explicat quoque Photius, ut vidimus. De scriptione Photiana et quanti ponderis sint argumenta, quæ affert pro sua sententia stabilienda. A diversis actibus voluntatis dividunt quidam Græci voluntatem, in voluntatem naturalem, sen essen- tialem; et in voluntatem gnomicam, divisione Latinis, ut opinor, inusitata, et inaudita. Naturalem vocant, quæ homini convenit præcise ratione naturæ specifica: et quæ in omnibus hominibus eadem est, sicut et ipsa species humana eadem est præcise spectata, et ab omnibus conditionibus individuan- tibus abstracta. «Naturalis voluntas hominis est, inquit ex SS. Basilio, et Cyrillo, Anastasius Sinaita, contra Severianos, ‹ amare vitam, et quæ necessario ad vitam pertinent. Omnis enim homo, học ipsn, quod talis est, naturaliter amat vitam. › Gnomica voluntas vocatur hypostatica, personalis, electiva. • Gnomicas voluntates, inquit idem Anastasius, loco citato, varias habet nostra natura. Alius enim vult privatus esse, alius ædificare, alius agriculturam exercere, alius aliud agere, prout sunt variæ, peculiares, et quasi individuales gnomæ, sive sententiæ, seu decreta. Sanctus Maximus in suis definitionibus ita definit: Voluntas gnomica est voluntarius rationis im- petus, et motus in utramque partem rationis. Qua definitione describit naturam ejus actus, qui dici- tur electio, vel potius illum, qui ex parte rationis in discussione, et examine rerum ipsam electionem antecedit. Idem tamen in epistola ad Marinum, negat gnomen, seu sententiam esse ipsam electionem, sed dicit electionem potius esse effectum gnomæ, sententiæ. Et hoc maxime convenit cum illis, quæ traduntur 1·2, q. 13, art. 1, ubi docetur, nos tunc eligere, cum animadversis variis mediis, ad finem judi- cio rationis concludimus unum præ aliis esse amplectendum, atque adeo voluntate illud complectimur. Quæritur autem, uter potius actus formaliter sit electio? Prior ne ille rationis, quem sanctus Maxi- mus ad Marinum videtur vocare gnomen; an ille posterior voluntatis, quo unui medium præ aliis am- plectimur. Et communiter respondetur, in hoc posteriore actu formaliter et essentialiter consistere ‹lectionem: quamvis etiam illum alterum actum rationis præsupponat, et connotet. Ita ferme gnomen De eadem voluntate gnomica ita sanctus Damascenus lib. De fide orthodoxa, cap. 14: ‹ Sciendum est, non idem esse, velle, etπw Ochɛiv, hoc est, cum modo, seu modaliter velle. Nam velle naturæ est, sicut et videre. Omnibus enim hominibus inest. At vero, hoc vel illo modo velle, non est naturæ, sed nostræ gnomæ, seu sententiæ: sicut etiam, hoc, vel illo modo videre, puta bene, aut male. Non enim omnes homines eodem modo volunt. Neque eodem modo vident, quod etiam in actionibus apparet. Nam hoc, vel illo modo velle, videre, operari, est affectio, et modificatio usus actualis volendi, videndi, et operandi, in solo utente exsistens, eumque ab aliis separans. Simpliciter igitur aliquid velle, nimirum abstrahendo ab omni modo, est voluntas, vel potentia volendi: quæ nil est aliud, quam rationa's ap- petitio, et voluntas naturalis. At vero, hoc vel illo modo velle, est voluntas gnomica; et objectum hujus voluntatis est volitum gnomicum. » Et ut res exemplo declaretur: Voluntas comedendi simpli- citer, est voluntas naturalis in singulis ratione speciali existens. At voluntas comedendi aliquid hac vel illa qualitate affectum, ut dulce, acerbum, multum, parum, dicitur voluntas gnomica, seu mork, sell лŵç, id est, voluntas affecta aliqua qualitate, aut conditione; et non est naturæ, ut dicunt Græci, sed personæ. Et quia personæ variæ sunt, ideo et hæc voluntas est varia. Sic explicata voluntate gnomica, quæstio est, utrum voluntas gnomica fuerit in Christo? Et Photius quidem supra diserte negat. Idem videntur negare Damascenus, et Maximus supra. Argumenta molta affert Photius, ut vidimus. Præcipua tantum hic repetam, et clarius proponam. Primum. Voluntas gnomica, est voluntas personæ humanæ et creatæ. In Christo non fuit persona humana et creata; Ergo. Major patet: quia velle tantum vel tantum, dulce vel amarum, non potest esse naturæ, quia illa est eadem in omnibus et consequenter idem vult. Ergo voluntas gnomica est personæ : quæ, cum multiplicetur, non est mirum, quod etiam actus volendi multiplicetur, ita ut alius hoc velit, alius illud. Secundum argumentum. Electio non est in Christo, ergo nec voluntas gnomica. Antecedens patet : quia electio est corum, quæ in utramque partemn movent, hoc est, ad bona et ad mala, ut inquit Photius ex sancto Maximo. Probatur consequentia. Quia voluntas gnomica et electiva est una et eadem. Tertium argumentum. Si in Christo esset voluntas gnomica, tunc differret a voluntatibus gnomicis, quæ in unoqnoque homine spectantur. Differret etiam a voluntate Spiritus sancti, et Patris. Sed quæ- nam est ista voluntas, quæ nec est humana gnomica, nec omnino dicitur voluntas? Nec dici potest, istam voluntatem gnomicam in Christo, esse compositam partim ex divina, partim ex humana volun- tate : quia, ut ait Photius, ne cogitari quidem potest compositio voluntatis, sicut possumus intelligere hypostasin compositam ex natura humana et divina. Quartum argumentum. Si detur in Christo voluntas gnomica, faciet compositionem cum voluntate naturali Christi. Hoc dici non potest: quia si voluntas Christi esset composita, etiam natura ejus composita esset. Sed hoc dici non potest. Una enim est natura humana in Christo simplex: et inter humanam Christi, et divinam naturam, non datur ulla compositio in natura. Quintum argumentum. Si voluntas gnomica nascitur ex consilio et judicio, seu ex determinatione PHOTII PATRIARCHE CP. DISSERTATIUNCULA STEWARTHI

rationis ad unum, vel plara media ex aliis eligenda, sequitur eam in Christo non habere locum; sed nascitur inde : Ergo. Probatur sequela : quia ignorantia non habet locum in Christo, nec dubitatio. Haberet autem, si esset in illo voluntas gnomica, in qua, per consilium et determinationem rationis, est transitus ab ignorantia ad cognitionem, et ab incerto ad certum, et mutatio non amantis ad amorem. Sextum argumentum. Homines utentes voluntate gnomica, repugnant Deo : ergo non est in Christo. Septimum argumentum. Voluntas gnomica est propensa ad utramque actionem, honestam scilicet, ac pravam; ergo. - Propter hæc argumenta, Photius et alii ne gnomicam quidem divinam voluntatem statuunt in Chri- sto. Nam, si talis est in Christo, ifla aut eadem est cum voluntate divina naturali, aut diversa. Si eadem, habemus ergo intentum, non esse scilicet aliam divinam voluntatem, præter illam naturalem, tribusque personis communem. Si vero divina voluntaș gnomica in Christo est alia a naturali divina voluntate ; tunc erit diversa, quæ est in Patre, et Spiritu sancto. Sed hoc est absurdum, quia omnium personarum divinarum est eadem voluntas. Gnomica autem non est eadem, sed diversa in diversis hypostasibus. Quare isti auctores nec în Trinitate gnomicam voluntatem ponunt, maxime propter argumentum 5, 6 et 7. In Trinitate enim licet sint tres personæ, est tamen simpliciter unum et idem velle ac nolle. Observationes Stewartii. Hæc tamen et alia, quæ Photius disputat, non videntur concludere. Cujus argumenta ut solvantur, fatendum est, in Christo non fuisse voluntatem, vel actum voluntatis, quæ fuerit actus, vel potentia personæ creatæ. Clarum enim est in Christo personam crea- tam non fuisse. Interim tamen negari non potest in Christo fuisse voluntatem individualiter distinctam a voluntate individuali cujuscunque alterius hominis, abstrahendo ab hypostatica personalitate. Sicut etiam abstraliendo ab eadem, in Christo est individualis natura humana, distincta ab omni alia, et sub illa in communi comprehensa, tanquam quoddam illius individuum: cujus individualis naturæ est, individuales et singulares actiones producere, tam intellectus, quam voluntatis, quæ in individuo dis- tingnuntur ab actionibus aliarum naturarum individualium. Quamvis natura individualis producat istas actiones in aliis quidem hominibus, ut naturæ individuales subsistunt in personalitate creata. In Christo vero ut natura ejus humana subsistit in divino supposito; quod tamen suppositum per se non influit in actionem illam individualis voluntatis : quamvis nec mere per accidens, et concomitanter sese habet suppositum ad actionem illam voluntatis individualis, sed est conditio prærequisita ad agendum ex parte agentis : quatenus mullum agens naturale agere potest naturaliter loquendo, nisi exsistat in suppo❤ s'to. De quo latius Suarez, disp. 30 in Metaph. sect. 7. Jam vero, sicut Petrus, verbi gratia, per voluntatem suam individualem exsistentem in supposito creato, tendere potest tam in dulce, quam in amarum, tam in magnum, quam in parvum, et in cætera objecta conditionibus aliquibus affecta; ita potest etiam dulce, et amarum, etc., appetere per suam indi- vidualem volumatem Paulus, etc. Si ergo quivis homo singularis quatenus habet singularem naturam, . hoc potest, abstrahendo a personalitate, tanquam a principio influente in actionem illam voluntatis; quamvis non abstrahendo a personalitate, ut est conditio agendi naturaliter requisita : absurdum videtur dicere id Christum non potuisse, et quoties aliquid voluit, aut appetivit, ið tantum voluisse communi ratione boni, et in objectum tetendisse præcisis omnibus qualitatibus, et conditionibus particu- laribus. Quod si quis sententiam Græcorum accuratius consideret, plane videntur hanc voluntatem gnomicanı distinxisse realiter a potentia illa, quam vocant ipsi naturalem, quæque oritur ex ipsa natura specifica. Videntur etiam existimasse hanc voluntatem gnomicam, et actus ejus effective esse ab ipsa persona. Quod si ita esset, tunc clarum esset in Christo non posse poni voluntatem gnomicam creatam, cum in ipso non fuerit persona creata, ex qua hujusmodi voluntas humana gnomica flueret. Sed hæc fundamenta sunt falsa. Quia omnis actus voluntatis, qualiscunque sit, effective est ab illa potentia volendi quæ fluit ex intrinsecis principiis humanæ naturæ. Et suppositum hic nil aliud facit, quam quod est conditio, sine qua naturaliter loquendo, voluntas nullum actum possit elicere, sicut naturaliter non potest exsistere extra suppositum. Si tamen extra esset per divinam potentiam, posse etiain extra operari, nec requireret hanc conditionem suppositi, ut docet etiam Suare loco citato. Ad primum argumentum Photii, negatur major. Quia voluntas gnomica est naturæ, non personæ, nisi quatenus persona est conditio, sine qua voluntas naturaliter actum non eliceret. Ad probationem dico: Licet in singulis hominibus sit eadem voluntas secundum speciem, multiplicatur tamen individualiter in singulis. Et, licet voluntas in commumi abstrahat à tanto, vel tanto, etc., et ab aliis conditionibus parti- cnlaribus objectorum ; non repugnat tamen illi velle tantum, vel tantum, etc.; imo hoc ei est naturale, co ipse, quod omnia ista continentur intra latitudinem sui objecti, quod est bonum: sicut etiam potentia intelligendi non tantum potest tendere in verum in communi, sed etiam in hoc vel illud verum particulare, Loc vel illo veri modo affectum. Quare etiam voluntati humanæ, ut voluntas est, convenit, ut possit velle Lonum, et omnes differentias boni: item, ut possit fugere malum, et omnes differentias mali. Nam quod PATROL. GB. Cl. AD AMPHILOCHIUM QUÆSTIO LXXX.

postea actualiter iste vel iste non versatur, circa appetitionem hujus vel illius in individuo, cum tali vel tali modo, per accidens est: posset, si vellet, quantum est præcise ex ipsa voluntate, quæ ita est com- parata, ut homo per illam possit tendere in quodcunque particulare bonum, sub quocunque modo, qui sit intra latitudinem objecti voluntatis in communi. Ex quibus apparet etiam in Christo hanc voluntatem posse poni, non tantum in actu, quasi primo, sed etiam in secundo. Neque enim ullam imperfectionem includit velle tantum vel tantum, dulce vel ama- rum, etc. Et cum voluntas hæc gnomica non sit a persona, tanquam a principio emanationis, aut eſſe ctivo, nil refert, num exsistat in hypostasi humana et creata, ut fit in aliis hominibus: an vero in hypo- stasi increata, et divina, ut contingit in Christo; cum hypostasis sit voluntati tantum conditio sine qua non agendi. Ad secundum argumentum Photii negatur antecedens. Nam electionem esse in Christe patet ex illo Isaiæ (vu, 15) : Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. Nee est de ratione electionis, ut possit etiam malum eligere. Satis est, ut habeat indifferentiam respectu bonorum. Et in Christo est liberum arbitrium, ut postea videbimus : ergo etiam electio. Ad tertium argumentum respondetur, voluntatem humanam gnomicam Christi individualem differre a voluntatibus gnomicis singulorum hominum, et differre etiam realiter a voluntate Patris et Spiritus sancti, sive spectetur ut est potentia, sive ut est actus. : Quartum argumentum nil valet. Nam voluntas gnomica est actus, non potentia. Et si est potentia, est eadem potentia secundum entitatem cum voluntate naturali, et specifica; et sic nulla est compositio vc- luntatum sed sunt tantum diversæ rationes, fundatæ in eadem entitate voluntatis. Et consequenter, nec erit compositio naturarum. Et, si argumentum valeret, probaret etiam in singulis hominibus esse com- positam voluntatem, et consequenter compositam naturam ex duabus naturis perfectis, et integris : na- turam enim ex imperfectis naturis componi nil est absurdi. Ad quintum negatur, de ratione consilii esse ignorantiam, vel dubitationem. Licet enim in nobis id ita accidat, eo quod non habeamus cognitionem omnium rerum, sicut Christus habebat; consilium tamen per se, non includit ignorantiam et dubitationem. Quod certum est, si consilium accipiatur pro ipso judicio, seu sententia, qua per rationem concluditur, quid sit agendu:n. Quo pacto consilium etiam in Deo poni potest. Si vero consilium accipiatur pro inquisitione de co, quod est agendum: sic quidem in nobis procedit consilium ex ignorantia et dubitatione; in Christo tamen tantum counotabat progres- sum ab uno ad alterum, absque ignorantia vel dubio. Nec hoc magis est absurdum, quam quod Christus discurrendo per intellectum, procedebat a præmissis notis, ad conclusionem notam; licet discursus dicatur esse a noto ad ignotum: sed hoc per accidens, ut patet etiam in viro docto, cum syllogismos facit de conclusione sibi non ignota. Ergo, sicut Christus fuit discursivus sine dubitatione; ita fuit etiam consiliativus sine ignorantia, etc. Nisi quis secundum sententiam, quæ negat Christum habere scientiam acquisitam a primo instanti incarnationis, dicere velit, ratione scientiæ practice acquisitæ, eum habuisse consilium secundo modo sumptum de co, quod nesciebat, non simpliciter, sed per scieu- tiam acquisitam. Etsi dubitatio etiam hic removeri debet. Neque enur in Christo ullus fuit actus intelle- ctualis dubitativus. Esse autem in Christo consilium, videtur etiam planum fleri ex eo, quod ab Isaia (tx, 6) appellatur magni consilii angelus. Ubi nomen consilii non tantum improprie, pro gnome, seu sententia, sed etiam pro ipsa inquisitione agendorum accipi potest. Ad sextum argumentum Photii respondetur, nil aliud probari, quam voluntatem guomicam non fuisse in Christo cum pcccabilitate : quæ non est perfectio, sed imperfectio. Ad septimum respondetur eodem modo. Non enim est de ratione voluntatis gnomicæ, ut possit tendere in bonum et in malum: sicut neque est de ratione liberi arbitrii, ut patet in Deo, etc. Ad id, quod Photius addit de voluntate divina gnomica, respondetur: voluntatem divinam Christi gnomicam entitate esse unam eamdemqué cuin voluntate Patris, et Spiritus sancti. Sicut etiam una et eadem est, quoad actum. Si emm voluntas gnomica hominum non distinguitur a voluntate naturali se- cundum entitatem, multo minus distinguetur in divinis. Et quamvis in hominibus, quoad actum, differat voluntas gnomica, non modo, quatenus individualis aclus unius non est individualis aclus alterius: sed etiam, quatenus unus vult, alter non vult, ut quatenus iste vult dulce, alter amarum, et sic sibi mutuo ob varias sententias repugnant: tamen in divinis học non fit; sed actus voluntatis unius personæ, est simpliciter etiam actus alterius secundum entitatem. Nec una persona vult hoc, alia illud, propter ejusdem numero naturæ, et consequenter voluntatis communicationem : sed numerica hæc distinctio actuum, et repugnantia circa objecta, non est simpliciter de ratione voluntatis gnomicæ, ad cujus rationem hoc tantum pertinet, ut sit alicujus individui, et proficiscatur ex gnome, seu sententia decretoque rationis circa agibile, et ut versetur circa objectum voluntatis conditione, vel quali - tate aliqua affectum, ut est tantum vel tantum, dulce vel amarum. Et quod in divinis non sit repugnau- tia voluntatis, nec quoad actum, nec quoad volitum formale, vel materiale, id fit propter identitatem ejusdem naturæ. Et si in humanis, verbi gratia, tres personæ communicarent, et suppositarent eamdem maturam, non esset etiam ulla diversitas in voluntate; et tamen optime possemus ibi constituere volun- tatem gnomicam, eo modo, quo voluntas ista hactenus explicata est. PHOTII PATRIARCH.E CP.