Libri De x gemmis ab Epiphanio scripti exstare fragmenta apud Facundum llermianensem Anastasium Sinaitam. el Porro nec desunt alii scriptores antiqui, qui libro Epiphanii Пɛpɩ Alfwr usi fuerint, et eos recensere æquum bonuinque esse nullus dubito, non tantum, ut libri illius pretium magis magisque appareat, sed etiam ut tempora, quibus ille præ litteratorum hominum manibus fuit, innotescant. Itaque Facundus Hermianensis in Africa episco pus capite 2 libri v, ex duodecim illis, quos medio circiter sexto Ecclesiæ sæculo Pro defensione trium capituloram concilii Calchedonensis ad Justinianum imperatorem obtulit, et nos typis editos habemus cura et studio Sirmondi, epistolam Latine vertit, ac refert, qua liber hic Diodoro episcopo ab Epi phanio dedicatur, utpote qui eodem Diodoro vo lente conceptus et exaratus. Facundo ferme æqualis fuit Anastasius ille Si naita, qui Antiochenam cathedram est adeptus an. Chr. 561, et hic quoque Quæst. 40, ubi de vestibus sacerdotis summi Hebræorum sermonem habet, omnia illa, quæ Epiphanius in libro De gemmis narrat, in epitomen contrahit sub hoc titulo: Tou S. Epiphanii de duode cim gemmis in Rationali sacerdotis infixis. Et iterum Quæst. 45, de Samaritanis loquens ex eodem libro plura describit: hic tamen eum laudat sub hoc alio titulo: Epi phanii ad Diodorum. Andream et Aretham Cæsareenses archiepiscopos Epiphanii libro De x1 geminis esse usos in suis ad Apocalypsin Commentariis. etc.: Hac autem ex iis in medium attulimus, quæ S. Epiphanius de lapidi bus istis disseruit, tribuumque Israelis principibus accommodavit, etc. Præterea Epiphanium De gemmis bis laudatımı offendi commentarios illos in Apocalypsin legens, qui licet, Lambecio teste lib. iv Commentariorum Bibl. Cæsarea Vindobonensis, etc., attribuantur Origeni in cod. 173, et cod. 174 cuidam Methodio monacho, nec desit quidam etiam codex a Mont fauconio memoratus Diar. Ital. pag. 221, eos tri buens Andree Cretensi, tamen, ut recte monet Ou dinus in Commentario de scriptoribus et scriptis ec clesiasticis, etc., tom. II, pag. 94, Andreæ Cæsa reensi in Cappadocia archiepiscopo, sub cujus nomine editi primum sunt a Pelano, major et me lior codicum pars adjudicat; et eos inter (ne alio rum studio jam notos factos commemorem) qui sub manu mihi est, codex in papyro nitide scriptus, manuscriptorum bibliotheca Corsinianæ 828. Inci pit hic Sancti Patris no stri Andreæ archiepiscopi Cæsarea Cappadocia Commentarius in Apocalypsin sancti apostoli el evangelista Joannis Theologi. Incerta est Andreæ Cæsareensis æetas; multo tamen probabiliter ex conjecturis, quas Oudinus congessit, consuaderi arbitror nono sæculo scripsisse. Locus autem, in quo Epiphanii librum De gemmis laudat, est cap. 10, ubi de lapide Sardio loquens ait: Ayet y¼0 6 Sane, ut [x] magnus Epiphanius dicit, non modo tumoribus, si commode adhibeatur, medetur, verum etiam ferro illatis vulneribus. Et cap. 67, postquain duodecim lapides, quas S. Joannes nominat, Apoc. cap. xxi, secundum varium eorumdem colorem ant vun singulis apostolis accommodaverit, subdit Porro, quæ primum ex cap. 10 Commentariorum Andreæ retulimus, alius Cæsareensis ar quoque chiepiscopus decimo Ecclesiæ sæculo ineunte cla rus Arethas nomine, repetit cap. item 10 Commen tariorum in eumdem S. Joannis librum Apocaly pseos, quos nimirum ita concinnavit, ut non so lum sententias, sed ipsa etiam verba sæpe sæpius transcribat ex illis Andreæ, quibus, cum eos au ctor imperfectos reliquisst, ultimam etiam manum jam imposuerat, si fides habenda est calligrapho interpretationis Armena Commentariorum Andreæ, quæ is. exstat in bibl. Regia, ut comperi ex ejus mss. codicum catalogo tom. I, pag. 77. Etiam cap. 77 titur quidem Arethas iis, quæ Andreas ex Epiphanii eruditione acceperat, sed non ut ille in eo quoque capite cum nominat. Atque hoc loco non incommodum videtur, non præterire, quam habemus Commentariorum Andreæ versionem Latinam a Peltano factam cap. 10, sar dio virtutes dare, quas, Græco textu non invito, multo satius jaspidi tribuisset. Apocalypseus cap. Iv, vers. 3, jaspidi et sardio Deus comparatur Qui sedebat similis erat aspectui lapidis jaspidis et sardinis. Andreas optime adnotat: The μey lásmidos [111] manas, pievo nempe, 234 ut Pelta nus vertit: Jaspidi quidem, quod is viridis exsistat, suaque viriditate divinæ naturæ symbolum præ se (e rat. Hæc namque semper floret, et viret, vitamque et escam viventibus omnibus præstat. Sed et omne quoque terra semen viridem herbam fundere solet. Assimilatur ad hæc sardio, ob terrorem, quem ho stibus incutere natus est. Aiunt namque sardium feris spectrisque terribilem videri, vi præterea, quam natura insitam habet, agra corpora sanare solitum. Sane, ut magno Epiphanio placet, non modo tumo ribus, si commode adhibeatur, medetur, verum etiam ferro illatis vulneribus. Itaque audacter nimis di ctum pato a Peltano: assimilatur ad hæc sardio, etc., cum in Græco vox sardio non sit; el contra Græci textus fidem sunt illa: aiunt namque sardium, etc. Græcus enim textus habet: caol yap thy la GRI. De sardio tum primum loqui Andreas vide tur, cum ait: Marà TOUTO &½, etc. Et si quis velit post hæc deesse aliquid, non pugno. Emendationis autem ratio ex Epiphanio, quem Andreas eo loci sequitur, præcipue constat. Hic neutiquam de sar dio, cui solum sanandi et fugandi mala virtutem tribuit, sed de jaspide prædicat feris spectrisque terribilem videri, scribens: Hunc, ut aiunt, qui fa bulosa referunt, bestia in agro metuunt, aliaque por. tenta. Quocirca Andreæ mens, quod spectat ad comparationem, qua utitur apostolus Joannes, ca esse videtur jaspidem tum naturæ, tum potentiæe et justitiæ, sardium vero misericordiæ Dei esse symbolum qui semper idem est, qui fortiter suavi terque omnia disponit, et iram sicut misericordiam effundit. Porro quod de Commentariis Andreæ diximus, pro emendatione etiam Commentariorum Aretha facere volumus, ita ut animadvertamus, aut corum Grecum textum cum Latina versione esse refor mandum, aut Aretham, quæ Epiphanius distinguit, Epiphanium dum laudat, turpiter confudisse.

[XIV] Procopium Gazæum ex libro Epiphanii De xul gemmis, quæ de montibus Garizim et Gebal me morul descripsisse: Theophanem autem Cera meum, quæ narrat de Samaritanis. Sed ut illuc, unde haud temere discessimus, re vertamur: igitur Ilieronymus, Facundus Hermia nensis, Anastasius Sinaita, Andreas et Arethas Cæsareenses archiepiscopi, ii omnes sunt, quos scriptores inter antiquos mihi contigit invenire nsque adhuc S. Epiphanii librum De gemmis di serte laudantes. At vero invenisse certe arbitror et alios duos, qui co usi sunt, licet tacito Epiphanii nomine relicto, Procopium dico Gazæuni, et Theo phanem Cerameum Taurominii archiepiscopum. Procopius, Gazæus gente, arte vero sophista, Ju stino Thrace imperante claruit an. Ch. circiter 520, el cætera inter ejus scripta exstat adhuc luculen tissimus in Octateuchum Commentarius ex ortho doxorum Patrum scriptis singulari delectu ab eo excerptus, summaque contextus industria, qui lau datur a Photio in Bibl. cod. 206, et prodiit jam La tinus Tiguri an. 1555. Aliis Græcis Latinisque, ut vocant, Catenis adnumerari hic certe debet, com mentariis nempe illis in sacras Litteras ex scriptis variorum auctorum collectis: et quamvis tales commentarii cuique auctoritati auctoris sui nomen ascribere soleant, quod in Comment. Procopii mi nime apparet, ingenuus tamen Procopius fatetur ex libris veterum eum collegisse; et nomina auctorum apponere ob illud fortasse præteriit, quod eorum auctoritatibus ita utatur, ut modo brevius senten tiam comprehendere, modo vero alio deductas res eis interserere, religioni sibi nequaquam ducat, quomodo quidem animadvertere est pag. 439, ubi Deuteronomium illustrans ad v. 29, cap. xi, appo site in multis epitomatum, in multis etiam inte grum describit (xv] quidquid Epiphanius in hoc libro disputat de situ montium Garizim et Gebal alio tamen desumptum interserens numerum sacer dotum abscondentium idola, quos septuaginta fuisse refert; et ubi Epiphanius ait, Garizim habuisse gradus plurimos, et ut aiunt quidam, mille quin gentos et sapra, iste hos gradus fuisse scribit mille sexcentos et unum. Præterea docet Somoron fuisse antiquum nomen montis illius, ad cujus radices dichem erat; sed fortasse ex ipso Epiphanio id col ligi putavit; quod autem scribit de intervallo a Galgal ad Jericho in libro, quem edimus, certe non apparet, sed in illo codice, quo unico uti debui mus, librarii oscitantia præterinissum esse videtur. Exstant autem in hoc Procopii Commentario et quæ dam alia, quæ ex Epiphanii libro De gemmis ac cepta si quis conjectet, adversari nolo, nempe illa, quæ afferuntur a Procopio ad Exodum pag. 502, et exponunt quid mystice Rationale Aaronicum significaret. Epiphanii ingenium ea quidem minime dedecent, et in eo libro Epiphanium persecutum esse mysticam Rationalis et pretiosorum ejus la pidum significationem indubium est, cum ipse in epistola libro præfixa hoc quoque in eo sibi propo nat pertractandum. Certiores rei ipse liber nos fa cere posset, sed mancum invenimus. Si quando inveniatur integer, fortassis et quæ Hieronymus de mysteriis Rationalis scripsit, mutuasse illinc intel ligetur. Prætereo e diversis locis collectas Hiero nymi sententias in hanc rem, quod jam collegerit Lipomannus in sua Catena ad Exodum pag. 287. Sed hæc omittamus. Venio nunc ad Theophanem Cerameum Tauro minii archiepiscopum, et Rogerio Il Siciliam obti nente illustrem, ut probat Oudinus in Comment. etc., tom. II, col. 1185. Scripsit hic Homilias plures, quas Græce et Latine edidit Parisiis an. 1644 Fran ciscus Scorsus S. J., et has inter tricesima ea est, in qua, ubi de Samaritanis agitur, ex Epiphanii li bro De gemmis multa esse compilata videntur. [sv] Certe cum iis, quæ ille narrat, omnino con cordant quæ narrat Theophanes, si excipias, quod hic oratorum more verbosior rem exprimit orna tiorique oratione. Jam vero dummodo hæc, quæ de Theophane dixi, vana non sim auguratus conjectura, Theopha nes igitur recentior est auctor, quem Epiphanii li bro De gemmis usuni esse novi. Puto autem jam tum rarum fuisse factum, cum ne Photius quidem ejus meminerit, et jamdiu quidem ita erat ignotus, ut doctissimi critici lugerent, ut perditum, fere ac librum illum, quem de eadem re scripsit Septimius Tertullianus secundum indicem operum ejus, ubi eum adnotatum invenisse se tradit Hieronymus in Epistola ad Fabiolam superius quoque laud., quæ in ed. Veron., etc., est 64. De Epitome libri S. Epiphanii De x11 gemmis a Ges nero edita, et de alia ab Anastasio Sinaita ex arala. Edidit sane Conradus Gesnerus in collectione li brorum De omni rerum fossilium genere agentium, Tiguri anno 1585, opusculum quoddam De gemmis x Rationalis, et Epiphanio attribuit. Sed licet illud et postea pluries sub eodem nomine typis re cusum fuerit, haud tamen aliud revera erat, quam Epitome libri de eo argumento ab Epiphanio con scripti, etsi aliquanto prolixior Epitome alia, quam cum interpretatione lurriani accepit a Schotto, ediditque in sua operum S. Epiphanii editione Pe tavius tom. II, pag. 233, et deinde deprehendit me ram esse Anastasii Sinaitæ Epitomen, quæ extra corpus operis Anastasii, et in nonnullis Vaticanis codicibus descripta legitur, fortassis quod cum perrarus ipse Epiphanii liber factus esset, illa ejus Epitome in pretio maxime haberetur; nisi quis ma lit, imovero Epitomen Anastasii, aut illam aliam a Gesnero editam, cujus auctorem ignoramus, li bro xvn] Epiphanii 235 attulisse perniciem, quem admodum solent primigeniis libris afferre hujus generis scripta. Quamobrem Joannes Albertus Fabricius, licet nemini in librorum cognitione secundus, lib. v Bibl. Græca, cap. 41, § 4, n. 7, injuria quidem pro nuntiat, Caveum præter rem librum de lapidibus in ter inedita Epiphanii retulisse, et ipse quidem potius reprehendendus est, qui Epitomen pro libro ipso Epiphanii minus cautus accipiens, illum fuisse edi tum asserit a Petavio tom. II opp. S. Epiphanii, et a Matthia Hillero in libro De x gemmis in pecto. rali summi pontificis, nec non in Syntagmatis ejus Hermeneutics. Præterea vero male etiam docet, Gesnerum edidisse Epitomen ab Anastasio Sinaita confectam, et a Petavio quoque editam tom. It, pag. 233, cum Gesnerus illam aliam ediderit, quæ apud Petavium exstat pag. 225. Demum illud quo que adjicit Fabricius, eos falli, qui librum De gem mis Epiphanio abjudicant, et recte quidem de hoc censet, si qui forte sint, qui Epiphanium in hanc rem scripsisse aliquid negent, sed qui Epiphanio, quod ipse Epiphanii esse sibi consuadet, abjudi cant, minime quidem falluntur. Opusculum De Gemmis a Gesnero aliisque edi tum jamdiu profecto brevitate sua aliud se esse pro diderat, ac librum illum, quem Ilieronymus insigne volumen dixit, et aptissimum, unde plenissimam de Rationali Aaronico scientiam consequi Fabiola po tuisset. Quid quod neutiquam ab epistola incipit, unde primigenium Epiphanii seriptum initium sum psisse testis erat Facundus Hermianensis? Sed hæc sunt quidem talia, ut nullus emunctæ naris homo, ad rem propius accedens, dubitare debuerit, jure et merito ab Epiphanio abjudican d'un esse, quod sub ejus nomine circumferebatur opusculum De gemmis a Gesuero vulgatum; eras

sjores tamen litterați rei certiores fieri luculentius dam solecismos typis committere minime passus non poterant, quam si ob eorum oculos poneretur primigenius ipse S. Epiphanii liber, ubi eum, ut modo factum est, reperire contigisset. (XVIII] De codicibus mss. unde eruta est Latina ver sio libri S. Epiphanii De gemmis; et quid præsti tum sit in ejus editione. Locus, ubi illum offendi primo, chartaceus codex est in-fol, ex mss. codicibus bibliothecæ Corsinio rum 817, quem non ætate quidem, quæ vix contum annos superare mihi videbatur, sed rebus, quas primo statim intuitu continere intellexi, conside randum ratus, diligenter evolvi, nec vanus sensi integrum antiquissimi alicujus codicis exemplum esse ca enim opinione bibliothecam Vaticanam consulens, ditissimum veterum mss. thesaurum, codicem vere pretiosum, unde Corsinianus aliique huic similes in eadem Vaticana bibliotheca a me visi, exorti sunt, asservatum inveni. Est hic in charta pergamena in-fol., et notatur numero 4961. Præter illud autem, quod edimus, opusculum, multas Romanorum pontificum et im peratorum epistolas continet, quarum serici dili gentius evolvisse minime piget; deprehendi enim mea cum voluptate, bone autem non meo solum, ut puto, sed communi omnium, eum esse codicem Vaticanum, ex quo Baronius pulcherrima Christia næ antiquitatis monumenta ad tertii et quarti sæ culi Ecclesiæ historiam illustrandam in suos An nales derivavit, eum sæpe Vaticanum codicem ap pellans, interdum vero pervetustum codicem Vali canum, in quo scripta sunt epistolæ complurium Romanorum pontificum, ut ad an. Ch. 368, § 2, el modo codicem illum, ubi descriptæ habentir plures pontificum Romanorum epistola, ut ad an. 381, §1, et 385, 5. Quod autem exhibet primum, libellus sst schismaticorum Marcellini atque Faustini, quem nine sane descriptum vulgasse videtur Sirmondus, et hic certum est quidem vidisse Baronium, qui ad an. 365, § 19, ait: Id quidem ex ipso schismatico rum libello Marcellini atque Faustini [xx] colligitur, quem antiquitus scriptum Vaticana bibliotheca nobis exhibuit. Erat olim iste codex celeberrimi card. Guillelmi Sirleti, secundum quod nota quædam admonet, quæ in prima pagina occurrit: Emptum ex libris cardi nalis Sirleti. In ultima autem pagina adnotatum est, eum fuisse jam monasterii Sanctæ Crucis Avellanæ, et acquisivisse Damianum: sub altera enim hujusce paginæ, ut aiunt, columna legitur: Liber est mona sterii S. Crucis Fontis Avellane Eugubine diœcesis; sub altera Hunc librum acquisivit „Don Damia nus S.. Porro hæc ultima nota antiquissimis litteris ex arata, codici ex iis, quæ continet, longe pretiosis simo, plurimum sane auget et pretium et decus cum certæ antiquitatis eum faciat; nam, etsi plus quam septingentorum annorum ætatem statim re dolet, tamen tali nota rem ita esse certo judicio co gnoscimus. Ecquemnam, statim ac talem codicem monasterio S. Crucis Avellanæ acquisitum a Da miano fuisse intellexerit, Petrus ille Damianus non subit sanctitate vitæ, magistratibus et scriptis ce leberrimus, qui monasticam vitam in illo monaste rio iniit, et medium circiter sæculum Ecclesiæ un decimum illi præfuit? Verum quæ quidem mala obvenerunt alite illa sunt, non integrum Epiphanii librum, sed ejus par tem, præterea non Græcum contextum, sed Latinam versionem tantummodo in Vat. codice exhiberi, et hanc sæpe minus felicem, ita ut barbariem suami non solum in vocabulis prodat, sed interdum etiam contra leges Latine grammaticæ peccare videatur. Sed hoc cum non raro scriptoris potius vitio, quam interpretis existimaverim factum, crassiores quos sum, et quod ad orthographiam spectat, quæ magis communis apud doctos homines nunc est, passim adhibui, illam codicis servans nonnullis solum in locis, ubi visa est mihi philologorum animadver sione non indigna. Porro loca corrupta, quæ resti tuere [xx] difficile non fuit, restitui quidem, sed ea, quæ non sine aliquo additamento restitui posse arbitrabar, et quæ aut non erat, aut non subiit resti tuendi modus, in mendo cubare reliqui, interdum ea esse corrupta in Notis monens, interdum tamen ne hoc quidem præstans, utpote illius minus solli citus, quod tale noveram, ut æquus lector nec velit, nec nolit. Quod spectat ad contextum Græcum, de eo in quirere non omisi, adhuc tamen factum est frustra. Cum apud Montfauconium Diar. Ital. p. 215, ubi bibliothecam monachorum S. Basilii Romæ, festi vissima mss. Græcorum codicum copia Petri Men niti studio locupletatam describit, legissem: Epi phanii ad Diodorum epistola in magnam spem reperiendi illum veneram, sed inanis spes ista fuit, quod revera nulla reperire sit eos inter codices Epistola Epiphanii ad Diodorum, sed solum cod. 20 et 99 Epistolam exhibent illam ad Diodorum Tarsi, que disserit de matrimonio cum sorore uxoris mortuæ, et in novissima editione operum S. Basilii, qui ejus est auctor, reperitur tom. III, pag. 249. Interea tamen admonere non præteribo, quod si quis unquam ad novam operumi Epiphanii editio nem Græcam et Latinam adornandaui animum ma nusque admoverit, quod futurum non dubito, cum Petavii illam negligentius esse factam neminem lateat, ubi integer libri De gemmis contextus Græ cus neque dum inventus sit, ad Latinam ejus ver sionem, quam edimus, Græca verba non raro ap ponere poterit, si utramque Epitomen consulat, et sacras Litteras a LXX in Græcum versas, demum Græcos illos scriptores, quos eo libro usos esse dixi. De pretio el usu Fragmenti libri De gemmis Epi phanii, quod exhibet codex Vaticanus. At vero, quod certe incommodum accessit maxi mum,illud est, in Vaticano codice Epiphanii librum exhiberi mutilum. 236 Quid [xx] tamen face rem? Edidi qualem inveni, et neminem sane fore puto, qui velit idcirco anecdoton despectui haben dum me edidisse. Quod prolixioris operis fragmen tum edam, non integrum opus, causa neutiquam talis est, ut quispiam merito me et bune libellum meum calumniari possit et damnare. Nam præter quam quod hujus fragmenti auctoritate certiores facti sumus, nequaquam Epiphanii esse opus, qui sub ejus nomine editus fuit a Gesnero aliisque De x11 Gemmis Rationalis Aaronis liber, quod quidem unum me facile tuetur, et curam meam, qualiscup que illa fuerit, commendat: enimvero SS. PP. scri pla ea sunt, ut non solum quodcunque illorum in signe fragmentum, quale est a me editum, sed qualecunque, et operam nostram et publicam lu cem mereatur. Quod si gravissimi homines dignam se operam existimarunt veterum poetarum cæterorumque profanorum scriptorum fragmenta colligere et vul gare, quis est non infirmo, ne dicam optimo et splendidissimo ingenio præditus, qui non præclare magis commendandum arbitretur studere, ne la teant reliquiæ quæcunque earum rerum, quas SS. Patres ut monumentis inandarent litteris consigna runt præcipue vero si de illis loquimur Patribus, qui ampliori eruditionis et doctrinæ laude celebran tur, qualis certe est Epiphanius? Quid? Nonne ille ipse De xH gemmis liber præ cipuo honore habendus erit, qui egregium et insigne ingenii et eruditionis Epiphanii volumen dici meruit?

Quid? Nonne in hoc etiam istius libri fragmento plura sunt satis diligenter atque subtiliter pertra clata; et aliquid etiam a neuine fortassis alio ac ceptum hactenus, quale esse videtur illud de no mine, quo Samaritanæ litteræ, et Hebræorum ap pellabantur? Demum multos olim De gemmis scripsisse scimus, quorum longa apud Hillerum exstat series, sed jami ferme [xx] omnes tulit ætas, quocirca eo quoque magis plurimi bic æstimandus est S. Epiphanii Commentarius, ubi de duodecim pretiosioribus gemmis copiose disseritur. Nec volo indictum san clissimum virum non solum eruditionem suam in boc opere luculenter ostendere, sed prudentiam quoque; cum enim miras singulis gemniis assertas virtutes referat, ingenuus fabulosas passim vocat, ita ut liceat hinc haud levi conjectura augurari, quæ alias minus vera profert ex libris hausisse apocryphis, quibus cum pietatem fovere viderentur, multa adbuc erat auctoritas, nec facile aut tutum erat adversari, eorum mala fide neque dum satis comperta atque probata. Imposuerunt libri isti aliis quoque multis doctissimis viris primævæ Ecclesiæ; mendacium enim bene conceptum callideque vul gatum sagaciores etiam homines interdum fallit, neque principio, sed procedente tempore, quale est, solet tuto cognosci. Accedit, quod cum libris illis vulgo ab hæreticis haberetur fides, fortassis et illis quoque proficiendum esse in disputationibus contra hæreticos credebatur. Hæc autem admoneo non inconsulto. Non deerunt in auctorum errores inquirentes homines, non ut caveant, sed ut vitu perent, homines vaniloqui et maledicendo famam et gratiam otiosorum aucupantes, qui librum hunc, Epiphanii nomine audito, contemnant; verum, si recte existimemus, peccavit sane non semel in chronologicis Epiphanius, et interdum minus certis narrationibus nimis fidit, tamen hæc, a quibus fere nemo expers omnino fuit ex iis præsertim, qui multa scripserunt, ejus existimationis et auctori tatis quidquam detrahere minime valent, et fatea mur nihilosecius oportet, ejus scripta veterin monumentorum Ecclesiæ fodinam esse, ut ita lo quar, locupletissimam, et plane dignam, ut eorum auctor apud Græcos inter magnos haberetur, ut qui dem babebatur, referente Augustino in libro De hæresibus ad Quodvultdeum hær. 57, et quoru pigere minime debuerit virum Hebraicis, Syriacis, xx] Græcis, Latinis Ægyptiisque litteris eru ditum, qualis erat Epiphanius, idcirco nevráɣ2WT tos ab Hieronymo præclare dictus in Apol. 1 adv. Rufinum. De notis adjectis ad librum Epiphanii De gemmis. Est autem nunc a loco minime alienum et de meis animadversionibus in librum Epiphanii pauca dicere. Eas igitur apposui, quas aut necessarias, aut multum utiles ad sententiam intelligendam ra Lus sum, aut saltem futuras non ingratas, vel quod in eis antiquum aliquem, aut recentem scriptorem emendarein, vel quod aliquid rari eis interserere contigerit, aut a nemine alio, quod scirem, satis luculenter pertractatum. Cæterum multo quidem plures afferre potuissem, si de coloribus, speci‹ bus, veris fictisque virtutibus cujuscunque lapidis et de aliis bujus generis rebus disserere voluissem, sed abstinui consulto, ne supervacaneam rem fecisse, et ne hypocrisim quamdam scientiæ, cum tamen omnis ostentationis suspicio ingenuo cuique homini vitanda sit, aflectasse viderer: scilicet Epitomen libri hujus Epiphanii doctissimi jam viri illustra runt, Conradus Gesnerus corollario post eam ad dito, et Matthæus Hillerus perpetuis notis exornans, eaque omnia, quæ Salmasius in Exercitationibus Plinianis de illa annotat, suis locis apponens; de gemmis autem Rationale Aaronis exormantibus sa crarum Litterarum interpretes, et de Hebraicis anti quitatibus tractantes scriptores agunt omnes, el Braunius de singulis singulari capite ita subtiliter et copiose disseruit lib. eruditissimi operis, quod De vestitu sacerdotum Hebræorum scripsit, ut nihil desiderandum sit exquisitius. At enim, jejune tamen et nimis exiliter dictum est in notis de Diodoro illo, cui librum De gemmis Epiphanius [xx] dicavit. Nempe hie fore futurum, ut de eo coinmodius et paulo liberius ageremus, arbitrabamur; neque enim levis, aut illepida dis putationis argumentum esse videtur. Cuinam Diodoro episcopo, librum suum De gemmis Epiphanius dedicaverit. Auctor nobis est Facundus Hermianensis, Diodo rum illum non esse alium, quam celeberrimum episcopum Tarsi, cujus auditor Theodorus Mopsue stenus fuit, et S. Joannes Chrysostomus; titulus autem Epitomes a Gesnero editæ Diodorum epi scopum Tyri eum vocal etc. Neque vero addubitare licet ne aut codicis Gesneriani scriptor, aut Gesnerus ipse Túpov pro Tapoov acceperint scriptionis si militudine decepti. Multi sunt in Vaticana bibl. miss. codices, qui varias libri Epiphanii De gemmis Epi tomes continent, sed solum duo in titulo Diodorum nominant, nempe codex 74 inter eos qui Christina Suecorum reginæ erant, pag. 82, et codex 39 inter eos, qui erant Pii 11, pag. 227, et uterque habet Túpov. In Catalogo etiam mss. codicum bibl. Re giæ tom. II, pag. 302 inter cætera, quæ indicantur esse in cod. 1782 memoratur: Epiphanius episcopus Cypri ad Diodorum Tyri episcopum de duodecim la pidibus in vestibus Aaronis. Itaque quæstionis bujus status nascitur: erraveritue Facundus, an auctor Epitomes. Id autem ut facilius, diligentius atque distinctius expediamus, in primis optimum profecto erit ani madvertere, ut plurimum non esse usos veteres, cum episcopis scriberent, episcopatus eorum locum exprimere; cujus rei exemplorum pleni sunt libri. Epistolam etiam illam, quacum Epiphanius Diodoro episcopo librum De gemmis misit, fuisse talem non solum mos iste suadet, sed præterea ex eo con:pro bari xxv existimo, 237 quod talis sit apud Fa cundum, et talis quoque in cod. Vaticano, unde ego illam accepi; neque est omittendum, quod etiam Anastasius Sinaita librum De gemmis laudans sub nomine libri Epiphanii ad Diodorum, hæc so lum habet: Hoc co gnito, tum Facundum, tum Epitomes auctorem aliunde quidem potius, quam a título ipsius episto læ Epiphanii, mutuatos esse Diodori episcopatus nomen, non inimerito creditur. Cum autem Fa cundi auctoritas anonymi scriptoris auctoritati comparabilis esse non videatur, eo magis quod Fa cundus non multum post Epiphanii ætatem clarue rit, et inter Græcos diu versatus sit, sententiam que illam in libro ad Justinianum imperatorem, et consulto quidem, ut Diodorum Tarsensem a sanctis Patribus laudatum fuisse demonstret, inseruerit, quod Facundo sit standum, nonne primo intuitu facile in mentem venit, et facile pro æquo habetur et tuto? Verum contra sentit Tillemontius, qui Facun dum alias quoque epistolas inferius describendas (duabus potissimum, quibuscum reliquæ certe con veniunt, ad detegendum dolum sternentibus viam, et quarum altera Athanasii est, altera quorumdam episcoporum Ægypti) ad Diodorum Tarsensein perperam retulisse adeo animose contendit, ut de monstrare se illud putet. Enimvero gravissima sunt, quæ ad hoc congerit, argumenta, not. 98 et 99 De S. Athanas., etc. Eorum partem repetit

Dupinius in Bibl. auct. eccl. tom. II, par. 1, ab Epiphanio esse scriptum conjicio, Facundi er pag. 231. Quamobrem aut negligentia, aut dedita opera in his peccaverit Facundus, hinc certe plurimum fidei ejus auctoritati detrabitur, unde non semel con vincitur in iis, quæ ad Diodorum Tarsensem spe ctant, aut judició, aut fide carens. Quid quod et de Theodoro Mopsuesteno agens, eum cum Theodoro Tyanensi confundit lib. vi, cap. 7, ut optime mo nuit Sirmondus? Itaque ergo nulla est causa qua miremur, quod etiam epistolam Epiphanii ad [xxvi] Diodorum Tarsensem missam dixerit, cum tamen ea esset missa Diodoro Tyri. Et quidem, ubi rem diligentius expendamus, licet neque ætas auctoris Epitomies, neque gens constet, neque eruditio, ejus tamen auctoritatem in hac re nonne illud maxime commendat, quod nulla occurrat ratio, qua ille pro Diodoro Tarsi Diodorum Tyri substitueret? Facundus contra, co quo ferebatur studio inveniendi, qui Diodorum Tarsensem commendaverint, facile in eum errorem potuit labi, in quem alios multos simili studio abreptos scriptores lapsos scimus, referendi nimi rum in eum, quem commendare studebat, quidquid repererit scriptum in commendationem episcopi, qui appellaretur Diodorus. Præsentius Facundo fuisse videtur periculum, quod ejus ætate Diodorus Tyri minus fortassis notus erat, cum Diodorus Tarsi in ora hominum volitaret maxima quidem cum celebritate, aliis et doctum et pium prædi cantibus, aliis vero ad ejus nominis damnationem adnitentibus, quod Theodori Mopsuesteni et Ne storii erroribus prætulisse facem existimarent. rorem in primis comprobare videtur: nimirum cum Hieronymus librum suum De scriptoribus ec clesiasticis scripsit, et nondum Epiphanium De gemmis scripsisse conjicio, et jam Diodorum Tarsi morte functum fuisse contendo. Quod spectat ad illud primum: cum librum hunc Hieronymo ab Epiphanio esse datum dono scia mus, et facile sit cogitare id contigisse non mul tum post libri ejusdem editionem; præterea vero cum constet ab Hieronymo [xxviii] eum plurimi esse factum, ita ut non semel suminis laudibus ce lebraverit data commemorandi illum occasione ecquis eat inficias verosimillimum esse, quod ne que dum scriptus ille esset an. Christi 392, quo Hieronymus scripsit Catalogum, cum ibi ejus non meminerit, ubi de industria ecclesiasticoruin scri plorum opera recenset, inter quæ etiam illa Epi banii? Equidem, cum Hieronymus cap. 114 de Epiphanio loquens, postquam ejus opus De hæresi bus commemoraverit, subjicit: Superest usque ho die, et in extrema jam senectute varia cudit opera; seu, ut alias legitur, opuscula; inter hæc ipsa opuscula librum etiam De gemmis subintelligendum esse non dubito. Neque vero quis putet, illud me imprudentem sine animadversione præteriisse, hanc conjecturam multum roboris amittere posse, nisi constet Hie ronymum et Epiphanium convenisse posteaquam ille librum De scriptoribus ecclesiasticis scripserit, el anteaquami eum scriberet, quoniam scimus K brum De gemmis dono accepisse ab Epiphanio, cum hic apud eum esset præsens. Animadverti equidem id quoque, sed inde probabiliorem fieri, non infirmari conjecturam meam sensi: nimirum antea non semel convenisse scimus; convenerunt enim an. Christi 382, quo Epiphanius Romam vẹ nit, et convenerunt an. 385 quo Hieronymus in Cypro Epiphanium invisit. Postea vero convenc runt an. 394, et convenerunt Bethlehem, quod sciens prædico; est enim profecto admonitione dignum, cum mirum in modum ad rem quadret phrasis illa flieronymi, qui cum scriberet, Super quibus et vir sancius, Epiphanius episcopus, pro prium volumen mihi præsens tradidit, certe erat in Bethlehem. Sed hæc errare potuisse Facundum, et quidem facile, non autem quod revera erraverit compro bant. His positis, evincitur id ex auctoritate codi cum Epitomen libri Epiphanii De genimis continen tium, qui unanimiter ad Diodorum Tyri esse illum missum nos docent. Confirmatur insuper plenis sime, quod conjectare liceat, et accedente Epitomes auctoritate fere evidens sit, prout censet Tillemon tius, ad eumdem Diodorum missam esse Epiphanii epistolam, ad quem aliæ illæ duæ epistolæ perti nent, nimirum Athanasii et episcoporum Ægypti, de quibus certe satis constat ad Diodorum Tyri pertinere. Stat in eo harum epistolarum et episto læ Epiphanii convenientia, quod in epistola episco porum Egypti, necnon in altera Petri Alexandrini, tam Athanasius, quam [XXVII] Epiphanius cum Diodoro illo, quem episcopum Tyri esse pro certo damus, una simul conjunguntur, ubi episcopi illi recensentur, quibus Apollinarius anathemate ausus est comminari. Nempe hine Diodorum Tyri et Epi phanium amicos fuisse intelligimus, et in eadem Tactione conjunctos, iisdemque obnoxios periculis. Mihi vero hæc Diodori episcopi Tyri cum Epi phanio animi conjunctio, nescio quid in nientem revocat, quod puto equidem fortassis non valde ad rem pertinere, sed tamen nihil obest dicere. Con stat de Epiphanii amicitia cum Diodoro episcopo Tyri putamusne_autem constare etiam de amici tia cum Diodoro Tarsensi? Cum divisa esset tunc temporis Ecclesia Antiochena, duobus episcopis cam sibi vindicantibus Flaviano et Paulino, quo rum uterque et patronos habebat suos, et sectato Jes Flaviano Diodorus Tarsensis impense fave bat, Epiphanius autem Paulino: et insuper Dio dorus Tarsensis magister fait Jo. Chrysostomi, quem inter et Epiphanium haud leves quidem, licet utrinque sancto animo agitatas, inimicitias exarsisse non latet. Inquiritur in tempus, quo Epiphanius librum De gemmis exaravit, et hinc eum Diodoro Tarsensi dedicatum non esse confirmatur. Sed ipsum etiam tempus, quo librum De gemmis Demum conjecturæ meæ egregie favet quod Hie ronymus tribus in libris Epiphanium De gemmis laudat, et singulos diu post an. Christi 392 exara tos fuisse compertum est. Epistola ad Fabiolam data est an. 397, aut superiori: 238 Commenta ria [xxx] in Isaiam scripta sunt an. 408, aut 410, et Ezechielis Commentaria in ipsa eorum Præfa tione post Commentaria in Isaiam exarata dicuntur. Jamvero haud minus animose et probabiliter con tendo, cum Hieronymus Catalogum scripsit, Diodo rum Tarsensem mortem jam obiisse. Suadetur hoc, ut Tillemontius quoque animadvertit, not. 4 De Diodoro Tarsi, etc., ex ipso Catalogo, in quo euin in vivis adhuc fuisse Hieronymus nequaquam me morat, ut de cæteris omnibus solet; quin etiam ca libertate de illo loquitur, qua si viveret, haud certe loqui esset ausus: scribit enim, sæcularium litte rarum eum fuisse ignarum, Eusebium Emisenum minus féliciter esse imitatum, demum floruisse quidem magna doctrinæ fama, sed magis cum esset presbyter, quam cum episcopus fuit. Hieronymi verba cap. 119 hæc sunt: Diodorus, Tarsensis epi scopus, dum Antiochiæ esset presbyter magis claruit. Exstant ejus in Apostolum Commentarii, et multa alia ad Eusebii magis Emiseni characterem pertinen tia: cujus cum sensum secutus sit, eloquentiam imi tari non potuit. propter ignorantiam sæcularium litterarum. e At vero, haud ita est de Diodoro episcopo Tyri. Nihil est, quo probemus an. Christi 592 eum vita excessisse. Acta concilii Antiocheni, quod

celebratum est an. 379, nec non Acta concilii Con stantinopolitani, quod celebratum est an. 381, re censent quidem inter Patres episcopum Tyri no mine Zenonem; sed jamdiu novimus tunc tem poris episcopos in urbe Tyro duos fuisse; Rufinus enim, qui eadem tempestate claruit, postquam Hist. lib. 11, c. 21, Antiochenæ Ecclesiæ infando schismate divisæ, duobus in ea episcopis eodem tempore sedentibus Flaviano et Paulino, memine rit, ita sequitur: Hoc idem apud Tyrum fuit: ubi cum Diodorus, unus sane ex antiquis catholicis vir, et tentationum documentis probatus, Athanasii te stimonio a confessoribus esset episcopus factus, mo destia ejus contempla, alius a Meletii partibus ordi nelur. [xxx] Ex hac autem Rufini auctoritate non so lum Tyrium schisma, sed illud etiam opportunis sime colligi posse video: Diodorum Tyri an. Chri sti 392 episcopatus annos triginta ad summum numerare potuisse; confessores enim illi, a quibus, Rufino teste, eum ordinem accepit, ut recte Tille montius reputat Art. 110 De S. Athanasio, aut ex illis fuisse videntur episcopis, qui sub Juliano im peratore ab exsilio revocati sunt an. Christi 362, aut ex illis, qui revocati sunt an. Christi 363, im perante Joviano, Ecclesiarum curam gerendi copia eis facta. Equidem in promptu habeo testimonium, quo ostendam, certe an. Christi 559 sedisse Tyri alium episcopum, Uranium nomine, cum subscri plum eum inveniam libello De fide, quem Acacius Cæsareensis recitavit in synodo Seleuciæ hoc anno habita. Præterea epistola Athanasii ad Diodorum Tyri mox referenda fortassis non solum se esse datam prodit circa initia episcopatus Diodori, ut observabimus, sed etiam cum jam Ecclesiæ pax foret restituta, quod ex ea liqueat, Diodorum contra hæreticos ita libere egisse et strenue, ut eos fre gerit, et rectam fidem in urbe Tyro restituerit. Quare si ætatis, qua tunc temporis eligebantur episcopi, meminerimus, profecto hoc etiam pla num fit, neque annos ætatis, quos Diodoro Tyri oportet tribuere, ubi eum velimus non ante an. Christi 392 accepisse ab Epiphanio librum De gem mis, ea, quæ hactenus disputavimus, infirmare. Optime in Diodorum Tyrium eas convenire laudes, guas Epiphanius tribuit Diodoro illi, cui librum De gemmis inscripsit. Sed aliud quoque ex descriptis Rufini verbis colligendum superest in Diodorum Tyrium eain æstimationem optime convenire, qua Epiphanius Diodorum illum prosequitur, cui librum inscripsit De gemmis. Cum enim quam [xxx] celebre est Diodori Tarsensis nomen, tam ignoratum sit illud Diodori Tyrii, quem vix diligentiores ecclesiasticæ historiæ amatores nossent, nisi in aliquam eum erexisset famam Tillemontius itaque hoc etiam prætereundum non fuit silentio, quod quidem optime Diodorus Tyri ab Epiphanio dicitur: Eliæ aliorumque prophetarum filius, discipulus el suc cessor venerabilis et quod optime Diodori Tyrii precibus divinæ gratiæ muneribus locupletari spe at; erat enim ille unus sane ex antiquis catholicis tir, tentationum documentis probatus, episcopus te stimonio Athanasii factus a confessoribus, mude stiaque singulari præditus, ut ex Rufino discimus. Quin etiam cætera quoque, quæ de eo habemus te stimonia cum his concinunt. Athanasius ad eum ita scripsit, cum ille recens episcopatum obtinuisset, ut ex ipso epistole con textu consuadeor, in qua litteras ab eo frequentes petit, et nullas adhuc accepisse queritur, ita ut aliunde intellexerit factam per eum in Tyro gra 'Col. iv, 6. • Philipp. 1, 29. tiam, et quod Tyrus per eum cognoverit rectum verbum pietatis, seu ejuraverit, ut interpretor, Arianan hæresim, quam sub Uranio, qui Nicænam fidem abrogandam censuit, combibere facile po tuit: Domino meo filio, et amantissimo consacer doti Diodoro Athanasius in Domino salutem. Gratias Domino meo, qui ubicunque suam doctrinam fundat, et maxime per filios proprios, qualem et te ipsum res ipsa demonstrat. Etenim antequam scriberet vestra reverentia, cognovimus quanta gratia facţa est in Tyro per tuam perseverantiam; el congaude mus tibi, quia per te cognovit et Tyrus rectum ver bum pietatis. Et ego quidem occasionem assumens scripsi tibi, dileclissime et amantissime. Tu vero quomodo me scribente non rescripsisti, miratus sum. Itaque non sis segnis scribere continue, sciens quia sicut filius requiescere me facis patrem, et sicut præco veritatis superlætificas me. Et nihil contendas adversus hæreticos, sed silentio verbositatem illorum supera, mansuetudine malitiam. Sic enim sermo [xxx] tuus sale conditus ' habebit gratiam, illi au tem apud omnium conscientiam culpabuntur. Hacte nus Athanasius: et quam insigniter præclaro ejus monito superandi hæreticorum malitiam mansue tudine, verbositatem silentio, Diodorus usus fuerit, ex Rufino certe patet, qui modestiæ laude insignem eum fuisse prædicat. Servaruni erga Diodorum Tyri venerationem et cultum, qui Athanasium_exceperunt Alexandrini archiepiscopi, Petrus et Timotheus. Petrus episco pis, presbyteris et diaconis pro vera fide exsulan tibus scribens: Consiliatoribus igitur vobis, inquit, in his quæ incurrunt, utor; et quid oportet me fa cere sic semper perturbatum, Timotheo diffamante se episcopum esse, ut per hoc confidentius injuret, et paternas leges infringat? Voluit enim me ana thematizare, el Basilium Cæsarea, et Paulinum, et Epiphanium, et Diodorum episcopos, et soli Vitali communicare. Sed pulcherrima est ad eum ipsum data epistola Timothei, ubi cum non solum fide clarus, sed etiam ærumnis, quas pro Christo pas sus erat, beatus dicatur, tentationum meminerings oportet, quibus probatus dicitur a Rufino, et in juriæ, qua affectus fuerat, alio Tyri episcopo con tra eum facto, qui a Meletii partibus staret. Ea est talis: Domino meo, et sanctissimo episcopo, el con sacerdoti Diodoro, Timotheus in Christo salutem. Virtutem tuam, et vitæ perfectionem, et zelum rectæ et apostolicæ tuæ fidei pro dignitate prædicare ne quaquam potero, etiamsi nimium properavero; non enim æquantur sermones et res. Volis ex certo do natum est, non solum credere in Christum Jesum, sed etiam pro ipso pati *. Hanc tuam rectam et bea tam circa Deum voluntatem, et indeclinabilem circa pietatis mysterium conscientiam olim vobis inesse, el divinus papa noster Athanasius attestatus est ve stræ religiositati, et nos suos discipulos adduxit ad amandam tuam perfectionem, et orare a Deo in multos annorum circuitus præservari vestram vitam ad utilitatem Ecclesiarum Christi. [XXX] 239 Demum episcopi quidam Ægyptii qui Diocasarea in exsilio erant adversus Apollina rium scribentes inter cætera hæc habent: Ad hac etiam et alias litteras, in quibus accusavit venera bilem archiepiscopum Cypri Epiphanium, orthodo xum et communicantem semper beatissimo papæ nostro Athanasio: adhuc etiam et sanctissimum Tarsensem, et communicantem similiter beato papæ nostro Athanasio, et nostrum ipsorum episcopum Diodorum abjudicavit injuste per proprias litteras, si non abstinuisset a communione antedictorum or thodoxorum episcoporum Paulini et Epiphanii. Has quatuor epistolas ad un eumdemque Diodorum pertinere ex earum contextu adeo clare patet, ut ne dubitandi quidem locus sit ullus; per

tinere autem eas ad Diodorum Tyri, non autem ad illum Tarsi, cui eas refert Facundus, ex illa Atha nasii, et ex illa Ægyptiorum episcoporum, quod etiam superius admonuimus, intelligitur. Cum enim episcopi Ægyptii, cum apud Diocæsaream exsula rent Valentis Ecclesiam vexantis jussu, epistolam illam scripserint, et certo constet Athanasium saltem an. Christi 374 fuisse jam mortuum: Dio dorus episcopus ab eis laudatus nequaquam igitur esse potest Diodorus Tarsensis, quem reddita a Valente Ecclesiæ pace, quod anno Christi 378 cir citer contigit, episcopatum adeptum esse Theodo retus Hist. lib. v, cap. 4,diserte tradit, et præterea pluribus etiam gravissimisque alio deductis con jecturis evincitur, quas videre est apud Tillemon tum not. 11, De Diodoro Tarsi, etc. Itaque frustra Epistolæ Athanasii titulo, quem attulimus, post vocem consacerdoti, quæ una satis est ad indican dam Diodori, cui scripta est epistola, episcopalem dignitatem, additur, episcopo Tarsi; et suppositi. tium omnino est verbum Tarsensem in epistola exsulantium episcoporum Ægypti, quod nisi tem porum ratio ostenderet, certe ex eo quoque con staret, quod nullo modo dici potuerit comminatum esse Apollinarium [xxxiv] Diodoro Tarsensi per cussurum se esse illum anathemate, nisi a Paulini consuetudine abstineret, cum nunquam hic Dio dorus Paulini partes, sed semper illas Meletii te muerit atque Flaviani. Quin etiam phrasis illa nostrum ipsorum episcopum adeo difficile aptaretur Diodoro Tarsi in Cilicia episcopo, quam facile aptatur Tyrio. Epistolæ auctores in Diocæsarea degebant Phoenicia urbe, et metropolitanus hujus provinciæ Tyrius episcopus erat. Præterea, quid si quis suspicaretur eos ex confessoribus illis fuisse, qui episcopatus ordine Diodorum Tyri ini tiarunt? Ad hæc, quod Tyrius episcopus tunc ten poris inter episcopos Ægyptios recenseri potuerit, quis falsum evincat? Phoenice olim Pelusium usque extendebatur. Ægypti nomen olim multo latiores fines interdum complexum est. c Verum non est hujus loci consectari plura, quæ, descriptas epistolas, non secus ac illam Epiphanii, Diodorum Tyrium, non autem, ut tradit Facundus, Diodorum Tarsensem commendare, confirmant, cum id plane evidenter ea quæ attulimus probent. Quare studiosos, qui forte plura velint, ad Tille montii volumina delegamus. Utrum autem doli inventor Facundus exstiterit, an potius ipse primo dolum combiberit, et postea imprudens nobis pro pinaverit, arduum est dijudicare, quanquam, quo me conjectura ducat, habeo. Refert ille lib. vin, cap. 5, synodicam downi Antiocheni epistolam, qua primum Eutychem oppugnatum fuisse tradit lib. xi, sub cujus finem de Diodoro Tarsensi agi tur his verbis: Et sacratissimus quidem Diodorus cum Athanasio magno, el Petro, et Timotheo con floruit. Theodorus autem cum Theophilo, viris vice luminarium orbem illustrantibus, et qui sedem Ale xandri‹e ornaverunt. Sed_laudatores quidem horum illi in omni vita fuerunt. Notastin? Cui non succur rat hæc verba legenti: Sed laudatores quidem ho rum illi in omni vita fuerunt, respicere ea ad ipsas quidem Athanasii, Petri et Timothei episto las, quas descripsimus? [xxxv] Enimvero etiam tum cum libr. vii, cap. 8,Gregorii Nazianzeni epi stolam, quam, cum esset Theodoro inscripta, ad Theodorum Mopsuestenum retulit, cun ad Tya nensem referenda foret, errorem cum aliis com munem defendit, ut ex edicto Justiniani, et ex quintæ synodi collatione 5, ubi iste error coargui tur, colligitur. Vide Concil. Hard. tom. ill, col. 411 et 318, ed. Paris., etc. Pronum igitur est credere, Facundo Græcos, quibuscum versatus est diu Constantinopoli, etiam quod spectat ad Epistolas ad Diodorum, impo suisse, Græcos, inquam, hominum genus in histo ria apprime audax, quo nomine male semper au diit, et jamdiu in proverbium venit Græca fides. Si quis autem velit, esse tamen hoc saltem conce dendum, quod Facundus non sine culpa deceptus fuerit, adversari non ausim, non solum quod con ceptæ opinionis tenax homo et impotens defensor fuisse mihi videatur, cum ejus librum contra Mu tianum scholasticum lego, sed etiam quod in ejus scriptis tales deprehendantur errores, quibus, aut negligentiæ, quod plures codices consulere præ termiserit; aut credulitatis, quod auctoritates quascunque a Græculis suarum partium acceptas temere adhibuerit; aut inscitiæ, quod Græca in Latinum vertere ipse nesciverit, et a factiosis versiones sibi comparaverit, convincitur reus, ut cum lib., cap. 3, Cyrilli Alexandrini sententiam de libris Theodori ex collat. 5 synodi v referens, quæ Græce ita sonat: Quos quidem labores nollet aliquis increpare, magis autem honoraret, si inesset eis dogmatum rectitudo: ipse versam refert hoc pacto: Ethos quidem labores nullus est ausus in crepare, sed dextro decreto honorare studium recto rum dogmatum, quod in eis est: et cum lib. x1, cap. 1, Athanasio librum tribuit, qui Serapionis Thmueos episcopi erat, et insuper exordium ejus exscribens ejus verbis nomen Jesu intexit, unde impius supposito auctori Athanasio error alingi tur. Pro defensione trium capitulorum [xxxvi) non semel scripsit Facundus. Libri a Sirinondo editi posteriores ejus cura sunt, sed licet in eorum Præfatione dicat se ab eis abstulisse, quæ alias pro mendositate codicum, vel pro incuria iranslato rum minus vere retulerat, haud tamen penitus ab hisce maculis eos purgavit, nec satis diligenter opus illud suum expolivit. Ac de his quidem satis dictum est. Jam vero Præfationi finem facio, et in me reci pio, quod, ubi vires suppetant, libellum hunc plures alii sequentur similes, seriem anecdotorum non contemnendam, ut communi utilitati servia tur, exhibentes. Hoc studii genus nequaquam pro fecto leve est, sed multi consilii et artis, laboris interdum etiam improbi atque molesti, sed ni hilominus in eo me exercere, et quid in eo possim experiri est animus, cum sit maximo quoque usui; unde in illud operam suam dare gloriæ sibi duxe runt litteratissimi homines, quos inter, ne exteros memorem, aut fato functos, præstant nunc in no stra Italia, clarissima hujus sæculi lumina, viri optimi, Nulla dies unquam memori quos eximet ævo, Ludovicus Antonius Muratorius, Joannes Lamius, et episcopus Brixiensis Angelus Maria Quirinus S. R. E. cardinalis bibliothecarius, cujus cura el studio modo esse prodituram absolutissimam epi stolarum eardinalis Reginaldi Poli syllogen tem perare mibi non possum, occasione optime data, quin gratuler et plaudam litterariæ reipublice, atque adeo reipublicæ Christianæ universæ. Scili cet non est dubitandum, quin sicuti cum Francisci Barbari epistolas edidit, animadversionum sua rum volumen adjecit doctum sane et laboriosum, ubi rerum pulcherrimarum, quæ resurgentium litterarum historiam illustrant, recluditur thesau rus, ita nunc non solum ipsis illis desideratissimis epistolis, sed Commentario etiam suo gravissima Anglicani schismatis historiæ plurimum luminis allaturus non sit.

DE XII GEMMIS RATIONALIS SUMMI SACERDOTIS HEBRÆORUM Facundo Hermianense in terprete. Domino meo honorabili fratri el consacerdoti Diodoro amabili epi scopo, Epiphanius in Domino salutem. [!] 240 Gratiam ma jorem præstans quam ac cipiens, petebat Dominus a Samaritana aquam bi bere: ipse fons exstans, juxta puteæm sedebat, et fatigatus ex itinere inve niebatur, ut consequenter præsenti sermone, incar nationis non excederet ve ritatem. (Et post paulu lum.) Sed etiam ejus di scipuli, et servi, a quibus aliquid petebant, magis cis dabant, quam acci piebant ab eis, et allo quebatur quidem Elias', qui erat figura proprie Domini, et necessariorum, quantum opus erat, exi gebal mensuram: super abundanter [3] autem re plebat præbentem sibi benedictionem a vidua epistola epiphaNII AD petens panem, per occa Anonymo interprete. sionem autem petitionis præstans abundantiam benedictionis; sic et tua honorabilitas nostram exiguitatem petens magis das, quam sumis: submi nistrans quidem tua ad Deum postulatio capsaci nostro indeficientiam, ex parvo præstat, et hydriæ indeficientem ex parvissi то cumulum largitur. Petis itaque in principio epistolæ tuæ, honorabilis, de lapidibus in Rationali superhumeralis sacerdotis Domino venerando fratri et consacerdoti Dio doro reverendissimo episcopo, Epiphanius in Domino salutem Gratiam præstans po tius, quam sumens Do minus a Samaritana, bi bere postulabat, ipse fons salutis exsistens, et [2] juxta quidem pu teum sedit, et ex itineris labore fatigatus est, ut consequens veritatis ar gumentum corporalis super pectus Aaron dispo suæ præsentiæ nequa- sitis et insertis, et eorum quam prorsus excederet, cet ubique simul humanæ naturæ, quam condidit, propria largiter dona concedens, nunc eam quidem dignanter as sumens, nunc etiam id, quod ejus est, veraciter asserens, necnon et cu ram ejus ac providen tiam gerens › Sed et discipuli ejus et famuli, a quibuscunque petebant, ¹ III Reg. xvii, 10 sqq. 'Joan. iv, 7 seq. Epitome libri hujus S. Epiphanii De x11 gemmis, etc., a Gesnero edita hunc præfert titu In etc. Εpi phanii episcopi Cypri ad Diodorum episcopum Tyri de x gemmis, etc. At vero Facundus Hermianen sis in libris suis Pro defensione trium capitulorum concilii Chalcedonensis ad Justinianum imperato rem, ubi multa congerit laudatorum virorum testi monia, a quibus Diodorus episcopus Tarsi non solum ut doctus, sed etiam ut pius laudatus fuit, lib. IV, cap. 2, hanc etiam describit epistolam S. Epiphanii. Porro hinc primum, cuinam Diodoro librum De x gemmis S. Epiphanius inscripserit constasse, nota ad cum locum apposita, qui Fa eundi in lucem emisit libros, admonuit Sirmon dus, sed minus vere, cum jam non solum Gesne et nomina, et colores, et species, et luca, et ad pietatem ducentes ipsorum lapidum contemplationes, et unusquisque lapis pro quali tribu ordinatus erat, et unde inventus est, et ex qua patria. Et, sicuti dixi, nobis quidem harum rerum difficilis fuit omnino, velut illi viduæ, propter paupertatem, in ventio; sed sicut illi per aliquid tribuebant his potius, quam sumebant. Idipsum præfigurabat et Elias ' in forma Domini sui præcedens. Modum quidem necessariæ rei competenter emagitans, super id autem, quod necessarium erat ejus, qui in se morabatur, largitatem benedictionis insinuans. Qui panena quidem poscebat viduanı, sed occasione petitionis hujus, benedictionis opu lentiam commodabat sic et tua venerabilitas a parvitate nostra quid dam postulans, dare ma gis, quam accipere com probatur. [4] Coope rante namque tua ju giter apud Deum sup plicatione capsace qui dem olei indeficiens ex parvo præstabitur. Hy driæ vero farinæ de exi guo supra modum largi tatis copia conferetur. Poposcisti igitur in principio per epistolam tuam, venerabilis, de rus Epitomen laudatam edidisset, sed etiam Peta vius, in cujus titulo minime nudum erat Diodori nomen, quemadmodum ille censuit ex memoria, ut videtur, scribens. Utrum autem Facundo potius standum sit, an auctori Epitomes, haud levis disputationis argumentum esse potest. Facundus postquam Epiphanii epistolam descripserit hæc subdit non omittenda: Non parvi esset judicii, clementissime imperator, vel si aliorum Patrum testimonia defuissent, nullius auctorem hæresis ex stitisse Diodorum, quod eum Epiphanius, vir saga cissimus, et in doctrina catholicæ fidei laudabiliter diffamatus, non memoraverit inter hæresiarchas, etc. His verbis lineolas illas apposuimus, ut statim appareant quæ præterit Facundus Hermia nensis inquiens, Et post paululum.

benedictionem miraculum contigit, et Samaritanæ, pro aqua sensibili Domini mysterium revelabatur sic et nobis, exiguis exstan tibus, sed novo intellectu, et nova cognitione, et nova ratione abundantia undi̟ que effecta est, veluti ex magna imbrium effusione per orationem Eliæ et aliorum prophetarum, quorum et filius, et disci pulus, et successor exsi stis honorabilis, susci piens propinquam illis hanc gratiam a Domino, et nobis per orationem attri buens. lapidibus, qui in super- tudine palmum unum. Primi ergo versus ordo est humeralis Rationali pon tificis, tunc super pectus Aaron apponi præcept sunt, ut nomina eorum, et colores, et species, necnon et loca, seu con templationes, quas ad divinum cultum refe rant, singulique lapides pro qua tribu impositi, vel unde reperti, vel ex qua patria probentur, exponam. Et nobis qui dem, memoravi tanquam præfatæ viduæ, propter inopiain difficilis erat horum prorsus 241 [5] inventio. Verum sicut illi per benedictionem miranda res accidit, et Samari tanæ pro aqua sensibili mysteriorum Domini mu nus ostensuin: sic nobis nimis sapientia, atque scientia, et sermone destitutis undique facul tas est attributa, velut ex multis imbribus fertili largitate diffusis, Eliæ precibus, aliorumque pro phetarum, quorum Tu, filius, discipulus, et suc cessor venerabilis approbaris, accipiens eam, ut illi, a Domino gratiam, nobis camque orationibus tuis impertiens. Unde jam de his incipiam dicere: primum qui dem veniam poscens, et propositi mei studium patefaciens, licet invalidæ dissertationis possim re ferre sermonem. Est ergo primum scriptum in quatuor versibus, quadrifariam quippe discrimina batur, Rationale pontificis, ipsumque quadrangu lum erat, habens tam in longitudine, quam in lati In cod. Vat. legitur constitutus, sed mani festo librarii errore. Apud Facundum sententia aliter procedit, sed Facundus versionibus haud multum diligenter factis est usus. Epitome, Primus lapis Sardius Baby lonius dictus fuit. Nempe alia quoque Babylon fuit in Ægypto, de qua pluribus egi in Exercitationibus historico criticis de Romano D. Petri itinere et episcopatu, etc., Exerc. 10. Corrige medici. Epitome Gesneri, o laspol. Hujus urbis nemo alius mihi notus meminit præter Epiphanium hoc loco, licet celebris apud veteres auctores sit insula Topazos dicta. Itaque aut erravit Epiphanius urbem pro insula acci piens, aut etiam insule metropolis Topaza diceba, tur. Porro de situ hujusce insule non una esse videtur omnium sententia; scilicet Stephanus in India collocat; in mari Rubro Juba apud Plinium lib. xxxvit, cap. 32; in Arabia vero Archelaus apud eumdem Plinium eodem loco, et ipse etiam Plinius lib. vi, cap. 34, necnon Strabo lib. xvi, Diodorus Siculus lib. 1, Ptolemæus lib. iv, cap. 5, Psellus De gemmis, Isidorus Orig. lib. vi, cap. 7, aliique. Quinimo Braunius De rest. sacerdotum Hebr. lib. 1, cap. 2, § 92, et illud Jobi cap. xXVIII, v. 19, WD TDD Pildath Cusch, quod in Vulgata sardium primus lapis, dein topazion, post sma ragdus: secundi versus primus lapis carbunculus, dein sapphirus, post jaspis; tertii versus primus lapis ligyrium, dein achates, post amethystus quarti quoque versus extremi, primus lapis chry solithus, deinde beryllum, post onychium. Isti quidem sunt duodecim lapides, quos constat in Rationali, quod in superhumerali pontificis pone batur [6] insertos, quorum differentias locaque dicemus. Sardium, quod et Babylonium, sic dicitur habet quidem speciem instar ignis colorisque san guinei sardio pisci consimilem, unde et sardium vocatum est, a specie cognomen accipiens. In Babylone vero, quæ est apud Assyrios gigni tur, et est lapis ipse perlucidus, habens medendi potentiam; cujus sucum medi super tumores ac putredines linientes sedant, aliasque plagas, quæ per incisionem ferri proveniunt. Est autem et alius sardonyx, qui vocatur molochas, sciens atte nuare pinguedines: ipsius autem formæ est, sub viridis aliquantulum, potentiorque magis est circa verni temporis initium, quando Pascha celebratur; et alius sardachates, circa quem lapidem albus quidam circulus apparet, sicut in achate, quem ii, qui fabulosa confingunt, mala fugare pronuntiant posse, eumque pacificum vocant. DE LAPIDE Topazio. Topazium rubrum est specic post lapidem, qui carbunculus appellatur. Inventus est [7] autem in Topaze civitate India in corde lapidis ab his, qui ibidem lapides tunc cædebant. Quem lapidum. casores intuentes splendidissimum, delectati pul chritudine ejus, ostenderunt Alabastris qui busdam negotiatoribus, parvoque pretio [8] vendi redditur Topazius de Ethiopia reddendum esse censet Topazius Arabicus, a Bocharto doctus Cusch Arabiam esse. Verum critici rem hauc fa cili negotio explicare poterunt si animadvertant veteris geographiæ rationem. Dionysius Periegeta Erythræum, seu mavis Rubrum mare, Æthiopi cum quoque appellabat, et Dionysii scholiastes Eustathius nonnullos etiam Arabicum sinum, et Erythræum mare, unum et idem mare existimasse docet. Porro Indiae nomen variis datum esse regio nibus, Æthiopiæ autem præcipue, nemo est quem lateat; quin etiam Indiam ad oceanum Erythraum spectasse disertis verbis Eustathius tradit, et Dio nysius ipse inter cæteros pretiosos lapides quos Indi habent, etiam glaucum nitidi Topazi lapidem recenset. Vide Eustathium in Dionysium, et, ex versione cl. v. Alexandri Politi, etc., Coloniæ Al lobroguin, 1741, pag. 23 et 529. Ligorius Sabinæ Tranquillinæ nummum memorat, ubi erant Isis, et Harpocrates spicam manu dextera gestans cum inscriptione AAABA Αgyptium fuisse hunc nummum Isidis figura luculenter probat, et quidem urbs Alabastra ctiam a Ptolemæo in Ægypto collocatur, necnon a Plinio lib. v, cap. 9 et 37. Quod si Stephanus Phrygiain urbem eam vocal Herodotum testem ad hibens, nos quidem cum exstantes Herodoti libri nullum hujusce rei testimonium perhibeant, lib.

dis sucum medicorum periti talibus tribuunt. derunt: Alabastri quoque Thebais pretio 242 [9] vehementer insaniunt. Hujus enim lapi distraxere majori. Thebæi nihilominus obtulerunt reginæ, quæ tunc temporis imperabat. Quem illa sumens in diademate suo in medio frontis impo suit. Habet autem lapis iste hanc efficaciam: Cum in cote medicinali teritur non rubrum sucum, juxta modum sui coloris, sed in modum lactis emit tit. Implent autem crateras plurimas, quantas hi, qui terunt, implere voluerint, et post hoc idem modus est lapidis, nec imminutus pondere, nec a rotum ditate mensuræ penitus immutatus. Hinc autem sucus elicitus oculorum passiones apprime sanat itemque cum bibitur valde medetur his et qui aquosa rabie tenentur et qui ex uva marina autem v, § 136, oppidum Phrygium nomine AAA BANAA occurrat; Stephanum hunc locum perpe ram legisse, aut si mavis, perperam ejus meminisse suspicamur; et quidem eo facilius errare potuit, quod fluvius Alabastrus dictus in Troade erat, cujus mentio est apud Plinium lib. v, cap. 30. Salmasius in Solinum pag. 594, Stephanum alia de causa in errorem lapsum putat, sed minus credibilis illa est. Demum Alabastrorum gentem ignorasse vide tur Gesnerus, quamobrem Epitomen a se editam emendare laborans in alienam sententiam infelici ter detorquet. De incolis celeberrimæ illius urbis hæc ac cipe, quæ cum in Ægypto olim fuerit potens armis, et maxima, et regionis Thebaidos metropolis, nunc centum jacet obruta portis, ut cum Juvenale loquar, Sat. 15, v. 6. Dicta est non solum Thebe, sed etiam Diospolis: unde Pli nius lib. v, cap. 9: Celebratur Diospolis magna, eadem There, portarum centum nobilis fama. Epitome Gesneri Tampó, üdрwñas, etc. Epotus adversatur hydro pi, etc.; verum Epitome illa, quæ est apud Anasta sium Sinaitam in Quæstionibus, etc., habet pÅS etc. Epitone quoque apud Gesnerum habet hic verbuin xpo, amarus. In margine Gesnerus ap posuit pixpó, parvus, sed, ut ex hac postra anti quissima versione constat, minus recte. Licet autem expós proprie de sapore dicatur, hic certe meta phorice usurpatum videtur, quod factum sæpe inve nio apud Graecos, præcipue vero apud Julium Pol lucem in Onomastico, etc. Inferius quoque austeræ naturæ smaragdum esse dicitur. Primum suspicabar interpretem ignorasse, vocem Græcam σnavó; Latine reddi rarus, pretiosus, postea tamen Spano pro Hispano scriptum esse sensi. Neque vero insolens hoc est, cum Græcos pariter et Latinos Hispaniam et Hispanum dixisse Spaniam et Spanum sexcentis probari possit exem plis; sic enim Hispaniam appellat non uno in loco vetus interpres Juvenalis, et apud Nonium exstat cap. 16 Pullus color est, quem nunc spanum, vel nativum dicimus. Quid? lloc ipsum Hispanum oleum, de quo loqui videtur S. Epiphanius, sæpe memorat Galenus, et semper vocat. Itaque oleum lispanum in pretio olim maxime fuit, et laudant etiam Plinius lib. xv, c. 2; Strabo lib. 11, et Rutilius 1 1!in., v. 150. Geoponicorum lib. 1x, c. 26, Damogerontis exstat monitum de ratione conficiendi oleum illi simile. Romæ autem illius mercatores peculiare collegium constituisse ex inscriptione in monte Aventino reperta, et a Reinesio descripta pag. 460 conjicitur, in qua Porro etiam apud Gruterum pag. 466, n. 7, oc currit inscriptio Romæ posita cuidam Smaragdus, qui et prasinus, viridis est speciei. Est autem in eis quædam differentia; aliquos enim Neronianos vocant, aliquos Domitianos; et Nero nianus quidem lápis amarus est specie valde viridis, splendens ac vibraus: appellari vero Nero nianum propter hanc causam referunt: quod impe ratorem Neroneni putant oleo spano viridi [10] vel liberirtino alii vero dicunt amygdalino, alii susino præcepisse montem rigare; alii vero [11] nequaquam, sed aiunt Neronem, vel Domitia num oleum in vasis ænei nicenis immittere, Et in App. pag. 1116, n. 1, ex ipsius Romæ ruinis erutum hoc legitur epitaphium Suetonius in Jul. Cæsar. cap. 53, oleum viride opponit condito, nempe, juxta diversum pro nuntiandi modum, retusto, aut medicato, non puro. Oleum viride dicebant Latini, quod ex immatura olea exprimebatur, docentibus Catone cap. 65, Co lumella cap. 50, Palladio lib. 1, tit. 10, et Servio in v. 86, lib. Georgicorum. Pro optimo oleo ha bebatur unde oleum viride idem est ac oleum op timum. Græci duqáxivov dicebant. Geoponicorum lib. x, cap. et Liberirtinum oleum nusquam alibi memora tum novi et hinc quomodo emendarem sollicitus multa movi animo, utrum fortassis restituendum esset Liburnico; tale enim oleum, Istrianum quoque dictum, ut diserte docetur Geoponicorum lib. ix, cap. 27, quod Istriæ Liburnia adhæreret, Apicius vehementer 'audat lib. 1, cap. 5, et cum Bætico certabat par, Plinio teste laudato superius loco. Porro cuni eumdem Plinium Africani olei laudato rem offenderim, et subierint ex Gruteri inscriptio nibus pag. 426, MERCATORES oleari afrarI ¦ Libertinenses in Africa fuisse statim memini, nec fugiebat quamdam Libertinorum gentem memorasse Suidam sed tandem cum ex to vel videretur vo cem Liberirtino esse positam tanquam synonymanı, ut aiunt, voci Spano, nempe Hispano, primo utrum Liberitano reponendum foret, anceps fui, celebris enim in Hispania exstitit urbs nomine Illiberis, de qua Plinius lib. 11, cap. 3, 1liberi, quod Liberini. Deinde vero haud inscius librariorum vitio sæpe factum esse, ut litteram ultimam superioris verbi in principio sequentis mss. codices interdum repe tant, præterea videns interpretem non uno in loco Græca non esse assecutum, corrigendum esse, quantum conjectura assequi licet, censebam: vel ibero, in Græco autem fuisse of 16hp Ofv, quæ ultima vox apud Græcos non raro solius ornamenti gratia apponitur. Zovoror dicitur oleum, seu mavis unguen tum ex liliis confectum, cujus meminit passim Hip pocrates, et alii, etc. Locus in primis mendosus. Epitome Ges neri habet, quod Jolas ver

quod ex æris ipsius ærugine per tempus viridesce- et carbunculum illic esse testatur. Hic autem Phi ret, et sic ex eo montem rigare: petramque susci pientem hoc oleum plus in viriditate atque perspi cuitate florescere; alii vero minime, sed vocatum fuisse Neronem quemdam memorant antiquum artis pinariæ scientissimum, et in hujusmodi lapidum peritia valde callentem, qui adinvenit hanc smaragdi necessariam speciem, et ex ipso Nero nianum primitus appellari. Eo vero modo, quo diximus de Neronianis, et de Domitianis adverten dum est. Fuit enim Domitianus imperator post Vespasianum et fratrem suam Titum, qui vasta vit Ilierosolymam. Amatores autem vanarum rerum ii principes exstiterunt, Nero scilicet atque Domitianus. Sunt et alii smaragdi, unus quidem in India nimis Neroniano consimilis: [12] alter vero in Ethiopia, qui et in Phison flumine repe ritur. Unde divina quoque Scriptura sermoni nostro congruit dicens: Phison ipse est, qui circuit omnem terram Ejulat,... ibi invenitur lapis prasinus'. Sed 1 Gen. 11, 12, juxta LXX. tit in multa vasa infudisse. Noster interpres, ni fallor, invenit vixavois, littera v, quæ in superiori verbo Bakeiv ultima est, duplicata, ut in inss. non raro evenit, et ignorans quomodo explicaret, vertit Nicenis. Itaque haud temere liceat corrigere: in vasu anea multa, apta, capacia Badɛlv,'inſudisse, atque adeo infundere jussisse: hic enim Bakɛľv pro imperandi modo est, quod Græcis non insuetum. Quænam est ars pinaria? Epitome Gesneri ita loquitur Jolas Hierota rantinus in sua versione prætermittit omnino vocem Tivaponotóv. El profecto quidnam sibi vult? Cl. vir amicus meus restituebat, mivaxonotón, labularum fabricatorem. In cod. vastabat, ut puto pro vastabit, vastavit. Epitome Gesneri habet: Ev th 'loudal. Quid hoc monstri est? Indus fluvius a monte Paropamiso exoritur, Plinio, Mela aliisque geogra phis testantibus. Sub hoc monte Paropamisadarum regio erat, seu mavis Parapamisadarum, aut Paro panisidarum mons enim, unde regioni nomen, Paropamisus, et Parapamisus invenitur appellatus, necnon Parapanisus, et contracta voce Parpanisus a Dionysio v. 1097. Itaque cum interiores Indos sub Evilæorum nomine intelligat Epiphanius, ni fallor, restituendum est Evilæis Paropamisi, nempe Indis ad radices Paropamisi habitantibus. Nunquid Buzais? Gens hujus nominis in Marmarica mediterranea degebat, Ptolemæo teste. Mirum minime est Epiphanium putasse Phi son esse Gangem, etenim plerique veterum idipsum senserunt; sed plane mirum et insolens est Gan gem fecisse unum eumdemque fluvium cum Indo. Suspicarer sententiam ab interprete corruptam fuisse, sed suspicionem hanc omnino diluit alter Epiphanii liber, nempe Ancoratus, ubi quoque § 58, docetur Phison ab Indis et Æthiopibus Gangem dici, a Græcis vero Indum. Porro Epiphanio lur pius erravit Cæsarius, qui Dialogo 3, resp. 144, non solum Gangem et Indum, sed Istrum quoque seu Danubium confundit dicens, Phison ab Indis et Ethiopibus Gangem esse appellatum, Istruin et Indum a Græcis, aŭ lilyriis et Ripianis Danubin, a Gothis Dounautin. Eadem in Ancorato occurrunt: Hic ambit regionem Evilath majorem videlicet ac minorem quæ est Elimæorum provincia, ac magnam Æthio son a Græcis quidem Indus fluvius dicitur; a bar baris vero et. Evilæis Barimanasi ab Indis quoque et Bugeis Ganges appellatur, pluresque Græcorum scriptores Gangem fluvium nomine isto cognominant qui permanat universam terram Evilat. Ejulæos antem dicunt interiores Indos. Cir cuit et Æthiopiam, quæ 243 [13] vocatur Occiden talis atque magna Æthiopia, et hinc in Oceanum labitur: propter quod et carbunculus lapis cursn fluminis hujus attractus in locis projicitur, quæ sunt circa Libyam, ubi nominati superius Æthiopes commorantur Aquilas [14] autem interpres in Genesi lapidem prasinum, neque pra sinum interpretatus est, neque smaragdum, sed Hebraica interpretatione usus in superficie, et in veniens in llebræo nomen lapidis bodallin quod Septuaginta dixerunt ibi invenitur lapis prasinus. Aquila dixit ibi invenitur bidellium. Est autem bidellium quoddam unguentum, sive incensum piam penetrans ad austrum labitur, et intra Gades in ingentem Oceanum erumpit. Dallæus De usu Pa trum p. 241, Petavii nota geographiam istam miri ficam et absurdam dicentis abutitur, veluti sua, ut S. Epiphanii auctoritatem minuat; at vero pa rum proficit hæreticus, neque enim nos in omnibus disciplinis claruisse volumus SS. Patres, seď tan tumniodo, quæ ad fidem et mores spectant, cum ab eis summa consensione traduntur, et venera mur, et credimus. Cæterum auctor Colloquii critici de sphalmat. virorum in re litteraria illustrium, pag. 13, Epiphanium a Petavii et Dallæi crimina Lione defendere sibi suadet, aut legendu radá pws, cujus nominis gentem ad ostium Gangis sitam pro certo habet, ubi Petavius legit Tadelpwy, aut interpretando Fadɛipwv non Gades ut Petavius, sed terminos, aut potius sepes, inquit enim_inter disruptas rupes Gangem in Oceanum intrare. Enim vero circa angis ostia populos fuisse Gangaridas dictos universa testatur antiquitas. Gargaridas vo cat Dionysius Periegeta, Gandaridas Diodorus Bibl. lib. 11, cap. 37. Porro dicti sunt etiam Gan daræ, Gandarii, Gandri. Vide Salmasium in Soli num, etc. Secundum hanc notitiam intelligendumi esse, aut saltem restituendum S. Epiphanii locum in Ancorato non dubito. Quo modo Ganges Asiaticum flumen car bunculum projicit ad loca circa Libyam? Quo_modo circa Libyam commorantes dici possunt Æthio pes illi, quos circumlabitur Asiaticum flumen Gan ges? Ethiopia alia fuit in Asia, alia fuit in Africa et hæc fortassis divisio errandi ansam Epiphanio præbuit: quod quidem eo quoque magis proba bile fit, quia Africanam Ethiopiam in orientalem et occidentalem partiti sunt multi, ut Homerus Odyss. A, v. 23; Plinius lib. v, cap. 8, et Strabo lib. 1, cum tamen alii Æthiopiam orientalem dixerint Asiaticam Æthiopiam. Vide Herodotum lib. v, cap. 70. Cæterum minus inconcinne lo qui videtur S. Epiphanius in Ancorato, maguam Æthiopiam, quam propter Gangem ponit, pro Asiatica accipiens, minorem vero, quam Geon alluere scribit, pro Africana. Hæc saltem minime inter se pugnant. Nomen Hebraicum est 2 bedolach. Nota quod supra in miss. erat, Aquilas, ut religiose edidimus. Sic cod. ms., sed verum nomen est bdelliumi. Est autem bdellium gummi genus, quod arbor nigra

quod defertur ex India. Sunt autem differentiæ bratum [15] est: id est Alabastrorum smaragdi octo quantum potuerunt singuli re perire; naturaque ejus cum sit viridior et austera, tamen ii, qui sunt ex Æthiopia, vel India, hepatis, id est jecoris similitudinem referunt. Restat itaque jam nobis de monte illo, qui rigabatur aliquando vel a Nerone, sicut sermone vulgatum est, vel a Domitiano, in qua patria est situs, exponere. Est enim introrsus in mari Rubro, quod sic appellatur, in ipso gressu regionis Indorum, quarum gentium differentiæ quamplurimæ sunt olim quippe Indi in novem regna fuerant disparati, sicuti fama cele eodem nomine vocata exsudat. Vide Dioscoridem lib. 1, cap. 69; Plinium lib. xɩ, cap. 9. Plinius lib. xxxvii, cap. 5, duodecim sma ragdorum genera recenset. Fortassis interpres scripserat ingressu. In summa Indicarum rerum ignoratione ver sabantur antiqui. Strabo lib. v, diserte ait, omnes illos, qui de India scripserunt, pleraque mentitos esse, et lib. etiam xv de mendacibus Indiæ rerum narrationibus queritur. Arrianus Hist. Ind. § 7, Megasthenem centum duodeviginti populos in India statuisse referens adimit illi fidem, tum quod totam Indiam non peragraverit, tum quod omnes gentes Indiæ commercia inter se non exercerent. Quæ hic recitat Epiphanius unde acceperit, quis dicat? Populos nominat tanquam olim in India præcipuos, quorum nulla apud cæteros mentio, aut saltem pro populis magni nominis non habentur. Porro etsi Megasthenes gentes centum duodeviginti in India statuentem carpat Arrianus, multas tamen fuisse fatetur. Quod si falsus etiam sit, eodem Arriano adnotante, Clesias, qui non minorem reliqua Asia Indiam facit, tamen regionem vastissimam fuisse dubitari nequit, et ita plenam populo, ut Herodotus lib. u, § 94, Indos multitudine quascunque alias nationes superare affirmaverit. Itaque undenam novit S. Epiphanius in novem regna Indiam totam fuisse quondam divisam? Sed illum quoque anim advertendum maxime est, tam late Indiæ nomine usos esse veteres, ut Indos dixerint quoscunque populos minus notos. Porro Æthiopiam præcipue eo designarunt, ut videre est apud Jobum Ludol phum in Commentar. ad suam Hist. Æthiopicam, pag: 75, etc. Et quidem sic plane utitur hoc loci S. Epiphanius; indubium enim est Homeritas, Axu mitas, etc., populos Æthiopes fuisse. Vide Jobum Ludolphum, pag. 65, etc. Demum animadvertas velim gentes, quas hic S. Epiphanius sub Indorum nomine recenset, alias in Africa esse, ut Alabastri, Axumitæ, etc., alias in Asia, ut Homeritæ, etc. De his dictum est pag. 7, et Ægyptios po pulos fuisse animadvertimus, ita ut miremur, quonam modo ad ludiam eos referat S Epiphanius. Verum Hyginus quoque Fab. 275, Jovem Thebas, Egyptiam urbem, in India condidisse dicit. Præ terea Servius ad illud lib. Georgicorum, v. 117 sola India nigrum Fert ebenum.. subdit: atqui et in Ægypto nascitur, sed Indiam omnem plagam Ethiopia accipimus. Quo in loco duo hæc docere videtur Servius ad rem nostram apposite, nempe: Ægyptum tanquam Æthiopiæ partem esse Irabitam, et sub Indiæ nomine omnem Ethiopia plagam esse acceptam. Porro Eustathius quoque in Dionysium Periegelam, pag. 106, de Ethiopibus ad Ægyptum loquens ait: Propter quos ipsa etiam Ægyptus vocata est aliquando..... Ethiopia. Quid quod toti Africæ datum novimus Ethiopie nomen ex Ezechiele tragoedo apud Eu sebium De præp. evang. lib. 1x, cap. 28? Ho meritorum [16] Azomitorum cum Duliti bus Bugæorum Tajanorum Isabeno rum, Liberiorum, Diberiorum cum Ichtyopagis et Sirindibenenorum cum Evilæis: 244 [17] sed nunc multo plures sunt, quippe divisi a societate, quam inter se prius habuerant Dibeni ab Ichtyopagis, et Sirindibeni ab Evilæis. De his au tem, cum rursus eorum ad loca ventum fuerit, historica narratione referimus. Mons autem, de quo nunc nobis sermo est, tunc Romanis erat subditus. Smaragdinum vero sic vocatur naturaliter in Plinius Homeritas memorat lib. vt, cap. 28, et ob commercia Indica opulentissimos vocal. Lu dolphus a Sabæis distinguendos non esse probat Jaud. lib. pag. 66. Juxta Astaboram flumen, seu mavis Asta borram, aut Astaborem, omnibus enim hisce nomi nibus appellatum invenimus, urbs quondam fuit nomine Axume, ab aliis Auxume dicta, et a non nullis etiam Axome, quam principem urbem et regiam fuisse non solum novimus ex Ptolemæo, sed etiam S. Athanasio in Apol. contra Arianos, 29. Philostorgio lib. III, cap. 6, et Nonnoso apud Photium in Bibl., etc. Porro non solum cives, sed Tota gens huic urbi subjecta, quam nunc Habessi nos dicimus, et habitasse contra Homeritas Proco pius Cæsareensis notavit Пlspoinwr lib. 1, ab ea nomen referebat acceptum. Vide Ludolphum in Commentario, etc., pag. 67 et 251. Ne quis autem miretur Azomitarum hic pro Axumitarum esse positum, animadvertere est, videri antiquos verum hujusce gentis nomen ignorasse, et idcirco eam, ejusque metropolim similibus quidem, sed variis appellasse nominibus. Præterea litterarum & et similitudo varietatem auxit, et quidem etiam in Ancorato, cap. 58, legitur Geon labi per 'Ečoµl tv pro Agouμle:v. Verum cap. 115 ejusdem An corali exstat, Autopital el in Panario, etc H. Sethianorum legitur, quod Psus fuit auctor ser monis Εjusdem Panarii lib. 1, cap. 5, Axumiticum tractum offendimus dictum và ‘A§:wuatixá, sed aperto errore. Plures videntur fuisse olim urbes dictæ a verbo doulos, servus, si consulimus Stephanum in voce Aouλwy modis, ubi inter cætera hæc habet, quæ si forte huc referri possint, videant alii: Est quo que Dulopolis castellum in Ægypto, cujus meminit Olympianus. Gentile: Dulopolita. "Eori xal xwploy Vide supra pag. 12, n. 3. Nunquid Tajanorum? scilicet gentem hujus nominis memorat S. Epiphanius in Ancorato, § 115, ubi longam variorum populorum seriem digerit, sed eorum quoque plerosque nominibus plane in cognitis. Restitue Ichthyophagis. Populi sic vocati, quod pisces vorarent, variis fuerunt in locis, sed hi videntur esse Ichthyophagi, qui a Strabone post Ophiodem, seu Topazon insulam habitasse dicuntur, et post fauces Arabici sinus, quique in vetusta tabula ad Ptolemæi descriptionem comparata col locantur in ora maritima ab Albo portu ad Bere nicem usque, Cellario docente Geographiæ antiquæ lib. iv, cap. 1. Dibeni hic dicuntur, qui modo dicti sunt Diberii. Cum mihi nullo alio ex loco neque Dibe rii, neque Dibeni noti sint, utramque lectionem integram relinquo. Sic ms. Porro insulæ a smaragdo nomen habentis nemo alius diserte meminit; at eum Theo

sula modíca, ex adverso sita Beronica, in qua por- & bonis [20] ignis naturaliter scintillas emittere, et tus est Indiæ dirigens ad Thebaidam, [18] quæ a continenti terra Thebaida distat unius diei cursu, cum est navigium prosperum, hoc est millibus octoginta. Contigua est autem Beronicæ, quæ sic appellatur, regioni Elephantinæ necnon et Telmi quæ nunc a Blemis obtinetur. Cor ruerunt autem montis hujus metalla; suntque me talla alia in ipsorum Barbaria Blemmiorum juxta [19] Telmeos in montibus constituta quæ nunc effodientes Barbari smaragdos incidunt. Vis autem lapidis hujus in speculandam faciem di citur, et ab his, qui fabulosa confingunt, præscius esse futurorum. Carbunculus babet speciem rubricæ nimis acutissimæ. Nascitur autem apud Carthaginem Li byæ, quæ Africa vocatur. Alii vero dicunt hunc Aapidem sic inveniri: non videri per diem, sed per noctem: procul autem in modum lapidis, vel car phrastus in lib. Пɛp low pseudosmaragdos, et smaragdos quoque pretiosiores in insula objacente Chalcedoni, Plinius vero lib. xxxvit, cap. 5, in monte juxta Chalcedonem, qui Smaragdites voca batur, inveniri doceat, montem hunc in insula a Theophrasto memorata fuisse crediderim, et hanc esse insulam, cujus meminit Epiphanius, quæ pa riter Smaragdites, aut Smaragdina, aut demum Smaragdinon diceretur. Apud Ptolemæum montis Smaragdi mentio est lib. iv, cap. 5, et eum collocat inter Nechesiam et Lepten, quam sequitur Bere nice, aut mavis, Beronice. Præterea notandum est insulam illam ab Epiphanio parvam dici, ita ut mirum non sit, geographos solius montis memi nisse, fortassis enim fere uno illo monte tota con stabat. Nonnulli editi libri Theophrasti et Plinii Charcedonem pro Chalcedonem habent, sed injuria, ut Salmasius, Harduinus, aliique viri docti adno tarunt. Oppidum, Plinio teste lib. v1, cap. 29, ma tris Philelphi nomine Beronice vocatum propter Ara bicum sinum erat ad orientein in continenti Ægy ptiæ regionis Thebaidos, contra Arabiam; quam obrem celeber portus fuit, unde ex Ægypto in Arabiam et Indian, et hinc in Ægyptum navigabant. De Nili insula loquitur apud geographos celebri, in qua urbem quoque Elephantidem dictam exstitisse auctor est Mela lib. 1, cap. 9. hora quidem sicuti carbo ignis accendi, hora vero desinere, ita ut splendorem ejus, qui hunc lapidem quærunt, eminus intuentes, ob hoc ipsum, quod per intervalla comparet, et rursus exstinguitur, eum esse cognoscant, pergentesque ad ejus fulgo rem, ita reperiant. Sed qui eum portat, eum latero non potest; nam quibuslibet vestimentis occulat, splendor extra vestimenta collucet: unde et car bunculus appellatus est, ob hanc scilicet causam. Parumper autem et ceraunius ita lapis vocatus, huic videtur esse consimilis dicunt autem cerau nium quidam, et vinarium quod instar vini flavi coloris exsistat. Est nihilominus et calche donius quem sic appellant, et ipse specie proximus lapidibus istis, qui in iisdem loci parti bus invenitur. Nec mirum, quod divina Scriptura in Phison eum flumine esse pronuntiat, cum possit et in Africa reperiri. Fluit enim Phison in mare juxta regionem australem et occidentalem Ocea num. Circuit Oceanus universum orbem terrarum, igitur fuerunt Blemyes, alii Ægypto viciniores, et alii remotiores: ex Procopio tamen colligo pro priain Blemmyarum regionem fuisse interiorem illam sub Nubis, et hinc colonias deduxisse Ægypto vicinas armorum vi. Vide Procopium lib. 1 De bello Persico, cap. 19. De Talmi accipio Ægypti urbe in extremis finibus, ut ex Itinerario Antonini constat; et Olym piodorus apud Photium Blemyis conterminam vocat. Blemmyes intellige, seu mavis, Blemyes, aut emmyas, gentem, quam Olympiodorus, ut dictum est, juxta Talmin pouit. Porro etiam in Anc. § 58, Nilum Bhɛɛvlav alluere, nempe Blemmyarum re gionem Epiphanius scribit; quod si ex Strabone lib. xv, pag. 786, colligitur Biemyas ex utraque Nili parte habitasse, plures tamen habitarunt certe ab orientali parte, et quidem variis in locis di spersi; sunt enim qui ad Talmin ponunt, et qui ad Catadupa, ut Dionysius, Eustathius pag. 107, et Ammianus lib. xiv, cap. 4, et qui infra Meroem ut Strabo, cum quo concinere dicas Claudianum, et qui socios urbis Ptolemaidis contra Romanos facit Zosimus lib. 1. cap. 71, Ptolemæus autem sub Molibis ponit, sub Nubis Agathemerus Geog. lib. 11, cap. 5, et Procopius; quin etiam hi Blemyes repor Buuves, alii Blemmyes ab Agathemero dicuntur, quod maxime est considerandum; etenim plures Quidquid alienum erat ab imperio Romano Græci Latinique scriptores præcipue medii ævi barbariam dixerunt, quamobrem mirum minime est, Blemyarum regionem ab Epiphanio barbariam dici. Quod si quis malit ad regionem illam Africa, quæ peculiari nomine Barbaria dicta est, regionem Blemyarum retulisse Epiphanium, opus est, ut illud quoque asserat, aut duas gentes ejusdem nominis diversis locis habitantes Epiphanium com miscuisse, illi enim solum Blemyes in Barbaria habitantes dici posse videntur, quos sub Molibis Ptolemæus collocat, cum Barbaria regio fuerit propter Barbaricum sinum protensa inter ipsum Barbaricum sinum et Nilum, ut constat ex Ptole mæo, qui Raptam ejus metropolim facit, necnon ex Agathemero lib. 11, cap. 11 et 14, et Marciano Heracleota in Periplo, etc., lib. 1, § 2, aut multo longius Barbarie fines Epiphanium extendisse, et quidem Anastasius Sinaita in Anagogis super sex dierum opus lib. 1, in ea Pentapolim collocat, regionem nempe Plinio docente lib. v, cap. 5, illustratam urbibus maxime quinque: Berenice, Ar sinoe, Ptolemaide, Apollonia, Cyrene, et Stephanus quoque eam apud sinum Arabicum esse docet. Sci licet unius regionis nomen ad finitimas etiam late non raro transiit. Legendum videtur juxta Telmin, aut Talmin. Heliodorus in Ethiopicis, et.lib.Lxxvii, etc., bellum describit ab Hydaspe Æthiopum rege cuin Persis gestum propter smaragdeu metulla, tà oµx Latinis rubrica est peculiaris quædam terra rubri coloris ad tingendum apta. Epitome Gesneri habebat Gesnerus autem reponendum censuit porvixouv, vel Epitome Anastasii legit Carbunculus est co lore Phoeniceo vehementi. Epitome Gesneri oivwлóv. Etiam Epitome Gesneri habet xalxrdóvIOS quam lectionem hinc patet injuria a Gesnero sol licitari apposita voce

uti super lapide sapphiro fuisse declaratam. sed in occidentalem ejus partem Phison ut tem est in Lege visionem Mosi in monte vel diximus, influit, et idcirco lapis iste in Libya par tes advehitur; dicit autem Scriptura 245 [21] divina: Fluvius egreditur ex eadem ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor initia. No men uni Phison: iste est, qui circuit omnem terram Evilat, ubi est aurum el aurum terræ illius opti mum; ibi est carbunculus et lapis prasinus '. Jaspis est lapis velut speciem smaragdi referens, qui apud ostia Thermodontis fluminis invenitur, et apud Amathunta non quæ in Cypro [23] esl sed naturaliter Amathusiorum generatio mul tiplex habetur. Hic vero lapis hanc habet speciem sub smaragdo est intervirescens, sed obtunsior ct obscurior, interiusque corpus habel viride ad in star æruginis æris, Delectantur autem phantasia, id est speculationes huic insidere, sicut asserunt, qui fabulosa commemorant Est et alia jaspis albidior, quam mare; flore vero, tincturaque pres sior alia vero in speluncis Idæ montis, qui Sapphirus lapis dicitur in modum purpuræ quam blattam vocitant cujus est pressior spe cies: multa vero genera sunt hujus lapidis; est enim in ipsis regalis auri punctis intermicans, qui non adeo est mirabilis, sicut purus ille lapis, qui per omnia purpuræ specie renitet, et hic fortassis esse dicitur in India, et in Æthiopia, propter tem- Rest in Phrygia, reperitur similis sanguini cochleæ, plum Liberi patris apud Indos, quod habere dicitur, Jicet incredibile videatur, ccclxv gradus, omnes ex lapide sapphiro. In ornamentis autem suis et mo nilibus reges utuntur eo vel maxime, quia mirabilis est, atque pulcherrimus et gratiosus: unde et nonnulli vocaverunt eum monilis [22] ornatum. Pellit etiam dolores, nam si teratur cum lacte me dela scabiosis et ulcerosis efficitur linitus super loca, quæ fuerint vulneribus asperata. Scriptum au Gen. 1, 10-13 juxt. LXX. Mira iterum commentatur de Phison flumine Epiphanius, ut ea conciliet, quomodo tum apud Carthaginem carbunculus reperiatur, tum in Phi son. Supple lucere, splendescere. In Epitome Ges neri Lapis sapphirus pur purascit, ut species blattæ, id est, purpuræ nigræ. Purpuram nempe optimam: talis enim pur pura blatta est olim appellata a blatta vermiculo sic a nocendo, árò to plante, dicto, quia appre hensus manum hominis tingit. Egnatius in illud Lampridii in Vita Heliogabali: Paraverat igitur funes blatta et serico et cocco intortos, adnotat blattam purpuram esse ex Indico conchylio fa clam; sed ipsum Tyrium ostrum nomen idem ob tinuisse dubitari nequit canente Sidonio in Paneg. Majorani v. 43 Pontus castorea, blallam Tyrus, æra Corinthus, elc. Nempe Exodi cap. xxiv, 10, Epitomie Ges neri ipsas etiam legis tabulas ex sapphiro fuisse insinuans veram Epiphauii sententiam, ut hinc con stat, corruptam exhibet, et illi injuria eommentum intexit, quod Hebræis Lyranus attribuit, et inve nitur quoque apud Suidam verbo Mwüлs. Abulen sis redarguit Hebræos etiam quod dixerint Moysem, postquain ob peccatum populi tabulas fregerit, col legisse fragmenta, et hinc se ditasse. Cæterum bi storiam, atque adeo fabulam hanc non dubito or tum duxisse ex eo quod Deus daturus legem Moysi talis processerit conspiciendus, ut haberet sub pe dibus quasi opus lapidis sapphirini, ut legitur Exodi c. xxiv, 10. Enimvero sapphirum tabula rum ex sapphirino Dei throno excisum fuisse aperte dictitarunt Rabbini, et earum pondus fecerunt quadraginta sata. Vide notas majores Drusii tom. I Critic. sacr., etc. Locus mire corruptus. Utraque Epitome habet jaspidem inveniri apud Amathunta Cypri. Itaque aut tò non oscitanter est additum, aut ali sed lucidior magis, et veluti similior vino el aшe thysto rubicundior; non enim sunt unius coloris, ejusdemque potentiæ, sed alia quidem rarior est et albidior, quam aer fumi nimis effulgens, nec impar item cæruleæ vibrationis veluti si tem pore hiemis de terra vapor aut nebula [24] austro desinente consurgat; alia, quæ glaciei similis est ab bis, qui fabulosa fingunt, phantasiis dicitur esse remedium. Repertum est autem ab Hiberis et quid aliud oscitanter est prætermissum. Fortassis scripserat S. Epiphanius smaragdos inveniri apud Amathunta, non quæ trans Jordanem est, sed quæ est in Cypro Amathus enim oppidum maximum omnium et munitissimum inter ea, que trans Jor danem erant, a Josepho Antiq. lib. xi, cap. 43, et De bello Jud. lib. 1, cap. 8, memoratur, necnon ab auctore De locis S. Scripturæ, etc. De Amathunte autem urbe in insula Cypro celeberrima, unde toti etiam insulæ Cypro Amathusiæ nomen est datum teste Plinio, nihil interest dicere, el satis sit recor dari, metalli fecundam dici ab Ovidio Metam. lib. x, v. 220, et v. 530, metalli gravidam. Cod.: sed naturam littam Mathusiorum. Restitui prout ab interprete fuisse scriptum censui. Hieronymus hinc certe mutuatus est, quæ habet lib. xv Comment. in Isaiæ cap. LIV: Jaspi dum multa sunt genera: alius est enim smaragdi habens similitudinem, qui reperitur in fontibus Ther modontis fluminis, et vocatur grammatias, quo omnia phantasmata fugari autumant; alius viridior mari, et tinctus quasi floribus: hunc in Phrygiæ monte Ida, et in profundissimis specubus ejus nasci referunt; ulium vero juxta Iberos Hyrcanosque et mare Caspiam reperiri, et præcipue juxta lucum Nausin. Est et alius jaspis, nivi et spuma mariuo rum fluctuum similis, et clementer quasi misto cruyre subrutilans. Hactenus S. theronymus. Monet autem Vallarsius in Ambrosiano codice non grammatias, sed Græcis litteris invenisse scriptum AMA OY CIOC, unde recte conjicit fortassis verum lapidis nomen fuisse siquiden illum 'Aualouvra, quæ in Cypro est, inveniri docuerit Epiphanius. Epitome Gesneri, Bałutépz. Fort. cærulea vibratione. Horum populorum regionem Iberiam Eoam Eustathius vocat, et Asiaticam etiam dicunt, ut distinguatur ab Iberia Europea, nempe Ilispania, Nunc sub Georgianorum nomine eos noscimus.

pastoribus Hyrcanorum, qui circa Caspium solum, lacumque consistunt. Est et alter jaspis, qui vocatur appalius similis nivibus, aut spumis maris, aut veluti si sanguis lacti misceatur, ut Mas sagctæ potare sunt soliti: hune, ut aiunt, qui ſabulosa referunt, bestiæ in agro metuunt, aliaque portenta Hieronymus et lunc lacum proprio nomine vocal Neusin, etc. Epitome Gesneri ľa¸ñɩ; ¿ madaiós, antiquus. Sed jure Salmasius in Solinum pag. 92, corruptum eum esse locum monet. Legendum autem putat 'la ononάios fortassis tamen æquius foret restituere quod magis respondet numero litterarum vitiosæ lectionis, necuon ipsi quidem versioni, quam edimus, licet hæc quoque Appalius mendose habeat pro Opallius. Strabo lib. 1, Massagelas succum bibere ex arboreis fructibus expressum narrat; Herodotus lib. 1, sub finem lac: Yalaxtonóral de slot. Lac autem potant. Verum etiam Statius Achill. lib. 1, v. 307 cecinit Lactea Massagetæ veluti cum pocula fuscant Sanguine puniceo……….. Epitome Gesneri: tà qάopata, spectra. Epiphanium videtur descripsisse Ilierony .mus in Epist. ad Fabiolam § 17, ubi legitur: Scru tans eos, qui de lapidum atque gemmarum scripsere naturis, ligurium invenire non potui. Nonnullæ edi tiones Hieronymi habent lyncurium, sed legendum esse lygurium, seu ligurium priscorum codicum auctoritas, ut monet clariss. Vallarsius, necnon ratio quidem ipsa probat: loquitur enim eo loci Hieronymus de lapide sic a sacris litteris appellato, quod si animadvertisset Gesnerus, et ipse profecto vidisset Epitomen, quæ pariter habet Xyupiov, veram servasse lectionem, nec minus apte appo suisset in margine, forte Porro et Ayxoúptov nullo discrimine inter se differre plures sunt arbitrati, licet illud ipsum, quod SS. Epiphanius et Hieronymus asserunt, de ligyrio nihil adnotatum a physiologis invenisse, discrimen aliquod probare videretur, cum de lyncurio ante Epiphanium et llieronymum locuti fuerint multi, Theophrastus, Aristoteles, Ælianus, Plinius, Soli sus, Dioscorides, Ovidius, aliique. Psellus in lib. De lapidum virtutibus § 1, inter lapides ignotos memorat lapidenı seu ptov restituendum hic censet Maussacus, sed ipse quidem restituendum putarem deyúptov, cum bic lapis inter ignotos referri possit, non luyxoÚ plov, qui lapis tam notus est, quam ille ignotus scilicet lapis, quem Atyúptov vocant, primo notus tit ex versione LXX Exod. cap. xxv, 19: unde mutuatus est etiam Josephus lib. Antiq. 1, cap. 7, § 6, et De bello Juduiro lib. v, cap. 5, § 7. Quinimo idipsum de quolibet alio auctore ligyrium memo rante censendum est. Omnes de lapide sic dicto apud sacras Litteras capi volunt. Verum illud no tandum maxime est, ipsum Epiphanium, cum de lygirio nihil invenerit scriptum apud physiologos, subdubitantem videri hune lapidem a lyncurio, ab eo lyngurium potius dictum, diversum non esse. Neque vero ratio deest, quominus ligyrii nomen lapidi lyncurio obvenerit, si fides Salmasio in So inum pag. 62, a Liguria illud ortum esse docenti, et lyncurio datum, quod nimirum in Liguria lyncurium inveniatur. Sed hæc quis credat, cum ligyrii no mine usi sint solum LXX Interpretes? Porro ut probet lyncurium in Liguria nasci, Theophrastum landat. Satius laudare potuisset Strabonem hic enim diserte qu'dem lib. iv, pag. 202, aut 310, ncc Ligyrii inventionem nequaquam novimus, a physiologis, id est naturarum scrutatoribus, nec 246 [25] ab aliquibus antiquis, qui harum rerum curam gessisse referuntur [26] Inveni modo autem laugurinum sic appellatum lapidem, quem nonnulli pressiore locutione [27] ligguriorum vocant, et fortas ed. Amst. 1707, lyncurium apud Ligures copiose abundare ait, et illud ab aliis dictum fuisse élec trum, Copiosum est etiam apud eos (nempe Ligures) lyngurium, quod nonnulli cognominant electrum. At Theophrastus de succino loquitur, nou autem de lyncurio. Nec favet Salmasio, quod addit, succinum cum lyncurio con fusum fuisse neque enim Theophrastus confundit, qui cum docuerit lyncurium soliditatem lapidis ha bere, attrahere autem, ut succinum, et ex eo sigilla fieri addit, illud polire multi laboris rem esse, et dein de, ipsum autem etiam succinum esse lapidem, quod in Liguria sit fossile. Mecum sensisse videtur eliam Plinius lib. xxxvii, c. 2: de succino enim agens, et de variis in quibus gigni dicitur locis, Theo phrastum laudat: cum autem refert, qui cum lyn curio succinum commiscuerunt, illius nequaquam meminit. Cæterum, quod a nonnullis electrum cum lyncurio confusum fuerit inficias ire equidem ne queo, cum a Demostrato electrum tali nomine vo catum fuisse testis sit idem Plinius laudato loco, et pro synonymis habeat utrumque nomen Hesychius, et habuisse etiam Strabonem ex ejus sententia, quam supra retulimus, constet. Verum ex Pinio pariter colligo nec defuisse, qui lyncurium ab electro distinxerint, Postquam enim de electro multa dixerit, et jam lyncurium quoque dictum fuisse animadverterit, tandem inquit c. 3: De lyn curio proxime dici cogit auctorum pertinacia: quippe etiamsi non electrum id esset, lyncurium tamen gemmam esse contendunt. Itaque lyneurium cum electro etiam a Theophrasto, saltem satis aperte, confusum non fuisse iterum iterumque prædico. Aayxoúptov habet Epitome Gesneri: Epo óvóuara tépus perеofoavo we toy oppov mpasivov. Invenimus tamen lancurium gemmam voca'am, quam vulgari lingua lagurium appellant. El forte puto hunc esse lygurium, quandoquidem divina Litteræ nomina transposuerunt, ut sma ragdum, prasinum appellantes. Salmasius in Suli num, p. 63, hæc paulo aliter legit, et, ut ipse ait, ex cod. vetusto Nostri cod. scriptorem perperam scripsisse laugu rinum indubium esse debet, suspicor autein ab in terprete scriptum fuisse laggurium, seu langurium, cum in Graeco esset Codex hanc ferre vocem videtur, sed cum illa Græco verbo pav minime respondeat, et ne sententiæ quidem conveniat, barbarum interpre tem scripsisse dixerim spissiore aut expressiore. Legendum esset lagurium ex descripto Epi tomes Gesneri loco: sed ex iis, quæ sequuntur, legendum potius videtur liggurium, et in Græco Tuisse Auyyoupiov. Scilicet inferius legitur: Et liggurus quidem, vel etiam lagguras, etc. Alterum hoc nomen to laugurinum corrigit, illud primum tò ligguriorum. Porro hæ conjecturæ egregic ex eo comprobantur, quad certe lyncurium alio nomine langurium fuisse dictum certum sit testimonio

sis arbitror hunc esse ligyrium, quoniam quidem bus pretiosis, et 247 [29] nonnullorum, qui mul divinæ Scripturæ nonnulla nomina aliter immuta runt, sicut smaragdum dixere prasinum, aliisque nominibus alia vocaverunt. Et liggurus quidem, vel etiam laggurus si ipse sit liggyrium, rur sus ex quo sit loco, nescitur a nobis. Arbitrati sunt autem eum de superiore esse Thebaida, pro pler quod affirmant aliquos lapides, ex lapide hoc in æde Asclepii [28] quæ sic appellatur, in Memphi Ægyptia reperiri: in quibus sunt veluti notæ intermicantes non sicut in ophite sed habentes puncta juxta cerinum lapidem sic vocatum. Puncta sunt viridantia ita, ut intelliga mus in profundo lapidis hujus venam esse lectissi mam. Sed et adhuc lucidius et speciosius hæc petra videtur sunipsisse cognomen. Explanatur enim liggurus a quodam animali, quod liggium nominatur, habens colorem pulli bubali vel bucu La rufæ, cujus cauda modica est, et habet puncta quædam viridantia, propter quod et lapis ligurus idem liggii cauda vocitatur Ego autem vehe menter admiror, cur Scriptura divina curans ad ornatum, decoremque pulchritudinis regalium ser torum et vestimentorum pontificalium uti lapidi etiam Plinii lib. xxxvII, cap. 2. Verum vulgatius et frequentius nomen lyncurium fuit, aut lyngu rium, et quidem ita vulgatius, ut alterius ab uno Plinio certiores facti fuerimus, cui nunc etiam Epi phanius certe est adjiciendus. Neque vero præteri re decet apud Græcos sæpius occurrere nomen λvy You plov quam Auyxoúptov. Illud apud Theophrastum et Dioscoridem legit Salmasius, et habent etiam Strabo, etc., necnon Plutarchus in 1. De animal. solertia t. II, p. 952, ed. Paris. 1624: et quidem Solinus, cap. 2, illud solum memorat tanquam Græcis familiare Grace lyngurium dicitur. Itaque Epiphanius quoque ita scripserat: unde interpres quod alii lyngurium secundum pronuntiandi ratio nem scripsissent, scripsit lyggurium, lyggurus, lag gurus, etc., utrumque YY retinens. Sic Priscianus testatur Romanos olim vocem &yyɛhos scripsisse aggelos. Varro autem De lingua Lat. lib. 1, et Victo rinus De orthographia, etc., auctores nobis sunt Græcorum more Attium poctam scribere consue visse agguem, aggulum, etc. Josephus Ant. lib. 11, cap. 8, habet Ayupos. Nunquid pos, etc., substantiva sunt nomina; Kyúpos vero adjectivum subaudita voce lapis; et pov subaudita voce expov, electrum? Esculapius, Græce 'Aoxinmó; est. Itaque Asclepius in multis quoque Latinis inscriptionibus apud Gruterum dicitur: quin etiam Martianus Ca pella De nuptiis, etc., lib. II, inquit: Ascribit Ascle pio Græcia medicinam. Marmor ophites hoc nomen habet, quod serpentum instar variis maculis distinctum sit De eo Plinius lib. xxxvi, cap. 7. Lapis hic, ut opinor, ille est, quem alii ce ritem vocant. Vide Plinium lib. xxxvit, cap. 10, etc. Quæ hic de lyngurio memorat Epiphanius, nunc primum, quod sciam, innotescunt. Porro animal illud, quod liggium vocat, certe lynx esse videtur, a qua et alii nomen lyncurio, seu lyngu rio factum dixerunt, fabulosa tamen ratione, quod nimirum ex lyncis urina fiat. Vide Ælianum flist. animal. lib. iv, cap. 17; Theophrastum in lib. Nɛpł alour; Plinium lib. v, cap. 38, et lib. xxXVII, tum erant noti manifestique, commemorans, car bunculi dico, et smaragdi, amethysti, et achati, beryli, et chrysolithi, in horum dinumeratione la pidum non meminerit hyacinthi, cum sit lapis iste clarissimus, adeoque pretiosus, atque mirabilis, ut animadvertamus, ne ligyrium forsitan hunc divina Scriptura cognominet Hyacinthus autem spe cies habet diversas, quanto enim quis invenitur colore profundior, tanto est aliis necessarior Hyacintho vero, vel callaino purpureus color est aliquanto consimilis Unde divina quoque Scri ptura ex hyacintho purpuraque pontificalia vesti menta dicit ornari. Et præcipuus quidem lapis hyacinthus thalassites appellatur, eo quod tran quilli maris similitudinem referat. Est et alius, qui vocatur rhodiæus: alius oppalius Rursus alius perileutius Inveniuntur autem lapides isti [30] in interiore barbarie Scytharum. Scythiam vero soliti sunt veteres appellare cun ctam septentrionalem plagam, ubi sunt Gothi et Dauni Venni quoque et Arii usque Germanorum Amazonarumque regionem Illic igitur interius in deserto hujus magnæ Scythiæ cap. 2; Solinum cap. 2, et ipsum Plutarchum De anim. solertia, etc., ut alios taceam. Cæterum animalia, quæ aliis 20yxes sunt, docente Salmasio pag. 62, Artemidorus vocat 20yYous, et apud Plu tarchum laudato loco lúyras dici invenio. Hinc S. Hieronymus in Epistola ad Fabio lam, § 17: Satisque miror cur hyacinthus pretiosis simus lapis in horum numero non ponatur, nisi forte ipse est alio nomine ligurius. Scrutans eos, qui de lapidum atque gemmarum scripsere naturis, ligu rium invenire non potui. Epitome Gesneri avaɣxatóτepos, præstan tior. Aut hyacinthum cum callaino confundit, aut vult illum colorem habere haud absimilem a callaino, et sic videtur vocare gemmam illam, quæ callais dicitur a Plinio lib. xxxvii, cap. 8. Epit. Gesneri, pootyós. Nostrum interpre tein invenisse videtur poбbetsutrumque nomen sonal rosens. In Epitome Gesneri hoc loco nulla est men tio oppalii, sed quarto loco inter varias hyacinthi species ponit hyacinthrum sic Xavviaios sed videndus Salmasius, pag. 779. Epit. Gesneri napaλsúxios. Restituendum Vide supra pag. 18. Epitome Anastasii oι et alios hic memoratos populos præterit. Non Danni, sed Dahæ, aut Dasæ legendum videtur, et in Graco restituendum aut Plinius lib. iv, c. 12, in Sarmatia Europæa Vannianum quoddam regnum ponit. Vide etiam Tacitum Annal. lib. xi. Quid si quis llunni resti tueret? Agathias Hunnos circa Mæotidem collocat. Fortassis,: Abii, scilicet hos populos se ptentrionales partes Scythiæ habitasse Ptolemæus docet. Accipe de Amazonibus ad Tanaim. Amazo num historiam ab erudito Florent. juvene Ant. Maria Beninio copiose illustratam scio, ut edat me moro, et Petri Petiti dissertatione laudatiorem auguror.

convallis est profundissima, hominibus prorsus im- [32] Scythias invenitur. Est autem in lapulibus pervia, montibus namque saxosis hinc atque inde vallatur: ita ut si quis desuper, a summitatibus montium tanquam de muris aspiciat solum conval lis, pervidere non possit, sed a profunditate caligo tenebrosa, veluti chaos alicujus occurrat. Igitur qui mittuntur a regibus juxta commanentibus, ad istorum lapidum perquisitionem, secundum dis pensationem necessitatis sibi commissæ, jugulant agnos, et excoriantes dimittunt desuper e saxis in illud chaos convallis imruensum, lapidesque, ut ferunt, agnorum decoriatorum carnibus adbære scunt. Aquilæ vero in petris sursum morantes, ac cepto carnis odore descendunt, eductosque deco riatos agnos exedunt, et lapides illic [31] in sum mis montibus remanent. Damnati ergo, qui per hujuscemodi capturam ad inquirendos prædictos lapides diriguntur, intuentes ubi sunt ductæ agno rum carnes ab aquilis, eunt illuc, et invenien tes lapides afferunt. Omnes lapides isti cujuscun que sub diversitate coloris assistunt, cum sint pretiosi, tamen hanc habent efficaciam, ut super positi carbonibus ignis vehementibus, ipsi quidem minime tædantur, carbones autem protinus exstin guuntur. Non solum autem hoc, sed etiam tollens quis ex bis lapidibus, et involvens diligenter in orario, vel in aliquo linteo, ponensque super car bones ignis nánu retinens, ipse quidem calore cruciabitur, linteum vero, quo lapis est involutus, (et) nullo modo læditur, aut aliqua ustione vexatur. Fertur autem lapis iste utilis esse mulieribus qua tenus onere partus absque difficultate liberentur. Phantasias autem pellere similiter dicitur. Achates autem lapis est æstimatus esse perileu tius qui per hyacinthum lapidem ponitur. Est autem specie mirabilis; colore cæruleus, exte riorem circulum habens album. Et hic circa Ex Epitome Gesneri Latina hæc versio re formari ita potest, ut significet, fuisse qui puta verit, achatem eam ipsam esse gemmam, quæ pe rileucus dicitur, et cujus mentio superius facta est, ubi de hyacintho. Porro hic, et laudata Epitome recte babet Scythia apud geographos duplex est, Euro pea et Asiatica. Etiam Epitome Gesneri: 6 Et àµpixóxhw, quain lectionem Gesnerus injuria reprobat repo nens vel vel potius aluati xoxlov, ut ipsa legit Epitome, ubi de jaspide sermo est. Epitome Gesneri hal et xpuodqu220v, quod nomen Gesuerus adnotat alias non inveniri, sed chrysoberyllum. Vere mendosam in hoc loco Epi tomen esse hinc constat. Epitoine Gesneri apa to Teixos, ad mania. Epitome autern Anastasii Epitome Gesneri: Achæmenitidis, ‘Axaııısví In ms. erat. petere Achamenide. Legendum, ut restitui, constat ex Epit. Anastasii: Thy ràp pɛvida xažovai. In Epit. Gesneri legitur: Thy yŻO istis achates colore leonino, qui cum aqua tritus et illitus super loca, quæ morsu contracta sunt, viperæ vel scorpii, cæterorumque serpentium ve nena depellit. Dico autem achatem, qui leonis spe ciem præfert. Amethystus lapis est: erga suum circulum fam miferum quiddam profundius micat. Splendor au tem ejus est albidior, e medio corpore veluti vini flavi speciem referens, qui forma diversus, et bic, ut opinor, in Libya montibus gignitur. Alter enim byacintho mundissimo similis est, alter vero ain phicochlo Fit autem ipse in partes Libyæ circa littus maris. Hi vero, qui fabulis credunt, aiunt eum præcidere tempestates et pluvias, cum australes venti perſlaverint. Chrysolithus lapis, quem nonnulli chrysobe ryllum vocaverunt, auri fulgorem præfert 248 [33] Fit autem in puteali petra; sic appella tur locus ad littus Achæmenidis Babylonis. Nominant autem, et Babylona, et puteum illum petræ Achæmenida quod, inquiunt, pater Cyri regis Achæmeneus vocabatur, ut scriptores ali qui retulerunt Est autem et chrysopasus la pis Hic stomachicis, et colicis, necnon el cœliacis tritus, et epotus saluberrimus approbatur. Beryllium, lapis glaucus, id est, marinæ tia cturæ similis, et acris, amethysti, et pedero tis [34] habens speciem, et aquatioris, id est albidioris hyacinthi. Fit autem ad ima montis, qui vocatur Taurus. Si quis autem voluerit hunc ex adverso solis opponere, videtur, veluti vitrumi minuta intrinsecus habere perlucida. Alia autem beryllus pupillis oculorum draconis est similis, alia rursus est beryllus veluti coralli speciem Babylonem enim, et puleum illum, Achamenitida cognominant, quod dicant re gis Cyri patrem Achæmenem vocatum fuisse. In Epitome Gesnerus invenit 'Axieves, et emendat Ayatung. Nostrum tamen etiam inter pretem invenisse videtur, 'Ayatμevsúç. Cyro patrem fuisse hujus nominis a nemine traditum novi. Epiphanius patrem pro avo posuit. Cyrus rex Cambysis filius fuit; Cambyses vero Achæmenis. Quod autem Persæ dicti sint ab hoc rege Achæmenii, et quod Babylon pro Persica, seu Achæmenia urbe sit habita, ex quo sub ditione Persarum esse cœpit, adeo notum est, ut nibili referat veterum auctoritates ab aliis collectas re petere. In marg. ms. est: chrysoprasus, et Gesne rus quoque ubi in Epitome est restituendum censuit. De hac gemma apposite ad hæc, quæ berylle tribuit Epiphanius, ita loquitur Plinius lib. xxXVII, cap. 9: Coeunt intus translucida crystallus, vridis suo modo aer, simulque purpura, et quidam vini, ac croci nitor, etc., nec gemmarum ulla est liquidior. Epitome Gesneri habet, xrpo, cera, ele.

magis exhibens. Hæc beryllus juxta viam Eu- dispositos, qui annuli per extremitates suas ratio phratis fluminis visa est. Onychium lapis flavum ninis ostentat colorem. Delectari vero lapide isto ferunt regum nuptas et divitum, quæ in pocula sua transferentes utun tur hoc lapide. Sunt autem et alii onychitæ, qui æquivoce nuncupantur, id est non veraciter, similes ceræ, quæ coloris est mellei. Quidam bos aiunt ex guttis aquæ consolidari. Onychitas autem naturali ratione cognominant, eo quod ungues urbanorum virorum instar sunt marmoris quadam mistione sanguinis obrubescit [35] Unde nonnulli la pidem marmoreum, qui ex loco Docimii ony chitem falso nomine vocitant ob albedinis puri tatem. Hæc igitur duodecim lapidum, qui in superbu merali tunc imperati sunt annecti pontificis ex dįversis auctoribus, qui de naturis borum dixere lapidum, constat inventio, quorum sicut investi gare potuimus, tam species, quam loca, necnon et potentias inspectionis eorum interim breviter adnotantes, singulorum lapidum nomina conse quenter expressimus. Hic jam nunc quæritur, qui bus modis eum ordinem consequentiæ, qui est certissimus et congruens, approbemus. Nam per duodecim tribus duodecim lapides apponi jusɛi sunt, ita, ut unus lapis uni tribui coaptaretur, et ad singularum nomina decernantur singuli lapides. Et siquidem declarasset jussio, cui tribui quis la pis aptetur, nulla prorsus inquisitio superesset ad indagandam definitionem divinitus ordinatam; sed ad exponendam nobis vim lapidum tantummodo studiosa relinqueretur intentio. Nunc autem non est determinatum, sed simpliciter in duobus [36] locis horum lapidum consequentiam, et composi tionis eorum speciem fateamur ascriptam, sicut in rationali, quod super pectus ponebatur pontificis, el superhumerali per duos annulos aureos in eo 1 Exod. xxix, 10-13. In Gr. textu Epitomes, napì tǹv kĘodov, circa exitum. In ms. legitur nuptias, sed scriptoris certe vitio, nec dubitandum ab interprete scriptum fuisse, nuptas. In Græco enim textu Epitomes Gesneri est etc. Hic ipsa quoque Gesneri Epitome in mendo cubat. Salmasius tamen in Solinum, p. 396, ope veteris codicis sic emendat Tos idég. Itaque restituimus: obrubescentes, aut po lius: quod unguis, etc., instar sit marmoris quadam mistione sanguiuis obrubescens. Graviter hic errat Gesnerus cum Jola suo, qui verbum to Aoxiplov vertit ab exploratione, etc., quod scilicet invenerint et proba tionem significare. Verum re melius considerata deprehendissent profecto Epiphanium de loco hujus nominis locutum, et invenissent celebre apud anti quos fuisse lapidis cujusdam genus, qui Docimites dicebatur a Docimio Phrygiæ urbe, seu mavis pago, utroque enim nomine vocat Stephanus, nempe ur nale in medio continebant, rursus annexis AU perioribus annulis, qui erant in superhumerali pen tificis in utraque humeri parte conserti. Nam et superhumerale cum esset unum per circuitum uno prorsus orificio claudebatur habens vittam hyacin thinam auro complexam, et hinc a dextris unum annulum, et a sinistris alterum per utramque hu meri partem prominentes, annulos ad jugulum pontificis innectentes, qui rursus ex utraque ratio malis parte spectabantur appositi, ita ut perinde connecterentur, et coaptarentur in sese per duos scilicet annulos rationalis, et duos annulos super humeralis, ubi erant catenulæ aureæ desuper im minentes. Học autem rationale, sicuti dixi, habebat duo decim lapides sibi congruenter insertos, atque compositos quadrato ordine, qui sic intertexti pro bantur, ut est subter annexum. Primus 249 [37] ordo, atque superior a læva parte pontificis versus ad dextram hos lapides habebat appositos, sardium, topazion, smaragdum. Oportet enim et hoc dili gentius aduolare, unde scilicet incipiebat compo sitio, et ubi item desinebat sciendumque est, quod juxta Hebraicarum elementa litterarum ita compositiones istæ fiebant. Scribunt quippe He. bræi a sinistris ad dextram cujuslibet rei subje ctum ordinem perducentes. Ipsi vero manum sub sequentem litteris a dextris habere videntur ad lævam Erant ergo super pontificis pectus a sinistris ejus ordines ad dexteram perducentes. Primus ordo, sicut jam dixi: sardius, topazius, smaragdus; secundus autem carbunculus, sapphi rus, jaspis; tertius ligurius, achates, amethystus; quartus, qui et ultimus, chrysolithus, beryllus, onychinus. [38] Rursus invenimus eosdeni lapides in dua bus superhumeralis partibus positos, in quibus duo lapides catenulis aureis videbantur inserti bem vocal in ipsa voce Aoxiuµɛɩov, paguin vero in voce uvvada Strabonem describens. ut De hoc Hebræorum scribendi modo agit Her mannus Hugo De prima scribendi origine, etc., cap. 8, ubi tamen nimis audacter ait: Porro hanc scri bendi rationem Ægyptii ab Hebræis accepere, Herodotus testatur lib. 11. Scilicet Herodotus hoc unum narrat, Ægyptios a dextro in sinistrum latus scribere consuevisse p. 102 ed. Gronovii Lugd. Batav. ann. 1715. At Hebræorum nullatenus nie minit, et quidem ea scribendi ratio in Oriente pene communis fuit, ut Holmius non dissimulat in Dis putatione de scriptura, etc., cap. 5, Analect. phi lologic., etc., Cremii, pag. 46: quinimo Græcis quoque, Romanisque, et Etruscis, de quibus præ cipue consulendus est cl. Gorius Mus. Etrusci to mo II, pag. 405, eam scribendi rationem non fuisse incognitam docet in libro, quem inscripsit Delphi Phoenicizantes, etc., c. 10; Edmundus Dickinsonus Fasciculo Opusculorum ete., Crénii pag. 104. Dickinsonum in notis ad Hermannum Hugonem neque Christianus Trotz indictum præteriit.

tha [40] Oportet itaque primitus hanc divisionem nosse, et ordinis consequentiam, quæ secundum ætatem est singulorum, id est Ruben, Simeon, Levi, Judas; propter jurgium vero Rachelis, et quæ data sit Jacob ancilla Balla, nascitur juxta ætatis ordinem post Judam Dan; statimque de ipsa ancilla secundus editur Neptalim Deinde per æmulationem Lia vero dedit ancillam viro Zel pham, quæ concipiens peperit Gad; dein Aser. Rursus adjecit uxor Lia ut conciperet: quæ juxta conscientiam peperit Issachar, exin Zabulon. No vissime vero de Rachele Joseph nascitur, et deinde Benjamin. Et est ista consequentia, Ruben, Si meon, Levi, Judas, Dan, et Neptalim, Gad, et Aser, Issachar, et Zabulon, Joseph, 250 [41] et Benjamin. Hæc quidem prima est compositio juxta ætatis consequentiam. juxta utrumque latus humerorum, jam non ex di- his quæ dicuntur, in hippodromo Chabra versis lapidibus, sed ex smaragdo tantummodo, erantque rursus nomina filiorum Israel secundum præceptum Domint scripta, atque scalpta in duo bus istis lapidibus; non tamen evidenter ostendi tur, quod nomen in parte dextera prasini lapidis inscribi debeat, vel quod in sinistra parte, sicut Ipse decrevit similiter adnotari; nisi quod prorsus intelligendum est, quia sex nomina scripta erant in sinistra parte, et sex in dextera filiorum Israel. Nec enim poterat unus lapis nomina duodecim tribuum capere propter rotunditatem suam. Sed nec præcepit Dominus, ut dupliciter inscribantur duodecim tribus in parte dextera, et in sinistra duodecim; sed simpliciter ait in pressione signa culi filiorum Israel, sicut habet ipsa circumstan tia lectionis, quain nunc ad verbum curavimus exprimere, in qua ipsum quoque pontificatus offi cium præceptum est ordinari: sic ait Et fe cerunt superhumerale ex auro, et hyacintho, et purpura, et cocco cum bysso retorta, etc. [39] Opus textile fecerunt illud; superhumeraliu continentia sese ex utrisque partibus, opus textile invicem com plectentia se per circuitum. Ex ipso fecerunt juxta ejus facturam, ex auro, et hyacintho, et purpura, et cocconeto, et bysso retorta, sicut præcepit Dominus Mosi. Fecerunt utrosque lapides smaragdi, confibu latos, et conclusos auro, scalptos in pressione signa culi nominum filiorum Israel. Et imposuerunt eos in humeros superhumeralis lapides monumenti filiorum Israel, sicut præcepit Moyses Hæc duo loca sunt horum lapidum, et appellationes eorum, quæ secundum tribum præceptæ sunt adnotari. Unus quidem locus est in hoc rationali, et alter in Gen. XXXV, 25 sqq. Gen. xxxit et xxxIII. Vide Exod. cap. xxxvi, in versione LXX, in Vulgata vero c. xxxix, et vide etiam Exod. c. xxVIII. Notes autem velim lapides, quos LXX smaragdos dixerunt, Vulgatam aliosque interpretes vocasse onychinos; Josephum, sardonyches. Sic LXX in ms. Alex. 'Erolŋgay. Editiones plurimæ tamen ferunt, 'Emolnce, fecit. LXX: Dominus Moysi. Locus adeo corruptus, ut restitui minime posse videatur. Multa deesse non dubito. Cum vero pervenirent de Mesopotamia rever tente Jacob in terram Chanaan, secunda fit divi sionis enumeratio. Fecit enim Jacob tres turmas * discernens proprios filios, et posuit Zelpham, et Ballam duas ancillas faciens unam turmam in pri mis cum quatuor filiis earum, id est Dan, et Nep talim, Gad, et Aser; in secunda vero turma or dinavit Liam cum sex filiis ejus non jam secundum ætatem, sed secundum matris affectionem; Ruben, dico, et Simeon, Levi et Judam, Issachar et Zabu lon ipse vero postremus mansit cum Rachele et Joseph valde parvulo. Benjamin autem in matris adhuc utero portabatur; et hæc secunda discretio conpositionis ejusdem numeri comprobatur. Tertius autem numerus est juxta aliam compo Quid sibi velit hoc loci Epiphanius difficile dictu est, cum neque satis constet, quid significent verba Hippodromo Chabratha. 2 Chibrath ter in sacris Litteris. occurrit: Geneseos cap. xxxv, 17; ejusdem libri cap. XLVIII, 7 et 4; lib. Regumi cap. v. 19. Vocem ipsam servant LXX, cap. xxv Geneseos scribentes Xaбpaßá, nec non cap. v li bri IV Regum juxta emendatiores libros; sunt enim qui mendose habent Aɛ6padá. Verum Geneseos cap. XLVIII, ut hic Epiphanius, cum voce hippodromo vocem Chabratha conjungunt. Jam vero, ni fallor, inter ea multa, quæ hic deesse puto, S. Doctorem exposuisse crediderim, quomodo duodecim tribus a filiis Jacob nomen acceperint, quot uxores Jacob duxerit, quem filium habuerit ultimum, et his si milia, tandemque narrasse quomodo Rachel, Ben jamino edito, partus dolore confecta mortem obierit in terra Chanaan, in hippodromo Chabratha, et sic narrationem confecisse verbis nimirum LXX; ita enim Jacob loquitur laud. c. XLVIII Genes.: Ego autem, quando veni de Mesopotamia Syria, mortua est Rachel mater tua in terra Chanaan, appropin quante me ad hippodromum Chabratha terræ. 'Eyw etc. Cæterum si vocis Chibrath significationem in quirimus, quot interpretes, tot sunt sententiæ, ut bene ait Drusius in vers. 16 laudati cap. xxxv Ge neseos. Aquila intelligit secus viam, alii iter quod a prandio ad cœnam confici potest, alii jugerum, nempe terræ tractum, quem duo boves uno die arant, alii multum itineris, alii mille passus, alii aliam terræ mensuram, et nonnulli vernum tempus. Vocem hippodromum in textum LXX, Geneseos cap. xlvin irrepsisse facile dubitarem ex marginali nota alicujus intelligentis in voce Chibrath spa tium, quod equus in hippodromo percurrebat, ne que enim video cur uno in loco LXX duplicem ad hibuissent vocem, duobus vero aliis solummodo vocem Xaбpadá. Scilicet sacrarum Litterarum tex tum Græcum, quem nunc habemus sub nomine LXX, licet venerabilis sit, plurimæque auctoritatis, variis tamen in locis interpolatum deprehendimus. Sic ms., sed in Græc. non dubito fuisse

sitionem divisionis. Incipiens enim Jacob intrare ▲ inini declarantur, qui debeant esse principes ad in Ægyptum ', sicut super annexum est, congre. gatis in idipsum filiis Liæ simul, et ancillæ ejus Zelphæ, consequenter, velut ex eadem domina pro genitis, ita dinumerantur ipsi: Ruben, Simeon, Levi, Judas, Issachar, Zabulon: et ex Zelpha, Gad et Aser. Deinde Rachelis filii Joseph, et Ben jamin. li, qui ex ejus ancilla sunt, Dan et Nep talim. [42] Quarta divisio est compositionis, et numeri, quando benedixit Jacob filiis suis cum moreretur *; oportet enim secundum tempus, et in numeros ipsos annectere. Hic ergo numerus, et hoc tempus insequitur, quando Jacob benedixit, id est, Ruben, deinde Simeonem cum Levi, et Judam, et Zabulon, et Issachar, Dan et Gad, Aser et Neptalim, Jo seph et Benjamin. Dein sequitur quinta divisio de Exodo, cum egre derentur filii Israel ex Ægypto; enumeravit enim eos Sermo divinus dicens: Hæc sunt nomina filio rum Israel, qui ingressi sunt in Ægyptum cum Ja cob patre suo; unusquisque cum tota domo sua in gressus est: Ruben, Simeon, Levi, Judas, Issachar, Zabulon, (deinde Rachelis) Benjamin, (deinde Bal la) Dan, et Neptalim, (et Zelpha) Gad, et Aser. Joseph autem erat in Ægypto. Dein postea sexta divisio est numeri juxta me tationem castrorum filiorum Israel, sicut scriptum est in libro Numerorum ex præcepto Domini: in prima metatione Judas, Issachar, Zabulon; in se cunda Ruben, Simeon, Gad; in tertia Ephrem et Manasses, et Benjamin; in quarta Dan, et Aser, et Neptalim. Rursus septima numeri divisio est, ex ipso Nu merorum [43] libro cum juxta præceptum Do Gen. XLVI, 6 sqq. • Gen. XLIX, 1 sqq. 1 sqq. offerenda munera Domino. Dixitque: De Ruben Helisur filius Sediur de Simeone Salamiel filius Surisaddai, de Juda Naason filius Aminadab, de Issachar Nathanabel filius Sogar, de Zabulon Eliab filius Chælon, de Ephrem Melcham filius Eniud, de Manasse Gamaliel filius Phadas sur de Benjamin Abida filius Gedeonis de tribu Dan Achiezer filius Amisadai, de Aser Phaltibel filius Ecchra, de Gad Elisaph filius Raguhel, de Neptalim Achire filius Ænan. Itemque post hanc sequitur octava divisio ex ipso libro Numerorum quando præcepit Dominus, et misit Moses principes tribuum Israel ad inspi ciendam terram repromissionis. Ait itaque: De [44] Ruben Samu filius Acchu de Simeone Sapha filius Suri, de Juda Chaleph filius Je phone de Issachar Sara filius Joseph, de Ephrem Auses filius Nave, de Benjamin Phalti filius Raphu, de Zabulon Gudihel filius Suri filiorum Joseph de Manasse Gelad filius Sudi, de Dan Amihel filius Gamali, de Aser Sachus filius Michabel, de Neptali Hali filius Utaphi de Gad Gugihel filius Macchi Nona quoque divisio numeri præcepto Domini datur ex ipso libro Numerorum, cum filiis Israel terra sorte distribuitur. De Juda, inquit, Chalep filius Jepphane et deinceps enumerantur prin cipes tribuum: De Simeone, de Benjamin, de Dan, de Manasse, de Ephrem, de Zabulon, de Issachar, de Aser, de Neptali. Dein rursus decima numeri divisio est quando 251 [45] benedixit Moses * filiis Israel præponens Ruben, et deinceps annectens Judam, Levi, Benja min, Joseph, Zabulon, Issachar, Dan, Gad, Nep talin, et Aser; et in novissimis iterat sermonem Exod. 1, 4, 5. * Num. 11, 2 sqq. * Deut. XXXIIJ, Sic ms., sed in Græc. ſuisse 'Expatu non dubitamus. Puto hæc alludere ad caput Num. vi; hic enim recensentur principes duodecim tribuum offe rentes tabernaculo sua dona, licet alio ordine ab eo, quo recenset Epiphanius, recenseantur. Est au tem talis Judas, Issachar, Zabulon, Ruben, Si neon, Gad, Ephraim, Manasse, Benjamin, Dan, Aser, Nephthalim. Ordo servatus ab Epiphanio oc currit Num. cap. 1, ubi initur numerus filiorum Israel a vicesimo anno et supra per singulas tribus. Apud LXX Num. cap. 1, ex ms. Alex. Ibid. vids Eulous. Ex filiis Joseph, qui Ephraem, Elisama filius Emiud, aut quemadmodum est in ms. Alex. Semiud. lbid. sic etiam ms. Alex. Padaaaoup, sed Vat Dadasoup, cap. autem vii, ms. Alex. habet Þadasoúp, et Vatic. Ibid. Fatɛwvl, Gadconi. Ibid. secundum codic. Vatic, et cod. Alex. Þa yai, sed cap. 7, si consulis editionem ex cod. Vat. est Payah, Payzın autem in edit. ex cod. Alexandrino. Cap. xii. LXX, tñs quañs 'Pouбñy. De tribu Ruben, et sic cæteræ quoque tribus nominantur: tñs pu etc., clc. LXX, aut, uti est in ms. Alex.. Zaxpoú. LXX, Eapár, Saphal. LXX, Chalet filius Je phonne. LXX, 'Iλaáλ, et in ms. Alex. 'Iyák. LXX, Avon. LXX, Σoudí. Tadot vids Zovat. Quæ verba in edit. Paris. an. 1628 perperam prætermissa sunt. Ex his autem nostra intelligenda, aut potius corrigenda est versio, et data occasione silentio non prætermittani Joseph cum Manasse conjungi, ut certa tribus designetur; duplex enim tribus Joseph erat, altera Ephraim et altera Manasse. LXX, Zaboúp, Sathur. LXX. Naбt vids Ea6l, Nabi filius Sabi. In ms. autem Alex. Naбà vids 'Ia6i. LXX, loud: vids Maxxl, Gudiel filius Mao chi, sed etiam in mis. Alex. est Max!, Machi. LXX, legovan.

de Joseph: hæc sunt millia Ephrem; et hæc millia Manasse. Item undecima numeri divisio probatur, quando præcipitur eis, antequam ingrediantur terram Israel, mox transfretantes Jordanem, stent super duos montes Garizin et Gebal', sex hinc atque inde, ad benedicendum his qui custodiunt legem, et ad maledicendum his qui legis præcepta servare contempserint, et est ista contextio numeri; nam super benedictiones consecuti sunt, Simeon, Levi, Judas, Issachar, Joseph, et Benjamin; super ma ledictiones autem hi, Ruben, Gad, Aser, Zabulon, Dan, et Neptalin. Duodecima rursus est divisio numeri cum sor tiuntur terram possessionis suæ el Ruben sorte contingit trans Jordanem, antequam transi retur in terram Israel, et est ista distributio: Ru ben, et juxta eum Gad et dimidia tribus Manasse. Dein transeuntes Jordanem primus Judas accipit, tum Benjamin, dein Joseph ex Manasse, dein Si meon inter Benjamin et Judam locatus, et, ut ita dixerim, coangustatus est, quia illis spatia non fuerunt. Dein Zabulon terram consequitur, et Issa char, et Aser, [46] et Neptalim, et Dan. Levi sane in omnibus dispersus est tribubus civitates solummodo et suburbana percipiens. Forsitan autem et aliis locis numeri aliter inveniantur [47] ascripti; nos tamen istos invenire potuimus, et hæ quidem sunt divisiones, quæ se cundum numerum diverso inodo constat esse com positæ nunc quidem secundum præceptum Domini, nunc autem juxta singulorum principum voluntatem: dico vero Mosi et Jesu Nave, et qui deinceps eorum successores exsistere meruerunt. Nec sine Spiritu id actum est, sed, ut voluit, idem Spiritus sanctus enumeravit, atque disposuit sin gulas consequentias juxta propriam voluntatem. Revertens, idem de his uno loco breviter et conse quenter edisseram easdemque quatuordecim divi siones, harumque selectiones. Non in vacuum fa ciam, nec ut venerationi tuæ hæc recensenti mo lestus exsistam; sed ut noveris, quod jam Dei sit adjuvare, ut unicuique tribui memoratos lapides veraciter coaptare possimus. [48] Ex cogitante igitur multum mente, tractan tes juxta experientiam hujus electionis, suggerit nobis animus et ipsa consequentia lectionis, qua liter animadverti possit quadratus ordo rationalis ex appositis lapidibus secundum memorata voca bula. Requiratur jam de singulis numeris sicuti discreta est unaquæque divisio, qualis ad eorum dem lapidum rationem lectionemque sit congruens; et ubicunque quidem dinumeratarum tribuum sta tum in locis singulis inspeximus, menteque per pendimus non posse naturaliter, ut numerus quili bet eorum, qui unaquaque divisione numerati sunt, unum nomen minus habens ex tribubus, appella tioni horum lapidum coaptari. Ideoque protinus divisionem secundam rite sustulimus, utpote quæ horum lapidum consonantiam habere non possit, propterea quia prinos ponat Dan et Neptalim, Gad et Aser, hoc est, ancillarum filios, quando mittens Jacob Esau munera in turmam eos pri mam divisit. Post hæc aute:n filios Liæ fecit aliam turmam. Dein filios Rachel turmain tertiam. Nam cum pretiosiores lapides sint in principio rationa lis, porro fili¡ ancillarum inferiores babeantur, et hic primum positi sint, impossibile est eos ad cau sam rationalis, in hac numeri parte, congruere, propter quod ita se habere non possit. Item quar Rursus tertia decima divisio numeri occurrit ex Zacharia propheta sicut dicit: In illa die plan gent omnes tribus terræ: tribus domus David super se, et mulieres earum super se; tribus domus Na than super se, et mulieres earum super se; tribus domus Levi super se, et mulieres earum super se; tribus domus Simeon super se, et mulieres earum su per se. Plangentque cunctæ residue tribus, et non nominavit: queis nos autem propter situm descri ptionis terræ, hanc consequentiam esse perspexi mus, ut sit tribus Benjamin, dein Joseph, Ruben, Gad, Zabulon, Issachar, Aser, Neptalim et Dan. Item quarta decima divisio numeri subest ex re velatione S. Joanuis qui dinumeravit ex unaqua que tribu duodecim millia eorum, qui virginitate sanctificati sunt, ait enim: De Juda duodecim mil lia de Ruben similiter, exin de Gad, de Aser, de Neptali, de Manasse, de Simeone, de Levi, de Issachar, de Zabulon, de Joseph, de Benjamin. tam divisionem, benedictionem Jacob, exploravi Nusquam vero in hoc loco meminit Dan. Deut. xxvII, 12 sqq. Zachar. XII, Vide lib. Josue a cap. xiii, ad totum xXI. Videntur Epiphanio excidisse caput x libri Numerorum, ubi sacer historiographus ordinem exhibet, quo gradiebantur Israelitæ post columnam nubis, quæ illos præivit in deserto, et ejusdem libri cap. xxvi, ubi Israelita: omnes a viginti annis, et supra numerantur: præterea libri Paralip. c. 11, Juod incipit: Filii autem Israel, Ruben, Simeon, Levi, Juda, Issachar et Zabulon, Dan, Joseph, Benjamin, Nephthali, Gad et Aser: et ordo, quo Jilii Jacob recensentur cum quorumilibet eorum texitur genealogia in eodem lib. 1 Paralip. a cap. v. ad vin, necnon Ezechielis cap. xlviii, ubi unicuique mus, quando moriens filiis benedixit. Habet enim Apoc. vii, 4 sqq. tribui ea terre sanctæ pars asseritur, quæ unicui que contigit Mose et Josue eam terram inter eos distribuentibus. Quinimo si meminisset etiam cap. x lib. I Paralip. ubi ii recensentur populi, qui ex unaquaque tribu secuti sunt Davidem a Saule fugientem, necnon tribuum, quæ memoran tur in Debbora cantico, Jud. v, ista quoque, ut puto, non præterisset. Demum tum primio Numero rum capite, tum septimo duodecim tribus vario ordine numeratas occurrere animadvertas velim secundum ea, quæ dicta sunt pag. 43. Bonus interpres græcizat, quod alias quoque facit.

primum Ruben, 252 [49] dein Simeon et. Levi Joseph numeratus est; beryllus autem in Joseph simul adjunctos, ita ut ista utriusque copulatio borum lapidum congruentiæ videatur obsistere. Ideoque istam quoque sustulimus, cum lapidibus istis accommodari minime possit. accommodatus ob contemplationes eidem conso nantes, quamvis ultimus lapis ipse numeretur, quia sic accidit, et Joseph novissimum scribi, sicut fre quenter asserui. Transgredientes igitur et hanc divisionem re speximus dispositionem sextam juxta dinumerata rum tribuum consequentiam, et invenimus juxta metationem castrorum Israel quadrati agminis or dinem magis oportere congruere rationali juxta ternas et lernas tribus, sicut in eodem rationali fas erat cernere, quod quadrati ordinis probatur exstare, et erat hoc planissimum, atque symboli cum, id est significativum, propter dispositiones ordinum consonantiamque castrorum, sed in his separata tribus, tribus Levi nobis obstitit. Consti tutus est enim Judas, habens secum Issachar ot Zabulon, in uno metationis contubernio; et con stitutus est primus ad orientalem plagam propter significantiam, ut æstimo, regiæ potestatis, et quod Ruben a propria reciderit gloria, quia stra tum maculaverit patris, sicut divinis Litteris pro batur insertum'. In secunda vero metatione ca strorum Ruben ordinatur cum Simeone et Gad versus ad mare, ad occidentem quoque Ephrem cum [52] Manasse et Benjamin, qui onines ex Rachel in una ponuntur metatione castrorum: propter Manassen vero Levi videtur exclusus. Dein ad aquilonem quartam metationem primitus Dan con tinet, dein Aser, deinde Neptalim, et cum Levi non invenimus inter eos admistum, cognovimus nec istam posse descriptionem compositioni lapi dum accommodari, ne videatur ei filiorum Israd unun deesse vocabulum. Quapropter et hanc omit tentes intendimus divisioni septimæ, quam pro tinus ademimus, qui non eam respeximus composi tioni lapidum congruentein. Hæc enim juxta prin cipes tribuum ad præceptum Domini constat esse numerata, in qua piinius ordinatus est Ruben, dein Issachar et qui sequuntur. Joseph autem secundo numeratus est propter quod Ephrem in uno numero, Manasses in altero sit locatus; et cum Levi rursus exemptus est, nequivimus numerum coaptare lapidibus propter immutationem Levi, et propter adjectionem unius tribus, quæ in duabus probatur esse divisa. Inspeximus autem et quintam divisionem, quæ estinet initium egressionis filiorum Israel ex Egypto, et invenimus eam præponentem libera ram filios, et ancillarum juxta compositionis ordi Dein supponentem, facienten que novissimos; et ob hoc quod Joseph in Ægypto constitutus postre mus nominatus est, animadvertimus iterum non posse lapides istos memoratarum tribuum coaptari nominibus; et quod naturaliter onychinus lapis in persona Joseph interpretari non possit, neque rur sus extremus Joseph juxta compositionem rationa lis inseri debeat, nisi quod tantummodo necessi tate præposteratus sit, ut cum undecimus habeatur, bic numeretur duodecimus, juxta cogentem neces sitatem compositionis hujus numeri, quam reperi mus ordinatam. In Græca quippe locutione, quæ ex Hebræa translata est, onychinum lapidem duo decimum invenimus positum, atque novissimum, ita ut Benjamin in contemplationem sui modis ommibus attrahat. Undecimum vero invenimus be ryllum, quem et undecimo Joseph tam juxta nu merum, quam juxta contemplationem consequenter aplavimus. Inspicientes [50] etiam Hebraicam Exo dum, in qua et lex probatur ascripta, legentesque de rationali hoc, in quo clusi erant isti lapides, inve niemus onychinum lapidem aliter ordinatum. Un decimus positus erat; beryllus duodecimus atque postremus Unde propemodum nobis ambiguitas orta est impedimentum intelligentiæ faciens, veluti fictam contemplationem nos in duobus istis, be rylli dico, et onychini lapidibus attulisset, dicebam que quomodo in supplicationibus, et oratione con tinua poterat error oboriri, et intellexi, quod dis pensante Deo hoc ita peractum est; ut idem Jo seph undecimus inter fratres suos exsistens, duo decimus inveniretur juxta compositionem hujus numeri, qui eum duodecimum esse declaravit, cuin diceret Joseph autem erat in Ægypto. Scientes itaque dispensatione divina, propter veritatis con templationes berylli lapidis, quæ in ipsum Joseph explentur, coaptari sic est dispositum, ut be ryllus lapis duodecimus poneretur et ultimus; nam et Joseph cum inter fratres undecimus esset, nie moratur in hac tamen compositione numeri egres sionis filiorum Israel duodecimus, et extremus ascribitur. Itaque prorsus illustratione divina [51] et dispensatione bene admodum relatus est onychi nus lapis in Benjamin, qui in hac dispositione ante 1 Exod. 1, 5. • Gen. xxxv, 22; xlix, 4. Vulgata cum textu Hebraico convenit be ryllum duodecimo loco recensens, ouychinum uns decimo. Accedunt Paraph. Chaldaica et textus Hebræo-Samaritanus, necnon Samaritana versio, Dein octavam divisionem, de libro Numerorum, diligenter inspeximus, ubi præcepit Deus, et misit Moses principes tribuum Israel ad inspiciendam terram promissionis, et nec istam reperimus ad compositionem memoratorum lapidum consonan tem, propter quod et Ruben in primis numeratus est, dein Simeon, deinde Judas, exin Issachar, licct versiones Syriaca et Arabica conveniant cum LAX, ut videre est in Bibliis polyglottis, etc. Locus corruptus.

253 [53] et deinceps qui sequuntur, et nusquam sollicita prorsus intentione pervenimus, et reperi Levi mentio facta est. Transeuntes igitur ad nonam divisionem, et ipsam conspeximus, quæ facta est ex præcepto Do mini, sicut in libro continetur Numerorum, quando missi sunt principes tribuum, ut sorte dividerent terram promissionis filiis Israel; et nec iɛtam si militer ad consequentiam lapidum coaptare valui mus. Invenientes enim Judam primum positum, dein Simeonem, et postea Benjɔmin; Dan quoque et Manassen, nechon et Ephrem et Zabulon, et deinceps Issachar, exin Aser et novissime Ne ptalim, et rursus tribum Levi reperientes omiis sam, et Joseph dupliciter enumeratum in Ephrem, et Manassem, hanc etiam prætermisimus, et in de cimam divisionen intentionem mentis admonui mus nec ipsam quivimus invenire lapidibus consonantem; etenim quando benedixit Moses fi liis Israel proponens Benjamin quartum post Levi, dein Joseph, et cum Simeonis nullam intulit men tionem, impossibile fuit eam coaptare lapidibus. Ha bet autem ita: Ruben, Judas, Levi, Benjamin; dein Joseph, Zabulon et Issachar; deinde Gad, qui est ancilla secundæ filius, præpostere positus; dein Dan et Neptalim; dein Aser omnium novissimus, qui et ipse secundæ ancillæ filius invenitur. Hic etiam, quia numerus imminutus est, [54] Simeone prætermisso, fas non erat divisionem istam lapi dibus rationalis posse congruere. Rursus et hanc prætermittentes in undecimam 1 Deut. xi, 29 sqq. Sic cod.,sed forte restituendum est, admo vimus. De situ montis Garizim copiose agunt An dreas Masius in cap. v Josue, Critic. sacr. tom. II, col. 11, necnon Rolandus Miscell. p. 1, Diss. 3, §5, etc. Prout hic sentit Epiphanius, necnon in Pan. h. 9, § 2, p. 25, sensere etiam auctor libri De loc. sacr. Scrip., et Procopius Gazæus in Deut., necnon inter recentiores Josephus Scaliger in Eu sebii Chronicon, pag. 125, edit. Amst. an. 1658, et Gerhardus Mercator apud Andream Masium. Cri tici opinionem hanc falsitatis luculenter coargui arbitrantur ex Jud. cap. ix, 6 et 7, ubi legimus Joatham Gedeonis filium e vertice Garizim Sichi mitas ad montis radices versantes allocutum esse. Præterea apud Joannem, cap. iv, Samaritana mu lier ad puteum quemdam non longe ab urbe Si chem positum de templo suo loquens, quod super Garizim fuisse exploratum est ex 11 Machab. libro cap. vi, 2, et ex Josepho, Antiq. lib. x1, cap. 8, §2, ait vers. 20: Patres nostri in monte hoc adorave runt; et Christus respondit vers. 21: Venit hora quando neque in monte hoc, etc.: ex quo loquendi modo montem in conspectu fuisse facile est intel ligere. Demum diserte etiam Josephus Antiq. lib. iv, cap. ult., § 44, lib. v, cap. 1, § 19, et cap. 7, § 2; lib. 1, cap. ult., § 6, et lib. xi, cap. 9, § 1. Pro copius Cæsariensis, De adificiis, etc., lib. v, cap. 7, necnon Adricomius et Brocardus oculati testes Sichimam urbem juxta Garizim jacuisse narrant, Talmudicos auctores duos a Masio laudatos, qui montes Garizim et Gebal circiter LX mille passuum ab Jordane abesse narrant, his accensere possumus quinimo ipse etiam) Hieronymus in Epitaphio Paulæ matris ad Eustochium hoc ipsum docuerat: Trans ivil Sichem, non ut plerique” errantes legunt Sichar, mus ubi præcepit Moyses, ut duodecim tribus stenţ ad benedicendum et maledicendum, sex in monte Garizim et sex in monte Gebal, sicut in Deutero nomio probatur ascriptum, quarum divisio talis est Stabunt, inquit, in monte Garizim ad benedi cendum Simeon, Levi, Judas, Issachar, Joseph et Benjamin; et hi stabunt ad maledicendum in monte Gebal, Ruben, Gad, Aser, Zabulon, Dan, et Nep talim ‘. Liberarum filii probantur hic esse prælati, cumque et ista divisio videtur inconsequens, ad quadratum rationalis ordinem non ea visa est assu menda. Verumtamen hanc eamdem undecimam di visionem sollicite contuentes, quæ in duas partes videtur esse discreta, sex in uno monte et sex in altero, banc arbitrati sumus congruere numeris compositionis lapidum smaragdi, qui catenulis ne ctebantur, ordinati per utrumque pontificis hume rum, auro et hyacinthina vitta conserti, ita ut in his duobus smaragdis inscriberentur nomina filio rum Israel, eo quod unus smaragdus ob rotundita tem sui duodecim nomina capere non posset. Opor tebat autem, et, si capere poterat, dextros sini strosque distingui, et ideo in utroque lapide, posito in dextera scilicet et sinistra, conscripta sunt no mina, sicuti [55] in utroque monte Garizim et Ge bal tribus filiorum Israel ordinatæ sunt. Qui mon les ex adverso sibi cernuntur eppositi in orientis parte, ubi Jericho sita est ultra locum Gal gala, ibique referuntur [56] benedixisse Israel ii, quæ nunc Neapolis appellatur, et ex latere montis Garizim exstructam. Ne quis autem miretur cur Epiphanius contrarium senserit, errori ansam esse datam creditur ex vers. 30 cap. xt Deuteronomii, quem inferius descripturi sumus et explicaturi. Enimvero etiam in Panario S. Epiphanius Deute ronomii auctoritate se tuetur, non prætermittens tamen etiam auctoritatem libri Jesu Nave, de qua pariter alias dicendum est, ubi nimirum eam pro se urget. Sed hic addit præterea, montes Garizim et Gebal, quos inter media erat Neapolis, ita esse sublimes, ut minime apti esse potuerint, ut qui ad radices erat populus responderet hominibus sex in vertice clamantibus. Porro cum libellus bic Epi phanii media hac ipsa de situ montium Garizimni et Gebal disputatione deficiat, ne liquet quidem utrum S. Doctor etiam alia pro sua sententia proposuerit argumenta in iis quæ desiderantur, desideranda. Verum cum in Panario illud unum proponat, nempe ita esse scriptum in Deuteronomio, et lib. Jesu Nave, hoc ipsum pro potissimo argumento habuisse jure et merito conjicere licet. Sed ejus sententia adhuc probabilis videri posset ubi quis probabiliter et legitime testaretur, duos montes Garizim, et duos montes Gebal fuisse in Palæstina, tunc enim alios ad Jerichunta suo romine ita dictos, alios vero ad Sichimam fuisse, et sic Samaritanorum er rore appellatos, censeremus: sed quis unquam hæc tradidit? Quid quod mous quidam e region Jeri chuntis situs Abaris dicitur a Josepho lib. iv, cap. 8, § 45? Gerhardus Mercator utramque sententiam conciliandam putavit, quod arbitrabatur facile fieri posse, si Garizim fuerit tractus montium ad urbem Hai et ipsam quoque Jerichunta extensus ab urbe Sichima. Sed hoc utpote nullo legitimo testimonio comprobatum facile rejicitur. Quin etiam, Ro

qui in monte Garizim consistebant dicentes: Bene- invenit eum sedentem apud puteum Nunc dictus qui facit voluntatem Domini, et vox audie batur per plana camporum, ubi populus astabat, et innuebatur ei ut diceret: Fiat, fiat. Contra vero Ruben et Gad et reliqui cum eis in monte Gebal stantes aiebant: Maledictus qui non facit omnia quæ scripta sunt in isto libro, et respondebat omnis po pulus Fiat, fiat. Interpretatur autem fiat, Amen; nam voces e duobus montibus istæ resonabant. Garizim etiam interpretatur et mons liberalas, el concisio incolatus 254 [57] eorum. Quidam vero putaverunt, qui non diligenter divinas scrutati sunt Litteras, maxime qui de Samaritanis oriuntur ne ſorte Garizim non sit, qui adjacet Sicimis, quæ Sicima et Sichem dicitur, habens ex adverso Si char urbem Samaritarum, in quam ingressus est Dominus, unde Samaritana illa mulier egressa lando et Masio adnotantibus, cum ipsis sacris Lit teris, Gen. xII, minime convenire posse videtur. Apud S. Hieronymum in libro, quem ex Phi lone et Origene concinnavit, De interpretatione nomi num Hebraicorum, etc., Garizim sonat, divisio, sive advena, accola, sive advena ejus, abscissiones, etc. Audiendus hic est auctor De locis sacræ Scri pturæ, quisquis ille sit, Eusebius aut Hieronymus Porro Samaritani arbitrantur hos duos montes [Ge bal et Garizim] inter Neapolim esse, sed vehementer errant; plurimum enim inter se distant, nec possunt invicem benedicentium, sive maledicentium inter se audiri voces, quod Scriptura commemorat. Inferius autem, ubi dictum est Golgol, sive Galgal, locum esse juxta Jericho, subdit: Errant igitur Samaritani, qui juxta Neapolim Garizim el Gebal montes ostendere volunt, cum illos juxta Galgal esse Scriptura testetur. Itaque urbem Sichar a Sichem distinguebat Epiphanius. Sed auctor De locis sacræ Scripturæ non Sichar, sed Sichem ab urbe Neapoli distin guit in vocibus ubi que Sichem prope Neapolim esse docens. Non uni antiquæ urbi contigit primo suo loco moveri, hinc parte urbis lapsu temporis pereunte, et illinc novis ædificiis urbem augentibus, ita ut suburbana in urbem transierint, et urbs suburbanus locus sit factus. Contigitne hoc fortassis et Sichem, ita ut tandem, cum Neapolis diceretur, ab antiquo suo loco dis.aret? Porro quid si antiquius nomen esset Sichem, quam Sichar, et locus ille eo nomine fuisset dicendus, licet alii et Sichar eum dicerent nomine, quod urbis potius Neapolis proprium erat? Sed est, qui velit ipsam Sichem ab llebræis di clam fuisse Sichar vel ex communi dialecto, cui frequentissimum est immutare litteras, vel ut no mine, quod mendac um, mercenarius, aliaque hu jusmodi sonare potest, Samaritanis illuderent, Vide Lightfootum Disq. Chorog., etc. cap. 4, § 4; et Re landum in 1 part. Diss. Miscell., Diss. 3, et lib. u De urbibus et vicis Palæstinæ, etc. Ev. S. Joannis cap. iv, ubi S. Epiphanium legisse constat Sichar aul Sychar, quam lectionem Gr. cod., Syrus, Arabs, Vulgata, etc., comprobant, reclamante licet Hieronymo loco descripto,pag. 55, necnon Q. in Gen. cap. 45, ubi ait: Hebraice Si chem dicitur, ut Joannes quoque evangelista testatur, licet vitiose; at Sichar legatur, error inolevit. Idipsum docet Epiphanius Pan. lib. III, p. 1055 et 1068. Incipit hic longa a proposita oratione digres sio, in qua multa narrantur de Samaritanis, quæ exstant etiam in libris Adversus hæreses, interdum, ut videtur, ipsis verbis exposita. V. hæresim 8, autem Sicima Neapolis appellatur [58] civitas opulentissima Palæstinorum. Tunc autem Samaria dicebatur atque Judæa. Samaria autem quo niam mons ipse naturaliter cujusdam Somer voca batur; filium autem habuit iste Samoron, et dictus est mons Somar, et hinc nominis hujus appellatio consecuta est, maxime vero roborata per adven tum eorum, quos ad colendum terras illas rex Assyrius destinavit Nam quando captivitas accidit Judæorum, convenerunt seniores Israel, qui erant tunc in Babylone cum Esdra sacerdote, et qui vocabantur consiliarii, aliique senes, et oraverunt Assyriorum regem, ut habitatores mit teret in Judæam, ne [59] terra luxurians sine cul tore deficeret Qui suscipiens eorum salubre con silium direxit ad inhabitandum in locis illis §8, p. 22. Ea solum, in quibus liber hic cum illis non convenit, adnotabo. Nusquam hic Epiphanius hunc regem pro prio nomine appellat. In Panario Nabuchodono sorem vocat, sed constat ex IV Reg. cap. xvi, Sal manasarum fuisse, qui Tobiæ c. 1, apud LXX, Ene messar dicitur, Salmon autem, prout aliqui putant, licet difficile probetur, Oseæ c. x, 14. Reprehen dendus cum Epiphanio est Nicetas Thesaur. orth. fid. 1. 1, c. 33, ubi de Samaritanis loquens Epipha nium fere ad litteram tacito nomine describit. Verum quid si quis velit nomen Nabuchodonosor fuisse omnibus Assyriis regibus commune, ut Pharao regibus Ægyptiis? Eninivero tres occurrunt Assyrii reges eo nomine appellati, quorum unus quisque aliud quoque peculiare nomen habet. nomen Regen Assyriorum novos in Samariam ha bitatores misisse ipsorum Israelitarum consilio, quos in Babyloneni captivos adduxerat, nescio an sit verisimile, licet Epiphanius idipsum repetat in Panario, h. 8, § 8. Lib. IV Regum, cap. xvII, ubi eadem narratur historia, nulla est hujus consilii mentio; et quidem apud Assyrios reges familiare fuisse videtur, quos sibi subjiciebant populos in alienam regionem mittere: ita enim etiam Teglath phalassar populos Damasci incolas in Iberiam imisit et Albaniam, ut discimus ex IV Reg. cap. xvi, 9; idemque fuit, qui Ruben et Gad, dimidiamque tri bum Manasse et Nephthalim alio transtulit IV Reg. cap. xv, 29, el Paral. cap. v, 26. Salmanasar autein non solum Cuthæis aliisque barbaris Samarian babi tandam tradidit IV Reg. cap. xvii, 21; sed etiam Sa maritanos jam hinc deportaverat in suas terras IV Reg. cap. xvII, 6, et cap. xvIII, 11. Consulendus est etiam Amos c. ix, 7, et apud prophetas tum Judæis, tum cæteris gentibus non semel oc currit minatio deportationis in alienam regionem. Porro notes velim in Samariam deductos populos ex iis quos nuper rex sibi subjecerat, fuisse, conjici temere ex lib. IV Regum cap. xvIII, 34, et in alienas sedes migrare eos voluisse videri ea dem de causa, qua alio translati fuerant Israelitæ, ne scilicet novas res facile molirentur, ut diserte monet S. Joannes Chrysostomus hom. 30, al. 31, in Joannem, Operum tom. VII, p. 177; quinimo ob id ipsum videtur gentes non ex uno tantum loco deductas in Samariam fuisse, sed ex pluribus, easque sermone non solum, sed etiam religione diversas. Hoc autem minime officit, quin credamus barbaros in Samariam deductos fuisse, ne etiam terra illa sine cultoribus sterilis fieret, quod docet Epiphanius cum sacris Litteris concinens, quæ rem ita exponunt IV Reg. cap. xvn, 24: Ad duxit rex Assyriorum de Babylone et de Cutha, et

ruin gentes quatuor, id est Cudæos, [60] et Cuthæos quomodo potuit Israel ibidem commanere. His au et Seppharæos et Anagogavæos qui ascendentes idola sua secum, quæ tunc una quæque gens apud se coluerat, attulerunt. Cum venissent autem, et residissent in terra Israel, vo eati sunt Samaritani, propter quod Samaritanus custos interpretatur, custodiebant enim terram Israel. Postea vero leones, pardi et ursi consur gentes in eos corrumpebant multitudinem, 255 [61] ita ut absumerentur ab eis pro qua re legati per dies singulos ab incolis et habitatoribus ad regem mittebantur Assyrium, quatenus eis de locis ipsis licentiam discedendi tribueret, propter hujusmodi sævitiam bestiarum. Mirabantur autem tem compertis Assyriorum rex evocatis Judeo senioribus sciscitatus est ab eis, quomodo possint in loco, quos dudum direxerat, immorari. Qui rectum dantes sine mora consilium, dixerunt nullam posse gentem ibidem residere, nisi legeni Domini Dei custodiat Qui cum poposcisset ab eis legem, ei protinus obtulerunt. Ipse vero red dens exemplaria, legis authentica penes [62] se detinuit quæ direxit incolis et habitatoribus terræ Cudæis, et Cuthæis, ac reliquis, cum Esdra sacerdote non Esdra illo, qui vocabitur Sa lathihel, cujus erat pater Zorobabel, qui Zorobabel erat filius Jechonia Hie igitur [63] Esdras, nt legitur in Kiddushin fol. 75, 2, docente Lightfooto in Disquisitione chorographica Evangelio S. Joannis præmissa,cap. 4, § 1, 2. collocavit eos in civitatibus Samariæ pro filiis Israel, BR. Ismaelis, qui Cuthæos Ironum proselytos vocabat, qui possederunt Samariam, et habitaverunt in urbibus ejus. Sulpicius Severus Hist. sacræ lib. 1, in ed. Mornii, c. 86, Salmanasarum Assyrios in hostili solo, nempe Samariæ, ad custodiam posuisse, nar rat. Utuntur eadem phrasi alii tum ex Latinis, tum ex Græcis scriptoribus. Scilicet idem fuerat barba rorum coloniam ad incolendam Samariam mittere, ac mittere ad custodiain. Cuthæos et Cudæos unam eamdemque gentem fuisse censet Petavius in Epiphanium, qui in Panario quoque eos distinguit. Distinguit autem etiam Ana stasius Sinaita quæst. 45, sed certe nostrum librum pæ manibus habens. Porro Græcus textus Ana stasii juxta editionem Gretseri habet Kudtalous, Koutalous. Hervetus autem, qui primus. sed tan tum Latine, Anastasium edidit, habet Cutthiæos, Catthiæos, quod quidem ex fide alicujus codicis fe cisse censerem, nisi ea versio aliis etiam multis scateret mendis, si ex Græco codice, certe ex cod. imprimis mendoso derivatis. In Græc. textu Anastasii ex edit. Gretseri est Gretserus autem in margine ap posuit Hervetus edidit Sepharnaoς. iu Panario est et Nicelas Thes. orth. fidei lib. 1, cap. 33, qui certe eum Panarii locum ante oculos habebat, scripsit Sepharueræos, bi fides versioni, quæ est Lugd. Bibl. PP., etc. Noster autem cod. habet Seppharæos. Non est dubium hos populos eos esse, quos LXX, IV Reg. cap. xvII, 25, adductos dicunt povatu, ut ex cod. Vat. editum est, et Zeppa povatu, ut exstare aiunt in cod. Alexand. Verum cod. Vat. non est constans sibi: vers. 31 habet In Panario, juxta editionem Petavii legitur 'Avaywyavalous Anagoganæos, quo in loco Scaliger legendum censuit, 'Avayvous Pavalovs· veruin Pe tavius 'Aguavalou; potius restituendum vult, eoque nomine Havæos dictos censet, cum LXX 'Acáv scribant. Ast ego apud Waltonum invenio LXX scribentes 'Aïά, non 'Aováv. Nicetas laud. loco legit Anegoganæos. Hic secundum quod ms. habet,ita edildi Anagogarios. Hervetus quoque in sua versione Anastasii ita scripsit. Gretscrus invenit 'Avaya 6xlov, sed in margine et ipse reponit 'Avayo Yauxious, nescio an ex ipso cod. Vat. 425, quem ipse consulni, ubi pag. 270, toùç Koudiaiou;, xal Josephus Antiq. lib. ix, cap. 14, § 3, peste novos Samriæ incolas fuisse vexatos narrat; fru gam corruptione Chron.com Samaritanum; sed standum omnino est sa ris Litteris lib. IV Reg. cap. xv, 25: quibuscum Epiphanius conciuit, licet illæ solummodo leonum mentio.iem faciant. Cumque habitare cœpissent,non timebant Dominum, at immisit in eos Dominus leones, qui interficiebont eus, etc, Hue autem respicit elegans illa phrasis Quod præcipuum in modum adnotare hic juvat, illud est, non eumdem Assyriorum regem fuisse, qui Cuthæos in Samariam deduxit, et qui a leonibus eos liberare studuit; licet etiam sacræ Litteræ rem ita referant, ut utrumque sub eodeni rege accidisse videatur: scilicet uno in loco ea omnia referunt, quæ spectabant ad Cuthæorum co loniam in Samariam deductam. Ex lib. 1 Esdræ c. iv, 2, constat sub rege Asor Haddan, Cuthæos Sama ritanos nova colonia auctos, et legem Moysis doctos fuisse. Quod leones in novos Samaria incolas im miserit Deus, hanc affert causam S. Joan. Chry:o stomus laud. hom., scilicet, ut potentiam suam ostenderet, quodque non ob imbecillitatem Judæos tradidisset, sed propter incolarum peccata. Quod repetit Theophylactus in cap. iv Joan.,ubi Chryso stomum expilat. V. infra p. 66. Cæterum in Panario Epipha nius hæc solum tradit: Legis exemplum fuisse regi datum, a rege Esdram sacerdotem cum illo ad Cu thæos fuisse missum, et Cutharos legem accepisse cætera omnia, quæ hic narrantur, silentio præ terit. Reticet divinus historicus nomen sacerdotis, qui Cuthæis exemplaria legis attulit. S. Joan. Chry sostonius relicet quoque hanc historiam referens laud. homil. in Joannem; sed S. Epiphanius Esdram nominavit non solum hic, sed etiain b. 8, § 8, et repetit in Anacephalaosi. Damascenus quoque in lib. De heræsib., § 9, et Nicetas Thes., etc., lib. 1, c. 33, idem nomen habent: haud tamen mirum est, cum uterque Epiphanium exscribat. Illis addendus subit Cedrenus in Comp. hist., etc., et Theophanes Cerameus homil. 30, ubi de Samaritanis loquens librum Epiphanii, quem edimus, ad manus habuisse videtur, et oratorem agens suo elogio hunc Esdram decorat, vocans etc.: Divinarum rerum scientissimum,,bonis moribus et incomparabili vir tnte præditum, etc. Fuerunt autem qui Lun, non Esdram, vocarunt missum in Samariain ab Assyrio rege sacerdotem, et qui contra sacrarum Litterarum fidem, duos sacerdotes missos fuisse somniantes, Eleazarum quemdam (Tanchum fol. 17, 4, substituit R. Sabiam) et Jannæi filium nomine Dositheum eos fuisse, commenti sunt. Dasitheus Jannæi filius memoratur etiam ab Hieronymo in lib. adv. Luci ferianos, etc., et Sadducæorum auctorem vocal, sed diu post Asor Haddan tempora ille vixit. Petavius inveniens Esdram ab Epiphanio dici sacerdotem ad Cuthæos missum Auimadv. p.21, hæc scribit: Non videtur alterum Esdram ab co intellexisse, qui flecaliæ filius legis scriba dicitur.

queın diximus, ascendens Hierosolymam, Penta- stat insculpta. Hæc igitur forma, quam nunc tenent tenchum tantummodo, id est quinque libros Moysi, detulit eis Veteris Testamenti libros scriptos se cundum formam, quam dedit Dominus in monte Sina; quam formam Hebræi deession vocant, quod interpretatur insculptum; [64] nunc enim non eaden) sunt elementa litterarum, quibus Hebræi utuntur, librique eorum non sunt scripti juxta ve terem formam, quæ tune in tabulis lapideis con Sed alium tamen, si verum illud est, oportet fuisse. Etiam Franciscus Scorsus in notis ad Theophanem n. 4, hunc scriptorem in re chronologica lapsuri pronuntiat, quod Esdram Cuthæis missum prædicet, et fatetur non reperire, quo pacto excuset. Verum utrumque auctorem nimis facile hujus erroris reum dici puto, quod nimirum Esdram Cuthæis inissum cum Esdra illo confundant, qui postquam Judæi e Babylone in Judæam redierunt, sacros Libros resti tuit. Enimvero Epiphanius distinguere hic voluisse videtur, sed locus aut in mendo cubat, aut certe Epiphanius memoria lapsus est, fuit enim Esdras filius Saraiæ, filii Azariæ, filii Helciæ, etc., ut le gitur lib. 1 Esdræ cap. vit. Sed potius locum esse corruptum pro certo habeo, et scriptorem cod. ex duobus periodi membris incipientibus, Qui, etc., alterum omisisse, errore in ms. non raro, credide rim. Itaque sic, aut non multum dissimiliter vide tur mihi scripsisse Epiphanius: Non Esdra illo, qui Judæam rediit cum eo populi duce, qui vocabatur Zorobabel, etc. Porro Salatibel fuit pater Zorobabe lis, non hic illius, et Jechonias fuit avus Zorobabe lis, non pater. Vide 1 Paral., c. III. Nusquam alibi hoc nomen me legere me mini, nec facile videbatur de co æquam ferre sen tentiam. Porro cum inferius scriptum sit alio modo, nimirum Deessenon, augebatur etiam scriptoris ɑ culpa, in sententia ferenda periculum. Homo He braicarum litterarum peritissimus, et earum in Vaticana bibliotheca interpres, cui locum hunc ostendi, adnotabat Syriace 73 97 De siun signifi care, quod signatum: 1317 De siur autem, quod insculptum. Porro cum forma litterarum, quæ in tabulis lapideis fuerunt impress.e, ab Hebræis vo cetur 22 Chethav Hebri, scriptura Hebraica et WTN a Chethav akodesc, Scriptura sancta considerandum quoque censuit verbo stov Græcos sanctum: dicere. Verùm de Syriaco verbo hic agi non dubito; verbum enim Hebræcorum Epiphanius refert, Hebræi vocant, et præterea cum interpre tatione ponit, quod interpretatur insculptum: de mum interpretatio nullo pacto ad sanctitatem scri pturæ Hebraica refertur. Itaque videtur ex hoc Epiphanii libro, nos edoceri Hebræos formam anti quissimam litterarum, quibus lex scripta fuit in tabulis lapideis, appellare consuevisse antonoma stice, quod signatum, aut mavis, quod insculptum; neque est mirum vocem Hebraicani hic deformatam legi, nam et supra, ubi de hdellio agitur pag. 14, Hebraicum verbum bedolach deformatum legi tur, sic, Bodallin. Enuepor Latine significat hodie. Fortassis in Græco textu erat oŋpepivós, hodiernus: nimirum litteras, quibus Esdras legem descripsit post capti vitatem, si credimus Epiphanio, hodiernas dice bant Judæi, ut ab antiquioribus distinguerent, quibus lex scripta fuit in tabulis illis, quas a Deo Moyses accepit. Porro Esdram novis litteris usum esse, cum legem restauravit, ut verbo utar Tertul liani in lib. De habitu muliebri, cap. 3, non solus S. Epiphanins bic, sed etiam Hieronymus docuit in Prologo Galeato, seu Præf. in lib. Regum, nec non Eusebius in Chronico, nisi ipsius Hieronymi additamentum sint ea verba, quæ ibi leguntur de Esdra: Affirmatur divinas Scripturas memoriter Judæi, vocatur Somahirenus Samaritani vero servant deessenon, quæ forma 256 [65] fuit olim, ut diximus, in tabulis impressa lapideis. At Esdra ascendens a Babylone, volensque discernere Israel a reliquis gentibus, ut genus Abrahæ non videretur esse permistum cum habitatoribus terræ, qui tenent quidem Legem, non tamen et Prophetas, immutavit pristinam formam relinquens deessenon, condidisse, et ut Samaritanis non miscerentur, litte ras Judaicus commutasse. Id ipsum plures ex Tal mudicis confirmare ex Waltono scimus, Proleg. 3, § 32; sed hic ex eo solum referam, quod in Tal mud Babylonico legitur tract. Sanhedrim sect. 2 In principio data est lex in scriptura Hebræa, et lingua sancta, postea data est illis in diebus Esræ scriptura Assyriuca, et lingua Arama'a; posiea elc gerunt Israelite scripturam Assyriacam, et linguam sanctam, et reliquerunt idiotis scripturam Hebrai cam, et linguam Chaldaicam. Quinam sunt illi idio ta? Respondet R. Chasda Cuthai. Quænam est scriptura Hebraica? Respondet iterum Chasda scriptura Libonæa. Porro indictum nolo in libro illo mischnicarum legum, qui Ordo puritatum inscri bitur tract. De lotione manuum cap. 4, § 5, ed. Surenhusii part. vi, pag. 490, hoc me invenire monitum: Targum in Ezram et Danielem polluit manus, Targum Hebraice scriptum, et contra, ut et scriptura Hebraica, non polluunt manus, sed nun quam polluunt nisi Assyriace scripserimus in pelle, et cum atramento. R. Mosche Fil. Maimonidis hæc explanans animadvertit tam scripturam, in qua legem sui scribebant, quam illani, in qua legem scripsit Deus, Assyriam dici, hanc tamen esse ita dictam propter ipsius excellentiam ab "WN beatitu dines, ita ut hanc scripturam dicere Assyriam idem sit, ac beatam dicere. Constat itaque etiam R. Mosche putasse aliis litteris ab iis, quibus Deus legen, scri psit, legem suo tempore Hebræos scribere consue visse. Quinimo idipsum ex ipsis quoque vertis descripti Moniti intelligi mihi videtur. Nulla exorta foret dubitatio utrum scriptura Hebraica pollueret manus, nisi llebræi eam repudiassent. Scripturam Hebraicam vocant Talmudici, quam nos Samari tanam vocamus, ut descripta nos docet auctoritas ex Sanheḍrin. Porro, ut ex eadem auctoritate quo que constat, distinguendum est inter linguam et scripturam, qua lex scripta fuit; et hoc posito, animadvertamus oportet, Esdram legem lingua sancta descripsisse minime esse ambigendum, sed solum certare criticos de litterarum forma, quibus Esdras verba linguæ sanctæ expressit. Lis sub judice est, neque ego tantus sum, qui possim com ponere. Quod silere non debeo illud est, eos qui novis litteris Esdrain esse usum volunt, non solum conjecturis agere, sed etiam veterum scriptorum auctoritate, solummodo autem conjecturis, qui stant ex adverso. Expendere autem ex qua parte conjecturæ ille habeantur probabiliores, res est altioris indaginis, et plena periculosæ aleæ res foret judicare. Præterea animadvertere juvat, ex hoc Epiphanii libro, qui primam sententiam tuen tur non unum tantummodo novum patronum, nempe ipsum Epiphanium, adeptos esse, sed plu rimos; etenim Samariticas litteras, et Hebra orum vario nomine appellatas fuisse tradit, et ipsa no inina, ut nota refert, quæ quidem eorum sententiæ optime respondent, luculenterque eam comprobant, alque confirmant. Esdras hic est, qui cum Zorobabele in Pa læstinam rediens divinos legis libros deperditos, aut saltem corruptos, seu mavis dicere confusos perturbatosque restauravit.

propter quod ea forma [66] a Samaritanis præoc- custodiam, videlicet legis, quoniam qui missi tue cupata jam fuerat ut per hoc Abrahæ semen distingueretur a nationibus reliquis. Sed nos his pervenientes in locis, coacti sumus ob occasionem causæ hujus ampliare sermonem. Erant itaque, qui permanserunt ex gentibus, in terra Israel, pro diversis rebus Samaritani vocati Primum a Somer, uno ex filiis [67] Chana. næorum et Pherezæorum priusquam Abra ham patriarcha ad eamdem terram divinitatis ad veniret, et appellabatur Somer, et Somoron, tam mons, quam omnia quæ montis vicina esse vide bntur. Rursus præfatæ gentes, ab Assyriorum rege transmissæ, vocatæ sunt Samaritani, qui cu stodes interpretantur. Habet autem et aliam con templationem nominis hujus intentio propter IV Reg. xvII, 23. Rabbinorum nonnulli ex iis qui apud se le gem iisdem exaratam litteris, quibus est digito Dei Scripta in tabulis, non habere fastidiunt, Cuthæis non authenticum librum fuisse datum volunt, ut in hoc libro Epiphanius tradit, sed ejus exemplum scriptum litteris profanis, et comminiscuntur Israe litis ante captivitatem duplex litterarum genus fuisse, sacrarum nempe et profanarum; sacrarum, quarum usus in sacris, et quibus legem scripserat Deus, et ipsi quoque scribebant, profanarum autem, seu civilium, quæ in aliis quibuscunque rebus ad hibebantur, sed quas postquam Cuthæis legem de scribere coacti fuere, et illis ad hoc usi sunt, ne esset inter se et Cuthæos, seu Samaritanos con sortium, et communio in ejusdem scripturæ genere, abjecerunt, in earum locum substituentes, ad com munem usum, litteras illas quæ Rabbinicæ dicun tur. Sic R. Tanchum apud Procockium, cap. 9 Notarum in Præf. Maimonidis in libros Mischnaioth in ed. a Reinerio curata Lipsiæ an. 1705, pag. 339, ubi agens Procockius de lotionibus Judæorum, cum legis volumina Assyriace scripta manus polluere Rabbinos putasse monuerit, hac illustrat R. Tan chum narratione. Verum in tract. De lotione manuum cap. 4, § 5, cujus verba superius retuli (not. 70) non omnia legis volumina, sed Scripturam Assyriam in pelle scriptam, et atramento manus polluere statui Tur. Quod autem spectat ad commentitiam illam litterarum distinctionem in sacras et civiles, vide Waltonum Proleg. 3, § 34. Anastasius Sinaita, quæ sequuntur, usque ad finem paragraphi refert, quæst. 45, ubi ait ea accepisse ex Epiphanio ad Diodorum. Jam vero en novum innuimus locum, unde licet Græcum textum libri Epiphanii, quem edimus, restituere; in prin cipio tamen Anastasius nonnulla brevius comple ctitur, et in epitomen redigit. In Panario, b. 9, § 1, habet Somer habuisse patremn ex genere Pherezæorum, et Gergesæorum, etc. Epiphanio familiare fuit plura etyma eidem nomini tribuere, et quæ hic de Samaritanorum no minis origine docet, repetita invenies etiam in Panario, h. 9, § 1. Cæterum recte primam origi nem nominis Samaritanorum a Somer repetit, ea enim sola vera est, quam comprobant sacræ Litteræ lib. III Reg. cap. xvi, 24, ubi legimus, quod Amri rex Israel emit montem Samuriæ a Somer duo Bus talentis argenti, et adificavit eum, el vocavit nomen civitatis, quam exstruxerat, nomine Somer do mini montis Samariam. Concinit cum sacris Litteris Josephus Antiq. Jud. lib. vii, c. 12, § 5, et lib.x, c.9, § 7, necnon S. Joan. Chrysostomus hom. 31 in Joannem. Cætera etyma minus propria sunt, licet illud, quod Sa rant, legis putabantur custodire mandata. Dicit enim Scriptura' de ipsis: Quoniam manserunt fa cientes legem Dei, et adorantes idola propria. Cum vero lex idola nullatenus adoranda præcipiat, quo modo lex ab eis poterat custodiri? Verumtamen ista causa hinc insinuat intelligentiæ [68] modum. Scientes profanissimi sacerdotes memoratarum quatuor gentium, cum Esdras sacerdos missus advenerit, qui abominabatur idola juxta divina præ cepta, et quisquis inveniretur serviens idolis lapi dibus, jubente lege, necabatur celeriter: e suis excelsis culminibus idola propria substulerunt, et occulerunt in monte Garizim, in loco nimis abdito, atque secreto. Fuerunt autem 257 [69] idola nu mero quatuor sicuti habet antiqua traditio. mæritæ hoc nomine dicti sint fere ac custodes, veterum plurimi crediderint; ita enim sentientes eorum opera consulens invenies Origenem. Ambrosium, Augustinum, Gregorium magnum, Eusebium, alios que, quorum tamen aliqui ad custodiam legis, alii ad custodiam terræ etymon illud referunt. Sacerdotes, qui idola absconderunt, septua ginta fuisse, tradit Procopius Gazæus in Deut. Gentes in Samariam a rege Assyrio missas quinque fuisse ex divino historiographo intelligi inus IV Reg. cap. xvii, 24: Adduxitque autem rex Assyriorum de Babylone, et de Gutha, et de Avah, et de Emath, et de Sepharavim, et collocarit eos in civitatibus Samariæ pro filiis Israel. Josephus quo que Antiq. lib. ix, cap. 14, § 3, populos in Sama riam deductos quinque fuisse diserte tradit, licet solos Cuthæos suo nomine appellet. Nicephorus quoque Chronologiæ tripartite p. 2, cap. 16, Cu thæos solum nominat, et apud Rabbinos nullo fere alio nomine ac Cuthæorum appellari solent Samari tani, quod utrum ex eo factum sit, quod maxima coloniæ pars in Samariam deductæ ex Cuthæis ſo /ret, aut quod Hebræi Samaritanis eo nomine illudere velint secundum suspicionem Lightfooti Disq. Chor., etc., cap. 4, § 1, videant alii. Verum, quid est, quod S. Epiphanius dicit, fuisse quatuor gentes in Sa mariam deportatas? Præterea haud bene convenit cum sacris Litteris Cudæos, et Anagogavæos re censens, et omittens, erant de Babylone, et de Avah, et de Emath. Quid? nec sibi ipsi constans est. Quatuor eas fuisse gentes docet, et quatuor qui dem superius memorat, Cuthæos, Cudæos, Anago gavæos, et Sepphareos, ex quibus Cudæi, et Ana gogavæi in sacro codice nullatenus memorantur; in ferius autem et ipse hos præterit, et præterea non am plius quatuor, sed quinque gentes memorat, nempe illas ipsas, quas etiam sacræ Litteræ recensent, Ba bylonios, Cuthæos, viros Etham, Evæos et Seppha rium. Mira certe ea est inconstantia, ita ut existimare æquum esse videatur, libros Epiphanii apprime cor ruptos ad nos pervenisse, aut ejus sententiam baud probe nos assequi. g Plura sunt idola, quæ memorantur IV Regum cap. xvn; legitur enim, Viri Babylonii fecerunt So choth-Benoth, viri autem Chutai fecerunt Nergel, et viri de Emath fecerunt Asima. Porro llevari fecerunt Nebahaz et Tharthac. Hi autem, qui erant de Sephar naim comburebant filios suos igni Adramalech, el Anamalech, diis Sepharnaim. De bisce idolis præter hujus loci libri IV Reg. interpretes, agunt Seldenus de Diis Syris, etc., et Bejeri in cum additamenta, clc.; Jo. Nicolaus in fibros Cunei De rep. Heir. 1. 11, c. 6, etc.

Nam viri Babylonii deam Sochoth Benith colebant, vero nobis est hujus expositionis occasio propter etiri Chuth deam Nerigel, et viri Etham deam Asimath, et Evæi deam Nebaztharchar et Sapharium, et averterunt cor Samaritanorum do centes eos ad montem Garizin orare; quapropter ubicunque fuerint ad montem se convertentes [70] orant. Qui in oriente sunt ad occidentem respi ciunt, et qui sunt in occidente ad orientem, et qui in aquilone similiter intendunt ad meridiem, et qui in meridie ad aquilonem montis aspiciunt, ut im pleatur Scriptura, quæ dicit: Manserunt facientes legem Dei, et adorantes idola propria. Nam licet ipsi, qui adorant, ignorent occulta in abdito montis idola (79′), in possibile tamen est, ut divina Scri ptura juxta rei hujus sententiam mentiatur. Oblata Sacræ Litteræ, ut vidimus, habent Nebahaz et Tharthac: at vero Epiphanius unum et idem nu men, et Nebahaz, et Tharthac facit, et deam vocat. Enimvero etiam Marshamus Tharthac numen cen suit a Nebahaz minime diversum. Porro Seppha ræos quoque propria numina habuisse narrat au ctor libri Regum, nempe Adramalech, et Anamalech, et hic Epiphanius deam Nebaztharchar Evæos coluisse dicit et Sapharium; dummodo forte post verbum Seppharium non desit aliquid librarii osci tantia prætermissum. Cæterum ubi essem certior Epiphanium, quæ hoc loci asserit, ita consulto scripsisse, ut ad omnia animadverterit, non autem memoria tantummodo fidens sua, ejus a sacris Lit teris dissensionem diluerem, adnotando, unum et idem numen ab eo forte habitos nonnullos deos, qui veluti inter se distincti apud sacras Litteras recen seri videntur, quod nimirum unum et idem numen secundum varias nationes, variis nominibus cuique nationi peculiaribus appellent. Scilicet difficile mi nime foret conjectando probare sub nominibus Ne bahaz, et Tharthac non secus ac nominibus Adra malech, el Anamelech lunam et solem latere. Quod si unum idemque sit numen Nebahaz, et Tharthac, nec deessent conjecturæ, quibus suaderem etiam Adramalech et Anamelech idem numen significare juxta variam potentiam vario nomine appellatum. Sic apud Græcos Latinosque tergemina erat Hecate, unde Virgilius Æn. lib. iv, v. 510 Tergeminamque Hecaten, tria virginis ora Dianæ. Sacræ Litteræ Samaritanos idolorum cul tores dicunt, sed minime huic suffragantur narra tioni, quod hæc idola sub terram defossa essent. Josephus quoque hoc neutiquam tradit. Sed de ido lolatria Samaritanorum videndus omnino est Relan dus Diss. Miscell. part. 11, diss. 7. Verba Deuteronomii, ad quæ hic S. Epipha nius alludit, exstant c. xt, v. 30, ubi de montibus Garizim et Gebal dicitur: Qui sunt trans Jordanem post viam, quæ vergit ad solis occubitum in teṛra Chananæi, qui habitat in campestribus contra Gal galam, quæ est juxta vallem tendentem, et intrantem procul. Porro hic locus est ille, unde concludere posse sibi suadet S. Doctor, Garizim et Gebal, qui bus super benedixerunt, et maledixerunt Israelitæ, prope urbem Neapolim non fuisse. Nempe nullum fortasse alium locum Galgal dictum noverat, quam illum Jericho, et Jordani proximum, secundum ea, quæ legimus Josue c. v, v.8. nec animadvertit quod bic nondum co nomine vocabatur, cum Moyses Deu teronomium scripsit. Locus, quem Galgal appellat Moyses, Relando, etc., Galilæa est, quam sic dici etiam putant Josue, c. xit, v. 23, ubi inter reges ab Josue devictos rex Galgal gentium memoratur. Sed yolo his reponi posse regem Galgal gentium memo ratum Josue x eum censendum esse regem, cujus duodecim tribus, quæ in monte Garizin, et in monte Gebal ordinatæ sunt, sicuti habet ipsa nu meri ordinati discretio. Decepti sunt igitur ii qui, Deuteronomium non intelligentes, advertunt, hit aliam scripturam [71] sibimet facerent; arbi trati sunt enim montem, qui contiguus est Nea poli, sicut supra retulimus, hunc esse Garizin, qui nimis altus est, cui etiam, qui locatus ex adverso est, quem suspicantur esse Gebal, et ipse vele mienter excelsus est; Sicima quippe inter duos montes in convalli sita est hinc inde montium objectione conclusa. [72] Fecerunt autem Samari tani, qui in civitate ipsa commanent gradus in monte, et templum quodam in edito construxerunt, sub ditione erant loca inter Jordanem et Jericho, et regem Galgal dici, quod nimirum regnasset, ubi locus a Josue Galgal dictus erat: præterea in Deut. hunc Jocum eodem hoc nomine Galgal a Moyse per prolepsin appellari, seu potius verba contra Galgalam ex additamentis esse, quæ Pentateucho facta con stat, ut notat Calmetius Diss. in Pent. quid tum? Enimvero licet daremus hæc esse vera, nequaquam tamen satis essent, ut probarent jure et vere Epi phanium ex Deut. cap. xi, vers. 30, colligere mon ies Garizim et Gebal proximos fuisse Galgal juxta Jordanem. Hebraicum verbum quod aliquando sonat juxta, aliquando e regione, LXX interpretan tur ¿xóµevov, juxta, sed potius interpretari debuis sent e regione, contra, ut quidem habet Vulgata. Porro in hoc sensu et de locis longo intervallo proximis recte dicitur. In Deut. initio mare Rubrum committit cum campis Moab, ut optime adnotat Masius. Sic quoque Benjamin Tudelensis Sichem in valle inter montem Garizim et Gebal jacere te statur. Concinit Phocas quoque, qui Palæstinamı duodecimo sæculo perlustravit, nec dissentit Then dotus apud Eusebium Præp. evang. lib. 18, 22, Porro Sichem ab humero, id est leni acclivitats dicta est, inquit Cellarius Geog. ant. 1. 111, c. 13. Enimvero ad radices Garizim ita fuisse positam, ut tamen ejus pars per jugum montis extenderetur, ex Theodoto et Phoca laudatis colligi posse videtur, necnon fortassis ex Hieronymo, qui in Epitaphio Paula, etc., ex latere Garizim exstructam dicit. Neque vero præteribo vallem inter montes Gebal et Ġarizim jacentem fuisse multo angustam Theo doto eodem teste, ita ut propemodum juncti vide rentur vertices utriusque montis; video enim hoc opportune reponi posse ad illud, quod habet auctor De loc. sac. Scripture descriptus p. 57, n. 1: scili cet distasse inter se plurimum montes, quos inter media erat Neapolis, ita ut esse non possint mon tes Garizin et Gebal, quibus super alterno cantico benedixerunt et maledixerunt Israelitæ, cum invi cem audiri non potuissent. Tecti juncto prope vertice montes Hinc gemini excipiunt, herbasque nemusque ministranı. Quos inter raro angustus discrimine cal.is Rumpit iter. Theodoti auctoritas de angustia vallis inter Ga rizım et Gebal jacentis comprobari potest recentis scriptoris auctoritate; hoc ipsum enim narrat ocu latus testis Morison, Voyage, etc., 1. 11, c.[10, p. 238.

ut, sicut dïximus, sursum in monte orare videan- Amen. Super mille namque 258 [73] passus emi tur, quem Garizin ipsi vocant juxta quamdam obli vionis incuriam non juxta fidei rationisque veritatem. Nam liber aliter habet historiæ. Sed hi falluntur, qui id quod est, non diligenter aspi ciunt. Denique montes isti adeo sublimes, et altis simi comprobantur, ut nemo sursum loquentem in convalli possit audire. Quomodo ergo principes tribuum, qui sursum erant sex homines de tanta sublimitate vocem suam populis auditam facere poterant, ut, qui deorsum stabant, responderent Procopius Gazæus blanditus sibi est, nosse cliam tempus, ex quo montem prope Sichem Gari zim vocari coeptum est; inquit enim, nomen Gari zim robur adeptum esse suum post tempus illud, quo ab Assyriorum rege coloniæ in eam terram ductæ sunt, ejus autem proprium nomen fuisse Somoron; et ita imprudens non distinguit montem, quem su per ædificata erat urbs Samaria, a montibus, inter quos sita erat urbs Sichem. Mons Garizim adeo sublimi vertice erigitur, nt Rabbini Samaritæ commenti sint, non esse im mersum in aquis, quando illæ universam terram longe lateque diluviarunt, ut legere est in Bere schith Rabba Parascha sect. 32, § 16, et Elleh had debharim Rabba, fol. 292, 2, 5. Loca referuntur a Lightfooto in Hor. Hebr. in Joan. cap. iv, v. 20 ct v. 23. Verum quidquid de hoc sit, falsitin enim omnino esse dubitari nequit ex cap. vi Geneseos vers. 19, insignis certe altitudinis esse Garizim neminem fugit, et Josephus quoque Ant. lib. 1, cap. 8, § 2, cæterorum montium in Samaria altissimum vocat. Quod per quosdam gradus pateret ascensus ad verticem Garizim etiam nummi veteres fidem faciunt, quorum duos videre est apud Vaillantium De numismatibus areis imperatorum, etc., in colo niis et municipiis percussis, par. 11. pag. 244 et 263, ed. Paris. an. 1688. Alter ad Philippum Seniorem spectat, alter ad Otaciliam Severam. Verumenim vero tot eos gradus fuisse quot putat S. Epiphanius, aut mille sexcentos et unum, quot ait Procopius Gazæus in Deut., minus credibile esse videtur; præsertim vero si vallis inter duos montes jacens, ubi urbs extendebatur, angusta multum erat, qua lem describit Theodotus superius laudatus. Itaque Honge verisimilius loquitur autómiŋ; auctor line rarii veteris Jerosolymitani, qui eos gradus fuisse trecentos asserit, annotante Relando Palæstina, etc. lib. 11, c. 11. Epiphanius, qui nullam alium locum no mine Galgal novisse videtur, quam illum Jordanem inter et Jericho, sic appellatum postquam in eo Israelitæ circumcisi sunt Josue v. vers. 9, haud mirum est, quod dicat, ex libro Josue colligi, mon. tes Garizim et Gebal orientales esse Jericho, cum eos juxta Galgal positos dicat Moyses Deut. xi, v. 30. Certe constat ex dicto capite libri Josue, necnon ex c. iv, v. 19, Jerichunti orientalem fuisse locum illum, post circumcisionem populi in eo peractam, Galgal dictum. Porro etiam in Pan. Epi phanius ex libro Josue constare monet Garizim et Gebal ad Sichem non fuisse. Petavius in margine laudat Josue cap. vi, quod crediderit, ut puto, sententiam amplexatumesse Epiphanium, cum anim adverterit, quod laudato capite statim ac narra tum est urbes Jericho et Hai fuisse captas, earum que gentem et reges casos, subjicitur, tune ædifi casse Josue altare Domino in monte Gebal, et per actam esse imperatam a Moyse cæremoniam^ro gandi Deum bona super Garizim studiosis legis, mala vero contemptoribus super Gebal. Enimvero hine quoque S. Doctor postulare poterat suæ sen tentie favorem. Verum ex hoc ejus libro Ilɛpi Al eam net altitudo montis aut amplius habetque gradus plurimos, et, ut aiunt quidam, mille quin gentos, et supra Per hoc igitur, quod pos sibile non est, ut audiatur deorsum vox eorum, qui sursum sunt, protinus arguuntur montes isti non esse, quos Scriptura divina significat. Tum consequentia libri Jesu Nave manifestat, quando [74] ad orientalem plagam Jericho duos illos mon tes esse commemorat id est Garizin, et Ge bal orientalis [75] autem plaga Jericho sita est Owr patet, illum postulasse secundum eam, quam exposuimus, animadversionem. Cæterum aut ex Deut. cap. xi, vers. 30, illud solum probatur, quod e regione Galgal Jerichuntis fuerint Garizim et Ge bal, et nullo modo quod fuerint illi proximi, aut certe Gaigal, de quo illic mentio est, alius locus est ab eo, qui erat inter Jordanem et Jericho. Qui plura vult Masium adeat, et Relandum: conjecturas hic ego meas tantummodo afferam. Certum est ex Deut. cap. xi, v. 31, Moysem jussisse, ut Israelitæ, cum ingressi forent in terram promissam, ponerent benedictionem super montem Garizim, et maledictio nem super montem Gebal; verisimile autem minime est, quod Josue mandatum hoc non fecerit ubi pri mum potuit. Quid itaque fecit deletis urbibus Je richo et Hai Jos. vi? Si montes Garizin et Gebal in Galgalis erant ad orientein Jericho, cur statim ac Galgalis venit, Jos. v, non fecit? Certe ab Jericho urbe omnium proxima nihil erat timendum; erat enim ipsa timore plena, ideoque clausa, et munita, Jos. cap. vi, et quidem ab ea nihil timuisse Josué illud nos facit certiores, quod ibi circumciderit po pulum, et fecerit Phase, Jos. v, v. 8 et 10. Quid igi Lur? quid? nempe crant montes Garizim et Gebal trans Jericho et llai, et idcirco solum his deletis potuit Josue co usque progredi (erant enim vicini) et Mosis mandata ibi peragere. Attamen inde sta tim retrocessisse videtur ad Galgal; namque his auditis cum cæteri reges trans Jordanem ad arma conclamarent, Gabaonitæ vero fœdus cum Hebræis percutere vellent, hi perrexerunt ad Josue, qui tunc, verba ipsius Josue sunt, morabatur in castris Gal galæ. Nimirum utpote bonus imperator Galgalis castra posuerat; erat enim locus hic juxta Jorda nem, trans quem morabantur in urbibus tribus munitis Gad, Ruben, et dimidia tribus Manasse, quas ad se evocare, vel ad eas se recipere poterat, ubi eum premerent Chananæi. Enimvero tum etiam cum Gabaonitis, quos quinque reges Chanaan op pugnabant, auxilio venit, ex Galgalis processit Jos. x, v. 7; reversusque est inde ad locum castrorum in Galgala, v. 43, et etiam cum postea multa alia bella gesserit, regesque triginta et unun jam ceci derit, et Chanaan jam bello subactam, subigendam que distribuit, in Galgal erat Jos. xiv, v. 6. Porro neque est fortassis contemnendum ad sententiam Epiphanii, de qua agimus, confutandam argumen tum, brevissimum intervallum, quod Galgal interest et Jericho. Scilicet Galgal erat ad orientem Jeriebo Jos. JV, V. 19, et jacebat in campestribus illius Jos. v, v. 11, ita ut ab ea duo millia passuum tantum modo distaret testibus S. Hieronymo voce Galgal, et Procopio Gazæo in Deut. etc. Quid itaque potuit Epiphanius in suspicionem saltein non venire, ne forte erraret putando, quod inter Jericho et Galgal Garizim et Gebal essent, præsertim cum eos altis simos montes esse non ignoraverit? Mirum ho magis est, quod sac. Litteræ aperte dicant Galgal fuisse in campestribus. Demum satis amplam ad utrumque Jordanis latus fuisse vallem quid potuit Epiphanius non animadvertere præsertim cum ea loca peragraverit? V. Panar. p. 133.

juxta Galgal, qui est loeus Galgalæ Sicima cidentem vergens, distans ab Jericho millibus quin vero ad partem est aquilonis [76] Jericho, in oc- quaginta duobus (87)... Cætera desiderantur. Cod. sic. Nunquid autem putabat Epiphanius, et urbem, et provinciani, Galgal nomine, fuisse ad orientem urbis Jericho? Verum ejus sententiam corruptam potius fuisse reor aut ab interprete, aut a librario. Procopius Gazæus, qui certe omnia illa, quæ de montibus Garizim et Gebal habet, ex hoc libro mutuatus est, nunc Epiphanii sententiam in compendium redigens, nunc ipsis plane verbis re ferens, hunc ipsum locum describere videtur, cum ait: Habet insuper etiam series libri Josue, quod duo isti montes ab oriente Jerichuntis siti fuerint, ubi locus quoque Galgala, qui ab urbe ad secundum lapidem distat. Sichima vero ad septentrionem et oc casum Jerichuntis vergit magis, ac ad quinquagesi main secundum lapidem ab ea distat. Hactenus codex Vaticanus, et qui ex eo sunt descripti. Epitome a Gesnero edita statim ac per compendium retulerit, quæ sanctus Epiphanius de duodecim lapidum rationalis natura, colore, virtu tibus, etc., commentatus est, subjicit commentarium quemdam de adamante, quem, ut habet titulus scripti, suunnus Hebræorum pontifex gestabat ter in anno ingrediens in Sancta sanctorum: et postea ad lapides rationalis redit singulos singulis filiis Jacob accommodans sic lii Liæ quatuor; Ruben, sardium; Symeon, topazion; Levi, smaragdus; Judas, carbunculus. Filii Ballæ duo, Balla ancilla erat Rachelis. Hæc autem, cum non pareret, dedit eam Jacobo in uxorem, ut filios ex ea susciperet: nati autem sunt er ea: Dan, sap. phirus; Nephthalim, jaspis. Filii Zelphæ duo: Zel pha erat ancilla Liæ, et dedit eam Lia Jacobo in uxorem, ut ex ea filios procrearet; sunt autem hi Gad, ligyrion; Aser, achates. Filii Liæ duo: Isa char, amethystus; Zabulon, chrysolithus. Filii Rache lis, duo: Joseph, beryllion, Benjamin, onychium. Itaque hæc ipsa fortassis fuit ratio, qua tandem singulos rationalis lapides singulis tribubus S. Epi phanius accommodaverat, sed utrum S. Epiphanši sit etiam commentarius ille de adamants, an Epi tomes auctor aliunde transtulerit, certo scire non possumus; mallem tamen Epiphanii non esse, cum multis erroribus scateat, quos notare non præterit Braunius De vest. sacerd. Hebr. lib. 11, c. 20, § 028. Cæterum, quæ certo deesse scimus, hæc sunt. De est sententia S. Doctoris de potiori ratione ac commodandi lapides rationalis duodecim tribubus, et desunt animadversiones ex ipsorum lapidum contemplatione habendæ ad pietatem fovendam; utrumque enim in epistola, ut aiunt, nuncupatoria ad Diodorum promittitur. Quæ in Præfatione et notis ad versionem antiquam libri De XII gemmis continentur. Revocatur Lector ad numeros uncis conclusos. Romani Præfationem, Arabici notas designant. Abii, 50. Achæmenes Cyri regis pater mon fuit sed avus, 33. Achæmenii cur dicti l'ersæ, 35. Achates, 51. Ejus color, 31. Ubi inveniatur, 32. Ejus virtu es, 32. Leonis speciem præfert, 32. Adramalech, 69. Adricomius, 55. Elianus, 25 et alibi. Esculapius. Vid. Asclepius. Ethiopia duplex, Africana et Asiatica, 13. Africana Æthiopia in Orientalem et Occidentalem par lila est, 13. Africæ toti datum nomen Æthio piæ, 16. Agathemerus, 13 et alibi. Agathias, 30. Agguem pro anguem scripserunt Romani, 27. Alabastra urbs, 7. Phrygiam ur bem vocal Stephanus, 8. Alabastri, 7, 15. Amathus, 22. Amazonum historia, 30. Ambrosius (S.), 67. Amethystus quæ gemma, 52. De loco ubi gignitur, 32. Ilyacintho si milis, 52. Ejus virtutes, 32. Amos. Liber Amys, 59. Anayogavai qui, 60. Anamalech, 69. Anastasius Sinaita quo tempore Antiochenam cathedram adeptus, x. Ejus Quæstiones, etc. Hervetus pri mus Latine edidit, 60. Epiphanii Librum Degemmiş x11 laudai, x, 8. et alibi. Andreæ Cæsareensis ætas incer ta, xi. Ejus commentaria in Apo calypsin, 1. Eorum versio Latina a Pellano facta emendatur, XIII, ib. Eorum Gr. codex in bibl. Corsinia na, XI. Andreas Cretensis, XI. Apicius, 10. Appalius quid, 24. Aquila, 14, 39. Archelaus, 7 et alibi. Arethas, XII, Quando floruit, et Amathusia Cypri insula appel- ejus scripta, x11. Epiphanium De luta, 22. gemmis laudat xii. Nolalur, xui. Arii, 30. Aristoteles, 25. Arrianus, 15. Ars pinaria, 11. Artemidorus, 28. Asclepius dictus Æsculapius, 28. Assyriam Scripturam dicere idem est ac beatam dicere, 64. Athanasius (S.) Epistolam ad Diodorum Tyri episcopum scripsit, xxxi. Laudatur, 16. Auctor Itinerarii veteris Jeroso lymitani, 73. Augustinus (S.), 67. Azomite, 16. Axume, 16. Babylon in Ægypto, 6. Babylonii Samaritanos subverte runi, 69. Bacchus, vid. Templum Liberi. Barbaria, 18. Barimanasi, 12. Baronius, XVIII. Bdellium quid sit, Bejetus, 69, Bellum gestum propter smørag dea metalla, 18.

Benjamin Tudelensis, 71. Beninius (Ant. Maria), 30. Beronice, 17. Beryllus, 33. Ejus color, 33. Ubi gignitur, 34. Varia berylli genera, 34. In persona Joseph accommoda tur, et quare, 51. Undecimo loco repositus in rationali, 49. Bibliotheca Corsiniana, xi et XVIII. Vaticana ib. et 60. Bidellium, 14. Blatta purpura quare sic appel lala, 21. Blemmyes positi, 18. qui populi, 18. Ubi Bochartus, 7 et alib. Braunius, xxII, 7 et alib. Brocardus, 55. Buzei, 72. Cæsarius, 12 et al. Culchedonius lapis quare sic di clus, 20. Cujus sit coloris, 20. Ubi inveniatur, 20. Cullainus lapis, 29. Calmetius, 70. Capella (Martianus), 18. Carbunculus. Ejus color 19. Ubi ignitur, 19. Quomodo invenitur, 19. Eum portantes latere non possunt, Carchedon, 17. Cato, 10. Cedrenus, 62. Cellarius, 16 et alib. Cerinus lapis, 28. Cerites, 28. Chabratha quid, 39. Chibrath ter in sacris Litteris occurrit, 39). Hujus vocis significa tiv, 39, 40. Chrysopasus, 33. Ejus virtutes, Chrysoprasus, 33. Chrysolithus a nonnullis chryso beryllus vocatus, 32. Ubi gignitur, Claudianus, 28. Codices mss. Unde eruta fuit lati na versio S. Epiphanii Dex gemmis, xvını. In quibus bibliothecis asser vantur, xvillet xix. Codicis Vaticani historia describitur, xx et xxi, ibid. Codices varii Epitomen libri Epi phanii De gemmis exhibentes recen sentur, XXIV. Codices commentario rum Andrea Cæsareensis in Apoca lypsin XI, XII. Codex Quæstionum Anastasii Sinaitæ, 60. Codices vers. Lxx Interpretum varii, 43 et alib. Columella, 10. Crenius, 37. Clesias, 15. Cudæi. Vid. Cuthæi. Cunaus, 69. Cuthæi qui, 60. Dicti leonum proselyti, 61. Samaria illis habi tanda traditur, 59. Vide etiam 61, 68, etc. Dallaus, 15 et al. Damascenus (S. Joan.), 62. Damasci incolæ in Iberium mit luntur, Damianus (S. Petrus), XIX. Dauni, 30. Deession quid, 63. Demogeron, 9. Demonstratus, 25. Deuteronomii liber, 55. Dibeni, seu Diberii, 17. Dickinsonus (Edmundus), 37. Diodorus Tarsensis quis fue rit, 2. Laudantur a Facundo Her mianensi, 2. Quando episcopus factus, XXXIII. Quando mortuus, xıx. Diodorus, cui librum suum De gemmis Epiphanius dedicavit quis fuerit, xxiv et seq. Diodorus episcopus Tyri, xxiv. Ejus atas xxx et seq. Ejus lau des, xxx et seq. Diodorus Siculus, 7 et al. Dionysius P'eriegela, et al. Dioscorides, 14, 25 et al. Diospolis, 8. Divisiones filiorum Israel qua tuordecim Epiphanius recenset, 40 et seq. Sed aliæ etiam sunt apud sacras Litteras, 46. Docimium, 35. Domitianus imperator, 11. Dositheus Jannæi filius, 62. Dounatin Gothi Phison appellantı, Drusius, 22, 39. Dulitæ qui, 36. Dupinius, xxv. Egnatius. 21. Ejulæi dicuntur interiores Indi, Elephantina regio, 18. Elimæi, 3. 2. Ea quæ erunt necessaria tantum Elias fuit typus Christi Domini, efflagitabat, 2. Epiphanius (S.) librum De gem mis x scripsit, 1x. S. Hieronymo eum dono dedit, x. Scripsisse eum videtur an. Ch. 392, xx111. Lauda tur a S. Augustino, xxII. S. Hie ronymo dictus est nevráɣhwITOS, XXIII. Interdum nimis credulus, XXII. Defenditur, XXII. Emendatur, 12, 13, 33, 46, 56.1llustratur, 13,39, 40, 62, 64, 73 et al. passim. Utrum illius sit commentarius quidam de adamante a Gesnero editus 76. Esdras sacerdos ad Cuthæos ab Assyriorum rege missus, 62. Ejus elogium apud Theophanem Cera meum 62. Esdras cum legem re stauravit, novis litteris usus est, Esychius, 25. Eusebius, 15 et alib. Eustathius scholiastes Dionysii, 7 el alib. Evilath Elimæurum provincia, Exodi liber, 38 et alib. Ezechiel propheta, 46. Ezechielus tragœdus, 15. Fabricius (Joan. Albertus) lauda tur, xvn, Emendatur, XVII. Facundus Hermianensis episco – pus, x. Ejus libri, x. Epistola m Epiphanii latine vertit, x. Ad Dio dorum Tarsensem eam esse scri plam asserit, XXIV et 1. Sed per peram, xxv et seq. De ejus scriptis judicium, xxxv et 5. Forma litterarum, quibus fuit lex in tabulis lapideis, quæ, el quo nomine appellata, 63. Galenus, 9. Gandara, Gandarii, Gandri, 13. Ganges. Ejus ostia, 13. Carbun culum projicit ad loca circa Libyam, Garizin mons. Ejus situs, 55, 57, 70, etc. Non esse immersum ab aquis diluvii rabbini Samaritani comminiscuntur, 75. Per plures gradus ad ejus verticem ascenditur, 73. Ejus nomen quid significet, 56. Gebal mons, ubi silus, 55 et al. De gemmis plurimi scripserunt, Genesis. Liber Geneseos, 12 et alib. Gentes a rege Assyrio in Sama riam missæ quot, 68. Geoponica, 9. Georgiani, 24. Gerhardus Mercator, 55 Emen datur, 56. Gesnerus edidit Epitomen libri S. Epiphanii De xu gemmis, XVI, 1. Notatur 8, 9, 20, 21, 29, 32, 35 et alib. Golgul, seu Galgal, quotuplex, Gorius, 37. Grammatias, 23. Gregorius Magnus (S.), 67. Greiserus, 61 et alib. Gruterus, 10 et alib. Harduinus, 17. Hebræi Moysem se ditasse aiunt fragmentis tabularum, quas fregit ob peccatum Israelitarum, 22. Un de hæc fabula ortum duxerit, 22. Hebræi an iisdem litterarum ele mentis utantur, quibus utebantur antiquitus, 64. sinistris ad dex tram scribunt, 37. Hebraica Scriptura Talmudicis quæ, 64. Heliodorus, 19. Herodotus, 7 et alib. Hervetus primus edidit Latine Anastasium Sinaitam, 60. Ilierosolyma vastata a Tito, 11. librum De gemmis, IX. Accepit Hieronymus(S.) laudat Epiphanii eum dono, xii. Quando Catalogum scripserit, xxvI. Ejus locus emen datur, 23, 25. Hillerus (Matthias), xvn, Hippocrates, 10. Hippodromo chabratha, 39. Holmius, 37. Homerus, 13. Homerita, 16. Hugo (Hermannus) notatur, 37. Hunni, 30. Hyginus, 15.

Iberi,24. Jaspidem repererunt, 24. Ichthyophagi qui, 24. Indi in novem regna olim dispa rati, 14. Indi fuerunt dicti omnes populi minus noti, 14. Indiæ nomen variis regionibus datum, 7. Æthiopiæ, 15. Indicas res ignorabant antiqui, Indus fluvius a Paropamiso monte oritur, 12. Isidis nummus, 7. Isidorus, 7 et alibi. Ismael R., 61. Itinerarium Jerosolymitanum, Jaspis lapis, 22. Ejus color, 22. Ubi reperiatur, 22. Varia ejus ge nera, 23. Jericho ubi posita, 74. Joannes (S.) evangelista, 57 et alib. Joannes Chrysostomus (S.) Theo dori Tarsensis auditor fuit, xx. S. Epiphanio adversabatur, xx. Laud. 59 et al. Job. Liber Job, 7. Jolas Ilierotarantinus Epitomes libri Epiphanii De xi gemmis in terpres, 11. Emendatur, 11 et alib. Joseph quare ultimo loco positus in rationali, 49. Joseph tribus duplex, 44. Josephus Flavius, 22 et alib. Josue. Liber Josue, 45 et alib. Juba, 7 et alibi. Judas quare constitutus sit pri mus ad orientalem plagam in me latione castrorum, 51. Julius Pollux, 9. Juvenalis, 8. Lac a Massagetis bibitur, 24. Lambecius, xi. Lamius (Jo.), xXXVI. Lampridius, 21. Lapides duodecim pro duode cim tribubus in rationali positi sunt, 35. Eorum ordo. 5, 37, 50. Laugurinum, 26. Leges Mischnicæ, 64. Leones Samariæ incolas cœ dunt, 61. Lex quibus litteris scripta in ta bulis, 64. Rege Assyrio efflagi tatur, 61. Cuthæis mittitur, 61. Quibus litteris scripta ab Esdra, 64. Levi exclusus propter Manasse, Libri De x gemmis epitome pluries typis recusa, xvi. Multi plex, xvi et XXIV. Lightfootus, 57 et alib. Liggium, 28. Liggurus, 27. Ligorius, 7. Ligyrius lapis, 24. Apud phy siologos ignotus, 25. Utrum diver sus ab Lyncurio, 24. Lipomannus, xv, § IV. Litterarum Hebraicarum duplex genus, 66. Ludolphus Job, 15, et alib, Lun quis, 62. Lyngurium seu lyncurium an electrum, 25. In Lyguria invenitur, 25. Dictum etiam langurium, 27. Lynx, 28. Num ex ejus urina lyncurium fiat, 28. Lyranus, 22. Machabæorum liber, 55. Marcellus Ancyranus, 13. Marcianus Heracleota, 18. Patres (SS.) in iis quæ ad f dem, et mores spectant an errare possint, 15. Pellanus, x1, & 111. Notatur, XIII. Perileucus, 31. Perileutius, 29. Perse Achæmenii dicti, 33. Pelavius, XVI, xx, etc., 13, et alib. Notatur, 62. Petit (Petrus), 30. Philippus senior 73. Ejus num Philo, 56. Philostorgius, 16. Mare Rubrum Ethiopicum di- mus, 73. clum, et Arabicum, 7. Marshamus, 69. Martianus Capella, 28. Masius (Andreas), 77, et alib. Massageta; eorum potus, 24. Maussacus, 25. Megasthenes, 15. Notatur 15. Mela, 12, et alib. Mennilius, (Petrus), xx. Mercator (Gerhardus), 55. Mercatores olei Hispani, 9. Minatio deportationis apud pro phetas frequens, 39. Molochas, 6. Montfauconius, x1. Notatur, xx. Morison, 71. Mosche R., 64. Moyses utrum se ditaverit fra gmentis tabularum, quas fregit, 22. Muratorius (Ludovicus Ant.), Nabuchodonosor nomen Assyriis regibus commune, 58. Nebahaz, 69. Nero, et Domitianus vanarum rerum amatores, 11 Neusin, 24. Nicephorus, 68. Nicetas, 60, et alib. Nicolaus (Jo.), 69. Nomina filiorum Israel in duo bus smaragdis inscripta, 54. De vario ordine, quo recensentur apud sacras Litteras, 38, 40, 44, 46. Nonius, 9. Nonnosus, 16. Numerorum liber, 42, et alib. Olearii negotiatores, 9. Oleum Liburnicum, 10. Liberi tinum, 10. Istrianum, 10. Bæticum, 10. Susinum, 10. Viride, 10. Hispa num, 9. Onychium, 34. Multiplex, 34. Cur in undecimo loco in rationali, 50. Benjamin aptatur, 51. Jose pho aptari non potest, 49. Ophites, 28. Oppallius, 29. Origenes, 67, et alib. Oseas, 58. Otacilia Severa, el ejus num mus, 73. Oudinus, XI, et alibi. Ovidius, 22, et alibi. Pæderos, 34. Palladius, 10. Paralipomenon liber, 48, et alib. Paropamisus mons, 12. Appel latur etiam Parapanisus, et Parpa nisus, etc., Phison fluvius a Græcis Indus dictus, 12. Barbaris, Evilæis, Indis et Bugeis Ganges, ib. Aiia ejus nomina, 12. Phocas, 71. Pholius, XVI, Plinius, 7, et alib. Emendatur, Plutarchus, 27, et alib. Politi (Alexander), 7. Priscianus, 27. Procopius Cæsareensis, 16. Procopius Gazaus, xiv. Quardo floruit, xiv. Ejus scripta, x\. Mulia ex Epiphanio De xn gemmis excer psit, xiv. Laudatur, 55, et alib. Notatur, 72. Psellus, 25. Ptolemæus, 7, et alib. Pullus color, 9. Purpura. Vid. Blatta. Quirinus (Angelus•Maria) cardi nalis S. R. E. bibliothecarius, xxxvı. Francisci Barbari epistolas edidit, xxxvi. Editionem paral epi stolarum Reginaldi Poli, xxxvı. Regum liber, 39, et alib, Reinesius, 9. Rolandus, 55, et alib. Rubrica a Latinis rubei coloris terra appellabatur, 19. Rufinus, XXIX. Rutilius, 9. Sabinæ Tranquillinæ nummus, Garizim absconderunt, numerus, 68. Sacerdotum, qni idola in monte Salathiel quis, 62. Salmanasar Cuthæis Samariam habitandam tradit, 59. Samarita nos deportat in suas terras, 59. Salmasius, xxı, 8 et alib. No latur, 25. Samaria, 58. Cuthæis habi tala, 59. Samaritani qui, 66. Nominis eorum variæ significationes, 61) et 67. Samoron, 58. Sappharai qui, 60. Sapphirus lapis, 21. Ejus color, 46. Varia genera, 20. Illo utun tur reges, 20. Ejus virtutes, 22. Num super isto lapide scripta lex Moysis, 22. Sardachates, 6. Sardium Dabylonium dictum, 6. Ubi gignitur, 6. Ejus virtutes cum

faspide male a Peltano confusæ, x11. Sardius piscis, 6. Sardonyx. Ejus virtutes, et for. ma. 6. Scaliger (Josephus) 8. Nota tur, 60. Scorsus (Franciscus) xv, 62 et alib. Schottus, xvi, & v. Scythia quæ apud veteres, 30. Quotuplex, 32. Seldenus, 69. Seppharium, 69. Seppharai qui, 68. Servius, 10 et alib. Illustra tur. Sichar a Sichem an distingua tur, 57. Sichem a Neapoli distingui tur, 57. Plura de ejus nomine, 57. Sitne urbs, in qua ingressus est Dominus, 57. Sichima, 75. Sicima Neapolis appellatur, 37. Civitas opulentissima, 57. Sidonius, 21. Sirletus (Guillelmus), XIX. Sirmondus, Xvin et 1. Smaragdina insula, 17. Smaragdites mons, 17. Smaragdus dictas prasinus, 9. Neronianus, et Domitianus dictus, et quare, 9. Ejus color, 9. In India et Ethiopia nascitur, 11 et 12. Ejus vis, 19. Bellum pro ejus fodinis gestum 19. Variæ ejus species, 14. Solinus, 25 et alib. Soma hirenus quid, 64. Somar, 58. Somer, 58, 66 et 67. Somoron, et Somer quæ loca vo carentur, 67. Spano pro Hispano, 9. Statius, 24. Tharthac, 69. Thebai, 18. Thebe dicta fuit Diospolis, 8. Theodotus, 71. Theophanes Cerameus, xv. Ejus scripta xv. Laudatur, 62 et alib. Theophrastus, 17 et alib. Nota Stephanus De urbibus 7 et alib. tur, 17. Explicatur, 25. Emendatur, 8. Strabo citatur, 7 et alibi. Suetonins, 10. Suidas, 10 et alib. Sulpicius Severus, 39. Superhumerale, 35. Describi tur, 36. Theophylactus, 62. Tobias. Tobia liber, 58. Topaza urbs, 7. Nemo alius præs ter Epiphanium hanc urbem me moral, 7. Topazium. Ejus virtutes et to lor, 6 et 7. Ubi primum inventum, Tabulæ duodecim Moysi datæ ex 7. quo lapide fuerint, 22. Tajani, 16. Talmi arhs Blemmyis conter mina, 18. Talmud Babylonicum, 64. Talmudici scripturam Hebrai cam vocant, quam nos Samarita Tanchum, 66. Targum, 64. nam, Teglathphalassar populos Da masci incolas in Iberiam, et Alba niam mittit, 59. Gad, et Ruben alio transtulit 59. Telmi, 18. Templum Liberi apud Indos gradus habet, 365. Ex lapide sap phiro, 21. Tertullianus, xv1. Topazos Insula, 7. Ejus situs Tribus Joseph duplex, 44. Trots (Christianus), 37. Turrianus, xv1, § v. Vaillantius, 73. Vallarsius, 23 et alib. Vallonus, 60 et alib. Varro, 27. Venni qui, 30. Vergilius, 69. Versiones Syriaca, et Arabica, 50 et 57. Versio, Lxx. Passim lau datur. Victorinus, 27. Zorobabel quis, 62. Zosimus, 18. (Tischendorf, Anecdota sacra el profana. Lipsiæ 1855, in-4, p. 119.) In cod. Coislin. nr. 224, fol. 14, leguntur de adamante gemma summi Hebræorum pontificis, ea ipsa quæ in Epiphanii scriptis iisque genuinis Petavins edidit, ad calcem libelli De XII gemmis. Exscribam autem e cod. Coisl. tantum ea quæ ab edito textu aliquo modo differunt. (sic, forna-epica) Haec de topazio conferenda sunt cuni iis quæ de topazio leguntur 11, 226 et B; item II, 233, et C. Codes Similiter infra et alia. Ita etiam 11, 233 legitur; contra II, 226, est lta ex cod. descripsi. Petavius II, 226, edidit cum nota forte Ab hoc inde loco pergitur cum textu editɔ n. 231, A.