ad eum Nathan propheta, ostendens ei peccatum ejus, ut ipse duns sententiam de semetipso, et semetipsum adjudicans, misericordiam consequeretur et remissionem a Christo. ‹ Et dixit ei: Duo viri fuerunt in civi tate una, unus 'dives, et unus pauper; diviti erant greges ovium et boum multi valde, et pauperi nihil aliud risi ovicula una, quam habebat et nutriebat, et fuerat cum eo, et cum filiis ejus pariter; de pane suo mandu cabat, et de calice bibebat, et erat ei quasi filia. Et venit hospes homini diviti, et pepercit accipere de grege ovicularum suarum, et de gregibus boum suorum, et facere hospiti; et accepit oviculam viri pauperis, et ap posuit viro qui venerat ad eum. Iratus est autem David super hominem illum valde, et dixit ad Nathan Vivit Dominus, quoniam filius mortis est homo ille qui fecit hoc; et oviculam reddet quadruplum pro eo quod fecit factum hoc; et pro eo quod non pepercit pauperi. Et ait ad eum Nathan: Tu es vir qui fecisti hoc ³; › et deinceps reliqua exsequitur, exprobrans eum et enumerans in eum Dei beneficia, et quoniam exacerbavit Dominum, cum fecisset hoc. Non enim placere Deo hujusmodi operationem sed iram magnam imminere domui ejus. Compunctus est autem David ad hæc, et ait: «Peccavi Domino; › et Psalmum exhomologeseos * post psallebat, adventum Domini sustinens, qui abluit et emundat eum hominem qui peccato fuerat obstrictus. Similiter autem et de Salomone, cum perseveraret judicare recte et sapientiam enarrare, et typum veri templi ædificabat, et glorias exponebat Dei et adventuram pacem ger.ti bus unnuntiabat, et Christi regnum præfigurabat, et loquebatur tria millia parabolarum in adventum Do mini*, et quinque millia canticorum, hymnum dicens Deo, et eam quæ est in conditione (th) xτloei) sa pientiam Dei exponebat physiologice ex omni ligno, et de omni herba, et de volatilibus omnibus, et de quadru pedibus, et de piscibus, et dicebat: «Si vere Deus, quem cœli non capiunt, super terram habitabit cum homi nibus?et placebat Deo, et omnes eum admirabantur, et omnes reges terræ quærebant faciem ejus, ut audi rent sapientiam ejus, quam dederut illi Deus, et regina Austri a finibus terræ veniebat ad eum, sapientiam, quæ in eo erut, scitura'; quam et Dominus ait in judicio resurrecturam cum eorum natione qui audiunt ser mones ejus, et non credunt in eum, et adjudicaturam eos; quoniam illa quidem subjecta est annuntiatæ sa pientiæ per servum Dei; hi vero eam quæ a Filio Dei dabutur contempserunt sapientiam. Salomon enim servus erat; Christus vero Filius Dei, et Dominus Salomonis. Cum igitur sine offensa serviret Deo, et minı straret dispensationibus ejus, tunc glorificabatur; cum autem uxores accipiebat ab universis gentibus, et permittebat eis erigere idola in Israel, dixit Scriptura de eo: ‹ Et rex Salomon erat amator mulierum, el accepit sibi mulieres alienigenas; et factum est in tempore senectutis Salomonis, non eral cor ejus perfectum cum Domino Deo suo̟ Et diverterunt mulieres alienigenæ cor ejus post deos alienos. Et fecit Salomon mali gnum in conspectu Domini: non abiit post Dominum, quemadmodum David pater ejus. Et iratus est Do minus in Salomonem; non enim erat cor ejus perfectum in Domino, secundum cor David patris ejus ³. › Suffi cienter increpavit eum Scriptura, sicut dixit presbyter, «ut non glorietur universa caro in conspectu Domini•.» 2. Et propter hoc Dominum in ea quæ sunt sub terra descendisse 10, evangelizantem et illis adventum suum, remissione peccatorum exsistente his qui credunt in eum. Crediderunt autem in eum omnes qui spe rabant in eum, id est, qui adventum ejus prænuntiaverunt, et dispositionibus ejus servierunt, justi, et pro phetæ et patriarchæ; quibus similiter ut nobis remisit peccata, quæ non oportet nos imputare his, si quo minus contemnimus gratiam Dei. Quemadmodum enim illi non imputabant nobis incontinentias nostras, quas operati sumus, priusquam Christus in nobis manifestaretur; sic et nos non est justum imputare ante ad ventum Christi his qui peccaverunt. Omnes enim homines egent gloria Dei¹‚ › justificantur autem non a semet ipsis, sed a Domini adventu, qui intendunt lumen ejus. In nostram autem correptionem conscriptos esse actus eorum ¹³, ut sciremus, primum quidem, quoniam unus est Deus noster et illorum cui non placeant II Reg. xII, 1, seqq, * Psalm. L. Vid. not. 14. 8 111 Reg. iv, 32, seq. *III Reg. vIII, 27. ▾ Matth. 8 III Reg. xi, 1, seqq. 'I Cor. 1, 29. 1 I Cor. x, 11. Operationem. Alii operationes. Massuet. ad Iren. Psalmum exhomologeseos. Hunc esse quin quagesimum etiam fatentur Hebræi, hujusmodi ti tulum eidem affigentes: Psalmus David, quando venit ad eum Nathan propheta, quando intravit ad Beth sabee. Feuardent. ad Iren. Sapientiam. Vocem Dei, quam ex cod. Arun del. in ed. sua Irenæi Grabius adjecisse se dixerat, quia sacer textus, quo spectat Irenæus, supientiam Dei memoraret, restitui. Typum veri templi. Salomonis templum ty pum fuisse Christi Domini, liquet ex Joan. 11, 14 Solvite templum hoc, etc., quod eleganter explicat Athanasius oratione 5 contra Arianos. Feuardent. ad iren. Et glorias exponebat, etc. Alludit, nisi fallor, ad Psal. Lxxi, qui Salomonis esse inscribitur, ma 10 Ephes. IV, 9; 1 Petr. H, 19. 1 Rom. 11, 23. xime ad vers. 7 et 8. Grabins ad eumd. Evangelizantem et illis. De hac opinione, seu S. Scripturæ interpretatione, si theologos adire ve lis, fortasse instar omnium erit Pearsonius in Ex pos. Symboli. Artic. Descendit ad inferos. Non imputabant nobis. H. e. ethnicis ante Christi adventum, ut recte ait Grabius. Quando au tem non imputabant? Quo tempore adventuram pa cem gentibus annuntiabant. Vid. infra, ex cod. Voss. Imputabant pro imputant ante Massuetum posuerat Grabius. Quoniam unus est Deus noster et illorum. Contra hæreticos Deum in Veteri Testamento an nuntiatum a Patre Domini nostri Christi distinguen tes, oinnia hæc presbyterum dixisse, ostendit verba, quæ infra sequuntur, etiamsi effata illa a nobis statim post hanc not collocata, Irenæi ma gis quam presbyteri fuisse, statuere velis.

peccata, etiamsi a claris fiant; deinde ut' abstineamus a malis. Si enim hi qui præcesserunt nos in chai smutibus veteres, propter quos nondum Filius Dei passus erat, delinquentes in aliquo, et concupiscentia ca nis servientes, tali affecti sunt ignominia; quid passuri sunt qui nunc sunt, qui contempserunt adveniva Domini, et deservierunt voluptatibus suis? Et illis quidem curatio et remissio peccatorum mors Domini ſin, propter evs vero qui nunc peccant, Christus non jam morietur, jam enim mors non dominabitur ejus "; si veniet Filius in gloria Patris, exquirens ab actoribus et dispensatoribus suis pecuniam quam eis credidit exa usuris 14; et quibus plurimum dedit, plurimum ab eis exiget 15. Non debemus ergo, inquit ille senior, u. perbi esse, neque reprehendere veteres; sed ipsi timere, ne forte, post agnitionem Christi agentes alique quod non placeat Deo, remissionem ultra non habeamus delictorum, sed excludamur a regno ejus. Et ide Paulum dixisse: ‹ Si enim naturalibus ramis non pepercit, ne forte nec tibi parcat, qui cum esses ole aster, insertus es in pinguedinem olivæ, et socius factus es pinguedinis ejus ¹º. 3. Similiter et plebis prævaricationes vides descriptas esse, non propter illos qui tunc transgrediebat, sed in correptionem nostram, et ut sciremus unum et eumdem Deum, in quem illi delinquebant, et in quen nunc delinquunt quidam ex his qui credidisse se dicunt. Et hoc autem Apostolum in Epistola quæ est ad Cô rinthios, manifestissime ostendisse, dicentem: Nolo enim vos ignorare, fratres, quoniam patres mostri nes sub nube fuerunt, et omnes in Moyse baptizati sunt in nube, et in mari, omnes eamdem escam spirite lem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritalem biberunt; bibebant autem de spiritali consequen eos petra; petra autem erat Christus. Sed non in pluribus eorum bene sensit Deus; prostrati sunt enim in deserto. Hæc in figuram nostri fuerunt, ut non simus concupiscentes malorum, quemadmodum et illi cor cupierunt; neque idololatræ sitis, quemadmodum quidam corum; sicut scriptum est: Sedit populus am ducare et bibere, et surrexerunt ludere. Neque fornicemur, sicut quidam ex illis fornicati sunt, el corre runt una die viginti tria millia. Nec tentemus Christum, quemadmodum quidam eorum tentaverunt, el s serpentibus perierunt. Neque murmuraveritis, sicuti quidam eorum murmuraverunt, et perierunt ab exter minatore. Hæc autem omnia in figura fiebant illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in gas finis sæculorum devenit. Quapropter qui putat se stare, videat ne cadat ". Deinde intervenientibus nonnullis, quæ statim post subjungam, ita ineunte cap. 28 pergit sermo: Cm ergo hic el illic eadem sit in vindicando Deo justitia Dei, et illic quidem typice, et temporaliter, et medis crius; hic vero vere, et semper, et austerius; ignis enim æternus, et quæ a cœlo revelabitur ira Dei & facie Domini nostri, quemadmodum et David ait: Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam ipsorum 18,»majorem pœnam præstat iis qui incidunt in eam; valde insensatos ostendeben. presbyteri cos qui ex his quæ acciderunt his, qui olim Deo non obtemperabant tentant alterum patrem introducere; econtrario opponentes, quanta Dominus ad salvandos eos, qui receperunt eum, fecisset, miserans eorum; tacentes autem de judicio ejus, et quæcunque provenient his, qui audierunt serma nes ejus, et non fecerunt, et quoniam expediebat eis, si non essent nati”, et quoniam tolerabilius Sodome et Gomorrhæ erit in judicio, quam civitati illi quæ non recepit sermones discipulorum ejus Quanquam interjacentia verba, de quibus modo dixi, ejusdem fuisse presbyteri haud præfracte Bega verim, ea tamen tanquam minus certa seorsim hic collocanda censui. veniens Sine dubitatione igitur, et sine contradictione ostendente Apostolo, unum et eumdem esse Deum, qui et illa judicavit, et ea quæ nunc sunt, exquirit, et causam descriptionis eorum demonstrante, indocti et audaces, adhuc etiam imprudentes inveniuntur omnes, qui propter transgressionem eorum, qui olim fuerunt, et propter plurimorum indicto audientiam alterum quidem aiunt illorum fuisse Deum, et hunc esse mundi fabricatorem, et esse in diminutione; alterum vero a Christo traditum Patrem, et hunc esse qui sit ab unoquoque eorum mente conceptus: non intelligentes, quoniam quemadmodum ibi is pluribus eorum, qui peccaverunt, non bene sensit Deus; sic et hic vocati multi, pauci vero electi”; quem admodum ibi injusti, et idololatræ, et fornicatores, vitam perdiderunt; sic et hic: et Domino quidem prædicante, in ignem æternum mitti tales, et Apostolo dicente: An ignoratis quoniam injusti regnum Dei non hæreditabunt? Nolite seduci, neque fornicatores, neque idololatræ, neque adulteri, neque 13 Rom. VI, 9. 1 Matth. xxv, 27. 18 Luc. XII, 48. 1● Rom. x1, 21, 19 Marc. xiv, 21. 20 Matth. x, 15. 21 Matth. xx, 16. Vides. Sic pro videns, quod sensum male suspendit, reposui auctoritate cod. Clarom. Hæc vero non Irenæi, sed senioris illius quem paulo ante citavit, verba esse existimo. Massuet. ad Iren. Ostendebant presbyteri. Sic omnes mss. at Eras., Gallas et Fenard. Ostendebat presbyter. Mas suet. ad Iren. Forsitan verba ipsius scriptoris sunt, quem laudat Irenæus. Vid. supra. Non obtemperabant. Non, cum omissum a Massueto esset, quia deest in Clarom., Voss., Arun 171 Cor. x, 4, del. nihilominus restitui. molkes, seqq. "Ps. Discipulorum ejus. Quid post hæc ad seniores revera pertineat, usque dum veneris ad verba ev initio tricesimi capitis ad num. vi a me descripia, nemo, ut opinor, expiscari poterit. Indicto audientiam. Etsi aiat Grabius: Vide de hac voce Glossarium Latinum, › nihil de ĉa exstat in Glossario Latino-Græco, quod Irenzo ad ditum est. Voce autem significatur dicto inaudientis. sive, inobedientia.

cum ethnici essemus, de avaritia acquisivimus, vel ab ethnicis parentibus, aut cognatis, aut amicis, de injustitia acquirentibus percepimus? Ut non dicamus, quia et nunc in fide exsistentes acquirimus. Quis enim vendit, et non lucrari vult ab eo qui emit? Quis autem emit, et non vult utiliter secum agi ab eo qui vendit? Quis autem negotians non propterea negotiatur, ut inde alatur? Quid autem et hi, qui in regali aula sunt, fideles, nonne ex eis, quæ Cæsaris sunt, habent utensilia, et his qui non habent, unusquisque corum secundum virtutem præstat? Ægyptii populi erant debitores non solum rerum, sed et vitæ suæ, propter patriarchæ Joseph præcedentem benignitatem; nobis autem secundum quid debitores sunt ethnici, a quibus et lucra, et utilitates percipimus? quæcunque illi cum labore comparant, his nos, in fide cum simus, sine labore utimur. Ad hoc populus pessimam servitutem serviebat Ægyptiis, quemadmodum Scriptura ait: Et cum vi potestatem exercebant Ægyptii in filios Israel, et in odium eis adducebant vitam in operibus duris, lato et latere, et omnibus operibus quæ faciebant in campis, per omnia opera quibus eos deprimebant cum vi ª '; et ædificaverunt eis civitates munitas, multum laborantes, et augentes eorum substantias annis multis et per omnem modum servitutis, cum illi non solum ingrati essent adversus eos, verum et universos per dere vellent. Quid igitur injuste gestum est, si ex multis pauca sumpserunt, et qui potuerunt multas substantias habere, si non servissent eis, et divites abire, paucissimam mercedem pro magna servitute accipientes, inopes abierunt? Quemadmodum si quis liber, abductus ab aliquo per vim, et serviens ei annis multis, et augens substantiam ejus, post deinde aliquod adminiculum consecutus, putetur quidem modica quædam ejus habere, revera autem ex multis laboribus suis, et ex acquisitione magna, pauca percipiens discedat, et hoc ab aliquo imputetur ei, quasi non recte fecerit; ipse magis injustus judex ap parebit ei, qui per vim in servitium fuerit deductus. Sic ergo sunt et hujusmodi qui imputant populo parva de multis accipienti sibi; et ipsis non imputant, qui nullam gratiam ex merito parentum debitam reddiderunt, imo et in gravissimam servitutem redigentes, maximam ab eis consecuti sunt utilitatem; et illos quidem non signatum aurum et argentum in paucis vasculis, quemadmodum prædiximus, acci pientes, injuste fecisse dicunt; semetipsos autem, (dicetur enim quod verum est, licet ridiculum quibus dam esse videatur) ex alienis laboribus insigne aurum, et argentum, et æramentum, cum inscriptione et imagine Cæsaris in zonis suis ferentes, juste [se] facere dicunt. Si autem comparatio flat nostra et illorum, qui justius apparebunt accepisse? utrumne populus ab Ægyptiis, qui erant per omnia debitores; an nos a Romanis, et reliquis gentibus, et a quibus nihil tale nobis debeatur? Sed et mundus pacem habet per eos, et nos sine timore in viis ambulamus, et na vigamus quocunque voluerimus. Adversus igitur hujusmodi aptus erit sermo Domini: Hypocrita, dicens, exime primo trubem de oculo tuo, et tunc perspicies auferre festucam de oculo fratris tui ". Etenim si is qui tibi hæc imputat, et gloriatur in sua scientia, separatus est a gentilium cœtu, et nihil est alienorum apud eum, sed est simpliciter nudus, et nudis pedibus, et sine domo in montibus conversatur, quemad modum aliquod ex his animalibus, quæ herbis vescuntur; veniam merebitur, ideo quod ignoret necessi tales nostræ conversationis. Si autem ab hominibus quæ dicuntur aliena esse, participatur, et arguit typum eorum; semetipsum injustissimum ostendit, retorquens in se ejusmodi accusationem. Invenietur enim aliena circumferens, et ea quæ ejus non sunt, concupiscens, et propter hoc dixisse Dominum Nolite judicare, ne judicemini: in quo enim judicio judicabitis, judicabitur de vobis ". Non utique ut pec cantes non corripiamus, nec ut his quæ male fiunt consentiamus; sed ut Dei dispositiones non judicemas injuste, cum ille omnia juste profutura providerit. Quoniam enim sciebat nos de nostra substantia, quam ab alio accipientes haberemus, bene acturos: Qui enim habet, inquit, duas tunicas, det ei qui non habet et qui habet escam, similiter faciat. Et: Esurivi enim, el dedistis mihi manducare; et nudus fui, a vestistis me ". Et: Cum facis misericordiam, non scial sinistra tua quid faciat dextra tua et reliqua quæcunque benefacientes justificamur, velut de alienis nostra redimentes: de alienis autem ita dico, non quasi mundus alienus sit a Deo, sed quoniam hujusmodi dationes ab aliis accipientes habemus, simi liter, velut illi ab Ægyptiis qui non sciebant Deum; et per hæc ipsa erigimus nobismetipsis tabernacu lubi Dei: eum bene enim facientibus habitat Deus; quemadmodum Dominus ait: Fucite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut hi, quando fuguti fueritis, recipiant vos in æterna tabernacula ". Quæcunque crim, cum essemus ethnici, de injustitia acquisivimus, hæc cum crediderimus, in Dominicas utilitates conversantes, justificamur. Necessarie igitur hæc in typo præmeditabantur, et tabernaculum Dei ex his fabricatur: illis quidem juste accipientibus, quemadmodum ostendimus; nobis autem præosteusis, qui inciperemus per aliena Deo deservire. Universa enim quæ ex Ægypto profectio fiebat populi a Deo, typus et imago fuit profe ctionis Ecclesiæ, quæ erat futura ex gentilibus; propter hoc et in fine educens eam hinc in suam bære ” Exod. 1, 13, 14. * Matth. vII, 5. ** Ibid., 4, 2. av Matth. vi, 3. Luc. xvi, 9. Luc. 1, 11. 7 Matth. xxv, 35, 36.