χατέεις ἵνα τίς σε ερεείνῃ 176. χατέει ύδατος 148. χατέουσιν όπωπῆς 211; θερισμού χατέων βορῆς 216. χατίζω νουσοκόμοιο 48. χερὶ βάψας 152. χερμάδι λύσση 118. χιτῶνας τοὺς ἀπέθηκε 146. χοὺς ἀνδρογόνοιο 102. χοροστάδος ἑορτῆς 82. χραισμήτορα κόσμου 50. χρέος είχεν, opus habet; χρέος Orly, necesse est; 30, 36. χρέος ἐστὶ τοκήων, opus est p. 106. χρέος πέλει ἔργα τελέσσαι 400. γεύματα μύθων 116, 144, φωνῆς χρησμήτορα κόσμου 460; φωτῶν χέων αὐδήν 88. χιονέους σπινθηρας 210. χιονωτόν φύσιν 44. πέλει χρέος ὡς κεν εγείρω 114. χιονώδεας οθόνας 208. χρησμήτορι μύθῳ 80. Χριστὸς, ὁ Μεσσίας 58. χυτῆς ψαμάθοιο 206. ዋ ψαμαθώδεῖ θῆκε χαμεύνη 208. ψευδαλέοι γνωτοί 74. ψευδήμονος ἐκ γενετήρος 96. ψευδήμονι κλήσει 194, μύθῳ 190, 198; pwv 22. ψευδώνυμος ανήρ 56. ψυχοσσόον ὕδωρ 82. ψυχοστόλον ηχώ 138. ὠδίνοντες φόβον 106. Οῖξεν όπωπάς 108. ἶνον ὀλέθρου δέγμενος 146. ὥρεγε πᾶσιν ἐδωδήν 60. ὥριος χρόνος ἔλθῃ 170. ὡς pro οὕτως, sic 164, 166. ὥς κεν ὦσι, ut sint 182. DANIELIS HEINSII ARISTARCHUS SACER, SIVE AD NONNI IN JOANNEM METAPHRASIN EXERCITATIONES. CAPUT I. 1-3 Judicatrix, sive vera critice, quæ et qualis. Eam passim exercuisse Aristotelem. De utroque Nonni opere. Ac primo, de Dionysiacis seu Bacchicis. Bacchi historia cum universa ejus gente e Phænicia deducta: quod ex vocum vestigiis apparet. Nonnum in Oriente natum, eorum quæ ad Orientem spectant ignarum fuisse. Cadmo rerum ac scientiarum in Græcia origo. Ejus in Baotiam adventus, et in ea mera Orientis nomina, quemadmodum auctoris primi. Id quo pacto eliam Hebræis usurpatum. Bacchi nomen e Phoenicia. Unde desumptum. Ulutare et boúčeɩv in sacris Bacchitis, sol et evohe Hebræorum voces. quibus sálety et Evan. Bacchus lacrymosus Deus. Trugadia poema lacrymosum, et hinc Baccho consecrula. Adonis δακρυότιμος. Bacchus discerptus, ac cum lacrymis quæsitus. Baxxos, xhaveµós. Eleteus vox Hebræa. Aióvucos unde. Origo ejus Nonno ignota. Bacchus domitor Indorum, id quoque unde. Saba vox ambigua. Saba de ebrietate et Indis. Sabasius. Iacchus Atticorum mysticus. Ejus nomen unde. Allici a Cadmo atque Oriente oriundi. Nomen iis unde. lach a Judæis in mensa celebratus. Eorum preces. Hallela iach. 'Ehshsû, laxɣe. Natus e femore Bacchus, et unde. Femur, pars obscena Hebrais. Εξελθεῖν ἐκ τοῦ μηρού. Εἰραφιώτης. S mele unde. Semel vox Hebraa. Semala et Semal. Sammaet, malus dæmon. Arma Bacchi ex Oriente. Thyrsus unde. Thirza. Bacchi sacerdotes ex Oriente. Mimallonides unde. Chaldæam origine eam vocem. Thyades unde. Thea sive theas. Bassarides. Bassareus, et unde. Satyri unde. Maron unde. Pytho unde. Stultissima de ea Græculorum 4 nænia. Pethen quid. Nachas. Divinationes ex serpentibus. Serpentes olwvol. Antiquis, et, præ cæteris, Phanicibus culti. Boreas. Lavum ejus numen. Aquilo et septentrio quid Hebræis denolarit. Βορεασμοί Gracorum. Βόρρας Hellenistarum. Boreach. Boriach. Apáxwv &rostans. Calais, et unde. Draco arcticus. Ascra, patria Hesiodi, et unde. Aschera. Abominanda lucorum superstitio. Arborum cultus. Hilana Syrorum Oni et haoni. Aonia. Musa. Masar. Lex in monte lata. Harmo nia. Cabiri. Camiri. Cadmelus, Casmilus, Camiltus. Aonva. De ejus origine Nonni ac Gracorum deliria. Chaldæorum Hatthenau. Iris Nonno in India nata. Græcorum de origine illius næniæ. Ab elpaty deducta. Iris unde; elp Hellenistarum. Hit Chaldæorum. Hir ἄγγελος. Έγρήγοροι ἄγγελοι Clementi. Venus Libani, et unde ita dicta. 'Undè 'Appool. Unde 'Avaduoμévn. Venus unde. 'Ev quid Hellenistis. Fen et Ven. Adonis, comes Veneris quare et quis. Adon, 6o. Venus aúvopopos planeta solis. Noga. Cinyra. Myrrha. Proteus quis. Dionysiacorum dispositio. De ea disputatum. Actionum, quæ in epico poemate a poeta describuntur, divisio. Odyssea, quod ad dispositionis artificium, Iliadi pralata. Et quare. Пatvoµoù µnxaναί. Διονυσιακά inscriptio. Aliud πράξεις α zpáɣpata. Înscriptionum ratio antiquis usitata. Inter cæteros scriptores, quós vél celebres accépit, vel ad aliquam celebritatem nostra hæc evexit atas, sine dubio et Nonnus est. In cujus Bacchicis tum emendandis, tum Latine explicandis, cum non penitendam, quòd testantur multi, operam jam olim Utenhovius, patricius Gandensis, posuisset, tandem ea magno cum favore eruditorum ac applausu, Falckenburgius in lucem dedit. Nam Metaphrasis, de qua hic agimus, jam pridem factum est, cum eruditis se probavit. Porro, cum in omnium auctorum lectione, ut, quis scopum assecutus sit, quis item, in dicendo ac interpretatione, sive mentis suæ, quæ est eloquentia ac emendata ratio dicendi, sive alterius quem explicandum sumpsit, minus assecutus 5 sit quod debuit, compertum quisque habeat, haud parum interesse ad solidam scientiam ac eruditionem videatur; idem alios docere posse, erecti est ingenii ac artis. Critices vi delicet unius opus, non illius, quæ hac tempestatė celebratur, sed quam inter veteres præ cunctis Aristoteles tractavit; qui in hoc præclarum studium ac vere heroicum, cuni passim ubicunque de disciplinis agit, tum præsertim in libello De poetica, cujus sola jam fragmenta exstant, omnes animi intendit nervos. Quæ hoc tempore, co diligentièr

ctorem dicunt. Ipse Bacchus, non est dubitandum, quin a buca, quod est ululare aut lamentari, dictus sit. Quemadmodum eadem voce de Bacchabus etiam Latini uti solent. Virgil. Æneid. vii: Ast aliæ tremulis ululatibus æthera complent, Pampineasque gerunt incinctæ pellibus hastas. Ut et ejulandi. Idem: Ejulat, et natam frondosis montibus abdit. Quemadmodum Græci to odúety de eodem. Unde Bacchus ipse in Euripidis Bacchabus, Πρώτας δὲ Θήβας τῆσδε γῆς Ελληνίδος Ανωλόλυξα νεβρίδ᾽ ἐξάψας χροός nobis cura ac labore revocanda erat, quanto illis nomine inventorem quoque singulorum ac aupromptius hoc fuit, qui et plures quam nos hodie auctores superstites habebant, et ingenio majori ac doctrina huic rei incumbebant. Sed nec quisquam erat qui hoc studio offenderetur, cujus finis vel utilitas vel veritas tum habebatur. Saue, quemadmodum qui priscos vel contemnunt, vel ne tangunt quidem, stolidi aut imperiti sunt: ita qui eodem loco omnes habent, aut in uno aliquo mirantur omnia aut imitanda arbitrantur, miseratione dignos arbitror. Cæteros de posteris non optime mereri tantum, sed et leges ferre cæteris. Quas si assequantur, cum posteritatis fructu, veteres vel imitentur, vel judicio ac cura antecedant. Ego quidem, quanquam omnibus antiquis tantum arbitror deberi, quantum illis merito debetur qui ad omnem eruditionem tanto cum successu præiverunt nobis, longe tamen melius de studiis, non hujus tantum evi, verum et posteritatis universæ arbitror inereri, qui antiquitatis scripta cum judicio examinant; quæ laude digna, quæ in illis fugienda sint, observant; quam qui infinitos in scriptore antiquo locos felicissime emendant. Vivendi enim ac sciendi norina 6 est judicium ac lex suprema. Quo ut quisque acrius in terris pollet, eo magis alios obstringit, in primis auteni eos, qui, cum cæteris excellant, hoc destituuntur. Duo autem noster scripta cum vulgarit, alterum eorum, prout voluit, formavit ac disposuit, alteri non dedit dispositionem, sed invenit. Nos priusquam, quod hic nobis est propositum, de sacro opere agamus, prius in priori, quod jam diligenter viri præstantissimi examinarunt, quædam hic notanda judicavimus. Ipsum enim Bacchicorum opus, quamvis fabulosum, ut est, esse videatur, dici tamen vix potest, quantum eruditionis ex antiquitate, et in primis Oriente, argumentum hoc admittat; cum in eo primum quoque Cadmi in Græciam descripserit adventum; a quo res humanæ omnes ac divinæ, ipsa lingua pariter et disciplinæ, quas non recte vindicare sibi solent Græci, ortum ac natales acceperunt. Illud ergo deplorandum, hominem ex Oriente oriundum, cum historiam easque res susciperet, quas multi e Græcorum gente sic tractassent, ut vix quidquam nobis præter fabulas ac tenebras dedissent, ita eas descripsisse, ut originem ac veritatem, qua ex solo Oriente, ubi omnia hæc nata sunt, petenda fuit, nec levissime attigisse videatur. Nemo enim dubitare debet, totam Bacchi fabulam, cum universa ejus gente, c Phoenicia deductam esse; nemo dubitare debet, quin ejusdem linguæ in ipsis quoque vocibus ubique ductus ac vestigia remanserint. De quibus, ne vel per somnium quidquam, quod ignari ejus essent, suspicari potuerunt Græci. Cadmum quidem certe, a quo voces suas pariter cum sacris acceperunt, alii Ju7 dæum, Cananæum alii fecerunt. Sicut Cananæa, si angustius accipiatur, eadem est cuin Phoenicia, et interdum eadem est cum Judæa. Ubi sane ab Hebræis Cananæi, Poluxes a Græcis collocantur. Cadmum in Boeotiam venisse primum, nemo est qui nescit a quo omnia propeniodum locorum nomina, originem vel conservarunt, vel ad eam facile a perito revocari possunt. Nam de ipso dubitare neino potest, qui quid Cedem sit et Cadmon non ignorat: de quo eruditi. Danda enim opera; ne actum hic agamus. Illud dicam, vero simile videri, primo quidem vocem Cadmi ita usurpasse Græcos, quomodo, cum de incerto homine loquuntur, ipsi suum deiva, llebræi suum Ploni Almoni, quod lie!lenista pov dixerunt, usurpare solent. Quemadmodum to Cad. moni, cum de auctore dubitant, plerumque adhibent Hebræi. Quin ut Græci, ac Theocritus præsertim, cum paremiam adducit, 'D; ooyd; elne, mira suavitate dixit, ita illi, Ut proverbium antiqui dicit, ejus כאשר יאמר משל הקדמני nuipe cujus ruticetur nomen Ὥσπερ τοῦ ἀρχαίου εἶπε παροιμία. Nam eodem 8 ululatibus se primo Thebas implevisse ait. Et insanientes Bacchas flebiles dedisse voces, usitata iis acclamatio, tò Evol, sive, Evohe, evincit. Quod profecto, non ab eỷ, to xahws, sicut aliarum omnium linguarum juxta imperiti volunt Græci, sed ab Hebræorum voce eadem ostati deductum est. Non enim cogitabant, Ebot, Hebræorum YEN, bor est, avoi, sive evoi esse. Unde et Evol pariter et ai6oi, quæ lugentium sunt acclamationes, deduxerunt. Unde ɛválɛiv, Evan, el quod obvium ubique in nostro Etios. Cum quo Cabalistarum mirifice hic facit monoɛldtov, qui observant, litteras 17 sive rini, numeros cum voce 1957, quod ejulatum denotat, eosdem procreare. Cui addunt, decies et quater, ubi de inventione vini agitur, hanc iterari syllabam. Quæ Hebræis idem quod Romanis va designat; propter ejulatum aiunt et incommoda, quæ vinum consequuntur. Qui est Bacchus sive Osiris, vere lacrymosus Deus. Cui luctuosa Græci quoque inscribunt. Qui cum omni sua sapientia, eorum quæ fecerunt ipsi, rationes hactenus docere nos non possunt. Ut cum Baccho suo tragicum poema consecrarunt. Quemadmodum poema lacrymosUM, tragoedia a Flacco dicitur: Ut propius spectes lacrymosa poemata Puppi. Et quis dubitat, qui veteres inspexit unquam aut Consuluit auctores, quin cum Baccho idem sit Osiris? Quem eumdem quoque cum Adonide fecerunt: qui non sine causa daxpuótipo; ab Orpheo vocatur; hoc est Bacchus. Nam Osirin quidem alium non esse a Baccho, ne e Græcis quiden ullus est qui non confiteatur. Inter cæteros in primis noster, qui non raro sacra utriusque ac mysteria confundit, qui Osirin 9 Ægyptiorum Bacchum vocat; qui diserte Cadmum primo omnium Osiridis Ægyptiorum Bacchi sacra celebrasse notat: καὶ Αἰγυπτίου Διονύσου Εντα φορτητῆρος Οσίριδος ὄργια φαίνων. Quæ cum ululatu celebrari solita ac fletu, nullus tyro est qui nescit. Notum enim illud: Et quem tu plangens hominem testaris Osirin. Quemadmodum Osiridis vicissim expresserunt no men, cum hunc ipsum Bacchuin Atoma dixerunt, sicut Alŝiónaida Anacreon. Sed et Bacchun frusullatim a Titanibus discerptum ac cum lacrymis quzsitum, nemo est qui non commemoret; ante omnés vero noster. Atque hinc immanis ille luctus ac ploratus, de quo Firmicus: Lugete Liberum, lagelt Proserpinam, lugete Alyn, lugete Osirin, sed sine nostræ contumelia dignitatis. Refert in Phænicum theologia Eusebius, vetustissimos ex illis, terra fructus utilissimos, deorum instar coluisse; ac de ficientes, quod fit certo anni tempore, cum lacry mnis ac ejulatu prosecutos: Ελεον δὲ καὶ οἶκτον καὶ κλαυθμόν, βλαστήματι τῆς ἀπιόντι καθιέρων. Qualein xhauuóv ipsi lingua propria Phoenices Baxzov dicebant. De quo quidem nomine non est quod disputemus, cum Hesychius, in quo non Græciæ totius modo, sed ex parte et Orientis eruditio conclusa jacet, et Phoenicum vocem esse, ululatum seu ploratum denotare, observe!: Bix el

xw, zlavðµóv, inquit, Polvixɛs. Confirmant id et antiquissima quæ exstant Hebræorum scripta, sacræ Litteræ nimirum. Apud Ezechielem sane femina que Thammuz, sive Adonin (quem eumdem cum Baccho volunt esse Græci) celebrant, mebaccoth, a baca, id est 10 bacchæ, sive ẞaxyɛúovcat, dicuntur. Ex quo patet ea sacra, etiam in Oriente, primum ac potissimum a feminis fuisse celebrata. Quod ut Evol, ita 'Eledɛu confirmat: qua non minus tragici, in primis in Prometheo qui exstat, Eschylus est usus. qua Eleleus eadem prorsus ratione ab iis dictus est hic deus. Ut in illo: Nyctiliusque, Eleleusque parens, et Iacchus et Evan. Quare ne hic quidem ita turpiter nugari debuerunt. Quippe 'Elɛleu, quod non viderunt, Hebræorum 77, helilu est. Hoc est, ululate. Quo, eodem plane sensu, et prophetæ passim usi sunt. Ipsum vero Dionysum, cujus nomen operi inscripsit, unde dictus sit, juxta cum ignaris scisse existimo. De quo dici equidem vix potest, quæ et quam nugacia excogitarint Græci. Ipse a Sicula deducit voce: Κικλήσκων Διόνυσον· ἐπεὶ ποδὶ φόρτον αείρων, Είτε χωλαίνων Κρονίδης βεβριθότι μηρῷ· Νύσος ὅτι γλώσσῃ Συρακουσίδι χωλὸς ἀκούει. Quasi ¿ Atóvugo;, a vũσo;, quod est claudus, ita diclus sit, quia claudicaret Jupiter, cum eo esset gravidus. Et bic est, si diis placet, qui mendacem Græciam ac fabulosam aliquoties vocavit. Sicut Hutem nemo nescit, usitatuin id veteribus fuisse, ac præsertim Græcis, ut heroas omnes deo aliquo, in primis Jove, genitos existimarent (unde Castorem cum fratre, excellenter Atd; xópous, ac paulatim una voce Atooxópous nuncuparunt): ita non est dubium, quin hunc, quicunque fuerit, heroeni, Διὸς υἱόν, ac deinde unico vocabulo, Διόσυιον, tandemque, ut fieri in talibus, quæ nimis manifesta sunt, plerumque fieri videmus, immutatis aut adjectis in pronuntiatione litteris, Διόνυσον vocarent. Sicut enim a Theophilo 11 præclare ad Autolycum notatur, a diis veterum familias originem traxisse (quippe, ut qui ab Hercule "Hpaxheldat, qui ab Apolline Απολλωνίδαι καὶ ᾿Απολλώνιοι, qui a Nepiuno, inquit, Ποσειδώνιοι, qui a Jove Δῖοι καὶ Διο YEVEL), ila qui a Jove oriundi, Arò; vioi, quod paulatim factum est Atóvugot, sunt dicti. Unde tot a Cicerone ac aliis hoc nomine commemorantur. Atque hinc tot de Nysa fabulæ ac tricæ, quam in India locarunt, non alia de causa, nisi quod, ut fabulam plerumque trahit fabula, vixisse in India, eamque ex communi Græciæ opinione, quam tot libris noster prosecutus est, virtute singulari debellasse intellexissent. Quod, ut Cetera ignota Græcis, originem ex Oriente habet. Saba, hoc est NED, dicitur Hebræis, quod olvogluYaiv a Græcis (ea enim voce senes sacri hanc interpretantur), hoc est, vino se ingurgitare: unde sobe NOD, perdite ebriosus. Saba rursus, sive Seba, hoc est ND, is Hebræis dicitur ac Pœnis, qui Indorum regionem primus expugnavit. Ut Indorum domitor ac ebriosus, idem sit vocabulo et ortu. Ex utroque Græculi Sabasium (quod Bacchi apud illos nomen est) finxerunt. Atque hinc illud, quod, ut noster, sic auctores reliqui de præliis in India, ejusque regionis debellatione, tradunt. Jam lac chum mysticum, de quo tam niulta noster, primi a Boeotis acceperunt Attici: qui et ipsi nomen ab Hebræis trahunt, quibus piny, hattikim, quo maxime hes gloriatos notum est, antiqui dicuntur. Nain divino nomini, ut recte nuper observavit vir doctissimus, quod lah Hebræis sive lach, aliud quam terminationem addiderunt. In quo sibi placuit diabolus, qui hoc ubique nomen transtulit, aut ipse invasit. Cæterum hunc deum, ut, quod est præcipuum, 12 addamus, celebratum in conviviis non est quod quisquam dubitet. Judæi autem Deum non suum, quem ut nomine usitato, quod non eſſerunt, ita Jah sive Jach dicunt, tanquam vini repertorem, etiam hoc tempore omnibus in mensis usitata ista ברוך אתה יהוה אלהינו מלך העולם.forma celebrant YEAR 170 N772, Benedictus tu, o Domine Deus noster, Rex mundi, fructus vitis creator. Cui veteres haud dubio notissimum púµvtov, hallelu iah, addebant. Quod Justinus, seu quicunque auctor est libelli, qui nunc, Quæstiones ac responsiones orthodoxæ inscribitur, postquam serio quid sibi vellet alanλούϊα quaesivit, tandem, Μετὰ μέλους ὑμνήσατε τὸ 8v, exponit. Ex hoc hallelu iach generis humani hostis, suum illud apud Græcos èλedɛū,•laxyɛ, in contumelian divini nominis videtur transtulisse: quo ubique in dei hujus celebratione, ac præsertim temulenti, utebantur. De quo jam prolixe supra. Nam diverso modo, ea acclamatione utebantur. Quemadmodum hoc tempore Judæi, nunquam ubi strenue inebriantur, canunt, ut ex formulis magis hallelu iah illud suum, quam in Pascha, quibusdam patet. Unde et hoc festum ab hilaritate, lepida mutatione, ND dicunt: quemadmodum et apud nostrum alibi in Evangelio, εὐάζειν Πάσχα dicitur. Et vox ipsa de qua agimus, in Piel, hillel nempe, a sacris Litteris, de choris Bacchicis, hoc est eorum qui per petulantiam calcabant uvas, usurpatur. Locus est illustris Jud. 1×, v. 27: Kal 5100v els ȧypov, xal Expúyŋay to was ab τῶν, καὶ ἐπάτουν, καὶ ἐποίουν χορούς. Ubi ol TOLOŪVTES TOUS Xopoús dicuntur. Unde in sacris Bacchicis et in comoedia quæ ei sacra est, oi xopol. Nam Athenienses, omnia propemodum antiquitatis pristinæ vestigia retinuerunt. 13 Sequitur ibidem, καὶ εἰσῆλθον εἰς οἰκίαν Θεοῦ αὐτῶν, καὶ ἔφαγον καὶ ἔπιον, καὶ κατηρῶντο τὸν 'A6ɩµéλex. Ubi proprium illius dei ac coinœdiarum maledicta et convicia ponuntur. Etiam Chaldæos illud hallelu iach, in epulis ad deos suos transtulisse Daniel propheta docet. Επινον οἶνον καὶ ἐπήνεσαν TOUS BEOUS TOUS Xpσsus, ubi 175N'S TW est in Chaldæo quod pro hallelu iah, etiam in Psalmis a Chaldæis ponitur. Græci natum esse e femore hunc pusionem tradunt. Et quas non de eo quoque ineptias excogitarunt! Ut et noster, qui initium ipsius operis ab his deduxit. At qui Orientem salutarunt, sciunt vocem 77, hoc est, femur, pro pudenda parte viri pariter et mulieris poni. Ac de viri quidem, ut, cum aliquoties (nam infiniti prope loci sunt) posteritas Jacobi, femore ejus dicitur egressa, Gen. LVI, 26; Exod. 1, 5. Ubi modo, at £§ɛlθοῦσαι ἐξ Ἰακὼβ ψυχαί, modo, οἱ ἐξελθόντες ἐκ τῶν unpwy autou, Hellenistæ reddiderunt. Pro mulieris autem, ut cum ea pars, jam ad conceptum minus apla, unpòs diamentшxós ab iis dicitur, Num. v, 21. Eo modo quo diapɛploat in obscenis apud Græcos; illum: Oux xhelyei &pxwv & 'loúdz, xal fyoúµevoç quanquam vox per se honesta. Et quis nescit locum ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ? Et tale aliquid Procopius ac ceperat, cum notavit, ὁ γὰρ μηρὸς τὸ σπέρμα δη20. Ita natus esse e Jovis femore, ex Orientis more dictus ille Deus; nam prodire e femore alicujus, est, filium alicujus esse, aut ex co genitum. Ut de Gedeone, cui plurimi fuisse filii dicuntur: Oi Exmopevo μενοι ἐκ μηρῶν αὐτοῦ, ὅτι γυναῖκας εἶχε πολλάς, dicunt Hellenistæ. Et Sibylla, cujus fragmentum Theophilus ad Autolycum commemorat, Εἰ δὲ γενητὸν ὅλως καὶ φθείρεται, οὐ δύνατ' ἀνδρὸς Ἐκ μηρών μήτρας τε Θεὸς 14 τετυπωμένος εἶναι. Ubi femur est in viro, quod in femina est ma!rix. Quod cuin ignorarent, lepide Elpaqiútov nomen et similia excogitarunt, quasi, ut e Jove nasceretur, insuendus femori illius esset. In parente illius Semele, quis vocem DD protinus non videt? quod idoli pariter ac dæmonis in Oriente nomen, etiam

AÐ NONNI METAPHRASIN IN JOANNEM prophetis notum est. Cæterum, ut erudire in sua Easdem sacerdotes etiam Bassaridas dixere. Quod sibi schola Græcos nunc pergamus, non est dubi - landum, veteres in Oriente sapientes, cum in vino miram quamdam ac eximiam utilitatem observassent, Dei munus merito dixisse; qui ab illis m, sive ζων, Graecis autem, Ζεύς vel Ζήν, eadem voce dictus est. Unde et illius dei filium dixerunt. Cæterum, et fructus quos nonnunquam edit, et abusum, lævo ac sinistro deo ascripsisse. Læva quippe NSD semala, vel 500 semal, a Chaldæis dicitur ac Syris. Unde lævum numen, quem diabolum dixeunt Græci Christiani, Sammael Chaldæi dicunt, quo posteriores quoque interpretes ubique utuntur. Arma quoque Bacchus ex eodent Oriente habet. Thyrsus enim manifeste est thirza. Quæ vox pinum denotat, quam pampinis ac ferro induebant. Unde miræ ac profundæ eruditionis grammaticus. Hesychius, Θύρσοι, κλάδοι, λαμπάδες, λύχνοι. Nam e pinu optimæ fiebant lampades ac tædæ. Quare et Baccho pinum, hoc est mεúxηy, assignarunt. Euripides, Bacchabus: kem, ῾Ο Βακχεύς δ' ἔχων Πυρσώδη φλόγα πεύκης, Εκ νάρθηκος άΐσσει Δρόμῳ καὶ χοροῖς ἐρεθίζων πλανάτας, Ἰαχαῖς τ' ἀναπάλλων, Τρυφερὸν πλόκαμον εἰς αἰθέρα ρίπτων. 15 Ετ' αὐτὸν ὄψει κἀπὶ Δελφίσιν πέτραις Πηδώντα σὺν πεύκαισι δορυφόρον πλάκα. Ex eodem sacerdotes quoque habet: quas cum Græci Mimallonides dixerunt, et easdem and toũ stoba dici voluerunt, neque minus primam produxerunt, adversus se ac sua testimonium dixerunt. Cum in prima vocis scheva sit, non chirec. Ea autem brevis, imo. omnium brevissima, si sic dicenda sit, vocalis est. Quippe phon memallelin, a strepitu loquaculos ac garrulos Chaldæi dicunt. F memallelon de feminis; quæ vox et clamorein notat. Unde Mimallonides a voce aut clamoribus. Ut omittam vocem Thyadum, quæ protinus origi nem ostendit: NY quippe, sive wyn theas, vagari sive errare denotat. Unde et sacerdotes Bacchicos aváras Euripides, ad verbum dixit. Quid quod etiam de ebriosis usurpatur? Ut cum_wn 7001 Isaias dixit. Ubi Hellenista: Οὗτοι γὰρ οίνῳ πεπλα νημένοι εἰσίν. Επλανήθησαν διὰ τὸ σίκερα· ἱερεὺς καὶ προφήτης εξέστησαν διὰ τὸν οἶνον· ἐπείσθησαν ἀπὸ τῆς μέθης τοῦ σίκερα· ἐπλανήθησαν. Thargun pry vino veteri errarunt; et cap, 11 Amos, 12, ubi Hellenistze habent, Ὑμεῖς δὲ ἐποτίζετε τοὺς ἡγιασμέ yous pau olvov, Chaldæi hac voce utuntur. Hinc thui, quo pro errore Syri utuntur. Thyades ergo Háde, It Græci loquebantur: quæ, vino actæ aut furore, vagabantur. Quod poeta expressit, Ut quas pampinea tetigisse bicorniger hasta Creditur, huc illuc, qua furor egit, eo. Quid quod cam quoque vocem, primo in Bocotia, ut cæteras., a Cadino oriundam, innuit Pausanias? qui, cum de Delphis agit, Οἱ δὲ Καστάλιον ἄνδρα αὐ τόχθονα, καὶ θυγατέρα ἐθέλουσιν αὐτῷ γενέσθαι θυίαν, καὶ ἱερᾶσθαί τε 16 θυίαν Διονύσῳ πρώτον, καὶ ὄργια ἀγαγεῖν τῷ θεῷ. Ἀπὸ ταύτης δὲ καὶ ὕστερον ὅσαι τῷ Διονύσῳ μαίνονται, θυάδας καλεῖσθαι σφᾶς ὑπὸ ἀνOpry. Castalio fuisse uxorem ait Thyam: quæ sacra primum Bacchi instituerit, ab eo sacerdotes cjus Thyadas fuisse dictas. Nam in fabulis ubique Græci ignorantiæ subsidium, ut sæpe diximus, inveniunt. Illud sane docet, vocem ibi natam. Nam et Ousty de furore, ex eodem fonte. Quemadmodum fortasse et de sacris. Unde et Cyprii, pars olim Syriæ, búa, teste Hesychio, apopata dixerunt. Et Ανάρπαξ, για το ibi legitur corrupte, ὁ ἱερόσυλος. ex Lydia aut Thracia grammatici deducunt. Quos nunc non refuto. Illud dicam: simplicissime ab ea voce, a qua ipse deus, dictas sic videri. Qui a Flacco aliisque Bassareus, quod notum est, vocatur. Est autem Βασσαρεύς Διόνυσος, εὐάγγελος Διό vuso quod uberrimos proventus ac felicitatem nuntiaret. Ut a baschar sit vel basser. Unde apud Targumistas bassaru; quod, præsertim in minoribus prophetis toties occurrit, 102, id est, cúpnμείτε, aut εὐαγγελίζετε, et, ut acclamationes, re peti plerumque aut ingeminari solet. Notum autem quid in sacris, Εὐφημεῖτε, πᾶς ὁ λεώς. Itaque ut ab lielilu (a quo Eleleu et ab eo nomen dei Eleleus fecerunt, de quo ante), quod ejusdem formæ, sic a bassarn, Bassareus. Unde appellatio ipsius dei, apud Flaccum: non ego te, candide Bassaren, Invitum quatiam. Ubi non est nostrum recensere quid grammatici nugentur. Nam quid possunt nisi ad ignotas provocare linguas, qui nec has nec ullam, præter suam, didicerunt? Satyri sodales Bacchici haud dubio a 70, 17 quod ab aliis jam observatum, hoc est, a latendo dicti, quod ferarum instar in speluncis ac nemoribus laterent. Notum est ex Diodoro, quem doctissimum Græ corum Eusebius non sine causa dixit, aliisque, excelsæ homines staturæ, ac gigantes, Bacchum comitatos esse. Unde Maro dictus videtur: qui non comes tantum Bacchi, sed et inter primos expeditionis comites a nostro, inter filios illius dei, ab Euripide Bacchabus ponitur. Ubique autem turgida ac magna, ut amati Bacchico furore solent, apud hunc eructat. Vel ab istis ergo, vel a corpore excelso, Marom, et mutato, more usitato Græcis, elemento, Maron dictus est. Quemadmodum Hebræis ea vox in libro Repetitæ legis, de excelsæ hominibus staturæ, et qui proxime ad gigantes, sive Enacim, accederent, a Mose usurpatur: cui et ☐IN OM excelsa dicitur statura. Ubi eam habes vocem, a qua Maron. Ne quis admiretur, quod e sanguine Titanum noster oriundum velit. Ita enim lib. xıx: Οὐδὲ μὲν οἷα γέρων τιτήνιον αίμα κομίζων. Nam de Deo eadem vox a Poeta regio non semel usurpatur, qui ab alia sublimitate Marom ibi dici tur. Nihil enim aliud diabolus in istis egit, quam ut Dei nomina ad mystas suos per ludibrium trans ferret. Quod perpetuo in istis observamus. Sicut márau, sive moran, Syris est ó xúptos, quo nomine ho noris causa, sacerdotes quoque dicebantur. Primo omnium Boeotiam, quemadmodum cum reliquis ob servat noster, Cadmius, accessisse existimatur. Unde et Pythonem protinus se contulisse, noster notal, nt Apollinis, videlicet, oraculum adiret. De cujus, ut de cæterorum nomine, quam multa, quam intoleranda commentantur Græci! Inter eos quippe sunt, qui ἀπὸ τοῦ 18 πυνθάνεσθαι, seu consultatione, sunt, qui ἀπὸ τοῦ ἐκεῖ τὸν δράκοντα, τὸν ὑπὸ τοῦ ᾿Απήλ λωνος ἀναιρεθέντα, πυθεσθαι, id est, quod serpens ibi ab Apolline sublatus computruerit, sic dici voJunt. Qua hoc putido serpente multo forsitan pulidiora sunt. Minori enim opere a Pythone ipso deduxissent. Nisi quod et hic hærere aquam sibi fa cile viderent. Nam si locus a Pythone, unde Pytho, a quo nomen loco? Verum pethen ab llebræis species serpentis dicitur. Ab hac voce pethen, hoc est Pytho serpens, et ab hoc Pythone, Pytho locus. El festive hallucinatur alibi Elias, qui rò pile (ita enim scribi), vocem esse Italicam observat; nam magistri rabbinorum Græca voce utuntur. Porro notum est, Hebræos ex serpentibus, vaferrimo in terris animali, divinationes olim plures et anguria instituisse. Unde niches sive nachas, quod, quemadmodum serpentem, ita divinare aut augurari, Litteris iisdem denotat in sacris. Quod nou male

DAN. IIEINSII EXERCITATIONES. cursu notat quam in fuga. Ut sit quasi boraach aut boreach; terminationis enim ultimam non raro insuper habere solent Græci, quemadmodum et fugitivum eum Attici, cum Orithyam rapuit, fecere. Nam quæ 21 ipsi de origine afferunt, vix sine risu legi possunt: cum tam diligenter, neque secus quam familiare numen ac domesticum ab Atticis sit cultus, ut in primis noster alibi ostendit; idem cum serpente, generis humani hoste scilicet. Ita magnus scriptor Jobus, Dominum, serpentem, bariach aut boriach, condidisse ait. Voce eadem a qua boreas est dictus: quem præclari viri Hellenistæ spáXOVTA TÖV ÅTOOTátηv, serpentem qui defecit, id est, diabolum interpretati sunt, a velocitate, vel quod cuncta penetraret. Unde de borea libro Transformat. vii, divinus poeta: Græci, olwvlsabat verterunt: qui serpentes ipsos ipsa quoque Hebræa est: quæ eeleritatem tam in olwvous dixerunt. Abyssus eruditionis veteris grammaticus Hesychius: Οιωνός, ὄφις· ἐπιεικῶς γὰρ λέγονται ἐς τὰς μαντείας τοὺς ὄφεις ἔχειν, οὓς καὶ οἰω νοὺς ἔλεγον. Quemadmodum pedestribus auspiciis serpentem quoque annumerant Romani. Plane eodeni modo, quo Hebræi voce eadem nechasin, serpentes simul et auguria (ad verbum olwvous) dixerunt. Prinius sane qui hanc vocem, apud antiquissimum scriptorem Mosen, usurpavit, Laban Syrus, antiquissimus idololatra fuit: quod ex ejus idolis, sive theraphin, apparet. Primus, qui ex Oriente, ut cætera, hoc transtulit, Homerus est: apud quem hoc divinandi genere Iliados secundo usus augur antiquissimus, de summa rei et excidione Ilii Græcorum 19 principem confirmat. Adhibetur enim páχων ἐπὶ νῶτα δαφοινός, quæ est vera circumscriptio cou nachus: quem a notis, quæ in tergo sunt serpentium, e quibus inter cætera illius animalis divinationes ac auguria captabant, ita dictum voluere. Ut non dubitandum sit, quin Pythius Apollo, hoc est, spurcus ille spiritus, quem Hebræi Ob et Abaddon, Hellenistæ ad verbum 'Anoλlúwva, cæteri 'Amówva dixerunt, sub hac forma, qua miseriam bumano olim generi invexit, primo cultus sit in Græcia. Quemadmodum et Pherecydes Syrus, principem malorum dæmonum, Ophioneum vocavit: qui de hac theologia, librum, teste Eusebio, conscripserat. Unde et Apollini, Minervæ, Æsculapio, ac aliis serpentes consecrarunt. Ac Apollini in hoc impriBuis templo, in quo, oraculis, credulitati hominum illusit. Quasi ab hoc, veteris serpentis hospite, ac fraudis instrumento, boni pariter ac mali, quod persuasum fuit primis nostri generis parentibus, scientia petenda esset: quod et principes ac reges crcdiderunt. Quibus maxima felicitatis hinc aut gloriæ antiquitus petita fides, ut de Alexandro Magno, Masimino, Commodo, Severo ac Aureliano, aliisque, Motum. Quo Psyllorum item ac Marsorum pertinet religio ac efficacia. Ante omnes tamen scelestissiDus ac vere detestandus Ophitarum cultus ac opinio. Sed præ cæteris Phoenices, quorum princeps Cadmus, multum cultui serpentum tribuisse, primo De praparatione Evangelii Eusebius ostendit: Thy μὲν οὖν τοῦ δράκοντος φύσιν καὶ τῶν ἔφεων αὐτὸς ἐξεθείασεν ὁ Τάαυτος· καὶ μετ' αὐτὸν αὖθις Φοινικές τε καὶ Αἰγύπτιοι. Εt postquam ejus rei rationem reddidit, Φοίνικες δὲ αὐτοὶ ἀγαθὸν δαίμονα καλοῦσιν. 20 Nam in se convertebatur et æternitatem sic repræsentabat. Unde, eodem teste, xvno Ægyptii dice. Dant: Ομοίως δὲ καὶ Αἰγύπτιοι κνὴφ ἐπονομάζουσι. Quemadmodum Arabibus to canaf est xvxλouv, sive circuire. Addit, et in templis consecrasse, volaque ac sacra ei Poenos persolvisse. Quod in eo loco haud dubio a Cadmo factum est. Neque alia est causa, cur draconem, cujus nomine, pro omni, quod notissimum, serpentis specie, utuntur et in primis, quare boreæ, quod in Heliacis notatur a Pausania, serpentum caudas loco pedum jungerent. Notum eniin, malum omne, et diabolum in primis, aquilone, seu septentrione, ab Hebreis designari; quemadmodum et ipse, inter scævos deos, sive lævos, Græcis fuit. Unde Popeaσuol, sacra, quibus lævum ejus avertebant numen. Hesychius, Bopeaaμol, oJTW ᾿Αθήνῃσιν οἱ ἄγοντες τῷ Βορέα ἑορτὰς καὶ θοίνας, ἵνα οἱ νότοι πνέωσιν· ἐκαλοῦντο δὲ βαρεασμοί. Nam de Hellenistis planum est, qui ßóppov sive aquilonis Homine, infestum illum generi humano hostem denotare solent; illud Jeremiæ scilicet secuti: 'And βορρά εκκαυθήσεται τὰ κακὰ ἐπὶ πάντας τοὺς κατοιxouvtas thy yny. Hesychius, Boppas, &vεµos fuxpòs, παγώδης καὶ σκληρός, ὃς τροπολογούμενος σκαιός καὶ ἀπόπομπος λέγεται, ὃς σημαίνει τὸν διάβολον παρὰ δὲ τῶν ἀσεβῶν ἐπιδέξιος. Respexit autem locum Salomonis nobilissimum, Βορέας σκληρὸς νε μας, ὀνόματι δὲ ἐπιδέξιος καλεῖται, cum omnino mihil tale Hebræi in hoc loco legant. Adde quod vox Idem ego cum subii convexa foramina terræ, Supposuique ferox imis mea terga cavernis, Sollicito manes, totumque tremoribus orbem. Quemadmodum et ei filium a voce cal, quod velocitatem notat, Calain dederunt. Huic ergo, etiam serpentem addidere. Locus Pausaniæ Heliacis est isle: Τέταρτος δὲ ἐπὶ τῇ λάρνακι ἐξ ἀριστερᾶς περι όντι Βορέας ἐστὶν, ἡρπακώς Ωρείθυιαν· οὐραὶ δὲ ὄφεων ἀντὶ ποδῶν εἰσιν αὐτῷ. Unde et fortasse draco arcticus, seu borealis, ab astronomis in ea parte est. collocatus. Inter prima ad quæ Cadmus venit loca, in Boeotia, fuisse Ascram, patriam Hesiodi poetæ, nomen innuit. Vix enim dubitandum, quin ex Orientis ibi ritu lucum consecrarit, quod tantopere in sacris Dominus abominatur: qui ab illis aschera vocatur, quodque, ut cætera, ex Orientis superstitione expresscrunt Græci. Ita pius rex Josias, cum idola omnia, quæ non sine gravi causa, abominationes a S. Spiritu dicuntur, aschera, hoc est Jucum, ubi colebantur, succendisse dicitur: quales e templis quoque ejectos ab eodem constat. Quemadmodum, quod unam sæpe arborem 22 colerent, aut uni Deo consecrarent: qualis illa platanus Theocriti, quæ Ilelenæ sacrata fuit cuni inscriplione: Σέβου μ'· Ἑλένης φυτόν είμι. Neque dubiiandum, quin Homerus, qui, ut alibi fortasse brevi ostendemus, ex Oriente omnia deprompsit, Helenam quoque ipsam, superstitiose hinc hauserit. Chaldæis enim ilana est arbor, et, ut verisimile est, dearum una, quibus arbores et lucos consecrabant: quales Dryades Græcorum. Sic Ezechielis sexto, cum de cuitu idolorum dicitur: Υποκάτω δένδρου συσχίου, καὶ ὑποκάτω πάσης, δρυός δασείας. Ubi Mabes ΤΩΝ ela, cum quo nomen N, sive Dei, aliquoties ab interpretibus confunditur. In quo Græci, et in primis ipse Apollodorus, nos confirmant, qui è doet, lioe est, in lucis, sive in silvis, ovum Helenæ inventum notat. Hæc autem superstitio quam sit antiqua, cum ex aliis, tum vel imprimis isto Repetitæ legis patet: Οὐ φυτεύσεις σεαυτῷ ἄλσος· πᾶν ξύλον παρὰ τῷ θυ σιαστηρίῳ τοῦ Θεοῦ σου οὐ ποιήσεις σεαυτῷ. Ubi in Hebræo est aschera. Atque hinc Hecatæus, ubi de Judæis, apud Josephum agit: "Ayalμa oux EoT:V αὐτοῖς οὐδὲ ἀνάσημα τὸ παράπαν, οὐδὲ φυτὸν οὐδὲν, οἷον ἀλσῶδες ή τι τοιοῦτον. Oui et haoni est navis: unde Aoniam fecerunt, quod in eas partes nave Cadmus fuerit advectus. Nam de Thebis, Helicone ac Parnasso, Orientis vocibus, jam alii egerunt, quemadmodum de Musis, quanquam parce, nec sat plene. Ait noster, Cadmi nuptiis interfuisse Musas: in quo cæteros secutus est. Ita tradiderunt veteres Hebræi, primam, quæ ab illis musar dici solet, disciplinani, legem scilicet, in monte latam, plane ut Græci disciplinas suas, quas et ipsi Musas dicunt, natas in monte volunt. Quia Cadmus, more gentis suæ,sacra in excelsis editisque 23 tantum locis celebravit. Quod cum Dei populus, ut cætera, expressit, offendisse Deum, on, in excelsis suis, à Prophcta regio et passim dicitur. bom enim,

quod excelsum notat loeum, vocem suam βωμούς Græci expresserunt: in qua voce, ut et cæteris, mirifice nugantur ipsi. Ac non parum caute, eam vocem, voce Bouvós, quæ vel montem denotat vel collem., Hellenistæ reddiderunt. Quemadmodum ad montes Apollinaris id transtulit: «Αθάνατον κορυφῇσιν ὀρεσσιβάτοις ἐρέθοντες. Illi partes legis decem, isti novem celebrarunt Musas. Etiam Judæi ethicam doctrinam musar, nuncupasse peculiariter videntur: unde et hoc tempore libellum habent, qui ab illis. Sepher musar, sive, Liber disciplina, dicitur, quemadmodum ab ea statim voce, gnomas suas Salomon orditur, qui se conscripsisse cas 11 Mon nyth testatur. Ut, nimirum sapientiam, ac musar, sive disciplinam, instillaret: cujus præsides in Græcia suni Musæ. Et Theognis Gnomas suas ethicas sic inchoavit: qui hoc ipsum, quod de Cadmo noster refert, ejus nupliis interfuisse Musas, obiter adjungit: Μοῦσαι καὶ Χάριτες κουραι Διὸς. αἴ ποτε Κάδμῳ. Εἰς γάμον ἐλθοῦσαι καλὸν ἀείσατ' ἔπος. Carmen ethicum nimirum subjungit: “Otti natòr plu̸or åσtì, tò &' ov nalòr ov pltor [ἐστι· quod Bacchabus tribuit Euripides: quemadmodum ipsius Bacchi sacra in Græciam advexit Cadmus. Eodemque modo, et llesindus. Boeotus, ethicum libellum, Opera ac dies, a Musarum invocatione inchoavit. Neque quis aut de origine Hebræææ vocis, aut de littera postrema cogitet, cum nomen sæpe a nomine deducant et, ut visum ipsis, 24 terminationes mutent. In quibus plurimum licere sibi voluerunt. Et hoc illis, si quid aliud, perpetuum. Socer Cadmi, Ares, hoc est Mars, ab iis dicitur. Quem eundem Græci, more, ut Macrobins observat, Orientis, faciunt cuin sole, qui ab iis DM, aut ut Helleniste nomen hoc legerunt, "Apne dicitur. Unde interpretes Græcorum, cuin octavo Judicum redisse Gedeon e bello ante ascensurn solis dicitur, ånd αναβάσεως "Αρεος, reddiderunt. Ubi "Αρης dissimulata aspiratione. Sicut Hebræoruni chasida, Hellenistis est asida. Qui autem ad illius nuptias vocarunt Musas, Harmoniam ejus conjugem putarunt dici. In qua vocem habes, armon sive Οὐδὲ μάτην Κάδμηλος ἀείδεται· οὐρανίην γὰρ Μορφὴν μοῦνος άμειψε, καὶ εἰσέτι Κάδμος ακούει. Qui Cudmelus, Casmilus, Camillus, eadem existima. vit. Licet longe aliud sit cadam, a quo Cadmus, alius sit camar, a quo Camirus fecerunt, et Camillus, Sicut camit quoque magis apta, quanquam alia significatione, notum est Hebræis. Quæ antiqui manifeste confuderunt, et de quibus nos fortasse alibi distinctius agemus. Ergo xáбetpor dii magni, ut præclare magnus Scaliger, qui Divos poles vocat, Quippe Meyador, cum ministros potius deoruni velint. Camiri etenim ministri, sive sacerdotes, aut minores dii sunt, qui aliis ministrant; ut Mercurius. Qui cemarim in Qriente. Noster contra toùç xaбelpous, administros sive sacerdotes, dixit, lib. m: Μυστιπόλων αλαλαγμὸν ἐμιμήσαντο καβείρων. Ex eadem officina, quod, ut quidam alii, Cabiros filios Vulcani fecit, lib. xxix: Θρηϊκίης δὲ Σάμοιο πυρισθενέες πολιῆται, Η αίστου δὲ τοκῆος ἐρευγομένου πυρὸς ἀτμῷ, Λημνιάδος δύο παῖδες ἐβακχεύοντο καθειρους Συγγενέας σπινθήρας ἀνηκόντιζον όπωπαί. Cum id potius Camiris conveniret. Qui ab igne aut colore ejus atro, ita dicti sint. Neque semel idem auctor Græciam invidiose satis, quanquam merito fortasse, 26 quod non modo falsum amet, sed et veritatem Orientis tot anilibus ineptiis involvat, µvGotoxov dixit. Oraculum ex tripode post hanc censuram ac res Græcis omnibus ignotas in hoc argumento exspectares. Quod, qui ita loqui gaudet, obligare se, ut bona fide verum scribat, aut in veritatem sedulo inquirat, eo ipso videatur. Verum, quomodo excuses eum, qui in Oriente natus, nusquam oculos attollit, nusquam verum, quod facillimum, cnin hac prærogativa, viro, erudito et in Græcis optime versato, esse poterat, saltem illustrare est conatus? Quo labore, quo, ut maximo in paṛtu, nisu Cac conatu, quanquam irrito, originem Athenæ, seu Minervæ suæ Græculi investigarunt! quam 'Affvq v ᾿Αθάναν, ᾿Αθηναίαν, Αθηνάν, εἰ 'Αθηνάαν, quasi alludendo ad originem, dixerunt, qui, àphyny modo, quasi and to apɛiv, quod cuncta videat, modo a Ow, tò Oŋlázw, quod nullius uber suxerit, e patre nata sine matre, ita dictam voluere. Quo ipsius. operis initio respexit, harmon, a sublimitate et proceritate, quæ. palatium, sive aedificium designat; et non raro Helfenistis, fundamentum seu Osudov exponitur, ominis nimirum causa: quod in nuptiis spectabant. Quanquam alia est causa, si rabbinis stamus, quare a palatiis et ædificiis, uxoribus imponant nomina Hebræi quod in feminæ, videlicet, creatione ædificandi voce usus fuit Moses. Dixit enim p”, et edificavit. Unde multa de similitudine cum ædificio. quam habet uxor, putide argutantur. Quod simplicius, ac sine argutiarum tricis, liberorum, quibus ab edificatione in hac lingua nomen est, vocabulum evincit. Quemadmodum matronæ, steriles cum esşent, ac marito alienam pro se supponerent, ædifiqari se ab hac dicebant. Unte illud: Ut ædificer ab illa. Græce, ἵνα τεκνοποιήσωμαι ἐξ αὐτῆς, decimo et septimo Geneseos, ut alibi, non semel. Atque hinc Hellenisticum haud dubio loquendi genus: 'Enel 6 ἐφοβοῦντο αἱ μαῖαι τὸν Θεὸν, ἐποίησαν αὐταῖς οἰκίας. Ul mojɛiv olxías, sit, feliciter multiplicari. Ubi schoLon: Ἀντὶ τοῦ, ἐξ 25 αὐτῶν γένος ἐπλήθυνε αύξησεν ὁ Θεὸς αὐταῖς τὸ γένος. Nam legerunt: Enoiŋgev autai; oixias, Deus nempe. Harmoniam. in Samothrace, ut cum Diodoro noster, uxorem sibi. duxit Cadmus. Ubi Cabirorum sacra qui, ut nomen arguit, ex Oriente eo sunt translati. Ubi itidem Casmili celebratus nomine Mercurius, ut Varro doget: quem cuin Cadmo Tzetzius, Boeotiis fuisse cumdem notat. Unde illud apud nostrum: εἰπὲ δὲ φύτλην Βάκχου δισσοτόκοιο· τὸν ἐκ πυρὸς ὑγρὸν ἀείρας Ζεὺς βρέφος ἡμιτέλεστον ἀμαιεύτοιο τεκούσης, Φειδομένοις παλάμῃσι τομὴν μηροῖο χαράξας, Αρσενι γαστρὶ λόγους, πατὴρ καὶ πότνια μήτηρ Εὖ εἰδὼς τόκον ἄλλον· ἐπεὶ γονόεντι καρήνῳ, Ως πάρος, ὄγκον ἄπιστον ἔχων ἐγκύμονι κόρση Τεύχεσιν ἀστράπτουσαν ἀνηκόντιζεν Αθήνην. In quibus nihil, nisi quod insulse Græculi professi sunt, nos docuil, qui in suas ipsi leges et analo: giam, quoties etymologias ac origines venantur, sæpenumero impingunt. Cum per nubem quasi quamdam sapientiores accepissent, Dei Sapientiam, quæ ejus 27 quoque Sermo dicitur, e Deo, quem dixerunt Ala, patrem item deum hominumnque, natain esse: unde tot ineptiæ ac sordes. Nemo autem barum litterarum gnarus nescit, quid Chaldæis N thena, quod discere aut studere. Unde sapientes Misna dicti. Et in Thalmude illud usitatum 17 on tradiderunt magistri nostri. Non enim dubitandum, quin ex antiquioribus Chaldæis hæc servarint. Hinc thenaa: quo paulo aliter nunc utuntur. Et cum articulo Hatthenaa, 'Aðŋváa, 'A0ņvă. Quibus vocibus jam ante veteres Chaldæos vulgo usos, non est dubitandum: de hac quidem minime, cum hac significatione sit illorum. In exprimendis autem Orientis vocibus, interdum articuli dissimulabant aspirationem, interdum exprimebant, ut in Roş, haros, heros. (Ros enim primus, vel præ-

cipuus: quod et familiarum principibus ac patriar- quidem qui ministrant Deo. Ut hæc causa sit, cur chis tribuunt Hebræi, de qua voce quam ridicula excogitarunt Græci!) In Athena autem, ut in baoni, Aonia, dissimularunt. Atqui ea vox est, quam tam curiosc et veteres Romani, et ante eos Græci quærunt ac scrutantur. Mira est philosophia vel poetice, quod Iridis natales, ex Indorum finibus arcessit, ubi nunquam, aut rarissime, ut omnes norunt, pluit. Solos sane æstivos imbres Plinius et Eratosthenes in India agnoscunt; cum a Patallena, si Strabone stamus, ad Hydaspen usque, nunquam pluat. Zηtsi πῶς, inquit, οἱ μεταξὺ τόποι οὐ κατομβροῦνται· οὔτε γὰρ ἡ Θηβαῖς μέχρι Συήνης καὶ τῶν ἐγγὺς Μερόης, ετε τῆς Ἰνδικῆς τὰ ἐπὶ τῆς Πατταλήνης μέχρι τοῦ 'Yōágmov. Noster vero, mirum ni in iis locis natam Iţin voluit, qui fratrem ei dat Hydaspen. Ita enim: Εκ λεχέων Θαύμαντος ἐγείνατο δίζυγα φύτλην 28 Ηλέκτρη ῥοδόπηχυς ομευνέτις· ἧς ἀπὸ λέ- [κτρων Καὶ ποταμὸς βλάστησε, καὶ ἄγγελος οὐρανιώνων, Ίρις ἀελλήεσσα, καὶ ὠκυρέεθρος Υδάσπης. Quæro autem, quomodo in iis locis, qui cum ratio. ue ejus ex adverso pugnant, genita fingatur Iris; ŋam cum nubes, in qua generatur, sit, et rorida, et talis, ut plerumque post solvatur, quæ est Iridis materies et quasi mater, quomodo in iis generari potest terris, aut produci, in quibus minime omnium, matrem, aut materiem, ac quasi conjugem, e qua producere eam possit, sol habere creditur? Bene interim quod ǎyyɛhov vocavit. Ita enim optime expressit vocem, de qua minime, ut reor, cogiLibat. Nam grammatici ab slow, to ȧyyhhw, Irin deducunt. Manum enim istis abstinere nefas bahent, et e lingua sua per vim ea, quæ ab ista sunt diversa, quærunt. Quidam interim ab Epis, quod contentiones nuntiet in poetarum scriptis aut componat. Nam, quæ summa est tyrannis, cum tacere »equeant, quod ominem superat absurditatem, fidem cliam in iis adhiberi sibi postulant, quæ nemo sanus, ac ne ipsi quidem, credunt. Nemo enim mescit, ab Homero ipso adhiberi aliis plerumque. Quemadmodum Iliados octavo, Palladem e bello aç Junonem revocat ac sistit; et in quinto, Venerem, a Diomede parum comiter exceptai, benignissime e prælio abducit; et in decimo et quinto, ut ex mente ac mandato Jovis arma ponal, imperat Neptuno; et in ultimo (nam singula enumerare piget), Thelin, ut crudelitatem nimiam Achillis ac furorem sistat, ad se vocal. Ut omittam ibi et lætissimum de redimendo Hectore, ad patrem nuntium ab ea apportari. Cæterum, ut omnia ex Oriente 29 maxipus poeta hausit, ita Iris, quæ ab illo Oswv άYYɛàos, deorum nuntia, vocatur, Chaldæa voce vy. Unde Danieli Ir, sive Hir, angelus vocatur. Ait calm, wyp¶ my, &yyεhos xai ärios. Pro quo lellenista, εἱρ καὶ ἅγιος. Εθεώρουν, inquit, ἐν δράματι τῆς νυκτός, ἐπὶ τῆς κοίτης μου, καὶ ἰδοὺ εἶρ καὶ ἅγιος àñ' oúpavoū xation. Hesychius, qui plurimis in locis sacros erudite codices interpretatur, sip., Malay, iuquit, quia Iridem hæc sequitur ut plurimum, vel quod sic in Daniele eam vocem alii sic accepissent. Al vero Scholion ad Danielem: Τὸ δὲ εἶρ οὐδὲν ἔτερον ἢ ἐγρηγορὼς καὶ ἄγρυπνος ἑρμηνεύεται. Item, Αντὶ τοῦ εὶρ οἱ Εβδομήκ. ἄγγελον ἡρμήνευσαν, οἱ & dostal Expropor· hoc est, pro voce ir, Septuaginta voce angeli, alii autem voce vigilis sunt usi. Ex quo sane, sæpius interpolatam eam versionem, quæ nunc Senioribus inscribitur, apparet. Et hæc causa est, cur typηyópou; angelos vocarit Clemens. Verum de his plura aliquando, cum de iis quæ Homerus (quod ad cæremonias, ad res, ac voces) Orienti debet, disseremus. In quibus plusculum videre noster debuit, qui inter ipsos fontes, ubi pleraque llomerus hausit, natus est. Iris &YYɛλες perpetuo vocatur ab Homero. Εlp est άγγελος, et sic Chaldæis usurpatur, quibus irin ayyɛhos, et ministerio deorum sit præfecta Iris. Frustra enim ejus rei causam èv tỷ qáspati, quod tris a philosophis vocatur, quæras, cum ex usu vocis, non a Græcis, sed ex Oriente sit petenda. Ipsum enim pása, ut Latinis, sic Hebræis ac Chaldæis, arcus dicitur. Venerem e Libano, seu Libanitidem, pluribus commemorat in locis: quæ et illi paginam utramque facit. Cum ipsius rei rationem ac originem, vel nusquam explicet, vel animo non sit complexus. 30 Veteres existimasse, Orientis homines præsertim, stellas salutandas esse in montibus (quam idololatriæ hujus quoque sedem propriumque locum sacra pagina ubique ponit), quod oriri ibi primum viderentur, certum est. Itaque in Libano, quod ut excelsissimo in monte, ortum ejus optime ibi observarent, eam coluere. Quod de Eta etiam Latini observarunt. Neque alia est causa, quare 'Appoδίτην dixerint, nisi quod Luciferum aut Venerem, maris unda, ut poeta loquitur, perfusam, ili mane salutarent. Unde et Frutinal Romanis, ut et Fruti, quæ est ipsa Aphrodite. At quam multa, quam inepta Græculi de 'Avaouousy sua? quæ est eadem cum Appoin, sive 'Appaduan, quani ex mari, sive Ex Tou apoù prodeuntem, more Orientis primo salutarunt, et hinc eo nomine haud dubio dixere. Atqui, vocum, ut plurimum, origines, origines sunt rerum, in quibus viri hac et pristina ætate summi, veritatis eruendæ fundamenta posuerunt. Ut exemplo maximi Platonis vir divinus Cæsar Scaliger; qui et ipse, ad formam principis philosophorum, tenipestate noștra veram criticen redegit. Ita et de Veneris origine, quam putida quam frivola, prognati hac Eneada, nugati sunt! Vel ipsum Ciceronem vide. At venustas, sive gratia, Ilebræis est. Quod est & Græcis. Unde in Origenis Hexaplis ¡ Hebræorum ¿y scribebatur. Hoc modo He. He. μ έν. Aquila χαροπός. Symmachus Septuaginta Theodotio εὐχάριστος. Quod et Eolico digammate est Fen, quod Romanis 31 Ven. Ut Εσπέρα, δεσπέρα, vespera. Εντερον, Févzɛpov, venter. Quanquam illud sæpe integrum servabant. Ut, in Fircus, Fordeum, Fariolus; Hircus, Hordeum, Hariolus. Ita Ev, Fen, Ven, et si terminationem addas, Venus. Quam quia mascula fecerunt, barbatain quoque coluere hanc dear. Unde et deus, testibus grammaticis, Maroni dicitur. Quanquam illud quoque potius ex ritu Orientis. Hebræis autem ¿y ac Pœnis sine dubio ventstas oris est ac formæ elegantia. Huic comitem in Oriente Adonin jungit. Qui Îlebræis pariter ac Pœnis Adon, hoc est, κύριος. Hesychius, "Αδωνις, δεσπότης Und Po:vixwy, học est xúpios. Blandientes autem Aduni, xúpié pov dicebant. Qua voce solem salutabant; Adonem antem sive Adonin, solem esse, etiam Macrobius testatur. Unde et "Adwva ab Adon casu sexto, extulerunt. Idem Hesychius, *Αδωνα, τὸν Αδωνιν interpretatur. Adon igitur est Adcn schemes, Dominus sol, quemadmodum idem, Baal schamam, Phoenicibus, Dominus coeli, dicebatur. De quo ex Phoenicum, ac præcipue Sanchuniathonis Theologia, quam Græce Philo Byblius converterat, notat lib. De præparatione Eusebius: Auxpwv de γενομένων τὰς χεῖρας ορέγειν ἐς οὐρανούς, πρὸς τὸν ἥλιον· τοῦτον γάρ, φησί, θεὸν ἐνόμιζον μόνον· οὐρα νοῦ κύριον, Βεελσάμην καλοῦντες. Succitatis autem tempore extulisse in cœlum manus ad solem. Hunc enim solum, inquit, deum existimabant, quem et ideo cœli dominum, sive Beelsamen, vocabant. In, quibus precibus haud dubie, Adoni, Adoni, ingeminabant. Quia autem Venus, quæ magistris Hebræoruin Noga dicitur, úvôpoμo; planeta solis est. eumque comitatur, hujus et Adonidis amores Grap

culi excogitarunt. Unde Adonin, ininisterio Hora- poeticæ transgressus est, ex nostris ad Metaphrarum uti, 32 solumque ex heroibus occidere ac oriri rursus, Siculus poeta dixit: Οἷόν τοι τὸν Αδωνιν ἀπ' ἀενάου Αχέροντος, Μηνὶ δυωδεκάτῳ μαλακαίποδες άγαγον ώρας, Βάρδισται μακάρων Ωραι φίλαι. Quia cursum nempe annuum duodecim absolvit mensibus. Ac deinde: Ερπεις, ὦ φίλ' Αδωνι, καὶ ἐνθάδε κ' εἰς Αχέροντα Ημιθέων, ὡς φαντί, μονώτατος· οὔτ' Αγαμέμνων Τοῦτ' ἔπαθ', οὔτ' Αίας ὁ μέγας βαρυμάνιος ήρως, Οὐδ' Εκτωρ Εκάβας ὁ γεραίτερος είκατι παίδων, Οὐ Πατροκλῆς, οὐ Πύρρος ἀπὸ Τροίας ἐπανελθών. luctu autem quem in sacris ejus exhibebant, quod xivúpeobat ab illis, voce quæ et ipsa originem Hebræam habet, dicebatur, patrem ejus Cinyram dixerunt. Et quia simulacrum ejus myrrha exquisitissima præ aliis plerumque odoribus imbuerent, aut myrrham ei more Orientis patrio offerrent, Myrrham ei matrem dedere. Nam originis Hebrææ voces sunt. Verum de Græcorum sacris fabulisque, quæ ex isto fonte profluxerunt, erit aliquando major, ut speramus, ac commodior dicendi locus. Hæc sunt, quæ cuin instituto nostro facere videntur. Plura qui desiderat, eruditissimum viri summi Joannis Seldeni De diis Syrorum syntagma adeat. Ubi plura de Adonide et aliis. Erudite operis initio, ignarus tamen, Proteum adhibuit, ut qui Baccho esset proximus. Ita enim ibi: Στήσατέ μοι Πρωτα πολύτροπον, ὄφρα φανείη Ποικίλον εἶδος ἔχων, ὅτι ποικίλον ύμνον αράσσω. Sane Hebræis cadam, est лpwTεúɛly, sive ad ætatem, sive ad sapientiam aut alia id referas. Ita cadmon πρῶτος. Unde et τὸ Πρωτεύς, de quo miror neminem ex 33 eruditis. Verum defuisse hactenus videtur, qui ad Orientem, diligenter Græciam exigeret ac presse examinaret. Ægyptium quod Protea fuisse ex poeta dicunt, Αθάνατος Πρωτεὺς Αἰγύπτιος, non est quod nos hic moretur: idem eniin et de Cadmo Diodorus: Κάδμον ἐκ Θηβῶν ὄντα τῶν Αἰγυπτίων, γεννήσαι σὺν ἄλλοις τέκνοις καὶ Σεμέλην. Τo ergo Cadmon, cuin el eum qui in aliqua re primus est, et eum qui ex Oriente oriundus sit, eadem voce notet, alteram significationem, quod perpetuum est Hellenistis, usurparunt Græci. Ac Neptuni quidemn Protea ministrum, prudentissime auctor antiquissimus Homerus dixit. Quia enim navigandi arte el astrorum inter primos fuit: quo eodem nomine a nostro Cadmus celebratur. Atque huc poetæ illud spectat: Οστε θαλάσσης Πάσης βένθεα οἶδεν. Mothea, quam illi filiam fuisse volunt, eruditionem arguit, ut litterarum inventoris. Quod in omnia se elementa, ignem præcipue atque aquam vertit, eo dicitur, quod primus vires rerum naturalium, ac principia, quæ elementa vulgo dicunt, atque earum causas, publice ostendit; nam interpretationes, quas grammatici afferre solent, animum erectum prope ad veritatis desperationein agunt. Dicent, multis annis ante Proteum in Græciam venisse Cadmum. Quasi certa temporum in fabulosis ratio haberi possit; aut Homerus aliquid de Protei ætate dicat ac non potius, ut jam relatum inter deos, celebrarit. Quod profecto Cadmi meritis a Græcis debebatur. Et sic quidem opinamur. Nam et conjecturis, ubi nemo sapit, locus esse debet. Cætera et alii notarunt, et nos olim in iisdem libris quædain, ac non pauca quidem quæ adversione digna videbantur. Inter quos el vere 34 alter parens noster, et incomparabilis præceptor, magnus Scaliger, qui solecos ejus plurimos, ad oram sui codicis notarat. Quod nos aliis relinquimus. Nisi quod nonnulla alia, in quibus leges vel dicendi vel sin jam peti possunt: in qua quædam ejus generis ex usu publico notamus. Quem propositum fuisse nobis, non ambitionem, affirmare possum. Et Exercitationes scribimus, ut profitemur. In quibus sin gula lectori non appendimus, sed commendamus. Nunc de opere, atque illius constitutione, aliquid dicendum est. Poetæ omnes, qui perfectum opus aliquod heroicum dederunt, cum aut uniformes et hærentes inter se unius actiones, aut diversas, sed unius tamen, sive viri sive temporis, sint persecuti noster, in his quidem quæ dicuntur Bacchica, longissime ab utrisque abit. Ut qui neque unius, scilicet, easdem, nec unius aliquas vel omnes, neque unius temporis diversas, sed unius causa, non unius, sed multorum, quæ nec cum quibusdam, nec cum omnibus unius colærerent, in hoc opere descripsit. Easdem dicimus unius, ut quæ parvo tempore apud Indos Bacchus gessit. Quæ cum vix millesima totius operis bic pars sint, toti satis operi, ac quidem justo, esse poterant. Unius aliquas, ut Bacchi Indica, sed omnia. Unius omnes, ut quæ toto vitæ tempore a Baccho gesta sunt: quod ab Aristotele non sine causa tamen reprehenditur. Quare, si cum rege criticorum nobis judicandum, non tam opus epicum quam chaos dedit. Nam ut Indos expugnaret Bacchus, Jupiter Europam rapit, coelum a Typhoo oppugnatur, Harmoniain ambit et exambit Cadimus. Idem Thebas condit, filiasque elocat, 35 a canibus discerpitur Acteon, a diis denique Proserpina amatur, ac sic demum Zagreus, post hunc Bacchus, nascitur. Tanta molis erat, deum, qui in amphora, ut ille ait, habitaret, gentibus ac terræ dare. Ideoque et ante natum eum, cujus gesta condit, sex aut septem operum materiem consumpsit. Inter quæ ne unum quidem argumentum uniforme, vel ojusdem fili aut coloris. Ut tot Geri ex ipsis libri possint, quot sunt ipsa: Primum esset Eupwmms τάς, ut ipse judicavit; tertium, Κάδμου καὶ ᾿Αρ ἁρπαγή· secundum, ή Τυφωέως μάχη, νει Γιγαν μονίας γάμοι· quartum, ή Καδμεία, sive at Κάδμου πράξεις· quintum, Περσεφόνης γάμοι. sertum, al Ζαγρέως γοναί· septimum, αἱ Διονύσου γοναί. Namı sequentia non minus intricata sunt. Ita, ut vicesimo et tertio, aggrediatur Indica, qui ante decimo et tertio catalogum proposuit. Quare totum opus nihil aliud quam episodium, quod episodium non habet. Nihil enim est præcipuum aut primum; nul1 operis κατάστασις nihil ita denique επάλλη Aov el inter se cohæret, ut hoc posito, quod unice Homerus agit, alterum sequatur. In quo universæ tainen epic poeseos laus vertitur. Neque alia est causa, quare Odysseam, quod ad dispositionis artificium, Iliadi præponant critici, ¾, ört, dicunt, yhsσχρὰ καὶ ὀλιγόῦλος ἡ ὑπόθεσις, nisi, quia tenue ac exiguum est argumentum, et quod sic amplificationis artificium admisit: quas, natusμou μnyavás, venuste iidem critici dixerunt. Quo decepti veteres, diversa ascripsisse nostro opera videntur: quæ non scripsit alibi, ut arbitror, sed hic confudit. Unde illud: Νόννος ἐγώ· Πανὸς μὲν ἐμὴ πόλις· ἐν Φαρίῃ δὲ, Εγχεί φωνήεντι γονὰς ἡμησα γιγάντων 36 Quasi si Γιγαντιάδα, non Διονυσιακά scripsis set. Nisi Indos intellexerit: quod Falckenburgio vi, detur, viro optime de hoc scriptore merito. Cæterum, cum opere delineato, saltem animo ac secum, de inscriptione operis, non contra, cogitare debeat poeta noster sine dubio, ante ipsum de inscriptione cogitavit. Qua, quam potuit latissime, quacun que a Baccho geri potuerunt, voluit complecti. Quod quam recte factum sit ab eo, videamus. Nam cum omnes apud Græcos fere inscriptiones àte2ɛts sint, hoc est, intellectu vocis principalis adjuvanda: sicut Tά; cum dico, vel cthy Biбhov, vel

DAN DEINSØ EXERCITATIONES. quid sir ile intelligo (volunt enim làɩáða ável toū voua aúrou, de Messia nempe. Quemadmodum Daxhy hic poni ); quæro, cum Atovuotaxá inscripserit hoc opus, quid intelligi a nobis velit? non enim plenum est sed imperfectum. Dices payμara, quemadmodum Κυπριακά aut Τρωϊκά qui sua inscripserunt. Quod jam est ineptum. Non enim cum de uno loquar (et unius sane Bacchi causa cæterorum mentionem fecit) 'Αχιλλέως dicam πράγματα, sed πράξεις • neque contra πράξεις Τρωϊκαί, sed payμata, aul payμatela Towix. Quod si mpáγματα Διονυσιακά concedam dici, non tam Bacchi, quam quæ ejus tempore, aut ab aliis cum eo gesta sunt, intelligam. Quare 'Avviatxfy historici, non 'Avviбatx4, scripserunt. personis etenim dupliciter ut plurimum inscriptiones peti solent. 'And TV xupɩwtέpwv, seu nominibus, Amphitryo, Ulysses. Ἀπὸ κτητικῶν, seu possessivis, quemadmodum Ulyssea et similia, Ideoque Atovustada inscripsisse potius debebat. Id quod paucis tamen Bacchi actiouibus aut rebus convenisset, 37 CAPUT II. Ingressio ad sacrum Nonni opus. Ejus inscriptio, Meτabodý. Ea vox quomodo antiquis usitata. Obiter de voce Nonnus, Metaбáλhɛiv. Demosthenis Thracis Odyssea Μεταβολή. Αμείβειν. Τὰ ἀμειφθέν ta. Altributa sive epitheta. Eadem apposita dicta rel sequentia. Felicitas in iis, ex judicio quorumdam, Nonni. Origo attributorum, et historia. Usus in sacris. Abusus, et præsertim in nostro, obiter notatus. Composita seu dirhā. Attributorum ex grammaticorum opinione definitio. Ea refutata. Charisii quæ eo spectat ac Donati definitio. Attributa male ad solas astringi substantias. Ineptiæ grammaticorum. Primas substantias, nomina VarToni; secundas, vocabula dici. Earum divisio. Nonni incongrua, præsertim cum de Deo ngitur, apposita. Summa genera seu classes Aristotelis. Stoicorum quinque Et earum divisio ac usus. Prisciani error. Fur, latro, viryo, et similia, apposita. Hebræorum de iis sententia. Nomen accidenεἰς. Τὰ παρωνύμως λεγόμενα. In allribulis aut appositis, verum aut falsum. Arioma Stoicis quid. Idem fundamentum dialectices ab iis dictum. Appositorum ex lebra'a consuetudine ordo. Vis eorum ac potestas. Verum ea continere aut falsum. Quantitas attributorum, cum simpliciter junguntur. Quid ὀνόματα καὶ ῥήματα Platoni. Verba et voces Horatio. Effatum, enuntiatum, axioma, interpretatio, idem. llebræis quomodo dicatur. Nunc ad sacrum opus veniamus. Cujus ut interpretationem dedit noster, sie inscriptionem, sive auctor ipse, sive editor, quod malo, brevem, neque minus et concinnam, et appositam præmisit. Ut quæ nihil quam Metabody promittit. Nos Metaphrasin plerumque diximus. Nam inscriptio sic hafret: ΝΟΝΝΟΥ ΠΟΙΗΤΟΥ ΠΑΝΟΠΟΛΙΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΑΓΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕAIOY. Ac fuisse e Christianis in Ægypto oriundum, ipsum quoque evincere videtur nomen. 38 Quod vocabulum, seu nomen, Christianis, Græcis simul Latinisque, usitatum. Ut et Nonnæ. Quæ respondent oxetixwg tỷ Abba, quod est Pater. Unde Nonni, qui sub uno patre consecrati essent, quasi filii. quo nomen proprium fecere, quod, ut postea dicemus, ominis videtur causa a parentibus translatum. Est enim vox llebræa, quanquam mox ad alios concessit. Qui neque ipsi de origine ac usu primo, non solliciti fuisse videntur, Et ut Filium, secundam scilicet personam, Christiani, sic, Messiam suum, ab origine hac rabbini, voce paululum deflexa dixere. Quam in Psalmis observarant, et a deducunt. Quo in loco d'aµévelv, permanere, Helleniste reddiderunt, quia filiorum propagatione stirpes ac familiæ continuantur. Quo et illud, ut magistri notant, spectat, πρὸ τοῦ ἡλίου διαμένει τὸ tonin, Hierosolymitanum Thargum voce bir, teste Elia in Thisbile, exponebat. Unde ad sanctos et jam Deo consecratos, atque ad propria id nomina videntur transtulisse. Quod de matre Gregorii Theologi, aliisque, quorum meminere veteres, res fidem facit. Ut non sine causa plane Moschopulus, Νόννα, κύριον, quod miratur vir doctissimus. Εt inscriptio modestia non caret. Nam Mɛrabołń, ut diximus, inscribitur. Etenim, ut mercem merce alia, aut nummulo, propolæ, quos μеτaбodels dicebant, vulgo permutabant, ita tou petabolśws, sive interpretis, ex genere isto, in auctorum quos interpretantur scriptis, verbum verbo, linguam lingua, permutare, munus ac officium videtur. Quod et in eadem et in alia habere locum potest. Sed et critici, μetaβολέα esse notaῃ, τὸν τὸ αὐτὸ νόημα διαφόρως ἐξaɣychlovca, qui eumdem sensum 39 aliter atque aliter efferre solet. Quod de homine facundo vates facundissinius: Ille referre aliter sæpe solebat idem. Videtur ergo laxius pro qualibet interpretatione ab iis sumi, et quemadmodum paraphrasis, rhetorices doctoribus in usu inter exercitia scholarum fuit, ita et pɛta602 fortasse. Quod grammatici et alii, in hoc scribendi genere, id agerent, ut verbum verbo commutarent. Qualis olim Dionysii scriptoris Thracii, aut Thracis, teste Eustathio, in Odysseam maximi poetæ exstitit interpretatio: Metaβάλλειν, inquit, λέγεται λέξεις ὁ δίγλωσσος· ὅθεν καὶ τὸ βιβλίον ὅλον τοῦτο παραφράσας ὁ Θράξ Διονύσιος, Μεταβολὴν τὴν τοιαύτην αὐτοῦ πραγματείαν ἐκάλεσε. Ubi παραφράσας, pro μεταφράσας, ut videtur, dixit. Quod ex alio apparet loco, ubi de eodem loc interprete: 'Αντὶ ἀσαμίνθου πύελον ὁ μεταβολεύς Ερμηνεύει. Pro voce, inquit, ἀσαμίνθου, quæ labrum denotat. voce úɛdos, que idem denotat, interpres usus est. Ubi sides, vocem voce reddidisse. Cum enim vocem àσάvo, minus usitatam reperisset, magis usitata vertit: atque ita quasi permutationem, ut in mercibus, instituit. Metaбáλelv ergo. est àµɛ(6ɛv, permutare. Quo posteriori, etiam sic usos video antiquos. De interpretationibus, nimirum, sive versionibus, ut pune loquuntur. Etiam poeticis, quod maxime hic locum habet. Unde et åpɛi40&vta, ipsa quæ vertuntur scripta, sive opera, a criticis dicuntur. Laudat sane Photius poeticam Eudoxiæ Metaphrasin τῆς Ὀκτατεύχου, qui sunt ocia primi Foederis Antiqui libri. Cujus argumentum &ueiφθέντα idem maximus vir vocat: Ανεγνώσθη Με τάφρασις τῆς Ὀκτατεύχου· καθ᾿ ἡρῶον δὲ αὐτὴν, μέτρον μετεποίει· λόγοι δὲ ἦσαν ὀκτώ, κατὰ 40 ἀριθμὸν τῶν ἀμειφθέντων. Αμειφθέντα ergo τὰ μετα6allóueva, hoc est, scripum ipsum, sive Octateucbus quod Eudoxia, ut noster Evangelium Joannis, eo opere reddiderat. Quemadmodum interpretem fidelem, quique a verbis quam rarissime, a mente non recedit, ἐγγὺς ἀμείβειν, idem sumnius auctor ac sacrorum criticorum princeps ibi dixit, Quod non semper nostro usu venit. Nisi quod non raro vocibus adhæret, quas, quemadmodum de Hellenisticis et vocibus et phrasibus probamus passim, non assequebatur. Ai eamdem vocem reddere ac non permutare, neque est peable, nec reli giosum esse, sed hiantem ac vacuum dimittere lectorem. Qui, cum plurimis in locis ex ignota voce obscuritas nascatur, postquam aliam diu exspectaxit ab interprete, eandem accipit quam non intelligit. Atque hæc de inscriptione quidem. Nam ad ipsam antequam interpretationem accedamus, neque voces modo, sed imprimis mentem cum contextu conferamus sacro, operæ facturi sumus, si quæ addidit de suo, quæque ab aliis tantopere ae tot modis commendantur (cujus generis apposita atque attributa sunt) cum cura expendamus. De quibus tamen, ne quid studium lectoris in auctore

ipso, ac judicio de eo, remoretur, prius aliquid in Emet xarabelva. Ita 43 enim legendum hoc est: genere dicendum nobis videbatur. Igitur poetæ, cum philosophorum more, qui eorum traduces fueFunt, definire non consuerint, neque minus tamen, quod præcipuum est in poesi, máximo cum ornamento res distinxerint ac separarint, substantiis, tai primis quam secundis, ac nonnullis quoque ex accidentibus, proprietates quasdam, sive attributa, loco definitionis sæpe, sæpe ornamenti tantum causa, assignarunt: 41 quibus ea ratione singula circumscribuntur partim, partim distinguuntur: quæ vel attributa, vel apposita, vel, quod inter alia illorum nomina notavit Fabius, sequentia, ac plurimum, epitheta, dicuntur. Quorum quidem ea ratio est in poesi, ut aut congrue aut incongrue apponantur, verum item sæpe denotent ac falsum; aut enuntiationem saltem lalem, ut loquuntur dialectici, includant. In quibus, cum gravissimi summique viri, inter quos nonnulli e præcipuis ætatis nostræ sunt theologis, jampridem nostro tribuant hanc laudem, ut plerumque, in rebus theologis ac sacris, commentarii aut interpretationis loco, ea quæ ab illo adbibentur, esse possint, danda nobis opera, ut ea aliquot ante omnia capitibus examinemus. Quo defuncti, cætera ſacilius expediemus. Ita quidem, ut docendi causa, quææ in genere de his dicenda erunt, præmittamus. Ac de voce primo, quam ex usu alio trauslatam huc apparet, quemadmodum cum Pythagorici, èleTov, binarium, aut potius secundum in binario dicebant quod povádí sine dubio, quæ numerum non ellicit, adjiciatur. Hesychins: 'Exletos & Twv dúo. ápiðµdę napà tois Hubayopixois. Et cum ea festa, quæ non essent patria aut sua, ἐπιθέτους ἑορτάς, easque causas, quæ, cum peregrinæ essent, Martis judicibus committebantur, Athenienses sic dicebant; ejusdemque generis nonnulla, quæ ex antiquorum observationibus petenda sunt. Quo, urbane, suo more ac erudite, rex philosophorum respicit, cum ea, de quibus hic agimus, niОera óvóμata vocavit. Tà 6, inquit in Rhetoricis, óvóuara Eniθετα καὶ διπλᾶ· quemadmodum rem ipsam, ἐπιθέ σεις ποιεῖσθαι, idem philosophus ibidem, et επιτιθέ και τὰ ἐπίθετα τοῖς 42 πράγμασι, urbane interpretes dixerunt. Hermogenes: Γλυκεῖα γὰρ λέξις καὶ did Ewy óvoμátov. Cæterum, priusquam aliquid de definitione, historiam eorum, primun usum, ac originem hic obiter tangamus. Attributa ergo in divinis primum invenisse usum, multa docent; sacra pagina præsertim. In qua sancti, qui præsertim cum affectione animi et tunatic loquuntur, ea maxime usurpant. Testis esto locus nobilissimas Exodi xxxiv. Ubi Deus ipse, hanc, sive compellandi, sive orandi rationem, præit. Ubi tredecim, ut a magistris Hebræorum observatur, seu proprietates, ipse sibi nitiðtal: El transiens Jehovah ante eum, clamavit, Jehovah, Jehovah, fortis, misericors, el miserator. Tardus ad iram: multusque misericordia el veritate, et quæ sequuntur. Tale et illud Jerequíæ xxx11: Fortissime, magne, et potens. Dominus exercituum nomen tibi. Magnus consilio, et incomprehensibilis cogitatu. Quod diabolus continuo, ut omnia, expressit; nam ut attributa tot præteream, quibus deos singulos deasque Græci nuncuparunt ac Komani, ut ex formulis eorum patet, nusquau) illud æque luculenter atque in Hymnis Onomacriti, qui vulgo Orpheus dicitur, elucet. Solis enim attributis constant. Neque dubitandum, quin sit auctor idem, cujus scripta (plura enim eo tempore exstalant) τὰ καλούμενα Οργια έπη, primo De anima Philosopho dicuntur: Τούτο δὲ, inquit, πέπονθε καὶ ὁ ἐν τοῖς Ὀρφικοῖς καλουμένοις ἔπεσι λόγος· φησὶ γὰρ τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ ὅλου εἰσιέναι, ἀναπνεόντων φερομένην ὑπὸ τῶν ἀνέμων. Ubi Philoponus: Λε γομένοις εἶπεν, ὅτι μὴ δοκεῖ Ορφέως εἶναι τὰ ἔπη, ὡς καὶ αὐτὸς ἐν τῷ Περὶ φιλοσοφίας λέγει· αὐτοῦ γάρ είναι τα δόγματα. Ταῦτα δέ φασιν Ὀνομάκριτον ἐν Dixit Aristoteles, in its carminibus, quæ Orphei dicuntur, quia non videntur ea Orphei esse, quemadmodum et ipse libro primo De philosophía dixit. Nam ut doctrina est Orphei, ita eam concepisse versibus Onomacritum volunt. Est autem totus ille liber, vera Satanæ ipsius liturgia, in qua hymni, ut jam dicebamus, singuli, nudis constant attributis. Homero autem et recentiorem esse, et de suo multa addidisse, vel hoc evincit: quod Priapos, aliosque deos, nondum illi, ut putatur, notos, inspergit.Is igitur in hymno Bacchi, Bacchum se vocare ait: 'Eplápojor, svartñpa, Πρωτόγονον, διφυή, τρίγωνον, βακχεῖον ἀνακτα, Αγριον, ἄῤῥητον, κρύφιον, δικέρωτα, δίμορφον, Κισσόβρυον, ταυρωπόν et reliqua quæ ibi sequuntur. Cujus generis et hymnus ille Bacchi, qui ex attributis litterarum orcorum legitur, cujus initium: dine constructis, in Anthologia epigrammatum GræΜέλπωμεν βασιλήα φιλεύτον, ειραφιώτην, ᾿Αβροκόμην, ἀγροίκον, ἀοίδιμον, ἀγλαόμορφον, Βοιωτόν, βρόμιον, βακχεύτορα, βοτρυοχαίτην, etc. Qui sunt meri lusus, aut ingeniorum, quæ quod agant majus nihil habent, oblectationes. Nam apud principem poetam, Agamemnon aliique, ex dignitate, cum precantur, ea adhibent: Ζεῦ κύδιστε, μέγιστε, κελαινεφές, αιθέρι ναίων. Ita Achilles: Ζεῦ ἄνα, Δωδωναίς, Πελασγικό, τηλόθι ναίων. Quæ poeta summus pariter et criticus Callimachus, arte singulari ac judicio in hymnis temperavit. Nam et modice adbibuit, et singulorum rationem reddidit. Quemadmodum de Jove, quem iniLio Πηλογόνων ἐλατῆρα, δικασπόλον οὐρανίδῃσι, 44 vocat. Et deinde: Πῶς καί νιν Δικταῖον ἀείσομεν ἠὲ Λυκαῖον, Ἐν δοιῇ μάλα θυμός. Et deinde suavissime (semper enim aliquid interserit, ac plerumque causam aut narrationem, quæ non impleat lectorem sed detineat, admiscet. Idque verbis non sesquipedalibus, sed castis): Ζεῦ, σὲ μὲν Ἰδαίοισιν ἐν οὔρεσί φασι γενέσθαι, Ζεῦ, σὲ δ' ἐν ᾿Αρκαδίῃ· πότεροι, πάτερ, έψεύ- [oarto; Koñrɛç del ýevorai. Idem de Theocrito dicas: in cujus Aroσxovpoiç,. nullum attributum, turgidum aut insolenter compositum occurrit. Noster, extra operis necessitatem, deo illi, cujus res in Bacchicis describit, tot ubique attributa dedit, ut catalogus ac index confici ex iis luculentus possit. Quod in singulis nominibus ab eo factum. Quorum pleraque, sine ulla rerum, quas in Evangelio tractabat, reverentia, buc transfert. Ita ut hæc ipsa, quæ a raritate commendantur, et orationem commendare solent, prope ad Judibrium convertat. Quod acute olim rhetores viderunt, qui cavendum monuerunt, ne superflua adhibeantur in oratione aut multa, quorum alterum ineptum (ut si nivem albam, humidum sudorem dicas), alterum, cum tædio conjunctum, quia ad poesin vergit sermo. Et accusat magnus doctor Aristoteles Alcidamantem, qued, cum usitato ac soluto scriberet serinone, et frequentioribus, et longioribus, et nimis eminentibus, plerumque uteretur. Quanquam autem nemo nescit, plus poetis, quod ab eo sæpius repetitur, licere; eorum tamen singula in nostro habent locum. Quare verum est de eo, quod de suo illo, idem criticorum princeps, cum 45 judicio pronuntiavit: oùx wę ñóúðµáõiv, ἀλλ' ὡς ἐδέσμασιν, non ut condimentis quæ dele ctant, sed ut cibis, ad fastidium lectoris ac sație: tatem, ea passim adhibere. Quid quod frigus illud,

DAN. HEIN SII EXERCITATIONES. qnol in suo dannat Aristoteles, ex instituto affe- διθυραμβικώς συγκείμενα· οἷον, Θεοτεράτους πλάetasse videtur? Nam quod maxime, ut frigidum in illo notat, quod ἀντίμιμον τῆς ψυχῆς diceret ἐπιθυμίαν, cum επιθυμίαν, seu libidinem signilicaret, quid est aliud, quam illud quod tam sæpe placet nostro, ἀντίτυπον μίμημα? Ut in eo: Αντίτυπον μίμημα δρακοντείοιο προσώπου· cum draconem scilicet significare vellet. Quod et attributum simul et compositum, διπλοῦν ἅμα καὶ Intov, ut Aristoteles id vocat. Jain frequentia ac nimia ubique toto opere observes. Luculentum specimen initio occurrit. Ubi eum sanctissimus evangelista, omnibus non sine causa abstinendum sibi judicasset, integram ex attributis contexuit orationem: Ἄχρονος ἦν, ἀκίχητος, ἐν ἀῤῥήτῳ Λόγος ἀρχῇ, Ἰσοφυής Γενετῆρος ὁμήλικος, Υἱὸς ἀμήτωρ, Καὶ λόγος αὐτοφύτοιο Θεοῦ. Frigidum, ut illud de generatione: Ἀλλὰ Θεοῦ γεγάασιν· ἀνήροτα τέκνα Τοκῆος. Et, cum &xupa ubique, seu impropria, occurrant, illud etiam obscenitatem in re sancta, ex translationis modo, habet. Quid quod attributa attributis dedit? Ut in illo: 'Αβρὰμ ἀρχιγόνοιο, νηφενέος γενετῆρος. Nam ut pater, attributum est in eo: El pater Eneas Romanæ stirpis origo: ita Yeverp in isto. Quid quod alieni characteris attributa iniscet. Ut in illo, primo capite: 46 Καὶ ῾Εβραίων χορὸς ἀνδρῶν Πέμπιμος, ἔνθεον ἄνδρα τὸ δεύτερον ήρετο μύθῳ. Пountuous enim dixit, qui a Pharisæis ac Levitis ad Baptistain mittebantur. Quia legerat in Sophiocle Trachiniis: Ὦ παῖδες, ὡς ἄρ' ἡμῖν οὐ σμικρῶν κακῶν ἄρξεν τὸ δῶρον Ηρακλεῖ τὸ πόμπιμον. Quod antiqui tragici dicerent: Porro, sodales, pessimo nobis malo Donum auspicavit, Herculei missum ut ſuit. Quod in charactere epico, et illo loco, non est nauci. De quo, ut oportet, judicare, ultimus, ut ille ait, magnæ mentis ac naturæ finis est. Et cum illustrandæ rei attributa sint inventa, etiam ¿dŋλoAoytas et obscuritatem miscet, ut quid velit nescias. Quemadmodum in illo: Νυκτιφανὴς ἀχάρακτος ἑώτος ήταν ἀστήρ. Nam quid est άxápaxtov in stella lucidissima? cum præsertim cæci oculos, qui cum hoc malo natus esset, nono capite sic dixerit: νας, οὐδὲ, ἄστρων δορύπορον στρατὸν, ἀλλ᾽ ἐοικότα τοῖς ὑπὸ τῆς ἀληθείας συγκειμένοις. Καθόλου γὰρ ταύτην κανόνα ποιουμαι πάσης ονομασίας· νομοθέτας λέγουσαν, καὶ ἀρχιτέκτονας, καὶ τοιάδε πολλὰ ἕτερα dopaλws ouvrɩsica hoc est, Compositis utendum nominibus, non quæ tumide et dithyrambicorum more componuntur. Ut si quis Oɛotepátnus mhávas, id est, prodigiose a Deo immissos errores, aut corpwv dopúTopov opazov, astrorum exercitum igneis munitum hastis, dicat; sed, quæ ita componuntur, ut ab usitatis ac receptis, quam minime recedant. Quam in universum normam in his talibus ac legem esse volo. Ut cum vouolétas, legislatores, &pxitéxtovas, ſabrorum dicimus præfectos. Et id genus alia, quæ tulo componuntur. Noster vero ita a vulgari consuetudine vocabulorum et simplicibus abhorret, ut pro iis cum periculo composita ubique affectet, etiam cum alia se offerebant. Tale est cap. 11: Πρωτοφανές τόδε θαῦμα φιλακρήτῳ παρὰ παστῷ Ἰησοῦς ἐτέλεσσεν. Quod alius dixisset, Πρῶτον μὲν τόδε θαῦμα. Nam compositum non minus veritatem quam simplicitatem rei minuit. Plus est enim лpτov quam pwtopavės. De vero enim agitur certo ac simplici miraculo. Tale est πολυσπερείς, pro πολλοί. Quæ inusitata sunt, atque illi hac de causa placent. Et omneni 48 superat absurditatem, quod incogitanter clavos qui ex ferro essent, non sɩdŋpous, hoc est, ferreos, sed sidŋpopópovs dixit. Όρθιος οὗτος όλοιτο σιδηροφόρων ἀπὸ γόμφων. Quasi navem ligneam, ligniferam Latine dicas. Us omittam, esse quædam, quæ perpetuo occurrunt, ut ἀντίτυπον, ἀντίκτυπον, παλιννοστον, παλινάγρετον, ἀθηήτῳ τινὶ παλμῷ, γαμψώνυχι παλμῷ. Quorum quodlibet simplicibus vocabulis et aliis subinde poterat efferri. Quæ paucissima de multis obiter notamus: ut sententiam antiquitatis, in quam toties peccavit, illustremus. Et hæc proprie ad formam attributi: quippe cætera quæ aut inepta sunt, aut rebus parum congruunt, aut vitiose efferuntur, maxima ex parte infra sigillatim annotamus. Quod priusquam fiat, definitio consideranda erit. Quam, ut solent, dignam se grammatici excogitarunt. Epithelon sive attributum, esse nomen laudem denotans aut vituperium: quod propriis, vel quæ appellativa ipsi dicunt, commode apponitur; quodque a corpore, ab animo, aut iis quæ sunt extra, sumitur. In qua definitione, quot sunt pene verba, tot supinitatis sunt indicia aut negligentiæ. Primo enim, quis divisionem illam ferat, laudem designare aut vituperium?· Nam quæ laus aut vituperium, si, exempli causa, dicam, herilem gressum? Συμφερτὴν, ἀμέριστον ἔχων, ἀχάρακτον ἐπωπήν. Et vix alia admisit quam composita: quæ ab Aristotele dicuntur dirλă. Quæ non minus cum judicio poetæ reliqui quam oratores admiserunt. Componendi enim finis, partim, ut, quemadmodum a criticis notatur, non promiscue, sed cum necessitas id exigit, oratio assurgat: partim ut mens nostra, ubi opus, loco integræ orationis, verbi beneficio utatur, ut non unum, sed ut multa, uno compleclainur. Quo et interim oratio accrescit. Cujus granditǝti proximus est tumor. In quod vitium abitur, cum aut multa adhibentur, aut non satis apte voces componuntur, ut in dithyrambis fieri solebat. Quare 47 et dithyrambicas vocabulorum compositiones, et inusitatas ideoque duras, et periculosas, quales fere nostri, rhetores relegant. De quibus eleganter auctor præstantissimi De elocutione libri, qui nunc Phalercus; ab Ammonio ad librum Ilɛpl épunrɛlaç simpliciter Demetrius vocatur: qui libellum ipsum, τὸ Περὶ λογογραφικής ιδέας βιο 6Alov, sive De sermonis forma, dixit. Is igitur Demetrius: Ληπτέον δὲ καὶ σύνθετα ονόματα, οὐ τὰ Gressumque canes comitantur herilem. Et cuni idem princeps poetarum, de natura singulorum, campos liquentes, mare cæruleum, et alia id genus, dixit? Quæ profecto neque laudem neque vituperium notare possunt. Quemadmodum in quibus nihil notant, nisi quod redundat, ut, cædunique securibus humida vina; aut humor liquidus, atque alia id genus. Quod Charisius cum intelligeret, Epitheton 49 est, inquit, dictio, vocabulo adjuncta, ornandi, aut destruendi aut judicandi causa. Et Donatus, discretionis, proprietatis aut ornatus causa. Mirum autem est, quid cuni divisione ea iis venerit in mentem: curn a corpore, aut ab animo, aut foris, sive extrinsecus, apposita desumi dicunt. Quod Charisius et cæteri sequuntur. Nec Donatus, quod mirere, hinc abivit. Et hoc vulgo jam ab omnibus receptum. Quod si verum est, ad primam ea astringi substantiain necesse est. Nam in Socrate spectantur ista, non in homine. Nemo enim aut a forma, aut a fortitudine animi, aut opibus, commendat, nisi talem: Herculem, Ulyssem, scilicet, aut Croesum. Et sic oratores, hunc aut illum, a felicitate triplici cou

AD NONNI METAPIIRASIN IN JOANNEM mendant. Verum isti, quæ de bonis, Ethicorum cupatur. Et eodem modo de re qualibet. Atque ea vel primo, a Philosopho dicuntur, legerant haud dubio. Quasi non, ut circa singula, sic circa singulos activa occupetur sapientia. Semper enim respicit toy dɛiva, hoc est, certum: qualis Plato est aut Socrates. Unde et ex antiquitate ipsa, certa nomina ad vituperia aut commendationes suas veteres sophiste delegerunt, ut Isocrates Busirin; alii, præsertim ex posterioribus, alios non paucos, quos vel deprimunt vel tollunt. Quemadmodum non raro, reliquiis philosophorum, ac semesis dapibus et frustis, analectæ isti cum se pascant, famem aliorum non tam explent quam irritant. Non enim cogitabant, alia hic esse que ponuntur, alia quæ ap· ponuntur. Nam ponuntur vel substantiarum primæ, quæ Varroni nomina dicuntur; vel secundæ, quæ vocabula dicuntur ab eodem. Atque hæ sunt, vel incorporeæ, ut Deus, qui est Pater, Filius, et sanc. tus Spiritus, qui perpetuo apposito, ut est, ita sanctus ab Ecclesia vocatur. In quorum propriis appositis, ut prædicatis, 50 quæ subjecto tribuuntur, neque raro, neque leviter aberrat noster. Ut cum Deum vel αὐτόφυτον vel αὐτογένεθλον ex theologia Orphei ac paganorum, Patrem improprie ac insolenter Filio fix vocavit; Filium, cum de divinitate ejus agitur, apposito non recte aliquoties incongruo subjecit. Et cum Spiritum, vel Paracletumn, ἁγνόν potius quam ἅγιον, et, quod minime ferendum, peravástηv dixit; de quibus singulis, ex veterum auctoritate, suo loco. Et cum Servatoris vim divinam καὶ καθολικήν, Neptuni apposito, γαιήoxov vocavit. Quæ nec satis pie, neque satis caute apposuit: vel creatæ, quales angeli, qui boni sunt aut mali; vel corporeæ, inanimatæ, simplices, ut cœlum, oùpavós, quem et tumide et non satis apte xaxnvota noster dixit; cum apertum aut patentem, indicare vellet: vel corporeæ, inanimatæ, compositæ, ac absolutæ: ut sunt fulmen, nix, ac cætera, de quibus in Meteoris Philosophus, ut de cateris ne dicam. Quorum octo sedes, ad quas commode referri possunt, quidam pauciores, ex philosophis fecere. In quibus distinguendis, sæpe, vel incogitantia vel imperitia poetæ, et fortasse sæpius quam cæteri, pecçavit noster. Ex quibus huc præsertim spectant quæ sunt in substantia aut circa hanc reperiuntur quæ ovµбɛâŋ×óra dicunt, ut quæ quantitatis nomine efferuntur, qualis magnitudo, spatium, ac cætera ejusdem generis, tempus scilicet et numerus, quem alibi in Bacchicis looµerpov vocavit noster; aut quæ qualitatis, ut habitus: quos vel animi vel corporis apposita sequuntur, virtutem quippe et sapientiam, et alia ejusdem generis fere oninia, appositis subjiciunt poetæ, ut et species ejusdem qualitatis cæteras, de quibus adeundi sunt philosophorum 51 libri; nobis enim satis obiter hæc designasse. Aut postremo, quæ ad aliquem dicuntur, ut cum pater, impius aut pius. Ad quam classem cætera sex commode referri continua, ut illud quod jam dixi, vel separata, ut Viginti fulvos operoso ex ære lebetas. Qualitas, ut velox, quod Homero módaç wxús (ab Hebræis, quibus hoc, ut cætera non pauca debet, mutuatum: quemadmodum cum heros Asael, zoūçoç τοῖς ποσὶν αὐτοῦ ab Hellenistis apud Samuelem dicitur), prudens, sapiens, ac cætera ejusdem ge neris non pauca, vel de uno, vel de tota specie, ut cum homo, vel humanum genus, prudens, sapiens, aut ratione præditum, ab iis nuncupatur. 52 Quibus et relata adde, quæ vel apponuntur vel apposita admittunt. Quibus reliqua si rursum complectare quæ sequuntur genera, ad eas et Homerica, nisi fallor, omnia, et cæterorum, revocabis classes. Sunt enim accidentia, quæ in substantia aut circa eam, quod noverunt pueri, versantur, el postrema fere xatá tɩ dicuntur, ut relata. Sed et castigandi, qui apposita, cum iis quæ plerumque adjectiva a grammaticis dicuntar, eadem omnino censent, ut cum Priscianus illud, magnus latro, magnus fur, ita ponit, ut quod prius est sit adjectivum cui, id quod est posterius, apponit. Cum posterius non raro pro apposito ponatur. Est enim accidens utrumque. Nam ut albus necessario ad aliquem aut magnus, ita fur, et parricida, cæleraque, referuntur. Ideoque maximus philosopho rum, parricidam recte et ultorem, attributis, sive appositis, accenset: quippe tertio Rhetoricorum, ubi de eorum in oratione usu agit, parricidam matris, ac ultorem patris, dici ea ratione posse Orestein docet. Ea quippe apposita illius esse: Kal ἐν τοῖς, inquit, ἐπιθέτοις, ἔστι μὲν τὰς ἐπιθέσεις ποιεῖσθαι ἀπὸ φαύλου ἢ αἰσχροῦ, οἷον ὁ μητροφόν της· ἔστι δ' ἀπὸ τοῦ βελτίονος· οἷον, ὁ πατρός divewp. Ita Virgo, de sanctissima Deipara; amicus Dei, de credentium parente, apposita sunt Epiphanio. quo neque technici recedunt HebræoCrum. Quibus, servus, rex, fur, parricida, aliaque id genus, non minus quam vel bonus vel sapiens, W comprehendi solent. Ita enim quidquid quantitatem ac quamcunque formam habitu potentiave inhærentem, ut illorum verbis utar, de notat, significare solent. Et in definitione, quam xat' Emalvoy dixere, ut si dicam, Memoria, custodia est rerum, scientiæ thesaurus, etc., quæcunque adduntur 53 definito, recte Exista aul Ènitiðéjeva dicuntur. Ut in illo: possunt. Ultra quam nec Stoici ascendunt, nisi quod postremum genus partiuntur; partim enim, quæ quodammodo se habent; partim, quæ quodamniodo ad aliquid se habent, ultimum dixerunt. Sola autem quatuor fecerunt genera: subjectum, nempe, qualia, et quæ quodammodo se habent, et postremo, quæ quodammodo ad aliquid se habent. Quibus decem Aristotelis, ut ipsi volunt, classes, sive genera, circumscribuntur. Et subjectum quidem optime, ex poetarum consuetudine, substantiam dixere. Quanquam enim quanta quoque et qualia, et quæ ad aliquid dixerunt ipsi, attributis sæpe, sive appositis ornantur, minus tamen proprie priora duo et postremum etiam, apponitur seu praedicatur, ut cum dico, Pater Eneas, hoc est, Eneus est pater. Idem de appositis, quæ proprie sic nuncupant, dicenduin. Quæ cum nihil aliud quam accidentia ipsius sint substantiæ, de ea prædicantur. Quantitas, ut de Achille, cum sλwptos a Græcis nunΡίζα βίου Κυθέρεια, Θεῶν τροφέ, μῆτερ ερώτων. Sola Cytherea, oux Entista. Nutrix igitur et mater, et quæcunque in talibus adjiciuntur, sic dicuntur, ut que vulgo epitheta vocamus. De quibus, ut et infinitis aliis, grammatici ne cogitarunt quidem. Adde, quod Latinis quoque, abstracta pro simpliciter concretis posita, intendunt id quod dicitur, ut in illo, tutum sunguine maceratum, de Tiberio. Plus enim quam vel sordidum designat vel sanguineum, eximie nimirum talem. Et hoc intellexit epigrammatarius, cum dixit: Mentitur qui te vitiosum, Zoile, dixit. Non viliosus homo es, Zoile, sed vitium. Et Hebræis hoc ita usitatum, ut ex ejus linguæ proprietate sit; nam credentium parenti dicitur, xal on súloɣia. Minus ergo ibi Hellenistæ dicunt, καὶ ἔσῃ εὐλογημένος. Nani υπερσυντελικώς hoc dicitur: nisi quod interdum tamen expresserunt, ut in illo Cant. v, 16: Palatum ejus suavitates, Þápvy aútov yλvxasµoi. Adde, quod, quæ attributa nobis aut apposita dicuntur, soboles illius nominis sint ac propago, quod p, seu nomen accidentis. vulgo illis dicitur. Quale est, fortitudo, sapientia, prudentia, dementia, canities, senectus, pueritia, juventus, aliaque id genus. Unde, Achilles fortis, sapiens Pythagoras, prudens Ulysses, demens Dido, canus Charon Quæ naƒówµa Philosophe, et map-

DAN. DEINSHI EXERCITATIONES. sive drews id dici volunt, ac si dicas, est talis. Quod et ipsi aliquoties non servant. At, quod magis admireris, etiam quæ maxime ad mentem ac sententiam sunt necessaria, dissimulant, ut in illo: Qui invenit mulierem, bonum invenit. Quod idcirco Helleniste suppleverunt, Ὃς εὗρε γυναῖκα ȧyaðhy, Qui invenit mulierem bonam; nain de mala sane falsum. Thargumistæ tamen, quanquam interpretes, nihil addiderunt. Nobis parum refert, sive terram Atticam poeta, sterilem apposite el èmɩOtwę dicat, sive dicat, Sterilis est Attica. Nam utrumque verum: quippe quæ eyes Thucydidi ob eam causam nuncupatur, cui et antiquitatem populi politice ascribit. Ita sive Jesus mointós dicatur, voce Ariana, sive hoc enuntietur, nihil ad blasphemiam referré existimamus. Nec referre, ulruin petzvástŋs cum apposito dicatur S. Spiritus, sive hoc de co Eve enuntietur; nam utrumque falsum; duos deos Manichæi statuebant: avows Aéysoba, et napújsȧnó Tivos léɛoba!, volunt. Itaque Deus bonus cum dicunt, imperfecte dicuntur. Sic magistri Hebræorum et inter eos rabbi Elias Nomen formæ est quod est per se. Exemplo sit Ruben, quod est nomen per se el proprium. Cum incipit in eo sapientiæ esse accidens, tunc vocatur sapiens. Sic cum in 54 lapide inceperit esse accidens albedinis vel nigredinis, vocatur lapis ille niger et albus. Quæ apposite aut minus congrue subjectis applicantur. Itaque qui fortem dicit Paridem, virtu tem tribuit imbelli, quemadmoduan qui sapientem nuncupat demedlem, quia sapientiam de eo prædicat, qui talis non est qualis prædicatur. Quare qui bac ratione apponit, non incongrue hæc inodo tribuit utrique, sed et falsa in enuntiatione de utroque ponit. Quæ non modo de nominibus, sed et vocabulis, relatis, quantis quoque ac qualibus, dicuntur. Atque de incongruo præclare, tertio Rhetoricorum, princeps sapientiæ: "Ott del xal tas μstaφορὰς ἁρμοττούσας λέγειν. Τοῦτο δ' ἔσται ἐκ τοῦ ἀναλόγου· εἰ δὲ μὴ, ἀπρεπὲς φανεῖται· διὰ τὸ παρ. ἄλληλα τὰ ἐναντία μάλιστα φαίνεσθαι· ἀλλὰ δεῖ σκοπεῖν ὡς νέῳ φοινικις, οὕτω γέροντι τι οὐ γὰρ hauth mpenεl tooh Dandam operam, ut ex decoro ac convenienter, tum translationes tum apposita ponantur: quod profecto in proportione congrua consistit. Neque potest fieri, quin indecorum protinus in oculos incurrat, siquidem contraria, cum inter sese componuntur, maxime elucent. Itaque videndum, ut hic congruentia, quemadmodum in vestibus, servetur: nam ul juveni conveniens est purpura ac restes lales: sic dispiciendum, quæ decora seni. Non enim eadem utrique: quod in nostro passim hic notamus. Adde, quod in singulis scientiis plerumque quædam necessario ponuntur, ut in sacris attributa quæ ab ipsis axolvovηta dicuntur, ut æternus, infinitus. Nam quæ cum hominibus communicantur, primitive inelius, quam quod est proprium appositorum, napwvúμws exprimuntur. Ideoque non tam recte sapiens quam sapientia. Quod de Filio æterno ab Hebræo sapiente usurpatur. Sic quæcunque a philosophorum rege de virtutibus in Ethicis præclare 55 disputantur, singulis hac ratione accommodantur. Nam napúvoμa, et, ut Joannes Damascenus loquitur, napaywya, plerumque sunt apposila, ideoque Titio conveniunt: aut Seio: qui TE WIN Hebræorum logicis plerumque nuncupantur. Etiam in eloquendi arte. Antonomasia enim proxime ad appositum accedit. Sed et eadem subinde est. Qua de re videndus est diffusæ eruditionis vir Gerardus Vossius. Et nonnunquam vel definiunt vel saltem convertuntur. Ut si loyixóv poeta dicat animal, intelligatque hominem. Definitum enim intelligitur xat daytiσpéqet. Quod ad falsum autem, fieri non potest, quin poeta, cum apponit, pariter enuntiet, aut prædicet: qui sic prædicatum jungit cum subjecto, ut in eo nil præter copulam desideretur. Ergo si appositum confundas, aut subjecto jungas alieno, non incon - gruum infertur modo, sed et falsum. Et id quidem in scientia quacunque, ut si terram levem, ignem dicas gravem, nihil ab enuntiatione differt. Neque refert; Poenus dicas Annibal, an Annibal est Pœnus: quod et axioma dicitur. Et quia verum continet aut falsum, fundamentum dialectica a Stoicis vocatur. Et qui dicit: Miser Crassus: Crassum, teste Cicerone, ait esse miserum, aut nihil dicit, ut sit idem Miser Crassus, et, Est miser Crassus: de quo ille in Tusculanis. Atque huc spectat, quod, tum nomina apposita, non nomina, sed verba dici notant. Quia sunt verborum, quæ sic prædicantur, loco, ut si dicas torty & protos, eamdem habet vim quam àptorsúet. Eamdem, dico, vim utrumque babet, si Achilli tribuatur. Verum enim denotat aut falsum. Ut nec multum refert, utrum 'AxiaλɛÙÇ άριστος, an vero άριστος Αχιλλεύς, in carmine præsertim, dicas. Nam 56 Hebræi appositum secundo loco ponunt. Quod ni fiat, prædicatum esse bonum hunc, malum illum. Huic, euma librum qui nunc Exodus inscribitur, profani ac blasphemi ascribebant. Quod negarent, boni Dei esse, iis quos e terra servitutis eduxisset, tantam mali ac calamitatum postea vim irrogare. Οὐκ ἔστι γάρ, dicebant, τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ τὸ ἐκλαβεῖν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου, καὶ κατὰ πολλὰ αὐτοῖς ὕστερον ποιῆσαι, inquit Leontius De sectis. At profecto, sive quis dicat, Malus Deus, cum e terra servitutis populum eduxit, sive, Malus Deus fuit, qui e terra servitutis populum eduxit, juxta falsum. Nam nec talis Deus esse potest, et hanc passim bonitatis suæ notam ponit qui est ipsa bonitas. Quid quod quantitatem quoque, simul 57 juncta continent plerumque. Universi enim, quanquam sine signo, vim nonnunquam habent; nam plerumque ȧmpoσdioplatus, sive, indefinite, sua efferunt poetæ, ut si dicas, Aɛchol Spotol, Miseri mortales. Hoc enim idem ac si dicas, Omnis homo est miser. Atque in iis quæ perpetua dicuntur, est perpetuum, quod dico. Singularis, ut si dicas, dúw xúveç &pyo!, cum Homero, duo canes albi. Quod est ac si dicas, Quidam canes albi sunt. Indefiniti, ut, pius Eneas. Quod est, Eneas est pius. Sed et triplicem invenies materiem: necessariam, ut, Homo est mortalis; impossibilem, ut, Mundus est æternus; contingentem, ut, Homo est justus. Qua in tribus his, avopwno; ßpoτός, κόσμος ἀΐδιος, et quod alibi in nostro habes, ἄνθρωπος δίκαιος, invenies, ut et de materie sic judicare possis. Quorum quidem singula id, quod effatum Apuleius, Cicero enuntiatum, axioma Stoici, interpretationem alii dixere, si accedet copula, absolvunt. Plato eleganter Evoμa xal pua dixit. Quemadmodum et quamlibet orationem interin sic vocat. Et ex ejus imitatione Flaccus: Sunt verba et voces, quibus hunc lenire dolorem Possis, et magnam morbi deponere partem. Qua de re ad Tyrium philosophum non pauca olim dicebamus. Hebræorum logici præclare w quia primum mentis est judicium, dixerunt. Jam cum id quod sic effertur, proprie, aut figurate, aut inusitate efferatur, et in his non raro etiam auctores maximi delinquant, optime de his artifices dicendi. Quam in partem sæpius peccavit noster; nam et sæpe ferreas adhibuit translationes, et inusitata extulit non satis caute, et apposita non semper felicissime componit, et subinde, aliqua cum sensus quem involvit 58 immutatione ac vitio apponit. Quorum omnia exempla paulo post suppeditabit ipse. Porro cum interpretationis primæ, sive enuntiationis, quod jam dixi, scopus, verum sit aut falsum, et hæc eam proprie absolvant, etiam de eo hic a nobis agi, cum de attributis atque appositis in Nonno judicamus, quæ sunt prædicata et subjecto hærent, meminisse le ctor debet. Quemadmodum, exempli causa, Opaσús ab học nostro nuncupatur Judas; quod appositum,

cuin Petro quoque, et evangelista nostro, viris sanctissimis, tribuitur, fieri non potest, ut utrumque de utroque, nisi aut æquivocatio aut impro. prietas in altera sit voce, verum esse possit. Neque minus tamen imprudentia poetæ manet, qui in tanta vocum atque attributorum copia, diversis plane, et ut logici loquuntur disparatis, idem apponit. Nam plerumque in illis, ut jam dixi, tò poxopouεvov, seu copulam, intelligunt poetæ. Atque hæc quidem hactenus. Quæ grammaticorum definitionem longe excedunt, et e quibus colligi perfectior constituique facile a quovis potest. CAPUT III. Primi capitis apposita sive attributa percurruntur. Passim in eorum usu notatus noster. Initium evangelista, non recte intellectum. Attributum in eo, loco alieno positum. Librorum inscriptiones ab initiis. Esse in Deo, de æternitate. 'Ev åpptry àpx. Suavissima allusio S. Joannis ad initium Geneseos. S. Joannem sape Chalda'os respexisse interpretes. Quod principium intelligat noster, cum ev apyn S. Joannes dixit. Pater přincipium Filii. Principium divinitatis. Filius in Patre, tanquam principio. Ea opinio refutata. Inepta initio attributorum congeries, &xpovos, loopus. Pater Filii æternus, FiΠιο δμήλιξ. Ηλικία 59 de statura corporis in sacris. Αὐτόφυτος, ὁ αὐτοών, et male. Aliud φύσις, aliud φύεσθαι de Deo. Aliud πεφυκέναι οι φύεσθαι. Ραter persona prima, & picas. Oεóputos, de Filio. Αὐτόγονος εἰ αὐτογένεθλος de Deo. Αυτόγονος de singulis personis. Σύνθρονος έδρη, Filius male. Σύν Opovos Dominus, duobus modis. Rerum divisie, εἰς ἄπνοα καὶ πνείοντα, in eo, ut sape alias, indi ligentia Nonni. Dei Filius pyonovos male. Idem υπουργός Eunonio et Ario. Μύθος, ἀντὶ τοῦ Λόγος de Dei Filio. Aoyo; Dei Filius, prius Chaldæis dictus. Dicere ad cor suum, cogitare Hebrais. Auch, ὁ λόγος. Ει ίta Orpheo ὁ λόγος. Etiam theologis. Syram eam vocem, et unde. Mulot hæreticorum dogmata. Πολιτεία, vitæ institutum. Ερημική πολύτεία. Ερημοπολίτης Joannes Baptisια. Αρχέγονον Pantoua. Baptismi typus, Spiritus qui super aquas ferebatur. Apxovos, vox qua in creatione asi veteres theologi. Joannes daosobos. Male ei altribui, quod Christi est attributum. Lumen illuminans Christus; lumen illuminatum Joannes Baptista. Αὐτοτέλεστος. Σύζυξ μορφή. Συζυγίαι in Trinitate, el quæ. Joannes nowάYYɛdo;. Manichæorum error. Προδραμείν. Πρόδρομος οι στρατηγός Duces ἐν σχέσει. Joannes ἄγγελος ἐπίγειος, in Gracorum Meniais. "Ayyedos Malachiæ, et quomodo. Autoγένεθλος Deus, et male. Αὐτοπάρακτος οι αὐτοῦ rolntos paganis pro eodem. Communicabilia in Deo attributa. Et quomodo intendantur. Deus autoαγένεθλον. Αὐτολόχευτος Θεός paganis, et male. Nonni error de duabus ad Christum legationibus. Pharisæi &ypurvor, el quo pacto adversus somnum se munirent. Avetv ipávta. Tµás quid. Iyarpwhp. Cananææi calceum Judæis solvebant. Dominus,ulrum calceatus, an discalceatus incesserit. Joannis baplisma &TVEVOTOV Nonno dictum. Differentia quam veteres inter Joannis Baptistæ et Christi baptismun statuebant. 'Yanvεusov inepte de sancto Spiritu. Christus vloxos apuatos. Cherub, cherubim. Aálos áµvós. Græcismi imperitia. Initio occurrit attributum alieno loco positum: quippe cum evangelista dixit: 'Ev ȧpx? fv ó Aó. Yos, suavissima haud dubio est parodia, e Geneseos Initio desumpta. Quæ et præter exspectationem ponit, quod ab eo abit. Nam cum ibi sit: 'Ev ȧpx? money & Beds Tòv oúpavèy xat thy y,hic principio eodem 60 usus, et ignotam jam Judæis, et Ecclesiæ non minus necessariam proposuit exceptionem: Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, non vero, ἐποιή On. Quod principium eo erat tritius, quia librum ium, qui est primus ordine, ut et cæteros llebræi, et eorum more Hellenistæ quoque, a primis inscribebant vocibus. Verum venustissima ac plane suaQuasi.בראשית היה et בראשית ברא vis est allusio dicas: In principio, cum cuncta lierent, non factus est Abyos, quia erat. Esse autem in divinitate, æternitatem per se præsupponit. Unde et præclare ad Genesin Procopius: Εποίησεν, φησὶν, καὶ οὐκ ἦν, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου φησὶν ὁ Ἰωάννης. Cer ta enim denotatione temporis, quo, quæ creata sunt, coeperunt esse, ante tempus liquido ostenditur fuisse, qui tum non incœpit, sed cum Deo erat Deus. Hoc loquendi genus præter maximi scripto ris mentem pessime interpolavit, cum thapx! appositum adjunxit: quo non aliter quam si èmppruatixws locutus esset, tempus illud denotatur, quo esse omnia cœperunt. quo eum excipit evangelista, per quem facta sunt quæ tum cœperant: queni fuisse Expovov, hoc ipso negat. Ita enim inquit: Αχρονος ἦν, ἀκίχητος, ἐν ἀῤῥήτῳ Λόγος ἀρχή. Quod non exprimit scriptoris mentem. Qui hoc sane voluit, Εν ἀρχῇ ὅτε πάντα εποίησεν ὁ Θεὸς, οὐκ ἐποιήθη ὁ Λόγος, ἀλλὰ ἦν. Et quid attinebat approv hic dicere thy ȧphy, nisi ut aut brevitatem offuscaret, aut cum sensu pariter involveret orationem? quæ, ut recte D. Basilius, illi vere diabolico, 'Hv πεθ᾽ ὅτε οὐκ ἦν, sancto Spiritu opposita videtur. Ideoque sancti Patres, nihil in his verbis temere immutandum, sed ut sacrum aliquod xɛtµfàtov, perpetuo tenenda ac servanda, Loties ac tanta cura monuerunt. Idem 61 Basilius: "Iva tolvuv μrdent λέγειν ἐξῇ τὰ τοιαῦτα, προλαβὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, Ἐν ἀρχῇ, φησίν, ἣν ὁ Λόγος. Εάν κρατῆς ταύτην την φωνήν, οὐδὲν οὐ μὴ πάθῃς δεινὸν παρὰ τῶν κακοτέχνων. ᾿Αλλὰ φής, Πρὶν ἡ γεννηθῆναι πῶς ἦν; Σὺ μὴ ἀφῇς τὸ; Μν· μὴ καταλίπης τὸ, ἐν ἀρχῇ. Αρχῆς ἡ κορυφὴ οὐ καταλαμβάνεται· appris To ESTEPOV oux Eúpiosta. Servetur illud, Eral, inquit, nec eripiatur illud, In principio, æternitatem facile servabis. Nam ut erat denotat æternitatem, ita principium, nec finem, nec initium, nee declarationem, ideoque nec appositumi admittit. In principio, cum cuncta crearentur, sive, antequam creata essent, fuit Sermo, sive exstitit. Hoc est autem ab æterno. Quod antiqui pariter confirmant. Ipse imprimis Salomo, qui Sapientiam, seu Dei Filium, de quo hic agitur, obyn (quod mpò alwvos reddunt Hellenista) exstitisse ait. Eodemque modo ἐν ἀρχῇ. Ο Κύριός με έκτισε ἐν ἀρχῇ όδων αὐτοῦ. Quis hic ἐν ἀῤῥήτῳ ἀρχῇ dicat? Quippe ro 'Ev &px, ut Chaldai optime verterunt, cum sit pop, non aliud evangelista notat, quam quod Dei Filius, non minus Deus a principio, id est æternitatis Deus, sive æternus, sit, quam Pater. Quod vel inter prima Dei attributa sanetæ Litteræ noverunt. Unde et Isaiæ 1x, Dei Filius de quo hic agitur, ó ản² àpxñs a Chaldæo dicitur. Cum hoc ipsum igitur sit attributum, novo attributo, quod epithetum nunc dicunt, opus hic non erat. Sive enim, Sermo erat in principio, sive, Sermo est æternus, dicas, nibil interest ad mentem. Quemadmodum et Deus, Cadmon, qui est a principio, rabbinis dici tur. Sed est locus vere illustris quippe cum divinus auctor, quod probamus passim, ad Chaldæam sæpe alluserit interpretationem, qua 62 Judæi Asiatici, ut olim, ita nunc utuntur, ea autein sola passion, to Adyou, sive tou, ut ibi dicitur, meminerit nelius convincere in principio Judæos non potuit, quam si hunc probaret illum esse, quem quotidie legebant, et qui toties Jehova ibi dicitur. Et cum paraphrastes Onkelos, scriptor, quidquid garriant Judæi, antiquissimus, et quem, etiam ex supputatione eorum, potuit vidisse noster, primam ejus non in rerum omnium creatione, sed in para diso et continuo post lapsum, mentionein fecerita noster, etiam hoc tempus, præcipit et antevert Et cum eo, etiam creationis, de quo dicitur: 'Ev

DAN. HEINSI EXERCITATIONES. agnoscas, et quod rhetores tantopere explodunt, prope suffocetur lector: loco quippe enuntiationis prima, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, habes illa: Αχρονος ἦν, ἀκίχητος, ἐν ἀῤῥήτῳ Λόγος ἀρχῇ, Ἰσοφυής Γενετῆρος ὁμήλικος, Υἱὸς ἀμήτωρ, Καὶ λόγος αὐτοφύτοιο Θεοῦ, φῶς, ἐκ φάεις φῶς. Pro secunda, Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, Πατρὸς τὴν ἀμέριστος, ἀτέρμονι σύνθρονος ἕδρῃ. Pro tertia, Καὶ ὁ Λόγος ἦν Θεὸς, Καὶ Λόγος ὑψιγένεθλος την Θεός. ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. cuin, congeriem, ut vix urbanissimam sermonis faciem Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, inquit. Εt subjungit: Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν δ γέγονεν. Quo minus locum tam illustrem παρερμη νεύειν debuit. Apparet sane, quanta se ac sensuin pariter difficultate uno hic involvat attributo, ut qui in principio, et quidem alio, principium hoc ponat, quanquam, neque primus neque solus, ita locum hunc interpretatus est. Nam ut Thargum Hierosolymitanum τὸ, ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν, 13 ΝΟΥΣ, hoc est, ἐν τῇ σοφίᾳ ἐποίησε, exponit (quæ est illa Salomonis Sapientia), ita in hoc loco Græci, qui, cum Filium in Filio, seu, Sapientia, non possent collocare, ipsumn in Patre posuerunt. Unde et τὸν ἐν ἀρχῇ, ἐν τῷ Πατρί, inter quos Cyrillus, reddiderunt. Quod et Nonnus voluit, ni fallor, ut quemadmodum ab illis omnia in Filio creata, sic a nostro, a principio, in Patre, alio principio, hoc est divinilalis ἀρχῇ καὶ πηγῇ, fuisse Filius dicatur. Quod hic ἄῤῥητον vocavit. Αρχήν igitur divinitatis intellexit. De qua veteres theologi, et inter alios ad sensum istum Zacharias 63 Mitylenaeus episcopus: Τον οὖν Πατέρα τοῦ Λόγου καὶ τῆς σοφίας, καὶ προβολέα του Πνεύματος τοῦ ἁγίου, τὴν πρώτην αἰτίαν καὶ ἀρχήν φαμεν θεότητος εἶναι, ἀρχὴν ἄχρονον τῆς ἐν Υἱῷ τε καὶ Πνεύματι θεωρουμένης ή φησιν ὁ ἡμέτερος θεολόγος ο Γρηγόριος. Augustinus in Joannem: Quomiam Christus Patris est Filius, et Pater Christi est Pater, et Filius de Deo Patre Deus est, Pater autem Deus, non de Filio Deo Deus est. Ita ergo noster intellexit. Quanquam autem verum sit principium divinitatis esse Patrem, et ab hoc oriri suo modo Filium, non ideo de eo hic locutus est evangelista; nam quod hic ἐν ἀρχῇ, in Epistola, ἀπ' ἀρχῆς dixit: "Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, δ ἀκηκόαμεν, ὃ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς. Ει lioc jugulum interpretationis hujus petit. Nisi ibi quoque Pater sit intelligendus. Ut omittam, sequi quod nunc ponit, quanquam circumspectius dicatur: 05τος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. Ubi recte S. Basilius, Οὐκ εἶπεν, Ἐν τῷ Θεῷ ἦν ὁ Λόγος, ἀλλὰ, Πρὸς τὸν Θεὸν, ἵνα τὸ ἰδιάζον τῆς ὑποστάσεως παραστήσῃ. Οὐκ εἶπεν, Ἐν τῷ Θεῷ, ἵνα μὴ πρόφασιν δῷ τῇ συγχύσει τῆς ὑποστάσεως. Non dixit, In Deo, verum, Apud Deum erat Verbum, ut el persona ostenderet proprietatem. Non dixit, in Deo, ne confusioni persona occasionem daret. Atqui isto sensu noster, Filius in Deo erat, sive in Patre, ut tautologiam ineptissimam omittam. Nam quis in divina brevitate hac ferat, 'Ev τῷ Πατρὶ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν? Quam ineptior inox sequetur, Οὗτος ἦν ἐν Θεῷ πρὸς τὸν Θεόν? Atqui sic divinus vir locutus est, si bis interpretationibus accedimus. Frustra ergo, ex sanctissimi auctoris mente, ἀρχήν dixit ἄῤῥητον, quæ auributum non admittit, quia nibil supra illam. Quemadmodum τὸ ἦν, ut est simplicissimum, ita omnem antecedit cogitationem, ut si 64 quid accedat, non ulterius ascendat, sed intenLonem alio divertat. Divinitus in hanc rem idem Basilius, lib. De Spiritu sancto: Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λό γος· ἀνέμβατον μὲν τῇ διανοίᾳ τὸν ἦν, ἀνυπέρβατον δὲ φαντασίᾳ, ἀρχή. Quemadmiodum Adversus Eunomium, τῶν πρὸς ἕτερον λεγομένων, hoc est, ex iis quæ relate ad alia dicuntur, eam vocem esse negat. Non magis ergo attributumn respicit, quam τὸ ἀπ' ἀρχῆς, initio Epistolae ejusdem. Quis autem tumn sit demnens, ut si carmine illud reddat, Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἦν ἀπ' ἀῤῥήτου ἀρχῆς dicat, et appositum adjiciat? Quare neutiquam ferendum, quod luxuria epithetorum ineffabilen auctoris maximi rotunditatem quasi suffocavit. Cujus nec vestigium reliquit. Est autem admiranda plane: Ο Λόγος ἦν ἐν ἀρχῇ, καὶ ὁ Λόγος ἦν παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ ὁ λόγος ἦν Θεός. Διὰ λόγου τούτου πάντα ἐγένετο· ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ ἦν ἡ ζωή· ζωὴ δὲ ἦν φῶς ἀνθρώπων· τὸ δὲ φως ἐν σκότῳ ἔλαμψε· τὸ δὲ σκότος οὐ κατέλαβε τὸ φῶς. Pro quibus maximam epithetorum reposuit PATRCL. GR. XLIII. Ubi ergo vis orationis? ubi densitas, simplicitas, ac vigor? Ubi schemata, quæ repetitione ineffabilem tum vim orationi addunt, tum jucunditatem animo 65 insinuant? Ubi gradus isti, ἦν ἐν ἀρχῇ, ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, ἦν Θεός. Et adeone hominem sophistam negligenter rhetorum legisse scripta, ut nesciret, ea sive cola sive membra, maxime laudari in oratione, quæ cum sint brevissima, auctoris mentem secum singula absolvunt? Quod tantopere mirantur Græci. Tale primum, tale secundum, talia deinceps fere cætera. Quibus puritatem nemo pristinam conciliabit, nisi qui orationi larvam hanc appositorum demat. Ut si ita scribas, et immensam hanc luxuriem castiges: Εὶν ἀρχῇ Λόγος ἔσκε· Θεῷ πάρα κεῖνος ἔεσκε. Καὶ Θεὸς ὃς Λόγος ἔσκε· Θεῷ πάρα κεῖνος ἐν ἀρχῇ *Εσκεν ἀεὶ καὶ ἔμιμνε καὶ ἔπλετο πάντα δι [αὐτοῦ· Χωρὶς δ' οὐδὲν ἔφυ τόπερ ἔπλετο. Τῷ δ' ἐνὶ μούνῳ Ην ζωή· ζωὴ δὲ φόως μερόπων πέλεν ἥδε· Ἐν σκοτίῃ τὸ δ᾽ ἔλαμψε· τὸ δὲ σκότος οὗ μιν [έμαρψε. Ita quippe et parodiæ ratio constabit, et rotunda suavitas manebit, et, ni fallor, purioris hellenismi splendor se tuebitur. Sed nec, ubi de secunda agitur persona, quæ æterna esse dicitur, totius deilatis congeram apposita. Qualia sunt ἄχρονος, ἀκατάληπτος (nam hoc voluit, cum ακίχητον dixit), qua τῆς θείας ἰδιώματα dicuntur φύσεως. Neque rursus σχετικά, seu quæ relationem denotant, cum nihil sit necesse, apponam. Non enim Filium, ut recte notant veteres, sed Adyov dixit. De quo paulo post acturi sumus. Tale est ισοφυής, et quæ sequuntur. Neque Deo Patri, cum de Filii æternitate agitur, ætatem tribuam, aut ejusdem cum Filio ætatis esse dicam; theologici illius sciti ex antiquitate memor; Ea quæ sublimia sunt nomina, soli naturæ tribuenda, quæ et major est affectionibus et iis vacal; cætera humane tantum. 66 At communia, composito. Uni nempe Christo. Qui, ut Deus, ita homo. Quod præeclare a Cyrillo. Non quod ignoremus, usitatum esse in sacris, ut άνθρωποπαθῶς, et quod Hebræorun critici, OTR 222 777 sancti bomines loquantur: quod est, ἀπὸ τῶν ἡμῖν προσόντων, τοῦ Θεοῦ τὰς ενεργείας σχηματίζει». At quem hoc habere locum potest, ubi de divinitate sola, imo et de fonte ejus ac origine agas, qui est Paler? Adde, quod vos ήλι χίας, non Homero tantum, sed evangelistis, ad τὸ μέγεθος τοῦ σώματος, hoc est, ad staturam corporis referri solet. Tfle est, προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλι κίαν αὐτοῦ πήχυν ἕνα, Matth. νι, 27. Tale est, Καὶ Ἰησοῦς προέκοπτε σοφίᾳ καὶ ἡλικίᾳ, Lucæ ii. De quo loco Theodoretus, Προκόπτει ἡλικίᾳ μὲν σῶ μα, σοφίᾳ δὲ ψυχή. Item, ὅτι ἡλικία μικρὸς ἦν, de Zachizo, homine pusillo, Lucæ six, 3. Et ætatem, ut et alimentum, cum de utraque disputant natura, semper a divinitate separant theologi, ut Cyrillus non semel. Vigilius: Et quod infertur, Jesus autem proficiebat ætate et sapientia, et gratia, apud Deum et homines, non potest deitatis ejus naturæ congruere, quia deilas, nec clatis profectum accipit, nec aliquod sentit augmentum, nec curriculo subjicitur temporum, nec numero calculatur annorum, et, ut omnia brevi31

AD NONNI METAPURASIN IN JOANNEM ter dicam, nec est unius naturæ, licet unius sit persona. Cum in Patre, de quo noster agit, una sit, nec alteram admittat, ut nec xowvwvia, quam idɩwµázwv dicunt, locus sit. Quanto melius Latini, qui coævum et aquavum Patri Filium dixere! cum vox ævi, ut et Græca et Hebræa, de æternitate usurpetur. Quid quod nec de Patre, nec de Filio ut Filio, quod recte Augustinus, hic evangelista meminit. Et Euthymius Quare autem non dixit: In principio erat Filius? Ne que carnalis aut temporalis generationis irrepal suspicio. Ob id siquidem, 67 cum ipsum nominasset Verbum, alque hinc omni tempore omnique affectu generationem ipsius supernaturalem carere docuisset, abjectis quoque cæteris indecentibus circa ram suspicionibus, postmodum in sequentibns ipsum eliam libere Filium dicit. Quid igitur? εodoyer Toy Adyov, hoc est, divinitatem Verbi docet, dicunt veteres theologi. Sed ponamus, oxstixw; locutum. Ponamus, Filio æqualem dici Patrem. An hoc ejus astruit divinitatem, quod but Pater dicitur, non Filius? Sane si de Filio dixisset, Patri esse coætaneum, inter ejus ǎxvpa, quæ multa sunt, cum venia reponi forte posset. At nunc Patri tribuit ætatem, ut æternum esse probet Filium: cujus nec exemplum exstat, nec si exstet, admittendum sit. Nos religiosum esse, non xaxónov, Scripturæ volumus interpretem. Sed quid opus erat, ut cum nullo plane apposito evangelista uteretur, tot congereret ac cumuJaret? Videtur enim non orationem, sed epitheta scripsisse. Aut quid opus erat, ut in co loco, quo de sola Filii agitur divinitate, ex humana tantum Jære ea haurial ac petat? Orationem denique, et sanctam et modestam, tum prolixitate, tum timore, tum conditionis nostræ sordibus inficiat ac fœdet? Sed et, dum videtur operam dedisse, ne popEty statueret in Patre, in eum scopulum impegit quem vitavit, cum ætatem statuit axúpux; in utroque, ut qui coætaneum utrumque fecit. Quod si verum, prior erit Pater. Cum uterque potius, nec minus Filius quam Pater, non ætate, sed æternitate, ut cum Augustino loquar, cuncia antecedat et æqualis sit. Non enim crescil genitus, ubi non senescit genitor, ut Chrysologus præclare dixit. Et hoc est quod Christianis objiciunt Judæi: duo ab illis slattui principia, quæ sint ætate, aut, ut illi solent 68 loqui, rap, senectute, æqualia. Nec aštóputov tov autoóvta dicam; nam, ut recte ab accurato harum rerum judice Cyrillo dictum est: Aoxɛi pèv οὖν κυριώτερον πάντων τῶν ἐπὶ Θεοῦ ὀνομάτων είναι, to "Ov Nullum magis Deo convenire nomen, quam cum Ens vocatur. Quod in definitione sua etiam expressit Plato. Et ante omnes veteres Hebræi. Quare, quanquam idem quotę tobola sit in Deo, longe tamen diferunt τὸ εἶναι καὶ τὸ φύεσθαι. Neque sine causa Damascenus, Patribus τὸ εἶναι καὶ τὸ πεφυκέναι idem esse, monet. Et profecto Deus méquxe xal Eqv, quomodo poetæ quoque loqui solent: non autem qusta: ὁ Θεός. Εἰ αὐτόφυτοι sunt herbæ, que, ut sponte, ita nascuntur tamen et proveniunt. Qualis illa várŋ aútóputos in epigrammatis. Quis autem sponte provenisse dicat Deum? Aut quis ex se provenisse? aut ex se natum? Nam qui ita loquitur, EV TO ávápyw statuit principium (de quo ex sententia theologorum, qui has voces recte rejecerunt, plura mox dicturi sumus), etiam interitum. Solstitialis sane illa Plauti herba de qua Calidorus adolescens: Quasi solstitialis herba, paulisper fui: Repente exortus sum, repentino occuli. Et Ausonius, Ostentalus Raptusque simul, Solstitialis Velut herba solet, Ea solstitialis inquam, herba, vere est 20:69- tos, quæ, ut sponte nascitur, sic repente interit. Quod si hic de Patre loqui dicas, quemadmodum diffusæ eruditionis vir Petrus Faber, in libello, quem Dodecamenon inscripsit, paganos philosophos (absit 69 enim ut de Christianis hoc dicat) primam in divinitate personam, αυτοφυή, αὐτόγονον, εἰ αὐτ Toya, dixisse notat, nihilo plus gas. Nam ut Dei proprium qussbar, qui semper fuit, semper est, semper erit: ita Patri proprium ayevvrsia, quæ illius dot constituit. Itaque ipse est 6 yúGas. Et sic a Cyrillo, accurato in his talibus auctore, prima Trinitatis dicitur persona, qui de Christo, Ταύτῃ συνεδρεύει, inquit, καὶ τῷ φύσαντι. Unde et Osoputov a theologis invenies vocari Filium. Cui et αὐτόγονον εἰ αὐτογένεθλον, de quo mox pluribus, adjunge. Quæ singulis non magis congruunt personis quam essentiæ, imo lintas evertunt. Noster vero, postquam semel ex paganis fontibus hos rivulos deduxit, singulis apponere personis auder. Nam de Patre, cap. xiii, com. 10: Δέχνυται αὐτο γένεθλον ἐμὸν πέμψαντα Τοκῆς. Atqui Patris proprietas, non esse generatum. De Filio, cap. u, com. 12: αὐτογύνῳ δὲ Παρθένος ἁμάρτησε θεητόκος Υιέτ μήτης. Atqui Filii proprietas, non a se, sed a Patre, ab æterno generatum esse. De sancto Spiritu, cap. iv, com. 6: Πνεύματος αὐτογόνοιο πέλει καθαροῖο λοετροῦ. Atqui sancti Spiritus proprietas, non, esse genitum, sed processisse. Quod evangelista autem dixit, Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, et ante illum Salomo, "Hµŋv rpdę autó, TN, alio apposito expressit, cum v povoy fuisse toon dicit. Ut omittam autem quod bis idem dixit, quia idem póvo; est et tôpŋ (satis autem erat Пaplovopovov dixisse), melius simplicitatem, eadem voce qua hic utitur evangelista, expressisset. Adde quod divina: alterum naturæ, idque soli, hoc in loco tribuit; alterum humanæ quoque nune est commune. 70 Nam quemadmodum agnosco, verum esse effatum illud theologicum: "Ot οὐκ ἐκ προκοπῆς τὸν θρόνον ἔσχεν ὁ Λόγος, Verbum temporis successu, non accepisse sedem sive thronum: ita verum esse scio, eo modo nunc glorificatam esse carnem. Rufinus in Expositione Symboli: Ascendit ergo ad cælos; non ubi Verbum Deus ante non fueral quippe qui erat semper in cælis, et manebat in Patre sed ubi Verbum caro factum, ante non sederat. Quare quanto circumspectins evangelista, qui, fuisse apud Deum, dixit? Duobus, ut putavit ipse, appositis, quæcunque exstant, complexus est, cum dixit, ad comma tertium, καὶ ἔπλετο πάντα δι' αὐτοῦ Απνοα καὶ πνείοντα. Quæ divisio, si verun volumus fateri, ta imoбɛ6ŋxóra tantum, hoc est, ut loquuntur theologi, naturas in creatione inferiores, ac vix etiam, includit. Quare melius Cyrillus, Πάντα τὰ ὄντα ἢ κτιστά ἐστιν 7) ǎxtista Quæ sunt, aut creata sunt, aut mon creata. Vel Nyssenus, qui è voŋtà xai aisonca, quæ mente percipiuntur el sensu, omnia divisit, Oral cutechetica: Διπλή τις ἐστὶν ἐν τοῖς οὖσι κατανόησις. ἐς τὸ νοητὸν καὶ αἰσθητὸν τῆς θεωρίας διηρημένης· καὶ οὐδὲν ἂν παρὰ ταῦτα καταληφθείη. Αlii εἰς θεωρού pava xal vooúμɛva, quemadmodum, cum de hoc loco agit Theodoretus. Alii postremo, ɛls ópatá tɛ xai àópata, cum Apostolo. Quis autem feral hoc quod sequitur, καὶ ἐργοπόνου δίχα μύθου Οὐδὲν ἔου τόπερ ἔσκε? Quis enim dicat, laborasse æternum Dei Filium cum omnia crearet? Nisi forte ut instrumentum in creatione Filium consideravit, aut vicarium ministrum, quem peculiari voce Soupyy Eunomius et Arius,

te, non a Græcis, est profectum. 71 iste et pyaslov dicebat: quem et dŋµroupyóv mente Dei, qui est ipse Filius, sic dicitur, ab OrienIn creatione et autoupyóv fides recta novit. Nain miserrimum opificem vix ἐργοπάνον dicam. Recte Augustinus: Non enim laborasse Dominus dicendus est. Item, Sicut Pater operatur sine labore, sic et Filius. Et oblitus erat, Verbuin, seu Sermonem, ante incarnationem, aut, quemadmodum loquuntur veteres, πρὸ τῆς θεανδρικῆς ἐπιφοιτή GEW, considerari hoc loco, qui, ut Dens, Deo in creatione, non ut homo, adfuit. Atqui laborare àvθρωπίνη est ενέργεια, non θεϊκή, non divina, sed humana functio, ut inquit Anastasius. Et, ut recte Basilius, verum πάθος. Atqui, ἀπαθῶς ὁ Θεὸς ἔκτιζε tà návta, sine perturbatione aut defatigatione omnia creavit Deus, ut præclare ab eodem dicitur. Itaque, cum laborasse dicitur in sacris, οὐ τῇ τῆς θεότητος φύσει, ἀλλὰ τῇ ἑνώσεως οἰκονομίᾳ, id est, non natura ratione, quæ divina, verum unionis, id fecisse, ac sic accipiendum, canones theologorum sciscunt. Huic adde, quod in sacris passim, ubi Dominum ejusque voluntatem, ut Apollinis, profani, consulunt Judæi, sive id m2, v Koply (ita enim reddunt Hellenista), sive De facere dicantur utrobique 1972, quod est by to by to Beo, reddiderunt Chaldæi. Cum plerumque prophetiam, quam dictare solet Dominus, iidem n'a 78 dicant. Ut non sine causa, quod antiqui toties testantur, cum in terris natum esset Dei Verbum, sua amplius Apollo non reddiderit oracula. Qua de re ipsius quoque adducitur confessio. Porro idem, qui Joanni dicitur & Adyos, siquidem Justino, homini ut sancto sic antiquo, stamus, Aůdŕ illis dictus est. Ad illud enim Orphei: Αὐδὴν ὁρκίζω σε Πατρὸς τὴν φθέγξατο πρῶτον Αὐδὴν ἐνταῦθα τὸν τοῦ Θεοῦ ὀνομάζει Λόγον, δι' οὗ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, καὶ ἡ πᾶσα ἐγένετο κτίσις, ὡς Verum illud quoque atributum ex profanis aga. ἡμᾶς αἱ θεῖαὶ τῶν ἁγίων ἀνδρῶν προφητείαι διδά norum sordibus depromptum ac lacunis. Qui Minervam suam, ¿pyonovov dicebant. Coluthus: σκουσιν· αἷς ἐν μέρει ἐν Αἰγύπτῳ προσχὼν ἔγνω, ὅτι τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ πᾶσα ἐγένετο κτίσις. Qua voce et theologi veteres utuntur, ut Cæsarius Gregorii frater Dialogo 1: 'Αεὶ γὰρ ὑπῆρχεν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἀεὶ ὣς Πατὴρ Παιδός μονογενοῦς, Λὐδῆς ἐνυποστά TOU. Quæ vox manifeste, ut non paucæ, quibus 74 utitur Homerus, usu Chaldæorum est; nam ex pehal y” fit in aphel YIN.oda, sive auda, nam sic Syri. Quod est, notum alteri quid facere, aut (quod beneficio sermonis fit) significare. Quomodo Homerus dixit, Αἶδα ὅτι φρονέεις. Ex quo patet, usum vocis, pariter cum ipsa, a Chaldæis oriundum. Idem enim Orpheus apud hunc eumdem, Εἰς δὲ λόγον θεῖον βλέψας, τούτῳ προσέδρευε. Θεῖον enim Λόγον dixit, Θεόν Λόγον. Εt multum quidem ad improbitatem interest peccantis, utrum quis per imperitiam vel imprudentiam, an sciens, parum Christiane aut impie loquatur; parum sane ad damnum et opinionem ejus qui offenditur. Profecto, qui in prophetarum scriptis, tot præclara de Messia Ανέρας έργο πόνοιο δαήμονας Ατρυτώνης. Quod in aliquo antiquiori invenerat poeta sine dibio. Nam pagani, quæ de Verbi mysterio audierant, ad Minervam transtulerunt: quam e Jovis cerebro prognatam volunt, tanquam Patris Sapientiam xal vouv. Sed, ut cætera omittam, nunquam hujus attribati subjectum feram: ipsam dico Dei Sapientiam, et quasi eor illius, ut Chaldæi sæpe usurpant, ipsum dico Dei Verbum, per quod ultimis non modo, ut de eo loquitur Apostolus, temporibus, humanum genus benignissime affatus est, sed quod ab æterno ex se genuit æternus, Mußov ab auctore 72 dici. Atqui certum est, antiquos illos, quos in his mysteriis omnino nihil latuit, Judæos dico ac Chaldæos, longe prius voce Aóyou usos esse, quam sanctissimus Joannes, aut quis alius, sic ca uteretur. Qui haud dubio vel jam recepta usus est, vel ad notissimam Chaldæis hac interpretatione allusit. Quod ex Thargumim tot locis eruditi jam probarunt. Qui non solum ineffabile Hebræis Dei nomen ita reddunt, sed et quoties illius fit in sacris mentio, hoc addunt. Cæterum cum sic dicatur Dei Verbum, velvaticinia ac attributa legit, qui in Chaldæorum liquod ratio sit Patris, quod Latini linguæ vitio non assequuntur (Græci Adyov commode dixerunt), vel quod sermo Patris et eloquium, utroque modo ita usi, ut priores sibi vindicent Chaldæi. Ex quo prius quoque ita usos ea voce, facile apparet: qui cum sint antiquiores, una voce utrumque exprimunt. Nemo autem, nisi fallor, eum, qui tantum cogitat, sed qui id quod cogitat, aut animo concepit, voce effatur, Aéyet Græce dicat. Hebræis contra nikil æque usitatum, quam ut eadem vox, ad humanæ quoque mentis cogitationes, καὶ τὸν ἐνδιάθετον quod Dei Filio ex parte convenire omnes norunt, Adyov referatur: quippe qui cum TN dicunt, cogitationem quoque includunt. Unde et Hellenistis, qui, cum Græcis vocibus utantur, llebraismum tamen servant, λέγειν, ἀντὶ τοῦ διανοεῖν, dicere pro cogitare, non semel usurpatur: quod ex Evangeliis sic mstum est, ut nihil magis. Ut et dicendi vocem, cum sie in Antiquo Federe usurpatur, per diavosiv interpretari Hellenistas, vix jam ignorare possunt, qui hæc studia tractarunt. Et hinc, cum dixisse aliquis, hoc est cogitasse dicitur, 15 SN, ad cor suum, sive ad animam, intelligunt grammatici. Sed et illud 73 ipsum quoque, cor, sive animam, cum additur, ad Verbum Dei sive Filium, Chaldæi retulerunt. ' bris ac interpretatione, quoties quibusque modis Verbum Domini (nam ita dicitur ab iis) invocaverit Ecclesia, in quo omnes sancti, apud Psalmographum præsertim, se sperare dicunt, et hoc Verbum advenisse tandem ac humanam assumpsisse carnem cogitat; ut qui apud Deum Deus semper fuerat, quod etiam tum erat, homo ad salutem nostram esset et ad vitam; fieri non potest quin commoveatur, cum eumdem hunc vocari M506y audit. Quæ si vox honestæ notionis esset, ut interdum esse non negamus, tamen ob infamiam significationis notæ, ab hoc usu releganda erat. Ut omittam, nihil esse in ea, quod vocabulo vel definitione sit commune cum vocabulo to Aóyou. Quod, ut pietate summa, sic successu optimo, dictante ac præeunte sancto Spiritu, divini homines formarunt, ut Ecclesiæ omittam consuetudinem ac Patrum, qui cadem voce hæreticorum 75 dogmata notare solent. Ha xatà τοὺς ᾿Αρειανούς μύθους, κατὰ τοὺς Εὐνομίου μύ Cous, cum de hæresibus loquuntur. Et Theodoreius, Περί κακομυθίας αἱρετικῆς, eum librum, quem de heresibus edidit, inscripsit. In quo nunquam aut raro aliter quam pulous, dogmata eorum ac opiniones vocat. Inter alia: Καὶ τοὺς μέντοι τῶν παλαιῶν αἱρέσεων μύθους, ἐκ τῶν παλαιῶν τῆς Ἐκκλησίας dida oxálwv ouvéɛa. Quanto sapientius Gregorius Theologus! qui de hoc Verbo: Dicit ad ויאמר יהוה אל לבו.Sic Geneseos octavo ,מימר IIposcovadrovattoo elis. Vocis ergo, במימריה cur suum Dominus. Ubi eleganter Hellenistæ, Kał εἶπε Θεὸς Κύριος διανοηθείς, Chaldaeus 9 N sive Adyou, usum, quin a voce usurpationis sibi propriæ deduxerint Chaldæi, vix videtur dubitandum. Siquidem, quod Dei Verbum et Ratio, in Εἴξαντας μεγάλοιο Θεοῦ Λόγῳ· ὅς ῥα καλύπτει Πάντα φρενός βροτέης τρεπτὸν πολυειδέα μῦθον. Uhi Λόγον illum ἐνυπόστατον, non tantum a profana ista voce separat, sed et ei merito opponit. Cum sanctissimus evangelista commate 4 dixit, Kai †

ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων, ne distincte loque- recte Theophylactus: Ένταῦθα ερμηνεύει τὸ Ἰησ retur, appositum effecit. Dixit enim Καὶ ἐγκυμόρων φάος ἀνδρῶν· Ζωή πάντροφος ἦν. Ita quod praedicatur et subjicitur confundit; nam volebat, Αὕτη δὲ ἡ ζωή, τῶν ἀνθρώπων φῶς ἦν. Adde quod præcipuum illius vite munus, de quo agitur hoc loco, non nutrire, sed vivificare: αυτοζωή enim ea vita est quam hic intelligit. Certam vitæ aut vivendi rationem, est cum πολιτείαν eleganter Græci dicunt. Etiam ecclesiastici scriptores. Ita πολιτεία υψηλή Nysseno, qua quis totum semet consecravit Deo, in Laude Basilii: Όταν τις διὰ τῆς ὑψηλής που λιτείας, ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν ἀποικίζηται. Hinc έρημική πολιτεία, eremitarum vita: qualis, quam amplexus est Joannes. Photius, Καὶ Λεόντιος ὁ τὴν ἐρημικὴν πολιτείαν καὶ τὸν μονάδα βίον ἑλόμενος. Unde et Joannes ipse ἐρήμου πολίτης a Theodoreto dictus est: Ο τῆς ἐρήμου πολίτης, τόν πάσης πόλεως ἀπείλησε σωφρονιστήν. Ει, ἐρημοπολίτης. Τὸ μοναχικὴν 76 σχῆμά ἐστι κατὰ μίμησιν τοῦ ἐρημοπολί του καὶ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου· ὅτι τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ ἦν ἐκ τριχῶν καμήλου, καὶ ζώνη δερματίνη περὶ τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ. Germanus Confessor. Quemadmodum vivendi rationen, qua quisque utebatur, etiamn 112relici ac similes, πολιτείαν diccbant. Ita cum Massalliani hæretici, sive Euchitæ, ab olio, Vacantini, et Grece Βαχάντινοι dicerentur, Synesius eam vocem συνήθη τῆς αὐτῶν πολιτείας, propriam illorum. vitæ ac conversationis, dixit. Ad quem modum noster plane ἀκύρως hunc eundem, cum πολίτην ἐρήμου vellet, ἀστὸν ἐρίπνης dixit. Quasi quia idem est subinde ἄστυ καὶ πόλις, idem quoque ἀστός ει που λίτης, quod jam suum eo sensu, quo et vocem πολιτείας, fecerant auctores. Hoc est illud commate 6: Εσκε τις οὐρεσίφοιτος ἐρημάδος ἀστὸς ἐρίπνης. Cum baptismun ἀρχέγονον ibidem dixit, Κῆρυξ ἀρχεγόνου βαπτίσματος; puto ad quorumdam e Græcorum interpretibus opinionem respexisse, qui, initio creationis, ubi Hellenista dicunt, ὅτι Πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω του ὕδατος, gratiam baptismalis intelligi volebant. Theodoretus Questionibus in Genesin: Τισὶ δοκεῖ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ζωογονοῦν τῶν ὑδάτων τὴν φύσιν, καὶ διαγράφον τὴν τοῦ βαπτίσματος χάριν. Procopius in Genesin: Τινὲς δέ φασι καὶ αἰνίττεσθαι εὐθὺς ἀπὸ καταβολῆς κόσμου τὴν χάριν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Cui interpretationi primam haud dubio dedere occasionem, qui Spiritum, de quo ibidem agit Moses, ad sanctum retulerunt. Que opinio quam sit antiqua, Hierosolymitanum Targum docet. quo NITT ant Spiritus gratia, qui fertur supra aquas, dicitur. Illuid certe constat, τὸ ἀρχέγονον, vocem esse, qua in materia 77 creationis veteres theologi utuntur. Cesarius Dialogo 1, quæst. 62: Τὸ σκότος τις ἐποίησεν; ἢ ἀρχέγονον ἦν, ἢ ὁ διάβολος αὐτὸ ἐποίησε; et Dialogo 3: Καὶ διὰ τί ἡ ἀρχέγονος ἡμέρα, οὐ πρώτη παρὰ τῆς Γραφῆς εἰρηται, ut et illud, Syros in baptismi formulis, cum Patre et Filio meminisse Spiritus, qui aquis incubabat: quod ea voce exprimunt, cujus mentio fit in creatione. Evangelista Matthaeus sic interpretatur nomen Jesu, Αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ, quod profecto est λαοσσόος. Quare igitur Baptistæ tribuit, quod erat Domini? Præcursori, quod est Regis, qui in carne advenit, et quem adeo sollicite evangelista hic distinguit? Nisi si Joannis nomen sic interpretatus est. Ait enit ibidem, οὔνομα δ' αὐτῷ Θεῖος Ιωάννης λαοσσόος. Cum illud et proprium, quod dicitur, per se, sit Jesu, et illius nominis, ex ipsa sancti Spiritus auctoritate, sit μεθερμηνευόμενον. Καὶ καλέσεις, inquit evangelista, τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ σώ σει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Ubi σους, τί δηλοῖ· ὅτι σωτήρ. Αὐτὸς γὰρ, φησί, σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ· οὐ μόνον τὸν Ἰουδαϊκὴν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐθνικὸν, τὸν σπουδάσαντα πιστεῦσαι καὶ γενέσθαι λαὸν αὐτοῦ. Πόθεν δὲ σώσει; ἄρα ἀπὸ πολέμων; οὐχί ἀλλὰ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Ac deinde addit: "Οθεν δῆλον ὅτι Θεός ἐστιν ὁ τεχθησόμενος· Θεοῦ γὰρ μόνου τὸ συγχωρεῖν ἁμαρτίας. Unde apparet, Deum esse qui jam nasciturus esset, quod solius Dei sit, servare a peccatis, seu ignoscere peccatis. Ipsi quoque Græci sane in Meniæis suis, postquam tot vocabulis sanctissimum Baptistam inore suo exornarunt, optime τὸν εὐτρεπίζοντα τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας να cant. Sed nec lidem, de qua evangelista commate proximo loquitur, cum inquit, 78 ἵνα πάντες πιο στεύσωσι δι' αὐτοῦ, κόσμου μητέρα dicam. Ita enim: ὀρθὴν πίστιν ἔχοιεν ατέρμονα μητέρα κόσμου. Sive enim vocem κόσμου, proprie de toto genere hominum accipias, male id dicitur, cum plures sint in eo ἄπιστοι, ac infideles, sive, ut Joannes more Hebraeis usitato ea voce utitur, ὁ κόσμος καὶ οἱ πιο στοί opponuntur. Unde illa, Έκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσί· οὐκ ἐρωτῶ ὑπὲρ τοῦ κόσμου· ὁ κόσμος ἐμίσησεν αὐτούς. Εt, an ignorare potuit quod sequitur, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω? quod alii ex theologis, τὸν χυδαῖον καὶ ταραχώδη καὶ ἀνόητον λαόν, id est, de plebe, ac seditiosis, alii de improbis, nonnulli de Judais, interpretantur. S. August. Tract. in Joannem 77: Mundus enim dictus est hoc loco, de quibus continuo subjunxit atque ait: «Qui non diligit me, sermones meos non servat. Iden Tractat. 95: «Εί mundus eum non cognovit, hoc est, homines infi deles, quibus toto orbe terrarum mundus est plenus. De Judæis Theophylactus ad decimum et septimum Joannis caput: Κόσμον τοὺς Ἰουδαίους φησὶ πολλα χοῦ. Εἰ August. Traci. 89. in eumdem: Judzis locutus est Christus, nec aliis gentibus. In eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus: imo vero, non eos solos, sed hos quoque ad eumdem mundum pertinere monstravit. Saltem cogitasset, mundi principem, a viro hoc sanctissimo diabolum vocari. Νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τού τοῦ ἐκβληθήσεται έξω, cap. xii, v. 31. Vides ergo quid de hoc apposito sit sentiendum, et quam non ex consuetudine auctoris sit petitum, ut hypallagen, insuavem sine dubio, omittam. Nam ἀτέρμονος μην τέρα κόσμου volebat. Neque recte sentiunt, qui aliter distinguunt. Cum evangelista commate octavo dixit: Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήση 79 περὶ τοῦ φωτός, noster autem ita id expressit, Οὐ μὴν κεῖνος την νοερόν φάος, longe prudentius, Οὐ μὴν κείνος την τὸ φάος τόδε dixisset. Vel eorum causa, qui de sancto Spiritu hæc omnia accipiebant: quem aiebant necessario ac semper cáo; dici: quos prolixe admodum Chrysostomus refutat. Adde quod et Pater φάος νοερόν, et Spiritus, no tantum Filius. Justinus Martyr Exposit. fidei: 'O šv γὰρ φῶς ἐκ φωτός γενητῶς ἐξέλαμψε· τὸ δὲ φως, ἐκ φωτός καὶ αὐτό, ἀλλ' ἐκπορευτῶς προῆλθε. Quemadmodum et pater, φῶς est, verum άναρχον, ipse ſons divinitatis nempe: fuit et Joannes luinen, sed non illud lumen, de quo nunc a nobis, inquit, agitur. Unde illud apud nostrum, Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ φαίνων, quomodo non semel in Gre corum Meniæis dicitur. Qua occasione eleganter Augustinus et qui cum sunt seculi, lumen alterum, de quo hic loquitur, illuminatum, alterum, illumınans, dixerunt. Potest quidem dici lumen, et bene dicitur et ipse lumen, sed illuminatum, nor illuminans. Li, Nec ergo discernile aliud esse lumen, quod illuminatur, aliud, quod illuminat. Sanctissimus evangelista, commate decimo et tertio, ut spiritualem filiorum Dei ἀναγέννησιν describat, omnem libidinem fœdamque ab ea arcet voluptatem; negat enim, tales, ex sanguine ac carne, aut illius volun tate nasci: quod ex gratia nobilitas hæc oriatur, cum

alterius omnino vitæ sit initium. Quare hic fœdis- optime naturas expresserunt, et sic usitate loqui simo apposito abstinuissem. Vocem quippe apoūv. quæ per se honesta est, et alii, et ipse in Bacchicis, nec uno quidem loco (nam hoc illi fere usitatum), ad obscenitatem transfert. Ut qui eam quoque partem corporis, quæ salva honestate exprimi non potest, &potpov vocarit, Dionys. xvIII: 80 Τάμνεν ἀνυμφεύτων στάχυν ἄρσενα πατρὸς [αρότρων. Major enim aliquando ex proportione fit obscenitas: quam translationis usus aut cum ipsa re similitudo parit. Et hoc tamen etiam repetiit: οὐδὲ καὶ αὐτὸ Σαρκὺς ἐρωτοτόκοιο γαμήλιος ήρεσεν ευνὴ, Ἀλλὰ Θεοῦ γεγάασιν ἀνήροτα τέκνα Τοκῆος. Quod est, non vitare, sed improvide ac imprudenter ostentare inverecundiam. Quanto autem circumspectius Hebræi: qui, cum prætextatas vix adınittant voces, si quæ tales vel in speciem videntur, eas urbanissima vocalium mutatione leniunt, aut alio dellectunt. Incarnationem, sive Evavo pov, verbis quidem paucis, sed imprimis efficaciter, sanctissinus evangelista descripsit: Καὶ ὁ Λόγος σάρξ EyEveto. Ubi Sermo, qui assumpsit carnem, Dei Filium, caro, hominem assumptum, assumptio illius, ineffabilem naturæ utriusque, in persona una, denotat conjunctionem: quam ut absolutam esse ostenderet, non assumpsisse carnem ait, sed id faclum esse. Cæterum quid voluit, cum commate sequenti, voce autotédɛσtog in mysterio hoc usus est? Mihi sane dubitandum non videtur, quin quod alii AUTOTEÀÉs, noster autotédestov hic dicat. Nisi quod adverbialiter sumatur. Sane ea sunt autoteλñ, ad quorum nihil amplius perfectionem deficit aut deest. Et sic Pythagoricus Ocellus, qui frequenter utitur hac voce, σύστημα τῶν ὅλων φύσεων αὐτοτελὲς καὶ TheLov, definit universum. Et theologi ad disputationes suas, cum de Filio et filiatione ejus agunt, cam vocemi transtulerunt. Et magnus Athanasius: Λόγον οὐ προφορικὸν, οὐκ ἐνδιάθετον, οὐκ ἀπόῤῥοιαν τοῦ τελείου, οὐ τμῆσιν τῆς ἀπαθοῦς φύσεως, οὔτε προβολὴν, ἀλλ' Υἱὸν αὐτοτελή, ζῶντά τε καὶ ἐνερ γοῦντα. 81 Quibus verbis hoc vult, Dei Verbum, seu Sermionem, nec sermonem esse, qui aut animo concipitur, aut voce enuntiatur, neque rivum aut segmentum aut particulam, aut aliquid ejusdem generis, quod derivatum, a perfecto illo illiusque immutabili natura sit, aut productum, sed perfectum esse Dei Filium, viventem, atque agendi præditum virtute. Quemadmodum et τὸ αὐτοτελὲς τῆς ὑποστά Gew, veram ac plane absolutam Filii hypostasin vocat: Ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Οὐ κεχωρισμένον τοῦ Πατρὸς κατ' ενέργειαν τοῦτο ποιεῖν λέγει, ἀλλὰ τὸ αὐτοτελὲς τῆς ἑαυτοῦ ὑποστάσεως διbioxwy pas, quinto De Trinitate dialogo. Verum, si quid judicare de hoc loco possum, noster, cum videret aliquanto esse amplius, quod Sermo a sanctissimo Joanne caro factus esse dicitur, quam quod alii ¿voapxwoñvat dicunt, ut tenuitatem verbi excusarel, tò aŭtotéλesto; adjunxit. Quod hoc loco esl autoτελῶς. Ut sit sensus, καὶ ὁ Λόγος αὐτοτελῶς ἐσαρκώθη, hoc est, totam carnem, sive hominem, assumpsit. Duas enim, inquit Anastasius, in incarnationis mysterio naturas agnoscimus: humanam nempe et divinam: ὡς εἶναι τὸν αὐτὸν Υἱόν, Θεὸν τέλειον, καὶ TÉELOV &pov, hoc est, ita ut perfectus homo pa' riter et Deus idem sit hic Filius. Non enim credo ipsun Adyov aŬTOTÉRECTOV vocavit: quod interpretes existimarunt. Nam quæ addit, sane ad unionem, non ad hanc perfectionem personarum spectant. Nisi enim fallor, hoc volebat, Kal ó Aóyo; aúTOTEλῶς ἐσαρκώθη, ὥστε θεάνθρωπον γενέσθαι αὐτόν. Sed prudenter parum, quod non poterat, tentavit. Nam quemadmodum, cum Ozdy xất ăvôpz dixerunt, duas solent, ita cum 82 ɛávrov dixerunt, unionem, cujus causa ea vox excogitata est, cum cura ac successu expresserunt. Quod in altero non amplius procedit. Neque enim, sicut Θεός dicimus καὶ ἀνήρ, sic compositum ex illis commode effertur; nam in παρωνύμοις alia est ratio, ut cum περὶ τῶν θεανδριxwv Everyεtwv antiqui Patres agunt. Quare fugit eum ratio. Et imprimis, quia &ézwę duo illa, so dvip, quæ nec sunt composita, nec copula junguntur, separatim ac divisim extulit, cum de unione, inquam, quam sequenti versu deoµóv ipse dixit, hic agatur: Καὶ λύγος αὐτοτέλεστος ἐσαρκώθη θεὸς ἀνὴρ, Οψίγονος, προγένεθλος, ἐν ἀῤῥήτῳ τινὶ δεσμῷ Συνώσας ζαθέην βροτοειδέϊ σύζυγα μορφήν. Quare saltem Oɛds xal ávǹýp ovvdetɩxwç dixisset, ut, si animam et corpus, dicam esse hominem, quia hypostatice unita, hominem absolvunt. Antiqui Osavopov interdum dicunt. Cæsarius dial. 4, quæst. 189, ὁ θέανδρος διακελεύεται. Jam, quod idem τὸ αὐτοτελὲς, καὶ τὸ αὐτοτέλεστον existimavit, ad gran maticorum spectat forum, qui học, nisi fallor, non admittent. Nam si αὐτοτέλεστος hoc loco sit appositum toũ Adyov, ut hoc dicat, totum Verbum, seu Sermonem, carnem esse factum, in theologorum scholis ratio reddenda erit. De quo magnus Athanasius, adversus Arianos, orat. 3: Kal yap wonεp Ἰωάννου ἀκούοντες, Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, οὐκ αὐτὸν ὅλον σάρκα νοοῦμεν τὸν Λόγον, ἀλλὰ σάρκα ἐνδυσάμενον, καὶ γενόμενον ἄνθρωπον. Εt alibi, ἐνεδύσατο τὸν ἄνθρωπον. μιa ut per totum κατὰ περιχώρησιν (ita enim hunc complexum vocant), sicul anima per corpus, penetret divinitas ac diffundatur. Quæ cum illud induat, non fit propterea quod induit, nec esse desinit, quod fuit. Quædamn παρακεκινδυνευ péva 83 seu periculosa sunt: quæ, vix exemplo veterum, si suppetat, admittam, aut poetæ Christiano teinere concedam. Tale est, quod Servatorem, seu naturam ejus vere humanam (nam de voce popφῆς alibi agemus ) eo quem adduximus jam loco, Bpotosion dixi!. Quo profecto, vel Manetis, Eutychis, Dioscori, atque aliorum cansa abstinere potuit: quorum ille φαντασία ψιλῇ καὶ σχήματι διακένῳ σώματος άνθρω nivou, hoc est, imaginatione nuda, et inani quadam forma corporis, apparuisse in carne Dominum aiebat; illi, specie tenus, factum esse hominem dicebant: quod ßporostows, nisi fallor, commode expomas. Ne de Marcione ac Manichæis dicam, qui thy περὶ φαντασίας δόκησιν in carne urgebant. lloc enim tale est, ac si Deum et naturam ejus, aut divinam certe, in Christo, aliquis Ososton dicat. Atqui ipse Homerus, homines non deos ita dicit: eos nempe qui quam proxime ad eos forma corporis aut animi accedunt. Neque magis sane homo verus, SpotOELShs dici potest. Et quis Titium aut Seium ita dici ferat? Quanto minus illum, qui si ßporosion; fuit, neque vere induit quod potest mori, ac ne quidem mortuus est vere. Et præclare Leo primus: Qui crucem Domini non pulat falsam, el susceptum pro salute mundi supplicium verum fuisse non dubitat, cujus credit mortem, agnoscit et carnem, Epistola ad Flavianum. Et pracciare Ignatius, laudante viro maximo Theodoreto: Si imaginarie assumpsit carnem Dominus, imaginarie et ego nunc illius causa vinctus sum: Εἰ γὰρ τῷ δοκεῖν ταῦτα ἐπράχθη ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, κἀγὼ τῷ δοκεῖν δέδεμαι. Neque causam, inquit, dico, quin sim demens, qui illius causa morti me addixi. Adde quod diabolus sic dici potest. Sed et talem fore Antichristum, Hippolytus episcopus et 84 martyr, libro De consummatione saculi, vaticinatur; fore enim, ut assumat carnem, ἀλλὰ ἐν δοκήσει. Quod quid aliud, quam βροτοEton fore? Quo nomine et notatur, cum Apostolus, 11 Thess. 11, 3, diserte hominem peccati dicat. At de carne Domini, quam idem luculente! 'O räp

Θεὸς ἡμῶν σαρκικῶς ἡμῖν ἐπεδήμησε, καὶ τὴν σάρκα τὴν ἡμετέραν, ἣν αὐτὸς ἐποίησε τῷ Ἀδάμ, καὶ πᾶσι τοῖς ἐξ 'Αδάμ, χωρὶς ἁμαρτίας· hoc est, Deus enim noster in hac carne, carne, inquam, qualis nostra hæc, nobiscum versatus est, et quam Adamo omnibusque qui ex eo, ipse fecit ac creavit, sine peccato tamen. Veteres urbane admodum, naturæ utriusque unionem σύνοδον dixerunt: qui hæc duo, ένωσιν καὶ Gúvodov tŵy qúoewy, sæpius conjungunt. Noster, etiam cum illis, ouğuylav ibi posuit, cum dixit Ξυνώσας ζαθέην βροτοειδές σύζυγα μορφήν. Qua voce utrum veteres sic usi fuerint, ne dubitandum quidem. Nos et de Trinitate, cum relationis, sive oxéɛwę significatione, ea usos scimus. Ita quæ de Filio dicuntur, quia præsupponunt Patrem, σúSuya vocare solent. Sicut cum anaúɣaoua vocatur, aut xapaxrip, necessario is intelligitur, a quo hæc trabit. Dicuntur ergo oúčuya in Trinitate, quorum singula sic usurpantur, ut ex illis nihil sit quod solum et per se consideretur, sed hoc ipso præsupponat aliud, quorum altero sublato, tollitur et alterum. Ita, si est Filius, est et Pater, et, si Pater, est et Filius. Sed et Filium qui tollit, tollit Patrem. Ita, si est Dei Sapientia, est et ille, cujus est hæc Sapientia. Quæ sunt ou vylat, ut prolixe alibi probatur a Nysseno. Qui hoc argumento utitur, ut probet, ört Ó TÖV Υἱὸν ἀθετῶν, συναθετεῖ καὶ τὸν Πατέρα quod, qui non admittit Filium, cum eo rejicit et Patrem. Qualis in naturis non est relatio. Non enim qui 85 humanam dicit, ideo per se intelligit divinam. Quare in iis σύνοδος est potius quam σχέσις, neque tamen temere et fulciendi versus causa, quanquam vocem istam amat, sed exemplo sic locutus est. Nec ignoscere illi cogor, quod (incogitantia, an versus causa dicam?) Joannem, qui adventum Domini prædixit, commate sequenti πpwrάyyshov vocavit. Ita enim scribit: Αμεὶ δὲ σαρκοφόρειο Λόγου πρωτάγγελος ἀνὴρ Αγνὸς Ιωάννης πιστώσατο μάρτυρα φωνήν. Plane, quemadmodum jam ante Dominum, çάos ȧxpuztov, nemini prædictum lumen, nuncupavit commate 8: Καὶ φάεος προκέλευθος ἀκηρύκτοιο φανείη. Quod si credimus, illud quoque, si videtur, credamus, neminem fuisse qui adventum Domini prædixit: neminem fuisse, qui in testimoniis de Servatore ante adventum ejus aliquid prænuntiavit. Que Manichæorum est opinio. Unde apud Augustinum ex hac gente Faustus: Cur non accipitis prophetas, inquis? Imo, tu dic potius, si quid habes, cur debeamus prophetas accipere. Propter testimonia, inquis, quæ de Christo præfati sunt. Ego quidem nulla inveni, quamvis attentius eos ac curiosissime legerim. Sed tamen et hoc inertis fidei confessio est: in Christum sine teste et argumento non credere. Ad que S. Augustinus: Nempe his omnibus verbis id agit Faustus, ut prophetas Hebræos, neque quidquam de Christo prænuntias e, neque, si prænuntiarunt, coram testimonia nobis prodesse, neque illos ipsos ex eorumdem testimoniorum dignitate vixisse credamus, libro adversus Faustum Manichæum duodecimo. Post quæ accurate singula de Christo prophetarum vaticinia adducit. Idem Tractatu in Joannem 36: Antequam veniret Dominus noster Jesus 86 Christus, multas ante se lucernas propheticas accendit et misit. De his erat etiam Joannes Baptista: cui tam magnum ipsum lumen, quod est Dominus Christus, perhibuit testimonium, quale nulli hominum. Ait enim, In natis mulierum non surrexit major Joanne Baplista. Quomodo advenit igitur ixfpuxtos? Sine illo, inquam, aut præcone aut nuntio? Quomodo pwrayyados nunc dicitur, qui tot tantosque habuit antecessores? Sed incogitanter, quem poáyyslov Ecclesia vocare solet, carminis misertus quod ruinam traheret, mpwzayyadov vocare maluit. Quasi idem quoque sit πρωτόδρομος καὶ πρόδρομος. Atqui ita dicitur, qui vel metandi, vel interdum speculandi causa ducem prævenit et antecedit: unde de adventu ejus judicatur. Hoc Synesius volebat. Duces, inquit, veniunt, où; oux opwYTES, Ånd τῶν προδρόμων ἴσμεν ὅτι παρέσονται· quos cum non videmus, adfuturos ex adventu præcursorum judica. mus. Et interdum Hellenistis poopaμeiv, non aliud quam præcurrendo nuntiare. Cui rei milites a ducibus adhibebantur, ne quid, ubi adventarent, inparatum esset. Unde in Meniæis suis Græci, militem et præcursorem Christi inter cætera Baptistam vocant. Nam et τὸν ἐν προφήταις ὅρον, et τῶν ἀποστό λων ἀρχὴν, ει ἐπίγειον ἄγγελον, εἰ, τὴν τοῦ Λόγου φωνήν, εἰ, τὸν τοῦ Χριστοῦ πρόδρομον καὶ στρατιώ ny, eo quo jam dixi sensu, dicunt. Et Elisabetha ibidem ad Mariani, Σὺ βασιλέα βαστάσεις, κἀγὼ στρα Twτny. Quod nonnunquam et ab aliis fiebat. Uude angelus Tobiæ additus, quemadmodum loquuntur ibi Hellenistæ: Προδράμωμεν ἔμπροσθεν γυναικός lachias dixerat, 'Etopáσet by xp³ poso ou. σου, καὶ ἑτοιμάζωμεν τὴν οἰκίαν, quod jam ante Ma Quem profecto ipsum Malachiæ locum, ne de Isaia dicam, qui de 87 Christo accipit, non potest ipsum νεὶ ἀκήρυκτον, vel πρῶτον τῶν ἀγγέλων, nisi fallor admodum, Joannem nuncupare. Ut omittam jam, quod πρόδρομος εν στρατηγός, præcursor et dus, sive imperator, oxɛtixá omnino sint, et ad se mutuo necessitate quadam referantur. Cæterum prærogativa maximi virorum fuit, quod, ut cæteri venturum, ita ipse, venientem nuntiavit, ac sic antevertit. Præclare Chrysostomus: Oi µèv oʊv πpopňται καὶ ἀπόστολοι πάντες, ἀπόντα αὐτὸν ἐκήρυττον· καὶ οἱ μὲν πρὸ τῆς κατὰ σάρκα παρουσίας, οἱ δὲ μετὰ τὴν ἀνάληψιν· οὗτος δὲ μόνος παρόντα· διὸ καὶ φίλον aútdy toÛ vuμotou prot. Adde quod, ut Græci, qui Joannem &YYEλov Enistov vocarunt, minus recte vocem intellexit. Apud Malachiam enim, a quo &yYados vocatur, more humano Deus loquitur. Non enim spiritum, sed hominem, in eo loco intellexit, qui profecto vere illustris: Ἰδοὺ ἐγὼ ἐξαποστέλλω τὸν ἀγγελόν μου, ὅστις ἑτοιμάσει ὁδὸν πρὸ προσώπου μου, καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε· καὶ ὁ ἄγγελος τῆς διαθήκης ἂν ὑμεῖς θέλετε. Ἰδοὺ ἔρχεται, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Est enim ambiguitas in voce 7, quam ambigue, ut solent, Hellenistæ reddiderunt. Unde Græci, ut extollerent Baptistam, non pro nuntio sed spiritu videntur accepisse: quod non opus erat. Ut eodem modo utrobique aberret, cum, et Domini in carne adventum (de quo ante diximus) ȧxfpuxtov, et præcursorem ejus, post tot nuntios, nowτáyyεlov vocavit. Non pauca ei, quod jam monebamus, vel ex paganorum consuetudine, vel lectione ac recordatione, adhæserunt. Ut cam autoɣévalov vocavit Deum commate 18: Καὶ Θεὸν αὐτογένεθλον ἐν ἀντιπόροισιν ἐπωπαῖς Οὐ ποτέ τις σκοπίαζεν. 1,88 Quemadmodum et illi autonápaxtov dixerunt, quod esse idem cum τῷ αὐτοποίητος εἰ αυτογένητος, Ostendit Quæstionibus responsionibusque ad Græcus, auctor, qui Justinus hactenus inscribitur. Inter alia: Εἰ ἄναρχος καὶ ἀϊδιός ἐστι Θεὸς, οὔτε αὐτο παραχτός ἐστιν, οὔτε ἑτεροπάρακτος· ὁ γὰρ αὐτοπάρακτος, οὐδενὶ λόγῳ ἐστὶν ἀἴδιος καὶ ἄναρχος Principio si, inquit, caret, et æternus est Deus, neque a se neque ab alio productus est; qui enim a se est productus, nulla ratione aternus esse aut principio carere potest. Et inter cætera de ea voce multa, Oùεèv diaφέρει τὸ ἀπάρακτον τοῦ αὐτογενούς· ἀλλὰ εἰ αὐτο πάρακτος ὁ Θεὸς, καὶ αὐτοπάρακτος ἔσονται καὶ αὐτ το γένητος, ὅ τε Θεὸς καὶ ὁ κόσμος. Εt alibi, αὐτοπάρακτον, αὐτοποίητον, εἰ αὐτογένητον, idem esse osten dit. llesychius, Αὐτογενής, αὐτογένεθλος. Adde bis quod, Deum non æternum modo, sed æternitalent suam sibi esse, scholastici testantur. Quod si verum, falsum, azoyev:hov eumdem esse. Ita enim, nec æternus, nee æternitas, sed potius principium

TOYEVS, cum similibus, eo relegentur unde infaustum huc tulerunt pedem. Sacræ Litteræ, ut summam Dei majestatem exprimant, quam conditio humana non capit, sedem illi tribuunt in cœlo: cujus Filium (quemadmodum de tota Trinitate Patres loqui solent) faciunt participem. Et µ60 povev 91 ex eo dicunt, ut et Psalmista o xaμevo vocaretur Deus. Imo ὁ καθήμενος ἀπ' ἀρχῆς, psal. Lv, 20. Et, quod longe turbis et mutatione nostra majestatem ejus cum suprema potestate ponit, in diluvio sedisse dicitur, ut τὸ βέβαιον, καὶ ἀπερίφοιtov, id est, sunimia stabilitas, notetur. Sicut Filius, ul tò áxwpistov, et, ut loquitur Gregorius Theologus, to auéplotov, id est, summa et inseparabilis ostendatur conjunctio, com. 18, in Patris sinu collocatur. Ubi non semel pessime rem gessit noster. Primo etenim, cum usitatum sit theologis, ut, cumi personas Trinitatis inter se opponunt aut de iis simul agunt, eas hypostatice distinguant, noster contra, cum de Patre hic ac Filio loquatur, Patrem àµwurtov, sive inculpatum, non satis reverenter nec considerate dixit. Quod appositum, Polydamanti suo tribuit Homerus. Est autem tale, quod nec personæ illi convenit quam Filio conjungit. Quis enim Deum, nedum verum illum ineffabilemque, et æternum Filii æterni Patrem, inculpatum dicat? Que vox nec essentiam proponit, nec proprietatem hypostaticam declarat, hoc est, oŭte thy obcíav napἔστησιν, οὔτε τὴν ὑπόστασιν. Quanto ergo melius mascendi aut essendi erit sibi, aut ex parte saltem τὸ αὐτόφυτος, τὸ αὐτόγονος, τὸ αὐτογένεθλος, τὸ αὐnon æternus. Et æterna generatio, non Dei sed personæ. Quid quod teste Augustino, nulla res se ipsa gignit. Cujus testimonio scholastici utuntur, cum de controversia hac agunt. Qui, inquit, putant ejus potentiæ esse Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errant, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis neque corporalis creatura. Nulla enim omnino res est quæ seipsam gignat ut sit. Et ideo non est credendum, vel dicendum, quod Deus genuit se. Neque cogitabat, id quod ante in ideis, quas præsertim statuit in Deo, observarat Plato, in nominibus divinis, a theologis plerunque usurpari; ut, quæ Deo tribuuntur, ita intendantur. Quemadmodum præclare in aureo De Trinitate libro Cyrillus, Dionysius, et 89 alii. Sic enim et in iis Dei attributis quæ cum aliis communicantur, autoayabóns, αὐτοζωή, αυτοσοφία, hoc est, υπεραγαθότης, ὑπερ wh, nepoopla dici potest. Et in iis quæ divinitati proprie conveniunt. Ut si αὐτοαΐδιον, αὐτοαπλοῦν, vel autoandóτnta dicam. Quemadmodum in iis quoque, quæ de eo privative ex defectu hominum dicuntur; cujus generis sunt άχρονος, ἀπέραντος, anεply pantos, el alia ejusmodi; quæ, non, quid sit, sed quid non sit, ut Cyrillus loquitur, designant. Quare non ut illi, αὐτοπάρακτος, aut αὐτοποίητος, aut autoyéveblos, aut id quod supra nostro placuit, αὐτόφυτος, sed αὐτοαγένεθλος, αὐτοαποίητος, αὐτο áputos dicendus esset. Et hoc Athanasius volebat, cuin de Deo ita scribit, Ti ovv Stiv 6 Oɛóę; respondit aller, αὐτὸ τὸ ἀγέννητον. Atque hoc est τὸ ατοayevvntov, quemadmodum dicebam. Et præclare idem magnus Athanasius, Ὁ ἀγέννητος οὐ γεγέννησ ται, οὔτε ὑφ᾽ αὐτοῦ, οὔτε ὑφ' ἑτέρου. Ille, inquit, qui ingenitus, neque a se, neque ab alio est genitus. Quo verbo attributa nostri aliquot rejecit, ne hic alium quæramus Aristarchum. Verum hæc apposita ut primo omnium poetæ veteres finxerunt, ita ex sententia eorum, non ex vero, veritatis pessimi interpretes grammatici exposuerunt. Cujus generis καὶ αὐτολόχευτος. Hesychius, Αὐτολόχευτος Θεὸς, ἀγέννητος, αὐτογέννητος. Suidas, Αυτολόχευτος, αυτ τογέννητος, ὁ Θεὸς ὁ ἀγέννητος. Quasi τὸ ἀγέννητος καὶ autoɣévvηtos in æterna hac essentia tantumdem esset. Sed ex Orphei lacunis, et supposititii Hermetis, hæc deprompta sunt. Quorum ab illo autoyevs & Θεός, ab isto αὐτοπάτωρ καὶ αὐτομήτωρ, eodem fere sensu dictus. De quo Lactantius in quarto, qui non sine causa bæc rejecit. Locus Orphei: 90 μοῦνον δ' ἐσορᾷ κόσμοιο "Ανακτα Εἰς ἐστ᾽ αὐτογενής, ἑνὸς ἔκγονα πάντα τέτυκται. Quem locum Augustinus lib. ad Catechumenos 11 ita extulit, ut caute loqueretur: Omne quod est, inquit, ab illo est: ipse autem a seipso est, qui non ab aliquo factus. Non dixit, a se esse genitum, sed esse. Eadem apud generis humani hostem in oraculis invenies. Nam Apollo, ut est apud facundissimum et eruditissimum scriptorem Lactantium lib. 1, c. 7: Colophone respondens, quo Delphis, credo, inquit ille, emigraverat, Asia amoenitate ductus, de Deo consultus, respondit: Αὐτοφυής, ἀδίδακτος, ἀμήτωρ, ἀστυφέλικτος. * Et apud Eusebium, de Hebræorum Deo, Αὐτογένεθλον "Ανακτα, σεβαζόμενοι Θεὸν ἁγνῶς. Ut originem erroris videas ac patrem. Quod nec ipsis philosophis probare potuit. Non Platoni certe, qui, τὸ ὂν ἀεὶ, γένεσιν δὲ οὐκ ἔχον, Deum in Timmo delinit. Quod cum isto pugnat attributo. Quare, quantum in his vocibus, quæ non grammaticorum, sed theologorum sunt, et ex eorum legibus accipiendæ, vocabularii vulgares ac interpretes hallucinentur, qui τὸ αὐτογένεθλον ælernitatem denotare volunt, ipsa res ostendit. Quanquam sciam quosdam, etiam ex Gracia posteriori, sic interpretari. Quare? quia ferri aliter nec usurpari posse a Christianis judicabant. Poetæ autem ex paganis invexerunt. Quare, ὁμόδοξον ἀγεννήτοιο Τοκῆος dixisset? Nisi quod Toxños, quod illi semper placuit, non placet nobis; vox, quam ne quidem Jovi suo tribuat Homerus. Interim, hoc modo, et convenienter magis de utroque, et ex usu veterum, locutus esset. Alterum est, quod cum sedere utrumque innuat evangelista, nostro tamen placuit, non secus quan si Deus Pater primum esset mobile, et hunc ejus motum sequeretur Filius, duóportov, hoc est, coambulonem, inculpati Patris, seu, illius motus comitem, 92 cum summa utriusque, ut jam dixi, contumelia, voçare, ὁμόφοιτον αμωμήτοιο Τοκῆος. Nam auto; de quovis bono ac civili viro dicitur. Sed quomodo suportos, aut cum eo ambulare vel moveri dicitur (nam sic interpretes id reddunt), si in sinu Patris est? Nam hic situs, ut εdpaïo;, sic quietus est; alter vero, vagus et instabilis. Ac ne cogitavit quidem, to portãy (quod ne honesta quidem notione usurpari recte hic potest) vocem quoque infamem esse, quæ de Venere ac furore usurpatur. Unde suportos. Sed profecto nihil pensi habet. Bacchides Plautinæ, sunt duopotto. Agyrtæ duo Cybeles qui pariter insaniunt ac circulantur, sunt duoporto. Osiris, similesque Dii, quorum circumferri imagines solebant ac vagari, poltytñpeç dicebantur. Unde recte noster, in profano scripto, eum sic vocavit. Itaque dicendum, quod nec satis dici juventutis causa potest: virum optime de sacris vel exemplo vel labore meritum, tantum in his indulsisse sibi, ut recoctum nobis paganismum pro poesi sacra plurimis in locis reliquisse videatur. Θυάς, εὐάζειν, κρότος, ἔργια, ad Pascha festum; xwμos, vox plane infamis ac proscripta, ad festivitates sacras, et imprimis festum Tabernaculorum; 0αAúota, quod festum Cereris, ad cultum Dei; yachoxos, quo nomine Neptunus illis dicitur, ad Dei Filium; appositum Minervæ promovos, ad eamdem Dei Sapientiam, quæ omnia απονητί creavit; ἀλεξίxaxos, qua voce ab iis celebratur Hercules, ad eumdem transfertur. Quæ ut sine modo, ita sine reverentia ab eo adhibentur. Ait paulo post sanctissimus evangelista, Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ μαρτυρία τοῦ Ἰωάννου, 93 ὅτε ἀπέστειλαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ Ἱεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Λευΐτας. Quæ evangelistæ verba sic accepit noster, quasi

sacerdotum prior hæc legatio ac Levitaruin esset: quam Pharisæorum altera inox subsequatur. Ex sententia Origenis, qui duas hic legationes intellexit cum evangelista mox diserte dicat, Kal of ἀπεσταλμένοι ἐκ τῶν Φαρισαίων ήσαν. Quod et Epiplanius confirmat: Καὶ εὐθὺς ἔδειξαν, ὡς τοῖς πρὸς Ἰωάννην τὸν Βαπτιστὴν ὑπὸ Φαρισαίων πεμφθεῖσιν αὐτὸς Ιωάννης ἀποκρίνεται, λέγων, Ἐγὼ φωνὴ Bowrtos, clc., lib. 1 in historia et secta Ebionis. De quo pluribus nox infra. Hoc nunc dicam eum, qui a Pharisæis alios vult esse hos sacerdotes, id quod Pharisæis maxime conveniebat, sacerdotibus his tribuisse. Nemo enim ea secta magis vigilabat, magis ex proposito Thy dypumvlay exercebat. Alii enim, ut est apud Epiphanium, ex illis, tabulas exiguas parabant, quibus incumbebant, ut, si quando urgerentur somno, protinus in terram volverentur, atque hac ratione ad se redirent: alii, silicibus per noctem, alii aculeatis incumbebant spinis. Quo non aliud spectabant, quam ut somnolentiam a se abigerent ac omni ratione propulsarent. Quare illis potius, quam alia de secta sacerdotibus, appositum hoc tribuendum erat, cum præsertim et e Pharisæis, plurimi tum essent sacerdotes, atque hoc ipse evangelista flagitare videretur. Verba Epiphanii de hac eorum apuvia sunt; nam sensum obiter jam exposuimus Kal of μèv oavidas tauto!; Epoxȧλουν σπιθαμῆς μόνης τὸ πλάτος, καὶ ἐπὶ ταύτην ἑαυτοὺς ἐτίθεσαν κατὰ τὴν ἑσπέραν, ἵνα εἰ ὑπνώσειέ τις, καὶ καταπέσοι ἐς τούδαφος, αὖθις ἐγείρηται ἐς εὐχὴν, διὰ τὸ ἄγρυπνον ἔχειν τὸν βίον κατὰ τὸ δυνα τόν. "Αλλοι δὲ κάχλικας συλλέγοντες, ἑαυτοῖς ὑπ Εστρώννυον εἰς τὸ 14 νηφομένους μὴ ὕπνῳ βαθεῖ φέρεσθαι, ἀλλὰ βιάζεσθαι γρήγορσιν ἑαυτοῖς προσπορί ζεσθαι· ἄλλοι δὲ καὶ ἀκάνθης στρωμνὴν εἶχον, διὰ τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν. Quare quod peregrinantibus in terra aliena evenire solet, ut, cum semel aberrarint, sæpius deflectant, ac postremo tota via abeant, idem nostro hic evenit, qui de Pharisæis hæc accipienda esse, ne evangelistæ quidem credidit. Ac ne sibi quidem, qui hic sacerdotibus tribuit, quos infra separat a Pharisæis, quod Pharisæorum erat proprium, dypumviav nempe. Infra enim alteram ab bac Pharisæorum statuit legationem, com. 25. Ubi dicit: Καὶ χορὸς ἄλλος άπιστος ἁμαρτινύων Φαρισαίων Πέμπετο. Sed nec attributa quæ in sacris invenerat, bene expressit semper. Ut cum commate 21 Eliam, qui Oɛσβίτης dicitur ab urbe, Θεσβίτιδος ἀστὸν ἀρούρης dixit. Quippe urbs Eliæ Thisbe, sive Thesbe, terræ fuit Galaad aut Gilad. Unde Elias, & cσbits, valens Falaád, civis Thesbiles, habitator Galaad, I Reg. xvII, com. 4, dicitur. Quem locum immutarunt Hellenistæ. Sive ergo urbem intellexit, male &poupay vocavit, sive regionem, minus recte àszóv dixit. Quamvis &xupov.hoc amet. Distincte, et ex sacrarum more Litterarum Josephus. Qui, popitry to μεγίστου Θεοῦ ἐκ πόλεως Θεσβώνης, της Γαλαΐτιδος Kupas, prophetam maximi Dei, ex urbe Thesbone, regionis Galaitidis, dixit. Sequitur, sequenti commiate, Καὶ θρασὺς ἐσμὸς ἔειπεν ἀνιπτοπόδων ἱερήων. Quæ cacozelia est Ilomerica, obiter hic illustranda. Homerus Iliados decimo et sexto, cum religionem Jovis Dodonæi obiter describit, sacerdotes ejus ἁνιπτόποδας vocavit: 95 ἀμφὶ δὲ Σελλοί Σοὶ ναίουσ' ὑποφῆται, ἀνιπτύποδες, χαμαιεῦναι. Quæ vox argumentum ac occasionem disputandi criticis, ut solet, ibi dedit. Alii enim ita dictos voluerunt, quod et casti essent, et delubro non egrederentur, ideoque, ne ablutione quidem pedum sibi opus esse existimarent. Atque id ipsum puritatis esse indicium. Quemadmoduin de talibus Euripides Erechtheo dixit: πηγαῖς οὐχ ὑγραίνουσιν πόδας. Quo doctissimus Hesychius respexit, cum 'Aviónδας, τοὺς δι' ἀγνείαν χρείαν μὴ ἔχοντας νίπτεσθαι, interpretatus est. Alii severitatem sic significari voluerunt, quod ex instituto ac proposito, ne sordes quidem pedum abluendas sibi judicarent. Ea enim ratione in instituto fortiter perseverasse: simplicitatis enim admodum fuisse studiosos. De qua in Imaginibus Philostratus: Οἱ δ᾽ ὑποφῆται τοῦ Διὸς, οὓς ἀνιπτόποδάς τε καὶ χαμαιεύνας ἔγνω Ομηρος, αὐτοσχέδιοι τινές εἰσι, καὶ οὔπω κατα εσκευασμένοι τὸν βίον· φασὶ δὲ, μηδ' ἂν κατασκευάσασθαι· τὸν γὰρ Δία χαίρειν σφίσιν, ἐπειδὴ ἀσπάζον Tai to autóbev. Ait, gratos eo nomine esse Jovi, quod simplicitatem amplectantur. Andron, vetus scriptor, militares homines fuisse, qui austeritate ista, et, ut Græci melius, oxλŋpaywylą, animum ac corpus indurarent. Alii, atque inter eos Alexander quidam, populum fuisse, a Tyrrhenis oriundum: qui ex gentis suæ instituto, Jovem ita coleret ac celebraret. Atque hoc appositum, non tam examinavit noster quam arripuit et ostentationis sur prædam fecit. Quod, si verum volumus fateri, pessime successit. Nam cum Pharisæi hic intelligantur, sectam hanc ablutionibus imprimis deditam fuisse, 96 nemo, nisi qui a sacris alienus est, ignorat. Ac de manibus, crebraque earum lotione, evangelista Marcus, loco jam a pluribus laudato, Nec de pedibus profecto dubitandum, cum et singuli Judæi, etiam amicis crebro, vel refrigerandi causa, vel quod maxime hæc pars immunda esset, pedes studiose abluerent. Unde ipsa Veritas, 'O deλουμένος οὐ χρείαν ἔχει ἢ τοὺς πόδας νίψασθαι, ἀλλ' ἔστι καθαρὸς ὅλος. Οι omittam, pedes quoque in Oriente aute cibum ablui solere. Id fecisse crgo Pharisæos, vero simile est, cum alias, tum quoties in templo statione sua vicibusque fungerentur. Qua de re in dissertatione cum Serrario vir summus et incomparabilis Josephus Scaliger videndus. Namı et crebro, et ex more Orientis universum abluisse corpus, ratio ac consuetudo dictat. Quod ßangeGoat Scriptura sacra dicit. Non enim pedes credo cum in fontem aut lavacrum se immergerent, velamine olitexerunt. Non profecto magis quam matronæ Judæorum, quæ cum post puerperium, priusquain viris se conjungunt, in cisternis, fontibus, ac lacubus, Bantiesba, ac totas sese, ut ne ullam quidem partem corporis immundam aut immunem aquæ habeant, immergere consuerunt. Idem cæleros Judæos, ac præsertim Hemerobaptistas sedulo fecisse, nemo nescit, cum præsertim etiam ex Pharisæis Hemerobaptistæ essent. Atque hæc omnia, cum aut nesciret, aut dissimularet, vel, quod propius est vero, ut e myrotheciis Homeri huc appositum transferret, homines ad foedam ac ridendam prorsus superstitionem usque ablutionibus addictos, sacerdotes avió vocavit, quasi aut non es sent Pharisæi sacerdotes, aut quod sacerdotibus tribuitur, a Pharis:ris alienum esset, cum hos 97 sacerdotes fuisse Pharisæos, ipse paulo post profiteatur, qui accuratissime ac creberrime abluebantur. Quemadmodum a foro cum redirent, idem usurpasse, Marcus notat. Quod ad pedes quoque referendum. Nam hæ partes sæpe immundæ ac res parum castas etiam invitis illis contingebant. Neque dubitandum, eremitam illum Pharisæum, cujus frequentissimas atque adeo nocturnas juxta ac diurnas lotiones celebrat Josephus, abluendis pedibus præcipue incubuisse. Ego inter cæteras sacrarum Litterarum λextixás virtutes, simplicitatem ac ¿yéhɛtav admiror, quam non facile incrustari aut ab aliis scriptoribus aut a poetis fero. Quod Matthaeus de Baptista dixerat, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ moonpata Bastáca, dixit paulo aliter, commate 27, evangelista noster, ou εy oux ɛiµì ágio; iva λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. Quam sim plicitatem sic interpolavit noster:

DAN. HEINSI EXERCITATIONES. οὗ ποδὺς ἄκρου Ανδρομέην παλάμην οὐκ ἄξιός είμι πελάσσας Δῦσαι μοῦνον ιμάντα θεοπνεύστοιο πεδίλου. Primo enim, quid est χειρα άκρου ποδός πελάσσαι, cum ἐπὶ ἄκρον πόδα vellet? Et quis Græce sic lo quatur? Quare ne ellipsi quidem, quæ poctis sæpins succurrit, excusari potest. Tum, quid ǎxpov óba vocat? nam hoc proprie est hujus loci, quod ad plantam aut extremitatem digitorum veteres referre solent. Ut cum Apollonius, π axporάTOLJI Tooly in luctando constitisse ait Amycum. Quod Latinus poeta, in digitos erectum stare. Sed non cogitabat, de corrigia sen calceorum vinculo hic agi; multo minus, etiam Judæos tibiatim calceasse. Unde doctissimus Tertullianus, Mosi caligam attribuit: Speculatoriam 98 morosissimam pedibus absolvit, terræ sanctæ insistere incipiens, caligam nimirum militarem. Quam in crure, lorum, seu corrigia, ambibat; quæ ab ambiendo llebræis, eodemque modo opaipwtfp vocatur Hellenistis. Itaque quod Augat no stro dicitur ἱμάντα, λύειν σφαιρωτήρα dicitur Gregorio. Hoc est ergo tale, ac si quis in summitate pedis nostras periscelides locaret. Quare in maximas difficultates hac nepiepria sese induit. Non minus quam qui ex occasione loci hujus quærunt, utrum calceatus in his terris an discalceatus Dominus incesserit. Adeo quidem ut in partes (ea curiositas in minima re fuit) itum sit. Nam quemadmodum posterius hoc Arbulensis, Dionysius Carthusianus, Bonaventura ac Liranus probant: ita prius, ex hoc Marci item ac Matthæi loco, inter cæteros Chrysostomus Ad populum Antiochenum, et B. Augustinus probant. Cum non proprie, sed xatà popias pónov illud a sanctissimis evangelistis dictum sit. Nam vi!issima ac abjectissima pars de qua agit. Ut cum Amos, &yel Sodhµato; divendi justnm queritur. Et vix dici tamen potest, quantas. hinc allegorias viri maximi deprompserint. Quas, si cui curæ sunt, xat el tivi, quemadmodum antiqui theologi loquuntur, ἀναγωγαῖς τε καὶ θεωρίαις G muy vediosty piov, per me adeat licebit. Nobis satis est, vilissimum notari ministerium. Ut hine summa viri maximi appareat humilitas. To rap ὑπόδημα λύσαι, τῆς ἐσχάτης διακονίας ἐστί, Solvere calceum, vilissimum ac marime despectum, dicunt veteres, est ministerium. Inter quos et Augustinus ac Theophylactus. Hic autem muneri, ut vili, Cananæos adhibebant servulos Judæi. Nam qui de possessione hoc accipiunt, non minus argutantur. Porro, non contentus, 99 eam partem, quæ proverbialiter a maximo extenuatur viro, sacram nuncupasse, etiam BɛÓTVEUσtov vocavit: quasi prophetandi quoque munus illi conveniret, quam Baptista sic depressit imo, sine qua humilitas divina ejus ac modestia non intelligitur. Quare rectius cum eo quem interpretatur, ut in aliis plerisque, his appositis abstinuisset. Nam absurditas absurditatem traxit. Quia enim xet̃pa àvdpoµéŋvdixerat, calceum θεόπνευστον vocavit. Quod Judzi non sine risu legerent, Spiritum videlicet sanctum, aut propheticum, in calceis Messiæ poni. Cum nec hoc, nec illo esset opus. Quanto igitur simplicius dixisset: οὗ τὸν ἱμάντα Λῦσαι ἀπάξιός εἰμι καὶ ἀκροτάτοιο πεδίλου. Aliquanto post, commate videlicet tricesimo el tertio, cum ab eodem dicitur Joanne: Οστις ἐμὲ προέηκε παλιγγενέων δέμας ἀνδρῶν Βαπτίζειν ἀπύροισι καὶ ἀπνεύστοισι λυετροῖς, fugit eum ratio, cum &TVEUSTO esse idem quod amvauμatov existimavit. Quod sine ulla affectatione Patres a veuμatos libentius dixerunt, ut Gregorius et alii. Est enim άπνευστος, ὁ μὴ πνέων, qui non spirat, non autem, qui non aspiratur sive afflatur. Hesychius, "ARVUSTOS, & μ TVεy xa quatv, is qui naturaliter non spirat. Nam Homericum respexit locum, "Ος άπνευστος καὶ άναυδος Κειτ' ὀλιγηπελέων. Quales sunt quos animus ac spiritus deficiunt: quos Aerobuμouvras dicimus. Qualis nobilissima ac multum celebrata illa &πvous, cujus meminit Galenus, et de qua librum Heraclitus scripserat. Quales, qui &nvola laborare a medicis dicuntur, ut in strangulatione uteri, apoplexia, ac lethargo. Sed ad rem a verbis. 100 Tertio Matthæi dixerat Baptista: 'Eyw μὲν βαπτίζω ὑμᾶς ἐν ὕδατι εἰς μετάνοιαν, et paulo post de Christo, αὐτὸς δὲ ὑμᾶς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ Tupi Bantice. Unde veteres, quod nemo nescit, inter Domini baptisma et Joannis, distinxerunt. Basilius illud elsaywɣixov, ut cæteros præteream, hoc τελειωτικόν, illud αναχώρησιν τῆς ἁμαρτίας, hoc oκείωσιν πρὸς Θεόν, οι υιοθεσίας, sive adoptionis vocat. Quemadmodum Tertullianus, illud, præparationis, hoc perfectionis, vocat. Quæ perfectio, est vitæ novitas, ut Augustinus loqui solet, ac regeneratio. Enchiridio ad Laurent.: Hujus enim baptismus est non in aqua tantum, sicut fuit Joannis, verum etiam in Spiritu sancto, ut de illo Spiritu regeneretur, quisquis in Christum credit, de quo Christus generatus, regeneratione non eguit. Quemadmodum non semel alibi, tum vel præcipue adversus Donatistas: quemadmodum et ex antiquitate fere cæteri. Nam recentiorum hic sententiain non tango, nec de veritate disputo. Et in illa fuisse nostrum sane apparet. Qui ut mentem suam exprimat, quod Joannes dixerat, ἐν ὕδατι, ipse ἀπύροισι καὶ ἀπνεύστοισι λοετροῖς, interpretatur. Quæro igitur si ita sensit, cur nadiyYEVET ab eo baptizatos dicat? Nam, diserte rallyYeviwy déμas avopwv Bantitet dixit. Atqui, illi sane, qui ad poenitentiam baptismum præcursoris restringebant, sicut illi Spiritum, regenerationis fontem, sic regenerationem proculdubio demebant. Ideoque et den baptismum ejus nuncupabant. Ubi enim vitæ novitas, ut ille ait, ibi Spiritus quoque innovator, ut et contra. Unde et maliyyavasla quxñs, animæ regeneratio, baptismus a Cyrillo, παλιγγενεσίας outpov, regenerationis lavacrum, a Gregorio Theologo vocatur. Augustinus Enchiridio: Non enim renascebantur, 101 qui baptismale Joannis baptizabantur. Noster vero, quanquam Spiritum regenerationis manifeste iis demit, nihilominus effectum Spiritus concedit; nam regeneratos vocat. Neque satis caute, cum baptismati Joannis Spiritum detraxit, et regenerationem iterum concessit, corpus eum baptizasse ait: quod qui dicit, ipsam quoque poenitentiam excludere videtur. Quare satis erat si βαπτίζειν ἄνδρας aut ávôpŵñous dixisset. Ergo fluctuat et hæret, aut μετεωρίζεται καὶ ῥέμβεται, sui pariter et veterum desertor. quibusdam reverentia in rebus sanctis ac religione abstinendum est. Quid sit Smηvéµtov, ex disputationibus philosophi ac consuetudine loquendi usitata notum est. Sunt enim Sæŋvéuia quæ imperfecta sunt xat ately ac nullius rei. Unde ova υπηνέμια, modo ἐξ ὧν γόνος οὐ γίνεται οὐδείς, υἱ libro De animalium historia, vi, cap. 2, modo ǎyova simpliciter, ut in iisdem libris alibi dicuntur. Unde et vulgo návra tà áxpɛla, quidvis quod inutile est, hac voce a Græcis indicatur. Quare, neque reverenter, neque pro theologo ab eo factum est, quod Spiritum regenerationis fontem, in baptismo Domini qui ipsum consecravit, translatione hoc in loco parum religiosa, pov vocare ausus est. Ita enim versu sequenti: Εἰς ὃν ἂν ἀθμήσειας υπηνέμιον καταβαῖνον Πνεῦμα Θεοῦ νοεροῖο. Voluit autein periwpov significare. Sed quis poetarum præter eum ita loquitur? Nam antiqui pɛtax86vtov hoc dicunt. Neque eumdem Spiritum, Пvevµа sou vos polo dicam: quippe, ut omittam, a theoIngis sæpissime non Deo sed spiritibus, qui ministerio illius destinati sunt, appositum hoc tribui, neque 102 parum vocphy xal vorcov differre, po-

tius persona quam substantia, appositum hic requirebat, ut si dicas &ytoy. Ita enim et substantiam intelligis, quia cum ab aliis distinguitur spiritibus, jam Deus esse intelligitur: et sic statim animo quod tribus est commune, occurrit. Adde, quod personæ minus notæ sunt in deitate quam substantia; sanctus Spiritus quam Deus. At quæ minus nota sunt, appositis non sine causa illustrantur. Adde quod tò Uveūua sou, inter attributa Filii Theophilus, antiquus scriptor, libro ad Autolycum, usurpat. Non puto satis omnibus liquere quid voluerit, cum de Baptista dixit, commate 36, quod viderit in terris incedentem (Dominum intelligit) Αρματος ὑψιπόροιο μετάρσιον ἡνιοχῆς· Qui sublimis currus auriga esset. In quo aliquem ex Græcis procul dubio secutus est, qui cherub &pua vertit (quod iisdem litteris, nec immutatis, sed transpositis, vehendi actionem notat) et divinitatem sic expressit. Notum enim illud regii Prophetæ, Ὁ καθήμενος ἐπὶ τῶν χερουβίμ• et illud ejusdem, Equitavit super cherubim. Ubi vox de qua jam dixi in Hebræo exstat: 1 nimirum. Quamvis Græci xai ἐπέβη ἐπὶ χερουβίμ. Nec mireris ενικῶς, seu singulariter, efferri; nain fortasse xɛpováɛlµ scripserunt. Eam autem esse vocem singularem, Suidas grammaticus e Græculis notare ausus est. Xεpouбelu. ἐπὶ τῶν ἑνικῶν, διὰ διφθόγγου, πληθυντικῶς δὲ διὰ Tot. Rem jocosam ac facetam. Sed et Justinus Martyr, imitatione Hebræorum, etiam Platonem, äpμa Jovi suo, cum magnificentiam ac majestatem ejus repræsentat, tribuisse notat, ubi dixit: '0 μèv on μέγας ἐν οὐρανῷ Ζεὺς, πτηνὸν ἅρμα ἐλαύνων, quia, inquit, in prophetis legerat, 103 Kal néбŋ enl Xepou6lu. Importunum est epitheton quo paulo ante usus est, cum dixit: Ηνίδε παγγενέταο Θεοῦ σχεδὸν ἀμνὸς ἐχέφρων. Cui par est ac affine quod hic sequitur, Οὗτος ἐπουρανίοιο θεοῦ λάλος ἀμνὸς ὁδεύει. Multa per similitudine de Christo, inquit D. Augustinus, dicuntur, quæ non est per proprictatatem. Per similitudinem et petra est, inquit, Chrisus, et ostium est Christus, et lapis angularis est Christus, et pastor est Christus, et leo est Christus. Ex qua observatione acumen noster aut yopyonTOS quæsivit speciem, cum attributum áλos addidit, ut ostendat quippe vocem &µvóc minus proprie bic tribui, proprietatem, ut putavit, hominis adjunxit: quod est λόγος, sive λέγειν, quæ differentiam, seu id quod hominem constituit, subsequitur. Neque cogitabat multum inter se differre Ayat et quod posuit; nam to λálov, non proprietatem denotat, sed vitium. Et poetæ Græci hoc cum exprimunt quod noster voluit, voce audet utuntur. Quare qanto melius dixisset: 'Ηνίδε κόσμου παντός, ἁμαρτάδα πᾶσαν ἀείρων, Αὐδήεις Θεοῦ ἁμνός. Et sic ea voce utitur Ilomerus, ut jam olim critici, imprimis Aristophanes notavit. Qui, Audijeves, inquit, λέγονται οἱ ἄνθρωποι πρὸς διαστολὴν τῶν ἄλλων Swwv, id est, eam vocem ad distinctionem hominis a cæteris ab eo usurpari animalibus. Ideoque Circen et Calypso, quas ex parte homines, ex parte deas, hoc est, ut veteres loquuntur, owμatizwrpas Oság esse voluit, perpetuo sic dixit. Neque noster plane id ignoravit. Nam cap. xv, v. 5, cum DomiDus vitem se dixit, auлshov aůdnsoσay, distinctionis causa dixit. Quemadmodum aúdřev pédaOpov, 104 alio in loco. Ideoque recte vocem banc obelisco ad marginem-notarat magnus Scaliger. CAPUT IV. Examinantur in secundo capite et tertio Nonni attributa. Locus initio capitis secundi notatus. MépоTES qui. Abusus ejus vocis. Oi ths Oɛlas audñs, Christiani. Chalana urbs. Strato Comicus. Ejus jocus περί μερόπων. Οπισθόκαμο: qui. Κυκληδόν tonderi. Περικυκλοῦν τῆς κεφαλῆς τὸ κλίμα ex interpretatione Aquila, Judæis velitum. Lisóŋ Hellenistis quæ. Abantes dióxμor, et qua occasione. Hesychius in otoón emendatus. Angulos capitis tondere. Στεφάνη, περιδρόμος. Circumdare comam Tertulliano. Crinis in rota speciem accisus Sidonio. Quos Nonnus intellexerit, cum µéporaç óm. Boxópous dixit. Galilæi comali, ex Nonni sententia, ideoque τανυπλόκαμοι εἰ ἀκερσέκομοι απ eo dicti. Nazuræi, sive separati, quí Hellenistis ηὐγμένοι οι ἡγιασμένοι, cum Nazarenis a Nonno confunduntur. Ναζαραίος οι Ναζηραίος. Ναζαραίος et lahikaio; promiscue Nonno usurpatum. Nonni àhoɣistía in Nazaræis et Nazarenis. Nazaræalus corona, Nonno ὀπισθοκόμιον. Nonni ἀκρισία. Voce HEOυs0nvat deceptus. Vox pεons quomodo usurpata Hellenistis. Οὔτις ἄνθρωπος ᾧτινι οὐχ ἡ ἑαυ Tou wpa, Hebræorum proverbium. Nondum venit hora mea, locus a Nonno non intellectus. Ejus in appositis περιεργία. Πυράτη κύκλου ὥρα. Μεθυ σφαλεῖς ὑμέναιοι. Ο καλός οἶνος, Hellenistica locutio. Καταιβάτις οἶμος. Καταβαίνειν. Nonni in discipulorum numwro hallucinatio. Στικτα, μελέεσσι πελειάδες. Περιεργία οι αλογιστία Nonni. Πελειάς οι περιστερά. Στικτόν quid. Στικτά animalia qua. Τρήρωνες πελειάδες. Bacchica voces de festo Pαsche imprudenter usurpatæ. Festi ejus institutio ac finis. Bahal Zephor. Ejus ex Ægyptiorum superstitione vis ac potestas. Seirim dii quales. Nicodemus αἷμα Φαρισαίων. "Αρχοντες Ἰουδαίων. Nico demus fios a Nonno dictus. Opinio de eo veterum. Locus περὶ τῶν οὐρανίων καὶ ἐπιγείων, non recte intellectus a nostro. Christus Dominus, cum de natura ejus divina agitur, Oéoxɛdo; dictus. Multas voces, hæreticorum causa, a Patribus subΙα:ας. Ἐρυγγάνειν λόγον. Πνεῦμα Θεοῦ. Dei Filius, Λόγος ὑπουργός. Δουρατέη 105 άκανθα, Ακανθα pro serpente. Εύδενδρος παράδεισος de vita clera, sive beatorum loco, male. Movoyeurs de Filio Dei, male in τηλύγετον mutatum. Τηλύγετος οι Μονο Yevhs quis. Longa de eo disputatio. Eam vocem de divinitate Filii in omnibus Symbolis, conciliis ac synodis servatam. Ea voce adversus τῆς ἀδελφο Ostas invectores, Arium item ac Eunomium, usos veteres. To nauyetos homini convenire et tantum. Υιός γήρους. Filius sapiens Chaldais, qui τηλύγε τος Gracis. 'Αγαπητός, idem cum μονογενής. Τη eam vocem baptizatum Dominum. Ario invisam vocem povoyevs. Ejus interpretatio. Pro eo esse vocem τηλύγετος. Petrus θρασύς a nostro dictus. Item Joannes. Idem Græcis φίλος επιστήθιος. Terra Judæorum, peregrina Domino, a nostro dicta. Hierosolyma et Ἰουδαίων χώρα. Σάλειμ βαθυκύpwv. Locorum ignorantia notala. Sine ulla ostentatione ac verborum lenocinio agendum erit quod suscepimus. Nam, ut ille ait, Γλώσσης περίπατος, ἐστὶν ἡ ἀδολεσχία. Statim capite, ut vulgo nunc distinguitur, secundo, commate 2, illud occurrit, ὅτι χθονίῳ παρὰ παστῷ Χριστὸς ὀπισθοκόμων μερόπων θοινήτορι λαῷ Κλητὸς την σύνδορπος. Ubi duo pariter apposita conjunxit, quorum sane neutrum ita ut ab eo fit, mediocri judicio videtur factum. Siquidem vox μépолεÇ, appositum sive altributum est: quod Homero aliisque, non de una gente, multo minus aliquot convivis, sed de hominibus in genere usurpatur. Et hoc novit quisquis Græce non ignorat. Neque dubitandum, quin ex Hebræorum scriptis hoc epitheto humanum genus insignierit poeta, qui ex Oriente plurima desumpsit, cujus post confusionem, quæ describitur prolixe in sacris, sic divisa fuit lingua. Unde ex sacro aliquo scriptore Eustathius: Οι μέντοι τῆς ἡμετέ ρας θείας αὐλῆς (ita Christianos vocat) μέροπας

J89 DAN. HEINSH EXERCITATIONES. τοὺς ἀνθρώπους 106 ἐπικληθῆναί φασιν, ἀπὸ τοῦ μερισμού, ήτοι διαμερισμοῦ τῆς ὁπος, ὃν ἔπαθον μετὰ τὸν τῆς Χαλάνης πύργον διαμερισθέντες άπανyou ys. Chalana urbs, cujus meminit, est quæ Hebræis ac Chaldæis Chalne nuncupatur. Græci Helleniste, decimo Geneseos, Xala dicunt. Igitur, ut dixi, ratio loquendi est inepta et quam nemo imitetur qui recepto more ac familiariter loquatur, nisi forte ludal, aut tumorem alteri et affectationem ista ratione objiciat. Ridiculus enim sit, qui convivas aliquot aut homines a se vel alio ad epulum vocatos, μέρωτας potius quam ἀνθρώπους dicat. Quod docere eum poterat comicus antiquus Strato, in comœdia Phænicide inscripta. Ubi festive coquum quemdam, insolentem in loquendo hominem traducit: qui inter cætera, nóσous μéponas vocasse is a quo conductus erat, maxima cum gravitate quæreret. Quod, ut stolidum ac novum, alter intelligere se negat. Imo sphinga se non coquum conduxisse ait, cujus nemo dictionem intelligeret. Itaque inter cæteras ineptias, et illud ponit: Σφίγγ᾽ ἄρρεν, οὐ μάγειρον εἰς τὴν οἰκίαν Εἴληφ'· ἁπλῶς γὰρ οὐδὲν οὖν, μὰ τοὺς θεούς, Οτ' ἂν λέγῃ συνίημι· καινὰ ῥήματα Πεπορισμένος πάρεστιν. Ὡς εἰσῆλθε γὰρ, Εὐθὺς μὲ ἐπηρώτησε προσβλέψας μέγα Πόσους κέκληκας μέροπας ἐπὶ δεῖπνον, λέγε. Εγώ κέκληκα μέροπας ἐπὶ δεῖπνον; χολᾷς. Τούτους δὲ μέροπας μων με γινώσκειν δοκεῖς; Οὐδεὶς παρέσται. Τοῦτο γὰρ, νὴ τὸν Δία, Ἐστὶ κατάλοιπον, μέροπας ἐπὶ δεῖπνον καλεῖν. lloc est, ut antiqui loquuntur: non cocum Domum hercle, verum sphinga deduxi marem. 107 Qui pol, nec hilum video quid velit sibi, Sic mustea usquequaque tinnit et nova. Vix primum in ædes, credo, penetraral pedem, Cum quærere infit, intuens magnum ac grave, Quot advocasti meropas in cœnam modo? Quid meropas? egon' ut meropas_advocem? furis. Nemo adfuturus. Illud ergo per Jovem Nunc restat unum, meropas ad cœnam ut vocem. lum tóny ab Hebræo Hellenistæ sine dubio fecerunt: quod meeldiv interpretantur, et votivum notat crinen. Hesychius Σισοκούρα, ῥοιὰ, Φασηλίται. Scribe, Σισόη, κουρά ποιά, Φασηλίται. id est, Tunsuræ genus cst Sisoa, qua utuntur Phaselita. Ut soda vox ex ejus sit sententia, a Phaselitis primum usurpata, qui, ut gens Pamphyliæ, a Syria non procul aberant. Talem autem comam diis suis dedicasse, verisimile. Quemadmodum et ipsos Græcos sæpe in ea parte comam diis aluisse, docet Pollux: "Expeρον δέ τινες ἐκ πλαγίου κόμην, ἢ κατόπιν, ἢ ὑπὲρ τὸ μέτωπον, ποταμοῖς ἢ θεοῖς, καὶ ὠνομάζετο πλοχμή, ἢ σκόλυς, ἢ σειρά τριχών. Qualis cona, sine dubio són erat. Cæterum. ad verbum in Hebræo est, Capitis vestri angulum in orbem non tondebitis. Nam qui æquat angulos, coronam, ut nonnulli reddunt, sive repuppetav, inducit. Solos enim crines, qui in occipitio, relinquit. quo non omnino abit, quam στεφάνην Græci et περίδρομον dicebant. Pollux, Ἡ δὲ τελευταία τῶν τριχών περὶ τὴν κεφαλὴν περίοδος, στεφάνη καὶ περίδρομος ἐπικαλεῖται. Quemadmodum tonsura ipsa, sine dubio, fuit dicta. Unde illud, quod ex rhetore antiquo, quamvis metaphoricum, στεφάνην κέκαρται τῶν πύργων, ab Eusta thio adducitur, quod circumdare comam Tertulliano dicitur. Sidonius 109 Apollinaris, crinem in rota speciem accisum, comam ejusmodi vocat. Et tales ἐπισθόκομοι ex parte sunt. Quod Judzos studiose admodum vitasse constat. Et hinc est, quod sacerdotes Christianos, quia capitis, ut ipsi dicunt, angulos detondent, ba contemple vocant. Quemadmodum et tous lyxhetστάς sive κοινοβίους, quos nunc monachos vocamus, Dɔɔ, utrumque nostri odio, vocare solent, quia idolorum sacerdotes sic dicuntur: cum quibus Dei nostri (ita enim libentissime loquuntur) sacerdotes conferunt Apellæ illi ac componunt. Apparet ergo nunquam magis falli, quam cum hominum Græcorum ritus et vocabula, ad explicationem sacri ac divini viri, quem interpretandum sumpserat, detorquet, aut ad Hebræorum consuetudines ac rationes, quod interpretem decebat, non expendit. Sed nec ita quidem satis hic defuncti sumus. Quare, ut semel dicam de hoc loco id quod sentio, existimo, cum dixit, Dominum ac Servatorem nostrum, cum hominibus boxóμot; accubuisse, Galilæos intellexisse, qui perpetuo ab eo Tavuлhóxpo, criniti, aut axepoéxoμot, intonsi, dicuntur. Quod, quandoquidem Exercitationes scribimus, quare ab eo factum sit, non abs re videtur alienum, si occasione hac investigemus. Hellenistis Nazaræos, sive separatos, quos ηὐγμένους, εύξαμένους, ἡγιασμένους Seniores, Symmachus, ad verbum ȧowproμévoué, dixit, plerumque itidem Ναζηραίους, sive Ναζα palous dici, norunt, qui in istis sunt versati. Quemiadmodum eodem modo a Matthæo dici Servatoremni nostrum loco nobilissimo cap. 1, ubi illud habes, Ναζαραίος, sive Ναζωραίος, κληθήσεται. quo nunquain, quod meminerim, Nakapuos, quemadmodum nec a Joanne nostro, dicitur. 110 Noster igitur τοὺς Ναζαραίους, sive Nazarenos, et τους Να ζηραίους, sive ἀφωρισμένους, Deo separatos, qμο ruin toties in Foedere Antiquo fit mentio, pro iisdem accepit. Et quia tempore ejus et diu ante, Christiani omnes, modo Galilæi, modo Nazareni dicebantur, et quia Dominus in Galilea et a Galilæis invitatus hic fuisse dicitur, quod Nazaræorum, hoc est, twy ȧpwploμévwv, erat, qualis olim Samson fuit, Galilæis tribuit, seu Nazarents. Quasi idem Nazarenus sit et Nazaræus, quia Græcum nomen mystice, præsertim a Matthæo, ut quibusdam placuit, confunditur; aut quia nuptiæ in Cana Galilæ celebratæ sunt a Galilæis, Christus autem Nazarenus diceretur, cæteri quoque essent Nazareni, neque quidquam ista nomina differrent. Et sane, quanquam omnes Nazareni Galilæi sint, non contra, noster tamen ea quoque nomina in crucis titulo Nam vesanus ille, ut nunc sæpe homines mechanici, quia legerat Homerum, et ab eo μеportaç nonnunquam homines vocari meminerat, nimis tritam vocem vpwmos putabat. Sed et aliud agebat, aut Judæos ignorabat ritus, cum convivas, qui Judæi essent, μέροπας οπισθοκόμους dixit. Quod Homerus gentibus nonnullis quæ præ cæteris in bello expeditæ erant, ideoque in occipitio alebant comiam, de industria assignat. Quod est xuxandov tonderi. Qualem comam, seu tousurain, poxány Græci critici dixerunt. Qua profecto interdictum fuerat Judæis, qui mandatum, un motiv 0:0óny, ut loquuntur Hellenistæ, in Levitico acceperant: id quod Aquila interpres μή περικυκλοῦν τῆς κεφαλῆς τὸ ziua, sive, quod est idem, uh boxoμay, ibi reddidit. Idem quod Abantibus Homerus tribuit. Qui, cum aliquoties in bello, propter comam ab anteriori parte pendulam ac prominentem, quam idcirco invadebant hostes, male rem gessissent, postea omo06xopot facti sunt. Quod ex voto (comam enim alere ac vovere diis, gentibus plerisque usitatum erat) alii fecerunt. Videtur autem Moses (nam de eo loco, quia parum assequi videntur mentem ejus, et præsertim, ut in Græco exstat, disputarunt eruditi) voluisse, ne gens Dei, ritu 108 cæterarumı, consecratam Deo ulli peregrino, comam aleret, aut devoveret. Quam otsony Hellenistæ dicunt: cætera maselotov exposuerunt, ut in Collectaneis quæ Suidæ ascribuntur. Ac videntur gentes, solis causa, cui crinem Oriens plerumque promittebat, opatproov tuin lotondisse. Quemadmodum cum ibi sequitur, Kal ἐντομίδας ἐπὶ ψυχῇ οὐ ποιήσετε ἐν τῷ σώματι, quæ religionem exteram designant ac gentilem. Vocabu-

confudit. Nam cum invenisset, IHEOYC O NAZOPAIOC, Galilæum dixit, Οὗτος Ιουδαίων βασιλεὺς, Γαλιλαίος Ἰησοῦς. Galilæos itaque et Nazarenos, Nazarenos itidem et Nazaræos, hoc est, ☐ et 73, e quibus non priu, sed posterius exstare in prisco Foedere Judæi negant, pro codem habuit. Quæ profecto quanquain omnem superare, ut revera superant, absurditatem videantur, tainen vero veriora esse nulli dubitamus. Et quia illi, hoc est Nazaræi, quia Deo consecrati erant, ex praecepto ejus, comam, quod notissimum, alebant, Galilæos, quos cum Nazarenis alias confundit, nunc 6:00oxóμous, a capillis quos in tergum demittebant, nunc axspoixóμovs, sive intonsos nunc tavuлhoxáμov;, vel crinitos, dixit. Nemo enim mescit illud Nec novacula ascendet super caput ejus, 111 Sam. 1, 11, et ante Jud. x1, 5, et alibi nam et de Samsone Nazarco usurpatur. Invenimus igitur cò 671000×6µlov quod latebat, Nazarealus scilicet con:am. Quam Hebræi nezer, stepávṛy (quæ, ut Græca, et cæsariem prolixam, et coronain denotat), Chaldæ dixerunt. Noster ergo Nazarenis tribuit, quod Nazar.æis tribuendum erat. Quanquam autem antiquissimi sint Nazaræi, adeo ut libro quoque Mosis primo, in historia Josephi horum fiat mentio, vix est dubitandum tamen, quin paulatim voto aliquid accesserit, et Judæi, Deo separati, comam alere sint jussi, ut quod in Ægypto viderant didicerantque, peregrinis eam diis devoveri, hoc ad proprium ac verum, id est, suum, sic transferrent. Verum si hoc illi placuit, ut placuit profecto, cur alterius oblitus est, Vinum aut sicera ne bibat? Cum et vinum hic bibatur, et ex aqua vinum fiat, non ut nemo biberet, sed, ut, ex hilaritate modica, majori voluptate cum celebraret quisque, qui divinitatem suami tam illustri ac stupendo hic miraculo probavit. Quid, quod noster ebrios fuisse voluit convivas? Quia verba illa, credo, quæ infra legerat, I wo; πρῶτον τὸν καλὸν οἶνον τίθησι, καὶ ὅταν μεθυσθῶσιν, TÓTE Tby thάoow, Quilibes primo vinum melius, cum vero animi exhilarescunt, vilius apponit, de ebrietate accepit. Quasi nusquam Hellenistis de mediocri quoque usu vini ea vox accipiatur. Quemadmodum, exempli causa, cum Aggæus dixit, payɛiv oùx ɛis πλησμονὴν, πιεῖν οὐκ εἰς μέθην, non est viuumn, sed pana. Et quid illud (ut jam cætera, de quibus infra, taceam) nisi summain denotat ebrietatem? βαρυνομένων δὲ καρήνων *Ανδρας ἰδὼν μεθύοντας. 112 Ubi, inquit, vino fuerint gravata capita. Notum enim illud veteris poetæ: Οινοβαρῶ κεφαλὴν, Ονομάκριτε, καί με βιᾶται Οίνος. Sed quid dixit in hanc rem hoc toto capite aut tacuit? Nihil tamen imprudentius incogitantiusque, ut sic dicam, excidisse illi censeo ac scisco, quam quod Virgini Deiparæ, quam haud dubio sobrietas non minus quam divina castitas ac cæteræ virtutes commendabant, eas partes com. 13, tribuit, ut Domino significet, quia apoio μény, hoc est, eos, qui nuptiis intererant, adhuc esse semiebrios, xal Govov omúpny, id est, mensas secundas vino destitui. Quo fine? ut, si illi credimus (qui attributis aliquot ebrietatem tribuit convivis), vino omnes madeant ac deponantur. Nam tum demum, ac præcipue sublata mensa, Græci ae Romani, majoribus poscebant. De quo epigramınatarius: Cum furit Lycus, Cum regnat rosa, cum madent capilli. Et in hanc rem, si quid illi credimus, Mater, inter mulieres benedicta, opem Filii ac vocem ¿ɛ§íxaxov implorat, Ημιτελῆ δὲ γάμοιο μέθην, καὶ ἄοινεν ὀπώρην, Χριστῷ καὶ δεδαώτι συνέστιος ἔννεπε μήτης, Χρηίζει γάμος οὗτος ἀλεξικάκου στο φωνής. Ecce, οπισθοκόμους μέροπας, ecce Nazarzos, ecce sanclas nuptias, quibus Dei Filius et sanctissima Deipara interfuerunt: quæ Maroni, Sileno, Satyris ac Mænadibus magis conveniunt. Cum nihil tale hic dicatur. Adeo ut apud Syros undecim hæc commata, ab illis verbis, Kal tỷ hup tỷ toitŋ, usque ad illa, Μετὰ τοῦτο κατέβη εἰς Καπερναούμ, initio jejunii sive 113 NOW prælegantur. Quid igitur in mente illi erat, cum has nuptias, quas ipsa Salus nostra, tum miraculo cohonestavit, tum præsentia, non aliter, quam sacrum Bacchicum ac epulas inverecundi et insanientis dei sui, toto capite descripsit? Quemadmodum, ut vinum defuisse epulo significaret, ἀβάκχευτον vocare ausus est. Nam ἀβάκχευτον, non est τὸ ἄοινον, quod τίπο caret, sed quod intemperiem bacchantium et rabiem ignorat, quasi hic defectus esset epuli, aut, quasi, misi defecisset vinum, Thracum ac bacchantium futurum illud epulum fuisset. Quibus apud Dei Filium, ac sanctam, ut jam dixi, Virginem, quis locus esse poterat? Huc spectat, quod quáxpytov, vinosum, aliquoties hoc epulum, quod dzira difαXéav et diþáða, siticulosum convivium, vocavit: quæ satyricæ sunt voces, non interpretis. Sed et vox hac notione inepta est. Habuerunt certe Græci sua ǎotva, invinia Romani sacra; et quis illa tanſen, uisi forte in dramate satyrico, ἀβάκχευτα vocare ausit? Excepto forsan unico Euripide, qui omnia in scena audet. Exstat urbanissimum in Hebræorum scriptis proverbium: Οὐδεὶς ἄνθρωπος ᾧτινι οὐχ ἡ ἑαυτοῦ pa, my 15 N DAN JN, quod inter monita, et, ut Græci de philosophis dicebant, ti þ Hava Ben Azai numeratur. Est autem sensus apud illos Nulli sapienti, quid et quando aliquid agendum sit, præscribi oportere, cum articulus с commoditatis norint optime qui vere sunt tales: ideoque id illis committendum. Quanquam paulo aliter nonnulli. Huc, non est mihi quidem dubium, quia Dominus urbanissimus in talibus allusionibus ac frequentissimus respexerit, cum dixit, com. 4,0 frɛi † pa pov. Quasi dicat: Quid me mones? quid si nondum judico 114 consultum ut id faciam? Quod dictum, qui et cætera quæcunque humilius a Domino aut fierent aut dicerentur, in opprobrium divinitatis convertebant, ideoque eleganter ospaly dztwμatz a sanctis Patribus dicuntur, pessime intelligebant, Ariani nempe, ut et illi, qui ex verbis illis, fato, fati Dominum subjiciebant. De quibus hunc ad locum prolixe August.nus. Et ad euuidem hunc evangelistam alibi: Quid est enim, Nondui venil hora ejus? Non enim Dominus sub falo nalus est. Hoc nec de co credendum est quem fecit: quanto minus de illo per quem factus est? Si tua hora volunlas est: illius hora quæ est, nisi voluntas sua? Noster venustatem, primo voce Topáns, pariter cum sensu, qui est simplicissimus, involvit. Nam de morte Domini videtur loqui: Οὔπω μοι πυμάτης δρόμος ήλυθε κυκλάδος ώρης, quanquam ex antiquis esse sciam qui hunc locum eo trahunt, ut ad passionem nempe referatur. Inter quos divinum virum Augustinum esse miror. Nihil enim durius. Tum xuxλado; cum addit (xvxìáô; pns), in eorum scopulos impegit quos accusat Augustinus, quasi fixo tempori aut revolutioni, qualis Hebræorum tecupha, astrictus esset Dominus. Quemadmodum cum Orpheus de Adonide, seu sole dixit: Σβεννύμενε λάμπωντε καλαῖς ἐν κυκλάσιν ώραις. Quod divinus vir Josephus Scaliger, Occise et redivive statis vertentibus annis. Nam sol stata tempora ac leges accepit. Tantum

refert, ne apposita incommode adhibeantur. Iterum nos ludit, neque satis intellexit, quid sit circumspecte loqui, cum com. 12, easdem nuptias μεOVspaksic, vino errantes vocavit. Nisi forte credidit 115 Judæos tum interfuisse, qui de more hodic recepto madidi ac temulenti, suum chaiim tobim, ad singulas pornoias acclamarent. At præclare observant Patres, plane interfuisse ad fidem pariter miraculi ac dignitatem, ne quis convivaruin ebrius ac temulentus esset, ne deceptos vino quis existimaret, cum de potu isto ac miraculo tam admirando, testes tales judicare, ut oportet, non potuerint. Ινα μή τινες ὑποπτεύωσιν ὅτι μεθυόντων σύλλογος ἦν, καὶ διέφθαρτο αὐτοῖς ἡ αἴσθησις, καὶ ὡς διεφθαρμένοι τῇ μέθῃ ᾤοντο τὸ Bowp olvov. Ne quis existimaret ebriorum esse cœtum, cui vino corrupti essens sensus; eoque factum, ut aquam vinum esse existimarent, inquit vir sanctissimus. Non enim assentiri illis possum, qui peuopahel; existimant sic dici, quod in iis defecisset vinum: quod indignum esse iis nuptiis hoc attributum judicarent. Quasi non sic sæpe hoc ipso capite locutus esset, ut cum çıdaxphtovę dixit, et similia, quæ ante notabamus. Quale est quod bibisse cos dixit, TXσOUTÉPOLCI XUndos, densis frequentibusque poculis. Ille vero sine dubio in animo habebat illud, com. 10, Πᾶς ἄνθρωπος πρῶτον τὸν καλὸν οἶνον τίθησι, καὶ ὅταν μεθυσθώσι, τότε τὸν ἐλάσσω· σὺ τετήρηκας τὸν καλὸν ἕως ἄρτι, ut jan ante dixi. Qui locus me de Hellenistica locutionis ignorantia admonuit. Quod ¿ya06y scriptores vulgo dicunt, id ab Hellenistis xaλóv vulgo dicitur. Ut καλὸν τὸ ἔλεος Κυρίου. Item ὅτι καλὸς, ὅτι εἰς τὸν alŵva tò Ehɛo; aútov. Quo alluditur Machabæorum 1, Iv, 24; et passim. Neque sensu alio evangelista dixit: Πᾶς ἄνθρωπος πρῶτον τὸν καλὸν οἶνον τίθησι, καὶ ὅτε μεθυσθῶσι, τότε τὸν ἐλάσσω. Quod nos κρείσσω καὶ χείρω diceremus. Noster ad colorern vini id retulit, quasi nihil præter illud commendaret. Credo quod rubello iis in locis uterentur. Quale 116 vinum δυναμικώτατον εἶναι, καὶ ταῖς των πιο νόντων ἕξεσι πλεῖστον χρόνον ἐμμένειν veteres observant. Neque magno opere aut sollicite quærendum reor, quare viam, quæ Capernaum deduceret, zatatɓátiv óóóv dicat. Ita enim conimate eodem, Νόστιμον ίχνος ἔκαμψε,καταιβάτιν οἶμον ὁδεύων. Quod sanctissimus evangelista, μετὰ τοῦτο κατέβη εἰς Καπερναούμ αὐτὸς καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ. Nemo autem de interpretatione minus est securus, magis æstuat plerumque, quam qui, quia linguæ genium non capit, ne a verbis quidem declinare audet. Qui hic duplex, Hellenisticæ nimirum ac Hebrææ, quanquam illa hujus est interpres: cujus ignorantia nonnunquam versu integro auctori nostro stetit. Notum iis esse debet, qui in utriusque linguæ textu sunt versati, verba, quæ non aliam quam incedendi aut eundi vim vel significationem habent, per tò xaca6aivety reddi. Tale est Cantico quod canticorum dicunt, Καταβήτω ἀδελφιδός μου ἐς κῆπον, et in Regum libris, Καὶ ἀνέστη Σαούλ και κατέβη την ¿¿òv aůzou. In altero est N, in altero est 75.7. Ut, quæ curiose de Judæa scilicet ac Palæstina, austro item ac septentrione, aliquot in locis viri eruditi observarunt. locum hic non habeant. Hesychius, non levis auctor, cujus certe glossæ maxima ex parte, quod in eo locis infinitis observavimus, ad explicandos Hellenistas, ac præcipue toù ‘E6&offxovtz, videntur comparata: xate6hsato, Elon). Bev. Atque ita et Joannes noster aliquoties locutus est. Tale est, quod hic habemus. In quo vehementer fluctuɔvit noster, cum res nihili ac plane levis sit. Itaque et νοστεῖν, εἰ καταιβάτιν οἶμον ὁδεύειν dixit. Tale est cap. iv, comm. 47: Kal houra avτὸν ἵνα καταβῇ, huc est, τὴν αὑτοῦ οἰκίαν 117 εἰσέλθῃ. Item 49: Κύριε, κατάβηθι, πρὶν ἀποθανεῖν rò maidíov pov. Quorum alterum sic reddit, ἀγχισανὴς δὲ Ἰησοῦν ἐρέεινεν, ὅπως ἐὸν υἱα σαώσῃ, Αστεος ἀγχιπόροιο κατήλυδα πέζαν οδεύων. Vide quam moleste, cum xateλ0ɛv, nihil aliud quam ἐλθεῖν aut εἰσελθεῖν sit Hellenistis. Quod qui nescit, eum in re wihili satagere oportet. Adeo quæ parva sunt nonnunquam et nullius rei, aliud agentes vel exercent, vel ignaros linguæ quam non didicerunt, sistunt ac morantur. Et has nænias perpetuo interpretes sequuntur, quemadmodum qui lexica contexunt; namn de Hierosolyma cum loquitur Scriptura, alia est ratio. Cum non ita multo post commate codem dixit: Οἴσι δυωδεκάριθμος ομόστολος εἶχεν οδεύων, Αγχιθέων μίαν οἶμον ὀπίστερος ἐσμὸς ἑταίρων, oblitus fuit, ut videtur, quinque discipulos paulo post miraculum a Domino in nuptiis exhibitum, vocatos; neque alios, ex iis qui duodecim dicuntur, præter eos, quorum capite superiori facta mentio, secutos ea tempestate. Unde igitur duodecim? Nam Matthæum aliosque aliquandiu postea vocatos constat. Quid quod Petrus quoque et Andreas, nondum plane antal fuere, cum initio secuti tantum, de quo capite superiori, tandem vero omnibus relictis, Domino hæsisse videantur. De quo quarto capite Matthæus. Sed et maxima securitate inferos, com. 22, ad quos descendisse ait Dominum, avós Beppo, barathrum a quo reditus non datur, more paganorum nuncupavit, cum sequenti carmine ex eo rediisse Dominum affirmet. Postquam enim dixisset: 118 Άλλ' ὅτι δὴ μετὰ κόλπον ἀνοστήτοιο [ βερέθρου subdit: Νόστιμος ἐξ ἀΐδαο παλινζώῳ τινὶ πότμῳ. Sane si avóstytov fuisset Servatori nostro, ne de nostra quidem resurrectione uila spes esset. Sed hoc quidem cacocthes videtur. Adeo semper amat, quæ semel non bene dixit. Ita capite v, com. 25, ubi de mortuorum resurrectione agitur, et hang probat, sepulcra, e quibus redituri sunt qui resur· gent, ἀνοστήτους κόλπους dixit: αναυδέες όππότε νεκροὶ Αὖθις ἀναζήσωσιν ἀνοστήτων ἀπὸ κόλπων. Et com. 28: ἀολλέες οπότε νεκροὶ Ζωοτόκων αϊοντες ἀνοστήτων ἀπὸ τύμβων. Εt quomodo ἀνόστητοι, si ζωογόνοι? Nam hæc diserte pugnant. Iloc acumen putavit; cum sit ȧxpiola, non yopyótns. Est enim profano inore loqui, cuin contrariam sententiam ex ipsa veritate ejusque verbis autenYouμévois probet, quia apud suos legerat ἀνιστή τους ἑνέρους perpetuo apposito νοcari: nam quæ apud eos legit, et quæ versum juvant, lectoribus libenter imputare solet. Neque semper in poesi, ac interpretatione imprimis, decet curiositas. Et poetain magis eruditum quam nɛplepyov oportet esse. Sane qui naturam universam, et quæ ea continentur, attributis illustrare sese postulet, vel imprudentem vel præclare eruditum, sed præcipue judicio valere, oportet. Quod tantopere in Romanis admiramur. Qui plerumque Græcos imitati sunt ut emendarent. Quod perpetuo fere in Marone videas. Nostro animus non defuit, sed cura eum et judicium defecit. Sic, cum, Dominum in templo 119 invenisse, qui nepotepά;, hoc est columbas, venderent, legisset, TXT; μeléɛL πελειάδας eas vocat. Commate enim 14, Και στικτάς μελέεσσι πελειάδας dixit. In quo primum, non intelligebat, quod notissimum poetæ esse debet, aliam philosophorum, aliam, in usu vocum, poetarum esse rationem, qui non raro specie pro genere coguntur uti. In quo, ut in reliquis, judicio est opus. Sic in columita-

Ταῦτα μεταστήσασθε λιθώδεος έκτοθι νηοῦ. Non enim est es, quod ex lapide confectum, sed quod eum refert. Quanto aliter rex poetarum, unica Græcismi norma! qui docere eum poterat, λάϊνον aut λαΐνεον poetis dici, quod λίθινον vulg. Iliados I: πλυνοὶ εὑρέες ἐγγὺς ἔασι, Καλοὶ, λαϊνεοι. Iliad. A: Οὐδ' ὅσα λάϊνος οὐδὸς ἀρήτορος ἐντὸς ἐέργει. Odyss. 0: rum genere, rɛpiorapi est genus, aut, ut alii, qui post, commate nimirum 16, Hierosolymitanum summum genus ignorari volunt, species, sed ma- templum es dixit, quod ex lapidibus, videligis usitata. Quo poetæ, quia numeris et metris sa- cel, constructum esset: cramento vel inviti dicunt, abstinere solent. Nam pro ea voce, specie utuntur. Quæ est лɛɛiá;. Quam Latini hac ætate, quorum princeps Theodorus Gaza, liviam dixere, quæ aut lividæ, aut varii coloris sunt. Aristoteles Historiæ libro v, cap. 13: Ἡ δὲ πελειάς, καὶ μέλαν καὶ μικρὸν, καὶ ἐρυθρό τουν, καὶ τραχύπουν· διὸ οὐδεὶς τρέφει, ait, par vam esse et nigram, rubram atque hirsutam pedibus, hanc speciem, ideoque vix a quoquam ali. Itaque, ut dixi, poetis notior, quam usu. De varietate ergo, etiam in ista specie concedam. Sed quis eam membris potius attribuat quam pennis? Quod si verum fuerit, necesse erit, phasianos ac pavo - nes, tales esse membris. Quod quemadmodum quadrupedum in pilis, verum est ex parte, sic in pluma falsum. Notat enim lib. Histor. in Philosophus: Animalibus variis, cutem concolorem subesse, aut, prius aliquid exstare in ea, quod colorem referal pilorum. Recte in pilis. Nam a pilis pennas et affectiones utriusque, codem loco, mox distinguit. Nec in membris лpouлápxε ait (ea enim voce ibi usus), sed in cute. Et si hanc philosophiam sequimur, aut pennæ crunt membra, aut, iis avibus quibus variæ sunt pennæ, colore eodem 120 distinguentur membra. Quod quis ferat? Aut quis veterum columbas membris esse varias ac tinctas dixit? Quid quod ne intelligebat quidem quid in animalibus sit otixtov? Recte tragicorum princeps, cervos, recte Oppianus byænam, sixty dixit: Θαῦμα δὲ καὶ τόδ' ἄκουσα περὶ στικτῇσιν [ὑαίναις. Recte Gregorius pardos, quos moixious apud Jeremiam Hellenistæ, prima adversus Julianum, xx:xorixtous dixit. Nani in cute eorum, ut a magno præceptore dicitur, poлápуet, quod pilis respondet. Inter aves recte Numidicam, quse Martiali dicitur guttata, σti dicas. Guttæ enim, totidem in pennis sunt puncta. Collum vero columbarum, quod tantopere, cum sol præcipue accedit, variatur, non στικτόν, sed ποικίλον partim, partim ποικιλο pavé; dicendum est. Et columbæ, quibus penuæ variant aut alæ, non sunt oτixtai. sel moixídai. Pavonis cauda, σń, pavo ipse, est moixlho;. Unde et negligenter admodum Euripides, quod sæpe illi vetus objicit comoedia, locutus est, cum Argi oculos Phanissis στικτούς vocat: Στικτοῖς πανόπτην ὄμμασιν δεδορκότα. Non enim στικτοί ejus oculi, sed ipse στικτός propler oculos, ut pavonis cauda, quo poetæ oculos ¡llius retulere. Et hoc intellexit eloquentiæ idea Naso, cum in Transformationum libris, stellionis pectus, gullis stellatum dixit. Nam ad animalis simul nomen et polenta guttas, urbanissime ex fabula allusit. Et quis illi dixit, varias in Oriente plures esse, aut præferri? Nos de albis sane credebamus, quas intactas ibi et præstabant et colehant. Quod vel ex Tibullo notum. Sed, ut ante dicebamus, aves quibus variæ sunt penna', otixt᪠nemo, inuito 121 minus otɩxtà; µɛàéɛooi, vocabit. Quod vel Helleniste sui, quos et plures quam nos et corruptos minus habuit, docere eum poterant. Absit igitur, ut στικτήν aut ποικίλην μελέεσσι, ut iste, eam dicat! Quas difficultates princeps poetarum cum videret, toti columbino generi appositum a moribus imposuit. Quod post eum quidam etiam ad speciem traxere. pavore enim, qui est omnibus commuuis, pŕpwva; vocavit. Optime autem differentiæ a moribus, philosopho auctore, in animalibus sumuntur. Ipse on dixit. Nunquam admirari satis potui, auctorem tam antiquum, et qui multa Græce scripsit, ita sæpe labi, aut ab ejus linguæ genio abire quam profitebatur. Quemadmodum, cum paulo Πυθοῖ ἐν ἡγαθέῃ, ὅθ' ὑπέρβης λάϊνον οὐδύν. Et sic semper. Aliquoties enim ea voce utitur. Et Hesychius doctissimus grammaticus, Alloy expo. nit, non rowon, quod absit. Accuratissimus et poeta et grammaticus Apollonius: 122 τῇ μέντ' ἐνὶ νηὸν ᾿Αρηος Λαΐνεον ποίησαν Αμαζονίδων βασίλειαι. ' Et Gregorius Theologus, qui non paulo castigatius in poematis quam noster loquitur Legen Ev Laivéaiç ndaži, labulis lapideis, non 2.10ws, fuisse scriptam ail. Τοὺς δὲ νόμους ἐχάραξε Θεὺς δέκα ἔν ποτε πλαξί Λαϊνέαις. Quare merito hunc locum, ut et alios non paucos, obelo notarat magnus Scaliger. Sed nec ignoscere illi possum, quod cum festum Phase, gravissimis de causis institutum, describit, apposita ex sacris Bacchicis ac gentium abominationibus de sumpsit. Ut cumn όργια φιλόχρονα, cum θυιὰς ἑορτή et alia ejusmodi ad interpretationem commatis 23 adhibuit. Summam, inquam, levitatis habet speciem, quod versibus non amplius duobus, voces quinque ex horrendis illis ritibus desumpsit, quos mani ipsi, propter fœditates ac flagitia in iis perpetrata, abrogare legibus coacti sunt. Et quis ergo illa ferat: Εὐάζων ἔτι πάσχα, καὶ ἀρκοφάγων εργων RoΟργα μυστιπόλευε φιλόκροτα Ουιὰς ἑορτή; Nam et tò ɛůáčɛ, quod de ipsa sanctitate, hoc est, Domino, usurpat, ut jam ante monui, et 8pyiz, el μυστήρια, et κρότος, εἰ τὸ θυιάς, nere sunt Barchica, quæ sunt mentis Christianæ nondum a profanis expiatæ cæremoniis, indicia. Atqui saltem cogitasset, nullum magis festum a scelestis paganorum ritibus esse alienum, quam quod proprie adversus superstitiones et idola institutum fuit. Unde in institutione a Deo dicitur, Καὶ ἐν πᾶσι τοῖς θεούς τῶν Αἰγυπτίων ποιήσω τὴν ἐκδίκησιν De omnibus Egyptiorum 123 diis pœnam sum sumpturus. Inter quos et ipse Bacchus sive Osiris erat. Ut non sine causa ipse in Bacchicis, Atóvusov Alyúrtion, Egyptiorum Bacchum, eum vocet: quod est quasi adulterium in carmine tam sacro. Quemadmodum Chaldæi hos Ægyptiorum deos, recte adulterinos eo in loco dicunt. Unde et magistri Hebræorum, omnes quos Ægyptii colebant deos, unico excepto, qui ab illis Ba hal Zephor dicebatur, qui, ut Israelitas fugientes intercluderet, fugamque corum (quam vim ili fatua gens ascribebat) sisteret, ab its colebatur, sublatos Lum fuisse, notant. Sed et Patres notant, özi máy τὰ ζῶα πλὴν τοῦ χοίρου ἐθεοποιοῦντο τότε οἱ λίγ To: Cuncia animalia excepto porco divinis affecisse tum honoribus Egyptios. Neque dubium, quia isti, quos hic Nonnus celebravit, sint Hebræorum: quales Panes, Satyri, Sileni, aliique hispidi id genus ac villosi dei. Quemadmodum el ipse Bacchus, princeps Seirim, in pugna cum Ty phæo, caprum sive hircum, quod vel ex Ovidio in

sapiebat iste Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Sequitur, non ita multo post, commate nimirum 12: Καὶ τόσον ὑμείων βαρυπειθέες εἰσὶν ἀκουαί· Εἰ στρατιὴν πτερόεσσαν ἢ αιθέρος ἔργα βοήσω, Μᾶλλον ἀπειρήτοισι πόθεν πείθεσθε μενοιναῖς, Οὐρανίης ἀϊοντες ἀθηήτου φύσιν ὕλης; opere ingenioso aliisque notum, induisse fertur. tus et vita sunt:» Ilunc spiritum et hanc vitam non Jam quod in eodem loco sacerdotes, apvoyάyour dixit, parum caute ab eo factum. Non enim sacerdotum, sed totius gentis festum fuit. Et quo pacto sacerdotes soli comederunt agnum, cum diserte in festi institutione dictum sit, ut agnum quisque acciperet κατ' οίκους πατριῶν? Nam cum universus populus, in tribus, quod notissimum, divisus esset; tribus in familias aut patrias, atque hæ in domos, aut, quemadmodum Hebræus habei, xat' olxous marépwv, hoc est, juxta domos singulas dividebantur. Notum autem præfuisse singulis qui Patres dicebantur. Quod de Nicodemo, evangelista initio tertii capitis dixit, ῏Ην δὲ ἄνθρωπος 124 ἐκ τῶν Φαρισαίων. Ubi ex swy Rapicalu, dicitur, ut primo capite, Καὶ οἱ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων, id est, Pharisæi erunt, quanquam ratione Hebraismi, de quo suo loco agimus, fuisse non postremos inter eos innuere videtur. Ubi noster, xopos &ISTOS ἁμαρτινόων Φαρισαίων: nam quos ibi ἁμαρτινόους, hic νοοπλανείς dixit. Atqui hic existimavit ἐκ τῶν ♣apısalwv dici, qui e Pharisæis oriundus esset. Unde et eἰ ἱερὸν αἷμα Φαρισαίων, sacrum sanguinen Pharisæorum tribuit. Atqui sane Pharisæi, secla ut Stoici et, quod recte ac eleganter dixit Epiphanius, nihil aliud quam ¿0ɛonspiσopyoxɛlɑ erat, supervacuus vanusque cultus, quein excogitarant ipsi. Neque omnes Pharisæi sacerdotes erant; ac ne Nicodemus quidem: quem evangelista ἄρχοντα Ἰουδαίων, ipse ἀρχόν dixit. Quam vocem non mutavit Syrus, sed inflexam leviter servavit. Et ex lege notum illud, Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ pei xaxws. Chaldæis modo N27, ut in eo loco, modo, ut de Josepho. Ubi tamen Græci, 'Iwσὴφ δὲ ἦν ὁ ἄρχων τῆς γῆς. De Nicodemo autem ἦν ἄρχων, hoc est, τῶν ἀρχόντων εἷς. Neutri autem sacerdotes erant. Sed pergamus. Veteres (quanquam vel ex iis quæ in Passione de Nicodemo dicuntur, optime de Domino sensisse constet) interim, cum caput ex distinctione nunc recepta tertium superioribus annectunt, quod et Syri data opera fecerunt, Nicodemum inter eos ponunt, qui superiori capite miraculis adducti, nondum plene crediderunt. De quibus nempe dicitur, Пool notEVσαν ἐς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, θεωροῦντες αὐτοῦ τὰ σημεῖα & ἐποίει. Item, Αὐτὸς δὲ ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς, διὰ τὸ αὐτὸν γινώσκειν πάντας, etc. Noster vero, non contentus Nicodemum &vôpa πιστόν dixisse, 125 'Ανδρὶ δὲ πιστῷ Ἰησοῦς ἐνέπων βαπτίσματος ἔνθεον αἴγλην, (quod sic potest accipi, ut alia quæ óµwvúµw; ab evangelista dicuntur, inter quæ et illa vox est) insuper πειθήνιον vocavit Θεῷ, com. 2: Καὶ οἱ μῦθον ἔλεξε Θεῷ πειθήνιος ἀνήρ, quasi scilicet cum Deo loqui se intellexisset. At Theophylactus inter eos ponit eum, qui ovdaμινήν, qui πρόσκαιρον, qui οὐ βεβαίαν, hoc est, qui levissimam, qui temporariam, qui necdum firmam, consecuti essent fidem, ut qui cum homine divino, mihil autem minus quam cum Deo, rem sibi esse cogitaret: Πρός καιρὸν γὰρ προσείχε τῷ Χριστῷ, οὐχ ὡς Θεῷ, ἀλλ' ὡς ἀνθρώπῳ θεοφορουμένῳ et deinde: Διδάσκαλον δὲ αὐτὸν ἀποκαλεῖ, ὡς ψιλόν ἄνθρωπον· τοιαύτην γὰρ ὑπόληψιν εἶχε περὶ αὐτοῦ· διὸ καὶ ἐπάγει, Οτι οὐδεὶς δύναται ταῦτα ποιεῖν, ἐὰν μὴ ἡ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ· Magistrum eum, tanquam nudum hominem compellat: quippe cum de eo sic sentiret. Unde et subjungit: Quia nemo hæc præstare potest, nisi sit cum eo Deus, ex sententia S. Chrysostomi: qui et ipse inter cætera: Atéxetto μὲν περὶ τὸν Χριστὸν, οὐχ ὡς ἐχρῆν δὲ, οὔτε μετὰ διανοίας τῆς προσηκούσης, ἀλλ᾽ ἔτι ὑπὸ τῆς Ἰουδαῖκῆς κατείχετο ἀσθενείας. S. Augustinus, ad locum illum, Verba autem quæ loculus sum vobis, spiriQuod sanctissimus evangelista dixit: El cà nlγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, 126 πιστεύσετε; Quo in loco, notum, non eodem modo, tà èπlyɛia, ejusque oppositum, quod subdit, èroupávia, intellexisse veteres. Inter quos Chrysostomi opinio videtur simplicissima qui prius illud, de baptismo, quatenus peragitur in terris, aut de similitudine spirantis venti, qua jam paulo ante usus erat, accepit. Quemadmodum, per à oùpávia, æternam Filii intelligit e Patre generationen: præ qua, ipsa hæc, de qua nunc agitur regeneratio, terrena videatur. Quid igitur in mentem venit nostro, cum τὰ ἐπουράνια de angelorum accipit cohorte, cui otiosum plane apposilum to rеpóσ adjunxit? Quod hic sane præter rem, quemadmodum ai0śpoc pya illi sunt tà allépia. Hellenistas autem suos in animo bauð dubio habebat, quibus orpards oùpavou, interdum angeli, interdum stellæ Hebræo usu dicuntur: quod versu integro expressit. Errant vehementer, qui poetis omnia licere volunt. Quos antiquitas doctissima ut castigaret, critice exorta est, quam divinitus adversus poetarum licentiam, cum alii, tum Aristoteles, exercuit. Nam, ut omnem eruditionein profitentur ac scientiam poetæ, sic, ut illi in officio continerentur, de omni judicabant isti. Nuper enim ea sola obtinere cœpit, quæ de restitutione corruptele in auctoribus laborat. Jam vero, si non omnia in litteris profanis critici poetis permiserunt. quanto minus sacris permittendum? Qui cum ab Ecclesiæ aut Patrum consuetudine recedunt, recte in ordinem ab eruditis rediguntur. Qui profecto Patres multa sibi permiserunt, quæ, hæreticorum causa, postea mutarunt. Ita Tatianus scriptor antiquissimus, ila Theophilus, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξηρεύξατο tov autou Yióv, dicere ausus fuit, donec hæreticus 127 Filium Dei, épurhy vocavit. Idem TheophiJus, Adyov Snoopyóv vocavit in creatione: quod et alii, et imprimis Basilius in Eunomio, tantopere, et merito, exagitavit. Idem Övɛūµ¤ Oɛoù, Dei Filium vocavit. Nonno usitatum est, ut Servatorem nostrum inodo lo dicat, modo oxshov, quemadmodum eumdem Benyópov, quod antiquis idem designabat, alibi vocavit. Ita commate 13, cum sanctissinius cvangelista dixit, Καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, noster, Εἰ μὴ θέσκελος οὗτος. Quasi Dei Filium divinum dicas, idque in eo loco, in quo de superiore ejus agitur natura. Cujusmodi apposita, quod iis callide Nestorius abuteretur, Patres, teste in primis Damasceno, rejecerunt. Causam addit: Οὐ γὰρ ἄνθρωπον ἀποθεωθέντα λέγομεν τὸν Λόγον, ἀλλὰ Θεὸν ἐνανθρωπήσαντα. Quare? quia dignior natura ita hominem assumpsit, ut maneret id quod erat, neque minus esset Deus is qui homo erat. Non ergo hominem divinum, aut deificatumi, sed Deum vocamus, inquit, incarnatum. Eademque fuit causa, quare Patres, cum ubique viros sanctos, qualis “Basilius, Gregorius, Nyssenus, Bɛopópous passim vocent, nomen hoc, quo callide Nestorius abutebatur, hic non admiserint. Damascenus: Kał πᾶς θεοφόρος ἄνθρωπος Χριστός λέγεσθαι δύναται, ἀλλ᾽ οὐ Θεὸς φύσει, εἰ καὶ ὁ Νεστόριος ὁ θεήλατος τὸν ἐκ Παρθένου τεχθέντα θεοφόρον εἰπεῖν ἐφρυάξατο. Et addit, Ημᾶς δὲ μὴ γένοιτο θεοφόρον αὐτὸν εἰπεῖν. Bene igitur Baptistam snyópov, ininus recte Dominum sic dixit. Est enim prophetarum sanctorum-

que attributum, non illius qui est supra omnes: tur hoc loco, sed τῆς οἰκουμένης. Εt quid hoc ad quemadmodum hoc Patribus, ut ante dixi, vulgo tribuebant. Idem Damascenus, 128 lib. τι De orthodoxa fide, ἂν ἡ ἐνέργεια μία, τούτων καὶ ἡ οὐσία μία, κατὰ τοὺς θεηγόρους Πατέρας. Hesychius, Θεηγόρος, θεῖος, ἐκ Θεοῦ λαμβάνων. Quæro cur serpentem, quem erexit in deserto Moses, δουρατέης typum habuisse ȧxávons paulo post dicat. Ita enim commate decimo et quarto: eum mundum quem dilexit Deus, Dei Filius servavit? Adde orationem inconcinnam, imo plusquam ὑποσόλοικον, Οὕτω ἐφίλατο τὸν κόσμον, ὅτι ἔδωκε τὸν Υἱόν. Nam quis sic loquatur? cum suavissimum praesertim atticismum, οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὥστε έδωχεν, invenisset. Sed et χορόν ζωῆς αἰωνίου, νίπ alterius participes, nemo Græce dicat qui sanus sit. Nan μαχάρων χορόν voluit. Quanto autem sic sinplicius et minus affectate potuisset: Οὕτω γὰρ Θεὸς αὐτὸς ἐφίλατο κόσμον άκοσμον, Ωσθ' οἱ μουνογενῆ πανυπέρτατον Υἱὸν ἔδωκε· Πᾶς ἵνα δεξάμενός μιν ὑπεκφύγοι αἰπὸν ὄλεθρον, Ζωῆς τ' ἀθανάτοιο πανόλβιον όρμον ίκοιτο! Ut elegantiorum litterarum studiosi discant, quantum referat, quo pacto quidque efferatur. Sed pergamus. In vocibus quibusdam, quas Ecclesia admisit, vix quæ sunt ejusdem potestatis temere admittam tantum abest, ut cacozeliam, et diversas noBininum interpretationes, quæ ex male intellect's paganorum desumuntur scriptis, excusare velim. Dei Filium, in Symbolo communi unigenitum quotidie recepta voce Christiani confitemur: quem eadem voce hic μονογενῆ sanctissimus evangelista dixit: Ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Pro qua voce, cum ne versus quidem repugnaret, parum circumspecte vocem τηλυγέτου substituit. Δουρατέης μεθέποντα τύπον ποιητὸν ἀκάνθης. Neque ignoro, quod ab eruditis observatur, Nonnum voce ἀκάνθης pro serpente aliquando uti. Sed et serpens, de quo agitur, ex are fuit, et serpentes, quorum causa hic erectus fuit, b'50 (quos ὄφεις θανατοῦντας nuncupant οἱ Εβδομήκοντα), fuerunt. Neque verum est quod ait, hunc serpenten τῶν δακνομένων δηλήμονα, interfectorem honinum quos monordisset, fuisse, cum sanaret morsus, et antidoton adversus δηλητηριώδες τῶν Ο præberet: ideoque verus Servatoris fuit typus, Os, ut recte Epiphanius, διὰ τὴν τοῦ ὄψεως φύσιν, ἀλλὰ τὴν τοῦ Θεοῦ εὐδοκιμίαν, δι' όφεως ὡς ἀντίδοτον τοῖς τότε δεδηγμένοις ἐργαζομένην, quemadmodum diserte scriptum est, Καὶ πᾶς ὁ δεδηγμένος, ἰδὼν αὐτ τὸν ζήσεται. Nonnus ita est locutus, quasi Moses ὄφιν θανατοῦντα erexisset, quem λυσίπονον mox ipse oblitus sui vocat. At vero άκανθα ἡ δουρατέη, de qua noster, spinean, ni fallor, denotat coronam, cujus hunc serpentem typuin esse voluit. Quia simile aliquid, cum spinea corona, omnis serpens habet, ut hac ratione ad coronam Domini in Passione spineam alludat, quod fortasse ex antiquitate et alii fecerunt; quas argutias heroica ingenia non amant. Interdum voces ipsas et earum usum appositis corrumpit. Παράδεισον ex Oriente vocem, sed quam Græci pridem possident, imprimis usitatum est pro loco beatorum poni. Noster, quia coelo 129 tribuit appositum, quod proprium est paradiso, elficit ut jam improprie de eo usurpetur paradisus, de quo recte usurpari solet. Ut cum dixit: Ναίων ἄφθιτον οἶκον ἐν εὐδένδρῳ παραδείσῳ, quod evangelista ζωὴν αἰώνιον dixisse satis habuit. Perit enim in translatione τὸ ἀνάλογον translationis, sine quo, ut recte Aristoteles, consistere non potest. Sed quid unum ex tam multis hic notamus? Tota sententia, in qua versatur noster, quamque per tot attribula άκυρα et ineptas exprimit ambages, quemadır odum simpliciter ab evangelista concipitur, ita est plane divina: quam utinam infigant animis qui Christo Domino dixerunt sacramento. Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν· ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Eam autem, ut jani dicebamus, sic expressit, ut tumore partim, partim crebris ac compositis appositis, ita totam viliaret, uι ἀφέλεια, id est simplicitas, quæ in sententiis præcipue spectatur, tota interiret. Quid enim sibi volunt, κόσμος πολύμορφος, ει ὑψιμέδων σκηπτοῦχος, et iterum, τετράζιξ κόσμος, ει ἦθος μετά τροπον, ει εὐδενδρος παράδεισος? cum sententia sit casta, ac ab omni affectatione ac tumore aliena: quod mentis bene constitutæ ac compositæ solet esse indicium. Verum audiamus ipsum: Οὕτω γὰρ πολύμορφον ἐφίλατο κόσμον αλήτην, 'Υψιμέδων σκηπτούχος, ὅτι γραισμήτορα φωτῶν, Μουνογενῆ Λόγον για πόρεν τετράζυγι κόσμῳ· Οφρα μιν ὃς δέξοιτο, μετατροπον ἦθος ἀμείψας, Πίστιν ἐς ἀστυφέλικτον εκούσιον αυχένα κάμ- [πτων, Ζωῆς οὐρανίης αἰώνιον εἰς χορὸν ἔλθη, Ναίων ἄφθιτον οἶκον ἐν εὐδένδρῳ παραδείσῳ. 130 Adde, quod non sennel, sed frequenter, idem dixit, et oratio mirifice redundat. Adde, quod πολύμορφον non est appositum illius mundi, de quo agίΤηλυγέτου βασιλῆος ἐς οὔνομα. Cum τηλύγετος vel τηλυγέτης sil ὁ τηλοῦ τοῖς γο νεῦσι 131 γεγονὼς ἐπὶ γήρᾳ, qui sero et in ipsa senectute parentibus natus est. Qualem όψιμον diserunt. Vel (ut grammatici, qui sese in hisce talibus ostentant, ac pomeria ambitionis suæ libentissime extendunt, observarunt qui, τῆλε ὄντος τοῦ πα τρός, hoc est, dum procul domo abest pater, nalus est. Reliquas ineptias omitto. Cæterum decepti locis maximi poetæ, quos nor satis intellexerant, τηλύγετον, μονογενῆ exposuerunt, quia dixerat Homerus, μοῦνον, τηλύγετον: Και με φίλησ' ὡσεί τε πατὴρ ὃν παῖδα φιλήσῃ, Μοῦνον, τηλύγετον. Et alibi eodem modo, quia evenire potest, ut qui est μονογενής, sit et τηλύγετος, ac contra, hoc est, nt sit unicus et sero natus, quales, si præcipue utrumque pariter eveniat, præ reliquis amantur. Quod cum non expenderent, τηλύγετον, μονογενή, Hesychius ac Suidas, reddiderunt. Neque cogitabant, duos tales ab Homero poni. Ut Iliados E: Βῇ δὲ μετὰ Ξάνθον τε Θόωνά τε Φαίνοπος υἱε, Αμφω τηλυγέτω. Et quia in sacris versatur, tales Josephus ac Benjamin fuerunt. Neuter unigenitus, et anibo τηλυγέτω. Quid quod uni duo filii, quorum aller μονογενής, alter τηλύγετος, dari possunt: Quo illud Hesiodi special, El, Μουνογενὴς δὲ παῖς σώζοι πατρώϊον οἶκον. Γηραιὸς δὲ θάνοις, ἕτερον παῖδ' εγκαταλείπων. Ubi ista opponuntur quæ ταυτοδυναμούντα existmabat noster. Nam τηλύγετος, qui υἱὸς γήρους Mel lenistis dicitur, is est, qui patre sene nascitur, qualis Josephus dicitur fuisse, quem tot fratres habuisse constat. Quod in unigenito non habet locum. Qui si solus, unigenitus: si unigenitus, et sic est solus. Quemadmodum τηλύγετος, si fratrem babet, jam non unigenitus. 132 At quis ferat, aul in Deo Patre senectutem, vel quæ istam comitatur, seram generationem, aut in Filio, eorum quidquam, quæ hac voce includuntur? Cum et solus, et ut solus, ita genitus sit ab æterno, neque aeterna mi nus generatio illius sit quam ipse. Cyrillus Hiero-

pos byτa Adyov, ad Joannem Cyrillus exponit. Et diserte, τὸν ἐκ γυναικὸς καὶ τὸν Μονογενῆ, conjungit simul ac opponit. Τίνος είναι φαμεν ίδιον Πατέρα τὸν Θεόν; ἆρα τοῦ ἐκ γυναικὸς ἀνὰ μέρος τι καὶ ἰδι κῶς νοουμένου, ἢ τοῦ Μονογενοῦς; ldem alibi: Οὐκοῦν Νεστόριος μὲν ἀναιρεῖ εἰς ἅπαν τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν. Ac propterea Ne storius, ut Virginem negabat θεοτόκον, ila του ΜονοYevo negabat esse matrem. Damascenus, Ox εἶπε διὰ γυναικὸς, ἀλλ' ἐκ γυναικός. Ἐσήμαινε δὲ ἐν τούτῳ, ὡς αὐτός ἐστιν ὁ μονογενής Υἱὸς Θεοῦ, καὶ Θεὸς, ὁ ἐκ τῆς Παρθένου γεγεννημένος. Εt sic semper de divinitate omnes. At yuyɛto; humanæ est appositum naturæ, et oflyovos exponitur. Atque ita, ut jam ante diximus, Josephus, qui jam sene patre, sero erat natus, non μονογενής Jacobi, sed τηλύγε tos dicendus erat. Nam hoc est op Genes. xxxv, 3, Hellenistæ vidv rhipovs, Chaldæi Din, hoc est, sapientem, dicunt. Vel quod patres, tales magis sapere arbitrantur, quia magis amant; vel quod a prudentia parentum, quæ tum major est, nonnihil trahere putantur. Et si quando aliter, non ex significatione vocis, sed ex 185 accidenti usurpatur. Quemadmodum lyovos sic usurpari potest. Quod, qui sero et in senectute patribus nascantur, soli sint, nec eos alii sequantur. Quod grammatici docere possunt, ut nec proprie nec aliter de Deo usurpari possit. In divinitate enim nihil sero natuni, nihil est posterius. solymitanus, Υἱὸν δὲ πάλιν ἀκούων, μὴ νομίσης θε- slantur veteres. Ita enim τὸν Μονογενῆ, τὸν ἐκ Πατὸν, ἀλλὰ φυσικὸν υἱόν, μονογενῆ, ἀδελφὸν ἕτερον οὐκ ἔχοντα· διὰ τοῦτο γὰρ καλεῖται Μονογενής, ὅτι εἰς τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα καὶ τὴν ἐκ Πατρὸς γέννη σιν ἀδελφὸν οὐκ ἔχει. Rufinus in interpretatione Symboli Ne forte putes, quod humana ista vocabula terrenum te aliquid doceant, ideo subjungit, unicum hunc esse Filium Dei, Dominum nostrum. Unus enim de uno nascitur, quia et splendor unus est lucis, et unum est verbum cordis. Nec in numerum pluralem defluit incorporea generatio, nec in divisionem cadit, ubi qui nascitur nequaquam a generante separatur. Sed ad ipsam de qua agimus bic vocem, proprie videtur respexisse Augustinus, 20 Tractat. in Joannem: Et forte dicet aliquis, quia per multa sæcula Deus in senectute suscepit Filium. Sicut Pater sine senectute, sic Filius sine incremento. Nec ille senuit, nec ille crevit: sed æqualis æqualem genuit, ælernus æternum. Quibus verbis semel hoc decisum esto. Non enim ista scribo, ut grammaticorum levitate me involvam, sed ut sacras Litteras ab iis vindicem, tum, quid hac in parte sit sequendum, interpretibus ostendam. Quos, ut reverentes, ita circumspectos esse oportet. Non possun tamen, quin hoc addam: Nihil causæ me videre aut excogitare posse, quare vocem ab Ecclesia et Symbolo receptam, quam non minus carminis lex aŭmittebat, cum periculosa ac suspecta, aut ad minimum ambigua, mutarit. Saltem de Magni Basilii consilio hie cogitasset, qui Eunomium accusat, u shpata έξω 133 της χρήσεως ὄντα τοῦ θείου Πνεύματος vouoletɛi, quod voces sancto Spiritui inusitatas sanciat. Saltem cogitasset, voces primum a Scriptura ac deinde ab Ecclesia receptas, vel mutandas ideo non esse, quod adversus callidas hæreticorum fraudes aut ineptias, ex iis argumenta prudentissime antiquitas formavit ac desumpsit. Atque idcirco nihil temere mutasse. Notum enim illud axioma, ὅτι οὐδὲν ἐν τῇ ἁγία Τριάδι ἐπείσακτον, ὡς πρότερον μὲν οὐχ ὑπάρχον, ὕστερον δὲ ἐπεισελθόν· οὔτε γὰρ ἐνέλιπέ ποτε Υἱὸς Darpi hoc est, Nihil in sacra Trinitate adventi - tium, quasi prius non esset ac mox advenisset. Neque Patri unquam defuit in ista Filius. Et hic usus iam antiquus, ut interpres Pentateuchi Hierosolymitanus voceni, hoc est povoyavis, de Deo unus e nobis factus est, usurparit. Et dixit, inquit, Verbum Jehove: Ecce Adam, quem creasti, est unigenitus in mundo, sicut ego unigenitus in cœlis excelsis. Adde quod et Isaacum by povoye, typum Servatoris nostri statuunt antiqui: quem leoúd, a Phoenicibus vocatum, ex Sanchuniathone, qui theologiam scripserat eorum, lib. De præparat. evangelica primo Eusebius notavit. Iɛod, hoc est, ut Chaldæi. Adde quod in nomen hoc, quod miror observatnm hactenus non esse, baptizatus est Dominus. Nota enim verba sunt, Outó a ¿ Fidg μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα, hoc est ὁ Μονογε vhs. Nam sic Hellenistæ loqui solent. D. Hieronymus ad xu Zachariæ: Unigenitus dicitur, propier naturæ proprietatem, primo genitus, juxta Apostolum, ex mortuis resurgentium. Pro unigenito ȧyannTov, id est charissimum, Septuaginta transtulerunt. De quo in Evangelio legimus: Hic est Filius meus charissimus, in quo mihi complacui.» Exemplum illustrissimum Genes. xx11, 2, ubi de Isaaco: Cape nunc Filium tuum unigenitum quem diligis, Isaacum. 136 Ubi Hellenistæ: Λάβε τὸν υἱόν σου τὸν ἀγα Tov. Quemadmodum Homero Astyanax, filius ἀγαπητός Hectoris dicitur: Quare ut in Symbolo apostolorum, ita in Grego-Verbo, sive Filio, ad illum locum, Ecce Adam sicut rii Neocæsariensis Confessione apud Eusebium, circa annum Domini 270, ubi Pater dicitur, Pater Filii unigeniti, et in Symbolo Nicæno apud Rufinum ac Socratem, circa annum 324, ubi Filius Dei, untus de Patre Unigenitus, et in Symbolo Constantinopolitani concilii, circa annum 384, et in Symbolo ad Damasum, circa anbum 400, quod nonnulli D. Hieronymo ascribunt et in ejus legitur Operibus, et in Ephesino concitio, anno 434, quod apud Cyrillum legitur, ubi Dominus noster, Filius unigenitus, et Deus dicitur perfectus, et in decreto ejusdem synodi cum anathematismis, a Cyrillo seripto, quod in conciliis legitur, ubi Unigenitus, hoc est, de substantia Patris, item Filius unigenitus, Deus de Deo vero, et in Confessione Leonis, quam Chalcedonensis synodus probavit, ubi Unicus dicitur, circa annum 440, et in cæteris constanter, eam invenies servari vocem. Quemadmodum ex ea, alium non esse æterni Patris Filium, adversus eos qui jam olim Christi fratrem Spiritum vocabant, et dözàpoßstav inducebant, efficaciter Cyrillus Hierosolymitanus, ut et Epiphanius, et adversus Ariuin Eunomniumque, Filium non esse conditum, Theodoretus probat. Quia, inquit, unigenitus non amplius sic erit. Idem enim quod est ipse et quasi soror ejus universa erit creatura. 134 OSTE Yup κατὰ τὴν ᾿Αρείου καὶ Εὐνομίου βλασφημίαν, κτίσμα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὀνομάζομεν. Μονογενῆ γὰρ εἶναί φησιν ἡ θεία Γραφή· εἰ δὲ κτιστός ἐστιν, οὐ μονογενής, ἀδελφὴν ἔχει τὴν κτίσιν, καὶ ἅπαντα τὰ τῆς κτίσεως μόρια· εἰ δὲ Μονογενής ἐστιν, ὥσπερ οὖν ἐστιν, οὐδεμίαν ἄρα έχει πρὸς τὰ κτιστὰ κοινωνίαν· ὅτι δὲ Μονογενής ἐστιν, αὐτὸς ὁ Μονογε vhe bas. Ac deinde, hunc atque alium evangelistä laudat locum. In quibus si tŋàúyɛto; reponas, Perit unitas de qua contendunt. Adde, quod MovoYavhs divinæ est appositum naturæ. Ut cum passin, tum imprimis autem adversus Nestorium tePATROL. GR. XLIII Εκτορίδην ἀγαπητιν, ἀλίγκιον ἀστέρι δίῳ. Glossator, ἀγαπητός, μονογενής. Hesychius, ἀγα πητόν, μονογενῆ, κεχαρισμένον. Quemadmodum et Aristoteles oculum monoculi aɣató in Rhetoricis dixit. Quia alterum non habet: ideoque eo magis eget, ac amat. Verum quia nunc de Hellenistis agimus, qua lingua sancti apostoli scripserunt, idem Seniores capite codem, versu 12: Oux Epelow τοῦ Υἱοῦ σου τοῦ ἀγαπητοῦ δι' ἐμέ, quod mox paulo post repetitur. Jeremiæ vi, 26: Θυγάτηρ λαοῦ μου, περίζωσαι σάκκον, καὶ κατάστασαι σποδών· καὶ πένθος ἀγαπητοῦ ποίησαι σεαυτῇ. lla apud Zachiariam κοπετὸς ὡς ἐπ' ἀγαπητῷ, de ingenti planctu.

AD NONNI METAPIIRASIN IN JOANNEM Σπ. 10; et Amos νιιι, 10: Πένθος ἀγαπητού, cum in Hebræo vox povoyens in locis omnibus legatur. Et quis furor est, cum ipsam vocem, pro qua tanta bella Christianis sunt bellata, et quam ita petulanter Arius ac Ariani arroserunt, adeo ut, teste Theophylacto, Unigenitum vocari dicerent, quod a Pa ire, factus ipse solus ac creatus, reliqua ab eo essent, ejus loco substituere eam, quæ quemadmodum naturam hominis, ita ejus denotat infirmitatem sero generare, scilicet, ac generari. Quam si alibi in sacris invenisset Arius, nemo facile illud, Hv xpovos öte oux v, de manu ei extorsisset. Nam hoc ipsum est τηλύγετος. Sane μονογενής est ὁ πρὸ χρόνου, qui παλαιὸς τῶν ἡμερῶν, a viro desideriorum dicitur, hoc est, Deus.Trúyɛtoç est, ó èv XPÓvto, id est, homo. Quod nihil ad hoc quod exponit. Quare nec mutare quidquam debuit. Quædam enim voces sunt Ecclesiæ, non nostræ: in quibus nihil nobis est juris. Quod cum philosophi in suis non ferant, nec in ecclesiasticis 137 ferendum est. Et hanc vocem nota propria Cæsarius et alii theologi notarunt, cum in ea oxéry, seu relationem, ponunt. Notant enim ea notione propriam illius esse, cujus Pater Deus est: quem ex ipsa voce intelligi. Quod profecto locum in thúysto non habet, ut omittam, nomen proprium Theodoreto dici. Et quid sibi vo!uit, cum sequenti cap. v, 27, Petrum, sanctissimum apostolum ac maximum heroen, θρασύν dixit? Οὐδέ μιν εἴρετο Πέτρος &re Opaous. Quod plerumque gloriæ, et quidem putidissima, tribuitur. Unde Thrasones, quos audaces Horatius vocavit. Quo nomine, et evangelistam no…. strum alibi indigitat, idque eo loco, qui omnino alienus ab hoc attributo, cum nimirum pectori incumbit Domiui: 'Ο δὲ θρασὺς ὀξέι παλμῷ Στήθεσιν ἀχράντοισι πεσὼν πεφιλημένος ἀνὴρ Δαινυμένου βασιλήος" cap. 13. Fuit igitur, hoc judice, opacorns, seu temeritatem seu ambitionem dicas, quod dilectus Domino præ cæteris, sanctissimo illius, ex amoris privilegio, inhæsit pectori: unde et oog Otos, a Græca dicitur Ecclesia. Et quanto melius illorum liturgia: quæe, πεποιθότα, non θρασυνόμε vov, fecisse hoc dicunt. Saltem cogitasset, Judæ id appositum se assignasse, ut cum dixit: ishΥἱὸς Ἰακώβοιο καὶ οὐ θρασὺς Ισκαριώτης cap. xiv, 22, quem θρασύχειρα καὶ αὐθάδη Cyrus Theodorus dixit. Quid autem cum duobus sanctissimis viris, apostata et proditor commune habere potuit? Quare nec eodem apposito notandi erant, e quidem aliter accepto. Imprudenter, cum ex urbe sancta Dominus post habitum cuin Nicodemo colloquium, ɛlç thy 'Ïoudalav yñv dicitur venisse (Μετὰ ταῦτα ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὴν Ἰουδαίαν γῆν, inquit evangelista), terram 138 Judæorum, peregrinum domicilium (seu quocunque modo to Evaútov interpretari libet) nuncupavit, quasi non aut Bethlehemi esset natus, aut non in Judaa Bethlehemum esset, aut quasi temere a propheta dictum esset: Ex te egredietur mihi qui sit dominator in Israel; aut ab Apostolo, ex Judæis Christum esse quod ad carnem; aut ab ipsa Veritate denique, Salutem ex Judæis esse. Porro quidam cum non caperent, quo pacto post divinam Domini cum Nicodemo dissertationem, quam in ipsa urbe habitam fuisse constat, in Judæam illinc contulisse se dicatur, prius iterum) in Galilæam, atque ex Galilæa aliquo post tempore in Judæam rediisse volunt. Inter quos est Beda. Dicit autem post hæc Non continuo post disputationem cum Nicodemo, que facta est Hierosolymis, sed peracto spatio temporis de Galilæa in Judæam rediit. Quam sententiam secutus est et noster. At Theophylactus, Μέχρι μὲν ἡ ἑορτὴ τοῦ Πάσχα συνίστατο, ἐν Ἱεροσολύμοις ἦν ὁ Ἰησοῦς· ἐπεὶ δὲ παρῆλθεν αὕτη, ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν Ἰουδαίων γῆν, καὶ πλησίον τοῦ ἸορSávou diéτpiбev. Quæ et ad verbum ante eum maximus Chrysostomus. Quasi novum sane, ex Judæorum urbe, in eorum terrain, hoc est xwpav, venisse. Atque sic evangelista noster cap. xi, com. 55: Kal ἀνέβησαν πολλοὶ εἰς Ἱεροσόλυμα ἐκ τῆς χώρας. Δι hic ἐξ Ἱεροσολύμων εἰς τὴν Ἰουδαίων χώραν το nisse vult. Quid quod ipse noster, vocein xwpar, voce rains, sive yñs, ibi est interpretatus: ἀπ' εὐρυάλοιο δὲ γαίης Πολλοὶ Ἰουδαίων ὁμοτέρμονες άνδρες ἐρήμου Μυστιπόλων ἀνέβαινον ἐς ἔδρανον Τροσολύμων. Et Matthei nano, εἰς ὅλην γῆν ἐκείνην, et, ἐν ὅλῃ τῇ γῇ ἐκείνῃ, hoc est, χώρα. Nam hic nodus vere est in scirpo. In quo tamen viri maximi se torquent. Interdum 139 illi in appositis locorum ignorantia imposuit. Ut cum Salim Bauxúpovz paulo post, commate nimirum 23, dixit: Υδατι βαπτίζων βαθυκύμονος ἐγγύθι Σαλείμ' quasi fluvius, aut mare potius, non urbs esset. Quod si locum a commoditate ac copia aquarum, quod videtur magis, ita commendavit, quia sequitur, ότι ὕδατα πολλὰ ἦν ἐκεῖ, marinum tumorem καὶ τὸ ἄχυρον incurrit. Nulla enim ibi κύματα, ουζ maris esse quivis novit: unde et BaDuxújwv Oceanus castigatissimo poetæ Dionysio Periegete dicitur. quo iterum arguitur, non terræ, verum Oceano, attribuendum id fuisse. Sed evangelista aliud, hoc est, commoditatem aquæ, sive, abundantiam, quæ ibi erat, annotavit. Quare nihil erat opus, ut hoc iterum repeteret, cum ait: Κεῖθι γὰρ εὐρυπόροιο κυλινδομένου ποταμοίο Χεύμασιν ἀενάοις κυμαίνεται ἄφθονον ὕδωρ, De Salim quoque et Ænone nota sunt, et omnium in manibus, quæ veteres notarunt. Ut in re tam obvia, vix error patrocinium inveniat. CAPUT V. Joannes Baptista Eliæ imitator. Vestis Eliæ; vestis Joannis. Μηλωτή, ζώνη δερματίνη. Melota et ζώνη quibusdam eadem. Zona mortificationis Hieronymo. Aάotos Xitwy Nonni. Addereth simpliciter quæ. Addereth sehar. Δορά. Vestis ἀπὸ τριχῶν καμήλου et xitiv hágios, diversa. Tunica pellicea, et hirta. Ejus in pœnitentia usus. Aliud Xástov, aliud spí. Xivov. Item xitwy talis aut talis. Hebricorum sac. Cilicium. Στολή et σάκκος opposita. Στολή Chaldæorum. Patriarchalis saccus purpureus in pœnitentia. Cilicia, et unde dicta. Chuldæorum cilci. Unde ciliciumn. 140 Λεπτοφυής χιτών. Λεπτοφυή quæ. Conjectura in loco Nonni. Asoūrī quæ. Aɛπτολάχανα. Ψιλά. Jacobus φυτουργός. Jacobus ha bitator tentorii, et quare. Idem oixwv olxlay ab Hellenistis dictus. Idem minister eruditionis Chaldais dictus, el quare. Domus doctrinæ. Tabeṛnaculum Synagogæ ac templi typus. "Ev v φεσθαι, Gracis quid. Quare ἀμπελόεν πεδίον Jacebo tribuatur. Sichar a schecar. Tò olxɛpa vino interdum opponi. Voces opέap xal my ex Hebræo usu. Nonno λυόεν φρέαρ puteus Jacobi. Οδός της λεπόρος maie. Κάλπιν διὰ κόλπου ἀείρειν. Δρ σενόπαις Ἰάκωβος. "Ορκιον ύδωρ, et άρχιον. Φρέζ ὁρκισμοῦ εἰ ἄρχον. Βεερσαβεέ. Ridicula auctoris ἀλογιστία, cum λοιβήν κεραελκή dixit. Λοιβή, χύσ σις, σπονδή, nesch. Nonni αδολεσχία castigata. Galilai φιλόχριστοι οι φιλόστοργοι, et utrum recle, ab eo dicti. Non sine gravi causa a Chrysostomo ad tertiam Matthæi, facundissime notatur, virum sanctissimum Joannem Præcursorem ac Baptistam, de cujus vite gravitate, austeritate, et ut Græci melius, oxing ayoyla, ibi disserit, in omnibus dedisse operam, v! virum sanctissimum Eliam Thesbiten referret: cui ut vestis loco µŋdwch tribuitur non semel, ita inter

notas ejus vn&ppation ponitur. Notus enim lo- iisque pallium, ut Plautus loquitur, detexat, thy doeus ille: Ανήρ δασύς, καὶ ζώνῃ δερματίνη περι ɛ¿wsµévoç, qui eultus, iis qui quotidie in urbibus ac agris oberrabant, maxime accommodatus erat. Unde sancto Petro quoque ac Paulo, talem idem maximus vir tribuit. Atque hæc una erat, inquit, causa: secundla, διὰ τὸ καλλωπισμὸν ἅπαντα καταπατεῖν, καὶ σκληραγωγίαν ἅπασαν μελετῶν· quod mollitiem et luxum omnem, sed præcipue in cullu, abdicaṛent. Quid sibi ergo noster voluit, qui zonam quidem penitus omittit, togam autem, sive malis, tunicam ɛntoçuñ viro sanctissimo attribuit? Nam non multo post, comm. nimirum 26, sequitur: · 141 ἐμειλίξαντο δὲ μύθῳ Λεπτοφυεί λασίῳ πεπυκασμένον ἄνδρα χιτῶνι. Cum quo cultu, simul et tò mò tpixiv, quod eidem tribuitur, καμήλου ἔνδυμα, καὶ ἡ δερματίνη vn, vehementer pugnant. Pugnat magnum illud Servatoris nostri de Joanne ejusque cultu testimomium: ᾿Αλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακαῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένων; ἰδοὺ οἱ τὰ μαλακά φο ροῦντες, ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. Quanquam autem longe aliud sit ένδυμα, aliud sit Govn, fuerunt tamen critici, qui, quod de melota legerant Eliæ, ad pelliceam referrent zonam. Suidas, μηλωτή, ζώνη ἐκ δέρματος non doctissimus Chrysostomus qui in sanctissimo Elia, to pátiov, quod ἔνδυμα vocatur in Baptista, et την ζώνην, optime distinguit. ᾿Αλλὰ τίνος ἕνεκα, φησί, καὶ ζώνῃ μετὰ τοῦ ἱματίου ἐχρήσατο; ἔθος τοῦτο τοῖς παλαιοίς ἦν, πρὶν ἐς τὸ μαλακὸν τοῦτο καὶ διαῤῥέον σχημα ἐξελθεῖν. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Πέτρος φαίνεται εζωσμέ νος, καὶ ὁ Παῦλος. Τὸν γὰρ ἄνδρα, φησίν, οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη· καὶ ὁ Ἡλίας δὲ οὕτως ἦν ἐσταλμένος, καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστος. Unde cingulum mortificationis ab Hieronymo vocatur. At quo viro? quem in istis nihil fere latuit: qui haud dubio meminerat, Gallos quoque, castigandæ juventuti ea usos esse. Unde illud Strabonis: 16tov 6è xal toūto doxsiy yap auτοὺς, μὴ παχεῖς εἶναι μηδὲ προγάστορας· τὸν δὲ ὑπερβαλλόμενον τῶν νέων τὸ τῆς ζώνης μέτρον, ζημιού oðar. Id quoque illi, inquit, genti est proprium, exercere ac castigare juventutem, ne aut pingues sint plus æquo, aut ventre promineant. Si quis autem præscriptum zona modum excederet, mulciari. Et profecto, aliud est vn deputation, IV Reg. 1, 8; aliud est uniwan, ejusdem libri cap. 1, comm. 8 et 13; atque eodem capite non semel. Quæ Hebræi diligenter inter se 142 distinguunt; aliud est xitoy dásios, qui hic tribuitur Joanni. Quanquam pŋawtý, et tunica et chlamys, et nonnunquam pallium, reddatur. Hebræa autem vox, et dubiæ significationis et diversæ, ac plerumque regiam illius generis designat vestem. Atque hinc sane nomen illi; a magnificentia, nimirum, et splendore. Quod cum llebræorum critici viderent, vocem illi addiderunt: nam aut addereth sinear, aut sehar dixerunt: quorum illud Babylonicum et summi pretii, alterum pilosum, seu villosum notat. Quali veste quod initio proplietæ veri, ut videtur, aliquando uterentur, falsi quoque, ut se populo sic commendarent, id secuti sunt. Unde, quemadmodum philosophis a Luciano spi6wy, abolla cynicis peculiariter objicitur a Martiale, ita vestem ejusmodi pseudoprophetis Zacharias tribuit, quem zitīva Xásio vocare possis. IlelJeniste ppi pixivy (neque satis, nisi fallor, recte) reddiderunt. At Eliæ, quem Baptistæ præcursorem volunt, nusquam àάσio, quod sciam, XITIV attribuitur. Ac ne Hellenistæ quidem illi aliud quam why attribuerunt. Neque illi usquam addereth quod sehar dicitur, sed addereth simpliciter (quæ vox ambigua) tribuitur. In quo Hellenistæ sic luserunt, ut nonnunquam quoque, cum simpliciter vox et ponitur, dopay reddiderint, ut Michææ 11, 8. Ubi, cum proplicta conqueratur, eam populi improbitatem esse, ut ornamienta sua pauperi eripiat, pav dɛpev, dixerunt: quasi de villosa tunica aut pallio agatur, cum non aliud quam invenissent. Sed et error sane est idioticus, quod ubi depuation tribuitur Eliæ ζώνη, ibi quoque λάσιον eidem tribui existiment xitova, 143 quia by dicitur, quod est λάσιος, non λάσιον χιτῶνα ἔχων. Quare et Hellenistæ et Chaldæi; daoús, at non dasuxitwy, interpretati sunt. Ubi enim agitur de habitu ac notis maximi illius viri,, ita scribunt: Kat elπEV autois ó faoiλεύς· Τίς ἡ κρίσις τοῦ ἀνδρὸς τοῦ ἀναβάντος εἰς συνάντησιν ὑμῖν, καὶ λαλήσαντος πρὸς ὑμᾶς τοὺς λόγους τούτους; Καὶ εἶπον· Ανήρ δασύς, καὶ ζώνη δερματίνη περιεζωσμένος τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ. Καὶ εἰ πεν. Ηλίας ὁ Θεσβίτης οὗτος. Εt Josephus lib. vill: Τοῦ δὲ βασιλέως σημαίνειν αὐτῷ τὸν ταῦτα εἰρηκότα κελεύσαντος, ἄνθρωπον ἔλεγε δασύν, καὶ ζώνην περιειλημμένον δερματίνην. Quid quod ne Joanni quidem χιτών λάσιος tribuitur? cui ἀπὸ τριχῶν καμή Blou Evoupa Matthæus dedit: quod et Marcus servat, quί ἐνδεδυμένον τρίχας καμήλου ait. Locus alterius est: Αὐτὸς δὲ ὁ Ἰωάννης εἶχε τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ ἀπὸ τριχών καμήλου, καὶ ζώνην δερματίνην περὶ τὴν boquv autov. Quod profecto notat, vestem, non hirsulam, aut pelliceam, sed hirtam, qua et ol µɛtaVOOŪVTEÇ Judæorum, et philosophi, præsertim Stoici, plerumque utebantur: qualem Catoni tribuit Lucanus: Huic epulæ vicisse famem, magnique penates, Submovisse hyemem tecto: pretiosaque vestis, Ilirtam membra super, Romani more Quiritis, Induxisse togam. Cui similis omnino tunica Joannis fuit, quam tñs petavolas prædicator gessit. Atque eam zona super membra ejus, ut Lucanus, ut Hebræi W, accinxit. quæ profecto neque pellis, neque ex pellibus, sed crinibus, contexta. Quare nec sat circumspecte, et ut debuit, Cathem. Hymn. 8, Prudentius: Post in patentes ille solitudines, Amictus kirtis bestiarum pellibus, 144 Setiste tectus, hispida et lanugine, Secessit, horrens inquinari et pollui, Contaminatis oppidorum moribus. Qui, ut noster, manifeste lástov xitva illi dedit. Rectius Juvencus: Texta camelorum fuerant velamina setis, Et zona pellis medium cinxere prophetam. Verba enim Evangelii, a quibus defecerunt alii, expressit. Quod Paulinus postea in carmine, quo hunc præconem ac legatum Regis nostri celebrat, secutus est: Vestis erat, curvi setis conserta cameli, Contra luxuriem molles duraret ut artus, Arceretque graves compuncto corpore somnos. Longe autem aliud est λάσιον et τρίχινον· χιτών item λάσιος et τρίχινος. Εt hujus, non illius generis, Hebræis W, quem pœnitentes induebant, cilicium Latinis. Ita Jona 1, 6, rex, qui poenitebat, rapiciλετο τὴν στολὴν αὑτοῦ ἀφ' ἑαυτοῦ, καὶ ἐνεδύσατο σάκκον, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ σποδοῦ. Ubi στολή ab Hebræis eo nomine vocatur, quo Eliæ pallium, seu chlamys: ita ut intelligant to sinear, quæ est, pretiosa sen subtiliter contexta. Unde et ab iis dicitur. Quam Chaldæi quoque Græca voce exprimunt plerumque; nam et ipsi litteris iisdem prope, ant paululum deflexis, stolam dicunt. Vestis autem, quam exuta illa induit, non xitio dάsio; profecto, verum tpixivos, qui corpus nempe pungeret ac exerceret; animum ad poenitentiam ac corporis subactionem (quæ præclare ȧoapxía a Gregorio in laude Cypriani martyris vocatur) excitaret. Ex quibus et patriarchalis forte saccus: quem ex purpura, quod inæstum eo tempore hunc colorem judicarent, ctiam

AD NUNNI METAPHRASIN IN JOANNEM jejuniis, seu 145 tal; mortuis, patriarcha in- tentoriis, appellavit nomen illius foci Sochot, id est daebat. De quo videatur vir clarissimus ac optime de litteris his meritus, Joannes Meursius, hac voce, in Glossario, quod Græco-barbarum inscripsit. Isidorus, Cilicia Arabes nuncupant velamenta pilis caprurum contexía, ex quibus sibi tentoria faciunt. Varro nomen a Cilicibus deducit, cum a voce potius Chaldæa ortum videatur. Nam quemadmodum heroes veteres, qui ab Homero celebrantur ac Virgilio, caput pulvere in luctu imbuebant, sic in terram sese Hebræi veteres abjiciebant. Ita ægro filio, ἐπὶ τὴν γῆν ἐκυλίσθη, in terra sese volvit regius propheta. Nam sic Hellenistæ, pro quo nunc nuλίσθη legitur. Quod psp Chaldaei dicunt. Unde app kilki, quod in recentiorum glossis, cilicium exponitur. Quare frustra láciov xizuva tribuit Joanní, qui ad frigus depellendum aut mollitiem accommodatior, cum ἀσκητικὴ καὶ μετανοητική hic describatur vestis. Sed quid voluit, ut ante dixi, cum eamdem Lunicam entopuñ dixit? Quod est addereth, ut ibi quoque moneliamus, sinear; vestis Babylonica ac pretiosa, cum ne quidem addereth, quam sear dicunt, sive pellibus suffulta, quod jam ante dixi, recte illi tribuatur. Sed juvemus virum eruditum et de sacris eo tempore non male meritum. Quid si potius λεπτοῦφεί scripsit?. Ut λεπτοϋφῇ, τὰ κακοϋφή καὶ εὐτελῶς ὑφασμένα, quæ leviter vilissimeque contexta sunt, dicantur, sicut tenue utroque modo a Latinis usurpatur. Ita Astrolάxavov in ascetarum victu. Quanquam Græculi, qui prorsus ultimi ac se quioris avi sunt, quæ λεπτοφυή dicuntur, ψιλοχαpoµšva, lingua sua reddidere, atque hac voce quæ accurate texta, et, ut ipsi quoque loqui solent, τὰ λεπτοσκευασμένα, quæ et ψιλά absolute aliis, 146 intelligunt. Ut ut sit, vehementer se involvit. Manifeste enim pugnant, τὸ λεπτοφυὴς καὶ τὸ περ muxaspévog vestis item, ex crinibus cameli, sive camelorum, quam evangelista tribuunt Joanni, et Xitiv hásios. Interim in animo, cum hac confusione, ejus vestis habuit descriptionem, vere åoxyTixhy et poenitentiæ accommodatam, quam ut lleldenista northy dixerunt, ita quidam ex Hebræis, monachis attribuunt, hoc est, addereth Eliæ. In historia Samaritanæ com. 5, legitur, ὅπη φυτοεργὸς ᾿Ιακώβ Αμπελόεν πέδον είχε. Imaginarium est, et ex eo quod sequitur petitum, quod Jacobum putoepyóv hic nuncupavit, qui habitasse in tentorio a sacro dicitur scriptore. Esau, inquit, venandi gnarus, et homo agricola; Jacob autem vir simplex habitabat in tentoriis. Ubi quod Esauo tribui videtur, auctor noster tribuit Jacobo, quanquam, non agricola, sed, ut ibi erudite Senes Helleniste, potius &ypoixos dicitur Esanus. At Jacolus qui τῶν σκηνῶν οἰκιστής ad verbum dicitur, cixat olxlav illis dicitur, quia pecuariæ intentus erat: quæ, ut inquit rex philosophorum, segnis maxime est et iners, ut quæ labore nullo e mansuetis vitam paret animalibus. Quia autem pascuorum causa pecudes sequuntur, inquit, etiam mutare tocum sæpius coguntur. Adeo ut vivam quamdam exercere agriculturam videantur; ut quæ non in plantis sed in animalibus consistit, quibus venatores protinus adjungit. Sed nunc ipsum audiamus: O pèv oŰV ἀργότατοι νομάδες εἰσί· ἡ γὰρ ἀπὸ τῶν ἡμέρων τροφὴ ζώων, ἄνευ πόνου γίνεται σχολάζουσιν. Αναγκαίου δ' ὄντος μεταβάλλειν τοῖς κτήνεσι διὰ τὰς νομὰς, καὶ αὐτοὶ ἀναγκάζονται συνακολουθεῖν, ὥσπερ γεωργίαν τινὰ ζῶσαν γεωργοῦντες. 147 Tales autem in tentoriis vixisse, quæ pro pascuorum ratione transferebant, scimus. Nihil enim ex antiquitate, et qui de Nomadicis geographi scripserunt, magis notum. Et Geneseos tricesimo et tertio, illustrem hanc in rem habemus locum: Et Jacob venit in Sochot: ubi ædificata domo, et fixis Tabernacula. Ubi Hellenista: habent: Kal Taxi6 ἀπαίρει εἰς σκηνάς· καὶ ἐποίησεν ἑαυτῷ οἰκίας, καὶ τοῖς κτήνεσιν αὑτοῦ ἐποίησε σκηνάς· διὰ τοῦτο ἐκάλεσε τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου, Σκηνεί. Quod Chaldei causa annotandum, qui, ministrum eruditionis, seu doctrinæ, eum vocat: quod durum Fagio videtur ac Mercero, cum Judæos ipse in hac sententia versari notet. Mihi sane non est dubium, quin ita locum hunc acceperint Chaldæi, quasi xarà пpódnyiv ad σκηνὴν μαρτυρίου, in qua praesens erat Dominus, alludat. De quo equidem non dubitabit, qui præclarum Exodi tricesimo et tertio, commat. 7, considerabit locum. Ubi, cum de tabernaculo hoc istis verinis agitur: Καὶ λαβὼν Μωϋσῆς τὴν σκηνήν, έπηξεν ἔξω τῆς παρεμβολῆς· καὶ ἐκλήθη Σκηνή του μαρτυ ρίου· καὶ ἐγένετο, πᾶς ὁ ζητῶν τὸν Κύριον, καὶ ἐξο επορεύετο εἰς τὴν σκηνὴν ἔξω τῆς παρεμβολής, eadem voce utitur Chaldæus. Tabernaculum hoc, inquit, NIN, id est, domum doctrinæ, vocavit. Sicut autein oxyh papruplov, Synagogæ templique, quod Ecclesiam recipiebat, typus fuit, ita ejus præsidem Jacobum, ac per fidem administrum, jam tum esse, haud dubio significavit. Igitur et Philo, olxov, xal αὐλὰς τοῦ Κυρίου, id interpretatus est. Ceterum non oxyfy sed oixlay Hellenistæ, ut existimo, i terpretati sunt: quod honeste minus eam vocem usurpare Græcos, non nescirent. Quippe qui £v sxqv] 148 péyɛobat, de libidinosis atque obscenis, aut que pretio prostituissent corpus, vulgo usurparent. Theodoretus in Præfatione libri, cui spl tns alρετικῆς κακομυθίας inscriptionem dedit: Τὴν δὲ καὶ νενομοθετημένην παρ' αὐτῶν καὶ πραττομένην λαγνείαν, οὐδὲ τῶν ἐν σκηνῇ τις τεθραμμένων ἀνασχοιτ' ἂν ἡ φράσαι, ἢ λεγόντων ἄλλων ἀκοῦσαι· του σοῦτον ἀπολείπει καὶ τοὺς ἐπισήμους τῆς ἀσελγείας ἐργάτας. Jam ἐν τῇ φυτουργίᾳ, primunı τῇ ἀμπο. Coupria locum assignari, vel ex Philone notum, qui et isto titulo notissimum, et qui in omnium versatur manibus, inscripsit librum. Quare autem agrum Sichemiticum edíov àµmɛhóɛv dixerit, cum fortasse alias afferre possem causas, eo nostrum respexisse arbitror, quod Sichar (nam allusionibus non raro delectatur) a posterioribus urbs dicta est: illud autem Græci quasi a DW, olxup vel olxɛpa interpretati sunt. In co autem fallitur, quod sixɛpa ex sola vite putat fieri, cum vino sæpe opponatur, ut Num. vi, 3; Mich. 11, 14; et alibi non semel. Unde et illud, οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίῃ. Ad quem locum Græci Patres, contra prorsus quam hic voluit, notarunt, ὅτι σίκερα πᾶν τὸ μέθην εμποιεῖν δυνάμενον, λέγεται, οὐκ ἂν δὲ ἐξ ἀμπέλου· quidquid inebrial, exe cepto vino, aut quod nascitur ex vite, sicera vocari: cum in iis tantum locis, in quibus olvos xal oixepa opponitur, id locum habere possit. Ut in illo, exem pli causa, Lucæ primo, de quo ante dixi, et similibus. Quod Hesychio imposuit, cum dixit: Etxepa, οἶνος συμμιγεὶς ἡδύσμασιν, ἢ πᾶν πόμα εμποιεῖν μέσ θην δυνάμενον, μὴ ἐξ ἀμπέλου, σκευαστὸν δὲ καὶ σύν BETOV. Nam et vinum ea voce Hebræis denotari, nemo est qui nescit, qui Thargum Chaldæorum obiter inspexerit. Quod à Josepho, maximo scriptore, libro Antiquitatum secundo, dicitur de 149 Barbaris, ὅτι ἐν τοῖς θρέμμασι τὸ παλαιὸν πᾶσα ἦν ἡ κτῆσις αὐτ Twv, hoc est, in pecoribus omnes constitisse illorum facultates; de antiquis quoque patriarchis, Jacobo vel imprimis, de quo ante agebamus, verum est. Porro, cum mirifice aridus ac siccus esset omnis Oriens, nemo nescit quanta ibi cura puteos vel foderent, vel quos fodissent, ab injuria ac vi defenderent, quasi utiles aut necessarii cæteris præ possessionibus ad pecuariam hi essent. Neque ignota sunt, quæ in Abimelechi atque Abrahami, imprimis autem in Jacobi historia, de iis leguntur. Ta lis fuit putens, ad quem divinos illos cum Samaritana muliercula sermones habuit Servator noster: quem nunc myfy, nunc ex usu Hebræorum,

100) oplap, more Hellenistarum, sanctus aueter dixit. Quod interpretes reddunt, Sanguine taurino cornifa puteum, ad quem Rebecca famulo occurrit Abrabani, modo πηγήν, modo φρέαρ Seniores Græci dicunt. Primo enim, Καταβᾶσα δὲ ἐπὶ τὴν πηγὴν, ἔπλησε τὴν ὑδρίαν, καὶ ἀνέβη. Μor, Καὶ ἔδραμε πάλιν ἐπὶ τὸ φρέαρ, quemadmodum varietatcm istam in Hebræo invenerunt. Nam cum essent putei, a puritate, ut videtur, foules quoque dicebantur. Diligenter enim lapide imposito, et claudi et recludi denuo solebant. Qua de re videndum in historia Jacobi vicesima Geneseos et nono, nisi forte ex sola linguæ ratione, sive, xatà thy dɩáExtov, ut dicebamus, ita est locutus. Noster, quod interpreti vix convenit, præterquam quod et ipse μιόδο πηγήν, modo φρέαρ dixit, έλυσεν quoque, id est, lutulentum, dicere audet. Ita enim loquitur: Πηγή όπη βαθύκολπος· [et deinde,] Φρείατος λυόεντος ἀνήγαγε νέρτερον ύδωρ. Neque cogitabat infra de Jacobo dici: Καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ ἔπιε καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ· Εt ipse ex eo et flii biberunt. Qui 150 ingentem aut prolixam confecero viam, Trɛnópou; vocant Græci. Et hoc ita notum, ut nec pueri ignorent. Noster ipsi viæ hoc appositum adjunxit. Ita enim ad comma 6: Κεῖθι δὲ τηλεπόροιο πεπαυμένος ἀτραπιτοῖο Χριστός, οδοιπορίησι καμών αμπαύσατο μόχθου. Et quandoquidem inter apposita quoque participia Hebræi habent, hoc superioribus addatur. Desultorium videtur, quod de Samaritana com. 7 ait: ἀειρομένην διὰ κόλπου Κάλπιν ἔχειν hoc est, in sinu bydriam gestasse, cum Rebecca capite Geneseas vicesimo et quarto, Exitwy, ut Græci reddunt, &µwv cam gestel. Quo non dubitandum aliquoties hoc capite alludi. Non ita multo post, comm. nimirum 12: μὴ ἀρσενόπαιδος Ἰακὼδ Μείζων ἡμετέροιο πέλεις ζαθέοιο τοκρος, parum commode àpaevada Jacobum dixit, ubi urbis Sichem paulo ante facta est mentio, quemadmodum hæc omnia quæcunque bactenus perso quitur, ad eain gesta sunt. De Dina șaltem cogitasset, cujus stuprum tantam in hoc loco dedit stragem, ut ex eo solo wrbs nobilitata sit. Aliud fuisset, si de tribubus egisset. Tantum refert, quomodo boquaris. Atque haec causa est fortasse quamvis scio aliam ex Hebræorum ratione afferri posse) quare in recensione liberorum hujus patriarcha, ca non recenseatur. Sequitur: Καὶ πίεν ἐξ αὐτοῖο πεδοτροφὲς ἄρκιον ὕδωρ. Ubi plerique õpxtov legerunt. Quod si Nonnus scripsit, ad ¬, quod modo opεap ép×ɩoµoù aut ἄρχω, mode Βερσαβεέ vocare Helleniste solent, respexisse 151 videatur. Ut intelligatur ille, ad quem Israel, cum in Ægyptum proficisceretur, versalus dicitur. Sed quid ille ad istum, qui Jacobi dicitur fnisse, et in line tribus Ephraim locatur, cum Bersabee, sen opέap õpxiov, aut ópxioµoû aut õpxov, summus Palæstinæ fimes fuerit et terminus; ex Abrahami ac Isaaci rebus quam Jacobi magis celebratus? Et tamen eumdem &pxtov vocari posse, si a dextra ad sinistram transferatur punctum, norunt, qui his litteris imbuti sunt: unde abundantiam vulgaris verit, quod in Græco opxo; legitur. Itaque sublata difficultas erit, si, ut quidam, &extov legamus, nisi ignorantiae id ascribendum. Quid volebat autem, cinn pro verbis illis com. 21: Túval, mistusov μοι, ὅτι ἔρχεται ώρα, ὅτε οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις, προσκυνήσετε τῷ Πατρί. id est, Mulier, crede miki, venit hora, cum neque in monte hoc, neque verosolymis, Patrem adorabitis, vertit: Αίματι ταυρείῳ κεραεικέα ῥέξετε λοιβήν; bus tractam facietis libationem. Primo enim, aliud est adorare, aliud sacrificare. Et a verbis Domini Hon temere, præsertim hoc in loco, abeundum; salem contraria et quæ diserte pugnant non di• cenda erant: nam cum sacrificia aboleantur, noster ea ponit. Sed ponamus, nihil hæc differre, ct auctorem nostrum, quantum potest tueamur. Quæro, quænam 20:6h hic xepaɛλxts dicatur. Libatio que cornibus attrahitur, interpretes respondent. Sed quid audio? ut victima cornuta, sit libatio. Commendat regius propheta psalmo LXIX, 32, péoxov xépatx Expépoyta, vitulum cornutum, sed ut vitulum, ni fallor. At libationem, quæ ex vino, melle, cæterisque liquidis fiebat, quis cornutam 152 unquam dixit? Quis Græcorum xúsets, χοάς, λοιβάς, et σπονδάς, quae a fundendo aut libando dicebantur, victimam vocavit? Hollenistä Hebræorum p, hoc est xofy, plerumque novoty, instrumentum quo fundebatur, modo xúatov, modo σπονδείον dixerunt. Gloss, libamen λοιβή, σπονδή, xon, TJ. David Samuelis xx, 16, aquam Bethlehemi bibere cum posset, maluit libare: hæc est λοιβή. Eschylus tragoediarum unam, Χοηφόρους, propter tác xoác, quæ ibi effunduntur, inscripsit: quas et χύσιν γάποιον, et χέρνικας, ibidem, a liquore vocat. Et hæ sunt veræ 20:6ai, non tamen xapasλxsis, nisi insanimus. Iterum ponamus, sanguinem taurinum, non ut partem victimæ, sed ut obny considerari, quid illi cum cornibus? Quare, si est λοιβή, quomodo κεραλκής? et si κεραελκής, quomodo jam 2016,? Sophisticum ac plane intempestivum est, quod cum de adoratione in Spiritu et veritate, verbis castissimis divinus auctor agit, quarum altera, quæcunque in ipsa ad superstitionem flectunt, altera, antiquos omnes typos, quales grant victimæ et sacrificia, a cultu separat, ut recte interpretatus est Chrysostomus, inepte prorsus ille nescio quos corporis in adorando gestus ac habitus, imprudenter ac molestissimis appositis expressit. Nam cum simplicissime, ut solet, sanctus auctor, Αλλ' ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἔστιν, ὅτε οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσι τῷ Πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ γὰρ ὁ Πατήρ τοιούτους ζητεῖ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτόν· ita noster: ᾿Αλλὰ σοφαῖς τελετῇσι θυηπόλος έρχεται ώρη, Καὶ νῦν ἄγχι βέβηκεν, ἀληθέες όππότε μύσται Συνὸν ὑποκλινέουσι λιτήσιον αυχένα γαίη, Αὐχένα δοχμωθέντα καθελκομένοιο καρήνου, Πάντες ἀληθείῃ καὶ πνεύματι· μυστιπόλους γὰρ 159 Τοίους υψιμέδων ἐθέλει Θεὸς, οἵτινες αὐτῷ Ακροπαγῆ κάμπτουσι συνήορα γούνατα γαίη, Πνεύματι θεσπεσίῳ καὶ ἀληθέϊ μάρτυρι φωνῇ Εν δαπέδῳ πρηνηδόν ερειδομένοιο προσώπου. Ut in eo loco, in quo de simplici veroque ac spirituali cultu agitur, præter ineffabilem àô‹- soxta et loquacitatem, nihil aliud quam supersti - tiosas ac Judaicas gesticulationes, et, ut loquitur Sitonius, cervicum humiliatarum et sternacium hominum suspiria, commendare videatur. Quæ non levis nec vulgaris àxpiata est, in homine præsertim, qui vel sacra docuit, ut quidam volunt, vet tractavit; certe interpretatus est. Quante auleni moljus simpliciusque hoc modo maximum auctorem expressissel! Αὐτὰρ παρμέμβλωκε, γύναι, καὶ ἐλήλυθεν ὥρη, Πρόσπολοι ἡμέτεροι καὶ ἀληθέες όππότε μύσται, Πνεύματι σὺν θείῳ καὶ ἀληθείης μετὰ μούνης, Πατρὶ γόνυ κλινέουσι μόνοισι γὰρ αιθέρα ναίων Εὐμενέει τοιοίσδε· καὶ εὐχομένοισι φιληδεῖ. Quæri itidem potest, quid in mentem illi venerit, ut Galilæos, modo piloxpictous, modo pilotósYou dixerit. Paulo enim post in Samaritanæ historia sic legitur: Καὶ πάλιν ἐς πέδον ἦλθε φιλοστόργων Γαλι |.λαίων.

Et deinde, paulo post: Ασμενος ἐσμὸς ἔδεκτο φιλοστέργων Γαλιλαίων. Quasi nusquam magis aut addictos sibi aut benevolos habuerit Dominus. De quibus tamen ipsa Veritas: Prophetam nullum affici honore in patria, pronuntiavit. Item, Væ- tibi, Chorazin; væ tibi, Bethsaida, etc. Item, Et tu, Capernaum, quæ nunc ad cælum usque elata es, ad inferos usque deprimeris. Cæterum antiqui admodum ursisse hoc videntur, quod Matth. xxvi, 32; Marci XIV, 28, 154 a Christo dicitur, Προάγω ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Lactant. lib. IV, cap. 20: Profectus ergo in Galilæam (noluit enim se Judæis ostendere, ne adduceret eos in pænitentiam, atque impios reservaret), discipulis iterum congregatis, Scripturæ sanctæ litteras, id est, prophetarum arcana, patefecit, quæ, ante quam pateretur, perspici nullo modo poterant; quia ipsum passionemque ejus nuntiabant. Theophylactus: Δεικνύων ἐντεῦθεν, ὅτι τὴν μὲν Ἱερουσαλήμ. ἐγκαταλείψει· εἰς δὲ τὰ ἔθνη ἀπελεύσεται· τὴν γὰρ Γαλιλαίαν ἐθνικοὶ κατῴκουν. Unde et lotum tempus a Pascha ad Ascensionem, quod in Galilæa Dominus transegerat, Galilæam esse dictam docti notarunt inter quos et vir clarissimus Joannes Meursius. Quæ aut fallor tamen, aut habere locum bic vix possunt. CAPUT VI. eo, qui ὑπερουσίως erat υπερούσιος, in vini mutata est substantiam, quixo nuncupavit? Sane quois (si loquendum sit hoc modo) xtover, nix potius quam aqua erit. Sed et nivem, quo Eye: oz. Two, non autem aquam, quoiy xloveny aut X:0vion, dicam. Quia aqua, quæ simpliciter sic dicta, nunquam nix fuit: quemadmodumi nec omnibus in locis votat, aut fieri nix potest. 156 Neque in terra nempe, o to vw tów, ut philosophorum princeps loqui solet. Αι χιονωτός φύσις, nusquam, nisi fallor, exstat. El x:orwby Dcwp, non nivalis, sed nivata esset aqua. Et sic ovog sine dubio χιονωτός. Nami τὸ χιονοῦν, nivare, seu, infusa nive, ut noverunt eruditi, temperare, quemadmoduin piscinis, tempore æstivo, teste Suetonio, nivatis, utebatur Nero: Refotus sæpe calidis piscinis, ac tempore æstivo nivatis; nam quod xtovwrdy çúoty dixit, apud grammaticorum tribus excusandum habet. Sed quis dicat candidam naturam, aul, na Πέδον Καναναίον. Canandus male pro Canæus. Cana Galilææ. Natura rei pro essentia. Þúsiç Üdato;, φύσις πυρός. Φύσις εἰ όψις opposita. Aqua φύσις Xrovwrós Nonno. ✗tovov, nivare. Color aquæ, et ab ea separabilis. Color aquæ ex Nonni sententia a Domino in vino mutatus. Intoleranda auctoris in appositis luxuries. Νάμα οἰνωθέν, εἰ ρέεθρον Ερευθισον pro είκο. Χύσις οίνου. Χύσις φύλλων. Xbotę, de stellis. Origo undæ. Origo, pro sapore. Origo, unde primo res dicitur, quod Græcis apxń. Aqua flava Nonno. Et quis proprius aqua color. Color al quis. De flavo colore. Is unde et in quibus. Eaveby, flavum modo, modo rubrum aut rubeum. Eumque proprium vini colorem. Pluscula de eo. Hebræis ac Chaldæis quomodo dicatur. Color albus, luce perfusus. Colores mirifice a Græcis ac Latinis confusi. Ab Hebræis præsertim. Color Thasi et que de eo disputant interpretes Hebræi. Non ita multo post historiam Samaritanæ quarto capite, com. 46, ita legitur, "Hey ou ó Ingos 155 πάλιν εἰς τὴν Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον. Quem locum ita noster reddit: Ἰησοῦς μὲν ἵκανε, καὶ ᾤκεεν αὐτόθι μίμνων, "Ηχι πέδον Καναναῖον· ὅπη πάρος ἐς χύσιν [ οίνου. Ξανθὸν ὕδωρ ποίησε, φύσιν χιονωτὸν ἀμείψας. Ut omittam, excusandum minime esse, quod, ut supra, ita hic, urbem Cana, лédov Kavavačov dicat: quod in Palæstina, sive, ipsa Palæstina, erat. Cananæi enim Palæstinæ incolæ fuerunt. Cana certe non Cananæus, sed Canæus fiet: quod Caninius vir maximus quoque observavit. Itaque Canæum fuerat dicendum. Neque Cana usquam absolute in sacris ista dicitur, sed Cana Galilææ. Porro nihil est tam nsitatum, quam ut ipsa rerum, qua id sunt, quod sunt, essentia, xat to, ut philosophi loquuntur, εἶναι, φύσις nuncupetur. Ita φύσιν ὕδατος, aut φύ GV pós, non semel veteres, et ipse rex philosophorum, dixit. Et in suis disputationibus thy quGIV zal thy & theologi opponunt, ut cum disputant, utrum igneus, quo protoplastæ ejecti sunt, gladius, quais Tupós fuerit, an &c. Theodoretus, Quæst. in Gen.: Οὔτε οὖν ἡ φλογίνη ρομφαία, φύσις ἦν πυρός, ἀλλ᾽ ὄψις τοιαύτη· οὔτε τὰ χερουβείμ ζῶα, ἀλλ᾽ ὄψις totaút. Noster vero quid volebat, cum naturam aquæ, quæ revera non in speciem, hoc est, odznotv xal paytaslav, sed simpliciter ac vere, ab ps turam nivean, qui aquam intelligat? Sane φύσις το sivat est, ut dicebamus, color autem accidens. Et ita quidem separabile in aqua, ut quemcunque assumat; neque idcirco aqua esse desinat, aut esse desinat quod fuit. Sed et Aristoteles, cum alibi, colores eos maxime esse dicat simplices qui elementis hærent, ut candorem in aqua (quemadmo dum in libro De coloribus: 'Απλα των χρωμάτων ἐστὶν ὅσα τοῖς στοιχείοις συνακολουθεί, οἷον πυρί, καὶ ἀέρι, καὶ ὕδατι, καὶ γῇ· ἀὴρ μὲν γὰρ καὶ ὕδωρ καθ' ἑαυτὰ τῇ φύσει λευκά), (otum tamen alibi a terra hoc esse ait, per quam fluit. Hotel & TO YEW δες καὶ τὰς ἐπιχροὰς τῶν ὑδάτων, cum ne nivi quidem, a qua tamen nomen albus accipit color, perpetuum atque inseparabilem colorem illum esse sinant, qui in montibus Armeniæ, non albam, ut alibi, sed rubram, quæ ex terræ miniatæ exhalationibus nascitur, provenire notant: quos nunc omittamus. Illud vero mirum, ac theologo indignum, culo hoc, immutatum, forte, ut alia plerumque, quod colorem aquæ potius quam ipsain, in miraimprudenter, sed constanter tamen, dixit. Ita enim supra, capite nimirum 11, ubi hoc miraculum describitur. 157 Αργω δ' ἔπλετο θαῦμα· καὶ ἐς χύσιν [αίθοπος οίνου Χιονέην ήμειψε χρόην ἑτερόχροον ύδωρ. Vides xpóny xlovény, quam mutavit aqua, vides aquam Étɛpóy poov vocari. Et deinde addit, aquam Expatov, puram, sive, meram, fuisse, nisi quod odor quidam Bacchicus ex ea vel spiraret, vel, ut legunt alii, nataret: καὶ ὑδροδόκου διὰ κόλπου Υδατος ἀκρήτοιο φιλεύτος ἔπλεει αύρη. Quod est, aquam dicere vinosam, sive vino Linctam: quam tamen meram dicit, cum præsertim post miraculum, quod jam præmiserat, non vino tincta aut imbuta, sed pro aqua vinum esset. Ac ponamus posuisse, ὕδατος ἀκρήτοιο, pro, ὕδατος áxpýtov ñpiv bytos, hoc est, quæ diluta prius fueral ac mera: reliqua quo pacto satisfaciunt? Quid, quod paulo post, non oivov, sed, väµa olvw0śv, sive, aquam vino tinctam, aut vinatam, dixit? Καὶ ταμίης ὅτε δαιτὸς ἐγεύσατο μάρτυρι λαιμῷ Νάματος οἰνωθέντος ἐρευθιόοντι δεέθρω. Et deinde a colore commendat: Πῶς μὲν ἀνὴρ, πρώτιστον, εΰχροον οἶνον ἀφύσ Ισων, Κιρνάμενος προτίθησιν. Quod si nihil aliud in vino quam colorem immutavit Dominus, necesse ut at dóxŋory, non immutatione aquæ, et ex vero, factum sit miraculum: nihil enim præstitit, quod caupo quilibet non posset. Et de Marco hæretico ex Epiphanio ac Irenæo notum, qui in coloribus hoc modo ludere solebat. Atqui nibil de colore evangelista, qui ex gusta judi-

cat, et judicio illius utitur, quem sobrium fuisse alas quoque ex nigro ducere eum, ac postremo cxconstat. Ne quis (ait circumspecte admodum Theophylactus) ebrios fuisse quosdam, ac non recte judicasse, existimet, 158 τῷ ἀρχιτρικλίνῳ ἐπιτρέπεται ἡ γεύσις, τῷ νήφοντα, architriclino gustus committi tur, ut sobrio. De quo pluribus Chrysostomus. Sane, nisi certum est, quod recte Augustinus, verum vinum veramque aquam in hoc miraculo intelligi, in uno cætera laborant, cum hoc, nisi verum fuerit, non recte, ut primum, commendetur. Et. Hilarius præclare, qui, abolitum fuisse ait, quod fueral, ac cepisse quod non crat. Item Augustinus, qui, Ipse, inquit, fecit vinum illo die in hydriis, qui omni anno facit hoc in vitibus. Unde et hoc, utpote ex miraculo et subito prognatum, ayawpynow Theodoretus eleganter dixit. Sed hoc a luxurie epithetorum, nisi fallor, quæ orationem simplicem ac puram, quæ illis verbis continetur, ὡς δὲ ἐγεύσατο ὁ ἀρχιτρίκλινας τὸ ὕδωρ οἶνον γεγενημένον, in apposita inordinata, et quæ nihil minus quam apposita, convertit. Nam hæc ita reddidit: Καὶ ταμίης ὅτε δαιτὸς ἐγεύσατο μάρτυρι λαιμῷ Νάματος οἰνωθέντος ἐρευθιόοντι ρεέθρω. Ubi neutrum eorum quæ pro vino ponit (vāua nempe οἰνωθέν, et ῥέεθρον ἐρευθιόον), ejus indical substantiam. Ita cum hic invenisset, ou moiŋse Dowp olvov, quod simpliciter imprimis ab auctore dictum est, non towp, sed Eavody Cowp, neque ofvov, sed χύσιν οίνου, neque ποιῆσαι ὕδωρ, sed ποιῆς σαι εἰς ὕδωρ, sive, ἐς χύσιν ὕδατος, dixit, quod ποιεῖν οἶνον, νεὶ εἰς οἶνον μεταβάλλειν, dicunt Graeci. Nihil autem minus quain vini substantiam designat xos, et cum aqua vino est communis. Est enim xi- , ipse effundendi motus, sive copia xal ǎpoi6. Unde et ad cætera, quæ non sunt liquida, transfertur. Ut cum xúsiv qúllwv Odysseæ quinto maximus poeta dixit; et cum xúcty stellis quoque astrologi assignant. At nos 159 hic to elvat, sive shy ouslav vini, quærebamus, quæ miraculum absolvat: quam originem in Acrostichide Sedulius vocavit: Novum genus potentiæ, Aquæ rubescunt hydriæ, Vinumque jussa (undere, Mutavit unda originem. Ubi et naturæ et coloris immutationem habes. Non est autem dubitandum, quin originem cum posuit, saporem intellexerit: quæ origo ac principium ex quo dignosci vinum solet, quemadmodum a principe philosophorum Metaphys. quarto inter alia notatur: "Οθεν γνωστὸν τὸ πρᾶγμα πρώτον, ἀρχὴ λέYETAL TO ρáμtos, Illud unde primo, inquit, res cognoscitur, origo, seu principium illius, dicitur. Noster, cum colorem fere ubique posuisset solum, pessime de eo quoque judicavit. Nam quid voluit, cum aquam, quam χιονωτήν et χιονώδη dixit alibi, Savoy hic vocavit? Quanquam operæ, ni fallor, erit, ut quem hactenus consideramus, iterum hic apponamus locum: * Ηχι πέδον Καναναῖον, ὅπη πάρος ἐς χύσιν οἴνου Ξανθιν ὕδωρ ποίησε, φύσιν χιονωτὸν ἀμείψας. Nam quid, inquam, voluit, cum avby wp dixit, et eodem carmine xtovwτóv vocavit? Non enim vim appositi intelligebat. Nam in elementis, ubi simplex maxime est color, aqua λευκή, ignis ξανθός, a philosophorum rege dicitur. 'Aǹp µèv yap, ¡IIquit, καὶ ὕδωρ, τῇ φύσει λευκά· τὸ πῦρ καὶ ὁ ἥλιος Eavá. Atqui color ille tantum abest ut sit albus, ut in igne rutilus, in aliis subfuscus sit, et nigro proxime accedat. Quare et al06; ab Eustathio ac aliis vocatur. Itaque, ex nigri imbecillitate aut defectu, ubi nutrimentum deest, ut in frugibus, in setis animalium, atque aliis 160 id genus, nasci hunc, inductione satis longa, libello De coloribus philosophus probavit, quemadmodum corvorum hibere, ibidem notat. Adde, quod ex siccitate ac concoctione humorum (ut in frugibus augusto, arboribus autumno, quæ sive exarescunt sive maturescunt flavum induunt colorem) iste nascitur. Quanain ergo ratione is color erit aquæ, qui absente ac deficiente ea nascitur? Adde quod, quo quidque ad ignem propius accedit, minus tenebris inficitur aut umbra (quæ ad nigrum semper abit),ita lætior in eo color iste ac dilute minus exhibetur. Unde et aïowy, qui est ignis color, ruber quoque ac rubeus vocatur. Glossæ veteres: Eav055, flavus, rubrus, rubeus. Ut in vino, nen tam flavo quam rubello, quod allora Homerus dixit: et quod noster toto capite secundo et hic intellexit; id quod 727 illi. Hellenistæ &xpatov subinde dicunt, quod quo minus aqua temperatur, eo exquisitius vel ardet, vel colore minus est diluto. Sane to Ɛav06v, viní proprium colorem esse, et interdum de rubello, vel qui proxime huc accedit, usurpari, nemo magis quam Hebræi ac Chaldæi docent: nam cum color flavus, sed qui, ut in vino Græco ac Hispano, rutilat, 2173 a colore, ut volunt, auri, ab Hebræis nuncupetur, qui (quemadmodum ex loco nobili de lepra decimo Levitici et tertio apparet) pm in capillo a Chaldæis dicitur, eumdem ad rubellum suum, quod POD 707 vocant, ab eo manifeste transtulerunt. Omne autem rutilum ab albo pluscnlum quam flavum trahit, quanquam sæpe duos hosce veteres confundunt. Aique huc Plato, cum ex rubro, splen - dido, atque albo, flavum vult constare, sine dubio 161 respexit. Quidquid enim lux illustrat, aliquid ex albo habeat necesse est: luce enim tenebræ atque umbræ carent. Unde et Expoos caligo ab Ocello Lucano; quemadmodum albus, multa luce circumfusus, qua pene omne nigrum caret, a Platone dicitur. Quod si dicas, pro capacitate vasis, aut ipsius quantitate aquæ, etiam colorem ejus dici (pront enim pauca est aut multa, ita minus nigra est nia. gisve; nam aut fundum visus penetrat aut impeditur: quod de mari quoque ac fluviis ab Aristotele notatur), plenas has fuisse hydrias, magnamque singulas continuisse aquæ vim ac copiam, ipse auctor innuit. Sed ponamus, veteres, quod sane verum est, mirifice in coloribus, atque isto vel imprimis, lusisse. Ut cum Pacuvius et aquam et pulverem sic dixit: Cedo tamen pedem lymphis flavis, flavum ut pulve.. [ren: Manibus iisdem, quibus Ulyssi sæpe permulsi, ab- ¡luam, Lassitudinemque minuam manuum mollitudine. (Nam de Ennio, cum mare et cæruleum et ſlavın dixit: Verrunt extemplo placide mare marmore flavo, Caruleum spumai sale conferta rate pulsum, minus critici mirantur, quia, dicunt, cum sit finvus color viridi et albo mistus, pulcherrime spumas viren tis maris, flavo marmore appellavit, ut est apud Gellium lib. 1, cap. 26.) Quidquid hujus sit, non solum manifeste duo hæc apposita, to Eavlov in eadem aqua el tò xlovŵdes pugnat, sed et idem erit color aquæ quæ mutata fuit, cum colore vini quem assumpsit. Qua ratione notam, quam ubique ponit ôɩaxpıxv, colorem scilicet, evertet. Atque hæc de coloribus his fuse satis: quos tum Græci tum Latini, ut jam dixi sæpius, confundunt. Multo autem maxime Hebræi sequiores, 162 qui ex nescio quo Arabe Aristotelis interprete, colores simplices in elementis ac coloribus eorum optime spectari, cum hausissent, ideoque tabernaculum, quod Testimonii dixerunt, singulos repræsentasse scripserunt, de iis ita nihilominus contendunt, ut vix unum definire possint. Quemadmodum de Thasi animali, et colore

ἀήθεα γούνατα πάλλων, Καὶ καμάτῳ βαρυφορτον ἐπωμίδα λέκτρον ἀεί [ρων, ejus, postquam argutissime disseruerunt, aliquem ctum commendaret. Eodem capite de ægro, qui invenies ex iis, qui, ne quid desit, bovem illud ani- jam sibi restitutus, grabatum sustollebat, cum sic mal fuisse dicat. Ita Solvuntur risu tabulæ, quemad- loquitur: modum in avibus et aliis hallucinantur. Cum vicinam urbem paulo post, com. 47, dyxiñopov vocavit, Græcæ linguæ imperitiam professus est; nam ȧyxíTopoi sunt, qui prope accedunt, et hoc pueri noverunt. Unde et poeta quidam άγχιπόρους κόλακας vocavit. Et grainmatici qui hæc excusant, ac interpretari summo opere conantur, nihil agunt quod inorari quemquam debet. Locus de quo agimus est iste: Αστεος ἀγκιπόροιο κατήλυδα πέζαν ὁδεύων. CAPUT VII. vitiose, nec profecto Græce, inwµlda Léxtpov dixit. Aliud sane εἰς ἐπωμίδα esset, quanquam επωμίς εν po sin diversa. Nec grabatum, lectulum levissimum, quem circumferri moris erat, ßapúyoprov dicam. Notum est illud: Fractum qui veteris pedem grabati, In collo sibi collocure posset. Quare et Græce magis et ex vero ita hoc extulisset, Αὐτίκα δὲ κλιντῆρα κατωμαδὸν αὐτὸς ἄειρε. Quanquam idem antea jam dixit, xai xhɩveñpa laβὼν ἐπικείμενον ὤμοις. Totum ergo locum, quanto melius sic concepisset! Nonni locus emendatus. Templum Judæorum ex marmore albo, el unius coloris. 'Enwμlda léxtþov, vitiose nec Græce ab auctore dictum. Grabbatus. Nonni securitas et incogitantia in explicatione loci de paralytico sanato. Ozodyμwv. Ea voce perperam esse usum. Ilhotap:a quibus lacum Tiberiadem trajiciebant, Syris quomodo dicta. Nostro ineptissime nouxida ejusmodi naviculam dici. Andreæ admonitio, de puero qui quinque panes et duos pisciculos haberet, pepede dicta, quod Domino debebatur. Όψον εἰ ὀπταλέον confundi. Ιχθύες όπταéo ineptissime. "Aptor xpowders, pro xpivot. Τιβεριὰς λίμνη, θάλασσα et usu Hebræorum dicta. Error Nonni et Hebraismi imperitia. Eúxpóxado;, et cætera quæ mari conveniunt, de lacu. Manna 163 ἄρτος άφθιτος parum circumspecte dici. Manna computruisse. Idioticus Nonni error, ut et Græcorum. Aliud desertum Sin, in quo manna comederunt Israelitæ: aliud desertum Zin, in quo aquam e petra Moses prabuit. Hellenistis Epŋµos Ziv utrunque dictum. Interpretatio loci evangelistæ de mana. Ιωσήφ non recle ubi contemnitur θεοειShe dictus. A:ábolo; Judas quomodo dictus. "Av600, Pindaro. Atábolos de perdito homine. Τυραννικοὶ καὶ διάβολοι. Diabolus Plauto, adolescens nullius frugis. Comedere calumnias Chaldo'is delatores ac Sycophantæ dicti, et quæ ταιν. Κυκλὰς νοῦσος Nonno, paralysis. Κύκλος medicis περίοδος. Νόσοι περιοδικαί. Paralysis duplex. Qua ratione Nonno xuxhàs vooo; ea dicta. Annus, cyclus. Deni ter annorum cycli. Filius Dei ἀγχίθρονος Patri, q Nonno, quem σύνθρονον μα tres dixerunt. Aliud σύνθρονος, aliud ἀγχίθρονος. Periculosa cacozelia el paganorum imitatio. Paganorum θεοὶ πάρεδροι. Assessores dii. Πάρεδροι et συγκάθεδροι, iidem magistratus. Πιστεύοντες οι πε TOTEUTEC, non de immota et vera, sed imperfecta fide. Error Nonni. Inconstantia ejus. Io66 μέριμναι male, quod evangelista ἐπιθυμίαι. Ποθό 6ta Epya, res amatoria Silentiario, qui in hoc notatur. Embvula, pro homicidio, et similibus. Quemadmodum urbs sacra, Judææ universæ summum ornamentum, ita templum singularem ipsi urbi addebat splendorem. Quod ex marmore albo ac plane niveo (Hebræi ww dicunt) constructum, incomparabili candore, viatorum, ut recte a Josepho notatur, præstringebat oculos. Adeo ut culmina Libani nive conspersa referre videretur: unde et nomen invenisse volunt. Sed quare, cum ab altitudine illud commendavit, columnas potius describit, quam aut fectum aut culmen, cum præsertim de exteriori ejus forma aut splendore, non de interiori loquatur? Verum dubitare noli, quin scripserit: Χιονέων ἁμάρυσσε λίθων ἑτερόχροον αἴγλην. Locus est statim 5 c., initio. Ubi Xroveo ot, ut Aauxol 164 Not Josepho: marmor candidissimum et uniforme xal ópóxpouv. Quare non ignosco illi, quod, Epóx pov aiyary, id est, discolorem splendo Tem dixit, cum præcipue, & oµxpora, nec discolor, sed unicolor bujus marmoris albedo,templi conspe- Νουσαλέος δ' ἀνέπαλτο, καὶ ἐς πέδον ἴχνος ἐρεί. σας, Ἔστιχεν, ὡς πάλαι αὖθις ἀήθεα γούνατα πάλλων Αὐτίκα δὲ κλιντήρα κατωμαδὲν αὐτὸς ἄειρε. Nullum sane studiorum, quod cum hoc sit conferendum, genus esse reor. Nullum enim magis vel ingenium informat, vel judicium absolvit: quod ne quidem antiquissimis ubique integrum adversus nos concedimus; nam et eos labi potuisse in rebus pariter ac linguæ ratione, æque ac de nobis constat, verum de his alias; nunc de Nonni attributis. Et quandoquidem Hebræi participia appositis annumerant, illud hic addatur, quod de hoc eodem 165 ægro, commate decimo et quinto, sequitur: Μῦθον ἀναινομένῳ βοόων ζηλήμονι λαώ. Sane non advertit, nisi fallor, quod hic dicit. Nam si is qui convaluerat ac restitutus fuerat, Judæis indicat fuisse Jesum Dominum, a quo priori restitulus erat valetudini, ut eum hoc indicio (quod certe Euthymius, Chrysostomus ac alii, negare non verentur) sceleratis proderet, id fuisse gratum iis non est dubitandum. Ipse enim auctor addit, xal διὰ τοῦτο ἐδίωκον τὸν Ἰησοῦν οἱ Ἰουδαῖοι. Quare igitur ávalvoµévw haw, id est, recusanti, dixit? Capite eodem, versu tricesimo, ut nunc distinctiones habent, et tertio, ita noster canit: εἱρόμενοι δὲ Ἁγνὴν Ἰωάννην θεοδέγμονος ἔγκυον ὀμφῆς. Sciunt vel vulgari eruditione imbuti, soбéуμove a Græcis dici, qui admittit Deum, sive qui Deum recipit, ὁ Θεὸν δεχόμενος, μι θεοδέκτωρ, quales sunt qui numine alllantur. Quod poeta voluit cum dixit: Est Deus in nobis. Hoc enim est θεοδέγμονές εσμεν. Unde et pati vates et admittere dicuntur Deum. Quid volebat ergo, cum sanctissimum Joannem, qui præcessit Dominum ac prædicavit, plenum ouens Oɛоéμovos vocavit? Non enim ita dici, id quod acceperat Joannes, sed Joannes ipse, qui divinus erat, debuit. Et sic ipse loqui solet cap. x: Ἔστι μὲν, ἔστι καὶ ἄλλα πολύτροπα πώεα ποίμνης, Ταύτης οὐ γεγῶτα μῆς θεοδέγμονος αὐλῆς. Et xvIn: Χριστῷ σύνδρομος ἦλθεν ἔσω θεοδέγμονος αὐλῆς. Et VII: ἐπιδήμιον ὄψιμον αίγλης, Πνεύματος, οὗπερ ἔμελλε τυχεῖν θεοδέγμονι θυμῷ. 166 Et 1: Κοινὴν μαρτυρίην ἐνέπων θεοδέγμονι λαῷ. Et de Josepho qui gestabat Dominum ac Deum nostrum, XIX: Φόρτον ἐλαφρίζων θεοδέγμονι κείμενον ὤμῳ. Quibus omnibus adversus locum hunc sententiam,

et κροκάλας dicunt. Hesychius, Κρόκαι, παραθαλάσ σιοι ψῆφος, Idem, Κροκάλαι, ψῆφοι, ἀκταί, ἄμμος. Ergo etiam sic littora vocari vult. Quomodo autem, si Báλasa, hoc loco, dicitur & Xiuvn, hoc est, lacus? in quo nihil mari proprium. Eodem capite comin. 31: ni fallor, dixit. Quanquam autem verba evangeli- nam, et extera quæ mari propria, poeta xpóxzę stæ, et aliorum quibus ipse utitur, sæpenumera non intellexit, vincunt tamen illa, quæ uon satis circumspecte, neque ulla sui, vel auctoris quem interpretatur, ratione habita, a Græcis auctoribus većqutos Ecclesiæ desumpsit: quod ut in majoribus, de quibus ante, ita in minoribus apparet. Naves quibus Tiberiadem transmittere solebant eo tem: pore exiguæ omnino erant: quales ab unico gubernatore aut magistro, ut videtur, tuin dicebant Syri. Unde evangelista Thotápia, ut plurimum vocavit. Ita infra, ἄλλα δὲ ἦλθε πλοιάρια ἐκ Τιβεριάdos. Ubi nhoáptov videtur esse scapha, qua transmittebatur lacus: idem, quod y fortasse, aut non ita multo major, qua Jordanem ea tempestate transmittebant. Noster moluxfix Homerico exemplo dixit. Ita enim sexti capitis initio, commatę nimirum primo: Νηῒ πολυκλήιδι ταμὼν ἀντώπιον ύδωρ. Quæ plerumque ingentes et immensis trabibus compactæ, plurimorum quoque opera ac ministerio egebant. lia ut πολύζυγοι καὶ ἑκατόνζυγοι, 211, πολύτ xwo, quod ægre remis, et a multis impellerentur, grammaticis ejusmodi dicantur: qualis Rabbinorum Dugith. Quare ex musca elephantum, cum de ejusmodi scapha, infra dixit: Νέα δ' ἐπαίξαντες ἀλίδρομον ἅρμα θαλάσσης. 167 Imprudentissime non ita multo post, commate nimirum 9, Andreæ, qui monebat Dominum, ότι, ut loquitur evangelista, παιδάριον ἐν ὧδε, ο ἔχει πέντε ἄρτους κριθίνους, καὶ δύο ψάρια, vocem, sive orationem, spémov vocavit: quod profecto ejus debebatur voci cui debebatur et miraçulum. Hoc enim Domina, cum cibo benediceret, conver niebat, non Apostolo, qui nihil ad miraculum ex se conferre poterat. Porro, cum sanctissimus evange lista, verba illa, quæ jam attuli, toți maiàápio žv ws, & EXEL TÉVE ATOS xpiðivos xal Súp ófápia, scripsit, quia nome est qui nescit, olov xai ouápiov de pisce dici, prorsus idiotice Duas also; vertit: quasi τὸ ὀψάριον εἰ τὸ ὀπτᾶσθαι quidquam habeant commune, aut pisces isti assi essent. Quod, uisi fallor, nec Matthæus, nec Marcus, nec Lucas dixerunt. Tum, si quidquam judicare possum, nihil fuit causæ, cur panes, qui xplotvor dicuntur, eos recoquere ac xp10wdsic dicere maluerit. Quod tale est, ac si triticons, πυρώδεις που πυρίνους, dicas: quasi xorowoes, materiam, non aliquid de formą, aut quos, idem quod §údɩvov, notaret. Quales voces nimium secure hactenus grammatici, nulla juveututis ratione habita, in glossas suas transtulerunt. Eodem capite ad comma 22 sequitur; Αλλ' ὅτε πορφύρων Τιβερήτιδα γείτονα πέτρην, Ακροφανὴς ἐχάραξε λιπόσκιον ὄρθρος ομίχλην, Λαὸς εὐκροκάλοιο πέρην αντώπιδος άλμης, Ἱστάμενος σκοπίαζεν. ὑμέτεροι γὰρ Αἰθέρος ἄφθιτον ἄρτον ἐρημάδος ἐγγύθι πέτρης Μάγγα πολυκλιστον εθοινήσαντο τοκες, parum circumspecte, manna, otov aplitov vocavit. Non enim ignorare poterant Judæi, de hoc pane iu sacra dici contextu, computruisse aç vermibus scalere carpisse, ὅτι ἐξέζεσε σκώληκας καὶ ἐπώζεσε. Item, cum incaluisset sol, liquefieri cœpisse, Exodi XVI. Quod divinitus videtur fuetum, no vel huic cibo nimium tribuerent, vel alium, qui vere àðávaτός τε καὶ ἀθανατίζων esset, de quo agitur hoc capite, non exspectarent. Sed et error plane est idioticus, nec viro 169 erudito dignus, quod desertum Sin, in quo manna Israel comedit, et in quo annos quadraginta populus vagatus est, πέτρην ερημάδα dixit. Hine ortum sine dubio, quod Hellenistæ Epŋuov Siv, cujus mentio fit Exodi decuno el sexto, aliisque in locis, atque ubi manna præbitum est populo, cum Eptue Liv, cujus mentio fit Numerorum xx, ubi Arabiæ petra, apud quam Maria Mosis soror sepulta fuit, quain et hic et infra noster somuiat, cum dixit, Καὶ θάνον ἐν σκοπέλοισιν ἐρημάδος ἐγγύθι πέτρης, manifeste confundat; de Hebræorum Scriptura securus; quibus alterum desertum, in quo præbitum a Deo manna comederunt, PD 770, alterum, in quo non coniederunt manna, verum aquam, quain e petra Moses præbuit, biberunt, py im dicitur. Ita paulo post: Μωσῆς οὐ πάρος ύμμιν ἐρημαίῃ παρὰ πέτρῃ Αἰθέρος ἄρτον όπαζε μελίρρυτον; simili errore, Petra enim, de qua loquitur, ad Cades fuit, ubi aqua contradictionis, de qua nihil cogitabat noster. Sequitur commate sequenti: Où Mwτῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Quare? Nam diserte ex persona Dei Exodi xvi, 4, dicitur de manna: Ἰδοὺ ἐγὼ τω ὑμῖν ἄρτους ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Et deinde, inaxima cum cura dicitur a Mose: Otos ὁ ἄρτος ὃν ἔδωκε Κύριος ὑμῖν φαγεῖν· τοῦτο τὸ ῥῆμα Ο συνέταξε Κύριος. Quare? quia enim manna Deus ipse, ut loquuntur nunc, immediate dedit; at de aqua, quam ex petra Israelis filii biberunt, Kal inάρας Μωϋσῆς τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἐπάταξε τὴν πέpay th pá66y, dicitur. Hoc ergo dicit: Sicut manna, non a Mose, sed a Patre meo, accepistis, ita idem Pater meus verum vobis nunc ex coelo præbet panem. Defectus enim in oratione manifestus: O Mu τῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον τὸν ἐκ τοῦ 170 οὐρα νοῦ, ἀλλὰ ὁ Πατὴρ ἐμὸς, ὃς καὶ νῦν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινὸν δίδωσιν ὑμῖν, cum nonnulli Τιβεριάδα λίμνην, lacum Genesareth, quem Jorda ex homonymia, τοῦ ἄρτου τοῦ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, loci nis fundit, Tiberiadem a Tiberio fuisse dictam, ut et urbem, quam ad lacum hanc ædificaverat Herodes, nemo est qui nescit. Quare, cum hanc TiбcphT: 168 vocavit, metuendum ne grammaticis non satisfecerit. Neque minus negligenter fecit, quod cum ipse lacum dical, tamen netpas, áxtás, scopulos, littora, et similia, quæ maris sunt, ei attribuat. Quemadmodum quod άλμην quod πόντον νοcat: quæ sunt appellationes inaris, cum ex usu flebræorum, quod nec pueri ignorant, quævis aqua major aut collectio illius, mare dicatur. Sicut mare Genesar, Num. xxxivet passim. Atque ita Joannes dixit: Ο ὄχλος ὁ ἑστηκὼς πέραν τῆς θαλάσσης. Procopius ad Isaiam cap. 1: Dapadian de déɣes nãoav τὴν ἀμφὶ τὴν Γεννησαρίτιν λίμνην χώραν, ἣν καλεί zo Ebayyedsov Báðaðsav. Quod non assecutus noster, quemadmodum alia quæ maris sunk, kasni tribuit ubique, ita hic tūxpóxadov divit; nam lapillos, areinterpretationem petant. Quasi dicat: Non cælestis vere ſuit panis ille Musis, sed hic vere est cœlestis, qui a Patre meo vobis datur. Frustra, quia Mosi non tribuitur, sed Deo; et ad ca ipsa loca suo more evangelista obiter alludit. Nam de pane, alterum fuisse typum, alterum fuisse verum, nemo dubitare potest. Neque ab hac opinione abit noster. Inepte Josephum, cujus, ut ipsi putabant, filium contemnunt Judæi, Ososion ad comina 42 dixit: Η ῥά νυ κεῖνος ἔφυ θεοειδέος υἱὸς Ἰωσήφ, Circa hujus sești capitis finem, commate penultimo nimirum, cum evangelista dixit, Kal & Spor εἰς διάβολος ἐστιν, est hyperbole haud dubia. Noster malum intellexisse spiritum videtur, cum e' Græci quoque de extreme improbo utantur ea voce: unde οι άνθρωπος διάβολος ex Pindaro afertur. Sed et Albenaus, discipulos Platonis alibi, tupavvixous καὶ διαβόλους dixit. Idem, Εἷς ἐβασίλευε, inquit, φαί

λος ὢν καὶ διάβολος, de extreme improbo, ut recte ex hoc loco Eustathius probavit. Et in Plauti Asinaria, adolescens nihili ac nulli bonæ rei, diabolus vocatur: non traducit enim senem, sed hoc parasito mandat. Mihi autem dubitandum non videtur, quin a delatoria ad summum scelus ac improbitatem ó amostatne discipulus pervenerit: qui sic Martham ac divinum ejus factum infra nequiter traducit. Quemadmodum non dubitandum, quin de Domino ejusque factis ita judicaret, et ubique susurronem ageret ac delatorem, qualem lex Levitici describit, ubi dicitur, 7 N7, Non sycophanta eris, aut susurro. Ubi divinitus Chaldæus, py-p Sun NS, Non comedes 171 calumnias: quod nonnulli, Non comedes placentas, interpretati sunt. Quod id genus hominum conviviis adhiberetur, et, ut parasiti, ventris causa, maledicerent. Sed notissimum Chaldæos ita loqui. Eo sensu quo a Graecis χαίρειν ὡς δαιτί dicitur: ila bellicosi, πολέμῳ κεχαρηότες ήΰτε δαιτί dicuntur. Syri una voce id interpretantur. Quare interpres Syrus cum diáбoos hic ND convertit, aliquanto circumspectius eadem lingua sua vir doctissimus קרנא SON dixisset. Qualis Proverbiorum undecimo, commate 13, avhp diywooos dicitur: 'Avirip Stylwoσος ἀποκαλύπτει βουλὰς ἐν συνεδρίῳ, quod ipsum optime scelesto huic convenit, et ibi Chaldæi co modo quo jam dixi loquuntur. Capite septimo v. 23, illa verba, Ἐμοὶ χολᾶτε ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ Emolnoa, ad miraculum, quod quinto capite describitur, illius nempe, qui xxxviit annos decubuerat, referendum esse plerique arbitrantur. Eum autem paralyticum fuisse, et alii nonnulli ex antiquitate, et Theophylactus ad eum locum pro confesso sumit. Ita enim: Εκπληκτικὴ ἡ καρτερία του παραλύτου. Ἔτη τριάκοντα καὶ ὀκτὼ εἶχε, καὶ καθ᾿ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ἀπαλλαγήσεσθαι τοῦ νοσήματος προσδοκῶν, ἐνηδρεύετο ἐμποδιζόμενος ὑπὸ τῶν δυνατωτέρων, καὶ ὅμως οὐκ ἀφίστατο, οὐδὲ ἀπεγίνωσκε. Quid ergo vα luit, cum κυκλάδα νοῦσον, hoc est περιοδικήν, dixit! Cyclus enim, vel est idem quod neplodos in morbo medicis, vel definiti vim in definitione exponit. Itaque Galenus morbum περιοδικὸν, τὴν κατά τινα κύκλον περιερχομένην νόσον dixit. Et addit: Ονομάζουσι δὲ τὸν τοιοῦτον κύκλον ἕκαστοι οἱ ἰατροὶ περίοδον. At paralysis perfecta, sive exquisita, cito tollit. Altera diuturnior, sed quæ, ut in subjecto isto ſaetum videtur, motum omnem tollit, 172 et hoc modo κυκλικόν τι et περιοδικόν habet: quod interdum redit aut invalescit. Et hoc est de quo supra idem ager conqueritur: Κύριε, ἄνθρωπον οὐκ ἔχω, ἵνα, ὅταν ταραχθῇ τὸ ὕδωρ, βάλλῃ με εἰς τὴν κολυμ 60pav. Verum aliud, si quidquam judicare possum, voluit. Morbum nempe xpovixóv fuisse ac diuturnum. Eo enim loco ipse dixit, Τρεις δεκάδας δυσπλῆτι παριππεύσας ἐνὶ νούσῳ, Καὶ πάλιν ὄγδοα κύκλα κυλινδομένων ἐνιαυτῶν. Quemadmodum Homerus poetarum norma, еpπ0μévous Eviautoúç dixit. Et ita Maro, annum in se volvi, dixit. Et annus nihil aliud quam cyclus. Sicut annulus xvxhisxos. Ita annorum cycli in hymno Ililarii: Denis ter annorum cyclis, Jam parte vivens temporis, Lympham petit baptismatis, Cunctis carens contagiis. Quemadmodum ter decem annorum cyclos et octo, ager ille decubuerat, cui vóσov xuxháòa tribuit. Nihil ergo præter diuturnitatem morbi innuit, neque quidquam, nisi fallor, ulterius definit. Antiqui, cum τὸ ὁμότιμον quod in synodo Nicana, cum τῷ ὁμοουσίῳ οι συναϊδίῳ statuerunt Patres, in Christo Domino significare vellent, inter cætera u povov xal oúvopovov dixerunt Patri, quemadmodum Gre1020 gorius Theologus, σύνθρονον ἀεὶ καὶ συμφυή τῷ Πατρί dixit Spiritum. Pro quo noster παρακεκινδυνευμένως, neque satis prudenter, ἀγχίθρονον dixit. Ita enim cap. vii, com. 39: Οὔπω γὰρ βροτέησιν ἐνεῤῥίζωτο μενοιναῖς, Χριστὸς "Αναξ Γενέταο φανεὶς ἀγχίθρονος ἕδρης cum in sacro codice invenisset, οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα 173 ἅγιον, ὅτι ὁ Ἰησοῦς οὔπω ἐδοξάσθη· quod aqualitatem tollere est, vicinitatem aut proximitatem dare. Quam Aristoteles vitiis quoque et virtutibus concedit, quia quædam boni, ut poeta loquitur, proximitate teguntur, ut liberalitatis prodigalitas. Et idem Gregorius, virtutem et vitium, hoc est, xaκίαν καὶ ἀρετὴν, ἀγχιθύρους dixit. Qui diserte tamen eas διάνδιχα ναιετάειν, hoc est, seorsim habi tare, ibi addit. Ita enim de parabolis quatuor evangelistarum: Ενθ' ἀρετὴ κακίη τε διάνδιχα ναιετάουσαι Αγχίθυροι γεγάασιν. Et quid prohibet, quin &yx10 póvous dicas? Sic et qui plurimum a dignitate abest regis, regi sede aut loco potest esse proximus. Qualis scriba ille quem pro Porsenna tollebat Mucius. Sic cum libro Esther satrapa, οἱ ἐγγὺς τοῦ βασιλέως, καὶ παρακαθήμενος, qui prope regem erant, eique assidebant, hoc est, of arxio povo, commemorantur, quis dubitat, quin multum inter istum honorem et regis interesset? Ut omittam σύνθρονον τῷ Πατρί, ηση ἀγχίθρονον τῆς Πατρὸς ἕδρης, dicendum fuisse. Quis enim diκαὶ σύνθρονον τῷ θρόνῳ, nisi qui bis idem dicat? aut ayxlopovov, nisi qui duos ponat thronos? Quid quod Patri Edpny, Filio assignat thronum? Non enim essentiam distrahere, qui σύνθρονον et όμο Opovov fecerunt, sed personas distinguere volebant. Quemadmodum, cum sermo apud Deum esse dicitur, quem antiqui et noster ove povov dixere: unde et in Patre et in sinu ejus esse dicitur. Cæterum ut alia non pauca, ita hic in animo paganos suos et eorum deos napédpovę babuit. Ita enim dii duodecim þɛol nápɛopot, Latinis assessores. Quemadmodum, et qui in numerum deorum a principibus referebantur, ut cum Alexander 174 ɛby ráp eopov Hephaestionem alibi a Luciano dicitur fecisse. Ac ut illi quibus impune hic ludere licebat, rapéôpous οι συνθρόνους, sive deos sive magistratus coniundebant, et qui Atheniensibus mapsopoɩ in magistratu, quod regi assiderent, a Polluce, ab aliis ouyxáEspot dicuntur, quod vox utraque vicinitatem sedis seu proximitatem nonnunquam designaret, ita moster, quod non paulo longius recedit, ayxi povov et oúvopovov, idem in persona Filii esse voluit: nt εἰ τὸ ὁμοούσιον εἰ τὸ ὁμοιούσιον, quæ tantus turbas dederunt, idem esse dicas; nam ex ista illud probant antiqui. Ita cum ex voce σύνθρονος, τὸ συμ qués, sive, naturæ in Filio aut Spiritu cum Patre unitatem, adversus Arium ac Macedonium, inferunt ium ne vocem ἀγχίθρονος pro altera probarent. Sed, Patres, ut Gregorius et alii, nullum fuit pericuut dixi, paganorum imitatione abreptus est. Quid quod pavels dixit, non wov? Quid quod totus locus, locum hic non habet? et evangelista nihil tale. Nam cum ille de sancto Spiritu loquatur, noster de Filio locutus est. Sed de hoc alibi, ni fallor, melius. Viderint interim eruditi, utrum sie accipiendus fuerit locus ille, Ούπω γὰρ ἦν πνεύμα äytov quem interpretatus est, hac lege, ut nihil diceret certe una voce cum Chrysostomo et aliis, mentem suam expressisse poterat. Capite octavo, quid in mentem illi venit, cum ad ea verba commal. 30, Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος πολλοὶ ἐπίστευσαν ɛiç autóv, ita scripsit: Ταῦτα δὲ οἱ βοόωντι πολυσπερέων στίχες αν δρών Πίστιος ἀῤῥήκτοισιν ὑπεκλίνοντο λεπάδνος, quasi de vera ac immota ageretur fide, cum motivov

pliciter legebat: "Οττι νέος ποιητὸς ἀεξήθης Σαμαρείτης" Quod novus nobis factus Samarita sis: propter consuetudinem haud dubio cum muliere, de qua supra, aut aliis Samaritanis, et quod, ut illi, ab ipsis dissentiret. Sed nontós non sine causa: quod olim Samaritani, aut Cuthæi, aut Judai apostatæ essent. Ergo νέος ποιητὸς Σαμαρείτης, est Judaeus apostata, sive qui recens e Judæo factus Samaritanus. TEG xal TERISTEURÓTES et hic et sæpe alibi dican- Scaligero assentior, qui totum versum sic simtur, qui doctrinam Domini libenter tantum audiebant, 175 sive admittebant? Chrysostomus: 'Entστευσαν μὲν, οὐχ ὡς ἐχρῆν δὲ, ἀλλ᾽ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἡσθέντες καὶ ἀναπαυσάμενοι ἐπὶ τῇ τῶν λόγων ταπεινότητι· ὅτι γὰρ οὐ τελείαν πίστιν εἶχον, δείκνυσιν ὁ εὐαγγελιστὴς ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα λόγων, ἐν οἷς arby máy бpicoust. Ita ☐OND Gerionidæ de Sadducæis fere ac Pharisæis usurpatur. Quorum isti πιστεύοντες ἐς τὸν νόμον καὶ τὰ πατροπαράδοτα, illi ἐς μόνον τὸν νόμον dicuntur. Et quomodo immota fuit fides, si iidem paulo post, ut Chrysostomus observat, maledicunt Domino? Quod paulo post oblitus sui ipse fatetur: Εβραῖοι δ' ιάχησαν ὁμογλώσσῳ τινὶ λαιμῷ. Si concordi voce, et omnes, ergo inter eos quoque οἱ πεπιστευκότες. quo tamen Augustinus abit, qui tractatu in evangelistam hunc quadragesimo et primo, Responderunt ei, non illi qui jam crediderunt, inquit, sed illi qui in turba erant, nondum credentes. Eodem capité non ita multo post, commate nimirum 34: ποθοβλήτους τε μερίμνας Πατρὸς ἀερσινόου μενεαίνετε πάντες ἀνύσσαι. Qui sint ποθόβλητοι, vix pueri qui ejus linguae usum babent, ignorare possunt. Certe mantixw; id usurpatur. Est igitur л0066ntos, non amor, quod ridiculum est plane, sed qui amat. Constat autem quantæ auctoritatis Nonnus fuerit, vel ex Silentiario, poeta eleganti, qui cum Agathia, qui et ipse Nonni meminit, poeta incomparabili, vixit: qui exemplo Nonni res amatorias ποθόβλητα Έργα dicere ausus est. Tantum, si auctoritas accedat, cacozelia potest, ut vel inde planum fiat, quantum ad integrum intersit judicium, de iis quæ perperan dicuntur moneri juventutem. Atque idem, quanto ex Græcorum ratione alibi melius, 176 τῇδε κονία Σκύλα ποθοβλήτου κεῖται 'Αναξαγόρα. Longe tamen melius quam Nonnus, ad amorem eam transtulit vocem. Nam præterquam quod tág ἐπιθυμίας parum Græce ποθοβλήτους μερίμνας dixit, ne hoc quidem, quam a sensu sanctissimi scriptoris alienum esset, cogitavit: qui t¿5 toɔ̃ dia66hov èmiðvµlaç, neutiquam amorem, sed peccata, quorum auctor est diabolus, vocavit, et in primis actualia, quemadmodum ad locum istum pridem observavit Augustinus. Quorum speciem hic ipse ponit: non libidinem profecto, aut amorein, sed contrarium omnino; homicidium nimirum, cujus originem Caino ascribebant veteres. Augustinus: Itaque hoc in loco patrem Judæorum Cain significat, cujus imitatores volentes esse Judai, Salvatorem peremerunt. Ab eo enim forma data est fratricidii. Quis autein fratricidium 70066λntov vocare ausit? Verum quia VEN, quam imbuµlav Hellenistæ reddunt, sæpe beneplacitum designat, perversam inclinationem et præcipue ανθρωποκτονίας, quæ in illo scelerum auctore est qui ἀπ᾿ ἀρχῆς ἀνθρω Toxtovos dicitur fuisse, ita expressit. Cum eodem capite ad comma 38, quod evangelista dixit, ötɩ Σαμαρείτης εἶ, ita reddit: *Οττι θεὸς ποιητὸς ἀεξήθης Σαμαρείταις, putavi aliquando Isaiæ locum cap. x, 11, "Ov τρόπον γὰρ ἐποίησα Σαμαρεία, καὶ τοῖς χειροποιή τοῖς αὐτῆς, respexisse, ac τὸ ἁπλοῦν, ut loquuntur critici, loco cuveéto, sive compositi, hić usurpasse. Οι θεὸς χειροποίητος sit 5.x, θεὸς οὐ θεὸς, ήγουν ποιητός, quemadmodum quotidie novos deos aut colebant, aut e monte suo producebant Samaritæ. Potuisse autem fieri, ut aliquis ex Græcis eam_vocem ita reddiderit. Sed profecto 177 aliud est Lauapelons, quod hic a Judæis Domino impingitur, aliud corum dii, sive idola. Quare maximo CAPUT VIII. Nonnus emendatus. Locus capite nono de cæco, cui restituitur visus. Sine oculis fuisse ex veterum sententia. Eos a Deo creatos, ex opinione corumdem. Η οφθαλμού δημιουργία. Χθόνιος κενεών, quo oculi caco conferuntur, quid Nonno. Kévwux Aquilæ quod zavóv Theodotioni, Genes. primo 2. Uirumque terra tribui. Χοῦς ἀνδρογόνος. Αλα ωπός ὁμίχλη, an recte. Morbus Lazari ἀσθένεια. Dovios sopos, morbus quo interiit Lazarus. Povai loca ubi committuntur cædes. Þóvo:, homicida. Φόνος, τὸ ἐκ φόνου αἷμα. Caiaphas θεοπρό πος, et an recte. Θέορτος aliud quam θεοπρόπος. Illud Caiophæ convenire, non hoc. Prophetia diΓια δι' οικονομίας, qualis Caiapha hac fuit. Ilebræorum de ea versiculus sponte forsitan nalus. Septenarius rersus Varroni, qui Politicus posterioribus Græcis. Eo genere, triumphale carmen, quod primo Davidi accinitur, conceptum. Festum Pasche, quod instaret, àprixÓPETOS Copth diclum. Op Erwy. Locus Zachariæ male ab interprete redditus. Opera Domini miraculosa el quæ divinam in Christo arguerent naturam, mule θεηγενή α ποειτo dici. Quid θεηγενής vel ipso teste. Opera Domini divina, Oεompenñ theologis anliquis dicta. 'Aptixópeutos. Linteum quo se præcinxit Dominus, σκληρὸν ὕφασμα. Λέντιον, sindon Syro interpreti. 178 Βαδδίν, βύσσινον ἔνδυμα. Hesychii error. Bao et ẞáp ex errore Hellenistarum confusa, linteum quo Dominus præcinctus ſuit, ex gossipio. Osiridis vestis a Tertulliano dicta. Nonni error. Οπότερον quid Græcis. Καινὴ ἐντολὴ, ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, et quomodo evangelista dicum. Καινόν ex Hebraismi ratione τὸ ἔξοχον, et quod excellit. Spiritus sanctus incogitanter et imprudenter petaváσrn; dictus. Spiritus sanctus donum ἀμεταμέλητον ac nihil minus quam μεταστα τικὸν ἢ ἀποστατικόν. Μετανάσται in republica qui. Qui geographis petaváσtal. lazyges metanaste. Astrologis μετανάσται in stellis. Astra παλίνωρα. Theologis μετανάσται qui et ἀποστάται. Μ' assulliani sive Euchitæ, αυθαίρετοι μετανάσται Synesio dicti. Sancti Spiritus præsentia constantiaque quemodo Chaldæis dicta. Schecina constantiæ nota. Μένειν et habitare de sancto Spiritu. Μένειν er Chaldæorum ac Syrorum usu quod oixely Apostolo. Παρεπίδημος Abrahamus. Sanctus Spiritus σύγγο vos, sive frater Domini, dictus. Sanctus Spiritus ex Patre, non viixing tamen ut Filius, sed èxTOρευτῶς. ᾿Αδελφοθεία, quam Nonnus expressisse videtur, veteribus damnata. Пpoбodsús Pater Spirilus. Τρόποι ὑπάρξεως confusi. Φεράλληλα καὶ ἀλληλένδετα nomina theologis. Κόσμος ἀέναος, et an recte. Κόρυμβος, πολύπτορθος κόρυμβος, et in eo error nostri. Kpadin poτóxo;, de Domino parum pie. Diabolus àpxòe ȧyývwp, parum circumspecte. Noni capitis initio cæcus, cui visum Dominus restituit, συμφερὴν ἀμέριστον, ἀχάρακτον όπωπήν habuisse dicitur. Ubi συμφυρτήν, που συμφερτήν, lego, ut significet, confusum plane et indiscretum fuisse ejus visum. Nam àɣápaxtov cum addit, ne quidem illi oculos fuisse significat, quem evange lista, τυφλὸν ἐκ γενετής, satis habuit dixisse. Εt profecto sic de co veteres senserunt, ut non visum

! 10% modo illi datum, sed et oculos a Domino formatos oxorla, hoc appositum meretur. Hesychius, 181 ac creatos dicant. Cyprianus: Sputo oculoa Christus fabricavit; et Asteriis, xalat in hoc homine τοὺς αὐτοσχεδίους ὀφθαλμοὺς καὶ κατασκευασθῆναι ait. Idem, ἵν᾿ ὅθεν τὸ ὅλον κατ' ἀρχὰς ἐπλάσθη ζῶον, καὶ τὸ μέρος δείξῃ πλαττόμενον. Οι ex quo (pulvere nimirum) totum 179 initio formatum est, partem nunc ostenderet foruatam. Eodem Chrysostomus ad XIV Matthaei respexit, cum miraculum, de quo hic agitur, δημιουργίαν ὀφθαλμοῦ νocavit. "Οτε, inquit, ὀφθαλμὸν ἐδημιούργησε. Cum creavit oculum. Εἰ Theophylactus, cum eodem modo quo protoplastes, formatum atque conditum fuisse ait: Atà touto καὶ ἀπὸ πηλοῦ τὰ ὄμματα δημιουργεῖ, ἐκείνῳ τρόπῳ τῆς δημιουργίας, ᾧ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἐδημιουρ Ys. Augustinus, seu quicunque auctor Serm. De temp.: Recepit hic quidem (de altero cæco) oculos, alter accepit; et quod natura non dederat, manus Christi formavit. Imposuit enim fronti pulverem, sputo conspersum, et ad tactum sacræ manus operis disciplina festinans, luciferas gemmas orbibus præforatis infixit, et quod natura non dederat, Christus artifex integravit. Eumdem pulverem quid voluit, cum κενεῶνα χθόνιον vocavit? Ita enim ad 6 comma sequitur: Καὶ χθονίῳ κενεώνι πεφυρμένον ἀγρὸν ἑλίσσων. Vocem sane cui hoc appositum tribuitur, varie a mostro usurpari, norunt qui præsertim ejus Bucchica legerunt. Nunc cum ait, Dominum ix XAoνέου κενεῶνος καὶ ἀφροῦ, id est, sputo, lutum hic fecisse, quo cæcus ille, cujus facta mentio, inungeretur, terram aut pulvereum intelligi, res ipsa docet. Causam autem cur sic sit locutus, nemo docet. Nam interpretes de terra quæ lapidibus sit vacua, quod afferunt, nullius sane est rei. Ac fortasse, ut non omnia ad trutinam judicii exactam ponderavit, ad tò xévwµa respexit, quo interpres Aquila in exprimenda voce 772, sive, inanitatis, usus est. Id quod xavov Theodotio interpretatus erat. Nam de terra dicitur, inanem et vacuam fuisse primo 3 Genes. 2. Kóvis autem etiam origine quid aliud quam xévwua est aut xsvóv? quod 180 Chaldæis N'ap¬. Sed quod nemo nescit, mapi tou àstátov καὶ ἀκατασκευάστου τῆς γῆς, seu, de terra quæ tum nondum terra erat, ibi agit Moses. Neque id tamen obstat, quin ad ipsam Aquite respexerit hic vocem, et ut ille xέvwμa, inanem adhuc terrain dixerat et vacuam, ita xevauva partem ejus, quæ inanis maxime ac levis, ejus dixerit exemplo; pulverem nimirum: terræ quippe pars levissima ac maxime inanis, de qua agit: mirum enim quantum veteres in illis se interpretationibus tum oblectarint. Paulo post cum dixit, Οφθαλμοὺς τελέων νεοτευχέας ἠθάδι πηλῷ 1 Ἐκ χοὺς ἀνδρογόνοιο, in animo habebat Hellenistas suos. Illi enim, Kal ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς Yns. Ut respiciat ad eos quos jam dixi, qui eodein modo eademque ex terra, e qua factus Adam, faclos esse hos oculos volebant. Unde Cyrus Prodromus, lutum, quo hic usus fuit Dominus, mældv ὀμματουργάτην dixit: Ο πηλὸς οὗτος, πηλὸς ὀμματουργάτης, Οὐχ ὡς φύσιν σχών δημιουργὸν ὀμμάτων, 'Αλλ' ὡς ὑπουργῶν τῇ κελεύσει τοῦ λόγου Ὡς ἐμπτύσαις μοι, Χριστέ, τῆς ψυχῆς κόραις. Caliginem adimere usum oculorum, ac inducere illis cæcitatem, planum est: quod ¿ximposûsiv tois dyBaludig a Græcis dicitur. Quibus evenire id soΙοί, αλαωπούς τα poetis dicas. Maque non σκότος sive quíxàn, boc est tenebre, sed is cui illæ nacent, ia dicendus erat. El, οἱ ἐπιπροσθούμενοι τους dpłaìpaj;, hoc est, qui obstructos habent oculos, και ἡ ἐπιπροσθοῦσα τοῖς ὀφθαλμοῖς, vel ὁμίχλη vel Ο ᾿Αλαῶπιν, σκοτεινὴν, οὐ βλέπουσαν. Αλαωπόν, στο ρησιν ὀφθαλμῶν, τύφλωσιν οὐ βλέπουσαν. Nam hoc vitium est cæci, qui ab ipsa cæcitate hand; poetis dicitur. Quod non cogitabat, cum de hoc codem cæco, aliquando post: Τῇ ἔνι πηλὸν ἔτευξε,καὶ ἔπλασε φέγγος όπωπαῖς, Χριστός, ἀπὸ βλεφάρων ἐλάσας ἀλαωπὸν ὁμίχλην. Sed quare oculis nunc tenebras abactas ait, quos formatos antea, imo toties, jam dixit? Morbum, quo Lazarus amicus Domini exstinctus est, evangelista non expressit. Nisi quod à00Evstav urbane dixit. Qua de re ad locum ipsum infra. Noster febrim supra posuit, si quidquam judicamus. Quid est ergo quod ad locum illum capite undecimo, commate 37, Τινὲς δὲ ἐξ αὐτῶν εἶπον· Οὐκ ἠδύνατο οὗτος ὁ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ τυφλοῦ, ποιῆσαι, ἵνα καὶ οὗτος µǹ áñóðávý; ita loquitur: Μὴ φονίῳ νέκυς οὗτος ὁμιλήσειεν ἀλέθρω! Nam quis febrim, aut quemcunque ejusdem generis morbumi, çózov 620 pov, hoc est, cruentam dixit mortem? Est enim φόνος, ὁ διὰ σφαγῆς θάνατος, quod ex minimo Græcorum discere profecto potuit; nam hæe talia ad nauseam grammatici. Unde el Fova!, ipsa loca ubi committuntur cædes, et qui criminis illius rei, covor Doriensibus: qui scelestos quoque καὶ τοὺς φόνου εἰργασμένους άξια sic dicunt, quemadmodum εἰ φόνος, τὸ ἐκ φόνου αἷμα, qui es cæ'de sanguis; atque hoc prorsus sane àσúotatov. Imprudenter capite eodem, commate 51, Caiapham, quem antea non male ἀθέμιστον dixerat, θεοπρόπου vocavit: Αυτόματος δ᾽ οὐ τοῦτο θεοπρόπος ἔννεπεν ἀνήρ. Quod non magis illi convenit quam Balaamo aut diabolo, cum, instinctu Dei, vera, vel invitus, dicit. Sed in 182 grammaticorum glossis, legerat, Ocoπρόπον, τὸν ἐκ Θεοῦ προλέγοντα dici. Fuit vero isle θέορτος, non θεοπρόπος. Locutus enim est, non viribus suis. sed voluntate ejus a quo regebatur, ut cum D. Hieronymo loquamur. Saltem cogitassel, alibi de Christo Domino se ea voce usum. Fuit ergo prophetia quam di olxovopias veteres theologi dixerunt. Quod rotunde imprimis Hebræorum expriנבא ברצון האלהים ולא ידע מה נבא,munt magistri Prophetat ex voluntate Dei, nec capit quod prophetat. Est autem carmen quod septenarium Varroni dici tur; Græcis posterioribus politicum: quo Chronicon Manasses, Chiliadas concepit Tzetza. Quo genere observavimus triumphale carmen quod in contumeliam Saulis Davidi à feminis, 1 Sain. XVIII, V. 7, accinitur, conceptum: ut Hebræis quoque placuisse videatur: quanquam ista aliud agentibus nonnunquam excidunt. Porro licet plane incogitanter, sponsum, cujus nuptiæ recenter celebratæ essent, cap. 2, åptixópevtov dixit, quem uɛóyapov dicas, omnem tamen superat absurditatem, quod hoc ipso capite ad comma quinquagesimum et sextum, festum, non elapsum, sed quod jam instaret, aptXÓPEUTOV čoptĤy vocavit. Quippe, ut omiltam, to xoρεύειν esse αμετάβατον, sive, verbum quod non transit, ut νεοχόρευτος sicut νεοποίητος dici non possit, quis persuasit ei, to apri, quod idem est quod po oxi you, temporis venturi notam esse? quasi sil vendoυtos, qui dives est futurus. Et tamen dixit, ὅττι περῆσαι Οὐ δύναται βροτὸς οὗτος ἐς ἀρτιχόρευτον ἑορτήν cum evangelista paulo post πρὸ ἓξ ἡμερῶν τοῦ Πάσ oxa, etiam quæ mox sequuntur, evenisse dicat. Capile 183 sequenti, commate decimo quinto, cum prophete Zacharia adducuntur ista verba, Mh çoσου, θύγατερ Σιών, ita canis, Μητέρος υψιλόφου θύγατερ, μὴ δείδιθι, Σιών.

DAN. HEINSH EXERCITATIONES. Normnt autem illi quoque, qui Hebraismi vix pe-A riti sunt, in notissimo prophetæ loco, ita liliam Sionis dici, ut prope infinitis locis; nempe, sicut Tyri filice ac Jude, hoc est, in regimine, ut grammatici loquuntur. Ut sit θύγατερ Σιών, της Σιών, ηι, υίες Αχαιών. Noster vero το Σιών accepit, quasi hoc in recto positum fuisset a propheta. Unde et Sioni assignavit matrem, ipsam Hierosolymam, ut reor. Alqui in prophete loco, θύγατερ Ιερουσαλήμ, endem prorsus modo additur priori: Χαίρε σφόδρα, θύματερ Σιών, κήρυσσε, θύγατερ Ιερουσαλήμ. Ridicule codem capite, aut certe negligenter et axúpws, 42 commate, opera miraculosa, et quæ divinani in Domino arguerent naturam, Denyer dixit: quod attributum est ipsius qui miracula agebat. Quod nee ipsum fugit. Capite enim xix dixit: θεσπεσίην ἐσθῆτα θεηγενέος Βασιλῆος. El XXI: ὃς καὶ δαινυμένοιο θεηγενέος Βασιλήος, etc. Quasi idem sit 6 γεννώμενος εἰ τα γενόμενα, qui ab æterno est genitus, et opera quæ fecit. Atqui opera de quibus agit, peculiariter compenñ antiqui dixerunt theologi: ut Cyrillus et alii: quod neque hic respuebat versus. Capite decimo et tertio, comm. 4, sanctissimus evangelista, Dominum, e mensa sacra ac divina vere surrexisse ait. Vestesque, inquit, posuit, sumptoque sese linted præcinxit. Καὶ λαβὼν λέντιον, διέζωσεν ἑαυτόν. Hoc linteum, non video, qua causa, oxypòv yaoua, duram vestem, dixerit. Non enim dubitandum, quin et tenue et tersum fuerit 184 imprimis. Quale est quod + Hebræis dicitur. Ut cum dicunt ephod, quod Chaldæi byssinum exponunt; non materiæ, sed potius tenuitatis eausa. Ideoque et erudite Syrus, sindonem hoc loco vocat. Hesychius cum dixit, nɛplywμa lɛpatixov, ad ephod baud dubio respexit. Idem doctissimus grammaticus, βαδδίν, βύσσινον ἔνδυμα, εἰς Leptas, ex interpretatione Chaldæorum, quibus pas est Buosivov. Unde Basty, quod pluralis fornæ. Nani cum scripsit idem, Εφουδ βάρ, ἱερατικὸν ἔνα δυμα, τὸ δὲ βάρ, μικρόν λέγεται, Hellenistarum sequitur errorein, qui non pad sed páp in Hebræo legerant quod neminem nescire puto. Nisi quis linteum ex mollissima gossipii lanugine vocari durum posse existimat: quale hoc fuisse auctor antiquissimus Tertullianus sine dubio existimavit; cum linteam, quo Christus hic est usus, propriam Osiridis vocavit vestem, lib. De corona militis: Si et uniuscujusque supellectilis, et singulorum vasculorum aliquem ex diis saculi auctorem nominaris, agnoscam necesse est et recumbentem in lectulo Christum, el cum pelvem discipulorum pedibus offert, et cam aquam ex urcev ingeris, et cum linteo circumstringitur, propria Osiridis veste, cujus sacerdotes linigeTos idcirco a poetis dici, notum est, ipsum a Benjamino Cítin Mizri, tinum Ægypti, nisi fallor, dicitur. Eodem capite, com. 34, ad illa verba, 'Evtolhyxatvty δίδωμι ὑμῖν, non videtur assecutus, quid ὁπλότερον st Grecis, cum sanctissimi evangelistæ verba sic interpretatur: Οπλοτέρην ἐν ἅπασιν ἐξημοσύνην ἐπιτέλλω. Nam hoc ad ætatem Græci referunt, quæ tyrociniis est apta quam descriptam atque definitam etiam Romani babuerunt. Præterea, cum novum non sit hoc præceptum, quod a Domino exprimitur hoc 185 loco, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους (cum secunds potius sit tabulæ compendium), quamvis id ad ipsum quo nos Christus peculiariter diligit modum, plerique ex antiquis referant: videtur tamen, quod jam aliis in locis quoque admonuerunt eruditi, vto Efoxos xai dvayxain, id est, præstans ac eximium, aut, necessarium, significari hic præceptum. Sicut xavos olvo a Matthæo; Hebræorum more, quem nec pueri ignorant. Adde quod non dixit: Ἐντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, Η " ἵνα καθὼς ἠγάπησα ὑμᾶς, ἀγαπᾶτε ἀλλήλους • sed simpliciter, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, cui caetera sub jungit: καθώς ἠγάπησα ὑμᾶς, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀγα mate allhous. Quemadmodum et alias cum præceptam hoc repetitur, non dicitur, Eva ws yw buds ἠγάπησα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, sed, ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, ut recte vir doctissimus Jansenius notavit. Quare frustra hic se torquent veteres, et a distinctione jam recepta abeunt. Theophylactus: Eita Enteich ηπόρησεν ἄν τις, πώς καινὴν ἐντολὴν δίδως, Κύριε, τὴν ἀγάπην, ἣν καὶ ἐν τῇ Παλαιὰ νενομοθετημένην οἴδαμεν· ἐπιφέρει, ὅτι Καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ἵνα καὶ ἀλλήλους ἀγαπᾶτε, quemadmodum Chrysostomus quoque et Cyrillus. Quod si eo quo jam dixi modo vocem xavfy sumas, nulla restat dilcultas. Neque obstat locus in epistola auctoris nostri, ubi Evohy ou xathy dixit: sensu alio, et quia hic de eo, ut nonnullis placet, fuerat locutus. Nisi quis ou xatviy etiam hic legat, quod non probo, et evangelista proprium, diversa ratione eadem voce uti. Apud eumdem evangelistani, decimo et quarto capite, com. 16, sic ipsa Veritas pronuntiat: Ka ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν. Ubi noster: Καὶ Θεὸν αἰτήσω Γ' ενέτην εμόν, ὄφρα κεν ὑμῖν 186 Οὐρανόθεν πέμψεις Παράκλητον μετανά στην, Χριστῷ σύγγονον ἄλλον όμοίτον, ἔμπεδον αἰεὶ Ατρεκίης σχετηγόν. In quo loco, cum sanctus Spiritus, donum, nec leve nec inconstans, sed perpetuum, ac, ut loquitur Aposlotus, ἀμεταμέλητον, ut auctor hoc loco, μένον ἐς sov aliova, promittatur, quis divinare potest, quid in mentem illi venerit, cur attributum, quod per disckplinas omnes ac scientias, in quibus usuin habet, inconstantiæ significatione ac levitatis proscriptum est, ei assignarit? Ea est vox pɛtavárne. Nam politicis, ut hinc incipiam, peravάstat, non tam peregrini quam errones, et qui stabile, ut ille loqui solet, stabulum non habent: of μebiotάuevoɩ, qui alibi, ut recte grammatici, cum nati sint, illinc sese subduxerunt. Unde fit ut in republica in vi - qua vunt, ſlant µétoɩxo!, id est, inquilini, et ad magistratus aspirare non possint, ut Athenis. Unde et vóðot moàitat. Ilinc conqueritur Achiles: ὅς μ' ἀσύφηλον εν Αργείοισιν ἔθηκε Ατρείδης, ὡσεί τιν ἀτίμητον μετανάστην Qui me summa affecit inter Græcos contumelia, tanquam vagum ac erronem, aut spurium adulterumque civem. Sed, ut dixi, proprie non denotat extraneum (quamvis in republica sic usurpetur), sed qui locum proprium aut patriam mutavit. In geographia, gentes vagæ et erraticæ, quales nomadicæ, petaváotal dicuntur. Unde Iazygės metanastæ. Astronomi, et præsertim, qui doctrinam patvoμévwv persecuti sunt, ea astra, sive signa, que non errani, sed et ordinem et ortum occasumque definitum habent, reliquis opponunt, quos errones, sive μετανάστας, vocant. Theo ad Aratum: Oi yap mante; oux ἔχουσι τάξιν τῆς θέσεως τοιαύτην, 187 ἀλλὰ πλα νώμενοι, καὶ μετανάσται εἰσίν. ideoque non sunt zaλlvwpa ut reliqua: quæ eodem tempore et occidunt et oriuntur. Ipse Aratus: Οὐκ ἂν ἔτ' εἰς ἄλλους ὀρέων ἐπιτεκμήραιο Κείνων, ἧχι κέονται· ἐπεὶ πάντες μετανάσται. Et ibidem Theo: Ἐπειδὴ πάντες μετανάσται, καὶ οὐκ ἐν ταυτῷ κείμενοι. Ει deinde addit, οὐ γὰρ τῶν μevóty cicly. Sicut proprietas sancti Spiritus, ubique in sacris ponitur, to pévely, de quo paulo post, theologis, μετανάσται, μεταστάται οἱ ἀποστά cat, qui præscriptum sibi ordinem deseruerunt. Unde Synesius, Massallianos sive Euchitas, qui de - serta semel statione, vagabantur, ablaipitous μSTavastag, spontaneos errones, sive, fugitivos, dixit, epistola 67: Οὗτοι καθέδραν μὲν ἀποδεδειγμένην

Spiritum συνάδελφον facil Christi, Christum μονοTevi negat (ut ab eodem prob ur)? et facilius ul ExTopeúɛolat dicatur Filius, admiserit theologus, quam ut γεννᾶσθαι aut συγγεννᾶσθαι S. Spiritus: Quidquid enim (inquit S. Augustinus, cum de hac distinctione loquitur) gignitur, procedit, sed non contra, quidquid procedit, etiam gignitur. Quemadmodum theologis veteribus, Pater, respectu Filii, non Spiritus, sic dicitur, cujus poбoλsú ab iis nuncupatur. Et si oúryovos sit Christi, duos Glios habebit Pater. Quare τρόπους τῆς ὑπάρξεως confundit. Ac profecto mirum, non vidisse, quæ tis adɛlpolɛtas nép: veleres conscripserunt: quomodo 190 eorum errorem dicebant qui simul ex Patre et eodem modo Filium productum atque Spiritum dicebant. Sinaita Anastasius: "H molov_miou Tpήγαγεν ὁ Πατήρ; πότερον τὸν Υἱὸν ἢ τὸ Πνεῦμα; Εί δὲ τὰ ἀμφότερα ἅμα, ἄρα ἂν ἀδελφοθεῖα καὶ διδυ Motoxía totiv Ev to Tpiadi. Quæ verba ex Nysseni disputatione, περὶ τοῦ, Τί ἐστι τὸ κατ' εἰκόνα Θεοῦ xai x20' ¿µolwsiv, desumpta sunt. Quo eodem loco eleganter docet, sicut Patris nomen, cum in Trinitate dicimus, Filium haud dubio cum illo denotari, ita Spiritum cum dicimus, cum illo denotari Deum: Patrem scilicet et Filium. Unde hæc nomina, quæ totidem personas denotant, æquales et distincias, unum vero Deum (Patris dico, Filii et Spiritus), φεράλληλα καὶ ἀλληλένδετα theologi dixerunt. In quibus nulla est fraternitas; sed potius æqualitas, quia nempe et unitas. Qui in nostro hoc excusant, aut aliter interpretantur, frustra sunt, cum, ut alia, incogitantia commissum sit. Nobilissimus est locus. qui sub finem decimi et quarti capitis, commate 30, in ista verba legitur: Έρχεται γὰρ ὁ τοῦ κόσμου τούτου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ οὐκ ἔχει οὐδέν. Ad quem locum ita Nonnus: ἔχειν οὐ βούλονται· οἵ γε τὴν οὖσαν ἀπολελοίπασι, οὐ οὐ κτιστὸν, οὐ συνάδελφον. Quiri quod qui sanctum κατὰ συμφορὰν, ἀλλ᾽ αὐθαίρετοι μετανάσται γινόμεvou Qui definitam habere atque assignatam sibi cathedram recusant, ut qui propriam deseruerunt; non calamitate expulsi, sed spontanei errones facti. Est ergo inconstantiæ ac levitatis nota semper illud attributum, quamvis aliquando κατ' ἀκολουθίαν paulo usurpetur aliter: quod omnino locum hic non habet. Præstantissimum ac sine exemplo optimum Henrici Stephani Glossarium, Metavάorns, transfuga, migrator. Ut negari non possit, quin eo in loco, in quo Dominus non minus ejus quem missurus est constantiam, quam muneris præstantiam commendat, attributo plane inepto ac contrario sit usus. Quanto autem melius Chaldæi ac Rabbini, qui divinam Spiritus præsentiam sive habitationem, vocant. Quæ profecto vox to ustavάorn plane est opposita. Etiam Chaldæi, cum de majestate Dei ac præsentia illius agunt, habitare eam dicunt. Et hoc sensu passim Thargum voce N utitur, 188 quod est habitare, Hellenistis autem prévɛty. Unde locus oppido divinus Numerorum undecimo, ubi præsentia divini Verbi et majestas, habitare inter suos dicitur. Ita cum Ezechiel primo capite, Faclam super se manum Dei, sive, Domini Jehova, ait, quod Hellenistæ, Εγένετο ἐπ' ἐμὲ χεὶρ Κυρίου, Chaldæi, resedisse prophetiæ super eo spiritum, exponunt, et bac voce utuntur. Quo respexit sanctus auctor noster passim in Epistolis. Imprimis autem capite secundo, 14: Καὶ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ μένει ἐν Suiv. Talia sunt illa, quæ leguntur ibi passim: Kal ὁ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐν τῷ Θεῷ μένει, καὶ ὁ Θεὸς ἐν auto, cap. iv, 16. Et ibidem paulo ante: Odvodels πώποτε τεθέαται· ἐὰν ἀγαπῶμεν ἀλλήλους, ὁ Θεὸς ἐν ἡμῖν μένει, καὶ ἡ ἀγάπη αὐτοῦ τετελειωμένη ἐστὶν ἐν ἡμῖν. Ἐν τούτῳ γινώσκομεν ὅτι ἐν αὐτῷ μένομεν, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὑτοῦ δέδω xɛv fulv. Et în Evangelio non semel, ita usus ea voce est: Ο μένων ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Et alibi, μονὴν ποιεῖν. Nana Apostolus οἰκεῖν eoden sensu dixit. Ac de Spiritu diserte, είπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Αd Rom. cap. viu, 9. Ει, Οὐκ οἴδατε ὅτι ναοὶ Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ůµiv, hoc est, NW. Quæ vox Chaldæorum ac Syrorum more, tỷ 7 tribuitur, ac idem notat. Quæ propter arcam fœderis in sanctuario jam olim habitare dicebatur: sicut postea in templo. Unde, templa Spiritus, fideles, quos hic ipse noster μεapov xal dóµov Osoù alibi vocavit. Sed quo ista? cum sequatur, ἵνα μένῃ μεθ' ὑμῶν ἐς τὸν αἰῶνα. Atqui μετο avárens est quod in dicerent Hebræi: Hellenislæ napenídŋpov interpretari solent. Ita Abrahamus 2 dicitur, quod peravárny Gregorius interpretatur: vagabantur enim patriarchæ: quare nulum hic adhibuit judicium. Nec ferendum sane in homine, 189 qui theologice se loqui postulet, quod hunc ipsum Spiritum de quo nunc agit, Xpiσtou GuyYovov hoc loco vocavit, hoc est, fratrem. Cum uterque quidem, non eodem tamen modo, sit ex Patre. Nam hinc ipsa personarum oritur proprietas, quod alterius ή γέννησις, alterius sit ἡ ἐκRopevois. Quanquam enim ipse quoque Spiritus ex Patre, non tamen vlixos ut Filius, quemadmodum Cyrilius loquitur, sed ExTopEUτws, cum profecto vitzwę nascantur fratres. Adde quod opinionem istam merito jam veteres damnarant. Optime Cyrillus: O yàp óμoota! γέννησις ἑτέρα τῇ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ γεννήσει· εἰ γὰρ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἀλλ' οὐ γεννητῶς, ἀλλ' ἐκπορευτῶς. Εἰ Euthymius: Quare autem Filius et Spiritus, non dicuntur fratres, cum cumdem habeant Patrem? Quia non eodem modo ex illo sunt. Siquidem ille nascitur, hic vero procedit. Et Epiphanius adversus Пrɛvɲaτομάχους: Ούτε συνάδελφος Υἱὸς Πατρὶ, οὔτε συν αλοιφή· καὶ τὸ Πνεῦμα οὔτε συναλοιφή, οὔτε συνάδελφον Πατρὶ καὶ Υἱῷ. Πνεῦμα ἅγιον οὐ γεννητών, pov Пarpi xat rip. Item, vauua äytov o yeny, ἀπροϊδὴς δὲ Λενάου κόσμοιο φανήσεται ἀρχὸς ἀγήνωρ. Ubi, quare mundum dixerit æternum, dubitari posse video. Nam si proprie locutus est, quod fieri non potest, non a Christianis modo abit, sed ne quidem ex philosophis plerosque a se habet. Quod si cum evangelista loquitur, qui improbos hoc nomine intelligit, obscuritatem magnam loco intulit quem illustrare debuit. Quanquam enim in æternas improbos servari punas constat, nemo tamen, nisi fallor, ipsos recte dixerit æternos, qui contra bis mortui dicuntur. Proximum est igitur, ut sæculum intelligat venturum, id quod N17 by ab Hebræorum 191 magistris dici solet. Quod si voluit, a niente Domini discessit, qui diserte hujus sæculi diabolum vocavit principem. Dixit enim ToÚTOU TOU xóoμov. De quo recte D. Hieronymus: Dominus diaboli mundus, qui in maligno positus est; non creatoris dignitate, sed magnitudine delinquentium. Unde et Chrysostomus: Κόσμου ἄρχοντα, τὸν διάβολόν Donor, xal Tous movpoùs avopurous outw xalwv. Οὐ γὰρ οὐρανοῦ ἄρχει καὶ γῆς· ἐπεὶ ἀνέτρεψε πάντα καὶ κατέβαλεν· ἄρχει δὲ τῶν ἑαυτοὺς παραδιδόντων αὐτῷ· διὰ τοῦτο καὶ ἄρχοντα σκότους του αιώνα, toútov xadel. Sed evenit illi res ridicula: quia enim νος κόσμος et vox αιών, sape pro eodem a Scriptura usurpantur (ut cum D. Paulus II ad Cor., cap. vi, 4, θεὸν τοῦ αἰῶνος τούτου dixit eum quem ἄρχοντα τοῦ κόσμου τούτου, dixit Dominus) αέναον κόσμον dixit, quem αἰῶνα aut κόσμον seorsim dicere Scriptura solet. Quasi esse æternum possil, quod expressa voce Toutou ab æternitate separatur. Åd comina tertium sequenti capite sic legitur: bic Βοτρυόεν μίμημα πολυπτόρθοιο κορύμβου. Atqui xópuu60s, quem ab hedera ad vitem transfert, non est πολύπτορθος, cum potius ὁ πτόρθος sive palmes sit κορύμβοφόρος: non enim palmileu racemus, sed racemum gerit palmes. Verum error in corymbi usu apud nostrum, qui palmitem uli-

DAN. HEINSI EXERCITATIONES. que ita vocat. Infra manifeste, ne quis dubitet: Εἰ δέ τις ἡμετέροισιν ἐν ἔρνεσι μηκέτι μίμνει, Αμπελόεν μίμημα χυτῇ χθονὶ βάλλεται έξω, Ημερίδων ὡς κλῆμα, καὶ ἐκταδόν· υψόθι γαίης Κείμενος, ἀζαλές ξηραίνεται ίσα κορύμβῳ. Ubi xàñjua habet sanctus auctor: quod ne bis repeteret, cum corymbo confudit. Quemadmodum Cæsari parum erat, castam esse uxorem sibi, nisi et suspicione insuper careret: ita sacro poetæ, parun 192 esse debet, blasphemiam vitare, nisi et suspicionem ejus, quæ plerumque ex ambiguitate nascitur, cum cura caveat ac vitet. Noster Greciam in Bacchicis non semel, quod et supra dicebamus, μυθοτόκον, hoc est, matrem vanilalis ac mendaciorum, dixit. Quod appositum, non parum negligenter, ut impietatis voce temperem, a qua non longe abest, ipsi Veritati, Domino et Servatori nostro, cap. xvi, commate 4, tribuit. Nam cum evangelista dicat: Ταῦτα δὲ ὑμῖν ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον, ὅτι μεθ' ὑμῶν ἤμην· ille, Ταῦτα δὲ μυθοτόκου κραδίης κεκαλυμμένα σιγή Ἐξ ἀρχῆς νοέων οὐκ ἔννεπον, εἰσέτι μίμνων Ὑμείων ὁμόφοιτος ἐπὶ χθονί. Quod quis ferat? Aut quis patienter legat, ejus menten, sive κραδίην, μυθοτόκον dici, in cujus ore dolus non est repertus? Cui simile est quod cap. Iv commisit. Nam cuin ibi diceret Servator, Εμὸν βρῶμά ἐστιν ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, etc., imprudenter dixit: Είδας ἐμὸν πέλε μῦθος· ἐμὸν ποτὸν ἔργα Τοκῆος. Quod impius aliquis, qualis Julianus fuit, maximo cum risu legeret: quasi cibus illius qui mentiri Rescit, essent fabulæ aut nugæ: nam hoc vocis suadet ambiguitas atque usus vulgaris. Cum recte ac caute loqui potuisset, si pro co dixisset, Εἶδαρ ἐμὸν λόγος ἐστὶν ἐμὸν ποτὸν ἔργα Τοκῆος. Syris enim, qua occasione hoc urbane, ut multa alia, a Domino infertur, omne quo quis delectatur, βρῶμα dicitur: sicut δαῖς Græcis poetis. Et Hesyclius εἶδαρ, όφελος exponit. Eodem capite, ut et supra, commate 2, dilute diabolum descripsit, cum dixit: ούνεκα κόσμου Κέκριται ἀενάριο πολύτροπος ἀρχὸς ἀγήνωρ. 193 Nam et πολύτροπος εἰ ἀγήνωρ mediae sunt voces, ut grammatici loquuntur, et plerumque laudem trahunt. Sic Ulysses πολύτροπος Homero, et ἀγήvwo dicitur Achilles; maxima cum laude uterque. Et virtutes istas, utriusque operis materiem ac argumentum habuit. Causam, quare cum κόσμου ἄρ χοντα vocaret, habuit Servator: cur eum talibus ornaret attributis, nullam noster. Quare melius dixisset: οὔνεκα κόσμου Κέκριται ουτιδανοῖο δολοπλόκος ἀρχὸς ἀλάστωρ. CAPUT IX. Nonni imprudentia in descriptione torrentis Cedron. Eum vado transiri potuisse. Idem transitus dictus. Κέδρος οι Κεδρών, confundi. Η σπείρα τῶν ἀρχιερέων, quæ templi exercitus. Στρατηγοὶ τοῦ ἱεροῦ. Αρχοντες τοῦ ναοῦ. Nonnus nolaius, cum αναι δέας ἀρχιερέας dixit. Φερώνυμοι qui. Φερώνυμος τόπος. Κρανίου τόπος. Adami cranium. Adam, ἄνθρωπο:. Adam ἀνθρωπότης. Hellenislarum de Adami cranio fabula. "Αντιγι φερώνυμον, ineple dictum. Φερώνυμον εἰ ἐπώνυμον. Nomen ετήτυ μον. Poeta veteris epigramma edilum. Ἑβραῖοι ἐπιδήμιοι Nonno, qui evangelistæ Ἰουδαῖοι. Επιδήμιοι qui. Πάροικοι οι παροικούντες. Locus ubi crucifmus fuit Dominus, Golgotha, sire Κρανίου τόπος. Idem Juvenco rus. Inscriptio Ναζωραίου mystica. Gulilus pro Nazareno. Corona sanciilalis uezer: cui insculptum τὸ ἁγίασμα Κυρίῳ. Calami vox, Chaldæis nota. Scribendi ratio, quæ ἐκτετυπωμένον τῆς σφραγίδος Hellenistis dicta. Γλυφή οι γραφή. Nonni αλογιστία, cum Syriacan linguam pro Hebraica usurpavil. Titulus crucis tripictus Prudentio dictus, et quare. Tunica Domini olvo dicta. Εἶδος ἄμβροτον, de corpore Damini. Andreas Petri ὁμογάστριος. Cacozelia Nonni. Εἶμα ἄμβροτον, de corpore Domini. Item ἱμάτιον, de eodem. "Αγιος, nomen S. Spiritus propriunt. Pro eo ayvov a Nonno poni. 'Ayvol qui. Et quomodo nonnunquam ea vox Græcis usurpata. Casti, qui in Dei alicujus casin. 'Ακρισία interpretis notala. 194 De torrente Cedron, de quo decimo octavo capite agit, non aliter rem gerit, quam si mare Oceanum, aut aliud quod vado caret, oculis repræsentaret. Nam et οίδμα λυσσήεν, sive furiosum illi tribuit tumorem, et οιδαίνειν dicit. Ita enim ad comma primum: cum דרגלתא Ευπρέμνων ὅθι Κέδρων Οἴδματι λυσσήεντι κυλίνδεται ὄμβρος αλήτης, οιδαίνων θρασὺ χεῦμα χαραδραίου ποταμοίο. Cum non modo ex descriptione sacri Codicis, qui sæpe ejus meminit, sed et aliorum Hebræorum, inter quos est Gorionides, plus satis notum sit, transiri vado potuisse. Quod præclare expressit Syrus, Nay, pedis transitum, vocavit. Pueri lis quoque error, cum inter κέδρον, καὶ Κεδρών, quod jam alii notarunt, non distinxit. Quod vel 2 Græcis suis habere poterat, qui in Fadere Antique τοῦ χειμάρρου Κεδρών tot in locis meminerunt. Quare appositum nec hujus loci neque nominis apposuit. Magnus auctor noster ac sanctissimus, paulo post, commate nimirum 3, cum dixit, 'O ouv Ἰούδας λαβὼν τὴν σπεῖραν,· καὶ ἐκ τῶν ἀρχιερέων. καὶ Φαρισαίων ὑπηρέτας, satellitum phalangem, quæ præfectos populi, quos Seniores dicunt alias evange listæ, sequebantur, intellexit. Noster eos, nisi fallor, στρατόν dixit, quia qui his præerant, a Luca στρατηγοί dicuntur. Συνελάλησεν τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ τοῖς στρατηγοῖς, τὸ πῶς αὐτὸν παραδῷ αὐτοῖς. Ubi Syrus, & templi exercitum vocavit, quia solæ Judæis res ecclesiastica, templique, ut palet, tum custodia, relicta erat, quemadmodum εἰ στρατηγοί τοῦ ἱεροῦ eidem dicuntur. Verum nosler fallitur, cum στρατόν esse putat, ubicunque στρατηγοῦ Gt mentio. Quare 195 neque clypeis hic opus erat. Nam Chaldæi quoque interpretes, voce στρατηγών, quam usu suam fecerant, pro præfectis et custodia latissime utuntur. Ut cum alibi. tum ex loco ad I Reg. 1, 7, patet. Ila enim illud extulit: איסטרטיגין Καὶ στρατὸν ἀσπιστῆρα δεδεγμένος ἀρχιερήων. Glossarium Stephani: Στρατηγός, magistratus, duumvir: Στρατηλάτης, magister militum. Atque hoc intellexit Syrus, qui in Actis, sive, ut veteres loquuntur, ἐν τοῖς ᾿Απομνημονεύμασι apostolorum, ἄρχοντας τοῦ ναοῦ eus dixit: quibus σπεῖραν tribuit evangelista. Quam cum noster τοῖς ἀρχιερεῦσι tribuit, non intellexit quid evangelista velit; qui distincte dixit: Λαβὼν τὴν σπεῖραν, καὶ ἐκ τῶν ἀρχιερέων καὶ Φαρισαίων ὑπηρέτας, non ergo τῶν ἀρχιερέων σπεῖραν, sed τοῦ στρατηγοῦ τοῦ ναοῦ. Quedain apposita παρὰ τὸ πρέπον sunt, ut cum Ριlalus Domino præsente sunimos sacerdotes ἀναιδέα; ἀρχιερας vocat. Ita enim ad comma 35: Ὑμέτερον δὲ Εθνος, ἵνα κρίνω σε, καὶ ἀνέρες ἀρχιερες, Αὐτοὶ ἐμοὶ παρέδωκαν ἀναιδέες. Cum evangelista decimo et nouo capite, 17 commale, scripsit: Καὶ βαστάζων τὸν σταυρὸν αὐτοῦ ἐξἦλθεν εἰς τὸν λεγόμενον Κρανίου τόπον, ὃς λέγεται Εβραϊστὶ Γολγοθά, libuit illi ita παραφράζειν:

Εισόκε χῶρον έκανε φατιζομένοιο Κρανίου, 'Αδάμ πρωτογόνοιο φερώνυμον άντυγι κόρσης. epwvúμous autem nemo nescit eos dici, quorum nomina conveniunt cum rebus. Que et trupa dicuntur, ut in epigrammate nondum, quod sciam, edito in obitum matronæ, cui Protæ nomen: cum omni virtutum genere ac venustatum talis quoque esset (est autem Critagoræ). Quod hic apponam: 196 Δειλαίη, τί σε πρῶτον ἔπος, τί δὲ δεύτατον [είπω; Δειλαίη! τοῦτ' ἐν παντὶ κακῷ ἔτιμον. Οίχεται ἡ χαρίεσσα γυνὴ, καὶ ἐς εἴδεος ὥρην Ακρα, καὶ ἐς ψυχῆς ἦθος ἐνεγκαμένη. Πρώτῃ σοὶ ὄνομ' ἐστὶν ἐτήτυμον· ἦν γὰρ ἅπαντα Δεύτερ' αμωμήτων τῶν ἐπὶ σοὶ χαρίτων. Quod sic Latine nobis excidit: sunt ma, qui ab Hellenistis napoino, vel kapaXOUTES, nuncupantur. Nam quod dixit, or xwpos v lopos dotel Yeltwv, forte ex opinione vulgi loqultur. Qui colliculum, 198 quod formam capitis referret, ita dictum hic ponebant. Ipse vero aliam de capite Adami jam secutus est sententiam, ul parum circumspecte id dixerit. Sane Golgotha non montem sacra pagina, sed tónov vocat. Quod et bis Matthaus repetit: Καὶ ἐλθόντες ἐς τόπον λεγόμενον Γολγοθᾶ, ὅς ἐστι λεγόμενος Κρανίου τόπος· et evangelista noster: "Οτι ἐγγὺς ἦν ὁ τόπος τῆς πόλεως ὅπου ἐσταυρώθη ὁ Ἰησοῦς, quemadmodum et Cy. priano et Tertulliano dicitur. Nam Juvencus rus dixit: Infelix! nam qua primum te voce ciebo? Infelix! vox hæc tristia cuncia notat. Matronae flos ille abiit: cui contigit ævi Moribus et vultu gloria prima sui. Næ verum Primæ nomen tìbi! namque secundæ Nulli hominum veneres, diva, ſuere tuæ. Ejus ergo nomen recte tupov dicitur. Hic verò, nihil tale est. Non enim locus ex evangelista mente ab Adami cranio aut dictus est, aut huic, sive opinioni aportapadów, sive acroamati, vocabulum Kpavlov respondet. Neque locus cranium Adami, verum, ut evangelista loquitur, Kpavlov tómos, dicebatur. Nam quod Chrysostomus et alii, in eo loco obiisse Adamum volunt (vės, inquit, paoly èxɛĭ τὸν Αδάμ τετελευτηκέναι), inter quoset Alhanasius, nihil ne hoc quidem ad pɛpwvvplav, aut ad vocem Cranii. Propius huc facit, quod in eo loco cranium Adami Epiphanius repertum notat. Quo respexit noster. Gujus fabulæ originem, miror non vidisse, qui in libris Hellenisticis versati sunt: in quibus 'Adáµ collective, et Hebræorum more, quorum ipsam quoque servant vocem, usurpari solet. Quemadmodum et a Latino factum est interprete. Qui I Sam. vn, 9: Ista est lex Adam, inquit, hoc est, tŵy ἀνθρώπων, που τοῦ 'Αδάμ. Quin et Symmachus, τὸ Αδάμ, ἀνθρωπότητα interpretatur. Sic Josias combussisse 197 ossa ON Adáμ dicitur, hoc est, ἀνθρώπων. Εἰ sic Seniores Hellenistæ: Καὶ κατα έκαυσεν ὀστᾶ ἀνθρώπων ἐπ' αὐτῷ. Qui in Hebræorum lingua mediocriter versatus est, intelligit quid velim. Quia igitur in isto loco crania fuerant Adam, hoc est twv ȧvėpwrwv, ita dictus est locus. Ilanc absurditatem noster auxit, qui non satis habuit dixisse Adam, ut errorem ambiguitate tegeret, nisi apposito nudaret, cum 'Adiµ apwtoyóvoto, inquit. At postquam ventum est, ubirurik Golgotha nomen. Syrus quoque locum vocat, neque quidquam addit. Porro cum in titulo, commate 49, quem sic sanctissimus evangelista concipit: Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος, ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, pro Ναζωραίος, ΤαBatos noster posuit, licet netno nesciat in Galilæa Nazareth fuisse, constat tamen multa etiam minora xat'ołxovoplav hic et dicta esse et facta. Et jam ante alius evangelista in vexato illo eruditis loco, Kił Natwpalo; xhnoɛtal, diserte dixerat. Non enim dubitandum est, quin mystica vox illa fuerit, quæ tòv raspevov denotat. Erat enith verus Nanpaios, ille Na wpaios, quemadmodum in his vicinis vocibus quin tacite alluserint, vix dubitandum. Našypaio; enim Hellenistis, & friasuevos, hoc est, sancias, redditur. Sicut Nagapatos fuit, Sanctus ille Domini quem Nazareth produxit: quæ duo una littera Hebræis quoque separantur. Ut non dubitandum sit, quin in hac Domini inscriptione quæ insculpta fuit tabulæ, allusum sit ad illam laminam coronæ sanclitatis, quæ et ipsa. Nezer dicebatur. Cui et insculptum fuit, ἁγίασμα Κυρίῳ, quod est Ναζηραίος Tou Kupiou, Exodi tricesimo et nono, 30. Ego sane nihil hic mutare ausim. Quemadmodum nugatur, cum copy xaláµo scriptum hoc 199 fuisse notat. Quanquam enim calami vox tam Chaldæis noto, ut in Targumim sæpe reperiatur, tamen longe aliam scribendi rationem hic intelligit evangelista: eam nempe quæ έκτετυπωμένον τῆς σφραγίδος Hellenistis dicitur, quæ est cælatura, non scriptura, hoc est γλυφή, οὐ γραφή. Καὶ ἔγραψαν ἐπ' αὐτοῦ γράμ ματα εκτετυπωμένα σφραγίδος, inquiunt ad illum locum Senes Hellenistæ. Quemadmodum et áxptola est in nostro, quod quæ doctor ac evangelista maximus, Hebraice fuisse scripta monet, Syriace fuisse scripta dicat. Notum enim omnibus, llebræam, quod et ipse evangelista noster locis aliquot confirmat, Syram, ac non contra, dici, quemadmodum id ipsum metaphrastes quoque Syrus alibi secutus est. Ab his porro linguis idem titulus venuste a Prudentio tripičtus dicitur: Est et error alius, quod άντυγί φερώνυμον inepte dixit, cum novuμov dicendum esset. Locus enim de quo agit, non osprovuμos. (nam quis sic loqui ausit?) sed novopo; Kpavly) fuit. Aliud omnino esset, si dixisset: Πολλὰ ἐκεῖ ἦν κρανία· ὅθεν καὶ φερώνυμος ὁ τόπος, vel, Ἐκεῖ γεγονέναι λέγεται τὸ κρανίον τοῦ ᾿Αδάμ· ὅθεν καὶ φερώνυμος ὁ τόπος. Nam sic Græci solent loqui: quorum semper est habenda ratio. Non multo post, commate 20, cum evangelista scripsit: Τοῦτον οὖν τὸν τίτλον πολλοὶ ἀνέγνωσαν τῶν Ἰουδαίων, placet nobis, ne quid dolo dicam, quod, quos ille 'loudalous lato vocat nomine, Εβραίους ἐπιδημίους nuncupavit noster. Ita enimn ad comma 20: Καὶ πολὺς Εβραίων ἐπιδήμιος ἐσμὸς ἀνέγνω Τίτλον ἰδών· ὅτι χῶρος, etc. Ut intelligantur, qui in urbe festi celebrandi causa versabantur. Quorum, ut plerique omnes (quales Hellenistæ) Grace; ita quidam et Latine norant. Adeo ut has omnes, propter quos a Pilato ille cujus hic fit mentio conceptus fuit titulus, non diffìculter linguas intelligerent. Nullam enim præter patriam intelligebant cæteri. Em hic ergo Pilatus jubet ignorans: Tu scriba tripietis Digere versiculis. Eodem, capite commate 24, quæri potest, quare tunicam talarem Domini, de qua evangelista agit, olvora vocarit: Οἴνοπα μὴ σχίζωμεν ἀληθέα τόνδε χιτώνα. Ac mihi quidem more veterum videtur hoc fecisse, qui non raro præter exspectationem et occulte, locum aliquem alludunt. Ita nunc in animo videtur habuisse illum: Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὴν περιβολὴν αὐτοῦ, σε nes. XLIX, cum de Siloah, seu Messia, agitur. Quemadmodum pro dλrbia, voce hoc in loco quidem nihili, non dubito, quin ávíðɛa, quod, ut puto, monuerunt alii, scribendum sit, quia legit úpavov &t' ölov fuisse, textam, non netam, pro quo &xwσtov, et rectius et usitatius dixisset. Sed quis rationem accuratam exigat ab eo, 200 qui non raro negligenter loquitur? Nam de tunica hac ipsa, suo leco. Non ita multo post, ad comma nimirum 29,

DAN. HEINSH EXERCITATIONES. attributo, ubi nulla fit Andreæ mentio? Paulo post, Marie ait Dominus, Mräntov pov. Ad quem locum ita noster: Θεὺς δ' ἀνέκοψε γυναῖκα, Δεξιτερὴν μέλλουσαν ἐς ἄμβροτον εἶμα πελάσε Ίσαι, cum dixit, impios Judæos, cum amarum Domino dum Sophronio et aliis. Et quid novo opus erat præberent potum, dedisse illum atque exhibuisse: Αντίδοτον Βασιλῆς μελισταγέος κι ετοῖο, manna intellexit, quia dicitur fuisse woal mayo; ¿ml Tñ; Yñs, ¬ɔɔ Exodi xvi, 14. Et Josephus libro Antiq. m, cum de manna loquitur: Tou mous ἀγνοοῦντος καὶ νομίζοντος νίφεσθαι, ait, hoc est, nivis instar, plane quod hic noster, de coelo decidisse. Et quidem adeo, ut nivem esse cuncti crederent. Recte ergo vipatov pεdistan dixit. Nyssenus sernone in Resurrectionem Domini, Χολήν ἐδίδουν τῷ τὸ μάννα αὐτοῖς ἐπομβρίσαντι, eodem sensu et iisdem prope verbis cum nostro. Idem De vita Mosis, θρόμβους κρυσταλλοειδεῖς τὸ εἶδος, ὧν ἡ γεύσις τὴν τοῦ μέλιτος ἡδονὴν ὑποκρίνεται, in eumdem vo cat sensum. Sequenti capite, commate 2, cum de Petro ait: Κατητιόωντι δὲ Πέτρῳ Αγγελίην, ἑτέρῳ τε συνενδιάοντι μαθητῇ, scribendum xatṛpiów, masto el dolenti. Et apposito sequenti, contubernalem ac domesticuin Joannem Petro dedit. Quod si verum est, videbitur Dominus, cum matrem suam ei discipulo commisit, quem amabat, Petro simul commisisse: quod est anspozivov in historia, ut critici loquuntur. Initio capitis ultimi, commate primo, videtur non satis prudenter dixisse, Dominum, post obitum, divinam formam, sive speciem, exhibuisse suis, cum is corpus exhiberet, ἄφθαρτον quidem et ἀκήρατον, sed tamen verum corpus. Atqui aliud est oua papTov, adde et äμov, sive immortale, aliud est aldo: µbpotov, 201 divina forma. Καὶ οἱ μῖον ἔλεξεν· Ἐμῶν μὴ ψανε χιτώνων. Uhi, εἶμα ἄμβροτον, videtur corpus sacrum Domini dixisse. Et sic veteres nonnunquam sunt locuti, Apud Photium Chrysostomus, Καὶ ἦλθε τὸ ἐμὸν προ6:6/nuevo pátio, ex Zacharie, nisi fallor, illu ubi de Jesu sacerdote: Αφέλετε τὰ ἱμάτια τὰ ν mapà à autou. Lactant. lib. iv: Locutus est igitur de Jesu Filio Dei: ut ostenderet eum primo in humilitate et carne venturum. Hæc enim est vestis sor dida; item: Is igitur corporatus est, et veste carnis indutus. Scio, Patres nonnunquam, pro variis sancti Spiritus donis, varia ei apposita tribuere. Ita taigen, ut unum ei nomen maneat, quod ei esse pro. prium Ecclesia voluit. lloc est "Aytos, sive Sanclus. Quare non recte noster, in eo loco in quo proprie de illo Spiritu agitur, et adhuc apostolis ignotus exprimitur, Пvaspa &yvóv dixit, cum aylov vocare posset. Nam cum Dominus, capite 22, commate 22, dixisset, Aźbate Пlvɛūµa äɣiov, satis habuit dixisse: Corpus quippe exhibuit, quod contrectavit Thomas. Et hac fine, ut verum corpus, non aerium fuisse persuaderet. Cyrillus Non enim apparitio quædam erat falsa, nec umbra ad humanam conficta figuram, ut nonnulli dicunt, nec spiritale quoddam corpus, id est, tenue ac aerium, et aliud præter carnem, ut multi spiritale corpus intelligi contendunt. Et certe, quoniam virtus fidei nostræ, et universa pes, post consubstantialis confessionem Trinitatis, resurrectionis mysterium respicit, non injuria exquisitissime conscripta hæc ab evangelista sunt. Animadvertendum enim est, quod non simpliciter videre Dominum Thomas cupit, sed clavorum signa quærit et figuras, quæ in carne fuerant. Sic enim tandem se crediturum asserit, quod vere Christus revixerit. Revixit autem secundum carnem. Quod enim mortuum est, id revirisse, et quod cecidit, id resurrexisse dicitur. Corpus ergó, non divina revixerat vel speries vel forma. Adde quod to so; Nonno est oùgiz, sive, ut ipse loqui solet, poppŕ. Etiam divina in Christo. Quam nec quisquam vidit, neque cuiquam ille, ut est, exhibuit post resurrectionem. Neque Patres, inter quos Theophylactus, et Chrysostomus, qui κατά συγκατάβασιν, hanc ἀφθίτου corporis paypusty hic factam notant, corpus id fuisse negant, sed affirmant. At quam simpliciter evangelista, óv dixit? cujus plurimis în locis_cum judicio sobrietatem vellem imitatus esset. Nec prætermittendum, quod sequenti commate, Andream, quem lô:oy pou àðshyóv evangelista primo capite vocavit, satis habet dμojáOptov dixisse: Καὶ σοφὺς ᾿Ανδρείας, ὁμογάστριος ὃς πέλε Πέτρου. Quæ cacozelia est Homerica, quia is dixerat: Μὲ κασίγνητον ὁμογάστριον, ἠὲ καὶ υἱόν. Non alia de causa, quam quod tales, ut recte ibi 202 notant critici, τῶν ὁμο πατρίων, sive ἀμφιμη τύρων, clariores sunt. Leoque et ενδιάθετοι τοῖς go, hoc est, pro fratribus habentur. At hi, abickasiɣyntor hand dubio fuerunt. Evangelistis Sane Andreas dip; ovos dicitur, quemadmoPATROL. GR. XLIII Αγγὺν Πνεῦμα δέχεσθε. Quasi hoc expleret nomen bytov in sancto Spiritu, qui Hebræis quoque Haccados, plerumque vero laccodes, id est, to ȧyfou, dicitur, quia Ayion, hoc est sanctuario assistere volebant. Quod si, Ilveupa žytov dévola, 203 dixisset, cum Ecclesia locutus esset, et proprietatem, sive midda, ut Rabbini vocant, tertiæ personæ, co certe loco, in quo περὶ αἰσθητοῦ σημείου jam advenientis agitur, intactum reliquisset, quia Sanctus proprium est ejus nomen, qui peculiariter hac voce designatur, quemadmodum Cyrillus alter, aliique ex veteribus_lo-` quuntur. Et Damasus episcopus Romanus, Proprium, inquit, nomen Patri est Pater, et proprium nomen Filio Filius, et proprium nomen Spiritui suncto, Spiritus sanctus. Et D. Basilius, xño lô:άovoáy tɛ xal xupiay, hoc est, peculiare propriumque nomen vocal sancti Spiritus, quod sic dicatur. Quid quod vocem non examinavit quam adhibuit? 'AŸvós enim proprie by &yapov designat, neque semper puritatem denotat. Ut cum Sappho, vera meretricula fœdisque amoribus polluta, et, ut recte Tatianus, ερωτομανές γύναιον, ἁγνά al Alcao dicitur. U in illo, Ἰοπλόκαμ' ἀγνὰ μειλιχόμειδε Σαπρεῖ, Et Romanis omnes, qui in castu sunt, hoc est profano Deo, quales vere detestatur Deus noster, consecrati sunt, casti dicuntur, quemadmodum et Gracis. Ita in epigrammate Dioscoridis antiquo, nondum, quod sciam, edito, Atys vere effeminatus nebulo, quod in casta Maguæ Matris esset, áyvás dicitur: Αγνὸς Άτυς, Κυβέλης θαλαμηπόι ς· ἄγρια δ' Lavrov Εψύχθη χαλεπῆς πνεύματι θευφορίας, Εσπέριον στείχοντος ἀνὰ κνέφας. Glossæ Henrici Stephani, castus, ȧyvós, castimonium, äyvɛla, ut in illo Nævii, Res divas edicit, prædicit castus. Quid quod ipse aliter plerumque hac voce utitur? Sane Galilæos, homines fuisse vafros ac corruptis moribus, tum alii testantur, tum illud apud nostrum, Ἐκ Ναζαρέθ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; Ει corum tamen 204 terram ȧyvov Edshov ľahihalwy dixit in illo, Ἔστιχεν ἀγνὶν ἔδεθλον ἀκες σεκόμων Γαλιλαίων. Judæi de mactando Domino et Deo nostro cogitabant, el tamen, paulo antequam id fieret, áywés ces, aut corum terram, dixit.

Αγνὸν Ἰουδαίης περιμέτρες κόλπον αρούρης. Vides yvos dici, qui in sanctum Spiritum, quod iis objicit Salvator, sæpius peccabant. Et eodem tamen attributo, de iis, et de eo, cujus proprium non modo sanctum esse, sed et sanctificare, usus est propter sacrificia haud dubio et castus. Verum, hoc aut illud, imo neutrum satis caute. Non enim temere prostituenda attributa, aut ubi prostitueris, að divinas sanctasque voces revocanda sunt. Quamvis sciam Græcos aliquando versus causa id fecisse. Ut cum Amphilochius, quem alii navάγιον, πάναγνον dixit: Πατὴρ σὺν Υἱῷ καὶ πανάγνῳ Πνεύματι. Et in iis poematis quæ nuper reliquis Gregorii Theologi Lutetiæ adjecta sunt, Οψεται, ἣν ἐθέλῃσι, καὶ ἤν τι Πνεύματος ἀγνοῦ Εἴρυσεν ή κραδίῃ· vel versus causa, vel ob ea quæ largitur dona: quod tamen factum nolim. In hujus vero loci interpretatione, ea mutatio, summam sine dubio ve! imprudentiam vel axpislav interpretis arguit. Quod, qui sano sunt judicio, intelligunt. CAPUT X. Nominum ac vocum consideratio. De earum notione diligenter, et quidem in dialectica, egisse Stoicos. Ambiguorum ac homonymorum distinctio. De iis sacri critici quam fuerint solliciti. Septuaginta Interpretes. Iis usam Europæam diaonopáv. 205 Quatenus secuti eos evangeliste ac apostoli. De iis fabula Græcorum. Ejus vanitas nunc primum delecta. Unde hausta. Seniorum nomen; et quæ de numero eorum, de scenis et separatione dicuntur. Unde orta de consensu eorum fabula. Tetraplus, Hexaplus, Octaplus Origenis, eorumque dispositio. Hellenistica lingua. Ea alia a Græca. Multa perperam in Novo Fœdere ejus causa intellecta. Vocum ejus linguæ ex aliis petendam esse interpretationem. Quam crebræ in Novo Fœdere ambiguitates el homonymia. Proprium id Hellenistarum linguæ esse, idque exemplis aliquot probatum. Homonyma S. Joannis. Vocum notiones ex usu Orientis usurpatæ. Vox cáp quam varie usurpata. Interpretis in explicandis vocum quæ in Novo Fœdere exssant notionibus, quod munus. Nysseni et Optati ex ambiguitate vocis ortus error. Πνεῦμα quam varie accipiatur. Vox ¿ì†ɛia quam varie a nostro accipiatur. Επισυμβεβηκότα Dei, Anaxagora qua Alia πολυσήμων in auctore sacro exempla. ΚρίGIS et xplveiv quam varie accipiantur. Locus evangelista obscurissimus, ejusque interpretatio. Nonnisi per easdem voces interpretandi ratio notata. Id exemplis variis probatum. Aluara, etapy, Nonno male intellectum. Quid Judais. 'Arpexin et ἀλήθεια, an eadem. Αλήθεια et δικαιοσύνη Hellenistis eadem, Græcis diversissima. Nonni ut in vocibus, sic in orationis complexu napepμnvelat. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε. Inepta ejus loci interpretatio. Υἱοὺς Θεοῦ γενέσθαι ει τέκνα Θεοῦ ἀκούειν. Ακού ειν καὶ εἶναι, et eorum differentia. Ἡ ἐντελεστάτη viodesia, de electione, aut ejus exsecutione. Nonni obscuritas notata. Locus aliter quam ab ipso Grace redditus. Interpretandi ratio llieronymo probata. Hebraismi in Nonno, etiam cum nulli in evangelista, et unde. In jure canonico Hellenistica. Antonii Augustini de Ulpiano sententia excussa. Etiam poetas Græcæ ac llebrææ linguæ imperitos Εβραΐζειν. Nonni Hebraismi notati. Οἶκος αειφρού pntos, de carcere. Usus rubelli in Oriente. "Aytos Θεοῦ. ᾿Αμοιβὰς βίβλος. Γυμνοῦσθαι, de amphoris, ex Hebraorum usu. Ες φύσιν οἴνου ποιεῖν, Heltenistica locutio. Tribus pro gente. Xopó; et xopoστάδος ἦμαρ ἑορτῆς. Μῦθος more Hebraorum ac Chaldæorum usurpatum. Ambrosii hallucinatio. Ερεύγεσθαι λόγον. Nonni idiotismi. Τιμή pro ovolo. De sacris, Novi Fœderis præsertim, libris interpretandis, consilium. Quid maxime sequendum aliis, et a no-tro neglectum. De evangelista ejusque in sermone virtutibus, judicium. 206 Et de appositis hæc quidem. Quæ non tam interpretis sunt quam poetæ, quamvis ad evangelistam quoque quem interpretatus est, sint exigenda. Nunc nonnihil de interpretandi ratione quam secutus est agamus. In quo, verum obiter et aliud agendo, auctoris quoque sancti mentem illustrabimus. Nam hæc cura partem aliam, et quasi propriam, in hoc volumine requirit. Ad quam paulo post venturi suimus. Stoici, homines in veritate inquirenda seduli et gnavi, et qui magnam vitæ partem in excutiendo ejus instrumento dialectica agebant, quod viderent omnem veritatis investigationem a signis rerum, seu verborum notione, optime inchoari, de hac in dialectica potissimwa agebant. Quam in duas partes, Пept orμanóv.wv xai on pavouévwv, De significationibus et significa. tis, dividebant. Et Socrates, teste Epicteto, thy tum ὀνομάτων ἐπίσκεψιν, contemplationem nominum, principium eruditionis dicebat. Præcipue tamen locum spl àµy66wv. De ambiguis, diligenter tractarunt. Quemadmodum præcipuas interpretis, præsertim ejus qui in sacræ paginæ interpretatione Occupatur, partes critici antiqui ponunt, îvz tĪS ὁμωνυμίας ἀπομερίζῃ τὰς λέξεις, ui aquivocas ande omnia distingual voces. Sed et de Eusebio, theologo antiquo, notat Photius, nullo magis nomine Andream monachum notasse: "Η ὅτι μονοσήμαντον τὸ τῆς φθορᾶς ἐξειληφώς ὄνομα, ἐπὶ μόνης ἁμαρτίας ᾤετο τάττεσθαι· Quod cum late pateret vox φθορά, uno tantum modo, de peccato nempe, usurpari credidisset. Unde et recte notant veteres philosophi, ambiguam, quæque aliud atque aliud significat, enuntiationen, non enuntiationem, sed enuntiationes, vocemque, quæ 207 sit talis, plures potius quam unam esse. Quia, ut præclare Damascenus, "Exactos aúτῶν ἄλλο τι σημαίνει, καὶ οὐσίας ἄλλης ἐστί· Singula illorum aliud atque aliud designant, ideoque nec unius sunt substantiæ. De quibus antequam agamus, operæ facturos arbitror, si de iis, quæ ab Hellenistis et corum lingua ad nos devoluta sunt, hic obiter agamus. Septuaginta Seniorum antiquissimam primamque interpretationem, quae in Europæa obtinebat tum diaσñopā (quos Judæos Hellenistas tum dicebant) non tam in singulis secuti, quod plerique putant, quam in scribendi ratione subsecuti sunt evange listæ ac apostoli, quos eadem lingua κατ' οίκον plav et ex dispensatione Dei, ut Judæos jungerent cum Græcis, non sine gravi causa usos ea tempestate constat. De quibus interpretibus, quas non nugas, fabulas, ac nænias excogitarunt Græci? Ut nou temere ex illis pleraque miretur simul et irrideal sanctissimus doctissimusque vir ac scriptor D. Hieronymus. Ipsam autem nominis originem ac scene, obiter ut detegamus, quia factum id a nemine meminimus, locus hic nos nonet. Numerum interpretum, interpre:andi rationem, et quæ de sepa ratione ac consensu tante ambitu dicuntur, er vicesimo et quarto capite secundi libri Mosis ortum habuisse monemus. Übi magnus ille imperator * amicus Dei, μετὰ ἑβδομήκοντα πρεσβυτέρων Ἰσρατ πρὸς Θεὸν ἀναβεβηκέναι, cum septuaginta semibus ascendisse ad Deum, dicitur. Ibi autem sequitur, xa τῶν ἐπιλέκτων τοῦ Ἰσραὴλ διεφώνησεν οὐδείς, μας est, atque ex electis istis, sive semibus septuaginis, nemo discrepavit, vel dissensit. Hinc historia baud dubie de Ptolemæo, hinc famosæ ille scenæ, quas Hieronymus illudit. Hinc inventum illud: newinem ex 208 tanto numero, in exprimendis sacris dis sensisse. Nam nonnulli habent, Et electorum Isra non dissonnit neque unus. Cum in Hebræo longe aliter sit scriptum; et propemodum quod in vulga ri: Nec super eos qui procul recesserant de pluis land

DAN. HEINSI EXERCITATIONES. eo quæ, nisi voce alia aut definitione, quæ vel vera et perfecta, aut non aliud quam vocis est interpreta - tio, tollatur; necessario in rebus difficultas oritur ac ambiguitas. Quæ in libris Græce scriptis, major est ac difficilior, quod ex aliis (febræa nempe, Syra, ac Chald:ca) vel interpretatio eorum haurienda sit, vel definitio. Quam sit autem crebra in hac lingua ambiguitas, imprimis cogitare interpretem oportet: cui ab initio incumbit, ut hæc recte intelligat et tollat. Nam hinc omnes Judæorum sycophantiæ, ×××osɣoklat, et ineptiæ. Hinc absurda ovμеpopata et indignationes. Nicodemus audit: Nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Hinc absurdum illud, Et quo pacto nasci potest 211 homo, cum sit senex? Num in ventrem matris intrare potest denno el nasci? misit manum suam. Nisi quod legatur, quod nomine, diversa definitione, nascitur æquivocatio: alii electi, alii, ex Latinis, qui sine dubio, ut solent, Græcos sunt secuti, separatos, hoc est, XEXWprouévous reddiderunt. Iline historia de separatione, et quod separatim ac scorsim verterint Scripturan. Quæ si cogitasset vir eruditissimus Joannes Woverius, amicissimus dum vixit nobis, nullo negotio in venustissimo de istis interpretibus libello, fontem ac originem erroris detexisset. Verum ipsa sacri codicis ponemus verba. Ita ergo capite jam dicto, commate 9: Καὶ ἀνέβη Μωϋσῆς καὶ Ααρών, καὶ Ναδάβ, καὶ ᾿Αβιούδ, καὶ ἑβδομήκοντα τῶν πρεσβυτέρων Ἰσραήλ. Εt commate 11: Καὶ τῶν ἐπιλέκτων τοῦ Ἰσραὴλ οὐ διεφώνησεν οὐδείς. Quanquam ipsum numerum ex infinitis prope aliis haurire potuerunt locis. Quia passim ejus, et Seniorum, mentio in sacris. Quem ut paululum abirent, rotundum esse noluerunt. Quod tamen confunditur plerumque. Ex interpretatione hac et aliis, Tetraplum, Hexaplum, et postremo, Octaplum, ordinaverat Origenes, sic, ut paginam aut partem ejus singuli in iis vindicarent textus. Quorum sex Græci, lingua Hellenistica conscripti. Unde admodum diffundi ea cœpit lingua. Ut per omnia Græcorum, etiam qui purius loquuntur, scripta, facile ejus videas vestigia. Tetrapla, ex Aquita, Symmacho, Lxx Senioribus, et Theodotione constabant. In Hexaplis editio in doliis Hierichunte Palæstinæ oppido sub Caracalla inven1a, et altera apud Nicopolin inventa, accedebat. In Octaplo 209, textus Hebræorum, primum litteris Hebræis, tum et Græcis scriptus, locum sibi vindicabat. Hoc modo: בראשית Col. 1. Heb. Hebr. lit. Heb. Græc. lit. Septuag. Aquila. βερεσίθ. ἐν ἀρχῇ. ἐν κεφαλίδι. Symm. ἐν ἀρχῇ. Theodot. Hierich. Nicopol. desiderat. desiderat. ἐν ἀρχῇ. Vel quandoquidem, primo Tetrapla, mox Hexapla alque Octapla edidit, quemadmodum delineatum nobis in tabella a Scaligero meminimus, ca hic exhi - bebimus. Pag. 1. Aquila. Symmachus. Pag. 3. LXX Seniores. Pag. 2. Pag. 4. Theodotion. Pag. 5. Editio Hierichuntis. Pag. 6. Editio Nicopol. Pag. 7. Textus Hebr. Heb. lit. Pag. 8. Textus Hebr. Græc. lit. Et cum Dominus dixisset: Qui carnem meam edit, et sanguinem meum bibit, vitam æternam habet; ipsi discipuli respondent: Durus est hic sermo: quis Baudire eum potest? Sic cum diceretur, 'I fosta Post quam nobilissimam editionem, aliam ex solis, quod non semel alii notarunt, Senioribus sic dedit, ut quæ textui Hebræo accessissent, jugularet; quæ deessent, ex interpretatione Theodotionis potissimum suppleret. Unde nata major, textus antea 210 corrupti, corruptela. Ut non mirum sit, si toties hallucinentur, qui hunc sunt secuti. Atque bos auctores quidem in Antiquo Fœdere ea lingua babet quam nos Hellenisticam vocamus, quia non cum Græcis, sed cum iis quos interpretatur, et cum Oriente loqui solet: quemadmodum et vocum quoque notiones ac oµwvvulas, ex illius, non Græcorum, sequitur præscripto: quam in Novo Fœdere obtinere, quivis cum videre possit, pauci tamen hactenus a Græca distinxerunt. Unde plurimi interpretum errores, et in libris his, de quibus tot præclari hac ætate viri optime sunt meriti, hallucinationes maximi momenti καὶ παρερμηνείαι. Quippe cum sermone exprimatur mens, sermo autem quo res exprimuntur, vocibus vel definitione exprimatur, prima ambiguitas in vocibus consistit: quæ aut explicatione aut definitionibus, quæ vocum, cum diversa denotant aut alia, distinctiones sunt, çruditis tollitur. Quare cum vox una, eadem est ab theuspost Spas, Veritas vos liberabit, aliter acci piunt quod dicebatur. Ita cum audirent: Si quis verbum meum servat, mortem non videbit in æter num; quasi, de morte, scilicet, quæ animæ a corpore est solutio, non ea, quæ, ut a Cyrillo recte dicitur, annexam habet rationem culpæ, ageretur, mire indignantur. Unde illud: Nov ivwoxoμV ČTI Satuóvtov Eyes. Nunc non dubitamus quin in potestate sis diaboli. Quare? Abraham enim et propheta obierunt. Ita cum audirent: Amen amen dico vobis, priusquam Abraham fieret, ego sum, lapides dicuntur sustulisse, ut quod pessime intelligebant, innocentis morte vindicarent. Quid quod major nobis difficultas, quibus linguæ hujus ambiguitates Græce proponuntur? Exemplo sit vox carnis, quæ cum proprie ad medicos pertineat, tria ejus genera fecerunt, quæ et accurate distinxerunt: cæteri Græcorum more usitate usurparunt. At evangelista noster, et hac voce, et plerisque aliis sic utitur, ut solum nomen, quod est usitatum Hellenistis, Grace exprimat, significationem vero Orientis servet, neque easdem, sed ex ratione eorum alias atque alias iisdem vocibus assignet notiones. Ita aliter vox aïματος accipitur in co, Οἱ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός • aliter,cum dixit, Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο· aliter, cum dixit, Καὶ ὁ ἄρτος ὃν ἐγὼ δώσω, ἡ σάρξ μου ἐστίν· aliter, cum dixit, Καθὼς ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκός. In quibus Græci, nisi qui in Hellenisticis versati sunt, nihil intelligunt aut vident. Vocem enim Græcam 212 extra linguæ ejus notiones, ad significationes vocis peregrinæ , more peregrino nec a Græcis usitato, transfert. Quod poeta nisi vitat, aut ad linguæ suæ usum transfert, nec interpretem profecto, nec poetam agit. Nam nec Grace loquitur, quod est poetæ; neque intelligitur ab iis, quorum causa Græce scribit. Quibus autem nisi Græcis scripsit? Talia sunt, Oéλŋpa, Tapalabɛïv, dó§¤, xócµos, úчov, et alia: quæ passim aliter atque aliter, ex usu Orientis, non Græcorum, ab auctore sacro usurpantur. Talis est το πνεῦμα, quæ in loco nobilissimo, Τὸ πνεῦμα TO BEL TVET, ambiguitate sua, quamvis nihil babeat difficultatis, summis quoque viris ex antiquitate imposuit: qui de sancto Spiritu accipiebant. Inter quos Nyssenus et Optatus sunt. Aliter enim in eo, Πνεῦμα ὁ Θεός: aliter in eo, Οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον • aliter in eo, Ενεβριμήσατο τῷ πνεύματι· aliter in eo, Παρέδωκε τὸ Πνεῦμα· aliter in eo quem jam dicebamus loco: Πνεῦμα παλινδίνητον ἀθηήτῳ τινὶ παλμῷ Οἶδε περιπνείειν ὅθι βούλεται· ἀγχισανῆ δὲ Φωνῆς ἀερίης θεοδινέα βόμβον ἀκούεις, Οὔασιν ὑμετέροις πεφορημένον. Ut non sine causa interpretibus succenseat Hiero. nymus, quod, nulla ambiguitatis ratione habita,

hane ubique vocem servassent. Commentario in aut ridicule ac imperite confunditur. Illud autem Amos Cur autem illi spiritum, et non dixerunt ventum, qui Hebraice vocatur 1, causa manifesta est, quia hoc verbo et ventus et spiritus appellatur. Sed et amplius periculum ex ista ambiguitate notat. Iste qui creat, inquit, spiritum; sanctum, ut hæretici suspicantur, sed ventum intelligimus, sive spiritum hominis. Aliter in eo, Που μένεις; aliter eodem capite, καὶ ἔμενε μετ' αὐτῶν, 213 de sancto Spiritu; aliter in eo, Εἰ θέλω αὐτὸν μίμνειν ἕως ἔρχομαι, quod est ζώειν, vivere, ex Syrorum usu. In quibus nihil intellexit, neque voces magis notas pro Syrorum ac Chaldaeorum vocibus reddit, sed obscuras servat. Et hæc tamen tanti sunt momenti, ut ex ambiguitale, falsa συμπεράσματα, falsae in disputando aut disserendo αναγωγαί, et quia falsæ definitiones, falsa in docendo methodus nascatur. Aliter vox ἀληθείας in eo, Ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη, ἡ αλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Aliter in co, Αγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Ubi definitio subjungitur, Ὁ λόγος ὁ σὸς ἀλήθειά ἐστι· et sic a scripiore hoc aliquoties accipitur. Aliter in eo, Εγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια. Ubi inter prima attributa, el, ut Anaxagoras non satis proprie dicebat olim, ἐπισυμβεβηκότα Dei. Est enim ipsa Veritas: quemadmodum divinitas vicina voce, unde hæc deduci potuit, Nurs Syris ae Chaldais dicitur. Aliud in το, Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, ἀκούει μου τῆς φωνῆς, quem sane Ilebraismum noster non magis quam Pilatus intellexit: qui quærebat, Τί ἐστιν ἡ ἀλή θεια; quam profecto definiret nemo, nisi cui de singulis illius notionibus cons are. Inepte igitur ubique, aut vocem servat, aut in minus ellicacem mutat. Locus est nobilissimus capite tertio: Πᾶς γὰρ ὁ φαῦλα ποιῶν, μισεῖ τὸ φῶς, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ φανερωθῇ αὐτοῦ τὰ ἔργα· ὁ δὲ ποιῶν τὴν ἀλήθειαν, ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα φανερωθῇ αὐτοῦ τὰ ἔργα. Ναι τὸ ποιεῖν ἀλήθειαν, καὶ τὸ δικαίως ζῆν, saepe ad Hellenistis conjunguntur. Sane cum Ezechias dixit: Fiat par et veritas in dicbus meis, δικαιοσύνην reddiderunt Helleniste: Γενέσθω δὴ εἰρήνη καὶ δικαιοσύνη ἐν ταῖς ἡμέραις μου, Isaite XXXIX, 8. Nam interpretationem nostri nemo sane intelligat qui quidem Græce sciat: 214 "Ος δὲ θεουδείησιν ἐτήτυμα πάντα φυλάσσει ίξεται αὐτοκέλευστος στη φαος ὄφρα φανείη Έργα, τάπερ ποίησε Θεοῦ τετελεσμένα βουλῇ, Aliter, cum dicitur, Ἐν τῷ νόμῳ ὑμετέρῳ γέγρα σται, "Οτι δύο ἀνθρώπων ἡ μαρτυρία ἀληθῆς ἐστιν, cum in lege exstaret: Σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Quod Matthæus quoque et Paulus sunt secuti: nam ex more Hellenistico ac consuetudine loquendi, ἀληθές hic idem est quod πιστόν. Neque dicitur in lege, fuos testes non mentiri, sed, Si duo adsint tesles, ratum id kaberi, cum ex testimonio unius non procedat accusatio. Noster autem sie interpretatur, quasi duo nesciant mentiri: Τί ἐστιν, pro linguarum usu variat ac permutatur. Ideoque 215 et sine illis ne cognosci quidem potest. Ita δόξα aliter in eo, Δόξαν παρὰ ἀνθρώπων οὐ λαμβάνω. Aliter in eo, Καὶ εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός. Item, Καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ. Item, "Οτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ. Item, Τη δόξῃ ἢν εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί. Talia δοξάζεσθαι, ὑψοῦσθαι, et similia. Quod aliter in illo Luca, Καὶ ὕψωσε τους ταπεινούς. Aliter plerumque nostro, et peculiariter Syrorum more, ut in eo, "Οταν ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Aliter εἰρήνη, vox Hellenistarum πολύσημος, accipitur in eo, Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν. Aliter in eo, Εἰρήνη ὑμῖν, ubi cum Cyrillus, ut et in superiori loco, Christi Spiritum intelligit, aliud vir maximus agebat. Nihil enim aliud quam salutatio est: quod ■ch nhw Hebræi, Graci, Χαίρετε. Neque magis hic de Christi Spiritu intelligendum est, quam infinitis Fœderis Antiqui locis; ubi ista formula in salutationibus utuntur viri sancti. Ideo cum noster dixit, σύννομος ὑμῖν Εἰρήνη, aut aliud, aut nihil dixit. Si quæras quid in eo loco, Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυ θεν ἐς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον τὸ σκότος, sit κρίσις, respondebit Chrysostomus, κόλασις ἢ κατάκρισις, pana aut condemnatio. Si quæras, quid in eo, Η κρίσις ἡ ἐμὴ ἀληθῆς ἐστιν, respondebit, ψῆφος, hoc est, judicium. Si ex nostre quaeras quid priori loco notet κρίσις, respondebit κρίσις: Δυσσεβέας δὲ Κόσμου σύγγονος ἤδε πέλει κρίσις, cum ambiguitate: vocabuli non tollat attributum, sed involvat locum. Si ex eodem, quid posteriori loco sibi velit κρίσις, respondebit κρίσις: Νεμερτὴς καὶ ἄμεμπτος ἐμὴ κρίσις. Inter notas et κριτήρια Messiæ, ab Ezechiele cap. XXI, 216 comm. 27, ponitur ἡ κρίσις, quod est munus judicandi vere regium. Ἕως ἔλθῃ οὗ ἡ κρίσ σις, quod Theodoretus aliquo, ad Messiam referen dum putant. Nam Seniores, ᾧ καθήκει, habent. Εν qua interpretatione ips. Veritas pronuntiat, Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατὴρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ, capite v, com. 22 si his que: 45 quid sit κρίνειν, respondebit, κρίνειν· quid sit και σις, respondebit, κρίσις. Nam quæ addit attributa, aut obscura sunt, aut nihil dicunt: Οὔτινα γὰρ κρίνειε Πατὴρ ἐμός· ἀνδρομέην δὲ "Οψιμον Υιεί δωκεν ὅλην κρίσιν. Et quid illo loco est obscurius? Καὶ ἐλθὼν ἐκεῖνος ἐλέγξει τὸν κόσμον, περὶ ἁμαρτίας, καὶ περὶ δικαιοσύνης, καὶ περὶ κρίσεως· περὶ ἁμαρτίας μὲν, ὅτι οὐ πιστεύουσιν εἰς ἐμέ· περὶ δικαιοσύνης δὲ, ὅτι πρὸς τὸν Πατέρα μου ὑπάγω, καὶ οὐκ ἔτι θεωρεῖτέ με περὶ δὲ κρίσεως, ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέρ κριται, capite xvi, commate 8, et deinceps. Mundum, inquit, hoc est, qui improbitatem saculi sequuntur, primum de peccato ejus publice convincet, quia post tot signa ac miracula, quæ etiam invitis oculos perstringunt, nondum tamen in me credit; secundo, de justitia, ejusque publico contemptu, quia hanc in me non sunt amolexi, quem et vere justum esse, et ab omni labe alienum, non ut illi clamant, peccatorem, vel hoc ipsum nunc evincit, quod ad Deum Patrem, justitiæ ac veritatis fontem, nunquam vos visurus amplius, discedam, ac cum eo semper sim futurus: de judicio corrupto ac perverso, quia toties increduli damnarunt eum, a quo princeps simul hujus sæculi el injustitiæ damnatus est. Si ex nostro quæras, quid sint singula de quibus eruditi hic contendunt; vel easdem voces, vel quas συνωνύμους male judicat. reponet. Si, quid sit ἐλέγχειν, scire velis: Luna fide ἐλέγχειν respondebit, ut in ille: ἀπειθέα κόσμον ἐλέγξει. Μαρτυρίη διδύμων ἐτυμύθροος ἔπλετο φωτῶν. Quod si verum, quid duobus illis fiet, qui adversus Servatorem nostrum, hoc est, ipsam Veritatem, Matthæi xxvi, 60, mendacissime testati sunt? Fuit ergo stabile, hoc est, ex ordinaria et usitata legis formula admissum ac adhibitum hoc testimonium, cum nihil minus fuerit quam verum. Quare, si quis locum aliquem sanctissimi auctoris publice exponat, et pro definitione unius, alterius significati definitionem ponat, sane et imperitos in errorem, quod non raro fit, inducet, et ludibrium debebit eruditis. Neque potest, quin, qui notiones non distinguit quia non intelligit, in tota methodo et explicatione rei, quod jam ante dicebamus, graviter hallucinetur. Quia neque τὸ εἰ ἔστι, neque τὸ διότι, nec τὸ ὅτι, nisi constel περὶ τοῦ, Τί ἐστιν, in Scriptura sacrae explicationibus aut dissertationibus, tractari nisi vitiose potest. Ipsum autem, το, Τί έστιν, a quo definitio ac cætera dependent, in æquivocis aut latet, 217 Si, quid sit justitia, de qua plerumque nemo

accusari aut convinci solet, cum hoc injustitiæ quæritur: quod, ni fallor, acc Homerus nee Democonveniat; quid judicium sit denique, aut cujus hie judicium intelligatur: respondebit, Αμφὶ δικαιοσύνης καὶ κρίσιος. Et hoc illi toto fere hoc opere perpetuum. Ad Denique, ut pueri, in locis cavis aut convallibus, cum clamant, ex refractione aeris accipiunt quod ipsi dicunt ita noster (et hoc quidam, quod miramur, bodie religionem vocant), non interpretatur dubia, sed servat. Quod non est μetabośw;, cujus primum munus verbum verbo commutare, cum Metzбody interpretationem hanc aut ipse aut alii inscripserint. Cap. 1, com. 43, veteres qui hunc explicarunt locum, Oi oùx è§ alpázwv, non significationis tantum, sed et numeri pluralis insolentiam mirali, τὰ καταμήνια, sive menstruum intellexerunt sanguinem. Et ita multi. Noster, quod non intelligeret, omisit. Nihil, inquit Ulpianus lib. x Edictum, interest, neget quis an taceat interrogatus, an obscure respondeat, ut incertum dimittat interrogatorem. At Judæis nihil usitatius: qui cum alia peceata, tum originem in homine corruptam, sive peceatorum fontein, ita dicunt: quem et 977 737, cogitationem, seu figmentum, malum, vulgo nuncupant. Si quæras, quid in disputatione illa obscurissima cap. vi, Ἐὰν μὴ φάγητε την σάρκα του Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, sil aua, respondebit, sive, quod vix credo, ipse, sive quisquis auctor est, hoc ipsum quod quærebas, sed inepto płane versu: sthenes, nec Aristarchus ipse intelligat. Et tamen, nihil vel Hebræis vel Chaldæis usitatius. Qui to Dup, hoc est, àλ05, et plerumque et sæpius Hebræis sic usurpant. Sic mensura vera Thargumistis, quæ Hebræis justa. Quare ut homonyma confundir, sic synonyma non intellexit. Hellenistæ enim alia synonyma a Græcis habent; nam dixation et àìhOsta, et definitione et usu Hellenistis cum sint éadem, Græcis toto cœlo differunt, ut vulgo dicitur. Quemadmodum & cum dicunt, quod nec Aristoteles, nec Plato intelligeret. Nam de suo Græci veteres, de alieno Hellenista ut plurimum loquuntur. Id qui non intelligit, ubique impingit: quod in nostro et in aliis ad tædium quotidie observamus. Quare ridiculum est illud quod jam ante adducebamus, *Ος δὲ θεουδείῃσιν ἐτήζυμα πάντα φυλάσσει. Et profecto Græce tantum doctus, nunquam, ut tum dicebamus, divinare poterit quid velit, neque Hebræis scripsit, quorum linguam ignoravit. Sicut autem nihil magis mercatorem decet quam ut æstimationem mercium et pretia nummorum, ne decipiatur, recte intelligat, ita vocum ac linguarum looduvaµlaç nosse, ne diversas notiones misceat aut alteram pro altera supponat, proprium interpretis est munus. In quo noster mirum quam fallatur. Mŋ oxavdalionte, cap. xvi, 1, ait Dominus. Noster σκάνδαλον interpretatur οίστρον 220 Μὴ θρασὺς οἶστρος ἄπιστος ἐς ὑμετέ pur spéra Bairn:] Quod mirabitur, qui ex Hieronymo, vel aliorum commentariis, quid scandalum sit, didicit; nam apposita quæ ibi addit, etiam fortasse longius a definitione scandali recedunt. Sed timebat vocem, ut et alias plerasque, cum nonnullas præstet, quæ in usu Hellenistis sunt, servare, quam diversam et quæ definitione tota differt, adhibere: quemadmoΕἰ μὴ σάρκα φάγητε, γλυκύ τε καὶ αἷμα πίητε. Si quæras, quid sit paysty ant spoyat, ineptissimis vocibus respondebit. Nam ἐρέπτειν aut είλαvapeva interpretatur. Quorum alterum ferarum aut 218 brutorum est, quæ more suo non tam comedunt quam vorant. Hesychius: 'Enl τῶν νεμομένων τετραπόδων τάσσεται ἡ λέξις· De pecudibus, quæ pascuntur, inquit, usurpatur vocabutam. Aliis, celeriter vorare, St, ut ferr solent. Elz- Jum nonnullas præstat non mutare, ut Hastie, A6πινάζειν autem est εὐωχεῖσθαι, indulgere genio in epulis. Utraque autem vox àxpatos et inutilis học Joco, neque quidquam cum mysterio tam magno hoc et plane ineffabili commune habet. Ludunt autem qui ridiculis utuntur vocibus. Si quæras quid in illo sit αἷμα, Καὶ εὐθὺς ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ· respondebit noster: Πρῶτα μὲν αἷμα χύθη, μετέπειτα δὲ θέσκελον ΰδωρ.] Cum hic to sanguis, non minus a superioribus ejusdem vocis significationibus quam sanguis differat et aqua. Unde ergo definitionem petam? Aut si definitio non datur, quomodo docebit aut interpretabitur theologus quæ nondum didicit? Interdum ergo hææret, et omittit locum quem non capit. Interdum idem dicit quod interrogatur. Interdum, sensu plane invito, ut qui agit aliud, synonyma conjungit que nec semper idem sunt, nec semper docent. Et interdum cum sint Graca, linguæ non conveniunt aut quadrant quam interpretatur. Nemo enim quærit, an, exempli causa, atpexin idem sit poetis Græcis aliquando quod est tamam hoc nemo nescit; sed an Hellenistis, qui non more Græco, sed in Oriente usitato vocibus utuntur, ista ταυτοδυναμούντα sint. De quo ille, ut plurini hoc tempore, non cogitabat. Tuin, an locis singulis, in quibus mentio τῆς ἀληθείας, eam vocem ἀτρεκίη exprimat. Ut in illo Hebraismo, 'H xápis xal ǹj ààñθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ubi immane quantum ista differunt. Et tamen dixit: Καὶ χάρις ἐκ Χριστοῖο καὶ ἀτρεκίη πέλε κόσμῳ. 219 Ita nemo dubitare potest, quin poetis sit ἐτήτυμον quod ἀληθές. siz Cæterum, an unquam id sit Græcis, quod in eo loco, 'Ο δὲ ποιῶν τὴν ἀλήθειαν, hoc est, ŝtŕtopov sit idem quod dixzvosúvŋ, id vero est quod yos, Ilveчua äytov. Igitur, cum Deum Patrem aliquoties Τοκής. Λόγον, quod ineptum plane est, μετ Gov. Ivaūua äytov, áyvóv vocat, licentiam in rebus scriis quæ nemini conceditur, exercet. Neque hoc tantum in vocabulis, sed et junctura, sive orationis integra complexn. Notus ille locus capite primo, commate 11 El; th lôix 10' In propria venit. Quod nonnulli ad Judæos, ad universum orbem alii olim referebant. Theophylactus: "Tôi & av. τοῦ, ἢ τὸν ὅλον κόσμον νοήσεις, ἢ τὴν Ἰουδαίαν, ἣν ἐξελέξατο, ὡς σχοίνισμα κληρονομίας, καὶ ὡς περιου ozoμby auto. Si ex nostro quæras, qui sint foto!, mihi disces, quia idem servat. Si de integra oratione, totam imprudenter immutavit: hoc est, alind omnino dixit. Quippe quod evangelista, Elę à id:a 70, ille: Εγγὺς τὴν ἰδίων, vicinus erat suis. Quasi Dominus, Ev = oizovopią, sive assumptione carnis, de qua ibi agitur, tantum vicinus esset nobis. Quod est tale, ac si illud, Kat ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, aliquis ἐσκήνωσεν ἐγγὺς ἡμῶν interpreteturaut, cum Apostolus Spiritum Dei ἐνοικεῖν ἐν ἡμῖν, in nobis habiiare, dixit, ἐγγὺς ἡμῶν ἐνοικεῖν, pro eo dicas. Aliud est igitur τὸ àµɛtółév, sive quod evangelista dixit, aliud interpretatio quam affert. Quod ubique fere 221 videas. Ita quia τὸ ἀκούειν εἰ τὸ εἶναι, alibi promiscue a Græcis usurpari meminisset, pro eo quod sequitur, Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, ipse, τέκνα Θεοῦ ἀκούειν dixit. Quod hypocritis cum aliis commune. Aliud enim esse, aliud audire Filium Dei, cum præsertim ad ipsissimam electionem, sive thy violeslav, quam Evteλestátṛy dicunt, locum illum referant antiqui. Sane aliud est τὸ δοκεῖν, aliud τὸ εἶναι. Sive ergo idem dicit, nihil dicit; sive vocem aut orationem adhibet quæ aliud designat, nihil docet.

AD NONNI METAPIIRASIN IN JOANNEM Et utrumque decipit lectorem ac inducit. Nam et ▲ oratio et verba aliter interpretata quam oportet, aliud persuadent. Et si eadem serventur, non minus lector fallitur quam illo Plautino, Hos quos videtis stare heic captivos duos, Illi qui adstant, hi stant ambo, non sedent. Nihil enim novi audit qui hoc unum exspectabat. Summum in sermone vitium obscuritas: majus tamen in interprete, cui hoc incumbit, ut hanc tollat. Itaque Homerum aiunt, cum ænigma, omnium scientiarum capax, solvere non posset, ex indignitate rei diem obiisse. Atqui sæpius ænigma noster, et quicunque nulla genii linguarum, e qua nempe et in quam divina transferunt oracula, ratione habita, peregrina ac inusitata Græcis loquendi servant genera aut voces, lectoribus proponunt. Quale est illud capite primo, commate 3: Οὓς φύσις οὐκ ὤδινε λεχωτάς, οὐ βίος ἔγνω, Ανδρομέου βλάστημα θελήματος· οὐδὲ καὶ αὐτὴ Σαρκὸς ἐρωτοτόκοιο γαμήλιος ήρεσεν εὐνή. Nam et res ipsa, homini tŵv čƐw, aut qui hæc mysteria ignorat, tum dicendi genus, ol ¿§ alját, quod hic non illustrat, sed omittit, et of Ex Oshuaτης σαρκός, 222 ει, οἱ ἐκ θελήματος ἀνδρός, si præsertim ab interprete poeta magis involvantur, æque sunt ignota. Omitto foedam ac obscenam vo⚫ cis pose translationem. Omitto alia. Nam quid avopó; Benua dicatur, docti Hebraice intelligunt: at quod ipse dixit, ἀνδρομέου βλάστημα θελήματος, a tumore el insolentia auctoris est: qui Hebraismum non interpretatur, sed involvit, imo mutat, tantum, ut hac ratione numeris et metro consulatur: quæ non est religio, sed axpioíz. Jam quid quois dexwiás, puerpera natura? Et quare non potius corrupta? Nam de irregenitis evangelista agit. Sane hæc prorsus ad obscuritatem, non ad mentem. Quæ si ad verbum denuo Latine reddas, Loxiam existimabis loqui: Quos natura non peperit puerpera, non vita notit Virilis germen voluntatis; nec ipsa Carnis amoriparæ nuptialis aravit hora. Quæ ut intelligantur, eo opus est quem voluit interpretari qui tamen peregrine loquitur, non Grace: voces enim Græcæ; usus vocum ac sententiarum non est Græcus, sed ex Oriente. Hæc est ergo stulta illa, quam tantopere Hieronymus exagitat, xaxočnλlz, quæ et venustatem omnem tollit, nec lectori, dum non mutat quæ exponere debebat, quod debebat exhibet aut docet. De qua magnus doctor præclarissime ad Pammachium: Quod si cui non videtur linguæ gratia in interpretatione mutari, Homerum ad verbum exprimat in Latino. Plus aliquid dicam, eumdem sua lingua prosis verbis interpretetur. Videbis ordinem ridiculum, et poetam eloquentissimum vix loquentem. Sicut noster, qui, nunc sensus, nunc vocabulorum notiones, non domesticas, sed peregrinas, maximo labore Græcis versibus inclusit. Quod est ejerare genium et 223 venustatem. Quanto autem melius sic mentem loci expressisset! Οὓς φύσις οὐκ ἐλόχευσε, καὶ ἀνέρος οὐ τέκεν Levrn, Μαργοσύνης ἐπίηρος, ἀοσσήτειρα γενέθλης, ᾿Αλλὰ Θεοῦ γόνοι εἰσὶ, καὶ οὐρανίη σφίσιν ἀρχή. In quibus nihil peregrinum, nihil, nisi fallor, transmarinum: quæ a nobis omnia sublata sunt. De qua re tam seria ac gravi, sine qua nec proprie poeta loqui, nec interpretari metaphrastes potest, ne vacavit quidem, ut videtur, cogitare nostro, cum ubique talia occurrant. Exemplo sint quæ primo capite leguntur flellenistica: nam quæ passim exstant, melius seorsim alibi dabuntur: Com. 1, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. 8, ἀλλ' ἵνα μαρτυρήση περὶ τοῦ φωτός. 9, πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον ἐς τὸν κόσμον. 11, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. 12, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. 15, οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. 14, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Ibid., καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός. 15, ὅτι πρῶτος μου ἦν. 17, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγέν VETO. 18, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός. 22, ἵνα ἀπόκρισιν δῶμεν. 20, μέσος δὲ ὑμῶν ἕστηκεν. 27, καὶ οὐκ εἰμὶ ἄξιος ἵνα λύσω. 33, βαπτίζειν ἐν τῷ ὕδατι, εἰ, ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. lid., τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. 57, καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταί. 59, ποῦ μένεις; 224 42, εὑρίσκει οὗτος πρῶτος τὸν ἀδελφόν. 44. tỷ Emaúpiov, aliquoties, more Hebræorum. 46, εὑρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ. 49, πρὸ τοῦ σε Φίλιππον φωνῆσα.. Quæ aut Græci in sermone non admittant: et, quod nostro quoque evenire solet, vel omnino non vel perperam intelligant. In quibusdam enim verba, in quibusdam ouvragic, in quibusdam tota peregrina est oratio. In quibus omnibus ubique talem exhibuit se noster, ut vel ipsas voces et orationem servet, idcoque Græce non loquatur; vel sermonem, de quo ante omnia sollicitum fuisse opor⚫ tet, peregrinum efficiat, et, cum Græcus requiratur, longe alium efficiat quam Græcum. Interdum, quæ nec ipse capit, usitata judicat ac Græca; interdum plana ac perspicua, obscure effert; interdum callide omittit, quæ non capit. Est et ubi aliud supponit, quod non explet mentem. Semper autem timide incedit, nec exactum habet, quod dicturus est. Et, quod maxime admireris, tot difficultatibus oppres Csus, quæ in aliis non capit, sponte ac non coactus ipse usurpat. Multa enim Hellenistica de se aspergit: neque raro, ipse ignarus, ex eorum lectione ac imitatione 'E6patet. Hebraismos autem quosdam ei excidisse non mirabitur, qui plerosque ex Antiqui Foederis, quibus ea tempestate utebantur, Interpretibus, usque ad superstitionem Hebraismos expressisse, quosdam, ipsas quoque voces, ut invenerant, servasse, cogitaverit. Factum hinc, ut Patrum nonnullorum scripta, quæ Scripturæ sacræ plurimis in locis parodiæ aut centones sunt, linguam præ se ferant, in qua nullum plane studium posuerant auctores. Quod de 225 Græcis simul et Latinis dicas. Ea etiam ætate apud istos, qua nec Græcæ nec llebrææ, ulla vel scientia supererat vel eruditio. Quare? quia enim etiam Latini banc eamdem fere institerant interpretandi viam, ut Hebræam, nempe, ac Chaldæam non mutarent consuetudinem. Qualia in jure quoque, quod canonicum vocamus, quæ Alciato et aliis fecere fraudem, plurima occurrunt; nam quod Antonius Augustinus, vir summus, jurisconsultos, imprimis antem Ulpianum, virum ab Oriente, Hebræorum, aut, ut ipse loquitur, Judæorum more loqui putat, quod ellipsin Græcis ac Romanis usitatam amat, ut cum ad edictum ait, Pro hærede autem gerere, non esse facti quam animi (cujusmodi non pauca congessit), vereor ne eum ratio fugerit. Nihil enim, nisi fallor, affert, cujus non apud Tacitum ac Plautum, etiam Homerum, diversarum ætatum ac linguarum auctores, exempla exstent. Nam ellipses similesque, quæ Evdɛlaç, a magistris dicendi, figuræ nuncu pantur, ut fortasse magis familiares Orienti, ita Seculis linguisque omnibus communes sunt. El quæ Ulpianus habet, ex auctorum Romanorum consuetudine ac usu hæsisse illi videntur. Quod de eorum scriptis dici non potest qui posteriori ævo, neque Græce nec Hebraice eruditi, libenter llebræorum more loquerentur: et interdum ipsas

DAN. HEINSH EXERCITATIONES. hac usurpavit. Purus Hebraismus est qui nono capite, com. 52, legitur. quoque, ut erant, linguæ ejus retinerent voces. tinis interpretibus alibi, significatione, nisi fallor, Unum ejus rei afferam exemplum: nam de phrasi et tocutionibus sit infinitum: ita cum interpres velus vocem manzer, pro spurio, servasset, poetæ, utriusque, et Graeæ linguæ Imperiti et llebraicæ, Sedulius et Fortunatus, eam ut Latinam usurparunt. Quorum ille in descriptione Passionis Domini: 226 Nulla tamen tanti metuerunt signa pericli, Qui Dominum fixere cruci: quin insuper haustum Cum peteret siliens, unus de plebe nefanda, Peniculo infusum calamo porrexit acetum. Danzeribus populis in.deteriora volutis Conveniens liquor ille fuit. Ait, Judæos, gentem vere adulterinam ac spuriam, liquori illi quem porrexerunt Domino, simillimam fuisse olim præstantissimam, ut vinum; nunc vero, nulli rei, ut acetum. Fortunatus autem: Christicole at cernunt tunc agmina manzera jungi, Protinus insiliunt, qua latet ille dolus. Cum Hebræa vox sit manzer, quæ bis tantum in Hebræo exstat. Quaun si Greci quoque interpretes servassent, inter vermiculata nostri forte et emblemata none compareret. Cui aliud agenti sæpe Hebraismi exciderunt. Ita carcerein, olxov dstępoúρητον dixit: Οἶκον ἀειφρούρητον εδύσατο πομπὸν ὀλέθρου. quia apud suos οἶκον φυλακῆς aliquoties legerat, inter alia Sam. xx, 3; Isaiæ XL, 7. Ejusdem eonsuetudinis est illud: Ὕδατος οινωθέντος ἐρευθιόωντι δεέθρῳ. Intellexit enim Hebræorum ¬on, seu rubellum: quo in Oriente utebantur. Ita cap. vi, quod evangelista dixit, Καὶ ἐγνώκαμεν ὅτι σὺ εἶ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, lioc ille: *Οττι Θεοῦ σὺ μόνος ἅγιος πέλες. Hoc est autem TP. Quæ est apud Marcum 1, com. 24, diaboli confessio, Οιδά σε τίς εἶ· ὁ ἅγιος Tu Beou. Ita capite septino, com. 52, ἀμοιβάδα B(6)ov, librum legis dixit: quem Hebræi a sive complicatum codicem, quemadmodum et to Eloasty, quod eamdem vocem magis exprimit, adjecit: αμοιβάδα βίβλον ελίσσων, 227 Εζέν μαστεύων. Hebraismus est et illud, quod cap. 11, com. 3, legitur: Οίνου δ' ηδυπότοιο θυώδεις αμφιφορῆες Πάντες εγυμνώθησαν. Quod qui Hebraice nesciret, merito ut ǎxupov in Græco homine notaret. Expressit autem to IT, quod est youvou. Ita de Rebecca dicitur Genes. Χειν, 20: Καὶ ἐγύμνωσε τὴν ὑδρίαν· Εt nudavit hydriam suum, id est, effudit: pro quo nunc interpres, exévwoɛ, novitatem aspernatus. Hellenistarum est et illud quod cap. iv, com. 46: *Οπη πάρος ἐς χύσιν οἴνου Ξανθὸν ὕδωρ ποίησε. Et in animo videtur illud habuisse, Elç &vôpa xal γυναῖκα ἐποίησεν αὐτούς, quanquam non eadem atriusque sit ratio. Græci sane μεταβάλλειν ἐς τι, non motely, dicunt. Huc et illud refer, cum pro gente, tribum posuit, aut generatione: Ποιον ξυνόν την Σαμαρείτιδι καὶ σέο φύτλῃ; In historia Samaritanæ cap. iv, com. 9, illud quoque ex Hebraismi fontibus, quod diem festum, χορόν, sive χοροστάδος ἦμαρ ἑορτῆς dixit, cap. N, coin. 37: Ἀλλ' ὅτε λοίσθιον ἦλθε χοροστάδος ἦμαρ ἑορτῆς. Quia scilicet to, et tripudium et festum notat, quemadmodum vocem tripudium non nemo e LaΤηλίκος οὔποτε μῦθος ἀκούεται, ὅττι λαχόντι *Ομμα πολυκλήιστον ἀφωτίστοιο προσώπου . Ανέρι τις πόρε φέγγος, ὃν ἀρτιτόκου διὰ κόλπου Εἰσέτι τυφλὲν εόντα μογοστόκος έδρακεν ἡώς. Et cap. vi, com. 22: Μιμηλὴν τελέοντες ἀληθέος εἰκόνα μύθου. Et cap. 1x, com. 32, de cæco restituto: In 228 Τηλίκος οὔποτε μῦθος ἀκούεται. quo exprimendo Hellenistæ, modo voce λyou, modo χρήματος, utuntur. Ubi, τῷ μύθος ea prorsus פתגמא Chaldaei,דבר ratione usus est, qua illi suo pro re gesta aut negotio, utuntur: quomodo Homerum quoque alibi locutum memini. Quod sanctissimum virum Ambrosium decepit: qui cum Lucæ 11, pastores dicunt, Videamus hoc verbum quod factum est, hoc est, rem gestam, Domini nativitatem nempe, ita verbum accipi putavit, ut Joannis 1 accipitur ὁ Λόγος. Tale est ερεύγεσθαι φωνὴν, ἀντὶ τοῦ λαλεῖν ἢ λέγειν καὶ ᾿Αναξ ἠρεύγετο φωνήν. Et, Εκ κραδίης τε μῦθον ἐρεύγομαι.... Nam in animo habebat, Ημέρα τῇ ἡμέρᾳ ἐρεύγεται ῥῆμα. Item, Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου λόγους· cujus generis non pauca adnotavimus, e quibus quædam, ne fastidiosi simus, prætermittimus. Quibus adde, quorum ratio vix reddi potest, proprios idiotismos. Dominus quid voluerit, cum Pilato dixit: dedovo away, quivis intelligit; quid ipse voΟὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σου luerit cum dixit: Οὐδεμίαν μεθέπεις αὐτάγρετον εἰς ἐμὲ τιμήν, Cnemo facile interpretabitur, aut rationem ejus reddet. Quid sit gazophylacium, ignorat nemo; sed fortasse quid in mentem nostro venerit, cum xwpov vocavit, qui ineptus sane idiotismus est. Nam cum cap. vii, com. 20, invenisset, tv yatoguλακίῳ, διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ, dixit: Γαζοφύλαξ ὅθι χῶρος ἀκούεται. Quis enim certam templi partem, xwpov_dicat? Illud constat, hominem, qui nullum prope Hebraismum aut idiotismum e sanctissimo scriptore expressit, 229 multos domo ac de suo attulisse: quasi parum esset, lingua Græca optime scripsisse. Cæterum, priusquam finem buic capiti imponam, paucis exsequar quod volo. Summam esse maje statem, eloquentiam, dicendi vim in sacris, nemo dubitare debet. Addo, et eumdem plane spiritum in Novo Fœdere &c nervos, apparere. Quod ad épµnvetav, seu dicendi modum, non tam alius, quam, ex ejusdem Dei dispensatione ac beneplacito, diversus est. Lingua enim non Hebræa, sed Hebraice utuntur Græca Hellenista. Simul enim Græcis et Judais Envious scribebant: quos et sequebantur. Alii enim Seniores, qui tum obtinebant, noster fere ubique Targumistas ante oculos habebat. Nobis ergo id sperandum maxime ac optandum videtur, ut qui aliquem, ex Novo Foedere, aut Græce aut Latine, libero sermone aut vincto, interpretandum suscipi scriptorem, magno animo ac studio id agat. Judicium, ingenium, sublime ac erectum afferat: quod post Deum, cui soli omnia debentur, educationi ac naturæ quisque debet. Ac ut primo quidem, omnes Hellenisticos dicendi modos, Græce aut Latine secum reddat: et hos ipsos inter se distinguat. Ambiguitatem, si quæ est în verbis, tollat. Verba primum obiter ad usum, mox plenissime definiat. Quæ sunt Hebræorum, Chaldæorum, ac Syroruni, singulis ascribat; aut in eo opera alterius, qui hæc

ct intelligit, utatur. Quibus et Romanas addat vocès, quæ nonnunquam hic occurrunt: addat eas, quæ ut Græcæ sunt origine ac notione prima, ita, ratione ac usu, Chaldæorum eo tempore ac Syrorum erant. Qualis παρρησία, παράκλητος, λῃστής, ἀσθένεια, στρατηγός, ac similes. Quibus vocibus, ut illi tum utebantur, ita 230 quod plerosque etiam nunc fallit, alia plerumque notione utebantur. Ita fiet, ut et pure scribat, cum vocum definitiones animo percepit, rerum quoque, quæ cum bis cohærent, ut interpretem eportet, recte assequatur, recte aliis exponat. Nunc fit, ut qui verba semper neglexerunt, cum res maxime docere se existiment, de verbis ac de jis prope solis, inter se contendant. Digni ea pœna, quam securitate ac contemptu aliorum, qui cum rebus verba tractant, et ab his ad istas inoffenso pede transeunt, merentur. Noster, horum omnium securus, nec orationem puram nobis dedit, neque pregrinam intellexit: ideoque nec interpretatus est: molestus æque, sive servat que non capit, sive interpretatur aliter quam debet: ideoque nec poetæ nec interpretis implevit munus. Concludamus. In evangelista nostro, totum Xextizó, quod· voces spectat ac sermonem, peregrinum est, & GOESIS nonnunquain dura, nonnunquam lenior, et ita quidem, ut in versum sponte sua eat. Cujus aliquot exempla habemus. Ita capite vi, com. 11: Ἐκ τῶν ἐναρίων ὅσον ἤθελεcr. Est enim hemistichion. Et eodem capite conimale is: "Η τε θάλασσ' ανέμου μεγάλου. In cateris, τὸ καθωμιλημένον, τὸ ἀπερίεργον, καὶ τὸ ȧnavoūpyev, ut loquuntur critici, hoc est, simpliciLas ab omni affectatione aliena et familiaris, regnat. Quod ad τὸ ἐννοηματικών et ipsos sensus, omnia excelsa, alta ac sublimia. In quibus tanta vis est, ut hæc pars emineat ac vincat. Itaque, quemadmodun Longinus, auctor nobilissimus, profanus tamen, qui de sublimitate orationis scripsit, quamvis Mosen Græce 231 legisset, dicendi tamen characterem admiratus est (unde et où TUXÓVTX ävôpa, non vulgarem virum, vocat): ita in scriptore nostro, in sermone αφέλεια, in sensibus est ύψη265. Quas ideas diversissimas, in nostro, frigus cum tumore ut plurimum exstinguit: non assurgit enim, sed, ut critici in istis loqui solent, èxò:0vpauбoutal, hoc est, dithyrambicorum more intuinescit. CAPUT XI. De interpretandi ratione qua usi veteres. Variæ illius. species. Υπομνήματα. Ερμηνείαι. Σχόλια. Παραφράσεις. Μεταφράσεις. Ομιλίαι. Υπομνημάτων auctores. Marianus poeta metaphrastes. Diversæ ejus poeticæ metaphrases. Nobilissima interpretandi ratio, qua Paraphrastica dicitur, et unde orta. Exempla paraphraseos in imitatione veterum. Archilochi locus emendatus. Gregorii Neocasariensis in Ecclesiasten paraphrasis. De ea judicium. Laus ejus. Alibi notatus. Gregorio Nazianzeno frustra Pam ascriptam. Gregorii Nazianzeni Báois. Meta60λh, qualis interpretandi ratio. Jani Rutgersi laus. Μεταβολῆς exemplum. Nonni ἐν τῷ μετα Cadet error, et quam male ei hæc interpretandi ratio succedat. Aliud xolµ60px, aliud vedos. Λήκυθον ο Nonno non distingui a paraphrasi. Λήx5005, qui purpureus pannus Horatio dictus. Arxú0wv Nonni exempla. Paraphrasis, species exopaσεως. Ηθος καὶ ἠθοποιία. Ejus parles. Αλήθεια in oratione duplex. Joannes evangelista panons peculiariter dictus, et quare. Nonni ideam, qua usus est, to 7005 sustulisse evangelist:r. Vor drεξώσατο, Nonni interpretatione interpolata. Ακρι σία eius et αδολεσχία. Ληκύθους risu a seriis lominibus plerumque excipi. Nonnus aliquoties notatus. Aliud xov exemplum. Ejus tautologia. Παρερμηνεία εjusdem. Ανελλήνι στον ejusdem. Esplozety Hebræorum more ab evangelista usurpatum. Aliter ea voce Græcos uti. Espioxety et συμβάλλεσθαι, ταυτοδυναμοῦντα poetis. Solmci smus Nonni. Nonni in explendo orationis defectu notata negligentia. Veterum de loco capitis n, 1, dubitatio. De 232 miraculo Christi in Cana facto, dubitatio veterum. Tā maioixà aúμara Domini Jesu. Aóa el zip aliud. Nonnus in explicatione loci notatus. Παράφρασις πρὸς ἐνδείας ἐκε πλήρωσιν adhibita. Σχήματα ἐνδείας Orienti quam usitata. Locus alius male a Nonno explicatus. Idem ab Augustino explicatus. To byov in eo loco quam male expresserit Nonnus. Hapaбoixà Joannis σχήματα, quæ ἀνεξέργαστα criticis dicta. Εorum exemplum. Locus a Nonno male intellectus. Interior sensus, Hebræis. Locus evangelista qui contrarius loco alteri videtur. Idem a Chrysostomo explicatus. Nonni in ejus explicatione negligentia. Locus idem aliter redditus. Eudociæ reginæ τῆς Ὀκτατεύχου paraphrasis. Eijus virtutes ac laus ex Photio. Nonnus in sacro auctore ad fabulas deLapsus, Nanni adoλeoyla. Mulla ab eo prætermissa. De ea re D. Hieronymi judicium, in Nonno rò peταφραστικὸν, τὸ παρεκβολικόν et τὸ μεταβολικόν interpretandi genus confundi. Et hæc quidem hactenus de Hellenisticis æquivocisque. Crescit porro labor; magnus quidem, sed et nobilissimus, quem jam suscepimus. In quo unum alterumque restat. Et imprimis, de interpretandi quam secutus hic est ratione: de qua, antequam ad institutum nostrum, aut præcipuam illius partem veniamus, aliquid dicendum erit. Varias interpretandi rationes, præcipue in sacris, veteres secutos esse, nemo est qui nescit. Et laudanturabantiquis Υπομνήματα, Ερμηνείαι, Σημασίαι, Σχόλια, Παραφράσεις, Μεταφράσεις, aliaque id ge nus. Nam Outat, quales sunt Chrysostomi, 'Outλίαι καὶ Λόγοι ὑπομνηματικοί, recte dici possunt: cujus tamen Enpasias in Joannem laudat Suidas. Ad Troppawy, sive Commentariorum, formam, proxime Epurystal accessisse videntur. Nam nec semper sola examinabant verba, ut ex Photio apparet, qui de llippolyti martyris ad Danielem 'Epμηνείᾳ notat, ὅτι κατὰ μὲν λέξιν οὐ ποιεῖται τὴν ἀνάπτυξιν, πλὴν τὸν νοῦν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, οὐ 233 naparplyst. Id est, Singula quidem non evolvit verba, nihil tamen quod ad sensum prætermittit. Neque semper tamen ea negligebant. Idem criticus, ubi de Theodoreti in eumdem hunc prophetam 'Epurνείᾳ agit, τῇ τῶν προφητικῶν ῥημάτων ἀναπτύξει καὶ διακαθάρσει κρατεῖν, in explicandis illustrandisque verbis propheticis regnare eum, notat. Varios ejus auctores, ut et Propuάτwv, passim veteres commemorant Theodoretum, Hippolytum martyrem, Chrysostomum, Cyrillum, qui postremi quoque duo, sæpe v rovfuasi citantur, quale in Joannem hodie Cyrilli, sed Latine, exstat. Scholiorum ratio ex pluribus auctoribus notissima, ut et metaphraseon nisi quod non unum sit genus. Erant enim quas diywoowy dicebant: quales sunt qui linguam in aliam convertunt, quemadmodum et voce Targumim utuntur Judæi. In quo numero toùę 'E6counxova reponit Photius. Alii, qui mentem breviter interpretantur: ita ut sententias interdum, integras nonnunquam interpretationes addant.Etiam fuere qui poemata eodem modo, hoc est, versu metaphrastico exponerent. Meminit cujusdam Mariani Suidas, quem in Theocritum, Apollonii Argonautica, Hecalen, Hymnos, Ætia, Epigrammata Callimachi, Aratum, Nicandri Theriaca, et aliorum poetarum scripta, iambicas scripsisse metaphrases observat. Nobilissima interpretandi ratio ac modus est paraphrasis; non prolixa quidem illa et diffusa, sed brevissima et stricta: cujus illustrissima exem pla, in Themistio, et Andronico Rhodio, a nobis primum edito, habemus. Quæ ex imitatione primum

nata, et ab eloquentiæ magistris observata, ad in- qui ascripserunt, fugit ratio haud dubio. Nusquam terpretationem optimo successu translata est. Aut, quod melius Graecorum dicunt critici, Τῶν τε ποιητῶν καὶ 234 ἄλλων συγγραφέων μὲν προῆλθεν, κοινὸς δὲ ῥητόρων ἐκ παρατηρήσεως γεγέννηται. Nisi si posterius id rhetores in imitatione observarunt, quod ad lucem veterum scriptorum jam contulerant interpretes. Homerus dixerat: Τοῖος γὰρ νόος ἐστὶν ἐπιχθονίων ἀνθρώπων, Οἷον ἐπ᾽ ἦμαρ ἅγῃσι πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε. Quod Archilochus sic paraphrastice expressit: Τοῖος ἀνθρώποισι γὰρ θυμὸς, Γλαῦκε Λεπτίνεω παῖ, γίνεται, Θνητοῖς ὁποίην Ζεὺς ἐφ' ἡμέρην ἄγει. Qui sic omnes iambi essent: τοῖος ἀνθρώποισι γὰρ 'Ο Γλαῦκε, θυμὸς, Λεπτόνου παῖ, γίνεται, Θνητοῖς ὁποίην Ζεὺς ἐφ' ἡμέρην άγει. enin gravis illa, quam in eo έτεροδοξούντες quoque prædicant, elucet βάσις. De qua Philostorgius, secta Arianus, præclare apud Suidam judicat. Illuð autem proprium interpretationis hujus, ut cum cæteri interpretes, quæ non intelligunt, omittant, araphrasten τὴν ἀκολουθίαν et auctoris institutum ita ponderare oporteat, ut cum omnia interpretetur, nihil demat, nihil addat, nisi quod obscuritatem tollat aut difficultatem minuat. qua, μεταβολή, quæ proprie sic dicitur, discedit, quæ interdum puerilis, ac grammatica interpretandi ratio. Exemplum ejus ex hæreditate fratris nostri, nobilissimi summique viri Jani Rutgersii, in Batrachomyomachiæ poematium habemus. Cujus viri Οὔτις ἐμοῦ ζῶντος καὶ ἐπὶ χθονὶ δερκομένοιο, ex animo memoriam delebit. In eo Græcus quidam singulis lineolis ἰσοδυναμοῦντα, more tum recepto, inseruerat, hoc modo: Nam et μεταβάλλει verba. Νόον enim θυμόν, εἰ ἐπ' ἀρχὴν ποιούμενος, κατ' ἀρχὰς, ἦμαρ, ἐφ' ἡμέρην, reddit. Εt figuram tollit: nam quod ille, πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε, iste, Ζεύς dixit. Et appositum omittit. Et immutal casum: ἀνθρώ ποις enim, non ἀνθρώπων. Ita quod ille dixerat: Οὐχ ὁσίη φθιμένοισιν ἐπ' ἀνδράσιν εὐχετάασθαι, klem sic extulit: Οὐ γὰρ ἐσθλὰ κατθανοῦσι κερτομεῖν· ἐπ' ἀνδράσι. Homerus de expugnatione urbium dixerat: *Ανδρας μὲν κτείνουσι, πόλιν δέ τε πῦρ ἀμαθύνει, Τέκνα δέ τ' ἄλλοι ἄγουσι βαθυζώνους τε γυναίκας. Quod ita Æschines expressit: Καὶ νομίζετε ὁρᾷν αλισκομένην τὴν πόλιν, τειχῶν κατασκαφάς, ἐμπρή. σεις οἴκων, ἱερὰ συλώμενα, ἀγομένας γυναῖκας και παῖδας ἐς δουλείαν, πρεσβύτας ἀνθρώπους, πρεσβύ τιδας γυναῖκας, ὀψὲ μεταμανθάνοντας τὴν ἐλευθερίαν. Quam scribendi formam, ut præclare observat Hieronymus, in citandis Foederis Antiqui locis, sacri scriptores in 235 Novo interdum sequuntur. In quibus solet aliquid venuste addi, quædam immutari, et orationis, cum sit eadem, decenter, neque tamen operose, facies extendi. Venerabile antiquitatis monumentum, Gregorii Neocæsariensis in Ecclesiasten exstat Paraphrasis: quam nunc Μετάφρασιν inscribunt. Multa ibi terse c polite explicantur. Neque aliud tam illi curæ fuit, quam, quod proprium est paraphrastæ, ut in scripto obscurissimo τὴν ἀλληλουχίαν demonstraret. Quod feliciter plerumque assecutus est. Itaque inoffenso pede per Hellenistarum remoras, quod nostro vel imprimis deest, Græce ae significanter, æquor hec decurrit. Ita ut lubentius nonnulla prætermitlat (ῥήσεις enim, quod non probo, integræ desiderantur) quam ut non connectat. Cum tamen alibi nonnihil, quamvis nusquam extra leges paraphraseos, insistat. Verum brevitatem, ut jam dixi, in hoc genere amabant veteres. Scio alibi non tantum ab Hebræis, sed a suis etiam abire. Ut in illo: Vidi cunctos viventes, qui ambulant sub sole cum puero secundo, qui stabil pro eo. Ubi Hellenistæ, περικατοῦντας μετὰ τοῦ νεανίσκου του δευτέρου, ὃς ἀναστή σεται ἀντ᾽ αὐτοῦ. Hoc autem vult: Plerosque, regum successores, et, ut ille apud Tacitum aiebat, solem orientem, adorare. Ille autem quid dixit? συμβαίνει γὰρ τοὺς ὑπὸ τῷ νέῳ, ἔμφρονι δὲ, τασσομένους, ἀλύπους εἶναι, ὅσοι προγενέστεροι. Quod longissime a mente ac animio scriptoris, quem interpretatur, abit. Imo nihil tale dixit. Et Chaldeus recte, ut plerumque solet, mentem assecutus est. Quemadmodum in allegorica, quæ sub ejusdem sapientis Sinem exstat, descriptione senectutis, quam tam luculenter ac feliciter Chaldæus refert magis quam exponit, nihil intellexit. In quo metuo ne sui eum 236 Graci deceperint. Magno Gregorio Theologo ἐκ τοῦ ὄρους τοῦ Ελικώνος ] Ἀρχόμενος πρῶτον, Μουσῶν χορὶν, ἐξ Ἑλικῶνος ἐλεύσεσθαι εἰς ἐμὴν ψυχὴν εὐχὴν ποιοῦμαι ποιή σεως, Ἐλθεῖν εἰς ἐμὸν ἦτερ ἐπεύχομαι, εἶνεκ' ἀοιδῆς, ἥντινα ἀοιδὴν βιβλίοις ἐνέθηκα, Ην νέον ἐν δέλτοισιν ἐμοῖς ἐπὶ γούνασ' ἔθηκα, λέγω τὴν μάχην την πολλήν, την πρᾶξιν τοῦ φόβου, Δῆριν ἀπειρεσίην πολεμόκλονον, ἔργον Αρηος, 237 εὐχὴν ποιούμενος τοῖς ἀνθρώποις εἰς ὦτα βάλε λειν,] Εὐχόμενος μερόπεσσιν ἐν οὔασι πᾶσι βαλέσθαι κατὰ τίνα τρόπον ποντικοὶ ἄριστα ἔργα ποιήσαντες ἦλθον.] Πῶς μύες ἐν βατράχοισιν ἀριστεύσαντες ἔθησαν. Vides verbum verbo μεταβάλλεσθαι, quemadmodum postremo versu vocem, μύες, voce, ποντικοί, ex linguæ suæ usu reddit, quanquam interdum quædam prætermittit. Quod profecto qui in Novi Foederis interpretatione præstet, illi maxime agendum sit quod noster maxime neglexit: tum, ut peregrina mutet, tum, ut paria, ex notionibus, non Greece linguæ, sed illarum quarum consuetudinem secuti sunt scriptores illi, cum judicio ac cura petat. Quod, licet illi negligant, qui sese Realistas dict volunt, et in his nihil præter ignorantiam pudendam profitentur, adeo, ut, quia nihil intelligunt in verbis, cum ad res deventum est, plerumque maximo eorum risu quos contemnunt, sudent, hæreant, nugentur; faxit Deus immortalis, καὶ ἔξοχ᾽, ὦ φίλο ήλιε, ut aliquis pro dignitate hoc prastet. Noster, qui plerumque ipsa representat verba, quoties ab eo abit, toties aut cespitat aut cadit. Notant Græcorum grammatici, Thracen Demosthenem, qui, ut supra quoque diximus, in Homerum scripserat Meταβολάς, quod ἀτάμινθος ab eo dicebatur, πύελον dixisse: optimo successu quidem. Noster vero, quinto capite, commate 2, cum vocem κολυμβήθραν ίδιο venisset, ἀσάμινθον interpretari ausus est: quo successu alias videbitur. Quare nec Μεταβολήν conscripsit, vel quod non mutat, quae obscura 238 sunt aut peregrina, aut si id conetur, pessime succedat: tum, quod illi proprium, immodice nonnunquam in verborum explicatione se diflundat. Et cum magis paraphrasten_agat (qualem esse volunt veteres, Suirias certe τὸν Παρθενίαν Θεολόγον διὰ ἐπῶν παρα φράσαι ait), cujus proprium amplificare quæ inter preteris, et interpretari quæ obscura sunt, plerumque neutrum, prius autem, ubi minime videtur necessarium, præstare solet. Et, quod vel imprimis cum judicie notandum, λήκυθον ab expositione non distinguit. Hoc est, pro interpretatione, vet

AD NONNI METAPIIRASIN IN JOANNEM poetica pigmenta, vel ampullas addit: qui est pan- quas auctor tractat, vix delibet aut respiciat, de nus ille Horatii, quem summus criticus in Arte sua festivissime perstringit: Purpureus, late qui splendeat, unus et alter Assuitur pannus: cum lucus, el ara Dianæ, Et properantis aquæ per amœnos ambitus agros, Aut flumen Rhenum, aut pluvius describitur arcus. Sic Aurora, Noctis, Vesperæ descriptiones, aliaque id genus, quæ ab explicatione textus aliena sunt, plerumque interserit. Quod est pingere in pariete ranarum pugnas, cum evangelista, tantum ¿vayxala xal fuxwpen, ut critici de sacris judicant, loquatur. Si, exempli causa, huépa pin, ditỷ th spitŋ, cat auctor, ut in illo simplicissimo, Kat ỷ quépa τῇ τρίτῃ ἐγένετο γάμος ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας· statim illi myrothecium ad manum; sed quod approbare sapiens non possit: a cæteris intemperanter agit. Certe exspectationem mean vicit nam in describendo prope summo ac îneſſabili herois maximi amore, in quo simplicitatem suam ac candorem magis etiam propemodum commendat auctor, ad postrema quæque lapsus, de pudendo quoque piscatorum nos admonuit. Quia de Thersite suo, homine pudendo, Τά τ' αἰδὼ ἀμφικαλύπτει, dixerat Homerus: quod eo minus ferre possum, quia voce virginali ac imprimis verecunda, die σato, usus fuerat sanctissimus Parthenias. Et ne quidquam de tam magna cogitatione superesset, etiam natare docet: qui fortasse hoc, ut multa, ignorabat. Nam, quod nondum didicisse videbatur, risum pariunt al lyxubor. Quas ubique exhaurit, etiam in concionibus, quas plurimas hic habes, non in ipsis rebus, sed in comparationibus ac cæ Β. Εt si generationis, ut regeneratio intelligateris quæ obiter 241 dicuntur, ludit ac defixus tur, fiat mentio, illam pingit ac describit; si de vite, obiter, et explicationis causa, aliquid dicatur, protinus ampullam suam non tam implet quam effundit. Quæ ut in poeta risum, quod jam dixi, sic in paraphraste sacro, indignationem quoque viris gravibus ac seriis extorquent. Simpliciter ac more suo auctor primo dixit capite: Τῇ ἐπαύριον ἠθέλη σεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν ἐς τὴν Γαλιλαίαν· καὶ εὑρί σκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μοι. Quæ sic reddit: Ἀλλ' ὅτε πέτρας Πορφυρέας τριτάτη θαλαμηπόλος έγραφεν ήώς. Si evangelista dicat, Τῇ ἐπαύριον βλέπει ὁ Ἰωάν νης Ἰησοῦν τὸν ἐρχόμενον πρὸς αὐτόν· ille, Αλλ' ὅτε δὴ δρόμον ἄλλον ἑκηβόλος ἤγαγεν ἡώς. 239 Sed hoc illi est perpetuum. Non est autem dubitandum, quin paraphrasis Exopáczws, hoc est, descriptionis, ut rhetoribus vocatur, quædam sit quasi species. Cujus prima virtus, sermo avetμÉvos, qui nec tumet neque nimium assurgit, ab iisdem ponitur. In hac duo, 5005, nempe, sive mores, et quæ illos exprimit ac pingit, oñoría, locum habet, Mores Domini, quin accurate nobis exprimat qui ejus pectori incubuit, ne dubitandum quidem. Quorum illud, 500; nempe, in factis, ac descriptione eorum; hoc, molay dico, in sacris Domini sermonibus expressit. In utroque spectatur. Quæ est duplex. Vel quam rhetores considerant, et ad simplicitatem proxime accedit, quam ubique auctor candidissimus exhibuit. Vel quam veteres theologi peculiariter in nostro laudant: el a qua pidadfoŋs illis dicitur. Non, quod cæteri non aque vera scribant, sed quod auctor iste, sive de se, sive de aliis loquatur, ea quæ illæsa veritate præterire poterat, maximo amore ejus non dissimulat. Ac alterius exempla quidem, in narrationibus illius habes. Quas crebris translationibus, appositis perpetuis, tumore, ac tal; λŋxúðois, quæ potissimum cum hac idea pugnant, aut mutavit no. ster aut'corrupit. Posterioris admodum illustre exemplum, capite vicesimo et primo, commate septimo, habemus. Ubi refert, se, cum Petrum monuisset, eum qui in lacus margine esset, Jesum esse, istum protinus in aquam præ impatientia amoris sese conjecisse. In quo et priores illi tribuit haud dubio: quainvis, dy hɣána Kúpoç, de se dixisset. Hoc non sine motu animi, tum ob candorem hujus,tum illius flagrantissimam amoris vehementiam, a quoquam legi potest. Quis 240 non sentit autem totum hoc perire quia duplici 2x504 usus, primo vestem Petri et quò pacto se accingat', tum et quomodo natet, operose utrumque ac molestissime describit. De priori enim: av Εἴματι δαιδαλές λαγόνας μιτρώσατο Σίμων, Καὶ λινέῳ πεπύκαστο πολυτρήτῳ χρόα πέπλῳ, Πόντιον ἀμφίβλημα περὶ γλουτοῖσιν ἑλίξας, Δέρμα, τόπερ διδύμων κεχαλασμένον ἐς πτύχα μηρών, Ιχθυβόλοι φορέουσιν ἀθητου σκέπας αἰδοῦς. De posteriori autem: Καὶ ταχὺς ἐς ῥόον ἆλτο, καὶ ἠθάδα πόντον ἀμεί [βων, Χεῖρας έρετμώσας, κεφαλὴν εἰς ὕψος αείρων, Ποσσὶν ἀμοιβαίοισιν ὀπίστερον ὤθεεν ὕδωρ. Cum utrumque sola festinatio commendet. Quam brevissimo sermone ac simplicitate cum æquasset sanctus auctor, noster cam abolevit: qui, cum res, ἀλλ' ὅτε γείτων Ακροφανής δροσερῇσι βολαῖς πορφύρεεν νώς. Habes 2hxv0ov. Addit, Ἰησοῦς μετὰ νύκτα λιπόσκιον ήθελε βαίνειν. Habes tautologiam; nam, qui crastino, ni fallor, aliquid futurum dicit, nocte elapsa id futurum indicat. Alqui tỹ ènaúpiov præcesserat. Deinde, Εἰς πόλιν εὐώδινα τανυπλοκάμων Γαλιλαίων. Hapepunveiav habes. Non enim Nazaretham, quam non raro fugiebat, Dominum, sed Galilæam adiisse, auctor dixit. Deinde: καὶ σχεδόν εὗρε Φίλιππον. Habes &vevotov. Itaque quod solum debuit interpretari, in luxurie tam magna prætermisit. Nam Eploxety Græcis invenire est quem quæras; at Hebræis, &vtável, occurrere illi quoque, de quo tum non cogitabas. Et sic aliquoties hoc capite: Eupiσκει οὗτος πρῶτος τὸν ἀδελφόν· εἰ, Εὑρίσκει Φίλιπ Tos toy Nabavanλ. Ita Genes. cap. iv, vers. 13: Kat ἔσται πᾶς ὁ εὑρίσκων με, ἀποκτενεί με. Quod poetis est oupбálleobat. Fit enim sine certa destinatione. Sequitur: 242 Αναξ δέ μιν εἶπε γενέσθαι Πιστὸν ἐὸν συνάεθλον. Habes soloecismui. Quis enim dicat, elnev autòn Yevéabat, qui significare velit, jussit ut fieret, auk esset? nam præterita narrat, cum futura indicare vellet. Quæ omnia vitasset, si Græcorum more, ac simpliciter, vel hoc, vel simili modo scripsisset: Τῇ ἑτέρῃ, Γαλιλαίαν τὴν ἐς πατρίδα βαίνειν Ἰησοῦς πάλιν αὖθις ἐέλδετο· τῷ δὲ Φίλιππος Εύμβλητο· Χριστὸς δέ μιν ὡς ἴδεν, ὡς φάτο μύθον Εσπεο, θεῖε Φίλιππ, ἐμοὶ αὐτίκα. Nulla autem tam astricta est interpretandi ratio, in qua τὰ ἠπορημένα λύειν, καὶ τὰ ἄδηλα σαφηνίζειν, id est, solvere dubia, illustrare obscura, non permittant critici. Noster eam rationem iniit, ut verbis hæreat plerumque diflicultates autem qualescunque nec respiciat, nec tangat. Ita ut ne verbo quidem, ubi potest, locum fulciat, aut plenum repræ sentet, quæ est maxima securitas, ne negligentiam nunc dicam. Sit exemplo locus ille primo capite, com. 8: Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ

περὶ τοῦ φωτός. Nan. volebat, Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ Α΄ runt eum, quod non mirum forte, veterum dissenφῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτὸς, πεμφθεὶς ἦλθε, aut ratione simili. Noster vero cum amplificaret nullo bono cætera quæ jure omisisset, sensum semiplenum ac suspensum ut invenerat reliquit. Οὐ μὴν κεῖνος την νοερόν φάος, ἀλλ' ίνα μοῦνον Πᾶσιν ἀναπτύξεις θεηγόρον ανθερεώνα, Καὶ φάεος προκέλευθος ἀκηρύκτοιο φανείη, Συνὴν μαρτυρίην ἐνέπων θεοδέγμονι λαῷ. Itaque in luxurie tam magna, quod orationi deerat, non affert domo, sed quod unum, cum id proprie interpreti incumbat, jure suo exspectabat lector, negligenter 243 prætermisit. Est et ubi locis, nagis etiam obscuris, leve auxilium, cum facile id præstare posset, maximo lectoris damno, impartiri, insuper videtur habuisse. Veles res initio secundi capitis vehementer torsit, quonam verba illa, τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ, referenda es sent. Τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ, γάμος ἐγένετο ἐν Κανα τῆς Γαλιλαίας. Inter quos est Epiphanius, ut nos suo loco. De quo tamen solo nihil dixit, cum cætera, quæ addit, præter rem sint. Neque minus in ambiguitate ejus loci, capite eodem, Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων ὁ Ἰησοῦς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, hasisse videntur. Dubium enim iis, utrumne primum hoc fecerit, an primum Canæ Galilææ. Ac priorem quidem sententiam urgebant, qui τὰ παι δικὰ θαύματα Domini Jesu et similes nænias populo vendebant. De quibus alibi Theophylactus. Priorem hoc præcipue argumento idem Theophylactus probat, quod addatur: Καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ, καὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ut sil σχῆμα ἐνδείας. Ac si dixisset, Καὶ τότε πρῶτον ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὑτοῦ. Ubi noster sane ambiguitatem non servavit modo, sed et hoc quo tullitur, lectoribus extorsit. Etenim cum δόξα sit interpretatio Chaldaei p quo majestas Dei ac potestas designatur, pro hae τιμήν posuit. De quo evangelista hic non cogitabat; nam omnino aliud volebat. Quod non est interpretis aut paraphrasta. Illud arbitror constare, πρὸς ἐκπλήρωσιν ἐνδείας, olim adlibitam paraphrasin: quod fit, cum sermoni aliquid adjicitur quod deest. Atqui σχήματα ἐνδείας quæ dicuntur, Orienti maxime ac Hellenistis usitata sunt: quare et supplenda ab interprete. Mirilica ellipsis est illa cap. xxi, com. 9: Ὡς οὖν ἀπο ἔδησαν εἰς τὴν γῆν, βλέπουσιν 244, ανθρακιάν κειμένην, καὶ ἁψάριον ἐπικείμενον, καὶ ἄρτον, quasi panem cum pisciculis prunæ impositum invenissent. Ad quem locum Augustinus Tractatu ad hunc evangelistam 123: Ubi non est intelligendum, etiam superpositum panem fuisse prunis, sed tantum subau - diendum, viderunt. Quod verbum si repetamus eo loco ubi subaudiendum est, ita totum dici potest: Viderunt prunas positas, et piscem superpositum, et viderunt panem. Vel ita potius: Viderunt prunas positas, et piscem superpositum; viderunt et panem. At noster cum unico vocabulo lectori consultum ire posset, panem cum reliquis conjungit, ita ut diflicultatem intendat loci: Καὶ χθονὸς ὡς ἐπέβησαν ἐπ' ᾐόνι διψάδος ἀκτῆς, Πυρκαϊκὴν φλογόεντι μαραινομένην ἴδον ἀτμῷ· ᾿Ανθρακιῆς δ' ἐφύπερθεν ἐπ' ὀφρύσι κείμενον [ἰχθὺν, ὑψον, καὶ νέον ἄρτον. Præterea cum &fov ex Græcorum more piscis hic dicatur, ipse όψον tanquam tertium quid posuit. Quod est ιδιωτικόν, et triviale. Abundat insuper et παραβολικοίς evangelista σχήμασιν, quæ ἀνεξέργαστα a criticis dicuntur, quia sensum, qui interior Hebræis dicitur, supplendum interpreti relinquunt. Quale est illud cap. xi, 9: Οὐχὶ δώδεκά εἰσιν ὧραι τῆς ἡμέρας; Εάν τις περιπατῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ, οὐ προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς τοῦ κόσμου τούτου βλέπει. In quo loco ab interiore sensu si deterruesiones, qui sine eo vix ἀκολουθίαν cum superioribus præstari posse existimabant, saltem quæ invenerat recte expressisset. Quæ nunc sic expressit, ac si dictum esset: Si quis mane, aut, orto primum sole, ambulet, non impingit: quasi matutinum tempus, horas totidem quot naturalis dies contineret; aut initium diei, totus dies esset. Ita enin ea reddit: 245 "Ηματος οὐ γεγάασι δυώδεκα κυκλάδες [ώραι; Ἥματος ἀντέλλοντος ὁδοιπόρος οὔποτε κάμπτει Ταρσὸν ὀλισθηροῖσι παραπταίοντα πεδίλοις· quasi invenisset, ἐάν τις ἡμέρας ἀνατελλούσης περι πατῇ, quod, nisi fallor, numquam Domino in mentem hic venit. Capite oclavo, com. 13, legitur: Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς· ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής. Contra autem cap. y, com. 31, dicitur: Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής. Ubi manifestum videtur απεμφαίνον, sive absurdum. Nam quo pacto testimonium illius non est verum, qui est ipsa Veritas? Recte igitur Chrysostomus hic addit: Τὸ οὖν, οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, οὐχ ἁπλῶς ἀναγνωστέον, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἐκείνων ὑπό νοιαν· οἷον, ὅτι Ὑμῖν οὐκ ἔστιν ἀληθής Illud, non cst verum, non simpliciter hoc loco, sed ex adversariorum sensu ac judicio sumendum, quasi dicat, Vos negatis verum esse. Ideoque ex lege paraphraseos, vel una voce omnis tolli difficultas poterat. Hoc ant simili, nimirum, modo: Ὑμεῖς μὲν λέξετε, ὅτι ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου ἀληθής οὐκ ἔστιν, id est, Scio quidem id a vobis dici, etc. Nunc mirifice difficultatem auxit: ηνπερ ἐνίψω Μαρτυρίην ἰδίην, οὐ πείθεται ἄλλος ἀκούων· Οὐ γὰρ ἐμὸς πέλε μῦθος ἐτήτυμος, ἤνπερ ἐνίψω Μαρτυρίην ιδιην αὐτόθροον· ἀμφ' ἐμέθεν δὲ *Αλλος ἀνὴρ πέλε μάρτυς ἐπάρκιος· οἶδα δὲ κείνου Πιστὴν μαρτυρίην. Qui hoc modo omnem sustulisset: ἦν γὰρ ἔγωγε Αὐτὸς ἐμοῦ πέρι τι μαρτύρομαι, οὐκ ἔτι βάζω Ατρεκίην, ψεύδος δὲ κακόῤῥανον, ὡς λόγος ὑμέων. Αὐτὰρ ἐμοὶ πόλε μάρτυς, ὃν ἀτρεκἢ ἴσμεν εόντα, 245 Μαρτυρίην δ' αὐτοῦ παναληθέα, την ποτ' ένισπε Οἴδαμεν. Cujus generis invenies non pauca. Nam de multis unum alterumque adduco, quæ ad cætera lectoribus præibunt. Laudat Photius, sacrorum criticorum princeps, Eudociæ regina, in hoc genere admirandæ imprimis et eximie, poeticam της Οκτα τεύχου metaphrasin: quod et omnes interpretis virtutes, et ipsam ita exprimeret antiquitatem, ut ad eam proxime accederet; neque tamen artem, quod plerisque eo tempore usitatum erat, putide vel ostentaret, vel lectori suo imputaret, sed nec fabulas deliniendis auribus inepte intersereret, nec digressionibus, ab iis quæ ex fide redderet, Christianos animos abduceret. Quæ si noster præstitisset, omnibus exemplo in hoe genere nunc esset: nunc pene omnia neglexit. Nam et, ubi non necesse fuit, quædam prætermisit, et interdum, nullo bono, fuse admodum digreditur. Ut cum mortem Lazari, aut potius miraculum a Domino in ea exhibitum, describit. Ubi cum evangelista, qui est mos ejus, simplicissime dixisset; Καὶ ἐξῆλθεν ὁ τεθνηκώς, δεδεμένος τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας κειρίαις· καὶ ἡ ὄψις αὐτοῦ σουδαρίῳ περιεδέδετο, et quæ eodem versu paucissima sequuntur; ille, quasi sacramento, quo interpretationi dixerat, solutus, aut jam sui factus transfuga, viginti versibus aut pluribus, non sane optimis, defungitur. In quibus ad modum sollicite, quanta Pluto spe exciderit, qui,

apud Lethen mortuum elapsum sibi frustra apud inferos investigaverit, lectori ostendit. Cujus magnam parten ebibisse oportet, qui oblitus sit hoc totum quod profitebatur, hoc est, et interpretationem, et interpretem illius, qui nec Lethen, nec Plutonem, 247 neque ullas paganorum ejus generis ineptias ac sordes didicisset. Quod si Prudentius et alii tantopere abhorruerunt, quid interpretem oportet? Oportet autem, dicunt critici, to yevvýtopos τῶν λόγων οὐκ ἀλλότρια τὸν μεταφρασάμενον φρου vely, non alia ab eo quem interpretatur, sentire eum qui interpretis suscepit partes. Sic ad illa de Maria Magdalena, καὶ βλέπει τὸν λίθον ἡρμένον ἐκ τοῦ uvusios, novem versibus aut decem, imprudenter admodum lascivit. Et cum idem dicat, idem tamen iterum reponit. Idem, qui in aliis tam multa ne interpretatur quidem. Tale est initium, ut supra ostendimus. Ubi brevissimas ac simplicissimas periodos, aut axiomata, sesquipedalibus appositis, indavit atque extendit, ut interdum unam quoque aliquam ridicule amplificet. Qualia ubique toto opere non pauca, etiam in admiranda illa cum Nicodemo disputatione, invenies. Ubi rerum sublimitatem, Anx5001; et præposteris amplificationibus infregit. Multa quoque, ut jam ante dicebamus, prætermisit, instituto in tam sancto opere non bono. Nam, ut recte 1). Hieronymus, Melius est in divinis Litteris transferre quod dictum est, licet non intelligas quare dictum sit, quam auferre quod nescias. Illud autem vel ex iis planum, quæ ab aliis inserta ejus operi, aut addita. De quibus capite sequenti. Ut in eodem opere, τὸ μεταφραστικὸν, τὸ παραφραστικὸν, εἰ τὸ παρεκβολικόν interpretandi confundatur gemus nihil autem minus quam to pestaбoλixó, quod titulus promiserat, agnoscas. 248 CAPUT XII. Nonni versus qui desiderantur utrum amissi. 'Axpiola eorum, qui quoslibet supplerunt locos. Multa quæ non caperet, ab eo prætermissa. Id exemplis aliquot probatum. "Ori mpwró; povžv, Hebraismus. 'Etapa av tautóv. Aliæ causa, quare prætermiserit nonnulla. Templum pro Synagoga nullo judicio a Nonno positu. Locum de sancto Spiritu præler· missum, aut pro es alia supposita. Nonni negligentia; et eam esse causam, cur quædam prætermiserit. Cujus generis loca aliquot notantur. Mulla capite præsertim sexto ab interprete omissa. Ver. sus ineptissimi eo capite a Bordato editi. In iis hiatus. Numeri tardi, et a Nonni numeris diversi. Quos celeres ac concilatos esse, nec σπουδάζοντας in suis admisisse. Nonni hoôáx:ulot et bucolici. Versus, quos supposuit Bordatus, examinati; versus λογοειδής. Οσσα. "Ανθερεών qua pars corporis.Ea voce abusum sape Nonnum. Βυκτάων ἀνέμων. Id unde desumptum. Versus xaxonhos. Judicium de Græca poesi paucissimis datum esse. Priusquam ulterius pergamus, castiganda est doctorum quorumdam levitas ac axpioix, qui quæcunque in hac paraphrasi desiderantur, periisse temporis calamitate, aut negligentia, existimarunt. Quare inventi sunt qui verba quoque minutissima et voculas, quas sanctus auctor habet, admodum sollicite supplerent. Quo successu, jam non dico: tantum hoc judicium accuso. In iis quæ tam manifesta sunt præsertim. Multa enim, quæ non caperet, omisit. Quale est illud primo capite, com. 30:"071 pwτó; µoužν, qui est inter primos Hebraismos, et de quo nos suo loco. Tale est illud undecimo, com. 33: Kal tápačev έautóv, quod cum alias occurrit, infeliciter interpretari solet. Quædam alia difficultate territus non reddidit: quod, ut puto, suffragari nollent versus. Quale est illud cap. 1, comm. 12: 249 τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα auto, quod et ipsum alias, nec recte, nec ut debuit, representavit. Tale est illud cap. v, com. 2: 'H ¿mλεγομένη Εβραϊστὶ Βηθεσδά, πέντε στοὰς ἔχουσα· Quod nec Melpomene, quod nec Polyhymnia possit, Nec pia cum Phœbo dicere Calliope. ut ille ait. Quare æquum est ut illi ignoscatur. Tate est cap. xu, 21: τῷ ἀπὸ Βηθσαϊδα τῆς Γαλιλαίας. Tale est capite eodem, 42: ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι yvwvtal. Quod cum alias conatus interpretari esset, pessime successit; pro Synagoga enim templum posuit, quod Judæi non admittent. Ita capite vi, 39, illa de Spiritu sancto: Ow yàp by Пlvɛūµā aytov. Pro quibus plane alia supposuit. Et iterum cap. xiv, 26: Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 8 πέμψει ὁ Πα τὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου. Εst et ubi quædam quæ existimaret præcessisse, aut expressa satis, prætermisit. Sic post illud cap. 1, 31: '0 x TOŬ OÙρανοῦ ἐρχόμενος, quod sequitur, ἐπάνω πάντων otiv, non expressit, quia id quod posuisset, alterum complecti credidit. Ita cap. 1v, com. 7, in illis, Ερχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας, ἀντλῆσαι ὕδωρ, postrema non expressit, cum id satis intelligi putaret, quod dixisset: Ενθα γυνὴ Σαμαρείτις, αειρομένην διὰ κόλπου Ηθάδα κάλπιν ἔχουσα, μετήε γείτονα πηγήν· ut et alia nonnulla ejus generis. Alia per negligentiam omisit: et vel pauciora, ut cum verbum alibi aut alterum neglexit: quæ a Nausio notata sunt; vel plura, ut cum capite quarto, comma prope integrum vicesimum et septimum; et eodem capite, quadragesimum primum ac secundum; capite quinto, partem secundi, cum tertio ac parte quarti; octavo denique tricesimum octavum non expressit. Quæ per se notabit quivis; et privatim singula 250 a nobis annotata sunt. Lectoris autem otio aut diligentia abuti, nihil habeo necesse. Partem capitis octavi quare prætermiserit, jam alii notarunt. Quod nimirum, quidam ex antiquitate partim libri, partim interpretes plerique, id non agnoscerent: quæ pars in antiquissimo quatuor Evangeliorum codice, quem nos, ut omnia nostra, viro summo et incomparabilis memoriæ Jano Rutgersio, fratri unico, ille, reverendo, et eximiæ tum eruditionis tum bumanitatis vito, Andrea Riveto, acceptum ferebat, quemadmodum exstat, ita multa variant in eo, neque pauca aliter, quanquam eodem fere sensu, leguntur. Nusquain tamen plura quam sexto præter misit capite. Ubi totam prope, ut nos, divinam, ut Capernaitæ tum judicabant, oxλrpáv, de manducatione carnis disputationem Christi omisit. Quod quo instituto factum sit ab eo, adhuc quaro. Si nullum esset argumentum, quo, prætermissum esse eum locum, probaremus: persuadere id nobis versus admodum inepti possent, quos Bordatus ibi, antea desideratos, dedit: nos in hac editione suo loco non expressimus. Si quis tamen tanti putat, in Sylburgianis Notis, quas interpreti subjunxIMUS, inveniet. Qui tam confidenter primus eos dedit, fieri non potest, quin aut ipse nihil viderit, aut judicium de rebus periisse existimaverit; nam et Nonno plane vel indigni, vel ab ejus more ac consue tudine scribendi prorsus alieni sunt. Hiatus saltem, aliaque a quibas plane abhorret, expendissent. Ut omittam, alios hic esse numeros, lentos scilicet ac tardos; cum in iis, nostro nihil concitatius, ut quem ¿àodáx:vào: ut plurimum delectant. Cujus causa el omovdáľovta; ubique exclusit. Adeo ut bucolicos 251 prope solos plurimis in locis admittat. Ecce emm statim vel primo capite: Ἰσοφυής Γενετῆρος ὁμήλικος. Πατρὸς ἔην αμέριστος, ἀτέρμονι. Καὶ Θεὸς ὑψιγένεθλος την Λόγος. Πρεσσύτερος κόσμοιο, καὶ ἔπλετο. Οὐδὲν ἔξυ τόπερ ἔσκε, καὶ ἔμφυτος. *Εσκε τις οὐρεσίψοιτος ἐρημάδες. Κήρυξ ἀρχεγόνου βαπτίσματος. Θεῖος Ἰωάννης λαοσσόος. Ορθὴν πίστιν ἔχοιεν, ατέρμονα quibus tantopere Theocritus ubique gaudet.

Continuos ergo prope dactylicos vides; hiatus Et nihil tale evangelista. Neque meliores sunt, qui autem et elisiones, proscripsisse, quod paucissimi duodecimo leguntur: hoc tempore in suis observant. Secundus tertiusque, hiat et pleboius est. Is nimirum, Κανες ὁ οὐρανόθεν καταβὰς ἐγὼ ἄρτος ὑπάρχω. Sed et est loyoɛôns, et ad solutam, ut plerique ex cæteris, orationem transit. Quartus plane ineptus: Κόσσην ἐμπήεντος ἀνήρυγεν· ἀνθερεῶνος. Nam posteriori parte imitari Nonnum voluit, cum prior quam longissime ab ejus consuetudine recedat. Et mirum quam omnia pædagogice confundat. "Ossa, est modulatio auctori simplicissimo Hesiodo; at Homero, idem quod prun Hesiodo: rumor, aut, fama communis. Ut cum Iliados secundio dicitur, ŏssa deôt, increbrescebat fama. Ut in illo Taciti: Non semper errat fama, interdum et eligit. Εἰ ἀνθερεών, quod Nonno perperam hoc sensu senper placet, non est ea pars quæ vocem format, sed in qua formantur barba pili: quemadmodum Lasini, pubem, forem, hoc est avos, dicunt; et apud Homerum qui supplicant, avspava, hoc est, barbam, 252 sive locum ei destinatum, tangunt. De qua medici videndi ac grammatici. Noster, quod lic est secutus, instrumentum vocis esse putat. Ille antem versus plane ineptissimus, Βυκτάων ἀνέμων γογγυσμὲν ἐάσατ' ἀέλλαις. Quem ut commendaret (omnia enim plane sunt iò:wxá, que ex llellenisticis deprompta, versibus inclusit), apposito Homeri, loco alieno usus est. Quia enim ille Odyss. K, dixerat, Ενθάδε βυκτάων ἀνέμων κατέδησε κέλευθα de Æolo: qui in utre, quo Ulyssem donat, ventos procellosos, ne nocerent, colligarat: quæ cacozelia mera est. Et quia in evangelista et Isaia legerat, Καὶ ἔσονται πάντες διδακτοί τοῦ Θεοῦ, quod nemo Græce doctus intelligeret, ex illo versumi fecit, Καὶ μεγάλοιο θεοῖο διδακτοὶ ἅπαντες ἔσονται. Quod Græce dicas: Πάντας ὁμοῦ σοφίην τε θεὸς καὶ θεσμὰ διδάξει. Et ille vere pa'dagogicus: Εἰς με ὁ πιστεύων ζωὴν αἰώνιον ἴσχει. Non enim est unius assis. Ab illo tamen superatur: Τὴν ἀμέλει δρεπανηφόρες οὐ χρόνος οἶδεν ὀλέσσαι. Quid autem falx Saturni, ad vitain æternam? Ejusdem monetæ est et ille, Άρτος, ὁ οὐρανόθεν καταβὰς, ἐγὼ αὐτὸς ἀκούω. Ejusdem qui sequuntur. Inter quos eminent illi, cum omnes sint stultissimi: Ημετέρη πέλεται σὰρξ ἄρτος, ὃν ἔμμιν ὁπάσσω, "ν περὶ ἀλιτρονίου ζωῆς κόσμοιο δίδωμι. Uni dixit mept (was, pro úp, quod non potest a soleco defendi. Et quis pat enter ista legat: Οὗτος ἐὴν ἡμῖν δύναται πως σάρκα παρῆσαι Ελλαπιναζόμεναι; 253 Et: Εἰ μὴ σάρκα φάγητε, γλυκύ τε καὶ αἷμα πίητε Νέος ἀνθρώπου, ζωὴν ἔχετ' οὐκ ἐν ἑαυτοῖς. Ubi et licentiam drypivov, quam ignorat Nonnus, et posteriores Græculi perpetuo usurpant, profitetur. Ejusdem fere sunt farinæ cæteri, quos duodecimo, decimo tertio, decimo quarto, decimo quinto, decimo sexto, decimo septimo ac decimo octavo capite adjecit. Quos, quanquam in editione hac exstent, maxima ex parte esse ineptissimos mo- .nendus est lector. Talis ille capite septimo, et præter rem, et xax¿Crλos plane: Καὶ μετέπειτα ἔβη κιικκείων οίκαδ' ἕκαστος. Εὐλογίῃσιν άναξ Ισραὴλ αἰνετὶς ἔστω, Αθανάτου ὁ ἐν οὐνόματι κοσμήτορος ἥκων. Plus enim sunt quam triviales. Quemadmodum in aliis quoque capitibus, pauci alicujus frugis reperiuntur. Sed jam nauseamus. Et tamen ornatissi mus doctissimusque senex, optime de hoc auctore meritus, et honore omni vel propterea ac laude dignus, nihil magnopere in iis quod displiceret siši vidit, qui et suos ipse inseruit ac Nouno imputavit: quod nunquam me auctore, fateor, fecisset. Qui, ut scio majus crimen esse jugulare hominem quam versibus scribendis abstinere (nam ubique hoc impune licet), ita illud quoque scio, minori cum periculo conjunctum esse, versus scribere non optimos, quam ostentare. Supersunt enim quidam omni sæculo, qui et de nostris et de antiquorum judicate care, non est omnium: ita de Græcorum poesi, oppossunt. Cæterum, quemadmodum de Grævis judipido paucorum. 254 Quippe, ut poetæ, ita poetarum judices nascuntur. Perficiuntur autem, cum ad præstantissimam naturam, sine qua frustra etiam in aliis plerisque sumus, usus et auctorum lectio accedit. CAPUT XIII. Commatum ac versuum dis inctiones. Eas ignorasse veteres, et cum iis Nonnum. Versus nostri. Ilebræorum versus. Parschiot minores. Ad ea Nomnus accommodatus. 'Adoλela ejus. In exprimenda periodorum brevitate negligentia. Paraphrastes Ethicorum Aristotelis. Mira ejus brevitas. Apollinuris in exprimendis Psalmis brevitas. Arxvtot ab co in interpretatione recte pratermissa. Capitum alia apud veteres distinctio. Mille centum et sexaginta duo quatuor evangelistarum capita. Sexagesimum et quintum Matthæi. Sexagesimum sep:imum ejusdem. Octogesimum secundum Luce. Divisio Græcorum. Theophylacti Catalogus. Evangetti Joannis secundum eum divisio et partes. Parschiol majores Hebræorum. Rato citandi purtes librorum Hebræis usitata. Joannes 'Ev ápzỹ. Partes sancti Evangelii Joannis secundum Cyrum Prodromum. Αποκαθήλωσις, qua pars. Divisio et tituli ejusdem Evangeli secundum Gregorium, Similis Homeri div.so. Utriusque ejus operis repa xta. Divisio Cyrilli. Divisio Syrorum. Capitis sexti S. Joannis ex Syrorum ratione divisio. Ejusdem ex Theophylacti Catalogo divisio. S. Joannis Evangelii secundum Bedam divisio. Sexti capitis secundum eumdem divisio. Distinctionem versuum hand necessariam, neque superstitiose observandam. Hactenus de metaphraste, sive paraphraste nostro, maxima ex parte; qui cum sacro, quem inerit. In quo ipso quoque plurima hoc tempore cruterpretatus est, auctore, posthac conferendus nobis diti viri nobis reliqua fecere. Quæ nec noster, el fortasse illi nondum satis illustrarunt. Primum, 255 quod in mentem nobis vemt, est de capitum ac commatum divisione. De quo nihil colligi ex nostro potest, qui utramque cum antiquitate cætera (de ea loquor, quæ nunc obtinet) ignorat: apud quem non raro finem capitis acrostichis concludit, incheat acroteleution. Nam quod quidam hanc metaphrasin ad commata, quos versus dicunt hodie, accommodarunt, eo factum, quod plerique periodici, et sensum integrum absolvunt. Quod interpres cum sequatur, fieri non potest, quin codem quoqu: loco sensum claudat et absolvat. Quemadmodum facilfimum fuit, Onceli non modo, qui et brevior, et extra textum raro se diffundit, in legem; sed et 3-nathanis in prophetas, et Josephi Cæci, quæ in hagiographos, paraphrasin, ad nostra sive (memata, sive versus ac commata, accommodare. Finis enim,

quem llebræi soph dicunt, eo ducit. Et ut illi mare soph dici volunt, quia terræ Sanctæ limes est et eam claudit; ita terminum τῆς διανοίας, sive finen, sephpasuc: qua posteriori voce et ipse versus a magistris, u. et sp dicitur. Qui a nostris parum dilerunt plerumque quod apparet, quoties ex sacris ῥῆσιν aliquam adducunt. Sic cum verba illa Isaia, cap. vi, 14: Ideo dabit Dominus ipse vobis signum, interpretantur, statim post illa addunt ans της, 877 703, id est, In fine præterea versus scriptum est. Et adducunt illa verba: Ecce virgo erit prægnans, et filium pariet, et vocabis nomen ejus Emmanuel: qui nobis quoque versus est. Minor vero parascha, quæ inter illos et majores parschios, ut nunc loquuntur, tres versiculos interdum suo ambitu complectitur. Sic in Bereschit, quæ major parascha, ab illis verbis, Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Γενηθήτω στερέωμα, usque ad illa, Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Συναχθήτω τὸ ὕδωρ, versus 256 wres invenies. Nostros versus, aut qui proxime ad hos accedunt, στίχους veteres plerumque dicunt; et sic in Evangeliorum summis manu descriplis, quas habemus, στίχοι et capita, in singulis enume rantur. Comma hodie evangelista est, sed minimum, Ἐδάκρυσεν ὁ Ἰησοῦς, capite x1, 35; Nonni autem, καὶ ἔστενεν αὐτὸς Ἰησοῦς, *Ομμασιν ἀκλαύτοισιν ἀήθεα δάκρυα λείβων. Comma najus, exempli causa, illud: Εβουλεύσαντο δὲ οἱ ἀρχιερεῖς, ἵνα καὶ τὸν Λάζαρον ἀποκτείνωσιν, cap. xii, 10. Nonui vero, Καὶ φθονεροὶ μενέαινον ἀναιδέες ἀρχιερῆες, Καὶ ζαμενὴς Φαρισαῖος ὅλος χορός, ὄφρα καὶ αὐτὸν Λάζαρον ἀχλυόεντι πάλιν πέμψωσι βερέθρα, Νόστιμον ἐκ νεκύων, ἑτέρῳ κτείναντες ολέθρῳ, Πότμον ἔτι πνείοντα παλαίτερον ὄφρα τις εἴπῃ· Λάζαρος οἵτιν ἄλυξε, καὶ οὐ φύγεν ἀρχιερῆας. In quo intemperiem poetæ vides. Quam tamen alibi majorem longe videas; et interdum, ubi majus columna est, niinorem. Quale est capitis vicesimi, 25, non quod versus ibi pauciores sint, sed quod pro præscripto pauciora dixit. Nam plerumque ex occasione se diffundit, neque pensi quidquam habet. In quo ita sese gessit, ut cum cola, sive orationis memDra, brevia mirifice sint et concisa, longa, quæ σχοινοτενῆ a criticis dicuntur, ex concursu quoque, ut plurimum, ac cumulo attributorum, longiora, repoSuerit. Cum nonnulli paraphraste, inter quos jam toties laudatus nobis quein in Ethica edidimus, etiam cum quædam illustrando sensu addunt, cum rotunditate Aristotelis ac brevitate alibi contendant. Et Apollinaris quosdam sic expressit psalmos, ut celeritate cum propheta regio certare videatur: cujus rei fidem vel octavus fecerit. Qui 257 cum toι ληκύθων ansam præbeat, prudenter omnes prætermisit. Ut quæ ibi de creatis rebus, sole, luna, astris, bobus, ovibus, avibus, ac piscibus dicuntur. g Quibus singulis ut non immoraretur, Atticum talentum nunquam meruisset noster. Quam autem longe aliter capita veteres distinxerint, ut aucloritatem Suidæ omittam, vel ex Cæsario, Nazian zeni fratre, manifestum. Qui in Questionibus: Τέσ σαρα ἡμῖν ὑπάρχει Εὐαγγέλια, κεφαλαίων χιλίων ἑκατὸν ἑξήκοντα δύο Quatuor nobis, inquit, sunt Evangelia quæ mille centum sexaginta duobus catitibus constant. Et Euthymius in Joannem, ad caput ex divisione nostra decimum octavuIE sexagesimum et quintum Matthæi, quod nunc vicesimum et sextuin, adducit. Ad illa enim verba: Misit eurs Annas ligatum ad Caiapham pontificem. Stabat autem Simon Petrus, et calefaciebat se, etc., Serag simo, inquit, quinto Εvangelii juxta Μαιthæum, diligenter de his disputatum est. Ubi habetur: Et ingressus intro, sedebat cum ministris ut videret finem. Et mox ad verba que sequuntur, Statimque gallus cecinit, etc., Quare, inquit, sexage1060 simo sexto dicti evangelistæ capite, ubi similiter dicitur: Statimque gallus cecinit: ibi de hoc manifeste dictum est. Utrumque vero apud nos eodem exstat capite, et eo quidem quo jam dixi; alte rum 58, alterum 74 commate. Idem ad verba illa, capite evangelista nostri decimo et nono, Acceperunt autem Jesum, et duxerunt in prætorium, sexagesimum Matthæi septimum adducit. Quære sexagesimo septimo juxta Matthæum capite; ubi habetur, ‹ Et postquam illuserunt ei, eruerunt eum chlamyde, et induerunt eum vestimentis suis, ac lege enarrationem. Qui locus, ex divisione nostra, capite vicesimo et septino, commate 28, nunc exstat. Idem ad caput vicesimum evangelistæ nostri, 258 octogesimum secundum Lucæ adducit. Secutus auten est divisionem suam, aut, si vis, Græcorum. qua aliquantum Catalogus Theophylacti abit. In evangelista nostro, titulos τη' Suidas, et cum eo Græci ponunt; nam κεφάλαια minores ibi sectio nes sunt. Sic evangelista noster titulos της, capita σλβ' habere dicitur. Ut sit primus: ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΚΑΝΑ ΓΑΜΟΥ Primum enim caput ab historia miraculi in nuptiis, quæ ibi incipit, Καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ, non siue gravi causa, de qua infra, inchoarung Nam quod hunc primum, ut Prafationem, separarunt: 11. ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΚΒΛΗΘΕΝΤΩΝ ΕΚ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ, ΙΙ. ΠΕΡΙ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ. 1. ΖΗΤΗΣΙΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ. V. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΑΜΑΡΕΙΤΙΔΟΣ. VI. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΟΥ. VII. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΛΗ' ΕΤΗ ΕΧΟΝΤΟΣ ΕΝ ΤΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ. VIII. ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΕΝΤΕ ΑΡΤΩΝ, ΚΑΙ ΤΩΝ Β' ΙΧΘΥΩΝ. ΙΧ. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΘΑΛΑΣΣΗ ΠΕΡΙΠΑΤΟΥ. Χ. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΚ ΓΕΝΕΤΗΣ ΤΥΦΛΟΥ. ΧΙ. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ. ΧΙΙ. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΛΕΙΨΑΣΗΣ ΤΟΝ ΚΥΡΙΟΝ ΜΥΡΩ. ΧΙΙΙ. ΠΕΡΙ ΩΝ ΕΙΠΕΝ Ο ΙΟΥΔΑΣ. 259 ΧΙV. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΝΟΥ. ΧV. ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΡΟΣΕΛΘΟΝΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. ΧVΙ. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΙΠΤΗΡΟΣ. ΧΙΙ. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ. ΧΥΙΙ. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΙΤΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ. Quæ in manuscripto meo Evangeliorum antiquissimo, modo in superiori, modo in inferiori parte pagina, ad verbum notata invenias. Quas particulas, ut suas parschiot Hebræi, putat Bereschi, Noe, Lec Lecha, citare solent. Nisi quod initia verborum isti, Græci historia spectare solent, ut si evangelistam nostrum ἐν τῷ, Ἐν ἀρχῇ adducas. Quemadmodum Cyrus Prodromus, primum lemma suum, Εἰς τὸν Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, fecit: qui est primus quasi titulus; secundus, Εἰς τὸν ἐν Κανά γάμον· tertius, Εἰς τὸν νυκτερινὴν μαθητήν Νικόδημον· quartus, Εἰς τὴν Σαμαρείτιν quintus, Εἰς τὸν παράλυτον sextus, Εἰς τὸν τυφλόν septimus, Εἰς τὸν Λάζαρον· oclavus, Εἰς τὸν νιπτήρα· nonus, Εἰς τὸν Ἰωάννην τὸν ἐμ· πίπτοντα τῷ στήθει τοῦ Κυρίου· decimus, Εἰς τὴν ἀποκαθήλωσιν, qui titulus Nicodemi, tollen - tis e cruce Dominum, historiam complectebatur; undecimus, Εἰς τὸν Θωμᾶν. Nam Gregorius in divisione sua, sola exhibuit miracula. Qui videtur titulos fecisse, Περὶ γάμου ἐν Κανᾷ. Περὶ βασιλ κοῦ. Περὶ τοῦ ἐν ἀσθενείᾳ. Περὶ πέντε άρτων. Περὶ τοῦ ἐπὶ τῆς θαλάσσης περιπάτου. Περὶ του ἐκ γενετῆς τυφλοῦ. Περὶ τοῦ Λαζάρου. Περὶ τοῦ

θανάτου του Κυρίου. Περὶ τῆς ἀναστάσεως. Περὶ ἡ τῶν ὁμιλιῶν μετὰ τῶν μαθητῶν. Quæ particulæ iis sunt simillima, in quas 260 Iliadem et Odysseam critici antiqui diviserunt. Ut si Adv M, Ονειρον ἢ Κατάλογον, Ορχον ἢ Μονομαχίαν, Ορκίων σύγχυσιν ἢ Ἐπιπώλησιν, Διομήδους ἀριστείαν, Οπλοποιίαν, Μήνιδος ἀπόρρησιν, similesque ex Iliade; Νεκυομαντείαν, Απόπλουν παρὰ Φαιάκων, Avarvwpopov, ac similes, ex Odyssea adducas. Quæ repáxia memoriam non parum juvant, ac divisionem illi operis infigunt. Augustinus singulis tractatibus, homiliis singulis Chrysostomus, sensus aliquot aut fets exponunt. Qui, ut manifestum sit, quam de Græcorum etiam divisione fuerit securus, verba illa, xal tỹ ŋµép‡ tỷ tpitŋ, quæ et nos et Græci separamus ac distinguimus, cum fine primi capitis conjungit, Cyrillus pro librorum, quos duodecim in bunc evangelistam edidit, divisione, ipsum Evangelium divisit. Primum enim librum ab illis, 'Ev ap secundum ab illis ejusdem capitis, Τῇ ἐπαύριον βλέπει Ἰωάννης τὸν Ἰησ Gouy popevov, qui versus est vicesimus et nonus; tertium ab illis, Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμε vos, qui versus est tricesimus et quintus capitis quinti; quartum ab illis, Οτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ oùpavou, qui est versus sexti capitis tricesimus et sextus, inchoavit. Atque sic deinceps: quintum enim, sextum, septimum, octavum, Chlichtovæus addidit. Longe alia divisione Syri, caput primum in quatuor, secundum in tres, ita ut finem ejus, tibi verba illa habes, Ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς Ἱεροσολύ po, quae nobis comma inchoant vicesimum et tertium, cum dissertatione, quam cum Nicodemo habuit Servator, usque ad capitis ejus vicesimum secundum comma connectant. Forte ut, de quo Græci quoque ac Latini quidam aliquid notarunt, verba illa, apt tŵy пposxalpwy, ad Nicodemum, cui inter illos locum 261 tribuunt, referrent: rursus verba commatis vicesimi secundi, Merà ταῦτα ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὴν Ἰουδαίων γῆν, usque ad comma quartum capitis quarti, Samaritanæ autem historiam, ad comma quadragesimum et tertium ejusdem capitis, ubi verba ia, Μετὰ δὲ τὰς δύο ἡμέρας ἐξῆλθεν ἐκεῖ Dev, jungerent. Ex quibus, quantam et capitum nostrorum rationem habuerint, et nonnunquam melius, quæ non hærerent, divisisse, intelligimus. Singulas autem ex his partes, festis suis ac solemnitatibus accommodarunt. Sic miraculum in Cana, Matutinis Dominicæ, qua inchoant jejunium, Samaritana historiam, ante Pentecosten legebant. Caput nobis sextum, quinque illis partes habet, cum nos, quanquain male hærentes, connectamus Ita in Catalogo Theophylacti, octo ejus capitis fecere partes. Inter quas, exiguas fuisse quasdam admodum, necesse est, ut cum ab initio, ad comma decimum et quartum, primam statuunt illius partem: quod miraculum de quinque piscibus ac panibus complectitur, usque ad verba illa, Oi où vopñOL ἰδόντες ὃ ἐποίησε σημεῖον ὁ Ἰησοῦς· secunda, in qua, ne rex crearetur, abitus describitur: quæ non amplius quam comma decimum et quartum cum sequenti, apud nos habet: nam ab eo versu qui hunc sequitur, Περὶ τοῦ ἐν θαλάσσῃ περιπά Tov, agere incipit. Pars quarta, versus admodum, ni fallor, octo continet; quinta, cum commate trigesimo incipial, sequenti Περὶ τοῦ ἄρτου τοῦ ἐξ ovparov, sequitur: quam ille sextam fecit. Quæ pars sane maxima, ac comma sexagesimum et sextum diffunditur, ubi Περὶ τῶν μαθητῶν τῶν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀπελθόντων agitur. Postrema rursus parva, Petri testimonium de Domino complectitur. Cum descripti 262 manu codices, et Græci, sexti, septimi, octavi capitis, usque ad nonum, duas tantum partes fecerint. Hium enim locum, a sexti capitis initio, May 6 Ἰησοῦς, usque ad noni capitis initium, Καὶ παρἀγὼν εἶδεν ἄνθρωπον τυφλὸν ἐκ γενετής, ita diviserunt, ut prior de panum ac piscium miraculo, altera, de ambulatione Christi in mari, ageret: quod, ut dixi, nono capite describitur. Itaque in codice antiquissimo, inter illam sive inscriptionem, sive titulum, Περὶ τοῦ ἐν θαλάσσῃ περιπά του, et illam, Περὶ τοῦ ἐκ γενετής τυφλοῦ, pagellæ admodum duodecim omnino vacant. Idem factum et in aliis codicibus, ex summi viri Joachimi Camerarii, et aliorum, qui e Græcis eos descripserunt libris, manifeste apparet. quibus Beda Catalogus dissentit, qui totius Evangeli summa quatuordecim, ni fallor, fecit capita. Sextum autem sic divisit, ut illius quinque fecisse videatur. Ita enim: De quinque panibus et duobus piscibus, et quod eum regem facere voluerunt. Jesus super mare ambulat; et de manna et pane cœlesti loquitur, ac recedentibus ab eo discipulis, unum ex duodecim diabolum dicit. Sed et qui catalogos actorum et epistolarum, tam doctoris gentium, quam earum quas καθολικάς sive εγκυκλίους vocant, qui cum enarrationibus leguntur OEcumenii, semel inspexerunt (quam antiqui autem sint, non quæro), sciunt nullam ibi esse, quæ cum nostra quadret capitum divisione. Plura enim semper sunt aut pauciora. Sane apostolorum Acta, quadragin'a ibi, nobis octo et viginti habent. Que ad Romanos scripta, nobis sedecim, viginti ibi habet. Quæ ad Galatas, nobis sex, ibi duodecim habet, ne quis capita minora semper arbitretur, ut alias cum tituli et capita junguntur. Evangelistæ nostri 263 prima, nobis quinque, ibi septem; secunda, unum nobis, ibi duo; tertia postremo unum nobis, ibi tria habet. Nam Apocalypsin et in λόγους et κεφάλαια divisit Aretha, ut viginti quatuor 26 youg, septuaginta et duo capita contineat, quia prior numerus ploσo5ɲɛvoç, seu triplicatus, alterum producit; prior autem, aiunt, propter totidem presbyteros, qui ibidem describuntur. Nam hæ illis placent. Quanti autem ista sint, non disputamus. Satis enim, si illorum superstitio tollatur, qui antiquitatis plane ignari, superstitiose his distinctionibus adhærent. Sane quemadmodum vir summus sanctissimusque D. Hieronymus, ad Minores prophetas et alibi, sæpe in medio capitis, novum inchoat librum, ita quanti versus nostros sive commata antiqui fecerint, norunt qui Cyrillum, Chrysostomum," Augustinum, alios tractarunt, quemadmodum, ne longo abeamus, vel ex eo patet, quod plerique ex antiquis, et inter hos Cyrillus, tertium statim primi capitis comma, quod Manichæis alibi ab Augustino objicitur, cum quarto conjunxerint. Quod qui ut novum admiratur (quanquam sane illius loci sententiam non probo) ad inventa nostra xal à ×ès xal πpwny diatetaŸμéva, veteres astringit. lloc affirmare possum, partes istas ut memoriæ suc currunt, ita locis corrumpendis, alibi occasionem dedisse. CAPUT XIV. Ad eorum explicationem quæ in S. Joannis Evange lio nondum satis explicata sunt, transitum. Quanti eum fecerit antiquitas. Id ex laudibus et nominibas quæ ei ab iis imposita, evinci. Θεολόγος, υἱὸς βρον της, βροντόφωνος, οι βροντόπαις dictus. Cujusdam doxnsioopia. Criticorum contemptus. Quo 264 loca antiquis S. Joannes, quare Theologus dictus. Falsa de eo quorumdam opinio. S. Joannis Evangelium prædicatum ut Syri volunt. Ea in re Græca voce ti. Evangelii hujus secundum Syros inscriptio. S. Joannis Evangelium inayopeυoñva: eliam a Græcis dici. Excerpta ms. Florentini, sive Summæ Evangeliorum. Syri mens, cum prædicatum, S. Joannis Evangelium ait. Id ex Hebræorum divisione sumptum videri. Marci Evangelium a Petro prædicatum aut dictatum, a Marco̟ excer-

ptam, Luca a Paulo dictatum, ex quorumdam notent, Syri ejus Evangelium, ab eo prædicatumi sententia. Ex aliorum, xx' pony Petri scriptum. Pauli Evangelium, et quid de eo veteres. Evangelistarum ac apostolorum scripla inayopεúσεις εἰ ὑπαγορευόμενα. Error ex loco Matthæi male intellecto. Η πρακτικὴ τοῦ Χριστοῦ γενεά, et quomodo dicatur. Theologus evangelista noster quare dictus. Theologia et œconomia opposita. Thy Osodoγίαν βροντήν. Θεοπρεπῆ εἰ ἀνηγμένα in sacris scriptoribus. Ο τῆς θεολογίας ἀρχηγός, S. Joannes dictus. Tov Xorothy Bɛokoyelv. Principium S. Joannis, ἡ τοῦ Μονογενούς θεολογία dictum. Ipsum S. Joannis Evangelium, Ozohoria dictum. S. Joannes vid Sports quare dictus. Ejus initium et concisa ejus brevitas. Periodi quales. S. Joannes Spovrópuvo; d clus. Vera causa quare vids Spovers dicatur. Tonitru, de majestate divina. Duvidis locus expositus. Tonitru vox, et vox Dei. Filia vocis. Interpretatio loci S. Joannis. Owvŕ lingua Hellenistica pro tonitru. Opera divina angelis ascripta. Angelus mortis Chaldæo. Tonitrua in Apocalypsi. Qua et quanta ad recte sacra studia tractanda requirantur. Nunc ad auctorem sacrum veniamus. In quo ita in posterum versabimur, ut ne istum quidem in quo hactenus versati sumus dimittamus. Cujus sic interpretationem examinabimus, ut si quæ in sanctissimo scriptore minus recte intellexit, ea obiter quoque expendamus: si quæ in eodem adhuc illustranda restent, iis lucem afferamus. De laudibus auctoris maximi, cum Augustinus, tum et alii non pauci, nemo tamen disertins facuudiusque Chrysostomo qui cum alibi videndus, tum præsertim in Præfatione quam præclaris homiliis suis in auctorem hunc 265 præfixit. Ex quo quanti eum fecerint, apparet. Idem et evincunt nomina, quæ passim ei ab antiquitate tribuuntur, ut cum 0ɛodóyos, υἱὸς βροντῆς, βροντόφωνος, οι βροντόπαις, dicitur. Quod ad primum quidem, quare sic dicatur, nemo qui in scriptis Patrum aliquantulum versatus est, nescire potest. Et inveni tamen, qui cum rerum omnium scientiam profiterentur, nihil magis quam quod scire existimarent, ignorarent. Inter eos quemdam sane, ex iis, qui cum duas controversias aut tres fortasse intelligunt, aut intelligere se arbitrantur, omnes vere eruditos, criticos, vocare solent. Non alia de causa, nisi quod, ut omnis veræ eruditionis ac antiquitatis imperiti sunt, ita quantum eruditionis sit in eo nomine, quantumque in eo triumpharint veteres, ignorent: qui et ipsi illud affectabant, et judicibus antiquitatis deTerebant. Is igitur cum ex me audivisset, non pauca adhuc esse in Novo Foedere quæ pauci assequantur, in primis autem ego (semper enim, nescio quo pacto, tenuem profectum nostrum, tanquam comes via, sequitur ex ignorantie confessione desperatio), ille, gestu mimico mirari, hominem, quem Græce existimabat didicisse, adhuc in principiis hærere. Ibi cum nonnulla ex me scire vellet, ad que, ut est captus mediocrium, quæ poteram tum respondebam, et auctoris nostri forte Evangelium evolveret, inter alia quæ occurrebant, cur Theologus antiquis hic polissimum evangelista diceretur, modestissime quæsivi. Ibi ille, ex Thomæ definitione, quid theologia esset, nos docere. Quæ cum sæpe, ci fortasse alio quam solent gloriosuli judicio legissem, Tanti sapere est, inquam tamen hoe non agi. Nam theologos profectò dici posse, quotquot Dei spiritus 266 alllasset, neque causæ esse cur evangelista cateri, theologi non essent, si quidem theologia esset, quam jam definiret. Ibi cum hæreret, dixi alterum quoque esse scrupulum, non quidem magnam illum, nec qui viros magnos, qualis ipse esset, sed ecclesiastic: antiquitatis ac linguarum studiosos, remorari posset: quare, cum Dorotheus et alii, eumdem, prædicasse in Asia, in Patmo autem Evangelium scripsisse dicant. Voce enim Græcauti, quod xŋpúoGatv esse. Inscripsisse enim, Evangelium sanctum: præconium Joannis, quod Ephesi in lonia prædicasset. In excerptis vero Græcis, quæ summam Evangeliorum continerent, quæque ex ms. exenplari Florentino descripta præstantissimus vir Fredericus Lindenbrogius communicasset nobis, ita legi: Ιστέον, ὅτι τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον, ἐν τοῖς χρόνοις Τραϊανοῦ ὑπηγορεύθη ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ· διηγεῖται δὲ τὴν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἡγεμονικὴν, καὶ πρακτικὴν, καὶ ἔνδοξον τοῦ ✗PISTOD YEVEάv. Quemadmodumi, et Marci Evangelium a Petro, Lucæ a Paulo, Smayopsuvat ab codem dicitur. Primo igitur doceret me, quid Syri sibi vellent, tum et quid Excerpta, quorum meminissem, naуópeσ vocarent. Ei, an eadem hæc essent. Ille vultu altera ex parte gravi (nam quemadmodum Tiberium, de quo præclarus auctor, nondum deseruerat dissimulatio cum cætera dese rerent, ita quidam ex hac gente, solam hanc virtutem semper amant) partem tali, Ravola, qualem deprensus habebat quæ proposueram, loyoμzxiaç, et, cum aliquantu lum excanduisset, μωρὰς ζητήσεις, imo ἀπαιδεύ TOUS, ex 267 apostolo eodem nuncupare. Nam libenter ἐκ τῶν θεοπνεύστων ignorantia velamen, sicut protoplastes folia ex ficu, hi mortales quærunt. Ibi ego rursus, ne sævi, magne sacerdos, inquam. Etiam hic dii sunt, ut philosophus dicebat. Quod cum omnis elegantiæ ignarus, parum penetraret, increpare, quod deorum voce usus essem: vanum et indignum Christiano homine id esse. Neque recte ac ordine de linguis quæri, aut in iis excerceri, qui ad alia non paulo graviora nati essent. Et in Græco quidem textu, nihil esse admodum quod se lateret. Ad unguem hunc tenere. De Hebræo ac Chaldæo, aut interpretatione Syra, nunquam cogitasse. Aliena enini non curare. Munus quod incumberet, cum fide exsequi. Commissam sibi animorum curam; illud agere nunc unum. Rara, inquam, ac stupenda penitus ingenii felicitas. Ad quam, nemo, ut existimo, theologorum, cum tot summos homines vel nostra vel parentum atas tulerit, pervenit. Quid de istis autem loquar? Augustinus, Hieronymus, Cyrillus, imo princeps Novi Foederis interpretum Chrysostomus, nonnunquam ignorantiam vel prodit vel fatetur. Et Nos viles pulli nati infelicibus ovis, aliquid videmur nobis scire, si nonnunquam aliquid ignotum aut indictum aliis in iis libris observemius. Me quidem, cum ad Dei verbum ac mysteria accedo, semper dare operam, ut quantum nesciam profitear, et ad ejus Spiritum, qui solus fax est veritatis, caligantes oculos attollami, qui in isto pulvere et corporis infelicissimi compagibus cum hæreant, nihil sine hoc præsidio sperari posse. Aunos agi multos, ex quo Patrum scripta diligenter legere caspissem, 268 et ad ignorantiae confessionem tantum profecisse. Tu vero fruere hac felicitate tua: et, ut ille ait, Quæsitam meritis sume superbiam. Tamen parce, inquam, Pater,, et ut Syri illi dicunt, quos tantopere contemnis, 17 DM: nam et ipse Petrus (nosti hominem, ni fallor), ne philosophorum more posthac loquar, ita loqui solet; neque in animum inducas, quidquid multi ignorare malunt, frustra a quibusdam disci. Quin et linguas Dei donum simul esse et instrumentam, scias. Et cum Græce sciret, unam esse quod ab eo flagitarem, saltem, ut de quodam Pauli loco, quomodo intelligendus esset, nos doceret. Et cum annuisset, Prima, inquam, ad Corinthios, quid voluit, cum dixit, alis

DAN. HIEINSII EXERCITATIONES. ἐπιτροπὴν Παύλου concepta notet. Non ignoratis autein, id quod aliquoties apud Paulum, cum de suo agit Evangelio, occurrit; exempli causa Epistola ad Romanos: Εν ἡμέρᾳ ὅτι κρίνει ὁ Θεὸς τὰ κρυπτὰ τῶν ἀνθρώπων, κατὰ τὸ Εὐαγγέλιόν μου, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ· item ad Galatas, Τὸ Εὐαγγέλιον τὸ εὐαγγελισθὲν ὑπ' ἐμοῦ, ut et semel atque iterum adl Thessalonicenses, secunda denique ad Timotheum; antiquos ad hoc Evangelium referre: quemadmodum auctoris quoque meminit. De Joanne autem ait, ὅτι ὑπηγορεύθη τὸ αὐτοῦ Εὐαγγέλιον 271 ἐν Пath how. Prius prædicatum, mox dictatum, et Hebræorum, nisi fallor, et Syrorum more, qui bic voce TEN in aphel utuntur. sapientiam, aliis fidem, aliis scientiam linguarum, Пérpov, instinctu Petri, Acta vero apostolorum xar' aliis interpretationem, hoc est, ÉTÉpW YÉVŋ ThOUT. σῶν, ἄλλῳ δὲ ἑρμηνείαν γλωσσῶν, datam esse? Et de quo hic agi spiritu existimaret? Addi enim ibi, omnia unius Spiritus hæc esse. Tum eadem hac Epistola cum dixit, Optare se, ut omnes variis loquantur linguis, Θέλω δὲ πάντας ὑμᾶς λαλεῖν γλώσ cats, quid voluerit? Postremo, quid in mente illi esset, cum de linguis, quas callebat, gloriari audet? Et cum admodum attente locum quæreret, Compendii, inquam, studium quærendi facias nunc velim: nam eodem capite id legitur. Et cum ipsum comra digito monstrassem, uno alteroque dicteriolo nos ultus est. Quod cum admodum modeste transmisissem, Theologiæ, inquam, studium quod vindicetis, et in illud incumbatis, recte id quidem. possessione ejus alios quod excludatis, equidem nec recte nec ordine id fieri a vobis arbitror. Nam et antiquorum Patrum, et interpretum recentiorum scripta, potest fieri ut diligenter 269 legant, quos vos nescio quam recte criticos dicatis, qui in hoc metuo ne multo magis quam vos sapiant, quod nec philosophos, nec veteres theologos, nec linguas, quibus usi sunt prophetæ ac apostoli, contemnant, In Chaldæis quidem, præter eruditionem, neminem nescire quain præclara de æterno Dei Verbo, de æterna vita, etiam cum non exprimitur in sacro textu, ex occasione interpretationis, exstent testimonia. Quibus cum tum oinnes, Asiaticæ inprimis, ubi prædicasse dicitur sanctissimus Joannes, personarent Synagogæ, dubitare me an loco hominum habendi essent, qui hac tempestate, ea primum ab apostolis invecta esse, generi bumano persuadere Salegissent. Syrum quoque interpretem immerito contemni. Nam si etiam Latinos Novi Fœderis, non ille quidem, qui hæc omnia jam intelligeret ac sciret, verum ego similesque mei, ubi opus esset, ad sententiam eorum cognoscendam adhiberent, quanti esse, qui cum ipsam mentem, tum idiotismos Servatoris et apostolorum plurimis in locis optime re. præsentaret? Aderat tum forte cruditionis exquisitæ ac diffusæ admodum theologus, qui, cum multa sciret, plura tamen aliis, quæ morum ingenuitas in eo erat, etiam qui minus eruditi essent, libenussime tribneret. Veteres amores meos Thysium ex indole ac eruditione descripsisses. Qui cum hominis temeritatem xal anaidavolav bona fide castigasset, Tu vero, perge, inquit, ea tamen lege, ut de primo quod proposuisti, primo, ac sic ordine de cæteris sententiam exponas. Ego quidem faciam quod jubes, inquam, salvo tamen iuo, cui nosti quantum tribuam, judicio. Quod ad Syrum, cum prædicandi voce usus est, Hebræos habuisse in animo, 270 adducor ut existimen. Qui, cum in legem, sive Pentateuchum, in prophetas, et hagiographos, sacram dividant Scripturam, postrenios, ut ab aliis distinguant, instinctu quidem sancti Spiritus conscriptos, sed non prædicatos dicunt. Ea ergo voce auctoritatem astrui evangelistis puto. Sic et Græcus. Vult enim eos libros, scriptos ab aliis, ab aliis aut prædicatos aut dictatos esse. "TotÉOV, Tuquit, ὅτι τὸ κατὰ Μάρκον Εὐαγγέλιον ὑπηγορεύθη ὑπὸ Πέτρου ἐν Ρώμη. Εποιήσατο δὲ τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τοῦ προφητικοῦ λόγου τοῦ ἐξ ὕψους ἐπιόντος τῷ Ησαΐα, τὴν πτερωτικὴν εἰκόνα τοῦ Εὐαγγελίου δη Aouvtos. Et deinde hos versus addit: Οσσα περὶ Χριστοῖο θεηγόρος έθνεα Πέτρος Κηρύσσων ἐδίδαξεν, ἀπὸ στομάτων εριτίμων, Ενθάδε Πέτρος ἄγειρε, καὶ ἐν σελίδεσσιν ἔθηκε. Τούνεκα καὶ μερόπεσσ' εὐάγγελος ἄλλος ἐδείχθη. Vult a Petro prædicatum, aut potius dictatum, a Marco excerptum esse hujus Evangelium. Unde Petri punyeuths a Sophronio vocatur Marcus. Et ὑπαγορεύειν, ερμηνεύειν exponunt Greci. Ita Evangelium Luca, a Luca scriptum, a Paulo dictatum vult, cum Dorotheus id scriptum κατ' ἐπιτροπὴν PATROL. GR XLIII, Et revera omnia apostolorum ac evangelistarum scripta, recte Υπαγορεύσεις, et Ὑπαγορευόμενα, quia sancto Spíritu dictante scripta sunt, a nobis dici possunt. Illi tamen aliter hac voce usi sunt, quanquam eodem tendere videntur. Idem auctor solum excipit Matthæum, de quo ejus verba, quia nondum publicata sunt, quod sciam, hic describam: Τὸ κατὰ Ματθαῖον ἅγιον Εὐαγγέλιον, πρὸ τῶν ἐξ Ἰουδαίας ἐξεδόθη ὑπ' αὐτοῦ ἐν Ἱερουσαλὴμ διὰ γραμμάτων Εβραϊκών. Διὰ τοῦτο γὰρ ἅτε Εβραίοις γράφων, οὐδὲν πλέον ἐζήτησε δείξαι, ἢ ὅτι ἀπὸ Αβραάμ, καὶ Δαβίδ, ἦν ὁ Χριστός. Εt addit: Ματθαίου τόδε ἔργον ἀριστο πόνοιο τελώνου, Ὃς τόκον ἔφρασε θεῖον ἀπειρογάμοιο γυναικός, Η τέκεν άσπορον υἱὸν, ὃν οὐ χάδεν οὐρανὸς [εὐρὺς, Χριστὸν ἀειζώοντα, Θεὸν βροτὸν αἰὲν ἐόντα. Cui autem persuadebit, nihil aliud Matthæum præstitisse, quam ut ab Abrahamo et Davide ortum esse Servatorem ostenderet? Vide quid Hebraicarum possit litterarum ignorantia. Idem quod Erasmo (at cui viro?) Græculus imposuit. Principium Matthæi lingua Hellenistica conceptum ita habet: Biblog γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαβίδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. Quod acceperunt, quasi hæc inscriptio totius es et Evangelii, aut ß60 liber esset potius quam orde. Hec est, inquit, series et ordo stirpis Jesu Christi. Incepit enim phos. Ita autem Helleniste, primo Mosis libro, Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως ἀνθρώ Toy. Quæ est usitata, non modo in principiis, sed et medio librorum formula, cum præsertim magni alicujus viri meminere aut historiam: describunt. Quia ED ista notione est catalogus, aut 272 series, non liber. Hellenistæ vero, Hebræorum notione, ut solent, illud acceperunt, ut jam ante nos Joannes Drusius, præclare de his meritus, notavit. Sed hoc est vagari. Quare ad evangelistam nostrum redeamus. Velim ergo ex te, inquam, præstantissime virorum (nam cum isto, qui contemnit illa, pax est nobis), scire, quid cjusdem inscriptio aus ctoris velit, cum την πρακτικὴν τοῦ Χριστοῦ γε vɛάv commemorat. Ita enim de evangelista nostro, Διηγεῖται δὲ τὴν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἡγεμονικὴν καὶ πρακτικὴν τοῦ Χριστοῦ γενεάν. Nam in Novo quidem Foedere id non exstat: in quo nihil istum latet. Id cum sibi quoque ignotum fateretur, dicanı igitur, quod subito in mentem nobis venit, inquam. Quanquam rarius antiquos ita loqui sciam, πρακτι χάν id esse puto, quod vos ὑποστατικόν vocatis, quatenus non in imagine aut idea, sed obotwóŵs,:l Patre Filius est genitus, quemadmodum subsistit. Quod subtilius Cyrillus libro De Trinitate primo, et qui caput hoc descripsit, primo De orthodoxa fide, Damascenus, distinguunt. Qui id, quod commune est in hominibus, Petro puta et Paulo, mente et ratione, quod diversum, rebus, hoc est, Yao, distingui volunt. Contra in divina Trinitate. in qua quod commune est, essentia nimirum, bonitas, voluntas, aliaque id genus quæ communione ostendunt identitatem, re, non ratione, proprieta tes autem, sive modos exsistentiæ, qui differentiam 3% pá-

constituunt, animo ac cogitatione distingui volunt: quæ distinctio, ab illis πράγμασι καὶ λόγῳ, fieri ibidem dicitur. Ita Epiphanius tres personas, tria ἔμπρακτα vocavit. Videtur autem ἡγεμονικήν dixisse, quia Christus, qui σοφία ενυπόστατος vocatur, ex ipsa mente Patris ab antiquis generatus 273 dicitur. Notum est illud Damasi scriptoris antiqui, Vox summi sensusque Dei, quem ſudit ab alta Mente Pater. Mens autem ἡγεμονικόν Platoni. Vel quod magis placet, quia onines res creatas generatio hæc antecedit, ut si primam, sive principem, Latine dicas. Et non semel memini theologos sic loqui: nam ex illa, ut Cyrillus locum hunc interpretatur, πᾶσα πατριὰ ἐν οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται a quo longe ibi recesserunt nostri, qui familiam verterunt. Cum non abnuisset, et ad alia jam properarem, ibi ille, Tu vero etiam atque etiam, quid agas, vidle; nam de nomine theologi, et cæteris, quæ scriptori tuo sancto ab antiquis tribuuntur, nihil hactenus. Illud vide, ut ad institutum redeas; nam obstrictum jam tenemus. Et nonnullum ibi quoque scrupulum jam injecisti, quod de eo quoque aliquid jam meditatus viderere. Veteres non raro ita loqui non ignoras, inquam, ut θεολογίαν καὶ οἰκονομίαν inter se opponant. Sic Chrysostomus, sic alii nonnunquam id usurpant, ut cum de evangelista hoc cæterisque, magnus ille doctor, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι τὴν οἰκονομίαν ἤστραψαν, ὁ Ἰωάννης δὲ τὴν θεολογίαν βροντᾷ apud cæteros economic fulmen, apud hunc theologiæ tonitrua exstare. Itaque ea κατ' οἰκονομίαν, qua de Domini bumanitate, ea autem κατὰ θεολογίαν, η: de altera ejusdem agunt natura, dici existimant. Sic adversus Eunomium Basilius: Οὐχὶ θεολογίας ἡμῖν ἐπιδίδωσι τρόπον, ἀλλὰ τοὺς τῆς θεολογίας παρ ραδίδωσι τρόπους. Quæ θεοπρεπή, οἱ ἀνηγμένα quoque, in hoc scriptore, et aliis, vocare solent. line in Meniais, ὁ ἀρχηγὸς τῆς θεολογίας, sive theologie dux, et quasi primus auctor, noster dicitur. Quod ex definitione, non de qua jam ante agebamus, et que in scholasticorum 274 libris exstat, sed hae Hostra Græci ibi dicunt, quia a theologia, sicut ab economia alii, incepit. Ita βίβλος τῆς γενέσεως, de qua Matthaus, κατ' οἰκονομίαν, de qua noster, κατὰ θεολογίαν est. Et hoc est, quod ibidem addunt Græci, ducem esse, et quasi principem, qui ex calo theologiam deduxit, quia claufat, ὅτι ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. fidem dicunt, ὅτι πλήρης ὢν ἀγάπης, πλήρης γέγονε καὶ τῆς θεολογίας. Unde et θεολογεῖν τὸν λό γον, εἰ θεολογεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ dicitur. In iisdem Meniais, ὁ τὸν τοῦ ὑψίστου Θεοῦ Υἱὸν θεολογήσας νυ catur. Quemadmodum Caesario θεολογεῖν τὸν Χρι orov dicitur Scriptura, cum de ejus divinitate agit, ut cum generationem ejus, non a generis humani serie, sed ab æternitate deducit; cum τοῦ ἀγενεαλογήτου γενεαλογίαν proponit, et ab hac orditur. Unde et, usque ad verba illa, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον, θεολογεῖν, in iis que sequuntur, κατ' οἰκονομίαν nostrum loqui dicunt. Theophylactus ad illa, quæ jam dixi, verba: 'Evταῦθα φανερώτατα εἰς τὸν περὶ τῆς ἐν σαρκὶ οἰκονο μία, λόγον ἐμβάλλει. Qualia sunt, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο· εἰ, Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν· quæ κατ' οίκονομίαν dicuntur. Quanquam et vox Λόγος et vox κατα εσκήνωσεν, theologie modum quoque includunt. Unde antiquus theologus Eulogius: "Ορα δὲ πάλιν καὶ τὸν Ἰωάννην δύο φύσεις κηρύττοντα· ἕτερον ἡ σκηνὴ, καὶ ἕτερον τὸ σκηνοῦν. Εt Photius itidem ex veteri theologo in eodem loco, τὸ τῆς οἰκονομίας, καὶ τὸ τῆς θεολογίας σχῆμα conjungi ibi notat. Ita de principio, seu primis coumnatibus, Chrysostomus, μέλλων παραδιδόναι ἡμῖν τὰ περὶ τῆς θεολογίας τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, οὐδεμίαν ἀρχὴν ἄλλην τῶν ὅλων ἔδωκεν. 1dem principium illud, τὴν τοῦ Μονογενούς θεολογίαν dixit. Quemadmodum uno eodemque commale, κατὰ θεολογίαν καὶ κατ' οἰκονομίαν loquitur. 275 Postquam enim dixit, Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, addit, Καὶ είδομεν τὴν δόξαν αὐτοῦ, ὡς δόξαν Μονογε νοῦς παρὰ Πατρός, quod est κατὰ θεολογίαν loqui, aut θεολογεῖν τὸν Υἱόν. Et hæc est illa Μονογενούς θεολογία, ad quam Chrysostomus respexit, quemadmodum et totum Evangelium hoc nomine dixerunt, ut cum Suidas ex antiquo aliquo theologo, ἐκεῖ δὲ διάγων συγγρά φεται τὴν θεολογίαν. Quæ cum obiter dixissem, prior ille doctor meus ac theologorum alpha, de fatali vultus gravitate ac superciliis remittere nonnihi visus est, ut jam ipse ex ine quæreret, cur υἱὸς βροντῆς diceretur. Quanquam enim sciret que ex Marci Evangelio de eo afferuntur, si quid tamen amplius de eo observassem, libentissime id se auditurum quod ut beneficium non leve imputare nobis videbatur. Respondi, eo plus dificultatis id habere, quod de co Græci nunquam non dubitassent. Quorum alii ad partem itidem et prima verba, alii ad universum ejus Evangelium id retulissent, alii mysteriorum gravitati et theologiæ, alii verborum ponderi ac brevitati assignarent; nam ut tonitru inexspectatum statim cessat ac defungitur, ita sin. gulas periodos, aut cola, res inusitatas plane ac inauditas pondere sententiarum ac velocitate æquare. Et quid magis præter exspectationem, quam quod qui in reliquis ab Abrahamo, a Davide, ac cæteris deduci Christum legit, in principio fuisse eum audit quem a tot majoribus deductum adhuc cogitat? Sed et semper per se splendida ac gravis in oraLone brevitas. Δεινότερον τὸ βραχὺ καὶ ἐπιτακτικών Acris et imperantis propria est brevitas, dixit summus auctor qui de clocutione scripsit (imperatoriam eodem modo Tacitus vocavit), et lectori semper cogitandum aliquid relinquit. Adde 276 quat periodli ut sunt μονόκωλος, ita nihil περιωδευμένον, aut συνεστραμμένον, nihil affectutionis, aut ex oratorum arte babent. Exempli causa: Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Item, Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν· καὶ θες ἦν ὁ Λόγος, et quæ sequuntur. Quæ sunt mera fulmina, excussa simul et abrupta; nam in fine unius, nova incipit periodus et desinit. unde et βρονταν Pericles dicebatur. Atque hinc quidem Græci, υἱὸν βροντής dici crediderunt: unde et βροντήν, εἰ βρον τόφωνον, dixerunt. Ita idem auctor, quem scripsisse Evangeliorum et Epistolarum Summas diximus: Βροντὴ μὲν θεόφωνος Ιωάννης πανάριστος, Πρωτοτόκου σοφίης υπεράρχιον εὔρατο ἀρχὴν Πρωτοφανή Γενετῆρα Θεοῦ Θεὸν αὐτογένεθλον. Et deinde addit: Ενθεν ὀλεθροτόκων αἱρέσεων Αμβλυνε φρένας· tantum enim in poesi, quantum in Græcismo permisit sibi. Sic in Meniæis sive Menologiis Græcorum: Οὗτος καὶ ἐβρόντησεν, Ο Λόγος ἦν ἐν ἀρχῇ· ὅθεν βροντόφωνος ἐδείχθη. Ει, βροντοφώνῳ σου γλώττῃ ἀναφθεγγόμενε. Quod videntur idem credi disse, quod υἱὸς βροντῆς, cum quæsita potius quaul vera ejus sit interpretatio. Ibidem, Σὺ υἱὸς ἐκλήθης θείας βροντῆς, quemadmodum ibidem et παῖς βρον τῆς dicitur, eι βροντόπαις aliquoties Cesario in Quæstionibus. Inter alia, Συμφώνως δὲ τούτου ὁ βροντόπαις Ἰωάννης. Nam initium et causa ver nominis ex Marco, a quo Boanerges dicitur. lia enim capite us, commate 17: Καὶ Ἰάκωβον τὸν τοῦ Ζεβεδαίου καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν τοῦ Ἰακώβου καὶ ἐπέθηκεν αὐτοῖς ὀνόματα Βοανεργές, ὅ ἐστιν υἱοὶ βροντῆς. Ubi non Juanni modo, sed Jacobo quoq imponitur hoc nomen, ut ad ejus vix referri possit eloquentiam. Quid de ea voce eruditi notent, ex e rum libris peri posse. Mihi autem 277 aliud videri. Qui non dubitarem, quin quod Hebræis, qui præsentiam divinæ majestatis Spiritusque illius, nolant, voce seu tonitrui, notetur. Tale esse illud, in secreto tonil ui audiri te, psalmo Lxxxi, 8, id est, in secreto majestatis med. By ro. Ubi διὰ βροντῆς ἀποκρύφου, Symmachus habebat. Lu-

bitationem tollere Chaldæum, qui 593 790 10 ditis judicium ac census solis deferretur imperitis. , in loco abscondito majestatis mea. exposuit. Quod ut plurimum cum tonitru, divinæ majestatis placita ac sacra exponebat Deus, quemadmodum et legem tulit, ut ad tubam sua hodie decreta reges ac magnates, Exodi xix, 16: unde et tonitru non raro, πp vox, nonnunquam vox Domini, ut psalmo xx:x; el si Dei vox accedat, dicitur. Quæ prophetiæ species Hebræis erat (de qua alii non semel), quia cum tonitru plerumque de ſuturis monebantur. Sic evangelista nostri cap. XII, commate 28, cum dixisset Dominus, Πάτερ, δόξασόν σου τὸ όνομα, venit, inquit, φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ ἐδό ξατα καὶ πάλιν δοξάσω. Hellenistæ sane tonitru Hingua sua caviy dicunt. Loco Exodi jam dicto, Εγένετο δὲ τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γενηθέντος πρὸς δρο θρον· καὶ ἐγένοντο φωναὶ καὶ ἀστραπαὶ καὶ νεφέλαι opudet. Neque aliter Chaldæus. In Joanne autem sequitur: Ο οὖν ὄχλος ὁ ἑστὼς καὶ ἀκούσας, ἔλεγε βροντήν γεγονέναι. "Αλλοι ἔλεγον· "Αγγελος αὐτῷ λελάληκεν. Vides idem φωνὴν καὶ βροντήν dici. Sed et populum de eo disputasse, quia tonitru divinæ vocis indicium ac comes. Alii ergo vocem, alii tonitru, hoc est p, sive up, tonitru divinum, seu, conjunctum cum oraculo divino sive testimonio, dicebant. Aki vero angelum dicebant loqui. More tum Chaldæis usitato, quo divina opera ministris iis ascribebant. Ut cuni mortem repentinam, NIMET NO angelum 278 mortis, psalmo xc dixerunt. Ita idem noster hic theologus, in prophetia sua, quam Apocalypsin dicimus, cum oraculis divinis vocibusque semper tonitru conjungit. Atque hoc illi est perpetuum. Ita cap. v, 5, ἀστραπάς, φωνάς, xal povtas conjungit. Ita cap. vi, 1, audivisse se ὡς φωνὴν βροντῆς, Ἔρχου, tanquam vocem tonitru, prænuntiantis, Veni, testatur. El cap. x, 3, αl Entà βρονταὶ τὴν ἑαυτοῦ φωνὴν λαλεῖν, vocem suam septem edere tonitrua, dicuntur. Quæ ultimæ sunt voces et tonitrua postrema, quibus ultima in terris confirmata fuit prophetia. Unde et Judæi Christiani, qui cum visione ac prophetia semper tonitru conjungunt, suis objiciunt, quod cum in die expiationis a mane ad vesperam, adventum Messiæ et liberationem petant, nulla tamen visio aut vox, de adventu ejus amplius exhibeatur. Quare amplius non exspectandum, sed venisse. Ex quibus patet, duos venerabiles legatos tp, vocis ejus, ac divinæ majestatis, Boavɛpyɛis, hoc est, ut recte Syrus, nuncupari. Sunt et alia nonnulla, quæ evangelista huic ab antiquis tribuuntur nomina, in quibus nulla difficultas: ut cum pidos mio in Meniæis, ex historia, vocatur; ut cum Aquila, quod notum; ut cum coσuvεpyntos ab Aretha ex collectaneis Andreæ, ut videtur, Cæsariensis, dicitur et alia fortasse haud pauca. Cujus generis quotidie excogitari possunt nova. Quæ cum attuJissem, alter gratias modeste ac verecunde egit; alter quoque, qui de Patrum scriptis fando aliquid Me quidem, hominem multarum rerum satis esse ignarum, et hoc qualibet occasione profiteri. Id tamen didicisse. frustra esse, qui Græcarum vocum aliquot cognitione instructus, Novi Fœderis mysteria interpretari conaretur. In Antiquo autem, sapere eos demum, qui ad intellectum utriusque, texium, non llebræum modo, sed Chaldæum quoque ac Græcum, diligenter inter se conferrent. Omnium Græcorum longe doctissimum Origenem fuisse; et id Patres testari (de cujus aliis erroribus, ne rursus, inquam, intervenias, non ago), Latinorum nulli Hieronymum cessisse. Utrosque, criticorum principes fuisse; atque ex cura ista nobilissima, vel primam sibi laudem peperisse. Quibus quantum deberetur, nunquam defuturos qui profiterentur. Quare noli, inquam, maledicere illis, qui in sacris illustrandis, operam et studium, exemplo horum conferunt ac ponunt. Sunt enim ignea ut plurimum lugenia, ne tu fallaris; et fuerunt inter 280 eos hac ætate, qui non quasdam modo, sed prope universas conjunxerunt linguas pariter et disciplinas. Quales nostro tempore Scaligeros et Casaubonos suo merito laudare possum. Haque, quod nunc in aurem soli dictum mallem, Nunquam vidi iniquius Concertationem comparatam, quam hæc hodie inter [vos quidem. Utrique enim datis operam utrinque; alteri, ut multum sciant, multum studia eruditorum juvent; alteri, ut eruditionem ac scientiam contemptu aliorum speciose vindicetis. Neque aliud ex eo apud istos quidem consecuti hactenus, ni fallor, estis, nisi ut pro histrionibus aut suaviludiis vos habeant, ac publice, cum visum est, traducan'; nam quos hæc movere possunt, digni sunt qui contemnantur. Mea quidem causa, omnes eruditi, quantum aut ingenio aut eruditione vestrum quisque potest, ad hæc studia conferte. Et, ut est in antiquo versu, Συμφέρετε πτερά τ', οιωνοί, κηρόν τε, μέλισσαι. Præstat enim hoc, quam circa profanorum scopu - los perpetuo hærere, et fortasse fidei naufragium fecisse. nobis vero apage malevolentiam et veros istos canes qui, cum loqui possint, allatrave omnes malunt. Me quidem cum supremus iste dies et inevitabilis excipiet, hæc tantum comitetur fama aut sequatur, quod cum a quibusdam amore veritatis dissenserim, obtrectarim nemini. Nam latratus aliorum, satis erit contemptu solo vindicasse. Quæ cum sine ulla animi commotione a me dicta essent, alter corrugare, et, ut ille loquitur, tokoποιεῖν τὰς ἀφοῦς cepit. Alter subridere visus est. It hunc Thesloriden ὀφρυανασπασίδην dimisi. 281 EXERCITATIONUM PARS ALTERA fortasse audisset, vis legisset ipse in iis quidquam, In qua præcipue S. Joannis Evangelium ex collaGræcas quoque litteras, in quo mirifice placebat sibi, vix attigisset, vultu, sed gravissimo, non displicere sibi, dixit. Ego, quanquam scirem parunı esse id tutum apud tales, 279 tamen obsecrare cœpi, ne indignum otio ac gravitate sua crederet, veterum theologorum paulo quam fecisset accuratius tractare scripta; linguis quoque temporis nonnihil daret. Quod si illi integrum per alia non esset, de iis saltem bene judicaret (viris enim magnis aliquot qui ea laude excelluissent, satis confidenter obireclasse dicebatur), qui instructi illis litteris terrarum orbi publice prodessent. Neminem contemptu aliorum, ad celebritatem, nisi forte parum auspi catam, pervenisse: sed contentione, sed labore, sed scientia, ac eruditione; nec invidia magnorum hominum, sed æmulatione et exemplo. Nunquam auleo redisse res humanas, ut de eruditione ac erutione Nonni illustratur. CAPUT XV. Evangelista cum interpretatione Nonni confertur. Nonni locus aliter ac vulgo legitur distinctus. Locus negligenter a Nonno redditus. Juliani Apostate malignitas. Evangelista in primo capite àxoλou Ola ab eo notata. Verba Apostata. Ejus calumnia vejecia. De àxodov iz loci totius disputatum. Ea ex evangelista mente proposita. Divisa ab evange - listis tempora Baptista. Ενδειαι τοῦ λόγου, qua supplenda in evangelista. Nota quibus aliorum testimonia magistri Hebræorum distinguunt. Pater et Spiritus, çüç dicti, ut Filius. Nonni imprudenεία. Τὸ φῶς ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, Hebraismus. Pro eo, ἔρχεσθαι ἐπὶ γαῖαν, perperam a Nonna d crum. Aliud ἔρχεσθαι εἰς κόσμον, aliud πορεύεσθαι. inlyñç. Utrumque ab Hellenistis, et quomodo Hebræis utrumqué usurpatum. Napañabɛiv, vocis

Chaldaæ interpretatio. Αποδοχή, ἀποδέχεσθαι. est, et habitavit in nobis. Quo autem pacto nescio Υπακούειν. Παραλαβείν de Propheta per excellentiam sic diclo. Γεραίρειν Nonno pro πιστεύειν, et veteribus sic usurpatum. Loci ejus, Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, interpretatio. Σκηνοῦν quid. Locus non recte a Nonno intellectus. Οίκησις Nestorii, et perversus ejus vocis usus. Loci ejus. Καὶ ἐθεα σάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, interpretatio. Nonnum ineptissime pro voce δόξης, κλέος et τιμήν supposuisse. Κατασκήνωσις, Chaldaorum schecina. Σκήνωσις ει δόξα de divinitate conjungi. Δόξα, ipsα divinitas Cyrillo et aliis. Multis locis id probatum. Pro nomine ineffabili, vox eadem in usu. Asiatici ac Europai Judai ea voce quomodo usi. Hymnds Cosmæ, et in eo ὅτι ἐδοξάσθη, περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Λόγου, seu, de carne quam assumpsit Dei Filius. Ne Hebræis quidem de Filio ignotum hoc nomen. Κυρίου δόξα de Filio. Nomen majestatis Gracis ignotum. Quam ridiculi in ea exprimenda Graci. Βασιλικὴ μεγαλοφροσύνη. Έγκλημα ἀφοσιώσεως, de majestatis crimine. Locus evangelista, ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός, 282 male ab hæreticis exceplus. Ως particula, βεβαιώσεως in eo loco nota. Id exemplo Hellenistarum et Hebræa confirmatum consuetudine. De lectione quadam in textu disputatum. Χάρις καὶ ἀλήθεια, αicinitatis nota. Loci illius, ὅτι πρῶτός μου ἦν, interpretatio. Πρῶτος non tantum ordinis sed et potestatis. Πρωτός μου, ut primas meus, aut ἄρχων μου. Arii interpretatio illius loci rejecta. Harmenopuli sententia. Restat ergo, ut auctorem sacrum cum interprete nunc ordine examinemus, et si quid notandum sit in eo quoque aut illustrandum, sine apparatu et illecebris verborum id præstemus. Statim sub ipsum primi capitis initium, ad comma primum legitur: Καὶ Λόγος αὐτοφύτοιο θεοῦ, φῶς, ἐκ φάδος φῶς. Πατρὸς τὴν ἀμέριστος, ἀτέρμονι σύνθρονος ἔδρη. Ubi nobis quidem dubium non est, quin male distinguatur locus, et sic ab auctore fuerit conceplus: Καὶ Λόγος αὐτοφύτοιο θεοῦ φῶς, ἐκ φάεος φῶς Ο Πατρὸς ἕην· ἀμέριστος, ἀτέρμονι σύνθρονος ἕδρα Cum evangelista paulo post, commiate nimirum tertio, scripsit, Καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲν 8 γέγονε, bene annotarunt S. Patres, recte ab eo dici, ὅτι πάντα ἐγένετο διὰ τοῦ Υἱοῦ & γέγονε, non simplici, ter ἅπαντα, vel ἅπαντα ὰ ἔστιν, id est omnia, vel omnia quæ sunt, propter hæreticos, qui ad Spiritum sanctum id referre non verebantur: qui, ut et Pater, οὐ γέγονε, ὅτι ἦν. Gregorius Theologus De Spis ritu sancto: Καὶ μὴν οὐδὲ ἐκεῖνο φοβηθήσομαι, τὸ πάντα διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγονέναι λέγεσθαι, ὡς ἑνὸς τῶν πάντων ὄντος καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· πάντα γὰρ ὅσα γέγονεν, εἴρηται, οὐχ ἁπλῶς πάντα· οὐδὲ γὰρ ὁ Πατὴρ, οὐδὲ ὅσα μὴ γέγονε. Sed et ex Epiphanio notissimum, quam callide eo loco non unus ex hæreticis abuteretur. Cujus rationem noster non habuit, cum dixit: 283 Καὶ έργο πόνου δίχα μύθου Οὐδὲν ἔφυ τόπερ ἔσκε· non autem γέγονε, quemadmodum debebat. Sequitur commate 8: Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς. Quem locum cum aliquot commatibus quæ subsequuntur, ut diligentius considerarem, Juliani τοῦ Αποστάτου malignitas effecit. Qui in eo nullam esse ἀκολουθίαν voluit, quasi, nunc ex sua, nunc ex Baplistæ sententia loquatur; et cum ipse Verbum de quo loquitur, fuisse Deum, primus, ut existinat, docuerit, callide Joanni id Baptistæ postea ascribat, ita tamen, ut illius mentione facta, iterum ab co dilabatur. Verba ejus apud Cyrillum, a quo refutatur, sic leguntur: Et cum pauca dixisset de Joanne Baptista, sermonem uerum ad eum qui ab illo prædicabatur, reducit. Et, Verbum, inquit, caro factum turbatus, dicit, nusquam vel Jesum vel Christum od hoc usque extollere, ut illum, Deum et Verbum vocet; sed quiete et clanculo auribus nostris imponit, el Joannem Baptistam pro Christo Jesu hoc exposuisse testimonium, quod hic sane sit, quem oporteal credi, Deum esse Verbum, et quæ in eumdem sensum sequuntur. Quæ verba, quamvis summam continent malignitatem, patet tamen, rationem τῆς ἀπολουθίας, vel imposuisse illi, vel calunniæ illius atque improbitati, quanquam sane immerito, occasionem præbuisse quam ne nostros quidem satis perspexisse reor. Quare aliquid de ea hic dicendum arbitror. Totum istud caput, nihil esse aliud quam πρόθυρον historiæ sequentis, in quo summo artif cio, ex testimonio Baptistæ, cui plurimum, ut ex Josepho quoque patet, eo tempore Judæi tribuebant, Doniinum commendat auctor, etiam nonnulli ex antiquis viderunt. Caterum, 284 a commate oclave, mirum est quam Nonnus, aliique et antiqui et nostri, in connexione orationis fluctuarint. Cujus rei causa est, quod σχήματα ενδείας, que Syrorum propria ac Hebræorum sunt, non satis perviderent. Quare τὴν ἀλληλουχίαν, ex sententia auctoris pariter et verbis, ea lege ut ea solum addam quæ explendæ faciunt orationi, semel hic proponam: Οὐκ ἦν ἐκεῖνος, ήγουν ὁ Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, τὸ φῶς· ἀλλ' ἐπέμφθη, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τούτου τοῦ φωτός· λέγων, ὅτι τοῦτο τὸ φῶς ἦν τὸ ἀληθινὸν φῶς, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· καὶ ὅτι ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγέ νετο· καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω· καὶ, ὅτι εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Οσοι δὲ παρέλαβον αὐτὸν, ὅτι αὐτοῖς ἐξουσίαν, τέκνα Θεοῦ γεν νέσθαι, ἔδωκεν· ἦγουν τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ· οἱ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Καὶ ὅτι ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας· καὶ ὅτι αὐτοὶ εθεασάμεθα τὴν αὐτοῦ δόξαν, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ τοῦ Πατρός. Ταῦτα οὖν Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ ἐμαρτύρησε. Μαρτυρεῖ ὁ αὐτὸς δὲ Ἰωάννης, καὶ κέν κραγε, ήγουν εβόησε, λέγων, ὅτι οὗτος ἣν ἂν εἶπον· πρῶτος μου ἦν καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος· ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως εδόθη· ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰη σοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε ὁ μονογενής Υἱὸς, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖ· νος ἐξηγήσατο. Ut hæc omnia, contra quam existimabat ille, et nostri arbitrantur, non aliud quam primum Baptistæ testimonium contineant, neque evangelistæ, ut existimatur, sed illius cujus sempe meminit, siut verba. Quod deinde, 285 novum sequitur his verbis: Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ μαρτυρία του Ιωάννου. Quæ est testimonii secundi nota, cui cætera subjungit. Sed ellipses eos fefellerunt, ut dicebam. Vides ergo illustrissima Baptistæ testimonia. Quæ si quis propterea non esse illius arbitretur, quia cæteri eorum nusquain meminerunt, etiam quæ de legatione ad eum et secundo testimonio dicuntur, alii ascribat. Exstat illustrissimum τῆς Θεοτόκου, exstat Zachariæ illustrissimum de Servatore testimonium, cujus præter unum Lucam nemo meminit. Exstant apud singulos evangelistas multa, el præcipue hunc nostrum, quæ excepto illo nemo memorat. Neque dubitandum, quin Baptista, sanclo plenus Spiritu, non pauca dixerit de Christo, quæ aut nusquam exstant, aut a cæteris non expoDuntur. Adde quod et tempora evangelistæ diviserunt. Sic Mattliæus, quæ captivitatem maximi prophetæ antecedunt, obiter, Joannes fuse persecutus est. Et hac nota διακριτικῇ utuntur Patres. Inter cateros Chrysostomus, cum inquit: Διενείμαντο τοὺς καιροὺς οἱ εὐαγγελισταί· καὶ ὁ μὲν Ματθαῖος, τοὺς πρὶν ἢ δεθῆναι τὸν Βαπτιστὴν χρόνους επιτα

μῶν, ἐπείγεται πρὸς τοὺς ἑξῆς· ὁ δὲ εὐαγγελιστὴς quia posito eo, cujus non meminit evangelista, huic Ιωάννης, οὐ μόνον οὐκ ἐπιτέμνει, ἀλλὰ τούτοις μάλιστα καὶ ἐνδιατρίβει. Diviserunt, inquit, tempora evangelista. Sic Matthaus, illud tempus quod captivitatem Baptista antecedit, ut ad alia conferret se, contraxit; evangelista vero Joannes, non solum id non contraxit, sed huic maxime inhæret. Prima quæ interpretes fefellit, Ένδεια, in illis, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός· ἦν τὸ φῶς, hoc est, να μαρτυρήση περὶ τοῦ φωτὸς, ὅτι ἦν τὸ φῶς· τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, 8 φωτίζει πάντα ἄνθρωπον, etc. Quod ita dictum est, ut illud, Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε, quod est, ὅτι Θεοί έστε. Id quod vulgo Hellenistæ, ἀλλ᾽ ἵνα μαρ τυρήση περὶ τοῦ 286 φωτός, λέγων, ὅτι ἦν τὸ φῶς. Nibil usitatius. Ac si, nempe, dictum esset: Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φω τός. Ἐμαρτύρησεν οὖν, ὅτι ὁ λόγος ἦν τὸ φῶς. Jam post illa quæ sequuntur, διακριτικώς, seu distinclionis causa, addit, Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ· ne quis ea alii ascribat, et ut sic a propriis distinguat: quod magistri Hebræorum ut, hic est ser mo dicunt, et hac nota, ' distinguunt. Eo modo quo πως για το hactenus sermo ejus, quod subjungunt, quemadmodum interdum alia præmittunt. Ita illud adhibetur, Καὶ κέκραγε λέγων, qualia plerumque novo testimonio præmittunt. Nunc autem confunduntur. Igitur Ἰωάννης μαρτυρεί, ὑποτακτικῶς, pro usitato illo, Αὕτη Ἰωάννου μαρτυρία ἐστίν. Præcursoris enim, cujus merito auctoritatem, quam Judæi quoque, ut Josephus annotat, tum colebant, et initio et fine, cum illius verba laudat, testimonia distinguit. Tale est versu 9: Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ μαρ τυρία τοῦ Ἰωάννου. Εt versu 52: Καὶ ἐμαρτύρησε Ιωάννης. Quod propemodum est tale, quale illud Phocylidis: Καὶ τόδε Φωκυλίδου nisi quod de se Phocylides, noster de alio loquatur. in quo iterum Chaldæos suos et praesertin Targumim, quos amat, imitatus est: qui in medio nonnunquam capite, interdum etiam cum nihil tale in textu exstat, verba illa sas ΤΩΝ, Dixit propheta, ex more interponunt. Cujus illustrissimum exemplum, vi Michææ, Malachia item tertio habes. Quod hoc ipso capite interdum veteres cum prætermitti crederent, de suo addiderunt. Quemadmodum post illa, "Οτι πρῶτος μου ἦν, quæ Baptistæ sunt, sed a sequentibus non distinguuntur, ea quæ sequuntur, Καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ελά6ομεν, evangelista 287 esse volunt. Nos άλληλου χίαν, quam sequendam arbitramur hic, ostendimus: in qua nihil assecutus est Apostata. Et in primis, quomodo jungantur illa, ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη. Ει, ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Non magis equidem quam Nonnus. Et hæc tamen reprehendere audet. Quæ evincunt, magis de Homero suo quam de Hellenistico sermone, etiam cum inter Christianos versaretur, sategisse. Sed de eo infra. Nam quod primo omnium evangelistam hunc divinitatem Christo, imo solum, tribuisse ait, neque a Paulo aliisque id factum, plane est εὐθνέλεγκτον, imo refutatione indignum, et quod Græci ejus dicerent, ψεῦδος ετύμοισιν οὐχ ὅμοιον. Jam pergamus. Probare nunquam potui, quod ad illa verba, comm. 8, ἦν τὸ φῶς (que, quo pacto celeris jungenda essent, non ostendit), addidit quod non invenit: Καὶ γὰρ ἐοῦ μετὰ Πατρὸς ἐτήτυμον ἀρχέγονον φως Μουνογενής Λόγος ήεν. Quasi scriptum esset: Καὶ γὰρ ὁ Υἱὸς μετὰ τοῦ Πατρὸς τὸ ἀληθινὸν φῶς ἦν· Filius cum Patre verum eral lumen. Cum bic Patris nulla fiat mentio: non magis equidem, quam sancti Spiritus, qui et ipse lumen et non raro sic dicitur (notum enim illud veterum, Φῶς ὁ Πατήρ, φῶς ὁ Υἱός, φῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον). Quem hac ratione excludere videtur, quoque locus deberi videbatur. Quod in homine, qui minus recte plurimis in locis de eo loquitur, facile in suspicionem venit. In diversum plane ibant, qui, ut Filium a Patre et Spiritu hic separarent, id quod sequitur, ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ad Filium bic referebant: quasi dictum esset, ἦν τὸ φῶς τὰ ἀληθινὸν, ὁ ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, 288 πάντα ἄνθρωπον φωτίζει. In quo tamen loco non minus cespitavit noster. Quare et de eo aliquid dicendum erit. Hebræis, et qui hos interpretantur, Hellenistis, ἔρχεσθαι εἰς τὸν κόσμον, est nasci. Et sic pas sim auciores loquuntur. Auctor Sepher Amana, de Abrahamno, Erat ei pax By Na 535, μετὰ πάντων τῶν εἰς κόσμον ἐρχομένων, id est, quotquot in terra viverent aut nati essent, quemadmodum et in Tobia, qui libellus, ut a Fagio est editus, purissime tersissimeque ad formam Bibliorum Εβραΐζει. Ρro quo noster, καταυγάζων φύσιν ἀνδρῶν Ερχομένων ἐπὶ γαῖαν· הארץ quod ne Græce quidem quidquam notat. Ερχεσθαι εἰς γῆν, exempli causa, Φαιάκων, Græcum est, cum ὡρισμένως efertur. Ερχεσθαι εἰς γῆν, aut γαίαν, aul, ἐπὶ γαῖαν, nihil est, et πορεύεσθαι ἐπὶ γῆς, plane aliud, ut cum dicunt - -, quo Judai +, Christiani tempus notant, quo in terris versatus est Dominus. Graci τὴν σωτηριώδη τοῦ Κυρίου ἐπιδη plav dicerent. Et utroque interdum pariter utuntur. Ut cum quærunt de Domino, quare triginta annos ambulaverit in terra, antequam id venientibus in mundum revelatum fuerit. Quod Graci dicerent: Διὰ τί ἔτη τριάκοντα ἐπεδήμησεν ἡμῖν, καὶ πρὸς οὐδενὸς τῶν τότε ἀνθρώπων ἐγνωρίζετο τοῦτο; Hellenist autem: Διὰ τί τριάκοντα έτη περιεπάτει ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ οὐδενὶ τῶν ἐρχομένων εἰς κόσμον τοῦτο ἔφανε ρώθη; ubi vides, aliud esse πορεύεσθαι, vel περιπατεῖν ἐπὶ γῆς, aliud ἔρχεσθαι εἰς κόσμον, cum quibus nibi hactenus conimune habet, ἔρχεσθαι εἰς γῆν, sive ἐπὶ γαῖαν, quod, ni fallor, nihil nolal. Quantum denique diferant, ἔρχεσθαι εἰς γῆν, el, ἔρχεσθαι εἰς κόσμον, norunt, qui noverunt, quantum, extra usum Fœderis Antiqui, differant, † rñ, καὶ τὸ την. 289 Sequitur ibidem com. 11: Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Ubi quid in mentem eruditis venerit, cum exceperint interpretantur, non video. Nostrum, Hebræis, sed Chaldæa notione, esset rap N. Nam quod Hebræis y00, Helleni - stis ὑπακούειν, exprimunt hac voce Targumistæ, ut Genes. XXII, et xxv, 5, de firma Abrahami fide· quod Apostolo est ἀποδέχεσθαι. Cui ἀποδοχή, ἡ πίστις. Sed non est illustrior locus quam Exodi xx, 21 et 22, ubi Deus solemniter angelum suum qui in terram eos Cananæam deduceret, promittit: cujus τοῦ λόγου ὑπακούειν jubentur. Quod est παρα λαβείν Chaldæis, hoc est ap. Nam hoc perpetuun, ut illustri illo loco Deut. xvi, 18, 19, ubi plane ut hic, de Christo ipso, quem per excellentiam Joannes quoque noster paulo post, ubi ad eundem hunc respexit locum, τὸν προφήτην vocal, ita Deus loquitur: Prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum, etc. Ac deinde: Καὶ ὁ ἄνθρωπος ὃς ἂν μὴ ὑπακούσῃ τῶν λόγων αὐτοῦ, ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προ pro quo Chaldaus: Ἐὰν δέ τις ἄνθρωπος οὗ παραφήτης ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ἐκδικήσω ἐξ αὐτοῦ. λάξῃ τοὺς λόγους τοὺς ἐμοὺς οὓς ἐν τῷ ὀνόματί μου λαλήσει, ὁ Λόγος ὁ ἐμὸς ἐκδικήσει ἐξ αὐτοῦ· id est, Si quis homo non receperit sermones meos, quos in meo nomine loquetur, Verbum meum vindicabit ab eo. Ubi idem est propheta ille et ὁ Λόγος. ltaque quemadmodum Chaldos secutus, ἀπὸ τοῦ Λόγου, quod illis est æternum Dei Verbum, sive Sermo, Evangelium hoc auctor inchoavit, ita hic, ut alias

' aon raro ad illum de propheta, qui per hajedia sic dicitur, haud dubio allusit locuin. Et hoc semel est monendum, quod et suo loco sæpe repetendum erit, perpetuo ad Targumistas respexisse hunc evangelistam. Veteres, 290 et inter eos Augustinus, simpliciter ad fidem referunt, libro De Trinitate xm: Et sui eum non receperunt. Intelligitur enim, Nonin eum crediderunt. Et paulo post, qui recepissent eum, qui in eum credidissent, exponit. Quid igitur in imente fuit nostro, cum yspalpeɩv exponit? Εγγὺς την ἰδίων, ἴδιοι δέ μιν ἄφρονι λύσσῃ ὡς Θεὸν οὐκ ἐγέραιρον. Quod a quovis arbitror non satis intelligi. Idem tamen dixit quod Augustinus. Nam yepalpely illu tempore ἀντὶ τοῦ πιστεύειν usurpabant, Gelasius in synodo Nicæna, de iis qui post obitum Licinii, Dominum profitebantur, sive in eum credebant: Τὸν βασιλέα Θεὸν, καὶ τὸν τούτου γνήσιον παῖδα Χριστόν, πρώτιστα πάντων, ὅτι δὴ τοῦτο ἐδιδάχθη cav, répalpov. Quid quod ea voce ita usus ipse noster? Nam quod cap. 1x, com. 36, dicitur, Ti; ἐστι, Κύριε, ἵνα πιστεύω εἰς αὐτόν; ipse, Κοίρανε, τίς πέλεν οὗτος δν ἔννεπες, ὄφρα [ γεραίρω; quod observandum. Quid igitur eximii theologi hic sibi volunt, qui Matthæi locum illum, M on παραλαβεῖν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου, huc trabunt, et excipere hic reddunt? Alterum enim mph moh, alterum bap dicerent magistri. Quis a magnis pus viris hæc exspectaret? Commate 14 sequitur: Kal ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Cujus loci vim et elegantiam, nec noster, nec interpretes, ni fallor, ullo modo assecuti sunt. Ideoque interpolavit noster. Hellenistis quidem to oxyvov idem constat esse alibi quod, ut Genes. xi, 12, quod non esse huc trahendum monet apud Christianum criticum ac summum virum, maximus vir Ephraimus Syrus. Hic vero parodia sine dubio est venustissima, quæ ex Chaldæorum usu, et Hellenistarum, hic petenda erat. Quod non 291 semel neglexerunt eruditi. Psalmo LXXVII, 60, dicitur: Kat ἀπώσατο τὴν σκηνήν Σιλώμ, σκήνωμα 8 κατεσκήWσEV Év ápÚTO ubi et Hebræus voce ¡w, a qua majestatem Dei, quæ est Now, Chaldæi deduxerunt, quemadmodum et ea voce ibi Targumistæ utuntur. Quo et obiter respexit. Nam ad sola verba sa pe fiunt parodiæ, etiam suavissimæ ac plane amenæ. Et hoc proprium auctoris hujus BEOTVEÚSTOU. Ipsa autem prophetia quam allusit, exstat Zachariæe 11, 12: Τέρπου καὶ εὐφραίνου, θύγατερ Σιών, διότι ἰδοὺ ἐγὼ ἔρχομαι καὶ κατασκη νώσω ἐν μέσῳ σου. Sed de hac κατασκηνώσει, εἰ hoc loco, amplius sequenti membro. Quanto noster ergo melius, si nihil hic mutasset, si eamdem, quæ est parodia anima, servasset vocem! qui pro eo quod nunc dixit: Καὶ Θεὸς οἶκον ἔναιε σὺν ἀνδράσιν, aliquanto melius dixisset: Καὶ Θεὸς ἐσκήνωσεν ἐν ἀνδράσιν. Nam alterum est, quod ad homines refertur; alterum est, a qua vox sanctissima, de qua jam diximus, deducitur. Melius ergo illud, quam aut olxov aut olxnow, hic posuisset. Saltem, ut hæretici cum sua hic oixhost excludantur: qui, quemadmodum in singulis prophetis, sic in Servatore, Verbum suam habuisse olxnow dicebant. Inter quos Nestorius, qui σχετικὴν ἕνωσιν καὶ ψιλὴν ἐνοίκησιν ponebat. Sequitur: Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτ τοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός. Atque hoc est membrum, de quo dicebamus, alterum, Kal εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός, φuo illustrior ad asserendam ejus de quo agitur divinitatem, in evangelista nostro vix est ut reperiatur locus. Quo magis vellem recte in tellexisset eum noster. Qui, ut aliis in locis ubi anefor 292 Xaldatlet, quod perpetuum est illi, aut eadem voce utitur, vim ejus minime assecutus est. Modo enim vocem κλέος, modo τιμῆς pro voce 86ns supposuit. Et utrumque hoc quidem loco. Nam cum iuvenisset, τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός, ille vero: nal n.léoç avrov Είδομεν ἀνδρομέοισιν ἐν ὄμμασιν, οιά τε τιμήν Υἱοῦ μουνογόνοιο παρ' ὑψίστοις Τοκῆος, reddere non dubitavit. Ita capite secundo, ubi de miraculo primo que divinitatem Dominus probavit, ab evangelista agitur, cum ait: Taúrny &xoinse τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων ὁ Ἰησοῦς ἐν Κανῇ τῆς Γαλι λαίας, καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὑτοῦ, ille admodum secure, Εβραίοις δ' ἀνέφηνεν τὴν ὑψαχνα τιμήν. Et cap. xII, com. 41, cum dicitur, Taūra elmey Ἡσαΐας, ὅτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ, καὶ ἐλάλησε nepi aúrou, eodem modo: Οττι Θεοῦ Χριστοῖο προώριον έδρακε τιμήν, Quo nihil alienum magis ab his locis dici potuit aut cogitari. Cum hic a longe aliud quam xào;, longe sit aliud quam ɩph. Cujus vim si summus vir Chrysostomus intellexisset, non tam fuse ac ubertim hic de Mosis ac sanctorum gloria disseruisset. Uno enim verbo ex Chaldææ linguæ usu, qui in Targumim perpetuus ac constans, poterat defungi. Ac evangelista quidem TT dixisset, si Hebraice scripsisset. Nam interdum ea voce sic utuntur illi, quanquam et ad alia referre eam solent, Nunc cum lingua alia conceperit quod scribit, alia expresserit quod animo conceperat, ut Hellenistæ solent, ad eam veniendum erit. Frustra enim est. qui hoc non agit. Kataσxvwoię, de qua jam proxime agebamus, 293 Chaldæis dicitur: quæ divinitatem ac illius denotat præsentiam: quod non potest ignorare, qui auctorum unum in hac lingua alterumque legit. Sic cum Zacharias, eo quo jam ante dixi loco, scripsit, Καὶ κατασκηνώσω ἐν μέσῳ σου, ea voce ad interpretationem loci usus est Chaldæus, ut el passim alibi non semel. Quare xaτativwors est NOW, ut ante dixi. Quod est mapnyμévov ejus vocis qua Hebræus ibi quoque usus est. At vox ¿¿§¤, qua nunc utitur, est, quæ duo sic conveniunt, ut alterum cum altero non sine causa conjungatur. Et hoc usitatum est auctori nostro, cujus in Apocalypsi locus exstat illustrissimus: 'où τοῦ Θεοῦ μετὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ σκηνώσει μετ' αὐτῶν, cap. xxi, 3. Εt postea τὴν δόξαν subjungit aliquoties, ut cum commate 11, Hierosolymam vidisse se ait, ἔχουσαν τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ. Ita Moses Exodi xxx, 15, thy dóƐay toυ Oɛou videre optat: quod negatur illi. Et paulo post sequitur: Non po teris videre faciem meam: non enim videbit home faciem meam, et vivet. Adža igitur majestas Dei, imo et ovoia seu natura (neutrum enim separatur) quam conspexit nemo qualis est, et vixit. Et ne quis de illo dubitet, Chaldæus eo loco, faciem, to пpós s dos pov, sua lingua, usus ea voce quam jam diximus, interpretatur. Ita et Isaias dicitur vidisse ab hoc evangelista τὴν δόξαν αὐτοῦ, cum τὸ τρίτο áytov, sive ipsam Trinitatem, de qua ibi agitur, pro exhibitionis modo vidit. Dicuntur enim ibi seraphim ter acclamasse, Sanctus, sanctus, sanctus, cum initio propheta dicat: Εἶδον τὸν Κύριον καθ ήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ. Ad quem locun, in Calena cujus Græca ad prophetam illum nondum edita, usum reverendo summæque eruditionis viro. Antonio 294 Thysio nostro debere me profi eor, postquam dixit, Jacobum ex confessione sua facie ad faciem vidisse Deum, addit: '0 &£ rapŵv spo

κότα θείας ζωής, αὖθις αναπλάττει ὁ σοφὸς Δημιουργός· ὅτι δεδόξασται. Ἰδὼν ὁ Κτίστης ὀλλύμενον τὸν ἄνθρωπον, χερσίν ὃν ἐποίησε, κλίνας οὐρανοὺς κατέρχεται· τοῦτον δὲ ἐκ Παρθένου θείας ἁγνῆς ὅλον οὐσιοῦται, ἀληθεία σαρκωθείς· ὅτι δεδόξασται. φήτης, ἰδεῖν καὶ αὐτὸς μαρτυρεῖται τὴν δόξαν αυ- μένον, ὅλον τῆς φθορᾶς ὑπάρξαντα, κρείττονος έπται to hoc est, Sic propheta noster Dei se vidisse gloriam testatur. Et buc spectat Rabbinorum formula, qua in prophetiis, ubi Deus loquitur, utuntur, N921" MON NOW, hoc est, Elnev † dó§a rip pon. Neque semel Græci sic utuntur. Cyrillus adversus Nestorium: Εμπροσθεν αὐτοῦ γέγονεν, τουτέστι πρωτεύων κατὰ τὴν δόξαν• Cum dixil, Anle me factus est, ad gloriam respexit, qua eum antecessit. Ubi dó§a, † Osótys, ut et idem nisi fallor, alibi interpretatur. Et diserte adversus Anthropomorphitas in hunc sensum: Εἰ δὲ οἴονται κατ' ἀλή θειάν τι ηγνοηκέναι τὸν Χριστὸν καθ' δ νοεῖται Θεός, ἔξω φέρονται σκοποῦ, καὶ τρέχουσι κατὰ πετρών, καὶ τὸ κέρας ἐγείρουσι κατὰ τῆς δόξης αὐτοῦ. Quid quod nomen ineffabile hac voce exprimunt Chaldæi? Sic Geneseos xvm, 33, ubi Hebræi, Kał áñλ0ɛ dè ὁ Κύριος, καὶ ἐπαύσατο λαλῶν, Chaldaei 9997 Np, † 662 to Kuplov, habent. Ubi qui 8, obUbi tamen si ex Græcis quæras, quid sit 662, non est dubitandum quin cum Nonno responsuri sint, tɩph xal xλéos. Quod apud Isaiam seraphim persolvunt Deo: cui vero id persolvunt, est quod Isaias se vidisse ait: *, nimirum, dóza to εū, quam ¿oxypatispywę, ut theologi loquuntur, ibi, non simpliciter, quod nemini concessum est, aspexit. Neque Julianus sane & 'Aлostάing unquam fuit impudentior, quam cum Pauluni negat. usquam divinitatem tribuisse Jesu: ita enim loqui solet. Quemadmodum Cyrillus, nusquam melius rem gevel torit, quam cum illi locum I ad Corinth. 11, κλέος redderet cum nostro, risu aut commisera jecit: Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης tione dignus esset. Ilaggæi autem 11, 8: Kal ousσείσω πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἥξει τὰ ἐκλεκτὰ πάντων τῶν ἐθνῶν· καὶ πλήσω τὸν οἶκον τοῦτον δόξης, λέYai Kúpios twy Suváμewv. Ubi Hebræus 715, Judei Asiatici p, Europæi, sive Hellenista Europæi, av legebant. Quæ soli illi convenit, ut dixi, cui nomen convenit Jehovæ: cum τὸ κλέος ει τὸ τɩµń, cuivis homini et, interdum, ut sunt homines, scelesto tribuatur. Quia hoc in potestate hominis: non autein illud, quia soli illi convenit, in cujus potestate omnes sumus. Quo sensu Deus passim populo sub hac conditione, et in lege et per prophetas, 66v suam, seu præsentiam, si in lege sua maneant, promittit: 295 contra erepturum, quen)- admodum et tollit. Atque hine quærunt Patres, quare Isaias, mortuo Ozia, vidisse se 86av Kuptou dicat. Et respondet Eusebius: regem pollutum ideoque et lepra contactum fuisse. Fuisse autem nefas, ut quandiu in urbe sancta talis rex viveret, in ea & Kupiou δέξα habitaret. Itaque, Λεπροῦ βασιλέως οἰκοῦντος τὸν τόπον, εἰκότως ἀνακεχώρηκεν ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ· Sub leproso rege majestas, inquit, Domini migrarat. Sublato autem rege tali, rediisse eam ait. Quis hie δόξαν, κλέος, τιμήν, vel gloriam exponat? Sel evangelista, ne quis dubitaret, notam ponit, quæ non fallit. Addit enim, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρό:. Atqui τὸ μονογενές divinitatis attributum esse, nemo nescit qui antiquitatem vel inspexit. Et Eusebius ad locum Isaiæ, qui est met 6 quam propheta se vidisse ait, περὶ τοῦ Μονογενούς τοῦ ὄντος ἐν τῷ κόλπῳ Πατρός, ex sententia evangelista nostri, hoc interpretatur. Et Theophylactus, cum Chaldææ vocis usum ignoraret, toy too MovoYEVOŪS Oɛórŋta intelligi notavit. Apage ergo, qui splendorem, qui honorem hic interpretantur. Nulli sane κατασκήνωσις, excepto Deo, nulli δόξα convenire potest, nisi cui convenit et schecina: quae est xatasxhoots, quam divinitatem esse ne magistri quidem Hebræorum ignorare possunt, qui bac voce´sic utuntur. Neque mirum sane, Græcos, propter Hellenistas, qui Chaldæa et Hebræa, ut invenerant, ex usu linguæ quam non intelligerent interpretati fuerant, cum iis sæpius locutos. Unde et in hymno Cosmiæ in Natalem Domini seu xataσκήνωσιν, ex ea voce εφύμνιον fecerunt. Nam initio post versus singulos intercalare solent, "O dɛdóξασται, quod est, "Οτι ἐν ἡμῖν κατεσκήνωσεν. Sive, quia in terris exhibuit thy ógav. 296 Quanquam id Dei esse proprium, nos melius quam illi intelligimus. Ita autem illi: Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε· Χριστὸς ἐξ οὐρανῶν, ἀπαντήσατε· Χριστὸς ἐπὶ γῆς, ὑψώθητε. "Ασατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ, καὶ ἐν εὐφροσύνῃ ἀνυμνήσατε, λαοί· ὅτι δεδόξασται. Ρεύσαντα ἐκ παραβάσεως τὸν κατ' εἰκόνα γενόEstaúpwsav' qui est Jehova. Quod agnovit Isaias, qui Messiam TES" futurum dixit, quod et usitata sibi voce, de qua ante, ibi Chaldæus exponit. Quare apage cum voces singulas mutavit noster: cum pro κατασκήνωσις, quæ N2'21, οἴκησιν, ριο δόξα, quæ est Net, tipy aut xhéoç supposuit. Ab hac majestate, quæ solius 297 Dei, et ab eo separari nequit eum de quo loquitur evangelista, học est, Filium seu Verbum Dei, 17 řidv dógns, XPLOTiavi Covtes Judæi vocant. Quod est ipsum nomen ineffabile, quod non communicatur. Unde et Rabbini, ubi inter Dei nomina, quale est exempli causa Schaddai, et hoc, distinguunt, summum ac mirum illud nomen, nomen δόξης, seu δεδοξασμέ voy, hoc est nomen 72237, vocare solent. Ita rabbi David alibi: Cum se ante Scaddai dixisset, inquit, innovavit nomen gloriosum suum Mosi, etc. Paule quis dubitet. Et sic Christiani olim, inter nomina autein post: Et est Jod, He, Vau, He, inquit, ne que Dei Filio attribuunt, Kupfov Abgay eum vocant. Justinus Martyr Disputat. cum Tryphone, 'O ɛ. γεγέννηκε δύναμίν τινα ἐξ ἑαυτοῦ λογικήν, ἥτις καὶ Δόξα Κυρίου ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου καλεῖται. Quid quod ipsi veteres Chaldi κατασκήνωσιν καὶ av, ut evangelista noster hic, conjungunt? Hierosolymitanus sane interpres, ubi dicitur, xal 66ξης Κυρίου ἐπλήσθη ἡ σκηνή, utrunque Np et Ναι, δόξαν καὶ κατασκήνωσιν, conjungit. Quod utrumque cum sit veri et unius Dei, et antiquum τοῦ Jehova attributum, τῷ Μονογενεῖ, ut vero unicoque Deo, hic auribuit evangelista. Quare et_neglexisse interpretes hoc miror. Ipse, ut jam diceban, sanctus auctor, ne quid prætermitteret, quo voces eas, solis tum Chaldæis aut Hebræis, quamvis non tam crebro, usitatas, Græcis explicaret, notæ aut interpretationis loco, illa verba, ὡς Μονογε lignitas vel ignorantia apparet. Qui ad ws, vous, adjecit. Ex quo sane hæreticorum vel madpowτixóv dicebant, ut si gloria alterius, qui rex non sit, cum regis alicujus conferatur gloria. Quæ sunt violenta xal ahoyiaria; plena. Vocem autem Græci, quæ cum nihil aliud 298 quam famam bonam aut existimationem notet, pro honore usurpant. Concludamus. Defectus est in voce Græca, unde noster eam transfert. Quanquam autem Græci, hic axolovelas tantum, ea vore pro honore utantur, Hellenistis alia incubuit necessitas, qui cum aliemas, et plerumque emphaticas, exprimerent, ubi poterant, easdem, ubi non poterant, proximas a Græcis desumpserunt. Atqui hic in tota Græcia non erat, quod eadem eflicacia exprimeret Chaldæam. Majestatis enini voce carent Græci, quæ unius et solius Dei, cæteris &xúpws, vel in regno, vel in statu alio, tribuitur, et non nisi summa potestate definitur. Nam superiori hoc vocabulum debetur, qui est solus Deus. Sic majestas Dei, ipse Deus,

AD NONNI METAPIIRASIN IN JOANNEM et, quod placuit politicis, majestas regia, rex ipse. præstantissimus interpres; cum observat, idem esse Sic imperatoria majestas, ipse imperator est, ut in jurisconsultorum scriptis: ubi neque xλéos, neque tiph neque dóƐa locum habet. Est enim aliquid essentiale. Quare et ridiculi in eo loco Græci, qui βασιλικήν pro το μεγαλοφροσύνην, quod virtutis uomen est, non potestatis; ipsum autein majestatis crimen, έγκλημα καθοσιώσεως, in jure suo reddunt. At Latini ista melius. Ergo, Kal ¿saσáµɛða τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ ΠαEt majestatem ejus vidimus: majestatem, ut Unigeniti Patris. Et sic in omnibus evangelistæ nostri locis, quoties sic usurpatur. Sequitur, 's δόξαν Μονογενοῦς παρὰ Πατρός. In quo loco torsit aliquantum antiquissimos Ecclesiæ scriptores to ws, quod hæretici in eo luderent, ac vulgo dicerent, où Μονογενοῦς μὲν, ἀλλὰ ὡς Μονογενούς. Unde Crysostomus, Theophylactus, alii, avel To Bytws, hoc est, revera, poni volunt: ut sit, ob μév, dicunt illi, bowows, aλ B:barwoew; xal avausoto Stoptopov, non 299 similitudinis, sed confirmationis, et indubitatæ separationis, nota. Hoc est, ac si dictum esset: Εἴδομεν τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ἀληθῶς, vel ὡς ἀληθῶς, Μονογενούς παρὰ Πατρός. Nec negari potest quin pro dλnows ab Hellenistis usurpetur: cujus rei miror nullum eos in re tanta protulisse exemplum. Ita Oseæ v, 10: 'Eyévovto oi ἄρχοντες Ἰούδα ὡς μετατιθέντες όρια. Ubi Cyrillus, ὅτι δὴ πάντως μεθιστᾶσιν ὅρια. Facti sunt ut qui transferunt terminum, hoc est, omnino transferunt terminum. Nec hoc latuit rabbinos, qui caph ibi, had confirmationem rei, positum affirmant. Cujus rei plura afferunt exempla. Sed res tota mera est xaxosyolía el malignitas ingeniosa, quam nemo in republica aut seria re ferat. Si quis de monarcha dicat, majestatem se vidisse in eo, et quidem majestatem, ut unici in terra regis, et ex eo alius inferret, regi ergo similem non regem esse; jocum ac ludibrium haud dubio deberet. Neque contemnenda est Theophylacti observatio, qui illa, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας, referre hue videtur, cum inquit: 'Αντὶ τοῦ, ἡ δόξα, ἣν ἐθεασάμεθα, ὡς τῷ ὄντι κατ' ἀλήθειαν Υἱοῦ δόξα ἦν, πλήρης χάριτος xal andɛías, ut legatur in hunc modum totus lorus: Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν· καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός, πλήρη χάριτος καὶ ἀληθείας. Quo modo τῆς παρενθήκης, quæ asperius interve nit, molestia tolletur. Et majestatem ejus vidimus, majestatem, utpote Unigeniti, plenam, etc., optime profecto. Et quamvis bene noster et vulgati libri,qui ad Adyov hæc postremia referunt, miror tamen eruditos quibus alterum tantopere displicuit. Et an obliti erant, paulo post dici: Kalεx To πŋowμatos αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάρι Tos? 300 Quid mirum igitur, si ations xapito dicatur, in cujus πληρώματι της σωματικῆς θεότη tos, ut Basilius loquitur, ponitur xapis? Sane gratia et veritas, majestatis, et divinæ quidem, notæ sunt. Ut Genes. xxvII: Benedictus Dominus Deus, Dominus Domini mei Abraham: qui non abstulit misericordiam et veritatem, aut, ut in Hebræo, misericordiam suam et veritatem suam. De quibus toto hoc capite. Huc spectat illud, xal zápiv ȧvel xápiτος. Item, "Η χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ ΧριOTOU EYEVETO. Sed mirum quantopere in priori exprimendo, Helleniste varient. Verum paulo post commodior de iis erit agendi locus. Pergamus. Commate 45, sequitur: U onlow for propεvos, ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτος μου ἦν. Vir sanctissimus idemque maximus Joannes Chrysostom mus, verba illa, ó onlow pov texóμevos, ad prædicationem, illa, ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ad dignitatem refert. Non enim aliter procedit argumentum, nec consistere illa, quam mox addit, altiologia potest, äti mpŵtós pov hv, inquit, quæ non sine causa ad aternitatem to Aóyou refertur. Quo respexit idem evangelistæ nostro ἔμπροσθέν μου γέγονε, quod Mat thæo dicitur, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα toù únodhuµatos autou. Cui et Cyrillus subscribit: nisi quod priora illa, Ο ὀπίσω μου ερχόμενος, aut nativitatem refert, quia, sex fere, inquit, mensibus præcessit Joannes. At quid sibi noster voluit, cum dixit, putos &usio ẞéбŋxev? Quod nec Græcum est, nec video qua ratione verum esse possit; nam et prædicationis tempore, et nativitatis, Dominum Joanues antecessit. Multo minus ipse intelligebat, quid scriberet, cum dixit, "Ott μs y APTISTOS. Nam priσTOS, 301 Græce de duobus non dicitur. Scribebat autem Græce, neque intelligebat id quod ab auctore dicitur, quia non didicerat, quod multis evenire hac tempestate video, peculiarem eam linguam esse. Quemadmodum et vulgo errant, cum TO PWTOS ÉTIßetixus accipiunt, ut nihil præter ordinem designet quemadmodum Latinis primus, cum Blonge aliter accipiatur. Ut cum, WN" pro bræi dicunt, in quo tota loci vertit elegantia. Sed de istis nemo judicare debet, nisi qui afferre genium judiciumque sobrium ac in his talibus subactum potest. Ac si Latine primum pro primate, summum pro summate dicas. Quod est usitatum, cum loquendi genus sit inusitatum, quanquam sane comicus Romanæ linguæ princeps, Eunucho: Heplurima salute Parmenonem Summum suum impertit Grato. Ubi cum anima interpretum Donatus ellipsin notel, alio tamen loco, ad Adelphos nempe, ubi idein, Nam is nostro Simulo fuit summus, et nos coluit maxime, perabsolute poni vult. Ita enim notat: Summus an ad cognatum, an ad amicum refertur? an absolute ponitur, ut in Eunucho, Plurima salute summum suum impertit Gnato. Eruditissimum HenCrici Stephani Glossarium, potot, primores, primates. Hic sane poni absolute, ne dubitandum quidem, Hellenistis quidem nihil esse frequentius, quam ut TO WN7 voce лowτo; exponant, non ignorant, qui in illorum scriptis versati sunt. Neque refert, utrum Nisan inter menses WN" dicatur an N¬, nam utrumque dicitur et idem est. Ea autem voce etiam Messias dicitur. Inter alia Oseæ 1, 2: Et constituent sibi primum, aut primatem unum. In Hebræo exstat ea vox quam dixi. Ac si Græce dicas, 302 Kał Oŕσουσιν αὐτοῖς πρωτόν τινα. Ubi rabbi David, Hic est rex Messias. Et est elegantia ad quam non aspirabat noster, quæ et temporis et dignitatis simul in divinitate exprimit prærogativam. Ita apud Lucam pe τος τοῦ λαοῦ, in Evangelio, et πρώτος τῶν Ἰουδαίων, in Actis. Hoc si Hebraice exprimas, nihil lenius aut suavius si Hellenistice, quod fecit Joannes, non potest, quin, peritis Græce tantum, aut qui parun) in Hellenisticis subacti sunt, durum videatur, quoDrum verba, quod ad usum, ac loquendi consuetudo, longe alia ab illa, ut sit sensus: Is qui post me venit, excellentia ac donis omnibus me superat, ut qui primas semper de me tulit. Ego πρωτοστάτης videor, cum sim præcursor: ille notárns, quia posi me venit. Sed qui post me venit, prior factus est. Necmirum. Nam ut tempore sic potestate prostatys meus erat, pro quo πρωτός μου Hellenistæ. Nam τὸ ἔμπρο 60s yeɣove, ad xoxo refertur. Quod acute,ut pleraque, Cyrillus vidit. Nam quemadmodum fit, inquit, ut qui ante docet quam discipulus, pluris fiat, quia prior arte aut re aliqua excellit, ita fit nonnunquam ut discipulus doctorem antecedat. Intelligebat quam dilutumn esset, πρότερός μου γέγονε, ὅτι πρότερος pouhv. Ergo, Euлpool Hou YεYove, ut homo. Unde illud, Καὶ Ἰησοῦς προέκοπτε ἡλικίᾳ, καὶ σοφίᾳ, καὶ χάριτι. Πρῶτος μου ἦν, tempore et potestate. An cessor enim meus erat. Nam ut ordinem sic dignìtatem ejus de quo loquitur expressit. De quo propheta: Εγώ πρῶτος, καὶ ὁ μετὰ ταῦτα. Adde quo

tautologiæ nulla sic suspicio. Adde quod et Arii commissum erat. Sicut lex ministerio Mosis, ideoque Interpretatio sic cadit. Qui priora illa μmpoσ0 μou γέγονε, πρὸ ἐμοῦ ἐκτίσθη exponebat. Cui optime Hermonopulus, libello De sectis, ex antiquitate respondet: Eo sensu, ordine inverso dicendum fuisse, ὅτι πρῶτος 303 μου ἐστὶν, διότι πρώτος μου γέγονε. Nostro auten optime procedit, ἔμπροσθέ μου γέν γονε, ὅτι πρῶτός μου ἦν. Sed et mire venustumn esset, si Hebraice hoc diceretur. Et qui hoc non satis assequuntur, postquam diu in omnes partes se torserunt, tandem eo redeunt, ut fateantur, tò, ött пowτós µov žv, causam alterius non esse, nisi dignitatem quoque aut potestatem notet. Sed quod sæpe dixi, rationem linguæ Hellenisticæ, qui ex Græca probare se postulet, operam necesse est iu sacris ludat. Noster eo fuit judicio, ut existimaret mputiσtós peu Græce dici, cum non intelligeret qua ratione rpwrós pov hic diceretur. CAPUT XVI. G et per manum ejus data dicitur, ut Nebemiæ ix, 14: Et Sabbatum sanctificatum tuum ostendisti eis, et mandasti cæremonias, et legem præcepisti eis per manum Musis servi tui. At gratia et veritas, quod est Domini, facta est per Jesum Christum. Quo magis Syrum interpretem mirari libet, 305 qui 72 tâm de Jesu Christo quam de Mose dixit. Quanquam enim aliter Hebræi quoque ea voce utantur, tamen hic id locum non habebat, ut cum necessaria hic sit distinctio. Facere gratiam et veritatem, Edeos xal ἀλήθειαν, δικαιοσύνην καὶ ἀλήθειαν, χάριν καὶ ἀλή Betav (quæ eodem sensu apud Hellenistas exstant) superioris est, et plerumque Dei, ut II Sam. it, com. 6, de exquisita gratia et beneficio. Et Judæi ante dixerant, totam legem cardines habere duos, quibus verteretur, τὸ τὸν καὶ τὸ ΠΕΝ, χάριν καὶ áλßeɩav, quibus continentur partim beneficia quæ gratis conferuntur, partim promissorum veritas, 4uæ ea exhibet. Quod divinus auctor solita urbanitate a lege, ad finem ejus, qui est Christus, transtulit. Non potest dici, quanta venustate hoc dictum sit, ut et illud jam intelligatur, καὶ χάριν ἀντὶ χάριto. Judæi in lege gratiam agnoscunt, et favorem Dei singularem. Et perpetuo in ore habent illud: Non ita fecit omni nationi, et judicia sua non manifestavit eis. Ita Nehemia (11 Esdr. ix, 13], Deo graLive aguntur, quod νόμους ἀληθείας καὶ ἐντολὰς ἀγα θάς, id est, πλήρεις χάριτος, ut loquitur evangelista, dederit. Nam Chaldæus, Syrus, et interdum Hellenistæ, ȧyaðosúvηy pro eo dicunt. Hæc est ergo illa gratia. At nunc, inquit, xápiv åvel xápitos, gratiam pro gratia accepimus, quod optime Chrysostomus interpretatur, ἀντὶ τῆς Παλαιᾶς τὴν Νέαν. Sed quam multa pariter eodem loco hic occurrunt, in quibus parum circumspecte, et ut decet theologum, se gessit? Verba illa, ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη, sic interpretantur Patres, quasi dictum esset, ¿ Oeds Interpretatio illius loci, ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη. Nonni παρερμηνεία. Διὰ Μωσέως. Ελεος, δικαιοσύνην, χάριν, ἀλήθειαν ποιεῖν, Hellenistis ταυτοδυναμούντα. Χάριν καὶ ἀλήθειαν ποιεῖν, φοtestatis nota. Gratia et veritas duo secundum Judæos cardines legis. Xápis át! xapiros. Incogitantia Nonni, qui non a Deo sed a Patre datam ait legem. Magni consilii Angelus in ferenda lege exclusus. Διὰ Μωσέως ἐδόθη, διὰ Χριστοῦ ἐγένετο, εἰ differentia τοῦ, ἐδόθη, καὶ τοῦ, ἐγένετο. Εa neglecta a Nonno. Lex quæ in eo loco intelligatur. Nonni ιδιωτεία et mira negligentia. Βίβλος θεμίστων, pro lege de qua evangelista agit, et de vocis elymo. Oμις οι νόμοι quam diversa, Θέμις quæ. Unde dicta. Ineptic grammaticorum. Vox Græca voμos a Syra interprete semper fere, a Targumistis plerumque servata. Ακολουθία evangelista observata, ea a Nonno neglecta. Interpretatio illius loci, OεOV ovdels twpaxe. Eum male a Nonno expressum. Massilianorum hæresis. Ὁρᾷν, ἀντὶ τοῦ, γινώσκειν. Prophetæ et alii quomodo Deum vidisse dicantur. Diversa visionis ejus species: ἡ κατὰ φαντασίαν· ἡ κατ' ὄψιν· ἡ καθ᾽ ὑποτύπωσιν τοῦ ἡγεμονικοῦ. Triplici modo Deus ab evangelista nostro conspectus. Interpretatio illius loci, 'Exaivos Enyhoato. Εξηγηταί έλλελειμμένη, Enntal Atheniensibus qui. Oratio Melville et locum Actor.VII, 38. Noster autem ait, Paquomodo supplenda. Enyhaato ab Hellenistis interpretibus qua rationé usurpatum. 304 De Filio Dei quam efficaciter dicatur. Locus Jobi et Joannis confertur. De legatione ad Baptistam missa. Eam unicam fuisse, et ex Pharisæis institutam. Ἱερεῖς καὶ Λευῖται, ἱερεῖς Λευῖται. lidem Pharisæi. Nonni ignorantia el error. Propheta cum kaiedia. Joannes Baptista propheta. "Ayyɛhas, ó προφήτης. Nonni ἀπροσεξία. Diversa Judcorum de prophela xxt' ¿½oxhy sic dicto, opinio. Eum a Nonno non recte a cæteris distingui. To naúptov. Mos Ilellenistarum cum de crastino "loquuntur. Αρτος ὁ ἐπαύριον. Nonni lecythus notata. Sequitur eodem capite commate 17, locus elegantissimus, "Οτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Τη quo toto loco nihil, ut debebat, intellexit noster. Si evangelista Hebraice scripsisset, aliter se expressisset. Nunc videndum, quid velit. Atà Mwoświę 660, est, quod Hebrei dicerent 72. Quæ ut plurimum ministri nota est, per quem agit Dominus. Ha rex Assuerus in Megillath Esther, quæ agit, ôɩk Xɛɩpòç ɛúvoúxwv agere dicitur. Et sic passim, ut ibid. cap. 1, com. 12: ubi simpliciter genus dicendi dissimulant Hellenistæ, qui alias tv xeipt hoc dicunt. Lex ergo data est per manum Mosis, ut ministri. Quemadmodum mandata regum, in ministrorum manu dicuntur esse. Et ita loquitur Chaldæus loco jam dicto: Et renuit regina Vasti intrare ex mandato sermonis regii, π 17, quod, in manu ministrorum ejus, sive magnatum, erat, hoc est, quod eorum ministerio τὸν νόμον διὰ Μωσέως ἔδωκε, vel ὑπὸ Θεοῦ διὰ Μω σέως ὡς μεσίτου, ὁ νόμος ἐδόθη· ne in promulganda aut ferenda lege inagni Angeluin 306 consilii excluderent: cujus vox, in promulgatione, terram concussisse dicitur, ut ad Hebræos loquitur Apostolus. Ubi Chrysostomus, Ή τοῦ τότε δόντος τὸν νόμ pov qwvh thy yñv toáλevσɛ. Fuit enim 17, vastator terribilis, qui in monte Sinai locutus est, ut omittam trem dedisse legem ex Christo autem gratiam et veritatem esse. ὅττι θεμίστων Βίβλον ὅλην Γενέτης διὰ Μωσέος ώπασε λαῷ· Καὶ χάρις ἐκ Χριστοῖο, καὶ ἀτρεκίη πέλε κόσμῳ· quod evangelista in mentem non venit. Augustinus: Et unde innotuit Mosi Deus? Quia revelavit servo suo Dominus. Quis Dominus? Ipse Christus, qui præmisit legem per servum; ut veniret ipse curi gratia et veritute. Ergo duæ illi tribuuntur partes: quod et legem dedit, et reatum solvit, ut præclare idem Augustinus loqui solet. Quod non cogitabat nester, cum distinctionem personarum in ferenda lege posuit. Jam quod veteres tantopere urgent, quod εγένετο de Christo dicitur, nou ἐστί, penitus neglexit. Dixit enim réde, hoc est, toti. Auctor vero maximus Theophylactus, Καὶ ὄρα, πῶς ἐπὶ μὲν τῆς Παλαιᾶς εἶπε το, Εδόθη διὰ Μωσέως· ὑπουργὸς γὰρ καὶ ὑπηρέτης οὗτος ἦν· ἐπὶ δὲ τῆς Καινῆς οὐκ εἶπε τὸ, ἐδόθη, ἀλλὰ τὸ, ἐγένετο· ἵνα δείξῃ, ὑπὸ τοῦ Κυ ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὡς δεσπότου, οὐχὶ δούλου, γενομένην, καὶ ἐς τέλος προβᾶσαν καὶ τὴν ἀλήθειαν. Et addit: Νόμος μὲν γὰρ ἐδόθη παρὰ Θεού (και παρὰ Πατρός cum Nonno) διά μέσου του Μωσέως· ἡ χάρες ἐγένετο, οὐχὶ ἐδόθη, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αυθεντικόν μὲν τὸ ἐγένετο, δουλικὸν τὸν ἐδόθη. Plena auctorilatis, inquit, tò èyéveto· £60ŋ vero servi, aut ministri. Vides summam in omnibus' securitatein. Quod ad legis vocem qua hic utitur, nonnulli cæremonialem

307 intelligunt, quia sequitur veritas, Augustinus, hoc scriptum esset: qui ipsam Trinitatem alooŋtoïs quæ nos reos tenebat, inquit, quia Evangelio, aut eins gratiæ opponitur. Moralem igitur intelligebat: quod diserte in sequentibus ostendit. Quanquam nihil obstat, quin utramque hic conjungamus: illam propter veritatem, hanc propter gratiam. Noster vero id:W=Ixus rein gerit. Totius enim legis librum, per Mosen datum esse ait, quasi Pentateuchum sive won intelligeret evangelista. Deus legem dedit, quam eodem tempore contraxit. Decem enim verbis primo se expressit: nam interpretatio accessit. Vide ergo quam inepte totos hic loquatur libros. Neque vouov lixit, sed θεμίστων, cum non parum θέμις differat et vouos. Nonni forsitan ætate excepta, qua non raro bec confundebantur, ut cum leges Cæsaris Justiniani, a poeta Græco, cujus versus illis præfiguntur, Oéµıereg dicuntur. At grammatici, qui in origine verborum, quibus rerum veritas et prisca continetur eruditio, susque deque quidvis habent, hæc confundunt: qui non veriti sunt Oéµiv åñò toū, tíðs60a, ridicule apnd pueros formare, cum a DП, quo integritas in actionibus notatur, Thamis, Themis, Græci fecerint (nam, ut solent, terminationern addiderunt). Quæ quandiu in terris superesset, locus legibus non erat. Postquam, ut poetæ, viri maxiini, dixerunt, terris exsulare cœpit, locus esse le gibus incepit. Itaque non ante quam in cœlum Themis abiit atque homines reliquit, leges latæ sunt. Sic majores nostri Protoplasti, et qui proxime ab jis patriarchæ, quod de aurea ætate sua maximus ac facundissimus poeta scripsit: Sponte sua sine lege fidem rectumque colebant. Quæ est suis. Qua sublata, lege opus fuit. Oģpuç igitur 308 quod fas Latini dicunt: qua incolumi ne usus quidem legis ullus esse potest. Et hoc est quod summus auctor Tacitus, corruptissima republica plurimas esse leges, dixit. Nóμoç ut vox effi… cax, sic mirifice πολύσημος. Θέμις tantum abest, ut sit vóµoç, ut omnino sit diversum. Nihil igitur mutandum erat, ut non sine causa Syrus semper, Thargumista sæpe, Græcam usurparint vocem. Sed quam multa illi exciderunt pariter, de quibus plura hic monenda essent, nisi alia vocarent? Legem non a Deo, sed a Patre ait traditam: quem nec Patrem quidem, sed revétηy vocat. Cui Christum manifeste opponit. Neque cogitabat, Mosen, tanquam servum, Christum, tanquam Dominum ac Regem, illum tanquam administrum, hunc, ut anctorem legis pariter et finem, opponi. Vocem legis nullo ju licio mutavit: av, quæ notione Hebræa sumitur, in åtpexíŋy, quæ nihil tale hic denotat, mutavit. In illis quæ sequuntur, commate nimirum 18, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, non examiarat, quod commune illi est cum aliis hoc loco, tġv axolovšlav, ut debebat. Mentio jam Mosis facta erat: de quo hoc in ore perpetuo Judæi eo tempore habebant et nunc habent, or Mons crópa xarà σrdua tháng tiếp Bầu, Mosen ore ad os cum Domino locutum. Ostendit ergo, ne hunc quidem ad conspe1:tum Dei aut essentiæ illius esse admissum. Quippe hoc servatum ei, qui essentia cum Patre unus esset. Qui et vidit Deum, et, ut addit postea, repræsentavit atque expressit. Alii igitur viderunt hoc aut illo modo, non ut erat, sed pro revelationis modo; nemo talem vidit, qualis erat, præter eum qui non tantum talis esset qualis ipse, sed boc ipsum. De qua sane ixoLovėtą nunquam cogitasse nostrum, ipsa res 309 ostendit. Et quis illi persuadere potuit, evangelistam proximo cummate, cum dixit, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακα, Θεὸν οὐδεὶς κατ' ὄψιν ἑώρακε dixisse, aut hoc voluisse? Ita enim ista reddidit: Καὶ Θεὸν αὐτογένεθλον ἐν ἀντιπόροισιν ἐπωπαῖς Ο ποτέ τις σκοπίαζεν. Quasi adversus Massalianos et corum sententiam ¿pbaàµołę videre se aiebant. Quod in mentem auctori non venit: qui essentiam divinam, nec videri, nec, ut est, cognosci posse, adversus Judæos asseruit, ut ad veruin Dei characterem, et illius gloriæ imaginem, in qua videndum se exhibuit, summo artificio sermonem iterum deduceret. Hoc ergo voluit: essentiam divinam nec ab homine videri, nec, ut est, cognosci ulla ratione posse; ideoque, neque visam cuiquam hactenus, nec cognitam fuisse. Et hoc voluit antiquus apud Suidam theologus: qui thy öpasiv hoc loco, magnum Athanasium secutus, Yowσιν interpretatus est. "Ορασις, inquit, γνῶσις. Καὶ ὁ εὐαγγελιστής, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ἀντὶ τοῦ, Eyvw paves. Cæterum, ut Mosen omittam, Isaiam vidisse Dominum, et ipse, et evangelista noster testatur. Sed et ille, et cæteri de quibus hoc testantur, ut non sine causa notant Patres, vere quidem, sed Èv σχήματι, ideoque et πολυτρόπως, ut loquitur Apostolus, viderunt eum quem viderunt: quare nederunt quidem. Nam ex eo ipso, neminem vidisse Deum, recte Chrysostomus probavit. El yap authy ἑώρων τὴν φύσιν, inquit, οὐκ ἂν αὐτὴν διαφόρως ἐθεά Savto Si ipsam ejus essentiam vidissent, non diverso vidissent modo; est enim uniformis. Aliter autem Moses, aliter Isaias, aliter Ezechiel, aliter alii prophetæ, 310 ut fatentur ipsi, et singuli diverso sæpe modo Dominum viderunt; neque ex iis tamen quisquam, αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς se vidisse eum dixit. Quibus ergo? Τοῖς τῆς διανοίας, ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος πεφωτισμένοις, oculis animi, sed a sancto illustratis Spiritu, de Isaia dixit Cyrillus. At evangelista neminem vidisse Deum dixit. Quod si voluit, neminem vidisse Deum oculis corporeis, id est, xat v, dixit id, de quo, ni fallor, nemo dubitabat: quare hac interpretatione opus hic non erat. Nam, si alii, et vere, et, ut est, viderunt Deum (quanquam non κατ' ὄψιν), quæ prærogativa τῷ Μονογενεί, τῷ ἐν κόλποις τοῦ Πατρός (quæ essentialis nota est illius, supra omnes benedicti), relinquetur? Qui viderunt ergo Deum, illi, oux WS EXEÏVOS ESTIV, ÀÄÀ® ὡς μετέχειν δυνατόν, inquit Nyssenus: ὡς ἀνθρώπῳ δυνατόν, inquit Basilius: ὥσπερ ἰδεῖν αὐτοὺς οἷόν τε v, inquit Theodoretus, Deuni viderunt. Quare et Moses, de quo ante egimus, et Isaias, de quo infra agit, ut et cæteri, qui hoc de se testantur, vide runt sane Deum; verum suo modo, xat w; duvatov viderunt. Neque quisquam, ita, ut hic de quo agit quare et nemo, nisi ille. Atque hæc causa est, cur varias xal molutpórous hujus visionis species Græcorum ponant theologi. Unam nempe xarà φαντασίαν, quam et duplicem, ἡμερινήν τε καὶ τὴν xarà vúxta, nocturnam ac diurnam, statuunt; alteram xat' div, cum aliquid repræsentationis causa in oculos incurrit; tertiam postremo, quam, xab' ὑποτύπωσιν τοῦ ἡγεμονικοῦ τοῖς μέλλουσιν ὡς τοῖς Rapovci aurivoμévou, vocant. Quod fit, cum mens prophetarum, ab humana omni sorde prius expurgata, res futuras, ut præsentes, quasi oculis usurpul. Et sic Isaias Servatoris vidit gloriam. Et evangelista noster tribus modis Deum vidit; nam et ejus pɛtapoppwov 311 in monte vidit, et præsentem xa: capxòs a usurpavit: et in Patmo insula, ἡγεμονικῷ τοῦ πνεύματος, ut Aretha de eo loquitur, conspexit. Denique in sinu jacuit illius, quem an sinu Patris ipse ponit. Et tamen, quæ est φιλαλήθεια divini viri, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε, inquit, non τοῖς ὀφθαλμοῖς, ut noster loquitur, sed nullo prorsus modo, ne quis aut plus æquo sibi vindicaret, aut plus æquo tribueret prophetis aut postremo quidquam Unigeniti detrahe ret prærogativæ, et inutilem Messiæ crederet adventum, qui ut solus Deum vidit, ita solus tenthgato nam hoc sequitur. In cujus explicatione, ut in cæteris, se gessit noster. Sequitur ergo, '0 εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς οὗτος ἐξηγήσατο. ( admodum superiori loco, ita isto, omnem prophe-

tarum ac sauctorum hominum prærogativam, infra&ta, psiquam, nempe, ommia absolvn. Unigeniti prærogativam ponit. In quo noster. alios secutus, nihil vidit. Nam quid voluit, cum dixit, čo dépρadz μúðų, id est, sermone suo exposuit? Quid autem? An voluntatem Patris? an illius mentem? an doctrinam salutis? Sed quid hoc ad visionem Dei, quam tantopere urget, et de qua tam manifeste loquitur? Et quæ hæc axolovbia, aut connexio? Nemo Deum vidit: Unigenitus, qui in sinu Patris est, exposuit. Quid quod nemo prophetarum aut apostolorum sit, qui voluntatem Dei non quo. dammodo exponat? Quæ hic tanta igitur prærogativa ejus, qui vidisse solus Deum dicitur? Qui essentialiter cum eo jungitur? Nam ut recte Cbrysostomus interpretatur, τὸ ἐν κόλπῳ, τὸ ἐν φύσει δη Loi esse in sinu, denotat essentiam, Saltem aliquid ex Græcis suis ad interpretationem vocis attulisset. Apud quos ¿ŋntal, sacrorum ac religionum interpretes dicuntur. 312 De quibus multa, qui ad oratores scripserunt. Hesychius, 'Enynths, & mepi iɛpɛiwy xal Sioanuelwy sen youμevos, id est, qui ex victimis ac tempestatibus, deorum exponit voluntatem: quemadmodum ad tempestates subito coortas, si præsertim hi obnuntiarent, publici conven tus solvebantur. Suidas, ita dictos notat, qui ignaris leges exponebant. Idem iba el dinyɛiex: subtiliter distinguit; et hanc vocem iis tribuit, qui imperitos jura patria aut alia docerent; et quærentibus, de quibus quisque dubitaret, responderent quæ nunc illis, ut et Nonno frigidum hoc schema, relinquamus. Orationem esse vny, ipsa res evincit. Quæ, si quidquam judicare possum, integra ac plena talis esset: Osby odstę Εώρακε· ὁ μονογενής Υἱὸς, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος εἶδε τὸν Θεὸν μόνος, καὶ ἐκεῖνος τὸν Θεὸν ἐξηγήσατο. Aliquoties jam diximus, in auctore hoc nihil esse suavius, quam quod urbanissime ad locos Foederis Antiqui, ac præsertim ad Chaldæos, aut ad Targumim, alludat. Jobus, scriptor vere det6, et sublimis in dicendo, postquam cap. xxviii gloriam Domini, quæ, præcipue in opere creationis, quod cum sapientia sua, de qua et hic sermo est, absolvit, manifeste elucet, fuse ac magnifice descripsit, tandem addit, τότε εἶδεν αὐτήν, ἐξηγή Gato authy, hoc est, postquam hæc absolvit, suuin vidit sapientiam; ad eam se convertit: eam contemplatus est, atque intellexit, bona esse qua creasset omnia. Ac tum ato, hoc est, quod Helleniste dicunt, toavépwoe, repræsentavit, manifestam generi humano fecit. Huc evangelista quin respexerit, non dubito. Itaque ut Deum ibi ait Sapientiam vidisse suam, qui_est Filius, per quem creavit omnia: ita bic solum Filium vidisse ait Patrem. Et ut ibi ait, őtɩ ἐξηγήσατο, 313 ita hic, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. Nemo Deum vidit. Solus eum vidit Filius. Utpote qui in sinu ejus semper fuit, hoc est, is qui unus est cum eo, Deus cum Deo. Solus ergo ille, utpote character Patris, ŋyɛo potuit. Quid autem? Deum, scilicet, ejusque essentiam. Sed summa vis in ea voce est. Est enim nyɛioðar hic, referre, ac descriptum quasi exhibere. Qui me vidit, Philippe, vidit Patrem. Solus character Patris elds tÒV Oɛby, καὶ ἐχαρακτήριζε τὸν Θεόν. Etiam in carne. Εt hic est character ille de quo ante dixit: Et vidimus gloriam ejus, ut Unigeniti a Patre. Et præcessit, Kal ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο. Est ergo sensus: Deum ncmo vidit. Filius vidit et expressit. Hellenistæ autem voce ¿Eŋyɛiołaɩ, vocem expresserunt: quæ mirifica et plane hoc sensu luculenta. Sed operæ pretium est, totum illud caput Jobi diligenter intueri. Nam quemadmodum hic dixit: Nemo Deum vidit, ita ibi aliquoties: Neminem vidisse Dei sapientiam, aut scire ubi ea sit. Ita v. 12: Sapientia hæc ubi invenitur? et quis locus est illi? Et respondet: Non novit homo viam ejus. El 20: Abscondita est ab_oculis omnium viventium, hoc est, Thy copiay OɛoÙ OÙδεὶς ἑώρακε. Εt tandem concludit: Τότε εἶδεν αὐτὴν, Quid quod Syrus et Chaldæus, ille hoc in loco, hic in loco Jobi, voce eadem usi sunt? Nisi quod in Syrt margine vox annotatur: quæ vox eadem,qua usus est et Jobus.Quare locus plane est geminus. Et eodem plane modo voce eadem ED regius propheta usus est: Coligloriam enarrant Dei. Quod si coeli, ex structura illa admiranda ac stupenda, solis, lunæ siderumque, Deum narrant, et descriptum quasi repræsentant, quanto magis ille, qui in sinu Patris, ipsa Patris Sapientia, per quein hæc facta sunt? Character 314 ipse Patris et imago, ¿Enyńoato thy đóEav auto majestatem ejus ac virtutem inter homines repræsentavit? Et character, est Scriptura. Nam hic sensus est sanctissimi evangelista, qui cuin de divinitate Fdii ejusque notis ita manifeste et efficaciter loquatur, ac receptis pridem a Chaldæis, quas in eum usum conquisivit, vocibus utatur, mirum non majorem horum rationem eruditos habuisse; nam de nostro minus mirum est, qui recens a pagamis ritibus ad ista se accinxit, neque phrasin sacram ea qua debebat diligentia excussit: quæ per • cellit sane homines, et supra homines attollit. Veflem omnibus persuasum esset, quod compertum nobis, toties monemus, locis fere singulis Chaldæos, quorum lingua, aut vicina, utebatur, allusisse in evangelica historia aut respexisse, auctorem nostrum, Sic de nobili legatione illa quæ hic ad Baptistam missa est, ita comm. 19, idem loquitur: Kal aŭtŋ totìv ý μαρτυρία Ιωάννου, ὅτε ἀπέστειλανοί Ἰουδαῖοι ἐξ Ιεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Λευῒτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτόν· tical. Quæ pro more suo ita noster reddidit: Εβραίων ὅτε λαὸς ἐρημάδος ἐς ράχιν ὕλης Λευίτας προΐαλλε, καὶ ἀγρυπνους ἱερίας. Quanquam autem sciam, Levitarum alios fuisse sacerdotes, quos Aaronitas proprie dicebant, alios, qui istis ministrarent, quos simpliciter Levitas nuncupabant; ut nimirum ex Levitis hos, qui sacerdoles inter eos essent, missos ad Joannem dicat; prorsus tamen arbitror, ex usu Hellenistico evangeli - stam loqui, et Λευίτας καὶ ἱερεῖς, pro eo quod vulgo dicimus, Levitas sacerdotes, dixisse. Ita Josuæ iii, Cum videritis arcam Fœderis Domini Dei vestri, et Levitas sacerdotes portantes eam. Ubi plane eodem modo, in Hebræo D, 315 sine copula nimirum. Quod Helleniste, "Otay lonte Tv.x:- φωτὸν τῆς Διαθήκης τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τοὺς ἱερεῖς καὶ τοὺς Λευΐτας αίροντας αὐτήν, Chaldaeorum nore: qui et hic et alibi non semel, ut et Hellenistæ, lɛpɛiç xal Asutras reddiderunt. Vide autem quid et quartum possit ignorantia. Tɛpña; quippe haud tantum a Levitis separavit, sed et epitheton dypumvoUS, quod Pharisæorum, illis tribuit: quos ab hac legatione tamen separat (de quo multa diximus jam ante), cum eosdein ipse evangelista Pharisæos dical: Καὶ οἱ ἀπεσταλμένοι ἐκ τῶν Φαρισαίων ἦσαν. Qui cum tantum secta essent, nihil sane obstabat, quominus Levitæ sacerdotes esse possent. Sed hoc supra captum nostri. Adeo ut ipse quoque Origenes jam olim, duplicem legationem institutam, ac Levitas primo, Pharisæos mox fuisse missos, dicat: quod evangelista nusquam dicit. Commate 21, cum qui ad Baptistam missi essent quærunt: '0 mpо. hins el cú; si quid Græce scimus, d apophins est cum haiedia. Ideoque erudite nosier, Μὴ σύ μοι, δν καλέουσι, θεηγόρος ἐσσὶ προφήτης, Propheta, nempe, quem per excellentiam sie vo cat. Ut sit ille de quo dicitur, Ipoyŕtŋy èx tov ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει σοι Κύριος, qual quam paulo post articulum dissimulavit. Male igitur, Οὐ πέλω Ἠλίας, οὐ θέσκελός εἰμι προφήτης. Negat enim se prophetam esse. Atqui hoc diserte Zacharias dixerat, Καὶ σὺ, παιδίον, προφήτης Υψιστου κληθήσῃ. Εἰ ἄγγελος, qua voce hic utitur, Hellenistis est reporting. Sic Judicum v Καὶ

ἀνέβη ἄγγελος Κυρίου Γλγαλ. ad verbum ex bræo, ubi Targumi / propheta. Quæ est mera incogitantia, aut potius ampoosķia. Causa antem quod Joannes bis 316 respondet (nam et Christum, et prophetam illum sese negat, cum propheta ille, qui et Verbum Dei a Chaldæo ibi dicitur, haud dubio sit ipse Christus), non alia, quam error Judæorum, qui diversa sentiebant. Alii enim Josuam, alii Eliam, Jeremiam alii intelligebant. Non ergo quod Joannes sic sentiret, sed quod ad quæsita responderet, bis interrogatus de eodem, bis respondet. Illud vero nimis est dilutum et theologo indignum, quod de hoc propheta addit: Άγγελος ἐσσομένων. Quasi prophetia, in prædictione tota esset, aut bec nota diaxpitix illius esset de quo Moses ibi agit, cum plus ipsi Mosi tribuatur. Nam et doctor populi et liberator, imo mediator inter populum et Deum, dicitur. Sequitur commate 29: Ti naúpiov βλέπει Ἰωάννης τὸν Ἰησοῦν. Μos est Judais, ut in narrando, diem crastinum, quasi de præterito usurpent. Quemadmodum cum dicunt, die crastino quid factum esse. Quod ab Hellenistis th Emaúpiov, ut a sanctissimo Joanne, aliquoties hic dicitur. Et fuit, inquit Moses, die crastino, et dixit Deus, hoc est, Sequenti autem die dixit Deus. Tale est illud Jonæ: Καὶ προσέταξεν ὁ Θεὸς σκώληκε ἑωθινῇ ἐπαύριον, καὶ ἐπάταξε την κολόκυνθαν, καὶ Enpávon, rap. iv, 7; et II Sam. x1, 12: Kai é×áðισεν Ουρίας ἐν Ἱερουσαλὴμ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ καὶ τῇ ἐπαύριον. Jud. xxi,: Καὶ ἐγένετο τῇ ἐπαύ ριον, καὶ ὤρθρισεν ὁ λαός. Græci dicerent, τῇ ἐπLouan. Quod epigrammatarius Latinus, ridiculi causa usurpavit: Cras te, Cæciliane, non vocavi, ut jampridem eruditi legunt. Hoc est, naúptov, És thy Èπioūsav, in sequentem diem. Unde loquendi genus, quo in precatione Domini, &ptov toy maÚριον, 317 Syrorum more, sive τὸν τῆς ἐπαύριον, a Deo flagitamus: quod noústov Græci transtulerunt; quo quotidie, quo cras et hodie habemus opus, ut acute summus vir Josephus Scaliger et alii notarunt. Nonnus, cum evangelista ita loquitur, satis, meo quidem animo, ambitiose lecytho poetica defungitur, quemadmodum hoc loco dixit: 'Αλλ' ὅτε δὴ δρόμον ἄλλον ἑκηβόλος ἤγαγεν ἠώς, cum posset, Ηματι δ' ἐρχομένῳ. CAPUT XVII. Baptismum Domini non descriptum aut commemoratum ordine a Joanne evangelista, sed tangi a Joanne Baptista. To txaúpiov quomodo in serie historia de Baptista accipiendum. Locus intricatissimus orthodoxis in narratione hac ab Alogis objectus. Quantum in eo se defatigarit Epiphanius. Evangelium Joannis, capite secundo, ex sententia quorumdam inchoari. Crastinum copletws ab Hebræis usurpatum. Quonam illa capitis 11 verba, Kal đi huế tổ chzn, sint referenda. Magna et con nexione historia sublata difficultas. Tò, xaraɓaivɛɩv xal µévetv, de sancto Spiritu, quomodo dictum. Unde desumptum. Ἐπιφέρεσθαι ἐπάνω τῶν ὑδα twv, in creatione idem dictus. Opus sancti Spiritus et operatio diversis modis, ab Ezechiele præsertim, expressa. Εγένετο ἐπ' ἐμὲ χεὶρ Κυρίου. Ἦλθεν ἐπ' ἐμὲ Πνεῦμα. Επεσεν ἐπ᾿ ἐμὲ Πνεῦμα Κυρίου. Μένειν de sancto Spiritu et proprie de eu usurpatum. MévELV Eπ Xεpoυбεip. Locus Baptistæ, Kayu oux et autóv, explicatus. Nonni neglifoεly gentia et mira incogitantia. Quatenus Buplista ignotus fuerit Dominus. Verba Baptistæ, Chaldæorum more ex mente illius expressa. 'Axovely ȧvtt τοῦ, πιστεύειν. Aliud ἀκούειν ex Hebræo usu, aliud ateiv ex Græco. Nonni axpiola. Allusio ad nomen, ut videtur, Simonis. Eɩuóv de acclivi loco. Erudv, Ο αἰγιαλός, littus. Πέτρος μεθερμηνευόμενον όνομα. Mɛɛpuηvevóμeva qua. Eorum aliquot ex Hellenistarum scriptis exempla. Пapapuŋvela Nonni.“O Epμrvevɛtai, non satis diligenter ab eo expressum. Θωμᾶς ὁ λεγόμενος Δίδυμος, 318 quem ineple Nonnus binominem fecit. Thomas, nomen ejus µɛðEpun vevóμevov Didymus. Nomen Petri. Argutationes in illius nominis origine ac veritate, antiquorum. Aratori vox Hebræa Petrus. Interpretatio Hesychii. Petrus ¿ kriλúwv eidem. Et unde id desumplum. Pathar, pethar. Unde Petrus quibusdam, ut videtur. Petrus Latinum teste Elia. Pereda, peredin, Hierosolymitanis Thargumistis usitatum. Πέτρος recte Nonno πίστιος ἀῤῥαγέος στ μeľov. Cepha, a robore et fortitudine. Nathanael quomodo verus Israelita dictus. Sacerdotes, Leviia, Israel. Philippo cum Simone et Andrea patria communis Bethsaida. Id non recte a Nonno expressum. Nathanael, sub ficu sedens. Ea tranquillitatis ac pacis nota. Loca apud veteres Hebræos, ab arboribus designata. Ejus rei aliquot exempla. Sub ficu, ex opinione Hebræorum, et in ea, peccasse protoplastos. Quare sub ficu agnitus a Domino et vocatus Philippus. Semel atque iterum præfatus sum, nullum sermonis apparatum in hac scriptione a nobis exspectandum. Nudæ res sine ambitu verborum nobis placent. Quæ ubique in recensione nobilissimi interpretis, et tantopere a viris magnis commendati, properantem sistunt, singulisque propemodum in locis, præter institutum nostrum, diutius subsistere nos cogunt, ut prolixiores alibi fortasse simus. Commate 32, locus ille occurrit, "Ott etapa: zd Пveūja xataбalvov, etc. Verba maximi momenti, quæ non parum, ut et quædam alia, quæ isto capite dicuntur, viros maximos exercuerunt. Locum de baptismo Domini, quem antiquus martyr et episcopus Hippolytus τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀνά δειξιν vocavit, non commemoravit, sed δραματι xuç Baptiste tribuit evangelista: neque ullum ei ordinem in hac historia aut tempus assignavit (unde maximi errores ac gravissimi). Contentus enim fuit testimonia illius, προοιμίου δίκην colle gisse. Quorum quædam post baptismum, 319 quem, ut dixi, prætermittit, quod ex serie narratio nis patet, sanctus ille vir exhibuit. Quod cum Alogi non observarent, quos prolise Epiphanius refutat, magnam viro illi maximo molestiam crearunt. Post baptismum enim quadraginta dies jejunasse Dominum aiebant, cum hic diceretur, naúptov, hoc est, die altero post unum testimonium Joannes Christum ad se viderit advenientem. Ac deinde rursus on εnaúptov, Simonem, Philippum ac Nathanaelem vocasse. Rursus plen in Caña Galilææ nuptias fuisse. In quo Tatianus quoque, scriptor antiquissimus, cujus Harmo miam τὴν διὰ τεσσάρων, loco Evangeliorum habuit antiquitas, non minus fluctuat: qui et ipse verba illa, Ότι τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα, οι quæ proxime sc quuntur, ad historiam baptismi refert, ita ut tentationem ex Matthæi Evangelio subjungat, ac deinde quæ sequuntur, Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἱστήκει ὁ Ἰωάν νης, καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο, subnectat, manifesto temporis, ut ipsa res demonstrat, detrimento. Toti enim quadraginta dies intercedunt. Cui vitio legendo, is qui Tatiani interpretatur Harmo niam, diem alterum interpretatur. Sicut noster, qu ubique importuna lecytho defungitur, Item, 'Αλλ' ὅτε δὴ φάος ἄλλο. 'Αλλ' ὅτε δὴ δρόμον άλλον. Item, Αλλ' ὅτε πέτρας Πορφυρέας τριτάτη θαλαμηπόλος ἔγραφέν πώς. Quasi τῇ ἐπαύριον idem esset quod τῇ ἄλλῃ ἡμέρα, aut potius, og áldŋ tivi, indefinite. Porro quan-

DAN. HIZINSII EXERCITATIONES. Hic est de quo vobis dixi; item: Vidisse se Spiri tum specie columbæ in eum descendentem ac manentem super eum, post tentationem evenisse, idque a Joanne dici, qui baptismum prætermisit, de tentatione autem nihil dixit. Nihil ergo hac molestia hic opus erat. Sequitur, quod cum superioribu s cobaret, καταβαῖνον, ὡσεὶ περιστεράν. Qui, ut et sequens, nobilissimus est locus, et in primis accurata animi adversione dignus. Hunc columbæ motuin, dum ex aere paulatim descendit ac defertur, voce exprimunt. Hebræi. Hellenistæ tripeσθαι dixerunt. Principio Gruescos, Καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τῶν ὑδάτων, successu tamen inpari, ut ipsi Græcorum critici notarunt. Procopius, nondum Grece elitus, ὅπερ οὐκ ἔσχεν ἡ τῶν Ἑλ λήνων διὰ μιᾶς λέξεως παραστῆναι φωνή: cujus vim vocabuli una eademque voce Græcorum, inquit, lingua exprimere non potuit. Interim, quemadmodum a Mose in historia creationis, de sancto Spiritu, ita a Joanne, cum de baptismo Servatoris agit, de columba quæ eumdem repræsentat Spiritum, bic usurpatur. Quemadmodum et Patres, cum de missione Spiritus ad sanctos, quales sunt prophetæ, agunt, eo frequentissime alludunt. Inter cæteros Athenagoras Legatione: Kalto_xal autò to Evepγοῦν τοῖς ἐκφωνοῦσι προφητικώς. Πνεῦμα ἅγιον, ἀπόῤῥοιαν εἶναί φαμεν τοῦ Θεοῦ, ἀποῤῥέοντος καὶ ἐπαναφερομένου, ὡς ἀκτῖνα ἡλίου. Neque aliter intellexisse Nonnum, vero est simillimum: qui e Græco aliquo interprete, quid m 323 esset, didicerat, ut omittam, Syros in liturgiis suis, cum de baptismo Domini loquuntur, ea voce uti. Dicunt enim, Filius, qui baptizatus est, Puter, qui clamavit, et Spiritus sanctus, qui incubuit, & εnavapɛpóμεvos, quod illi NEMO dicunt. Noster, nisi quod nonnulla exonsuetudine ejus interveniunt, eleganter motum hunc expressit: quam passim Hebræorum more loqui Hellenistas in' aúróv. Hoc est: Quæ deinde a Baptista dicuntur: non ignorem, quibus “m sæpe proximum, nonnunquam longius remotum tempus denotat, adeo ut sæpe idem sit quod perà raûta Hellenistis, quemadmodum, 320 exempli causa, Exodi am: 'Eày dà ἐρωτήσῃ σε ὁ υἱός σου μετὰ ταῦτα (cum in Hebreo ad verbum èraúpiov legatur), nihil tamen opus eo, si, quæ hic dicuntur de baptismo, non pro parte historiæ, sed testimonio Joannis (ut quæ diligenter hic evangelista colligit), accipiantur. Quod cum ex antiquis quidam intelligerent, narrationis seriem, et Evangelii, secundo inchoarunt capite, et ab iis verbis, Καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ, bistoriæ initium fecerunt primum autem caput pro præfatione habuerunt. Neque plus causæ erat, cur tantopere secundi capitis initium eruditos exerceret: qui cum tolies lic τῇ ἐπαύριον, ibi autem τῇ τρίτῃ diceretur, sua interesse existimarunt, ut exacta temporis constaret ratio. Quærunt ergo, utrum, ex quo profectus erat a Joanne, an ex quo in Galilæam venerat (qui adventus nusquam hic exprimitur), an tertio post habituni cum Nathanaele colloquium, habitæ in Cana sint nuptiæ (nam alii &óxota comminiscuntur), cum nulla tantæ bic difficultatis sit occasio. Et sub finem primi capitis, secundo via ster. nitur. Commate enim 44 dicitur: To Exaúpov - λησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, interim Philippum et Nathanaelem vocat, interim se co confert. Ergo τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γάμος ἐγένετο ἐν Κανα τῆς Γαλιλαίας: ita enim hæc jungenda sunt. In quo mirum cur non constet sibi Epiphanius, qui nusquam hæret. Ita illa, de quadraginta diebus et baptismo Domini, ita altera, лεpl Toυ naúpiov, quod toties præcedit, sublata erit difficultas. Adde, quod sic supputare solent Hellenistæ, Σhuepov, auριον (quod interdum μετὰ τὴν αύριον dicunt), τῇ τρίτῃ. Levitici πις, 5, ᾗ ἂν ἡμέρᾳ θύσεται, 321 καὶ τῇ αὔριον, καὶ ἂν καταλειφθῇ ἕως ἡμέρας τρίτης. Belle igitur cohærent illa, quod Joannes ait, Spiritum in caput benedictum Christi descendentem se vilisse, cum illo, τῇ ἐπαύριον πάλιν ειστήκει, υἱ simpliciter, quid in Domini evenerit baptismo, quidque in eo revelatum sibi fuerit, Baptista exponat, et hoc ipsa ejus verba quæ de præterito loquuntur, manifeste evincunt, KáŸw oùx fet autóv. Quando? ante baptismum. At in baptismo, Telapa to Пveuua xaraбaivov, etc. Post hoc testinionium, Τῇ ἐπαύριον, inquit, πάλιν εἱστήκει ὁ Ἰωάννης, καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο. Quod in primis observandum iis, qui historicas contexunt Harmonias. Rursus illul, Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν is thy Takhalay, optime, ut jam dixi, jungitur cum illo, Καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτη, γάμος ἐγένετο ἐν Κανά is Falilalas, quod historice connecti potest. Ac sic manifeste utraque, quæ veteres et suminos bac ætate viros aliquantum fatigavit, tollitur, ni fallor, difficultas. Operæ videre est, quantum sese cruciet hic Epiphanius. Qui ex hoc loco, in quo totius rei et disputationis cardo, totum conficere negotium potuit. Meram enim Alogorum arguit &doɣistlav, quia non baptismum Christo a Baptista collatuni, usquam evangelista refert; sed illustre signum de descensione Spiritus in eum, qui in isto baptizaret, Baptista commemorat: Καὶ ἐμαρτύρησεν Ιωάννης λέγων, ότι Τεθέαμαι. Quis ergo illud Epiphanii admiltal, Ὡς Ἰωάννης μετὰ τὸ εἰπεῖν, Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, λέγει, Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, τουτέστιν, ἄνθρωπον γεγονέναι· καὶ ὅτι ἦλθε πρὸς τὸν Ἰωάννην Βαπτιστὴν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, καὶ ἐβαπτίσθη ὑπ' αὐτοῦ. Quod profecto nusquam exstat: nusquam enim d:- maxws baptismus refertur. Pergit Epiphanius, Ιωάννου 322 τοῦ εὐαγγελιστοῦ μαρτυροῦντος, μετὰ τὴν πάλιν ἐπάνοδον ἀπὸ τοῦ πειρασμοῦ, ὡς τοῦ Βαρ πτιστοῦ Ἰωάννου λέγοντος, ὅτι οὗτός ἐστιν περὶ οὗ εἶπον ὑμῖν· καὶ πάλιν, ὅτι Τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καταβαῖνον ἐν εἴδει περιστερᾶς, καὶ μένον Όττι παρ' αιθερίων πεφορημένον ἔδιακε κόλπων Πνεύμα Θεοῦ, πτερύγων περιρημένον έμφρονι [παλμώ H108, xal avtóði plure. Αντίτυπον μίμημα πελειάδος· ἄχρις ἐπ' αὐτὸν Sed quid est, quod sequitur, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐtov? Nonnus enim verba more suo, ut invenerat, expressit; vim verborum nec exposuit, nec, quod ubique manifestum, intellexit. Ex quo loco, ut non paucis aliis, apparet, ubique ad Chaldæos respexisse evangelistam. Porro, inter omnes prophetas, qui vim, et invasionem quasi, ut sic dicam, Spirites prophetici, cum cura descripserunt, nemo sapius Ezechiele ejus meminit; qui nou uno modo hoc expressit. Nam interdum, Εγένετο ἐπ' ἐμὲ χεὶρ Κυ plov, ut cap. 1, com. 3. Interdum, Kathy &π' uε Ilvevua, ut cap. 11, com. 2. Interdum, Kal nέπεσεν ἐπ' ἐμὲ Πνεῦμα Κυρίου, ut cap. xi, com. 5. In quibus omnibus fere locis voce NW Chaldæus defungitur; quod ad verbum est prévεlv. Sic majestas Dei, hoc est of 66a, Now, de qua tam multis ante egimus, vel ipse Spiritus, μένειν ἐπ᾿ ὅρους, ἐκ monte Sinai manere, dicitur. Ubi Hellenistæ, quod notandum, Καὶ κατέβη ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τὸ ὄρος. Hebræus Patohy, Chaldæus NW Eµɛlvɛ, ut intelligas, τὸ, καταβαίνειν, εἰ τὸ, μένειν, quæ erangelista hic conjunxit, κατασκήνωσιν item et δόξαν, quæ hoc capite inculcantur toties et repetuntur 324, ac neglecta hactenus fuere, majestatis ac præ sentiæ divinæ esse nomina; nam et ita pévɛtv ÈnÌ Xepouбɛlu divina dicitur majestas. Quod expressit noster, et in primis efficaciter de eo, qui sine modo ac. mensura, plenus illo Spiritu, ut ipse loquitur, Dixit igitur, non καταβαῖνον καὶ ἐλθὸν ἐπ᾿ αὐτόν, sed, ex Chaldæorum usu, µévov. Et hanc sive po. γήν, sive κατασκήνωσιν, prophetis quoque suis tribuunt Judæi. Quos antiqui Christiani sunt secuti. qui quem sanctum Spiritum nos dicimus, eliam in el

Symboli interpretatione, Spiritum propheticum, quod Chaldæis vel in primis usitatum est, dixerunt. Justinus Apologia pro Christianis secunda, Christianos, ait, primo Patrem, deinde Filium, postremo Spiritum agnoscere propheticum: Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν σταυρωθέντα ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, τοῦ γινομένου ἐν Ἰουδαίᾳ ἐπὶ χρόνοις Τιβερίου Καίσαρος ἐπιτρόπου, Υἱὸν αὐτὸν τοῦ ὄντος Θεοῦ μαθόντες, καὶ ἐν δευτέρα χώρα ἔχοντες, Πνεῦμά τε προφητικὸν ἐν τρίτῃ τάξει, τι μετὰ λόγου τιμῶμεν, ἀποδείξομεν. Vides ergo, quid sit xarabalvaty eo loco, quid sit pévery. Comnate sequenti subjungitur: Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ ἐν τῷ ὕδατι βαπτίζων, qui quoque locus inter cateros non parum et nostros et veteres exercuit. Nam noster, ut in aliis plerisque, nimis imprudenter sententiam præcipitavit, cum dixit, Ομμασι. ἐγὼ δέ μιν οὐ πάρος ἔγνων Quod magni nostro tempore theologi secuti sunt, qui, Non noverat eum, inquiunt, de facie: quod malim tamen, quam de nomine et fama, quod nonnullis placet. At qua tandem ratione, dicunt alii, non norat, et cognatum, et quem Elisabeth et Zacharias prædicarat? 325 Nam ponamus in diserto vixisse. At tam pertinacem fuisse incolain deserti, ut videre eun nollet, quem et Dominum suum mater Elisabeth, et salutem, imo et salutis cornu, pater Zacharias dixerat? aut tam rerum omnium ignarum, ut illius famam, de quo tanta el tam luculenta in familia exstarent testimonia, non usurparet, aut postremo, munus suum solus ignoraret? Nam de eo Zacharias dixerat: Et tu, puer, propheta Altissimi vocaberiș. Ante enim faciem illius præcedes, et populum illius præparabis. Quod si ante signum cœlitus exhibitum, nон norat eum, eur ante illud dixit: Is qui post me venit, fortior me est, cujus non sum dignus calceos gestare: ipse vos Spiritu et igne baptizabil? El cur ante signum, Ego magis baptizari a te debeo? quæ omnia præcedunt signum. Quæ cum ad revelationem referant, in eo tamen hærent, ignotum de facie fuisse. Noster vero ferri amplius non potest, qui hæc paraphrastice ita reddit: Ego de facie non noram eum; sed ut is qui omnibus de facie ignotus, et a nemine prædictus erat, Israeli innotesceret, veni eyo; ut ignarum hujus rei et imperitum baptizarem populum. Nam hoc illa sonant, nisi Græce nescimus: ἐγὼ δέ μιν οὐ πάρος ἔγνων Ομμασιν, ἀλλ' ίνα πᾶσιν ἔχων ἄγνωστον όπωπὴν, Ισραὴλ τεκέεσσιν ἀσημάντοισι φανείη, Ἦλθον ἐγὼ προκέλευθος ἀκηρύκτοιο πορείης. Οι ανάρμοστα sunt et ἀσύστατα, neque ullo modo herent. Nam sunt contradictiones meræ. Que nunc relinquamus, et de loco ipso. Bene Syrus, qui hic verbo y usus est, pro quo Targumista utuntur. Quare quod Chaldaei dicerent, Taah, Hellenisiæ, οὐκ ἦν φανερός μοι, vel εναντίον μου, evangelista noster, oux fost autóv, dixit. Quod est longe aliud profecto." 326 Nam de munere ejus agit: cui homines ut præpararet, ipse missus eral. Non igitur hac parte eum norat, quippe quod nondum ei revelatum esset. Non noram eum, inquit, penitus, et ut debebam. Quod apostolis quoque ipsis evenit: qui cum quotidie adessent illi, tamen, ut ex Petri ponerel et aliorum confessionibus apparet, oùx fjöɛtouv autóv. Ideoque et Chrysostomus, qui in hoc loco æstuat, tamen hoc modo ap posuit, Οὐκ εἶπεν, Οὐκ οἶδα αὐτόν· ἀλλ', Οὐκ ᾔδειν autóv. Et sic vulgo dicimus, Non noram eum: de co, quem non penitus perspectum habebamus. Talis illa Theocritici pastoris λιτότης: Νῦν ἔγνω τὸν Epura Nunc scio quid sit amor: non quod antea nesciret, sed quod crudelitatem ejus nondum peni1092 tus perspectam habuisset. Sed Chaldæi longe id plenius quod volo: Nondum erat revelatus mihi. Hac nimirum parte, ut significetur sensim el xaTà pooxony in Domini suique muneris cognitione maximus vir profecisse. Illud quidem certum est, eum esse, qui in Spiritu baptismum collaturus esset, ex ipsius revelatione Spiritus, et signo illo tam illustri, in baptismo ejus dicisse. Augustinus De evangelistarum consensu libr. 11, cap. 13: Ex quo apparet, quamvis eum jam nosset (nam et in utero matris exsultavit, cum ad Elisabeth Maria venisset), aliquid tamen in eo, quod nondum noverat, columbæ descensione didicisse. Quod ipse scilicet baptizaret in Spiritu sancto; propria quadam et divina potestate, ni nullus homo qui accepisset a Deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere, suum esse quod traderet, rel a se dari Spiritum sanctum. Et optime Beda: Gertum est, quia sciebat Dominum Joannes, cui testimonium perhibere missus est, quem judicem omnium venturum prædicabat, dicens: Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit 327 aream suam. quo Spiritum sanctum dari debere testabatur. Ipse vos baptizabit, inquiens, Spiritu sancto, a quo seipsum ablui desiderabat, dicens: Ego debeo a te baptizari, et tu renis ad me? Quomodo ergo dicit: Et ego nesciebam eum? Nisi quia eum, quem et ante noveral. perfectius jam, cum baptizaretur, agnovit? Quem mundi Salvatorem et judicem noverat, hujus potentiam majestatis altius, Spiritu suncto super eum descendente, cognovit. Theophylactus: Οτι ᾔδει μὲν αὐτὸν ὅτι Χριστός ἐστιν, ὅτι δέ γε αὐτὸς ὁ βαπτίζων ἐστὶν ἐν Πνεύματ' ἁγίῳ, τότε ἔμαθεν, ὅτε τὸ Πνεῦμα ἴδε καταβαῖνον. Λέγων οὖν, ὅτι οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, τοῦτο δίδωσι νοεῖν, ὅτι οὐκ ᾔδει, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ βασ πτίζων· ὅτι μέντοι ὑπὲρ τοὺς πολλούς ἐστιν, ᾔδει. Διὸ καὶ κατὰ τὸν Ματθαῖον διεκώλυεν αὐτὸν, ὡς μεί ζονα πάντων εἰδώς. Ἐπεὶ δὲ τὸ Πνεῦμα κατήλθε, etc. Nam diserte utrumque dicit. Sed aliud est, iva φανερωθῇ, ut in illo, καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτ tou. lloc enim voluit, ut illius majestatem et baptismatis prærogativam explicaret. Bene Chiysostomus, qui significanter dixit: munus Joannis fuisse, προοδοποιῆσαι τῇ εἰς Χριστὸν πίστει τοῖς λοιποῖς ἅπασιν· ut baplismo suo viam omnibus ad fidem in Christum præpararet. Mirum est quam inter cæteros Erasmum exercuerit hic locus. Igitur ἐγὼ δὲ οὐκ ᾔδειν αὐτόν, Nondum mihi plane nolus erat, quia quod præcipuum nondum revelatum mihi crat. Ignorabam enim eum esse qui in Spiritu baptizaturus esset. Sequitur comm. 37: Kal 4xɔucav αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λαλοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν Incov. Quod noster, cum non assequeretur, nimis dilute reddidit: Καὶ ζαθέην ἀϊοντες ἀληθέος ἀνδρὶς ἰωὴν, Απλανέες δύο φώτες. Nam axovɛtv non audire est in eo loco, sed, cum auditu fidem adhibere: quod Hebræis ita usitatum, ut exemplis 328 nou sit opus. Euthymius ad hunc locum: Auribus videlicet animæ; cum alii audivissent utique auribus corporis. Fateor, atque adeo profiteor, me justam, et qua ipse mihi satisfaciam, non invenire rationem, quare ad illa verba: Eù el Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ· σὺ κληθήση Κηφάς· δ έρμηveúɛtai Пlérpos, comm. 43, ita de nomine Simonis loquatur, Εργατίνης πόντοιο. ἐσσὶ δὲ Σίμων Non autem quæro, quid Simoni commune ſuerit cum ponto, qui in lacu piscabatur (nam hic error illi est perpetuus, quod lacum, de quo loquitur, ubivis, et salsum, ei mare, et pontum dicat, quia idem, mare Hebræis, non naturæ, sed ex linguæ ratione dicitur), hoc quæro, quid Simoni sit cormune et piscatori. Nam in vocis, nisi fallimur,

sit. Et tale aliquid Arator forte invenerat. Sed vide ineptias. Græci et Latini, vocem suam ab Hebræa, quain ipsi Hebræi a Latina, deducunt: quemadinodum Elias, qui Romanam vocem esse in Thisbi ſa - tetur. Sed et Chaldæi quoque quidam, cum hoc exprimunt quod petrain Græcis notat ac Latinis, voce Italica, quæ hinc defluxit, utuntur. Nani a petra pierre Gallis, pereda Italis, unde peredin, petræ, Hierosolymitanis interpretibus. origine versatur. In quo tamen quia notum quan- llebraice peritus fuit, quidquid vellet, aliis persua tuni sibi veteres permittant, quos, ne verum (licerent, nonnunquanı studio cavisse existimes, puto ad Græcorum quoy allusisse: quo et Aristoteles et alii non pauci de acclivibus atque arduis utuntur locis, ut omittam, ipsum quoque littus ita dici. Hesychius, Σίμιον (scribe σιμόν), αἰγιαλός, quo hic respexisse videatur. Ut hoc velit, Ante Simon dicebaris: we v opols nempe avoеóμеvos, quia circa littora, ut piscatores solent, versareris. At si libuit nugari, cur non dixit, quia ante cæcus eras, et nunc vides. Nam et quot, teste Hesychio, oi ruçàoi, caci. Sed quis, qui Hebræa novit, patienter hanc ineptiendi artem ferat: quamvis hic, si alibi, latissinius fatuitati campus patet? Cum dixit, Πέτρον ὅπερ καλέουσι, ἀνέρες ἄλλοι non videtur intellexisse, quæ μεθερμηνευόμενα ανή µara 329 (qualia multa apud Hellenistas exstant) ab interpretibus antiquis dicantur. Nam Joannes nihil aliud voluit, nisi, vocem Petrus, vocis Syriacæ Ceplt::s μεθερμηνευόμενον esse. Quemadmodum δρυς υψηλή Geneseos τιν, 6, μεθερμηνευόμενον τοῦ Elon more. Εt βάλανος πένθους, μεθερμηνευόμενον τοῦ Allon Bacuth, quod Hellenistis placuit. Sic Cariat Sepher πόλις γραμμάτων dicitur. Nam interdum no mina, interdum loco nominum pepper ava, ab Hellenistis usurpantur. Noster vero sic accepit, quasi duo essent nomina Cephas el Petrus, cum posterius hoc loco sit interpretatio prioris: quod manifeste ab auctore sacro hic dicitur. Et hoc illi aliquando fraudi fuit, ut cum Thomam alibi ridicule, binominem vocavit, quia dixerat evangelista, Θωμᾶς ὁ λεγόμενος Δίδυμος, cum Thomas, ut ve mediocriter periti sciunt, nomen sit to LEDεpurvevoμevov illius nominis sit Didymus. Sed non vidi hominem, qui minus ab his studiis paratus, ad theologiam venit. Et sunt tamen qui Ecclesiæ fuisse præsulem existimant. Sane distinctius dixisset: ἄνδρες Αχαιοί Πέτρον ὅπερ καλέουσι. Nunc obtinuit, ut nomen obsolesceret, interpretatio reciperetur ab Ecclesia. Sed profecto mirum, quam in Hominum interpretatione, et, ut Græci dicunt, veritate, luserint aut nugas egerint antiqui. Et quid sibi veteres Latini volunt, qui llebræam vocem cam dicunt? Inter quos Arator, homo, nisi quatenus non pauca ab ætate sua traxit, ad poesin a natura factus, cum de Petri nomine sie argutatur, Comperit accitus quæ sit suo visio Petrus; De merito qui nomen habet; nam Petrus Hebræo 330 Agnoscens sermone sonat. Pro nomine Christus Sic vocitare dedit, quo cognoscente patescit. Quem ut omittamus, Hesychio doctissimo ac sumimo grammatico, quid fiet, qui plerumque voces Orientis ex eruditorum hominum sententia interpretatur? Apud quem ita legitur: Πέτρος, ὁ ἐπιλύων, ὁ ἐπιγινώσκων· et deinde addit: Οὗτος καὶ Κηφᾶς καὶ Συμεὼν ἐλέγετο. Ubi aliquando quidem existimavi, Simeonis, sive Symeonis, nomen, pro Simonis, hæsisse auctori: ideoque ad nomen Petri id transtulisse, quia rò Simeon, ab audiendo deduxerunt, quemadmodum tomate Græcis, et audire denotat et scire. Cæterum vix dubitandum, quin a voce aliquis, nec Hebraice nec Græce satis eru - ditus, id deduxerit: idque ex interpretatione Græca. Geneseos enim quadragesimo et primo, qui arcana interpretatur somniorum, συγκρίνειν, ἀναγγέλλειν, et màústy dicitur. Nam quod ibi versu 12, xal ouvἔκρινεν ἡμῖν, alii ἀνδρὶ κατὰ τὸ ἐνύπνιον αὐτοῦ ἐπEugev. Atqui no estéσe. Et Syriace in pehal TD pethar, el n pithron, interpretatio Chaldæis. Unle Πέτρος, ὁ ἐπιλύων, quod Hesychio hic placet: quod est argutissime nugari. Sed Origenes, qui solus apud Græcos, cum paucissimis fortasse aliis, 331 Longe autem noster melius se gessit, cuni τὸ, Πέτρος, πίστιος ἀρραγέος σημήϊον, monumentum sire signum firmæ fidei vocavit. Quia idem notat, quod Cepha: quod Elias, plurimis in locis fortitudinem notare ait: atque hinc nomen discipulo impositum; nam hoc bene, quanquam recutitus. Commate 48, sequitur: Ἰδὲ ἀληθῶς Ἰσραηλίτης, Ev 66os oux Ett • in quo nisi fallor, sic accipitur Israelita, ut cum sacerdotibus opponi ac Levitis solet: qui, cuin ominem sibi vindicarent sanctimoniam, ac sæpe nihil minus essent, solus Israel restabat. Ipsa nempe plebs, quæ sola, sine fastu, innocentiæ ac probitatis, reliquam servabat laudem. Unde illud: sacerdotes, Levitæ, Israel. Dominus summam Levitarum, ac sacerdotuni, cum qua semper luctabatur, arrogantiam pertaæsus, simplicissimo et candidissimo viro, sed qui nihil externum, nullam legalem sanctimoniam, et ex ea arrogantiam, nullam inanium præferret speciem, ac nihil sibi vindicaret, elogium hoc tribuit: Vere Israelita, in quo dolus non est. Sequitur commate 45: "Hv 6 ¿ Þ¤¡¬- πος ἀπὸ Βηθσαϊδα, ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου και ΠΕpov. Quibus verbis hoc non voluit evangelista, eam patriam Philippi fuisse in qua Petrus et Andreas habitarent, sed eamdem tres illos habuisse patriam, sive ex eadem urte oriundos. Quare pro ilis: Συνὴν εἶχε Φίλιππος ἐὴν Βηθσαϊδα πάτρη, Ανδρείας ὅθι ναῖεν, ὅτη θρασὺς ᾤκεε Σίμων, melius se expressisset, si dixisset: Συνὴν δ' ἐν Γαλιλαίᾳ, ὁμοῦ Σίμωνι μαθητῇ Ανδρείᾳ τε, Φίλιππος ἔχεν Βηθσαϊδὰ πάτρην. Commate 49 sequitur, Πρὸ τοῦ σε Φίλιππον φωνή. σαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συκήν εἶδόν σε. Quibus quiden verbis 332 partim aliud agendo, ad suavissimum mitissimumque Nathanaelis videtur allusisse ingenium qui relicta Hierosolyma, urbe magna, relicto omni sacerdotum ac scribarum strepitu, relicta omni populari aura ac molestia, sub ficu otiosumi suum (quanquam rerum sine dubio magnarum cogitationibus intentus) oblectabat otium. Ubi faustum illud de invento atque exhibito Messia nuntium accepit: unde et præclara ac eximia, quæ sequitur, confessio. Partim ad ipsius Messiæ respexisse tempus, quod in pace et Isaias et alii promiserant. Pacis autem nota hæc ponitur, ut in illo: Καὶ κατῴκει Ἰούδας καὶ Ἰσραὴλ πεποιθότες ἕκαστος εἰς τὴν ἄμπελον αὐτοῦ, καὶ ὑπὸ τὴν συκῆν αὐτοῦ, ἀπὸ Δὲν καὶ ἕως Βαραταβεὶ, πάσας τὰς ἡμέρας Σου Louwvros Habitabatque Juda et Israel absque timore ullo, unusquisque sub vile sua, a Dan usque Bersabee, cunctis diebus Salomonis, 1 Regum iv, 25. Quod et veri illius Salomonis tempore evenit. Usitatum autem est Hebræis, nomina locorum, quæ non satis certa aut distincta, ex arboribus notare. Sic Rebecca dicitur sepult ὑπὸ τὴν ὁρῶν, quo! Hellenistis ὑπὸ τὴν βάλανον. Ita paulo ante Jacob, simulacra externorum deorum, ὑπὸ τὴν τερέβινθον tġv ¿v Zixíµois, abscondit, Genes. xxxv, 4: cujus iterum, ut quidam volunt, capite Josuæ ultimo, fit mentio. quibus ipsis quoque locis nomen: unde Vallis terebinthi, 1 Sam. xvII, 2, et alibi non semel. Ita Deus primum Abrahamo u thy spùy cày úgŋàfy ut lellenistæ; ad quercum Horeb, ut Hebræi, apparuisse dicitur. Nam apurµévots, in talibus utuntur Hellenistä. Ita 1º Regnes

AD NONNI METAPIIRASIN IN JOANNEM ἀμφιφορῆες Εξ ἔσσαν τρία μέτρα κεχανδότες εὐρέι κόλπῳ, 'Μὲ δύω; xat, 14, vir Dei, Und thy Spūv, sub quercu, sive te- et cochlear, mensuræ sint. Nami metreta 335 derebintho, ut alii, sicut hic Philippus sub ficu, inve- finitum, quod pro eo ponit, nihil signat. Quid iginitur. Locus enim aliquis 333 ab arbore sic di- tur conficies ex eo: ctus, aut conspicuus, notatur. Notum autem, non in Ægypto tantum, sed et Oriente reliquo, frondosam mire ac densam cam arborem fuisse, ut sit sensus Tum quoque cum tu sub densa illa admodum lateres ficu, non tam vidi te quam mores indolemque, mi Philippe, tuam penetravi, quod toυ xapδιογνώστου verε διακριτικόν, ac proprium. Sed et eam arborem, sub qua et in qua peccarunt protoplasti, veteres magistri volunt: unde et folia ex ea, quibus se velarunt, decerpta. qua verus hic Israelita, ab eodem Verbo, cujus tum audita vox est (nam Chaldæi vocem eam, cujus mentio fit ibi, Verbi Dei vocem eo loco dicunt), ad arcanum evangelicæ felicitatis ac nuntiationis hic vocatur. Namn Chaldæos suos, a quibus nomen quoque transtulit tou Abyou, semper amat, semper clam alludit hic evangelista. CAPUT XVIII. Nihil, nisi ex evangelista id discas. Quis enim sciel. perpov hic metretam esse? At si bydrias sex p - nas, eæ autein quot metretas continerent singulæ, addatur, etiam de libris, imo et de unciis, constabit. Igitur, pro petpytty, µétpov dixit. Quod nunc illi concedamus, quamvis nihil nos cogit. Commate octavo veniam meretur, quod τοῦ ἀρχιτρικλίνου vocem non servarit, cum per numeros id non liceret. Igitur οἰνώπην dixit, quem ἀρχιτρίκλινον evangelista, pro quo olvónny inagnus Scaliger legebat, quamvis sane oivontas alios fuisse ab eo quem evangelista hic describit, nemo ignorare potest, utqui non tam vini el totius apparatus quam bibentium haberent curam, ut ex æquo nempe biberent conviva. Tamen quia hic de vini cura ac inspectione agitur, quo ea vox transferri potest, etiam nos, cum hoc caput Græce expressimus, eadem usi sumus. Syrum miror qui pro xDD 7 præfecto epuli, non potius præfectum triclinii dixerit, cum ante metaphrasten nostrum, obelo notavimus, quod ad illum locum capite secundo, Καὶ ἐθεασάμεθα thv dóžav aútoū, vocem, quæ essentialem Dei majestatem notat, hoc est τὴν οὐσίας notam, in ἀξίας notam, commutarit. Quod in loco illustrissimo, qui capite secundo legitur, iterum admisit. Ubi verba illa, quibus primum illud ac Oɛompeñéstatov æterni Dei Filii in nuptiis miraculum evangelista signat, Καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ, ita extulit: Caput secundum percurritur. Η ἱερὰ τράπεζα, et ad eam allusum. Idem quod altare. Id a jurantibus tangi manu solitum, qui &px=plxhivos S. Joanni, Nonno οἰνώπης. Οἰνόπται qui. Μέτρον οι μετρηThs. Explicatus ille locus, Exavipse thy disapp triclinium, in usu tum esset. Non sine causa, αὑτοῦ. Τοπ δόξης quam male iterum a Nonno expressa. Illustris Isaiæ prophetia, ad quam respexit evangelista. Aoesbat de miraculis. Item 66a. Vilis creator a Judæis ante cibum invocatus. Η δόξα, παρουσία, seu divinitatis prasentia. Τῇ 66n, seu divinæ Majestati locus supra sphæram decimam ab Hebræorum magistris assignatus. 'ATOκρίνεσθαι ex Hebræo ac Chaldæo usu, ἀντὶ τοῦ Ayev, dicere, non respondere. Id exemplis aliquot ex Hellenistis probatum. "Ott taūta molɛis, oratio ἐλλελειμμένη. Signa ab incredulis postulata. Ea Hebræis et Chaldæis quomodo dicta. Hellenistis ρασμοί. Πειράζειν. Nonni gratis error et anachronismus. Locus de posteriori templo accipiendus, quem de priori accipit. 334 Salomonis longe paucioribus ædificatum annis. Edificatio templi Salomonis pariter et domus. Quibus viginti simul assignari annos; cum posteriori quadraginta sex assignentur. Locus evangelista, "0:ε our hrepen ἐκ νεκρῶν, de ascensione a Nonno explicatus. Πολλοὶ ἐπίστευσαν, de fide quam πρόσκαιρον dicunt. In illo loco, Oux Entlotevev kautòv aŭtols, de quibus intelligendum. Caput hoc secundum, Græca poetica metaphrasi a nobis redditum. Principio secundi capitis, commate secundo, cum Nonnus de Deipara matre ac virgine dixit: Παιδοτόκος, φυγόδεμνος, ἀεὶ μεθέπουσα κορείην, urbanissime, ad sacram mensam, sive thy lɛpły τpáneČav, videtur allusisse. Chrysostomus ad Acta apostolorum homil. 9: Μὴ τραπέζας· ἱερᾶς ἅψα σθαι τολμᾷς, ἀμύητος ων; Num, antequam initiatus sis, sacram tangere audes mensam? Est autem lɛpå τpánɛča, quæ posterioribus altare dicitur: quam jurantes tangebant. Commate ejusdem capitis sexto, cum legitur: "Ησαν δὲ ἐκεῖ ὑδρίαι λίθιναι ἓξ, κείμεναι κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, χωροῦσαι ἀνὰ μετρητὰς δύο ή τρεῖς, dedit operam sanctissim mus evangelista, ut de magnitudine miraculi lectorem moneret, cum ex certa liquidi mensura, quantuin aquæ fuerit mutatum, accurate ostendit. Ait enim hydrias fuisse sex; singulas ex iis duas cepisse aut tres metretas: quam si dividas in partes, quid quantumque capiat metreta, quilibet intelliget. Noster Attica urbanitate usus, pro metreta perpov substituit. Qua una voce omnes arithmeticos elusit. Hoc enim tale, ac si quæras, quantum sit metretes vini, et respondeatur, perpov, seu mensuram esse, quippe cum et chus, et sextarius, et cotyle, et quartarius; denique, nietreta pariter 336 Ἑβραίοις δ' ἀνέφηνεν τὴν ὑψαύχενα τιμήν. Locus exstat commate undecimo: ubi iterum notari velim, quod jam ante dixi: nihil tam familiare auctori nostro esse, quam ut ad Chaldæum tacite ac urbanissime alludat. Apud Isaiam illustri illa de Messia atque adventu ejus prophetia, dicitur: Futurum at Jehoræ germen in magnificentia adreniat el majestate. Locus est quarto capite, commate secundo. Ubi Hellenistæ, Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐπισ λάμψει ὁ Θεὸς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης ἐπὶ τῆς γῆς, τοῦ ὑψῶσαι καὶ δοξάσαι τὸ καταλειφθὲν ἐν Ἰσραήλ. Uli, pro germine Dei, Messias Jehova. Eleganter ergo sanctus auctor, primum hoc miraculum eadem voce notat, et hanc notam, quæ Jehovæ semper assignatur, Domino in carne exhibito accominodat. Quasi dicat: Quod prædicit Isaias, tum evenit. Mera S δόξης ὁ Μεσσίας τότε επέλαμψε, vel ut ipse loquitur: Εφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ. Namn hac idem valent. Jam quemadmodum majestas bæc Messiæ erat, sie prædictum erat, majestatis ejus argumenta, signa ac miracula futura. Unde Exodi xxxıt, 16: Et unde scire poterimus ego et populus tuus, invenisse nos gratiam in conspectu tuo, nisi ambulaveris nobiscum, ut glorificemur? Ubi, Kal vooεaofou ἐγὼ καὶ ὁ λαός σου, παρὰ πάντα τὰ ἔθνη, ὅσα ἐπὶ τῆς Yns tov, habent Hellenistæ. Que posteriora sic Chaldæus expressit: Nisi cum ambulaverit majestas tua nobiscum, ut fiunt miracula. Quo loco ¿vào§áCeolat, est, miraculis, ab aliis distingui gentibus: quemadmodum miracula præsentiæ et majestatis Dei sunt indicia. Unde et vox dóns pro ipsis miraculis, cap. xi, 40, auctoris nostri: Oux el móv GOL, ὅτι Ἐὰν πιστεύσῃς, ὄψει τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, de miraculo, quo Lazarus a morte excitatus fuit. Ne quis ergo dubitet, ex Chaldæis, quorum tum interpretatione 337 utebantur, thy sou 86av, ipsam Dei majestatem, tam illustri miraculo probatain, in nuptiis præsentem fuisse ostendit, quorum princeps, nota hac illustri obsignat. Hoc ergo primum edidit, Καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν

αὐτοῦ, hoc est, Messiæ majestatem, Messiæ præsen- ta erat, domum purgare Dei, et auctoritatem tantiam, jam toties prædictam, sic confirmavit. Jam cum seu δόξα ei tribuatur, cui nomen tetragrainmaton tribuitur, et quem, antequam ad cibum se conferrent, eo nomine (exstant preces etiam hoe tempore) Judæi celebrarent, atque idoneo imprimis attribulo, vitis creatorem nuncuparent, non potuit profecto opportunius æternum Dei Verbum, majestatem suam ac præsentiam testari, ຕຸດຄາ si se Jehovam, verum Vitis, quem in mensa invocabant, in mensa testaretur Creatorem quem №7111 27 Fructus Creatorem dicebant. Qui cum coram ipse adesset, ita εφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ, id est, majestatem suam ac præsentíam illius manifestam omnibus in istis nuptiis effecit. Apage ergo illud υψαυχένα τιμήν, quod hic locum non labet. Melius Græcorum theologi, qui quamvis Hebraismi parum gnari, nisi si quid forte ex Origene ejusque interpretationibus lausissent, παρουσίαν interpretati sunt. Damascenus, vir diffusæ eruditionis, et qui cæteros prope omnes vidit, De orthodora fide, Οίδαμεν γὰρ τὸν Κύριον ἐν τῇ παρου σίκ αὐτοῦ τὸν γάμον ευλογήσαντα. Igitur τὴν παρου σίαν αὐτοῦ τs divinitatem suum, cui δόξῃ locum supra sphæram decimam magistri, ut ex Aben Ezra ad octavum notat psalmum Kimchius, dedere, quem 1237 103, θρόνον δόξης vocant. Neque quidquam in ejusdem Rabbini scriptis tam frequens, quam illud de Sione Toys, hoc est, ὅτι ἐκεῖ κατασκηνώσει ἡ δόξα. Eum igitur 338 esse ostencit, cui conveniret κατασκήνωσις καὶ δόξα, supra: Καὶ κατεσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ εἴδομεν τὴν δόξαν αὐτοῦ, de quibus ante. Quæ uni conveniunt Jehova, quod est nomen, ut Masora loquitur, memoriale Dei. Vide nunc interpretationem illam, Ο Εβραίοις δ' ἀνέφηνεν τὴν ὑψαύχενα τιμήν. Sequitur, commate 18: Απεκρίθησαν οὖν οἱ Ἰου δαῖοι καὶ εἶπον αὐτῷ· Responderuni Judæi et dixerunt ipsi, cum tamen nihil Judris Dominus dixisset. Nam præcessit, Καὶ τοῖς τὰς περιστερὰς πωλοῦσιν εἶπεν. Εst igitur τὸ ἀποκρίνεσθαι ex usu Hellenistico, quem ab Hebræis ac Chaldæis habent, nihil aliud quam loqui. lla Deuteronom. xxvi, 4: Καὶ λήψεται ὁ ἱερεὺς τὸν κάρταλλον ἐκ τῶν χειρῶν σου, καὶ 04σει αὐτὸν ἀπέναντι τοῦ θυσιαστηρίου, τοῦ Κυρίου, τοῦ Θεοῦ σου. Καὶ ἀποκριθεὶς ἐρεῖ, hoc est, λέγων ἐρεῖ. Tale est illud Danielis ut, c. 13: Καὶ ἤχθησαν ἐνώπιον τοῦ βασιλέως, καὶ ἀπεκρίθη ἡ βασιλεύς, cum ex iis nemo locutus esset. Atque ita non semel Daniel et Jobus, qui sic τῷ nay utuntur. Ita rex Ballliasar, ita regiua cap. νι respondere dicitur, cum loquitur. Quod sequitur, et a Judais dictum commemorat evangelista, Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν ὅτι ταῦτα ποιεῖς; de quo interpretes contendunt, strictus ac Hebraicus loquendi modus est. Intelligendum enim ΠΑΝΟ, hoc est, quod tu es_qui ista facis: quod tu es Messias, qui ista facis. Jam auctoritatem tibi vindicasti, neque adhuc deberi tibi hanc probasti. Ὅτι σὺ εἶ ὁ ταῦτα ποιῶν· Quod tu qui hanc auctoritatem tibi vindicasti, Filius es Dei: vel, Messias ille missus. Simillimus locus est Judicum vi, 19, ubi Gedeon loquente Deo, Καὶ ποιήσεις μοι σημείον, inquit, ὅτι σὺ λαλεῖς μετ᾿ ἐμοῦ. Ubi in Hebræo iden defectus, τοῦ πην. Quod tu es Jehova, qui mecum loqueris. Ergo, ὅτι ταῦτα ποιεῖς, εςί, ὅτι σὺ εἶ, ὃς ταῦτα ποιεῖς· quod tu es 339 Messias qui ista facis. Attici dicerent, Τίνα τῆς ἐξουσίας ἔχων πίστιν, τοῦτο ποιῶν τυγχάνεις; Quod non malé noster, "Οττι σὺ ταῦτα τέλεσσας. Nisi quod obscure satis, et a brevitate non recedat quæ fortasse illustranda paraphrastæ erat. Neque de facto dubitabant, quod ante oculos videbant, sed petebant signum. Quare? ne de auctoritate ejus, qui hæc sibi vindicaret, dubitarent. Ut constaret, eum esse, quem prae se ferebat ipse, et quem illi exspectabant. Non enim simplicis prophePATROL. GR. XLIII. tam vindicare sibi. Unde non sine causa quidam ex antiquis, maximum miraculum hoc vocat, quod auctoritate, ut videbatur, nulla munitus, divinam sibi prospero successo vindicaret. Jam quod evangelista dixit, Τί σημεῖον δεικνύεις; noster autem, Ποια παρ' Εβραίοις ετερότροπα σήματα δείξεις; intellexit signum, quale increduli petebant, aut exigebant potius. Qualia Hebræi moy, Chaldaei 0, Hellenistæ πειρασμούς dicunt. Unde illud Deuteron. νι, 19: Τοὺς πειρασμούς, τους μεγάλους, ούς εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου· τὰ σημεῖα καὶ τὰ τέρατα μεγάλα ἐκεῖνα. Est igitur πειράζειν, confirmandæ fidei, quæ πρόσκαι poç in istis esse solet, aliquod portentum flagitare aut miraculum: cujus hic character verus. Tale est illud Exodi vil, 9, ad verbum pene, quod hic legitur: Καὶ ἐὰν λαλήσῃ πρὸς ὑμᾶς Φαραώ, λέγων· Δότε ἡμῖν σημεῖον ἢ τέρας: quod ut tesseram in bello exigebant. Et regina Sabæ venisse ad Salomonein. τοῦ πειρᾶσαι αὐτὸν ἐν αἰνίγμασι, dicitur. Sequitur in evangelista nostro: Εἶπον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι· Τεστ σαράκοντα καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν; ubi maxima interpretis nostri et secura admodum παρερμηνεία. Ita enim locum accipit, quasi de priori 340 hic templo ageretur, cum vel pueri de posteriore agi intelligant. Ait enim, Salomonem quadraginta sex annis in ædificando templo fuisse, cum non ultra septem a sacris Litteris ponantur, I Reg. νι, 38: qui est numerus rotundus, cum nonnulli septem annos et sex menses ponant. Qui viginti annos ponunt, tempus templi pariter et ædium conjungunt: qui olκος βασιλέως εἰ οἶκος δρυμοῦ λιβάνου dicitur. Fant init rationem Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius, alii. Inter quos nemo est, qui hæc ad Salomonem aut prioris templi referat structuram. Chrysostomus: Τεσσαράκοντα δὲ ἔτη ἔλεγον, τὴν ὑστέραν οἰκοδομὴν δηλούντες· ἡ γὰρ προτέρα, εἰς εἴ κοσι ἐτῶν ἀπηρτίσθη χρόνον. Theophylactus: Ιστέον δὲ, ὅτι, ὅτε μὲν παρὰ τοῦ Σολομῶντος ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς τοπρώτον, διὰ εἴκοσι ἐτῶν πάντα ἀνενδεῶς ἀπηρ τίσθησαν· ὕστερον δὲ κατὰ τὴν αἰχμαλωσίαν λαβόντες Ἑβραῖοι ἐξουσίαν οἰκοδομῆσαι αὐτὸν, ἤρξαντο μὲν ἐπὶ βασιλείας Κύρου οἰκοδομεῖν, εἶτα ἐμποδιζόμενοι παρὰ τῶν διαφθονούντων αὐτοῖς, παρέτειναν οἰκοδομὴν, ἄχρι τῆς Αρταξέρξου βασιλείας. Επ. τούτου πάσης ἀδείας ἀπολαύσαντες, μετὰ πολλῆς σπουδῆς ἠδυνήθησαν εκτελέσαι. Fullymius, Prior quidem structura viginti annis a Salomone absoluta est: altera vero per quadraginta sex a Zorobabel. Ac deinde annorum, a Cyro usque ad Darium Hystaspis, a quo missus est Zorobabel, rationem reddit. At Beda, Quod autem, ait, templum, quadraginta et sex annis ædificatum, non primam, sed secundam illius ædificationem significat. Primus enim Salomon, templum in maxima regni sui pace, decentissimo sex annorum opere perfecit. Quod destructum a Chaldæis, etc. Insignis igitur anachronismus est. Quid, quod additur, ὁ ναὸς οὗτος, ne quis dubitet. Ad comma 22 cum dixit: 341 Ἀλλ' ὅτε δὴ μετὰ κόλπον ἀναστήτοιο 198- [ρέθρου Νόστιμος ἐξ ἀΐδιο παλινζώῳ τινὶ πότμῳ, Αρχαίην παλίνορσον ἐὴν ἀνεδήσατο τιμήν, plus dicit quam evangelista voluit: qui de resurrectione, non de ascensione agit, quæ ad deitatem evincendam satis per se esse poterat. Neque sinc causa hoc ut probet Chrysostomus, locum illum nobilissimum adducit: Τοῦ ὁρισθέντος Υἱοῦ Θεοῦ ἐν δυνάμει κατὰ Πνεῦμα ἁγιωσύνης ἐξ ἀναστάσεως νε κρῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Cum evangelista mox dicit, Πολλοὶ ἐπίστευσαν ἐς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, scio quidem a Patribus, propter id fortasse quod sequitur, illis credentibus πίστιν πρόσκαιρον et πρόσκαιρον θερμή τητα tribui, ut alias ab auctore sacro ea vox acci35

pitur (quemadmodum Chrysostomus eos intelligit, Τοῦτό νυν εἰσορόωντες ἀνεμνήσαντο μαθηταί quos miracula, non doctrina attraxerant, οὓς τὰ σημεῖα ἐφείλκετο, οὐχ αἱ προφητεῖαι, οὐδὲ αἱ διδασκαλία), nunquam tamen eam vocem repetam, quasi scriptum esset, αὐτὸς δὲ Ἰησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν τοῖς πιστεύουσιν, pro eo quod legitur, οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Quod a nostro factum, qui dixit, πευθομένοις δὲ Ανδράσιν οὐ πίστευεν ἐὸν νόον, cum commodius ad omnes qui aderant referri possit: quod et Cajetanus olim notavit. Atque hæc obiter ad caput secundum. Cæterum, ut etiam hac ratione juventuti studia hæc prosint, caput illud, prout olim ipsi hoc concepimus, hic apponemus, ut sic saltem, quantum inter sophisticum tumorem, el legitimam ac simplicem scribendi rationem, qua utebantur veteres, ad laudem solidam intersit, eruditi videant ac arbitrentur. 342 SECUNDUM CAPUT SANCTI JOANNIS. ᾿Αλλ' ὅτε δὴ τρίτον ἦμαρ ἀνήγαγε θέσκελος τώς, Ἐν Κανᾷ, ἐν Γαλιλαία, την γάμος· αὐτὰρ ἐκείνῳ Παρθενική μετέεσκε Θεητόκος· ἦν δὲ καὶ αὐτὸς Ἰησοῦς κείνοισι συνέστιος, ἠδὲ μαθηταί. Οίνου δ' ἐλλείποντος (ἀμύμονι γὰρ γλυκὺ δεῖπνον Εὐφροσύνῃ κεκέραστο), θεηγόρος ἔννεπε μήτηρ, Μήτηρ παρθένος εἶπεν, ἐὰν γόνον εἰσορόωσα Οἶνος τῇδε λέλοιπε, φίλον τέκος, ἐσθλὸς ἑταῖρος Δαιτὸς θελει γάμοιο. Πάλιν δ' ημείβετο κεῖνος· Μῆτερ ἐμὴ, τί ξυνὸν ἐμοὶ πέλεν, ἠδὲ σοὶ αὐτῇ; Οὔπω μοι θείοιο προσήλυθε θαύματος ὥρη. Μήτηρ δὲ δμώεσσιν ἐκέκλετο, πάντα τελέσσαι Κεῖνος ἅπερ λέξειε, καί οἱ πείθεσθαι ἅπαντας. Εξ δ' ἐκεῖ ἀλλήλοισιν ὁμοῖιοι ἀμφιφορες, Μετρητὰς δ' ἔχαδον τρεῖς ἢ δύο, ὕδατος ἁγνοῦ, Τῷ ποτ' ἀπὸ λύμας λυμαίνετο λαός Ιούδα. Αὐτίκα δὲ δμώεσσιν ὁμο βοφίοισι κελεύει· Αμφορέας πλήσαιτέ μοι ὕδατος. Οἱ δὲ μάλ' ὦκα Αὐτοὺς μὲν πλήσαντο, καὶ ὕδατος, ὡς ἐκέλευε, Πάντας ἐπεστέψαντο. Πάλιν δ' αὖ Χριστὸς ἔειπε· Σπεύσατε νῦν, φίλα τέκνα, καὶ ἀντλήσαιτε τόδ' ύδωρ Αὐτοὶ ὅπερ χεύσασθε, καὶ οἴσετέ μοι τόδ' ἔενδον, 'Ανέρι δ' οἰνοπτῆρι παρέσχετε. Τοὶ δ' ἄρ᾽ Ανακτι 8' Πάντες μὲν πεπίθοντο, καὶ οἰνόπτῃ τόδ' ένεγκαν. Αὐτὰρ ὄγ' οἰνόπτης ὡς γεύσατο νάματος ἄκρου, Τὴν πρὶν ἀμειβομένοιο φύσιν καὶ ἀληθέα μορφὴν Ούπω γὰρ πόθεν ἦεν ἐπίστατο, τοὶ δὲ μάλ' αὐτὸ Ἔγνων οι μιν ἔνεγκαν ὑποδρηστήρες ἁγαυοί), Νυμφίον ως σφε καλέσσας, ἐῷ προσφθέγξατο μύθῳ· Πᾶς μὲν ἀνὴρ ὑμέναιον ἐνὶ μεγάροισιν ἀείδων, 343 Πρῶτα μὲν αἱὲν ἄριστον εΰχροον οἶνον ἀφύσσει Αὐτὰρ ἐπεὶ μέθυ λαρὸν ἔδυ φρένας ἀνδρὸς ἑκάστου Δαιτυμόνων, πάλιν ἄλλον ἐλάσσονα τοῦδε παρέσχει. ᾿Αλλὰ σὺ μὲν, φίλε, τόνδε τὸν ἡδύτατον καὶ ἀμείνω, Εὐφροσύνης γενετήρα, πανυστάτιον μοι ἀφύσσεις. Πρῶτον μὲν τόδε θαῦμα Θεοῦ γόνος οΰς ύφηνε Ἐν Κανᾷ, ἐν Γαλιλαία, την δ' ἀνεδείξατο δόξην. Πίστευσαν δ' ᾧ ἀνακτι καὶ ἡγεμονῆϊ μαθηταί. Αὐτὸς δ' αὖ μετὰ ταῦτα, καὶ ἡ θεοείκελος αὐτοῦ Μήτηρ, σὺν δὲ γνωτοί, ἀγακλειτοί τε μαθηταί, Αστυ Καπερναούμ μετεκίαθον ἀγχιάλοιο· Παῦρα μὲν ἡματα κεῖθι μετ᾿ ἀλλήλοισιν ἐόντες Καὶ γὰρ Ἰουδαίοισι θεοστυγέεσσιν ἑορτή, Πάσχα τόπερ καλέουσιν, ἐπήλυθε· τοῦ χάριν αὐτὸς Ἰησοῦς Σολύμων ἱερῶν πόλιν εἰσαφίκανε. Νηῷ δ' ἐν θυόεντι φιλέμπορον εὔρατο λαόν, Πωλούντων ἕλικάς τε βόας, καὶ πώεα μήλων. Μήλα, τρήρωνάς τε πελειάδας· εὗρε δὲ πολλοὺς Κερμοτόκους, πλούτοιο μεμηλότας, ἀνέρας ἄλλους. Τοὺς δ᾽ ἄρ᾽ ἰδὼν χερσὶ στιβαρὴν ποίησεν ἱμάσθλην, Πάντας δ' ἐξελάασκε θυώδεος Εκτοθι νηοῦ, Σὺν δ' ἔλικάς τε βόας καὶ πώεα, σὺν δὲ καὶ αὐτὰς Ἐξέχεε λαοῖο φιλοπλούτοιο τραπέζας. Εἶπε δὲ πιπρήσκοντι πελειάδας· "Αρατε ταῦτα, Ταῦτά μοι ἄρατε πάντα, μὴ ἀφραδίῃσιν ἑῇσιν Οικόν μου Γενετῆρος Ολυμπίου, οἶκον ἄοικον Εμπορίας τελέησθε, φιλαργυρίης τε δοχεῖον. Δέλτοις που ζαθέαισι πάλαι κεχαραγμένον ἔμμεν, Οττι τεοῦ ζῆλός με κατήσθιεν ἔνδοθεν οἴκου. Αὐτὰρ Ἰουδαίων κεχολωμένος ἔννεπε λαός· Σήμασιν οὖν ποίοισι καὶ ἔργμασιν ἄμμιν ἔδειξας, Οττι σὺ κεῖνος ἔησθα, Πατήρ δέ σοι ἄμβροτός έστι; 344 Ὃς δ' απαμειβόμενος πάλιν ἔννεπε· Λύσατε νηὸν, Τόνος μοι, είχε θέλητε, καὶ εἰ φίλον ἔμμιν ἔτσι· Καγώ μιν τρισσοῖσιν ἐν ἡμασι δεύτερον αὖθις Εκτελέσω. Το δ' εἶπον ἀμοιβαδις ἄλλοθεν άλλος Εξ καὶ τεσσαράκοντα περιπλομένοις ἐνιαυτοῖς Νὶν μόλις ἐξετέλεσσαν ἀγακλυτοὶ υἱοὶ Ἰούδα, Καὶ σὺ πάλιν τρισσοῖσιν ἐν ἤμασιν αὐτὸν ἐγείρεις; Αὐτὰρ ὁ Κοίρανος εἶπεν ἐὸν δέμας· οἱ δὲ μαθηταὶ Τοῦτο σαφῶς ἐνόησαν, ὅτε τρίτατον μετὰ φέγγος Χριστὸς ἀπὸ νεκύων παλινόστιμος ἐς φάος ἦλθε. Καὶ τότε θεσπεσίαισιν ἐπίστευσαν σελίδεσσι Τῷ τε λόγῳ, τὸν ἔειπε Θεοῦ μεγαλώνυμος Υιός. Αὐτοῦ δ᾽ ἱερὸν ἄστυ διερχομένου καθ᾿ ἑαυτὸν Πολλοὶ ἐὸν πίστευσαν ἐς οὔνομα, πολλὰ μὲν ἄντα Ομμασι δερκιόωντες ὑπέρτερα θαύματος ἔργα. Αὐτὸς δὲ οὐδενὸς ἀνδρὸς ἐκεῖ πίστευσε μενοινῇ· Πάντας ἐπεὶ γίνωσκε, καὶ οὐκ ἐπιδεύετο πάμπαν Μαρτυρίης ἑτέρου, βρότεον νόον ὄφρα δαείῃ Μούνος γὰρ σάφα οίδεν, ὅτις φρεσὶν ἦσι μενοινά. CAPUT XIX. Γοοπλανεῖς Φαρισαίοι, et an recte. Pharismor σκυθρωπία et affectatio. Nonni ἀκρισία. Τίκτεσθαι de regeneratione. Regeneratin κτίσμα, ἀνάκτισις εἰ ἡ ἄνω Θεοῦ γέννησις dicta. Interpretatio loci nobilissimi, Καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Perfunctoria et inepta Nonni interpretatio. Cœlum pro Deo aut divinis rebus Syrorum more usurpatum. To dvaβέβηκεν, Syrorum more usurpatum. Μορφή ἀθάνατου Μορφή pro ουσία. Εt utrum ea voce ita usi ve teres theologi: de quo multis disputatum. Locus Pauli, "ὺς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, consideratur. Μορφή Θεοῦ, ὁμοίωμα ἀνθρώπου, ισότης Θεοῦ, σχῆμα ἀνθρώπου, ισοδυναμούντα. Εἶναι ἴσα θεῷ, et ejus efficacia. Mopph, non externa forma, sed τὸ εἶναι τινός, forma deorum, Ovidio; forme 345 luporum Maroni. Ομοιοῦσθαι Hellenistis ex Hebræorum usu. idem quod τὸ εἶναι. Id locis alie quot probatum. Voces Hebrææ quæ τῷ ὁμοιοῦν καὶ ὁμοιοῦσθαι, respondent. Ομοιοῦσθαι, ἐξισοῦσθαι. Mopph de persona a quibusdam acceptum. Passim veteres ea voce significatione οὐσίας esse usos, multis ostenditur. Μορφή et figura opposita. Figuram et speciem a S. Augustino opponi. Ὑψοῦν τὸν ὄφιν, vox Syra quam expressit. Id e quo suspensus serpens, crur dictum, et σταυρός Grace, item στ μεῖον, item σταυροῦ τύπος, verillum. Interpretatio illius loci, Ὁ δὲ μὴ πιστεύων κέκριται. Peccatum quod in manu excelsa Latinis, Hellenistis ἐν χειρὶ ὑπερηφανίας. Capite aperto peccare. Idem pecca tum βλασφημία dictum. Nonni error el παρερμη νεία. Αμαρτία, ἡ μένουσα. Καθαρισμός, καθαρ μός, κάθαρμα, et singulorum differentia. Judaerum καθαρισμοί. Ο ἁγνισμός, quem sequebatur ὁ καθαρισμός. qui idem qui et βαπτισμός, post εκ καθαρμός. Interpretatio illius loci, Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Ea ex praclaro Photii loco pelita. Agnus έξελαστική θυσία. Juvencus peccati, καθαρισμός mo, mox εξιλασμός dictus, quæ duo a veteribus distincta. Καθαρισμός οι καθαρμός olim distincta; interdum et confusa Καθαρμός οι καθαίρειν σε baptismo, quem apud Judeos usum haberet, et in adhiberi solitus baptismus. Differentia inter quibus Judæorum et Joannis Baptiste baptismum: alme hinc orta inter Judæos ejusque discipulos controversia. Interpretatio illius loci, Ο ἔχων τὴν νύμο φην, νυμφίος ἐστίν. Judcorum mos in nuptiis. Ο ἑστηκώς, amicus sponsi, qui ad chappam slal. Chuppa Judæorum, ejus in nuptiis usus. Sara sub chuppa, et quid de ea magistri. Paraphraseos por

DAN. HEINS!! EXERCITATIONES. ticæ, qualis esse debeat, in loco non satis recte a minus quam locum Dei apud cos notat: quod ne Nonno converso exemplum. Máσtsyɛs de pœnis ob peccata immissis, ab antiquis theologis, et an recle. Locus quem expressit Nonnus, cum thy Osoỹ ¿pγὴν ἄφρονα μαστίζειν, dixit. In eo quod initio tertii capitis occurrit, Ην δέ τις ἱερὸν αἷμα γοοπλανέων Φαρισαίων, vocem nihili illud yoorλavéwv, de Pharisæis usurpatum, plerique existimarunt. Inter quos et magnus Scaliger. Nee dissentio, nisi forte ad oxulpwalav eam referas, cujus Matthæi vi, 16, fit mentio, cum præsertimSyrus to oxulpwrós, atratus, eo loco reddat: 346 et quidem eo habitu, quem idolorum cultoribus Hebræi tribuunt. Cujusmodi vestibus vulgo in luctu Pharisæi, qui ibi hypocritæ dicuntur, et tv cals ȧoxhGɛai xal motela:, utebantur. Qua specie fortasse quod vagarentur et ad ostentationem obambularent, Yoonhavɛis ab eo dici potuerunt; notum enim quibus vocibus plerumque delectetur: alias non intercedo quominus vooлλavéwv legatur. Eodem capite commate tertio, in divina illa cum Nicodemo dissertatione Domini, inter cætera dicitur, 'Edy µh tis γεννηθῇ ἄνωθεν, οὐ δύναται ἰδεῖν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. In quibus exprimendis cum voce τίκτεσθαι usus est noster, non minus crasse locutus est quam Nicodemus respondet, qui ait: Mh dúvatal sis Thy κοιλίαν τῆς μητρὸς αὐτοῦ δεύτερον εἰσελθεῖν καὶ γεν vovat; Imo, si ita locutus esset Dominus, Nicodemo ita respondendi ansam ipse præbuisset. Nam cum de nova agatur generatione, quam regenerationem vulgo, theologi Græci, etiam xatoua, et ἀνάκτισιν, εἰ ἀναγέννησιν, Dominus τὴν ἄνωθεν γέννη Gtv hic dicit, ille novum partum illis verbis statuit: Εἰ μή τις μετὰ κέντρα τελεσσιγόνοιο λοχείης θνητὸς ἀνὴρ τίκτοιτο τὸ δεύτερον, αἰθέρος αὐλῆς Οὐ δύναται βροτὸς οὗτος ἔχειν αἰώνιον ἀρχήν. Quare non cogitabat περὶ τῆς ἀναγεννήσεως nunc agi, quam ad partum muliebrem trahit Nicodemus. Cujus ignorantiæ non modo sic astipulatur, sed et præit, ut jam diximus. Commate decimo tertio sequitur, Καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ wv tv tip oupavi. Quem locum negligenter excepit: quemadmodum non parum et nostros et veteres exercuit. Nam et prophetæ suo modo in cœlum ascenderunt, et de Elia 347 quotidie hoc in confessionibus pronuntiant Judæi; et justi in cœlum ascendisse dicuntur, et de Davide hoc Actor. 11, 34, dicitur. Noster suo more satis rusticatim nodum hunc dissolvit, cum ait: é óða málλwy, hoc est, nemo unquam pedibus in cœlum pervenit. Quasi de ascensione corporis agatur aut ipsi quoque Christo id conveniat, qui nunquam corpore ascenderat in cœlum, cum hoc dixit. Et quæ hæc est oratio: Nunquam homo alius cœlum pedibus calcavit, nisi divinus hic (ita enim loqui gaudet), qui cum carne quam cum divina forma conjunxit, de cœlo descendit: hominis solus Filius, etc. Nam qui dicit, nemo in cœlam pedibus ascendit, præter hunc, nonne hoc dicit, solum eum de quo loquitur, pedibus in cœlum ascendisse? Videantur verba, quæ ita habent: Οὔποτε δὲ βροτὸς ἄλλος, υπηνέμιον πόδα πάλ- [Awr, Οὐρανίων ἐπάτησεν ἀνέμβατον ἄντυγα κύκλων, Εἰ μὴ θέσκελος οὗτος· ὃς ἀθανάτην ἔο μορφὴν Οὐρανόθεν κατέβαινεν ἀήθεῖ σαρκὶ συνάπτων, Ανθρώπου μόνος Υιός· ὃς ἀστερόεντι μελάθρῳ Πάτριον ούδας έχων αἰώνιος αιθέρα καίει. Nain év tp ávaб¿6ŋ×ɛ, et ille et eruditi alii se torquent. Quasi raro Hebræorum more præteritis utantur Hellenistæ. Cæterum de Syriasmo admodum securus fuit, neque magis ambiguitatem vocis οὐρανοῦ, quam τοῦ ἀναβέβηκεν, in animum admisit. Nam tô N' Syrorum, Deum, seu divina, nou tyronum quidem quisquam nescit, qui hæc studia vel obiter libavit. Jam to άva6alvety, ad aninium, (seu potius, ut Græci loquuntur, thy diavolav, iil Hellenistæ τους λογισμούς aut διαλογισμούς) a Chal dæis Syrisque referri solet, ut Danielis 11, 29, Ol διαλογισμοί 348 σου ἐπὶ τῆς κοίτης σου ἀνέβησαν, quanquam ibi linguæ propriam ellipsin notent eruditi, ut sit sensus: Et ne dubites fortasse, quin divina ille, o Nicodeme, qui jam tecum loquitur intelligat: scito, neminem ad Deum aut divina, præter eum qui e cœlo jam descendit, vere, et, quemadmodum oportet, penetrare; nam to p✓ expressit. Quare apage illud υπηνέμιον πόδα πάλλων. Quod cum in priori membro ponitur, in altero, ut dixit, continuandum est. Neque evangelista dixit, oùx allos ἄνθρωπος, sed οὐδείς. Καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν oúpavov. Quare? quia to Filius hominis, ut recte dum est. Cun. inquit Cyrillus, Verbum Dei de cœlo Chrysostomus, non de carne, sed de toto accipiendescenderet, Filium hominis descendisse ait, ne in duas, postquam incarnatus est, personas dividatur. Sed et Apollinaris atque aliorum causa circumspecte hic loquendum fuit. De quo ad istum locum veteres notarunt. Et optime hæc cohærent: Si res vulgares, et e consuetudine hominum ac terræ desumplas non intelligitis, cum de iis vobiscum ago, quomodo, si ardua ac vere divina vobis proponam, ea capietis? Affirmare tibi possum neminem, o Nicodeme, ad ea, quæ divina sunt et hominem transcendunt, penetrare, præter eum qui e cœlo descendit. Nano τo και est βεβαιωτικόν. Jam quod illud μορφήν, de divina usurpavit natura, cum dixit: Εἰ μὴ θέσκελος οὗτος, ὃς ἀθανάτων το μορφήν Οὐρανόθεν κατέβαινεν ἀηθεί σαρκὶ συνάπτων, more suo fecit. Et ita supra, cap. 1, comm. 14: Ξυνώσας ζαθέην βροτοειδές σύζυγα μορφήν - Et cap. xiv, 10: Οὔπω πίστιν ἔχεις, ὅτι σύζυγός εἰμι Τοκῆος, Καὶ Γενέτης μεθέπει με μιῇ συναρηρότα μορφῇ; Et alibi fortasse non semel. In quibus locis manifeste 349 μορφήν, τὴν οὐσίαν dixit. De cujus vocis usu et progressu aliquando doctissimum consului theologum: qui, cum plenam periculi, et, ut Græci melius, παρακεκινδυνευμέ vny esse existimaret in theologia vocem, corpi, meo more, diligentius de co cogitare. Nam tutissimum in istis reor, ad antiquitatem se conferre: quam qui negligunt, aut parvam ejus rationem habent, parum apud nos auctoritatis habent. Quare aliquid de eo dicendum erit. Certum est, nullum sæpius adduci locum, illo nobilissimno, "Ος ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ' εαυ τὸν ἐκένωσε μορφήν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀν θρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρω TO. Ad Philippenses 11, 6. In quo loco cur hæretici xaxosxoàtŵy el perversitatum ponant fundamentum, nihil causæ video. Quatuor Apostolus, ex usu lingus quam in animo habebat, ἰσοδυναμοῦντα posuit. Quæ sunt, μορφὴ Θεοῦ, ὁμοίωμα ἀνθρώπων, ισότης Θεοῦ, εἰ σχῆμα ἀνθρώπου. Jam auten, ne quis dubitet quid sit popph 8:05, diserte se expressit, cum addit, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο, τὸ εἶναι ἴσα Oe, quod ita efficaciter est dictum, ut nulla lingua sit quæ satis vim illius repræsentet. Non enim loov Θεῷ, sed ἴσα,dixit, ut manifeste τὴν οὐσιώδη ισότητα representaret. Sane μορφή est πίστ. Quod est το εἶναί τι, sive τὸ εἶναί τινος. Quomodo et Latini non raro loquuntur. Ita formæ Deorum, sunt Dii. Ut cum Ovidius, in opere illustri (quemadmodum alibi D. Hieronymus Transformationum libros vocat) cum de divisione singulorum vel locorum vel elementorum post creationem agit, formas deorum, doos ipsos dixit.

Neu regio foret ulla suis animalibus orba, 350 Astra tenent caleste solum, formæque Deorum: Cesserunt nitidis habitanda piscibus unde: Terra feras cepit, volucres agitabilis aer. Ubi non aliter cœlum aut cœleste solum formis deorum, quanı piscibus aquam, feris terram, avibus aerem, tribuit. Nam et avium formas, et ferarum poterat dixisse: neque quisquam dubitaret quid vellet. Ita formæ luporum Maroni sunt lupi. lib. Eneidos VII: Hinc exaudiri gemitus, iraque leonum, Vincla recusantum, et sera sub nocte gementum, Seligerique sues, atque in præsepibus ursi Savire, ac formæ magnorum ululare luporum. Ubi habes, sues, ursos, leones, et luporum formas. Nam qui aliter, propter Circen, id accipiunt, quanquam magni viri, argutantur. Ita potovala llebræis est, elvat, ut in illo Isaiæ 1, 19. Ka! el µ Kúριος Σαβαώθ ἐγκατέλιπεν ἡμῖν σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθημεν, καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ὁμοιώθημεν. Ubi ὁμοιοῦσθαι ὡς Γόμορρα, est, είναι ὡς Γόμορρα· nam Hebraei ταυτοδυναμούντα accumulant. Tale est, Άνθρωπος ματαιότητι ὁμοιώθη. Psal. cxLiv, 4, quod psal. xxxix, 6: Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης, πᾶς &vpmos 5wv. Neque aliter est in Hebreo, ubi habes vocem. Quod cum Syrus metaphrastes intelligeret, eadem voce τὸ μορφή ει τὸ ὁμοίωμα expressit, voce & nimirum. Quasi, & Ex ἐξεκένωσεν, ὁμοίωμα δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπου γενόμενος, in Greco invenisset Quid quod ὁμοιοῦσθαι Hellenistis, idem quod εξισου Goat? Unde incomparabiles Hesychii glossæ, quæ magna sui parte, quod in nostris ad auctorem illum emendationibus non raro observavimus, Hellenisticas exponunt voces, ὁμοιοῦσθαι, ἐξισοῦσθαι, interpretantur. quam vir magnus et in controversiis illius ævi admodum exercitatus, Leo primus. Cui objectum notat Photius, quod voce μορφή absolute pro ουσία usus esset, cum pro persona quidanı acciperent, duasque ab eo poni dicerent Personas. To, çzo!, δύο πρόσωπα εἴρηκε, καὶ ἰδίᾳ τὰς ἐνεργείας ἐκή ρυξε. Idem. Οἱ δὲ πάλιν ἐπιπηδῶσιν, inquit, τοῖς τοῦ ἀνδρὸς ρήμασιν, ἐν οἷς φησιν, ἐνεργεῖ γὰρ ἐν ἑκατέρᾳ μορφῇ κατὰ τῆς θατέρου κοινωνίας. Quæ verba cum et ipse Ephraimus usurpasset, et vocabulum et mentem Leonis defendit. Quod profecto mirum, cum tam multi ante Leonem sic locuti essent. Et post eum nemo abstinuit bac voce. Ideoque exemplis id confirmat Photius. Qui inter alia, Ὅτι δὲ ἡ μορφὴ οὐχ ὑπόστασις ἢ πρόσωπον πάλιν νοεί ται, ἀλλ' οὐσία, Βασίλειος μὲν ὁ λαμπρὸς τῆς Ἐκκλησίας κῆρυξ ἐν τῷ κατ' Ευνομίου λόγω τρανῶς διδάσκει. Idem ex Basilio: Τό, ἐν μορφῇ, ἐν οὐσίᾳ ἐστὶ Θεοῦ· οὐ γὰρ ἄλλη μορφὴ καὶ ἄλλο οὐσία Θεοῦ, ἵνα μὴ σύνθε τος ᾖ. Et ex Nysseno adversus Eunomium: Ποία μορφὴ ἐπὶ τοῦ πάθους ῥαπίζεται, καὶ ποία ἐξ ἀϊδίου dogálétai; Sed ea voce nemo, ut dicebam, postea abstinuit. Nam Cyrillus ita passim. Alibi: Ox ἄρα ψιλός ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς, Θεὸς δὲ μᾶλλον ἐν ἀνθρωπίνῃ μορφῇ. Idem: Quæst. et responsionibus, Ὡς εἶναι οὐσίαν, φύσιν, μορφήν, ἓν καὶ τὸ αὐτὸ mpya. Lib. De Trinitate cap. 13. Toyapoy ni τῆς θεότητος μίαν μορφήν δογματίζομεν. Εt alibi eodem libro non semel. Et Anastasius ait, oùsiay, 353 φύσιν, μορφὴν, ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα εἶναι. Idem, Φύσις, καὶ οὐσία, καὶ μορφή, ἂν καὶ τὸ αὐτὸ πραγμά ἐστιν. 351 Ft quod amplius, ὅμοιος, ἐν τῷ αὐτῷ συνεστώς, exponit, ut non mirum sit sub eo schemate Aria-C nos fucum diu admodum fecisse. Quid?quod ¿uolwaça, alibi Hebræis, ex summorum sententia interpretum, ipse Deus dicitur. Sane psalmo xvi, commate postremo, ubi nunc vulgares Helleniste, Xoptaoßŕσομαι ἐν τῷ ὀρθῆναι τὴν δόξαν σου, lingua sanita voce powσew usa est, ut idem sit, majestas Dei, et opoiwstę. Nec aliter antiqui Helleniste eum locum reddiderunt. Aquila: Ἐν τῷ ἐξυπνισθῆναι τῆς ὁμοιώσεώς σου· et alius ἐξυπνισθεὶς τῆς ὁμοιώσεώς Gov. Ubi erudite in Nebiensi editione ad marginem teipsum exponitur, in evigilando teipsum, cum evigilabis ipse. Ergo ópolis Osos, ipse Deus. Quod Seniores voluerunt, cum hic 66¾av, que essentialis Dei est majestas, sive ipsa divinitas, ut supra multis ostendimus, interpretati sunt. Et quo pacto ¿xxevouGoat potuit æternitatis Dominus ac princeps, nisi plus quam homo esset? Ideoque poppy, duoiuua et oua, de homine non sine causa Apostolus in co loco usurpavit: quæ postrema aliquid neglectum ac contemptum Hellenistis sonat; et hoc sensu bis, ni fallor, in antiquo Fondere usurpatur. Qua: fortasse causa fuit, quare Syrus, quod significantem æque ad manum non haberet, Græca voce uteretur. Ex quibus vocum in hoc loco singularum vis atque ellicacia apparet: que, ut verum hominem, sic Deum, xaz' isbeṛtā, demonstrant. Nam si aliquid imaginarium in Deo, etiam in homine erit. Et sic neutrum, sed pro co Icelus aut Morpheus poetarum erit, is qui vere est utrumque, et de quo vetus Græcorum Ecclesia canebat, Ισόν τε Πατρὶ καὶ Θεῷ δοξάζομεν. 352 Sed ad usum, de quo cœpimus, toυ poppń, in antiqua Ecclesia agamus. Cum sæpe locum hunc sanctissimi adducerent Patres, primo µopyhy☹±0û, et poppryĉoúdov inter se opposuerunt, quod tutissimum erat, quia cum Scriptura loquebantur. No que quisquam est qui sarpius ex eo loco sic loquatur Neque Damascenus aliter loquitur. Qui sic aliquoties in libro De orthodoxa fide, et in hymno in Theogoniam, Μιγέντα μορφῇ τῇ βροτησία Θεόν. Sed et ad Michaelem Comnenum Psellus: Пarpdę, Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, μία ἀρχὴ, μία φύσις, μία popch, μia ovola xal dúvaμis. Idem de SS. Patribus: Οἱ οὖν ἅγιοι Πατέρες, ἐπὶ τὸ αὐτὸ τάττουσι τὸ τῆς οὐσίας, καὶ φύσεως, καὶ μορφής όνομα. Est ergo popp, de utraque usurpatum natura, utriusque veritas naturæ, ut Leo Epistola ad Flavianum loquitur: Nam frustratorie, inquit, loquens, ita verbum diceret carnem factum, ut editus utero Virginis Christus haberet formam hominis, et non habere! materni corporis veritatem. Cui veteres, quod mirum videatur, figuram opponunt, nt cum S. Augustinus figuram et speciem opposuit. Si ergo (ad hunc ipsum evangelistam inquit) figura maris tantum valuit, species baptismi quid valebit? Quemadmodum figuram paulo post et veritatem. Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit, quid exhibebit Christus in veritate baptismisui, trajecto per eum populo suo? plane ut Græci theologi, tumov xal astav. Cum evangelista in eadem vere cœlesti cnn Nicodemo Dissertatione dixit, καὶ καθὼς Μωσῆς Düfwse rdv Spty, ignoravit quid sit illud vov. More suo igitur servavit vocem. Expressit autem Syrorum ὑψοῦν σταυροῦν PT, quod utrumque, et couv et taupov designal. Et NDP stavpós. Unde veteres, cruci aflixum hunc serpentem fuisse, volunt. Et Chrysostomus, repl τοῦ κατὰ Μωσήν όφεως, ἂν ἐσταύρωσεν ἐν τῇ Eppy, Homiliam scripsit. Itaque id e quo suspensus fuit serpens, alii orusiov, 354 alii staupov, alii ataupoù túrov dixerunt. Ut Justinus Apologia 2: Καὶ κατ' ἐπίπνοιαν καὶ ἐνέργειαν τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λεγομένην, λαβεῖν τὸν Μωσέα χαλκόν, καὶ To:ñal túrov otavpou. etiam vexillum. Mire liberalis noster (qui plerumque adeo restrictus est ac tenax, ut et ipsas voces et Hellenisticos loquendi modos, non exigua plerumque cum lectoris fraude servet) in illius loci qui commate 18, subsequitur interpretatione fuit, Ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κα xoitat. Nam ne tenere id accipiatur, magnæ illi fuit curæ. Et profecto ea mens videtur esse evan-

gelista, ὅτι, ut theologi loquuntur Græci, τῆς πρὸς βαπτίσμασιν ἀπελούοντο· καὶ λοιπὸν ἤδη τὰς ὑπὲρ θάνατον ἁμαρτίας δίκη θάνατος· peccali quod ad mortem, panam esse mortem. Peccatum, de quo loquitur evangelista, est quod Hellenistis ἡ ἐν χειρί ὑπερηφανία, magisque ad verum, manus excelsa, aut in manu excelsa, Latino dicitur interpreti, quod peccatum τῷ τοῦ ἀκουσιασθέντος opponunt. Ita enim dicunt eum qui per ignorantiam deliquit: a quo multum distat, qui elato animo, at recte Hebræi, aut per impudentiam, quemadmodum Challæi, et petulanter peccat. Quippe qui sic peccat, capile aperto dicitur peccare, plane, ut Greci γυμνῇ τῇ κεφαλῇ ἁμαρτεῖν dicerent. Iden hoc peccatum βλασφημίαν Hellenistæ dicunt, quod non bene intelletum, expressit noster, εἰ δέ τις ἀνὴρ Ανδρομέην ἐπὶ σάρκα νοοσφαλὲς ὅμμα τιταίνων, Τολμήεις ἐπέτασσε θεηγόρον ἀνθερεῶνα, Ἀνὴρ κέκριται οὗτος. Putavit enim βλασφημίαν sic ab iis semper quemadmodum a Graecis suis, accipi. Cum τὸ βλασφημεῖν sit illis quod Hebrais, arroganter, præfracte, ac aperto capite peccare. Quales Lucas in apostolorum 355 Actis erudite ἀντιτάσσεσθαι τῷ Be dixit. Quod Judæis ipsa veritas attribuit non semel. Ita qui idolo benedicit, βλασφημεῖν Isaiae LXIII, 3, dicitur. Non quod Deo maledicit, ut puta - vit noster, sed quod plane ab eo ac præfracte deficit. Atque hinc illud ex divinitatis adyto: El tvφλοὶ ἦτε, οὐκ ἂν εἴχετε ἁμαρτίαν. Sequitur enim, Νῦν δὲ λέγετε, ὅτι Βλέπομεν· ἡ οὖν ἁμαρτία ὑμῶν μένει. Itaque ἡ ἁμαρτία, quam nunc μένειν dicit, est, quæ alias πρὸς θάνατον vocatur. Bene igitur Procopius, qui τὴν ἐν χειρὶ ὑπερηφανίαν, num. 15, 30, ἁμαρτίαν πρὸς θάνατον, exponit. Nonnus cum hunc locum interpretatus est, in scholion inciderat, quod Hellenistice hac aut simili ratione locum hunc exponeret: Ὁ δὲ τοὺς αὐτοῦ ὀφθαλμοὺς εἰς τὴν σάρκα τρέψας, καὶ βλασφημήσας, ἤδη κέκριται, quod Graci dicerent: Ὁ δὲ ἑκὼν ἁμαρτία περιπεσών, καὶ ἀντιτασσόμενος τῷ Θεῷ, ἤδη κατεδικάσθη. Vides quantum utriusque linguæ, quas interpretes hoc tempore confundunt et pro una habent, sit discrimen. Mox, commate nimirum 25, sequitur: 'Eyśνετο οὖν ζήτησις ἐκ τῶν μαθητῶν ᾿Ιωάννου μετὰ Ἰου δαίων περὶ καθαρισμοῦ. Mirum videri poterat, quod cum τῷ καθαρισμῷ τὸν καθαρμόν coniundat, cum locum sic interpretatur: ἔρις δέ τις ἀμεί καθαρμοῦ Έπλετο μυστιπόλοισιν Ιωάννκο μαθηταῖς. Sane κάθαρμα, piaculum, seu victima piacularis, quæ et καθαρμός. Unde locus ille, nondum satis, si quid judicare possum, intellectus, Ἴδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, qui capite evangeliste hujus primo legitur. Agnus enim est καθαρμός. quo longe aliud est καθαρισμός, de quo hic agitur, qui eluvione sordium fiebat. Cujus plurimæ in usu apud Judæos erant species. Aliud ab iis iterum 356 ὁ ἁγνισμός. Itaque Judaei, cum se polluissent, primo άγνισμόν ex more adhibebant: cujus loco penitentiam instituit Joannes. Illam autem ὁ καθαρισμός sequebatur, quem et βαπτι σμόν dixerunt Hellenisia, quibus omnia ad unum fere nomina antiqui Christiani debent. Post hunc καθαρμός, aut κάθαρμα (quæ erat pro peccato victina), offerebatur. Unde morem hunc hauserunt Græci, et ab iis nomen Hellenistæ. Joannes ergo (nam hic locus, quantum judicare possum, parum intelligitur) post άγνισμόν, post καθαρισμόν, a se institutum simul et exercitum, cum intueretar Dominum, nullo alio in posterum ex more καθαρμῷ nunc opus esse dicit: quod adesset agnus Dei, qui peccatum semel universi orbis expiaret. Eulogius in Photii Excerptis, Καὶ γὰρ τὸ Ἑβραίων γένος, ἁμαρτάνοντες, πρότερον μὲν ἡγνίζοντα· εἶτα τῶν ἡμαρτημένων θυσίας προσέφερον· ὧν αὐτοὺς ἀπ άγων ὁ ᾿Απόστολος, καὶ τὴν ἀπειλὴν φοβερὰν ἐπήνεγκε. Καὶ γὰρ ἔδει τῆς ἀληθινῆς θυσίας ἅπαξ ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσενεχθεί της, ήτοι του Αμνοῦ τοῦ Θεοῦ, τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, σφαγιασθέντος, μηκέτι μηδὲν ὑπολελεῖφθαι, ἀλλ' ὅπως πεπαῦσθαι τὰς πολλὰς καὶ τυπικὰς θυσίας ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσφερομένας. Erat enim agnus ille εξιλαστική θυσία. Quare οι καθαρμός, non autem, quod hic habet, καθαρισμός. Qua est vera illius loci interpretatio, loc est: Hebraorum quippe gens primo purgari, tum ablutione, seu baptismo, ablui solebat, cum peccaret. Deinde pro peccato offerebant victimas. quibus eos ut averteret Apostolus, etiam minis terret vehementibus. Oportebat enim ut in consummatione sæculi, vera semel pro peccatis oblata victima, nihil plane superesset amplius, sed ut 357 semel multis illis ac figuratis que pro peccato offerebantur, finis imponeret victimis. Notant critici sacri, juvencum illum qui peccati dicitur, primo καθαρισμόν Hellenistis dictum fuisse quod cum perperam Aquila ac Theodotio redditum existimarent, illi quidem τοῦ ἐξιλασμοῦ, S. Hieronymus expiationis voce est usus. Nam in textu est pram expiationis. Certe de imo Septem - bris die, qui eodem nomine a Judæis dicitur, nemo ἐκαθαρίζετο, nemo etiam lavabat, nemo ungebat, sacerdote, ac per victimiam Gebat expiatio. Quare, nemo quid simile agebat; verum καθαρμός a summo ut dixi, perperam καθαρισμόν et καθαρμόν confudisse poterat videri. Non tamen desunt veteres, et quidem summi viri, quorum se auctoritate bic tueri potest. Et inter eos maximus Chrysostomus oratione Catechetica, qui, Εἰ βούλεσθε, inquit, πρότερον περὶ τῆς προσηγορίας τοῦ μυστικοῦ καθαρμού διαλεχθῶμεν. Græcorum contra Menologia, ut καθαίipsum, κάθαρσιν, non καθαρισμόν, aliquoties dixepety de mysterio baptismi usurpare solent, ita runt. Ut ecce, Πάλιν ὁ Ἰησοῦς ὁ ἐμὸς καθαίρεται ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, μᾶλλον δὲ καθαίρει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Paulo post, Τί τῶν πολλῶν κωλύεις τὴν κάθαρσιν; Si quis auten causam ζητήσεως illius, cujus hic meminit evangelista, quærat, ea quoque ex Judæorum ritibus petenda. Judæi sæpe et in omni vita baptizabant. Sed et baptizando leviora crinina, τὰ μὲν (inquit Justinus auctor antiquissimus) μηδὲν ἢ εἰς τὴν πολιτείας βλάβην συντελοῦντα, ἢ εἰς ζωὴν τῶν ἀνθρώπων, quæ nec reipublica damnum inferrent, nec communi vitæ hominum nocerent, tolli putabant. Itaque et varios baptismos, sive ablutiones καὶ καθαρισμούς, habebant. At sanctissimus Joannes, it Josephus notat, ad veram 358 primus pietatem, ad vitæ emendationem, ac justitiam adhortatus est; eos autem solos qui cum corpore animum purgassent prius, ita demum baplizabat: neque ἐπί τινων ἁμαρτάδων παραιτήσει, ut Judai, sed ad poenitentiam et veram vitæ emenhoc est, ad tollenda nescio quæ' crimina aut labes, dationem baptismium conferebat. Judæi igitur de fine ejus, quem alium invexerat Joannes, cum sanctissimi ac summi hujus viri discipulis agebant. Haec est illa igitur συζήτησις, de usu nempe prisco, et hoc novo. Bene Euthymius, ζήτησιν, disputationem, καθαρισμόν, baptisma interpretatur. Sed nec locum modis omnibus suavissimum ac miræ prorsus elegantiae noster intellexit. Illum dico, qui conmate vicesimo et nono exstat: Ὁ ἔχων τὴν νύμφην νυμφίος ἐστὶν, ὁ δὲ φίλος του νυμφίου, ὁ ἑστηκὼς καὶ ἀκούων αὐτοῦ, χαρᾷ χαίρει, διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου· αὕτη οὖν ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ πεπλήρωται. In quo ¿Estyxó; est, qui ad chuppani stat, dum, ex more Judzorum, sponsus cum sponsa, sub velamine, quod chappa dicitur ab illis, colloquitur: que est Judæorum prima δαριστύς, sive, nuptialis congressus. qua cum egrederetur sponsus, maximo cum gaudio corum qui egredientis audiebant vocem,

prodibat. Quod tum demum ratum esse matrimo- ▲ nium existimarent. Quo et regius Propheta, ut præclare annotant magistri, respexit, cum cecinit: Καὶ αὐτὸς, ὡς νυμφίος, ἐκπορευόμενος ἐκ παντοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται, ὡς γίγας, δραμὼν τὴν ὁδὸν αὐτ toũ. Ubi d mastós. Nam quemadmodum amicos sponsus gaudio exhilarat, cum ex operto illo suo prodit, loquitur, ac faciem ostendit, ita sol, Ex tou mastou autou, hoc est, Tan, terram gaudio perbundit. Quod ad verum illum et pulcherrinium Ecclesiæ sponsum, 359 ipsum justitiæ solem, suavissime præcursor ejus ac vuμpaywyós Joannes Baplista accommodat. Ad quem sensum exprimere ipsum locum poetice sic possis: Νύμφην πᾶς μὲν ἔχων πέλε νυμφίος· αὐτὰρ ἑταῖρος Παστῷ κρυπτομένοιο παρίσταται, ᾗ θεμὶς ἡμῶν, Φωνήν δ' ἐρχομένοιο δεδεγμένος ἐξ ἀδύτοιο Γηθοσύνῃ φίλον ἦτορ μαίνεται. Qui est poeticus, ni fallor, et paraphrasticus character. Dixi autem ñaotóv, quia chuppam hanc magistri, sponsæ, verecundiæ nonnunquam causa, tri - buunt. Ut cum dicunt, Saram toto illo tempore quo non peperit, sub chuppa stetisse, ubi matronas, tanquam sponsæ, gratulatum pro se quamque advemisse quemadmodum ex Bereschit Rabba Elias notavit. Cum in fine hujus capitis dicitur: '0πiστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπει θῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ µšvel Èn' aútóv, verba posteriora, ita noster reddidit: ὃς δέ κεν ἀνὴρ Παιδὶ Θεοῦ ζώοντος ἀγηνορέων ἀπιθήσῃ, Ερχεται ὑψίστοιο θεοῦ τιμήορος ὀργὴ, Αφρονα μαστίζουσα. Quod cum scriberet, potuit in animo veterum theologorum observationem habuisse, qui monent, ὅτι τὰ τῶν δικαίων πάθη, θλίψεις ή Γραφή καλεῖ τὰ δὲ τῶν ἁμαρτωλῶν μάστιγας. Justorum calamitates c a Scriptura θλίψεις, impiorum μάστιγας vocari, quia dicitur, Ετοιμάζονται ἀκολάστοις μάστιγες, Proverb. xix, 29, aut illud e Propheta regio, quod malo, Πολλαὶ αἱ μάστιγες ἁμαρτωλοῦ. Quod tamen non usquequaque verum esse, sciunt, qui in Hellenisticis versati sunt, neque minus qui Hebraice noverunt. Idem 360 enim vates, µástiyaç divinitus immissas sibi prædicat non semel, neque eodem semper vocis usu. Varie enim semper usurpatur. Notum autem quomodo evangelista ca voce utantur. Sed in animo habebat noster illud, 'Edy pasiyois Toy &pova, Proverb. xxv, 22. Quanquam aliud sit in Hebreo. Vides parodie ἐκ τῶν Ἑβδομήκοντα illustre exemplum, quo vet uno quæ de Nonni Ilebraismis diximus, probantur. Et tamen aliud, ut dixi, in Hebræo legitur. CAPUT XX. Samaritana historia. Josephi cur in ea mentio. Kɛκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας. Πεπαυμένος ὁδοῦ. Exa0CETO OUTWç, de Servatore quomodo dictum. Αείρεσθαι διὰ κόλπου, parum Græce dictum. Tempus ἡνίκα ἐκπορεύονται αἱ ὑδρευόμεναι. Polus ac cibi apud Juda'os communio. Yõátiov alteÏv. Jucubus, et quare illius hic mentio. Mos Samaritanorum ad mentem hujus loci præclare a Josepho descriptus. Nonni locus emendatus. Transpositiones in Nonno. Locus ejusdem Nonni aliter distinclus. Hebraismus ex sententia Chrysostomi in evangelista notatus. Moria et Garizin montes male confundi. Isaaci oblatio in monte Moria. Samaritanorum cultus peregrinus. Columba ab iis culta, et in ejus nomine celebrata circumcisio. Deus a Nonno pro Patre positus. Et male Patris quare in hac dissertatione cum Samaritana, Dominus memineril. Loci illius, Οὐχ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἔτι τετράμη vow, interpretatio. "Asustatov in Nonno notatum. "Non ditio. Tempus diţiov. Siticulosa Appulia. Hebraismi ignorantia. Nonnus et interpretes lapsi. Pars anni in qua duo regalim. Tespáμnvo; Dept σμοῦ. Pentecoste ἑορτὴ θερισμοῦ. Loci Joannis interpretatio. Et in eo rapepμrivela Nonni. Locus ex Hellenistis expositus. Απελθεῖν et διελθεῖν, Hellenistes interdum pro eodem. Kuxhwoɛis et ÈTISŋular Domini, quæ interpretibus imposuerunt. Οἰκεῖν, quomodo Hellenistis usurpatum. Βασιλικός, cujus meminit evangelista, quis, et de eo locus aliter ac vulgo expositus. Aoûào, milites 361 ex usu Chaldao. Θεράποντες "Αρηος exinde Homero. Παίδες Δαβίδ. Δούλοι βασιλέως, aut βασιλικοί, ex Hellenistarum more, iidem qui Præfecti. Abdemelech eunuchus regius. Ο ιθύνων στρατιήν qui δοῦdos ßasıdıxó; dicitur. Magister lanionum. 'Apx!- μάγειρος. Εστηκὼς ἐνώπιον τοῦ βασιλέως. Βασι λικὸς ἄρχων οι βασιλικός δοῦλος idem. Exponitur evangelisiæ locus. Ερέεινε pro ἐδεῖτο, male a Nonno usurpatum. Non sine causa quarti capitis initio, commate nimirum quinto, in historia Samaritane, Josephi meminit evangelista, cum inquit, & EdwXEY 'Taxi6 Ἰωσὴφ τῷ υἱῷ αὑτοῦ. Nam ab eo ejusque filiis originem suam deducebant Samaritani, eoque gloriari maxime solebant. Josephus, ubi de Samaritanis agit: Καὶ ἐκ τῶν Ιωσήπου γενεαλογοῦσιν αὐτοὺς έχε γόνων, Εφραΐμου καὶ Μανασσού. Unde et sepulcrum ejus eo loco ponit Benjamin. Sequitur eodem capite ad conma sextum: Ὁ δὲ Ἰησοῦς κεκοπια κὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκαθέζετο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγή. Ubi non dixit quod evangelista voluit. Ita enim: Κεῖθι δὲ τηλεπόροιο πεπαυμένος ἀτραπιτοῖο Χριστός. Aliud enim, κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, aliud πεTauμévoç ödoù. Alterum eniin, quod bic necessarium, defatigatum a via, alterum a via cessasse, denotat. Et ita semper Homerus. Quemadmodum Iliados tertio, modéμoio nenavμévot, dicuntur senes, qui bellum non amplius gerebant, hoc est, qui ætate emeriti jam erant. Quod sequitur, exaéČETO OUTWS EnÌ TH ANYň, suavissimus idiotismus, et plane voluptatis, ut grammatici loquuntur, schema est. Vult enim, sine ulla cura, aut delectu, et quod Græci dicunt, w ETXɛ, ad puteum, qui sese in via obtulit, sedisse Dominum. Quo mirificam in 362 Domino ac Rege nostro ¿diapopilav notat, qui, alflictus æstu, non quæsivit locum, sed invenit. Ut œconomiam ejus plane admirandam hic omittam, qui ex humili bac sessione, occasionem disputationis tan divinæ invenit; qua ostendit, fore, ut Samaritani, gens contempta, ex æquo cum Judæis, qui eum non rejicerent, ad gratiam admitterentur. Quare non ineleganter Theophylactus, qui andis, ὡς ἔτυχε, καὶ ἄνευ θρόνου, ἐπὶ ἐδάφους, simpliciter, ut res dabat, sine sede, et in terra, exponit. Neque multo aliter hac voce Maro usus est, cum de Jove suo dixit: Et jam finis erat, cum Juppiter æthere summo Despiciens mare velivolum terrasque jacentes, Equoraque, et late populos, sic vertice cœli Constitit. Nam mirifice ad eum locum grammatici nugantur. Paulo post ad comma 7 interpres canit: Ενθα γυνὴ Σαμαρείτις ἀειρομένην διὰ κόλπου Ηθάδα κάλπιν ἔχουσαι, μετήτε γείτονα πηγήν. Ubi desultorium videtur, quod Samaritanam ait φερομένην διὰ κόλπου κάλπιν ἔχειν, quod illius line gua, nihil minus sane quam proprie aut Græce, indicat, in sinu hydriam gestasse, cum Rebecca capite Geneseos vicesimo et quarto, il tv, ut Græci reddidere, uwv eam gestel. Evangelista addit, venisse fenuinam άντλῆσαι ύδωρ. Quod in usum prandii ab ea factum, vix dubitandum. Unde et discipuli cum cibo postea adventant. Quemadmodum et cœnæ tempus, ab Hebræis, tempus, quo ad haurien-

meus, in Ægyptum descendit, etc. dam aquam mulieres prodeunt, vocari solet, ut eo- ram Jehova Deo tuo, Syrus ille, cum periret, pater dem capite Geneseos, quod jam laudavi. Quod, ut solent, eleganter Hellenistæ, τὸ πρὸς ὀψὲ, ἡνίκα έχε πορεύονται αἱ ὑδρευόμεναι, dixere: quod est, cum instaret 363 cœnæ tempus. Plane ut Theocritus de lyla, qui quo tempore heroes cœnaturi essent, cum bydria egreditur. Κᾤχεθ' Ύλας ὁ ξανθὸς ὕδωρ ἐπιδόρπιον οἴσων. Quemadmodum et apud Apollonium. Qua occasione et Rebeccam exspectasse Abrahami famulus ibidemn dicitur quod non potuit latere eum, quem nihil fugeret. Nam ut Rebecca ibi, ita hic ex temporis occasione et loci, circa horam τοῦ ἀντλῆσαι ὕδωρ Samaritana venit. Quod præclari hujus loci, mirifce, ut loquuntur rhetores, περίστασιν illustrat. Commate 9 quod sequitur: Πώς σὺ Ἰουδαῖος ὧν παρ' ἐμοῦ πιεῖν αἰτεῖς οὔσης γυναικὸς Σαμαρείτιδος; suavissime dictum, ex eorum more, qui cum peregrini essent, aut alieno fuissent aninio, animis conciliandis cibum mutuo ac potum alter alterius gustabant: quod Judæis cum Samaritanis nefas. Sic in fcedere Jacobi cum Labane. Sic Israelitæ de Gbaonitarum comedunt viatico, Jos. 1x, 14: Acceperunt ergo viri illi de viatico illorum. Ac deinde: Et fecit cum eis Josua pacem, ac percussit cum eis f@- dus, ut vivere eos pateretur. El Græci inter familiaritatis notas ponunt, υδάτιον αἰτεῖν. Quod de Pherecyde Apollonius Alexandrinus refert: Τὰ δὲ περὶ Φερεκύδην, τοσαῦτά τινα ἱστορεῖται· Ἐν Σκύρῳ ποτέ τῇ νήσῳ διψώντα, ὑδάτιον αἰτῆσαι παρὰ τινὸς τῶν γνωρίμων· τὸν δὲ πιόντα εἰπεῖν, σεισμὸν ἐσόμενον ἐν τῇ νήσῳ μετὰ τρίτην ἡμέραν. Εt Dominus jam ante dixerat, Δός μοι πιεῖν, quod est ὑδάτιον αἰτεῖν. Et quod sitiret vere, et ut hac occasione ansam colloquio cum muliere inveniret, qui nec quid dictura esset, nec Samaritanam esse, ignorabat. Quale est, cum idem discipulos ad fcum mittit: in qua, quod non ignorabal, ficus essent nullæ. Et cum quærit Deus, ubi 364 Adam esset. Quæ et similia G DIT DIT MO, in colloquii occasionem, ut cum rabbi Schelomone loquar, fieri dicuntur. Commate 12, sequitur: Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ; quo duodecim, tanquam una arbore, enatæ erant tribus. Itaque hoc in ejus cum quo loquebatur gratiam Samaritana: cujus indolem mirifice ex gentis consuetudine depingit auctor: quæ in gratiam Judæi, a Jacobo originem deducit. Quod Samaritanis usitatum, ut adversis, neinpe, Judzorum rebus, nibil cum illis commune sibi dicerent; secundis, aut si opus sibi esse existimarent, ad Jacobum, Ephraimum et Manassen, protinus abirent: quæ omnia suavissime ἐν ήθει, ex persona mulierculæ, ut dixi. Quæ Judæum jam confessa, a Judæis originem deducit. Quem fuisse illius gentis morein, eleganter, lib. Antiq. Jud xi, ostendit Josephus: Εἰσὶ γὰρ Σαμαρείται τοιοῦτοι τὴν φύσιν, ώς ήδη που καὶ πρότερον δεδηλώκαμεν. Ἐν μὲν ταῖς συμφοραῖς ὄντας τοὺς Ἰουδαίους ἀρνοῦνται συγγενείς έχειν, ὁμολογοῦντες τότε τὴν ἀλήθειαν· ὅταν δέ τι περὶ αὐτ τοὺς λαμπρὸν ἴδωσιν, ἐκ τύχης ἐξαίφνης ἐπιπηδῶσιν αὐτῶν τῇ κοινωνία, προσήκειν αὐτοῖς λέγοντες, καὶ ἐξ Ιωσήπου γενεαλογούσιν αὐτοὺς ἐκγόνων, Εφραίμου καὶ Μανασσού. Ιd est: Sunt autem tali (quod et ante annotavimus) ingenio Samaritani, ut adversis rebus (et tum vere quidem illi) junctos sibi sanguine inficientur Judæos. Simul vero prosperi quid evenisse iis vident, statim ex fortuna prolixitate, in eorum quasi prosiliunt communionem. Quippe et cognatos sibi dicunt, et ex posteris Josephi, Ephraimo ac Manasse, gentem deducunt suam. Et humanum ingenium hic vide. Quod, neglecto omnium bonorum fonte, sua hominibus ascribit, ut cum de Jacobo dicit: ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ 365 φρέαρ, qui in solemni 功 stipulatione Repetitæ legis, capite vicesimo et sexto, a calamitate, ne quis illi plusculum tribueret, Obed, Loc est perditus, vocatur. Et loqueris, ac dices coPorro ut ad Nonnum redeamus, dici non potest; quam locus quo hæc exprimuntur, eruditos defatigarit, Ποῖον ξυνὸν ἔπος Σαμαρείτιδι καὶ σέο φύτλῃ, Οφρα πίης παρ' ἐμεῖς, καὶ εἰ σέο θεσμὸς ἐρύκει; Αδομένοις στομάτεσσιν Ἰουδαῖόν σε καλούσης. Ubi καλέσσω Stephanus, nullo, quod sciam, sensu: magnus Scaliger, αζομένοις aut αιδομένοις, ex eadem lectione cum interrogationis nota scribebat Ego non dubito, quin hic idem quod in Dionysiacis passim idem maximus vir annotat, evenerit. Ut nimirum transpositi sint versus, qui sic constiLuendi: Ποῖον ξυνὸν ἔφν Σαμαρείτιδι καὶ σέο φύτλη Αδομένοις στομάτεσσιν Ἰουδαῖόν σε καλούσῃ, Hoc sensu: Quid commune Samaritanis et tuæ Οφρα πίῃς παρ' ἐμεῖο, καὶ εἰ σέο θεσμὸς ἐρύκει, genti, quæ manifesto oris indicio Judæum te vocal (huc est, testatur ), ut adversus ejus consuetudinem, polum a me pelas? Commate 17, locum de Samaritana, ita distingue: Εἶπε· καὶ ἀγνώσσουσα, πολυσπερέων περὶ λέκ περὶ τρων Ψευδομένη Σαμαρείτις, ετήτυμον ιαχε φωνήν. Non ut vulgo. Commate 20 a Samaritana dicitur, Οι πατέρες ἡμῶν ἐν τούτῳ τῷ ὄρει προσεκύνησαν. In quibus verbis, si Chrysostomio credimus, talis erit Hebraismus, qualis in illo, Ιδόντες δὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἡγανάκτησαν, Malllæi xxνι, 8. Quod Jou nes, εἷς δὲ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, et de sulo Juda c. xii, 4, interpretatur. Abrahamum quippe vult intelligi: qui in eo quoque monte filium obtulerit. Τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβραὰμ λέγουσα, inquit, 366 καὶ ἐκεῖ φασι τὸν υἱὸν ἀνενηνοχέναι. Αt Hebræi in eoden: monte, in quo natum obtulisse Abrahamus fertur, omnes ab Adamo Patres victimas mactasse volunt. Levi, et grammatico, ut sæpe solent, litterae unius argumento. Atqui factum hoc in Moria Scriptura docet: qui non tantum in Judæa, sed et in eo loco, ubi postea urbs sancta fuit. llic autem, de Garizin, et cultu qui in co fieri solebat, qui profecto, ei de quo Chrysostomus, manifeste opponitur. Sequitur enim, Καὶ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐστὶν ὁ τόπος ὅπου δεῖ προσκυνεῖν· nam ibi Abraham sacrificasse dicitur: cui hic opponitur. Non igitur procedit, nec satisfacit quæ ad illum locum ab auclore alertur interpretatio, Ὑμεῖς προσκυνεῖτε, δ. οὐκ εἴδατε, ἡμεῖς προσκυνοῦμεν δ οἴδαμεν. Ubi noster: Ὑμεῖς μὲν κραδίης σφαλερῆς έτεραλκέι θεσμῷ, Ὃν φρεσὶν οὐκ ἐδάητε, γεραίρετε μοῦνον ἀκουῇ. Vos auditu colitis, quem mente non nostis. Quod nec ipse forsan assecutus est quid sibi vellet. Nam et Deum colebant, et Messiam exspectabant Samari tani. Mosis enim admittebant scripta. Sed Judæi unum Deum, illi præter hunc, idola etiam ignota et in monte Garizin inventa, colebant: crimen, φuod duabus litteris fy Judaei notant, et tanquam caulerio Samaritanis inprimebant. Unde eos άμικτα μιγνύειν, idem summus vir Chrysostomus, præclare dixit. Inter quæ columba fuit: cujus et in nomine Samaritani circumcidebantur: diversissima ab illa, cujus specie baptismum) suum confirmavit Dominus. Neque ignotum est, eorum templum, quod, ut ipsi sanctuarium, ita idololatricum Judæi dicebant. Cum Servator noster, paulo post, commate vimirum 367 23, vocem Patris repetit. Ὅτε οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσι τῷ Πατρί, item, καὶ γὰρ ὁ Πατήρ τοιούτους ζητεῖ τοὺς προσκυ νοῦντας αὐτόν, non est dubium, quin in suavissima hac dissertatione, mulierculan paulatim, non ad verum modo Dei cultum, sed et veri Dei trahat; qui,

ne excludatur Filius, non sine causa oxɛtixwg vo. catur Pater, ut se esse, non Messiam modo, quod post paulo ait, sed et Patris ejus, de quo agit, Fifium ostendat. Ideo non possum assentiri nostro: qui hic vocem Patris vel dissimulavit, vel pro ea, voce Dei usus est. Quo diutius in maximo auctore hoc versamur, eo plura observamus, quæ dificulta tem nobis, aliis plerisque, quod miramur, ne suspicionem quidem movent. Nonno autem vel inprimis, qui, securus admodum, quodcunque primo placuit, chartæ illevit. Exemplo sit nunc locus ille commate hujus capitis tricesimo et quinto: Oux ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἔτι τετράμηνόν ἐστι, καὶ ὁ θερι σμὸς ἔρχεται; ἰδοὺ λέγω ὑμῖν, Επάρατε τοὺς ὀφθαλ μοὺς ὑμῶν, καὶ θεάσασθε τας χώρας ὅτι λευκαί εἰσι mpdę Deploμòv Kon. Quem locum ita interpretantur, quasi mens esset: Nonne dicitis post quatuor menses futuram esse messem? Et sic diserte Syrus, ut sensus nota sit ebraicum. Hellenistæ, “Etɩ µñves Téoσxp³ç xal 6 þɛproud; total, alias dicerent. Atque id, ut certissimuin, cum reliquis admisit noster, nisi quod pro θερισμός, negligenter θέρος supposuit. Sed et chronologi ita cupide in Harmoniis suis id amplexi sunt, ut Decembri mense hoc evenisse statuant. Quis autem non miretur, tempore æstatis, si sequimur Nonnum, hoc cum muliercula colloquium fuisse habitum, cum, quemadmodum diserte nunc loquitur, quatuor mensibus ante æstatem habitum fuerit. 368 Ita enim hunc interpretatur locum. Ante autem, horam sextam, et æstivam quidem (ita enim rd, 105 accipio) fuisse dixit, cum Samaritanam Dominus accessit. Ita enim supra: *Εκτη δὲ πτερόεσσα διέτρεχε δίψιος ώρη. De quo tempore Alcmus, 'Α δ' ὥρα χαλεπά· πάντα δὲ διψῇ ὑπὸ καύματος. Εt Horatius, Nec tantus unquam siderum insedit vapor Siliculosa Apuliæ. Ubi siticulosa, ut nostro di↓ios. Quo tempore a Sirio torretur terra. Qualis æstus mense Nisan in Chananæa erat. Et sane Domini defatigatio, ad ſontem accessus, sitis, et alia similia, de æstate persuadent. Ita enim ipse evangelista, "Hy dè èxel nyh τοῦ Ἰακώβ. Ὁ οὖν Ἰησοῦς κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοι πορίας, ἐκαθέζετο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ· ὥρα ἦν ὡσεὶ Extn, quæ est hora qua diei æstum Hebræi ponunt; nam quod tempore illo fit, fieri dicitur: quo umbram aut fontes sectabantur aut in tentoriis latebant qui in Oriente agebant, ut de Abrahamo Genes. XVIII, 1. Quod de æstate dici (quamvis aliam Egypti ac vicinæ Cananex fuisse rationem sciam), ipsa evincere ratio videtur. Et confirmant interpretes, qui sedisse virum sanctum ibi volunt, ut defatigatos æstu ac labore, exciperet reficerelque. Sed nec aliud ecclesiastici scriptores de hoc tempore videntur sensisse. Juvencus: Sederat hic rapido Servator anhelus in æstu, etc. Manibus egrediens Samaritis fœmina venit. Sedulius: clav, Humanam flagrante sitim contraxeral æslu. Jam quam verisimile est, Dominum quatuor ante mensibus dixisse, θεάσασθε τὰς χώρας ὅτι λευκαί εἰσι 369 πρὸς θερισμόν ἤδη? Quanivis enim figurata, de qua loquitur, sit messis, quis tamen nescit, durum id videri, cum suavissimæ allegoriæ sint, quæ proxime ad significatum, seu, thy accedunt? Quid igitur? Testatur Roberius Stephanus, in nonnullis codicibus vocem Ĕti non exstare. Et affirmat Camerarius, in suo codice, Oux ٵɛïç λέγετε, ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται, se invenisse, neque aliter in mss. antiquissimo Rutgersiano inveni. Est ergo Hebraismus, quem ad verbum Hellenistæ sic elferrent, Ότι τετράμηνός ἐστι, καὶ ἐν αὐτῷ θερισμός, hoc est, Τετράμηνός TV, Ev & Deploµóc, quod evangelista dixit, Terpáμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται. Nec difficultatem Camerarius non vidit, sed in sermone hæsit, cum non posset, quin, a Theophylacto quoque monitus, receptæ opinionis errorem videret. Qui, Tuɛic pèv γὰρ, φησί, λέγετε, ἀντὶ τοῦ νομίζετε, ὅτι ὁ θερισμός ἐν τῇ τετραμήνῳ ταύτῃ ἔρχεται. Ut non sine causa τετράμηνος dicatur θερισμού, in quo duo Regalin, Pascha et Pentecoste, concurrerent: quorum altero initium, altero finem sumebat messis Quemadmodum ἑορτὴ θερισμοῦ Pentecoste (sicut hic τετράμηνος θε proμou, ea pars anni, cujus initium, Nisan), a Mose in Exodo dicitur: eo autem mense hæc evenerunt: decimo enim quarto Pascha, decimo quinto novarum frugum manipulus offerebatur, ut hoc quindecim, aut circiter, ante Pascha diebus dicatur. Quo modo optime conveniunt quæ de messe dicuntur. Id autem 'an cum Paschatibus, quorum mentio ſit a Joanne, Mira ejus loci qui com. 43, et porro sequitur àxopugnet, mapn 'bya viderint, nos non putamus. λουθία· Μετὰ δὲ τὰς δύο ἡμέρας ἐξῆλθεν ἐκεῖθεν, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Ἰησοῦς 370 ἐμαρτύρησεν, ὅτι προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι Tiphy oux Exet. Jesus in Galilæam se contulit; ostendit enim, prophetæ honorem in patria non exhiberi. Nam quæ hæc altiodoyla, In Galilæam se contulit; ostendit enim, locum prophetis in patria non esse? Nonnus intellexit, quasi scriptum esset, Christum Galileam quidem petiisse, Capernaum tamen, quæ illius urbs Matthæi ix, 4, dicitur non adiisse. Ideoque dixit: Μούνην δ' οὐκ ἐπάτησεν εὴν ζηλήμονα πάτρην. Cum quo facere et Chrysostomus videtur, ita tamen, ut subdubitet nonnihil. De Nazareto autem non procedit. Diserte enim addit in historia hac Lucas, Καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Ναζαρέτ, οὗ ἦν τεθραμ μεvoc. Quare si hanc intellexit noster, causa cadit. G Optimus interpres ac maximi judicii Theophylaclus, ideo hoc dictum putat, ὅτι οὐκ ἦν ἀεὶ ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ, ἀλλ' ἐκ διαλείμματος (quæ verba sunt illius) επεδήμει αὐτοῖς· quod non semper in Galilea esset, sed ex intervallo apud eos versaretur. Ratio ex solis Hellenistis est petenda, qui 57 modo ἀπελθεῖν, modo διελθεῖν interpretantur, et utrumque non raro eodem sensu. Ita psal. cv, 13: Kal dıñλθεν ἐξ ἔθνους εἰς ἔθνος. Jud. xι, 18. Καὶ διῆλθεν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἐκύκλωσε τὴν γῆν Εδώμ. 11α ἀπέρXεobat, quæ interpretatio ejusdem vocis est, interdum non aliud quam digredi. Et sic, ex consilio interpretis Syri, latine reddendum esset, quemadmodum hoc toto capite nihil aliud quam xuxàŵOELS Domini xal Endŋulas describit. Ex Judæa enio transit per Samariam; ex Samaria in Galilæam, alque ex ea statim in Judæam redit. Sed ad åmedBɛɩv, in quo tota difficultas, ire interdum ac redire, ut in illo Matthæi, vi, 21: Κύριε, ἐπίτρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου. Εt ap. xi: "Ος εὑρὼν ένα πολύτιμον 371 μαργαρίτην, &εLOW πεπpaxe лáva. Sed, ut dixi, hic est digredi. Præstantissimi theologi, qui difficultatem loci in voce paptúpŋoe quærebant, aliud agebant, nisi fallor. Jam quod ad illa evangelistæ verba commale 46, "Ηλθεν οὖν ὁ Ἰησοῦς πάλιν εἰς τὴν Κανά τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον, Νonnus noster dixit, Ἰησοῦς μὲν ἱκανε, καὶ ᾤκεεν αυτόθι μίμνων Ηχι πέδον Καναναῖον. Quomodo autem verum esse potest, in Cana habitasse, cum statim post miraculum discesserit? Et tamen ut Græce hoc falsum, ita Hellenistice ve rissimum quorum lingua olxɛiv dicitur, qui ad paucos dies tentoriumi in loco aliquo defigit, ac inox locum mutat. Unde illud: Kat olxneov pet' aútoù hµépas tivás, Genes. xxvii, 44. Multum co

dein commate disputarunt veteres, quemadmodum post eos et recentes, replτoo Baoiλixov, cujus meminit evangelista cum dixit: Καὶ ἦν τις βασιλικός οὗ ὁ υἱὸς ἠσθένει ἐν Καπερναούμ. Ubi dictum esse ἀτελῶς, als evangelista, Καὶ ἦν τις βασιλικός, manifestum est. Nonnus Eveλws hoc extulit. *Ην δέ τις ιθύνων στρατιὴν βασιλήτος ἀνήρ. Mibi Syrus erudite hoc expressisse videtur, qui dixity Solos Baatλixós. Atque ita primo Syris ac Chaldæis milites dicuntur passim quemadmodum et δοῦλοι πολέμου. Unde Homerus, qui non panca illis debet, θεράποντας "Αρηος ad verbum dixit. Quod et Hebræis non rarum, ut 11 Sam. c. 11, v. 50, 31. ubi doulot Aa6i6, sunt milites Davidis, παῖδες τοῦ Δαβίδ Hellenistis. Interdum autem et præfecti, qui supremi sunt a rege. Quomodo el Joab 77 727, Hellenistis matę pasidéws, dicitur. Vide 372 Sam. lib. II, xv, 20. Ita Nahaman modo dicitur. Unde el interdum עבד modo, שר צבא מלך in proprium id abiit nomen, aut pro eo accipitur, ut cum eunuchus regius, Abdemelech Hellenistis dicitur, eunuchos autem regum in Oriente præfectos fuisse, nemo tam ignarus harum rerum est qui nescit. Ergo ó Basilixós, regius præfectus. Ita idem Nabuzardan regis Babylonii præfectus, modo exercitus princeps. modo my, doūloç faciλixóę, vocatur. Quæ nonnunquam conjunguntur. Quod ex Græcis interpretibus, qui plures eo tempore exstabant, didicisse Nonnus videatur. Namn 6 (úvwv orpatify, est princeps militum: quem magistrum laniorum vulgus, Seniores apxuayalpov dixerunt. Quod autem sequitur in Nonno βασιλήτος ανήρ, est qui proπί mus ab illo, seu vicarius. Qui έστηκὼς ἐνώπιον τοῦ Baoɩdéwę erudite a Senibus vocatur, quemadmodum et IV reg. xxv. Nam hæc duo noster hic conjungit. Εst igitur βασιλικός, regis vicarius, ὁ τὴν πρώτην (ut loquitur Gregorius Theologus) από βασιλέως Bitwy ȧpxfv, qui Sulpicio Severo, princeps regius. Cui Nabuzardan, qui et βασιλικός vocatur δούλος, princeps regius vocatur. Cum eum, inquit, Nabuzardan princeps regius captivum duceret cum cæteris. Idem autem Nabuzardan, princeps exercitus, et, servus regis Babel, dicitur. Alterum est, princeps militum, seu militiæ magister: alterum est, princeps a rege. Quod est δοῦλος βασιλικός. Δούλος autem βασιλικός, ὁ ἑστηκὼς ἐνώπιον τοῦ βασιλέως ibi dicitur. Utrumque autem Nabuzardan erat; qui a Jeremia, ex interpretatione Hieronymi, magister militiæ vocatur. Unde factum ut hæc duo sæpius confundant eruditi. Ergo βασιλικός, ὁ δοῦλος βασιλικός, qui βασιλικός ἄρχων, 373 quo respexit erudite Syrus. Quæ omnia ignota vulgo, Hellenistæ, viri doctissimi, nos docent. Et quis de illis cogitabat? At Erasmus quantum se in suo Basilioxos exercet! Atqui eo quoque sensu quo Basilioxo; illi placet, polius βασιλικόν dixissent Hellenistæ. Οι τυραννικόν, toy cúpavov, quod illis usitatum. Sed pauci sunt qui banc linguain intelligant. Commate sequenti de loc ipso basilico legitur, Outo; àxoúσaç öτi 'Iŋous ἥκει ἐκ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἀπῆλθε πρὸς αὐτὸν, καὶ ἠρώτα αὐτὸν, ἵνα καταβῇ, καὶ ἰάσηται αὐτοῦ τὸν υἱόν· ἔμελλε γὰρ ἀποθνήσκειν. Ubi non intelligebat vim vocis noster, cum ita locum istum redderet ἀγχιφανὴς δὲ Ἰησοῦν ἐρέεινεν, ὅπως ἐὸν υἱα σαώσῃ. Nibil tam usitatum Hellenistis, quam ut vocis, quæ duo denotat, una pro altera significatione utantur. Atqui i et τὸ ἐρωτᾷν εἰ τὸ δεῖσθαι, interrogare pariter ac flagitare denotat. Noster hujus consuetudinis ignarus, épéetve dixit, cum èdɛito Græca lingua postularet. Nihil enim minus quam interrogabat, qui posceret ac flagitaret. Sciunt autem pueri quid sit Græcis speelvety. Sed quod aliis hac tem1114 pestate intrepretibus, Nonno usu venit. Ut, quod sæpius jam nionui, diversas linguas, Hellenisticam et Græcam non distingueret. Quemadmodum multis hodie videmus evenire et querimur, ut cum Novum Foedus interpretantur, quia Græce aliquid olim didicerunt, illam linguam cujus interpretes se profitentur, nunquam didicisse se, non intelligant. Recte Euthymius, Rursum nowra significat, deprecabatur. 374 CAPUT XXI. Quintum S. evangelista caput examinatur. Locus a Nonno male intellectus. Proxi Hellenistis quid. Eadem διορίζοντα, ἀποχωρήσεις εἰ ἀπόλοιπα iisdem. Ipoбarix. Nonni in exprimendo evangelista, mira securitas. Ασάμινθος pro κολυμβήθρα, α Nonno positum. Κολυμβήθρα quid. Quid ασάμιν005. Magna Nonni axpiola. Hesychii locus emendatus. Mira Nonni incogitantia notata. Locus ejus a Josepho Scaligero emendatus. Karà xatpóv quomodo accipiendum. Festo Pentecostes ex sententia Chrysostomi, motas fuisse aquas, de quibus loquitur evangelista. Ταράσσειν τὸ ὕδωρ. Error interpretum. Kivŋsię el rapaxh pro eodem Hellenistis. Quod de angelo ab evangelista dicitur, a Nonno prætermissum. Angeli pro Deo, quia administri ejus. Locus Ecclesiasta in hanc rem notatus. Id Chaldæis familiare esse, et ex eo nænias non paucas veteres Judæos hausisse. Egrum, de quo hic evangelista agit, paralyticum fuisse. Eplyyɛabat de iis qui a paralysi curantur. Paralytici dedeµ¿vol. 'Amposesia in Nonno notata. Miracula, quare Sabbato sæpius a Domino exhibita. Locus Nonni aliter distinctus. 'Eprácsolat et non cessare. Nonni in loquendo negligentia, et aliud ab eo dici quam quod ipse voluit. Interpretatio loci admodum vexati, Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν, etc. Locum illum male a Nonno intellectum. 'Ap' tauτοῦ ποιεῖν, εἰ καθ᾿ ἑαυτὸν ποιεῖν. Εἰ μή more Hebræo usurpatum, et ex eo loci sensus. νου αλλά Syris et rabbinis quo pacto usurpala. Οὐ δύναται Hellenistice usurpatum. Οὐ δύναται ποιεῖν, οὐ ποιεῖ. Ομοίως ποιεῖν. Εrror in eo Nonni. Ομοίως, ἀντὶ τοῦ ὁμοῦ απ' ἅμα. Nonni error, et hæretica locutio, Ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα μιμεῖται, quæ in Arianis damnata. De ea Cyrilli et Cæsarii judicium. Loci cujusdam Nonni interpretatio. Impropria ejus locutio. Summa Nonni negligentia. Ζητεῖν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός, οι ζητεῖν τὴν τιμήν. Joannes lucerna. Lucernæ in templo, usque ad tempus matutinum. Opd; ὥραν. Ἐν εὐκαιρίαις. Parodia evangelista. Initio capitis quinti legitur, "EST: 6 Ev tois 'IEροσολύμοις ἐπὶ τῇ Προβατικῇ κολυμβήθρα, ἡ ἐπιλε γομένη 375 Εβραϊστὶ Βηθεσδά, πέντε στοὰς ἔχου σɑ, pro quo cum interpres noster dixit: Ην δέ τις εὐποίητος ἐν εὐὐδρῳ Προβατικῇ, Πέντε τανυπλευροισιν ἐπ' αἰθούσῃσι μελάθρου,etc. Εὐρυτενὴς ἀσάμινθος, ea interpretatio a mente auctoris procul abest, si quid judico. Qui hoc voluit, ni fallor, fuisse ibi aliquot distincta sive loca, sive penetralia, in quibus motum aquæ exspectarent ægri. Eroaí enim distincta Hellenistis sunt cubicula. Quæ interdum, áñoyaúGets, a luce quam admitterent, interdum 6top!Covta dicuntur, quod distincta essent, quemadmodum ἀποχωρήσεις, et ἀπόλοιπα· idem plane quod ταμεῖα. Et ita quoque hac voce utuntur Græci. Hesychius, Στοαί, ταμεῖα, καὶ ἐπιμήκη εἰσίν. Scribe, ἂν ἐπιμήκη ὦσι. Suidas, Στοά, τὸ ταμεῖον, διὰ τὸ περίμη xɛç elvat, qui et locum Aristophanis addit, Στοάς τε καρποῦ βακχίου τε νάματος. Helleniste quoque, ut plurimum, tapɛia, et interdum αποχωρήσεις vocant. Sicut Aitici ταμεία el στοάς confundunt. Itaque πέντε στοαί, sunt αποχω phosis névte, valetudinaria aut loca separata, in quibus ægri decumbebant. Jam pro eo quod legitur,

ἔστι δὲ ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπὶ τῇ Προβατική κολυμβήOpa, Theophylacti et Chrysostomi editiones habeni, ἔστι δὲ ἐν Ἱεροσολύμοις Προβατική κολυμβήθρα. Nam et juxta portam thy Пpoбatixhy lavacrum illud. fuit, neque quidquam vetat, vel ab ipsa porta, vel ab ovium, quæ sacris destinatæ erant, ablutione, portæ id cognominis hæsisse. Noster de utroque admodum securus, ἐν εὐύδρῳ Προβατικῇ dixit, cum τὸ ἐπὶ invenisset. Est vero prorsus alienum, quod thy xoλυμβήθραν, ἀσάμινθον vocavit; quasi aliud quam 376 intelligatur. Quod lavacrum, vel piscina, quæ ex cœli aut ex fluviorum fontiumve aquis collecta. Quæ sine dubio, quod siccus esset Oriens et aqua destitutus, a divina benedictione ita dicta. Et sic rex Ecclesiastes, Ἐποίησά μοι κολυμβήθρας ὑδά twy, quæ ab Aquila in eo loco iuvat, a Symmacho deƐapevai dicuntur. Ista autem erat, qua superior peculiariter Hebræis, aut, superius lavacrum, dicebatur. Ita enim melius, quam quod hic eruditis placuit, piscina. Nominis origo, hic a veritate rei causam habuisse aliquam videtur: quod baptismum ex sententia antiquitatis figuraret. Nam ut ibi sordes ante abluebantur, ne immundæ essent victimæ quæ mactabantur, ita Dominus ablutione ista, ut eximie Theophylactus loquitur, ὁδοποιεῖν καὶ οἰκονομεῖν εἰς thy motiv, id est, viam sternere baptismo, deducere ad cum, ac significare eum voluit. Quæ verba ejus sunt. Βουλόμενος ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐγγύτερον ἀγαγεῖν τῆς τοῦ βαπτίσματος πίστεως, οὐκέτι μολυσμούς ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ νόσου; ἰᾶται, inquit S. Chysostomus. Unde et Syrus, hunc ablutionis locum ea voce dixit, qua baptismum suum exprimere consuerunt Syri. Quare nimis imperite noster hic asάpivov vocavit. Atqui idem est ασάμινθος, quod πύελος. Vas, quo ante inventionem balneorum, vulgo utebantur: quali a Circe excipitur Ulysses, Hesychius: Acάivo, πύελος, ἢ λίθος εἰς βάθος κεκολαμμένος ἔμβασιν, ἢ λέβης μέγας. Scribe, εἰς ἔμβασιν. Namu Homericumi respexit locum qui Odyss. ☺: Ες δ' ἀσάμινθον βάνθ'· ὁ δ᾽ ἄρ᾽ ἀσπασίως ίδε [θυμῷ Θερμά λοέτρ᾽· ἐπεὶ οὔτι κομιζόμενος τ' εθάμιζεν Ἐπειδὴ λίπε δῶμα Καλυψούς ήυκόμοιο. Fuit ergo labrum, quod ex lapide nonnulli, quidam 377 ex alia materia, lavandis hospitum corporibus aut suis habuere. Unde et àɛxávny, sive pelvim, sunt qui interpretentur. Et notissima sunt medicorum solia. Sed quid vas ad hoc lavacrum, in quo victimas Judæi abluebant? Neque unquam alterum mortalem vidi, cui sæpius imposuit memoria. Eidem enim lavacro, quod àsáuivov nunc vocat, vivam supra aquam tribuit, cum dixit, *Αλμασιν αὐτομάτοισιν ἰδὼν ὀρχούμενον ὕδωρ. Sed non potest satis dici verbis quam non fuerit intentus rei de qua loquebatur. Nam si vas lavaerum illud fuit (et profecto vas ἀσάμινθος, qua voce hoc interpretatur) quare sub quinque id porticibus locavit? quod evangelista, quem non intellexit, ne per somnum quidem unquam cogitavit. Quid quod fontem vocavit? titi descendentes, piscinæ hujus commovisse aquam. Cujus motionis sonum, adesse ipsos ad sanctificandum aquam, significasse. Quo cum miser ille xarà xaipov TOUTOV, quem jam diximus, delatus non esset, ab eo restitutus est, qui aquam εἰς ζωὴν αἰώνιον ἀλλομένην, 378 ut supra locutus est evangelista, solus_suppeditare potest. Sequitur και ετάρασσε τὸ ὕδωρ, quod vulgaris interpres commovit' reddidit. Era smus ac posteriores quare immutarint, causa nulla præter linguæ Hellenisticæ neglectum fuit. Qua tò my nunc xlvŋsty (ut Jeremiæ xxix, 18), nunc tapaxhy (ut Ezech. xxIII, 46), veteres interpretantur. Et evangelista nihil aliud quam xívŋsiv intelligebat. Quare sapienter Syrus, plane eadem voce quam expressit auctor noster, usus est. Porro totum hoc, quod est de angelo, omisit Nonnus. Et fortasse potest fieri, ut quod de angelo sanctissimus evangelista dixit, nihil aliud quam vim divinam notet cui hoc miraculum attribuit, quia plurimum per angelos in terris agit Deus. Unde et Hellenistæ, loco angeli, non raro ponunt Deum: cui confirmando locus inter cæteros Ecclesiastæ cap. v, vers 5, exstat præclarissimus. Ubi, pro eo quod Hebræis πpd προσώπου ἀγγέλου, Hellenistæ, Καὶ μὴ εἴπῃς πρὸ προσώπου Θεοῦ ὅτι ἄγνοιά ἐστι, reddiderunt. Ad quem maximum Mercerum vide. Hellenistas Gregorius, illius libri paraphrastes, secutus est, qui, Δεῖ δὲ παντοίως φεύγειν, inquit, τὴν οὐ καλῶν ῥημάτων ἐπιρροήν, ὡς ἀκουσομένου Θεοῦ. Ubi Chaldæus, ante angelum crudelem, qui potestatem in te exercebit. Nam Chaldæis usitatum, ut divina, quod non raro observavi, opera, ministris his assignent, Neque quidquam in illorum scriptis, quæ evangelista noster sæpe expressit, æque frequens, ut, exempli cau-a, cum de mortis angelo loquuntur. Unde et Judæi suas de furore angeli qui præest morti, aliasque haud absimiles hauserunt nugas, ut cum de Benjamino justo agunt. Nisi quis ad angelum æternum hæc referre velit. 379 Qui non raro sibi et mysteriis quæ postea exhibuit, prælusit ipse: de quo multa, imo passim, veteres theologi. Et mirificum, quod sine angelo, sine ullo aquæ instrumento, ipse æterni Angelus consilii hic medicum se præbet. Fuisse autein rapákutov, plerique veterum, inter quos Theophylacius, Chrysostomus, Gregorius, atque alii, existimarunt. Quod si noster quoque credidit, non satis proprie locutus est, cum dixit, Εἶχε δυσαλθήτω πεπεδημένα γούνατα νούση, hoc est, morbo illius genua fuisse vincta, cum paralysis nápects, hoc est, resolutio nervorum sit. Unde el aplyyɛσðal, id est ligari, dicuntur, qui a morbo hoc restituuntur. Verum quod hic Nonno, etiam Chrysostomo evenit, qui eumdem hunc ægrum dedɛμévov xalobat, hoc est, vinctum jacuisse dicit: quem, cum curaretur, oplyyɛabat, oblitus sui, vel ex consuetudine loquendi, dixit. Locus est plane elegans: Ἐνταῦθα δὲ τὸ σῶμα ἔσφιγξε πρότερον, καὶ τότε τῆς ψυχῆς ἐπεμελεῖτο. Sed hac iis, qui majoribus intenti erant, libentissime donamus. Commate ejusép. In quo loco cogitandi occasio offertur, quare dem cap. ix legitur, "Ην δὲ σάββατον ἐν ἐκείνῃ τῇ Sabbato ut plurimum a Domino miracula fuisse *Hrdě ɩç ¿µлðóµozôoç árǹp лapà relor an exhibita, evangeliste notent. Cujus rei causam hanc Idem ad conima quartum cum dixit: ὅπη κεκαυμένος ἀνήρ recie xɛxaxwµέvo; legebat magnus Scaliger. Cum evangelista commate ejusdem capitis quarto, dixit; "Αγγελος γὰρ κατὰ καιρὸν κατέβαινεν ἐν τῇ κολυμβήθρᾳ, videtur illo κατὰ καιρόν Hebraorum Ts expressisse, ut ponatur xa xɩpiv, pro eo quod, xarà xaipòv toûtov, ab Hellenistis dici solet, et intelligatur, aquas has quotannis ipso Pentecostes festo, aut alio, motas ac sanctificatas fuisse. Quod opinione sua ac sententia Cyrillus confirmavit. Qui observat: Die Pentecostes, angelos de cœlo fuisse existimamus: quod diebus istis, ut et noviluniis, libentius frequentiusque hos a quibus opem exspectarent, consulere eo tempore solerent. Exemplum ejus rei II Regum cap. iv, v. 23, et quidem illustrissimum, habemus. Ubi Sunamitidis, cujus filium a morte Elisæus suscitavit, conjux, cum uxorem properantem ad prophetam causa filii videret, σήμερον οὐ νουμηνία καὶ σάββατον, hodie nec norilunium nec sabbatum est, inquit. Quæ 380 opinio cum eo quoque, tempore in vulgo esset, et hoc ipso vulgus testaretur, virum Dei, quod de Eliseo ibi dicitur, videri sibi Dominum ac Servatorem nostrumi, co irritata magis sacerdotum fuit violentia, ut tan-

dem frigidum ac plane ineptum illud nept toū µn- el Patrem suum dixisset Deüm. Noster ita accepit, δὲν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐργάζεσθαι. urgerent: idque ad ipsa quoque salutaria miracula ac opera Оεoлpεπ transferrent. Quæ extrema ac non toleranda fuit cæcitas. Unde et illud vere stultissimum, Sabbatum est, grabatum tibi tollere non licet. Nullum enim superstitio plerumque, ubi semel cœpit, novit modum. Nec consistit ubi cœpit, sed ut cœpit, rationis quam ignorat pariter et sui, aliis molesta, sibi gravis, limites excedit. Commate ejusdem capitis xvn, quod a Servatore nostro dicitur, Ο Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομα:, ita noster reddidit: Εἰσέτι νῦν Γενέτης ἐργάζεται ήθάδι κόσμο *Ηθεσιν ἀντιτύποις, καὶ ἐγὼ Πάῖς ἔργον ὑφαίνω. qui locus haud dubio sic distinguendus est: Εἰσέτι νῦν Γενέτης ἐργάζεται ἠθάδι κόσμῳ, Ἤθεσιν ἀντιτύποις καὶ ἐγὼ Πάτς ἔργον ὑφαίνω. Quanquam admodum moleste, ne periculose dicam, extulit quod voluit. Multo planius, quod interpretis ac paraphrastæ est, dixisset, ὡς γὰρ ἐμὸς Γενέτης εργάζεται, εἰσέτι κόσμου Κτισθέντος μεδέων, καὶ ἐγὼ πάλιν ἔργον ὑφαίνω. Et hic verus loci sensus est: Sicut Pater orbem hunc non modo condidit, sed in eo, etiam post conditum ac absolutum, agit semper, dum sustentat conditum ac regit; idque nulla ratione habita diei, qua vos opera divina fieri vetatis: ita Filius divina opera, quæ institutionem Sabbati excedunt, ex auctoritate, ét ubi visum est, exercet. Epɣášɛoðaɩ et non cessare, ex Hebræorum more tautoduvaμota 381 sunt. creationis Quanquam ergo die septimo ab opere Dominus cessarit, quod urgebant illi, non propterea cessare eum, recte volunt. Ac ne illo quidem die, quo cessasse a creando dicitur. Neque Deus Sabbatarius, nec ejus Filius. Neuter Sabbato subjectus est. Cum evangelista capite eodem com. seq. dixit, Οτι οὐ μόνον ἔλνε τὸ σάββατον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα 15 Eye To Ozóv, hoc, si Græce intelligo, voluit, Ὅτι μετὰ τοῦ βεβηλῶσαι τὸ σάββατον, καὶ τὸν Θεὸν ἑαυτοῦ Πατέρα είπε. Hoc autem est, "Οτι οὐ μόνον ἐβεβήλωσε τὸ σάββατον. quod non solum violasset sabbaton: sed et Deum sibi vindicasset Patrem. Quid igitur in mentem illi venit cum diceret: Αλλ' ὅτι μυστιπόλοιο μετὰ δρόμον ήριγενείης Καὶ Θεὸν αὐτογένεθλον ἐὸν κίκληση Τοκα; Quod est ac si Latine dicas, Quod post diem septimum, Deum, Patrem suum diceret. At volebat auetor, Quod et diem profanassel septimum: et Deum, quod est crimen alterum, Patrem dixisset suum. Non vidi hominem, qui minus aut de sensu sit sollicitus, aut negligentius loquatur. Et quis ante eum Græce sic locutus est? Nobilissimus est locus ille, et qui plurimos exagitavit et ab illis vexatus est, qui com. 19 legitur, 'Aµhv àµhv léyw úµïv, où dúναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα· ἃ γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεί. In quo loco cum lol sint idiotismi pene quot verba, vix verbum est, quod, ut oportet, intellexisse videntur eruditi: in eo autem quantum se torserint, ipsorum scripta ostendunt. Debebant autem cogitasse, primo, quæ sit mens ipsa, tum quid singula: quod non poterant, quia de lingua Hellenistica securi erant. Noster loc ita reddidit: Οὐδὲν ἐῇ ιότητι δυνήσεται γιὸς ἀνύσσαι Εἰ μὴ ἐσαθρήσειεν ἑὸν τελέοντα Τοκα. 382 Cum simplex sensus sit, Filium non agere aliud quam Patrem: quemadmodum et unus est cum Patre. Quod opponit illis, qui indigne ferrent quod [ fæcessit, őt: xxl Ilatépa (otov Eheys toy Bɛóv, quod Heac si sensus esset, Filius ex sua voluntate nihil agit, nisi si quid agentem viderit Patrem. Quod quid sibi vellet, nec ego scio, nec ille intellexit. Nisi quod hoc videatur sequi, Si nihil ex voluntate sua agit, nisi quod agentem videl Patrem, ex voluntate sua ayere id quod agentem videt Patrem. Itaque in sequentibus conclusit, ὅτι ὁ Υἱὸς μιμεῖται τὸν Πατέρα, Filium in agendo imitari Patrem. Quod si verum est, et duæ diversæ erunt voluntates: quod cum niente auctoris plane ac simpliciter pugnabit. Quasi ergo nihil hic difficultatiș esset, cum dó' Ɛautoù in textu invenisset, pro eo ¿ñ iótŋti, ex sua voluntate posuit. Atqui primo tò ¿p' ĉavtoū, est quod braei, χωρίς dicunt Græci, καθ' ἑαυτόν Hellenistæ. qui Hebræum ita recte exponunt. Quod nec tollit voluntatem, nec diversam facit, sed cum Patre eam, ut naturam, conjungit. Nam, wv Ev Tò Oελŋua, ula xalif qúois, quorum una est voluntas, una et natura est, ut recte Damascenus. Et Filius ut idem est, ita idem agit. Optime Augustinus: Quod Christus cum Patre facit, Pater facit, et quod Pater cum Christo facit, Christus facit. Nec seorsim Pater aliquid facit sine Filio, nec seorsim aliquid Filius sine Patre. Inseparabilis charitas, inseparabilis unitas, inseparabilis majestas, inseparabilis potestas. Secundum hac verba quæ ipse posuit, Ego et Pater unum sumus. Deinde; Quid est illud, Nihil agit Filius nisi? etc. Nihil agit seorsim, nisi si quid agentem ridel Patrem. Quare frustra illud ei ph maximus tantopere torsit theologos, quod separandum a superioribus 383 existimant. Quasi id quod sequitur, interpretatio superioris esset. Quod persuasit ipsis, ut hoc sic exprimerent, Amen amen dico vobis, non potest Filius a semetipso operari: id est, nisi viderit Patrem operantem. Qui non cogitabant, µ, non Græcorum sed Hellenistarum ac Hebræorum more usurpari. Quibus to ☐ 1 vim adversativæ in sermone habet, Genes. xxxn, 26: Non dimittam te, nisi benedixeris mihi. 'Eàv µn He εὐλογήσῃς, quod alias dicunt, ἀλλ' ἡ εὐλογήσεις με. Nam et ita in Hebræo, et sic Hellenistæ loquuntur. Deuteron. xvi, 5: Οὐ δυνήσῃ θῦσαι τὸ Πάσχα ἐν οὐ δεμιᾷ τῶν πόλεών σου, ὧν Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι· ἀλλ᾽ ἢ εἰς τὸν τόπον, ὃν ἂν ἐκλέξηται Κύριος ὁ 60. Quod cum Syrus intelligeret, adversativanı NSN ella, quod est àλλá posuit. Quod rabinis quoque usitatum, ut cum de eo qui frustra est, Ni· hil illum metere, sed ventum, NON, hoc est, non nisi ventum, dicunt. Syrus igitur posteriora sic expressit: Sed hoc quod facientem Patrem vidit. Quæ est verameus verborum: Οὐ δύναται ποιεῖν, ἀλλ᾽ ἢ ὅ τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. Sed et illud οὐ δύν vatat, licet sciam verum esse, quod theologi observant, quamvis proprie sumatur, nihil imbecillitatis denotare, tamen, ut et reliqua, quæ jam notavi, Hellenistice sumendum puto. Quibus où dúvatat motely, idem est quod ob motel. Sic Genes. XLIII, 32: Οὐ γὰρ ἡδύναντο οἱ Αἰγύπτιοι ἐσθίειν μετὰ τῶν 'E6patwy ǎptous, ubi, quod ad verbuin in Hebræo, οὐκ ἠδύναντο ἐσθίειν, est οὐκ ἤσθιον, non comedebant, non solebant comedere. Quemadmodum si supra dixisset, Οὐ γὰρ δύνανται συγχρῆσθαι Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις, pro quo dixit, Οὐ γὰρ συγχρῶνται Ἰου δαῖοι Σαμαρείταις. Ita capite duodecimo, commate 30: Διὰ τοῦτο οὐκ ἠδύναντο πιστεύειν, ὅτι πάλιν εξπεν Ησαΐα;, 384. Τετύφλωκεν αὐτῶν ὀφθαλμούς. Ubi nulla ex sententia Chrysostomi ¿duvajla nolatur. Non idcirco enim non credebant, inquit, quia id ab Esaia dictum erat: sed quia credituri non erant, id ab Esaia dictum est. Neque dixit, qux àó' ἑαυτοῦ δύναται, sed, οὐ δύναται ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ quod nonnullis ex antiquitate imposuit, qui hic ordinem turbarunt, queui sequentia tuentur. Ergo ou δύναται ποιεῖν, οὐ ποιεῖ, ιod et simplex est, et exprimit efficienter quod volebat. Sed et illa quæ

opifex, utpote omnis universitatis Deus, ante assumplam carnem, et post illam, ipse el velle quidvis et absolvere qued vellet potuit. Sicut flammam, inquiunt theologi antiqui, pariter ac lumen ejus dicimus illuminare: ita quidquid agit Paler, parier et agit Fi lius. Scio paucos esse, qui intelligant quid sibi velit noster, cum illum locum commate 27, Καὶ ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστί, sic interpretatur: sequuntur, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεί, pessime Aspexit. Sed auctoritatis proprie ac sur libertatis intellexit noster. Quasi Filius, nimirum, vel secundo ageret; aut eadem non ageret; aut, ut ille postea incogitanter loquitur, imitator Patris esset Filius. Α' ὁμοίως idem hic quod ὁμοῦ aut ἅμα. Euthymius: Præponitur autem non vulgari modo dictio similiter, sed, ut discamus, quod cum æquali scientia et dominis facit, ut pradictum est. Et praeclare Augustinus: Non cum Pater fecerit, alia, Filius similiter facit; sed quæcunque ille fecerit, hæc et Filius similiter facit. Si hæc facit Filius, quæ fecerit Pater, per Filium facit Paier. Si per Filium facil quæ facit Pater, non alia Pater, alia Filius facit, sed eadem opera sunt Patris et Filii. Ut totius loci sensus sit, "Οτι ὁ Υἱὸς χωρὶς τοῦ Πατρὸς οὐδὲν ποιεῖ, ἀλλὰ τοῦτο ποιεῖ 8 ποιοῦντα βλέπει τὸν Πατέρα· ἄμφω γὰρ ταυτὸν ὁμοῦ ποιοῦσιν. Quid ergo (malum) impulit hic nostrum, ut posteriora, quasi recte rem gessisset hactenus, sic redderet? Εργα γὰρ εἰν ἑνὶ πάντα Πατὴρ ἐμὸς ὁππόσα [ρέζει, G Ταῦτα Θεὸν Γενέτην μιμούμενος Υἱὸς ἀνύσσει. Quibus verbis imitari Patrem vult Filium; ac sic mimum Patris facit Filium. Quæ doctrina quantopere jam pridem fuerit damnata, nemo ignorare potest, qui in Patrum scriptis vel mediocriter 385 versatus est. Cyrillus, ad hunc locum: Sed Paler, dicent, prior est in operando, quia et virtutis et scientiæ in eo est perfectio. Filius autem primo videt; ac deinde ex imitatione Patris operatur: ac sic ex similitudine operandi Deus appellatur. Quod nos ipse docuit, cum dixit: Nihil se facere a seipso posse, nisi id quod Patrem facientem viderit. Quid dicis, audacissime hominum? Tu figuras quasdam operationis paternæ Filium colligere arbitraris, et hoc modo Deum appellari putas? Doctrina ergo quadam Deus, non natura videbitur, et scientia et arte quadam, more humano, imitabitur Patrem. Itemi ibidem: Qui autem dicunt, primo facere Patrem, deinde Filium illius imitari opera, insigni imperitia laborant. Aliaque plura, quæ in eam rem ab eo afferuntur. Nam hune locuin mire urgebant Ariani. Videantur, quæ prolixe adinodum de eo scripsit frater Theologi Cæsarius. Qui hæc inter alia non pauca tertio Dialogo, ad 150 interrogationem: Πάν σης ἀνοίας τὸ οὕτως περὶ Θεοῦ Παῖδα, τὸν μονογενή Θεόν, διακείσθαι· ἔψεται γὰρ ὄντως διττὴν οἴεσθαι πᾶσαν τὴν κτίσιν. Τὴν μὲν τοῦ Πατρὸς ἤδη ἀπηρτι σμένην, τὴν δὲ τοῦ Υἱοῦ ἔτι δρωμένην, καὶ κατὰ μέρος εἰσαγομένην, κατὰ μίμησιν τῆς πατρώας τε κταινομένην. Δειξάσθωσαν τοίνυν ἡμῖν οἱ τῆς ᾿Αρείου μανίας, δύο ἡλίους καὶ δύο φαίνακας, καὶ διακρινά τωσαν ἡμῖν, ποῖος ὁ τοῦ Πατρὸς, τίς δ' ὁ τοῦ Υἱοῦ· καὶ ποία ἡ τοῦ Πατρὸς μήνη, τίς δ' ἡ τοῦ Παιδός - Omnem superal vecordiam, sic de Dei Filio, Deo unigenito, sentire. Sequetur enim, duplicem creationem omnem existimare. Patris quidem aliam, jam abso -- lutam, aliamque, qua adhuc perficiatur, et progrediatur sensim, Filii, quæ ad imitationem Patris perlexatur. Ostendant ergo nobis, qui furorem Arii sequuntur, soles duos, duas lunas, distinguantque nobis. uter Patris sol sit, uter Filii; utra Patris, utra Fiii sil luna. Et sub finem: Καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, πρὸς οὐδὲν ἀφορῶν 386 ὁ Υἱός, τὰ ῥηθέντα δρᾶν εἴωθεν. Οὔτε γὰρ τὸν Ἀδὰμ πλάττων, καὶ ἐξ ἐκείνου τὴν Εὔαν δημιουργῶν, ἕτερον λογικὸν ἄρσεν ἢ θῆλυ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς γεγονὸς ἑώρα, πρὸς ἐκεῖνο τὸ οἰκεῖον ἀποτεχνούμενος, ἀλλ᾽ αὐθέντης υπάρχων δημιουργός, καὶ αὐτεξούσιος, τῶν ὅλων Θεός, πρὸ σαρκώσεως και μετ' ἐκείνην ὁ αὐτὸς βουληθῆναι πάντα, δράν τε οἷος ἦν hoc est, Ut verbo me absolvam, nihil est, in quod, cum illa efficit de quibus diximus jam ante, intuetur. Filius. Non enim, cum Adamum et ex co Evam faceret, aliud vel masculum vel muliebre animal quod rationis esset particeps, ut ad illud suum recte atque ex arte fabricaret, inΚαὶ κρίσιν ὧν ἐθέλει τελέειν ὑψίζυγα τιμῇ, *Οττιπερ ἀνθρώποιο φερέσβιος Υἱὸς ἀκούει· et deinde ad illa verba, μή θαυμάζετε τοῦτο, φu cum superioribus Chrysostomus conjungit, de quo alii prolixe, hæc subjungit, Καὶ μὴ θάμβος ἔχοιτε, καὶ εἴ τινα θέσκελον ὀμφὴν *Εννεπον ἐσσομένην. Nam quid sili glossa illa, καὶ εἴ τινα θέσκελον ἐμφὴν ἔννεπον έσσομένην, hoc loco vult? Secutus eus est, qui Filio judicium fuisse a Patre datum, ĉa Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστί, quia Filius est hominis, ad verbum acceperunt, non ut alii, quatenus est Filius hominis. Quod cum illis ipsis qui hoc sequebantur durum videretur, 387 cum hoc loco eum qui precessit, Αμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἔρχεται ώρα, και νῦν ἔστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκούσονται τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, conjungebant, ut eumdem Dei esse Filium ostenderent. Videtur ergo verbis obscurissimis hoe voluisse: Nec miremini, si opera divina homini ascribo: quia venit hora, etc. Pro quibus admodum dilutis, hanc aut similem, ex lege paraphraseos, interpretatiosem, fagitabat locus: Ne miremini, qucd ista ho mini ascribam, quæ vos Dei esse judicatis. Scitote eumdem esse Deum: scitote eumdem esse, quem jam ante Filium dicebam Dei. Et improprie lo, utus est. Non enim τὸ θαυμάζειν in evangelistae verbis θάμβος denotat, sed ἀπιστίαν, quod et alii viderunt. Quamvis eadem voluntas sit Christi quæ et Patris, et hanc voluntatem idem semper quærat qui et Patris quaerit gloriam, quis concedet idem esse ζητεῖν τὸ θέλημα, καὶ ζητεῖν τὴν τιμήν? Quare ergo, cum ejusdem capitis comm. 30 in auctore sacro invenisset, "Οτι οὐ ζητῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρός, pro eo posuit: οὐ γὰρ ἱκάνω Κῦδος ἐμὲν τελέειν διζήμενος, ἀλλὰ Τοκῆος; Et que theologia, idem hic esse τιμήν et θέλημα, illi persuasit? Urbanissime a Servatore nostro, de Joanne dicitur, Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος δ καιόμενος καὶ φαίνων· ὑμεῖς δὲ ἐθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ, commate tricesimo et quinto. Quem nec noster nec interpretes, quemadmodum oportuit, intellexerunt. Ita sane Nonnus: Υμεῖς δ᾽ εἰς στροφάλιγγα μιᾶς ταχυδινέος ώρης, Κείνου μαρτυρίησιν ἐξαιδρύνασθε φανέντος. Quasi mens esset, Vus, πρὸς ὥραν μίαν, hoc est, horam unam, quod est, tempus admodum exiguum, Joann. 388 illius prædicationibus ac vita voS oblectastis. Caterum, quod εύκαιρίαν Græci, Helle niste καιρόν πonnunquam dicunt, cum Hebræum ny exprimunt, iidem quoque, modo καιρόν modo ὥραν dicunt. Sic in illo Ecclesiaste, Τοῖς πᾶσιν ὁ χρόνος, καὶ καιρὸς τῷ παντὶ πράγματι ὑπὸ τὸν οὐ ρανόν, Symmachus, παντὸς ὥρα, dixerat. Et sic alibi non semel interpretes recepti. Joannes, inquit, fuit lúxvo;, quo, dum tempus fuit, merito vos oblectastis. Nam lucernæ usque ad matutinum tempus, in nocturni usum Luminis in templo ardebant. Unde illud Sam. 111, Antequam exstingueretur lucerna Dei, tale est, ac si, ante auroram, dlicas. Học vult igitur: Joannes me præcessit, ut lurerna SO-

lem aut auroram: cujus lumine, usque ad tempus, quod nunc adest, merito vos oblectasiis. Nam quemadmodum lucerna solem, ita me Joannes antecessit. Quare tempus, ut non amplius illius, qui lucerna Lantum fuit, lumine vos oblectelis. Major enim adest. Adest enim dies, ipse sul exortus est. Atque hoc est quod addit: Ἐγὼ δὲ μαρτυρίαν μείζω τοῦ Ιωάννου ἔχω. Ιgitur προς ώραν, est πρὸς καιρόν, Dys, quandiu fuit tempus. Quod κατά καιρόν, vel ἐν χαιροῖς, vel ἐν εὐκαιρίαις, reddunt Hellenistæ. El est parodia loci nobilissimi, Ητοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου, Psal. cxxxi, 17. llic enim sequitur, Ὑμεῖς δὲ ἐθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ, ibi autem antecessit, Καὶ οἱ ὅσιοι αυτ τῆς ἀγαλλιάσει ἀγαλλιάσονται Quæ urbanitatem parodia arguunt ac monstrant. Qualia auctorem sacrum maxime illustrant. In quibus tamen noster semper dormit. Qui hic melius ex lege paraphraseos dixisset: θεῖος Ιωάννης νοερούς σπινθῆρας Γάλλων, Λύχνος ἐμοῦ τελέθεσκε προάγγελος, ἀνδράσι φαί [νων, Λύχνος ἐμοῦ πέλε κεῖνος, ὃν ἔννεπε μάντις ἀοιδή. 389 Sequitur commate ejusdem capitis xxxvi, Καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε μένοντα ἐν ὑμῖν. Εἰ certe, nihil magis Dei filios absolvit, quam si Dei verbum non tantum audiant (auditum enim perit), sed et animo recondant ac conservent: quod præ sertim, ubi de Messia. ut hoc loco, agitur, habere locum debet. Ει preclare μένειν dixit, quod Chaldæis, ut jam ante notabamus, de præsentia divini Spiritus plerumque usurpatur. Quid igitur volebat sibi noster, cum ad aures ista refert? Ait enim: Οὐδέ οἱ ἀπλανέεσσι φυλάσσετε μῦθον ἀκουαῖς. Nam et legem et prophetas, qui tam multa de Messia dixerant, Judæos habuisse, nemo nescit; sed ut nihil præter aures its commodarent. Audiebant quoque singula, quæ Veritas diclabal, sed in animum non admittebant. Εt eleganter hic Theophylacus: Τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε μένοντα ἐν ὑμῖν· τουτέστι, τὰς Γραφάς, τὰς περὶ ἐμοῦ μαρτυρούσας, οὐκ οἴδατε. r CAPUT XXII. Caput sesam examinatur. Βασιλεύειν, ποιεῖν βασιλέα, more τοῦ hiphil Hebraorum. Regnum quomodo delatum Domino. Reges diu ante uncti. Unctio pro regno. Epiphanii de regno, Domino oblato, consentieus nostra opinio. Messiæ nomen, potestatis nomen. Pro eo nomen βασιλέως poni. Unctio pro corona, et eam praferre apud Judeos forma quoque solita. Unctio Messia a privatis instituta. Locus evangelista Nonni pessime exceptus. Ejus loci ἀκολουθία, et series narrationis, pessime a Nonno intellecta. Miraculum, et benedictio panum ubi facta. Ziegleri error. Brevis eorum locorum, quorum capite sexto fit mentio, et in quibus mirifce hallucinatur Nonnus, delineatio. Εληλαχότες ὡς σταδίους εἰκοσιπέντε. Ελαύνειν cum adjunctum habet spatium, Græcis quomodo accipiatur. Nonni error. Εὐχαριστήσαντος τοῦ Κυρίου. Ευλογία 390 Domini, multiplicationis causa antiquis habita. Αὐξάνεσθε, πληθύνεσθε, πληρώσατε. Interpretatio illius loci, Εργάζεσθε μὴ τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολλυμένην, εἰι. Εργάζεσθαι in eo loco quid. Interpretatio illius loci, Τοῦτον γὰρ ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός. Τὸ σφραγίδα τιθέναι, Hellenistis quid. Γλυφή δακτυλίου ex Gracorum lingua apud Targumistas Chaldæos, Locus a Scaligero emendatus. Ejus loci, Καὶ εἷς ἐξ ὑμῶν διάβολος ἐστιν, interpretatio. Quid in eo loco διάβολος. Aliter vor Salan a Chaldæis in Jobo cæterisque, aliter in Zecharia exposita. Ad interpretationem illam allusisse evangelistam. Διάβολος, apud Zachariam, δ ἀποστάτης. Idque cum Chaldæorum observation convenire. Caput septimum examinatur. Locus a Scaligero emendatus. "Οσιος Dominus dictus. Ὁσίου χαίροντες ὀλέθρῳ. Hierosolymia όμοτέρμων ΙουSains a Nonno dicta. De urbe sacra, ad quam tribum pertineret, inter Jud@os controversia. Εν παρ ῥησία εἶναι, quid. Vox παῤῥησία Hebrais usitata, ejus rei Nonnum ignarum. Et in loci interpretatione ex eo Nonni error. Interpretatio illius loci, καὶ ἐν σαββάτῳ περιτέμνετε ἄνθρωπον. De circumcisione et ejus die ambiguitas Nonni. Κρίνειν κατ' ὄψιν. Προσωποληψία ἐν νόμῳ. Δυσωπεῖσθαι πρόσω ωπον ἐν νόμῳ. Locus evangelista exponitur. Εἶπον πρὸς ἑαυτούς. Λαλεῖν ἐν τῇ διανοίᾳ. Nonni παρepunuela, ex Hebrææ locutionis ignorantia. 'H Ελλήνων διασπορά. Hellenistæ, et qui. Eos male ο Νonno Πανέλληνας dictos. Interpretatio ejus loci, Ἐν δὲ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ τῇ μεγάλῃ τῆς ἑορτῆς, etc. Mos evangelistarum, qui nonnunquam quædam contrahunt. Haphiara, quam apud Isaiam interpretatus est Dominus. Ανάγνωσις loci Isaia in templo facta a Domino, ejusque εξήγησις. Interpretatio illius loci, Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ρεύσουσι, οι postrema, verba esse Domini. "Οτι Χριστὸς οὔπω έδοξάσθη, et interpretatio Nonni του ἐδοξάσθη. Δόξα, de cruce, seu Passione Domini. Δοξάζεσθαι οι τελειοῦσθαι de eodem: vox δόξης eodem modo, de martyrio nimirum, ab Hebræcis quoque usurpata. Locus ille, Οπου ἦν Δαβίδ, male a Nonno intellectus. Capite sexto, commate decimo et quinto, cum sequitur, Ἰησοῦς οὖν γνοὺς ὅτι μέλλουσιν ἔρχεσθαι καὶ ἁρπάζειν αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βασιλέα, ἀνεχώρησε πάλιν, evangelista, ποιεῖν βασιλήα dixit, quod 391 Hebræi suo hipbil, η exprimunt. Quod cum Græci non possint, voce βασιλεύειν ege statem suam fatentur: qua non semel Hellenistæ, alias in vocibus ejusmodi formandis admodum ingeniosi, utuntur, ut cum ἀκουτίζειν ct similia excogitarunt. Ita Nazianzenus Στηλιτ. 1, Con stantinum βασιλεῦσαι ait τὸν κακῶς καὶ σωθέντα καὶ βασιλεύσαντα, de Juliano. Ubi hunc defectum vides. Sed mirum, quæ fiducia populo fuerit, ut iniquo. ac adverso isto tempore, regem creare Dominum auderent. Ego ad unctionem semper retuli. Nam ɩd χρίειν institutionem quoque regiam, ut certo designabat, ita longo tempore nonnunquam anteibat. Exempli causa, in Davide ejus Filium non pauci illo tempore, ex vulgo quoque, Dominum confitebantur, ut Messiam. Quemadmodum non raro, et ab hoc evangelista et a cæteris, regis nomen et Messie, sive uncti, confunditur, ut et in Judæorum de regno affectato calumnia: de quo forte suo loco. Et in Chaldæorum scriptis, quorum interpretatione tum plerique in sacris utebantur, infinitis locis. regem hunc supremum ita dici legerant: quemad modum plerunque rex Messias a nonnullis interpretibus vocatur. Quod posterius cum sibi Dominus tribueret, Judaei eum regni vindicati, ex ambiguitate vocis, et opinione sua, qui mundanum somniabant regnum, apud Pontium seditiose detulerunt. Ita vi miraculorum, et imprimis cibi ejus quem stupentibus praebuerat, addicti, ad χρίσμα rapere festinant. Quam opinionem κατὰ Ναζαραίων Ερίphanius confirmat. Ηλθον γάρ, φησὶ τὸ Εὐαγγέλιον. χρίσαι αὐτὸν ἐς βασιλέα· καὶ γνοὺς ἀνεχώρησε, καὶ ἐκρύβη ἐν Ἐφραίμ πόλει τῆς ἐρήμου. Unde magnus auctor, qui, quod notandum, historiam, quæ sexto capite, 392 hoc commate refertur, cum altera quæ capite undecimo commate quinquagesimo quarto exstat, lapsus, ut arbitror, menoria, confundit, hanc unctionem ad Davidis thronum, et utramque dignitatem, Regis simul ac pontificis supremi, vult referri. Notum illud Judaeorum, ας πο

potestatem denotare unctionem. Et, Messiæ nomen, commatis superioris, cum parenthesi sic jungit, potestatis esse. Adde quod unguentum hoc in orbem capiti ab illis, hoc est, ita ut coronam referret, illini solere, iidem notant, ut videlicet coronæ simul esset loco. Neque magis mirum est de unctione Domini, privatos id tentasse, quam de scurra Bar Cochabo: quem in dissensione unxerunt, quo nomine et R. Akiba, in carcerem conjectus a talmudistis dicitur. Non est nobis animus notare in Nonno singula quæ minus nobis satisfaciunt. Nam quis modus esset? Et nunc hoc præcipue suscepimus, ut sanctissimum auctorem ex collatione ejus, ubi minus mentem assequi videtur, illustremus. Illud tamen obiter dicendum. Nunquam satis admirari potui, virum eruditum, et qui Græce plurima conscripsit, toties, ex linguæ ejus genio non recte intellecto, in errorem duci, ut cum capite eodem commate 19 sequitur, 'Einlaxóts; OUV ὡς σταδίους εἰκοσιπέντε ἢ τριάκοντα, θεωροῦσι τὸν Ἰησοῦν περιπατοῦντα ἐπὶ τῆς θαλάσσης. In quibus verbis maximam admisit luxuriem, quod existimaret, τὸ ἐλαύνειν, ad κωπηλασίαν, aut nautarum laborem referendum: quod, ut Græce docti sciunt, quoties adjunctum habet spatium, aut terminum, nihil quam progressum notat. Quod translata quoque docent, ut cum, nλaxótes ès maidslav, eruditi dicuntur, et similia. Ita hic nλaxótes oùy ws ITAδίους εἰκοσιπέντε ἢ τριάκοντα, uno versu illo explicari poterat: Τρεῖς δεκάδας σταδίων ἢ ἐείκοσι πέντε ταμόντες. 393 Quare tres qui præcedunt, neque explicant quod voluit, et abundant. El to have male intellectum effecit ut illa nobis daret: Καὶ δολιχοῖς ἑλατῆρες ὕδωρ ἐχάρασσον έρετμοῖς Αντιπόροις ἀνέμοις βεβιημένον. Cætera quoque ad tempestatis descriptionem spectant, neque aliud revera sunt quam àfxv005. Poterat ergo: ἐπειγομένης δὲ θαλάσσης Τρεῖς δεκάδας σταδίων ἢ εἴκοσι πέντε ταμόντες, Χριστὸν ἐθηήσαντο. Sane maximum tumorem ac redundantiam vitasset, in metaphrasi præsertim, neque docuisset nos hæc Ev alun, hoc est, in mari evenisse: com dixit, ἐπυργώθη ρόος άλμης. Quod ridiculum. Commate vicesimo et tertio sequitur: "Αλλα δὲ ἦλθεν πλοιάρια ἐκ Τιβεριάδος ἐγγὺς τοῦ τόπου ὅπου ἔφαγον τὸν ǎptov, etc. In cujus loci explicatione nescio quid nostro venerit in mentem. Dixit enim quæ nec ibi nec usquam exstant: ἀλλ' ὅτι μοῦνοι Γαῖαν ἐς ἀντικέλευθον ἐναυτίλλοντο μαθηταί, Αλλας νῆας ἑλόντες, ἔπη Τιβερήτιδες ἀκταὶ Πόντον ἐπεσσεύοντο, καὶ ἤλυθεν ἐγγύθι χώρου, Λαὺς ὅπη νήριθμος ἐπὶ εὐχόρτοιο τραπέζης Θέσκελον ήσθιεν ἄρτον, ὃν ἔκλασεν ἀμβροσίη χείρ. Non possum animo concipere, quid illi in mente fuerit, cum in hoc loco versaretur. Series narrationis, in qua mirifice et supra fidem æstuavit, hæc est Rettulit evangelista, post miraculum in monte factum, Dominum, cum intelligeret, posci se a populo ad regnum, in eumdem montem, in quo factum 394 illud fuerat, seorsim secessisse. Discipulos interea Capernaum sine eo trajecisse. Populum vero, qui adhuc in eo esset loco, in quo factum fuerat miraculum, cum videret nullum șuperesse ibi navigium post illud quod conscenderant discipuli, discipulos vero sine Domino, quem quærebant, solvisse, tandem (ipsum dico populum) Capernaum, quo trajecerant discipuli, venisse. Dicas, quomodo, cum nullae superessent naves? Пapevletix respondet, quod non parvam loco intulit obscuritatem; alias Tiberiade, ad eum locum, ubi editum a Domino fuerat miraculum, et quo in loco adhuc populus hærebat, naviculas venisse. Eas ergo conscendisse populum. Noster vero verba nihil plane ut dicat. Ac si nempe mens evangelistæ esset, vidisse populum, solos sine Domino trajecisse discipulos, qui alias apud Tiberiadem conscendissent naves. Itaque alter loquitur de populo, alter de discipulis; alter vult discipulos juxta Bethsaida conscendisse navim, alter Tiberiade. Quod si verum, aut Tiberiade factum fuerit miraculum quod qui existimant, non recte evangelistam intelligunt; aut discipuli, cum apud Bethsaida fuerint, ex quo loco Capernaum trajecerunt, eodem tempore Tiberiade fuerint. Sed quod nemo crederet, nisi verba exstarent, discipulos, ad locum, ubi factum fuerat miraculum, venisse noster ait. Quod si verum est, necesse est eodem rediisse unde venerant, cum præcesserit jam ante, xa? ¿µβάντες εἰς τὸ πλοῖον, ἤρχοντο πέραν τῆς θαλάσσης εἰς Καπερναούμ. Quæ negligentia quemadmodum non potest excusari, ita manifestior, quam ut neBari possit, ut non sine causa magnus Scaliger in ora libri sui, quo 395 beneficio viri clar. Gerardi Vossii usus sum, pessime hæc reddita, ascripserit. Notat Zieglerus, miraculum hoc, teste Jeanne, apud Tiberiadem factum. Quod non invenio. Et si hoc verum, quomodo ait Haves eo Tiberiade venisse? Nec evangelista usquam dixit Tiberiadem ¿yyùS TOÙ τόπου ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον, fuisse; sed Tiberiade ἐγγὺς τοῦ τόπου, ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον, appulisse naves, hoc est, Tiberiade solvisse: non procul autem a Bethsaidæ deserto, ubi factum fuerat miraculum hoc, appulisse: quod Zieglero imposuit. Et hoc verum est. Nonnus ait, Tiberiade discipulos solvisse, atque ad locum, ubi factum fuerat miraculum, venisse. Ergo Bethsaida et Tiberiadem distinguit. Et tamen, si illum sequimur, Tiberiade factum fuerit miraculum, quod juxta Bethsaida factum; nam ex co loco discipulos solvisse constat. Ego vero nego, in tota Homeri Odyssea, majora reperiri miracula, atque ea sunt, quæ in hoc itirere, ex uno sinu lacus Genesareth in alterum, è ámporεξίας commisit noster. Homini autem αγεωγρα yhew sine dubio imposuit, quod omnia de quibus agitur hic loca, ut distincta sic vicina essent. Hoc nimirum modo: BDE de Nam ubi A, lacus Genesareth, ex Jordane delapsus: quem non recte noster foov aluns, el TOVO, 396 et nescio quid vocat. Ubi B, est Tiberias, ubi C, Cison fluvius, ubi D, Magdolum, ubi E, Bethsaida, ubi F, Capernaum. Dominus, discipuli, et populus, juxta Bethsaida versantur, ubi E, discipuli, cum ibi adhuc Dominus maneret, lacum transeunt, et Capernaum petunt, ubi F. naviculæ, quibus agitur, Tiberiade veniunt, ubi B. Non procul autem a deserto Bethsaida, aut ab eo loco, ubi miraculum fecerat Dominus, appellunt: ubi nempe est E. Ex quo loco populus quoque Capernaum transit, ubi est F. Cum evangelista ibidem dixit: Εγγὺς τοῦ τόπου ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον, εὐχαριστήσαν To: Tou Kupiou, non videtur dubitandum, quin in vis verbis vox auxaptothσavtos,cum illo casu Græcis causam sæpe notet, causam miraculi includat: siquidem ex benedictione Domini multiplicati sunt panes. Ideoque et cæteri evangeliste loyal hoc dicunt, Quia antiquissima, ut recte Hebræi observarunt, in creatione et post diluvium, súlyía, sive benedictio, voce, hoc est, multiplicamini, continebatur. Haec enim tria αὐξάνεσθε, πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε thy yñv, ex præscripto Hebræorum, conjungunt lich

lenistæ. Quæ tria rursus una voce T ab Hebræis, una voce ɛbloyɛly ab Hellenistis, exprimuntur. Sic in benedictione Patrum, Εὐλογήσω αὐτὸν, καὶ ἔσται εἰς ἔθνη. Itein, Ηὐλόγητα αὐτὸν, καὶ πληθυνῷ autóv. Omnes enim benedictiones boni esse amplificationes, omnes maledictiones, boni imminutiones, dicunt veteres Hebræi. Pro qua voce aliquoties evangelistæ, et hic noster, to sixapiotɛľv utuntur. Nusquam tamen manifestius atque isto loco, "OTOU ἔφαγον τὸν ἄρτον εὐχαριστήσαντος τοῦ Κυρίου, id est, aloyhoavtos, hoc autem Græco usu, ut sit sensus: Cum ex benedictione Domini, 397 multiplicato vescerentur pane. Sane tuparixutata hoc dici, ipsa res evincit. Panes enim illi quinque, ut ille ait, quasi semina erant; non quidem terræ mandata, sed ab eo qui terram fecit, multiplicata. Benedictione scilicet, aut voce. Nimis igitur dilute noster, qui hic nihil aliud quam nudam gratiarum actionem intellexit. Unde dixit: Χριστοῦ παμμεδέοντι χάριν Γενετῆρι διδόντος. Et pro majestate est illius, qui cum Patre omnia creaveral, cum Patre omnibus creatis, & te abεNGLY xal mrvoμóv jam olim benedixerat, ut idem in hac benedictione, precibus ad Patrem fecerit. Non intellexit Hellenisticum, qui sequitur eodem capite sexto, commate 26, sermonem, 'Epráce µh the βρῶσιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν βρῶσιν τὴν μέσ νουσαν. Sane εργάζεσθαι, in eo loco nihil aliud quam Hebræorum ↳y, cum pro 7, quod napaoxɛváčɛiv, seu parare, ponitur. Ita Psalmo vil, 24: Τὰ βέλη αὐτοῦ ἐξειργάσατο, tela sibi prapararat. Totus locus est, Το τόξον αὐτοῦ ἐνέτεινε, καὶ ἡτοί μασεν αὐτῷ· καὶ ἐν αὐτῷ ἡτοίμασε σκεύη θανάτου, tà þéhŋ autoù tołę xzioµévois ¿¿eipɣácato. Apollinaris, Τοῖσι δὲ καρφομένοις ειργάσατο πικρά βέλεμνα. Eodem, quem habemus hic, Hebraismo. Quid ergo noster voluit, cum dixit? καὶ ἀνύσσατε μᾶλλον ἐκείνην Ειλαπίνην μίμνουσαν ἀειζώοιο τραπέζης. Pro quo sane melius dixisset, ζητεῖτε δὲ μᾶλλον ἐκείνην Ειλαπίνην μίμνουσαν. Quippe cum, àvet elhany, dixit, nec Græce est locutus, nec Hellenisticum expressit sensum. Commate 27 ejusdem sexti capitis, cum sequitur, TOUTOV ut Apocalypsis loquitur. Nam, ut est in Megilla, scriptum quod regis nomine est scriptum, et ejus obsignatum annulo, non revocatur. Capite codem ad comm. 40 corrupte legitur, ἐππότε κείνης Υστάτιον ὅτε φέγγος ελεύσεται ἠριγενείης· 399 pro quo magnus Scaliger legebat: όππότε κείνης Υστάτιόν ποτε φέγγος, etc. Sequitur commate 70: Οὐκ ἐγὼ ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ἐξελεξάμην, καὶ εἷς ἐξ ὑμῶν διάβολός ἐστιν; ad quem locum non muto quæ περὶ τοῦ διάβολος et delatoria dixit, videtur aliquam in Juda notare mutationem: infandi Judæ scripsimus. Cæterum quia ¿¿ɛɛ§áµnv quæ in Græco dɩáɓɔo prima fronte non apparet. Quam studiosus Zachariæ prophetæ et Chaldæorum interpretum evangelista noster fuerit, sæpius notavimus. Observant autem Hebræorum critici, tò Now, cum in Jobo aliisque occurrit, voce eadem, sed cum samech, a Chaldeis reddi; in solo Zacharia, voce non', quod quid sit, Elias ignorare se in Thisbi, fatetur. Quid autem sit neino doctus Chaldaice ignorat, et ex ejusdem auctoris Methurgeman notum est. Sane a Chaldæis diabolus, qui Jesu sacerdoti magno apnd Zachariam astat, sic a thargumistis, a peccato in quod se præcipitarat, dicitur: quod est &mostatns. Quo et hic respexisse pulo, ut sit sensus, Οὐκ ἐγὼ ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ξε ελεξάμην; καὶ εἷς ἐξ ὑμῶν ἀποστάτης ἐστί; Νoster quo se verteret, ut solet, nesciebat, cum diabolos Véos , quasi de ipso malo spiritu, dixit. Quid quod Hellenistæ, quos evangelista vidit, voce &áбoo; in Zacharia usi sunt. Καὶ ὁ διάβολος έστηκεν ἐκ δεξιῶν auto. Non procul a septimi capitis initio ad comina primum, ubi nunc legitur: "Οττι μιν ήπεροπῆς δόλῳ μενέαινον ὀλέσσαι Υιες 'Ιουδαίων, ὁσίῳ χαίροντες ὀλέθρω, c idem vir incomparabilis legebat, bolov xaipovTES OREOpy. Optime, ut ó batos sit ipse Dei Filius. Non capio 400 quod commate tertio sequitur, suasisse fratres Domini, ut Galilæam relinqueret, et finitimam Judææ terram peteret, hoc est, Hierosolymam_ut_se_conferret. Cujus si mentionem evangelista fecisset, arbitrari aliquis ex eruditis posset, ad controversiam, quæ est de urbe Hierosolyma, quam alii Judæis alii Benjaminitis attribuunt, hic allusisse: quod habere locum non potest, quia εἰς τὴν Ἰουδαίαν diserte 398 γὰρ ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός, ubi σφραγίζειν evangelista dixit. Quare ergo dixit Ἰουδαίης ὁμοτέρω videtur nobis esse, quod ab Hellenistis sypaɣida tɩlévat dicitur. Quo Hebræi summum ac prope ineffabilem exprimere amorem solent; quali ab æterno Filium, quem ab æterno genuit, Pater prosequitur, de quo hic agit. Cantici capite postreino, Θές με ὡς σφραγῖδα ἐπὶ τὴν καρδίαν σου, ὡς σφρα γῖδα ἐπὶ τὸν βραχίονά σου. Quod nemo melius interpretatur quam Aggæus, qui cum de Zorobabele, typo Christi, quo respexit forsitan hoc loco Doininus, xai Ohooual σe w; oppayida, dixit, statim addit, dióti se fipérixa, quia te elegi. In utroque loco targumistæ, γλυφὴν δακτυλίου Græca voce, aut que hinc deducta est, exponunt. Est igitur oppaɣltetv hic, eximii amoris pignus, ei, quem elegeris, conferre: quale est sigillum annuli: quod, qui præfertur reliquis, in pectore, ut apud Salomonem, aut in brachio, ut notam individui amoris, gestat ac circumfert, ubi sequitur: Quia fortis est ut mors dilectio, dura sicut sepulcrum æmulatio. Ad quem locum Chaldæus, quia fortis est ut mors dilectio deitatis tuæ. Quæ vehementem exprimunt amorem, et electionem pariter ac confirmationem notant. Etiam propterea, quod quæ probantur, annulo signari solent. Quales litteræ, quæ voluntatis nostræ sunt indicia ac animi character. Quod imprimis illi convenit, qui Patris est απαύγασμα, καὶ τῆς αὐτοῦ ὑπο στάσεως χαρακτήρ, vera illa Θεοῦ ζώντος σφραγίς, pova yalay? Ad comma ejus capitis 4 occurrit ille locus, Οὐδεὶς γὰρ ἐν κρυπτῷ τ: ποιεῖ, καὶ ζητεῖ αὐτ τὸς ἐν παῤῥησίᾳ είναι. Ad quem notant veteres theologi, inter quos Cyrillus et Chrysostomus, membra orationis in evangelista nostro nonnunquam transponenda esse. Id venire usu in hoc loco. Volebat enimn, dicunt illi: Οὐδεὶς γὰρ ἐν παῤῥησία εἶναι θέ λων, ἐν κρυπτῷ τι ποιεῖ. Adde quod locutionem eo tempore usitatam, noster non intelligebat. Sane nihil dixit, cum dixit: Οὐ γάρ τις μερόπων ὑποκόλπιον ἔργον υφαίνει, Εργον ἀθηήτῳ κεκαλυμμένον αχλύι σιγῆς ᾿Αμφαδίην δ' ἐθέλει θρασὺς ἔμμεναι. Nihil enim tale evangelista voluit. Non est dubium quin qui hoc dicerent, carnalem aliquem gloriola affectum ac ambitionis in Domino notarent. Mens eorum erat: Nemini, qui fama studio tenetur, aut ad eam pervenire postulat, latendum esse; cum imprimis tali, omnia in publico el luce hominum agenda sint. Græci hoc dicerent: Οὐδένα γὰρ τὸν θέλοντα διαφημίζεσθαι, ἐν κρυπτῷ τι ποιεῖν δεῖ. Noster igitur ridicule, cum Chaldæorum ac Syrorum, non Græcorum more, Græca voce usus sit evangelista, ad significationem Graecam, quibus τὸ παρρησιάζεσθαι, est ελευθεροστομεῖν, vel θρασυττομεῖν, audacter aut præfracte loqui, hoc detorsit. Al 401 NOTD, UL rabbi Elias notat, cum servili quæ præmittitur, s

Lv xporto, quod rabbinis et Chaldæis est NY, opponitur: qui ridicule ab Oriente cam vocem deducit. Rabbinorum quidam bepombi, quod est cum pompa, interpretantur. Noster, ut qui nunquam solem vidit, aut in tenebris continuo versatus est, raro ad auctoris mentem oculos, quia linguam ejus non didicerat, attollit. Aut si forte attollit, nictat, aut caligat. Eodem capite septimo comm. 22, ad illa verba: Καὶ ἐν σαββάτῳ περιτέμνετε ἄνθρωπον, non obscure modo sed et improvide locutus est, cum dixit, καὶ ἀρχεγόνῳ τινὶ θεσμῷ Εβδομάτης ὅτε φέγγος ἐθήμονος ἔρχεται ἠοῦς Αρτιγενή λοχίῳ περιτέμνετε φῶτα σιδήρῳ. Nam si simpliciter de circumcisione accipiatur, falsum est. Quamvis enim Sabbato fiebat, non tamen die septimo fiebat circumcisio. Non, inquam, septimo fiebat a natali, sed octavo. Verum cum in Septimum, your thy ¿68½µŋy, non vitæ sed hebdomadis incurreret, permittebatur. Unde argumentum Domini. Ideoque haud sine causa sanctus auctor addit, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως. Necessitatis ergo causa, septino, non institutionis. Neque vis argumenti est in septimo, sed in Sabbato. Nam si sabbatum, qui dies septimus hebdomadis, octavus erat vitæ, etiam circumcidebatur is qui natus erat, ipso, inquam, sabbato, ne lex Mosis solveretur, quæ octavo die id fieri præceperat. Et sic eo die quo nihil fieri fas erat, circumcisio fiebat. Pro quo noster, de septimo cum dixit, pluris versum a quo urgebatur fecit, quam sententiam. Eodem capite, commate 24 legitur: Μη κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν 402 δι xalav xplov xpivate. Locus elegantissimus, et qui non satis, nisi fallor, intelligitur. Permisit vobis, inquit, Moses, ut die Sabbati circumcideretis. Ego in Sabbato hominem curavi. Illud approbatis; hoc in me, tanquam contra legem, damnatis. Hæc προσωποληψία illa est, quæ προσωποληψία ἐν νόμῳ a propheta Malachia cap. 11, v. 9, dicitur. Ubi 'Elauβάνετε πρόσωπον ἐν νόμῳ, dicunt eleganter senes Hellenistæ: quod Symmachus, 'Eduownɛisos πpóσwno &v vouw, obscure dixerat. D. Hieronymus: Accipiunt faciem in lege, ut non causas sed personas considerent; justumque pauperem despicientes iniquos divites suscipiant et honorent. Mens autem loci: Nejudicate, ut soletis; nam si idem pauper ex præscripto legis faciat et dives, hunc laudatis, accusatis illum. Quæ est illa, quam προσωποληψίαν, τὴν ἐν νόμῳ, veteres dicebant. Noster ita locum reddit, quasi oculis servirent alienis, quod est ejus, qui Hebræis Hellenistis vulgo Sлoxpiτń; vocatur. Vellem eruditi, uli alios non paucos, ità diligentius hunc locum expendissent. Dabunt autem veniam lectores, si in tanto rerum cumulo quæ sponte hic occurrunt, aliquid subinde interseram minutum, sine quo tamen cætera intelligi non possunt. Neque enim hoc agimus, ut omnia evangelista loca ordine interpretemur (quanquam amplam viri eruditi nobis reliquerunt messem), sed ut Nonni antiquissimi interpretis apspurvsla; annotemus. Et qui hæc, ut minuta, D. Hieronymo et aliis objiciunt, mirabor Si vicesimam illius eruditionis quæ in eo fuit, partem præstare possint. Non intellexerunt Hellenisticum loquendi modum interpretes plerique, qui plerumque illa, εἰπεῖν πρὸς ἑαυτούς, οι πρὸς ἀλλή Sous, confundunt. Ita cum sanctissimus evangelista, hoc 403 eodem capite, com. 35, dixit, Elroy OÙY οἱ Ἰουδαῖοι πρὸς ἑαυτούς, idem esse existimarunt quod llebræis, cum 7 IN WIN, loqui, et Homero cum Hebraismo simili, εἰπεῖν πρὸς πλησίον ἄλλον, aliquis dicitur. Unde interpretes recentiores, Dixerunt inter se Judæi, quod interpres vetus optime, ut alia non pauca, ad semetipsos reddidit, Hebræis enim is qui cogitat, nec dicit, loqui tamen usitate dicitur. Nam 25x secum, vel, cum corde suo, quod חנף jam pueri novisse debent, in his talibus intelligunt: quod λαλεῖν ἐν τῇ διανοίᾳ Hellenistis dicitur. Atque id Syrus optime bic notavit, qui πρὸς τὴν αὐτοῦ uxhy reddidit. Unde et Dominus, qui solus est καρδιογνώστης, sape ad cogitationes hominum θεο TрET respondet. Quod miraculum, cum inter prima sit, transmittitur. Ea res tam vulgaris, iis qui Hebræa non intelligebant, ut el nostro, fraudi sæpe fuit, ut cum isto loco, quod evangelista dixerat, Εἶπον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι πρὸς ἑαυτούς, sic expressit: Αλλήλοις δ' δάριζον ὁμιλαδὸν αὐτόθι λαοί. Sequitur eodem capite, Μὴ εἰς τήν διασπορὰν τῶν Ελλήνων μέλλει πορεύεσθαι, καὶ διδάσκειν τους "Envas; Ad quem locum ab antiquis disputatur, quæ sit ἡ Ἑλλήνων, de qua loquitur, διασπορά. Alii quippe Græcos, alii Romanos intelligunt. Non est autem dubitandum, quin intelligantur Hellenistæ, qui Judæi genere cum essent, Græce loquebantur et sciebant. Quod, ut alia non pauca, viro maximo Josepho Scaligero, periti harum litterarum debent. Qui ostendit, thy diasnopáv, quæ Europæa esset, versione Græca, quæ nunc Senioribus ascribitur; eam autem quæ in Asia, paraphrasi Chaldæɔ, usami olim. Quomodo bos igitur Пavédŋvas vocavit nɔster? Ita enim: Ηχι Πανελλήνων σποράδες στίχες, δώρα καὶ αὐτὸν Θεσμὸν ἑῆς σοφίης Ἑλλήνια τέκνα διδάξῃ. 404 Quippe, si σлopádes non Пavédŋves, si Пzyέλληνες, non σποράδες. Nam vocabulo Ελλήνων, Thessali lomero tantuin et Argivi, testibus antiquis, cæteris sic omnes Græci nuncupantur. Atqui hi nec omnes Græci, nec præcipui Græcorum, sed nec Græci erant, sed Judæi. Eustathius: Tò Ilzvέλληνας δὲ οὐ κατὰ Ξενόδοτον, ἀλλ' Ομηρικῶς ἔρ μηνευτέον κατὰ τοὺς παλαιούς· λέγοντας, τὸ Πανέλα ληνας καὶ Ἀχαιοὺς, ἀντὶ τοῦ, Θεσσαλοὺς καὶ Αρ. γείους· ἵνα ἀντιδιαιρῇ τοῖς ὅλοις Αργείοις τοὺς ὑπὸ τῷ Ἀχιλλεῖ λεγομένους ἰδίως Έλληνας κατά τινα ox. Judæos autem eos Hellenas fuisse, etiam Chrysostomus observat: qui et causam addit, cur intelligi non possint Græci. Neque diligentius bic fuit, cum eosdem Texva 'Ellvia vocavit. Et profecto, sive Hebraice loquaris, Israelis filii, vel ex Israele vel ex Israelitis nati; sive Græce, les 'Axatov, non modo Græci, sed et e Græcis nati sunt. Hic vero "Enves, et Judæi, et Judæis nati, hoc est, Judæi sunt, sed Envios. Sequitur commate 37: Ἐν δὲ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ τῇ μεγάλη της ἑορτῆς, εἰστήκει ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἔκραξε, λέγων· Εάν τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με, καὶ πινέτω. Non est dubium quin in narrationibus quædam sæpe contrahant evangelistæ. Dominum ex libro publice prophetas populo exposuisse, vel ex Luca iv, 17, discimus, ubi, ávésty, inquit, &vayvwvat, ad lectioctionem, seu prophetæ verba fuse proponit, internem surrexit Quemadmodum autem ibi ipsam lepretationis summam modo aut initium recense!, ita noster contra hic, τὴν ἀνάγνωσιν omisit, την ἐξήγησιν sine ea posuit. Ανάγνωσις, ut videtur, fuit: Omnes sutientes, venite ad aquas; etiam ros quibus non est argentum venite, 405 emite et comedite, Isaiæ Lv. Qua parascha seu potius haphtara, plurimæ et illo tempore imprimis accommodatæ de Messia gr. gate continentur. Qualis illa: Ecce testem populis dedi eum, ducem et præceptorem populis; et illa: Quærite Dominum, dum invenitur; "invocate eum, dum est propinquans. Quæ plane conveniunt cum illis que præcedunt: Quarrelis me, et non invenictis. Et, Quo ego vado, pervenire vos non potestis. Hæc igitur áváyvwots. Cui plane convenit ots, sive expositio, quæ sequitur: 'Eáv tis diýž, ἐρχέσθω πρός με, καὶ πινέτω. Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ

βεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. Cui Hebræi notam illam propemodum loquantur (qualis est praeclarus suam apponerent. Est excerptum quippe aut interpretationis μόριον, non quidquid dixit. Quod familiare evangelistis, ut in eo quo jam dixi loco, ubi ex tota concione sola illa verba, σήμερον πεπλήρωται ἡ Γραφὴ αὕτη ἐν τοῖς ὠσὶν ὑμῶν, μοnuntur. Occasio interpretationis pariter ac lectionis, illis verbis, ἐν δὲ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ τῇ μεγάλῃ, coutinetur. Quo die quia inprimis, quanquam sane et cæteris illius festi compotabant (ita ut Plutarchus Baccho a Judæis dedicatum dicat), mira urbanitate verba illa, Οι διψῶντες, πορεύεσθε, quæ ad discendi cupiditatem a Chaldæis referuntur, populo proposuit. Nam quemadmodum Samaritanam, a terrestri aqua, cui multum tribuebat, ex occasione putei quem accedebat, ad spiritualem; ita nunc Judros, ab ebrietate et vino, ad eamdem illam, ex occasione hujus ἀναγνώσματος, quod ipse accommo davit tempori, invitat, ut vel partem uaphtara, vel integram, prophetæ ejus cui inter evangelistas veleres dedere locum, publice prælegisse videatur. qua interpretatio illius pasus 406 seu versiculi, Οὐαὶ οἱ διψῶντες, πορεύεσθε ἐφ᾽ ὕδωρ, ab evangelista hic ponitur. Sequitur: Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ, καθώς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύ σουσιν ὕδατος ζῶντος. Qui locus dici non potest, quantum nobilia et bujus temporis et antiquorum exercuerit ingenia. Nam et D. Hieronymus, unam ex quatuor scripturis dixit, quæ in Novo Fœdere citantur, nec in Veteri reperiuntur. Quod cum magnus vir Chrysostomus videret, huic loco τηρη σείδιον apposuit: Καὶ ποῦ εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι που ταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος; οὐδαμοῦ hoc est, Ubi Scriptura dixit, fore, ut aqua vivæ fluvii ejus ex ventre promanarent? Nusquam. Ideoque et illa addit: Τί οὖν ἐστιν, Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, καθὼς εἶπεν ή Γραφή; Ενταῦθα ὑποστίξαι δεῖ, ἵνα ἡ τὸν Ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσι, τῆς αὐτοῦ ἀποφάσεως· hoc est: Quid est igitur, Qui in me credit, ut Scriptura dixit? Hoc loco distinguendum, ut quod sequitur: Ex ventre ejus fluvii manabunt, Domini sint verba. Et nemo quidem sanus dubitat, quin totum Vetus Testamentum uberrime et Dominum prædixerit, et fidem in venturum commendarit. Ad locum tamen certum respici, contra quam existimavit ilie, arbitror. Nullus autem manifestius in lege Dominum designat, et in eum credi jubet, eo, quem evangelista semper urget, Deuteronomii nimirum xvIII, 15 et 18, ubi & προφήτης promittitur. Neque ullus locus erat qui tum magis omnium insculpius esset animis. Unde et cap. 1, 21, quærunt qui mittuntur ad Joannem: '0 προφήτης εί σύ; ltem, Εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χριστὸς, οὔτε Ηλίας, οὔτε ὁ προφήτης, et vi, 14: Ὅτι οὖτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ προφήτης, ὁ ἐρχόμενος εἰς τὸν κόσμον, de quo quid judicarent, salis ostendunt, cuin de coronatione agunt. Eumdem locum 407 Petrus in divina concione Actor. u1, 22, præclare urget, ut ubique Novi Foederis scriptores istum præ reliquis amant. Sed quo illa? cum hoc ipso loco sequatur: Πολλοὶ οὖν ἐκ τοῦ ὄχλου ἀκούσαντες τὸν λόγον, ἔλεγον· Οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ προφήτης. Quid autem ibi dicitur? Αὐτῷ πιστεύετε, aui, quod idem est ex Hebrorum ratione, Αὐτοῦ ἀκούετε. Locus ita habet: Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμέ, ἀναστήσει σοι Κύριος. Αὐτοῦ ἀκούσεσθε· ut dicat, Ego sum propheta ille, qui in me credit, ut Scriptura dixit, hoc est, jussit, is illustre illud Spiritus, quod toties promillo, munus accepturus est. Restat igitur ut illa, Που ταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ, et quæ sequuntur, verba sint Domini. Et sane ita capite iv, 14, pene ad verbum, nulla Scripturæ mentione facta, locutus est: "Ος δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὐ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα· ἀλλὰ τὸ ὕδωρ ὁ δώσω αὐτῷ, γενήσεται αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Quamvis ergo alibi prophet sic PATROL. GR. XLIII ille Zachariæ xiv: Et erit in die ista, exibunt aquæ viva de Jerusalem, et quem ipse Dominus superiori commate allusit, Omnes qui sititis, venite ad aquas). tamen verba esse illius, ipse evangelista indicavit, qui interpretationem addit: Τοῦτο δὲ εἶπε περὶ τοῦ πνεύματος οὗ ἔμελλον λαμβάνειν. Non enimn ή Γραφή, non Isaias, non Zacharias, sed, τοῦτο εἶπε dixit. Quis? qui loquitur, qui his verbis Spiritum promittit. Idem ille, qui cum prophetarum laudat verba, nisi parodia sit, hoc addit. Quale illud duodecimo, Ταῦτα εἶπεν Ησαΐας, ὅτε εἶδε την δόξαν αὐτοῦ. Noster vero nihil horum cogitabat, qui sic ea reddit: Πᾶς γὰρ ὁ πίστιν ἔχων σόος έσσεται. Quod hic non dicitur. Et deinde: Αρχέγονος δὲ 408 Οἷα Θεοῦ φάτο μῦθος,ἀεὶ διὰ γαστρὶς ἐκείνου Εμφρονος αὐτοχύτῳ ποταμοὶ ζείοντι δεέθρο Ενδόμυχον βλύσσουσι παλιμφνὲς ἔνθεον ὕδωρ. Nani omitto nunc, quod cum de Scriptura loquatur evangelista, irreverenter et suo more, μῦθον Θεοῦ, verbum Dei vocat, cum ad manum esset, Οἷα Θεοῦ λόγος εἶπε. Quam male idem locum illum, Οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον, acceperit, supra ostendimus, qui quidem pro ejus loci interpretatione versus illos supposuit": Οὔπω γὰρ βροτέησιν ἐνεῤῥίζωτο μενοιναῖς Χριστὸς "Αναξ Γενέταο φανεὶς ἀγχίθρονος ἕδρης. Jam vero, quod τὸ ἐδοξάσθη ad ascensionem Christi et ultimam glorificationem refert, non satis provide id quidem. Ait nondum Spiritum fuisse datum (nam sic veteres interpretantur, et imprimis Chrysostomnus, qui, cumn sanctus auctor dixit, Οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον, δοθέν intelligit, quia Christus noti dum εδοξάσθη. Atqui ante ascensionem apud ipsum hunc evangelistam, datus fuit Spiritus, cap. xx, 22. Quanquam enim minus eficaciter, quam ipso Pentecostes die, tamen fuit datus. Quare aliter Chrysostomus, qui ad τὸ πάθος τὸ σωτήριον, sive mortem Domini, id refert. Οὔπω γὰρ, inquit, ἦν Πνεῦμα ἅγιον δοθέν· ἐπεὶ Ἰησοῦς οὔπω εδοξάσθη δόξαν καλῶν τὸν σταυρόν. Εt sic sane veteres. Eulogius adversus Novalianos: "Εως μὲν οὖν οὐδέπω ἐδοξάσθη διὰ τοῦ σταυροῦ ὁ Ἰησοῦς, τέλειον ἦν τὸ βάπτισμα· μετὰ ταῦτα δὲ οὐκέτι. Quod si dicant. symbolum fuisse tantum insulationem illam et donum, probent de essentia hic agi. Sed et eodem modo in Martyrologiis et Menæis passim usurpatur. Ubi tò δοξάζεσθαι εἰ τὸ τελειοῦσθαι, idem valet. quo ne Judæos quidem video abstinuisse. Εt ita frater ille apud Gerionidem, 409 unus de septem quos cruento sustulit supplicio Antiochus, ait, εἰς τὴν δόξαν ταύτην τη deductum se a Domino: quo martyrium intelligit. Neque multo post vocem ΠΑΝΕΠ, quæ hoc idem notat, idem ille auctor usurpavit. Commale 42, cum evangelista ait, Οὐχὶ ἡ Γραφὴ εἶπεν, ὅτι Ἐκ τοῦ σπέρματος Δαβὶδ καὶ ἀπὸ Βηθλεέμ τῆς κώμης, ὅπου ἦν Δαβίδ, ὁ Χριστὸς ἔρχεται; quemadmodum paulo ante dixerat, Ούπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον, cum vellet, Οὕτω γὰρ ἦν δοθὲν Πνεῦμα ἅγιον, ita nune dixit, Ὅπου ἦν Δαβίδ, γενηθείς nimirum. Quare non satisfecit noster, cum dixit, ὅπου ᾤχεε, cum ne semper quidem ibi vixerit, sed aut oberrarit, aut regnarit. Neque vτίτυπον Davidis Christus ibi habitavit, quanguam ibi natus est. Hoc ergo tale est, ac si quis dicat, Dominum Bethlehemi habitasse, quia ibi natus est. Aut si quis locum dicat ubi habitavit Christus, et Bethlehemum intelligat. CAPUT XXIII. Caput octavum, decimum ac nonum percurruntur. Loci illius interpretatio. Ὅταν ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Chrysostomi interpretatio, et pecte

ex co tamen sequitur, futurum esse, ut ideo_qui exaltarent eum, ei quoque ad vitam crederent. Quia et diabolus non modo norat quis et qualis esset, sed et fatebatur. In quam rem de pœna Judæorum addit: Cum eripietur vobis cultus vester, cum ne Deum quidem ipsum colere licebit vobis, tum unde hæc proficiscantur, intelligetis. Fuerant tamer ex principibus Ecclesiæ doctoribus qui ad poenitentes è Judæis post supplicium Dominicum hoc traberent. Inter quos et S. Augustinus: Quid est hoc? Nihil enim aliud videtur dixisse, nisi eos posi passionem suam cognituros quis esset. Procul dubio ergo videbat ibi aliquos quos ipse noveral, quos ipse cum cæteris sanctis suis ante constitutionem mundi præsciendo elegerat, post passionem suam credituros. In quam rem ibidem multa a sanctissimo antistite dicuntur, ut et a Beda. Quæ sententiae diversa penitus, eodem tamen modo vocem ὑψοῦν acceperunt. Et profecto ea vox euphemismus est perpetuus, quo de crucis suspendio evangelista virgo utitur. Ita cap. ut: Καὶ καθὼς Μωσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ· et cap. xn: Κἀγὼ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας 412 έλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Ει deinde explicationem addit: Τοῦτο δὲ ἔλεγε σημαίνων ποίῳ θανάτῳ ἔμελλεν ἀποθνήσκειν. Εἰ deindle, Καὶ πῶς σὺ λέγεις, ὅτι δεῖ ὑψωθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; Nonnus vero, præterquam quod de piis omnia hæc dici existimavit, τὸ ὑψῶσαι. ita accipit, ut cum lielleniste dicunt, Græci hodie in Liturgiis canunt, Υψώσω σε, Κύριε, ex Psalmis. Item, Καὶ ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ τοαυτό. Non enim video quo pacto aliter interpretatio hæc ferri possit: Οππόταν εὐαγέεσσιν ανυψώσητε μενοιναῖς Ανθρώπων σοφὸν για, τότε γνώσεσθε καὶ αὐτοὶ "Οττι Θεοῦ Γενετῆρος ἀπόπροθεν οὐδὲν ὑφαίνω· Αλλά μοι ὡς ἐπίτελλε Πατὴρ ἐμὸς, εἰσέτι ρέζω. autem ferat, pio animo id factum a Judais? Quare το Cum sancto, inquit, animo exaltaveritis me. Quis ὑψοῦν, non de morte, sed de gloria accepit. Ita selet sane. Quippe, quod evangelista cap. xii, 25, Ελήλυθεν ἡ ὥρα, ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, loc ille: liaris Augustini ac Beda. Υψουν de cruce per eu- esse. Quando? Postquam cruci me affixeritis. Neque phemismum. Nonni mira interpretatio. Τὸ ὑψοῦν quomodo acceperit. Mutilatus ab eo evangelistæ locus. Syra vox, quam evangelista, cum sic locutus est. expressit. Explicatio illius loci, Οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν πώποτε. Liberi qui Judais, qui servi. Pharis@orum paradoxa. Paradorum de 'libertate. Huic aliud a Dei Filio oppositum. Οἱ πεπιστευκότες, et quam non bene ea vos accepla Nonno. Diversa de illis Chrysostomi et Augustini opinio. Qualis Judaorum fides, ex rabbi Maimonide, seu Rambam. Peccatum quod regnat, et proprie ab eo effici servos. Loci illius, Ἐκ πορνείας οὐ γεγενήμεθα, sensus male a Nonno 410 acceplus. Vocem πορνείας elias ab aliis non recte eo loco accipi. Scortatio Hebrais, rabbinis, thargumistis, ev sensu. Servitus et scortatio Samaritanis objecta a Judæis; et quare. Dominus occulte Samaritanus a Judæis dictus; et quomodo. Hysteron proteron ab Augustino notatum. Locus ille de diabolo: Ὅτι ψεύστης ἐστὶ, καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, male ο Nonno iniellectus. Idem de Caino acceptus, qui ex diaboli propagine vulgo creditus. Γένος ἔχειν. Ιδιωτισμός Nonni. Caci, profani et peccatores habiti, et ex eo locus capite nono de cæco expositus. Locus Maimonidis. Locus de caco pessime a Nonno intellectus. Εἰσόκs pro ἵνα, in eo loco pessime ab eo positum. Οι γείτονες apud evangelistam, οἱ παρόντες, idque ex Hebraorum et Hellenislarum usu. Male id a Nonno intellectum. Synagoga et templum pro eodem a Nonno usurpata. Quæ causu fuerit, quare creatum cæci oculum cui restitutus fuit visus, dixerint ex conjectura veteres. Creare quomodo Hebrais usurpatum. Κτίζειν κτίσμα, de miraculo. Interpretatio illius loci capite decimo, "Iva ζωὴν ἔχωσι, καὶ περισσὸν ἔχωσι. Περιστροφή του περιστρεφομένη. Λέξιν περιστρέφεσθαι, ει non uno modo usurpatum. Περισσὸν ἔχειν quid, et de eo disputatum. Nonni μετεωρία καὶ παρερμηνεία. Ζωὴν ἔχειν quid sit in eo loco. Hellenistarum in exprimendo Hebræo difficultas notata. Ζωοῦν. Περιποιεῖν. Nonni παρερμηνεία. Locus de pastore mercenario non recte a Nonno expressus. Οὐκ ἂν ποιμήν. Locus de Eucæniis pessime a Nonno intellectus. Encania prima et tertia ab eo confundi. Nonni μετεωρία. Καινίζειν οἶκον ει καινίζειν θε σμὸν ἑορτῆς longe dirersa. Θεσμός ἑορτῆς pro ipso festo. Ridicule ab eodem καινίζειν θεσμὸν ἑορτῆς, pro eo quod est άγειν τὰ ἐγκαίνια dictum. Ἐγκαινισμοί privati ac publici. Utrumque a Nonno confundi. In tempore τῶν ἐγκαινίων erratum a Nonno. Ἐν τῷ ὀνόματι Πατρός vel Θεοῦ τι ποιεῖν. Absurda ejus expositio quam affert Nonnus. Id multis rationibus probatum. "Dominum quamvis non semper invocarit Patrem, omnia tamen in ejus nomine fecisse. Interpretatio illius loci, Ei ἐκείνους εἶπε θεούς. Nonni παρερμηνεία nobilissimi loci Varia apud Hebræos prophetiarum genera. Onus. Λήμμα, λήμμα κεκριμένου, λήμμα λόγου, ῥῆμα λόγου, λόγιον, ῥῆμα κατά τινος, δρασις κατά τινος. Λόγος absolute. "Ρήμα absolute. Λόγος προφητείας, λόγος ἐπὶ τινα, λόγος πρός τινα, πρὸς οὓς ὁ λόγος ἐγένετο, qui sunt. In prophetia tria considerari. Ἐν τῷ νόμῳ ὑμῶν. Νόμος Hebrao more usurpatum. Θεσμός perperam pro eo a Nonno po situm. Locus in Nonni interpretatione mutilatus. 411 Exstat simplex et orthodoxa Chrysostomi ad Hllum capite octave locum interpretatio, "Οταν ύψώ σητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τότε γνώσεσθε, ὅτι ἐγώ εἰμι, καὶ ἀπ' ἐμαυτοῦ ποιῷ οὐδέν. Quæ talis est: "0την ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, οὐχ ὑμεῖς τότε μάλιστα προσδοκᾶτε ἀπαλλαγήσεσθαί μου καὶ ἀναι ρήσειν; ἐγὼ δὲ λέγω, ὅτι τότε μάλιστα εἴσεσθε, ὅτι ἐγώ εἰμι, τῶν τε σημείων ἕνεκεν, καὶ τῆς ἀναστάσεως, καὶ τῆς ἁλώσεως. Quam sententiam Theophylactus quoque expressit. Itaque, Scietis, inquit, postmodo, me Dei esse Filium. Christum me sciclis Ωρη νῦν μόγις ἦλθεν, ὅτε σχεδὸν ἴσταται ἀκμή, Ανθρώπου σοφὸς Υἱὸς ὅπως ὑψούμενος εἴη. Et eodem capite, conim. 32, quod evangelista dixit, Κἀγὼ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν, ita ille: Και κεν ἐπὴν ὑψωθῶ ἀπὸ χθονός ευρυοδείης, Ὑμέας εἰς ἐμὲ πάντας ἐς οὐρανὸν εὐρὺν ἐρύσσω. Quasi dictum esset, Κἀγὼ ἐὰν ἀναβαίνω ἐκ τῆς γῆς εἰς τὸν οὐρανὸν, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν, cum di serte interpretationem ipse evangelista addat: Τοῦτο δὲ ἔλεγε, σημαίνων ποίῳ θανάτῳ ἔμελλεν ἀποθνή σχειν. Quam interpretationem, forte ne argueretur, Dilaud dubio sunt illa: ipse prætermisit. Nam alterius, ut supra diximus, Εννεπε σημαίνων ποίῳ ζωαρκέι πότμῳ 413 Ἰησοῦς ήμελλε θανεῖν λαοσσόος. Quis autem stupor fuit, ut cum monitus oratione plana ab auctore sacro de interpretatione esset, tatmen paulo post (nam de superiori quidem loco adhuc dubitari poterat) manifestius contrarium eſferret? Ita enin diserte: Ἐκ χθονίων λαγόνων υψούμενος ἐς πόλον ἐλθὼν, Ὑμέας εἰς ἐμὲ πάντας ἀπὸ χθονὸς αὐτὸς ἐρύσσω, Ανθρώπου σεφὸς Υἱὸς ὅπως ὑψούμενος εἴη. Optime Augustinus: Exaltationem quippe diem passionis, non glorificationis, crucis, non cæli, quia et ibi exaltatus est, quando pependit in ligno. Sed illa exaltatio humiliatio fuit. Tunc enim factus est obcdiens usque ad mortem, moriem autem crucis. El ex illo Beda: Exaltationem quippe dicit passionis, non glorificationis: crucis, non cali. Neque aliter

DAN. HEINSI EXERCITATIONES. accepit quam de morte Cyrillus. Sed ut ante dixi, μετὰ ταῦτα λόγων, οἷς αὐτὸν πάλιν ὑβρίζουσι. Quannon est dubitandum, quin Syrorum»p³, quod cum elevatione poenam crucis notat, bic expresserit. Quod, ut solent, eleganter voce Souv expresserunt Hellenistæ. Verba sanctissimi evangelistæ eodem quam sane Augustinus alios fuisse, quos credidisse, alios quos respondisse dixit, existimat. Responderunt ei, non illi, inquit, qui jam crediderunt, sed illi qui in turba erant nondum credentes. Cæterum, qui, Judæorum fides fuerit, ex ipsorum scriptis capite, com. 33, seq.: Σépa Aбpá topidicit, ne hic quidem in accuratissimo interprete Chrysostomo, judicium desiderabit. Cujus summam doctor maximus Maimonides, quem illi ex contractione aut primis litterarum notis Rambam dicunt, alibi præclare ostendit. Verborum ejus mens hæc est Qui indubitatam habet fidem, ratione et 416 cogitatione id discernat quod credit, ut aliud credere se dicat, quia id a majoribus accepit: quæ est fides ex cabala: aliud, quia cum communi” sensu convenit; aliud postremo, quia evidenti nititur probatione, quod est ex scientia. Quicunque autem aliquid quod tribus his non continetur, credit, de illo vere, inquit, dicitur, 727 525 PENT IND, Simplex credit omnia. Ita igitur credebant, ut ipsi singula everterent, et imprimis legem scriptam lege oris quam vocabant: quæ, ut carteris, de quibus ille agit, ita scriptæ derogabat. Unde fides varia et ex interpretationibus incerta: imo sæpe de eadem re alia atque alia. Cum sequitur commate sequenti, Ὅτι πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, δοῦλος ἐστι τῆς ἁμαρ tlas, loquitur de eo peccato quod regnare vulgo dicunt, et a volentibus committitur. Quod cum regnet, fieri non potest quin efficial et servos. Unde οἱ ἁμαρτίαν, non ἀνομίαν dixit. Inter quæ Græcorum theologi distinguunt. Unde illud Basilii in Catena ad Isaiam: Εἰσὶ δὲ ἄνομοι μὲν οἱ παντελῶς ἀνήκοοι τῶν θείων νόμων, ἢ ἀποστήσαντες αὐτῶν, ἢ μηδὲ τὴν ἀρχὴν προσελθόντες· ἁμαρτωλοὶ δὲ οἱ ἑκου σίως ἁμαρτάνοντες, μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ἐπίγνωσιν thesis. Commate 41, cum Judæi dicunt, Huets ἐκ πορνείας οὐ γεγεννήμεθα· ἕνα πατέρα ἔχομεν τὸν Θεόν, mirum videri potest, quod qui ante fiios se Abrahami dixerint, nunc Dei dicant: ita ut præmittant illud, Ἐκ πορνείας οὐ γεγενήμεθα. Ubi cum theologi et quidem magni, ad Matthæi locum xv, 19, ubi de vulgari agitur scortatione, nos ablegant, aliud baud dubio agebant. Et Chrysostomus, Theophylactus et alii, qui diluta nimis ad hunc locum. Nam ex scortatione cum dicunt, eam dicunt, quæ relicto Domine Tab Osea dicitur. Quod nec Græci, nec Latini satis commode 417 exprimunt. καὶ οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν πώποτε quæ statim illa quæ præcedunt, subsequuntur: "EASYEV ou d'Inσous πρὸς τοὺς πεπιστευκότας αὐτῷ Ἰουδαίους, ut responsum sit eorum quos jam credidisse dixit. Unde et mendacium, tam manifestum ac arrogans, mirari se plerique interpretes testantur. Neque sane poterat solemnis illa formula, quæ toties repetitur, Kai μνησθήσῃ ὅτι οἰκέτης ἦσθα ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, eorum excidisse animis, ut nec decem verba, quæ infixa animis gerebant, neque Babylonicam negare servitutem aut Romanam, in qua adhuc versabantur, poterant. Unde et Chrysostomus, Theophylactus, Augustinus, Beda, alii, 414 inflati hominis ac arrogantis characterem esse volunt. Neque noster aliter videtur judicasse. Mihi vero non videtur dubitanduin, eos qui hæc dicerent, ad feedus et ad legem respexisse: cui qui hærerent usitato paradoxo liberos dicebant. Talis enim filius nobilium, seu liberorum, hoc est, liber, dicebatur. Unde illud in Capitulis quæ vulgo Patrum dicunt: Nullus nisi qui in legis se exercel studio, pro libero habetur. Tales autem minime esse poterant, qui extra foedus essent, qui ἀλλόφυτον δουλείαν, quæ ab illis vulgo - ΤΟΥ dicitur, amplectebantur. Quam Judæi servitutem Samaritis, quos detestabantur, objectabant, adeo ut nec aquam, nec vinum ab iis admitterent. Itaque οὐδενὶ πώποτε ἐδουλεύσαμεν, quod ad cultum, nempe, ut Antiocho Samaritani. Quæ est vera gen. tis Abrahami nota. Et hoc verum ex Pharisæorum, ut jam dicebamus, qui ad Stoicos, Josepho teste, quam proxime accedebant, schola paradoxon: Οὐδεὶς μὴ ὅλος ἐν τῷ νόμῳ διατρίβων ελεύθερος ¿oti. Tale est, Qui observat legem, esse regem: aliaque ejusdem generis, quæ in Capitulis leguntur. Formulam autem, quam jam posui, fuisse iis eo tempore usitatam, vel ex thargumistis apparet. Quemadmodum et Isaiæ tricesimo et quarto, com. 12, abi Hellenistæ habent, Οἱ ἄρχοντες αὐτῆς οὐκ ἔσονTat,Chaldæus habet, Qui dicunt, hoc est, Ελεύθεροί εσμεν, quod evangelista, Οὐδενὶ δε δουλεύκαμεν πώποτε. Non ut serviisse unquam se negent, sed ut ex prærogativa fœderis ac legis, liberos se esse ostendant. Plane ut in Stoicorum scriptis, Sapientem esse liberum, et Epictetum nunquam ser viisse, ad electionem, sive thy лpoalpeσtv, refertur. Sicut sapientem, etiam cum servit, Stoici servire negant. Eam 415 igitur cum sibi vindicarent libertatem, hinc jactantia tam putris. Cui aliud opponit Dei filius: "Οτι πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, δοῦλός ἐστι τῆς ἁμαρτίας. Quod et ipsum Stoici urgebant, neque noster intellexit. Illud autem minime ferendum, quod cum et Chrysostomus et alii, arrogantiam hanc putidissimam, iis, quos ETIσTEÓTαs paulo ante dixerat, ascribant noster eos ipsos firmiter ac plane credidisse dicit. Diserte enim verba ista commate tricesimo et tertio, Ελεγεν οὖν ὁ Ἰησοῦς πρὸς τοὺς TenioTevxóta; aútŶ loudaious, sic interpretatur, Ταῦτα δὲ οἱ βοόωντι, πολυσπερέων στίχες ἀνδρῶν, Πίστιος ἀῤῥήκτοισιν ὑπεκλίνοντο λεπάδνοις. Hoc est, Hæc eo inculcante, varii mortales, firmissimis infractisque fidei se submiserunt vinculis. Quod quis ferat? cum iidem, si Chrysostomo credimus, fuerint, qui paulo post ipsi Veritati se opponunt. Sane eosdem fuisse Chrysostomus existimavit, qui scribit: Ἐπίστευσαν μὲν, οὐχ ὡς ἐχρῆν δέ· ἀλλ᾽ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἠσθέντες καὶ ἀναπαυσάμενοι ἐπὶ τῇ τῶν λόγων ταπεινότητι· ὅτι γὰρ οὐ τε λείαν πίστιν εἶχον, δείκνυσιν ὁ εὐαγγελιστὴς, ἐκ τῶν Negant ergo, téxva mopvelas, ut ad eumdem Oseam Hellenistæ loquuntur, hoc est, idololatras se esse, quia Pater is qui colitur. Unde illud: Top Eve εἶπον, "Οτι Πατήρ μου εί σύ, καὶ τῷ λίθῳ, Σὺ ἐγέν voác ue, more Hebræorum. Et nihil in Scriptura aut rabbinis usitatius. Populus Domini, inquit rabbi Kimchi, prophetas cum pseudoprophetis conmulabat: quæ scortatio erat; et Jonathan Chaldæus, voce scortationis, pro idololatriæ semper fere utitur. Ergo inepte noster, Ἡμεῖς οὐ γενόμεσθα νόθης ἀπὸ μαχλάδος εὐνῆς. Quasi de furtivo coitu ageretur, cum rept vontñ; Topvelas, quemadmodum ad secundum Isaiæ loquitor Cyrillus, agatur. Sed ut loci genius intelligatur, primo clam et acerbe Domino objectant, quod ex indignatione mox effundunt: Semen Abrahæ sumus, nemini servivimus. Deinde, Nos ex scortatione non sumus: unum patrem habemus Deum. Utrumque, et servitutem et scortationein talen, Samaritanis objectabant Judæi. Qui quia idololatræ erant, scortatores erant, et, quia scortatores Domino relicto erant, ut sic exprimam, quod aliter non possum, patrem alium habebant præter Deum. Hæc occulte in Samaritanos, et acerbe in Dominum. Quæ cum ille, quem non semel ut Samaritanum tangunt, fortiter dissimularet, ipsi tandem hæc interpretantur. Infra enim sequitur: Où xaλwg dεyouεy fuels

AD NUNNI METAPHRASIN IN JOANNEM ὅτι Σαμαρείτης εἶ σὺ, καὶ δαιμόνιον έχεις; Commate εξ 44, cum de generis humani hoste dicitur, Kal èv τῇ ἀληθείᾳ οὐχ ἕστηκεν· ὅτι οὐκ ἔστιν ἀλήθεια ἐν αὐτῷ, illustre est ὕστερον πρότερον, si Augustino credimus, qui duodecimo De civitate Dei: Locutione dictum est minus usitata. Sic enim videtur sonare: In veritate non stetit, quia non est veritas in eo: tanquam 418 ea sit causa, ut in veritate non stelerit, quod in eo veritas non sit, cum potius ea sit causa, ut in eo veritas non sit, quod in veritate non stetit. Ista locutio et in Psalmis, ubi ait, Ego clamavi, quoiam exaudisti me, Deus, cum dicendum fuisse videatur, Exaudisti me, Deus, quoniam clamavi. De eodem sequitur: Οταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ· ὅτι ψεύστης ἐστὶ, καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. Qu verba sic interpretatur noster, quasi patrein tribuat diabolo evangelista, ὅτι λοίγιον ἦθος λέξων Ψεύστης αὐτὸς ἔφυ ψευδήμονος ἐκ γενετῆρος. Quam ἀπροσεξίαν et alii notarunt, cum sit sensus: Cum mendacium loquitur, de suo loquitur, quia mendax est, et ejus, mendacii nimirum, pater. Observavi tamen ex antiquis, quosdam de Caino eum locum accepisse, quasi is eorum pater essel, diabolo prognatus patre; et hoc Dominus nunc vellet. Suidas: Εἴρηταί τισιν, ὡς ὁ Κάϊν ἐκ τῆς τοῦ διαβόλου σπορᾶς ἐγένετο, καὶ μισήσας τὸν ἴδιον ἀδελφὸν τὸν ᾿Αβελ, τοῦτον ἀνεῖλεν. Εἴρηται γὰρ περὶ τούτου καὶ χρῆσις τοῦ Κυρίου ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις πρὸς τοὺς Ἰουδαίους· Ὑμεῖς τέκνα ἐστὲ τοῦ διαβόλου ὁ πατὴρ ὑμῶν ἀπ' ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνος ἐστὶν, ὡς ὁ πατὴρ αὐτοῦ. Cain, a quo oriundi estis, homicida fuit, sicut pater ejus, diabolus nimirum. Commate 58, dicitur: Αμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν ᾽Αβραὰμ γενέ σθαι, ἐγώ εἰμι. Ad quem locum Augustinus: Non dixit, Antequam Abraham esset, ego sum, sed, Antequam Abraham fieret, qui nisi per me non fieret, ego sum. Quid autem noster voluit, cum dixit ' Αβραὰμ πρὶν γένος ἔσχεν, ἐγὼ πέλον? Aliud sane est γένος ἔχειν, quod aut nihil est hoc loco, aut idioticum omnino lioc sensu: aliud γενέσθαι, quod evangelista dixit. Et fortasse dixit, γένος ἔσχεν, 419 ut cum Græci dicunt, γένει ὕστερος, hoc est, τῇ γεννήσει, sive υστερογέννητος. Aut fortasse γένος ιδιωτικῶς, ἀντὶ τοῦ εἶδος, posuit, ut sit, antequam formam habuit aut speciem, sicut τὴν οὐ σίαν, non modo μορφήν, sed et γένος alibi vocavit. Capite none, cum de cæco ἐκ γενετής quærunt discipuli, Τίς ήμαρτεν, οὗτος ἢ οἱ γονεῖς αὐτοῦ; non est dubium quin opinionem, que tum obtinebat, respexerint de cæcis, qui profani et peccatores habebantur. Puto autem animis eorum locum Samuelis observatum, Οτι τυφλὸς καὶ χωλὸς οὐκ εἰσελεύσεται εἰς οἶκον Κυρίου· vel quod didicissent, nihil frustra fieri: quod ad pœnas peccatorum præsertim. Unde illud apud rabbi Mosen Maimoniden: Et sic dixerunt vere sapientes magistri nostri: Non est mors absque peccato, et non sunt castigationes absque delicto. Ubi de casu et fortuna agit. Statum autem quæstionis ad quam Dominus respondet, illa formant, ἵνα τυφλός γεννηθῇ. Ex quo et responsum Domini, ut recte annotat Theophylactus, hic dependet. Non enim quærunt, utrum hic peccarit an parentes, de quo nemo dubitabat. Quemadmodum nec respondetur: Neque hunc peccasse nec parentes; sed quod ἀπὸ κοινοῦ intelligitur, ut cæcus nasceretur. Quod Chrysostomus, ut et Theophylactus, iterum a Domino expressum volunt: qui, Τοῦτο οὐχ ἁμαρτημάτων ἀπαλλάττων αὐτούς φησιν· οὐ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, Οὔτε οὗτος ἥμαρτεν, οὔτε οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἀλλ' ἐπήγαγεν, Ἵνα τυφλός γεννηθῇ. Quod in nostris exemplaribus priori tantum loco legitur. Nomus locum pessime accepit, cum τὸ ἵνα in εἰσήχε mulavit. Causam enim tollit: τὸ συμβεβηκός agnoscit. De quo illi non agebant. Ejusdem capitis noni commate octavo, cum evangelista dixit, Οἱ οὖν γείτονες καὶ οἱ θεωροῦντες αὐτὸν τὸ πρότε ρον, ὅτι τυφλὸς ἦν, 420 ἔλεγον, etc., non intelligebat, quid vellet. Nam οι γείτονες, sicut of θεωροῦντες, sunt quos θεωμένους Græci dicerent. Οι γείτονες ergo, qui ἐγγίζοντες ει ἐγγὺς ὄντες Hellenistis alias dicuntur. Sic, Ησαν δὲ ἐγγίζοντες αὐτῷ, τις, 15 Luc, el passim. Hesychius: Γεῖτον, ἐγγύς. Noster vero sic accepit, ac si flebræorum ☐ interpretandum sibi esset, cum επήλυδες exposuit. Et sic poet:e loquuntur. At in hac voce explicanda, voce Syrus utitur. Et Lucæ xix, 11, ἐγγὺς τοῦ Ἱερουσαλήμ 2. Ergo οι γείτονες, οἱ ἐγγὺς ὄντες. Neque recte hic ab eo abiit. Accepit enim quasi περὶ τῶν γειτόνων, ήγουν παροίκων, ut loquuntur sape Hellenistæ, ageretur, cum de mendico, et, ut verisimile, ἀνεστίῳ agatur quales ne vicinos quidem habent. Unde a Kimclio urbane tales alibi hop, habitantes plalearum dicuutur: quibus antiquus convenit verSiculus: Qui nusquam habitat, sine sepulcro est morluus. Ergo γείτονες pad verbum ex Syrorum ac Chaldorum usu. Χυδαίον plane est et ιδιωτι κόν, quod synagogam toties cum templo confundit. Quemadmoduni ad illud capitis ejusdem noni commale 22: "Ινα ἐάν τις αὐτὸν ὁμολογήσῃ Χριστόν, ἀποσυνάγωγος γένηται. Ubi ille: *Οφρα μιν ὃς δέξαιτο νόῳ καὶ Χριστὸν ἐνίψη, Μὴ ζαθέου ψαύσειε θεοκλήτοιο μελάθρου. Et hoc imprimis ridiculum, quod supra sexto capite, ad comm. 59, ubi Dominus ἐν τῇ συναγωγῇ ἐν Καπερναούμ docuisse dicitur, nihilominus in templo, quasi Hierosolymæ, docuisse eum ait. Quare si illi credimus, idem est Syron n'. quod llebreis ' '. Sequitur commate 32: Ἐκ τοῦ αἰῶνος οὐκ ἠκούσθη, ὅτι ἤνοιξέ τις ὀφθαλμος τυφλοῦ γεγεν νημένου. Supra multis monebamus, veterum ple rosque existimasse, 421 cæci hujus oculos a Domino creatos esse. Cujus ratio his verbis, quod mireris, continetur. Tanquam enim summum et eximium miraculum fuisse habitum ex iis constat. At de talibus, creationis voce llebræi utebantur: quibus novum aut inusitatum aliquid præstare, χτίζειν κτίσμα dicitur. Ita Num. xvi, 39: Si creationem creaverit Jehova, el os suum aperuerit terra, de inusitata terræ apertione, ut hic de inusitata oculorum. In quo loco, quod est verisimile, cum Hellenistæ veteres, qui nunc non exstant, El κτίσμα κτίσει ὁ Κύριος, ad verbum redderent, videtur id ab aliquo antiquo ad hunc locum fuisse usurpatum, qui de miraculo insigni, πάλιν κτίσμα κτίζει Κύριος, notaret; atque boc de creatione illis persuasisse, ut cum δημιουρ γίαν ὀφθαλμοῦ Chrysostomus, et κτισθῆναι καὶ πλα σθῆναι ὀφθαλμούς, de his oculis Asterius dixit, quia is qui rem non visam, ut jam dixi, vel auditam præ stal, κτίσμα κτίζειν. Unde quod hic habes, Ἐκ τοῦ αἰῶνος οὐκ ἠκούσθη, quod Hebrais esset, κτίσμα κτίζειν, et Jehove convenit. Unde et opera haec ipsa, et eorum commendationes, magis Pharisæos irritabant. Nobilissimus est locus iste, neque parum ab antiquitate partim, partim nostris theologis excussus: Εγώ ἦλθον ἵνα ζωὴν ἔχωσι, καὶ περιτο σὸν ἔχωσι • qui sequenti capite decimo, commate decimo legitur. Quo, inter furein, et pastorem illum unicum et verum, qui est ipse, notam διακριτι χήν Servator noster ponit. File, inquit, ut furatur, ita mactat oves atque exstinguit. Atque idcirco venit. Ego, vitam ut habeant, et abundantius habeant. Ita enim hæc interpres vetus. Sed quid illud περισσόν, ant quid est abundantius habere? Quam difliculta. tem cum vir maximus Chrysostomus vidisset, e.udite 422 annotavit: Καὶ τί ζωῆς περισσότερον, εἰπέ μοι; ἡ βασιλεία οὐρανῶν· ἀλλ᾽ οὔπω λέγει τοῦτο. Ἀλλὰ τὸ τῆς ζωῆς ὄνομα περιστρέφει, ὅπερ ἦν αὐτοῖς γνώριμον. Hoc voluit, ni fallor: Niuil posse dici περισσόν præ illa vita, qua nihil dici ma

DAN. HEINSI EXERCITATIONES. oons ovibus, quibus pastor sive gubernator David præest, ibi promittitur, Mire autem in allusionibus, quod sæpe dixi, suavis ac urbanus noster est, quas, cum Chaldaice concipiantur, linguæ plerumque Hellenisticæ penuria intercipit καὶ τὸ ἀλλόκοτον. Porro ab hac elegantia ac venustate longe nostrum abfuisse oportet, quam præclara ingenia, sed ex Scripturæ collatione, assequuntur. Sensus ergo loci est Inter me et fures, quales hactenus fuerunt, qui pastoris sibi vindicarunt nomen, hoc interest: quod illi tantum ut mactarent cæderentque gregem; ego, ut in vita conservarem, et ad eam necessaria suppeditarem, et aliquid quod omnia hec superat (quod est illud reprooóv) conferrem, ad eum veni. Quod Hellenistæ apud prophetam, quem in animo evangelista habuit, interpretantur: Kal Bosxnow aŬTOÙÇ καὶ ἐπὶ τὰ ὄρη Ισραήλ. Hoc est ergo illud περι σóv, in quo tantopere æstuavit noster, ut cum bis idem diceret, nihil tamen diceret. Quod ex ipso planum est. Ita enim loquitur: Jus potest aut ulterius. Caeterum bis vitæ nomine mons Israelis ibi a propheta dicitur: quæ meQLO. hic ex homonymia uti Dominum, ita ut vox eadem sit qua utatur; cujus tamen eadem atque una non sit definitio. Hinc est illa, nisi fallor, quæ notatur hic, replorpoph. Qua interdum paulo aliter theologi in sacris utuntur. Ut cum µlav. XéĘiv dicunt TEPISTρEE001, eamdem sape vocem iterari, quamvis nihil definitione differat. Et sic admodum frequenter, eo tum Theophylactus, tum Chrysostomus utuntur. Ac Theophylactus quidem, optimus hoc loco etiam Chrysostomi interpres: 'Excivot Copat τον καὶ ἀπώλλυον τοὺς ἀκολουθοῦντας αὐτοῖς· ἐγὼ ἦλθον, ἵνα ζήσωσι, καί τι καὶ περισσὸν ἔχωσι· τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος μετοχήν ἣν καὶ βασιλείαν ού pavwv xph voɛiv. Ac deinde addit: Omnes in Christo quidem vivere, quemadmodum in Christo resurgunt. Justos vero aliquid eximium habere, cœlorum nempe regnum. Recte quidem quod homonymiam statuit in voce, ut et Augustinus, qui et duplicem hic ponit vitam, eam nempe, quam per fidem vocant: 1 quam scholastici ex ejus loco, vitam gratiæ, seu quæ per gratiam habetur, postèa dixerunt. Et quam diximus futuram cum videbimus, ut ille loqui solet, in quem credimus. Noster callide in priori membro islam intellexit. Quare insigniter petewpel, cum addit: Μὲ περισσὸν ἔχοιεν ὑπέρτερον. Nam quid majus ea vita dari potest, quæ est prinum in felicitate, ultimum in spe humana ac supremum? Neque evangelista dixit, & reproody Exwol, 423 sed, xal EpiσCÓ TI EXw. Non enim hæc disjungit sed subordinat. Saltem dixisset, quod non mae hic dici, diverso tamen sensu, poterat, Και τι περισσὸν ἔχοιεν. + ὄφρα λάχοιεν άλωςήτῳ τινὶ τιμῇ Ζωὴν ἐσσομένην, τὴν οὐ χρόνος εἶδεν ὁλέσσαι, 425 με περισσὸν ἔχοιεν ὑπέρτερον. Sed nec quæ sequuntur intellexit noster: '0!- σθωτὸς δὲ καὶ οὐκ ἂν ποιμὴν, οὗ οὐκ εἰσὶ τὰ πρόβατα ἴδια, θεωρεῖ τὸν λύκον ἐρχόμενον, καὶ ἀφίησι τὰ πρό6ata xal pɛúyet, quæ mox versu duodecimo leguntur. Nam quam parum ad sensum ita hæc concepit, ὁ δὲ μίσθιος οὐ πέλε ποιμὴν! Quod in mentem auctori non arbitror venisse. Cæterum allusit sine dubio ad locum Zachariæ xı, 17, ubi mercenarius ac nulli rei pastor NT 1-7, pastor nihili vocatur. Id quod Hellenistæ dicunt, ox ŵy noiµýv. Non quod non sit pastor, sed quod nihili Ut vitam nempe babeant æternam: quod revera Raptorov est et eximium, ut bis de eadem agat vita: Ἵνα ζωὴν ἔχωσι, καὶ περισσόν τι ἔχωσι. Eterna enim vita est profecto illud reprosov quod omnes csit pastor, pastor vanitatis, et ut sequitur, exXATAexspectamus. Verum aliud evangelista voluit, cum dixit, ἵνα ζωὴν ἔχωσι. Notum est quam difficulter Hebræorum Piel Hellenistæ exprimant. Porro cum de pecore in sacris, in qua nunc metaphora persistit, usurpatur, non tam vitam dare est aut vivificare, quam in vita nutrimentis quæ ad eam requiruntur conservare. Hellenistæ igitur cum frustra tò (woūv eo sensu alibi adhibuissent, alibi nɛproei dixerunt. Ut II Sam. cap. x11: Kat sρLποιήσατο καὶ ἐξέθρεψεν αὐτήν. De agua illa unica quain pauper educabat, de qua ibi Nathan. Eleganter quidem, irrito conatu tamen, quia vox primaria obliteratur. Quod hic sedulo cavetur. Fur aut latro invadit oves, ἵνα ἀπολέσῃ, ήγουν θανατώσῃ, mortem ovibus ut inferat. Bonus ille pastor, (woi xxl mɛpinoiɛl tà пpóбata. In vita oves suas sedulo conserval, quæ ad eam requiruntur præbet ac suppeditat. Kal spiooóv addit. Quod in altera confertur vita. Cæterum totius loci et venustas et genius exEzechielis tricesimo et quarto, imprimis autem Thargumistis, petendus est, ubi de ovibus suis Dominus: In pascuis bonis pascam eas, in monte excelso Israel: et erunt vvilia illorum illic; et dormient illic, el requiescent in deliciis bonis, et in pastu pingui puscentur super montes Israel. Atque ibi Chaldeus, alimento bono eas nutriam: quod longe illis suavius ab illa 424 voce dicitur, a qua pastori quoque nomen. Sequitur: Et in monte sancio eril locus habitationis eorum. Sed incredibilis ibi est suavitas. Nam pirnus est † (wń, sive, quo pascuntur: parnas, pastor; qui angustiori sensu etiam gubernatorem illis notat, ut cum de Davide ipso pastoris hujus typo, eodem apud prophetam illumi capite dicitur: Καὶ ὁ δοῦλός μου Δαβίδ, ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτ τῶν, καὶ ἔσται ποιμὴν εἰς πάντων τούτων. Quod a Chaldæo augustissime effertur. Ergo (why ExeLV, quod hic dicitur, nutrimentum pariter complecti tur et vitamn. Το περισσόν est habitatio Sionis: qui λείπων τὰ πρόβατα. Nam vulgo pastorem idoli trans tulerunt, quia □ idola, quod sint nulli rei. Sicut Apostolus cum dixit, Οίδαμεν ὅτι οὐδὲν εἴδωλov év xóoµw, non hoc voluit, idolum non esse, aut idolum nihil esse, sed hoc esse quod vocatur: quod est nihili ac nulli rei. Pastorem ergo mercenarium et nihili conjungit: non quod non sit pastor, sed quod nihil minus sit quam verus et fidelis. Quæ sequuntur, θεωρεῖ τὸν λύκον ἐρχόμενον καὶ ἀφίησι τὰ πρόβατα, καὶ φεύγει, illud Zachariæ quod de desertore sequitur, καὶ ἐγκαταλελοιπότες τὰ πρόβατα, diserte repræsentant. Idem noster cum interpretatur ista verba commate vicesimo secundo, Εγένετο δὲ τὰ ἐγκαίνια ἐν Ἱεροσολύμοις, καὶ χειμών ἦν, magno equidem errore se obstrinxit: queni et alii notare potuerunt. Quod de primis encæniis, sive iis quæ in templi a Salomone dedicati memoriam solebant celebrari, hoe intelligit. De qua sententia Theophylactus: Τινὲς μέν φασιν, ὅτι καθ' ἣν ἡμέραν ᾠκοδο μήθη ὁ ναὸς ὑπὸ τοῦ Σολομῶντος, κατ' αὐτὴν ἑώρταŠov tà ¿yxalvia. Quæ 426 encænia fuerunt prima, cum intelligantur tertia, in memoriam altaris, quod a Machabæ postquam profanatum ab Antiocho fuisset, excitatum erat. Illud autem magis advertendum, quod de Salomone dicat: Θεσπεσίης ἀρχαῖον ἐκαίνισε θεσμὸν ἑορτῆς. Non enim dubitandum, quin ad locum illum I Reguin viui respexerit: Καὶ ἐκαίνισε τὸν οἶκον Κυρίου δ βασιλεὺς, καὶ πάντες οἱ υἱοὶ Ισραήλ. Αι noster pro eo quod invenerat, Exalvice tov olxov, plane aliud, hoc est, Exalvise to begµáv, dixit: quod quid esset, aut fallor, aut non intellexit. Nam xalvíčɛiv Baðµóv est in festi ratione aut ritu aliquid mutare: at xaiviţeiv olxov, initiare domum, hoc est, celebrare ac instituere illud festum quod Judæis un yalvia dicitur. Jam cum ipsum'festum, seu the ἑορτὴν, θεσμὸν ἑορτῆς vocaverit, quid absurdius

aut minus aptum, quam τὴν ἑορτὴν καινίζειν, quæ ἡ sit ipsa và yxalvia, cum, nimirum, vellet ayetV τὰ ἐγκαίνια? Εt cum τὸ ἀρχαῖον addat, si quid judicare possum, où èуxatioμous privatos, quorum in lemmatibus Psalmorum mentio, cum templi encæniis confundit. Quæ ut ab Hebræis voce confunduntur, sic ab Hellenistis distinguuntur. Apollinarius: Εικοστόν κελάδησε καὶ εἶνατον ἱερὸν ᾆσμα Δαβίδος πινυτός δωρησάμενος νέον οἶκον. Salomon ergo, ut fatetur noster, Evexalvice Swμetσas vnóv. Domus quam recens struxerat initia celebravit, cum de templo hic agatur: quod est aliud haud dubio. Quid quod hieme hæc celebrata dixit, quæ autumno inter omnes celebrata constat? Quæ negligentissime confundit. Eodem capite decimo, commate 25, cum ita legitur, Tȧ Épya & ¿yw now 427 ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, ταῦτα μαρτ Tupai népt tμou, operæ videre est, quid interpres Roster domo afferat de suo; qui ita hæc reddit: Εργα τάπερ τελέω καλέων πατρώϊον ἀλκήν. Quasi idem sit in nomine Patris agere, quod Patrem invocare: quod si verum, ὁ ἐν τῷ ἰδίῳ ἐλBwv óvóµati, qui in suo venit nomine, erit is qui nomen invocat Dei. At de falsis dicitur prophetis: 'Ev τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν. Quid quod Doninus, cum se et falsum prophetam, quem dyscolon alibi Juvencus dixit, quinto capite opponit, se in Patris nomine venisse, illum in proprio venturum ait? Quibus verbis se et Antichristuin, teste Chrysostomo, opponit. Et quid hæc ad invocationem? Sed et Christum ut omnia in Patris fecisse nomine, ipsemet testatur, sic non semper invocasse Patrem tot miracula testantur. Neque enim, ut præclare ad sextum caput a Chrysostomo notatur, cum aut paralyticum sanaret, aut non neminem e morte revocaret, aut cum mari frenum quasi potestate propria impositurus esset, Patrem invocavit. Cujus verba audiamus: ᾿Αλλὰ τί δήποτε τὸν παραλυτικόν μέλο λων ἀνορθοῦν οὐκ εὔχεται, οὐδὲ τὸν νεκρὸν ἐγείρων, οὐδὲ τὴν θάλατταν χαλινῶν· ἐνταῦθα δὲ ἐπὶ τῶν ἄρτων τοῦτο ποιεῖ; Tandemque infert: 'Ο δὲ ἐκεῖνα αὐθεντία ποιήσας, εὔδηλον ὅτι καὶ ταῦτα συγκαταGaτixw ExpaτTEY. Quare aliud invenit, aliud expressit. Siquidem aliud est agere ¿v óvóµati toŭ Πατρός, aliud καλεῖν τὸν Πατέρα. Nam si eadem sunt ista, maxima quæ egit, non in Patris nomine egit, si Chrysostomo sit fides, non enim semper, ne in istis quidem, invocavit Patrem. Quare distinguenda, quæ ɑubixws, ut recte idem loquitur, ab illis quæ ouyxatαбatixws, administravit. Quæ distinctio in multis 428 iocum habet: quæ sine ea male intelliguntur. Fateor inter eos locos, qui maxime in hoc auctore sacro nos exercuerunt, eum esse qui commate tricesimo et quinto legitur: El ἐκείνους εἶπε θεούς, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφή. Ad quemn ita maximus Chrysostomus: Εἰ οἱ χάριτι τοῦτο λαβόντες, οὐκ ἐγκαλοῦνται θεοὺς ἑαυτοὺς καλοῦντες, ὁ τῇ φύσει τοῦτο ἔχων, πῶς ἂν εἴη δίκαιος ἐπιτιμᾶσθαι; Si qui ex gratia hoc acceperunt, non accusantur, quod se deos vocent, quomodo is qui natura hdc habet, accusari meretur? Quod non intelligo. Non enim agitur de iis qui se deos dicunt, sed qui sic in sacris Lilteris dicuntur. Nam præcessit, 'Eyw eina. Dɛol tote, ex nobilissimo psalmi Lxxxu loco. Ergo non se deos ibi dicunt de quibus agit, sed dicuntur. Nam et primo commate iis tribuitur hoc nomen, cum dicitur: Deus stetit in conventu deorum. Et deinde rursus septimo: Ego dixi: Dii estis. Neque llud sane Theophylacti intelligo, qui verba illa, Πρὸς οὓς ὁ λόγος Θεοῦ ἐγένετο, sic mterpretatur: Τουτέστιν, ἐγώ· λόγος γὰρ ἐγὼ τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐνοιχήσας ἐν ἐκείνοις, ἐχαρισάμην αὐτοῖς τὴν υἱοθεσίαν. Εἰ οὖν ἐκεῖνοι θεοί, μᾶλλον ἐγὼ πάσης ἂν εἴην αἰτίας ἐκτὸς Θεὸν ἐμαυτὸν καλῶν· ὁ καὶ φύσε: ὧν καὶ τοῖς ἄλλοις τοῦτο χαριζόμενος. Οι ὁ λόγος ο γενόμενος πρὸς αὐτούς, qui ad eos factus est, sit ὁ Λόγος ὁ ὢν tv &px. Cum quo alibi Hieronymus, ni fallor, sentit. Hoc miror, inveniri, qui difficultatem non expendant, quam Erasmus vidit, sed dissimulavit. Nam quid illa sibi volunt: Si Deus ipse dignitatem sui nominis impartiit iis, ad quos sermo Dei factus est? Hoc enim ipsum est de quo quæritur hoc loco. Nam qui illi, ad quos sermo Dei factus est? In quo tota vis loci. Noster vero ita se involvit, ut quid dicat vix intelligas: 429 Καὶ εἰ χθονίων γένος ἀνδρῶν Οἷς τότε μοῦνον ίκανε Θεοῦ λόγος ἴσος ὀνείρῳ, Υμετέρου θεσμοῖο θεοὺς ἐκάλεσσεν ἀοιδή. Ex qua interpretatione nihil solidi elicias. Nisi quod hæc ejus mens videatur: Si illi, ad quos leviter, el quasi per somnium, Dei sermo pervenit, a propheta vestro dii dicuntur. Nam sic infra de Lazaro, qui post obitum convivio intererat, loquitur: Εἰς δ' ἦν δαιτυμόνων ἔτι Λάζαρος, ἴσος ὀνείρῳ Πασιφανής. Quod locum hic non habet. Est enim psalmus de quo agitur, et vehemens imprimis, et vere, ut magistri solent loqui, mun, hoc est, increpatio acerrima. Ergo aliud quærenduin erit. Hebræi varia prophetiarum fecere genera, quæ ad duo maxima ex parte reducuntur. Nam aut fausta aut adversa niiDtiant. Quorum posterius, quia ut plurimum minatur, NW a prophetis dicitur. Quam vocem locis prope inlinitis apud Isaiam, Jeremiam, et cæteros invenias. Chaldæis to onus, ad verbum, et interdum onus maledictionis calicis. Hellenistis modo λῆμμα, modo λήμμα κεκριμένου, modo λήμμα λόYou, interdum Xoy:ov, interdum ¿ñµa λóyou, interdum ῥῆμα κατά τινος, interdum ὅρασις κατά τινος, interdum absolute ¿ñµ¤, interdum Xóyog dicitur. Et Hebræi cum sic sumitur, non raro 27, id est λóyou, simpliciter efferre solent. Non est vehementior acerbiorque quam Michææ, quæ non aliter quam hoc est, Adyog, a propheta dicitur. Videatur primo cap. 1, ubi Xóyog apoyntelaç a Chaldæo dicitur. Cujus notam, cum simpliciter sic usurpatur, by Hebræi, Hellenista xatá plerumque ponunt. Ita lóros κατὰ τῆς Μοαβίτιδος, λόγος κατὰ Δαμασκού. 110 qua sæpe tamen 430 variant. Ita Zachariæ x1, 1, λquμα λόγου Κυρίου ἐπὶ τὴν Ἰσραήλ, quod est, προς lopat, ut hic loquitur evangelista. Et sic elegantes Græci. Sane principi philosophorum, 'Appódiov, Iphicratis adversus Harmodium oratio, rhetoricorum secundo inscribitur, qui ibidem aliquoties sic loquitur. Necnon et Demosthenes, TOY κατὰ Λεπτίνου, Προς Λεπτίνην inscripsit. Ergo πρὸς οἷς ὁ λόγος ἐγένετο, est καθ' ὧν ὁ λόγος ἐγένετο, adversus quos prophetia illa fertur. Jam ad rem. Psalmus de quo loquitur, gravissima adversus eos qui in dignitate constituti erant, prophetia est. Quam Chaldæi NT by, hoc est, per manum Asaphi, traditam fuisse notant: quæ est talis prophetiæ nota, In qua, tria ut plurimum considerantur: a quo, ad quem, adversus quem. quo, est Deus: ad quem, per cujus manum tradi prophetia dicitur: quemadmodum Aggæi 1, 1 et 2, alibi non semel; adversus quem, ut Israel, Ninive, Damascus, Babylon, qui sunt, ñpds oŷç ylvetai ó àóyos, adversus quos prophetia fertur. Is a quo, in hac prophetia; verbis his exprimitur: Ὁ Θεὸς ἔστη ἐν συναγωγῇ θεῶν. 18 ad quem, in lemmate exprimitur, Yalude to 'Aváy, ita enim Helleniste casum exprimunt secundum. Adversus quos, qui sunt πρὸς οὓς ὁ λόγος ἐγένετο, sunt magistratus. Adyos igitur est RWD: quæ est Chaldæorum 400, rabbinorum. Scriptor Hel lenista, quod nihil minus quam inusitatum illis, Adyov satis habuit dixisse. Ut in illo Jeremiæ L, 1: pd;

#141 Ο λόγος δν ἐλάλησε Κύριος ἐπὶ Βαβυλῶνα καὶ ἐπὶ γῆν Χαλδαίων ἐν χειρὶ Ἱερεμίου. Eodem modo, Isaire 11, 1: Ο λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ησαΐαν υἱὸν Ἀμὼς περὶ τῆς Ἰουδαίας, καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. Quod Procopius κατὰ τῆς Ἰουδαίας ex aliorum versione reddit. Qui 431 locus plane huic nostro geminus, ut inscriptio antiqua fuerit, Λόγος ὁ ἐν χειρὶ ᾿Ασάφ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἄρχοντας γενόμενος. Ergo, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, sunt magistratus, of &pxovt&c, qui ibi vehementer atque acerbe compellantur. Qualia sunt illa: Usque quo judicatis iniquitatem, et impiorum facies suscipitis? Sela. Judicate pauperi et pupillo. Non cognoscunt neque intelligunt, in tenebris ambulant. Et tamen sequitur: Ego dixi: Dii estis. Sensus ergo talis est: Quod si eos igitur adversus quos totus ille locus, tola illa prophetia agit, quos tamien vehementer officii neglecii aique acerbe monet, imo reprehendit Deus, lamen dignitatis causa, deos dixit, quia Deum repræsentant magistratus; vos eum, qui a Patre separatus [} ub æterno ac sanctificatus in terram missus est, eum blasphemum judicatis, quod se Dei dicat Filium? Ον ἡγίασεν ὁ Πατήρ, est verus ille αφωρισμένος, rex simul et sacerdos. Nam to 777 ita reddunt Hellenistæ: quo evangelista, nomen quoque patriæ, non sine causa, xat' olxovoμlaç λoyov, trahunt. Sed me intelligebat quidem quid hoc loco ἐν τῷ νόμῳ ὑμῶν esset. Νόμος enim omnes libri sacri sunt, οἱ ¿yxpivóµɛvot, ut critici ecclesiastici loquuntur, hoc est, quos ut fide dignos admittebant. Legem enim et doctrinam eadem Hebræis vox designat. Significationem autem pro significatione ponunt Hellenista (ut cum, βίβλος τῆς γενέσεως τοῦ Χριστοῦ dicunt: qui eadem vox seriem et librum notat). Quod inepte noster Osσµòv úµétɛpov interpretatus est. Sed et partem loci alteram, cum expedire se non posset, mutilavit. Ita enim: Ὑμεῖς ἄφρονα μῦθον ἐπεφθέγξασθε μανέντες, *Οττι θεοῦ ζώοντος ἐγὼ Πάϊς. Quasi scriptum esset, "Ον ὁ Πατὴρ ἡγίασε, καὶ ἀπὸ έστειλεν 432 εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἐγὼ Yids ɛou Etut. Quod an ab eo factum sit, an vero aliquid exciderit, non disputo. Qui proxime ad loci mentem accesserunt, totam diflicultatem in illis verbis esse existimarunt, Πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ¿ylveto. Quæ quia evadere non poterant, magistratum intelligi dixerunt, cui demandatum imperandi aliis sit munus. Et hunc llebraisinum esse. Ego existimabani, ad quem sermo Dei fit, prophetam esse; adversus quem, qui reprehenditur. Et hoc verum est. Sed ad alia. CAPUT XXIV. Undecimum caput percurritur. Hüp de vehementi febri, et id Hippocrati usitatum. Ignis pro febri, Syris ac Chaldais. 'Asbévala, an recte nup a Nonno dicatur. Αρρωστεῖν, ἐνοχλεῖσθαι, μαλακίζε alat quid llellenistis. Isthenis vox rabbinis usitata. El quis ita ab iis dicatur. Disputatum de loco, 'Ex τῆς κώμης Μαρίας καὶ Μάρθας τῆς ἀδελφῆς αὐτ tñję. Locum illum Syrus metaphrastes quomodo legerit. Loci lectio ex ejus sententia repræsentata. Bethania xwun. Urbes illustrissimæ xwpaɩ dictæ. Vox Hebræa, quæ exprimitur cum sic loquuntur, et hinc error Nonni el aliorum. Insignis napepunveía Nunni. Locus a Nonno mutilatus. Insignis Nonni inconstantia. Thomas inepte divuμo diclus. Neque Δίδυμον fuisse dictum. Δίδυμος μεθερμηνευόμενον Thoma. Nomo ridicule et ineple excusari Christum, quod fleverit. Explicatio nobilissimi loci, Ενεβριμήσατο τῷ πνεύματι, καὶ ἑτάραξεν ἑαυτόν. Εμέριμᾷν τινι. Error in loci ejus interpretatione Chrysostomi et aliorum. Πνεῦμα pessime in eo loco pro S. Spiritu acceptum, et pro recta ratione. Locus a Nonno mutilatus. Spiritus sulius Patris a Nouno creditus. Πνεύματι πατρῴῳ δεδονημένος male. Hebreis Spiritus quomodo accipiatur: spiritus alicujus, pre ipso. Loci interprelalio et ipso evangelista petita. Έμβριμᾶσθαι ἐν avr. Matthaum et Marcum, Græcorum more, Joannem Hellenistarum to £µápiµāv usum. Locus a Nonno truncatus. Interpretatio loci illius, llátep, 433 εὐχαριστῶ σοι, ὅτι ἤκουσάς μου. Ἤκουσας more Hebraorum, ἀντὶ τοῦ ᾿Ακούειν είωθας. Sudarium. Eam vocem ex Nonni sententia Syram, et tamen a sudore ridicule deduci. Locus Nonni transpositione emendatus. Infinitas voces Græcas et Romanas, Syris, Chaldæis, ac rabbinis olim in usu fuisse. Et aliqua earum exempla. Rabbinorum ineptice in vocum, Græcarum præsertim aut Romanarum, origine. Apulia, aphul, quod fabam denolat, inepte deducta. Napofixiov, et quam ineple ei ab Elin origo assignata. Usus toù sudar in sepultura Judaorum. Φοιβάζειν, φοιβάναι, φοιβάζειν Sipas. Ea vor unde petita. Nonnum ea non recle usum. Traductio liberorum per ignem in honorem Moloch, et quare instituta. Pessime a Nonno çoɩβασμόν confundi et άγνισμόν, cujus meminit evangelista. Undecimi capitis initio, cum ad illa verba commate primo, "Ην δέ τις ἀσθενῶν Λάζαρος ἀπὸ Βηθαvias, de morbo Lazari dixit: 'Ην δέ τις αδρανέων νοσερῷ πυρὶ Λάζαρος ἀνὴρ Βηθανίης ἔντοσθεν, videtur de Galeni observatione cogitasse, qui passim ad Hippocraten observat, febrem vehementer up ab eo dici, ut in epidemiis et alibi, mũp là×6ɛ, ubi ille: Οὕτω ὀνομάζειν ειωθὼς τὸν πυρετὸν ὅταν ἡ σφο Spóratos et alibi: "Iopey ött Tüp dvopáčel toV TUρέστατον πυρετόν. Ac sic passim πῦρ ὀξὺ, πυκινόν, et similia flippocrati. Quod a Syris ac Chaldæis ortuin videtur, quibus NTRN, id est up, febris dicitur. Igitur in eo lapsus est, quod quain ¿olévɛlav evangelista dixit, quæ initio ad mortem, teste Domino qui ita loquitur, non esset, sic vocavit. Expressit antem id quod dicitur Hebræis auctor sanctus. Quod urbane άρρωστεῖν, νυὶ ἐνοχλεῖσθαι, et interdum paλzxíčeσðat ab Hellenistis dicitur. Ab Hebræis enim si gravior sit morbus to ŋh additur, et boc est, quod mods þávatov evangelista infra dixit. 434. Αὕτη ἡ ἀσθένεια οὐκ ἔστι πρὸς θάνατον. Quod ab Hellenistis ἀῤῥωστεῖν ἕως θανάτου dicitur, ut de Ezechia | Regum xx, 4: 'Ev Exeivais tais ἡμέραις ἠῤῥώστησεν Εζεχίας ἕως θανάτου. Quid quod vocein suani isthenis, ab hac voce deduxerunt magistri, quæ in usu procul dubio, ut alia non pauca Græca, Judæis ea tempestate fuit? Sic autem dicunt eum, quem avopečia tentat. Et ut ipsi loquuntur, SON'S SIDI WINI TWINS, qui male habet animo, adeo ut cibum non admittat. Quemadmodum ergo illi vulgo, Rabbi noster isthenis fuit, sıc erat noster, cum bic aliquid tentaret. Cum sequievangelista, ὅτι Λάζαρος ἦν ἀσθενῶν. Quare frustra tur, ånd Byðavla;, fateor cum iis semper me sellsisse, qui in sacro textu nihil sine codicum aut certa veterum auctoritate immutandum censent. Quanquam solo viri magni D. Hieronymi exemplo absolvi poteramus, qui ut sæpe alias de corruptela loci alicujus disputat, sic in illo Isaiæ XLII, 3, quem. admodum citatur a Matthæo, quædam vult a scribis prætermissa, ut hic de Nysseno non dicamus, qui, ut observare me memini, comma alibi integrum, quod in nostris desideratur editionibus, adducit. Hoc sane loco quædam sunt, quæ non immerito, acuto homini de negligentia scribarum aliquam movere poterant suspicionem. Nam cum ex Bethania amicum Domini et Dei nostri oriundum ait, cur èx κώμης Μαρίας καὶ Μάρθας ortum dicit? Quis enim dubitat, quin notus eo tempore esset Lazarus? ut non fuerit necesse, vel illius patriæ vel ipsi, a sororibus hanc lucem mutuare; cum hæ potius, sorores

S sens esset, sed quod Lazarum, ex Martha, quæ tum occurrebat, aliisque, pridem exspirasse intelligeret. Ex quibus, ante hanc digressionem, Bethaniam quidem, nondum tamen el; thy xwuny, quam imaginantur, venisse poterat videri. Sed quid nostro facies, qui ad locum illum, ubi dicitur, 20v ouv ὁ Ἰησοῦς, de suo εἰς τὴν κώμην addidit? Nam diserte ibi dixit: Ελθὼν δ' ὀψικέλευθος"Αναξ ἐς ἐθήμονα κώμην, Λάζαρον ἄπνοον εὗρε χυτῇ στρωθέντα κονίη. Quibus verbis, nisi Græce non intelligimus, venisse Dominum ele xwuny dixit. Et tamen postea, rursus negat quod dixit. Nam ad illa verba comm. 30: Ούπω δὲ ἐληλύθει ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν κώμην, ita locuαι illum reddit: Οὔπω εὐρυάλωος "Αναξ ἐπεβήσατο κώμης. Venit igitur els xwμny, et nondum venit. Adfuit, et nondum adfuit. Rursus versu primo hujus capitis. Bethaniam diserte, vitiosa deceptus lectione, and tñs xwμns distinguit. Prímo autem duodecimi, cum necesse non esset, Bethaniam et ipse xwµnv dixit: εθήμονα δύσατο κώμην. Δύσατο Βηθανίην. Lazari dicendæ essent. Nam qui aliam hic xúµηy de itinere, non de adventu: cope, non quod præintelligi existimarunt, saltem quænam illa esset addidissent. Quod si 435 nequeunt, inficias non ibunt, quin obscurius dicatur, quod perspicue sic dici arbitrantur. Saltem ergo melius codices antiqui, quibus metaphrastem Syrum usum esse constat. Qui pro istis, Ex xwμns, nihil aliud quam κώμης, pro illis τῆς ἀδελφῆς, nibil aliud quam aspó legebant. Quo præeunte, nihil obstat quo minus totum sic concipiamus locum: "Hy & ἀσθενῶν Λάζαρος, ἀπὸ Βηθανίας της κώμης, Μαρίας καὶ Μάρθας ἀδελφός. Ac deinde: Αὕτη ἦν Μαρία ἡ ἀλείψασα τὸν Κύριον. Postremam enim, qua nunc comma terminatur, Syrus quoque omittit vocem. Quam non dubitamus, cum inventione commatum mutatam esse. Superiori quippe adhæsit, quod sequenti conjungendum erat. Cujus rei sane et alia illustria afferre possumus exempla. Jam quod vicum hunc Bethaniam fuisse negant, quod haud dubio vel inaximam mutationi huic ansam dedit; cogitassent saltem, quod non uno loco obliti sunt, Syriace locutum, Hellenistice scripsisse eum quem interpretantur. Eam autem vocem Hellenistice, ut multas alias, bic expressisse. Quibus usitatum est, significationes proprias ad res improprias transferre, ut quod dicitur Syriace de vico, Hellenistice ad urbem transferatur. Damascum maximam fuisse urbem, nemo hactenus, quod sciam, negat. Constat tamen xwuny hanc ab Hellenistis diei. Ita Jeremias cum dixisset, Εξελύθη Δαμασκός, ἀπεστράφη, additur, Πῶς οὐχὶ ἐγκατέλιπε πόλιν αἰνὴν, κώμην ἠγαπημέvyv; cap. xlix, com. 24 et 25. Quare enim? Quia voce usus fuerat propheta. Sed et Bethlehe mum sane urbs, et quidem sortis Judæ, fuit. Et ea urbs, quanquam parva, tamen omnium quas sol videt, tum Davidis causa, tum illius qui 436 Davide major erat, illustrissima, xwun ab auctore nostro dicitur: Οὐχὶ ἡ Γραφὴ εἶπεν, ὅτι ἐκ τοῦ σπέρματος Δαβίδ, καὶ ἀπὸ Βηθλεὲμ τῆς κώμης, ὅπου ἦν Δαβίδ, ὁ Χριστὸς ἔρχεται; ut omittam eam vocem, quæ proprie et usitate urbem denotat Hebræis, ea voce exprimi ab Hellenistis. Quare interdum doleo, interdum pene indignor, non majorem curam eruditos linguæ Hellenistica, in Novo Foedere præsertim, ubi id vel maxime requirebatur, habuisse. Atqui optime hoc intelligebat Syrus, qui hic voce Nest usus. Sed et hoc mirifice turbavit nostrum, qui vụlt ægrum quidem in Bethania fuisse Lazarum; ex Mariæ tamen ac Marthæ vico oriundum. Aut potius quid diceret, ne ipse quidem intellexit. Nam perplexe ac involute loquitur: Ην δέ τις ἀδρανέων νοσερῷ πυρὶ Λάζαρος ἀνὴρ, Βηθανίης έντοσθεν ἀειδομένης ἀπὸ κώμης Μάρτης καὶ Μαρίης. Sed et quae sequebantur, τῆς ἀδελφῆς αὐτῆς, quia corruptissima videbat, nec se expedire poterat, prætermisit. Quod schema non semel usurpavit. Sed in Bethania non parum hæret. Itaque festive et àɛɩôɔµévny dicit, et quia celebrei existimabat, aliaın ab illo vico fecit, de quo loqui auctorem existimal. Quasi aut Bethania non posset dici xwun, aut hoc ipso capite, ubi dicitur, Ούπω ἐληλύθει ὁ Ἰησοῦς εis thy xwuny, non Bethania intelligatur. Quare mirum est quod quidam ne evangelistæ quidem credunt. Sane multa sunt quæ viris doctis hic imposuerunt. Longum imprimis cuni Martha colloquium. Prius enim quam eo perveniret Dominus, occurrisse ei Martha dicitur. Quæ deinde iterum Bethaniam præcurrit, ut sororem scilicet vocaret, ubi demum 437 evangelista comm. 30, ait: Om de ἐληλύθει ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν κώμην· ἀλλ᾽ ἦν ἐν τῷ τόπῳ ὅπου ὑπήντησεν αὐτῷ ἡ Μάρθα. Cum aute longissimam digressionem ac colloquium cum Martha comm. 17 dixisset, 'Elowy ou ó 'Iŋooù; εúpe αὐτὸν τέσσαρας ἡμέρας ἔχοντα ἐν τῷ μνημείῳ, quasi, scilicet, Bethaniam jam pervenisset. Atqui Ev G Et eodem capite comm. 12: Φήμης εἰσαίοντες, ὅτι ζαθέης ἀπὸ κώμης Ἰησοῦς ἐς ἔδεθλον ἐλεύσεται Προσολύμων. 438 Nullus denique in scena servus ludos quos hic noster dedit. Vide quantos ignorantia linguarum fluctus excitet: quod si illi evenit, quem et episcopum fuisse, et eruditissimum volunt, quid imperitis fiet? Quorum magnam ac primam occasionem sustulissent eruditi, si nobiscum legissent: *Ην δέ τις ἀσθενῶν Λάζαρος, ἀπὸ Βηθανίας τῆς κώ μης, Μαρίας καὶ Μάρθας ἀδελφός: αὕτη ἦν Μαρία dices non vidit, ne eam quidem lectionem sequiἡ ἀλείψασα τὸν Κύριον. Noster qui emendatos cotur quæ exstat. Et eam tamen ipsam truncat. Cujus rei pœnas toto capite persolvit. Cum evangelista ejusdem capitis, commate 16, dixit, Einev oùv, inquit, Θωμᾶς ὁ λεγόμενος Δίδυμος, bis erravit, cum et Thomam præter mentem ejus quem interpretatur Sivupov vocavit, quod et summus vir Angelus Caninius verbo monuit, et cum Alduµov vocari voluit: εἰσαίων δὲ διώνυμος ἔννεπε Θωμάς Ὃν Δίδυμον καλέουσι. Utrique ansam dedit, quod nesciret quid evangelistæ velint, cum Hebræis nominibus vel Syris, notam illam ὁ λεγόμενος apponunt, quod est 8 μεθερμηνευόμενον Ελληνιστί Δίδυμος λέγεται· id est, quod si Græce efferas, idem quod Didymus significat. Ita Petrus dictus fuit Cephas, 6 Reyouevo Eanvist Пétpos id est, quod si Grace interpreteris, DПérpov notat. Ita capite 1: 25 xλnoon Knoās, 8 ἑρμηνεύεται Πέτρος, ubi in banc reni plura. Ergo et hoc loco, Aeroμevo Alduμins, est ac si dixissel, & punvevetal Aldupos. Neque verum est, Thomam Didymum fuisse dictum, sicut Cephas dictas fuit Petrus. Nam τὸ μεθερμηνευόμενον Petro adha sit quod de Thoma dici non potest. Hoc tam ridiculum, ac si dican, binominem 439 Adamum esse, quia nomen ejus terram denotat. Nam et hoc falsum esset, et falsum esset Adamum Terram quoque dici. Sed de hoc plura alibi. Brevissimum comma exstat hoc capite, Εδάκρυσεν ὁ Ἰησοῦς. Ad quem locum nimis superstitiose noster excusavit Dominum, eum flevisse eum ait μpasiv áxλaútorov. Atqui meminisse debuit, et levisse vere, et verum esse quod a sanctis Patribus notatur Neminem libentius ac efficacius proprietates et humillima quæque naturæ expressisse humanx quam evangelistam illum qui de divinitate ejus illustrissime locutus est: qui est hic noster. Quem-

admedum hoc loco minime &xhautoy fuisse osten- muit, sic et commotus est Servator, ut hæc duo dit: βεβαιῶν ὅτι ἀληθῶς, καὶ οὐ κατὰ φαντασίαν Havepros, ut recte a theologis notatur. Neque in istis, quod ab illis bene observatur, 6 tis QÚσεως τῆς κρείττονος καὶ τῆς οἰκονομίας λόγος confundendus. Lazarum excitavit divina, levit humana natura. Et, ut bene Damascenus, Oute (wonolɛi τὸν Λάζαρον ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, οὐδὲ δακρύει ή 9aixhosla Nec Lazarum humana excitavit natura, nec divina flevit potestas. Neque minus eleganter ad Flavianum Leo: Non ejusdem naturæ est flere miserationis affectu amicum mortuum, et eumdem remoto quatriduanæ aggere sepulturæ, ad vocis imperium excitare redivivamı. Quare noster, qui hanc qyyxatáɓxsɩv aut minuit aut tollit, non procul ab eorum errore abest, quos in Ancyroto Epiphanius commemorat: qui locum Lucæ nobilissimum_capile xix, quo flevisse urbis sanctæ causa idem Dominus noster dicitur, quod non recte intelligerent, tollebant. Quare hæc et talia, neque maguum in theologia profectum, neque satis in Scripturis subactum exhibent judicium. Ad locum illum commate 440 ejusdem capitis undecimi 33: 'Eveбpμhσato τῷ πνεύματι, καὶ ἐτάραξεν ἑαυτόν, nunquam lego id quod noster affert, quin certissimum esse cogitem, nullum scrupulum tam levem esse in sacris aut exiguum, qui non facile eos in errorem maximum inducat qui a Græca lingua in his libris Hellenisticam non distinxerunt. Quod non nostris tantuin, sed et veteribus theologis non semel evenit. Quis peritior Græcismi unico Chrysostomo aut observantior in scriptis inter Christianos fuit? Qui, cum sciret ita loqui Græcos, ut qui èµápiµāv tiv diceretur, is ¿ntɩµḍy intelligeretur, id secutus est hoc loco. Quemadmodum et locum Græci veteres interpretati sunt. Et Hesychius, qui plurimas non Fœderis Antiqui tantum, sed et quasdam Novi glossas, conservavit, ἐμβριμώμενος, μετὰ ἀπειλῆς ἐνα Tɛààóµɛvos, interpretatur. Accedebat, quod, ex usu Græco, ea voce Marcus et Matthæus usi essent: quibus nihil aliud vox ea quam ἐντέλλεσθαι μετ' dens, ut jam audivimus, designat. Magnus ergo seriptor ille ac theologus, ad hunc locum ita notat: Εἶτα, ἐπιτιμήσας τῷ πάθει (τὸ γὰρ ενεβριμήσατο τῷ πνεύματί ἐστιν, ἐπέσχε τὴν σύγχυσιν) οὕτως ἐρωτᾷ. Cui spiritus, seu πνεῦμα, cujus hic evangelista meminit, est ipsa perturbatio: nam tỷ πvεúμati hic casu tertio putavit dici. Quem Euthymius secutus, Infremuit, inquit, spiritu, hoc est, affectum cohibuit, ipsum reprimens: torve ac austere præ tur - batione intuitus est, ne cum lacrymis interrogaret. Nam spiritus dicitur hic turbationis affectus: quanquam aliam non multo post sententiam adducat. Videtur ergo, quod optime et doctissimus Jansenius notavit, non respexisse id quod sequitur, xal ktápačɛv aútóv. Quis enim dicat, eum 441 simul et cohibuisse affectum et laxasse? Aut quo pacto hæc conveniunt: Perturbationi increpuit, ac ipse semet vehementer perturbavit? Secunda, quam Euthymius adducit, illorum sententia est, qui từ леa, pro casu Latinoroi sexto acceperunt. Quidam vero, inquit, Spiritum intelligentes, divinitatem ejus interpretantur: quod acriter humanæ naturæ per divinitatem comminatus est, el concussit eam, comminatione perterritam. Sed quis dicat, perturbationi suæ modum per divinitatem Dominum imposuisse, cum mox addat, ac rehementer sese perturbavit? Quid enim ea voce vehementius qua utitur? Eodem et Theophylacti recidit interpretatio qui to neúμatt, de sancto Spiritu bic accipit, qui humanam hic cohibuit naturam: nisi quod absurditatem diluit, sed frustra. Que natura, inquit, imbecillitatis suæ conscia, cum hoc non ferret, vehementer est commota. Videbat enim, qua non cohæreret cum superiori, xal tápačev autóv. Jain a Cyrillo, to πveúμat, pro recta raone sumitur, qua præeunte, quemadmodum infresic jungantur. Non enim ausus fuit, quod a Nonno factuin est, auctorem perturbationis bujus sanctum Spiritum fateri. Quod, cum nostro quoque non omnino satisfaceret, quæ subsequuntur, xal trápačev aðróv, non tam bona fide quam judicio omisit, ut omittam tertium errorem: quod de sancto Spiritu cum loquitur, Harpov eum dixit, quasi qui à Patre non a Filio procederet. Quod cum Græcis quibusdam, usitatum illi esse alibi notavimus. Cum illi quoque, aut ex illis quidam certe, qui a Patre per Filium procedere dixerunt, nihilominus, non Patris tantum esse sed et Filii, profiteantur. Sed quid opus erat 442 tot contentionibus, in re tanı levi, et quam pueri novisse ex Hellenisticis locutionibus debebant, nisi quod, ut istas intelligerent, plerique ne operæ quidem pretium esse existimarunt. Hebræi spiritum et animam cum dicunt, eum ipsum de quo sermo est, intelligunt. Et hoc ita notum est, ut nemo sit qui dubitet. Els xɛipas ou rapalhoo μαι τὸ πνεῦμά μου, 7, hoc est έμαυτόν, pro quo tuxh po nullo discrimine iidem dicunt. Idque in omnibus personis: Spiritus ejus, est ipse. Hoc ergo voluit evangelista: Ενεβριμήσατο ἐν ἑαυτῷ καὶ ἑτάραξεν ἑαυτόν. Τῷ πνεύματι est, ἐν τῷ πνεύ pat, dicerent Hebræi, hoc est v tautų. Ἐνεβριμήσατο τῷ πνεύματι, καὶ ἐτάραξεν αὐτόν, plane tautoduvapova sunt, et eodem sensu dicuntur. Quod cum Syrus intelligeret, alterum, nimirum, từ πvsúpati,, alterum, nimirum adtÓV, Treddidit. Quæ perpetuo conjungunt illi, ut si Græce dicas: Ενεβριμήσατο τῷ πνεύματι αὐτοῦ, καὶ ετάραξε τὴν ψυχὴν αὑτοῦ. Nam utrumque ἑαυτόν designat. Sed quid dubitamus, cum evangelista paulo post se explicet? Nam quod hic Eveбpurgato τῷ πνεύματι, versu tricesimo octavo, ἐμβριμώμε νος ἐν ἑαυτῷ dixit: Ἰησοῦς οὖν πάλιν ἐμβριμώμενος ἐν ἑαυτῷ. Εἰ quemadmodum eo loco, εμβριμώμενος ἐν ἑαυτῷ, ita rursus capite xuit, 21, ἐταράχθη τῷ πνεύματι, hoc est, ἐν ἑαυτῷ, dixit. Ταῦτα εἰπὼν ὁ Ἰησοῦς, ἐταράχθη τῷ πνεύματι. Quemadmodum hoc loco, post ενεβριμήσατο τῷ πνεύματι, καὶ ἑτάραξεν autóv, subjungit. Matthæus igitur et Marcus, Græco more sunt locuti. Alter enim dixit: 'Eveбpiµhoato αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, cap. ix. Alter: Καὶ ἐμβριμησάμενος αὐτῷ, cap. xi. Item: Καὶ ἐνεβριμῶντο αὐτῇ, cap. XIV, Joannes Hellenistice locutus est. 443 Quæ dum non distinguuntur, multis quotidie imponunt, cum præsertim has locutiones in vulgares linguas atque idiomata transfundunt. Neque dubitamus, quin futuri aliquando sint, qui plurimos in Novi Fœderis interpretatione errores sic commissos esse, aliquando probaturi sint. Modo adsit candor, et modeste de se, optime de iis sentiant, qui multa optime interpretati sunt. Cogita nunc quid noster dixerit, qui Spiritui sancto, sed Paterno, hoc ascribit, ne et Filii dicatur. Quod illi usitatum, ut non semel ostendimus. Ita enim: · Πνεύματι πατρῴῳ δεδυνημένος ἴαχε φωνήν. Nam cætera, cum teneri se videret, prætermisit. Illa verba comum. 41: Πάτερ, εὐχαριστῶ σοι ὅτι ἤκου đáç µov, quis ex nostro intelligat, cum scribit: Σοὶ χάρις, ὡς ἐμέθεν,Πάτερ ἔκλυες· οἶδα δὲ θυμῷ Ὡς ἐμέθεν βοόωντος ἀεὶ σέο Παιδὺς ἀκούεις. More enim Hebræorum est locutus, quibus præteritum futurum exprimit: xovoas, id est, àxoúσELS, ἀκούειν είωθας. Quod praeclare ex alio expressit Tertullianus, qui vertit: Pater, gratias ago tibi, quia semper me exaudias. Futurum enim cum continuationem notat, præterito designant Helleniste, Jobi 1, 19 πω. Quod illi, οὕτως οὖν ἐποίει Ἰώβ. Quod sequitur in longa digressione illa de resuscitato Lazaro ad comma quadragesimum quartum.

καὶ ἐκ ποδὸς ἄχρι καρήνου Σφιγγόμενον πλεκτῇσιν ὅλον δέμας είχε κερείαις, Θερμὸν ἔχων ἱδρῶτα καλυπτομένοιο προσώπου· Καὶ λινές πεπύκαστο καλύμματι κυκλάδα κόρσην, Σουδάριον τόπερ εἶπε Σύρων στόμα, quo nomine dicam nescio. Simplicitatem enim pa1145 cui persuadebit? Nam si ea vox Syriaca, et sudor, unde hæc deducitur, Syrorum vox erit. Et si hæc Syriaca, quod Syri ea tuuin uterentur, νόμος quo que, et ἄρχων, εἰ κόφινος, et στάδιον, etiam δηνάριον, γλωσσόκομον, σινδών, παράκλητος, λαμπάδες, χιλίαρχος, πραιτώριον, στρατιώται, σπόγγος, λίτραι, riter et imperitiam admiror. Nemo nescit Syros 444 eo tempore ut Græcas sic Latinas usurpasse voces. Inter eas autem et Romanam sudar ea ratione esse qua et dévrtov, quo mox utitur. Hoc intererat, quod plerumque ab iis usurpatæ patrium mutarent usum, quod in voce rappŋola ante ostendebamus. Inter eas est et sudar: aut coudápiov, ut hic vocatur: qua utrique et Syri et magistri Hebræorum utuntur. Et hi aliter ut plurimum quam illi. Syris enim fere est sudar, quod evangelistæ Avtov. Et sic in Actis apud Metaphrasten. Atque eodem fere modo usurpavit Benjamin, cum cydari sudarium imponit. Nam de usu ejus, in contractibus præsertim Judæorum, plurima Elias Thesbites; et ex eo hac ætate alii. Noster ridicule, et Syram ait vocem esse: et tamen a sudore haud dubio deducit. Nam hoc ille sudor notat, quem præmittit, Θερμὸν ἔχων ἱδρῶτα καλυπτομένοιο προσώπου· interpretationem illain, Hebreorum quoque critici ut, si illi credamus, Lazarus sudoris causa, sudario sit involutus. Quis ergo satis áronµata hæc admiretur? Nam si sudant mortui post mortem, etiam post mortem vivunt. Et si sudoris diluendi causa, quod innuere videtur (qui non alia occasione, si quid judicare possum, hic sudoris meminit) sudario ac fasciis obtectus fuit mortuus, necesse fuit ut sudorem in mortuo timerent qui hæc adhibuerant. Mirum autem, cum sudoris causa statuatur calor, mortuos sudare. Ne hoc quidem persuadere mihi possum, statim a morte Lazarum sudasse. Quis enim nescit, calidum nativum penitus fuisse exstinctum, ac paulatim rediisse. Quare longe melius Martialis Lemovicensis episcopus Epistola ad Tolosanos, sudarium mortuorum dixit. Ut ad solum ejus verbum continuo de monumento resurgeret, ligatus sudario 445 mortuorum. Ergo extra usum sudoris: sed in tota hac digressione nihil commune cum auctore quen interpretatur, habere voluit. Pluto Lazarum, et quidem apud Lethen, quærit. Mortuus calet. Et loputa Exeɩ, hoc est, sndat. Unus tamen versus inanifeste transponendus est. Quis enim ista cohærere dicat? Σφιγγόμενον πλεκτῇσιν ὅλον δέμας ἔσχε κερείαις Θερμὸν ἔχων ἱδρῶτα καλυπτομένοιο προσώπου. Quis enim dicat, caput vinctum esse, quia membra vincta sunt? Quod est ávaxólovov. Deinde nulla causa cst cur meminerit sudoris, nisi quia mentio sudarii. Atqui nihil hactenus de eo sed in iis quæ sequuntur. Quare totum locum ita ordinandum puto: Καὶ ποδὸς ὀρθωθέντες ἀκαμπέα γούνατα σύρων, Τυφλὴν ιθυκέλευθον ἔχων ἀντώπιον ὁρμὴν, Αὐδήεις νέκυς ἔσκε· καὶ ἐκ ποδὸς ἄχρι καρήνου Σφιγγόμενον πλεκτῇσιν ὅλον δέμας ἔσχε κερείαις· Καὶ λινέῳ πεπύκαστο καλύμματι κυκλάδα κόρσην, Θερμὸν ἔχων ἱδρῶτα καλυπτομένοιο προσώπου, Σουδάριον τόπερ εἶπε Σύρων στόμα. Et hoc est quod evangelista dixit: Asuvos tous πόδας καὶ τὰς χεῖρας κειρίαις· καὶ ἡ ὄψις αὐτοῦ Gouda ply repedédeto. Quæ turbata ante, nunc eoden ordine leguntur. Nam xetplat membris, vultui sudarium tribuitur. Et quo ista tamen tam laboriose? cum nihil tale evangelista. Qui ubique instituti sul memor, suscitatum ait mortuum fuisse. Et ne quis de eo dubitaret, coram omnibus vivendi munia fuisse functum; ino incessisse. Obstitisse fascias, sudarium et alia, ne libere incederet. Illas pedibus et manibus, illud oculis. Ea ergo Dominum jussisse ut solverent. Jam quod addit: 446 Σουδάριον τύπερ εἶπε Σύρων στόμα, manifeste Græcæ voces aut Ronianæ, quibus omnibus in solo Joannis Evangelio Syrus metaphrastes utitur, Syrorum voces erunt. Quod si verum, quid obstabit, quo minus et ǎyyedo; et du pov, et quacunque alia in Targumim occurrunt, Chaldæorum voces sint? omnes denique, non Græcas tantum et Romanas, sed ispanas quoque Gallicasque, quæ in rabbinorum scriptis plurimæ occurrunt, Hebræðrum esse voces, necesse ut concedamus. Quæ stuporem omnem, omnem ignorantiam excedunt. Neque hoc admiserint, qui vel levissime in horum lectione versati sunt: qui sciunt, quam diversa, ut jam dixi, ratione, eam vocem et Chaldæi et rabbini adhibuerint. Sane in Hierosolymitano Targum velum, quo post colloquium cum Deo faciem obnubit Moses, sudra dicitur: nec idcirco non Latina vox est, cum præsertim, etiam Latinis plenam esse notarint. Inter cæteros Elias. Quid quod mappam, qua nocentes strangulabant, quibus tamen nullum a sudore periculum, ni fallor, est, sudar nuncupabant? Sed quis ferat Syram, ut jam dixi, esse vo cem, et a sudore tamen dici? Quod tam verum est, quam Apuliam a fabis dici, quod vult Benjamin, quia phul Hebræis fabam denotat: aut vaporxtoy a ner, quod solem denotat, quod idem Eli:'s voluit. Et 447 alia non pauca quæ ad nauseam in magistrorum libris legimus, quoties vel Græca vel Romana ab Hebræis ſweptissime deducunt. In quo noster omnes antecedit: qui sudarium vull esse Syrum, et a sudore tamen dici: quod Latinum est, origine autem Græcum. Sed ut absolvamus quod copimus: quare sudarium in cadaveribus Judæi adhiberent, ex ipsorum scriptis petendum erat:. qui docent, usitatum sibi, eo tempore præsertim, fuisse, ut vilibus plerumque involucris mortuum involverent. Sed et sapientes, unius denarii nonnunquam sudar adhibuisse. Sed et cur vultum sudario obnuberent potissimum, ab iisdem causa ibidem redditur, ne nostrum hic audiamus. Quinquagesimo et quinto eapitis ejusdem commate, quod evangelista dixit, Καὶ ἀνέβησαν πολλοὶ εἰς Ἱεροσόλυμα ἐκ της χώρας πρὸ τοῦ Πάσχα, ἵνα ἀγνίσωσιν ἑαυτούς. noster sic expressit, * Οφρα προσβιβάζωσι δέμας ζαθέοισι καθαρμοῖς. Quod ut intelligatur, sciendumi, locum qui nunc Deuteronomii xvi, 10, legitur, Oùx ɛúpelfoetal ÈY σοὶ παρακαθαίρων τὸν υἱὸν αὐτοῦ, Chrysostomum ad illa Joannis 'verba, Καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, longe aliter ex alio interprete adduxisse: Οὐ φοιβάσεσθε, οὐ περικαθαριεῖτε Ο τὰ τέκνα ὑμῶν. Εx quo loco nostrum desumpsisse hanc vocem, a vero non abit. Nisi quod judicium requiras. Ille enim quisquis fuit, vocem Græcia profanam, ad profanam Chananæorum consuetudinem accommodavit: Hesychius, Φοιβᾶναι, λαμ πρῦναι, μαντεύσασθαι, κοσμῆσαι, καθᾶραι, ἀγνίσαι· quod Hebræis, quæ lustratio eorum καὶ φοιβάσαι ὁμοίως. Item φοιβᾶσθαι, καθαίρεσθαι, fuit, qui, ne filii aut filiæ intempestiva tollerentur morte, per ignem eos 448 ex præscripto sacerdotum Moloch, quos chomerim dicebant illi, traducebant. Quod oάe eruditi interpretes dixerunt; nam et Græci τὸ φοιβάζειν, πυρὶ ἢ ἡλίῳ καθαί peabat, interpretantur. Unde et Eschylus, fiou qoiáŋy plóya, solis ignem dixit. Vide igitur judicium. Primo enim ille Judæorum de quo hic agit yvɩouós, quem et hodie mirifice observant, aqua et ablutione peragi solebat. Tum, et Domino fiebat. Ille autem potbaσµós, et igne, et Molocho. Unde et Levitici xvii, comm. 21, et Deuteronomii xvut, 10,

stricte admodum vetatur. Imo 88uyμa, hoc est, explicandis, voce Græca, quæ ejusdem sit originis, abominatio, in lege vocatur. CAPUT XXV. Caput duodecimum examinatur. Interpretatio illius loci, Λαδοῦσα λίτραν μύρου νάρδου ὀπιστικῆς, xolutiμov. An Opistices cum erudito theologo legendum. Hartungi emendatio vapdov OπISTIXYS. Πιστός pro αληθής ab Hellenistis poni. De He bræa voce obiter notatum, quæ id indicat. Olxo; πιστός de templo Salomonis. Προφήτης πιστός in Hasmondorum libris. Πιστικὸν ἀντὶ τοῦ, πιστόν, pis Syrorum, pistico, unguenti caput, nardus cupitala, et aliud quam caput unguenti. Nápdos devots. Unctionem post cienam aut prandium, aquas secundas a rabbinis dici. To moTÒY Tŵy ὑδάτων. Μαχλὰς χαίτη, quæ poetæ nostro. Patrum de iis quæ unxerunt Dominum disputatio ac controversia. 'Apaprwhós S. Lucæ. Vox qua talem exprimunt Chaldæi. Maylád: yalty, pro eo quod esi, tỷ autñs tās payλados. Mos meretricum comam alendi. Αλάβαστρον εἰ μάρμαρον. Υπάγειν. Nonni, ex usu ejus vocis ignoraio, παρερμηνεία. Spathas palmarum, sceptri formam præ se tulisse. Cum illis populi occursus ante τὸ σωτήριον πάθος. Στοιβάδες Marci. Nonni indiligentia, cum όρπηκας οι κόρυμβα dixit, quæ ab Hellenistis χάλνθρα dicuntur. "Enves gentes, a Syro interprete dicta, et alibi Syri. Interpretatio illius loci, 'O ouv 5x205 ἔλεγε βροντήν γεγονέναι. Mos Hellenislarum 449 φωνή, βροντή. Φωναὶ καὶ ὑετός in libris Samuelis. Aóga Bɛou in tonitru. Filia vocis, et de ea Judæorum sententia. Eam singulis fere sacris historiis ex Judæorum interpretum sententia adhibitam. Vox a tonitru distincta el articulata. 'AvtituTOS Spoveň; чwvý, a Nonno, Judaicorum rituum imperito, excogitatum. Interpretatio loci, Пlávtaç ἐλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Nonni παρερμηνεία. Adhuc pusillum unum, Hebraismus; quid evangelistæ, ETI xpo. Locus Aggæi elegans. Nonnus notatus. Nonnus quam indiligenter locum Isaiæ converterit. Alter ejusdem prophetæ locus, pessime a Nonno conversus. Male rip de majestate Dei ab eo positum. Error ejusdem in eodem loco, de majestale Dei, quam de humanitate Filii et incarnatione accipit. Quare Joannes ad probandam Filii Dei divinitatem loco posteriore Isaiæ usus sit. Ejus causa ex Chaldæo Isaiæ loci interprete exposita. Sequitur caput duodecimum, cujus commate tertio occurrit ille locus, Η οὖν Μαρία λαβοῦσα λίτραν μύρου νάρδου ὁπιστικῆς πολυτίμου, ἤλειψε τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, etc. In quo quantopere una vox eruditorum factiones excitaverit, non reor quemquam esse qui ignoret. Et in ore omnium eorum scripta versantur. Nemo est sane qui non aliquid conatus sit. Inter quos erudito nuper theologo is maxime arrisit, qui Opistice legendum censuit. Is autem, vir doctissimus et summi candoris Hartungus fuit: qui, quia apud Athenæum et Pollucem, non Opisticum unguentum quidem, de quo nulla apud eos mentio, sed Babylonicum videret commendari, Opin autem civitatem Persicam, Babylone haud procul, a Strabone et Herodoto laudari, ita, sed timide ac verecunde, emendavit. Quam viri optimi ac vere eruditi conjecturam, ut oraculum nonnulli acceperunt. Qui si diligenter Hellenisticos scriptores et eorum consuetudinem, quod in eruditis hominibus, imprimis autem iis, qui in Novi Foederis libros 450 aliquid moliti sunt, unice desideramus, excussissent, non ita temere de multis judicassent: quanquam instituti nostri semper nobis, Deo volente, ratio constabit, ut præ omnibus candoris rationem habeamus. Id quod Græcis &þeuδὲς καὶ ἀληθές dicitur notum est Hebreis ea voce exprimi, qua sermonem suum Dominus confirmat. Nam To Nid notat. Solent autem Hellenistæ, quod jam sæpe diximus, in vocibus originis ejusdem plerumque uti. Ita, quod nons, ab illis mστός dicitur: quia vox originis τὴν πίστιν καὶ τὸ πιστόν notat. Itaque τὸ πιστόν illis, quod eximiuus et inter cætera excellit. Ita templum Salomonis, præclarum illud et excellens ædificium, ubique olxos πιστός illis dicitur, ut in illo, "Οτι ποιῶν πκήσει ὁ Κύριός μου οἶκον πιστόν. Ει, οἰκοδομήσω ἐμαυτῷ oxov motov, in libris Regum, atque ita semper. Sic 6 npochens, cujus passim meminit Joannes, qui est verus ille et unicus Messias, prophetarum caput, προφήτης πιστός, Hasmongorum primo cap. xiv, dicitur: Εως ἀναστῆναι προφήτην πιστόν. Atque hæc est causa cur suuni, quod excellentiam designat, ita expresserint, nonnunquam Hellenistæ. Jam autem πιστικόν et πιστόν, idem esse sequiori Græciæ, accurate vir stupendæ eruditionis Isaacus Casaubonus, ex Cedreno et aliis probavit: qui nequidquam àñò ToŬ Tely olim, ut fatetur ipse, deducendum id existimarat. Ac ne in postremo quidem scripto, cum de eo agit, sibi satisfecit. Nam, ut dixi, linguæ evangelicæ interpretatio ex Hellenistica petenda est. Eain autem vocem, ut et alias prope infinitas Græcas, Syros eo tempore usurpasse, fidem facit, quod to 'D, a miotóc vel niOTC, suum fecerint. 451 quo voces multas, et imprimis aphel, deduxerunt. Itaque quæcunque Græci per tonele exprimunt, ab ea voce deduxerunt. Sic in illo Matthæi xxvII, 20: Oi & ȧpxieρεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι έπεισαν τοὺς ὄχλους, illi, DEN. Neque aliena ab hac voce nobilissimum illum Pauli locum, οὐκ ἐν πειθοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λό γοις, expresserunt. Πειθοῖς enim ibi πιστοῖς, et, ut loqui Aristoteles non semel solet, mistixois. Quare, ne dubitandum quidem, quin evangelista pistico in animo haberet. Quod sic usurpavit, ut jam ante rapῥησίᾳ, οι παράκλητος, et alia non pauca, quibus suio modo et significatione Syri ac Chaldæi eo tempore utebantur. Quare imprimis admiratione dignum, quod interpres Syrus, qui non raro voces quæ significatione prima Græcæ essent, non mutavit, sed ex usu ejus temporis servavit, eam immutarit. Sensum tamen potius quam vocem expressit. Imo, quod evangelista voluit interpretatus est; nam unguenti caput dixit, quo præstantiam significavit. Quod mirifice decepit eruditos, qui ex eo loco nardum suam capitatam imaginati sunt. Neque enim nardus illa quain expressit, capitata, sed capitalis, cunt Marco Tullio dicenda esset præstans, nempe, et excellens, quemadmodum Hebræis WN¬ J unguentum capitis, quod caput est unguenti. Græci, cum eamdem vocem et πιστόν et ἀληθῆ notare non vidissent, multum se torserunt. Qui cum more Hellenistarum et ex ejus linguæ usa sæpius loquantur, nusquam tamen plures quam in ea lingua moras ac dificultates invenerunt. Ingeniose Theophylactus, Origenem, ut arbitror, secutus, &ôodov interpretatus est. Quia nardum puram, ¿½sudŋ antiquis dici meminerat. Et sane de fucanda nardo, sive περὶ τοῦ δολοῦν τὴν νάρδον, 452 quæ τῇ πι i sive as opponitur, lib. 11, cap. 6, egit Dioscorides. Ipsa autem vox Hebræa et to TISTÓW et tò ¿àŋß¿ç designat. Ea autem causa est cur sie dicatur quam attulimus. Necesse autem est, eos. semper fluctuare qui a lingua Hellenistica et ejus. consuetudine recedunt. Quare ne illi quidem qui ex conjectura proxime ad mentem accesserunt, causam, quare ita diceretur, vel intellexerunt, vek reddiderunt. Magistri Hebræorum eam unctionem, lotionem secundam, et aquas secundas, quamvis fieret unguento, quod post cibum loco lotionis esset, nuncupare solent. Unguentum ipsum 3127, officium ungendi 0907 MON, TÒ TISTÒY TWH ůdáτwv, dicerent: ita enim irrigationem vocant. Quærunt eruditi qui ad auctorein hunc scripserunt, quare Marie quæ abstersit pedes Domini, xaltqw

pazháda tribuerit poeta. Ita enim ad quartum ejus- de Bacchicis ac priscis suis cogitabat sacris. Nodem capitis conima, tum est illud Catulli: ἐκταδίη δὲ Ικμάδα πιαλέην απεμάξατο μαχλάδι χαίτη. Et haud dubio falluntur, cum ad delicatam capillorum hoc referunt mollitiem. Tres fuisse feminas quæ Dominum unxerunt, ex evangelistis patet. De quibus multum disputarunt Patres. Alii enim omnes, ut Theophylactus et Origenes, diversas, nonnulli omnes esse easdem volunt. Hanc ab illis separat Chrysostomus. Hieronymus, non istam, sed quæ dicitur auaprwhos, ab aliis sejungit. Locus est Lucæ vu: Καὶ ἰδοὺ γυνὴ ἐν τῇ πόλει, ἥτις ἦν ἁμαρ τωλὸς, ἐπιγνοῦσα ὅτι ἀνάκειται ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Φαρισαίου, κομίσασα ἀλάβαστρον μύρου, καὶ στᾶσα παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, τοῖς δάκρυσι καὶ ταῖς θριξὶ τῆς κεφαλῆς αὐτῆς ἐξέμαξε, καὶ κατεφίλει τους πόδας αὐτοῦ, καὶ ἤλειφε τῷ μύρῳ. Augustinus omnes vult esse easdem nisi quod hanc Lucæ 453 bis officio hoc functam arbitratur. Porro hanc auaptwλov, cujus meminit hic noster, fuisse Magdalenam, plerique Græci, et Latini fere omnes qui Gregoriumi secuti sunt, existimant. Neque dubitandum, quin et inter istos Nonnus quoque esset. Sane ἁμαρτωλός est ευφημισμός femine quæ a Chaldæis, quorum in hac re proprii ejusmodi sunt euphemismi, y vocari solet. Nam origo verbi, ἁμαρτάνειν aut ἀφαμαρτεῖν denotat. Ergo cum μα χλάδι χαίτῃ dixit, τῇ αὐτῆς τῆς μαχλάδος voluit, coma sua, quæ peccatrix fuerat, vel meretrix. Proprium autem, etiam apud Græcos, meretricum fuisse comam alere ac promittere, vel illud Callimachi Hymno in Cererem ostendit: Μὴ παῖς, μηδὲ γυνά, μηδ' δ κατεχεύατο χαίταν Non puer, non femina, non quæ comam diffundit. Ne quis dubitet in animo apapτwλóv hanc habuisse Nonnum, illud quoque arguit, quod, ut Lucas illi àλáCastro, ita pappapov illius loco dedit Nonnus. Ibi Γαστρον, μάρμαρον enim κομίσασα ἀλάβαστρον hic: Μάρμαρον ἠέρταζε, βεβυσμένον, ἄγγος ἐέρσης. Commate undecimo sequitur: "Οτι πολλοὶ δι' αὐτὸν ὑπῆγον τῶν Ἰουδαίων. Ubi, quanquam nulla vox frequentiori apud Hellenistas sit in usu quam rò mayetv, quod de desertoribus aut transfugis, quales sunt apostatæ, usurpant, tamen ita noster accepit, quasi ii, de quibus evangelista agit, Lazari videndi causa Bethaniam se contulissent. Quis negabit hoc, qui illa legit: Τοῦτον ἑλεῖν μενέαινον ἀναίτιον· ὅττι δι' αὐτὸν Λαός Ἰουδαίων μετανεύμενος ἔνδια κώμης Παιδί Θεοῦ πίστευον, ἀλεξικάκῳ βασιλῆι; Quod est toto aberrare cœlo. Nam nάyet, ut in 454 illo: Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν; hic accipiendum Num et vos defectionem cogitatis? In eo lotus est præ cæteris evangelista noster, ut quicunque honores Domino ac Deo nostro, xat' olxovoplav et occultam Dei cuncta pro se et salute nostra moderantis providentiam, exhibiti fuerunt, eos notet ac observet. Tale est, quod supra de honore regio exhibito, tale est quod infra de inscriptione Nazareni habemus: pro quo Galilæum noster substituit. Ita nunc monet, Domino eidem, ante tò owthplov ráðos el extremam Judæorum crudelitateın, Hierosolymam advenienti, occurrisse populum, qui manu Bata potvíxwv, hoc est, spathas, præ se ferret. llebræi autem ac Chaldæi, sceptri formain spathas ac spathulas palmarum præ se ferre volunt. Unde hic plane, ut in tabernaculorum festo, cum solemni ista acclamatione, de quo noster nihil mimus equidem quam cogitabat, plebis occursus. Nonnus vero quid sibi voluit, cum dixit: Καὶ χλοερούς ὅρπηκας ἐς ἠέρα λαὸς ἑλίσσων: Nam εἰς ἕτερον θρησκείας εἶδος μετέβαινε, hoc est, Horum pars tecta quatiebant cuspide thyrsos. Tale autem nihil Marcus aut Matthæus, qui ramos amputasse aiunt, Iva orpwyvúwowy y 7 d. Unde el oroбádas idem Marcus eleganter dixit. Multo minus Joannes, qui de occursu olxovoμixi agit. Et nihil minus equidem quam accurate, quæ Joannes Bata vocavit, ὅρπηκας, et more suo κόρυμβα dixit. Quæ melius, secutus Hellenistas, xáλuvbpa dixisset. Îlesychius: Κάλυνθρα, σπάθαι φοινίκων. Neque fidem facit, cum ex hortis petita ait; adeo frequenti 455 arbore in hoc Oriente, ut tectorii præstare vicem parietibus soleret. Circumspectius Juvencus, qui e palmelis discerpsisse ait: qui tamen hos palmarum ramos manifeste a cæteris distinguit: Tum populus stralas prætexunt vestibus omnes, Quaque iter est Christo, subnexa fronde coronant. Proxima tunc alii spoliant palmeta virore, Conclamantque omnes Davidis origine creti: Osanna excelsis sit gloria læta tropæis. Ipsam acclamationem noster (credo quod voci paruin commoda diffideret) omisit. Commate 20 sequitur: "Hoav TIVES "Elles ἐκ τῶν ἀναβαινόντων, ἵνα προσκυνήσωσι ἐν τῇ ἑορ f. Quod dixit, tives Ellywv, erudite Syrus, NOY. Ex gentibus, qui quidem "Elλnvas, ex more Judæorum, Syros alibi interpretatur. Chrysostomus lic Ovn dixit, et fuisse in eo ut fierent proselyti. Commale ejusdem capitis vicesimo octavo, ita loquitur evangelista: Ηλθεν οὖν φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ· Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω. Post quam vocem e coelo editam, idem evangelista addit: 'O ouv ὄχλος ὁ ἑστὼς καὶ ἀκούσας, ἔλεγε, βροντὴν γεγονέναι· ἄλλοι ἔλεγον· "Αγγελος αὐτῷ λελάληκεν. Βροντήν κα tellige, e qua vox divina prodiisset. Sæpe diximus, usitatum id Hellenistis, ut significationem pro significatione ejusdem vocis ponant. Ita hp est vox, et eximie, sive excellenter, tonitru. Hoc est, vox Dei. Et quia tonitru, seu, ventus ingens, vocis, ut Hebræi solent loqui, filiam, hoc est, oracula, solebat comitari, phic ßpovrhy reddiderunt. Bpovth' ergo vox coelestis, non articulata, sed quæ talem sequitur aut comitatur. Nam articulata, in hoc loco est: Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω. Alterum est bp, alterum hip na. De qua videndi eruditi. Illustris in hanc rem 456 locus, et qui hunc mirifice illustrat, exstat 1 Samuelis x1, 18: Clamarit ergo Samuel ad Jehovam, deditque Jehova quvis xal ὑετὸν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· καὶ ἐφοβήθη πᾶς ὁ λαὸς τὸν Κύριον σφόδρα καὶ τὸν Σαμουήλ. Ac deinde addit, petiisse populum, ne moreretur. Ubi causa metus, non tonitru, sed vox cum tonitru conjuncta, divinæ pariter præsentiæ ac majestatis testis. Neque aliter intelligendum illud 1 Regum xix, 41: Ecce Denim Jehova transit, et ventus grandis, et forlis, el subvertens montes, et confringens petras coram Jeho va: non in vento Jehova. Et post ventum commotio: non in commotione Jehova. Et post commotionem ignis: non in igne Jehova. Et post ignem vor tacita tenuis. Quod mirifice Graeci καὶ μετὰ τὸ πῦρ φωνὴ αὔρας λεπτῆς. Νeque hoc contenti addiderunt, κακεί Kúptoc, hoc est, non in reliquis, sed ibi, sive, in voce, est Dominus.Quod efferre aliter consuerunt, xaxɛi † dóža toū Ozoù, majestas seu præsentia divina: cujus testis vox illa. Ita plane hoc loco præcesserat: σόν σου τὸ ὄνομα. Respondetur: Καὶ ἐδόξασα, καὶ náliv dožásw. Quomodo? Præsentia ac majestate mea, quam hac voce et testimonio exhibeo. Et ita Moses, cum præsentiam divinam Exodi xxx, 16, in educendo petit populo, addit: Kat £vεožasŋμεθα ἐγώ τε καὶ ὁ λαός σου. At noster nihil miuus, suo more, quam quid da Oco esset, intellexit. More suo igitur defunctus est:

Και σε πάρος κύδηνα, καὶ ἔμπαλιν ἄρτι γεραίρω. Et oblitus Dominum dixisse: Δόξασόν σου τὸ ὄνο pa, pro eo dixit: για τεὸν κύδαινε. Sane quod dicitur: Ηλθεν οὖν φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρα ,יצתה בת קול vod, est fere quod magistri dicunt Egressa est filia vocis. Quam cum prophetiæ successisse velint, tamen singulis 457 fere, etiam ante primum templum historiis, accommodare solent etiam cum nulla ejus mentio in sacris. Sic, exempli causa, Sauli, cum Agago pepercisset, a voce indicatum aiunt: Ne sis justus nimium: et cum Nobum civitatem vastasset, Ne nimis impie agas, audivisse. Itidem et cum ariolos ejecit, et ad Pythonissam se contulit. quibus diversissimus evangelista, qui ex veritate, et imprimis confirmando populo, adhibitam hanc vocem notat. Est ergo ywvf,, vox cum sermone: quæ Suprabbinis diceretur. Quæ a tonitru distincta fuit, et sine eo exhiberi potuit. Quare noster, quod de Claudio Augustus pronuntiabat olim, 'Ev toisi amoudalois &TVχεί λίαν, cum dixit: Αντίτυπος βροντῇσι δι' ἠές ος ίκετο φωνή. Vocem, de qua loquitur evangelista, Dominus ipse, pwviv, quidam ex populo Sporthy, hoc est, pr, dicebant ambiguitate vocis, et ex eo, quod cum tonitru has voces exhiberi tum existimabant. Cum alii diversum judicarent; de angelo nimirum. Quare noster, cum videret, modo wvýv modu ßpovthy, hoc est, p, vocari, et Judæos ignoraret ritus, ἀντίτυπον βροντής φωνήν excogitavit: quod hic locum non habebat; nec intelligebat ipse quod scribebat. Ad illum evangeliste locum, commate tricesimo secundo, Κάγώ, ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάν τας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν, egregie Chrysostomus, τουτέστι καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν. Εt Euthymius, omnes G undique qui fidem susceperint. Et Cyrillus, TÁVTA ἀνθρώπων γένη, quemadmodum τὸ πάντες sape accipi theologi observant. Cujus parum memor noster, ad Judæos circumstantes hoc referre maluit: qui id vel eo ostendit, quod imprudenter tò üµšas verbis sacratissimi auctoris addidit: Ὑμέας εἰς ἐμὲ πάντας ἐς οὐρανὸν εὐρὺν ἐρύσσω, 458 Sequitur comm. 35: Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰητους· ἔτι μικρὸν χρόνον τὸ φῶς μεθ' ὑμῶν ἐστιν. Ubi Nonnus obscure: Ἔσσεται εἰσέτι μοῦνον ἐπὶ χρόνον αἰθέριον φῶς. Inter formulas, quæ maxime elegantes sunt, quibusque paulo post futura indicant prophetæ, vel imprimis illa est, qua de adventu Domini in carne usus est Aggeus, DY DAN TTY: qua hyperbolice exiguum oninino tempus designatur: quasi dicas, adhuc pusillum unum. Evangelista sensum potius quam efficacia expressit, cum, ἔτι μικρόν, vel ἔτι μικρόν χρόνον dixit. Talia sunt, "Ετι μικρόν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι. Εἰ. Μικρὸν, καὶ οὐ θεωρεῖτέ με, καὶ máliv μexpov, xalμs. Nam to, N. quod mirificum hic, prætermisit. Hellenistæ id conati sunt, qui in eo, cujus jam meminimus, Aggæi loco, Eti Σπαξ reddiderunt. Ἔτι ἅπαξ ἐγὼ σείω τὸν οὐρανὸν ral thy yñv. Obscure imprimis. Nam hoc Græcis aliud omnino esset. Ad verbum, E! Ev pixpóy dicas. Pro quo noster póvov dixit. Et hinc loci illius simul et obscuritas et ratio: Εσσεται εἰσέτι μοῦνον ἐπὶ χρόνον, etc. Nam ut alterum, τὸ ἅπαξ nempe, quod peculiare Hebræis est et aliis quibusdam, exprimere conatur, ita to expv omisit: quod evangelista maxime spectavit. Non bene, nihil minus equidem quam Græce, Isaiæ locum qui commate 38 sequitur expressit: Kúpte, Tię nieve Th ἀκοῇ ἡμῶν, καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύ pon; Quis enim Græce doctus illa intelligat: Κοίρανε, τις μετὰ ταῦτα τεῇ πίστευεν ἀκουῇ, Η τίνι παγγενέταο Θεοῦ γυμνοῦτο βραχίων; Quæ si ita expressisset, quivis Græce doctus intellexisset: Τίς, Θεὸς, ἡμετέροισι βροτῶν πίστευε λόγοισι; Τις δ' ἔγνω φρεσὶν ᾖσι Θεοῦ δύναμίν τε καὶ ἰσχύν; 459 Alterum enim Hebræa, alterum Græca consuetudine conceptum est. Et profecto, negligenter loca quæ ex Fœdere Antiquo ab auctore sacro adducuntur, vel expendit, vel reddit, ut et illumi sane locum, qui paulo post, commate nimirum quadragesimo et primo, ex Isaiæ sexto adducitur: Tauta εἶπεν ὁ Ἡσαΐας ὅτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ. Isaias quippe nihil ibi de adventu Domini in carne, sed de majestate Dei Zebaoth quem vidit; nec de futuro, sed de præterito. Vidisse se, post Oziæ regis obitum, quo rege † dó§¤ Oɛoū urbem reliquisse a Græcis notatur, sub successore ejus Joathamo filio, pio principe, divinam majestatem. Quod ex Chaldæo iterum petendum. Nam Chaldæns, quem ibi sequitur, Vidi gloriam Domini. Item, Et splendore ejus gloriæ replebatur templum. Quorum posterius Græci quoque expresserunt: quos duos locos contraxit, cum dixit: “Otz eide thy d6Ęav aůtoū. Nonnus, præterquam quod more suo vocem essentiæ in city mutavit, longe aliter interpretatur locum. Alter enim ab adjunctis majestatem Domini describit, quam, wę Suvatòv ávůpwny), vidisse se ait, cum ait, vidisse se Kúptov, quem Jehovam, quem Deum exercituum vocat cui Seraphin eorumque acclamationes tribuit. Evangelista, ut ad eum locum recte Cyrillus et Eusebius notarunt, Christo illa vindicat: ne quisquam de divinitate ejus dubitaret. Qui eo loco, ut non raro alias Verbum Domini Chaldæo dicitur. Quid ergo noster voluit, cum ita scripsit: Ἡσαΐας τάδε πάντα κατέγραφε θέσπιδι φωνῇ, Οττε Θεοῦ Χριστοῖο προώριον έδρακε τιμὴν, Οφθαλμῷ κραδίης πανδερκέτ, καὶ χάριν αὐτοῦ Ἐσσομένην προκέλευθον ἐθέσπισεν ἔνθεον όμ [φήν; 460 Quare powpiov? quare έory? Si præ. sentem vidit si præteritam rem, non futuram narrat si de adventu Christi et humanitate nihil, sed de majestate ejus, ut fatentur omnes, ibi agit? Quare denique, si de adventu in carne agitur, XpıSTOU OU, ipse dixit? Eusebius ad locum illum: Οἶμαι δὲ καὶ διὰ τούτων παρίστασθαι, τίς ποτε ἦν ὁ διὰ πάσης τῆς προφητείας δηλούμενος Κύριος Σα 6αώθ· τὶς δὲ οὗτος ὁ μονογενής Υιός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός. Cyrillus: "Ότι μὲν οὖν ὁ προφή της τὸν Υἱὸν τεθέαται ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Θεοῦ καὶ Παspòs, oùx av volátét. Prophetam in Patris, inquit, gloria vidisse Filium, nemo dubitare potest. Et mox locum hunc adducit. Noster sane aliud agebat. Et sequitur: Kal éládŋse nept autou. Miretur autem aliquis, cur cum tam illustres passim de majestate Dei apud prophetam illum et alios inveniantur posts, hanc de Filio interpretatus sit evangelista. Causam puto, quod illa de Judæis verba adduceret, Cæcavit oculos eorum, etc., quæ verba, quod imprimis observari velim, Verbo Domini, a Chaldæo, quem Joannes semper sequitur, altribuuntur. Ad eum enim locum ille: Et audivi vocem Verbi Domini dicentis: Quem mittam ad prophetandum? et quis ibit nobis? Et dixi: Ecce ego, et mitte me. Et ait: Vade, et dic populo huic: Qui audientes audiunt, et non intelligunt, et videntes vident, et nesciunt, et quæ sequuntur. Et nrirum est, Euthymium non aliter hoc accepisse. Ilæc, puta, de cæcitate ac induratione, et cætera.Gloriam autem ejus dicit, gloriosam illam visionem, quando vidit Dominum sedentem super solium excelsum; et ea quæ circa ipsum erant, terribilia ac magnifica erant. Tunc enim Filium vidit: et hæc postmodum dixit ac loculus est de eo, cum tunc hæc ab eo audisset. Ab eo, hoc est, TOÛ Adyov, quod Chaldæus expressit.

Η πάλιν εἶπεν αὐτοῖς. Noster ergo scripsit sine dubio: Κεκλιμένος παλίνορσος, τοὺς ἔνδυνε χιτώνας, hoc est, ἀναπεσών πάλιν, τὰ ἱμάτια έλαβε. Peracto enim munere lavandi, mensæ denuo accubuisse siguificat. Commate ejusdem capitis vicesimo et primo, ita loquitur evangelista: Ταῦτα εἰπὼν ὁ Ἰησ σους, ἐταράχθη τῷ πνεύματι. Quid sit autem τα ράσσεσθαι τῷ πνεύματι, ex vulgari Hebraismo qui neglectus fuit, supra exposuimus. Tale est euim, quale ἐνεβριμήσατο τῷ πνεύματι. Soleus igitur percavit, cum hanc perturbationem, quæ ad τὴν εἶχο νομίαν καὶ ὑποκατάβασιν hic referenda erat, sancto Spiritui ascribit: qui et eo, quo jam dicebamnus loco, non recte perturbationis 463 ab Euthymio affectus dicitur. Ad illum evangelistæ locum, qui vicesimo et sexto commate mox legitur, 'Exsivóc ἐστιν ᾧ ἐγὼ βάψας το ψωμίον ἐπιδώσω, et quæ se quuntur, ita scribit noster: AD NONNI METAPIIRASIN IN JOANNEM 461 CAPUT XXVI. Caput xuit, cum sequentibus aliquot, percurritur. Nonnus ex evangelista emendatus. Ταράσσεσθαι τῷ πνεύματι. Υστατος ἄρτος, ἄρτος ἔνθεος, ex sententia Nonni, Jude porrectus. Nonni de Intinctæ exhibitione in S. cena opinio. Egyptiorum in erhibenda Intincta mos. Intincta viño. Ejus exhibitionem a Julio Pontifice ordine 36 sublatam. Micrologi de en locus. Item ex canonibus. Nonnum panem, sive offam Judæ traditam, sacram fuisse arbitratum. Offa quæ Judæ exhibita, an eadem cum sacra. Ea Judam ab Ecclesia et sacro cœlu separatum. Eademque intincta ac porrecta, ex Augustini sententia, expressum fuisse traditorem. Nonni error, qui eam sacramentum existimarit. Thomas διώνυμος. lterum in eo Nonnus notatus. Theomim Hasoretharum. Ridiculus error de nominis Didymi in circumcisione, ex Nonni sententia, impositione. Nominis in circumcisione imposilionem, patrum pro; riam fuisse. Messiæ nomen a matre impositum. Et id ejus tanquam ἀπάτωρος apud Isaiam, notam, ex doctorum sententia, ac characterem esse. Interpretatio ejus loci, "Ότι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Ἰσουρ yla Patris et Filii. Eam ineptissime a Nonno expressam. Patrem, ex veterum sententia, per Filium in creatione operatum. Quod non recte adhibuisse Nonnum. Συζυγία de personis lterum error de Spiritu sancto notatus. Πνεῦμα Θεοῦ Γενετῆρος. Nonni παρερμηνεία in eo loco: Ετι μια κρὸν καὶ ὁ κόσμος με οὐ θεωρεί et ad divinam formam ab eo referri. Θεωρεῖν Hellenistis de corporali visione usitatum. In alterius loci interpretutione Nonnus notatus. Locus ab eodem male curlalus. Locus, Πᾶν τὸ καρπὸν φέρον καθαίρει αὐτό. Nonni παρερμηνεία. Interpretatio Chrysostomi. Συνάγουσι καὶ εἰς πῦρ βάλλουσι· et inter pretatio Nonni rejecta, qui 'angelos intelligit. Heᾧ χερὶ βάψας Οινώπι ραθάμιγγι δεδευμένον ἄρτον ἐπάσσω, Αὐτὸς ἐμὲ προδίδωσι. Ac deinde addit: καὶ ἐς δέπας ἔμπλεον οἶνου Βάψας, ύστατον ἄρτον ἀναιδέι δώκεν Ιούδα, Αρτον ἐοῦ κήρυκα φιλοκτεάνοιο φονῆος. Καὶ μετὰ θέσκελον ἄρτον ὑποσπείρων πόθον εἰ I Eov Πομπὸς ἁλιτροσύνης ὅλον ἀγέρα δύσατο δαίμων ubi sane, cum et ὕστατον ἄρτον, neque hoc contentus, ἄρτον ἔνθεον dixit, studiose hoc egisse videtur, ut lectori suo persuaderet, eam offæ quam describit exhibitionem, epuli Dominici continuationem fuisse. Sed et ex verbis ejus patet, eam ex sententia illius intelligi, quam Intinctam veteres dixerunt, qui sic recordationem Domini in paue ac vino celebrabant. Cæterum, quemadmodum præ reliquis braismus notatus: Ἐγὼ ἐξελεξάμην, ὑμᾶς καὶ – terrarum populis, qui cultu idolorum irretiti ac ἔθηκα ὑμᾶς. Ἔθηκα, ἐφύτευσα. ἵνα μὴ σκανδαλι σθῆτε. Scandalum quid er Basilio. Αλλά in eo loco, ἀλλ' ἔρχεται ώρα, et in eo lapsum paraphra sten nos rum. Loci illius interpretatio, δόξῃ λατρείαν προσφέρειν τῷ Θεῷ. Corban. Scelesta Su dæorum verba, de homicidio, quo Christianum tollunt. Quæ illustrando loco ili commode allata. Δουλεία, οι λατρείαν, «Nonno confundi, δουλείαν προσφέρειν, ἀνελληνίστως de viciima. Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται. Λῆψις, 462 scientia. Λαμβάνειν, μανθάνειν. Λαμβάνειν οι λήψις, proprie de S. Spirilu usurpata. S. Spiritus τῷ λαμβάνειν εἰ τῇ λή ψει ο Paire et Filio distinctus. Idem εκπορεύε σθαι ἐκ τοῦ Πατρός, δίς, καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνειν, dictus. Pro eo δέχεσθαι, Nonno usurpatum. Intoleranda paraphrasiæ in loco de S. Spiritu audacia. Ad stabiliendum erraneum dogma, mutata evangelista verba. Pro eo quod_evangelista habet, Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ἐκ τοῦ Πατρός μου a Nonno suppositum. Chrysostomi et Cyrilli interpretatio. Λευκάδι φωνῇ λαλεῖν nostro quid. Λευ κότατα λέγειν ἢ φάναι. Λευκαίνειν τὸ νόημα. Πλη ροῦσθαι ἡ Γραφή, quomodo interdum dicatur. N μος de psalmus κακοζήλως & nostro usurpatun. Vox & iterum pessime a nostro exposita. Alia Cyrilli interpretatio. Quod de Domino, postquam suorum pedes lavisset, capite decimo tertio, commate 12, apud nostrum legitur, Οππότε δαιτυμόνων δυοκαίδεκα κύκλον ἀμείβων, Νίψεν ἐῶν ἑτάρων ὁσίους πόδας ἁγνὸς Ἰησοῦς, Κεκλιμένους, παλίνορσος τοὺς ἔνδυνε χιτώνας, non recte legi ex evangelista apparet: qui, ἀναπεσών πάλιν, de Christo dixit: Οτε οὖν ἔνιψε τους πόδας αὐτῶν, καὶ ἔλαβε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, ἀναπεσών veneratione essent, superstitiosos maxime Ægyplios fuisse constat, sic iidem, cum ad sacra religionis nostræ mystica, cum aliis translati sunt, e quorum numero et noster fuit, semper fere in partes, cum in aliis, tum mysterii hujus celebratione, abierunt. Tale est quod Sozomenus de iis notat: Pransos ac sub vesperam mysterio communicasse. Παρὰ δὲ Αἰγυπτίοις ἐν πολλαῖς πόλεσι καὶ κώμαις παρὰ τὸ κοινῇ πᾶσι νενομισμένον, πρὸς ἑσπέραν τῷ σαββάτῳ συνιόντες, Αριστηκότες, ήδη μυστηρίων συνέχουσι, καὶ εὐχαῖς δὲ καὶ ψαλμῳδίαις ταῖς αὐταῖς ἢ ἀναγνώμασι κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν οὐ πάντας 464 κεχρημένους εὑρεῖν ἔστιν. Longe tamen majus fuit, quod intinctam vino offam exhiberent. Quod cum tempore necessitatis, ut exemplo nemini ignoto de Serapione ab Eusebio probatur, veteres permitterent, Egyptii in consuetudinem ac morem conqui de ea re ad Ægyptios episcopos epistolain couverterunt, donec id a Julio pontifice sublatum est: scripsit. Micrologus cap. 19: Non est autem authenticum, quod quidam corpus Domini intingunt, et intinctum pro complemento communionis populo distribuunt. Nam ordo Romanus contradicit, quia in parasceve vinum non consecratum, cum Dominica oratione et Dominici corporis immissione, jubet consecrare, ut populus plene posset communicare. Quod utique superflue præciperet, si intinctum Dominicum a priori die corpus servaretur, et ita intinctum populo ad communicandum sufficere videretur. Julius Ægypti scribens, hujusmodi intinctionem penitus quoque papa in ordine tricesimus sextus, episcɔpis prohibet, et seorsum panem et seorsum calicem, justa Dominicam institutionem, sumenda docet. Quæ opinio ex loro male intellecto περὶ τοῦ ψωμίου sine debio manavit. Cum existimarent, quod aperte £gyplius hic noster dixit, θέσκελον aut ἔνθεον fuisse ἄρτον, quem proditori suo Dominus exhibuit. Quod

diserte in canonibus titulo De consecrat, distinctione secunda, c. Cum omne, Julius refutat, imo abrogat, cum scribit: Illud vero, quod pro complemento communionis intinctam tradunt Eucharistiam populis, nec hoc prolatum ex Evangelio testimonium recipit, ubi Apostolus corpus suum et sanguinem commendavit. Nam intinctum panem aliis Christum præbuisse non legimus, excepto illo tantum discipulo, quem intincta buccella magistri proditorem ostenderet, non quæ sacramenti hujus institutionem signaret. Itaque veteres Dominum 465 hac offa àmooxicaı, àpopiσαι, ἀπομερίσαι τοῦ ἁγίου χορού, καὶ παραδειγμα tical, hoc est, abscidisse, separasse, divisisse a sacro choro, traduxisse denique ac in potestatem diaboli dedisse Judam proditorem suum, hac ratione notant. Quemadmodum diserte eamdem hanc offam a præbitione corporis Dominici Tractat. in Joannem 52, Augustinus distinguit: Non autem, ut putant quidam, negligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim, quod jam omnibus eis distribuerat Dominus sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut S. Lucas evidentissime narrat, ac deinde ad hoc ventum est, ubi, secundum narrationem Joannis, apertissime Dominus, per buccellam tinctam atque porreclam, suum exprimit traditorem: forlasse per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quæ tinguntur abluuntur, sed, ut inficiantur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid hic signifieat tinctio, idem bonum ingratum merito est secula damnatio. quo noster hic diversus abit, ut cum statuat intinctam, quam sacram, imo sacramentum vult fuisse, quod ibi Augustinus negat, eamdem tamen proditoris quoque notam innuat fuisse. Nam diserte Αρτον τοῦ κήρυκα φιλοκτεάνοιο φονος vocat: quod cum præcedentibus evangelistæ verbis, quæ evadere non potest, et interrogatione evangeliste nostri convenit. Et tamen &ptov 0:oxelov vocavit. Capite decimo quarto, cum evangelista commate 5 dixit, Kal yet abry Owμds, de suo, quod ubique illi usitatum, parum circumspecte liberalis fuit. Ait enim: εἰσαίων δὲ διώνυμος οὔνομα Θωμᾶς, Οι Δίδυμον γενετήρες εφήμισαν, ἐξότε κούρου Ογδοάτης ἀνέτελλε φιλοτμήτου δρόμος ἡους. 466 Ubi jocularia nonnulla et ridicula. Quale est, de quo nos paulo ante, ut et alii, quod duo vocavit Thomam, quasi aut to Thomas binominem significet, aut binominis sit ipse Thomas, quia ita dicitur hoc est, quia Didymus, gemellus, Græcis dicitur. Et, si ideo binominem dicamus, quia ortu fuit geminus, et fratrem habuit gemellum, hoc jam tale erit, ac si Castorem binominem dicamus, quia fratris geminus gemellus fuit. Sane magistri Masorethæ, voces, quæ eodem versu in Scriptura bis occurrunt, theomim, id est, gemellas, dicunt. Quas si quis binomines idcirco dicat, nibil aliud quam risum debeat: quem noster non vitavit, sed jumento suo sibi, ut cum comico Latino loquar, accersivit. Cui adde idioticum ac ineptissimum errorem, quod hoc nomen Didymi, in mila, sive circumcisione, vult impositum: cum μεepunεvóμevov, non patrium aut proprium, sit nomen. Quid quod Didymum non significabit Thomas, si propterea diwvyHo, hoc est, binominis fuit, quod et Didymus et Thomas idem diceretur? Adde quod, si hoc illi nomen fuit, Didymi nimirum, quod diserte hic dicit, et hoc nomen parentibus impositum, jam Hebræum nomen erit Didymus. Ait enim Didymum in circumcisione a parentibus dictum. Quæ insignis αλογιστία est. Nam sic Isaac erit Γέλως, quia sic Eusebius et alii interpretantur, et hoc illi nomen die octavo a parentibus fuerit impositum. Quod ridicula illa notant: ¿Ęóce usivns Ογδοάτης ανέτελλε φιλοτρήτου δρόμος τους. Neque verum est simpliciter, parentes liberis imposuisse nomen, cum ad Patres ea res spectaret. Quemadmodum cum ex plerisque Antiqui Foederis, 467 tum ex Baptistæ et patris Zachariæ historia apparet qui cum nomen filii exprimere non possel, et a paire (quanquamillud ex instinctu Spiritus, in eo casu mater jam suppeditasset) petendum ex recepto more esset, scripto sententiam concepit, at hoc ipso argumento viri magni, cum apud Isaiam capite septimo dicitur: Virgo prægnans erit et pariel, el vocabit nomen ejus Emmanuel, de Messia agere prophetam existiment. Eum enim dráτopa in terris fuisse, ideoque matri id commissum. Quanquam quid de eo loco ahi notarint, non ignorem. Sed judicium miror; evangelista nominis Hebræi meminit. Ille Didymum in circumcisione ait a parentibus dictum, et tamen, quia Thomas dicebatur, quod est idem quod Didymus, binominem fuisse ait. Quod evangelista capite eodem, commate undecinio scripsit, Ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί, ad τοὺς τρόπους τῆς θείας φύσεως δηλωτικούς re fert Cyrillus. quibus non excluditur † loovpyía, quæ et ipsa unitatem notat. Ideoque et cum dicitur, Ο Πατήρ μου έως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι, æqualitas et unilas διὰ τῆς ἰσουργίας probatur. Εt hic ισουργίαν infert, cum inquit: Εἰ δὲ μή, διὰ τὰ Epya aurà nosvete uol. Quare importunum quod hic addit: "Ey Zalewy, o de pεswv. Ego loquor, ille dicit. Quasi Dei Abyou proprium ac peculiare esset, λέγειν tantum, Patris autem sine Filio εργάζεσθαι tantum. Quia sine dubio Patrem apud veteres legerat, in creatione per Filium fuisse operatum: et quæcunque agit Pater, verbo agere: hoc verbum autem esse Filium. Augustinus ad eum quem jai dixi evangelistæ nostri locum: Opera Dei attendi❤ tis? per me facta sunt omnia. Operatus est Pater lucem. Sed dixit ut fieret. Si dixit, verbo operatus est; et verbum ejus ego sum. 468 Pater meus el tunc operatus est cum fecit mundum, et nunc operatur cum regit mundum. Ergo et per me fecit cum fecil, el per me regit cum regit. Quod hic locum non habebat. Neque enim de modo τῶν ἐργαζομένων hoc loco, sed περὶ ὁμοτίμου καὶ ὁμοουσίου, teste art bunc locum Chrysostomo, agit. Hoc autem, ix tŵy θεοπρεπών probat. Ea autem sunt miracula. Ergo διὰ τῆς ἰσουργίας τὸ ὁμοούσιον τῆς φύσεως probavit. Quo ergo nunc illud: Σύμφυτος εἰμι Τεκῆος· ἐγὼ λαλέων, ὁ δὲ ῥέζων Cum hoc vellet, Ἐγὼ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ εἰμι· πιστεύετε οὖν μοι· εἰ δὲ μή, διὰ τοῦτο πιστεύετέ μοι· διὰ τὰ ἔργα τὰ θεοπρεπῆ πιστεύετε· ἰσουρ Youve yap to Marpi ß qui est simplex sensus. Et hoc ipsum postea inferre cogitur: Εἰ μὴ ἐμοὶ πείθεσθε, σοφοῖς πιστεύσατε μούνοις "Eprois queεpourra prisonσos nal avrol Συζυγίην αμέριστον ἐνὶ ζυχθεῖσαν ὀχῆς, Υιου Πατρὶ μένοντος, ἐν υἱέι Πατρὸς ἐόντος. Ubi rursus voce outuylaç de personis, neque solus tamen, usus est, cum et veteres ante illum sic locu - tos constet. Justinus Martyr, aut quicunque auctor est, Expositione fidei: Οὐ παραλαμβάνει τη δοξολο για ταύτῃ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα, ὡς τῇ θείᾳ φύ σει συνεζευγμένα, δηλονότι. Item: ᾿Αλλὰ καὶ τῆς κτιστῆς οὐσίας κεχωρισμένα, καὶ τῇ ἀκτίστῳ συν evueva. Item, Actoμevov av elm to xoLvwvely aůτὰ τῆς οὐσίας, ᾗ καὶ πανταχοῦ συνεζεύχθησαν. Unde et patet sic potissimum substantiæ respectu dici, in qua una tres sunt unum. Commate decimo et septimo sequitur: Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας δ ὁ κόσμος ob búvatai Laбsiv. Ubi iterum in luto suo noster, in quo capite undecimo et alibi non semel bæret, quasi S. Spiritus a solo Patre, non autem et 469 à Filio procederet. Qui Græculorum error est. Quau-

quam alii aliter pro ratione temporis de eo. Inter quos,a Patre quidem εκπορεύεσθαι, nonnulli fatebantur, et hac ratione κατὰ τρόπον τῆς ὑπάρξεως a Filio distingui, cæterum a Filio non εκπορεύεσθαι, quemadmodum a Patre, verum μεταδίδοσθαι, impertiri vel communicari, dicebant. Noster ne fatetur quidem, eum qui sit Patris, esse Filii. Nam si Dei Spiritum dixisset, admitti poterat ac ferri. Ita enim Filium quoque inclusisset: quomodo non pauca veterum ab orthodoxis excusantur loca. Quale est illud leg. 2, cod. t., De Trinit. et Fid. Cath., quod ab eruditis in hanc rem affertur: Qui Spiritum sanctum, quem ex summo rerum Parente speranus, et accipimus, non violat. Ubi Filius non minus parens summus dici potuit quam Pater. Hic vero nonen personale σχετικόν, vix dubitandum quin excludat alterum. Commune enim Spiritum, Paternum dixit: + ὅτι βροτὸς οὔποτε λεύσσει Τηλίκον ἀνδρομέοισιν ἐν ὄμμασιν ἀρχέγονον φως, Πνεῦμα Θεοῦ Γενετῆρος. Non ita multo post, commate nimirum 19, ita legitur: Έτι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με οὐ θεωρεῖ· ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με· de quo loco quam varie accipiatur, nihil hic dicam. Theophylactus ad quadraginta illos dies refert, quibus post resurrectionem Dominus in terris versatus est; nec repugnat ad hunc locum Augustinus, qui ad carnem referri posse ait, quam videndam pariter et contrectandam suis voluit probare. Et sane, si ad contemplationem deitatis referatur, nunquam eam mundus viderat. Qui, eodem Augustino teste, videbat hominem, non videbat Deum: videbat indumentum, non videbat indulum. Sed quid 470 sibi noster voluit, cum divinæ forma hic meminit: Βαιὺς ἔτι χρόνος ἐστὶν, ἐμὴν ὅτε θέσπιδα μορφὴν Οὐκέτι κόσμος ἀπιστος ἐσόψεται, ἀλλ' ἐμὲ μοῦνοι Λεύσσετε. Hoc est, Exiguum adhuc tempus est, cum divinam formam meam mundus incredulus non amplius videbir. Vos aulem soli me videbitis. Atqui, et antiquis omnibus et Nouno, τὸ μορφή denotare essentiam, jam ante loco suo fuse probavimus. Qua ratione igitur non amplius videbit mundus, quod non viderat; nec illi viderant, quos mundo in hac parte prefert? Ac ne Moses quidem ipse, aut Isaias, aut Paulus, nisi ex peculiari, a qua alii dissentiunt, opinione Augustini. Notum enim illud: Deum nemo vidit unquam, qualis est ninirum, κατὰ τὴν οὐσίαν, κατὰ τὴν θείαν μορφήν, ut cum nostro veteres loquuntur. Theophylactus ad locum illum: Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· Ἀλλὰ μὴν πολλοὶ ἐμὲ δοκοῦσιν ὁρᾶν, τὸν δὲ Πατέρα οὐχ ὁρῶσιν· ὥστε οὐδὲ ἐμὲ ὁρῶσι κατὰ τὴν θείαν φύσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Adde hic, quod θεωρείν, de corporali visione Hellenistis usurpatur. Talia sunt, θεωρείν σημεῖα, θεωρεῖν ἔργα, καὶ θεωρεῖν τὰ ὀθόνια κεί μένα, quoniodo τὴν θείαν Χριστοῦ μορφήν nemo vidit. Quod et optime intellexerunt ilii, qui ad secundum Christi adventum θεωρίαν hanc cum Cy rillo referunt. Ut ut sit, improvide, ut semper, 10cutus est, qui aut ad essentiam hæc refert, aut ea usus voce est, qua divinam hactenus essentiam expressit. Nam si hoc voluit, ad τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργειαν hæc esse referenda, de qua itidem Cyrillus: Invisibilis postquam hinc abiit, terrena sapientibus est, visibilis autem sanctis; divinum enim et intellectualem fulgorem, et cognitionem congruam in animis eorum Spiritus inserit, et oculos cordis mirum 471 in modum illuminat: quomodo de mundo dixit: Paulo post non amplius videbit me mundus. Nam Joanni fere perpetuo ὁ κόσμος sunt οἱ ἄπιστοι, hoc certe loco, ubi sanctis opponitur ὁ κόσμος. Ει πε dubitemus, ipse κόσμον ἄπιστον hic dixit. Quare ut optime cum eo decidamus, ἀνακόλουθα lioc loco καὶ ἀσύστατα locutus est. Huic loco non dissimilis qui altero post versu exstat: Καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν, καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν. Αd quem locum summus vir Chrysostomus notavit: Ὥσπερ ὁ Πατήρ εμφανίζει ἑαυτὸν, οὕτω καὶ ἐγώ. Quibus verbis, satis innuit quid velit. Ita nempe post hanc vitam visum iri Filium, quemadmodum videbitur et Pater. Augustinus, Exhibebit se, inquit, cum Patre Deum unum, non quomodo in hoc sæculo visus est in corpore et malis. Cyrillus, Manifestabo, inquit, meipsum ei. Mundis certe visio Dei summum præmium est; in quibus Christus per Spiritum fulgebit, singula illuminans, et ineffabili splendore mentem eorum ad cognitionem erigens suam. Ad hæc qui pervenient, vere beati erunt. Quid ergo voluit, cum ad corpus hoc refert, et τὸ αὐτίκα, quod non invenerat, adjecit: Καὶ οἱ θέσκελον εἶδος ἐμοῦ χροὺς αὐτίκα δείξω; Quibus verbis apparitiones, quæ post resurrectionem factæ sunt, haud dubio expressit. Et in hac sententia Theophylactus est: qui quod Nonnus θέ σκελον εἶδος χροός, divinam corporis speciem, σώμα θεοειδέστερον vocavit. Επειδή, inquit, μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἔμελλεν αὐτοῖς ἐπιφαίνεσθαι μετὰ θεσει δεστέρου σώματος. Paulo aliter Euthymius: Interdum quidem humano more, quandoque vero divino splendore. Quocunque modo accipias περίεργον est illud αὐτίκα. Sed quia dictum ante fuerat, μικρὸν ἔτι, quod ad diuturnitatem quoque temporis referri posse existimabant, qui de secundo 472 adventu eum intelligebant locum, quia mille unni, coram Deo, dicunt, tanquam dies una: etiam hoc loco ita ei visum loqui. In quo judicium, ut semper, desi - dero. Capite sequenti, commate secundo, in illo loco, Πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπόν, αίρει αὐτό, maximæ efficaciæ illud, ἐν ἐμοί, censuerunt Patres. Hoc enim voluit, Qui ex me germinavit, ac per fidem mihi est insitus, neque fructum tamen profert, inquit Euthyınius. Quæ verba neque ordine nec recte noster prætermisit. Oblitus omnium quæ nox sequuntur: Μείνατε ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν· καθώς τὸ κλῆμα οὐ δύναται καρπόν φέρειν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἐὰν μὴ μείνῃ ἐν τῇ ἀμπέλῳ. Sequitur eodem commate: Καὶ πᾶν τὸ καρπόν φέρον, καθαίρει αὐτὸ, ἵνα πλείονα καρπόν φέρῃ. Ubi noster: οἶδε καθαίρειν Αρτιφύτοις πετάλοις, novit recens natis frondibus purgare. Quod quid sit, ex illo quærendum esset. Nam et ambigue, nec Græce, nec ex agricolarum usu, quod voluit, expressit. Quanto melius Chrysostomus, qui, Τὸ γὰρ καθαίρειν αὐτὸ, περικόπτειν ἐστίν· ὅπερ γονιμώτε ρον ποιεῖ τὸ κλῆμα, qui, καθαίρει, ut et noster, legisse videtur. Nam et paulo ante: Διὰ τοῦτό φησι· Τὸ καρπὸν φέρον, καθαίρει αυτό. Atqui ea vox dece pit nostrum, qua involvit, non interpretatur quod evangelista dixit. Optime idem omnia quæ hic dicuntur de palnitilus intelligenda notat. Καὶ πᾶν τὸ καρπὸν φέρον, καθαίρει αὐτὸ, inquit, τουτέστι πολλῆς ἐπιμελείας ἀπολαύειν ποιεῖ. Καίτοι ἡ ῥίζα δεῖται ἐπιμελείας πρὸ τῶν κλημάτων, περισκαπτο μένη, καὶ γυμνουμένη· ἀλλ᾽ οὐδὲν ἐνταῦθα περί ταύτης φησίν, ἀλλὰ τὸ πᾶν περὶ τῶν κλημάτων, δεικνύς, ὅτι αὐτὸς μὲν ἑαυτῷ ἀρκεῖ· οἱ δὲ μαθηταὶ δέονται πολλῆς παρὰ τοῦ 473 γεωργοῦ βοηθείας, κἂν σφόδρα ενάρετοι ὦσι. Διὰ τοῦτό φησι· Τὸ καρπὸν φέρον, καθαίρει αὐτό τὸ μὲν γὰρ, ἐπειδὴ ἄκαρπόν ἐστιν, οὐδὲ ἐν τῇ ἀμπέλῳ εἶναι δύναται· τὸ δὲ, ἐπειδὲν καρπὸν φέρει, γονιμώτερον αὐτὸ ἐργάζεται. Ergo de putatione agitur. Unde idem summus vir erudite ad calamitates illud refert. Longe autem aliud, putare, aliud est frondes stringere, quod no ster voluit. Chrysostomus sollicite ad palmites id referendum docét; noster, qui agebat aliud, de frondibus accipiebat. Non possum satis admirari, quantopere in minutis nonnunquam hæreat. Quale est illud, quod evangelista dixit: Ἐὰν μή τις μείνη

ἐν ἐμοὶ, ἐβλήθη ἔξω, ὡς τὸ κλῆμα, καὶ ἐξηράνθη, Δ. Ντέμης, in veritate, id interpretatus est. Quanquam καὶ συνάγουσιν αὐτὰ καὶ εἰς πῦρ βάλλουσι. Noster Hebraismi, ut videtur, plane imperitus, quia συνἄγουσι καὶ βάλλουσιν ex usu Hellenistico invenerat, intelligendum aliquid putavit. Ergo angelos intelligi existimavit: Καί μιν ἀναλλάξαντες ἔσω βάλλουσι καμίνου Αιθέριοι δρηστήρες. At qui Hellenisticum sermonem vel gustarunt, sciunt, nihil aliud voluisse evangelistam, quam quod simplicissime effertur, καὶ συνάγεται καὶ βάλο λεται. Nam Hebræi τὸν τυχόντα intelligunt. Sic Ezechielis decimo et quinto, ubi itidem de vite agitur, Εἰ λήψονται ἐξ αὐτῆς ξύλον τοῦ ποιῆσαι εἰς ἐργασίαν, homines, aut quivis. Neque in en loco aliter Chaldæus. Et ubique puer est cum Hellenisticum sermonem tangit. Cui fidem vel illud capite eodem commate decimo et sexto fecerit: Οὐχ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε, ἀλλ' ἐγὼ ἐξελεξάμην ὑμᾶς, καὶ ἔθηκα ὑμᾶς, ἵνα ὑμεῖς ὑπάγητε καὶ καρπόν φέρητε. Ubi Chrysostomus, ἔθηκα, εφύτευσα interpretatur. Vere et eleganter pariter, ut solet. Et quod sequitur: ἵνα ὑμεῖς ὑπάγητε καὶ καρπὸν φέρητε, 474 idem, ἵνα ἐκταθῆτε, recte exponit. Causam autem addit, ότι μεταφορά τῆς ἀμπέλου κέχρηται, hoc est, quia adhuc in translatione vitis hæret. Quæ observatio haud dubio est vera. Noster neutrum recte expressit. Ει quæ d semine addit, extra_scopum τῆς παροιμίας et loquendi rationem sunt. Vide locum: Ὑμέας ἐκ πολέων νοερῇ φρενὶ πάντας ἐδέγμην Πιστοτέρους, καὶ ἔθηκα συνήλυδας, ὄφρα μο [λόντες Καρπὸν ἀεξήσητε, καὶ ὑμείων σπόρος είη Κάρπιμος εἰς αἰῶνα. Et tam trivialia notare pudet. Quale est quod μολόν τες addidit, quasi illud, ἵνα ὑπάγητε καὶ καρπὸν φέρητε, aliud sit quam ένα καρποφορῆτε, usitatissimo linguæ ejus pleonasmo. Nunquam ergo legerat: Ύπαγε καὶ ἔλεγξον αὐτόν. Item: Αλλ' ύπαγε, σεαυτὸν δεῖξον τῷ ἱερεῖ, Marci 1, 44. Et alia illius generis quae apud Hellenistas ὅση κόνις. Mirum autem tam fuisse negligentem, ut ex nullo theologo, in eo qui sequitur loco, quid σκανδαλισθῆναι sit disceret: Ταύτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα μὴ σκανδαλισθῆτε. Quod si intellexisset, nunquanı scandalum, incredulum furorem reddidisset. Locus est capitis decimi quarti initio. Nemo autem melius quam Basilius hoc expressit, qui De baptismo: Σκανδαλόν ἐστιν, ὡς ἐγὼ λογίζομαι, ἐκ τῶν γεγραμμένων ὁδηγούμε νος, πᾶν τὸ ἤτοι ἐς ἀποστασίαν τινὰ τῆς κατ' εὐ σέβειαν ἀληθείας ἄγον, ἢ πρόσκλησιν τῆς πλάνης ἐμποιοῦν, ἢ οἰκοδομοῦν ἐς ἀσέβειαν, ἢ καθόλου παν κωλύον τῇ ἐντολῇ τοῦ Θεοῦ ὑπακούειν, μέχρι καὶ αὐτ τοῦ τοῦ θανάτου. Quo nihil luculentius, nibil accommodatius dici potuit: quemadmodum cum scandalum ex morte ac persecutione ponit. Si narrare vellem quoties in particularum usu lapsus sit noster, nullus finis esset, nullus modus. Sed clementer agendum. Exemplum in eo babes, quod sequi tur, Αποσυναγώγους 475 ποιήσουσιν ὑμᾶς· ἀλλ᾽ ἔρχεται ώρα ἵνα πᾶς ὁ ἀποκτείνας ὑμᾶς, etc. Quæ ita reddidit, Ἀλλὰ ταχὺς χρόνος οὗτος, ὅτε φρεσὶ πᾶς βρε [ τὸς ἀνὴρ Ὑμέας ὃς κτείνειεν ἀλοιητῆρι σιδήρῳ, etc. * Αtqui αλλά in eo loco Hebreorum fas est, et valide afirmat. Et sic loqui Hellenistæ solent. Exemplum habes Jubi xxxi, 8: Εἶπα δὲ, Οὐχ ὁ χρόνος ἐστὶν ὁ λαλῶν, ἐν πολλοῖς δὲ ἔτεσιν οὐκ οἴδασι σου φίαν. ᾿Αλλὰ πνεῦμά ἐστιν ἐν βροτοῖς· πνοὴ δὲ Παντοκράτορος ή διδάσκουσα. Νοn minus autem habet eficacia loc loco quam si amen amen more solito dixisset. Ex synagogis vos ejicient. Amen amen dico vobis, venit hora, qua qui vos sustulerit, clc. Quod Chakirus optime expressit, qui in eo dubi loco PATROL. GR. ΧΙΠΙ neque male viri docti, quibus to quinimo placuit: quod ut minus efficax, sic optime ista cum superioribus connectit. Sequitur δόξη λατρεία, προσφέρειν peep. Quibus verbis eam fore inipietatem celeΘεῷ. storum hominum post mortem Domini aflirmat, ut qui aliquem e sanctis diro mactaturus sit supplicio, gratam atque acceptam Deo offerre se victi mam existimaturus sit. Ubi haud dubio respexit eam vocem, quæ non tam designat victimam quam continet. Ea autem j, quae et Syro hic placuit. Ea enim vox, ut donum, ita victimam complectitur. Et ad verbuin, Dominus prædixit quod futurum erat. Nam hoc tempore scelesti recutiti, homicidæ Domini et Dei nostri, qui asseverare audent, non esse ei opus pœnitentia, qui Christianum interfecerit, ipsa verba quæ locum bunc interpretantur, imo implent prophetiam, adjicere non dubitant: iransgressionem eam esse, 17 N'27 'No, tanquam si corban obtulisset. Quod sacrificium cum ipso scelere 476 his intelligit. Quanquam autem, Helle nistis ray plerumque est λατρεία, quia tamen Hel Jenistæ iidem, ut plures ea tempestate exstabant interpretes, δουλείας voce in ea exprimenda uterentur, tam infans fuit, ut δουλείαν idem etiam hoc loco esse existimaret, quod λατρείαν. Quis autem ita pae rum in Græcismo profecit, ut δουλείαν προσφέρειν, aut δουλείαν τελεῖν, cum de victima agatur, dici posse existimet? Ab eodem evangelista, capite eodem, 14 comnale, dicitur: Έκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Pra cessit autem, ἀλλ᾽ ὅσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, καὶ τὰ ερχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Ad quem locum Augusti nus: Audientiam, quæ Spiritui tribuitur, æternam esse ait, quia et scientia æterna est. Ad quam haud dubio scientiam respexit, cum, ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, dixit. Λήψις quippe, Hebræis mph, est scientia, est doctrina. Ει λαμβάνειν προς το μανθάνειν, quemadmodum interdum Hellenistis υπακούειν. Εx quo par tel, quam præclare τὸ ἀκούειν καὶ τὸ λαμβάνειν hic jungatur Isaia Στις 24: Και γνώσονται οἱ τῷ πνεύ ματι πλανώμενοι σύνεσιν, οἱ δὲ γογγύζοντες μαθή σονται ὑπακούειν. Ubi, quod mireris, in Hebræo est λήψις, quod ὑπακοήν dixerunt Hellenistæ. D. Hieronymnus legem reddidit. Quod λαμβάνειν, et quam λήψιν, tam propriam sancto Spiritui existimabant veteres, ut ad modum ὑπάρξεως accommo darent. Atque hinc eorum opinio, qui cum S. Spiritum ex Patre esse dicerent et Filio, etiam hoc distinguebat. Namn ἐκ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι, ἐξ Υἱοῦ λαμβάνειν dicebant. Quomodo non semel locutus Epiphanius, cum idem is non semel fateatur, in quo Nonnus hæsit, ὅτι ὁ Υἱὸς ἐκ Θεοῦ τὸ ἐ Πνεῦμα παρ' ἀμφοτέρων. Adversus Pneumatomachos: Εἰ δὲ Χριστὸς ἐκ 477 τοῦ Πνεύματος πιο στεύεται θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ ἐκ τοῦ Χριστοῦ, ἐν παρ' αμφοτέρων, ὥς φησιν ὁ Χριστός, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται· καὶ, Οὗτος ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται· ὁ δὲ Χριστὸς ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Ει statim in principio: Πνεῦμα γὰρ Κυρίου λέγεται, καὶ ἐκ Πατρὸς ἐκπορευόμενον, καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνον, χαριζόμενόν τε τα χαρίσματα διαφόρως ὡς βούλεται. Noster, qui de hac opinione nihil force at:- dierat, et deteriorem tuetur, non servavit vocem, sed mutavit; nam ubique τῷ δέχεσθαι est usus. Quo codem fere modo interdum Hellenistæ utuntur, ut Proverbiorum v: ῎Ακους, Υἱὲ, καὶ δέξαι ἐμοὺς λόγους, hoc est, "Ακουε, καὶ μάνθανε. Ubi Chalderus Sp, unde Judzorum Cabala, ad verbum λῆψις. Porro ut omnia feramus (nam errare humanum est), non est ferenda, sive summa audacia, sive summa in hoc loco, ut levissime dicant, temeritas. Nam improbitatis voce, quæ hoc exprimit quod volo, abstinere tam n malo. Non enim cum de Spi37

ritu sancto loquitur, satis adjecisse habuit quod non invenit; ut cum supra aliquoties Spiritum πατρῷον οι Γενετῆρος dixit, cum nihil tale exstaret, nisi nunc illud: Οὗτος ἰὼν παρὰ Πατρός, tirnando ἑτεροδόξῳ dogmati de suo adderet, nisi ea ipsa quæ a sancto Spiritu dictata essent, insuper mutaret. Nam cum ἐξ ἐμοῦ λήψεται scriptum esset, pro eo, ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐμοῦ, supposuit. Itaque cum in evangelista iuvenisset, Οὗτος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ista inferre ausus est: Οὗτος των παρὰ Πατρὸς ἀνυψώσει με γεραίρων *Οττι κεν ἡμετέροιο δεδεγμένος ἐκ Γενετῆρος Ὑμῖν συμμιγέεσσι προώρια θέσφατα φαίνει, etc. Qua mutatione nihil opus erat, cum non de processione 478 Spiritus, quod ille existimavit, sed dle unitate Filii ac Spiritus agatur: quam ut per bet, Ἐκ τοῦ ἐμοῦ, inquit, λήψεται Magnus Chry. sostomus: Τὸ δὲ, ἐκ τοῦ ἐμοῦ, ἐξ ὧν ἐγὼ οἶδα, ἐκ τῆς ἐμῆς γνώσεως· μία γὰρ ἐμοῦ καὶ τοῦ Πνεύμα τος γνώσις. Idem, "Ωσπερ οὖν περὶ ἑαυτοῦ λέγων, ἀπ' ἐμοῦ οὐ λαλῶ τοῦτο, φησίν, ὅτι οὐδὲν ἐκτὸς τῶν τοῦ Πατρὸς, οὐδὲ ἴδιόν τι παρ' ἐκεῖνον καὶ ἀλλότριον· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Πνεύματος. Sicut, inquit, Filius cum de se loquitur, nihil sibi vindicat, nihil sibi, etiam in eo quod loquitur, ascribit, nihil proprium, quod non pariter Patris sit, assumit sibi: ita nunc de Spiritu hic agit. Ut unum nempe se cum Spiritu ostendat. Cyrillus, Quoniam ejusdem substantiæ cum Filio est Spiritus, omnem ejus habens virtutem, ideo ait: Quia de meo accipiet. qua communione ne excludlat Patrem, addit: Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστιν. Quidquid Patris est, et Filii: quidquid Filii, est et Spiritus. Ex quo rursus infert, quod jam ante dixit: Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, φuia quod est Patris, est et Filii. Sed non possum satis admirari, vel temeritatem vel licenLiam interpretis. Quod bis dixit Christus, bis mutavit. Semel enim dixit: Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. '50. mel, Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται και ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Noster persicaciter, non uno sed utroque loco, quod invenerat induxit, et pro eo proprium errorem posuit. Nam pro eo quod à Servatore ἐκ τοῦ ἐμοῦ dicitur, ἐκ τοῦ Πατρός emendavit. Quo ut nihil verius, ita nihil imprudentius. Priori enim loco: Οὗτος τῶν παρὰ Πατρός, ἀνυψώσει με γεραίρων. “Οττι κεν ἡμετέροιο δεδεγμένος ἐκ Γενετῆρος Ὑμῖν συμμιγέεσσι προώρια θέσφατα φαίνει. Altero loco: 479 οὗ χάριν ύμμιν ἔειπον, ὅτι ζαθέοιο Τοκλος Δέγμενος ἡμετέροιο, προαγγέλλει τέλος ἔργων. Neque vidit quam ridiculum argumentum, κατά φησιν οὕτως, καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν βασιλέων ἐκείνων, ἀναστήσει ὁ Θεὸς τὴν οὐρανοῦ βασιλείαν. Επ paulo post: 'Αλλ' ἔτι ζητοῦμεν λευκοτέραν τῆς παρ ουσίας τῶν χρόνων τὴν ἀπόδειξιν. la Cas rius: Περὶ ἧς λευκότερα μικρὸν ὕστερον διαλέξομαι. plicare dixit. Capite decimo septino, commate 12, Atque ita idem λευκαίνειν τὸ νόημα, mentem e cum legitur: 05ς δέδωκάς μοι ἐφύλαξα, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο, εἰ μὴ ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ, non dicam quid de loco nobis videatur, nisi mirum videri posse, locum ea psalmo, qui primo Actorum de Juda laudatur, hic intelligi. Nihil enim ibi περὶ ἀπωλείας τοῦ Ἰούδα, 480 qua mente hic adduci videtur. Sed τὸ πληροῦσθαι, saepe parodie usum, cum vox una tangi iur, in sacris habet. Agitur hic de æterno Judæ exitio, qui, quia γυμνή, ut loquuntur Hellenistæ theologi, κεφαλῇ peccarat, in æternum se exitium precipitarat. Et tainen capite sequenti longe aliter ο Ιησούς. Εἶπὸν ὑμῖν, ὅτι Ἐγώ εἰμι. Εἰ οὖν ἐμὲ ζη evangelista applicat, que hic dicuntur: Απεκρίθη τεῖτε, ἄφετε τούτους ὑπάγειν· ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος, ὃν εἶπεν, ὅτι οὓς δέδωκάς μοι, οὐκ ἀπώλεσα ἐξ αὐτ τῶν οὐδένα. Hic de anin exitio, ibi de injectione manus, a qua eos habuit immunes. Theophylactus: ᾿Απώλειαν δὲ ὁ μὲν Κύριος τὴν τῆς ψυχῆς ἔλεγεν, εν οὐδεὶς τῶν μαθητευθέντων αὐτῷ ὑπέστη· ὁ δὲ εὐαγγε λιστὴς ἐπὶ ταύτης της σωματικής παρέλαβε τούτο. Quanquam minime ignorem, quid de tentatione supra vires, a theologo hic aderatur. Quod si locuin quem jam dixi intelligas, Ron evadel carozeliam noster: qui, quia Psalmos vóμov dici supra meminerat, neque cogitabat quomodo ex usu Hellenistico, de quo nonnulla supra diximus, id fieret, imitari id voluit, cum Hebraismi, sicubi occurrant, potius tollendi, quam, ubi non occurrunt, adhibendi sint. Et hoc paraphrastæ munus vel præcipuum videtur. Pertinax et constans error est, quod ubique vocem dó pessime interpretatur. Exemplum denuo, ne longe abeamus, commate vicesimo secundo habes: ubi cum evangelista dicat, Kal ἐγὼ τὴν δόξαν ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς· ἵνα ὦσιν ἕν, καθὼς ἡμεῖς ἔν ἐσμεν, suo more noster voce κύδος usus est: Καί σφισι κῦδος όπασσα τό μοι πόρες, ὥς κεν ἐν ἡμῖν Πάντες ομοζυγέες τετελεσμένοι ὦσι καὶ αὐτοὶ Σύζυγος. At quanto melius Nyssenus, qui το πολυ intelligit, 481 qui est ipse Dei Spiritus, qui in explicatione ejus loci: Tunc ipse Filius subjicietur: 'Αλλὰ καὶ τὰ ἐφεξῆς τοῦ Εὐαγγελίου συνάδει τοῖς εἰρημένοις. Την δόξαν, ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς. Δόξαν γὰρ ἐνταῦθα λέγειν αὐτὸν οἶμαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δ ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς διὰ τοῦ προφυσήματος· οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως ἑνωθῆναι τοὺς ἀπ' ἀλλήλων διεστηκότας, cum easden rationes serval, quibus communs liveupa Xprotou oux xét, oux EV AUTOS. 18 probatur. Evangelista dixit: Glorificavit me, quia de meo accipiet. Nonnus dixit: Extollet me, quia de Patre meo accipiet. Evangelista dixit: Quidquid habet Pater, habet Filius: ideoque dixi, eum de meo accepturum esse. Nonnus dixit: Quidquid habet Pater, habet Filius, ideoque dixi, eum de Patre meo accepturum esse. Nunquam licentiam majorem pariter et ἀκρισίαν vidi. Et mira interpretationis pariter et argumenti ratio. Nam τὸ πρόβλημα mutavit: τὸ λήμμα, quo probatur, ut loquuntur dialectici, servavit. Neque intelligebat quid δοξάζειν sit hoc loco. Quod evangelista com. 25. ἐν παρῥησία λαλεῖν, Nonnus eleganter λευκάδι φωνῇ λαλείν dixit: "Αξομαι ἀγγέλλων ετερότροπα λευκάδι φωνῇ. Quo modo non raro veteres theologi loquuntur, qui apertam ac perspicuam orationem λευκάδα dicunt. Cyrillus Hierosolymtanus Catech. 12: Καὶ λευκόδὲ Πνεῦμα, ἡ δόξα ἐστίν· καθώς φησιν ἑτέρωθι πρὸς τὸν Πατέρα· Δόξασόν με τῇ δόξῃ ἢν εἶχον ἀπ' ἀρχῆς παρὰ σοὶ πρὸ τοῦ τὸν κόσμον είναι. Εt ex usu lie lenistico, τὴν δόξαν καὶ τὴν κατασκήνωσιν, Chaldro ruin more jungi, ac de eodem cum de Dei majestate agitur, nonnunquam usurpari, jam ante ostendimus. CAPUT XXVII. Caput decimum octavum percurritur. Mirus Nonni idiotismus, χάριν ἔργου. Εργον pro nonela. Οἱ ποιοῦντες τὸ ἔργον, Ronetarii. "Ωντον ἔργον έχον τες. Petri μάχαιρα. Petrus quare μάχαιραν επ Theophylacti sententia ad manum habuerit. Máχαιρα cecespita, sica. Pascha θυηπολίη, & macle Lione agni. Μάχαιρα Nonno an recte ἄορ, ξίφος, εἰ αοσσητὴρ σίδηρος. Agamemnoni in usum - clima mactanda, μάχαιραν αν Homero tribui. Δορίδες, et earum usus apud Gracos. Ad igne sapientum calefaciendum, vetus Hebræorum di-

ctum: eoque allusisse evangelistam videri. Caiaphas (Notum autem ipsum Pascha a mactatione 100 m et Annas supremi sacerdotes, et quomodo. In eo error Nonni notatus. De latronibus, quibus in cruce junctus Dominus, et quare iis junctus fuerit, disputatum. Βaταδύας ληϊστήρ θανατηφόρος, Barabbas Στασιασταί. "Αντάρται. Diversorum facinorum reos, diversis suppliciis a Judæis affectos. Altia, sive titulus Domini. Vox dŋorfs a Syris ac Chaldæis paulo aliter quam Græcis tum usurpata. Eosdem, qui ἐνεδρεύοντες οι κακούργοι. Theocrito xaxospyol qui, et eosdem esse qui Thucydidi et Luca κακούργοι. Σπήλαιον ληστών. De efractoribus. Hebraicis quomodo dicti. Eam vocem 482 et ad falsos prophetas a Judæis trahi. "Avopor in prophetia eo sensu de latronibus cum Domino crucifixis. Listin armati. Aŋoths xa0waliouevos, gaisa, sive gasa, a Syra voce. Stylo aut graphio uli apud Romanos vetitum. Commune Domino cum duobus latronibus intentatum facinus. Id fuisse majestatis. Peculiare autem avtapσίαν, sive affectati regni crimen. Στάσις, στα Gutat. Judicium in supplicio de Domino, Romanorum fuisse. Ρόπαλον, Justuarium. 'Αχάρα xτoç, non charassatus. Supplicium de sanclis™martribus τῷ ροπάλῳ sumptum. sacrificium antiquis dici. Quod secutus supra NonDUS, Ourmoily vocavit ) Cujus rationem nemo minus habuit quam ipse: cui ἄορ, ξίφος, οἱ ἀοσσητήρ σίδηρος dicitur. Adeo in re minima, fluctus excitat in simpulo, καὶ οὐδέποτε αὐλίσκοις μικροῖς rem gerit. Locus est commate decimo, capite sequenti. Quem ita expressit: Eruditum est, sed nihil minus quam Græcæ elegantiæ, quod capite sequenti commate quinto de Suda dicitur, quod μινυνθαδίου χάριν έργου, Dominum tradiderit. Ubi Egyov, munimum, seu pecu niam, ni fallor, vocat. Quis autem Græce síc loquatur? Itaque non parum nos initio exercuit hic focus. Hoc autem quin Hellenistis debuerit qui tum exstabant, nullus dubito. Sane Estheræ cap. Hi, of TOLOŪVTEÇ tb Épyov, monetarii dicuntur. Unde illud, εἰς χεῖρας των ποιούντων ἔργον. Ubi Thargum Hierosolymitanam, monetam interpretatur: per manus eorum qui faciunt monetam. Atque hinc forLasse cap. II, quos xequatioras, sive nummularios, evangelista dixit, ώνιον ἔργον ἔχοντας vocavit noster. Neque enim tam ineptuin fuisse credo, ut Epγον idem esse existimaret quod χρήμα, ut χρήμα et xphpara confunderet. Quod vix a trivialibus sit exspectandum. Et tamen quædam in eo præterimus, quæ in tyrone linguæ Græcæ, nemo vere eruditus ferret; nam hodie nen pauci Græce scire so existimant, qui præcepta grainmaticæ didicerunt. Multa sunt in hoc evangelista, que cum nullius momenti videantur, tamen e Patribus et nostris non exiguum nonnunquam scrupuluin moverunt. Nam a Nonno in plerisque frustra 483 auxilium exspectes. Ait sanctissimus evangelista noster, con. 10, cum aliis, Petrum, cum à scelestis Dominus adduceretur, μáxapav gestasse: quod nonnulli ex veteribus mirarí se fatentur, quia ursu gladii jam ante interdictum iis erat: inter quos sunt duo præstantissimi interpretes, Chrysostomus, et qui ore ejus loquitur sæpissime Theophylactus: qui ingeniose, agni causa qui mactatus fuerat, sumpsisse, et periculi mox impendentis metu, cirCuminlisse, eam vult. Verba Theophylacti sunt: Μάνθανε, ὅτι διὰ τὸ ἀρνίον ταύτης ἔχρηζε, καὶ ἐδάστα σε αὐτὴν καὶ μετὰ τὸ δεῖπνον, ἢ καὶ δεδοικώς τὴν ἐπίθεσιν, παρεσκεύαστο πάλιν ἐς τοῦτο. Interpre tatio Theophylacti quam dixi, illum haud dubio locum respicit, qui de omnium fidelium parente legitur, cui mactaturo filium, páxaipz ab Hellenistis tribuitur. Quanquam sæpe subiit mirari, nihil de Ino Lucæ in mentem venisse iis cum vetitam scriberent: Κύριε, ἰδοὺ μάχαιραι ὧδε δύο· ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Ικανόν ἐστι. Ut ut sit, hoc loco, Σίμων οὖν Πέτρος ἔχων μάχαιραν είλκυσεν αὐτήν, ex sententia corum, µáyaipa haud dubio cecespita, aut culler victimarii. Glossarium Henrici Stephani: Máxaipa, τὸ παραμήριον, εica. Idem, μαχαιροποιόν, εκτιλαrium interpretatur. Hebræis eleganter MORD, Chaldæo D. Syrus peculiari voce Usus est. 484 'Arzarks de Σίμων ἄορ ἔχων, θρασὺς ἔσπασεν, ἄνδρα δὲ νύξας λάτριν ἀμαιμακέτοιο διάκτορον ἀρχιερῆος, Δεξιν οὔας έταμνεν αοσσητήρι σιδήρφ. Atqui, ut diximus, aliud ex usu eorum, quorum mentem Græce exprimere debuit, est payaipa, quod Homerus suns illum docere potuit: qui, ut Helleniste, Patri fidelium, ita Agamemnoni in sacrificiorum ac victimæ usum páxalpay tribuit. Nam notus locus est. Ubi hunc Hellenistarum usum habes. Quemadmodum eas quas doptdag dicebant, ad sacrificia paratas, aut habebant, aut aflixas lateri gestabant. Hesychius, qui universæ nobis Græcia deperdite thesauros reliquit: Appides, μάχαιραι μαγειρικαι, καὶ εἰς τὸ ἐκδεῖραι τὰ θύματα Eetot. Proprium est evangelistis, ut sapientum dicta quæ tum obtinebant, clam alludant. Inter quæ et illud: Ad ignem sapientum calefaciendum. Quod monitum ita antiquum est, ut in capitulis Patrum occurrat: in quibus multa dicta aut locutiones veterum exstant Hebræorum, ad quæ Dominus et evangelistæ passim alludunt. Eo autem significant, consortium malorum, primam ut plurimum peccandi causam atque occasionem præbere. Quod Petro evenit, qui cum in medio scurrarum staret, aut, ut alii, sederet, hac occasione, quod evange lista noster mox notabit, interrogatus ab iis, Deminum negavit. Ad comma 24: 'Améotethey oŰV αὐτὸν ὁ ᾿Αννας δεδεμένον πρὸς Καϊάφαν τὸν ἀρ χιερέα, ita scribit noster: Ἄννας μὲν φονίης πεφυλαγμένον ἐς λίνον άγρης Χείρας ὀπισθοτόνῳ πεπεδηκότα δίζυγο δεσμό Ἰησοῦν προέηκεν ἐῷ λυσσώδει γαμβρο, Ἀρχιερεὺς, ἑτέρῳ πεφορημένον ἀρχιερῆν. 485 Quibus indicat, collegas in magistratu ac socios, Annam et Calapham fuisse. Atqui Joannes diserte ostendit, Caiapham supremum tum fuisse sacerdotem. Hoc eodem enim capite legitur: Kal ἀπήγαγον αὐτὸν πρὸς ῎Ανναν πρῶτον, καὶ ἀπέστε: λαν αὐτὸν δεδεμένον προς Καϊάφαν τὴν ἀρχιερέα. *Ην γὰρ πενθερὸς τοῦ Καϊάφα, ὃς ἦν ἀρχιερεὺς τοῦ Eviautou Exelvou. Quid igitur? Nonno imposuit Lucæ haud dubio locus, qui cap. HI: 'ET' ȧoxiεpεwY *Αννα καὶ Καϊάφα, ἐγένετο ῥῆμα Θεοῦ ἐπὶ Ἰωάννην τὴν τοῦ Ζαχαρίου υἱὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Fuisse igitur utrumque, verum est. Sed ita ut succederent, non ut eodem tempore ambo summi sacerdotes essent. Eodem capite, commate ultimo, non male Barabbam ληϊστὴν θανατηφόρον, potius quam ληστήν, dixit. Quanquam hæc confundi scio. Sed ut vulgo accipitur, non necesse erat, ut quem Apothy dice ret, eum el Bavaτnyópov diceret, cum latrones nullos nisi qui patrarint cædem, existiment. Barabba autem duo crimina a cæteris evangelistis, seditio et homicidium, diserte tribuuntur, etiamsi a Luca, cæteris duobus quos Scriptura novác dixit, jungi videatur. Quanquam autein sciam, hoc egisse Judæos, ut cum scelestissimis Dominum jungerent, quo ex communi supplicio major quoque innocenti accederet infamia, sæpe tamen mec et cum eruditis admiratus smil, cur latronibus duobus in cruce jungeretur, cum præsertim, tum ex accusation: Judeorum, than Ex the airias, sive titulo Pilati, manifestum sit, nt seditiosum et affectati regni reum, supplicio affectum: quales smut qui generati voce statiastal, peculiari ávzápzat dicuntur. Hue

accedit Judæorum consuetudo ac usus, qui nisi ejusdem flagitii compertos, eidem pœnæ addicebant. 486 Ut diebus quoque interdum pœnas distinguerent, nec eodem diversa punirent. Accedit, quod qui homicidii convicti essent, ut hic Barabbas, inLordum lenissime, aut si capite, 502, ut loquuntur ipsi, id est, gladio, ab iis punirentur. Quo spectat illud Domini: Πάντες γὰρ οἱ λαβόντες μάχαιραν ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανοῦνται, Matthæi xxνι, 2. Neque ignoro quomodo evadant, aut evadere conentur eruditi, qui, cum Synedrio ejusque potestate, etiam hanc ereptam tum Judæis volunt. Et cum ex Luca afferunt, latronem alterum dixisse alteri, cum Domino illuderet, Où 406 où tov Θεὸν, ὅτι ἐν τῷ αὐτῷ κρίματι εἶ; nondum probant quale illud xpiµa fuerit. Et hoc ipso nos docent, communem tribus causam mortis, non minus quam mortem, intentatam. Et latrones tamen eos dicunt: quo nomine accusatum Dominum, non probant. Et ponamus, Romanum fuisse hoc supplicium, et ab iis sumptum, quod et crux evincit, non negabunt tamen ad eamdem pœnam idem supplicium requiri, cum Romani hac in parte æquisSimi, titulum flagitii apponerent, vel sontibus præferrent. Quorum alterum in Domino tum factum sacra historia testatur. Quare non est dubitandum, quin alta, ex parte saltem, fuerit communis. Qui Η Græcis λησταί, eo tempore Syris, voce eadem, paulo_alia signification, dicebantur: quales sunt quos Graeci ένεδρεύοντας, et non raro κακούργους dicunt. Tales illi Ægyptiaci, de quibus Syracusive Theocriti: οὐδεὶς κακοεργός Δαλεῖται τὸν ἰόντα, παρέρπων Αἰγυπτιστί, qui armati publicam quietem turbabant. Quam a Ptolemæo iis sublatis restitutam ait. Ita Thucydides 487 accepit, cum dixit: Oi yap ex tv vhowv xaxoup. γοι ανέστησαν ὑπ' αὐτοῦ. Unde et Lucas κακούς γους los dixit: Ηγοντο καὶ ἕτεροι δύο κακοῦρ γοι σὺν αὐτῷ ἀναιρεθῆναι. Ει, Ἐκεῖ ἐσταύρωσαν αὐτὸν, καὶ τοὺς κακούργους· ὃν μὲν ἐκ δεξιῶν, ὃν δὲ ἐξ ἀριστερῶν. Ει, Εἰς δὲ τῶν κρεμασθέντων κακούρ Ywv £6λasyμet autóv. Sane, quod apud Jerėmiam oflatov Anotwy ab Hellenistis, ab Hebræis, effractoruin vel raptorum spelunca, dicitur. Qui læbræis; quo nomine et falsos prophetas, qui sepein legis rumperent, translate dicebant. Neque aliter nos Christianos, etiam hodie, recutiti et apella isti, honoris causa vocant. Unde et locum Danielis cap. x1: Filii raptorum, aut, ut alii, latronum populi tui exaltabuntur, ad nos et ad semen illud benedictum trahunt. In quo loco habes 7D, nt supra. Cum quo optime et prophetia convenit: Μετὰ τῶν ἀνόμων λογισθήσεται. Nam ἄνομοι sunt effractores legis. Non est autem dubitandum, quin et Barabbas, et duo reliqui, ¿vôpoves fuerint: qui ad turbandam publicam quietem arma sumpserant. Quales, hostes esse status et hoc ipso majestatis reos, nemo nescit. Cujus generis sunt, qui listin armati, a rabbinis dicuntur. Elias: קורין לגזלן ליסטים וכן בדברי רזל ליסטים מזויין hoc est Listes Græca lingua raptorem vocant: qua et rabbini nostri piæ memoriæ utuntur, cum listis ar matus dicunt. Talem intellexit Dominus, cum dixit, Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε μετὰ μαχαιρῶν καὶ ξύλων συλλαβείν με. Νam intelligit καθωπλισμένον, και arma ad turbandam publicam quietem sumpsit Syri pra dicerent, quod Græco Anths conjungunt. Interpres vero Syrus erudite ibi una voce NDA gaioso dixit: quo nomine et Barabbam vocavit; unde gaisa, sive gasa, apud Latinos. Vel a turma et collectitiis 488 cum quibus grassabantur. Quales Romani, etiamsi cædem non committant, publicos latrones dicunt, ut de Catilina Cicero non semel. Nam majestas arma sibi vindicat: adversus quam ea usur1108 pare, grassatoris et seditiosi est. Et verum est maximi politicorum, rempublicam eorum esse tantum, qui arma habent. Adeo, ut stylo apud Romanos aliquando scribere, esset vetitum, cautumque, ne quis graphium haberet. Quo magis arına, quæ maleficii aut seditionis causa quis usurparet: quales, etiam venerandis Paschalis diebus, Honorius Arcadiusque duci ad pœnam mandarunt. Quare certum est, seditionem omnibus ex æquo intentatam. Onimes enim tres, ut sizσtal, et ut majestatis lege, in crucem acti sunt: Dominus peculiariter, ut αντάρτης, nam ανταρσία affectati regni crimen. Supplicium autem crux, ut recte Theophylactus notat. "Οτι, inquit, οἱ 'Ρωμαίοι σταυρῷ τοὺς ἀντάρτας δικάζουσι· Cruci Romani regni affeciati τεὸς affigunt. Neque aliter latrones armatos, et qui ſerruni publice usurpabant. Nam de L. Domitio, vel ex Valerio et aliis notum est: qui cum Siciliam proprætor regeret, et in latrociniis turbandis totus esset, postquam, ne quis telum haberet edixissel, eum qui venabulo interfecisset aprum, cruci suflixisse dicitur: quanquam latrones quoque. Sed hic de communi causa agimus, quæ fuit orάsts. Est autem σzáσ:5, non seditio tantum, sed et conventus talium. Doctissimus Hesychius, eruditissime, ut omnia: Στάσις, θέσις, χορός, συνέδρα. Ipsi στα σιῶται dicli. Idem: Στασιωται, οἱ ἐκ τῆς αὐτῆς τάEews. Quemadmodum S. Marcus Barabbam, el reliquos duos, otasiotas, hoc est, ex eodem ordine fuisse innuit, cum ait: 'Εν δὲ ὁ λεγόμενος Βαρβαίας μετὰ τῶν στασιαστών 489 δεδεμένος, οἵτινες ἐν τῇ στάσει φόνον πεποιήκεισαν, ν, 7. Quorum principes, τους συστησαμένους τῶν ληotiv to oúvtayµa, Josephus lib. xx Antiq. Jud., capite, vocat. Qui sæpe, et in primis circa festa nortpia ejusmodi in Judea conflata observat. Judicium, titulo gráσew; xai ¿vrapolaç, fuisse Romanorum, ne dubitandum quidem est. Et hoc docut Josephus, qui Judaeis τὴν ἔνδειξιν, sive arcusationem et cognitionem tribuit: qua nihil confusius, aut stultius excogitari potuit. Quare, sive Judæos videas, tolç D'Y¬Ð xal toï; DD, ut prophetiæ verbo utar, annumeratus est; nam et impietatis, sive perfractæ legis, et novarum rerum ab jis accusatus est: sive Romanos, ul ávtáping el regni affectati reus, cum seditiosis, ut ipse talis, pœnas dedit. Sed ad Nonnum redeamus. Versu sequentis capitis primo cum evangelista notat, Barabbam homicidam, communi Judæorum voce ac judicio dimissum, qui in ipsam sanctitatem eodem tempore ac justitiam inmanibus exemplis animum adverterent; in homicida mirum non est: quos Judæi sæpe levibus suppliciis affectos dimittebant: ea lege, ut passim in publico crimen suum proclamarent ac faterentur. Sed hic orάsts, ut ante dixi, concurrebat: quanquam quod evangelista ponit, satis grave crimen per se esset: ipsa cædes nempe. Noster, qui caput sequens non inepte cum boc conjunxit, in eadem historia, illud pomáhois áɣápaxtov, de sun addidit. Quibus verbis, fustuarium, aut verbera, quæ in hac poena usurpari a Judeis solent, intelligere videtur. Et axápaxto;, non charassatus, ut ecclesiastici Latini dicerent: nullis ungulis notatus aut flagellis. Prudentius: Charassal ambas ungulis scribentibus Genas cruentis et secat faciem notis. 490 Hesychius: Ρόπαλον, βακτηρία, ῥάβδος. Quanquam porady plerumque mortem inferrent, Ita apud Photium Timotheus, episcopus Ephesinus; apud alios alii, fonáko:; ávarp=0īvai dicuntur. CAPUT XXVIII. Caput xix percurritur. Σοφός θαλάσσης σπινθήρ, parpura. Et quare ita dicta. Nonnum ever!popov esse, et natura amasse vocem copés, ut Euripidem. Et interdum temere ea usum. Disputatum de illo loco, Καὶ ἐδίδουν αὐτῷ ῥαπίσματα. Ραπίζειν εἰ ραπια

quara. Palma, sip ánλň. Kolaylḥew, palmas in ratione ea utatur, etiam de nostro dici posse.- faciem dare. Πατάσσειν παλάμῃ· ράπισμα jurisconsultorum, felicis voti injuria. Dapatiduos, sive, barbæ vellicatio. 'Panis pro solea aut crepida. Isaiæ locus, ad quem evangelista respexerunt, consideratus. Marat et calaph in loco Isaiæ quomodo accipienda. Keleph quid Hebra orum magistris. Kalpha, in Hierosolymitano Thargum quomodo accipiatur. Alapa unde. Colaphus a kalaph. Pedagogus quidam Kóλayo; ab Epicharmo dictus. Ῥαπίζειν καὶ κολαφίζειν, promiscue a sacris interpretibus usurpata. Nonnus notatus cum ăxpov παρηΐδος ἀράσσειν dixit. Αἷμα κόχλου perperam a Nonno succum purpuræ dictum. Interpretatio illius loci. "Ids&vpwnto;. Locum eum ex Zachariæ prophetia desumptum. 'Adolesxia Nonni. Interpretatio illius loci, Κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν ὀφείλει ἀποθανεῖν, ὅτι ἑαυτὸν Υἱὸν Θεοῦ ἐποίησε. Judæοrum in accusando Domino perversitas. Et quomodo more Tiberii tempore usitato, majestatis accusatus ab iis. Evoyely quomodo ab Hellenistis usurpatum. Qua lege in eo loco accusatus Dominus. Locum eumdem parum a Nonno intellectum. Ονομάζειν εἰ ἐπονομάζειν τὸ ὄνομα Κυρίου, quid in lege Mosis. Nomen revelatum expressum. Quale crimen. Et ejus pana. Cavillus Judæorum el perversa napadautépusis, sive interpretatio legis, quam adversus Dominum adduxerunt, notata. Ju da'os perplexis locutionibus uti solitos, et eas suis commendasse. Locus male a Nonno mutilatus. Buatixal huiput. Jus subsellii, jus tribunalis. Μύθος pro λέξις. Nonni de Syriaca voce judicium. Παφλάζειν qui ippocrati dicantur. Επιλαμβάνειν ἐν τῷ διαλέγεσθαι. Gabbatha. Φλάζειν. ΠλαTuάčely, el 491 quid illud. Aliud anhelare, aliud naplaat. De hora qua affixus cruci fuit Dominus. Eum locum audacissime a Nonno mutatum. Inepta Nonni redunduntia notata. De hora qua passus est Dominus. Tpitán. "Exen. Parasceve. Et in ea annotata incuriosa Nonni securitas. Abusus vocis τώς. Ἠὼς νύκτα ἄγουσα, ἀκύρως. Λάχος ἡμέρας. Στέφειν βασιλήα, de Romanis usurpatum. Erpays ab evangelista more Hebræorum de Pilalo usurpatum. Error Nonni de titulo. I'pach. Titulus, tabella, in qua † ypzyń. Пlvač pro titulo. Ει μια Syro. Τὸ ἐκτετυπωμένον τῆς γραφίδος. Christi tunica talaris, de qua S. Joannes, qualis fuerit. Operis textorii fuisse, ut Aaronis, ejus typum. Nonni in ea error. Divol zitov, quare eadem dicta Nonno. Υπερθε καὶ ἔνερθε φορτος. Επιστό prov illius tunica et os, quo induebatur. Interpretalio illius loci, Μὴ σχίσωμεν αὐτὸν, ἀλλὰ λάχωμεν rept autou. Auctor sanctissimus, quam œconomia divinæ, etiam in minimis, observans fuerit. Meil ephod. Mǹ oziołỹ. prophetia de veste Domini. Violentia quæ in flagellatione adhibebatur: in qua ruptæ plerumque vestes. Aaxuós, de micatione digitorum a Nonno acceptum. listoɓolivia, et ea in sortitione usos milites videri. Yakkety ev xtθάρα Hellenistis. Idem κιθάρα οι ψαλτήριον iisdem. Kibapa, instrumentum triumpho apud Judæos proprie, non luctui, destinatum. Quemadmodum supra 492 cum ait, Caiapham interrogasse Dominum ἀμφὶ σοφῶν ἑτάρων, de su pientibus discipulis, cum Caiaphas existimaret Dominum coetus convocare, ideoque de discipulis illius, ut seditiosi, quæreret. Sæpe nos morantur magni viri, quibus res non ita magnæ, magnas sæpe et molestias, nonnunquain et errores, quod ad Hellenistas non respicerent, ut sæpe dixi, objecerunt. Exemplo sit locus capite xix, cominate 3: Καὶ ἐδίδουν αὐτῷ ῥαπίσματα. In quo eruditissimi theologi, optime defunctos se putant, qui bacillo ceciderunt, interpretati sunt: cæteros non parum falli, et imprimis interpretem antiquum, qui aliis de alapa suggessit. Quod non potest expediri, nisi paulo altius res repetatur. Summam operam dedisse viros sanctos constat, qui historias has conceperunt; ut, cum Grace scriberent, oraculis aptarent prophetarum, quæ evenisse Domino notabant. Quod ut possent, sæpius toùç 'E6doµfxovta, qui in manu plerisque tum erant potius quam Hebræa expresserunt verba; magis de re quam de his solliciti: de iis autem admodum solliciti quos instruebant, et qui magnam illis libris tum auctoritatem tribuebant. Locus Isaiæ, quem respexit sanctus scriptor, ita habet: Τὸν νῶτόν μου δέδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα· τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων. Quorum singula evenisse Domino, ex aliis evangelistis notum est. Qui, ut noster, verba Isaiæ, non ut.in Hebræo, sed, ut apud Hellenistas legebantur, expresserunt; nam pamičɛtV et faniopata dixerunt. Eodemque modo et Latini quidam, non quod in Hebræo crat, sed quod dici lic existimabant, extulerunt. Dursum meum dedi ad Angella, et genus meas ad alapas. Non quod fámopa 493 hoc esset, sed quod atayovaç additum viderent. Quemadmodum iidem seues in Osea, "Esopas αὐτοῖς ὡς ῥαπίζων ἄνθρωπον ἐπὶ τὰς σιαγόνας αὐτοῦ, cum in sacro textu hodie non paulo aliter legatur. Matthæus, cum interpretes eosdem in animo baberet, eumdem Isaiæ hic allusit locum: Kal èxoλáφισαν αὐτὸν, οἱ δὲ καὶ ἐῤῥάπισαν. Ubi ῥαπίσαι, plana ferire palma: quod depalmare veteres dicebant. Neque magis, idem in eo loco, xoλapisaı el panisz:, quam in illo Juvenalis idem est, plana palma et pugno ferire: Quæri poterat ab eruditis, quare purpuram, σ0φὸν θαλάσσης σπινθήρα noster dixerit. Ita enim ad comnia decimi noni capitis 1: Ἐπὶ χροί πέπλα βαλόντες, Σιδονίης στίλβοντα σοφῷ σπινθῆρι θαλάσσης. Et quidem ab inventione prima sic dixisse poterat videri: quod sit σοφόν εὕρημα, σοφῶς καὶ ἀλλοκό Twe suppμevov, sapienter ac mirabiliter inventum. De qua inventione præter alios non paucos, inter quos Pollux, habes Dionysiacorum lib. xL, ubi cum aliis cani attribuit. Hoc ergo credere poteramus, nisi sciremus, quod de Euripide critici notarunt, ὅτι εὐεπιφόρως πρὸς τὴν λέξιν ἔχει, hoc est, natura eum in hanc vocem inclinare, ut interdum nulla certa Nec pugnis cædere peclus Te veto, nec plana faciem contundere pulma; quanquam ibi seusu alio dicatur. Nihilominus alterum de quo Matthæus, plana, alterum contracta fit manu. Suidas, Ραπίσαι, πατάξαι τὴν γνάθον ἀπλῇ τῇ χειρί· ὁ καὶ λέγουσι καὶ ἐπὶ κόρ δ καὶ ρης. Scribe, & καὶ λέγουσι παίειν ἐπὶ κόρρης· quemadmodum et apud Jeremiam, in eadem prophetia, Δώσει τῷ παίοντι αὐτὸν σιαγόνα. Ergo ραπί· Čɛtv, non Græcorum, sed Hellenistarum more, naτάξαι ἁπλῇ τῇ χειρί, quod expalmare et depalmare veteres. Gloss incomparabiles Stephani, paniów, expalmo, alapo. Nam palma est xelp drin, manus passa, sicut condylus in pugnum contracta, unde κονδυλίσαι καὶ κολαφίσαι. Atque ideo imprimis erudite, locum quo hæc omnia nituntur Isaiæ, sic Tertullianus reddidit: Dorsum meum posuit in flagella: maxillas meas in palmas. Et interpres vetus, cujus eruditionem plurimis in locis admirari satis non possumus, quod evangelista ille dixit, Kal ixoλάφισαν αὐτὸν, οἱ δὲ ἐῤῥάπισαν, Εt colaphis eum ccciderunt, alii autem palmas in faciem ejus dederunt, vertit. Quo profecto. nihil potest dici eruditius. Juvencus: Tunc sanctam Christi faciem sputa undique complent, 494 Et palma in malis, colaphique in vertice crebrà Insultant. Sedulius: Non denique passim Vel colaphis pulsare cavut, vel cadere palmis.

Hoc est quod matisse maláµn Nonnus dixit. Nam παλάμῃ, est ἁπλῇ παλάμῃ, quὶ τὸ βάπισμα cum tota untiquitate, non Græcorum more, quod tantoperc urgent eruditi, sed ex usu Hellenistico interpretatus est. Τολμηρῇ παλάμῃ ζαθέην επάταξε παρειήν. Ita enim supra, cum invenisset "Edwxs fáñisuz auto. Ilic autemi: nal ħier &.lkoç Êx' &.llw, Χερσὶν ἀμοιβαίῃσι παρηΐδος ἄκρον ἀράσσων. Neque jurisconsultorum sane aliud in manu missione párioµa, quod felicis voti injuriam ingeniosus poeta Claudianus dixit, et illius qui sic casus esset, genas in civem rubere dixit. Si genæ, ergo tal xópons, neque condylo aut pugno, sed palma. Multo mínus virga, ut nonnulli; non enim dentifragium, mon vulnus, non aixioµó; in ca parte quærebatur, sed postrema servitutis nota ac memoria infligeba tur, quod quasi Ɛumaiyua erat. At in loco Isaiæ, quem evangelista respexerunt, diversuim ab eo čµayua videtur poni: id nimirum, quod napatiby Yevelov, barbæ vellicationem, dicunt cæteri: quæ nonnunquam cum hoe jungitur. Dio, Ol µèv èppáπιζον αὐτὸν, οἱ δὲ τοῦ γενείου ἔτιλλον. In quibus Iudibriis to pantat est nonnunquam, solea aut crepida batuere os quod objurgare solea est Persio. Nam panis solea, seu crepida. Hesychius: 'Panda, υποδήματα. Ει Ραπὶς, ῥάβδος, κρηπίς. Αι prophet: genas præbuisse ait: quod 495 est rellicantibus, si eruditis credimus. Quod si verum est, tale hoc erit, quale illud Flacci, apud quem barbam Stoicis lascivi vellunt pueri, nisi quod hoc violentum, et cum depilatione. Manet tamen quædam etiam sic difficultas. Quare enim, cum prophetæ Isaiæ expressissent locum, nemo hoc ludibrium expressit? De quo aliquid dicendum erit; nam hic aqua hæret. Duæ voces sunt quæ depilationem simul et avulsionem cutis, seu decorticationem, notant, tò 070 et tò qhp: marul et kalaph. Et profecto sic, posteriori nempe modo, Ezechielis xxix, 18, sumitur rò marat, ubi tamen depilationis voce usi sunt interpretes. Et o kalaph depilationem quoque notat, cum decorticationem proprie in plantis denotet. Unde et keleph, quæ membrana est tenuior, qua parte pili sunt, cujus sæpe mentionem faciunt magistri, cum de legis descriptione agunt. Et in Thargum llierosolymitano, impetigo, quæ capillum tollit, kalpha dicitur. Jam, quemadmodum ab alaph, quod discere est, alpha ei alapa dixere, credo qnod docentibus hæc castigatio familiaris sit, sie a 7 Græci xólayov, Latini co Japhum fecerunt: qui quia itidem docentibus in usu sunt, pedagogus quidam Kódayo; festive ab Epicharmo dictus est. Vox, qua usus Isaias, marat, non qua illi volunt, sed significatione kalaph ponitur, quod significanter quidam xolaqite:v, alii (ut plures olim interpretes fuerunt, inter quos Matitreum quoque et Marcum ponimus) parte dixerunt. Sane in loco Isaie, vore xolapisiv doctissi mus interpres Theodoretus usus est, qui in Catena nondum edita ad locum illum: Taŭtá návta d:dáσκει τῶν θείων Εύαγγελίων ἡ ἱστορία· ὁ μὲν γὰρ τοῦ ἀρχιερέως οἰκέτης, ἐπὶ κόρρης αὐτὸν ἐπάταξεν, οἱ δὲ Exolápicov. 496 Nam confundi hæc nonnunquam, certum est. Hesychius: Κολαφιζόμενος, βαπιζόμενος, nisi quod alterum, verberum ludibria simpliciter ac alaparum, alterum, effectum quoque, hoc est, cutis vulpus aut detractionem, notat. Quare nec interpretatione illa apud Isaiam opus erat: quem, ut senes Hellenistæ, ita evangelistæ reliqui, ut dixi, expresserunt; quemadmodum nec necesse erat, ut de bacillis solliciti hic essent. Quod fortasse verum in Græcismo esset, cujus, nec interpretes prophet.v, nec, qui eum exprimunt evangelista, rationem ha buerunt. Noster ut fortasse rem non male hic gessit, ita non bene axpov napriãos dixit: non enim violentiam expressit. "Sequitur ad comma 5: Καὶ στέφος ὀξυέθειρον ὁμόπλοκον εἶχεν ἀκάνθης, Πορφυρέην τ' ἐσθῆτα διάβροχον αἵματι κόχλου. Ubi popularis error est, quod florem purpuræ, ut alii ex auctoribus nonnulli, sanguinem vocavit: quem quanto melius Plinius succum dixit! ut et rorem: quem contineri faucibus et ipse et Aristoteles existimavit. At non magis sanguis, iste succus, quam loligo sepiæ, ut idem Plinius præclare, qui idcirco ista, sanguini similia, hoc est, ut Græci, et plerumque magnus doctor Aristoteles, àváloya vocavit. Proxime ab eo loco sequuntur hræe verba: Καὶ λέγει αὐτοῖς· “Ιδε ὁ ἄνθρωπος. Sape diximus, hoc proprium evangelista esse, ut ad loca Foederis Antiqui, sæpe quidem clam, sed semper suavissime, alludat. Zacharias, quem ubique amat noster, capite septimo, coronare jussus erat Jesum lehozadaci filium, sacerdotem magnum, cum hac salutatione: Ἰδοὺ ἀνήρ, sive, Ἰδοὺ ἄνθρωπος, quod est illi WIN 77. Pilatus verum Jesum, de quo locus iste ab antiquis exponitur, sacerdotem magnum 497 cum corona et purpura, ut regem, ex divina dispensatione, ex qua cuncta gerebantur, bie produxerat. Evangelista ad hanc prophetiam digitum intendens, xxt' oixovoplay usurpasse verba eadein, et 1805 v0pwño;, sive, avtip, dixisse notat. In illo prophetæ sequitur, Germen nomen ejus: pro quo Chaldæus, ad quem fere semper respicit evangelista, Christus nomen ejus. Suavissime ergo ac venuste ostendit, Pilatum, quemadmodum et supra Caiapham, aliud cum ageret, economice de eo locutum, qui unus et Jehoschua, et Zorobabel esset, quorum fit mentio, hoc est, dux simul et sacerdos, ne de filio Jehozadaci aut Schaalthielis somniarent amplius Judæi. Tale est Maronis illud: Hic vir, hic est. Noster fatali &dodsoxiz sic corrupit locum, ut agnosci non possit. Nam quid illa ad rem? Καὶ Πιλάτος κατέλεξε πάλιν ζηλήμονι λα Ηνίδε ποικιλόνωτος ἀναίτιος ἵσταται ἀνήρ. Vera loci interpretatio quam dixi. Commate 7, ita loquitur evangelista: Απεκρίθησαν αὐτῷ οἱ Του δαῖοι· Ἡμεῖς νόμον ἔχομεν, καὶ κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν ὀφείλει ἀποθανεῖν, ὅτι ἑαυτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ émoiŋoɛ' quæ verba, utrum noster recte expresserit, postea videbimus. Est autent hic cavillus tempore Tiberii dignissimus: quo ex interpretatione Tegum omnes in republica illustres viri, connivente monstro illo et gaudente, tollebantur. Dictum enim quodvis, quamvis innocentissimum, ad caput aliquod de majestate a delatoribus plerumque flecte batur: quod lethale erat reo, cuin de iis, ut præclare Tacitus observat, nihil definirent leges. Ha isti caput legis aliquod arripiunt: quod apud imperitum ampliant perversi alque extendunt. Quemadmodum et crimen majestatis 498 mox intentant cum dicunt: lᾶς ὁ αὐτὸν βασιλέα ποιῶν, ἀντιλέγει τῷ Καίσαρι. Ubi ἀντιλέγειν τῷ Καίσαρι est, quur! εὐλογεῖν τον Καίσαρα Hellenistæ dicerent, ut cuin εὐλογεῖν tov Bɛóv dicunt. Quæ duo crimina ita vulgo jungebantur, ut hac formula scelesta Jesebel Nabothum virum innocentem, | Regim xx1, 10, non aliter everterit. Cujus ibi verba exstant: Kal xabioats δύο άνδρας υἱοὺς παρανόμων ἐξ ἐναντίας αὐτοῦ, καὶ καταμαρτυρησάτωσαν αὐτοῦ, λέγοντες· Εὐλόγηκας Gedv xal Basilea, ut Hebræum, quod contraria accipitur significatione, exprimerent: quemadurodum augusi Attici. Ubi ea voce utitur Chaldæus, qua blasphemiam in Nove Fœdere expressit Syrus. Legeni, quam intelligunt, fuisse legem de blasphemia, cum eruditis credimus. Blasphemia est species impietatis, cujus genus est ἀσέβεια, quam δυσσεβίην noster cum poetis dixit. Quare quisquis ßiaspruei, est impins, non contra. Non ergo salis caute dixit:

DAN. HEINSI EXERCITATIONES. Οὗτος ἀνὴρ ὤρειλε θανεῖν ποινήτορι πότμῳ, Εἵνεκα δυσσεβίης. Nam et idololatræ ɖɔɛbɛi; crant: de quibus Exodi cap. xx, Levit. xix, Deuteron. xv. "Nihil autem minus dignum est interprete, quam, ut, ubi agitur de specie, genus objiciat lectori. Et hic species profecto definitur. Casus tantum quæritur in lege. Lex autem, quæ est de blasphemia, et casum ponit, et cum lege ponit pœnam, quamvis aliam a cruce. Locus exstat Levitici vicesimo et quarto, 11, ubi reus legis, επονομάσας τὸ ὄνομα, et paulo post, όνομάζων τὸ ὄνομα Κυρίου, dicitur. Ita autem dicebatur, qui expressum exprimebat nomen. Nomen autein Dei, quod pronuntiare nefas erat, cum plerumque eadem voce a Chaldæis exprimatur, ea ipsa voce 499 in eo loco Oncelos Chaldæus utitur. Dixit enim, NOW, quod ¿novoμása; Óvoja dixeruut lelleniste. ex Galeno norunt, qui legerunt apud eum, toÙS ἐπιλαμβάνοντας ἐν τῷ διαλέγεσθαι, qui syllabas, iu primis vocales, in loquendo repetunt, ita dici. Ac præsertim eam, quæ ordine est prima. Quod in voce Gabbatha videtur fieri; ter enim eadem pronuntiatur, quanquam aliud pronuntiare, aliud repetere cum hæsites. Syri autem latváčovat, quod est aliud 501 omnino quam aut plátɛiv apud medicoruin regem, aut magát. Itaque ut Siculi dicuntur marváet, quia crasse efferunt vocalem eam do qua dixi, ita Syri. Apud Theocritum Siculæ dicunLur πλατυάσδειν, ut cum, ἑορτά, νύμφα, crasse effe runt cum vocalem primam tanquam ultimam pronuntiant, cum Boroti opistos, et similia. Syri autem ita efferuitò camets, ut postremam Græci, ut aloho. At quo pacto, naplášɛiv eos dicas, cum ex Hebræorum vocibus vel tollant eam vel imminuant, ut pro, et cæteris ejusdem formæ. Quem:- admodum et in hac voce si cum Syro scribas eam, omnis interierit paphlasmus. Sed et aliud est anhelate, quod Hebræis tribuit Hieronymus, aliud nacházet, quod hic noster Syris. Verum de istis alias fortasse. Notum est quantopere in hora qua allixus cruci fuit Dominus, estuent interpretes, qui apud nostrum commate 14, "Nga & woel Exen, apud Marcum, 'Hv de pa pitŋ legerunt: adeo ut nonnulli veterum, inter quos Theophylactus, mutatum esse numerum τοῦ γ', ἐν ἐπίσημον τὸ ς' dicant. Qualia nonnunquam evenisse negligentia scribarum facile admitto. Noster simpliciter ptátny wpry, vel per se expressit, vel in suo codice invenit. Qui cum illustrissimi vim loci non intelligeret, incrustare eum satis habuit. Nam quod apud evangelistam invenerat: *Ην δὲ παρασκευή του Πάσχα, ὥρα ώσει čxtη, ita expressit; Ex quo sane apparet, utriusque tum diasmopa;, tam Europa scilicet quam Asiatica Judæos, hanc blasphemiam, de nominis divini, quod proferre nefas ducunt, usurpatione interpretatos, ut qui nomine hoc adhibito, juraret, aut male alteri precatus esset, is sit de quo locus ille agit. Atqui nibil tale in hoc casu, nisi arbitramur Dominum non potuisse Dei dicere se Filium, nisi, quod ridiculum, ¿novoµáľovta tò dvoµz, hoc est, nisi nomen adderet, non proferendum: quod ineptum. Igitur cum dicunt, Nóμov Exoμev, legem de blasphemia intelligunt. Cum dicunt, Κατὰ τοῦτον τὸν νόμον ἡμῶν ὀφέλλει Oxvɛčv, interpretationem intelligunt: quo et casus quoque pertinet, qui sequitur: "Οτι ἑαυτὸν Υἱὸν τοῦ où émoines. De quo lex nulla exstat. Nam si ulla talis lex exstaret,” qua addiceretur morti, qui se Dei Filium dicturus esset, ea lex adversus Dei Filium, qui ipse legislator fuit, et in tempore venturus erat, manifeste lata esset. Quod profecto fieri non poterat, quia quod tutorum erat, legislator, eo tempore cum legem tulit, ipse scivit. Ergo penitus constricti tenebantur. Solus apud imperitos legis, supererat cavillus: sola supererat interpretatio, quam de suo promunt. Habes igitur interpretationem, seu napadautépusiv, scelestam. Habes vere sanguinarios interpretes. Et hæc hujus loci mens est. In quo nihil intellexit noster. Et vide orationem intricatam, quam ex ore eorum auctor maximus describit. Non enim dicunt: Ἡμεῖς νόμον ἔχομεν, ὅτι πᾶς ἔστις ἑαυτὸν λέγει νἱὸν Θεοῦ, ὀφέλλει ἀποθανεῖν. Na hoc falsum fuisset. Ea enim lex non exstat. Sed orationem callide involvunt: Ἡμεῖς νόμον ἔχο Rev. 500 Quæ est lex de blasphemia: Kal xata τὸν νόμον ἡμῶν ὀφείλει ἀποθανεῖν, ὅτι ἑαυτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἐποίησε. Quæ est scelesta scelesiorum interpretatio, et, quod amplius, verborum involu:io, et intricatio. Quod illis vel imprimis commendatum semper fuit. Unde Uziel dicebat: Qui perplexe lo: qui potest, bene si non taceat. Quod illi vulgo 1727 verbis suis perplexari dicunt. Quales doclores, tales discipuli. Vide quibus modis et quo candore oppugnata fuerit tum ipsa veritas. Neque recte noster verba illa comm. 13, Καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ to Bhuatos, de Pilato, omisit, cum ostendat, jus gladii a Sanhedrio translatum tum fuisse. Unde et βηματικαὶ ἡμέραι in jure. Ut omittam, sic Pilati dignitatem, unde jurisdictio dependet, neque recte neque ordine dissimulari, cui tribunal's, non subsel lii, jus fuit. Cum ad illum locum ibidem idem scribit ἐν δαπίῳ δὲ Γαββαθὰ παφλάζοντι Σύρων κικλήσκετο μύθῳ, Criticum in lingua Syriaca professus est. In quo sufflaminandus videtur, quanquam non Syriacam in universum, si quid intelligo, accusat linguam, sed hanc peculiariter traducit vocem. Et tamen ne Græce quidem eruditi concedent, ut sic loquatur. Multum enim inter μῦθον interest et λέξιν. Sed hoc mittamus. Quid autem Hippocrati sit naphát, vel Εκτη δ᾽ ἣν ἐνέπουσι προσάββατον, έπλετο πώς 'Ην δὲ τιταινομένη τριτάτη θανατηφόρες ὥρη. Nam de die nihil, sed de hora sanctissimus evangelista: qui seiebat, diei parte, seu, ut veteres dicebant, tempestate, thy napaoxavfy definiri. Nam Parasceve cum vespera, sive 27, hoc est, hora nona, 502 incipiebat. Hæc ergo, paulo ante, hoc est, instante napaoxsun, gesta fuisse evangelista notat. Unde planum est, quam parum curiosus noster fuerit, qui aliquoties to hot, sive aurora, Parasceven definit. Nam ut nihil usitatius poetis, quam ut aurora pro toto die ponatur, ita aurora et vespera, quomodo confundi possunt? Quod ut hic fortasse ferri possit, quia diem integrum a parte. improprie, nonnunquam Parasceven dicebant, quis ferat, quod ad comma hujus capitis 42 legitur: Γείτονα νύκτα φέρουσα προσάββατον ἔτρεχεν [nws; Quis enim dicat, auroram inclinare in vesperam? Sed ita locutus est, quia audiverat haud dubio, cum vespera incipere napaoxsuv. Qua de re legantur quæ in sexto divini operis De emendatione temporis notavit omni commendatione major heros noster, totius cruditionis genius ac splendor, Josephus Scaliger. Quid sibi voluerit, cum wpny tɩtalveolat dixit, intelligeremus, si Græce locutus esset. Nunc hactenus intelligimus, ut ad partes diei cum eruditis hujus temporis respexisse intelligamus. Ex Græcorum ratione, pars dici tertia est deidŋ, vespera inter quam et auroram, pesov Huap intercedit. Quare multo melius se expressisset hoc modo: *Ημαρ γὰρ τόδ' ἔην προεόρτιον, ἤνυτο δ' πώς· "Ηδη δὲ τρίτατον λάχος ἤματος, ἐγγύθι δ' ὥρη Εκτη. Quemadmodum ad horam tertiam ex ratione llebræorum sexta commode refertur, quia tertium diei quadrantem claudit, quartum inchoat. Neque evangelista dixit, "Ην δὲ ὥρα ἕκτη, sed ὡσεὶ ἕκτη. Ωρα autem ὡσεὶ ἔκτην, νὰ τὸ τρίτον μέρος, sive λάχος referri, planum est. Sed hæc obiter. Et nisi fallor, menten 503 bene expressimus. *Hµað ávúµevov,.

est quod in vesperam de lint: τρίτατον λάχος, quod in sextam horam desinit. Ergo dies apozóprios, dies qui Pascha præcederet, huap ávúμevov, 27, sive vespera aut in vesperain inclinans. priore vespera incipiebat Parasreve; ab hora sexia, aut proprie noua. Atque ita aliud agendo evangelistas conciliasset. Quod ut evaderet, audacter sane, nisi codicis auctoritate nixus fuerit, aliter hoc extulit: *Ην δὲ τιταινομένη τριτάτη θανατηφόρος ὤρη. Ad comma decimum et quintum, cum scripsit: Καὶ δολίοις στομάτεσσιν ἀνέκραγον ἀρχιερες *Αλλον ἔχειν οὐκ ἴδμεν λήθεα κοίρανον ἡμεῖς, Κοίρανον αὐτοκέλευστον, δν οὐκ ἐστέψατο Ρώμη, Εἰ μὴ Καίσαρα μοῦνον, ἀτέρμονα ποιμένα κοσμου Ubi versus integer inepte admodum redundat. Ac si dicas: Non habemus regem, nisi Romæ natum, Cæsare excepto: quod qui diceret, Romæ natum cerie Cæsarem negaret, ut omittam quam improprie ac pene incogitanter dixerit: δν οὐκ ἐστέψατο 'Ρώμη. Nam nec quemquam coronabant eo tempore Romani, nec Tiberius hoc admisisset; neque ullum est periculum, ne quis hoc credat, qui vulpeculæ illius actiones apud Tacitum inspexit; neque quisqquain nescit, quid de dictatore Cæsare memoriæ sit proditum cui diadema ab Antonio impositum, inortem vel præcipue conciliavit. Quod e Græcis suis scire poterat, qui bæc accuratius Romanis ipsis persequuntur. Cum evangelista commate ejusdem capitis mono scribit, Έγραψε δὲ καὶ τίτλον ὁ Πιλάo, etc., ita usus est voce payev, ut Hebræi ejus vocis piel, cum pro hiphil ponitur: cui hiphil exprimendo, 504 voces aliquot of 'Eбdoµnxovta excogitarunt: cum hic deficiantur. Quemadmodum et Isa.x: Hovmplav ypźyousɩ, scribi curarunt. Additur ibidem a nostro· Γράμμα τύπερ καλέουσι Λατινίδι τίτλον Ιωῇ. Quibus verbis patet, existimasse eum, ipsam ypaφήν fuisse titulum, cum titulus ἐν ᾧ ἡ γραφή, 12. bella ipsa in qua scriptura. Erudite Syrus, qui Titoy N interpretatur, quod est mužov, sive riva. Quemadmodum Eusebius titulum Attali mar tyris, vax vocavit; jurisconsulti et Agathias, titulos possessionum cavidas dicunt. Et jam ante ad métalov quod Aaroni tribuitur, sive sanctitatis titulnın, alludi diximus: quo vox nezer spectat. Jam quod calamo inscriptum ait, quain ineptum, ut jam ante dicebamus! Fuit enim cælatura: quam εκτετυπωμένον γραφίδος Helleniste dicunt, quole plana superficie ductus eminerent, non refugerent: quæ Græcorum ruch, proprie sculptura dicitur Latinis. Sequitur ad comma capitis ejusdem 24: Οίνοπα μὴ σχίζειμεν ἀήθεα τόνδε χιτώνα. Talaris Christi tunica, quam úpzvtby xituva sacer scriptor dixit, tunica fuit, qualis illa Aaronis, manicata, longa, texta, et qua totum corpus usque ad pedes tegebatur. Quo absolvere nos poterant, qui tanto opere tam multa de hac disputarunt. Et sic verum erit, túnov Béoxɛhov, quod ñoster ait, habuisse. Porro perfunctorium ac plane ineptum, quod addit, ύπερθεν ὁμοῦ καὶ ἐνερθε του Pños, quasi tunica sit ulla, quæ ad verticem et supra se extendit. Sicut nulla pedes quoque includit, aut sub iis se diffundit. Quod ex toga Romanorum et ex chetoneth thasbets, eruditi scire possunt. Porro ad 505 Aaronis illam tunicam hæc referenda, et veteris Ecclesiæ usus, ac liturgiæ, tum que supra de colore vestis, quam olvora vocavit Boster, disputavimus, mirifice confirmant. Germanus urbis Constantini archiepiscopus, 'If, inquit, szokh toŭ taping úmágyat zath thy modŕpŋ, Ακρών, τουτέστιν, ἱμάτιον, ἢ ἐστιν Ιερατικών Εν Ᏼ δυμα, τὸ μέχρι τῶν ποδῶν, τὸ τιμιώτατον. Εt postea, fuisse olvora ostendit, ut de una eademque, ex opinione ævi ejus, Nonnum hic egisse constet. "Eor δὲ πυροειδής κατὰ τὸν προφήτην τὸν λέγοντα· Ο ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λει τουργοὺς αὑτοῦ πῦρ φλέγον. Καὶ πάλιν, Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ; Εδωμ γὰρ ἑρμηνεύεται γήινος, ἢ ἐκλεκτός, ή κόκκινος. Εἶτα ἐπάγει· Ερύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐξ ἀμπέλου βοσόρ. Διὰ τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ἀπὸ πατητοῦ ληνού; ἐμφαίνοντος τὴν βαφεῖσαν τοῦ Χριστοῦ στολὴν τῆς σαρκὸς ἐν αἵμασιν, ἐν τῷ ἀχράντῳ αὐτοῦ σταυρῷ. Πάλιν δὲ, ὅτι καὶ κοκκίνην χλαμύδα ἐφόρεσεν ἐν τῷ πά θει ὁ Χριστὸς, ἐμφαίνουσιν οἱ ἀρχιερεῖς, ποίου αρχιε ρέως εἰσὶν ὑπασπισταί. Partiin ergo propter ean Aaromis tunicam, partim propter locum, ITOVELY TỶV στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὴν περιβο Ahy autos, ut supra diximus, quem locum ad to σωτήριον πάθος mirifice traxerunt. Nonnus quoque olvora izuva, Domini vocavit. Quare, typus Aarunis tunica, äveltumov illius ista Domini, ex usu veterum. ldleoque et illud υπερθεν καὶ ἔνερθεν, de tunica, non rɛpt to copños dicendum fuit: contra quam a nostro factum. Nam volebat, öszɩ; öha; åĠραφος ύπερθεν καὶ ἔνερθεν ἦν. Ενangelista enim dixeκαι: "Ην δὲ ὁ χιτῶν ἄρξατο;, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντας 8. Quod ridicule interpretatus noster: Οστις ὅλος καὶ ὑπερθεν ἐμοῦ καὶ ένερθε φορῆος 506 "Αρραφος ἦεν, ὑφαντὸς, ἀπ' αὐχένος εἰς [σφυρά λήγων. Voce igitur popros, qua hic minime opus erat, mentein pessime incrustavit. Talis porro tunica, cum nusquam nisi supra ac inferius pateret, per os illud, quod Hebræi, D, Helleniste to ITIVO; ETLozóμtov dixerunt, caput inseri necesse fuit cum indueretur. De qua plura jam dicenda erunt. Sequitur sequenti commate: Εἶπον οὖν πρὸς ἀλλήλους· Μὴ σχίσωμεν αὐτόν. Quemadmodum ἐν τῷ σωτηρίῳ Cát, sive sacra passione Domini, nemo satis admirari divinam dispositionem potest et providentiam, quæ effecit, ut in ea singula vel minutissıma et prædictioni prophetarum responderent, ita admiratione summa dignus est sanctissimus evangelista, qui tam accurate singula notavit, quæ neglecta toties a viris maximis, non raro dolui. Cujus rei iteruin habemus hic exemplum. Cum evangelista narrat, milites, de veste Domini, de qua jam egimus, dixisse, Mh oxlowμey autóv, non est dubium, quin iterum œconomiæ in re minima ac dispensationis verba commemoret, quod tam usitatum illi, ut a nemine aut dexterius aut majori cum judicio id fiat. Nam quemadmodum utrique vesti id commune fuit, quod contextæ essent, sie de megil ephod dictum erat: Mn ox1507. Et hoc inter notas ejus erat. Exodi enim xxvi, 32, legitur: Labium in orificio illius circum circa, opere lextorio, sicut os loricæ erit, ne scindatur. Nam cum os haberet circulare ac rotundum, cui caput inseri necesse erat, limbo non assuto, sed ejusdem operis, munitum, de hoc ipso in Hebræo, ymp² 87, quod Chaldæus Mexico reddit, a saneto Spiritu pronuntiatio fuerat, ne quid scilicet in tota veste vel didžetum, vel consutum esset. Quod cum dici obi ter et aliud agendo 507 videtur, nibil sane adversus illud vel vis militaris, vel improbitas scelesta potuit, non magis quam in oss: Domini: quæ cadem causa, integra servata sunt, Et hoc magis mirabitur, qui cogitabit, nullam fuisse violentiain, quam non subiisset Dominus, in primis vero flagellationem. In quo supplicio plerumque rumpebantur aut dissuebantur vestes. Unde rabbi Maimonides, ubi de hac pœna, quamvis ex Jud:eorum ritu, agit: Si rumpantur vestes, rumpantur; si dissuantur, dissuantur. Satis est, si ad plagas patent pectus. Cum sequitur, ààñà háywµsy, nimium blanditi sibi sunt interprètes, qui ad mica-

tionem digitorum id retulerunt, quia hic dictum a pocta nostro videbant: ἀλλ' ὑπὲρ αὐτοῦ Δάκτυλα χειρὸς ἀφέντες, εκηβόλα σύμβολα νίκης, Λαχμῷ πάντες ἴδοιμεν ἀδηρίτῳ τίνος ἔσται. In Dionysiacis autem de micatione legerant, Λαχμὸς ἔην μεθέπων ετερότροπα δάκτυλα χειρῶν, Καὶ τὰ μὲν ὀρθώσαντες ἀνέσχεθον, ἀλλὰ δὲ καρπῷ Χειρὸς ἐπισφήκωτο συνήορα σύζυγι δεσμῷ. Quæ est manifesta ¿npooɛžía. Quomodo enim digitorum intelligatur micatio, cum a propheta dictum sil, Ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου έβαλον κλῆρον? Quod Hebræus quoque textus amplius confirmat; in quo projiciendi vox diserte exprimitur. Non ergo dubitandum, quin, ut milites Romani, to mɛlσto60. Avon usi fuerint, qua Augustum quoque Cæsarem ex interpretatione eruditorum usum vult Suetonius; et de qua imprimis ibi accurate vir incomparabilis ac summus Isaacus Casaubonus. Nam in ea, ὁ τὸν πλεῖστον βάλλων ἀριθμόν, qui numero vincebat cæteros, id de quo convenerat, ex pacto tollebat. Et propheta, 508 qui de hac prædixit, voce admodum communi quidem, sed quæ nihil ad micationem, usus est: in qua digitis, non autem jactu, res geritur. Quid quod nec ipse noster, alio prophetæ locum quam ad jactum iraxit? Καὶ κλήρους ἐβάλοντο φιλοχλαίνῳ τινὶ λαχμῷ. Et in glossis cum legitur, micare laxsiv, manifeste species exponitur per genus. Ne quis voluisse boc evangelistam existimet, cum dixit: ᾿Αλλὰ λάχωμεν περὶ αὐτοῦ τίνος ἔσται. Neque video, quare έκηβόλα Sáxtuia dixerit, si micationem in animo habuit. Eodem commate, post locum ex propheta regio, quem τῷ κλήρῳ τοῦ ἱματισμού, de quo propheta egerat, evangelista more suo hic accommodavit, addit auctor noster: *Ον κιθάρῃ ψάλλουσα θεηγόρος ἔννεπεν ἐμφή. Quod ab Hellenistis hausit, apud quos non semel ψάλλειν ἐν κιθάρῃ exstal, ut omittam eliam ψαλτή ριον a. illis καὶ κιθάρην confundi. Nam et sic τὸ 7 alibi interpretantur. Ut xiápη þáìλovsz, sit xibaplovca. Psalmus interim, de quo nune agit, non ad musicam citharicam, quæ illis est peculiaris, sed ad my refertur. Est enim lamentabi.is et exclamationum plenus. Quale est principium, quod Dominus in cruce usurpavit, cum cithara, laudi ac triumpho destinata esset, ut ex loco | Paralip xi, quem ad psalmum iv Kimchius adducit, manifestum est. Sed, ut dixi, quia David sæpe meminit xɩðápaç, et hoc genere loquendi usi Hellenistæ fuerant, sic loquitur. 509 CAPUT XXIX. Altera pars xix capitis percurritur. Consideratio vexatissimi loci, Πλήσαντες σπόγγον όξους, καὶ ὑσε σώπῳ περιθέντες, προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι. Nonm in eo explicando negligentia. Succus hyssopi a Nonno suppositus. Eamdem locum ab eo ex Matthæo suppletum. Et quomodo eum legerit. Ilspitiéval ÚJJwnw, quam male a Nonno exposiium, pro zɛpidety evangelistæ usurpatum. Vox Hebræa quam expressit. Eadem vox quam varie ab Hellenistis expuδεια. Δέειν, καταδέξιν, συμπλέκειν, περιτιθέναι de eodem. Κάλαμος Hebrais pro ha stili. Vas aceti appositum cruci, et spongiæ apposite. El quem usum habuerint. Spongiarum peculiaris uus. Lane succide, et earum usus. Esypus, lana succ da. Vox œsypi in Plinio, Galeno, Tralliano, Celso, aliis corrupta, et pro ea vocem ὕσσωπος suppositam. Αττικὸν ὕπσωπον, pro οίτιnov. Hebræorum Ezoph, Syrorum et Arabum zupha, pro œsypo Arabibus positum. Locus Joannis a scribis corruptus, ejus emendatio. Ludibrium adπιοιί αsypi. Οἴσπα:, οισύπαι. Στρουθίζεσθαι, de 117J asypo. Σκελοκοπία. Πολυόδους σίδηρος. Εt idem ãop a Nonno dici. Hira Nonni in eadem re inconstantia. Nonni maxima repleɛpyía, el in re nihili vana curiosilas. Ejusdem in re alia inconstentia notata. Λόγχη ει μάχαιρα de eodem posita. Νύστ σειν, ἐκκεντεῖν. Locus Zacharia, Ὄψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν. Interpretatio τῶν Ἑβδομήκοντα interpolata. Idque vel ex evangelista loco probari posse. Otáčev. Loci illius interpretatio: "Hλ0€ δὲ καὶ Νικόδημος, φέρων μίγμα σμύρνης καὶ alóns, etc. In ejus interpretatione Nonnus sapius notatus. Μίγμα σμύρνης καὶ ἀλόης. Mumia sepul crorum. Αλόη Ινδώη. Palatina. Ερυθραίου κήπου αλόη. Mare Erythraum et Indicum Et an diversa geographis. Aloen in hortis Indicis nasci, Nonno auctore. Succum aloes, non ipsam, a Nicodemo adhibitam. Aloe arundinosa Nonno, sive dɔ ναχοτρεφής. Lamdem Έρνος ab codem dici. Et an recte. Xylaloe, agallochus, aloe pro agallocho. Alwo. Arbores alves, in Chaldaica Onceli paraphrasi. Locus ille adversus magni viri opinionem excussus. Arbores a Deo plantatæ, Hebraismus: qui et Chaldæis usitatus. Alepa vocem per grinam Nonno videri. Quam etiam ex llebræorum sententia, Græcam esse. Zabéŋ Exatovtás, et unde. Se pulcrum Domini quale. Fossa et spelunca in sepulcro. Spelunca gemina. Locus de 510 spelunca Abrahami duplici expositus. Ridicula, quæ Nonnus nɛçi yapálov, cum de spelunca Domini, seu crypta, agit. Mira Nonni incogitantia. Eodem capite, commate vicesimo et nono, cum sequitur, Σκεῦος οὖν ἔκειτο όξους μεστόν· οἱ δὲ πλή σαντες σπόγγον όξους, καὶ ὑσσώπ. περιθέντες, προσ ἤνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι, non est netuendum, ne qui S. Heronymum cæterosque criticos antiquos legit, ea sit vel impudentia, vel imperitia, ut in sacris aliquid per negligentiam a scribis, vel omissum, vel neglectum, vel corruptum, in vocibus præsertim, et quæ rem præcipuam non trahunt, admiretur. Cui rei documento sit hic locus. Qui ita omnes veteres, omnes ita hactenus exercuit recentiores, ut vir vere magnus et incomparabilis amicus noster, exspectandum esse Eliæ dixerit adventum, ut de eo certi aliquid constaret. Et hyssopo quidem locum hic non esse, inter omnes vere eruditos hactenus convenit: quorum rationes Casaubonus inter cæteros exponit. Noster magnum Alexandrum animose imitatus, nodum hunc non solvit, sed dissecuit. Ex hyssopo enim, succum byssopi, quem aceto miscuit, inusitata ratione fecit, ac deinde locum ex Matthæo, ut plerique, supplevit. Quasi scriptum esset, Oi dì màhsavtaç ontyγον όξους καὶ ὑσσώπου, περιθέντες καλάμῳ, προστ fveyxav autou tw otóµati. Itaque, ut cætera omittam, spitiéval doowmy, erit, succo hyssopi implere. Quæ res incredibilem illius linguæ quam vocainus Ilellenisticam, evincit imperitiam: quam qui vel levissime gustarunt, norunt propriuin id illi esse, ut significationes in æquivocis immutet, aut pro una alteram supponat. Cujus generis non pauca passim annotamus. Igitur vox waŋ, quam expressit, cum in isto 511 loco, nibil aliud quam πɛptSesty sit, circumligare aut imponere, nimirum, illi hanc eamdem vocem modo per testy, modo per τὸ καταδέειν, modo per τὸ συμπλέκειν, expresse runt. Quæ ad locum hunc imprimis faciunt, ut qui - vis videt. Est et ubi, neque semel, tip repitiššvai usi sunt. Quæ vox, ex illorum ratione, pro superioribus accipienda. Enóyyov igitur, quod a Matthæo dicitur, περιτιθέναι τῷ καλάμω, nihil aliud quam περιδέειν, vel συμπλέκειν τῷ καλάμῳ. Nam Matthæus: Καὶ εὐθέως, inquit, δραμών, εἷς ἐξ αὐτῶν, καὶ λαβὼν σπόγγον, πλήσας τε όξους, περιθείς τε και Way, beauty. Joannes vero, Ol & faves; σπόγγον όξους, καὶ ὑσσώπῳ περιθέντες, προσήνεγκαν aútoŭ tý stópar:, Ergo, spongiam fuisse calamo

affixam, cæteri testantur. Hebræorum more, ut Plinius, ac fovet, cui usui et oesypum et spongia reor, quibus p, hoc est xálaμos, hastile dicitur, cum de militibus loquuntur. Noster xálapov servavit, ac sic legit, quasi scriptum esset: foaYTES σπόγγον όξους καὶ ὑσσώπου, περιτιθέντες καλάμῳ προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι. Intelligebat enim, fieri non posse, ut quod evangelistæ reliqui tribuerent xalaµw, id tribueretur plantæ minimæ hyssopo. Cum et admovendum esset, quod imponeretur, cruci, neque cruci modo, sed et osculo pendentis; ipsa vero crux, ut veteres testantur, et excelsa el sublimis esset. Porro recte magni hac ætate viri monuere, vas illud quod evangelista ponit, a proximis, vel qui commiseratione crnciariorum tangerentur, hue allatum, leniendis, quantum fieri sic poterat, vibicibus, contusionibus, vulneribusque eorum, præsto fuisse. Quod et noster innuit, cum dixit: καὶ ἑτοῖμον την παρὰ γείτονα χώρῳ Οξεος ἔμπλεον άγγος. 512 Et de aceto quidem ac similibus jam notum. Juxta ipsum sine dubio vas ac spongiæ jacebant, aliaque id genus, non tam ut vehiculum aceti, quod notarunt eruditi, essent, quam quod proprium hic abstergendo sanguini ac mitigandis vulnerum doloribus haberent usum: idque ex posca aut acelo, Plinius lib. xxx+, cap. 11: Imponuntur spongia ipsis epiphoris ex posca: ex aceto ad capitis dolores. De cætero recentes discutiunt, molliunt, mitigant. Veteres conglutinant vulnera; usus eorum ad abster. genda, fovenda, operienda a fotu, dum aliud imponitur. Quibus station idem scriptor, lanam succidam adjungit. In vulnerum curatione et succidæ lanæ vicem implent, nunc ex vino et oleo, nunc ex eadem. Posca, nempe, sive aceto cum aqua. Ac deinde: Differentia hæc, quod lanæ emolliunt, spongiæ coercent rapiuntque vitia ulcerum. De iisdem lib. xxix, c. 2: Succidæ plurima præstant remedia ex oleo vinoque aut aceto, prout quaque mulceri morderive opus sit, etc. Totoque deinceps capite. Cum nonnulli itaque dies aliquot in cruce viverent ac superessent, nihil aliud præstare probe animæ ac ultima commiseratione tactæ poterant, nisi ut palaxtixá quæcunque excogitari poterant, afferrent. Quibus per ludibrium tum milites abusos esse, si quid aliud, ex hac narratione manifestum est. Acetum quippe, ridicule imprimis ori morientis admovisse, certum, ut et alterum gustatu longe foedius. Ea fuit succida, cujus, ut ex Plinio audivimus, idem plane in istis fuit usus, qui et spongiæ, ut vino, nempe, fugiente, posca aut aceto madida, malacticum præberet. Unde illud Juvenalis: Vinum quod suecida nolit Lana pali. Eam lanai nemo est qui nescit, Græcis ac Latinis 513 asypum fuisse dictam. Illud quoque notum, nullum prope Plinii, Galeni, Tralliani, Celsi, esse locum, in quo non proofgumos, οισυπηρός, atque aliis, quæ ab hac voce ὕσωπος, aut ὕσσωπος, aut ὕσωπον legatur, aut ύσσωπηρόν. De quo multa llermolaus apud Plinium non semel. Tale est Ἀττικὸν ὕσσωπον in Methodo Galeni, pro οἶσυπον, et similibus in locis, ὧν οὐδεὶς ἀριθμός. Illud magis admirandum, quod cum ex Hebræo 2778 suam NET Syri fecerint, qua eadem pene Arabes utuntur, ea ipsa, non pro herba tantum, sed et osyp» non semel Arabum utantur medici. Lego igitur: Πλήσαντες σπόγγον όξους, καὶ οἴσυπον περιτιθέντες, προσένεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι. Ubi περιτιθέντες est προσπλέκοντες, προσδέοντες. Ait, eos spongiam et lanam succidam sumpsisse, atque utramque, cum in usum alium apposita in eo loco essent, militari petulantia aceto implevisse, ac jam morientis ori admovisse. Nam ut sypum imprimis lenit, nec coercet vulnera, ut spongia, sed întigat, ut recte ex more appositæ fuerunt, ita majus resypi ludibrium quam spongiæ, cum œsypum sit lana proprie, quæ circa sedem ovim atque anum sordibus infecta reperitur: unde oismat xal oloýmat, talium lanarum sordes: quæ orpobliεoba a medicis dicuntur cum purgantur. Ut appareat quam fœde Domino Romani isti copreæ illuserint, qui pietate aliorum sic abusi sunt, Utramque rationemi vocis nɛpitiOɛσbat, tam qua Matthæus, quam qua noster usus est, vox an optime exprimit; neque ulla in hoc difficultas llæc est mea, de hoc loco qui tot annos magnas animas exercuit, suspicio. Sciunt qui seriptores veteres ecclesiasticos, ac imprimis Martyrologia legerunt, 514 suspensorum crura, malleo aut vecte ferreo solere frangi, quod exɛloxoxlav dicunt Græci. Hoc cum noster sit secutus, qui xoàubdovta oldŋpov vocavit, quare idem ense, sìve ǎopi, id factum dicit? Nam ut demus, quod ab eruditis annotatur, ense id nonnunquam fieri solere, quare aliud atque aliud de re eadem dicit? Nam ad comma tricesimum et primum, ὄφρα κεν αὐτῶν, Χριστοῦ θεσπεσίοιο, καὶ ὀψιμόρων δύο φωτών, Τρισσῶν, πουλυόδυνοι πόδες τέμνοιντο σιδήρῳ. Ad comma autem tricesimum secundum, ñóð¤ç dopi xas, dixit, quasi ense id factum esset, cum utrobique ab evangelista crurifragium dicatur: ἐπὶ σταυρῷ δὲ δεθέντος *Αλλου νυκτιλόχου διδύμους πόδας αορι κόψας, Δεύτερον ἐπρήνιξεν ἐπεσβόλον οξέι πότμω. Jam vero nihil æque in poesi atque τὸ ἄλογον et to ánɛµpalvov, sive absurditatem manifestam, vitandum, maximus virorum pariter ac criticorum Aristoteles præcepit. qua nullum, ac ne levissimum quidem periculum erat nostro, si verbis maximi auctoris, ex officio interpretis, hæsisset. Nunc ab illa quis absolvet eum, qui Romanos adeo fuisse circumspectos vult, ut latroni pœnitenti primo crura frangerent, deinde ad alterum transirent? Ita enim totus habet locus, in quo nunc versamur: ὑψιτενῆ δὲ Πρώτου μὲν διέτεμνεν ἀλοιητῆρι σιδήρῳ Μειλιχίου πόδα δισσόν· ἐπὶ σταυρῷ δὲ δεθέντος Αλλου νυκτιλόχου διδύμους πόδας αορι κόψας Δεύτερον ἐπρήνιξεν ἐπεσβόλον οξέϊ πότμῳ. Ego, ut quod res est dicam, neque admodum de 515 ista methodo sollicitam fuisse fæcem istam Romuli, neque oculos ad pœnitentiam, stupendain quidem istam atque incomparabilem, flexissé existimo. Multo minus aliquid momenti posuisse in eo, ut qui pœnitentiam egisset, prior crurifragium subiret, cum præsertim nihil, ut jam dixi, de his sacer codex: nam de Domino et unica salute nostra, alia profecto res erat. In quo prophetarum causa, cuncta minutatim observantur. Crucem ejusdem Domini, altissimam fuisse (unde et ab auctore ✗piσTOÙ Πάσχοντος, οὐρανόδρομον ξύλον vocatur), Lump ex more usitato, tum nonnullis argumentis aliis, probarunt eruditi. Quemadmodum &foobat a Joanne nostro et Syris dicitur, qui in hoc ligno pendet. Sed et multa in hane rem a piis Patribus excogitata sunt. Quero igitur, quo pacto miles impius, de quo commate tricesimo et quarto agitur (ἀλλ' εἷς τῶν στρατιωτῶν λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξε, id τῇ paxalon fecisse a nostro dicatur. Quod non capio, ut alia non pauca. Sane páxarpa Polybio et aliis, Hispaniensis in militia Romana ensis dicitur; breve telum, ideoque et velitibus plerumque assignatum. Velim autem scire, quomodo pertingere eo potuerit † páxaipa, quomodo qui eo usus est tam alte penetrarit, ut pericardion, quod vulgo creditum, trajiceret; humoris, de quo agitur nunc, sedem? Sed, ut cætera omittam, an oblitus fuit kóyyny ab evan-

gelista pomi? Omitto evangelistam. An oblivisci poLuit, or mentionem etiam a se superiori versu factam? imo ávajúồn hanc dixisse? quo missilia notari a poetis solent. Quanquam tale nihil in evangelista exstet, qui adactam manu hastam penetrasse innuit. Sape nunquam satis admirari lector poterit, quo modo quod 516 dóyxn factum est, idem machæra sit factum. Et tamen ita locus habet: Ἀλλὰ θορὼν ἀκίνητος ἀνὴρ ἀνεμώδει λόγχῃ Πλευρὴν πᾶσι μέλουσαν ἀφειδέι νύξε μαχαίρη, Et Homero to vúðosty, etiam de gravissimis vulneribus aut ietu, usurpari, notum est: qua voce evaugelista hic usus est. Et sic acceperunt veteres. Augustinos, tractatu 120: Vigilanti verba evangelista usus est, ut non diceret: Latus ejus percussil, aut vulueravit, aut quid aliud, sed caperuit, › ut illinc quodammodo rita ostium panderetur, unde sacramen ka Ecclesiæ manaverant, sine quibus ad vitam quæ vera vita est, non intratur: quod est èxxavraïv, quo tò P interpretantur Hellenistæ. Atqui hoc est corpus totum penetrare. Quod necesse fuit, ut prodiret ille liquor, de quo auctor Christi patientis: Πλευρᾶς νενυγμένης δὲ θαυμαστὸν νάμα Έσταξεν εὐθὺς αἵματι πεφυρμένον. Vel αἷμά τ' οὐ πεφυρμένον, ut a magnis viris emendatur. Quod si μάχαιραν, τῆς λόγχης τὸ σιδήριον, ipsam bastæ cuspidem, vocavit, jam auctoritatem quæro. Nam et hoc ipsum eadem vox loyxn, non páxaɩpa, nonnunquam designat. Hesychius: Adyyn, è tou sóparos elonpos. Sed ad cætera eamus. Zachariæ locum, qui commate tricesimo et septimo ab evangelista laudatur, Ὄψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, ita noster reddidit: Καὶ φέρεται λόγος ἄλλος, ὃν ἔννεπε θέσκελος [arno, "Ofortal apdç Exɛiror dr ovcacur. Porro interpretationem τῶν Ἑβδομήκοντα, qu Græce legitur, rarum atque inestimabilem thesaurum esse nemo ignorare potest, nisi qui ab omni eruditione alienus est. Plurimis in locis tamen aliorum interpretationibus interpolatam esse, et eruditi monuerunt, 517 et sanctissimus evangelista manifeste bic docet, cum non, ut jam vulgo, apud illos legitur, Καὶ ἐπιβλέψονται πρός με ἀνθ' ὧν κατ ὠρχήσαντο, sed, Οψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, adducit. In quo loco non sine causa D. Hieronymus triumphat, qui ad eum Zachariæ locum, de quo agitur, Joannem ait non magnopere quid Græce coutinereut litteræ eurasse, sed ad verbum expressisse quæ in Hebræo legerat. Noster, sive quod nesciret, quid tò èxxevtelv sit Hellenistis,et Græcorum more usurpatum nimis hic dilutum fore existimaret, sive at coinmoditati carminis consuleret, mutavit vocem. Auqui aliud profecto εκκεντῖν, aliud αὐτάζειν. In quo ad Græcain eruditiquem ejus, et poetarum lectionem, sine qua tam multa in hoc genere ab eo proficisci non potuerunt, provoco. Apud Homerum Diomedes Veneri ἄκρην οὔτασε χεῖρα· quod vulnus postea, eum acus puuctione ab eodem vate maximo confertur. Αι τὸ ἐκκεντείν Hellenistarum usu, idem quod PT. quod transfigere est ac ferro penetrare. Atque ita I Sam., cap. ult., v. 4: Καὶ εἶπε Σαούλ πρὸς τὸν αἴροντα τὰ σκεύη Σπάσαι τὴν μάχαιράν σου, καὶ ἐκκέντησόν με ἐν αὐτῇ. Jud. 9, 54: καὶ ἐξεκέντησεν αὐτὸν τὸ παιδάριον αὐτοῦ, καὶ ἀπέθανεν Αβιμέλεχ et alibi non semel de vunere ad mortem. Ejusdem capitis commate 59 legitur: Ηλθε δὲ καὶ Νικόδημος (ὁ ἐλθὼν πρὸς τὸν Ἰης σοῦν νυκτὸς τὸ πρῶτον) φέρων μίγμα σμύρνης καὶ ἀλόης, ὡσεὶ λίτρας ἑκατόν. Αd quem locum noster: Σμύρναν ἄγων θυόεσσαν Ερυθραίοιο δὲ κήπου Ινδώης αλόης δονακατρείς έρνος ἀρούρης. D) In quibus versibus multa sunt, quæ non sine nota prætermitti debent. Primo sanctissimus evangelista, μίγμα σμύρνης καὶ ἀλόης describit, non seorsim, myrrham 518 aut aloen, ut noster, Mumiæ enim sepulcrorum, ad condienda defunctorum corpora, ex myrrha et aloe fiebant. Deinde, cur Ivy voluit eam aloem, sive, ex India allatam, cum in Palæstina quoque nasceretur? Qua de re et Plinius, qui supra Hierosolymam quoque ipsam inveniri tradit. El recte quidem, si de hac, qua in corporibus tum condiendis utebantur, hoc intelligatur, cui adhiberi tum solebant, ut præclare monuit incomparabile illud eruditionis decus Josephus Scaliger. Quare autem Ερυθραίου κήπου, si in India nasca tur? cum ne mare quidem Erythræum, per se sit Indicum, et hæc duo ab antiquis distinguantur? 'O τῆς ἀνατολῆς ὠκεανός, inquit ad Periegeten Eusta thius, Ήψος καλεῖται καὶ Ἰνδικός· ὁ δὲ πρὸς νόθον, Ερυθραϊός τε όνομάζεται καὶ Αιθιόπιος. An igitur in animo ipsum Dionysium habebat, qui 'Epub palov nuncupavit xáλapov, quia, ut Eustatius ibidemi notat, usque ad Erythraum India pertingit? *Αλλοθι δ' αύτε γλαι τηλεθόωσιν Ερυθραίου καλάμοιο. Atqui aromaticam intelligit arundinem: quain ibi rubram dixit Priscianus: quare nihil hoc ad Erythræos quidem bortos. Et quis aloen in hortis Indiæ ante illum nasci dixit? Quanto nostri melius, et inter eos Garcia, qui in desertis Indiæ maritimisque nasci prodidere? Nam verum sane, Nicodemum attulisse Epvos, qui ne plantam quidem attulit, sed ejus, ut jam dixi, succum, sive mistionem, hoc est, μίγμα, ut omittam, έρνος admodum improprie de herba dici. Est euim βλάστημα aut δένδρον εὐθα λές, ut recte grammatici et medici. Verum, quis vel fando intellexit unquam, vel audivit, aloen arundinosam esse plantam? Nam dovaxorpeipts 519 appellat έρνος. Quod si verum est, necesse est peculiarem aloen habuerit aut viderit, quam nemo hominum tractavit. Non enim, credo, tam ineptus fuit, ut minutas illas spinulas, in quas hæc herba desinit, sic dicat. Ac profecto, parum abest, quin confundi arborem ab eo cum hac herba existimem. Nam et Epvoc vocat: et ex India xylaloe affertur, sive agallochum, quæ et ipsa vox Hebræa est, quam Græci leviter mutarunt ex ahaloth, in agalloch, nimirum. Hellenistæ autem herbam, cujus meminit evangelista, et agallochum, de quo, cum alibi in sacris, tum in primis cap. xx et iv Num. agitur, eadem voce dλóns expresserunt (quauquam ibi aliam secuti lectionem sunt) est et ubi &w contracte. Ridet eos Garcia, qui istam aloen in terrestri tantum paradiso provenire volunt: quemadmodum et lignuin paradisi vulgo vocant. Quam opinionem quomodo vir divinus, qui ad eum breves notas scripsit, ex interpretatione video. Locus Numerorui, cujus jam meminimus, paraphraseos Chaldaicæ probari posse existimet, non sic habet: Sicut torrentes extensa sunt, sicut hurti juxta flumen, sicul arbores aloes, quas plantavit Deus. Ubi arbores, quas Deus dicitur plantasse, sunt haud dubio eximiæ atque excellentes, quæ ab illis De arbores dicuntur. Nam ut aliter intelligatur, nihil opus est. Addit: Ideo et paraphrasis Chaldæa, ad illum locum Numerorum, interpretatur, ad Euphrotem, utpote quem Deus plantavit. Igitur hoc loco tueri se possunt, qui in paradiso Adami dicunt arbores ulocs consitus fuisse. At quo pacto? Nihil hic de horto Eden Græcus habet: nam quod dicitur, woɛl napáδεισοι ἐπὶ ποταμών, est, ὡσεὶ κήποι, et similiter liebræus. Nec Chaldæus eas arbores de quibus 520 agitur, in paradiso posuit, sed paradisum, sive hortum, cujus meminit, angenitatis causa ad Euphratem ponit. Sicut hortus irriguus, qui juzta Euphratem: sicul aromala quæ Deus plantavit. Atqui Deus cedros Libani plantasse dicitur, neque ideo, aut Libanus in

paradiso, aut cedri arbores sunt paradisi. Saturantur ligna Dei; cedri Libani, quas plantavit. Übi Chaldæus, Arbores quas Dominus creavit. Sed quid in re nota disputamus? Nam quas arbores vocavit Dei, more suo mox, a Deo, Hebraismo atque Chaldaismo simili, plantatas ait. Ergo hæc sunt tautoSuvajouvra, quod vix puto quemquam ignorare. Noster sine dubio nescivit de qua planta ageret, cum ita aloen descripsit. Sed omittere non possum, quod in mentem nobis aliud agentibus hic venit. Nonnum quoque agallochum cum aloe, hoc est, arborem, ut volunt, paradisi, cum berba aloe, cujus succum Nicodemus tum adhibuit, et qua non vivorum modo, sed et mortuorum præservantur corpora, adhibuisse, vix est ut dubitem. Mirum enim quam latas pertinacesque illud, ut recte botanicus quidam vocat, somnium, de agallocho, terrestris paradisi arbore, in animis hominum radices egerit. Παράδεισος Hebræis est gan: noster κῆπον ad verbum dixit. Et quia aliquid de Eden audiverat, Eden cum Edum confudit, quia 'Edéµ et 'Edwμ scribunt Græci cum hæc ab Hebræis longe aliter scribantur. Εδώμ est ερυθραῖος, με χώρα Εδώμ, a quo et Idumæa. Κήπος Εδώμ est κῆπος Ερυθραίος, μι mare Erythræum, Bálasσa 'Edwμ, de quo quid non mugati sunt Græci! Unde illud 'Epupainio &t xhTOU. Ivons autem dixit, quia audiverat, et herbam aloen, et arborem xylaloen, quảm špvos vocal, ex India soleri advehi, tum, quia mare 521 Orientis ac Indicum 'Epulpatov dici, a Græcis didicerat. De quo, vel ex Arriani Periplo, iisque quæ ad eum annotarunt eruditi, constare potest. Illud quoque notum, quam ubique colorem istum; quem Ερυθραίον Graci dicunt, ad τὸ σωτήριον πά 60s, sive passionem Domini, et quæ illam comitantur vel sequuntur, Græci adhibuerint. Notus locus ille, Genes. xLis, 11: Πλυνεῖ ἐν οίνῳ τὴν στολὴν αὑ τοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὴν περιβολὴν αὑτοῦ, quem, ut ante diximus, hue tradunt. Et, pius huc facit, Isaiæ in, the qui proпараγενόμενος ἐξ Εδώμ; ερύθημα ἱματίων ἐκ βοτόρ; ubi ‘'Eɛwµ et épŋua habes. Interim non dubilamus, vera esse quæ de agallocho et paradiso diximus. Quæ donata non mirabitur, qui de majoritus cogitabit quæ passim occurrunt. Cum addit Λίτρας τὰς καλέουσι φατιζομένῳ τινὶ μέτρα, existimasse videtur, vocem peregrinam esse Altpav, quam et Græci agnoscunt, et grammaticorum priuceps Siculis ascribit, neque minus Hebræorum ma1184 Dominus sepultus est. Quod docere eum vel Matthæus potuit, qui de Josepho, de quo hic noster, ὅτι ἐλατόμησε μνημεῖον ἐν τῇ πέτρα, excidisse lapi deum e petra monumentum, ait. Vel Marcus, qui λελατομημένον ἐκ πέτρας, vel Lucas, qui λαξευτόν vocavi. Et annon ipse infra dicturus est, Τύμβος ἀδωμήτοιο βαθυνομένης ἀπὸ πέτρης, et quæ sequuntur? Quæ spelunca, loco fosse, gemina fuisse interdum in proceribus videtur. Qualem illam Abrahami, quæ, gemina, seu duplex, in sacris dicitur, fuisse arbitror. De qua mirum est, quanı multa et Hebræi et cæteri nugati sint, ut præclare maximus Mercerus, ante annos aliquot ostendit. Qui tamen neque sibi, ut fatetur ipse, neque nobis in hoc satisfecit. Cum igitur et fossa esset et spelunca, per fossam aditus dabatur ad speluncam; in spelunca mortuus jacebat. Quale etiam hoc tempore sepulcrum esse, quod ex ritu Orientis fabricaLum, pro Dominico ostenditur, qui accesserunt illuð, referunt. Inter quos Brocardus monachus. Qui, Et nota, inquit, quod ante speluncam Dominici sepulcri est 523 alia crypta, ejusdem magnitudinis et figuræ, solo pariete intermedio a priori segregala; et ad hanc primo descenditur. Deinde per ostium intermedii parielis venitur in speluncam Dominici sepulcri. Et ostrum illud fuit clausum, quando mulieres, tempore resurrectionis Dominicæ, dicebant: • Quis nobis revolvet lapidem ab ostio monumenti? › Cryptam dixit, quam Judæi foveam aut fossam. Locus in quo sacrum corpus jacuit, TW, spelunca fuit. Locus auawons, qualem hic describit Nonnus, 7 magistris Hebræorum dicitur. Sive autem fossa et spelunca, sive gemina spelunca esset, nihil dixit. Et ridiculum, quod exiguum fuisse locum dixit, cum de saxo, ὅτι ἦν μέγας σφόδρα, Marcus dixerit. Quis autem sepulcri exigui magnum fuisse ostium existimet? quod in mentem illi tum_sine dubio non venit. Non magis quam quod ipse Josephum qui gerebat corpus Domini Bapúpoprov dixit, quasi corpus magnum, ideoque ponderosum esset. Quare ergo ὀλίγη χαμεύνη! hoc est, vocem plane, והוא לשון יון ממש,gistri Græcam esse affirmant. Et cum sequitur, Αχρι μιῆς ζαθέης ἑκατοντάδος, scio quidem, sacrum numerum thy Exatovτáda habitam; potest tamen fieri ut ad thy spúpvay, hoc est ipsam myrrham, referendum sit, quain Quoσgav vocavit. Imprimis erudite, ut omnia, Hesychius: Ζάθεον, ἄγαν θεῖον, εὐῶδες. Hoc auctori nostro evenire non semel observavi, ut cum curiosam nimis, neque necessariam intendit diligentiam, nonnunquam maxime labatur. Imprimis vero ritus Græcos Hebræosque, quia non distinxit, parum feliciter confudit, ut cum ad comma primum capitis vicesimi, quod omnibus pigmentis 522 amplificare conatus est, ita scribit: Ὅπη βαρύφορτος Ἰωσὴφ Ἰησοῦν ὀλίγῃ ψαμαθώδει θῆκε χαμεύνῃ. Non enim intellexit, quis sepeliendi ritus illo tempore usitatus esset, multo niinus, quale Domini sepulcrum esset. In sepulcro enim duo, fossa et speJunca, erant. Ideo magistri Hebræorum, cum in sepulcro, pulveris, sive, ut noster nunc loquitur, Jauálov, mentionem faciunt, ad fossam id referendum est, nisi cum de tota terra agunt. Spelunca autem, non e terra, sed e petra fuit excavata. In qua, non iu pulvere aut arena, quod putavit noster, CAPUT XXX. De sepultura quadam appendicis loco, que eodem spectant, addita. Lex Atheniensium de terræ injeclione. Χέειν et επιχέειν γῆν. Ἐπιμοιρᾶσθαι. Χτῆς γῆς τυχεῖν. Σπήλαιον. Μος Judaorum in sepeliendo, et post sepulturam. Vade in pace, et similia. Capul vicesimum cum sequenti percurritur. Nonni istius loci de Joanne nostro: Kal ɛlde xal ἐπίστευσε, παρερμηνεία. Locus Zacharia, quem alludit Nonnus. Interpretatio illius loci, Mhylνου ἄπιστος, ἀλλὰ πιστός. Nonni in eo exprimendo negligentia. Merewpia ejus et àбeyla. Inepta interpretatio illius loci, Τὸν ἐπενδύτην διεζώσατο. Quam mirifice in ejus loci explicatione Nonnus sese gesserit. Λαγόνες. 'Επενδύτης, χιτωνίσκος. Χιτών πολύτρητος et idem δαιδαλέος. Πέπλος, ζώνη, οι μίτρη, δέρμα et linea vestis. 524 Huic simile est quod paulo ante, cum de codem sepulcro, quod xat' olxovoplay destinatum fuit Domino, ita loquitur evangelista: Kat ¿V tỷ κήπῳ μνημεῖον καινὸν, ἐν ᾧ οὐδέπω οὐδεὶς ἐτέθη, i noster: Τύμβος ἀδωμήτοιο βαθυνομένης ἀπὸ πέτρης Γλυπτὸς ὅλος, νεότευκτος, ἐν εὐλάγγι δὲ τύμβο Οὔπω νεκρὸς ἔκειτο χυτῆς ψαμάθοιο τυχήσας. Porro nobilis olim illa Atheniensium lex fuit: "0; ἂν ἀτάφῳ περιτύχῃ σώματι ἀνθρώπου, πάντως ἐμ6aev auto v, hoc est, Ut qui corpus non sepultum cerneret, terram corpori injiceret: quod et χέειν γῆν, εἰ ἐπιχέειν, sed et έπιμοιρᾶσθαι dicebant; idque Latini quoque sunt secuti. Cui ergo id officii contigerat, xums & Yaµáboυ TUXE dicebatur. Sed quid hoc ad Judæos, qui et ritum istum ignorabant, et in rupe ut plurimum, quemadmodum jam

diximus, excisa, mortuos ponebant? Helleniste mus, hoc Joanni est, ut quæ simpliciter efferre σπήλαιον vocare solent. Quo respexi et Malilaeus, cum de hoc sepulcro: Καὶ ἔθηκεν αὐτὸν ἐν τῷ καινῷ αὐτοῦ μνημείῳ, 3 ἐλατόμησεν ἐν τῇ πέτρᾳ. Satis igi tur improvide ait hic, sepultum χυτής ψαμάθοιο τυ ziv. Nam et non sepultis Græci hoc præstabant et Roimani. Ita naufragus et insepultus Archytas apud Flaccum χυτῆς τυχεῖν ψαμάθου a praetereuntibus petit. Sed et diligenter suos Oriens sepeliebat: qui hoc totum ignorabat nisi quod post sepulturain glebas ac terram sepulcro ingererent, ac tumn, Vade in pace, pronuntiarent. Reversi autem domum, glebam cum gramine evulsam, cum solemni formula, Memento pulverem nos esse, a tergo jaciebant. Et imprimis accurate notant Patres sepultum fuisse Dominum, non ut hominem 525 damnatum ac reum, leviter ac perfactorie, ἀλλά, ὡς ἔθος τοῖς Ἰουδαίοις, πολυτελῶς, ὡς μέγαν τινὰ καὶ θαυμαστόν, ex more Judaorum, lanquam magnum et admiratione dignum. Neque arenam aliquam, sed σήμαντρον fuisse impositum ac clausum, ex divinæ dispensations ratione, ut et certo mortuum constaret, nec de resurrectione quisquam cavillari auderet: Μή τις μέλλη λυμαίνεσθαι τῷ τῆς ἀναστάσεως λόγῳ, inquit, ut semper, elegantissime Chrysostonins. Quare nullus hic ineptæ ostentationi ex Romana eruditione aut Græca, locus erat. Capite sequenti, commm. 8, cumn Juanes de Joanne, hoc est, de se ipse φιλαλήθως dixit. quod past Petrum Domini sepulcruin ingressus, elde xai ἐπίστευσεν, ita accipiunt velers, credidisse eum quod ex feminis audierat: Non quidem resurrexisse Dominum, sed e sepulcro sublatum esse. Quippe cum subjungat: Οὐδέπω γὰρ ᾔδεισαν την Γραφήν, ὅτι δεῖ αὐτὸν ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι. Theophylaclus: Επίστευσεν, οὐχ ὅτι ἀνέστη ὁ Κύριος, ἀλλ' ὅτι ἐκλάπη· ἐπίστευσε γὰρ τῷ τῆς Μαρίας λόγῳ, εἰπούσης, ὅτι ἦραν τὸν Κύριον. Διὰ τί δὲ ἐπί στευσε τῇ Μαρίᾳ, καὶ οὐκ ἐλογίσατο ὅτι ἀνέστη; Ούπω γὰρ ᾔδεισαν τὴν Γραφήν, ὅτι δεῖ αὐτὸν ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπίστευσαν τῇ Μαρία, κλοπὴν καὶ μετάθεσιν τοῦ σώματος ὑποπτευ εύσῃ Nonnulli putant hoc Joannem credidisse, quod Jesus resurrexit. Scd quod sequitur, hoc non indicat V.dit ergo mane monumentum, et credidit quod dixerat mulier. Nam sequitur: «Nondum enim sciebant Scripturam. Noster ita locum est interpretatus, quasi scriptum esset: Καὶ εἶδε καὶ ἐπίστευσε· προ τούτου γὰρ οὐκ ᾔδεισαν, ὅτι μέλλει μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι. Quanquam nie hoc quidem satis commode expressit, cum dixit: 526 Καὶ πίστευεν, ὅτι χθονίων ἀπὸ κόλπων Οὐρανίην ἐπὶ πέζων υπηνέμιος νέκυς ἔπτη. Οὐ γάρ πω δεδάασι δύο Χριστοῖς μαθηταί, Οττι ταχὺς μετὰ πότμον ἀνόστιμον οἶδας ἐάτας Ἂς τρία φάσα μοῦνον ἐγέρσιμον ὕπνον αύοι. Nam contraria potius καὶ ἀσύστατα loquitur: Gre didisse Joannem, resurrexisse, aut plius in cœlum ascendisse Dominum, quia die tertio resurrecturum non noverant. Quod quis intelligat? Nisi hoc velit, resurrecturum scivisse, certum tempus ignorasse. At evangelista diserte ait: Οὐδέπω γὰρ ᾔδεισαν τὴν Γραφὴν, ὅτι δεῖ αὐτὸν ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι. Sed et ineptissime extenuavit mortem Domin, quem ὕπνον ἐγέρσιμον vocavit, cum Adelium intersit, vere et omnino mortuum fuisse. Quod ut probarent, non minus sollicitos fuisse evangelistas, quam de reSurrectione, optime Chrysostomus docet: vel quod Oue tempus huic confirmande esset, vel quod, nisi vere mortuus fuisset ac de eo constaret, etiam de resurrectione dubitari posset. Atò, inquit, xa! oi μαθηταὶ πολλὴν περὶ τούτου ποιοῦνται σπουδὴν, ὥστε δείξαι ὅτι ἐτελεύτησε. Τὴν μὲν γὰρ ἀνάστασιν ὁ μετὰ ταῦτα ἅπας ἔμελλε βεβαιούν χρόνος. Ἐκείνη δὲ εἰ τότε συνεσκιάσθη, καὶ μὴ σφόδρα κατάδηλος γέγονε, Εμελλε λυμαίνεσθαι τῷ τῆς ἀναστάσεως λόγῳ. Για cæteris evangelistis peculiare, ut aliquoties notavipoterat, prophetæ alicujus verbis efferat, ne quidquam temere aut ἀνοικονόμητο ab illis dictumn existimetur. l'a commate 28, cum a Thoma dicitur· Ο Κύριός μου καὶ Θεός μου, videtur Zachariæ verba quem impense amat usurpasse; qui iis verbis, Kúριος ὁ Θεός μου σύ, cap. xiii usus est. Quæ verb: imirifice interpolavit noster: Κοίρανος ἡμέτερος καὶ ἐμὲς Θεός. 527 Illa quæ præcedunt paulo ante, quibus Thoma. 2 Domino precipitur ut credat in poserum, Καὶ μὴ γίνου ἄπιστος, ἀλλὰ πιστός, sic interpretatur noster: Πιστότερος δὲ Εἰς ἐμὲ διπλόυς ἔσσο, καὶ εἰσορόων καὶ ἀράσσων. Ad quem locum non male criticus, quamvis suinmus Nonni admirator, adnotavit, διχῶς, aut quid simile, dicendum fuisse. Verum potius quærendum erat, utrum recte sensum expressisset. Nam cum dixit Dominus, Μὴ γίνου ἄπιστος, ἀλλὰ πιστός, si illi credimus, nihil aliud monebat Thomam, nisi ut videndo ac palpando in posterum crederet, aut saltem ratione duplici crederet, quia viderat quæ vellet et palparat. Quod cum definitione pugnat fidei, quæ est πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων. Ει quis dubitat, quin potius discipuli hac ratione incredu litatem increpet, qui sero admodum ac male credidisset? Atque hoc manifeste illa quæ sequuntur dorent: Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες καὶ πιστεύοντες. Bene Euthymius: Indignatus hoc dicit, quasi non ex diligentia, sed ex incredulitate contradixerit. At, si Nonno credimus, jussit ut duobus illis argumentis adductus crederet. Atqui aliud hoc erat. Sed pueriliter haud dubio, cum dixit, διπλόος ἔσσο, adl nomen Didymi, seu Thomæ, allusit. Quæ res illi haud vulgaris est lætitia Dici non potest quantas turbas cap. xxi. 7, ad illa verba del: Σίμων οὖν Πέτρος ἀκούσας ὅτι ὁ Κύριός έστι, τὸν ἐπενδύτην δια εξώσατο, ut ex illa veste, sive attribula, sive c tera videas, aliquot diversas contexeret vestes. Primo quippe in genere εἶμα dixit. Nam si ἱμάτιον intelligit, non intellexit quid sit επενδύτης, interula nimirum. Cum ἱμάτιον sit Gym, vestis extima seu externa. At fuisse nudum, cum 528 τὸν ἐπενδύτην sumeret, evangelista ait, ut necesse sit τῆς ἐχεσάρ κου πέρι, sive ea veste, quæ est cuti proxima, hic agi. Sed et ait cum τὰς λαγόνας, sive ilia, ciuxisse. Αι λαγόνες sunt in imo ventre, et sic recte medici. Adde quod et δαιδαλέον dixit: quod πολυτελές grammatici exponunt, cum de veste usurpatur, et ad feminas ut plurimum restringunt. Eustathius, Χιτὼν ὁ ζωστὸς καὶ γυναικεῖος· ὁ δὲ ἀνδρεῖος, χιτων νίσκος, ἄν τινες ἐπενδύτην· τὸ δὲ βραχύ, χιτωνισκά ριον. Χιτώνιον δὲ καὶ χιτωνάριον, λεπτὸν ἔνδυμα γυ ναικεῖον πολυτελές. Quemadmodum et peplum, quem in veste eadem describenda hic adhibet: nain et πέπλον λίνεον vocavit. Sed et χιτών corpus universum tegit, ut et χιτωνίσκος εἰ ὁ ἐπενδύτης· vestis utraque interior et corporis totius. Multo autem magis peplus, qui est συρτός χιτών qui appendix feminarum est, et pone attrahitur. Unde et έλκεσι πεπλοι matronæ, et imprimis Troades luxuriosa prorsus feminæ et barbare, dicuntur. Quid quod idem λίνεος, et, quod mirere magis, etiam πολύτρης τος, hic vocatur? Et quomodo πολύτρητος, εἰ και δαλέο;? Quippe, si τὸν δικτυοειδή sic dixit, melius πολυωπόν dixisset: quomodo et retia dicuntur. Longe enim aliud πολύτρητος, quod soli spongie a poetarum principe tribuitur. Et quomodo si eam corpori induxit universo (ait enim ὅτι χρόα πεπύε καστο), nihil praeter ilia involvit? Videtur ergo duplicem junxisse aut confudisse vestem: peplumı nempe et ζώνην sive μίτρην. Quod si verum, quare iterum τῶν γλουτῶν, καὶ τῶν μηρῶν, καὶ τῆς αἰ δους meminit? Postquam enim pepli mentionen fe cit, rursus περί γλουτοίσιν ἐλίξας, ει, κεχαλασμένον ἐς πτύχα μηρών, et, ἀθη του σκέπας της, divite

Quod si stricta fuit vestis, si ad femur 529 ac vicinas femori restricta partes, quanam ratione xɛxaλασμένος ἐς πτύχα μηρών, dicitur? Quod profecto laxitatem notat, quemadmodum et τὸ ἑλίσσειν. Quæro item quomodo, si fuerit ex lino, δέρμα ea dem dicatur. Nam ut vestis pellicea sit linea, nusquam scriptum, aut fictum, aut pictum in pariete, ut ille ait. Idem ergo fecit, quod cum multa jura confundit cocus; qui cum alia atque alia de aliis atque aliis legisset vestibus, quidquid in mentem illi venit, de subucula lac dixit. Apud Sophoclem legeral: Πέπλους τε νεῖ, λινοπλόκους τ' ἐπενδύτας. In Homero legerat: τά τ' αἰδὼ ἀμφικαλύπτει, que est αναξυρίς, quam posteriores βράκαν dixerunt. Atqui πέπλον ἐπενδύτην, ει βρακία, sive βρά κας, arlmodum diversa esse, nemo nescit. Quod aulem δέρμα vocal, factumn reor, quia apud Helle- 3 nistas suis legerat: "Οτι Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Ἀδὰμ καὶ τῇ γυναικὶ αὐτοῦ δερματίνους ἐποίησε χιτῶνας, καὶ ἐνέδυσεν αὐτούς. Quare? nt ipse indicat, ἀθηήτου σκέπας αἰδοῦς. Quæ vestes non dicunter: unde suum χιτωνίσκον fecerunt Græci. Sed quid haec ad rem? Nihil enim aliud Joannes voluit, nisi Petrum επενδύτην subito circumjecisse. Quem sic descripsit, ut si quis in publicum cum tali veste prodeat, nulli monstro quidquain concessurus sit. Nam huc quidem est: Humano capiti cervicem pictor equinam Jungere si velit, et varias inducere formas. Eadem enim, et varia est, et lacera, et lines, et pellicea: eadem et laxa, et constricta: et peplus, et integumentum corporis, et velamen pudendi, et quid non deniqne? Cujus talem esse 530 oportuis ideam, qualem nullus unquam sartor expressit. Locus ita se habet: Ὁ δὲ σχεδὸν ἐγγὺς ὀρούσας Είματι δαιδαλές λαγόνας μιτρώσατο Σίμων, Καὶ λινές πεπύκαστο πολυτρήτῳ χρόα πέπλο, Πόντιον ἀμφίβλημα περὶ γλουτοῖσιν ἑλίξας, Δέρμα, τόπερ διδύμων κεχαλασμένον ἐς πτύχα μηρών Ιχθυβόλοι φορέουσιν ἀθη του σκέπας αἰδοῦς. Ex quo, ut ex cæteris, juventus pariter et eruditi discent, quo judicio in scriptis antiquorum, sacris simul ac profanis, versatus auctor noster fuerit. Tum quod ipsi adhibere debeant; sive de antiquitate judicandum est, sive aliquid æternitate dignum, litteris mandandum est. CAPUT XXXI. Quedam que supra prætermissa sunt in Nonno, of λοικα, ὑποσόλοικα, άχυρα εἰ ἰδιωτικά, ποιαια. Ακούε ται Μεσσίας στο ἀκούει. Κάτω δρυός, στο ὑπὸ δρυΐ. Επιγράφειν τῇ βίβλω, pro eo quod est περί τινος γράφειν. Αμφὶ πέδον Καναναίον. Ησαν ἐκεῖ κεί μεναι ὑδρίαι, et quam male id intellexerit Nonnus. Εἶναι ἐπὶ νηῷ, solæcismus. Δηθύνειν πέδῳ, ὑποσό λοιπον. Οὕτω ἐφίλατο, ὅτι ἔπορε, sulæcismus. Του δαῖοι ἢ Σαμαρείται, ἀνάρμοστον. Παύειν pro άναπαύεσθαι, et quam inepte. Eius circa quam slaτε in scientia hon dicitur. Ean ηλικίαν evangelista, περιμήκετον ήδην Nonno dici. Γραφίδες στο Γρα φαί αυτ Γραφή. Χάριν τιταίνειν pro λέγειν. Κλι σιοπηγία. Κλισίαν οι σκηνήν α Nonno confundi. Utriusque differentia. Scena pastoralis. Succa, scina aut secina. Dies σκηνοπηγίας Baccho ex sententia Plutarchi consecrata. Obsita frondibus, Bacchi orgia, que sub scena servabantur. Σύκινος Διό νύσος, et unde. Præter Gracorum mentem dictus. Comicorum ac tragicorum scena. Mos bibendi sub succa ex Oriente ad Gracos fluxisse. Id exemplo regis Syria probatum. Εν σοκχώθ. Θαλίαι. sire epula, llomero unde dicta. Origine Chaldaam, vocem esse. Σίδηρος Θεσμοφόρος, 531 inepte ita ferrum, quo in circumcisione utebantur, dici. Gladioli sarei, quibus in circumcisione olim utebantur Judai. li cum Josua, ex senienία τῶν Εβδομήκοντα, εεpuli. Mirum Nonni de alale circumcisionis ἄκυρον. Φῶς. Αρσεν. Ανήρ. Κατ αυγάζειν, et quam perperam eo usus sit Nonnus. Ο μὲν ἀνέγνων, pro οὐκ οἶδα. Ποιμαίνειν pro βίσκε σθαι. Έχειν ἀλκήν. Στείχειν χθόνα, solæcum. Σκεδάζειν οι διασκορπίζειν. Περῆσαι εἰς ἑορτήν. Πρὶν βωμὸν ἀνάπτειν, pro ανάπτεσθαι. Ανάπτειν εἰ ἀνάπτεσθαι. Παλάμης ἀγκών. Αγκών brachi pars, non manus. Κύβατον. Κυσιτίζειν. Βραχίων pro robore in loco Geneseos Hebrais. Quo deceptum videri Nonnum. Deficientis Græcismi idiotismus οὗ χάριν εἶπε, στο περὶ οὗ εἶπε. Ανακόλουθον και tatum. Ικανόν στο ικάνων. Μεγάλον pro μέγαν. Μεγάλε Ζεῦ. Μέγας ἀρχιερεὺς ὑπερle dictum. Αμεί βεσθαι. Μύθοις αμείβεσθαι. Πιλάτες ἐξήλασεν αυ λῆς, ἀνελληνίστως dictum. Κυκλοῦν στέφανον κεφαλῇ, στο κυκλούν κεφαλὴν στεφάνων. Οuae S. Joanni μεγάλη ημέρα dicitur, male ἀθέσφατον Nonno didi. Dominum perperam οι ακύρως post triumphum de morte, φύξηλιν dictum. Φύξηλις quid Grace. Δαίνυσθαι ὑπὸ κύκλα τραπέζης, στο ἐπὶ τραπέζῃ. Syllabarum quam negligens fuerit Nonnus. Προβατική, penultima producta. Τιβεριά δος άλμης. Κόφινας penultima producta. Διάβολος prima producta. Πιστική penultima producta. Κρα vou penultima producta. Affirmare possum, cum ad hoc scribendi genus animum appelleremus, sine ulla aut ambitione aut ostentationis studio, tria nobis præ cæteris proposita fuisse. Partim ut, quæ ad interpretationem maximi sanctissimique auctoris et res sacras specant, notaremus. Partim, ut, in quibus, quantunique, ab antiquitate illa, tersa, pura, ac verusia, in qua præcipue Homerus regnat, sophistarum ingenia abierint, ostendereinus: tum et quantum juventuti nocuerint, qui dum linguæ profitentur Græcæ peritiam, et in hos auctores scribunt, ea quæ perpera. dicuntur, neque inducunt, meque iudicant, ut quæ proba ac recepta sunt, juventus sequatur; cætera 532 cum cura fugiat, et tanquam scopulos ii pleno mari vitet. Quin et ubi de formando juventutis agitur judicio, tanquam bonæ notæ cæteris accensent. Quare alia nonnulla, prout singula in mentem nobis venient, capitum quidem certe ac commalum ratione habita, imprimis barbarismos ac solvecos, eosque potissimum quos supra prætermisimus, in boc capul obiter conjiciemus, ut qui per se sapere non didicerunt, moniti a nobis, ista cæteraque, in ejusmodi scriptoribus observent. In vocabulariis a cæteris distinguant: javenutis diligentiæ, imprimis autem imitationi, quae pars magna eruditionis est, hac ratione consulant. Nam qui sponte sua ista vet nou videt, vel non capit, proximum est, ut moneuţibus et credere et parere discat. Qualia non pauca in Dionysiacorum libris netari possum: quæ lauquam opes aut thesauros Græcise, a cæteris scriptoribus non usurpatos, qui, quid sit Græcum, quid sophisticum, quid corruptum, quid emendatum, non intelligunt, referre solent: quemadmodum præclare, eximium harum quoque litterarum ornaimentum Y. C. Petrus Cuneus estendit. Nam ut recte ex Hesiodo philosophus: Οὗτος μὲν πανάριστος, ὃς αὐτὸς πάντα νοήσῃ· Εσθλος δ' αὖ κἀκεῖνος, ὃς εὖ εἰπόντι πίθηται. Nam de cæteris, ut idem recte addit, desperandum est. Quod evangelista priuro capite, com. 15, dixit, Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, hoc noster: Αγνός Ἰωάννης πιστώσατο μάρτυρα φωνήν, dixit: nec Græce et inepte. Non enim vin vocis qua utebatur intellexit, ut Chrysostonnes et alii qui pure loquuntur, cum dicunt: Ιωάννης τὴν τοῦ λότου ἐπιφάνειαν καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ ἀλήθειαν τῇ αὐτ Diglized by Google

τοῦ μαρτυρία 533 επιστώσατο. Αt noster, πιστοῦν quasi idem esset, κεῖσθαι εἰς τι, et εἶναι κεκλιμένον τὴν μαρτυρίαν. idem quod μαρτυρείν esse voluit. Quo nihil magis ἀνελλήνιστον. Sed fortasse aliquid de hoc jam ante. Quare desino. Quod evangelista eodem capite, comm. 42, dixit, Ευρήκαμεν τὸν Μεσα σίαν. ὅ ἐστιν ἑρμηνευόμενον ὁ Χριστός, noster ita extulit: Μεσσίαν σοφόν εὔρομεν, δι Θεὸς ἀνὴρ Χριστὸς Ἰουδαίοισιν ἀκούεται Ελλάδι φωνῇ. Ubi saltem ἀκούει dixisset. Εύρομεν Μεσσίαν, ὃς ἀκούει Χριστός, qui Christus est Greris, sive dicitur. Nam ἀκούει hoc loco est, quod Severus theologus ad Isaiam, δ εἰς Ελλάδα γλῶσσαν μεταλαμβανόμενον λέγεται. Vulgo dicerent, 3 μεθερμηνευόμετον Ἑλληνιστί, Χριστός ἐστιν, sive, λέγεται. Sane si quis ἀκούεται εσθλός Grace dicat, vel ἀκούεται Χριστός, grammaticorum notam, nisi prorsus Greece ignoramus, nunquam evadat. Et tamen non semiel ita loquitur, ut cum cap. vii, com. 20: Γαζοφύλαξ ὅθι χῶρος ἀκούεται, dixit: ut alios omittam locos. Sed intricatissimus est totus locus, Χριστὸς Ἰουδαίοισιν ἀκούεται Ελλάδι φωνῇ. Nam quomodo a Jualeis ita dici ait, cur τὸ μεθερμηνευόμενον ponit, quod non Hebræum est, sed Grecum? Quasi dicas, Qui Judæis Christus, voce Græca dicitur. Ineptissime haud dubio. Nihil minus est quam Græcum quod eodem cap. ad comm. 46 legitur: Εὐρὼν εὐπετάλοιο κάτω δρυός, cum úrd dput vellet, quod ad idiotismos, propter Hebræoruni, quo sic utuntur, referri potest. Et quod commate eodem sequitur, nihil minus est quam Græenni. Nain cum evangelista dixisset, "Ov ἔγραψε Μωσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ προφῆται, ευρήχαμεν, 534. Ἰησοῦν τὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσήφ hoc ille, ἂν σοφὲς ἀνὴρ Μωσῆς ἀρχιγένεθλος ἐπέγραφε θέσπιδι βίβλω Ευρομεν. Quasi ἐπιγράφειν τὸν Μεσσίαν τῇ βίβλῳ, idem esset, quod γράφειν περὶ τοῦ Μεσσία, cum ἐπιγράφειν τὸν Μεσσίαν dicatur, qui de Mes.ia, et cum hac inscri ptione, librum edit. Neque Græcum est, quod eodem commate habes, ὁσίοιο βοώμενον· υἱὸν Ἰωσήφ, quomodo alibi non semel loquitur, ut cum cap. xΧΙ, conum. 1: Πέτρος έην, ο πρόσθε βοώμενος οὔνομα Σίμων, Nam βοώμενος non est Græcis ὁ καλούμενος, quod est prorsus ridiculum, sed qui περιβόητος vel πολυθρύλλητος ab illis dicitur: hoc est, qui celebris ac notus est. Et ita Nazianzenus, De vanitate vita: ἐνὶ πτολίεσσι μέγιστος Πανδήμοις στομάτεσσι βοώμενος. Ail evangelista, "Οτι γάμος ἐγένετο ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, cap. 1, com. 1, hoc est, nuptias in ipsa urbe, quam in Galilæa ponit, celebratas fuisse. Ille nuptis ἀμφὶ πέδον Καναναίον ait fuisse. Quasi non in urbe, sed in ditione, aut circa agrum Cananæum, factum hoc esset, aut in parte ejus, non in urbe. Quis enim dicat, ἀμφὶ πέδον Καναναίον, pro eo quod est, in urbe Cana? Ut omittam Καναῖον dicendum fuisse, de quo supra. D. Joannes eodem cap. ul, com. 6, Ησαν δὲ ἐκεῖ, inquit, υδρίαι λίθιναι ἐξ κείμεναι κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, quo significat, hydrias ibi lavacro Judæorum destinatas fuisse. Nam τὸ κεῖσθαι ita vulgo usurpari, nemo nescit, nisi qui Græce aut scribere, aut loqui nescit. Noster ita hoc expressit, quasi 535 jacuissent bydriæ, aut muro ruinosæ vel contracte incubuissent: ἀμοιβαίῳ δ' ἐπὶ τοίχῳ Κεκλιμένοι στοιχηδόν ομόζυγες ἀμφιφορες Εξ ἔσσαν, τρία μέτρα κεχανδίτες· ἐπὶ τοίχῳ. Si quis diceret εἶναι ἐπὶ νηῷ, qui intelligi vellet, ἐν τῷ νηῷ, quod est, in templo esse, existimarem bona fide soloccismum ab eo committi. Neque sententiam muto, quamvis noster cap. ut, ad confin. 23, dixerit: θεοδμήτῳ δ' ἐπὶ νηῷ Αχρις την, καὶ ἔδεθλα διέστιχεν Ἱεροσολύμων. Nam qui παρὰ τῷ ναῷ exponat, laterem lavet; neque quisquam nescit, Dominum in templo fecisse quod in co reprehendunt Julari. David ἐπὶ οἴκῳ erat, cum Bethsabeam vidit: nam Judæi in tecto ambulabant. Dominus ἐπὶ ναῷ erat, cum ἐπὶ ναοῦ πτερύγιον translatus fuit a diabolo Idem ἐν ναῷ erat, cum ex eo collybistas ejecit. De quo evangelista egit; Nonnus hic loquitur. Et quæ causa fuit, quare noster pro eo, quod evangelista ἦν ἐν Ἱεροσολύμοις dixit, ἦν ἐπὶ ντῷ diceret? Recte, tanquam solacismum, imo, ut ipse loquitur, ineptissimum, notavit magnus Scaliger, quod eo capite ad comma 12 legitur, Οὐ μὲν ᾿Αναξ δήθυνε, πέδον Καναναῖον ἀκοῦον, cum ellipsis locum hic non habeat. Nam quis δηθύνειν Ελλάδα, pro eo quod est, in Gracia morari aut cunctari, dicat? Quanto aliter rex poetarum: Οὐδὲ Πάρις δήθυνεν ἐν ὑψηλοῖσι δόμοισι, Qui quater, nunquam ita usus est hac voce. Est enim δηθύνειν, ἐγχρονίζειν, ut a gramm:ticis exponitur.536 ltaque δηθύνειν ἐν πέδῳ, ἐγχρονίζειν πέδῳ Græci dicunt. Et non intelligebat, quædam a tragicis usurpari, quorum maxima ex parte splendorem, ta πολοικοφανή, τὰ ὑποσόλοικα, τὰ σόλοικα, τὰ ἀνάρμο στα καὶ ἀνακόλουθα constituunt: quæ a reliquis sapienter vitantur. Quod nusquam vitavit: et cujusmodi multas voces et structuras, notare hic possem. Solacismos est, cum capite uni, comun. 16, dixit: Οὕτω Θεὸς ἐφίλατο τὸν κόσμον, ὅτι ἔποτε Υιόν, cum dicendum esset, ὡς πορεῖν, ὡς διδόναι, aut, ὥστε ἔδωκε, ut evangelista dixit: Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκε, quod 'Αττικίζει. Ρro quo ille: Οὕτω γὰρ πολύμορφον ἐφίλατο κόσμον αλήτην Υψιμέδων σκηπτοῦχος, ὅτι χραισμήτορα φωτών Μουνογενή λόγον για πόρεν τετράζνγι κόσμο». Capite quarto ad comma 9, non dixit quod voluit, minus autem ut debuit, cum pro eo evangelistæ, 00 γὰρ συγχρῶνται Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις, illa reposuit: Οὐ γὰρ Ἰουδαῖοι μιγάδες ξυνήονι θεσμῷ Ἐς βίον ἀλλήλοισιν ὁμίλεον, ἢ Σαμαρείται. Quis enim dicat, Οὐ γὰρ Ἰουδαῖοι ή Σαμαρείται ὡμίλουν ἀλλήλοις, cum velit, Οὐ γὰρ Ἰουδαῖοι καὶ Σαμαρεῖται ἀλλήλοις ώμίλουν; Quod et Scaliger notaverat. Nam critici qui ex aliis Nonni locis id excusant, nihil agunt. Capite eodem, comm. 40 cum dixit: καὶ παύσεν "Αναξ παρὰ γείτονι πηγῇ, Καὶ ταχὺς ἐς πόλιν ήλθε, hoc voluit, καὶ παύσας παρὰ πηγῇ, μετέπειτα ἐς πόλιν ἦλθε. Verum ineptissime. Ui enim cætera omittam, quis παύειν pro ἀναπαύεσθαι dicat? Nam πατε comicorum longe est aliud. Itaque επαύσατο τοῦ πορεύεσθαι, νεί πορευόμενος, dicam. Παύειν παρὰ πηγῇ, μιν ἀναπαύεσθαι, 537 non dicam. Et circa principia hæret, qui hoc ignorat. Critici qui hoc videbant, πᾶσιν substituerunt: Καὶ πᾶσιν Αναξ παρὰ γείτονι πηγῇ. Εt cum nihil minus locum ex hac emendatione quain integrum viderent, versum de suo addiderunt. Istum nempe: Αγρομένοισι καὶ εὐχομένοις ἐπένευσε δέησιν. Adeo libenter poesin suam nobis ostentabant, quibus novum erat, Nonnum Græce non loqui; de quo ne tyrones quidem dubitare debent. Et ne dubitent, illorum interesse existimamus, ut in omni re suuj

modus, sua tempestivitas, ita in homine est ætas, quam constantem Cicero, Latini interdum statani dicunt: ad quam cum pervenit homo, stare in scientia rabbinis, ut est apud Kimchium ad psalmum t dicitur, quia inter bonum malumque tum distinguit. Quam ætatem Klixiav evangelista dixit. Et hane intelligit cum 9, cap. xxm, dixit: Atà touto οἱ γονεῖς αὐτοῦ εἶπον, "Οτι ἡλικίαν ἔχει, αὐτὸν ἐρωτήσατε. Hanc ataten inepte prorsus καὶ ἀκύρως, repipfixetov, quasi Latine prælongam dicas, incupavit. Qua voce quantifatem continuam aut longitudinem exprimunt poetæ. Ita enim ibi: Αρτια μέτρα φέρουσαν ἔχει περιμήκετον ἤδην. Primo enim quomodo de ætate? tim de ea cui tò perpov assignat: cum ea vox semper excessum noie? Ridiculum est, quod eodem capite, com. 39, Scripta sacra paylda; dixit: ἐνὶ Γραφίδεσσι δὲ κεῖναι Μαρτυρίην βοόωσιν ἐμὴν ὑποφήτορι μύθῳ. Ut et capite eodem comm. 45: Ὑμέας ἐν Γραφίδεσσι κατήγορος ἄλλος ἐλέγχει. Quod est tale, ac si quis Romanorum scripta, in quibus 538 graphiis solebant ti, graphia vocare audeat. Nam quid ellenistæ voluerint, cum vitulum, quem Aaron fecit, Ev ypaçlı factum dicunt, ne ipse quidem noster intellexit: nec hic locum habet Idiotismus est, sed plane ineptus, et a Græca lingua alienus, cum capite vi, con. 2, xápiv italvely dixit. ἀεὶ ζώοντι χάριν Γενετῆρι τιταίνων, pro quo Græci záp: heyety dicerent. Sed quia legeral, eos xɛipa titaivety, qui gratias agunt aut precantur, pro eo xápiv titaivety dixit: quanquam ahud intelligat evangelista: de quo supra,” ni fällor. Ineptum est, quod, cum capite septimo commate secundo, ab evangelista dicitur, "Hv 8è ¿yyùç † topth twy lovdalwy & Envormyla (festum, tabernaculorum nempe, quod sic eleganter Hellenistæ dixerunt), πηγνυμέναις σκηνῇσιν ἐπώνυμον vocavit. Quod si verum esset, ipsum festum xλisionnya dicendum fuisset. Quanquam autem xàisla a grammaticis interdum to axŋvý, exponatur, non ideo tamen sequitur, omnem oxy, præsertim autem, unde oxyvommyla dicta est, xàislav esse. Scenæ enim pastoralis, quæ origine vox Chaldæorum est, prima mentio Geneseos IV, 20, qualem primo fixisse Jabel dicitur qui pater habitantium Ev oxyvaïç vocatur. Ubi prudenter Hellenista, ἐν σκηναίς κτηνοτρόφων, reddiderunt. In Chaldæo autem vocis Græcæ vestigia expressa sunt. At hujusmodi scenæ Deuteron. xvi, 16, et alibi fit mentio. Ubi hoc festum habes. Talis autem scena illis FDD succa, non NEW scina dicitur. Nam succa, quæ ex frondibus illarum arborum, quas peculiariter Hebræi describunt, fieri solebat, ut jam nemo nescit. Plutarchus eas ex palmitibus et hedera contextas vult. quia, ex senLentia 539 illius, dies illi a Judæis Baccho consecrati erant. Nam sub succa, hoc est, scena ex ramis contexta, etiam apud Græcos Gens ille celebrari solitus: quemadmodum et orgia illius sub succa servari. Unde illud Flacci: Non ego te, candide Bassareu, Invitum quatiam: nec variis obsita frondibus Sub dium rapiamı. At Græci, qui omnia peregrina, ex Oriente præsertim, ad se transtulerant, et originem eorum ignorabant, in primis antem Bacchi festa a Cadmo acceperant, Bacchum, quem sub succa celebrabant, cum vocem ipsam non intelligerent, ex ficu formarunt et hine Σúxivey AtóvuGov finxerunt. Qua de re videndus est Herodotus et alii; nos antem, brevi, volante Deo, plura ad Horatium dicemus. Putarunt ergo, and tuxỹ; ita dictum, qui a sucea band dubio sic dictus est. Cum, ut omnia ridicula imitatus est diabolus, ad modum chag hassuccoth, học est, the oxyvonnylas, ille sub scena coleretur. Unde comicorum ac tragicorum scene: quæ ex frondibus initio, in gratiam illius Dei, contextæ sunt. Quid enim aliud quam succoth ingeniesus poeta descripsit, cum in libris De arte amandi dixit: Illic quas tulerant numerosa palatia frondes, Simpliciter positæ, scena sine arte fuit? Adde quod mos ac consuetudo bibendi sub succa, sive únd oxŋvai;. ex Syria et Oriente, primum ad Græcos, ut cætera, defluxit. Exemplo sit rex Syrie. Benhadat, qui, primo Reguin, capite vicesimo, sub succoth, ab Hebræo, inebriari dicitur. Quod uno Ποιο ἐν σκηναῖς, "no ἐν σοκχώθ ab Hellenistis dicitur. Πίνων ἦν αὐτὸς καὶ πάντες οἱ βασιλεῖς οἱ μετ' 540 αὐτοῦ ἐν σκηναίς. Ac deinde, Καὶ υἱὸς Αδερ πίνων καὶ μεθύων ἐν σοκχώθ, αὐτὸς καὶ οἱ βασιλεῖς. Neque dubium est, quin Homerus, qui Chaldæis plurima ac Syris, sed in primis quod ad voces, debet, Ballas suas hinc deduxerit. Nam festum Tabertooth cov Galtov חנא דמטליא naculorum ab illis dicitur. Et ipse Benhadat Ni Und Oahíàıç, sub umbraculis, potare dicitur. Ineptum est ac Grace erudito indignum quod cap. vii ad comm. 22 ferrum, quo utebantur qui circumcidebant, Oɛspopopov dixit. οὗ χάριν ὑμῖν Μωσῆς θεσμοφόροιο τομὴν παρέδωκε σιδήρου Cum Deus ipse, ut circumcisionis auctor, Baσμopópos, ferrum, quo in circumcisione utebantur, tou souou esset. Ac ne semper quidem ferrum, cum gladiolis saxeis uterentur, ut ex historia Sephoræ et Josuæ notum est. Adeo ut Græci interpretes Josuæ cap. xxi, 42, paxalpas merpivas eos dicant, et ejusdem libri cap. 1, 24, 50, cum Josua sepultos velint. De quo magni Masii editio videnda est. Sed quam multa sunt, quæ concoquere non possumus! Ibidem dicitur: καὶ ἀρχεγόνῳ τινὶ θεσμῷ Ἑβδομάτης ὅτε φέγγος ἐθήμονος ἔρχεται ήους, Αρτιγενή λογίῳ περιτέμνετε φωτα σιδήρω. Quid enim magis ridiculum? Ait, Repitéμvate outa, hoc est, ǎvôpa, quod est, justæ ætatis virum. Et eumdem tamen aptiyev. hoc est, recens natum vocat, Omitto, quod de circumcisione eorum agal, qui diem vitæ septimum explerant. Nam de ea circumcisione Dominus bic loquitur. Et hinc argumenti vis ac pondus: quod et ipse non minus expressit. Et tamen quota ait. Quasi idem esset & psev et avfp, cum alterum 541 sit sexus, alterum ælatis jai perfectæ. Caute igitur evangelista: Kal ¿v σαββάτῳ περιτέμνετε τὸν ἄνθρωπον. Pro quo si puerum dixisset, ferri posset. Nam ut vir sit, qui septimum explevit diem, et ut vir sit, quem ipse ȧptibit? cum puta grammatici, et alii, eum esse noYEV, hoc est, recens natum, vocat, cui persuade tent, qui ætate plena, in foro, et alibi, vitae munia exsequitur, quamvis de origine nugentur. Et usus loquendi hoc docet. Solocismum, nullo colore, nulla oratoria arte excusandum, commisit, cum cap. vi, ad comm. 12, dixit: ὃς δέ μοι ἀνὴρ Πιστὸν ὁμαρτήσειεν ἔχων νόον, οὔποτε βαίνει Ποσσὶν ἀλωομένοις σκιοειδέα κώνον ὁμίχλης. Ἀλλὰ καταυγάζοιεν, ἔχων ὁμόφοιτον ἐν αὐτῷ Ζωῆς ἁπλανέος φάος ἔμπεδον. Ut non sine causa summæ indignationis notam, in codice viri doctissimi Gerardi Vossii, magnus Sca liger ascripserit. Quis enim ita tyro in Græcisnio est, ut nesciat, xatavɣáčev, idem esse quod puriζειν? Hesychius: Καταυγάσας, φωτίσας. Quare illud quod evangelista dixit: ἀλλὰ ἕξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς, supra fidem inepte, àìlà xztzuyášo:sv dixit: quod

est, alterum illuminare, et transit, cum nihil tale quasi idem sit σχεδάζειν, quod de fugato hoste uisurin mente habuerit evangelista, nihil tale a Græcis dici possit. Pædagogismus est figura, omnibus xaτοζήλοις, imprimis autem iis qui hodie Græcos versus moliuntur, communis; qui aliquid se dicere arbitrantur, cum aut nihil aut aliud decepti exemplo aut genio dicant: quæ æternitatis ac scriptorum condimenta sunt. Cujus generis quam multa hoc tempore notavimus! Exempla in hoc nostro nusquam desunt. Ut cum capite vu, comm. 40, dixit: 542 'Αβρὰμ οὐ κάμε τοῦτο θεοστυγές. Quod evangelista simpliciter dixit, Τοῦτο ᾽Αβραὰμ οὐκ ἐποίησε. Αtqui idem cum Antipater poeta usurpavit: Τείους Πραξιτέλης κάμε δαίμονας. el alius: Χείρ με Πολυκλείτου Θασίη κάμε, apposite dici judicamus. Uterque enim usum vocis intellexit: qua ridicule, et plane ἀνελληνίστως, hic abusus est. Solacismus est cum dixit, Οὐ μὲν ἀν έγνων, cum vellet, Οὐκ οἶδα. Itaque cum evange lista cap. ix, comm. 25, dixisset, Εἰ ἁμαρτωλός ἐστιν, οὐκ οἶδα, noster pro eo dixit: Οὐ μὲν ἀνέγνων, · Εἰ πέλεν οὗτος ἀλιτρὸς ἐτήτυμον. Aliud est βόσκεσθαι, quod est gregis, aliud ποιμαί νειν, quod est pastoris. Et tamen noster cap. x, comm. 3, dicere ausus est: Παρὰ προθύροισι δὲ ποιμὴν patur et διασκορπίζειν, quod de filiis Dei, qui in omnes terræ partes dispersi ac divisi fuerunt. Quod ita Scaligero displicuit, ut in margine notam indignantis animi apponeret: quam auctoris causa omitto. Exemplo rei illustremus: Ait Epiphanius, cum de Essenis agit, Judæos in Judææ ac Samariæ terminis διεσπαρμένους vixisse, simul tamen HierosoIyman 544, ad celebranda festa convenisse. Ilic si quis, ἐσκεδασμένους vixisse, dicat, nihil sane dicat, neque Grace loquatur. Ineptum quoque, quod περῆσαι ἐς ἑορτήν dixit, cum ἐλθεῖν invenisset. Τί δοκεῖ ὑμῖν, inquit capite eodem, comm. 56, evangelista, ὅτι οὐ μὴ ἔλθῃ εἰς τὴν ἑορτήν; Pro quo noster: ὅττι περῆσαι Οὐ δύναται βροτὸς οὗτος ἐς ἀρτιχόρευτον ἑορτήν; Quæ est cacozelia Homerica: apud quem πύλας αΐδα, περῆσαι legerat. Nam de tragicis alia res est: qui multis vocibus utuntur, quibus epico poetæ abstinendum est. Et quis negabit solocismum in eo loco commissum, Πώεα ποιμαίνειν προκαλίζεται. Quod est σολοικίζειν. Nam evangelista dixit: Καὶ τα ίδια πρόβατα καλεῖ κατ᾿ ὄνομα, καὶ ἐξάγει αὐτά, hoc est, ὁ ποιμὴν εἰς τὸ νέμεσθαι καὶ βόσκεσθαι τὴν ἀγέλην ἐξάγει. Ipse ergo pastor ποιμαίνει gregem: non autcm gregem ἐς τὸ ποιμαίνειν educit: quod sibi servat. Quæ sordes excusationem non adinittant. Sed et stultissimum est illud ἄκυρον, quod ca pile x, comm. 18, legitur. Nam quod evangelista dixit ἐξουσίαν ἔχειν, potestatem aliquid agendi liahere, hoc noster ἔχειν ἀλκήν dixit. Quod non magis Grecum est quam llispanicum, aut aliud quodcu que. Εξουσίαν, inquit de anima sua Dominus, ἔχω θεῖναι αὐτὴν, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν. Ille autem: 543 Οὐδέ τις αὐτὴν Θεσμὸς ἀφαιρεῖται με γενέθλιος, οὐ χρόνος ἔρπων Πανδαμάτωρ, ἀδάμαστος, ἢ ἐμπεδόμητις ἀνάγκη. Αλλά μιν αὐτοκέλευστος ἑκὼν ἐθέλουσαν ὀπάσσω, Οφρα λάβω μετὰ βαιὸν ἔχων αὐτάγρετον ἀλκήν. Sed quia δύναμις et εξουσία, idem nonnunquam valent, ἀλκήν idem esse voluit quod εξουσίαν, cui aliud sit ισχύς, quod est αλκή • aliud δύναμις, quod nonnunquam idem quod εξουσία. Qui mediocriter Græce sciunt, non ignorant quædam esse verba, quæ non transeunt, sed manent, ideoque stare al Hebraeis dicuntur. Cujus generis est στείχειν. Ει tamen noster στείχειν χθόνα dixit, ut si Latine ter1am ire aut incedere, eum dicas, qui in terra incedit. Tale est illud cap. xt, ad 44 comma. Ubi de Lazaro: Στείχων αὐτοκέλευθος όμοπλέκτῳ χθόνα ταρσῷ. Et capite primo, comm. 36: Χριστὸν ἰδὼν στείχοντα βατὴν χθόνα πεζῶν ὀδίτην, quod non sine causa obelisco in margine a Scaligero notatum erat. Et tamen alibi non semel ita loquitur. Neque magis placet quod capite xi, com. 25, cum apud evangelistam legisset: 'Αλλ᾿ ἵνα τέκνα Θεοῦ διεσκορπισμένα συναγάγῃ εἰς ἕν, dicere ausus rat: Αλλ' ἵνα τέκνα Θεοῦ κεκεδασμένα κόσμῳ Εἰς ἐν ἀολλίσσεις, PATROL. Gn. XLIII. Καὶ ναέταις πρὶν Πάσχα μολεῖν, πρὶν βωμὸν ἀνά- [ψαι, cum ανάπτεσθαι vellet? Nam longe aliud ἀνάπτειν, quod aut pueri non ignorant, aut saltem ignorare non debent. Sane ara ανάπτεται, sacerdos ἀνάπτει. Quod Antipater non ignoravit, cum de tæda dixit: ἦν δέ μ' ανάψας Εὔξηται, λάμψω φέγγος ἀκουσίθεον. Et quid sibi voluit cum capite codem, comm. 12, Καὶ παλάμης ἀγκῶνα παλινδίνητον ἐρείσας. Ακρότατον περί κύκλον όμοστόργοιο τραπέζης, dixit? Nos enim παλάμην manus, ἀγχῶνα brachii pedis, aut crus planta? Nam ἀγκών est quem κύβιpartem esse putabamus. Quis autem dicat femur τον et Hippocrates et Latini dicunt. Li Galenus, Κύβιτον, τὸ ὠλέκρανον, ὅπερ καὶ ἀγκών, unde κυδιτίζειν Epicharmo, τῷ ἀγκῶνι παίειν, ut grammatici observant. Puto autem, aliquo, ut solet, Hellenista interprete abusum, qui Genes. penultimo, in loco illo Roboraveruntque sese brachia manuum ejus, βραχίονας χειρῶν αὐτοῦ reddiderat, pro quo hodia νευρα βραχιόνων 545 χειρῶν habemus. Quasi novum esset, brachium, pro robore et potestate, Hlebræis poni. Et anion supra illud Isaiæ legerat: Καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη, Capite xiΙ, comm. 24, cum evangelista dixit· Νεύει οὖν Σίμων Πέτρος πυθέσθαι τίς ἂν εἴη περὶ οὗ λέγει, pro eo noster dixit: Τις πέλεν οὗ χάριν εἶπε, qui deficientis linguæ idiotismus videtur. Sic capite uli, comm. 12: ἀπλανέων δὲ Εἴ τινα μῦθον ἔειπον ἐπιχθονίων χάριν ἔργων, pro ἐπιχθονίων πέρι. Ita nunc, Τίς πέλεν οὗ χάριν εἶπεν, μια Περὶ οὗ εἶπεν. Ineptum est et ανακόλου Oov, quod capite xv, ad comnia 22, dixit: Εἰ μὴ Πατρὸς ἱκανον ἐγὼ ζωαρκέτ πομπῇ, Πᾶσι θεουδείης ὁδὸν ἔννεπον, οὐκ ἂν ἐκεῖνοι Εἶχον αλιτροσύνην νεμεσήμονα. Cum dicendum esset, εἰ μὴ ἱκάνων ἐγώ, vel εἰ μὴ ἵκανον καὶ ἔννεπον. Nam evangelista dixit: Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον. Quid quod placuit illi μεγάλον dicere, cum μέγαν vellet? Ita enim capite xviii, coinm. 22: Τῷδ' ἐνέπων μεγάλον σὺ ἀμείβεσι ἀρχιερα; Forte quia ab Æschylo dictum intellexerat μεγάλε Ζεῦ. Quasi non tragicis multa liceant, quæ epicum non decent. Ego quoque, si necesse sit, ὦ μεγάλε Ζεῦ, non tamen μεγάλον in epigrammate dicam. Ει ita vates Peliades, Phemonoa antiquiores, teste Pausania, cecinerunt: Ζεὺς ἦν, Ζεὺς ἐστὶ, Ζεὺς ἔσσεται, ὦ μεγάλε Ζει

Quod est, ¿ wy, ¿ žv, ¿ ¿pzóµsvo;, ut D. Joannes 548 hostibus suis, nostrisque, de diabolo, de dolorinomen trium temporum, Jehova, expressit. Sed et bis item dixit. Nam qui àpzuspña dicit, péya 546 Ιερέα dicit: et qui μέγαν ἀρχιερέα, bis ilem dicit. Et Hebræi satis habent páɣav lɛpta, hoc est, dixisse. Neque ἀμείβεσθαί τινα, Græcis est respondere, sed µúðoi; àµs16±50×ɩ. Quare melius dixisset: כהן הגדול Τοῖς δ' ἐνέπων σὺ μέγαν μοι ἀμείβεαι ἡγεμονῆα; Quanquam enim aliud ήγεμών, aliud ἱερεύς, tamen Judæis hodie, pontifex Romanus, cum de illo loquuntur, 57727, ἡγεμὼν μέγας, Græca voce dicitur, ut Benjamino et aliis. Et ineptissime ad comina ejusdem capitis xxix, cum_evangelista simpliciter dixisset: Εξῆλθεν οὖν ὁ Πιλάτος πρὸς αὐτοὺς ἔξω, pro eo: Καὶ Πιλάτος ταχυεργὸς τῆς ἐξήλασεν αὐλῆς. Nam face dixit, quod poetæ, módaç ¿Eflase dicerent. Ut Apollonius: Η προτέρωσε ταχὺς πόδας ήλασεν Ίππος. Quemadmodum anh túvely, de curru. Ut politissimus Periergetes: Ἀλλὰ γὰρ ἡλάσκουσιν ὑποζεύξαντες ἀπήνην Χώρην εἰς ἑτέρην. Nam absolute positum σολοικίζει. Sane Πιλάτος ¿½laos, qui velit Pilatum exiisse aut egressum, nemo qui Græce intelligat, dicere ausit. Sed et nemo. nisi omnis ratio et scribendi usus me fallit, κυκλοῦν στέφανον κεφαλῇ, sed contra κυκλούν κεφα λhy oregávp, dicat: qui de corona capiti imposita, aut imponenda capiti, agat. Et tamen cap. seq., comm. 2, dixit, Στέμμα νόθον βασιλῆος ἐκυκλώσαντο καρήνῳ. Nullum autein majus vitium ab interprete committi potest, quam si aliud ab eo quem interpretatur dicat: quemadmodum ineptum est, si aliud animo auctor concipiat, aliud sermone exprimat. Unde &xupov, in quo toties impingit auctor noster, 547 vitium pudendum, ac vere sermonis scabies, sive ex imperitia, sive ex ambitione nascatur. Cujus mobile exemplum capite decimo nono, comin. 31, habes. Ubi evangelista, 'Hv rap Heɣán quépa ἐκείνη τοῦ σαββάτου. Quid autem sit μεγάλη ημέρα, duo maxima hujus ævi ingenia jam docuerunt, ut qui μεγάλην ἡμέραν eo sensu dicat, et προεόρτιον εἰ προπαρασκευήν, sive προσάββατον, quia Pascha simul hic et Sabbatum complectatur. Nani hæc omnia ad μεγάλην lane ἡμέραν, qua Pascha et Sabbatum concurrebat, requirebantur.Noster, quia apud Homerum legerat, ¿šćopatov interdum tenporis intensionem (ut cum noctes longæ, quales sunt hybernæ, &ßéoparo dicuntur), interdum denotare copiam (ut cum magna cibi copia aut vini, οἶτος εἰ οἶνος αθέσφατος ab Ηomero dicitur ), tali usus est judicio, ut αθέσφατον ἡμέραν, idem quod μеɣály pay, hic existimaret. Itaque pro illis, quorum jam meminimus, evangelistæ verbis, illa reposuit: ἦν γὰρ ἐκείνη Πᾶσιν Ιουδαίοισιν αθέσφατος έννομος ἠώς. Quo nihil minus aa auctoris mentem appositumi ab illo dici potuit. Quis enim primun Azymorum, aut magnum Sabbatum ex co intelligat? quis Judæus, Græce doctus, TD D, aut festum ex eo intelligat? Quare saltem dixisset: ἦν γὰρ ἐκεῖνο Ημαρ, τὸ μέγα πᾶσιν Ἰουδαίοισι καλεῖται. Nam Evropos tws, quodvis Sabbatum dici potest, quodvis festum: ein nullum Sabbatum payd ἡμέρα per se dicatur. 'Αθέσφατος autem longe aliud! Et, ut dixi, ne de festo quidem Græce dici potest. Constat, Dominum nostrum cum resurrexit, de ' bus crucis ac inferni, postremo de ipsa morte triumphasse. Noster qui vellet, Mariam Magdalenam venisse, ut ungeret Dominum, qui in sepulcro, utpote post triumphalem resurrectionem, non compareret, Véxuv eum quiv, hoc est, fugitivum, dixit. De quo, ut de quibusdam aliis, inter attributa dicendum fuerat. Ita autem ille: ἐρημαίης δὲ χαμεύνης Ηψατο, μαστεύουσα νέκυν φύξηλιν ἀλείψαι. Quem autem Latini desertorem ordinum in acie, Græci pune, et quidem, ut Porphyrius volebat, Tapi TO GEÛYELV The Dac, dixerunt. Vide igitur, quo judicio, Dominum, post omnia ludibria, mortis terrores, ac postremo, ipsam fortiter devictam, późn. Atv vocarit: quod in tumulo non compareret. Hesychius: Φύξηλιν, φυγάδα, δειλόν, φυγοπόλεμον. Ει, φυξήλιδας, δειλούς, ut omittam, non tantum isto, sed quo voluit, sensu, falsum esse quod dixit. Nou enim venerat, ut absentem, sed ut præsentem ungeret. Propositum enim, sive institutum sanctissimæ feininæ, td pasteúɛty indicat, quamvis nec bac voce hic utar. Iterum ergo infert aliud quam voluit. Quanto autem melius dixisset: σπεύδουσα μάτην νέκυν Ενδοθι τύμβου, Ηδη ἀνεγγόμενον θανάτου κρυόεντος, ἀλείφειν! Quædam modum omnem et rationem excedunt. Quis enim dicat, ὑπὸ τὴν τραπέζην δαίνυσθαι, cuml velit, ni spaniens dalvo, cibum in mensa capere, ut solet fieri? Nam sub mensa nihil tale geritur. Ubi, ut est in Evangelio, catelli regnum obtinent. Et tamen noster capite xxt, comm. 13: 549 'Εοῖς δ' ἐκέλευε μαθηταῖς, Δεῦτε πάλιν, δαίνυσθε μιῆς ὑπὸ κύκλα τραπέζης. Cujus generis plurima, cum passim, tum imprimis autem priori parte, a nobis observata sint, manum abstinebo. Satis enim, juventuti præivisse. Sed nec temporum majorem rationem habuit in syllabis. In quo cum poetis Latinorum Christianis paria nonnunquam fecit, ut cum passim in Ipošśluµa mediani produxit: cum lept Σblupa commode dici possit. Quod tamen illi demus. Tale est, cap. v, *Ην δέ τις εὐποίητος ἐν ἐνδρῳ προβατική, etc. Εὐρυτενὴς ἀσάμινθος. Tale est capite sexto, comm. 1: Εννεπε· καὶ μετέπειτα πέρην Τιβεριάδος άλμης. Νηλ πολυκλήδι ταμὼν ἀντώπιον ύδωρ. Tale est capite eodem, comm. Συμμιγέων έπλησε δυώδεκα κύκλα κοφίνων. Nam ut talia in peregrinis vocibus ferantur, necessitas interdum exigit. At de voce xópivos ct Aristoplanes et alii docere eum poterant. Græcis enim xopivos, quod formie Latinis. Nobilissima Stephani Glusse, Formnio, κόφινος· παρῆκτα: δὲ ἀπὸ τοῦ Ἑλ ληνικού, ώς Ησίοδος. Tale est eodem capite, commiate ultimo: Διάβολος νέος ἄλλος ἐν ἐψιγόνοισιν ἀκούων. Ubi criticorum andire excusationem, quam judieium illorum aut poetæ sequi, malo. Tale est capite duodecimo, comm. 3: Πιστικῆς τρία μέτρα φατιζομένης ἀπὸ νάρδου. Nam peregrinam esse vocem, quanquam non intelligeret, non credidit, ut arbitror. Ut ut sit, Græcum in ea tempus servandum), ne dubitandum quidem. Et capite xix, commate 17: 550 Φατιζομένοιο κρανίου. In quo accentum secutus videri possit, quod in Græcis vocibus Latinis usitatum est. Ut cum Pru dentius dixit: Tamen paterno in pectore Sophia callebas prius.

El: non idola bello Cedere compulerant. Nisi id in aliis negligeret. Sed jam tempus, ut cum nostro abjungam. Čujus postremi versus ita se habent: cunt, bhp, membrana non caperet, hoc est, oux av xwphoɛis pula, amorem meum, aut quid simile. Verum Targumistæ, ad quos semper respicit evangelista, voce DD in loco 551 Amos usi erant: quæ vox concludere aut ambire notat. Eleganter igitur xwpñoat dixit, nisi quod hoc ad capacitatem intellectus retulit: unde et voñoat Theophylactus dixit. Sed quid hoc ad delpar; aut quis intelligat, si Grace dicam, Κόσμος τας βίβλους ἀεῖραι οὐ δύ vatat, cum intelligi velim, capiendis libris parem non esse orbem? Sed quod res est dicam. Non dubito quin interpretibus sit usus qui ad hunc locum, illum, Ετι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαOtáčev &pti, adduxerant, quemadmodum et a Theophylacto idem locus hic citatur. Quia igitur βαστά ζειν idem est interdum quod ἀεῖραι, Hellenistice autem pro xatalaбely ponitur, non Græce: voluit ἀεῖραι οι καταλαβείν idem esse Græcis. In quo, judicio, ut plerumque antehac, deceptus est. Sed de his satis. Atque hæc nostra de scriptore antiquo, ab omni et verborum et animi acerbitate remota sententia. In quo alii interpretationem et res ipsas summa laude extulerunt: alii dicendi genus proximum aut par flomero arbitrati sunt. quibus quantum abeam, ne quis in posterum decipiatur, solo veritatis atque antiquitatis amore inflammatus, qua ad sermonem, qua ad res, hactenus ostendi. Οσσα καθ' ἐν στοιχηδόν ἀνὴρ βροτές αἶκε χαράξη, Βίβλους τοσσατίας νεοτενχέας, οὐδὲ καὶ αὐτὸν Ελπομαι ἀγλαόμορφον ἀτέρμονα κόσμον ἀεῖραι. Quo in loco quis Græce vel mediocriter doctus concedet, ἀεῖραι βίβλους eo sensu dici posse, quo χορῆς cai tà paqoμɛva S. Joannes dixit? Nam quod dixit, Οὐδὲ αὐτὸν οἶμαι τὸν κόσμον χωρῆσαι τὰ γραpopeva, est idem, quod Helleniste, oux xavov Toy xósμov tois papopevoce, dicerent: ut Joelis secundo, Τίς ἔσται ἱκανὸς αὐτῇ; Quod ad verbam Syrus hic secutus est. Verum to xwpñeat hoc sensu sue exprimunt Hebræi. Nam evangelista urbanissime et suo more focun Amos cap. vii, comm. 10, allusit. להכיל את כל דבריו הארץ non posset terra: לא תוכל omnia ejus sustinere verba, quanquam ibi paulo ility το ca quain χωρήσαι. Unde eι υπενέγκαι Hel leniste dixerunt. Sed Judæi cum familiariter ad suos scribunt, ita voce Hebræa utuntur: ut cum di - AMICO LECTORI. Ad laudem atque existimationem ingenui probique viri interesse existimavi semper, ut per quos profecerit, a quibus fuerit adjutus, nemo ignoret. Usi ergo sumus Scaligeri codicibus duobus; altero ex Henrici Stephani, allero ex Francisci Nansii editione; in quibus magnus ille vir quædam, quorum suo loco fere omnium meminimus, manu annotarat. Quorum alterum suppeditavit nobis nobilissimus amplissimusque vir Janus Rutgersins, suavissimus affinis noster, 6 paxapling, cujus, nullum gaudium, nullus mæror, ex animo Nostro memoriam delebit. Alterum vir celeberrimus ac diffusa eruditionis Gerardus Vossius. Quæ in illis invenimus, quanquam potissima suis, ut jam dixi, locis retulerimus, ne quis parum beneficii memores queratur, et ut eruditis etiam hoc modo gratificemur, hic exprimenda duximus. utroque scriptum erat ad marginem dolov. Eod. cap., cum. 3, pro Οφρα μεταστρέψαντες, μεταστρέ avtos. Eod. cap., comm. 22, pro 'Aptiyeval do. χίῳ, quemadmodum in Steph. cod. legebatur, scriptum erat, 'Aptiyevñ doxlų, ut, ex mente aucto - ris, cæteri legunt. Cap. vii, comm. 24, pro duinhOSTE Papel pw, quod male in illo codice legebatur. bufoot, emendatum erat: pro quo alii habent ophonte. Cap. cod., comm. 48, pro "Otti Oεds ποιητὸς ἀεξήθης Σαμαρείταις, "Οττι νέος ποιητὸς In Stephanico codice cap. 11, comin. 7, ad illum versum ύδατος ἀκρήτοιο φιλεύῖος ἔπλεεν αὔρη, manu Scaligeri annotatum erat čπs. Et sequenti versu, pro Οἰνώπῃ δ' ἐκέλευσεν "Αναξ σημάντορι pwvý, Úlvóntη. Quæ duo et in Nausiano codice, imanu diversa annotata erant. In eodem Stephan., cap. ii, comm. 1, pro yoonhavεwy Papioziwy, emendatum erat, voorλavéwv. Cap. cod., comm. 7, pro Καὶ μὴ θάμβος ἔχητε, Καὶ μὴ θάμβος ἔχῃ σε, quod et in margine codicis sui manu sua annotaverat Nansius. Eod. cap., comin. 12, pro neievovations Exppelins, in utroque. Comm. sequenti πείσεσθε. Sequenti autem comn., pro ἀήθει σάρκα συνάπτων, ἀηθεῖ. Cap. iv, comm. 9, ριο Αδομένοις στομάτεσσιν, ἀζομένοις εἰ αιδομένοις ascriplum erat quæ et in Nansiano Vossii sic annotata erant. Cap. eod., comin. 12, ριο πεδοτροφὲς ὅρκιον ὕδωρ, πεδοτρεφές. Cap. v, comm. 4, pro ὅπη κεκαυμένος avhp, scriptum erat xexaxwμévos. Cap. eod., comm). 9, pro επωμίδα λέκτρον ἀείρων, επωμίδι, in utroque codice. Cap. eod,. comm. 16, pro EEE EPY axávēzis, ahtais, in utroque codice. Cap. eod., comm. 28, pro πάντοθεν άΐσσουσι, άΐξουσι, in utro que codice. Cap. vi, vers. 1, pro népηy Tiбepiádo; άλμης, Τιβερίτιδος άλμης. Cap. eod., comin. 14, pro καὶ πολὺς ἄλλοθεν ἄλλος ἐνίαχε, ανίαχε, in utroque. Cap. eodem, comm. 22, pro εi un mūs μla poūvov ἀνέμπλοος, in margine ανέκπλοος scriptum erat in utroque. Cap. eod, comin. 25, pro álla; vñjas klóvτες, ἄλλοι νῆας ελόντες etc. Cap. eod., comm. 40, pro Ὑστιτίης ὅτε φέγγος, scriptum erat, Υστατίης ποτὲ φέγγος. Cap. eod., comm. 55, pro Ζωὴ γὰρ πέLev eldap Ethτupov, ut in Steph. editione legebatur, scriptum erat, Ζωῆς γὰρ πέλεν εἶδας ετήτυμον, etc. Cap. v:1, comm. 1, pro doty xalpovies onεpw, in pro Δαίμονος οὐ μεθέπει μελανίφρονος, Μεθέπει με δαίφρονος, emendatum erat. Cap. ix, pro παραστεί χων δὲ κελεύθου, παραστείχων δὲ κέλευθον, in utro que. Cap. cod., comm. 7, pro "Ydwp stɛdloµévoro προώνυμον ἐκ σέο πομπής, emendatum erat προςώνυμον. Cap. x, coinm. 3, pro Πώτα ποιμαίνειν προκαλίζεται, ποιμαίνων. Cap. xi, comm. 36, pro Καί τινες ἀθρήσαντες ἐνίαχον, ἀνίαχον, in utroque. Cap. xii, comm. 11, pro, est napo; hide up, scriptum erat foss, in utroque. Ibid., comm. eodem, pro καθαρὸν νέον ἴστε καὶ αὐτοὶ, καθαροὶ νόον ἐστὲ xal auto. Cap. codem, comm. 17, pro "Hpios, xatπερ ἔφυτε, scriptum crat και κεν ἔφυτε. Cap. eod., couum. 20, pro οίνωπι ραθάμιγγι, οινωπεί. Ibid., conun. 27, pro δαήμονι νεύματα πέμπων, δαήμονα νεύματα. Cap. xv, comm. 2, pro τούτο διατιμήσει, eniendatum erat, diztunet, in utroque. Cap. eodein, comm. 6, ad illud 'Aureλdev pípŋua, in margine ascriptum erat, imo κληματόεν. Cap. eod., comm. 10, pro Δεσμὸν ἐμῆς φιλότητος ὑπὸ φρένας αἰὲν ἀέξει, Δεσμός ἐμῆς φιλότητος ὑπὸ φρένας ὑμέας et,in utroque; et seq. versu, pro "Q; xev, ns xal, in utroque. Cap. eod., comm. 22, ad illud, El

μὴ Πατρὸς ἔκανον, in margine ικάνων Πατρός, quia | Ἰουδαῖοι μιγάδες ξυνήονι θεσμῷ Ἐς βίον ἀλλήλοισιν fic dicendum videbatur. Cap. xvi, comm. 7, pro ἀπ' αἰθέρος αὐτὸς ἰάλλω, αὐτὸν ἰάλλω. Cap. eod., comm. 17, μια έγγυον αὐδῆς, ἔγκυον αὐδῆς. Cap. xvΙΙ, comm. 2, pro βούλομαι εἰν ἑνὶ πάντας, εἰς ἐπίπαντας scriptum erat in Stephanico. Cap. eod., comm. 7, pro ἐπεφράσσαντο δὲ μύθῳ, emendatum erat θυμῷ. cap. xviii, comm. 20, pro Ηχι πολυσπερέων αυλί ζεται έθνεα φωτῶν, scriptum erat εναλίζεται, in Stephanico. Cap. eod., c. 28. pro ῥοδοπήχεος τους, scriptum erat, ροδοπήχεος. Cap. xxi, c. 1, pro πέτην Τιβεριάδος άλμης, πέρην Τιβερίτιδος άλμης. Cap. eodem, c. 11, pro ἀνεβήσετο Σίμων, ἀνεβήσατο. Hactenus fere eadem in utroque codice. Credo, quod Vossiano usus esset Rutgersius, qui manu plane simili, quæ in suo deerant, ex eo descripserat. In Vossiano antem Nausii, hæc praeterea legeIrantur: Ad verba illa cap. 1, comm. 11, Εγγύς Την ἰδίων, imo melius dixisset, Εντός. Cap. codem, ad illa verba, καὶ Θεὸς οἶκον ἔναιε σὺν ἀνδράσι, melius ἐσκήνωσε. Ad illa verba, cap. eod., comm. 15, Ηρῶτος ἐμεῖο βέβηκεν, etc., scriptum erat, Πρόσθεν ἐμοῦ πέλεν οὗτος. Cap. eod., comm. 36, ad illa, Οὗτος ἐπουρανίοιο Θεοῦ λάλος ἀμνὸς ὁδεύει, ascriptum eral, αυδήεις ἀμνός, de quo et nos. Ad illa verba cap. eod., coinm. 46, Εὑρὼν εὐπετάλοιο κάτω δρυός, ascriptum erat, Non est in evangelista, Cap. 11, com. 12, ad illum versum, Οὐ μὲν "Αναξ δήθυνε πέδον Καναναῖον ἀκοῦον, ascriptum erat, ineptissime. Ad illa verba cap. ult, coinmn. 14, Δουρατέης μεθο έποντα τύπον ποιητὸν ἀκάνθης, scriptum erat, imo χαλκείης. Ad illos versus cap. iv, coinmn. 9, Οὐ γὰρ ὁμίλεον, ἢ Σαμαρείται, legebatur, melius Ἰουδαίοις οἱ Σαμαρείται. Ad illud, cap. eod., evangelista, com. 11, Οὔτε ἄντλημα έχεις, ascriptum erat. ut significaret ἀπὸ τοῦ π esse, ut ἀπὸ τοῦ, ἀντλᾶν, άντλημα. Paulo post, comm. 26, ad illum versui, Δάκτυλον αὐτοβόητον ἀναυδέϊ ῥινὶ πελάσσας, scriptum erat, Non est in evangelista. Cap. eod., ad illum, Πως πόλιες λευκῇσι περιφρίσσουσιν ἀλωαῖς; scriptum erat, πολιαίς, et αλωαί. Item, Dixit πόλιες άλλη γορικώς. Cap. eod., conu. 40, pro, Καὶ πᾶσιν "Αναξ, scriptum erat, παῦσεν "Αναξ. Cap. v, ad illa, ὄφρα τις εἴπῃ· Γνήσιον ηρνήσαντο, νόθον δ' ἐδέχοντα φανέντα, ascriptum erat, Non est in evangelista. Cap. vi, conn. 23, ad iliud, Αλλας νέας ελόντες, seriplum erat, Hæc pessime reddita sunt. Ad illa verba cap. vn, vers. 4. Αμφαδίην δ' ἐθέλει θρασὺς ἔμμε ναι, scriptum erat, Errat. Ad illa verba, cap. eod., comm. 35, Ηχι Πανελλήνων σποράδες στίχος, scriptum erat, Non intellexit. Cap. x, comm. 22, ad illa, ᾧ ἔνι λαοί Μνημοσύνην τελέεσκον ἐτήσιον, scriplum erat, Fallitur. Cap. six, comm. 1, ad illa verba, Καὶ ῥοπάλοις ἀχάρακτον, scriptum erat, loc esset fustuarium. Cap. eod. comm. 29, ad illum versum Ὤρεγεν ὑσσώπω κεκερασμένον ὄξος ἐλέθρου, scriptum erat, Non intellexit. Cap. eod., vers. 59, ad illud Ινδώης αλόης, scriptum erat, Falsum. GrLera fere eadem, ut dixi, nisi quod in Vossiano codice plures ἀθετήσεων note et obelisci exstarent: quod magno illi viro in omnibus, tam antiquis quam recentioribus scriptoribus, usitatum. AD DANIELIS HEINS!! EXERCITATIONES SACRAS. Numeri indicantur qui a col. 941 typis grandioribus in textu sunt expressi. Αβάκχευτον quid 113. ἀγαθωσύνη, χάρις 305. ἀγαπητός, id est, μονογενής, in quod nomen baptizatus Dominus 135. ἄγγελοι ἐγρήγοροι 29. ἄγγελος quid apud Malachiam 87. ἄγγελος, id est, προφήτης 515. ἀγήνωρ, vox media quidem, sed quæ laudem plerumque irahit ἁγίασμα Κυρίῳ, inscriptio corona Sanctitatis 198. ἅγιος Θεοῦ, Hebraismus 226. ἅγιος, nomen Sp. S. proprium 202 ἀγκών 544. αγνισμός quid 356. αγνισμός οι φοιβασμός 448. ἁγνοί qui 203, 204. ἀείρεσθαι διὰ κόλπου, parum grammatice dictum 362. ἀθέσφατος ἡμέρα, Nonno pro με γάλη ἡμέρα 547. 'Αθηνα unde dicta 26, 27. αἰβοι 8. αἰθός color 159. αίθοy Bacchus 9; αἰθιόπαις ibid. αίθον οἶνος qui sic dicatur 160. αίθων color 160. αίμα κόχλου, Nonno perperam succus purpuræ 490. αἵματα, quid 217. αἰτίαι sive lituli facinorosorum αιών οι κόσμος pro eodem 191. ἄκανθα pro serpente 128; pro curona ibid. ἀκερσέκομοι qui 109. ἀκήρυκτος de Messia 85, 86. ἁγνός pro ἅγιος, de Sp. S. non ἀκίνητος 65. recle 202. ἀγρυπνία Pharisæorum 93. ἀγχίθρονος εἰ σύνθρονος differunt ἀγχίθυροι κακία καὶ ἀρετή 173. ἀγχίπορον ἄστυ, imperite 162. ἀδελφοθεία 133. ἀδελφοθεῖα veteribus damnata, ο Nonno expressa 459. αδόμενα philosophorum quid 115. ἀδυναμία in non credentibus 384. ἀεῖραι βίβλους, pro χωρῆσαι, ἀνελλήνιστον 550; pro καταλαβεῖν ἀκολουθία Evangelistæ a Nonno neglecta 308; primo capite 283, 281; locus capite sexto, cujus series narrationis Nonno pessime intellecta explicatur 393. ἀκούειν et εἶναι 221; et άΐειν 327. ἀντὶ τοῦ, πιστεύειν 327. ἀκούεται Μεσσίας, pro ἀκούει, ἀκούεται Μεσσίας, pro ακούει, male 533. ἀκρισία eorum, qui in Nonno quoslibet supplerunt locos 248. ἄκρον παρηΐδος Nonno quid, et per peram 496. ἀλάβαστρον οι μάρμαρον 455 ἀλαωπὸς ὁμίχλη, an recte 180. ἀλεξίκακος, herculis epitheton. 92. αλήθεια, ut ambigua 215. ἀλήθεια in oratione duplex 439. ἀλήθεια καὶ ἀτρεκίη uum eadem ἀλήθεια καὶ δικαιοσύνη Hellenistis eadem 213, 219. ἀλήθεια καὶ τύπος, opposita 353. ἀλήθεια καὶ χάρις quid 300. ἀληθές quid 214, 219. ἀληθὲς καὶ ἀψευδές, πιστόν 450. ἀλκὴ, δύναμις, ἐξουσία 543. αλλά, vox Syris et Rabbinis quo pacto usurpala 383; pro amen amen 475. αλληλένδετα και φεράλληλα nomina Theologis quæ 190. ἀλληλούϊα unde 12 ἀλόη Ινδώη 518, 520; Palestina ibid.; Ερυθραίου κήπου ibid. άλσος unde 23 ἀλώθ, agallochum 519. ἁμαρτεῖν γυμνῇ τῇ κεφαλῇ 554. ἁμαρτία aliud ac ἀνομία 416. ἁμαρτία μένουσα 355; πρὸς θάνα τον 354, 355; ἡ ἐν χειρὶ ὑπερηφανία 354, 555. ἁμαρτωλός, euphemismus femin quæ Dominum unxit; et quæ illa 455. ἁμαρτωλῶν πάθη, μάστιγες quibusdam dictæ 359. ἀμείβειν. quid 39, 40. ἀμείβεσθαί τινα, εἰ ἀμείβεσθαι μύ

θοις 546. ἀμειφθέντα quid 39, 40. ἀμὴν, ἀψευδὲς καὶ ἀληθὲς, πιστόν. ἀμνὸς ἐχέφρων 105; λάλος ibid. ἀμπελόεν πεδίον quare Jacobo tribuatur 148. ἀμφὶ πέδον Καναναίον, pro, in urbe 'Cana, perperam 534. ἀμώμητος de Deo male 91. ἀναβαίνειν, quid 347. ἀναγέννησις, regeneratio 346. ἀναγνῶναι pro εἰδέναι 542. ἀνάγνωσις, εἰ ἐξήγησις 404, 405. ἀναδυομένη, unde 30. ἀνάκτισις, regeneratio 346. ἀναξυρὶς, βράκα 529. ἀνάψαι πιο ἀνάπτεσθαι, solacismus 544. ἀνειμένος sermo, virtus paraphraseos 239. ἀνηγμένα scripta quæ 273. ἀνθερεών quid 251. ἀνθρωπότης, Adam 196. ἀνιπτόποδες ἱερες 94. ἀνομία aliud ac ἁμαρτία 416. ἄνομοι, λῃσταί 487. ἀνάστητοι κόλποι, male 118. ἀνάστη τον βέρεθρον, male 117. ανταρσία quid 488. αντάρται 485, 488. ἀντιτάσσεσθαι τῷ Θεῷ 355. ἀντίτυπος βροντῇσι φωνή α Nonno excogitatum 457. ἄρινα qua 113. βορ Nonno μάχαιρα 483. Κυρ οι πολυόδους σίδηρος Nonno idem 514. ἀοσσητὴρ σίδηρος Nonno μάχαιρα ἀπ' ἀρχῆς 65. ἀπελθεῖν εἰ διελθεῖν, digredi, ire, redire 370. ἄπνευστον pro ἀπνεύματον, male ἀπνοίᾳ laborare ibid. ἄπνους Galeni et Heracliti ibid. ἀποδοχὴ, ἡ πίστις 289. ή ἀποκρίνεσθαι Hellenistis quid 358. Απόλλων unde dictus 19. ἀπόλοιπα quid 375. ἀποστάται qui 187. ἀποστάτης, διάβολος 599. ἀποφαύσεις quid 375. ἀποχωρήσεις quid 375. "Αρης unde 24. ἀρνοφάγοι ἱεργες, parum caule 123. ἄροτρον εἰ ἀροῦν Nomo quid 79. ἀροῦν verbi, feda et obscana translatio 222. άρουρα male de urbe et regione 94. ἀῤῥωστεῖν 433. ἀρσενόπαις Ἰάκωβος 150. ἄρτι 182. ἀρτιχόρευτος, quid ibid. ἄρτοι κριθώδεις, pro κρίθινοι 167. ἄρτος ἐπιούσιος, ὁ ἐπαύριον 316, ἄρτος ὕστατος, ἔνθεος, ex sentenLia Nonni Jude porrectus 465; θέσκελος 464, 465. ἀρχέγονον βάπτισμα 76. ἀρχή, origo 159. ἀρχηγὸς θεολογίας quis 273. ἀρχιερίας ἀναιδέας Nonnus quod dixit, notatus 195. ἀρχιμάγειρος 572. ἀρχιτρίκλινοι et οἰνόπται 335. ἄρχοντες Ἰουδαίων 124. ἄρχοντες τοῦ ναοῦ, Seniores 195. ἄρχων βασιλικός 372. ἀσάμινθος pro κολυμβήθρα male, et quid 237. 375, 376. ἀσαρχία, quid 144. ασθένεια, τυπ usu Rabbinorum fa. cla 2:9; male a Nouno πῦρ dicitur 433. ἀστὸς καὶ πολίτης 76, 94. ἄστυ καὶ πόλις 76. ἀτρεκίη καὶ ἀλήθεια, num eadem αὐδή, ὁ λόγος, Orpheo, et theologis 73; unde vox ista 74. αὐτογένεθλος εἰ αὐτογενής de Deo male 67, 87, 30. αὐτόγονος, de Deo 69, 90. αυτολόχευτος Θεός male paganis 89. αὐτοπάρακτος ει· αὐτοποίητος de Deo male 88. αὐτοτελὲς τῆς ὑποστάσεως 81. αυτοτέλεστος 80. αὐτόφυτος de Deo male, et quid 68. αὐτοών 68. ἀφ' ἑαυτοῦ, quid 382. Αφροδίτη unde 50; Αφροδύτη ibid. ἀφωρισμένοι 109. ἀχάρακτοι qui dicantur 46. ἀχάρακτος όπωπή quid 178. ἄχρονος 65. ἄχροος caligo cur. 161. ἀψευδὲς καὶ ἀληθὲς, πιστόν 450. Βάδ ει βάρ ex errore Hellenislarum confusa 184. βαδδίν, βύσσινον ἔνδυμα ibid. βπΐα Nonnus όρπηκας absurde appellat, et κόρυμβα 454: Hellenistis κάλυνθρα ibid. βάκχος, id est, κλαυθμός 9. βαπτίζεσθαι quid 96. βαπτισμός οι καθαρισμός 356. βάρ οι βάδ ex errore Hellenistarum confusa 184. βασιλέως nomen pro Messia 391. βασιλεύειν, ποεῖν βασιλέα 590. βασιλήτος ἀνήρ, quis 372. βασιλικός, cujus meminit evangelisla, quis 371; 5 τὴν πρώτην ἀπὸ βασιλέως διέπων ἀρχὴν 372. βασιλικὸς ἄρχων ibid. βασιλίσκος, et in eo Erasmi hallucinatio 375. βάσις in interpretatione 256. βαστάζειν quid 551. βερσαβεέ quid 150. βηματικαὶ ἡμέραι, in jure 500. βίβλος quid 271, 431. βίβλος ἀμοιβάς, Hebraismus 226. βίβλος θεμίστων 507. βλασφημεῖν, εἰ βλασφημία, quod peccatum 354, 355, 498. βορεασμοί qui 20. βορράς Hellenistarum ibid. βουνός Hellenistarum 23. βοώμενος pro καλούμενος, male βράκη quid 529. βραχίονες χειρῶν 544. βρονταν θεολογίαν 275. βροντή 455, 157, Joannes ita die ctus, eι βροντῆς παῖς καὶ υἱός, et 120% βροντόπαις, οι βροντόφωνος, et quare 275, 276, 277. βροτοειδής 85. βρῶμα Syris quid 192. βυκτάων ἀνέμων unde desumptun βωμοί unde 23. r Γαία Ἰουδαίων et Hierosolyma γαιήοχος Neptuni epitheton 92. Γαλιλαίος οι Ναζωραίος promiscue Nonno usurpatum 110. γείτονες, evangelista qui 420. γενέσθαι, οι γένος ἔχειν 418. γενέτης pro Putre 308. γεννᾶσθαι καὶ ἐκπορεύεσθαι· illud Filio proprium, hoc commune γέννησις καὶ ἐκπόρευσις, diversa γέννησις ἡ ἀνωθεν, regeneratio γένος ἔχειν, idiotismus 418, 419. γεραίρειν quid 290. γῇ Ἰουδαίων et Hierosolyma 138. γλυφή οι γραφή 199, 504. γλυφή δακτυλίου, ex Gracorum lingua apud Targumistas Chaldeos 398. γοοπλανείς Φαρισαῖοι 545, 546. γράφειν quid Hellenistis 505. γραφή οι γλυφή 199, 504. γραφίδες στο Γραφαὶ ἅγιαι 537; ἐν γραφίδι fucius vitulus 558. γυμνοῦσθαι de amplaris, Hebrai smus 227. Δαῖς quid Gracis poetis 199, δέειν, καταδέειν, συμπλέκειν, ποτ ριτιθέναι, de eodem 511. δείνα 7. δεξαμεναί, κολυμβήθρας 376. δέρμα et linea vestis 529. δέῤῥις τριχίνη 142. δέχεσθαι perperam Nonno pro λαμβάνειν 477. δηθύνειν Ἑλλάδα, incongruum 535. διὰ Μωσέως εδέθη 304; δουλικόν 306; διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγέ νετο, αὐθεντικόν ibid. διαζώννυσθαι, vox Nonni interpretalione interpolata, et qualis 240. διάβολος, ἀποστάτης 399; ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, cum ratione a Domino, πολύτροπος εἰ ἀγήνωρ α Nonno absque ratione diclus 193. διάβολος Judas quomodo diclus διασκορπίζειν εἰ σκεδάζειν 545. διασπορά Europaea, Asiatica, Ελε λήνων 207, 405. διελθεῖν εἰ ἀπελθεῖν 370 διηγεῖσθαι· καὶ ἐξηγεῖσθαι 349 δικαιοσύνη εἰ ἀλήθεια Hellenistis eadem 213, 219, δικαιοσύνην, χάριν, ἔλεος, ποιεῖν, ισοδυναμούντα 305. δικαίων πάθη, θλίψεις quibusdam dicta 359. Διόνυσος unde dictus 10; Αἰγύ πτιος θεός 123; unde dictus Σύν κινος 559. διορίζοντα quid 375. διπλά qua 41, 46.

διψαλέα, epitheton satyricum 115. διψάς, epitheton satyricum ibid. δίψιος ώρη 368. διώνυμος inepte Thoma allributum a Nonno 438. ! διώνυμος Thomas 466. δοκησισοφία cujusdam 265. δόμος Θεού, pro templo Sp. S. 188. δόξα, quid 215, 292. δόξα, ει τιμή 243, 459. δόξα Θεοῦ καὶ τοῦ Κυρίου, 293, 295, 296, 297, in tonitru, in voce 456; Cyrillo divinitas 294; ετπεν ἡ δόξα, formula Rabbinorum 294; nomen ineffabile ibid. Dei prasentia, ib., et κατασκήνωσις de divinitate 293, 297, 323, 324, 337, 338, ὁ σταυρός 408, μια martyrio 409; divinitatis præsentia et majestas 293, 336, 337. δόξα Υἱοῦ, locus de ea 291. δόξης vocis pessima interpretatio 336, 480 vera ibid. δόξῃ, seu divinæ majestati, locus supra sphæram decimam ab ilebrorum magistris assignatus δοξάζεσθαι, homonymum 215. δοξάζεσθαι ει δόξα de miraculis 356. δοξάζεσθαι, τελειοῦσθαι 408. δοξασθῆναι, de Filio Dei positum δορά quid Hellenistis 142. δορὰν ἐκδέρειν, pallium delexere ib. δορίδες quid 484. δουλεία ἀλλόφυτος qua 414. δουλεία, λατρεία 476. δουλείαν προσφέρειν, ἀνελληνίστως, de sacrificio ibid. δοῦλοι Δαβίδ, milites Davidis, ex Nsu Chald. 371. δοῦλοι πολέμου, Syro et Chald. ib. δοῦλος βασιλικός, Syro et Chald. ibid. Regius præfectus 372. Regius princeps ibid. δουρατέη ἀκάνθη quid denotet 128. δράκων ἀποστάτης 21. δύναμις, ἐξουσία, αλκή 545. Ἐὰν μή, in loco illo, Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν, εἰc., quantopere vexarit theologos Ἑβραῖοι ἐπιδήμιοι Nonno, τουδαῖοι Joanni 197. ἐγγίζοντες εἰ ἐγγὺς ὄντες, evangelistas εμπι γείτονες 420. ἐγγύς pro εἰς, male 220. εγκαινισμοί privati ac publici 426. εγκλεισταί qui 109. ἔγκλημα καθοσιώσεως 298. Έδρη σε θρόνος 173. ἔθηκα, ἐφύτευσα 473 εἶδε καὶ ἐπίστευσε 525. είδος quid Nonne 201. εἶδος άμβροτον de corpore Domini εἰλαπινάζειν quid 217, 218. εἶμα ἄμβροτον quid Nonno 202. εἰ μή, in loco, Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν, είε. quantopere vexari theologos εἶναι εἰ ἀκούειν 221. εἶναι ἴσα Θεῷ, οι ejus efficacia 349, εἶναι κεκλιμένον ἐπὶ τοίχῳ, pro κεῖσθαι εἰς τι, absurde 335. εἶναι ἐν μορφῇ 349. εἶναι εἰ φύεσθαι 68. εἰπεῖν πρὸς ἑαυτούς, καὶ πρὸς ἀλλὴ λους 402; πρὸς πλησίον ἄλλον 403. εἶπεν ἡ δόξα formula labbinorum εἷς Hellenistarum 29. ειραφιώτης 14. εἰρήνη ror ambigua 215. εἰς male conversum in εγγύς 2:0. εἰσόχε Nonnus pro ἵνα 419. εκκεντεῖν Hellenistarum 517. ἐκπορεύεσθαι καὶ γεννᾶσθαι· illud commune; hoc Filio proprium ἐκπορευτῶς καὶ υἱικῶς, distinctionis nota ibid. ἐκπόρευσις καὶ γέννησις, diversa ibid. Εκτετυπωμένον γραφίδος 504. ἐκ τῶν Φαρισαίων, quid 124. έκφράσεως species παράφρασις 239. ελάσσων, pro χείρων, ll ellenist. 145. ἐλαύνειν quid 392. ἐλαύνειν ἀπήνην 546. ἐλέγχειν, ambiguum 216. ἐλελεῦ ἴακχε, unde 12. Έλεος, δικαιοσύνην, χάριν, ποιεῖν, Ισοδυναμοῦντα 305. ἐλεύθεροί εσμεν, οὐδενὶ δεδουλεύ καμεν 414. ἐληλακότες ἐς παιδείαν 392. ελίσσειν quid nolet 529. ἐλλελειμμένη oratio 312, 358. Έλληνες, Syri, ἔθνη,genies 404,455, ἐμβριμάν τινι. quid 440; Joannem Hellenistice hac voce, reliquos evangelistas usos proprie 449. έμβριμάν τῷ πνεύματι, οι ταράσσειν ἑαυτὸν, ἰσοδυναμούντα ibid. Εμπρακτα ισία, quid 272. Ev Hellenistarum 30, 31. ἐν ἀῤῥήτῳ ἀρχῇ quid 60. ἐν ἀρχῇ guid 6. δ ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, non recte intellectum 59, 60. ἐνδοξάζεσθαι, de miraculis 356. ἐνεδρεύοντες, λησταί 486. ἐν Nonno pro ἐπί usurpatum 575, ἐν εὐκαιρίαις, Hellenist. 388. εν καιροίς, Hellenisl, ibid. ἐν κρυπτῷ 401. έννομος έως 547. ἐνοχλίζεσθαι 433, ἐν παρρησία εἶναι quid 400. ἐνσαρκωθῆναι 81. Έντερον, venter 31. ἐν χειρί, Hellenisl. 304. Ένωσις σχετική Nestorii 291. ἐξ αἱμάτων, quid 217. ἐξελθεῖν ἐκ τοῦ μηρού 15. ἐξηγεῖσθαι καὶ διηγείσθαι 312; quid δ ἐξήγησις εἰ ἀνάγνωσις 404, 405. ἐξηγηταί Atheniensibus qui 311. ἐξήλασεν, pro, πόδας ἐξήλασεν, ανελλήνιστον 546. ἐξηρεύξατο ὁ Θεὸς τὸν αὐτοῦ Υἱόν, Talian. et Theoph 126. ἐξιλασμός, juvencus peccati 357. Εξιλαστική θυσία, eguus 550 εἶναι ἐπὶ νηῷ, pro ἐν τῷ νηῷ, in- ἐξουσία, δύναμις, ἀλκή 543. convenienter 535, ἑορτὴ τῶν θαλιών 540; θερισμού 369. ἑορτῆς θεσμός pro εορτή 426. ἑορτὴν καινίζειν, pro ἄγειν ἐγκαί για, absurde ibid. ἐπαναφερόμενος de Sp. S. Syris ἐπαύριον, μετὰ ταῦτα 320. ἐπενδύτης guid 527, 528. επήλυδες Nonne perperam pro γείτόνες 420. ἐπί εἰ ἐν 375, 435 ἐπιγράφειν τῇ βίβλω, male pro 20 quod est, περί τινος γράφειν 554. ἐπιδημία τοῦ Κυρίου σωτηριώδης ἐπιδήμιοι qui 197. ἐπιθυμία pro homicidio et similibus ἐπιλαμβάνειν ἐν τῷ διαλέγεσθαι ἐπιμοιρᾶσθαι 594. ἐπιούσιον quid 317. ἐπιστόμιον ημίca 506. ἐπισυμβεβηκότα Dei 213. ἐπιφέρεσθαι 322. ἐπιχέειν γῆν 524. επονομάζειν τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου επωμίς οι ώμος 164. ἐπώνυμος εἰ φερώνυμος 197, ἐργάζεσθαι quid 380, 307, ἔργον, nummus 482. Εργοπόνος de Filio male 71; epithe ton Minerve ibid. ἐρεείνειν εἰ δεῖσθαι quid 373. ἐρέπτειν quid 217, 218. Ερεύγεσθαι λόγον, Hebraismus 228. ἐρευθοῦν ῥέεθρον, Hebraism. 226. ερημοπολίτης Joannes 75. ἑρμηνεῖαι. interpretationis species Έρνος quid 518 ερυγή, Filius Dei diolus 127. Ερυθραίος, Edom 520, 521. ἔρχεσθαι εἰς τὸν κόσμον quid flo bræis 288; tπi yalav, non esse Gracum ibid. ἐρωτᾷν quid Euthymio 373. ἑσπέρα, vespera 31. ἑστηκὼς ἐνώπιον τοῦ βασιλέως 577. ἐς φύσιν οἶνου ποιεῖν, Hebraism.227. ἑτάραξεν ἑαυτόν 248. ετήτυμα quæ 195. ὅτι ἅπαξ, ὅτι μικρόν 458. εὐάζειν 8; νοπ ρagan. 92; de festo pascha imprudenter 192. εὐεπίφοροι in quasdam voces Nonus et Euripides 191. εντος unde dicius Bacchus 8. εὐκρόκαλος, et calera que mari conveniunt, de lacu 168. εὐλογεῖν Hellenislarum 498. εὐξάμενοι qui 109. εὐοι 8. ευρίσκειν quid 241. εὐφημεῖν Atticorum 498. εὐχαριστία pro ευλογία 396. εφύμνιον 295, 296. ἔχειν ἀλκήν, στο εξουσίαν, άχυρο Ζάθεον, quid 521. Ζεύς unde 14. ζην unde ibid. ζητεῖν τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, καὶ ζητεῖν τὴν τιμήν 387. ζήτησις, disputatio, inter judices

et Joannis discipulus de baptisnο ζωής του περιστρέφεται 422. ζωὴν ἔχειν, quid 421, 424. ζώνη 528; δερματίνη 140, 141; aliud σε ἔνδυμα καὶ ἱμάτιον ἐδο ζωούν quid 425. Η Η πιο και, ἀνάρμοστον 536. ήθη περιμήκετος, ακύρως 537. ἡγεμονική γενιά 277, ἡγεμών, οι ἱερεύς 540. ἡγιασμένοι σαὶ 109. ηθοποιία paraphraseos 959. Bo paraphraseos 259; a Nonno qui sublatum ibid. ἤκουσας, more Hebræorum, τοῦ, ἀκούειν είωθας 433. ἡλικία quid 60, 537. ἡμεροβαπτισταὶ Φαρισαῖοι 96. ἦν quid 65. ἡνίοχος ἅρματος Christus 102. ηὐγμένοι qui 109. τους, vocis abusus 502. Θαλίαι, epula 540. θαλύσια, του pagan. 92. θαυμάζειν quid 387. θέανδρος 82. θεάνθρωπος ibid. ἀντὶ ἱερεύς οι ηγεμών 546. ἴκανον μεν εκάνων, ἀνακόλουθον ἱκανὸς τοῖς γραφομένοις 550 μάς quid 93. Ιμάτιον, de corpore Danini 202. ἱμάτιον quid 547. ἵνα in εἶσόκε ο Nonno nautatum ἰσότης Θεοῦ, μορφὴ Θεοῦ 549. ισουργία Patris et Fili 467. ισοφυής 65. ἰχθύες ἀπταλέας, ineptissime 167. Ἰωσὴφ θεοειδής, κon reote diclus, dum contemnitur 170. K Καθαίρειν de baplismo 557. καθαρισμός aliud ac καθαρμός 355; quare confuse 357; ὁ βαπτισμός 356; juvencus peccati κάθαρμα οι καθαρμός 555, 500. κάθαρσις, de baptisme 357. καθ' ἑαυτὸν, ἀφ' ἑαυτοῦ 382. και, βεβαιωτικών 348. καινὴ ἐντολή, quanam et quaurado dicta 185. καινίζειν ἑορτήν, pro ἄγειν ἐγκαία νια, absurde 416. θεηγόρος de Dei Filio male 187; de καινίζειν θεσμόν quid ibid.; οἶκον Joanne bene 127. Θείος, de Dei Filio 137, θέμις unde 307, θέμις ει νόμος 507. 308. Θεογενής, quid 183. Nonnus 163. ibid. καινόν ex liebraismi ratione quid καιρός Hellen. pro εὐκαιρία 388. κακούργοι, λησταί 486, 487. Θεοδέγμων, και voce perperam usus κάλαμος Hebraice quid 511. Θεοειδής 83. θεολογείν 274. θεολογία μονογενούς, principium Evangelii Joannis dictum 27, θεολογία καὶ οἰκονομία 275, 274. Θεολογίαν βρονταν 273. Θεολόγος cur Joannes 265, 273, 271. θεοπρεπή. divina Christi opera 183. θεοπρεπῆ scripta quα 273. θέορτος aliud quam θεοπρόπος 182. θεοσυνέργητος, Joannes dictus θεότης σωματική 300. θεοφόρος male de Christo 127. θεόφυτος de Filio 69. θεράποντες "Αρηος, Homero 371, θέρος στο θερισμός negligenter 307. θέσκελος de Dei Filio 197. θεσμός στο νόμος 431. θεώμενοι οι θεωρούντες evangelista γείτονες dicuntur 420. θεωρεῖν Hellenistis uli usitatum Θλίψεις οι μάστιγες quid 359. θρασύς Petro et Ioanni, ut Jude, adhibitum per άκρισίαν 137. θρόνος σε έδρη inaequalia 173. θύα, θύειν, θυάρπαξ 16. Ová; vox pagan. 92. θυγάτηρ Ιερουσαλήμ 183. θυηπολίη, Pascha 183. θυιας ἑορτή, de festo Pascha imprudenter 122. Ἰδοὺ ἄνθρωπος 496. ἱεούδ, Phenicibus μονογενής 135. ἱερὰ τράπεζα, quid 354. ἱερεῖς καὶ Λευΐτας 314. καλός pro ἀγαθός, Hellenisl. 115. κάλπιν διὰ κόλπου ἀείρειν 150. καλυνθρα, βαΐα 454. καμεῖν pro ποιεῖν, pedagogismus Καναναῖον πέδον 155. Καναναίον pro Καναῖον perperam καταβαίνειν, 116; de Sp. S. 323; εἰ μένειν, majesalis ac prasentic divina verbum 323, 324. καταδέειν, δέειν, συμπλέκειν, περιτιθέναι, de eodern 511. κατὰ καιρόν, pro κατὰ καιρὸν τοῦ τον 577. κατὰ καιμόν, Hellenism. 388. κατασκήνωσις quid 291. κατασκήνωσις καὶ δόξα cui conveniant 337, 338. κατασκήνωσις, schecina Chaldaerum 297, 293, 295: cum δόξα conjungitur 293, 297, 323, 324. κατασκήνωσιν καὶ μονήν ταμία σ buunt prophetis Judai 324. κατάστικτος, στικτός 120. καταυγάζειν στο ἔχειν τὸ φῶς, δεν locismus 541. κάτω δρυός, male pro ὑπὸ δρυΐ κατελθεῖν Hellenistia quid 117. κατεσκήνωσεν, και 274. Κέδρος οι Κεδρών confusa a Nonno κείσθαι ο Nonno incongrue translatum 535. χειρίαι quid 445. κεκοπιακὼς ἐκ τῆς οδοιπορίας, εἰ πεπαυμένος ὁδου 361. κένωμα Aquila idem ac κενόν Theodotionis 179; utrumque ter. ræ tribuit 179. κεχαλασμένος ἐς πτύχα μηρών, quid notet 529. κιθάρα καὶ ψαλτήριον 508. κίνησις et ταραχή 378. κλαυθμός, id est, βάκχος 9. κλέος pro δόξα perperam 292 κλήμα cum corymbo confusum 191. κλισία 538. κλισιοπηγία ibid. ανήφ, Egyptiis quid 20. κοινόβιοι Judais quomodo dicti κολαφίζειν 495, 495. κόλαφος unde dictus 495; pedagogus quidam ibid. κολυμβήθρα quid 237, 575, 370. κονδυλίσαι, κολαείσαι 495. κόνις, quid 179. κόρυμβα Nonna βαΐα 454. κόρυμβος quid 191; πολύπτορθος an recte dictus ibid.; cum eo confusum κλῆμα ibid. κόσμος ἀέναος Nonna dictus 190: καὶ αἰών για codem 191; Joanni quid 471. κόφινος, formia 549. κρανίου τόπος 196, 193 κρίνειν, ambiguum 216. κρίνειν κατ' ὄψιν 401, 402. κρίσις, ambiguum 215. κρότος vox paganorum 92; de festo Pascha 122. κτίζειν κτίσμα, de miraculo 421. κτίσμα, generatio 346. κύαθος instrumentum libationum κυβιτίζειν 54. κύβιτος ibid. κυκλάδες ὧραι 114. κυκλίσκος, annulus 172. κύκλος medicis περίοδος 171. κυκλοῦν κεφαλὴν στεφάνων, εἰ στέ φανον κεφαλῇ 546. Κύριος δόξης 246. Κύριος ὁ Θεός μου σύ 526. Κυρίου δόξα 295, 296, 297 κώλα σχοινοτενή 256. κώμη Hellenistis quid 435. χῶμος, vox pagan. 92 Λαγόνες 528. λάϊνον vel λαϊνεον 121. λαλεῖν ἐν τῇ διανοίᾳ 405; πρὸς τὴν αὐτοῦ ψυχήν ibid. λάλος pro αυδήεις male 103. λαμβάνειν, Hebr. quid 476. λαμβάνειν εἰ πορεύεσθαι de modo ὑπάρξεως Sp. S. 476. λαοσσόος Joannes mals 77. λάσιον εἰ τρίχινον 144. λατρεία, δουλεία 476. λαχμός Nonno quid 507. λάχος ἡμέρας 502. λέγειν, ἀντὶ τοῦ, διανοεῖν 72. λειποθυμοῦντες, ἄπνευστοι 99. λεκάνη, ἀσάμινθος 377. λέκτρον επωμίδα vitiose Nemno λέντιον, εindon Syro. 184. λέξις οι μῦθος confusa Nonne 500. λέξιν περιστρέφεσθαι, quid 499. λεπτολάχανον 145. λεπτοσκευασμένα ibid. λεπτοφυής vestis 149, 145. λεπτοφυή qua 145.

Λευίται, καὶ ἱερεῖς 314. λευκάδι φωνῇ λαλεῖν quid 179. λευκαίνειν τὸ νόημα 479. λευκότατα λέγειν ἢ φάναι ibid. λησταί Syris qui 486; ἄνομοι 487; falsi propheta ibid.; vox usu Chaldæorum facta 229. λῃστὴς καθωπλισμένος 487. λήκυθοι ab Apollinari in interpretatione Psalmorum recte prælermissa 257; risu excipi solitæ λήκυθος quid 258; non distingui a Nonno a paraphrasi ibid.; exempla 238, 240, 241. λῆμμα, prophetia genus 429. λήψις, Hebreis quid 476. λίθινον 121 λιθῶδες quid ibid, λίμναι, κολυμβήθρας 376. λίμνη Τιβηριάς, dicta θάλασσα, επ usu Hebr. 176. λίτρα, qualis vox 521. λόγχη quid 546. et λόγχη οι μάχαιρα confusa a Nonno λόγιον, prophetia 429. λόγος, quae vox 274. Λόγος, Dei filius prius Chaldais dictus 72. λόγος, ille propheta 289. λόγος, prophetia 429. λοιβὴ κεραελκής male 154. λύσαι ὑπόδημα quid 98. Μαλακίζεσθαι 433. μάρμαρον εἰ ἀλάβαστρον 453. μαστεύειν 548. μάστιγες οι θλίψεις quid 359. μάχαιρα Petri 483. μάχαιρα Agamemnoni ab Hamero attributa 484. μάχαιρα οι λόγχη confusa a Nouno μάχαιρα quid ibid. μετανάσται quinam in republ. 180; quinam geographis ibid.; astrologis ib.; theologis 187. μετανάστης imprudenter de Sp. S. μεταστάται qui 187. μεταφράσεις, interpretationis species 232, 233. μεταφραστικόν interpretandi ge nus 247. μέτοικοι qui 186. μετρητής οι μέτρον 334. μηλωτή quid 140, 141, 142. μὴ σχίσωμεν, loci interpretatio μέτρα 528. ' μονὴν καὶ κατασκήνωσιν Sp. Judai prophetis suis tribuunt 324. μονὴν ποιεῖν, μένειν, οἰκεῖν 188. μονογενές, divinitatis altribulum μονογενής, του Ario invisa 136; in omnibus symbolis, conciliis ac synodis de divinitate Filii servala, contra ἀδελφοθεῖαν 132, 133; ἱεούδ Phænicibus 135. μονογενής ει τηλυγέτης 150, 136. μορφή, quid 548, 349, 352, 471. μορφή et figura, opposita 355. μορφὴ Θεοῦ, ἰσότης Θεοῦ 349. μῦθοι, hareticorum: dogmata 74. μῦθος per februismum usurpaία vox 227. μῦθος et λέξις confusa Nonno 500. Μῦθος ἀντὶ τοῦ Λόγος de Dei Filio, male 71. Μῦθος impie pro Λόγος, 192, 220, μυθοτόκος Gracia; non sic κραδίη Κυρίου 192. μυστήρια του Bacchica, de festo Pascha imprudenter 122. N Ναζαραίος οι Γαλιλαίος promiscue Nonno usurpatum 110. μαχλὰς χαίτη, quæ poetæ nostro Ναζηραῖοι qui ibid. μεγάλε Ζεῦ 545. μεγάλη ἡμέρα quid 547. μεγάλον στο μέγαν 545. μεγαλοφροσύνη perperam pro majestate usurpatum a Gracis 293. μέγαν ἀρχιερα, inepte dictum 545. μεθερμηνευόμενα loco nominum 329; exempla ibid. μεθερμηνευόμενον Didymi nomen non proprium nec patrium 465. μέθης vox quomodo Hellenistis usurpala 111. μεθιστάμενοι qui 186. μεθυσθῆναι quid 111. μεθυσφαλεῖς ὑμέναιοι 114. μέλαθρον Θεοῦ, pro templo Sp. S. μένειν, Spiritus S. proprietas 187, μένειν, ambiguum, 212, 213; quid μέροπες 105. μεταβάλλειν, quid 39. μεταβολέως officia 58, 217. μεταβολή 57; quid 38; qualis interpretandi ratio 236; exemplum ibid. Ναζηραῖος quis 198. Ναζωραίοι qui 109. Ναζωραίου inscript. mystica 198. νάμα οἰνωθέν, pro vino 157, 158. νάρδος ἄδολος, ἀψευδής 451. ναρθήκιον unde R. Elias deducat νέκυς φύξηλις, de Christo rediviw νεοχόρευτος 182. νοερόν et νοητόν 102 νόθοι πολίται 186. νόμος et θέμις 507, 308. νόμος του Graca a Syro et Targumistis usurpata 308; quid 451. νόμος, Psalmi 480. νοοπλανέων Φαρισαίων 346. νοῦσος κυκλάς Nonno paralysis νόσοι περιοδικα ibid. νύσσειν, εκκεντεῖν 516. ὁδὸς τηλέπορος male 150. οἰκεῖν, μένειν 188, 571. οίκησις perperam pro κατασκήνω σις 291. οἰκία εἰ σκηνή 147. οικονομία καὶ θεολογία 273, 276. οἶκος αειφρούρητος, Hebraism. 226. οἶκος πιστός, de templo Salomonis οἶκος perperam pro σκηνή 291. οἰνόπται οι ἀρχιτρίκλινοι 335. οἶνος εἰ σίκερα 148. οἶνοψ χιτών, quare Nonno 505. οίσπαι quid 513. οἶστρος, σκάνδαλον Nonno notat. οισύπαι quid 513, οιωνοί 18; οἰωνίζεσθαι ibid. ὁ Κύριός μου καὶ Θεός μου 526. ολολύξειν 7. ὁμήλιξ ει ομηλικία quid 66. ὁμιλίαι, interpretationis species ὁμόθρονος καὶ σύνθρονος 173; τὸ συμφυές indicat 174. ὅμοιος quid 351. ὁμοιοῦσθαι, εἶναι 350; ἐξισοῦσθαι ibid. ὁμοίωμα, μορφή ibid. ὁμοίωμα ἀνθρώπου, σχῆμα ἀνθρώ που 349. ὁμοίωσις Θεοῦ, ὁ Θεός 351. ὁμοίως quid 384. ὁμοούσιον et ὁμοιούσιον 17. ὁμοτέρμων Ιουδαίης, Hierosolyma Nonno dicta 400. ομόφοιτος male de Dei Filio 92. όνομα καὶ ῥῆμα quid Platoni 57. ὀνομάζειν τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου, quid in lege Mosis 493. ὀπισθοκομεῖν quid 107 ὀπισθανόμιον quid 111. ὀπισθύκομοι qui 107; quos Nonnus intellexerit 109 οπλότερον quid 184. ὅπου ἦν Δαβίδ, sc. γεννηθείς 409; ὁ προφήτης 515; Jul@orum de eo error 316. δρασις, γνῶσις 309. ὅρασις κατά τινος, prophetic species 429. όργια, to pagan. 92. όργια φιλόκροτα, de festo Pascha imprudenier 122. όρπηκες Nonno βαζα 454. ὀρφικὰ ἔπη, qua scripta sint 42. ὅσιος, Dominus dictus 399. Όσσα, quid 251. ὅτε οὖν ηγέρθη ἐκ νεκρῶν, de ascellsione a Nonno explicatum 341. ὅτι pro ὡς, vel ὥστε, sulæcismus ὅτι πρῶτός μου ἦν, Hebraism. 248. ὅτι ταῦτα ποιεῖς, oratio έλλελειμμένη 338. οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν, id est, ελεύ θεροί ἐσμεν 414. οὐ δύναται ποιεῖν, Hellenismus qualis 383. οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς 541. Ξανθόν quid significet 160; vini οὐκ οἶδα, καὶ οὐκ ᾔδειν αὐτόν, proprius color ibid. ξίφος, Nonno μάχαιρα 485. Ο quid differant 326. οὐρανοῦ, vocis ambiguitas 347. οὐσία, φύσις 68. οὐτάζειν 517. μεταβολικόν interpretandi genus Όαριστύς Judacorum prima quæ Ούτις ἄνθρωπος ᾧτινι οὐχ ἡ ἑαυ toỷ wpä, Hebr. proverb. 113.

οὕτως, εκαθέζετο οὕτως ἐπὶ τῇ περιχώρησις 62. πηγῇ 361. ὄρεις θανατοῦντες qui 128. ὀφθαλμοῦ δημιουργία 179. αψίγονος, τηλυγέτης 154, 155. όψιμος στο τηλυγέτης 131. &Lov quid 244. υψον ει ὀπταλέον confunduntur 467 ὁ ῶν, ὁ ἦν, ὁ ἐρχόμενος 545. Π Πάθη δικαίων, θλίψεις quibusdam dicta 359; τῶν ἁμαρτωλῶν, μάστιγες ibid. παιδικὰ θαύματα Jesu 243. παῖδες Δαβίδ, milites Davidis, Hellenistis qui 371. παῖς βασιλέως, regis prafectus 571. παλάμης ἀγκών, inepte 544. παλίνωρα astra 187. Πανέλληνας, Nonnus vocat Hellnislas, incongrue 403. πάντες, pro πάντα ἀνθρώπων γένη παράγωγα, quæ 55. παράδεισοι, id est, κῆποι 519, 520. παράδεισος pro beatorum loco 128; εύδενδρος, male 129. παράκλητος, του usu Chaldaorum facta 229. παραλαβεῖν, ὑπακούειν 289; quid apud Matth. 290. παραμήριον, sica 483. παρασκευής tempus 501, 502. παρατιλμὸς γενείου 494. παραφράσεις, interpretationis species 132. παραφραστικόν interpretandi genus 247. πάρεδροι θεοί 173; magistratus συγκάθεδρο: 174 παρεκβολικόν interpretandi genus παρεπίδημος quis 188. πάροικοι qui 197, 420. παροικοῦντες qui 197. παρόντες, evangelista γείτονες dicuntur 420. παρρησία, του usu Chaldæorum facia 229, 400. παρρησιάζεσθαι quid 400. παρώνυμα qua 53, 55. παστός quid 359, 359. πατάσσειν παλάμῃ, Nonno quid παύειν μιο ἀναπαύεσθαι, ineptissime 550. παφλάζειν quid 500, 501. πεινός, πιστός, πιστικός ibid. πειράζειν quid 339. πειρασμοί Hellenistis qui 451. πελειάς, species columbæ 119. πεπαυμένος ὁδοῦ, εἰ κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας 361. πεπιστευκότες, vox nale a Nouno accepta. 415. πέπλος 528. περῆσαι pro ἐλθεῖν, ineptum 514. περίδρομος quid 108. περικυκλοῦν τῆς κεφαλῆς τὸ κλίμα περιποιεῖν quid 423. περισσόν, quid evangelista 422, 424. περιστερά, genus columba 119. περιστρεφομένη vor 422. περιστροφή vocis ζωῆς ibid. περιτιθέναι Hell. quid 310, 541. Πέτρος, μεθερμηνευόμενον 528,529. πεφυκέναι οι φύεσθαι 68. πηγὴ καὶ φρέαρ 149. πίναξ, pro titulo 504. πιστεύοντες οι πεπιστευκότες differentiam arguunt fidei 174. πιστικός ει πιστός 450. πίστις, ἡ ἀποδοχή 289. πίστις πρόσκαιρος 539, 341. πιστὸν τῶν ὑδάτων, quid magistris Hebræorum 452. πιστὸν, ἀληθὲς, καὶ ἀψευδές 450. πιστοῦν τὴν μαρτυρίαν, pro μαρτυρεῖν, male 533. πλανάσθαι 15. πλατυάζειν quid 500, 501. πλατυσμού μηχαναί 55. πλειστοβολίνδα 507. πλεξείδιον quid 108. πληροῦσθαι ἡ Γραφή quontodo interdum dicatur 480. πλοιάρια quibus lacum Tiberiadem trajiciebant, Syris quomodo dicta πνεῦμα vocis ambiguitas, cujus erroris causa 212. πνεῦμα, ἐμβριμᾶν τῷ πνεύματι pro perturbatione 440; pro Sp. S. ibid. 443, pro recla ratione 441; pro seipso 442. Πνεῦμα ἅγιον locus, ούπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον 124, 408; cur Nonno πατρῴον 411, 143; eidem male άγνόν 220. πόδας ὠκύς Homeri, unde mutuatum 51. ποθόβλητα έργα quid Silentiario ποθόβλητοι μέριμναι, male 175. ποιεῖν τι ἐν τῷ ὀνόματι Πατρός, vel Θεοῦ 427. ποιῆσαι εἰς ὕδωρ, male 1:8. ποιητὸς θεὸς, οὐ Θεός 176. ποιητὸς Σαμαρείτης, id est apostata ποικίλος quid 120. ποικιλοφανές quid 120. ποιμαίνειν pro βόσκεσθαι, solucismus 542. ποιμὴν οὐκ ὤν 425. πόλις καὶ ἄστυ 76. πολιτεία quid 75. πολλοὶ ἐπίστευσαν 541. πολυκλῆῖς inepte de navicula 166. πολύμορφος κόσμος, male 130. πολυόδους σίδηρος et ἆορ Nonno idem 514. πολύσημα 210, 211, 212, 213, 214, πολυσπερείς οι πολλοί 47. πολύτρητος quis 528. πολύτροπος media quidem vox, plerumque tamen laudem trahens πολυωπός quis 528. πόμπιμοι qui dicantur 46. πόντος pro lucu male 395. πορνείας φυτ a theologis male accepta 416. πορεύεσθαι ἐπὶ γῆς quid 288. πορεύεσθαι εἰ λαμβάνειν de modo ὑπάρξεως Sp. 5. 476. πράγματα οι πράξεις 50. " οι προβολεύς cujus respectu dici possit ipse Deus Pater 189. πρόδρομος ο στρατηγός, σχετικά87. προεόρτιον 547. προπαρασκευή 547. προσάββατον 547. πρὸς καιρὸν, πρὸς ὥραν 388. προσσυμβεβηκότα Doi 213. προσωποληψία ἐν νόμῳ 402; έδυσε ωπεῖσθε πρόσωπον ἐν νόμῳ 402. πρὸς ὥραν, πρὸς καιρόν 388. προφήτης cuni haiedia 315; Judaorum error de eo 316; πιστός, de magno illo 450. πρωτάγγελος Joannes male 85. πρώτιστός μου,solæcismus 300,305. πρώτον οι πρωτοφανές 47. πρῶτος 501, 302. πτόρθος quid 191. πύελος, ἀσάμινθος 237, 376. πυμάτη ὥρη 114. πυξίον, pro titulo 504. πυρ de vehemente febri 433; ξαν θόν 159. Ρ Ραπίς, solea, crepida 494. ῥαπίσαι quid 493, 494, 495. ράπισμα jurisconsultis quid 494; Claudiano ibid. δέεθρον ερεθισον, pro vino 157,158. ῥῆμα, prophetia genus 429. τους άλμης pro lacu male 595. ρόπαλον, in fustuario 489, 490. Σ Σαλεὶμ βαθυκύμων 139. Σαμαρείτης locus, ὅτι Σαμαρείτης εξ 176. συνίδες jurisconsultis quid 505. σάρξ vox quam varie usurpata 211. σημασίαι, interpretationis species σημεῖον, e quo suspensus serpens σιδηροφόροι γόμφοι 48. σίκερα εἰ σίκης quid 148. σιμοί, οι τυφλοί 528. σιμόν quid 520; inde Σίμων Nonno σισόη Hellenistis qua 107, 108. σκανδαλισθήναι α Nonno perperam: redditum 474. σκάνδαλον Νoμo οίστρος dictum σκεδάζειν οι διασκορπίζειν 543. σκελοκοπία 514. σκηνή 147, 538. σκηνοπηγία 538; Syris uti dicta σκηνοπηγίας dies Baccho consecrata 539. σκηνοῦν quid, 290. σκήνωσις ει δόξα de divinilale conjungi 293, 297,323, 324. σκληρὸν ὕφασμα 185, 184. σοκχώθ, ἐν σοκχώθ, sub succa 559. σοφός, νοπ Nonno citra usum usilata 491. σπείρα, pro templi exercitu, quomodo Nonno dicatur 194; mate σπεῖρα ἀρχιερέων 195; τοῦ στρατ τηγοῦ τοῦ ναοῦ 195. σπείρειν ἐλαττώματα de Christo quid 114. πρακτικὴ τοῦ Χριστοῦ γενεά 272. σπονδεῖον, instrumentum libatag= πράξεις, οι πράγματα 50. προβατική quid 375, num 152. σπονδή 152.

στατιασταί 485, 488. στάσις quid 488. στατιῦνται 488. σταυρός εἰ σταυροῦ τύπος, e quo suspensus serpens 354. σταυροῦν, εἰ ὑψοῦν, idem Syris οι στείχειν χθόνα, solacismus 545. στεφάνη, quid 108, 111. στέφειν βασιλέα, de Romanis usurpalum 503. στικταὶ μελέεσσι πελειάδες, male στικτόν quid 120. στίχος quid 256. στοαί quid Hell. 375. στοιβάδες Μarci 454. στολή quid 144. στρατηγοὶ τοῦ ἱεροῦ, seniores 194; vocis usus 195, στρατηγός, υοπ usu Chaldaerum facta 229. στρατιή, ὁ ἰθύνων στρατιήν, quis στρατὸς οὐρανοῦ 126. στρατός Nonno quid 194. στρουθίζεσθαι 513. συγκαθεδροι magistratus 174. συζυγία de Personis 468, συζυγίαι quid, 85. σύκινος Διόνυσος, unde sit dictus συμβάλλεσθαι, εὑρίσκειν 241. συμβεβηκότα quæ 50. συμπλέκειν, δέειν, καταδέειν, περιτιθέναι, de eodem 511. συμφυές unde probetur in persona Filii 174. συνάδελφος εἰ μονογενής, pugnantia 189. σύνθρονος εἰ ἀγχίθρονος, diversa 172, 174; idem quod ὁμόθρονος 173; τὸ συμφυές indicat 174. σύνθρονος ἕδρῃ male de Filio 69. σφαιρωτήρ quid 98. σφίγγεσθαι de iis qui a paralysi curantur 379. σφραγίδα τιθέναι, Hellenistis quid σφραγίζειν quid 398. σχήμα ἀνθρώπου, ὁμοίωμα ανθρώ που 349. σχημα, neglectum et contemplum aliquid Hellenistis 351. σχήματα ἐνδείας 243, 284, 285. σχήματα παραβολικά 264; criticis ἀνεξέργαστα 244 i. exemplum σχόλια, interpretationis species 232. σωματική θεότης 500. T Ταμεία quid 375. ταχυπλόκαμοι qui 109. ταράσσειν ἑαυτὸν, εἰ ἐμβριμᾷν τῷ πνεύματι 442. ταράσσεσθαι τῷ πνεύματι 462. ταραχή οι κίνησις 378. τέκνα πορνείας, idololatra 417. τελειοῦσθαι, δοξάζεσθαι 408. τεμάχια operis alicujus memoriam juvare 260. τετράμηνος θερισμού que pars anni 369. τῇ ἐπαύριον 316, 319. τηλυγέτης de homine tantum 13%, τηλυγέτης σε μονογενής, 130, 136. et τῇ τρίτῃ verba cap. 2, quonam referenda 520. Τιβερῆτις λίμνη, now grammatice τίκτεσθαι, quid 346. τιμή pro δόξα el majestale Dei male 243, 292, 459; pro ¿Ęovaią, idiotismus Nonni 228. τοκεύς pro πατήρ perperam 220. τρέφεσθαι ἐν σκηνῇ quid 147, 148. τρήρων unde 121. τρίβων quæ vestis 142. τρισάγιον 294. τρόποι τῆς ὑπάρξεως non confundendi, ut Nonnus facit 189. τροχηλάτης, comia 107. τρώγειν, ambiguum 217. τύπος εἰ ἀλήθεια, opposita 353. r Ὑδάτιον αἰτεῖν 363. φίλος ἐπιστήθιος, Joannes dictus φλάζειν quid 501 φοιβάζειν, qualis vox, et unde petita φοιβασμός et αγνισμός 148. φοιτᾷν quid 92. φοιτητῆρες quinam dicti 92. φοναί, loca ubi conunituntur des 181. φόνιος ὄλεθρος, morbus quo interit Lazarus 181. φόνος, τὸ ἐκ φόνου αἷμα 181. φόνοι, homicida 181. φρέαρ ιλυόεν 149. φρέαρ καὶ πηγή 149 φρέαρ ορκισμού τει ὅρκου 150; ὅρχιον 151, φύεσθαι ει εἶναι 68. φύεσθαι ει πεφυκέναι 68 φύξηλις de Christo redivivo 548; quis sic proprie dicatur ibid. φύσας, Pater 69. φύσις, οὐσία 68. ὕδωρ λευκόν 159; ξανθόν, male 158, φύσις οι όψις, opposita 155. 159, ὅρκιον, ἄρκιον 150. ὑετὸς καὶ φωναί 456. υἷες ᾿Αχαιών 404. υλικῶς καὶ ἐκπορευτῶς, dis:inctioυιοθεσία ἐντελεστάτη 221. nis nota 189. υἱὸς γήρους, Hellenistis pro sαpiente quare 134. ὑπάγων guid 453. υἱὸς δόξης 297, ὑπαγορευόμενα 271. ὑπαγορεύειν, quid 270. ὑπακοὴ, λῆψις 476. ὑπαγορεύσεις 271. ὑπακούειν Hellen. quid 476. ὑπενέγκας, Hellen. quid 550. ύπερθε καὶ ἔνερθε φορῆος, ineple υπηνέμιον inepte de Spiritu S. 104. ύπνος εγέρσιμος, pro morte Domini ὑποκριτής 402. ὑπομνήματα, interpretationis spe cies 232; eorum auctores 233. ὑπὸ τὴν τράπεζαν δαίνυσθαι, ἀνελ λήνιστον 548. ὑπουργός de Filio 70, 127. ύστωπος pro οίσπος, corrupte 513 ὕστερον πρότερον αὖ Augustino notalum 417. ria Nonnus 412, ab ὑψοῦν, de cruce 355, 411; de gloὑψοῦσθαι 215, 515. Φάγειν, ambiguum 217. φανείς pro ὤν, male 174. φελμουνί, unde 7. φεράλληλα καὶ ἀλληλένδετα nomina_theologis que 190. φερέδειπνος, cui debeatur hoc epitheton 167. φερώνυμοι qui 195. φερώνυμον inepte pro επώνυμον φθορά vocis usus Andreæ monacho φιλάκρητος, epitheton satyricum φιλαλήθης quis dictus peculiariter φύσις ὕδατος, πυρός, etc. 155. φύσις χιονωτός, pro aqua, male. ibid. φυτουργός quid 146. φωναὶ καὶ ὑετός 456. φωνή, quid Hellenistis 277; leuitru 455; vox Dei, vox excellens ibid.; filia vocis 457. φως de tribus Personis divinis 287. φῶτα ἀρτιγενῆ, ridiculum 540; pro άρσενα 541. Χαίρετε, quid Hebr. 215. χαίτη 455 μαγλάς, quæ poetæ nostro Χαλάννη, ωτός 106. χάριν ἀντὶ χάριτος 305. χάριν, Έλεος, δικαιοσύνην, ποιεῖν, ισοδυναμοῦντα 305. χάριν, στο, περί, defcientis Gra cismi idiotismus 545. χάριν τιταίνειν, pro χάριν λέγειν, ἀνελλήνιστον 558. χάρις καὶ ἀλήθεια quid 500. χέειν γῆν 524. χειρ απλη, palma 493. χέρνιψ 152. χιονοῦν, nivare 156. χιτωνίσκος 528, 529. χθόνιος κενεών, quo oculi caco con feruntur, quid Nomo 179. χιτών λάσιος 142; diversus a teste ἀπὸ τριχῶν καμήλου 143. χιτών πολύτρητος 528, δαιδαλέας χιονωτόν ὕδωρ quid 156. χοή 152. χορός εν χοροστάδος ήμαρ ἑορτῆς χοῦς ἀνδρογόνος 180. χρήμα εἰ ἔργον 489. χρήμα οι χρήματα 482. χρίσιν, institutionem quoque Regiam designabat, et diu antecedebat 391. χύσις 152; γάποτος 152. χύσις οίνου, pro οίνος 158. χύσις de stellis 158. χύσις φύλλων 158. χυτῆς γῆς ἢ ψαμάθου τυχεῖν 524

χώρα Ἰουδαίων, et Hierosolyma Xeopña quid Syris 550; Theophylacto 550. χωρὶς, ἀφ' ἑαυτοῦ 382. xwpos, de gasopkylacio, ineptus Nonni idiotismus 228. INDEX LATINUS. Ψαλτήριον καὶ κιθάρα 508. quæ 145. ψιλοκομμένα φuae 145. Q Græcorum, Syrorum kameļz ὠλέκραγον 544. ὥρα στο εὐκαιρία 388. ὥρα τρίτη καὶ ἔκτη 501, 502. ὥρην τιταίνεσθαι, ἀνελλήνιστον ŵç, ex hac particula hæresis 207, ὡς σοφὸς εἶπε 7. INDEX LATINUS AD DANIELIS HEINSII EXERCITATIONES SACHAS. Abaddon, id est, Apollo. 49. Abba, pater, 38. Abdemelech, quid, 37%. Ablutio, baptismus, Syris, 376. Ablationis locus, κολυμβήθρα, 370. Abolla, quæ vestis, 142. Abraham παρεπίδημος, καὶ μετ aváotys, 188. Ubi sacrificarit, Abstractorum pro concretis usus, Abundantius habere, quid, 421. Accidentia, 52. Accidentis nomen Hebræis, 53. Aceti vas appositum cruci, quem usum habuerit, 511, 512. Actionum, quæ in epico poemate a poeta describuntur, divisio, 34. Ad ignem sapientum calefaciendum, vetus Hebræorum dictum, 484. Adam, vox Hellenistis ut usurpata, 196. ᾿Ανθρωπότης, 196. Addereth, quæ vestis, 143, 145. Adhuc semel,adhuc pusillum unum, Adjectiva in ώδης οι ενος, 167. et Δάση, ὁ ἥλιος, 31. Adoni, solis salutatio, ibid. Adonis, 8. Quare Veneris comes, Adorare et sacrificare, 151. Ager ad κολυμβήθραν canatus, qualis, 379. Ægyptiorum in exhibenda i̇ntineta mos, 463. Etas, circa quam stare in scientia diçitur homo, 537. Evum, de æternitate, 66. Agallochum unde dictum, 519. De eo somnia, 520). Agere αὐθεντικώς et συγκαταβα τικώς, 427. Agnus, laorxh Ovala, 356. Alapa unde dicta, 495. Alaph, ibid. Alba columbæ in Oriente, 120. Albus color, luce perfusus, 160, Allegare, ratig citandi partes librorum Hebræis usitata, 259. Mogi, hæretici, 319. Alpha et alapa unde dicta, 495. Altare, quid, 334. Ambigua Joannis, 240, 2tt. Ambiguitates vocum, Hellenistarum proprium, 210, insignia exempla, Ambiguorum distinctio, 206. Ambire, χωρεῖν, 551. Ambrosii hallucinatio, 228. Amicus sponsi, ὁ ἑστηκώς, 558. Andreas Petri ὁμογάστριος, 201. Andronicus Rhodius, velus paraphrastes, 233. Angeli pro Deo, quia administri ejus, 378. Angeli loco Deum ponunt Hellenistæ, 378. Angelus mortis, 378. Angelus quid Chaldæis, 277. Aubelare et παφλάζειν, 501. Anima et spiritus pro seipso, 442. Annas et Caiaphas quomodo supremi sacerdotes, 483. Annulus, xvxhioxos, 172. Annus, cyclus, ibid. Antonii Augustint de Ulpiano sententia excussa, 225. Antonomasia appositis proxima, 55. Aonia unde, 22, 27. Apollinariimira brevitas in Psalmis paraphrastice reddendis, 256. Apposita sex attributa quæ, 40, 41. Eorum origo, 42, Vis el potestas, 53. Substantiva etiam, 52, 53, 55. In iis verum et falsum, 52, 53, 55. Quantitas, 56, 57. Materia triplex, 57. Nou tam interpretis sunt quam poetarum, 206. Primi capitis, 59. Apulia n fabis deducta, 446. Aqua, φύσις χιονωτός male, 155. Aqua ad Bethesdam Hierosolymis quando commola, 377. Aqua secundæ quid Hebræorum magistris, 452. Aquilo quid Hebræis denotarit, 20. Aratori vox Hebræa Petrus, 829. Arbores. Ab arboribus denominare loca, usitatum Hebrais, 332. Arbores Dei, seu, quas Deus plantavit, id est, excellentes, $19. Arborum cultus, 22. Archilochi locus emendandus, 234. Ares, Mars, 24. Arianorum hæresis, 384. Ari falsa interpretatio rejecta, 302. Ei invisa vox Movoyevŕs, 136. Arma quorum, 488. Armon quid, 24. Ascensio. De ascensione explicat Nonnus locum de resurrectione. Aschera, quid, M. Asera unde, 21. Asida unde, 24. Assessores dii, 173. Δείνα παλίνωρα, 187. Atticorum origo, It. Attributa seu apposita quæ, 40. 41, 42. Eorum definitio examinata, 48, 49. Male ad solas substantias astringuntur, 48, 49. Altributorum congeries inepta,64. Audaces, id est, thrasones, 137. Aurora el vespera Nonno confusa, Aroi, 8. Axioma quid Stoicis, 57. Fundamentum dialectices iisdem diclum, 55. Dual schamaim, sol, 31. Baca quid, 7. Bacchi epitheta, 43. Historia, 6. etc., nomen, nativitas, 13. Arma, ex Oriente, 14. Sacerdotes ex eudem, 15. Idem Osiris 8, 123. Sub succa celebratus, 539. Bacchica Nonni, 6, 34. Bacchica voces de festo Pascha imprudenter usurpatæ, 122. Bahal-Zephor Ægyptiorum Deus Baptismi Joannis Baptistæ et Christi quam differentiam statuerint veteres, 100. Baptismus, in quibus adhibitus primum a Joanne; et quem apud Judæos usum habuerit, 358. Baptismum Domini a Joanne non describi aut commemorari ordine, sed tangi a Joanne Baptista, 318. Bapti silius, xáðapoię dictus, 357. Baptistas quomodo Dominus ignobus, 525, 326. Barbæ vellicatio, 494. Bariach quid, 21. Barabba crimina, 483. Bassarides, bassureus, bassaru, basser, 16. Batuere os solea aut crepida, 494.. Beelsames, cœli dominus sot, 51. Benedictiones, 396. Bethlehemum xsµn dictum Hellenistis, 435. Bethsaida patria Philippo cum Si mone et Andrea communis, 331. Non recte id a Nonno expressum, 351. Bibendi consuetudo sub succa, 539. Binaria quæ, 41. Bir, vox Hebræa, 38. Bis mortui qui, 190. Boanerges. Quinam sic dieti, ek quare, 270, 278. Bʊm quich, 23.

Beotorum, Siculorum, Syrorum, To Thatvalsw, in quanam consistat vocali, 501. Boraach quiả, 20. Bordati supplementum examinatur, Boreach, vox Hebræa, 20. Boreas, lævum ejus numen, 20. Boriach, vox Hebræa, 21. Brachium Hebræis quid, 545. Cabiri, unde dicti, 25. Cadam quid, 25, 32. Cadmelus unde dictus, 25. Cadmi adventus in Baotiam, 7; nomen, 7; ab eo rerum ac scientiarum in Græcia origo, 6. Cadmon, 7, 32. Cadmoni, ή δεῖνα, 7. Cadmoni quid, 7. Caci, profani et peccatores habiti, 429. Caci oculum quod veteres creatum dixerunt ex conjectura, quæ causa fuerit, 421. De co locus, 178. Carcus sanatus, mendicus fuit, 420. Sine oculis natus, ex veterum sententia, 178. Calatura Hellenistis uti dicatur, Caiaphas an recte θεοπρόπος, 181. Caiaphas et Annas quomodo supremi sacerdotes, 485. Gain diaboli filius, 418. Calais unde, 21. Calami vox, 199. INDEX LATĪNUS. Casti, qui, 203. et quomodo, 88, 89. Concertatio duorum de Joannis Casum secundum quomodo expri- Composita, id est, dã, 41, 46. mant Hellenista, 430. Calalogus, βίβλος, 271. Calena Græca ad prophetam Isaiam, nondum edita, 295. Catena Theodoreti nondum edita, Cecespita quid, 483. Cedem, 7. Cedron torrens, uti descriptus a Nonno, 194. Vado transiri potuit, 194. Quomodo Syro dictus, Cemarim quid, 25. Cepha, unde, 331. Cephas et Petrus, 329. Chaiim tobim Judæorum, 115. Chalana, urbs, 106. Chalne, urbs, 106. Character Patris, scriptura, 314. Charassare, 489. Chares, vox Orientis, 24. Charisii definitio attributorum, Chasida vox Hebræa, 24. Cherub, quid, 102. Chomerini, sacerdotes Moloch. Chrysostomus notatus, 292, 365, Christi nomen, a matre impositum, ad arguendum, eum esse ànáτορα, 407. Christi patientis auctor emendatus, Calceatus an discalceatus incesse- Christo commune cum latronibus rit Dominus, 98. intentatum crimen, 488. Calceum solvebant Judæis servuli Christus. Ad probandam Christi Cananæi, 98. Camar quid, 25. Camerarius, Camil vox llebr. 25. Camillus unde 25. Camiri unde dicti, 25, Cana Galilæa, 155. De illius miraculo veterum dubitationes, 213. Canaf quid, 20. Cananæa, quæ, 7. Cananæi, qui, ibid. Cananas nale pro Canæus, 155. Capita evangelistarum sunt veleribus quot, 257. Eorum divisio et distinctio hodierna veteribus et Nonno incognita 255. Hæc diversa ab horum, 257. Suida et Theophylacti, 258. Cyri Prodromi, 259. Gregorii, 258. Cyrilli, 260. Syrorum, 260. Bede, Capitum Actorum distinctio, 262, Epistolæ ad Rom. 262. Galatas 262. Joannis Epistolarum et Apocalypseos. 263. Capitis sexti Joannis divisio ex Syrorum ratione et Catalogo Theophylacti, 261. Bedæ, 262. Capul Joan, í divinitatem quare Joannes usus Isaia loco, 460. An et quomodo fleverit. Nonni ineptiæ, 459. In quod nomen baptizatus, 135. Quare junctus latronibus, 485. Christiani, ol ts Oɛlaç aúdñs, 105. Chuppa. Qui ad chuppam stat, amicus sponsi, 358. Cilci, quid Chaldæis, 145. Cinyra quis, 32. Cingulum mortificationis Hieronymo quid, 141. Circumcisio. De illius die Nonni ambiguitas, 401. Citare. Ratio citandi partes librorum Hebræis usitata, 259. Cœlum, Syris quid, 317. Cogitare Hebr. 72. Cogitatio mala, aluara, 217. Color al065 quis, 159. Color aquæ, isque separabilis, 156. In vino mutatus, ex Nonni sententia, 156. Quis, 159. Colores a Græcis et Latinis confusi, 161. Ab Hebræis præsertim, 161, 162. Columba a Samaritanis culta, et in ejus nomine celebrata circumcisio, 366. theologi nomine, 265. Concludere, xwpɛiv, 550. Condylus quid, 493. Contemplatio nominum, principium eruditionis Epicteto, 206. Corban, 475. Corona Sanctitatis, quæ, 198 Corpus Domini, qua voce Nonno veteribusque nonnunquam nominaium, 202. Cranium Adami, 196. Fabula Hellenistarum, 196 et 197 Crastinus. Mos Hellenistarum, cum de crastino loquuntur, 316, 317. Αορίστως ab Hebrais usurpa tum, 319. Creare, quomodo Hebræis usurpatum, 421. Crimen majestatis, 298. Crimen majestatis intendendi perversitas tempore Tiberii, 497 et 498. Crinis in rola speciem accisus, Sidonio quid, 108, 109. Votions quid, 108. Critice quæ et qualis, 5, 126. Ejus studium quale, 164. Criticorum contemptus, 265. In distinguendis ambiguis diligentia, 206. Principes in theologia, Crux. Crucis, cui affixus Dominus, quantitas, 511, 515. Crux, e qua suspensus serpens, 353, 354. Crux Romanis proprium supplicium, 488. Crurifragium, oxedoxomia, 514. Cultellarius, 483. Cultri in circumcisione, 540. Viclimarii, 483. Cum corde suo, lleb., pro, secum, Cum pompa, rabbinis usitatum, Cunæus, 532. Cyclus, annus, 172. Cynicorum vestis quæ, 142. Cyrilli error, 441. Damascus xwun dicta Hellenistis, Dei majestas ac præsentia qua voce Chaldæis expressa, 187. Depalmare veteribus quid, 493. Deus a Nonno pro Patre positus, et male, 367. Pro angelo, lellenistis, 378. Ejus miracula angelis assignant Chaldæi, 378. Deus in tonitru, in voce, 456. Diabolus, Caini et mendacii pater, Dialectica Stoicorum, 206. Ejus partes, 206. Dicere ad cor suum, veteribus tantum Præfatio ha- Comam circumdare, Tertulliano Didymus, 329, 438d Hebr. 72. bitum. 258. Illius axolovela, quid, 108. 283. Capul secundum Græca poetica metaphrasi redditum aliter ac Nonno, 342. Caput unguenti, 451. Carnis vox quam varie usurpala Casaubonus, 280, 507, 510. Casmilus unde, 25. Comedere calumnias quid Chaldæis, 171. Commatum divisio et distinctio, veteribus et Nonno incognitæ, Commentarii, interpretationis species, 232. Communicabilia in Deo attributa, $27. Diei partes, secundum Græcos, Dii Homero ignoti, 43. Dionysiaca Nonni, 6. Eorum dispositio, 34. De ea disputatum, 36. Inscriptio, ibid. Dioscoridis epigramma nondum editum, 203. Dioscuri. Qui sic dicti, 10.

Discipuli Domini, 117. Disputatio, Chrnous, de baptismo, inter Judæos et Joannis discipulos, 358. Divinationes ex serpentibus, 18. .Divinitas Filii. Locus de ca, 291. Divinitatis notæ, 300. Dixerunt inter se, id est, ad semelipsos, 403. Domini κυκλώσεις καὶ ἐπιδημίαι, 370. Dominus in voce, in tonitru, Domus doctrinæ, 147. Donati definitio attribut., 49. Draco arcticus, 21. Dryades unde dicta, 22. Dyscolos, falsus propheta Juvenco, Eden et Edom confusa a Nonno, Edom, ἐρυθραῖος, 520, 521. Effatum quid Apuleio, 57. Effractores, Antal, 486, 487. Ejulare, 7. Ela, quid, 22. Eleleus unde dictus, 10. Eliæ rabbini hallucinatio, 18. Ellipsis, oxua èvdɛlaç, 245, 244, Encania. Locus de encæniis pessime a Nonno intellectus. 425. Enuntiatum quid Ciceroni, 57. Epica poeseos laus in quo consistat, Epicorum non eadem ac tragicorum licentia, 544, 545. Epigramma poetæ veleris nondum editum, 195, 196. Epiphanis fatigatio in loco de baptismo Domini 321. Epitheta, attributa, apposita, 41, Erasmo Hebraicarum litterarum ignorantia imposuit, 271. Illius error, 373, 428. Eruditorum errores, 381, 438. Esse in Deo, quid, 60. Evan, 8. Evangelista virgo, 411. Evangelistarum mos, qui nonnunquam quædam contrahunt, 404. Evangelium Pauli, 270. Petri, 270. Marci, Luca, 270. Evangeliorum Summa, ex Ms. Florentino, INDEX LATINUS. quid, 494. Feminæ quæ Dominum unxerunt, quot, 452. Femur, pars obscœna ¡lebræis, 13. Fen quid, 30, 51. Ferrum soμopopov, ineptum, 540. Ficus Sub ficu, quid, 332. Protoplastos peccasse, Hebræorum opinio, 333. Quare agnitus a Domino et vocatus Philippus, 333. Pacis nota, quæ, 332. Ficus, qualis in Ægypto arbor, Fides, quid. 527. Fides ex cabbala, 416. Ex scientia, ibid. Figmentum malum, aïpara, 217. Figura et popoh, sive species et veritas, opposita, 553. Filia vocis, 277. Filia vocis, quid, Filius liberorum, 414. Nobilium, 414. Filius in Patre, tanquam principio, expositio refutata, Filii Israelis, 404. Fircus, hircus, 31. Flagellatio. Violentia quæ in ea adhibebatur, 507. Flavus color, 159, 160 Fordeum, hordeum, 31. Forma deorum, Dii, 349. Luporum, lupi, 350. Formæ nomen, Formio, xqivos, 549. Frondes stringere, et pulare, 475. Frutinal et Fruti, 30. Fugitivus Christus, Nonno redivivus, 548. Gabbatha, 500. Gæsa, 487. Gaisa, ibid, G Galilæa,id est, rempus intra Pascha et Ascensionem, 154. Galilæi tavunλóxaμoι, et àxɛpσεκομοι Nonno, 109, 110. Φιλόχριστο: εἰ φιλόστοργοι, eidem, 155. Galilæus, pro Nazareno, Nonno, Garizin et Moria montes confusi, Gena in civem rubent, de quo dicatur apud Claudianum, 494. Genus pro specie supponit Nonnus, Germen Dei, id est, Messias Jehova, 336. Eudociæ reginæ metaphrasis poelica the extatsuyov. 246. Ėjusdem ex Pholio laus, 246. Euphemismi, 411, 453. Euthymii error, 440, 441, 460, Golgotha quid, 198. Gladioli in circumcisione, 540. Erohe, evoi, 8. Expalmare quid veteribus, 493. Ezof Hebræorum, 513. F Facinorum diversitas, diversis suppliciis punita, 485, 486. Falckenburgius Dionysiacorum editor, 1, 36. Falsus propheta Juvenco dyscolos dictus, 427. Falsi prophetæ, λησταί, 487. Fariotus, hariolus, 31. Fas quid, 308. Febris quid, 433. Felicis voti injuria, Claudiano Saxei cum Josua sepulti, 540. Gloria Dei in tonitru, in voce, 456. Gorionides scriptor Hebræus, 193. Grabatus, 164. Gracia pudoτóxos, 26. Græcia locorum nomina, mera Orientis, 7. Græcorum doctissimus, Origenes, Graculorum deliria, 18, 26, 28, Grammatici notati, 52, 53, 89, Graphii stylique olim Romanis prohibitus usus, 488. Grassator, λῃστής, ibid. Gratia et veritas quid, 500. Gregorii Nazianzeni in interpretando βάσις, 230. Gregorii Neocasariensis in Ecclesiasten laudatissima Paraphrasis, 255. Quæ nunc Metaphrasis inscribitur, 235. Notuta tamen, 255. Gregorio Nazianzeno frustra ascripta, 236. Habitantes platearum Kimchio qui, Habitare Deum, quid Chaldæis,187. Hæreticorum causa multa roces sublata, 127. Hallelu-iach voces Hebreæ, 12. Haoni quid, 22, 27. Haphiara, quam apud Isaiam interpretatus est Dominus, 405. Harmon quid, 24. Harmonia unde, 24. Hares, vox Orientis, 27. Hartungi emendatio, 449. Hatthanaa, 27. Hebraicarum litterarum ignorantia quantum imponat, 271. Hebraismi in Nonno notati, 226. Ilelilu quid, 20. Hellenismi primi capitis, 223. Hellenistarum idioticus error, 169. Hellenistæ qui dicti, 207, 403. Hellenistica lingua alia a Græca, 210. Illius proprium ambiguitales, 210. Hellenistica in jure canonico, 225. Hermenopuli interpretatio contra Arium, 302. Heros, vox Orientis, 27. Hesychius qualis auctor, 116. Notatus tamen, 89, 131, 184. Emendatus, 108, 375, 376. Hexaplus Origenis, 208. Hieronymus Latinorum doctissi❤ mus. 279. Notatus tamen, 428. Hierosolyma et 'loudaiwv xwca, 138. Hierosolyma, ¿porέpμwy 'Houdains, Nonno dicta, 400. Ad quam iribum pertineret, inter Judæos controversia, 400. Homeri divisio, 260. Homeri el Nonni comparatio, 551. Homeri ex ænigmalis indignitate obitus. Homonyma Johannis, 210, 211. Homonymorum distinctio, 206. Homonymiæ vocum, Hellenistarum proprium, 210. Insignia exempla. Hora æstus, Hebræis qua, 368. Hora qua affixus cruci fuit Dominus. 501. Horatius Heinsii proditurus, 539. Hymnus Cosma in Natalem Domini, 295, 296. Hyssopus. Locus de hyssopo vexatissimus, 510. lacchus Atticorum mysticus, 11. lach, vox llebræa, 11, 12. Idiotismi, 418. Idola, quid, 425. Idololatra, τέκνα πορνείας, 417. Scortatores, ibid. Ignis pro febri Syris ac Chald. 433. Improbi bis mortui, 190. Indorum domitor, Bacchus, 11. Inscriptio sacri operis Nonni, 37. Inscriptiones librorum ab initiis, GQ.

Inscriptionum ratio antiquis usitata, 35. Interior sensus Hebræis dictus, interpreti relinquitur, 244. Interpres quatis esse debeat, 118. Ejus in explicandis vocum notionibus munus, 212, 219. Maximum vitium, 546. Ei cavendum ne genus ponat pro specie, 498. De illo criticorum axioma, 247. Interpretum errores, el mapɛpμηνείαι, unde. 210, 369. Interpretandi genera, 247. Nonno confusa, 247.Interpretandi ratio, 206. Hieronymo probala, 224. Qua usi deleres, 232. Ejusque species varie. 232. Interpretandi Sacros, novi Faderis præsertim, libros, consilium, 229, 230. Nonno neglectum, 229, 230. Interpretatio quid, 57. Interpretationes certorum locorum, 244, Intincta veterum quæ dicta, 463. Vino, Ejus exhibitio sublata, 464. Invinia sacra Rom. 113. Ir Chaldæorum, 29. Iris, 27, 28. Unde, 29. Isaacus ubi oblatus, 366. Isaias propheta veteribus inter evangelistas, 405. Isthenis, vox rabbinis usitata, 434. J Jacobus apostolus Boanerges dictus, Jacobus et Esau, 146. Quare illins mentio fat in Samaritane historia, 364. Minister eruditionès, 147. ἀρσενόπαις, 150. Jansenius, 440. Jehova quale nomen, 338. Nomen trium temporum, 545. Jobus qualis scriptor, 312. Joannes Baptista Eliæ imitator, 140. Ejus vestis, toga vel tunica λεπτοφυής Νonne, 140. "Αγγελος Emlyetos, in Menicis, 86. Avxos, 388. Ejus testimonia, 284, 185, 286. Tempora ab evangelistis divisa, 285. Joannes evangelista, ἀρχηγὸς θεο Aoyias, 273. Bporth, 276, 277. Βροντής υἱός, 275, 477. Βροντόφωνος, βροντῆς παῖς, βροντόπαις, 276, 277. Boanerges, 276, 278. idos Enish105, 276, 278. anons dictas, 239. Perpetuo ad Chaldæos interpretes, et Targumistas respexisse, 61, 289. Quam observans fuerit economia divinæ,504. Quot modis Deum viderit, 310, 311. Opasú; diclas simul et φίλος ἐπιστήθιος, αυ surde, 137. Joannis áxolovėla neglecta, 308, 311. Evangelii ejus apud Syros inscriptio, 266. Id quomodo dicatur prædicatum, 269, 270. Osokoɣla dictum, 275. Inchoatur a quibusdam capite secundo, 320. Ejus principium uti dicatur, 274, 275. Initium et concisa brevitas, 274, 275. Periodi quales, 270. Joannis in sermone virtutes, 230. Landes, 264, 265. Locus cum loco Jobi collatus, 312, 313. Textus a corINDEX LATINUS. ruptela vindicatus, 435, 438. αλήθεια, 311. Josephi mentio cur in historia Samaritanæ, 561. Judæ porrecta offa. num eadem cum sacra, 465. Nonno sacra el sacramentum habetur, 464, 465. Ea separatus ab Ecclesia, 264. Judas διάβολος quomodo dictus, 170. @paous, Opasuxsip, Θρασύς, θρασύχειρ, αυθάδης, 137. Judæi. Apud eos communio potus ac cibi, 363. Perplexis locutioni bus uti soliti, 500. Judæi et Samaritani, 414, 417. Judæi xpu̟ ottavíľovtes, in nomine Yio5 86Eng. 297. Judæorum cavillus, el perversa rapadsurpris, sive interpretatio legis, quam adversus Dominum adduxerunt, notata, 499. Error de propheta xat' Foxty sic dicto, 316. Fides qualis, ex R. Maimonide, seu Ranbam, 425. Mos in nuptiis, 358. In sepeliendo et post sepulturam, 524. Nuga ex eo quod angeli pro Deo ponuntur, 378. Scelesta verba, de homicidio quo Christianum tollunt, 475. Sycophantiæ, xaxooxollat et ineptic unde, 210. Exempla insignia. ib. 211. Judicium in supplicio de Domino Romanorum fuisse, 489. Judicium rerum quod, 56. Juliani Apostata malignitas, 283. Jus non subsellii, sed tribunalis, Pilati, 500. Justitia et judicium quid in loco Joannis obscurissimo, 216. Juvencus peccati, καθαρισμός, 357. Εξιλασμός, 357. K Keleph quid Rabb. 495. Kalaph, Hebr. quid, 495. Kalpha gum, 495. quomodo accipiatur in TarKametz Syrorum, Græc. w. 501. Kitin Mizri, quid, 184. Laborare quid, 71. Labrum, ἀσάμινθος, 576. Lacrymosus deus, Bacchus, 8. Lacrymosum poema, tragœdia, 8. Lana succida, et earum usus, 512. Latinorum doctissimas Hierony - mus, 276. Latrones. De iis disputatio, ac Judæorum in puniendis iis mos, 485, 486. Latinis qui, 488. Lavacrum superius Hebræis quod, Lecytki, 317, 319, 393. Legatio ad Baptistam missa, 314, 315. Legationes ad Christam Pharisæorum. De iis Nonni er93. TOT, Lex. 306, 307. Lex in monte lata, 22. Magni consilii Angelus in ferenda lege exclusus. 305. Lex, Añtis, unaxon, 476. Legis cardines, 305. Stadiosus, quomodo di catur, 414. Eam Nonnus ait non a Deo sed a Patre datam, 306, Libatio et victima, 152. Liberi Judæis qui, 414. Libertas. De ea paradoxa, 414. Libri hujus propositum et scopus, 531. Libri Sacri, véµos, 431. Ἐγκρινόμενοι. ibid. Licentia illicita, 220. Lignum paradisi, 519. Linea vestis et δέρμα, 529. Linigeri sacerdotes qui, 184. Linteum, quo se præcinxit DomiNUS, σκληρόν ύφασμα Nonno, 183, 184. Ex gossypio, 183, 184. Vestis Osiridis, 183, 184. Linum Egypti, quid, 183, 184. Listin armati, 487. Livia quæ. 119. Locus de divinitate Filii, 291. Locus Joannis obscurissimas, 216. Alius emendatus, 513. Locus περὶ τῶν οὐρανίων καὶ ἐπιγείων, non recte intellectus a Nonno, 125. De eo veterum opinio, 125. Locus de Spiritu sancto frætermissus, 249. Locus quo abutuntur hæretici contra Spiritum sanctum, 282. Locus de unitate Spiritus sancti cum Patre et Filio, quein Nonnus accipit de processione, 477.Locus Numerorum cap. XXIV excussus, 519. Locus Zacharia, Ὄψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, 516, 517. Loci aliter quam a Nonno redditi, 65, 91, 99, 103. 130, 458, 502, 546, 547, 548. Loci Isai negligenter a Nonno redditi, ut et alia ex Antique Fadere loca, 458, 459. Loci explicati et interpretatione illustrati, 419, 424, 440, 468, 506. Locorum et regionum ignorantia notala, 139. Lotio secunda quid magistris Hebr. Lucernæ in templo usque ad tempus matutinum, 588. Lucorum superstitio abommanda, Lumen illuminans et illuminatum, Lustratio filiorum per ignem, poiβάζειν 447, 448. Magdalena &μaptwłóę, 453. Magister laniorum, quis, 372. Militiæ, 372. Majestas Dei, 456. Ομοίωσις, 351. Male u reddita, 459. Majestas, pro ipso Deo, rege, imperatore, 298. Majestatis voce carent Græci, 298. Maimonides, rabbi, 415, 419. Maledictiones boni imminutiones, Manzer quis, 225, 226. Manichæorum error, 85. Manna, &pros &pito;, parum circumspecte, 168. Nam computruit, 168. Interpretatio loci de manna,

Nanus excelsa, peccatum ad mortem, 354. Manus passa, xɛip ἁπλῆ, 495. Manuscriptum Florentinum, exque illo excerpta, 226. Rutgersianum, Maran, Syris quid, 17. Marat quid, 495. Maron, Marom, unde, 17. Marcus, Petri &punveuths. 270. Mare quid Hebræis, 328. Erythræum et Indicum, 518. Haris attributa lacui negligenter appounlar, 168. Marianus, poeta metaphrastes, 233. Ejusque metaphrasis varia, 233. Masius, 540. Massallianorum error, 309. Mebaccoth, Bacchæ, 9. Megil ephod, 506. Melota et zona, 140, 111. Memallelin, memallelon, unde, 15. Memento pulverem nos esse, 524. Mendici, habitantes platearum dicti, 420. Nusquam habitantes, 420. Meretricum proprium, comam alere, Messiæ nomen potestatis, 592. Messias et rex confunduntur sæpe, 391. Messias Jehova, germen Dei, Metanasie lazyges, 186. Patriarcha, 188. Micatio digitorum Nonne λαχμός, Milites regis, uti Hellenistis dicti, Mimallonides unde dictæ, 15. Minister eruditionis Jacobus, 147. Miracula quare sabbato sæpins a Domino exhibita, 379. Miraculum panum ubi factum, 394. Locorum delineatio, 395. Moloch sacerdotes, chomerim, 448. Monetarii, 482. Moran Syris quid, 17. Morbus ejus, qui ad κολυμβήθραν sanatus, qualis, 379. Morbus Lazari, Nonno dictus ào¤£veta, 181. Moria mons cum monte Garizin confusus, 365, 366. Mors Domini a Nonno extenuata, 526. Mortis angelus, 378. Moses ἀνὴρ οὐ τυχών & Longino dictus, 230, 231. Motus columbæ, in loco de Spiritu sancto quibus vocibus expressus, et quo successu, 322. Mulieres que Dominum unxerunt, quot, 452. Multiplicationis causa et formula, Mumia sepulcrorum, 518. Mundus æternus Nonno dictus, 190. Musæ unde dicta, 22, 23. Musar, vox Hebræa, quid, 22, 23. Myrrha, quæ, 32. N Nachas quid, 18. Nansius supplevit a Nonno prælermissa, 249. Judicium, 253. Nardus capitala, undenam excogitata, 451. Pro capitalis, 451. Nathanael quomodo verus Israelita, 531. Sub ficu, 233. Natura rei, pro essentia, 155. Natura puerpera, pro corrupta, 222. INDEX LATINUS. Nazardalus coma, οπισθοκόμιον Nonno, 11. Nazarai cum Nazarenis confunduntar a Nonno, 109. Nazarenus: pro eo ponit Nonnus Galilæum, 454. Nechasim quid, 18. Ner, sol; inde vapôźxiov Eliæ R Nesec, 152. Nestorii error, 291. Nezer, quid, 198. Niches, quid, 18. Nicodemus non erat sacerdos, 124. Opinio de eo veterum, 125. Nin, vos Hebræa, 38. Noga, Venus, 31. Nomen accidentis Hebr. quid, 55. Facere in uomine Patris, et invocare nomen Patris, aliud el aliud, 427. Nomen Dei expressum pronuntiare, quale crimen, 498. Nomen δόξης, δεδοξασμένον mi rum, ineffabile, 297. Nomen forma quid, 53. Nomen ineffabile, Bóka, 294. Nomen in quod baptizabat Dominus, 135. Nomen per se, 53. Nominis impositio in cir cumcisione, Patrum propria, 466, 467. Nomina Varroni quid, 49. Non noram eum, formula, 326. Nonna, quid, 38. Nonnus addit quæ non invenit, 471. Contra prætermittit quæ exstant, 472. Quee de angelo exstant Jean. v, 378. Multa, quia non caperet, prætermisit, 248. 436, 441, 443, 455. Et ob atias causas, 248, 249. Quæ prætermisit, ea suppleta a Nansio, ibid. Quæ non prætermittit, mutilat, 412, 500. Aut mutat, 501, 517. Aut ipse non intelligit, maleque explicat, 114, 244, 245 Quæ dicit, ipse non intelligit, 382. Aliud infert ac voluit, 548. Nonnus emendatus, 150, 163, 178, 199, 200, 445, 462. Nonnus evenicopos, 491. In sacro auctore ad fabulas delapsus, 246. Interpolat textum, 526. Nɛóputo; Ecclesiæ, 166. Sejungit quæ evangelistæ conjuncta sunt, 518. Sulaminatus criticus in Syriacis, 500. Nonni &6λaţia, 52. Adolɛoxia et luxuries, 153, 247, 258, 392, 497. 'Ακρισία, 479. "Axupa, 387, 537, etc. 510, 511, 542, 546, 547. 'Αλογιστία, 110, 121, 152, 199, 466. Ambigua, 245, 401, 472. Anachronismus, 539, 340. Ανακόλουθα, 471, 535, 545. Ανάρμοστα, 325, 536. Avevota, 97, 130, 241, 472, 500, 502, 527, 532. etc. 542, etc. 544, 546, 548, 550. 'Agustata, 325, 367, 471, 503, 526. 'Atonhuata, 444. Insolentia et audacia, 462, 477, 478, 501. Cucozelia, 173, 174, 201, 222, 252, 544. Curiositas et nepiepyla, 114, 514. In epithetis abusus et luxu1222 ries, 45, 46, 47, 48, 50, 57, 58, 60, 114, 128, 158. Errores, 168, 485, 496, 504, 521. Errores in quantitate syllabarum 349, 550. Cum Homero comparatio, 551. Haretica locutio. 384. Hebraismi, cum nulli in evangelista, 224, 226. Idiotismi, 169, 228, 244, 307, 482, 533, etc. 538, 545. Ignorantia et imperitia, 6, 10, 499. Impietas, 192. Imprudentia, temeritas, et improvida locutio, In discipulorum numero hallucinatio, 117. Ineptiæ et ridicula, 544, 545, 546. In explendo orationis defectu negligentia, in re clara luxuries, 242, 243, 244, 246, 247. Intemperies quoad commata sive versiculos, 256. Inverecundia, 80. Laprus, 369, 521. Inconstantia, 145. 'Ev TO μεταβάλλειν error, et quam male illi hæc succedat interpretandi ratio, 237. Mstempla, inconstantia et vanitas, 422, 425, 437, 514, 515, 523. 528. Negligentia, 199, 504, 507, 510, 511, 527. Nomen, 37, 38. Obscuritas, 221, 222, 401, 418, 499. Opera, 6. Padayogismi, 541, 542. Ut in vocibus, sic in orationis complexu, παρερμηνείαι, 220, 223, Per easdem voces interpretandi ratio, 215, 216, 217. Pleonasmi, 474, 477, 503. Rasticitas, 347. Securitas et incogitantia, 104, 324, 375, 377, 381, 502. Solæcismi, 242, 532. etc. 536. etc. 541. etc. Stupor. 413. Tautologiæ, 241, 545. Versus, qui desiderantur, utrum amissi, 243. Vitiorum in interpretando etenchus, 224. Nota qua aliorum testimonia magistri Hebræorum distinguunt, Nunc scio, quæ formala, 326. Nusquam habitans, mendicus, 420. Nysa. Fabulæ de ea, 11. Nysseni et Optati ex ambiguitate vocis ortus error, 212. Ob, id est, Apollo, 19. Objurgare solea, 494. Octaplus Origenis, 208.

Odyssealliadi quatenus prælata,35. Esipus, 512, 513. Offa Jude exhibita, num eadem cum sacra, 465. Nonni sacra el sacramentum, 464, 465. Oni quid, 22. INDEX LATINUS. Peccata, et peccatorum fons, atpata, 217. Peccatum regnans, 416. Ad mortem, impudentiæ, et petulantia; ignorantiæ, sive imprudentiæ, 354. Pecuaria, 146. Onomacritus Orpheus dictus, 42. Pedis transitus id est Cedron, Homero recentior, 43. Onus, prophetiæ genus, 429. Opera divina angelis ascripta, 277. Opera Oeoyev, male dicuntur Domini miraculosa opera, 183. Εα θεοπρεπή, 183. Opis civitas, 449. Opistice, quid, et an sic legendum in evangelista, 449. Optati et Nysseni ex ambiguitate vocis ortus error, 212. Οratio έλλελειμμένη, 319, 338. Orgia Bacchi sub succa, 539. Origenes Graecorum doctissimus, Origo quid, 159. Pro sapore, 279. Origo corrupta in homine, alματα, 217. Orphei, id est, Onomacriti, Hymni quales, 42, 43. Osiris quis, 8, 123. Р Pædagogismus quid, 541. Paganismus relegandus, 92. Paganorum imitatio periculosa, Palma, yelp άndñ, 493. Palmarum spathæ, sceptri formam præ se tulerunt, $54. Paradoxa Pharisæorum, 414. Paradoxum de libertate, 414. Paralysis quid, 379. Duplex, 171. Quomodo Nonno dicta, 171, et qua ratione, 172. Paralytici dedeuévot, 579. Paralyticus ad xoluμ6† pav sanatus Paranymphus, ὁ ἑστηκώς, 558. Paraphrasis ad quid, 243. AŋxúO distinguenda. Quod Nonnus negligit, 238. Species est exppáGEW, 239. Ejus virtutes, 239. Interpretandi ratio nobilissima, 233. Unde orta, 238. Paraphrasis et petaбol, 39. Paraphrasis in Ethica Aristotelis, 256. Parascha, 405. ' 255. MajoParnas, pastor, gubernator, 424. Parodie evangelista, 388. Parschiol minores res, 259. Pascha festum quale, 122. Ovŋnoλίη, 483. Pastor nihili, 425. Vanitatis, 425. Idoli, 425. Pathar, quid, 330. Pater. Facere in nomine Patris, et Invocare nomen Patris, aliud et aliud, 427. Pater Filii æternus 61.Prima persona, 69. Male yeɛVEns, 308. Quomodo appelletur respectu Spiritus sancti, 189. Ejus quare in dissertatione cum Samaritana Dominus meminerit, Patriarcha μετανάσται, 188. Peccare arroganter præfracte animo elato, capité aperto, 554. Γυμνῇ κεφαλῇ, 480. Pentecoste, kopth Depoμo, 369. Pentecostes festo aquæ lavacri commote Hierosolymis ad Bethesdam, 377. Perada, peredin, vox Italica Hierosolymitanis Targumistis usilata, 330. Periodi povóxwho repeμéval, μονόκωλοι· περιωδευμέναι, συνεστραμμέναι, 276. Per manum, Hebraism., 301. Perplexari verbis suís, 500. Perplexitas. Uzielis de illa proverbium, 500. Personæ Trinitatis, tria Eµnpaκτα, 272. Pethar, quid, 330. Pethen, vox Hebr., 18. Petri páxaipz, 483. Nomen, 329, 330. Petrus Opaσúç dictus, 137. Pharisei ypu, 93. Ablutionibus dediti, 93. 'Apaprivoot, νουπλανείς, 124. Qualis secla, 124. Pharisai,Λευῖται καὶ ἱερεῖς, 515. Pharisæorum secta Stoicorum proxima, 414. Pharisæorum · oxu@pwrlz et affectatio, 545. Philosophorum vestis quæ, 142. Phul, faba; hinc Apulia, 446. Pilati jus quale, 500. Pirnus, & Swń, 421 Pis Syrorum, quid, 450. Proximus a Rege, quomodo dictus, Psalmi LXXXII explicatio, 431. Purpura uti Nonno dicta, 491, 496. Plinio, 496. Purpureus pannus, Iloratio Atxvθος, 258. Putare et frondes stringere, 473. Pythius Apollo, 19. Pytho unde, 18. R Rabbinorum ineptiæ in vocum Græcarum aut Romanarum origine, Rambam, Rabbi, 415, 419. Raptores, oral, 487. Realista, 237. Regalim, seu duo festa uno anni Regeneratio, 546. τετραμήνῳ. 509. Reges diu ante uncti, 391. Regnum quomodo delatum Domino, Requisita ad sacra studia, 27). Rerum divisio Els & vox et misio ta, 70. In eo Nonni indiligentia, Resurrectio. De resurrectione locus a Nonno de ascensione explicatus, Rex, in Capitulis Patrum qui dicatur, 414. Rex et Messias confunduntur sæpe, 391. Ros, vox Orientis, 27. Rubelli vini usus in Oriente, 115, Rutgersii laus, 236, 250. S Piscina superior Hebræis quæ, 576. Saba, vox ambigua, 11. Pithron, quid, 330. Pito, quæ vox Eliæ R., 18. Ploni almoni, 6 dɛīva, 7 Poeta qualis esse debeat, 118. Poetæ, Graca ac Hebrææ linguæ imperiti 'E6patCoust, 225. Poeta et poetarum judices non fiunt, sed nascuntur, Politici versus posterioribus Græcis qui, 182. Positivus pro comparativo Hellenistis, ut xalós pro xpsiσsuv, Prædicatum quomodo Syris Evangelium Joannis, 269, 270. Præfecti populi uti dicti, 194, 195, Præsentia Dei, 456. Sabasius unde dictus, 11. Sabbatum. Καὶ ἐν σαββάτῳ περιτέ uvete, etc. Loci interpretatio, 401. Sabbatum magnum, 547. Saccus patriarchalis, 144. Sacerdotes Christiani, quia capitis angulos detondent, quomodo a Judais vocentur, 109. Sacerdotes, levita, Israel, quid, 331. Sncerdotes Moloch, chomerim, 448. Sacrificare et adorare, 151. Samaritane historia, 561. Sama. ritani et Judæi, 414, 417. Samaritani unde suam deducant originem, 361. Eorum cultus peregrinus, 366. Mos, quantum ad originem suam, 364. Preces Judæorum ad mensam, 12. Sammael, malus dæmon, 14. Prima azymorum, 547. Primus, quid Latinis, 301. Princeps exercitus, 372. Militum, 372. Regius, 372. Principium eruditionis Epicteto quod, 206. Principium Filio divinitatis, Pater, 62. Prisciani error, 52. Propheta, id est, & loyos, 289. Propheta quis, 432, 316. Cuomodo Deum vidisse dicantur, 309, 510. Prophetia & olxovoulas, 182. Versus de ea llebræorum, 182. Prophetiæ genera, 429. In ea tria consideranda, 430. Propositum hujus libri, 531. Proprietates, quid magistris Hebr. Sanchuniathon, theologus scriptor Phonicum, 31. Sara sub chuppa, 359. Salan vocis usus, 399. Satyri unde, 16, 17. Scaliger, 280, 377, 502, 510, 518, Scandalum quid, 474 Scene comicorum unde ortæ, 539. Scena pastoralis, 558. Schaddai, nomen ineffabile, 297. Schecar vox Hebr. 148. Schecina, quid 188, 292, 293, 295, Scina, 538. Proteus quis, 329. Scopus hujus libri, 531. Scortatio et servitus Samaritanis a Judæis objecta, 417. Scortatio Hebræis, rabbinis, Targumistis, quid, 417.

INDEX LATINUS AD DAN. HEINSII EXERCITATIONES. Scortatores, idololatræ, 417. Scribendi ratio, 199. Sculptura uti Hellenistis dicta, 504. Sear quid, 145. Secina, 538. Secum, cum corde suo, 403. Seditio commune Christo cum latronibus intentatum crimen, 488. Seirim dii, quales, 123. Semala,Semal, Semel, et Semele, 14. Seniores populi, uti dicti, 194. Septenarii versus Varroni, qui, 182. Septentrio, quid Hebræis denotarit, Septuaginta interpretatio, 207. Fabula ac vanitas detecta nunc primum 207, 208. Septuaginta interpretatio interpolata in loco Zachariæ, 516, 517. Sepulturæ ratio, 522, 52. De ea lex Atheniensium, 522, 524. Sepultura et sepulcrum Domini quale fuerit, 522, 524, 525; Abrahami, 522. Sequentia quæ dicantur Fabio, 41. Series, βίβλος, 271, 272. Sermo avecμévos, paraphraseos prima virtus, 239. Sermo Dei ad quem fil, propheta, 432. Serpens Mosis qualis, 128. quo suspensus fuit, uti dictum, 353, Serpentes olwvol. 18. Antiquis, et præ cæteris, Phænicibus culti,19. Servus regis, 372. Servi Judæis qui, 414. Proprie per peccatum regnans, 416. Servitus Samaritanis et scortatio objecta ab Judæis, 417. Sic, sic vertice cœli constitit. Virgil., 362. Exa05ETO OUTW Eπ τῇ πηγῇ, 361. Sica, μάχαιρα, 483. Sichar unde, 148. Siculorum, Bæotorum, Syrorum, tò nlatváčeɩv, in quanam vocali consistat, 501. Signa ab incredulis postulata uti cocentur Hebr. Chald. Hellenist., Silentiarius poeta elegans, notalus, Simplex credit omnia, 416. Sin et Zin duo deserta, 169. Sinear quid Hebr., 144, 145. Siliculosa Apulia, 368. Solis salutatio, 31. Somnolentia. Adversum eam munimenta, 95. Soph-pasuc., 255. Species et figura, opposita, 353. Spiritus et anima pro seipso, 442. Spiritus sanctus de Dei Filio, male, 127. Ex Patre quomodo, 189. Ex Patre nopeustal, ex Filio λαμβάνει, 476. Πατρῷος εἰ γεVetŕpos, pleonasmi Nonni, 441, 477. Xplotou σúyyovos dictus, 489. Locus quo abutuntur hæretici contra Spiritum sanctum, 282. Locus alius prætermissus, 249. De eo Græcorum et Nonni error, 468, 469. Spiritus sanclus, id est, propheticus, 324. Spiritus sancti donum àµerapéλŋtov, ac nihil minus quam perαστατικὸν ἢ ἀποστατικών, 180. PATROL. GR. XLIII. Præsentia constantiaque ejus quomodo Chald. dicta, 187. Nomen proprium quod, 202. Vis et invasio variis modis expressa, 323. Spiritus super aquas, baptismitypus, 76. Spongiæ cruci appositæ in quem usum, 512. Stare, de ætate, 537. Hebræis de verbis intransitivis, 543. Thomas inepte diŵvujos dictus, Thrasones unde, 137. Thyades unde dictæ, 16. Thyrsus unde, 14. Thysius, 269, 293, 294. Tituli sive airia facinorosorum, 485, 486. Titulus quid, 564. Titulus crucis quare Prudentio dicatur tripictus, 199. 108. Capitis angulum, 108. Tonitru, 277. Tonitru, wh, 455. Traductio liberorum per ignem, 447, Stoicorum diligentia in vocum no- Tondere xuxλndóv, 107. Spainov, lione, 206. Strato comicus, 106. Styli graphiique usus olim Romanis prohibitus, 488. Substantia Varroni quomodo dicantur, 49. Earum dirisio, 49.50. Succa, scena, 538. Sudar, vox Syris usitata, 444, et Hebræis, 444, 446. Rei usus in sepultura Judæorum, 447. Sudarium quid, 445. Sudra quid, 446. Suidas notatus, 89, 102, 131. Summa genera, 5ð. Summus pro summate, 304. Synagoga et templum confusa a Nonno, 249, 420. Syrorum, Baolorum, Siculorum, τὸ πλατυάζειν, in quanam consistat vocali, 501. T Tabernaculum typus cujusnam, 147. Targumin voce ut utantur Judæi, Targumista. Ad hos perpetuo respexisse Joannem, 289. Tatianus antiquus scriptor, 126. Tecupha Hebr. quid, 114. Templa spiritus, constantiæ nota, Templi exercitus ἡ τῶν ἀρχιερέων σπείρα, 194. Templum Judæorum quale, 163. Templum et synagoga confusa a Nonno, 249, 420. Tempus lutov, 368. Tempus tvixa ἐκπορεύονται αἱ υδρευόμεναι, 362. Tempus intra Pascha et Ascensionem quomodo dictum, 415. In Encæniorum tempora errat Nonnus, 426. Tempora J. Baptista divisa ab evangelistis. 285. Terra Judæorum, domicilium diclum Domino peregrinum, 138. Tertia persona pluralis verborum quomodo Hellenistice usurpetur, Testimonia Joannis Baptista, 284, Tetraplus Origenis, 208. Thammuz qui, 9. Thasi animalis color, 162. Thenaa, 27. Thea, sive theas quid, 15. Themistius, velus paraphrastes, Theodoret Theologia quid, 263. Theomim voces quæ dicantur, 466. Theophylactus notatus, 428, 441. Thirza, vox Hebr. 146. Thomas et Didymus, 329. liber nondum editus, Tragicorum licentia, 544, 545. Tragoedia, lacrymosum poema. 8. Transferre. Hieronymi consilium de translationibus, 247. Tribus pro gente, Hebraism., 227. Triclinium, Syris usitata vox, 335. Tripudium, in singulari significatione, 227. Tunica pellicea, el hirta, 143. Tunica Christi talaris, 504, ejus os. 506. Olvo, 199. U Ululare, 7. Unctio Messia a privatis instituta, 392; unctio post cœnam uti dicta rabb. 452; unctio pro regno et corona, 391, 392. Unguenti caput, quid, 451; unguentum capitis, quid, 451; unguentum regi quomodo illini solitum, Universum quid, 80. Urbes illustrissimæ, xõµat dictæ, 435. Urbs sacra quæ, 400. Utenhovius Nonni commentator, 1. Ut proverbium antiqui dicit, 7. Vade in pacem, 524. Væ, 8. Velum faciei Mosis, sudra, 446. Ven quid, 31. Venus unde dicta, 30; σύνδρομος planeta solis, 31. Venus Libani, Vera mensura, id est, justa, 219. Verba intransitiva llebræis stare dicuntur, 543. Verba et voces Iloratio quid, 57. Veritas et figura, apposita, 353. Veritas el gratia quid, 300. Versiones quid, 39. Versus bucolici, 251. Versus capitum, id est, commata, 225. Versus hoyoedhs qualis, 251. Versus ὁλοδάκτυλοι Nonno frequen tes, 250. Σmová ovtes Nonno ubique exclusi, 250. Versus supoleti. De iis judicium, 248, 249, 250. Versuum distinctio haud necessaria, neque superstitiose obser· vanda, 263. Vespera et aurora Nonno confusa, Vestes rupte in flagellatione, 507. Vestis Elia, Joannis, Petri. Pauli, 140, 141, prophetarum, 142, Twy μετανοούντων, philosophorum, Stoicorum, 145, μετανοητική, ἀσκητική, 145. Vexillum, e quo suspensus serpens,