzygiag adjunctum totidem e cavarum numero detrahit. Ita fiunt 91 plenæ, cave 82 in tota tessaradecaeteride, dies 5108. Quod si quis embolimos menses v sin gulos dierum duntaxat 29, hor. 12 esse malit, addat ad 4956, dies 147, hor. 12. Colliguntur dies 5103, hor. 12; quæ e 5108, hor. 4 detracta, relin quunt dies 4, hor. 16. quibus duodecim horæ de ductæ, et ad ultimam intercalarem syzygiam, quam dierum 29, hor. 12 statuimus accedentes, plenam illam efficiunt. Tâm vero quatuor illi dies e cavis syzygiis totidem plenas constituunt. Unde plenæ syzygiæ conflantur 91, cava 82, ut antea. Restanı horæ 4. Cæterum anni Juliani 14, dies exigunt 5113, horas 12. Lunarem igitur tessaradecaeteridem so. laris superat diebus 5, hor. 8. Sed tessaradecaete rides lunares VI, sive anni LXXXIV dies colligunt 40679, solares vero totidem, dies 40681. Biduum

radecaeteride syzygiæ sunt totidem, quot in priori thodo 4, hor. 16. Reliqua e superio:ibus facillima methodo, nisi una forsitan plenis accrescere de beat, anticipatis ex sequente cyclo xu horis, quæ ad xit superfluas prioris additæ diem faciant; ut sit prior cyclus dierum 5109. Tunc enim plenæ syzygiæ 92, cavæ 81 numerandæ sunt. Secundus cy clus dies habebit 5108; tertius duodecim horis an ticipatis de quarto cyclo. 5109; quartus 5108; quintus 5109; sextus 5108, additoque tricenario mense ex epactis solaribus singularum tessarade caeteridum, colliguntur dies 40681, menses pleni 550, cavi 489, et in totum 1039. Porro taxv!xw; dies 5108, hor. 12 ex 5113 hor. 12, qui est Julia norum quatuordecim modus, detracti, epactas re linquunt præcise dies ♥, qui in ultimum cyclum differuntur. Præter civilem hanc singularum tessaradecaete ridum dispositionem, in qua pleni menses cavos superant 61, alia, ut in priore methodo, administra ri potuit, eleganti cavorum plenorumque mensium atque æquabili successione. Nam dies 30681 syzy gias complent alternis plenas, et cavas 1040, et unum præterea diem. Ita plenæ sunt 521, cave 519. In tota vero periodo embolimi menses pleni sunt 31; sed cnm 1040 syzygiæ lunares postulent dies 30682, horas 6,51', deerunt ad ultimam complendam dies 4, hor. 7. Ideo perperam illi justam syzygiam con flabant, cum non amplius, quam 28 dies, horæ 6 superessent. Si enim ex 29, 52, 44', quæ est media syzygia, deducas 4, 6, 54' supererunt 28, 5, 53' hoc est ut apud Epiphanium emendandum fuerit. Sic biduo fere civiles ncomenias th; ¿xp:6=i; anticipabunt. Et quoniam Keplerus conjicit Judæos, ut annum tropi cum cum Juliano conciliarent, unum diem post cy clos majores duos, sive annos 168 exemisse, auque horas in unaquaque tessaradecacteride duas; hoc si vermín est, tessaradecaeteris Juliana dies habe bit 5113, hor. 10. quibus quinque diebus ablatis, qui in cyclum postremum reservantur, supersunt 5108, 10. De quibus detracta quantitate tredecim annorum Julianorum, decimus quartus dies auſe ret 560, ut apnd Epiphanium legi oporteat: Aot plav. Dies autem in cyclo majori confient 30680, 12, qui a lunari motu absunt diebus fere duobus, hoc est 1, hor. 18. Quocirca Judæos Epiphanius scribit medias neomenias anticipantes biduo, ultimam tricenariam imputasse, cum dies duntaxat forent 28, hor. 6. Auque hæc posterior cycli conformatio ali ter intellectis Epiphanii verbis approbari videtur; nimirum cum scribit, tertio quoque anno diem ac crescere ex horis 8, quæ singulis aunis accedunt. Nam hæc ita possunt accipi, ut anno xin, horæ 12, totidemque anno xıv additæ, biennio diem colli gant; quod in hunc annorum orbem lunares neo meniæ cogantur. Ita cyclus integer dies præcise quin que superfluos sibi vindica': non ut in priore me sunt. Negare profecto nemo potest, quin utravis illa ratio cum Epiphanii verbis congruat: Cæterum Ju d:eos vel hac, vel simili annorum dispositione sub Christi, adeoque sub Nicæni concilii tempera usos esse, quæ a solis motibus aberraret, multa sunt, quæ persuadent. Sed illud in primis, quod postea demon strabimus: Pascha in postremno mense, id est ante æquinoctium a Judæis sæpius peractum. Necesse est itaque labem aliquam ad solarem illorum annum accidisse; propter quam a priore epocha luxatus in anteriora recesserit: cujusmodi vitium alias tri dui, bidui alias exstitit, in Aureis numeris xix, et vit Alexandrinis; quos Judæi simplices habuerunt. In his enim decima quarta lunaris, et quidem Pa schalis Judaica in xvin ac xix Martii convenit, bi duo, uti dixi, triduove ante vernum æquinoctium. Que quidem labes in hoc Epiphanil cyclo paulatim exsistit. Siquidem in priori methodo, si neomenia primi mensis ogdoecontatessaraeteridos in æquino etium incidat, utputa 22 Martii, post 84 annos, ad 20 perveniet, atque ita deinceps xa perábasiv Elç Ti mpoŋyoúμeva; nisi castigatione et dieram ad jectione coerceatur: quod identidem fecisse tempo rum apud Judæos moderatores verisimile est, ac neomenias aliquando tardius indixisse. At in poste riore methodo post 84 annos neomeniæ Judaica: ad eosdem Julianos dies redeunt; sed cœlestes neome nias uno dic, horis 7 anticipant. Quare prima illa ratio ad Epiphanii nientem plusculum videtur acce dere, cum ab æquinoctio præsertim recessisse Ju daicas neomenias existimari velit. Sed ut ipsis pro pemodum sensibus res tota subjiciatur, cycli Ju daici majoris, sive lessaracædecaeteriðum vi typum hic adtexam ea civili forma ac dispositione, quæ ex Epiphanii disputatione probabiliter institui po tes!, ex qua manifestum erit, quemadmodum neo meniæ biduo ab epocha solari paulatim in anteriora discedant. Sumatur igitur, ut in prima methodo dictum est, cycli majoris quantitas dierum 30679. Cujus initium ducatur ab anno per. Jul. 4663, cyclo lunæ 8, solis 15, littera C, anno ante Christi Nata lem 51. Ita cum Christi Passio ex Epiphanii sen tentia cadat in annum Julianum 76, ræ Christianæ communis 31, erit is annus cycli majoris 82, tes saradecaeteridis vero sextæ annus 13, cyclo Nicæno 13, solis 12, lit. G. His animadversis, constituatur neomenia Nisań cyclo Nicæno 8 in anno primo tessaracædecaet. pri ma', Aprilis vi. Etenim anno periodi Julianæ 4663, cyclo 8, novilunium medium ex Mulleri Tabulis accidit Apr. vi, circa mediam noctem, hoc est Apr. 6, 0, 58. Reliquæ neomeniæ necessario contextu sese toto in cyclo consequentur, ut ex hoc diagram mate liquet. In quo ordines sunt 8: primus anno rum numerum continet; secundus cyclum solis; tertius lunæ cyclam, utrumque Nicænum; quartus dierum numerum, qui singulis annis competunt,

DE ANNO ET DIE DOMINICÆ PASSIONIS. quintus neomeniam Nisan in mense Juliano; sextus, jecimus et anni qualitatem; hoc est inspµépous liueram Dominic.; septimus characterem ncome- aunos adnotavimus. nie; octavus dies tessaradecaeteridis collectos. Ad TABULA NEOMENIARUM NISAN IN ANNIS TESSARADECAETERIDON ET OGDOECONTATESSARAETERIDOS JUDAICARUM INIENS AB AN, PRR. JUL. 4663. Anni ⚫ Periodi Cycli Nicæni Dies anno Neqmenia Neom. solis lune rum. Nisan féria Qualitas anni Dies collecti VI Ap. XXVI Mar. 4 Eμ6. plenus. 1093 IL Ap. Emb. cavus Emb. P. VII Ap. Emb. C. Ap. If T. 555 XXX1 Mar. 354 V Ap. 354 1 Ap. Emb. P. Emb. P. cavus Emb. P. i Emb. C. Emb. P. Einb. C. Colliguntur dies in Tevens TORIE. Emb. P. 354 Ap. Emb. G. i Emb. P. Emb. C. . 355 III Ap. Emb. P. R. 355 1 Ap. Colliguntur dies in HI cyclis 15525. Emb. C. Emb. P. 354 V Ap. Emb. C. 354 11 Ap. Emh. P. Emb. C. Hic est annus primus Iulianus. A. 1 Era Dionysii.

DE ANNO ET DIE DOMINICÆ PASSIONIS. Anni Periodi Cycli Nicæni Solis Dies anno Neomenia Neom. Qualitas Dies Lunæ rum Nisan IV Ap. XXXI Mar. n. 355 IV Ap. 1 Ap. XXII Mar. feria anni collecti Emb. P. Emb. C. Emb. P. Emb. C. Emb. P. Colliguntur dies in V Cyclis 25541. VI Ap. 11 Ap. Emb. C. h Emb. P. Emb. C. Emb. P. 3307(a) 3661(b) Emb. C. 4399(c) Colliguntur dies in VI Cyclis 30649. In hoc cyclo embolimi sunt xxx. At cyclus de sinit în 1v Martii: ita ut ogdoccontat. 11 incipiat a ♥ Martii. Ascendit igitur neomenia 32 diebus ab epocha Juliana primi cycli, quæ est vi Aprilis. Quare debet intercalari mensis tricenarius, quo neomenia submovebitur in iv Apr. et biduo a pri sca epocha recedet. Quod erat demonstrandum. Sed Epiphanius ait mensem illum embol. tricesi mum primum conjici in annum 85. Itaque annus primus cycli secundi inibit x Martii. Ubi et Judæi cyclum figebant, quia citimus illorum terminus tri duo Nicænum antecedit. Cæterum Victorius Aquitanus in eadem illa Præ fatione, cycli LXXXIV annorum meminit, tanquam a nonnullis ad Paschale negotium accommodati. Ut appareat non Judæos solum, sed et Christianos ejusmodi annorum orbe usos aliquando fuisse. Et ante Victorium Cyrillus in Præfatione, quanı ad cyclum suum edidit, quæ in eodem codice exstabat, reprehendit illos, qui lxxxiv annorum paschalem cyclum instituerunt, sive septem quatuordecenni tatum. Ita enim Latinus interpres convertit. Declaratur Judaicus ille cyclus, ejusque opportunitas aperitur. Fuit hæc, vel esse potuit, civilis utriusque cycli dispositio in qua ad amussim observata vides omnia, quæ paulo ante disputata sunt. Nam et die rum in unaquaque tessaradecaeteride ille nume ros est, quem constituimus, 5108, vel 5109, semel vero 5107; civi'i id ratione postulante. Tum repit tal hµéça: tertio quoque anno; embolimi vero menses valá pleni, cavique, et in singulis cy clis v; in tessaradecaeteribus, embolimi xxx. Jmo vero xxxi. Nam totidem imputari debent; ut sint dies in ogdoecontatessaraet. 30679. At Epiphanius ultimum embolimorum ad initium cycli sequentis, sive annum 85 rejicit. Unde prior cyclus diebus constat 30649; secundus 30709, habebitque embo limos 32; alioqui nimium ab epocha neomeniæ recederent. Quarum quidem neomeniarum poéμ in eodem Diagraminate potes intueri. Nam post quamlibet tessaradecaeteridem, v dieb. et horis 8 ncomenia Nisan priniam epocham antevertit. Ut si primo anno cycli neomenia Nisan Apr. vi contigerit hora merid. exactis xiv annis. ad Kal. Apr. regredietur; et in horam tv post mediam nocter incidet in A. D. Kal. Apr. atque ita deinceps neomenia Judaica ab epocha primi mensis, et solari longius abscedet. donec volvente majore cyclo, cum jam xxxu die bus retroacta fuerit, intercalatione pleni mensis ad pristinam epocham revocata biduo duntaxat anti cipabit. Epocha neomenia. Nisan in cyclo Nicæno vi Annus Baptismi ex Epiphanio in VIII Novemb. Hic est annus Baptisini secundum Latinos vi Jan. Hic est ann. Passionis ex Epiphan.

DE ANNO ET DIE DOMINICÆ PASSIONIS. phanii mentem, et institutum nihil pertinet: non ▲ Atqui neomeniæ Christi tempore tardius continge enin duas inter se trieterides comparat; sed de lunari duntaxat triennio loquitur. Cætera quæ de solis Snepoxy quinque fere dierum objicit, quæ præ. cisam rationem et neomeniarum prohibeant, facile ex iis quæ antea disseruimus, possunt refelli. Non enim cyclum duntaxat anno rum 14 usurpasse Judæos censet Epiphanius; aut in eo præcisam utriusque sideris conciliationem fieri; sed id 84 demum annis evolutis obtineri ex Judæorum opinione docuit. At in tessaradecaete ride, lunarium Juntaxat syzygiarum &noxatása oɩ repræsentari, reservatis diebus v, quæ sunt epactæ lunares, in annum 84 exeuntem, vel ineun tem 85. Quæ omnia perpendere ejus intererat, qui aut alterius errorem arguere vellet, aut existima tioni suæ consulere. Explicatur e superioribus Epiphanii doctrina. Hactenus Judæorum reconditus ille cyclus ex Epiphanii sententia declaratus est, sed nondum opera omni defuncti sumus. Plurimum enim iis in verbis, qui cycli enarrationem antecedunt, obscu ritatis, ac molestiæ superest, quæ diligentiam a no bis, patientiam a lectore mereantur. Sed ea quoque ejusdem doctissimi mathematici beneficio illustrata, explicataque sunt: cujus quidem de hoc loco con jecturam nonnulla nostra accessione locupletatam paucis aperiam. Æquinoctium vernum medium Julii Cæsaris ævo in 25 Martii conveniebat: quo die Christum resur rexisse, concilium Cæsariense sub Victore pontifice celebratum anno Christi 198 decreverat: cujus fragmentum apud Bedam, lib. De æquin. verno. sic se habet: Passus namque Dominus ab xı Karl.Apr., qua nocte a Judæis traditus est, et a vi (sed viti rescribendum, quomodo in antiquissimo P. Sir mondi codice reperimus. In quo præterea illud ob servavimus: fragmentum illud, quod ad Bedæ li bellum de æquinoctio attexurum est, cum hac in scriptione De ordinatione feriarum paschalium per Theophilum; alterius auctoris titulo notatum esse: nimirum isto: Incipit epistola Philippi de Pascha) Kal. resurrexit. Quomodo ergo tres dies excluduntur? Igitur ex coucilii sententia, Chri stus passus est Martii xx, et xxv resurrexit. Qui dies cum Cæsaris tempore æquinoctii medii, ac poli tici sedes fuisset, vulgo persuasum erat, Christum in æquinoctio resurrexisse. Necessario hic annus esse debet Julianus 76, æræ Dionysianæ 31, cyclo lunæ xu, solis x, littera Dom. G. Constat enim Christum feria v ad vesperam comprehensum, pas sum vı, et Dominica resurrexisse. At annus iile, quem dixi, ferias istas præfinitis a concilio diebus exhibet. Est igitur Julianus 76, Tiberio v et Sejano coss., cyclo lunæ xiii. Cæterum cum cyclus Nicænus xııı novilunium paschale constitueret Martii xı ple nilunium xxv, ex concilii auctoritate plerisque per suasum fuit, Christum plenilunio ipso resurrexisse. bant: puta novilunium cyclo xız, accidebat Martii x³, plenil. xxv. Nam Juliano ipso 76, ut Paulus Forosempr. observat, commissum est in meridiano Hierosolymitano Martii x1, 19 51', 12', hoc est Mar tii x; plenilunium Martii xxvi, 14, 13, 14", hoc est Martii xxvii. Sed politice Martii xxvi, quia neo menia Martii xu. Verum лponyhσɛwę lunaris nulla tum mentio; quare non dubitabant, quin Christi tempore, eumdem illum situm habuissent, qui a Nicæno concilio constitutus fuerat. Hoc igitur Epi phanium fefellit; quod et plenilunii, et æquinoctii die Christi resurrectionem accidisse crederet. Qua mpodŕyet jain imbutus, animum adjecit ad æquino cţii diem: quod cum veteres omnes, qui Diocletiani æram paulum antecesserant, et Anatolius in primis in xxu Martii deprehendissent, tametsi Nicænum postea xxı diem prætixisset, nihilominus existima vit Christum Martii xxıı resurrexisse; et quidem plenilunio,quod ipsemet diserte significat, cum in ×ı Kal. Apr. plenilunium cum æquinoctio confert. Neque vero mirum est de æquinoctii anticipatione nihil Epiphanio tum in mentem venisse; cum neque aliquot postea sæculis computorum ecclesiasticorum non ignobiles scriptores quidquam ejusmodi suspi cari potuerint. Ut in primis Beda: cujus æstum ac sollicitudinem cum aliis in locis, tum in cap. 43 libri De natura rerum, intelligimus. Quin et nostra etiam ætate chronologi quidam non animadversa æquinoctiorum ponуhost, cum æquinoctii verni die conditum universum censeant, Martii xxi definiunt. Simillianus igitur Epiphanii fuisse videtur error, ut, cum equinoctio ipso ac plenilunio resurrexisse Do minum putaret, xx id Martii contigisse scripserit. Et quoniam Judaicum cyclum biduo cœlestes neo menias nonnunquam antevertere videbat, idque ipso passionis anno factum, vitium illud, ac popularis Neomeniæ retrocessionem cum illo ipso die Martii xxn contulit. Cum igitur luna xv in æquinoctium, hoc est, ut falso credidit, Martii xxu incurrerit, eoque die Christus resurrexerit, passum oportet Martii xx,luna x Nicæna; legali autem cœna de functum, ac comprehensum xix Martii ad vesperam, exeunte luna Nicæna xu, ineunte xi. Atqui cœna paschalis luna xiv ad vesperam legitime ſit: Christus vero legitimo utique tempore celebravit. Proinde xu Nicæna Judæis in illo vitioso cyclo xiv esse de buit, et sequenti, hoc est xx Martii, luna xv adeoque Neomenia Judaica Martii vt convenit, Ni cæna vero viii. Unde consequens est a cœlestibus ac Nicænis Judaicas Neomenias biduo deerrasse. Per idem tempus Judæi certam ob causam, de qua paulo post agetur, Pascha in sequentem a legitimo diein, boc est in Sabbatum, sive xx1 Martii trans tulerunt, nec eodem quo Christus die celebrarunt, llic enim hoc est xiv luna ci vili ac politica celebravit, non utique cœlesti, atque ex medio, et astronomico siderum ratiocinio de prompta, de qua nihil a legislatore præscriptum.

At Judæi xv luna sequente xvi Pascha peregerunt. clo, quæ erat Nicæna xit, Christi vero sæculo xɩ, Neque vero solus id Christus fecisse videtur, ut le gitimum tempus, et a Deo constitutum, inventis hominum anteferret; sed alii plerique patrii insti tuti tenaciores ac ritus: unde 0ópuб0;, et pertur batio in celebritate ipsa Paschatis exorta. Non aliam Epiphanii, cum hæc scriberet, mentem esse de buisse, facile ipsius verba demonstrant. At enim multis modis hallucinatur Epiphanius. Primum enim neomenias Nicænas fixas, ac perpetuas esse credit. Deinde æquinoctium, quod ex Anatolio et vetustioribus Ægyptiis in xxu Martii collocabat, codem die Christi etiam tempore commissum arbi tratur. Quo ex errore factum est, ut quæ in xxm Martii, hoc est tertium ante æquinoctium diem, competerent, ea ad Martii xx transtulerit. Proinde lunam illam vocat decimam quintam in Nicæno cy Martii xxu; et characteres dierum, sive ferias con turbat: quippe Martii xx, quo passum Salvatorem asserit, feria tum erat tertia; at xx11, feria v. Sed hæc minus tunc animadvertit Epiphanius, id unum cogitans, quemadmodum bidui labem illam explica ret. Sane lunæ istæ Nicænæ, quas ad annum pas sionis Epiphanius accommodat, cyclo xvi conve niunt, non XIII, hoc est anno Christi 34. Feriv vero cyclɔ Nicæno solari xv, hoc est anno Christi 33. Quos cyclos, atque annos invicem confusos alienum in annuni intrusit. Quod enim xxxı annum æræ Dionysianæ passioni dicaverit, ex coss. serie paulo ante declaratum est. Atque ut Epiphanii mens, et hæc nostra disputatio magis perspicua sit, cyclorum feriarumque perturbationem hoc in Dia grainmate proponain. LATERCULUM LUNARUM AC FERIARUM, TAM VERARUM QUAM VITIOSARUM, AUT FALSA Luna Ni- Luna Ni- Luna Ju Luna Feriæ ex vitiosa Feriæ ve- Epiphan. Luna Ju Kal. Martii dies. cæna ve ra. cæna Epi phanii. daica ve daica re ra. ipsa vi Epiphan. Liosa. mente. ræ. falsæ. Habes in hac tabula lunarum ac feriarum dispo- x11. Celebravit porro Christus typicum Pascha situm; cujusmodi anno illo Juliano 76 tam revera fuit, quam et ex Nicæni concilii instituto et ex vi tioso Judæorum cyclo, et postremo ex Epiphanii sensu esse potuit. Colligitur e superioribus Epiphanii de vero anno Passionis ac die sententia. Superest ut ad eum usum finemqne, cujus gra tia disputata sunt, superiora omnia revocentur. Est autem is potissimum, ut verum ex Epiphanii auctoritate Passionis tempus aliquando statuatur. Si quis igitur aberrantem sanctissimi Patris opi nienem in viam reducere velit, et his tenebris ob ductam veritatem in lucem extrahere, hoc e supe riore nostra de Judaico cyclo dissertatione ita con sequetur. Quoniam apud veteres Judæos xiv Nisan in æquinoctium cadebat, quod Christi sæculo xxv Martii noditixwę quadrabat, citima neomenia Ni san convenit Martii xı; quem in diem sub initium ogdoecontatessaracteridos incurrit. Verum ob cy cli pravitatem neomenia sensim ad 1x Martii perve nit; decima quarta vero luna ad Martii xxn: id quod auno cycli Lxxxn contigisse Laterculus docet. Erat autem is annus ex hypothesi Julianus 76; idemque Passionis annus. Quocirca passus erit Christus Martii xx, feria vi, luna Judaica xv, Nicena xIII, quæ cadem media, seu eœlestis erat Martii xx ad vesperam, exeunte xiv Judaica, es incunte xv, tv & Edet Bety. Pharisæi, corumque sectatores Pascha peregerunt Martii xx, luna xv exeunte, incunte xvi. Non aliud scripturus erat Epiphanius, si aut æquinoctii "ponyŋow agnovis. set, aut de solari cyclo, ac feriis vel tantillum co gitasset. Sed ille qualiscunque tandem est error, præclaro ac singulari ejus doctrinæ fructu com pensatur, qua nos anni Judaici perturbationem unus docuit. Qua re longo intervallo animadversa, summis molestiis, et inextricabilibus difficultatum laqueis expediti sumus, atque hoc demum didici mus; verum Dominicæ passionis annum hactenus frustra per astronomicos abacos, et cœlestes side ruro motus indagatum fuisse: quod tum denique verum foret, si Judæi lunaris et solaris anni 12 tam ac constantem rationem tenuissent. Sed cum ab ea majorem in modum deflexerint, ut paulo post copiose declarabitur, alia, si sapimus, insistend via est, ut auctoritate magis scriptorum veterum, ac consensu, quam accurata cœlestium motuum descriptione nitamur. At vero fuit illa maxime communis antiquiorum opinio: Christum Tiberii anno xvi, Juliano 76 passum esse; quod Epiphanius amplexus est, cum annum illum designavit, quo Tiberius vi, et S jɔ

DE ANNO ET DIE DOMINICÆ PASSIONIS. nus coss. fuerunt, cyclo lunæ xt, solis xi: etsi illi suffragati sunt, qui xvm Tiberii anno contigisse Vinicium et Longinum perperam ascribat, quod par unum coss. in duo distraxerit. Est autem is annus olymp. 202, secundus exiens, per. Julianæ 4744. Cujusmodi annorum nexun certissimum esse, rationum omnium momenta persuadent. Quod autem Tiberii xvu exeunte, Juliano 76,hoc est cy clo xi passus sit, demonstratum est a plerisque. Nos, quoniam ita necesse est, summa probationum capita libabimus. Omnium primo vetus illa traditio est, quam in Cæsariensi concilio secutos esse Patres fragmentum illud indicat, quod Beda descripsit: ubi Christus ca nocte traditus dicitur, quæ sequitur xı Kal. Apr.; passus vero x Ka!. Apr.,atque vii Kal. resurrexisse. Igitur litteram Dominic. fuisse G necesse est, cyclo solis x; quem annus Julianus 76 exhibet. Sed quod Dekerius noster bane Patrum opinionem sedis apostolicæ declarationem, ac velut Ecclesiæ defini tionem appellat, nihilo id verius est, quam quod eadem in synodo dictum est, æquinoctium xxV Martii committi, anno Christi 198; et, quod longe absurdius est, eodem illo die initio conditi orbis besisse. Notuin enim est rationes ipsas, quæ in conciliis afferuntur, neque veras esse perpetuo, neque inter fidei decreta censeri. Habet tamen au ctoritas illa communem de passionis resurrect.o nisque die fidem vetustissimorum temporum: ad quam et illa adjungenda testimonia sunt, quibus passio Domini in A. D. x Kal. Apr., hoc est xxm Martii; resurrectio vero in vmt Kal. conjicitur; quam Græcis tribuit Paulus Forosempron., et La ctantius secutus est lib. IV, cap. 10 Ubi asserit anno xv Tiberii, Geminis duobus coss,ante diem x Kal. Apr. Christum cruci aflixum. Sed pro x Kal. quidam codices vn habent. Paulus vero Forosempr. ante diem decimam Ka lendarum idem esse putat, quod x1 Kal., et Pauli juriscons. verbis utitur, qui ait: Ante diem x Ka lendarum, et post diem x Kulend. æque utroque ser mone x1 dies significari. Verum mendosa lectio Pau Ium Forosemproniensem in errorem induxit. Nam 1. 132, § 1 De verb. signif. jurisconsultus ita pro nuntiat: A. D. x Kal. post diem x Kal, neutro ser mone xɩ dies significantur. Certe A. D. x Kal. idem est quod x Kal., quemadmodum ante Kal, proximas idem est quod Kal. proximis, 1. 56 § Qui ita stipu latur, D. de Verb. Obl. Subauditur enim aliquid; ut sit integra locutio, ante diem absolutum. Ilinc est quod Gallicana Ecclesiæ Resurrectionis festum in xxv Martii defixerint, ut auctor est Beda: qui et ipse lib. De temp. rut., cap. 67, decimo Kal. pas sum existimat Christum, etsi cap. 47, ið vín Kal. factum asseveret. Plura apud Dekermum videri pos sunt. Quibus testimoniis efficitur, Juliano 76 pas sum esse Dominum, Martii xxm. Atque hæc insuper Africani vetustissimi theologi sententia fuit; qui passum voluit Christum anno 1 olymp. 262, ut re fert Euzebins (in Chron. Græco p. 65). Cui et Patres narrant. Nam Tiberii annos Judaico, vel ecclesia stico more ab antecedente Nisan numerant. Atqui anno Juliano 76, desinente decimo septimo Tiberii, xvm iniit. Quin etiam Apollinaris Laodicenus apud Hieronymum, Comment. ad cap. 1x Dan., cum post annuin Passionis Dominicæ sex Tiberii annos enu merat, omnino passum arbitratur excunte xvii. Accedunt et certorum intervalla temporum, quæ a Passione computantur. Ut cum Jacobus minor xxx annos Hierosolymis præfuisse, et Neronis anno se ptinio sub paschalem celebritatem interfectus esse dicitur ab Hieronymo lib. De script. eccles.,quod Ju liano 106 congruit. Igitur anno 76 Juliano præesse cœpit. Item Paulus apostolus apud eumdem Hiero nymum anno xxv post Passionem Domini, Nero nis 1, vinctus Romam mittitur: ubi et Neronis an no xiv, post Passionem xxxvi, capite truncatus est, Capitone et Rufo coss., Juliano 112. Neronis initium contigit post mortem Claudii, Juliano 99, post it Id. Octob. Ergo annus xiv cœpit ab Octobri anni Jubani 112. Sed Hieronymus manifeste annos ex orditur ab antecedenti Paschate. Adeoque ex ejus ratiocinio Passioni Domini annus astruitur 76. Ita Petrus, eodem Hieronymo teste, anno 1 Claudii Ro mam advenit, ubi xxv annos Ecclesiæ præfuit, et XXXVII post Passionem anno, Neronis xiv, cum Paulo necatus est. Denique Hierosolymitana clades acci dit anno XL post Passionem, ut veteres plerique testantur, Hieronymus, Eusebius 1. m Hist., c. 8, et lib. vi De demonst.,c. 16, Chrysostomus, ac reli qui. Eversa sunt autem Hierosolyma anno secundo Vespasiani, Juliano anno 115, proinde anno 76 Christi Passio congruit. Cætera ex Dekerii et Ke pleri Commentariis repetenda sunt. At urgemur Phlegontis in primis, et Thalli testi monio, qui anno iv olymp. 202 horribilem solis eclipsin accidisse memorant, hoc est Juliano 78 quam illam ipsam esse, quæ sub Domini neccm contigit, antiqui Patres interpretantur, Africanus, Hieronymus, Eusebius, et alii. Hoc argumento in stant illi præcipue qui plura quam tria Paschata Dominum exegisse contendunt, neque satis puden tis esse hominis existimant, tantæ auctoritatis præ judicio ac tot scriptorum consensioni refragari. Sed illud in primis volo mihi respondeant, cosne putent, a quibus Phlegontis testimonium didicerunt, Phlegontem ipsum legisse. Quod ubi confessi fue rint, tum quid causæ sit explicent, cur iidem, qui solare deliquium, quod a Phlegonte commemoratur, illud esse statuunt, quod sub Christi Passionem contigit, Passioni tamen ipsi non quɔrtum olympia dis annum sed secundum, tertiumve præliniant. Africanus enim apud Hieronymum in caput ix Dan. et in Eusebii fragmentis, pag. 63, Christum passum asseruit anno secundo olymp. 202, Eusebius et Hieronymus anno tertio. Quid autem absurdius est, quam Phlegon:is adversus gentiles auctoritate, atque eclipsi illa eli utentem, quam is quarto an

DE ANNO ET DIE DOMINICAE PASSIONIS. alterum in diem trajectam existimant. Iloc vero sent. Erant ii Nisan, Ab, Elul, Tisri, Casseu, negant, necesse fuisse, ut instante ipso cœlestis plenilunii die festivitas iniretur, cum vel ex cycli lunaris vitio, vel ex páσɛw; observatione, xv dies mensis, luna xv, aut xvi esse potuerit. Hæc dixerim non ut illico politicam illam recen tioris computi translationem apud Judæos veteres, adeoque Christi tempore usurpatam esse definiam. Hoc enim vel Judæi ipsi negant. Siquidem R. Mose ben Maimon cap. 7 Kiddusch hakhodesch, § 7 et 8, rejectionem feriarum natam ex eo tempore esse putat, quo ad medios motus, veris præter missis, computum suun dirigere cœperunt Adar de quibus cap. 3 Moses disserit. His stante templo propter Pascha minus, Ijar accesserat. Igitur posteaquam auditis, approbatisque testibus, qui se nascentem lunam vidisse confirmabant, neo menia sanctificata fuerat, in Tisri ac Nisan, primo ipso die post solis ortum egressi nuntii, et Palæsti nam obeuntes, longius excurrebant, ac neomneniam indicebant. In vicinioribus oppidis, quo nuntii citius aspirabant, uno tantum die; in longinquiori bus biduo neomenias agebant, quod incerti essent, quem diem Synedrium præfixisset. De quo vide cap. 5 Tractatus R. Maimonidæ. Atque hoc hodie que Judai retinent, et Lidluo celebrant, hoc est sive tomy kat vtav, ac vovanotav. Unde ab lloratio * במקום האמתי כמו שהודענו לפיכך עשו יום קביעה ויום Quam ob cal. דחייה כדי לפגוע ביום קבוץ האמתי sam in hoc computo neomeniam non collocant in feria 1, 1v et vi (nempe in Tisri)? Ob id ridelicet, quod computus iste accommodatus est ad con junctiones solis ac lunæ, secundum medium motum illorum siderum, non habita ratione veri eorumdem loci, quod jam ostendimus. Propterea dies certos præfinierunt, quibus neomenias defigerent, et alios rejiculos, ut ea ratione veram conjunctionem assequi possent. Quamobrem cum ex observatione ti pá đɛwç, et veri motus ratiociniis ante et post Christi passionem aliquot annis neomenias indixerint, ut idem auctor est Moses, consequens est diu postea superstitionem illam introductam. dictum Hodie tricesima Subbata. Ut autem evidentius constet, quam inconstans, et mutabilis esset neonieniarum definitio, lucu lentus quidam locus est in cap. 6 Tractatus ejusdem,§ 15 et 16, quem hic totidem verbis ascri bam. Nihil enim ad conjecturam nostram dici בית דין שישבו כל יום ל' ולא באו.potest aptius Posturuau.מיום שלושים הואיל ונראה הירח בלילו est; ineunda probabilis aliqua ratio est, propter Verum quia ex Epiphanii, aliorumque gravissi morum theologorum sententia, Christus pridie ejus diei, quo Scribæ et Pharisæi Pascha celebrarunt, ultimo Paschate, ac solemnibus cæremoniis functus quam Judæi Pascha a legitimo die in sequentem contulerint. Est ea vero, nisi fallor, haud absurda, cujus ex rabbinorum commentariis conjecturam cepimus. Scribunt illi, interque cæteros R. Moses in illo tractatu, quem sæpe memoravi, differendi primi mensis, ac Paschatis causas olim exstitisse com plures, quas antea perstrinximus: ut cum fruges arborumve fructus nondum maturi viderentur; Synedrium toto die tricesimo consedit; neque testis ullus advenit, summo diluculo surgunt, et mensem intercalant; quemadmodum in hoc capite declaravi mus Quod si post quartum quintumve diem lon ginqui testes accedant, ac se lunam suo tempore pro spexisse confirment, hoc est tricesima nocte; imo vero etiamsi sub finem mensis adveniant, primum quidem magnum illis terrorem objiciunt, el interro gationibus lacessunt, ac morosius interrogando fati si interrupti pontes essent, fornacesve dirutæ, ac gant; et illorum testimonium scrupulosius exumi reliqua id genus, quæ solemnitatem impedirent. De quibus consessus illius, quem 77 ° nominant, decretum erat exspectandum. Ita fiebat, ut incerta res admodum esset primi mensis, ac Paschatis tempus, et in illorum arbitratu posita: quemadmodum apud Ro manos ex pontificum libidine contrabi, aut intercala tione proferri annorum spatia solebant. Quare ut ¡idem isti pontifices mensibus singulis Kalare, hoc est Kalendas denuntiare solebant: sic apud Judæos Synedrium, quod ordinandis temporibus præerat, certorum mensium neomenias per nuntios, quos vocabant, indicere consueverat, eorum videlicet mensium, quibus solemnia quædam festa peragebantur, quorum tempora difficile conjici pos nant, atque in omnes se partes versant, quo novam illam sanctificationem declinent, postquam semel intercalatum est. Verum si testes illi in testimonio suo constantes fuerint, idque verum omnino depre hensum fuerit; sed et ipsi testes noti ac prudentes sint; ac denique rite, et ut par est exploratum illo rum testimonium fuerit, de integro neomenium de finiunt, ac mensem illum retexentes,a tricesimo die superioris computare dies illius incipiunt: quando quidem sua in nocte luna conspecta est. Manifestum est ex loco, Christi Domini tempore neomenias non tam certo constitutas fuisse, ut non vel affecto jam mense retexere, ac retractare licitum esset, adeo que solemnitates ipsas, quæ a mensis capite pen»

seniores illi, post commissum æquinoctium, ad Beda minus animadvertisset, falso credidit Anato vespèram, quo tempore luna in altero æquinoctio e regione solem respicit, Łopthy, hoc est Pascha Judaicum, agi debere. Hoc autem xiv luna ad vesperam celebratum est. Ergo xiv in ipsum æquinoctium cadere debet, non præcedere quia perà thy loŋpeplay, ut sæpius repetit, Judaice Pascha peragendum est. Cum igitur id quod dixerat ex Judæorum doctorum sententia profectum asserat; Judæi porro xiv no gent ante æquinoctium indici posse: manifestum est, Anatolium nolle xiv ante ipsum æquinoctii diem statuere. Præsertim cum Christiana xıv ex vetustissima traditione in æquinoctium ipsum, now ante hunc diem incidere debeat. Quocirca vitiosa est vulgata illa lectio xat' aúthy, el xat' aútó re scribendum. Hunc Anatolii locum novissimus in terpres (nam de Rufino postmodum agemus) ma gnopere depravavit. Sic enim vertit: Quapropter qui principium primi mensis in illo xxvı die Phame noth esse putant, ad xw diem proxime secundum illum, festum Paschatis celebrandum statuunt, eos vehementer errare dicimus. Putavit avti ad xxvi diem pertinere, cum de postremo signiferi segmento sit accipiendum. Quamobrem ex disputatis hactenus apparet, primum mensem Tropicum, sive Kpiva hic ab Anatolio intelligi. Neque enim lunaris esse potest, cum in Alexandrino cyclo neomenia primi miensis cyclo primo st Martii xxm: nam Alexan drini cycli annus primus paschalem neomeniam ab hoc die incipit, Latinorum vero post Alexandrinum receptum primus cyclus iniit Apr. 1v, qui est Alexan drinus cyclus ultimus, ut alibi, Deo dante, fusius docebimus. Cum igitur neomenia primi mensis lu naris ea sit, quæ post æquinoctium proxime se quitur, appøret cur Alexandrini, et eos secuti Ni cæni Patres cycluın 1 Martii xx111 statuerint: quod videlicet Anatolii, cæterorumque paschalis cycli conditorum vel tempore, vel decreto æquinoctii se des esset Martii **1. Unde licet æquinoctium in xx1 postea transierit, nec citima neomenia xxı Mar tii contigerit, nihilominus cyclum primum veteri statione non dimoverunt. Quare neomenia Krionos, sive manais primi solaris est citimus terminus paschalis, sive xiv, quæ ex Anatolii scito convenit cyclo v nam cyclus decemnovennalis, sive pa schalis, auctore Beda, ad terminos, sive decimas quartas lunares investigandas accommodatus est uti cyclus lunaris ad novilunia. Ideoque merito pri mus paschalis meusis a prima xiv cœpit, hoc est ab æquinoctii die; quod Anatolius in Martii xxu constituerat. Indeque constat non in omnibus pa schalis meusis diebus Pascha celebrari posse; sed neomeniam ejus uxcipi, quæ est, uti dixi, xıv cy cli v. Quod ipsum et Anatolius indicat, cum eos re prebendit, qui in superiori segmento, quod ultimum est, primum mensent, et xiv lunarem collocant. ∙Consequens enim est decimas quartas lunares om nas intra primi mensis epocham coerceri. Quod cum hum eam primi mensis neomeniam constituisse, in quam citimum Pascha conveniret. Nam qui negat XIV paschalem ante initium primi mensis incidere, idque ipsum mensis initium xı Kal. figit, mani feste prohibet ipso meusis initio Pascha celebrari; quod si fiat, jam x extra prioris mensis fines egredi et in ultimum rejici necesse sit. Nam quod æquinoctio biduum tribui oportere Barral, eoque qui posterior est die Pascha cele brari, de quo et Anatolium loqui putat, verum id quidem est æquinoctium peteµrtwget in sequentem diem excurrere: sed ex ambobus politice ad æqui noctii sedeni, annique cardinem ille deligitur, in quo præcipue, et maxiina temporis parte retineri creditur: non is in quem evagandi licentia paula țim effunditur; nec in eo tamen diutius consistit, verum intercalatione subinde velut quodam freno revocatur: cujusmodi ex Anatolii opinione xxu Martii exstitisse Beda narrat. Quod secus se habet. Alioqui si plerumque in xx1 Martii æquinoctium contineretur, ac nonnisi secunda, vel tertio post bissextum anno ad xx11 accederet: imo vero ne utro que illo anuo quidem civilis diei metas attingeret hoc est pon ultra mediam noctem a. d. xı Kal. Apr. nunquam Anatolius xxn potius quam xxı anni car dinem, ac paschalem terminum assignasset. Quem admodum hoc tempore post Gregorianam recen sionem, licet quinoctium in æquabili anno ad mediam fere noctem, quæ XIII antecedit, perveniat; nihilominus in xxı defixum est; quod cum diem toto fere Juliano quadrienuio percurrit. Non est igitur dubitandum, quin Aua tolius x1 Kal. Apr. æquinoctium civile statuerit ad euin modum, quo post Nicænum concilium in xu Kalend. translatum est: adeo ut nulla xiv luna, quæ ante xi Kal. accideret, paschalis haberetur. Id enim Anatolii verba disertissime testantur. Sane si mediam anni tropici formam sequimur, cujusmodi est Alphonsina, quæ cæteris anteponi Tur, Anatolii tempore æquinoctium utriusque diei partem ex æquo sibi vindicabat. Vixit enim medio fere tertio post ortum Christi sæculo. Cumque anno Christi 200 æquinoctium vernum contigerit Martii xxı, horis 7,16',15" post meridiem, anno vero 300 Martii xx, horis 13, 22′,53″; si excessuin Al phonsinum ex æquo partiaris, invenies a meridie ferme xxt Martii ad meridiem xxu æquinoctium ultro citroque commeasse. Sed Anatolius æquino etium illud, quod a majoribus acceperat, in xxı retinuit, cum Ptolemæus toto ante sæculo vernum æquinoctium xx Martii in meridie observasset, anno Christi 140, bissextili, ut hac ratione inter meridiem xx et xxm progrederetur. Quod si Pto lemaici et Hipparchei anni formam, quæ 300 an nis diem unum perimit, Anatolius amplexus sit; cuin apońynois plus minus annorum centum horas postulet, invenies Anatolii ævo æquinoctium in anno bissextili contigisse octo circiter horis ante

debemus. Ejusmodi sunt in hoc scriptore nostro levissima sunt; nam ut omittam quod Maldonatus fortasse nimium multa. Sed inter ea nihil minus dissimulandum est, quam illa Paschatum distinctio. Primum enim duo illa, quæ cap. vi a Christo pro nuntiata dicuntur, ad idem festum attinent; deinde non illud Pascha fuis e, sed Scenopegiæ festum do ret, com. 2; tertio præpostere hæc Epiphanius ac cepit: nam quæ primo loco dicta memorat, exeunte festo, quæ posteriora ponit, ante festum usurpata leguntur. Omitto cætera; nec enim falsitatem illam accuratius libet persequi. existimat, proverbium quoddam inter Judæos ejusmodi versatum, adhuc menseg iv ad messem supersunt, cum nihil quod urgeret esse, significare vellent: cur fateri cogimur, unum illud festum e tribus fuisse majoribus? Nonne et ad Encænia venisse Christum testantur Evangelia, et reliquos ab eodem verisimile est dies esse celebratos? Quare nisi ad Pentecosten cum Chrysostomo, Cyrillo, atque ex recentioribus Maldonato, aliisque pertinere veli mus; at Phurim, sive Sortium festum, quod Adar 15 celebratum est, nihil vetat intelligi. De quo erudite Keplerus in Eclogis. Jam Sabbatum illud deuteroproton post primum a baptismo Pascha collocari potest, ut et Keplerus ibidem, et nos ipsi subinde monstrabimus. Unum superest, quod ex Kemnitio proponit dissolvitque Keplerus: etenim Christus prædicationem exorsus est postquam Joannes in carcerem est missus, Matth. iv, 12; Marc. 1, 14. Conjectus autem est in vincula Joan nes post Pascha primum: nam eo celebrato Joan nes baptizare pergit, Joan. 111, 23. Quare Sabbatum Lucæ deuteroproton, et ille per segetes incessus non potest primo Paschati subjici, quia jamdudum, cum hæc agerentur, prædicare Christus cœperat. Ex quo sequitur, 1v saltem elici Paschata, ut paulo ante disputavimus. Quocirca nobis alia duorum Paschatum ordi nandorum ineunda ratio est. Sed prius caput ipsum quæstionis intuendum, unde quarti Paschatis fir mamentum petitur. Cum, ut ante diximus, Joannes exactius cæteris tribus Paschata distinxerit, ex ejus potissimum auctoritate digerenda sunt tempora. Quare si is cap. v festi nomine Pascha significarit, de iv, ut minimum Paschatibus confecta res erit siquidem cumi Paschate cap. vi, com. 3, minime confundatur. Ad hæc quoniam prodigium illud, quo quinque hominum millia panibus quinque et duobus piscibus saturavit, idem omnino est, quod et Matth. cap. xiv, et Marc. vi, et Lucæ 1×, descri bitur; necesse est Pascha illud, ante quod mira culum, Joanne teste, contigit, diversum ab eo esse, quod tacite a tribus illis evangelistis expri mitur, cum scilicet Christus per sata cum disci pulis ambulavit: quod utique post Pascha factura est, hoc est Sabbato deuteroproto. Igitur si iter illud per segetes susceptum post aliud Pascha, quam quod a baptismo proximum est, incidit, procul dubio plura tribus Paschata constituenda sunt. Sin conciliari ista possunt, ut neque festus ille dies Joan, v Pascha sit, et Sabbatum deute roproton, de quo Lucas cap. vi, statim post primum Pascha successerit, nihil omnino de 1v Paschatum intervallo confici potest; nam quod ad festum diem ▼ Joan. cap. spectat, multi et gravissimi Patres negant de Paschate locutum Joannem; sed alii Pentecosten, alii aliud festum intelligunt. Quod autem Irenæi testimonium affertur, jam a nobis contra illius auctoritatem præscriptum est, quod is nullum aliud Pascha secundum agnoverit, quam quod vi capite commemoratur; quocum festum triennem prædicationem inchoaɛse; nam quod ad illum diem Joan. v confuderit. Quare hoc ipsum illis Pascha, quod Joan. v legitur, facile remiserim, dum ex Irenæi sententia nequaquam a posteriore discernant, neque plura, quam ille, Paschata Christo tribuant. At enim tria tantum erant festa, quibus sistere se Hierosolymis oportuit, Pascha, Pentecoste et Scenopegia. Cum ergo unum ex illis tribus festum illud exstiterit, cujus causa Christus ascendit; neque posteriora duo locumistic habeant, necesse est de primo, hoc est Paschate, Joannem locutum. Quod enim neque Pentecoste, neque Sce nopegia fuerit, argumento est, quod superiori capite Christus dixerat com. 35, quatuor menses ad messem reliquos fuisse. At hæc meo judicio Verum non ante Joannis carcerem prædicandi munus attigisse Christum, ac tanto tempore otio sum ac desidem fuisse, perabsurdum videtur. Et si verum fateri volumus, Nicodemi illa cum Chri sto congressio, ejusque verba ista: Scimus quia a Deo venisti, Magister: nemo enim potest hæc signa facere, quæ tu facis, nisi fuerit Deus cum eo (Joan. 111, 2): tum quæ superiori capite narrantur, de multis in ipsum credentibus; prædicasse jam Christum, et ad populum fecisse verba demonstrant. Adde his omnia, que ante vinctum Joannem a Christo dicta factaque cæteri tres aliquot capitibus complexi sunt. Quin et Petrus Act. I a baptismo Christum cœpisse testatur. Idem Euseb. lib. 1, cap. 10, et hoc loco docet Epiphanius. Irenæus enim xxx anno baptizatum putat, et post aliquot annos, cum jam idoneam ad docendum ætatem esset adeptus, Epiphan. attinet, supra num. 24 postridie ejus diei, quo baptizatus est, prædicationem illam oc coepisse dicit, quæ ad Eviautòv dextóv refertur. Quid igitur evangelistis illis faciemus, qui conjecto demum in carcerem Joanne Christum narrant prædicare cœpisse? Keplero visum est trajectione versiculi unius negotium posse confici. Nam si Matth. v, ver. 12: Cum autem audisset Jesus quod Joannes traditus esset, secessit in Galilæam: item Marc. 1, si comma 14 alio trajicias, narrationis ordinem aptissime contexes. Mihi vero hæc unics versiculi trajectio violenta sane videtur: nihil enim clarius est, quam quæ subjiciuntur cum illis ipsis versiculis esse connexa. Satius est igitur

DE ANNO ET DIE DOMINICÆ PASSIONIS. commoda aliqua interpretatione loci illius difficul- sæi in Beelzebub hæc illum facere criminantur. tati consulere. Hoc vero perfacile est. Nam Mat thæus et Marcus nequaquam illud docent, Christum tune solum, cum Joannes in vincula missus est, prædicare in populum, hoc est publice verba facere coepisse quod ex illis ipsis evangelistis falsum esse monstratur. Sed hic sensus est: post captum Joannem novum velut initium prædicandi fecisse, ac cum accuratius in illud negotium incubnisse, tum vero speciatim illud inculcasse: Pœnitentiam agite; appropinquat enim regnum cœlorum. Cujus modi cohortationem vel nondum antea, vel minus crebro ac vehementer usurparat, quod eam sibi Joannes prædicandæ pœnitentiæ provinciam velut propriam ac peculiarem sumpsisset. Nihil, opinor, hac nostra conjectura fingi probabilius potest. Nunc ut Epiphanii veterumque de tribus Pascha tibus opinio magis illustretur, brevem evangelicæ narrationis seriem ad illorum intervalla dirigam. Evangelistarum narratio ad Epiphanii sententiam de tribus Paschatibus accommodatur. Post baptismum et XL dierum jejunium ea conti gerunt, quæ Joan. 1 capite narrantur de apostolo rum vocátione. Inde nuptiæ in Cana Galilææ Joann. 11 usque ad comma 13, quando Capharnaum cum suis profectus est. Ubi cum paucis diebus hæsisset Galilæam obiit, ibique prædicavit Evangelium Luc. IV, com. 14, Nazarethum petiit, ubi propemodum a civibus occisus est. Post bæc apostolos denuo vocavit, Marc. 1, 16. Iterumque conscensa navi Pe trum ac cæteros ad sese pertraxit. Tum Caphar naum venit, Marc. 1, 21, Luc. iv, 31. Ubi in syn agoga dæmoniacum curat: inde Petri socrum, ac leprosum. Sequitur Matthæi vocatio, Matth. ix, Marc. 11, Luc. v. Sub hæc accedentes Joannis di-' scipuli cum Pharisæis expostulant cum eo, quod ipsius discipuli minime jejunarent. Inde primum Pascha post baptismum Joan. 11. Necesse est enim multis antea miraculis editis, ac prædicatione cœpta claruisse Dominum, ut ex Nicodemi oratio ne colligitur. Per eosdem Paschatis dies Christus negotiatores a templo submovit. Postea vero per sata transiit Matth. xi, 1, Marc. 11, 23, Luc. vi, 1. Sequuntur gesta Matth. x ad 21 comma. Et Marc. 11 usque ad 13 com.,.Luc. vi ad 12 comma. Apostoli deinceps eliguntur Marc. I a comm. 13 ad 19, Luc. vi a 12 ad 16, Matth. x toto capite. Postea partim in monte, partim in loco campestri varios sermones instituit; quos magna ex parte Matthæus anticipavit cap. vi, et Luc. vi. Centurionis deinde servum a morbo liberat Luc. VII a 1 comm. al 10, Matth. vi a 5 ad 10. Tum viduæ fi lium ad oppidum Naim), Luc. VII a comm. 12 ad 18. Inter hæc Joannes jam in carcerem missus discipulos ad Christum allegat, Luc. vII a comm. 19 ad 35, Matth. xi. Sequitur peccatricis mulieris olicium Christo præstitum, Luc. vi, comm. 37. Jule domum venit, Marc. III, 20. Dæmonium mu tum ejicit, Luc. x³, 14, Matth. x11, 22. Ideo Phari Venit mater cum fratribus, Marc. 111, 31; Matth. *11, 46. Tum egrediens domo ad mare pervenit. Ubi parabolam sementis, et alia quædam edisserit, Marc. iv, Matth. x: ac forte etiam quæ Luc. XI, 33, leguntur. Interim nonnulli ad Christum acce dunt, ac sequi se velle profitentur, Matth. viii, 18. Post in altum evectus procellam sedat, Marc. IV. Trajecto freto in Gerasenorum agro dæmoniacum liberat, Matth. vIII, Marc. v. Rediens archisyna gogi filiam curat, tum sanguinis profluvio labo rantem, Matth. ix, Mare. v, Luc. vin. Egressus inde in patriam ablit, Marc. vi, Matth. XIII. Apostolos binos cum amplissima potestate mittit, Marc. vI, Luc. Ix. Interim Herodes cum multa de Christi prodigiis accepisset, Joannem a mortuis excitatum putat, et illum videre gestit: at is sese subducit. Quare sub hæc tempora Joannem interfectum esse credibile est. Ad eamdem Christi fugam refero ca put iv Joannis, cum relicta Judæa in Galilæam se cessit; quo in itinere cum Samaritana muliere collocutus est. Quare hiatus ingens est bistoriæ inter cap. I et v Joan., quod prioris anni res ge stas evangelistæ reliqui accuratissime scripsissent. Caput vero vi cum iv connexum est nam post illa omnia ad festum quoddam Christus accessit, quod a Paschate haud longe aberat: nimirum Phurim, aut aliud quodpiam. Sequitur miraculum ingens, cum quinque millia hominum panibus quinque et piscibus duobus saturavit, Joan. VI, Matth. xiv, Marc. vi, Luc. 1x: quando veritus, ne rex plebe fieret, secessit in montem, et inde in Capharnaum transmisit, quo etiam tempore super aquas ambulavit. Sub idem tempus habita est ad populum illa disputatio, quæ Joan. vi describitur. Inde in terram Genezareth profeetus. Sequitur Pascha secundum Joan. v1, 4. Hinc illa cum Pharisæis altercatio, Matth. xv, Marc. vi. Post in Tyriorum Sidoniorumque fines profectus Cha nanææ filiam curat, nec non et dæmoniacum mu tum, ac surdum ad mare Galilææ, quando Phari sæi calumniantes in Beelzebub fieri ista dixerunt. Quod quidem bis omnino contigit: primum Matth. 1x, Marc. 111, deinde Matth. x et Marc. vn, Luc. x1. Subjiciendum bis omnibus est aliud prodigium, cum quatuor hominum millia septem panibus sa tiavit, Matth. xv, Marc. viii. Inde in partes Dalma nutha proficiscitur, Marc. VIII, ubi Pharisæi signum quærunt, Matth. xvi, Luc. xi: quod et ante pe tierant, Matth. x. Invitatur a Pharisæo, et in pluribus disserit, Luc. XI, Matth. xx. Abit trans fretum, Marc. viii, 43, Luc. x, Matth. xvi. De cavendo Pharisæorum fermento præcipit, Bethsai dæ cæcum curat, Marc. vili, 22. Petrus confessio nem edit, Marc. vii, 27, Matth. xvi, Luc. ix, 18. Post dies v vel vi transfiguratur, Matth. xviI, Marc. ix, Luc. 1. Postridie lunaticum sanat. Orta inter apostolos de principatu contentio, Marc. ix, 32, Luc. 1x. Ad Scenopegia festum e Galilæa profectus