Explicato quid sit dare penitentiam, Innocentii locus illustratur perperam in Dispunctiunculis acceptus. Di punctoris secum, et cum Catholica sententia, pugna. Sed et cum R. D. Albuspinæv; cujus doctrina defenditur. De quarto gradu pœni tentiæ. Ostensum, perpetuos in eo pœnitentes hæ sisse nonnunquam. Sub mortem repræsentalam olim fuisse communionem: idque ex Nicæni con. cilii mente. epist. 3, cap. 2: Et hoc quæsitum est, inquit, quid de his observari debent, qui post baptismum omni tempore incontinentiæ et voluptatibus dediti, in ex tremo fine vitæ suæ pœnitentiam simul et reconci liationem communionis exposcunt. De his observatio prior durior, posterior interveniente misericordia in clinatior est. Nam consuetudo prior tenuit, ut con cederetur eis pœnitentia, sod communio negaretur, elc. Hic pœnitentia aliud omnino esse videtur, quam interior ille sensus, afflatusque sancti Spiritus. Neque enim is ab hominibus indulgeri vel negari potest, quem nisi prius accepissent, hoc quodcur que est, quod ab hominibus præstandum est nun quam peterent. Aliud est itaque pœnitentia, de qua pontifex loquitur: nempe jus et potestas obeundae pœnitentiæ, siquidem a leti faucibus eripi el con valescere potuerint: quæ potestas sine dubio ritu aliquo nobis ignoto, et benedictione conferebatur. Hoc inquam est pœnitentiam concedere; inter pœ nitentes aliquem ascribere, ritu illo ac cærimonia formulave qua in pœnitentium gregem recipi fas esset. Tu aliter sentis. Equidem non invideo, nec insector. Sed tamen de Innocentii loco porro dispn temus. Quæsitum est ab Exuperio, quid de iis sta tuendum esset, qui post baptismum omni tempore incontinentiæ dediti, in extremò vitæ suæ pœniten tiam et communionem postulant. Respondet Innocen tius, superiorum temporum consuetudinem auste riorem fuisse, ut eis concederetur pœnitentia,sed com munio negaretur. Hoc ita dispunctor interpreta tur (b): Nam sæviente persecutionum procella, qui pœ nitentia, prout erat donum Dei, affabantur, concedeba tur eis pœnitentia; id est, pœnitentiam illam approba bat Ecclesia: sed sine peccatorum absolutione. Red dita vero Ecclesiæ pace, communionem, id est, ve niam seu peccatorum absolutionem morientibus dari placuit; et in eɔ damnata est, sed longo demum in tervallo, Novatianorum hæresis, quod morientibus veniam non relaxarent. Primum illud cujusmodi est, concedere poenitentiam, esse donum illud appro bare Dei, quo peccatores afflati sunt? Quis sic lo quitur? Concedere enim est aliquid tribuere, quod in ejus, qui indulget, potestate versatur. Ilic qui ad pœnitentiam impetrandam ad Ecclesiam, vel sacerdotes accedit, quid necesse habet, id sibi con cedi petere, quod jam ab illo, qui dare potest, ac ceperit? Deinde cur admittere pœnitentiam, aut approbare non dixit, sed concedere? Verum omitta tur, si lubet, verbi ista conflictio. Reliqua omnis interpretatio nimis ambigua est. Volo mihi respon deas, quid ista velint; saviente persecutionum pro cella? Utrum totum illud tempus intelligas, quo Ecclesia ex intervallo jactata, et intermittentibus persecutionum procellis identidem quassata sit, quod ad annum fere 310, et eo amplius, tenuit. Hæc enim persecutionum tempora sunt; non quod perpetuis et continuis iisce proceilis conflictata Pag. 11. Lemma capitis secundi: Quibusnam peccatorum gencribus, et quatenus negala communio sit in Ec clesia reteri. Quam vim habeat hæc inscriptie, quove præfixa sit, divinare non possum. Nam aut subjecta disputationi sequenti materia est, et sum ma eorum comprehensio, quæ in isto capite tra ctantur; aut ejus, quod oppugnare instituit, capitis argumentum, sive tò xpivóµevov. Neutrum horum dispunctor ibi præstitit. Legesis caput ipsum, et vel minimam, si potes, inde partem ejus exsculpe, quod inscriptio ipsa minatur. Nihil hic de peccato rum generibus, quibus aut repræsentata sit, aut negata communio, olxoßɛy attulit; nihil super ea re propositum a nobis vel levissime refellit. Pauca quædam vexat, nec illa sane xalpia. Pax, inquit, sive reconciliatio cum Ecclesia, quæ absolutio dici tur, ab Eucharistia longo intervallo separatur. Credo periculum erat, ne quis absolutionem cum Eucha ristia confunderet, sic quasi pharmacum aliquis idem esse ac sanitatem existimet, aut jus ad annuos beneficii fructus capiendos, cum fructibus ipsis, annonaque confundat. Nemo sic hebes fuit, ut ab solutionem Eucharistiam esse crederet. Itaque ne que ut facilius intelligeremus, neque ut omnino in telligerem us, laborandum fuit. Sequitur: Sciendum, apud Innocentium in Epistola ad Exuperium, pœni tentiam, æbsolutionem, reconciliationem communio nis, Eucharistiam non significare. Quis hoc ignorat? Sed tamen quid pœnitentia sit, juvat discere. Pœ nitentia, inquit, id est, pœnitendi cupido, quando recens adhuc Salvatoris calebat cruor, donum Dei erat, quod animis fidelium illabebatur. Quid nunc postquam cruor ille refrixit? Num Dei donum esse desiit? An Pelagiani erimus hodie, ut pœnitendi cupidinem aliunde quam ex Dei dono constare ve limus? Erat, inquit, donum Dei, quando recens adhuc Salvatoris calebat cruor. Ergo donum Dei non est hoc tempore? Sequitur ȧródeĘç ex Leone, Au gustino, Eucharistiam a pœnitentia differre. Tantæ molis erat, id astruere, aut persuadere, pœniten tiam donum esse Dei, ac citra absolutionem obti meri! Norunt hoc in scholis theologiæ tirones, qui poenitentiam alias sensum animi, ac certæ virtutis officium esse didicerunt; quæ cujusmodi sit, inter se hodieque certant. Apud Innocentium vero pœ nitentiam nihil esse, præter illum animi mœrorem ac donum Dei, cras fortasse credam, non hodie (a); tuum ut tibi redhibeam. Innocentius ad Exuperium Pag. 10.

detrahebat, quatenus absolvi eos ab Ecclesia veta- ejusdem sententia convenire qui potest? Doces nos, bat; pœnitentiæ autem affectum illum, sive donum Dei, ac mororem, aut quidquid tandem illud est, quod pœnitentes citra absolutionem consequeban tur, approbabat, ut ex Socrate lib. 1v, cap. 13, et Ambros. lib. 1, De pœnitent. cap. 2, in Animadver sionibus, cap. 1. Diatribæ de pœnitentia demon stravimus. Quare quod in concilio Romano dam natum Novatiani dogma ex Eusebio cap. 1, fateris, istud ipsum est, quod non nisi longo post illum intervallo rejectum ac proscriptum esse, altero capite demonstras; quodque in Ecclesia catholica illo ipso, quo damnatum primo capite dixisti, tem pore, moribus atque usu comprobatum fuit. Hæc símil doústata. Quandiu persecutionis furor effer buit; hoc est, Novatiani, Cypriani et Romani, cujus meminit Eusebius, ætate concilii, peccato rum absolutio ne in mortis quidem articulo con ressa est, ut pag. 2 capitis istius asseris: eaque catholicæ Ecclesiæ disciplina, auctore te, ſuit. Falsum est igitur, quod in capite primo, pag. 6, posuisti; in Romano concilio inhumanissimam, et a charitate fraterna alienissimam opinionem No vatiani esse damnatam. Non enim alteram dices illic damnatam fuisse, quam quæ lapsis in mortis periculo communionem negabat et veniam, cum ejusmodi sectæ istius errorem fuisse pag. 2 ſa teare. Quod si verum est hoc, quod primo capite scribis, a concilio esse decretum, ut esse nemo prudens negaverit; tum tu vero alterum illud capitis secundi retractes necesse est: ante reddi tain Ecclesiæ pacem, ne morientibus quidem ve niam relaxari consuevisse. pag. 8, pœnitentiam, de qua sermonem instituit Innocentius, cum eam dicit olim negata commu nione ſuisse concessam, esse pænitendi cupidinem, sive donum Dei, quod animis fidelium illabebatur. R. D. Albaspinæus lib. 11 Observ. cap. 3, p. 228, donum illud Dei et afflatum, fructum esse censet, et effectum, quod ex benedictione pœnitentiæ in animos redundabat. Pergit deinde, et inter alia, quæ de pœnitentiæ usu sane recondita et exqui sita disputat, pœnitentiam, id est, statum profes sionemque publicæ pœnitentiæ, quam laboribus et cruciatibus definit, genus quoddam religionis fuisse probat, in quod solemni sese voto homines astrin gerent, cujus quidem religione voti nemo tenere tur, nisi ab Ecclesia acceptum et ratum habitum esset. Id autem fiebat ea manus impositione et de nedictione, qua pœnitentiam imperabat, et concede bat. Reliqua, ne sim longior, omitto. Quæ te miror animadvertentem aut ista scribere potuisse: Pœni tentiam concedere idem esse ac donum illud, et intimum approbare pœnitentis affectum, aut cum ita sentires ac scriberes, hoc te ipso præsulis tanti doctrinam illustrari ac tueri velle, fuisse professum. Nam pœnitentiam illam ipsam, de qua Innocentius agit, latissime demonstrat, donum il Jud Dei benedictione sua peperisse, non ipsum donum fuisse pœnitentiam. Doce nos igitur, quid in illis verbis tuis ac sententiis arcani sensus æc reconditi lateat; et orationem tuam ab erroris tanti suspicione, ne quid aliud dicam, quod dici posse profecto vides, si potes, exime. Fateor enim, me sæpius illa tractantem, et in omnes partes in terpretatione versantem, nihil hactenus extricare, quo tam perspicuæ falsitatis invidia devitari pos sit: nam quod unum supererat, ut id sensisse viderere, in ipso æstu ac fervore persecutionis, lapsis aditum ad pacem et reconciliationem inter clusum fuisse, quo majore cum impetu animi et ardore certamen repeterent; postea vero pace ad tempus Ecclesiæ restituta, mitius cum illis actum fuisse; quod epistola 52 institutun a se Cypria nus testatus est; hoc, inquam, quod verissime dicere potuisti, neque dixisse te, neque sensisse, Nunc illud ostendam, quod in ipso mihi capitis hujus lemmate præscripsi, te in secundi tui capitis disputatione contra certissimam, et ecclesiasticæ fidei pictatique consentaneam R. D. Albaspinæi Aurel. episc. doctrinam decretis pugnare tuis. Scribis pagina, uti dictum est, undecima: Non nisi reddita Ecclesiæ pace, et longo intervallo post Novatianum, morientibus relaxatam esse veniam, ac tum demum Novatianorum damınatam hæresim, quod morientibus veniam negarent. Reverendissi mus e contrario præsul. lib. 11 Obs. cap. 20, Cor nelium qui Novatiani, et persecutionis tempore palam est ex iis, quæ subjicis: Reddita Ecclesiæ vixit, concilium convocasse scribit, in quo illud decretum ac præfinitum, ut cum ad mortis usque diem pœnitentiam produxissent, communionis parti cipes efficerentur. Ergo persecutionis tempore, et ante redditam Ecclesiæ pacem, ipso adhuc super ´stite Novatiano, morientibus relaxatam esse veniam, R. præsul existimat: quod tu sero tandem, ac non nisi pace constituta, et longo, ut loqueris, inter vallo putas esse concessum. Utrius tandem opinio probabitur? Credo ne te ipsum quidem dubitatu rum, quin veriora doctissimus præsul, imo quin solus ipse vera, tu ne probabilia quidem toto illo capite scripseris. Ecce alterum tuum de pœnitentia dogma cum pace, communionem, id est, veniam morientibus dari placuisse; et in eo damnatam esse, sed longo inter vallo, Novatianorumı hæresin, quod morientibus ve niam non relaxarent. Pacis illam restitutionem Ecclesiæ factam, et damnatam contraria mitiorique consuetudine Novatianorum hæresin, longo demum intervallo defendis. At illa, quam dicebam, severi tatis ac lenitatis alternatio, non longo intervallo, sed in ipso Novatianæ hæresis ortu, in Ecclesia suscepta, illius sævitiam crudelitatemque damnavit. Mira sunt igitur, et meo judicio falsa, quæ tu verbis illis explicas; ab Innocentii vero mente, el usu illo veteris, quem exponit, Ecclesiæ prorsu› aliena.

nionem tribuit, nonne vel ánté Lxx anno's ferti debuit? Quocirea florente Cypriano Ecclesiæ jam erat usu recepta. Ita multis modis commentitium est, persecutionum tempore, et longo ante Novatia num intervallo, pœnitentibus ctiam moribundis communionem esse denegatai. tum esse, uti ne morientibus communio negaretur. appellaretur, quæ moribundis pænitentibus commu Excipit adversus ista dispunetor, Nicænam syno dum non de apostatis aut excommunicatis, sed de pœnitentibus tantum pœnitentia solemni defunctis intelligendam venire. Multa gratis concedenda sunt, quorum si ab illo postuletur ratio, nihil præter conjecturam possit afferre. Ejusmodi est illud, quod de Nicæni canonis sententia disputat: quod ne ipsum quidem contra nos facit, neque ad rem pertinet, imo ex co superioris, quám oppugnavi mus, sententiæ falsitas convincitur. Demus hoc, Nicænam synodum canone illo 13, quo, ex antiquà et canonica sanctione, viaticum adeoque pacem el absolutioném morientibus impertiri jubet, de lis duntaxat præscribere, qui pœnitentia solemni de functi sunt; primum ex eo consequens est, cæte- Bhat aliquid, vel severitas apponát? Est enim in At objicis: Synodam Sardiensem, Nicæna poste riorem, in periculo mortis negare conimunionem. Quid tum? an ideo negare potes, istud ipsum a Nicæno concilio fuisse decretum, quod canon illius tam aperte loquitur? Nescis, generalibus interdum regulis, cum ita temporum conditio, vel usus disciplinæ postulat, privatas abrogare leges, ut quod universe cautum fuerat, ei vel æquitas detrá Ecclesiæ potestate arbitrioque canonum usus; ut illorum auctoritate salva, secus quam if ferant, nonnihil plerumque statuat. Nam et synodus illa Side Pamphyliæ habita contra Massalianos, Sardi censi posterior, cujus ex Photio, pag. 18, memini mus, its qui post anathemate damnatam hæresim illam, utcunque suspicionem ejus postea dederint, communionem ne in vitæ quidem exitu tribuit, quamlibet mutata sententia poenitentiam parati sint profiteri. Ac videsis acumen illius ratiocina tionis. Nicænus canon undecimus iis, qui citra vim ac necessitatem sub Licinii tyrannide lapsi fuerint, duodecim annos poenitentiæ præfixit. Hoc tu simili, atque illic uteris, argumentatione pro babis nunquam a concilio fuisse sancitum. Siqui dem Valentinum Nicæno posterius can. 3 decrevit, ut qui post baptismum profanis dæmonum sacris polluti fuerint, pœnitentiam ad mortem usque suscipiant. Atqui ratio minime procedit. Neque igitur illa quam ad simile negotium adhibes. Pergis, et hoc redarguis, quod pag. 234 de diffi cillimo illo Cypriani loco ex epist. 13 disputamus, ubi sanctus pontifex jubet, ut qui libellos a martyribus acceperunt, apud presbyterum, aut si ejus copia desit, apud diaconum exhomologesin delicti sui faciant, ut manu eis in pœnitentiam imposita, veniant ad Dominum cum pace. Hæc ego probabiliter, nisl fallor, sic interpretabar, ut cum ros, qui nondum pœnitentibus ascripti fuerant, et in mortis periculo pacem peterent, nunquam impetrasse; quia solemni pœnitentia defuncti non erant. Quod quidem inficiari possumus, præsertim si de citimis Nicæno concilio temporibus loquamur. Quis enim credat eos, qui post unicum scelus admissum, antequam obeundæ, vel impetrandæ pœnitentiæ spatium haberent, in morbum inci dissent, pace ac reconciliatione fuisse frustratos? Hoc nisi vehementius approbes, nemo tibi sponte concesserit. Sed omittatur istud in præsens. Certe alterum ex opinione et interpretatione ista sequi tur, quod superiori illi, ut dixi, sententiae refra gatur. Aiebas modo, sæviente procella persecutio nis, eos, qui pœnitentia delictorum cœlitus amſati fuerant, sola Ecclesiæ approbatione, sine absolu tione, fuisse contentos: cumque diu ne moribundi quidem veniam ac pacem obtinere potuissent, postea longo intervallo remissum, ut morientibus duntaxat absolutio permitteretur, itaque Novatia norum hæresim hac tantum ex parte damnatam. llæc ipsa tempora, quibus negata vel morientibus est communio, longe infra Cypriani ætatem incidunt quippe Novatianus illius tempore vixit; tu vero longo intervallo post Novatiani ortam hæresim, laxatam asseris severissimam illam Ecclesiæ disci plinam. Proinde Cypriani tempore; longeque postea, nullus quibuscunque pœnitentibus ad Ecclesiam et reconciliationem aditus patuit. Atqui duplex fructus absolutionis fuerit, ut et a peccatis, falsissimum id esse, cum antea ex ejusdem Cypriani et aliorum veterum auctoritate monstra vimus, tum ex posteriore illa tua Nicæni canonis interpretatione concluditur. Si enim Nicæna syn odus veterem et canonicam sanctionem illam vocat, quæ moribundos pœnitentes absolutione donari præcipit, sane longe ante Nicænum conci lium, grassante adeo procella persecutionis, saltem morientibus absolutio concessa fuerit. Obiit Cy prianus anno Christi 259, Valeriano et Gallieno impp. Ab hoc anno ad concilium Nicænum, inter vallum est annorum LXVI. Ut ergo vetus illa tex (a) Pag. 14. hoc est, culpa ipsa post pœnitentiam absolveren tur; et in integrum restituti ad Ecclesiæ Domi nicique communionem corporis admitterentur; utrumque per episcopos aut sacerdotes obtinerent, alterum vero, cum sacerdotis copia non esset, per diaconum: ita ut nondum sacramentali absolu tione percepta, cum ita necessitas ferret, pacem ac reconciliationem assequerentur, et Eucharistiæ participes forent. Huic tam apertæ, tam hodierno usui ac movi bus consentaneæ rationi quid opponis? Satis, in quit, aperte insinuat, Eucharistiam absque absolu

mortalitate dignissimi viri auctoritate et amplitu- probare me non posse dixi, faciliorem ad pacem dine, de re ipsa tecum disputem, rem clare ac di lucide proponendam esse prius, arbitror. Scripse ram Animadvers. pag. 256: Poenitentiam publicam semel tantum ab Ecclesia concedi solere, sine qua tamen nemo, qui quidem ea crimina commisisset, quibus poenitentie genus illud infligebatur, ad coni munionem admitti poterat. Ex eo vero perdifficilem exsistere dixi quæstionem: quid illis hominibus factum sit, qui post priorem pœnitentiam in eadem scelera rursus incurrerent? verumne sit, ab Eccle sia rejectos illos penitus, nec ad privatam aliquam receptum habuisse, cujus beneficio in integrum re stitui possent? Hic status controversiæ fuit. De qua quid ex nuperi cujusdam scriptoris verbis et sen tentia colligi posset, tacito illius nomine, subjicien dum putavi. Tu,quem ego prudenter et consulto silueram, quod illius opinionem non probarem, ut me apud ejus dignitatis doctrinæque fautores in in vidiam adduceres, parum quidem opportune no minasti. Quod factum nemo prudens laudaverit. Quoniam igitur invitis ac reclamantibus nobis, au ctorem ejus, quam oppugnamus, sententiæ prodi disti; age videamus, cujuscunque tandem illa sit, quam a nobis non probata merito fuerit. Triplex genus pœnitentiæ distinguit: nam alia est publica, ob peccata publica; alia privata, pro pter occulta peccata; tertia ob eadem occulta, pu blice suscepta. Postrema hæc non cuivis ac pro miscue concessa; nec amplius semel in omni vita. Ea vero peccati culpam pariter ac pœnam abster gebat. Ad eam porro moderandam, pœnitentiarius ille presbyter appositus erat, quem Nectarius postea sustulit; et ejusdem abrogationem Nectarii succes sor Chrysostomus ratam habuit. Hic enim audita prius pœnitentium causa, et eorum criminibus se creta confessione cognitis, decernebat, quænam publice profiteri, quæ tacere illos oporteret. Quod quidem nihil ad judicialem, hoc est sacramentalem confessionem pertinet, sed ad eam, quæ satisfacto ria nominatur. Etenim prior illa secreta et auricu laris nunquam abrogata fuit, sed perpetuo in Ec clesia perseveravit, hodieque perseverat. Hæc sum matim auctor opinionis illius. quibus ideo dis sensimus, quod ex ea doctrina sequatur: illos, qui graviora peccata sæpius iterassent, tolerabiliori esse conditione, quam qui semel in omni vita deli quissent. Namn pœnitentia publica tam publicorum quam occultorum criminum, semel duntaxat in Ec clesia pernissa fuit; quod adeo verum est, probatione non egeat. Fingamus igitur, quempiain post publicam ob peccata publica vel occulta pœni tentiam peractam, in eadem rursus ad atrociora prolabi; quid isto fiet? Si opinionem illam sequi inur: nempe ad occultam et auricularem sive sa cramentałem receptum habebit; quæ nunquam sub lata, et videlicet iterata sæpius est: per quam bre viore compendio, sine publica illa molestia, cum Ecclesia reconciliabitur. lloc igitur illud erat, quod et reconciliationem aditum illis patuisse, qui sæpius, quam qui semel omnino peccassent. Neque vero publicam illam poenitentiam, cujus ex Tertulliano, Ambrosio, caterisque Patribus auctoritas repetitur, ejusmodi fuisse, ut a pœnitentibus exambienda, ac pro magno beneficio eblandienda fuerit; quasi ægre illius facultas ab episcopis facta sit. Est enim luce clarius, illos ipsos, quibus poenitentiæ genus istud Tertullianus, Cyprianus aliique proponunt, ad pœ nitentiam publicam vi propemodum ac severitate cogendos fuisse, cum eam amoliri ac deprecari omni ope et ratione contenderent: tantum abest, ut ea multum flagitantibus gratiæ loco con cessa sit. Non me præterit, nonnullos aliquando repertos, qui abundantia pietatis amatusque divini, quem dari ab Ecclesia, id est approbari dixisti, eas sibi pœnas et cruciatus ultro deposcerent: quique freno potius, quam calcaribus indigerent. Sed id uti ra rum minimeque quotidianum fuit, ita plerosque pœnitentium constat invitos ad publicam peccato rum pœnitentiam adactos fuisse, ad eamque preci bus, minis, hortatibus, crebra et vehementi ora tione Patres illos incitasse. Ilic ego Cypriano testo non ular; quo nemo gravius id quod dico, luculen tiusque confirmat. Plena sunt eniin illius scripta cohortationibus ac querelis ejusmodi, quibus mi seros illos ad amplectendam obeundamque pœniten tiam, non blanditiis ac lenitate mulcet, sed auctori tate ac necessitate compellit; tuin eorum cuncta tiones varias, ac tergiversationes increpat, severis simeque castigat. Sed eo, ac reliquis omissis, unum illum proferam, cujus voce ac suffragio auctor ille contrariæ opinionis ac patronus nititur; et quidem locum illum præ cæteris adducam, in quo de publica occultorum scelerum pœnitentia fecisse verba cre ditur. Tertullianus is erit, cujus e libro, qui De pœnitentia inscribitur, sententias aliquot attulit, quas ad istud pertinere genus affirmat: unde et tu ipse nonnulla prompsisti. Verba sunt illius e cap. 9 Hujus igitur secundæ et unius, quanto in arcto ne gotium est, tanto operosior probatio est, ut non sola conscientia præferatur, sed aliquo etiam actu admi nistretur. Item: Et temporali afflictatione æterna suppliciu non dicam frustretur, sed expungat, etc. In his et aliis ejusdem scriptoris locis, pœnitentiam publicam ob secreta peccata sponte susceptam in telligi censes; neque causam, cur ita censeas, ape ris. Atqui nunquam illud probare poteris, de publica occultorum criminum magis, quam publicorum pœnitentia, loqui Tertullianum. Hujus enim oratio, ut et Cypriani, de qualibet publica poenitentia pro cedit; et solius est arbitrii, non rationis, non con jecturæ saltem levissimæ, quod ad tertium illud ex tribus, quæ supra proposuimus, pœnitentiæ gene ribus, Tertulliani loca illa restringitis. Amabo le, doce nos, quibus argumentis fretus non onine pu blicæ pœnitentiæ genus intelligas, sed illam arcano

rum criminum nominatim excipias. Verum age, dignus est. Te, qui ad eadem prudens ac sciens concedatur hoc tibi, quod gratis affirmas, jam tuis te verbis ac sententia convincam. Non temere ais (a) pœnitentiam illam, de qua Tertullianus ibi lo quitur, indultam. Quæro abs te, ecquid ad publicam illam occultorum pœnitentiam cogi potuerint, re veraque coacti sint, qui non publice deliquissent. Utrum voles elige. Si coactos dixeris, sic ut absque publica illa satisfactione reconciliari minime po tuerint: quomodo non temere dicis indultam, quod tanto beneficio pœnitentes afficeret, ut ipsos in eum gradum, quem baptismo consecuti erant, in tegritatis innocentiæque revocaret? Quibus auctoris verbis tuisque satis ostenditur, sponte a pœniten tibus ambiendam, et gratiæ loco impetrandam fuisse, nec iisdem tamen petentibus temere concessam. Redit ergo superior illa quæstio: quid iis postea factum, si post publicam poenitentiam eadem occulta committerent, ob quæ priore illa, nec iteranda, damnati fuerant. offendisti, si tamen animadverteris, excusare vix possum. Neque tamen inciviliter et inhumane tra ducam, aut vecordem appellabo, ut hoc ipsum sen tias, quantæ modestiæ sit, quam tu mihi detra. his, cum ne a te quidem adeo præter jus ac de corum omne lacessitus et dispunctus, repungere ac maledictum et contumeliam reponere voluerim. De perjurio (b) non penitus affirmaveram, nullas a canonibus pœnas illi constitutas, sed eas solas intelligi volebam, quæ laicos obligarent; quibus poenitentia publica, non clericis, præscripia fuit tum de primis Ecclesiæ temporibus loquebar; ad que disciplina illa, de qua serino erat, proprie per tinet. Itaque Tiburiensis ille canon alienus est ab hoc negotio, non solum quia de solis clericis præ scribit, quorum publica poenitentia non fuit, sed etiam quia temporibus illis recentior est. Ex anti quis sane canonibus nullus, qui quidem probatæ fidei esset, occurrebat, qui nominatim perjurio pœ nas decerneret: neque id tamén certo affirmateque dixi, sed in exemplum tantum attuli peccatorum gravium, quibus canonicæ nullæ pœnæ constitutæ videntur. Poteras Ilerdensem canonem 7 Tibu riensi ad propositum tuum aptiorem proferre; nam qui ex Gratiano et Ivone commemorantur, Euty chiani vel Fabiani papæ, etc., longe citerioris anti quitatis videntur. Verum, uti dixi, de ea re nolim admodum puguare. Et fieri potest, ut canon aliquis super ea re vetustior occurrat, quem neuter no strum animadverterit. Si enim auriculari confessione, et secreta, quæ propter occulta peccata suscipitur, quæque secunda est de tribus, pœnitentia defungi licuerit, nonne tolerabiliori conditione fuissent ii, qui sæpius hor renda illa, sed occulta scelera perpetrassent, quam qui semel in eadem incurrissent? Quippe cum isti non sine multorum annorum cruciatu ac supplicio, pacem ac reconciliationem fuerint, nec aliter quam publica poenitentia, consecuti, illi posteaquam hanc obierant, secretæ pœnitentiæ beneficio expeditam illam ac parabilem habuerint. Sin est, ut ad publi cam pœnitentiam cogi non potuerint, sed precario potius illius potestatem impetraverint, cur in illo ipso De pœnitentia libro Tertullianus tam impense ad eam capessendam hortatus est? cur plerosque tergiversari ac defugere queritur? cur exemplis et rationibus, ut illa velint uti, tam enixe persuadet? Nam post illa, quæ antea citavi, statim subjicit Plerosque tamen hoc opus, ut publicationem sui, aut suffugere, aut de die in diem differre præsumo, pu doris magis memores quam salutis. Facit eodem et ille locus, quem auctor adduxit e duodecimo capite Igitur cum scias, adversus gehennam post prima illa intinctionis Dominicæ monimenta, esse adhuc in ex homologesi secunda subsidia, cur salutem tuam de seris? cur cessas aggredi quod scias mederi tibi? Apparet inde, si de publica secretorum pœnitentia sermo est, non eam beneficii instar spisse ac difli ciliter indultam, sed vel invitis oblatam fuisse, si quidem cum Ecclesia reconciliandi forent: namı si aliter et per privatam pœnitentiam possent, accu sandi non erant, si faciliore isto remedio defungi mallent, quam illo uti, nou operosiore modo, sed etiam quod non temere neque facile ab episcopis et sacerdotibus impetrari posse cognoscerent? Hæc napádo§a el átora non illum commisisse dixi, qui fortasse non animadverterit: itaque excusatione (a) Pag. 18. Dispunctoris errata duo castigantur. Consuli nonnun quam a senatu mandata quæstio capitalis. Caput tuum quartum duabus hallucinationibus est insigne: prima est pag. 26, ubi postquam argu tiam meam illusisti, verba ista Socratis: 'H & yuvh poбalvousa xal &llo πraioµa ĉavtñs xat nyópet, perperam interpretatus es. Sed verba túa præstat audire: Hæc verba, inquis, interpretantur (nimirum Pelavius): Hæc mulier, cum in obeunda pænitentia longius procederet, alterum nefas interim commisit, et subinde declaravit. At contra oportuit (si verbum verbo reddere fidi interpretes velimus) Hæc mulier exorbitans, sive transgrediens, et aliuď peccatum suum accusat; dicit enim, quomodo secum dormiens fuisset Ecclesiæ diaconus. Itane vox πpo 6alvety, si verbum verbo reddere velis, exorbitare ac transgredi significat; aut idem est quod rapi. 6alvetv? quis novam hanc grammaticam ferat? Apɔ 6alvery recle et ab interpretibus et a nobis acce. plum est pro eo, quod est progredi ac procedere. Unum illud in Christophorsono jure displicuit, quod e suo vocabulum adjecit, in confitendo. Putavit mulierem in publica confessione dicenda tacenda vulgasse, et crimen illud infame inter alia pro fessam; quod neque verum est, neque in Græco (b) Pag. 22.

a quibusdam, nọn suadent veterem et multis annis librosve distinctam. Nam qui tu tandem hæc illius ignoratam, aut dissimulatam fuisse consuetudinem. Et omnino gratis argutari est, ex hoc Leonis loco publicæ confessionis ritum, etiam arcanorum cri minum, velle comprobare: quem qui tacito episco¬ porum consensu laudatum esse defendat, parum is mihi Tridentini concilii, ac Leonis Magai judicio atque auctoritati deferre videtur; qui contra apo¬ stolicam traditionem præsumptionem illicitam, ut a Leone vocatur, et parum consultam, uti Triden, tinum concilium nominat, rationem, consensu lau Jatam approbatamque definiat. interpretabere: Noster vero Epiphanius, ele. Sex libros etiam couscripsit, historica narratione comme poraus omnia, nulla disputatione adversus falsitatem pro veritate decerians. Breves sane sunt hi libelļi; et si in unum libellum redigantur, nec ipse erit postris, vel aliorum quibusdam libris longitudine comparandus. Hujus brevitatem si fuero in çomme morandis hæresibus imitatus, quid a me brevius postulare vel exspectare debeas, nan kabebis? Et in Massalianorum hæresi sex illos brevissimos libros appellat. Credo, si fusissimos illos adversus hæreses commentarios Epiphanii legisset Augustinus; si amplissimas illas de unaquaque disputationes, et Dispunctiuncula falsa reprehensio, super Origenis earum oppugnationes, argumentorumque confuta historia; tum hallucinatio de Augustini loco. Epi tiones vidisset, vel brevissimos illos libellos phanii Panarium ab Augustino minime esse lectum. appellaret, et longiorem suum esse, quem ad Quid ad pœnitentiæ ritum, quod est lemma operis Quod vult Deum scribebat, arbitraretur, vel con el argumentum, Origenis fabula spectet, non video. futatas ab Epiphanio negaret hæreses, nec nisi Sed illud videlicet dispuncţionis auctarium el man, simpliciter recensitas diceret, ac perstrictas. Sed sissa fuit. In quo quis pro dignitate miretur adeo relege, obsecro, quæ in epistola super ea re dispu indiligenter id actum esse, quod præ te ferebas, fata sunt. Alque ut æquitatem nostram intelligas ut cum me reprehenderes, ne hoc quidem intelli, aspice, annon quod dico ex iisdem, quæ tu citas, geres,quid ego dixissem? Origenis veram esse hi Augustini locis potueris ac debueris agnoscere. storiam illam, quam Epiphanius retulit, et a non- De Origenianis scribens ișta ex Epiphanio comme pullis piis et eruditis viris pro adulterina falsaque morat: De quibus Epiphanius laqueus: Origeniani, non recte habitam, Animadvers. nostrarum pag, inquit, cujusdam Origenis disciputi: turpis autem 258, solidis argumentis probavimus. Unum erat, sunt operationis; isti sunt nefanda facientes, sua quod ab illis opponebatur, quod plus cæteris mo- corpora corruptioni tradentes. Alios autem Origenia menti ac ponderis habere videretur, nempe quod nos continuo subjiciens: Origeniani, inquit, alii, Augustinus nihil de Origenis lapsu illo memoriæ prodidisset, qui ea, quæ contra Origenem scripse rat, se ab Epiphanio mutuatum esse testatus est. Contra hæc nos ita præscripsimus: non videri Au gustinum magnum illud de bæresibus Epiphanii opus, sive Panarium legisse, sed ejus Breviarium el Epitomen quamdam; idque certis et indubitatis argumentis convictum esse diximus, in epistola, quæ ad illustrissimum cardinalem Rupifucaldium operis initio præfixa legitur. Tu multum æstuas, ut lucere meridie persuadeas. Exscribis Augustini loca, ex quibus constet, Epiphanii libros Adversus hære ses ei cognitos fuisse. Poteras hunc laborem, et paginas istas compendi facere, si locum illum, ubi accuratius eam rem tractaveram, et ad quem digi tum intenderam, in Animadvers. ad Origen, hære sim,p. 259, consulere voluisses. Non enim quod cunque de hæresibus opus Epiphanii ab Augustino lectum esse vel negavi, vel de eo dubitavi, sed luculentum illud opus dixi, et uberrimum, quod Panarium inscribitur. Vidisse enim aliquod ac legisse nimium constat; nosque loca eadem illa, quæ tu describis, in dedicatoria epistola proposui mus ac discussimus. Verum nemo satis mirari poterit, ex ipsis Au gustini verbis, cum ea vel scriberes vel dictares, non animadvertisse te, quam justa suspicio sit, ab Augustino lectum non esse Panarium Epiphanii, sed Epitomen, cl Anacephalæosim totidem in tomos qui et Adamantii tractatoris illius sectatores; qui et mortuorum resurrectionem negant, Christum autem et Spiritum sanctum creaturam dicunt; paradisum autem et cœlos, et alia non credunt esse secundum litteram, sed in allegoria. Hæc quidem de Origene Epiphanius refert. Hactenus Augustinus ex eo utique Epiphanii opere transtulit, quod videre potuerat. Atqui non in magno illo Panarii opere, sed in Anacephalæosi, sive Kreviario et Epitome, totidem verbis Grace concepta illa ipsa leguntur. Vide pag. 146 tomi II, editionis nostræ, et Synopsia tomi primi libr. 11, pag. 398 tomi 1, edit. ejusdem. Nullum itaque dubium est, quin Augustinus de sola Epiphanii Anacephalæosi lo quatur, ae disputationis caput 6 otiosum et inane sit; nam de Decio, sub quo axudar putat Origenem, videnda sunt omnino, quæ de loci illius mendo in imperatoris nomine in Animadvers. obser vavimus. At intextam ab Origenis calumniatoribus Epiphanii scriptis illam esse laciniam, quæ est de Origenis lapsu, quam facile dicitur, tam a nobis facile negatur. Qui Epiphanii stylo consueverit, germanissima hæc ipsius esse verba, non insititia judicabit. Sed neque de altera lacinia, quam ejus dem auctoris epistolæ putant ab Iconoclastis assu tam, satis explorata res videtur. Verum hoc insti tuti alterius ac disputationis est.