TACTICA. EPILOGUS. τῶν ἐναντίων, καὶ πῶς μετακινεῖσθαι τὰς τάξεις δυνατὸν, καὶ ἐν τίνι τόπῳ, καὶ πότε χρηστέον. Ταῦτα νθ'. Τῆς δὲ ἀρχιτεκτονικῆς ἐστιν τὰ τῶν στρατο- πέδων καὶ φοσσάτων σχήματα ήτοι τῶν ἀπλήκτων, πῶς δεῖ ταῦτα περιλαβεῖν διὰ φοσσάτου ἢ χάρακος, χρείας ἐστίν· ἐκλέγεσθαι δὲ καὶ τόπους ὅσοι μὴ εὐ- επιβούλευτοί είσι τοῖς πολεμίοις, καὶ ὅσοι εὐαπάλ λακτοι ἐν ταῖς ὑποστροφαῖς καὶ ταῖς ἀναζεύξεσιν. ξ'. Προσέτι δὲ μηχανικῆς ἐστι τειχίσματα πόλεων ή άλλων φρουρίων πρὸς τὰς τῶν πολεμίων μηχανὰς ἀκαταγώνιστα κατασκευάσαι, καὶ ὑπὸ ὑδάτων ἂν επαγωγῆς ἀνάλωτα. Καὶ περὶ τὰ τείχη δὲ κατα- σκευὰς ποιῆσαι καὶ παρασκευάσαι ὅπλισιν· ο:ον τὰ λεγόμενα μαγγανικά, καὶ τοξοβολίστρας, καὶ τὰ άλλα ὅλα ὅπλα ὅσα πρὸς τειχομαχίαν ἀντίκειται, καὶ μὲν καὶ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς. ἐνιαυτοῦ προλέγειν, ἐν οἷς χειμώνων καὶ καυμάτων μεταβολαί γίνονται, ἢ ὑδάτων ομβρίων μεταφοραί, ή πνευμάτων ἐξαισίων κινήσεις, ἐξ ὧν στρατεύματα πολλάκις εἰς μεγίστους κινδύνους ἐνέπεσον. Καὶ ται (75) πολλάκις ἄχρηστον τὴν δύναμίν τινες ἀπερ- τὰ μέλλοντα δηλοποιεῖν, ἢ καὶ πρὸς τὸ συμφέρον, τὰς ἐπιφανείας εντέχνως μεταρυθμίζειν. Πάντα ταῦτα τῆς ἀστρολογίας εἰσίν. ο Εβ'. Τῆς δὲ ἱερατικῆς ἐστιν τό, καλῶς τὰ θεῖα χρῆσθαι, καὶ ταῦτα ἐπιτελεῖν ἀδιαλείπτως τὰ στρα- τεύματα εὐσεβῶς τε καὶ θεαρέστως κατὰ τὸν πα- ραδοθέντα θεσμὸν ἄνωθεν τοῖς εὐσεβοῦσι Χριστια- ἄλλων εὐχῶν καὶ δεήσεων πρὸς τὸν Θεὸν ἐκτενῶς τοὺς κινδύνους παρασκευάζονται. ξγ'. Τῆς δὲ ἰατρικῆς ἐστι, περὶ τὰ ἔλκη τὰ ἐκ τῶν τραυμάτων γινόμενα, καὶ περὶ τὰς πληγὰς ὅσαι ἀπὸ λίθων ἢ ἀπὸ βελῶν ἢ ἄλλου τινὸς ὅπλου γίνον- ται, τούτων πάντων φάρμακα ἔχειν θεραπευτικήν, καὶ ἐπιστήμην Ιατρικήν. Αλλ' ὅσα νοσήματα κοινά πόνους, καὶ ὑδάτων μεταβολάς, καὶ τόπων θέσεις, ΝΟΤΕ. - A mentum habent, quemadmodum singula faut, qua- PATROL. GR. CVII. lem armaturam adversus hostem fabricare, quem- admodum acies moveri debeant, quo loco, tem- poreque utendum. Atque hæc de aciebus in- struendis. 59. Architectura est castrorum formas descri- bere, quemadmodum fossa, aut vallo obsepienda sunt; interiora loca apte, distributeque sejungere, exitus aperire, maximi exercitus intervalla, minimi autɩm angustias tenere, ubi utrorumvis aliquis usus fuerit, loca eligere, quæ hostium insidiis mi- nime appetantur, quæque in reversionibus, dis- junctionibusque idonea esse possunt. 60. Hujus artis praterea sunt, muros civitatum, aut munitionum ab hostium machinationibus inte- gros servare, aut aquarum inundationes ab illis repellere, arma ad muros defendendos parare, ut manganica, toxobolistras, et reliqua hujus generis, quæcunque vel ad muros defendendos, vel op- pugnandos spectare solent, atque hæc de archi- tectura. 61. Astronomia est tempestivitates anni præ- dicere, in quibus frigorum, et calorum commuta- tiones funt, aut imbrium, et aquarum pluviarum proluvies, vel ventorum ingentium natus, e quibus magni exercitus in summa sæpe discrimina vene- runt; diei noctisque partes ita commode dividere, ut requictis ac incursionis tempora facillime co- gnoscantur, quibus non observatis, universa co- piarum summæ sæpe in rebus aggrediendis ir- ritæ atque inanes fuerunt; terra notus, reliquo- rumque signorum, et portentorum eventus pre- monstrare, illaque ad nostros milites animaudos transferre. Sed de astrologia salis. 62. Sacrarum rerum scientia est, bene divinis uti, et his incessanter operari exercitu pie, et ila ut Deo placeant, juxta legem piis Christianis su- perius traditam, per sacros sermones, et sacrifcia, et alias orationes, et preces ad Deum assidue, et ad ejus intemeratam Matrem, et Deiparain, et sanctos ejus famulos, factas, quibus propitiatur Deus, et per fidem salutis animæ militum firmiores ´ad pericula subeunda parantur. 63. Medicina, ulcera, 'quæ ex vulneribus orta sunt, vel plagas, quæ lapidibus, aut telis, aut aliis hujusmodi rebus infiguntur, sanat, et pharmaca iis parata habet. Εgritudines, quæ ex calore, aut frigore, labore, aquarum mutatione, locorum situ, aeris temperie, corporis curandi negligentia, ali- mentorum improbitate, novarum frugum, et fru-

καὶ ἀέρων κράσεις, καὶ σωμάτων ἀθεραπευσίαν, Φαινόμενα, Παρασημειώσεων. παραση σεων. καὶ τροφῶν ἀταξίαν, οἷον καρπῶν νέων, καὶ τῶν ὁμοίων, τούτων πάντων ή ιατρική έστι θεραπευ τική. ξδ'. Προσέτι τῆς λογιστικῆς εἰσι διοικήσεως, καὶ τὰ ἀναλώματα τῶν στρατιωτῶν, καὶ ὅσα ἀπὸ λα φύρων συναθροίζονται, ἢ ἄλλοθεν συνάγματα χρη μάτων, καὶ πάλιν ποῦ ἀναλίσκεται, είς τε ὅπλων καὶ μηχανημάτων κατασκευὰς, καὶ εἰς ἑτέρας χρείας, ὡς εἰκὸς, ἑκάστης εκστρατείας, τούτων πάντων μὴ εὐκρίνεια καὶ οἱ λόγοι τῆς λογιστικῆς εἰσι μεθόδου. ξε'. Τέχναι μὲν οὖν τοσαῦτα: πρός τε κατα σκευὴν καὶ σωτηρίαν στρατεύματος, καὶ τεχνίται δὲ τούτων οἱ ἐπιστημόνως αὐτὰς μεταχειριζόμενοι. ξς'. Τὴν μὲν οὖν ὁπλιτικὴν οἱ περὶ τὴν τῶν ὅπλων εργασίαν πονοῦσι τεχνῖται, τὴν δὲ λογιστι κὴν γραμμάτων καὶ ψήφων ἔμπειροι ἄνδρες, την δὲ τακτικὴν ούτε αὐτὸς, ὦ στρατηγέ, καὶ ὅσοι ὑπὸ σὲ τεταγμένοι ἄρχοντες. ξζ'. Τὴν δὲ ἀρχιτεκτονικήν οἱ τέκτονες καὶ μην χανικοὶ, καὶ ἐκ πολλοῦ πρὸς τὴν τοιαύτην γυμνα σίαν ἔμπειροι. Τὴν δὲ ἀστρονομίαν οἱ περὶ τὰ μετέωρα στοχάζονται, σοφίᾳ τε καὶ ἐπιστήμῃ τῆς τῶν ἀστέρων ψηφοφορίας διαφέρονται, περί τε τὸν Πτολεμαίου κανόνα, καὶ περὶ τὴν αὐτοῦ λεγομένην Τετράβιβλον, καὶ περὶ ἕτερά τινα τῶν Χαλδαϊκών παρασημειώσεων Προσέτι δὲ καὶ τὴν τοῦ Αράτου περὶ τῶν φαινομένων διαγόρευσιν.... Ἰωάννου τοῦ Λυδοῦ καθημερινήν τε καὶ μηνιαίαν παρατήρησιν. Τὰ δὲ τῆς γενεθλιολογίας ἔσα ἐν τοῖς εἰρημένοις παρέσπαρται, ὡς ἀπόβλητα τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας ἡ ἡμετέρα ἀποτρέπεται βασιλεία καὶ ταῦτα μὲν τῆς ἀστρονομίας. ξη'. Τὴν δὲ ἱερατικὴν, ἱερεῖς καθαροί, σεμνοί τὸν βίον καὶ τρόπον, καὶ καθηγιασμένοι τελεσι ουργήσουσιν καὶ αὐτοὶ τὸ τέλος τῆς οἰκείας ενεργείας τῷ Θεῷ ἀναστήσουσιν, ώσπερεὶ καὶ ἡμεῖς τὰ πρώην ἡμῖν εἰρημένα ἀνακεφαλαιωσάμενοι τὸ τέλος τῆς στρατηγικῆς ἡμῶν ταύτης ἀφηγήσεως τῷ πάντων ἀγαθῶν δοτῆρι Θεῷ ἀνατίθεμεν.. ξθ'. Νόμοι μὲν οὖν στρατηγικοὶ καὶ τύποι του σοῦτοι παρὰ τῆς ἡμετέρας βασιλείας σοί τε αὐτῷ, καὶ τῷ ὑπὸ σὲ στρατεύματί τε καὶ πολιτεύματι διὰ πείρας έγγεγυμνασμένοι Εστωσάν τε καὶ φυλαττό σθωσαν, ὦ στρατηγέ, καὶ χρή σε τοί, ἐνταῦθα ἐγε γεγραμμένοις μετά προσοχῆς τε καὶ νήψεως πλείο στης εμμελετᾷν. Μεγάλα γὰρ κερδήσεις ἐκ τοῦ Του Αράτου. του Αοράτου. νης Φιλάδελφος Λυδός. Οὗτος έγραψε περί μηνών βιβλίον α', καὶ περὶ διοσημειῶν ἕτερον, καὶ ἄλλων ἀνῶν ὑποθέσεων μαθηματικών. Προσομιλεῖ δὲ ταῦτα Γαβριήλῳ τινὶ ὑπάρχω. 16: Τινὸς δὲ σημαντικὴν ἡ του των ενδημία καθέστηκεν, εἰπεῖν ἐθάρρησεν ὁ Λυδός τῶν ἄλλων λίαν νεώτερος καθεστώς, ὃς κατὰ τοὺς χρόνους εγνωρίζετο Ιουστινιανοῦ τοῦ αὐτοκράτορος. cuum caeterorumque hujus generis iusalubritate oriuntur, arte sua peliit. 64. Ad artem rationis subducende præterea pertinent, sumptus militum, summa spoliorum, pecuniarum accumulatio, et quemadmodumn iterum in arinorum machinationumque apparatum, et in alios militiæ usus consumantur': horum omnium dijudicatio ratioque ad artem hanc spectat. 65. Ad apparatum igitur, salutemque exercitus constituendam hae artes, atque iis artibus instructi homines pernecessarii sunt. In armorum ratione ela borant, qui armorum conficiendorum periti sunt. 66. In ratione subducenda, litterarum et sum marum faciendarum periti homines; in acierum instruendarum ratione tu, imperator, atque alii qui sub te præfecti constituti sunt. 67. In architectonica, qui architecti et mecha nici sunt, et longo tempore in usu harum rerum versati sunt. In astrorum ratione, qui coelestia corpora scrutati sunt, quique in astrorum ortu atque obitu, conversionibus planetarum, operam suam collocant, qui Ptolemæum diligenter cogno scunt, et Chaldaicas quasdam observationes, Arali Joannis Lydi diurnam men struamque observationem tenent. Genethlialogias autem, quæ iis in libris sparsæ sunt, et ab Ecclesia Dei rejiciuntur, nos nostro quoque regno ex pellimus. Et hac sunt de astronomia. 68. Juxta sacrorum autem scientiam, sacerdotes puri et graves vita et moribus, et sanctificati sacrificiis, et ipsi proprii muneris finem Deo offe rent; sicuti et nos, quæ paulo superius diximus, recapitulantes imperatoriæ hujus nostræ præ fecturæ finem, omnium bonorum datori Deo con secramus. 69. Leges igitur imperatoriæ ac militares, a nostro regno tibi, militibusque, qui sub imperio tuo sunt, hæ præscriptæ sint, quæ abs te assidue custodiantur, et ad eas servandas omni studio ac labore enitaris; magna enim et præclara hinc ad jumenta reportabis. Quando enim consilia facta que imperatoria ad aciem tuam firmandam excogi Scribebatur, Scribebatur, Porro Checi codex bic citat etiam Joannis Lydi Diurnam menstruamque observationem. Intelligit vero eo no mine Nigidii Figuli, De tonitruum per singulos menses, et dies significatione librum, quem Lydus hic e Latina lingua in Græcam transtulit. Exstat ipsum opus in bibliotheca Palatina, ubi nos ante quinquennium, cum illic ageremus inter peregri nandum, descripsimus, et edendum dedimus Jano Rutgersio, praestantissimi ingenii, et multarum lit terarum juveni. Meminit hujus Lydi Suidas: Twdv Vixit autem circa Justi niani tempora, ati nos decet Theophylactus Simo catta, lib. vir, cap.

TACTICA. EPILOGUS. βιβλίου τούτου, καὶ λίαν ὠφέλιμα· ὅταν γὰρ ἐν αὐ- Α τῷ ἀκριβῶς στρατηγήματά τε καὶ διατάγματα ὑπὲρ σοῦ κατανοήσεις, τότε ἄρα καὶ εἴποτε τοῖς αὐτοῖς οἱ πολέμιοι χρήσονται, ῥᾳδίως τὰ ἐναντία τούτων κατὰ ἐκείνων ἐπινοήσεις. ο. Ταῦτα γὰρ κατὰ τὸ δυνατὸν ἔκ τε τῆς τῶν πόλεων (79) πείρας, ὡς εἴρηται, καὶ ἐκ τῶν εἰρη μένων παρὰ τῶν ἀρχαίων, εἰς κοινὴν ὠφέλειαν προτεθείκαμεν, οὔτε κάλλους λέξεως φροντίσαντες, ὡς ἐν ἀρχῇ που ἡμῖν εἴρηται τοῦ συντάγματος, οὔτε τῆς ἄλλης εμπεριέργου συντάξεως, ἀλλ' ἡ μόνον δὲ ἁπλαῖς καὶ κοιναῖς χρησάμενοι ταῖς λέξεσι, καὶ ὁποίαις μᾶλλον ή στρατιωτική συνήθεια χρῆσθαι εξωθεν. κα'. Οσα δὲ κεφάλαια ἕτερα τὰ, ὡς εἰκὸς, ἁπάντων τὰ ἐν ἑκάστῳ πολέμου καιρῷ ή τινος ἐκείνου παρασκευῆς καὶ μάλιστα ἐν τῷ νῦν ἡμῖν ἐνοχλοῦντι Σαρακηνῶν ἔθνει, δι' όπερ, ὡς εἴρηταί που ἡμῖν, καὶ τὸ παρὸν συντέτακται βιβλίον. Εἰ καὶ μὴ πάντα συλλαβεῖν ἐδυνήθημεν, ἀλλ᾽ ἔκ τε τῶν γεγραμμένων, ἔκ τε τῆς προλαβούσης πείρας, καὶ αὐτῆς δὲ τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως στοχάζεσθαι σε δέον, καὶ ὡς δυνατὸν ἁρμόζεσθαι τοῖς ἀναφυομένοις· οὐ γὰρ οἶμαι δυνατὸν, οὔτε ἡμᾶς οὔτε τινὰ ἕτερον ἅπαντα γράφειν, ἢ πρὸς ἅπαντα τὰ μέλλοντα ἀναφύεσθαι, ώστε παραφυλάττεσθαι ἁπάντων ἀπείρων ὄντων τῷ μέτρῳ τῶν ἐμπιπτουσῶν ἑκάστοτε διαφόρων περι- στάσεων. ὦ οβ'. Οὔτε γὰρ ὡσαύτως ἀεὶ οὔτε ὁμοίως ὑπὸ τῶν ἐναντίων τὰ ἐκείνων εγχειροῦνται στρατηγήματα. Διὸ οὐδὲ δύναταί τις τεκμήρασθαι τὰ μέλλοντα C ἀναγκαῖα πρὸς χρῆσιν ἑκάστοτε. Ἀλλ᾿ οὐδὲ μια γνώμῃ στρατηγοῦνται, ἀλλὰ ποικίλης οὔσης τῆς παρὰ τῶν ἐναντίων ἐγχειρήσεως (80), καὶ διάφοροι οἱ τρόποι τῶν ἀντεγχειρήσεων ὀφείλουσι γίνεσθαι· πανοῦργος γὰρ καὶ ἀκατάληπτος ἡ ἀνθρωπεία φύσις ὑπάρχουσα, πολλὰ καὶ βουλεύσεται καὶ ἐγχειρεῖν παρ' ἐλπίδας δύναται. ογ'. Οθεν καὶ ἁρμοδίως καὶ καταχρέως δέον ἀεί σε, ὦ στρατηγέ, τῇ πρὸς Θεὸν δεήσει σχολάζειν καὶ · τὰς αὐτοῦ ἐντολὰς φυλάττειν · ἵνα δι' αὐτοῦ δύνασαι καὶ κατ' ἐχθρῶν (81) πίζεσθαι, καὶ αὐτὸς ἀβλαβής ἅμα τοῖς ὑπὸ σὲ περισώζεσθαι καὶ τὴν ἐν Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ καὶ βασιλεῖ τοῦ παντὸς αἰωνίῳ, σωτηρίαν καὶ νίκην ἄνωθεν ὑποδέχεσθαι, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. (79) Τῶν πόλεων. Scribe, τῶν πολέμων. (80) Εγχειρήσεως. Scribebatur, ἐγχειρήτως. (81) Τῶν ἐχθρῶν. Scribebatur, τῷ ἐχρῶν. - taveris, si illis iisdem hostes utantur, facile borumn peritus contraria usurpare potes. 70. Hæc autem pro ratione ingenii nostri partim usu bellico, partim ex scriptoribus antiquis colle- cla, ad communem utilitatem hunc in librum con- tulimus, neque curiosam aliquam verborum inani- tatem conquirentes, sed verbis tantum communi- bus planisque usi, militarem dicendi formam po- tissimum secuti sumus. 71. Quæcunque autem alia, vel ad tempus belli gerendi, vel alterius alicujus apparatus adversum ullas nationes, et Saracenos potissimum, quorum gratia bic liber a me, ut ante dixi, conscriptus est, suscepti caput pertinent, ea, quanquam hoc libro contenta non sunt, in iis tamen, si quis se exer - ceat, usu aliquo belli, et naturæ rerum perscruta- tione facile ea quæ desiderantur colligere com- prehendereque poterit. Neque enim fieri potest, ut ego aut quisquam alius, quantocunque ingenio eruditioneque sit, omnia complectatur, quæcunque industria ac solertia humana excogitantur, aut viam doceas, qua hæc caveantur, quæ infinita at- que immensa genere rebusque circumstantibus sunt. 72. Neque enim similiter, eodemque modo ho stium consilia, factaque imperatoria ab illis susci- piuntur; itaque ne hæc quidem, quæ ad usum semper necessaria sunt, indicare quis potest; sed cum neque una mente omnes imperatores sunt, sed magnæ varietates rerum ab hostibus suscepta- rum sunt, diversæ etiam rerum aggressiones ad eos moliendæ sunt. Astuta enim et solers humana natura cum sit, multa excogitare, multa moliri nec opinata potest. 73. Unde par est te, imperator, supplici mente semper Deo preces adhibere, et in omnibus au- ctori salutis, pro iis quæ maxime salutaria sunt supplicare. NOTE.

LEONIS PHILOSOPHI δαιπότατοι, κρίβαντες, δεφένσωρες; Α ΚΕΦΑΛ. ΛΒ'. - Παρατάξεις πεζών κατ' αὐτούς. - . • Τῶν πεζικών ταγμάτων ἕκαστον ἐξ ἀνδρῶν ἦν τε τρακισχιλίων εννενηκονταεξ συνιστάμενον, ὁπλιτῶν ἁπάντων καὶ ἀσπιδοφόρων· εἶχε δὲ ὀρδίνους τὸ τάγμα δεκαέξ· ὁ δὲ ὄρδινος ἐξ ἀνδρῶν ἦν διακοσίων πεντηκονταέξ. Η τοίνυν τελεία παρ' αὐτῶν καλου- μένη παράταξις ἐκ ταγμάτων τεσσάρων ἦν συν- ισταμένη διήρητο δὲ εἰς δεξιὸν καὶ ἀριστερὸν, μέσ σον δεξιὸν καὶ μέσον ἀριστερὸν, ὡς εἶναι λοιπὸν τὴν παράταξιν ταύτην ἐξ ἀνδρῶν ἐκκαίδεκα χιλιάδων καὶ τριακοσίων ογδοήκοντα τεσσάρων. Χρήσιμος δὲ ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἐν ταῖς παρατάξεσι παρὰ τοῖς πα λαιοῖς ἦν, ἅτε δὴ τούτου εἰς δύο ίσα διαιρουμένου μέρος. Εἶχε δὲ καὶ ψιλοὺς ἢ παράταξις δε τοὺς ἡμίσεις ἀεὶ τῶν ἀσπιδοφόρων ὀκτακισχιλίους ἑκατὸν εννενήκοντα δύο δηλαδή παρέταττον δὲ τούτους καθ' ἑαυτοὺς ἀεὶ καὶ ἰδίᾳ, ἢ μικρὸν τῶν ἀσπιδοφό ρων ἔμπροσθεν πρὸς τὸ διώκειν τραπέντας ίσως τοὺς πολεμίου; ἢ καὶ ἑκατέρωθεν τούτων ἢ ὄπισθεν, ὡς ἀπαιτεῖν εἶχεν ή χρεία. Συνεποσοῦτο τοίνυν ή παράταξις άπασα εἰς εἴκοσι τέσσαρας χιλιάδας καὶ ἐξακοσίους ἑβδομηκονταέξ. Παρέταττον δὲ καὶ τρό τον ἕτερον. Τοὺς μὲν εἰρημένους εξακισχιλίους πρὸς τοὺς " δέκα καὶ τριακοσίους όγδοήκοντα τέσσαρας, οὓς δὴ καὶ τελείαν παράταξιν, ὡς ἔφημεν, οι πα ὀκτακισχιλίων δηλαδὴ καὶ ἑκατὸν ἐννενηκονταδύο ἀνδρῶν, καὶ τὸ μὲν δεξιὸν ἐκάλουν κέρας, τὸ δὲ ἀριστερὸν, δεξιὰν δὲ κεφαλὴν τὸ ἄνω μέρος τοῦ δεξιού κέρατος, οὐραν δὲ ὡσαύτως δεξιὰν τὸ κάτω τούτου· τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ τὰ τοῦ ἀριστεροῦ ἐκαλοῦντο μέρη. Τὸ δὲ μεταξὺ τῶν δύο τῶνδε περά των διάστημα, ἔνθα καὶ ὁ στρατηγός ἵστατο, στόμα AD LEONIS AUGUSTI TACTICA APPENDIX. Sequentia capita præmittuntur Programmati academico Turicensi anni 1854. • Duplicis sunt generis, inquit Editor: aut ad veterum Græcorum Macedonumque, aut ad recentiorem Byzantinorum rem mili- tarem spectant. Et illa quidem (capp. 30, 34, 41 et 42, 53 et 54), quamvis plane novi non multum sano præbeant, haud inutiliter tamen cum Asclepiodoti, Æliani et Byzantini Anonymi relationibus comparen- tur. Haec vero (capp. 35, 38, 39, 45, 50) æque breviter ac dilucide prima Byzantinæ militiæ fundamnenta comprehendunt, quæ in Mauricii, Constantini et editis Leonis Tacticis sparsim nec sine difficultate jeguntur. › Monet præterea Editor, se codicis scripturæ semper adhæsisse et nihil novavisse, sed vel quis vero et cujas sit codex quo usus ert, talia reliquisse qualia sunt omnino lacet. Interpretationem Latinam addidimus. CAP. XXXII. — Ordinationes pedilum apud eos- dem [Græcos]. Peditum unaquæque legio quatuor armatorum et scutatorum millibus et nonaginta sex constabat; sex- decim in legione ordines; porro ordo quisque du- centorum et quinquaginta sex virorum. Quem vero * perfectum vocabant exercitum, quatuor legionibus constabat : dividebatur autem in dextram et sini- stram partem, medium quoque dextrum et medium sinistrum: unde sexdecim millia et trecenti octo- ginta quatuor viri. Apud antiquos porro utilis erat ille numerus, siquidem in duas æquales partes fuerit divisus, neque ideo alterutra pars unquam in unitatem desierit. Ad dimidium autein scutato- rum erant semper in hujusmodi exercitu leviter armati, octo millia scilicet et centum nonaginta η duo : qui separatim semper popebantur, id est, vel parum ante scutatores, ad persequendos hostes in fugam forte conversos, vel ex utroque latere, vel etiam pone, quemadmodum requirebat necessitas. Totus itaque exercitus erat viginti quatuor mil- lium et quingentorum septuaginta sex. Alio quoque modo excrcitum disponebant. Sexdecim namque millia et trecentos octoginta quatuor, quos, ut di- ximus, perfectum exercitum vocabant, in duas partes æqualiter dividebant, utrinque scilicet ponentes octo millia et centum nonaginta duo, et cornu dextrum dicentes et cornu lævum, et dextram frontem partem cornu dextri anteriorem, caudam- que dextram partem posteriorem ; cornu quoque levi partes singulas pari ratione denominabant. Spatium vero illud quo inter se cornua distabant, ubi stabat dux, os et umbilicum exercitus dicebant. Separatim etiam leviter armatos octo millia et centum nonaginta duo in illa ordinatione eodem quo jam diximus modo ponebant. Intervallum in.

καὶ ρ β ψιλοὺς ἰδίᾳ κανταῦθα καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς Εταττον, ὡς φθάσαντες ἔφημεν. Διάστημα δὲ κατὰ πλάγιον· ἐν τοῖσδε τοῖς τάγμασι πρὸς ἄλληλα οὐ πλέον ἦν ὁργυιῶν ὀκτώ. ΚΕΦΑΛ. ΑΓ. - Παρατάξεις ιππέων κατ' αὐτούς. Οἱ δὲ ἱππεῖς σπανίως μὲν καθ' ἑαυτοὺς ἐπολέμουν ὀλίγον γὰρ ἦν παρ' Ελλησι τὸ ἱππικόν· ὅτε δ' οὖν πρὸς ἱππομαχίαν καθίσταντο, τοὺς μὲν καταφράκτους ὁμοῦ σὺν τοῖς δορυφόροις εἰς δύο διήρουν τάγματα, μέσον δεξιὸν καὶ μέσον ἀριστερὸν, τοὺς δ' ἐλαφρούς καλουμένους ἀκοντιστὰς δηλαδὴ καὶ τοξότας εἰς δύο ἕτερα ' δεξιὸν καὶ ἀριστερὸν, προΐεσαν δὲ μικρὸν τῶν καταφράκτων ἔμπροσθεν, ὡς ἀπὸ ὀργυιῶν ὀκτὼ μάλιστα. Τὸ μέντοι πάχος τῶν ταγμάτων οὐ πλέον ἦν ὁρδίνων τεσσάρων, δύο μὲν ἐκ τῶν καταφράκτων τῶν εἰς προμάχους τελούντων, δύο δ' αὖθις τῶν ἐλα φρῶν καλουμένων· οὗτοι δὲ καὶ οὐραγοῦντες ἦσαν. Διάστημα δὲ κατὰ πλάγιον· ἐν τοῖς ἱππικοῖς τοῖσδι τάγμασι πρὸς ἄλληλα οργυιῶν ἦν εἴκοσι μάλιστα. Κατὰ μέντοι τὸ τῶν ὀρδίνων μῆκος δύο μὲν ἐν τοῖς καταφράκτοις τὸν τῆς ὀργυιᾶς ἐπεῖχον τόπον, ἐν δὲ τοῖς ἐλαφροῖς λεγομένοις όργυιᾶς ἐπεῖχεν ἕκαστος τόπον. ΚΕΦΑΛ. ΑΔ'. Παρατάξεις στρατοῦ συμμί στου κατ' αὐτούς. Συμμίκτου δὲ στρατοῦ συνεστῶτος ἐκ πεζῶν δη λαδὴ καὶ ἱππέων, τοὺς μὲν πεζοὺς καθ᾿ ἕνα δήπου τῶν εἰρημένων 13 παρέταττον τρόπον, τοὺς δ᾽ ἱππεῖς ἢ τῆς πεζικῆς παρατάξεως ἔμπροσθεν, ἢ καὶ ταύτης ὄπισθεν, ὡς ὁ καιρὸς ἐκάλει δηλονότι καὶ ἡ χρεία – κατήπειγεν, ἢ καὶ περὶ αὐτὰ τὰ τῆς παρατάξεως ἀκρότατα τούτους ἔταττον, ὡς ἂν ῥᾳδίως 18 μὲν τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἐπελάσεις οὕτω, ῥᾳδίως δὲ 10 καὶ τὰς ὑποχωρήσεις ποιοῖντο, πονήσαντές τε ήδη καὶ μὴ οἷοί τε ὄντες τὸν πόλεμον διαφέρειν ἀλύπως ἂν καὶ σὺν οὐδενὶ πόνῳ περὶ τὴν οὐραγίαν διασωθείεν 1. Ὥσπερ δὲ ἄρα τὴν εἰρημένην τελείαν πεζικὴν παρά ταξιν εἰς ἐκκαίδεκα χιλιάδας πρὸς τοῖς τριακοσίοις ὀγδοήκοντά τε καὶ τέσσαρσιν " οπλίτας Εφημεν συμπεσοῦσθαι, τοὺς δέ γε ψιλοὺς εἰς τὸ ἥμισυ τού των, εἰς η δηλαδὴ καὶ ρ' 10 εννενηκονταδύο, οὕτω δὴ καὶ τοὺς ἱππεῖς εἰς τὸ ἥμισυ τῶν ψιλῶν περιίστων, εἰς τῆς δηλονότι, ὡς συμποσοῦσθαι λοιπὸν τὴν σύμμικτον ταύτην παράταξιν εἰς χιλιάδας κη' καὶ χορό. Καὶ οὕτω μὲν, ὡς ἔφην, οί τε Μακεδόνες καὶ τὸ Ἑλληνικὸν ἅπαν ὡπλίζοντό τε καὶ παρετάτ. τοντο· περὶ δὲ τῶν καθ' ἡμᾶς καὶ Ῥωμαϊκῶν ὁπλισμῶν τε καὶ παρατάξεων μετ' ὀλίγα λεκτέον λοιπόν. ΚΕΦΑΛ. ΛΕ. Πῶς κατὰ ῾Ρωμαίους οἵ τε τοῦ στρατοῦ ἡγεμόνες καὶ τὰ ὑπ' αὐτοὺς ὀνομά ζονται τάγματα. Πρῶτος μὲν δὴ τῶν ἡγεμόνων ἁπάντων δ στρατο ηγός ἐστιν 18· εἶτα οἱ τουρμάρχαι οἱ καὶ μεράρχαι λεο γόμενοι, μεθ' οὓς οἱ δρουγγάριοι, εἶτα οι κόμητες, " βί, Β. καταπλάγιον Β. Στρλ Ο καταπλάγιον Β.· ἐπεῖχεν ἕκαστον συμμικτοῦ Β. εἰρημένον Β. βαδίως (α ω βαδίας δὲ μὲν δὲ β. το διασο Θείαν Β. 1 1η τέσσαρσιν στν Β. "χ' ο η' Β. το στρατηγὸς ἔστιν Β. non erat amplius quam uluis octo. " super quo in transversum separabantur legiones CAP. XXXIII. Ordinationes equitum apud eos dem. Raro equites separatim dimicabant; modicus enim erat apud Graecos equitatus; quoties au tem ad equestrem pugnam deveniebaut, calaphra ctos cum doryphoris simul in duas legiones divi debant, in medium scilicet dextrum et medium lavum; quos autem celeres vocabant, id est, jacu latores et sagittarios, in duas pariter legiones, dex tram videlicet et lævam, quas ante cataphractos ad ulnas octo sistebant ut maxime. Legionum pro funditas quatuor tantum ordinum erat, duorum vi delicet ex cataphractis tanquam antesignanis et duorum ex celeribus qui extremum agmen duce bant. Intervallum autem inter illas equestres le giones viginti ulnarum erat. Quod vero ad ordinum longitudinem attinet, unius ulnæ spatium bint ca taphracts, celeres singuli occupabant. CAP. XXXIV. — Mizli exercitus apud eosdem or dimaliones. Exercitus mixti pedites aliquo ex prædictis mo dis, equites vero aut ante aut pone peditatum, us postulabat tempus aut urgebat necessitas, dispo nebant, vel etiam ad extremum quodque latus, quo facilius in hostes erumperent, faciliusque se reci perent, atque ad caudam incolumes, pressi nec im petum hostium ferentes, reverterentur. Sicut pe ditum perfectus exercitus constabat, sicuti jam diximus, sexdecim armatorum millibus et trecentis ` octoginta quatuor cum leviter armatis ad dimidium octo scilicet millibus et centum nonaginta duobus, ita equitibus ad dimidium leviter armatorum, quatuor scificet millibus et nonaginta sex; unde mixtus exer citus octo et viginti millibus et sexcentis septua giota duobus. Tali modo, ut diximus, Mace dones et universi Græci armabantur et exercitus instruebant; nunc autem paucis dicendum de armatura et ordinationibus nostris et Romano-` rum. Ducum et agminum quæ sub ipsis erant apud Romanos denominationes. CAP. XXXV. Ducum omnium primus est strategus, post turmarchæ, qui etiam merarchæ, post quos drun Barii, deinde comites, post autem centarcha (illi (sic) (sic) B. (sic!) tantum B. (sed o incorr. script.) " super scriptum et o linea suberecta transfossum) B. (sed a in @ corr.) (sed utrunque linea transfxum) (sic) liuea subducta notatum. " on' B.

μεθ' ους οἱ κένταρχοι (καλοῦνται δὲ οὗτοι καὶ τ ἑκατόνταρχοι)· μετὰ τούτους λοχαγοὶ καὶ δέκαρχοι καὶ πένταρχοι, ἔτι γε μὴν πρὸς τούτοις οι τέτραρχος καλούμενοι. Υπηρέται δὲ καθ᾽ ἕκαστον τάγμα σε τε βανδοφόροι καὶ οἱ μανδάτωρες, δαιότατοί τε καὶ κρίσαντες καὶ οἱ ἐπὶ τοῦ τούλδου καλούμενοι· καὶ πρὸς τούτοις οἱ λεγόμενοι μίνσωρες ή μινσουράτω ρες, ιατροί τε καὶ βυκινάτωρες. Στρατηγὸς μὲν οὖν ἐστιν ὁ τοῦ στρατοῦ παντὸς ἀφηγούμενος καὶ τὴν πᾶσαν ἀρχὴν παρὰ τῆς βασιλείας ἡμῶν ἐπιτετραμ μένος καὶ τῶν ἡγεμόνων διὰ τοῦτο πάντων ἐξουσιά ζων· τουρμάρχης δὲ ὁ τρεῖς τι δρούγγους ὑφ' ἑαυτὸν ἔχων· δρουγγάριος δὲ ὁ δρούγγου ἄρχων ἑνός· εἴη δ' ἂν δρούγγος 38 τὸ μέχρι τῶν τρισχιλίων ἀνδρῶν σύστημα, οὔτε δὲ τῶν τρισχιλίων ἐπέκεινα εἴη ἂν δρούγγος, οὔτε μὴν τῶν χιλίων ἔλαττον, ὥστε εἴη ἂν ὁ μὲν τουρμάρχης τρισχιλίων ἀνδρῶν ἄρχων τὸ ἔλαττον, τὸ δὲ πλεῖστον ἐννακισχιλίων, ὁ δὲ δρουγ γάριος ὡσαύτως τὸ μὲν ἔλαττον χιλίων, τρισχιλίων δέ γε καὶ τὸ τὸ πλεῖστον· κόμης δὲ ὁ βάνδου ἄρχων ἑνός. Είη δ' ἂν κατὰ τοὺς παλαιούς βάνδου κυρίως μὲν τὸ Ιδιωτικῶς καλούμενον φλάμουλον, καταχρη στικῶς δὲ τὸ τῶν διακοσίων καὶ μέχρι τῶν τετρακο σίων ἀνδρῶν συνεστὸς 10 πλῆθος ἐλέγετο, ὡς ἀξιολό γου τοῦ τῶν διακοσίων καὶ ἐπέκεινα συστήματος ὄντος λοιπὸν, ὥστε καὶ ἀρχήν τινα καθ᾿ ἑαυτοῦ ὑπεμφαίνειν τοῦτο καὶ βάνδον ἀνιστάν ἴδιον, ὥστε ἦν ἂν ὁ κόμης δύο κεντάρχων ἄρχων τὸ ἔλαττον. Νῦν δὲ βάνδον ἐπὶ μὲν πεζικῶν ταγμάτων τὸ τῶν διακο σίων ἀνδρῶν καὶ ἐπέκεινα 30 σύστημα μέχρι τῶν τε τρακοσίων τὸ πλεῖστον, ἐπὶ μέντοι γε εν τῶν ἱππικῶν τὸ τῶν πεντήκοντα μὲν τὸ ἐλάχιστον, προκόπτον δὲ μέχρι και τριακοσίων πεντήκοντα ἢ τὸ πλεῖστον τετρα κοσίων, ταὐτό " πως ἐν τῷ νῦν ἀλλαγίῳ 30 καλουμένῳ ἀλλάγιον γὰρ λέγεται μὲν ἀρτίως καὶ τὸ τῶν πεντήκοντα σύστημα, πρόεισι δὲ τὸ μὲν ἰδιωτικὸν καὶ μέχρι τῶν ρ' 50 πεντήκοντα, τὰ δέ γε τῆς βασιλείας ἡμῶν καλούμενα ἀλλάγια καὶ μέχρι τῶν τκ' ει καὶ τν' 88 4 τόγε πλείστον υ', ὁποῖα νῦν εἰσι τὸ μὲν τῶν Θρακησίων τα', τὸ δὲ γε τῶν Χαρσιανῶν τριακοσίων ν', καὶ τῶν ἑσπερίων ταγμάτων αὖθις ἔνια μέχρι και τεσσαρακοσίων ἀνδρῶν τὴν σύστασιν ἔχουσι. Κένταρχος δὲ καλεῖται καὶ κεντηρίων ὁ ἑκατόνταρχος, ώσπερ δὴ καὶ πεντήκον ταρχος ὁ πεντήκοντα ἀνδρῶν ἀφηγούμενος· λοχαγός δὲ ὁ τῶν κατὰ τὸ τοῦ τάγματος βάθος ἢ πάχος παρισταμένων ἡγεμονεύων, δ δὴ μάλιστα ἀπὸ ἀν δρῶν συνέστηκε σε δεκαέξ· λόχος γὰρ τὸ τῶν δεκαέξ ἀνδρῶν σύστημα λέγεται κυρίως, καταχρηστικῶς δὲ καὶ τὸ μέχρι τῶν τριάκοντα δύο εν λόχος καλεῖται· ὁ δὲ δὴ λοχαγὸς καὶ πρωτοστάτης καὶ πρόμαχος λέγεται. Δέκαρχος δὲ καλεῖται οὐχ ὁ δέκα ἄρχων ἀνδρῶν, ἀλλο ὁ εἰ ἐκ τῶν δέκα πρῶτος· δέκα γὰρ ὄντων ὁ εἷς τῶν λοιπῶν ἄρχει ἐννέα, ὥσπερ δὴ καὶ πένταρχος οὐχ ὁ οἱ δρουγγάριοι μεθ' ούς τρεῖς, Β. ἄρα τὸν δροῦγγον. Β. 26 συνεστώς 13. 86 επίκεινα Β. 36 ἐπίκεινα Β. 37 μέντοι γε μὲν δέ τοι Β. ὅρα τὰ τῶν ἱππέων ἀλλάγια. δρα τοίνυν τὸν λοχαγόν. οι τριακονδύο Β. • ὁ Β. γεται οι (τῆς, δέ γε καὶ] λέ ν ταυτό Β. σε συνέστησε vero centuriones dicebantur), postea quoque lo- 10 chagi, decarcba et pentarchæ et præterea qui tetrarchæ vocabantur. Legioni unicuique deser viunt bandophori, mandatores, dæpolatæ, cribantes et qui ad tuldum dicuntur; præterea quoque men sores seu mensuratores, medici etiam et buccina tores. Strategus porro exercitui universo præest, qui omne imperium a Nostra Majestate accepit traditum, omnibusque ideo ducibus præstat. Tur marchæ tres sub se drungos habent; drungarius vero drungo uni præest; drungus autem est col lectio virorum usque ad tria millia; namque trium millium collectio non est jam drungus, sed neque minus quam mille; ita ut tribus minimum milli bus præsit turmarcha et ad summum novem mil libus; drungarius vero pariter mille minimumviris et ad summum tribus millibus. Comes unius bandi dux: apud veteres quidem baudus proprie et spe cialiter dicebatur flammulus, improprie vero ag men ducentorum virorum usque ad quadringentos, quoniam ducentorum et amplius virorum agmen dignum visum est quod proprium haberet ducem et bandum efficeret; comes itaque duobus niinimum centarchis præerat. Nunc autem inter pedites bau dus est agmen ducentorum et amplius usque ad quadringentos ad summum; inter equites vero, quinquaginta virorum minimum, sed procedere potest usque ad trecentos et quinquaginta aut ad summum quadringentos, quod idem fere est ac quod nunc allagium dicitur: hodie enim allagium dicitur agmen virorum quinquaginta, quod in suo genere ad centum quinquaginta pervenit; quæ vero in nostro imperio allagia dicuntur ad trecentos vi ginti aut etiam quinquaginta, et ad summum quadringentos, sicut etiamnum apud Thracios sunt virorum trecentorum et viginti, et apud Charsianos trecentorum et quinquaginta; apud Occidentales autem quædam sunt quadringentorum. Centarcha seu centurio dicitur qui centum viris præest, sicut et pentecontarcha qui quinquaginta. Lochagus, iis qui secundum agminis profunditatem seu densitatem stant: quæ profunditas sexdecim ad summum est virorum: proprie enim lochus dicitur series virorum sexdecim, improprie autem usque ad tri ginta duo dicitur etiam lochus: lochagus autem vocatur protostates et promachus. Decarcha vero dicitur non quidem qui derem præsit, sed qui primus est inter decem; ubi enim sunt decem, unus novem cæteris præest; sicut et pentarcha non quinque præest, sed est primus inter quinque, et pariter tetrareha: non lochagus autem solum dicitur protostates et promachus, sed et aliquando fit uț decarcha etiam eo nomine vocetur; quando 10. Verba - omissa in textu ead. m. ad marg. adscripta. ss of B. cato linea transfossum). ss Eadl. m. ascript. ad marg. (sic) 30 Ead. m. ascript. ad marg. " B. "'x' B. 31 'y' B. B. Ead. m. ascript. ad marg. (sic) om. suble

τῶν πέντε ἄρχων, ἀλλ' ὁ ἐκ τῶν πέντε πρῶτος· ώσαύ τως δὲ καὶ ὁ τέτραρχος· λέγεται δὲ 87 καὶ πρόμαχος καὶ πρωτοστάτης μὴ μόνον ὁ λοχαγός, ἀλλὰ καὶ ὁ δέκαρχος ἔσθ' ὅτε· τοῦ γὰρ βάθους ἢ πάχους τοῦ τάγματος ἀπὸ ις' μὴ ὄντος ἀνδρῶν, ἀλλὰ ἀπὸ δέκα, τότε δὴ ὁ δέκαρχος καὶ πρωτοστάτης καλεῖται καὶ πρόμαχος, ἐπιστάτης δὲ ὁ δεύτερος ἢ μετὰ τὸν λοχαγὸν ἢ τὸν δέκαρχον ἱστάμενος· οὐραγὸς δὲ ὁ τοῦ πάχους τοῦ τάγματος ὕστατος. Δεῖ δὲ πρὸς τού τοις εἰδέναι, ὡς τάγμα μὲν καὶ τάξις μέρος τῆς παρατάξεως ἐστιν ἐξ οὗ καὶ ταγματάρχης καὶ ταξίαρχος λέγεται. Τὸ δὲ τάγμα οι διακοσίων ανα δρῶν τὸ ἐλάχιστον εἶναι δοκεῖ· τὸ γὰρ τούτων ἔτι ἔλαττον οὐκέτι τάγμα λοιπόν, ἀλλ' ἀπόμοιρα τάγμα τος κληθείη ἄν. Παράταξις δὲ καλεῖται τὸ ἐκ πολ λῶν ἤδη συνιστάμενον πλῆθος. Στόμα δὲ καὶ ὄμφα λός παρατάξεως ὁ μέσος αὐτῆς τόπος, ἔνθα καὶ ὁ στρατηγὸς μετὰ τῶν βάνδων ἕστηκε, μέτωπον δὲ ὁ πρῶτος ἔρδινος τῶν προμάχων λεγομένων, ὥσπερ δὴ καὶ οὐρὰ ὁ πάντων, ὡς ἔφημεν, ὕστατος ὅρδι νος ἐὰ ἐν ἑκάστῳ τάγματι λέγεται. Κοντοβέρνιον δὲ καλεῖται τὸ ἑκάστου τάγματος βάθος ἢ πάχος. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ ἡγεμόνων. Τῶν δὲ ἀνὰ τάγματα υπηρετούντων βανδοφόροι μὲν οἱ τὰ κοινῶς καλού μενα φλάμουλα φέροντες, μανδάτωρες δὲ οἱ τὰς τῶν ἡγεμόνων ἐπιταγὰς ἐπὶ τοὺς στρατιώτας διακομί-; ζοντες, δαιπότατοι δὲ καὶ κρίβαντες οἱ τῶν ταγμάτων κατόπιν ερχόμενοι καὶ τοὺς τραυματίας εὐθὺς ἀνα λαμβανόμενοι καὶ τοῖς ἰατροῖς τούτους ἀποκομίζον τες. Ἐπὶ τοῦ τούλδου σε δὲ καλοῦνται οἱ τὴν ἀπο σκευὴν ἐγκεχειρισμένοι τοῦ στρατοῦ σύμπαντος τοῦλον γὰρ ἡ ἀποσκευὴ λέγεται. Προκουρσάτωρες δὲ οἱ πρὸ τῆς τοῦ πολέμου συμβολῆς προεκτρέχον τες καὶ τοὺς ἐναντίους πρὸς συμπλοκὴν ἐρεθίζοντες κουρσάτωρες δὲ οἱ εἰς πραῖδαν ἀπερχόμενοι καὶ τὴν τῶν πολεμίων ληϊζόμενοι χώραν· δεφένσωρες δὲ σὲ κατόπιν τῶν προκουρσατώρων ἀεὶ ὄντες καὶ τούτους ἐκ τῆς τροπῆς ὑποστρέφοντας σε ὑποδεχόμενοι καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ἀγωνιζόμενοι 4. Υπερκεράσται δὲ και λοῦνται οἱ περὶ τὸ δεξιὸν ἄκρον τῆς παρατάξεως ἱστάμενοι ἐπὶ τῷ «κυκλῶσαι τοὺς πολεμίους· πλα γιοφύλακες δὲ αὖθις οἱ ἐκ τοῦ ἀριστεροῦ μέρους τῆς παρατάξεως ἱστάμενοι ἐπὶ τῷ τὰς παρὰ τῶν πολε μίων γινομένας κυκλώσεις φυλάττεσθαι καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτοῖς ἀντιπολεμεῖν καὶ ἀντικαθίστασθαι μένσωρες ἐκ δὲ ἢ σε μινσουράτωρες οἱ τοῦ στρατοῦ προεκτρέχειν ἀποτεταγμένοι καὶ τὰς οι ὁδοὺς ἐξω ομαλίζοντες καὶ τὴν τῶν ἵππων νομὴν ἐρευνῶντες καὶ τὰ ὕδατα καὶ πρὸς τούτοις τὴν τοῦ στρατοπέδου διάθεσιν καὶ πᾶσαν ἄλλην ὑπηρεσίαν αὐτοῦ. ΚΕΦΑΛ. ΛΗ'.— Οπλισμὸς πεζῶν κατὰ Ῥωμαίους. Πεζικῶν δὲ Ῥωμαϊκών παρατάξεων ἔχοι ἂν ὁπλισμὸς ὧδε· τῶν μὲν ὁπλιτῶν καλουμένων ἢ τετράγωνοι ἔστων αἱ ἀσπίδες εἰς στενὸν ἀποτελευ τῶσαι κάτωθεν σπιθαμῶν ἐξ ἔγγιστα, ἢ καὶ τρίγω‐ νοι πλὴν ἀνδρομήκεις σχεδόν κατὰ τὰς τετραγώνους, ἢ καὶ στρογγύλαι σπιθαμῶν τριῶν πρὸς τῇ ἡμισείᾳ δε Β. ὅρα τὴν πρωτοστάτην. β', ος Β. 10 παρατάξεως ἐστίν Β. προμά φοντας Β. σ' ἀγωνιζώμενοι Β. ὅρα τί δήποτ' ἐστὶ τὸ τάγμα. μεσός Β. 8 τῶν τακοινώ; Β. " περὶ τοῦ τούλδου. σε ὑπεστρέ 10 τὸ Β. 48 μίνσορες Β. " οἱ Β. οι τάς τε Β. enim agminis profunditas non est sexdecin viro rum, sed decem tantum, tunc decarcha protosta 20 tes dicitur et promachus; epistates vero dicitur qui stat secundo loco, sive post lochagum, sive post decarcham; caudarius autem qui in agminis profunditate slut extremus. Sciendum præterea 30 taginata el taxes esse partes parataxeos; unde dicuntur et tagmatarchæ et taxiarchæ. Tagma porro ducentorum minimum virorum esse videtur: si etenim minor esset munerus, non jam tagma, sed 4, tagmatis pars diceretur. Parataxis vero dicitur multitudo plurimis tagmatibus constans. Os seu umbilicus parataxeos est locus medius ubi stat cum bandis strategus; frons vero est primus ordo, corum scilicet qui promachi dicuntur, sicut et cau da in singulis lagmatibus extremnus omnium, ut “diximus, ordo. Contubernium vocant cujusque tag matis profunditatem seu densitatem. Illa de du cibus; quod autem ad servientes lagmatibus alli net, bandophori sunt qui flammulas vulgo diclas portant; mandatores qui ducum mandata ad mi lites deferunt; dæpotatæ et cribantes qui pone lagmata gradientes vulneratos levant et ad medicos “portant: ad tuldum dicuntur qui totius exercitus impedimenta curant: tuldum enim dicunt impe dimenta procursatores qui ante initam pugnam currunt ad excitandos ad congressionem adversa rios; cursatores vero qui ad prædam dispersi re gionem hostium pervastant; defensores autem qui pone procursatores semper incedentes eos redeun Les accipiunt et pro eis dimicant; hypercerasta qui in dextro exercitus cornu positi hostes circum fundere fentant; plagiophylaces, qui iu laevo cornu ad impediendas hostium circumvolutiones et ad περugnandumn atque pro sua facultate resistendum sunt parati; mensores seu mensuratores qui exercitui ante euntes vias complanant, equorum escam ve stigantur et aquas, et præterea exercitus stationes parant atque omni ministerio deserviunt. CAP. XXXVIII. Peditum apud Romanos arma tura. Romanouum exercituum peditibus constantium armatura hac esse debet. Eorum qui hoplita di cuntur sint clypei quadranguli in angustum ab imo desinentes sex dodraulium ut proximi, vel etian trianguli ad hominis fere longitudinem sicut et quadranguli, vel tandem rotundi trium dodrantium * om. 30 Ead. m. ascript. ad marg. " suprascripιο Ead. correcto errore add. R. m. ascript. ad marg. ad marg. ascript.

LEONIS PHILOSOPHI σε Α εχέτωσαν δὲ μέρους ἑκάστου αἱ ἀσπίδες καὶ χρώμα – καὶ σημεῖον ταυτό, τοῦ μέσου δηλαδή, τοῦ δεξιοῦ, τοῦ ἀριστεροῦ καὶ τῶν λοιπῶν. Δόρατα δὲ αὐτοῖς Έστωσαν δεκαπήχη ἢ καὶ ὀκταπήχη τὸ ἔλαττον, τὰς αἰχμὰς ἔχοντα σπιθαμής μιας πρὸς τῇ ἡμισείᾳ τὰ μέντοι μεναύλια μὴ ἀπὸ πελεκητῶν ἔστωσαν ξύλων, ἀλλ᾽ ἀπὸ νεακέων δρυῶν ἢ κρανιών ἢ τῶν λεγομένων ἀρτζικιδίων ἢ ἑτέρου τοίου τινός . Πρὸς τούτοις λωρίκια φορείτωσαν ἢ καὶ κλιβάνια καὶ ταῦτα η σιδηρά και η κεράτινα, τούτων δὲ μὴ ὄντων καβάδια εχέτωσαν μετὰ βαμβάκης καὶ κουκουλλίου και μέχρι γονάτων φθάνοντα, τα μανίκια μέχρι τῶν ἀγκώ - νων 40 έχοντα σχίσματά τε περὶ τὰς ὠλένας πρὸς τὸ ἐκεῖθεν ἐκβάλλειν τὰς χεῖρας· κρατείσθω δὲ τὰ μανίκια διὰ κομποθηλύκων τῶν ὤμων ὄπισθεν. Ζωννύσθωσαν δὲ καὶ παραμήρια ξίφη δηλαδή έτερό στομα σπιθαμῶν μετὰ τῆς κώπης σε ὄντων τεσσά ρων χειρόψελλά τε αὐτοῖς ἔστωσαν, & δὴ καὶ μανι κέλλια λέγονται, ἔτι τε καὶ ποδίψελλα εἴτ' οὖν χαλ κάτουσα, καὶ κόρυθες τέλειαι οι τουφία ἔχουσαι κατά τὴν κορυφήν· τὰ δὲ αὐτὰ τουφία καὶ ἐν τοῖς λωρί κίοις ἔστω καὶ κλιβανίοις τῶν ὤμων ἄνωθεν. Των μέντοι πελταστών καλουμένων ἐλαφροτέραν τὴν ἐξόπλισιν ποιητέον· ἀσπίδες γὰρ αὐτοῖς περιφερεῖς ἔστωσαν σπιθαμῶν τριῶν μάλιστα, ἢ καὶ ἐπιμήκεις τετρασπίθαμοι, δόρατά τε οκταπήχη καὶ ἀκόντια εἴτ' οὖν ῥιπτάρια ὀργυιάς μιας πρὸς τῷ τρίτῳ ἔγ- γιστα, μὴ πλέον δηλαδή σπιθαμῶν δώδεκα έκαστον σὺν τῇ αἰχμῇ· θώρακες δὲ ἁλυσιδωτοί ", λωρίχια δηλαδή καὶ κλιβάνια, ή σιδηρά σε άμφω ἢ καὶ κερά- τινα, ἢ τούτων μὴ ὄντων καβάδια ταχύτατα ἐκ βαμ- βάκης καὶ κουκουλλίου, ὡς ἄνωθεν ἔφημεν, πρὸς τούτοις παραμήρια καὶ κόρυθες ἀσκεπὲς ἔχουσαι τὸ πρόσωπον. Τῶν δὲ ψιλῶν λεγομένων ὧδέ πως έστω ὁπλισμός· περὶ μὲν τοὺς ὤμους τοξοφάρετρα βαστα ζέτωσαν κούκουρα ἔχοντες ἀνὰ τριάκοντα ἢ καὶ τεσ σαράκοντα δίστοὺς χωροῦντα, εχέτωσαν δὲ καὶ νευ ρὰς ἀνὰ δύο καὶ σωληνάρια ξύλινα μετά μικρῶν ἕκαστον 6.6 διστῶν καὶ κουκούρων τοιούτων· τοὺς δὲ μικροὺς τοιούτους οἴστοὺς καὶ μένας καλοῦσί τινες Χρήσιμα δὲ τὰ βέλη ταῦτα κατὰ τὸν πόλεμον, ότι σε 6 πορρωτάτω διὰ τῶν τόξων πέμπονται, καὶ ὅτι ἀθέατα τοῖς πολεμίοις εἰσὶ διὰ τὴν βραχύτητα καὶ διὰ τοῦτο τάχιστα ἀναιροῦσιν, ἄλλως τε καὶ ὅτι τοῖς πολεμίοις οὐ χρησιμεύουσι ταῦτα τὰ βέλη δ' ἀπειρίαν. Οἱ δ' αὐτοὶ ψιλοὶ καὶ ἀκόντια φερέτωσαν καὶ ἀσπιδίσκια στρογγύλα καὶ παραμήρια ή τζικού για διὰ θηκαρίων βασταζόμενα δερματίνων· τούτων δὲ ἔνιοι καὶ σφενδόνας ἐχέτωσαν οὐκ ἐλάττους σπι- θαμῶν ἔξ. Ιμάτια δὲ αὐτοῖς μὴ ποδήρη, ἀλλὰ μέχρι γονάτων ἔστω φθάνοντα καὶ ὑποδήματα μετρίως καθηλωμένα· ταῦτα γὰρ χρήσιμα καὶ μάλιστα ἐν ταῖς ὁδοιπορίαις. Εστω δὲ πρὸς τούτοις ἐν τοῖς πε ζικοῖς τοῖσδε τάγμασι καὶ κατὰ δεκαρχίαν άμαξα κα μία χειρόμυλον φέρουσα καὶ ἀξίνην καὶ πελέκιον καὶ ὀρύττας δύο καὶ πτύα καὶ κιλίκιον καὶ κότινον σκέ Η κατηρά Β. οι κουκουλίου Β οι τοιούτινός Β. σε σιδηρὰ Β. οι κουκουλίου Β. κι ἀγκόνων Β. 86 κόπης Β. σ' τελεία: Β. δωτοί Β. σε σιδηρᾶ καὶ Β. σε σε ἕκαστος Β. ως καλοῦσι τινές Β. σε τὸ Β. “ ἅμαξ Β. το άλυσεις cum dimidio : similis color et signum singulis cu- jusque partis clypeis, media scilicet, dextra, sini- stræ et cæterarum. Lanceæ decem cubitorum aut minimum octo, cum cuspidibus dodrantis unius cum dimidio. Spicula non ex lignis securi excisis, sed ex quercubus recens acutis, vel craniis vel artzicidiis, ut dicunt, vel quovis alio. Præterea loricia ferant aut etiam clibana sive ferrea, sive cornea, quæ nisi suppetant, suppara habeant cum bambace el cul- cullio ad genua pendentia, manicasque babentia usque ad cubitam, scissuris patentes circum bra- chia ad emittendas manus; alligentur antem pone humeros manicæ muliebribus fibulis. Femoralibus vero pracingantur, id est, gladiis altera parte acu- tis dodrantium cum capulo quatuor. Chiropsella quoque sint, quæ manicillia dicuntur, et podopsella ænea, deinde galeæ eximize tufis in apice distinctæ, similes autem tufæ pone humeros in loriciis et cli- banis. Eorum tamen qui peltastæ vocantur, levio- rem armaturam esse oportet. Scuta etenim orbicu- laria debent habere trium ad summum dodran- tium aut oblonga dodrantium quatuor, lanceas au- tem cubitorum octo et jacula missilia ulnæ unius cum tertia parte circiter, non amplius videlicet quam duodecim dodrantium cum cuspide; thoraces quoque hamis inter se consertis loricia scilicet et clibana aut ferrea ambo aut cornea, vel si desint, suppara spissiora ex lana vel cuculla, sicut supra diximus, prætereaque femoralia et galeas a fronte apertas. Velitum autem hæc sit armatura : super humeris pharetras portent marsupiis iustructas triginta vel quadraginta tela continentibus, nervos insuper duo tubulos ligneos cum telis parvis et simi- libus marsupiis : quæ parva tela quidam vocant menas. Perutilia autem bujusmodi tela in bello quoniam longissime arcubus mittuntur et hostibus sunt invisibilia ob brevitatem, et sic celerrime in-, terfciunt, pratereaque hostibus propter imperitiam sunt inutilia. Jacula quoque et scuta orbicularia et femoralia seu secures in coriaceis loculis; aliqui eorum fundas sex dodrantium, nec minores; corum vestes non sint talares, sed ad genua tantum de- scendant, et calceamenta laxe ligentur : commoda elenim ea omnia et maxime in itineribus. Sit autem insuper in illis pedilum legionibus pro singulis D decarchiis plaustrum unum molam ferens manua- lem, asciamque bipennem et ligones duos atque ventilabra et cilicium et junceumi cophinum et cæ- tera, præterea quoque securim ac falcem et tribu- los ferreos colligatos clavis ferreis per dicta sple- comata ut facilius mittantur et rursus retrahantur ; ferat etiam plaustrum quodque arcus necessitate plures et tela, paxamataque ac tritum milium et quæcunque necessaria a nobis omissa. B.

TACTICA. APPENDIX. παρνόν τε καὶ τὰ λοιπά, πρὸς τούτοις εζικούριον καὶ φαλκίον " τριβόλιά τε σιδηρά διὰ τῶν λεγομένων σφηκωμάτων ἀποδεδεμένα ήλοις σιδηροῖς πρὸς τὸ ῥᾳδίως αὐτὰ ῥίπτεσθαι καὶ αὖθις συνάγεσθαι· φεσ ρέτω δὲ τῶν ἁμαξῶν ἑκάστη καὶ τόξα τῆς χρείας πλείω καὶ δίστους παξαμάτας τε καὶ κέγχρον ἀλη λεσμένην τε καὶ ὅσα τῶν χρειῶν δ' ἕτερα ἡμῖν παραλέλειπται. ΚΕΦΑΛ. ΑΘ.. Οπλισμὸς ἱππέων κατ' αὐτούς. Α CAP. ΧΧΧΙΧ. Τοὺς δ' ἱππεῖς τοῦτον ὁπλιστέον τὸν τρόπον ἀσπίδες μὲν τοῖς καταφράκτοις ἔστωσαν ἐπιμήκεις σπιθαμῶν μάλιστα τεσσάρων καὶ ἡμισείας, δόρατα σε οκταπήχη φλαμουλίσκια έχοντα καὶ αἰχμὰς σπι θαμιαίους, καὶ πρὸς θώρακες τε αλυσιδωτοί οι τέσ λειοι μέχρι μὲν ἀστραγάλων διήκοντες, ανασειρά μενοι δὲ διὰ λωρίων καὶ κρικέλων ή κλιβάνια σιδηρά ἢ καὶ κεράτινα ἢ καὶ ἐπιλωρίκια μακρὰ μετὰ βαμ- βάκης καὶ κουκουλλίου κ, σχίσματα έχοντα περὶ τὰς ὠλένας, ὡς ἄνω που ἔφημεν, ἐπανωκλίβανα τε πρὸς τούτοις τουφία εἴτ' οὖν λιβέλους περὶ τοὺς ὤμους ἔχοντα · ἀπεωρείσθω εν δὲ τῶν αὐτῶν ὤμων καὶ ξίφη δίστομα σπιθαμῶν ὄντας το μάλιστα τεσσά ρων τῆς κώπης χωρὶς, τὰ δ' ἐλάχιστα τέσσαρας μετὰ Β τῆς κώπης· καὶ ἕτερα δὲ μονόστομα ξίφη τοῖς δια στόμοις ισομήκη παραζωννύσθωσαν οἱ αὐτοί, ἃ δή καὶ παραμήρια λέγονται. Καὶ τὰς μὲν χεῖρας ὁπλι ζέτωσαν τοῖς χειροψύλλοις, τους δ' αὖ πόδας τοῖς ποδοφέλλοις όνομαζομένοις, καὶ τούτοις ἢ σιδηροῖς * ξυλίνοις ἢ καὶ ἐκ βύρσης εἰργασμένοις βοείας. Περὶ δὲ τὰς ἐφεστρίδας βαρδούκια πάντες εχέτωσαν, εἴτ' οὖν τι σιδηροραύδια, καὶ σελοπούγγια προς τούτοις ἀνὰ δύο ἢ καὶ τριῶν ἔχοντα ταξαμάτων ή κέγχρου ἀληλεσμένης, ὡς ἐν τῷ εἰκοστῷ κεφαλαίῳ πλατυκώτερον περὶ τούτου εἰρήκαμεν· περὶ δὲ τὰς κεφαλὰς κόρυθας ὡσαύτως σιδηρᾶς τελείας σεσα- μιωμένας τουφία καὶ ταύτας ἐχούσας ἄνωθεν · φερέ- τωσαν δὲ καὶ κούκουρα ἀνὰ λ' ἢ μ' οίστοὺς χωροῦντα ἕκαστον· οἱ μέντοι δῖστοὶ ἀνὰ θ' παλαιστῶν ἔστω σαν καὶ μὴ ἔλαττον· τόξα τε πολὺ τῆς δυνάμεως ελασσούμενα, παλαιστῶν καὶ ταῦτα δεκαέξ ἢ τὸ Έλασσον ιε' μετὰ τῶν θηκῶν αὐτῶν· ἐχέτω δὲ ἔκα- στὸς εἰς τὰ τῶν κουκούρων ζωνάρια καὶ ῥίνον καὶ σουβλίον καὶ μαχαίρια καὶ κόλλαν καὶ ἕτερα τοιαῦτα τῶν χρειωδῶν. Οἱ μέντοι αὐτῶν ἵπποι προμετωπι δίοις καὶ περιστηθίοις καὶ κατανωτίοις σκεπάσθω σαν 19 η λωρικίοις ἢ κλιβάνοις, καὶ τούτοις ἢ σιδη- ροῖς ἢ καὶ διὰ κεράτων συμπεπλεγμένοις. Οπλιζέ σθωσαν δὲ καὶ οἱ δορυφόροι τοῖς ὁμοίοις σχεδὸν ὅπλοις τῶν καταφράκτων, ἐλαφροτέροις μέντοι τούτων καὶ ἧττον στεγανωτέροις, καὶ οἱ ἵπποι δὲ πρὸς τούτοις αὐτῶν ἄοπλοι ἔστωσαν διά τε 78 τὰς ἐπελάσεις καὶ αὖθις υποχωρήσεις. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτων· D τῶν δὲ ψιλῶν καλουμένων ἱππέων οἱ μὲν ἀκοντισταί ἀνὰ δύο ἢ καὶ τριῶν φερέτω ἕκαστος ακόντια σπι θαμῶν μάλιστα ιβ', καὶ πρὸς τούτοις δόρυ ὀκτάπηχυ καὶ ἀσπίδα ἐπιμήκη σπιθαμῶν τεττάρων ἔγγιστα ή καὶ περιφερή τρισπίθαμον καὶ κόρυθας ἐπὶ τούτοις ἀσκεπεῖς τὰ κύκλῳ· οἱ δὲ τοξόται κούκουρά τε έχε τωσαν καὶ τόξα τῆς δυνάμεως έλασσούμενα, ὡς ἄνω που ἔφημεν, διὰ τὸ εὐαγωγόν τε καὶ εὔστοχον μά - Equitum armatura apud eos- Equites hoc modo armari oportet: Cataphractis sint scuta dodrantium ad summum quatuor cum dimidio, lance aulem cubitorum octo flammula babentes et cuspides dodrantis unius, et thoraces hamis inter se consertis ad spondylos devenientes lorisque et annulis Higati, vel clibana ferrea aut cornea, vel etiam epiloricia longa cum bambace et cucullio, fissuras habentia circum brachia, sicuti supra diximus, atque epanoclibana tufas circum humeros et libelos habentia. Suspendantur simul ab humeris gladii ancipites dodrantium ut maxi- me quatuor absque capulo, minimum autem qua- tuor cum capulo, et simul aliis gladiis altera parte aculis, ancipitibus longitudine æqualibus præcin- gantur, qui femoralia dicuntur, manus suas chiro- pselliis muniant, pedesque podopselliis, vel ferreis, vel ligneis aut ex bovinis pellibus. Circum sellas clavos cuncti habeant et sideroraudia et sellæ saccu- Jos in quibus duo aut tria paxamata, vel milium tritum, sicut vigesimo capite fusius diximus. In capitibus galeas pariter ferreas integras signo insim gnitas et tuis desuper. Ferant quoque tela tri- giula aut quadraginta in marsupiis : tela autem novem palmorum sint, nec minus; arcus vero ro- bore multo minores, sexdecim aut minimum quin- decim palmorum, cum thecis suis; habeatque unus- quisque in marsupiorum cingula, pellem et subulam et novaculas et gluten etcætera necessaria. Equi vero eorum frontalibus, pectoralibusque et dorsualibus muniantur, aut loriciis aut clibanis sive ferreis sive corneis. Armandi doryphori eisdem fere quam cataphracta, sed levioribus armis, et minus solidis ; inermes quoque eorum equi, propter impetus et sub- ductiones. Hæc de his. Inter eos autem qui leves vocantur equites, jaculatorum quisque ferat duo vel tria jacula dodrantium duodecim ut maxime et insuper lancear cubitorum octo et oblongum scutum dodrantium fere quatuor aut orbiculare trium do- drantium, galeas præterea in circuitu nudas. Sa- gittarii vero marsupia et arcus robore minores; ut supra diximus, ad tractandi facilitatem et im- primis jaculandi; femoralia quoque et galeas non integras, sellae marsupia simul a zonariis marsu- piorum aliqua necessariorum suspensa, ut de cata- phractis disserentes diximus. 6, VARIE LECTIONES. manu B.

LEONIS PHILOSOPHI λιστα, παραμέριά τε καὶ κόρυθας μὴ τελείας, σελλοπουγγιά τε ὡσαύτως, καὶ περὶ τὰ τῶν κουκούρων ζωνάρια τῶν χρειωδῶν ἀπωρημένα τινά, ὡς ἐν τῷ περὶ τῶν καταφράκτων ἔφημεν λόγῳ. ΚΕΦΑΛ. ΜΑ'. Ονομασίαι κινήσεων στρα - Κλίσις ἐπὶ δόρυ, κλίσις ἐπ' ἀσπίδα, ἐπὶ μέτωπον πορεύεσθαι, ἐπὶ κέρας πορεύεσθαι, επαγωγή, παρ- αγωγή, μεταβολή, επιστροφή, αναστροφή, ἀντι- περίσπασις, ἐξαλλαγμός, ὑπερφαλαγγισις, υπερκέ ὑπόταξις, πρόταξις, παρεκβολή, συστολή. Κλίσις μὲν οὖν ἐπὶ δόρυ ἡ τὸ ἐπὶ δεξιὰ ἑκάστου ἀνδρὸς κι - ἐπὶ μέτωπον πορεύεσθαι, ὅτι τὸ προσῆκον ἔχουσα μῆκος ἡ παράταξις πρόεισιν, ἐπὶ κέρας δὲ, ὅτε διὰ ξιὸν ἡ παράταξις, ἑπόμενον δὲ τὸ μέσον, ὕστατον δὲ Β πάσης παρατάξεως λέγεται). Επαγωγή, ότε κατά τὴν οἰκείαν τάξιν ἡ φάλαγξ τούς τε λοχαγούς εἴτ' • Μεταβολὴ τὸ μεταστραφήναι τὸν στρατιώτην ἐπὶ τὸ ὄπισθεν· ἐπιστροφὴ τὸ ἐπιστραφήναι ἅπαν τὸ τάγμα ὡς ἕνα ἄνθρωπον· ἀναστροφὴ δὲ τὸ ἀποκαταστῆναι τοῦτο αὖθις εἰς τὸ πρότερον σχῆμα. Αντιπερισπα σις, ὅτε παρὰ προσδοκία γίνεται 40 κίνησις ἐπὶ τῷ ἀπατηθέντας ἐντεῦθεν τοὺς πολεμίους ἐνδοῦναι, καθ' 8 ἀγωνιζόμενοι μέρος ισχύουσιν· ἐξαλλαγμός, ὅτε οἱ μὲν πρόμαχοι οὐραγοῦσιν, οἱ δὲ οὐραγοῦντες πρόμα χοι γίνονται. Υπερφαλάγγισις, ὅτε τῆς φάλαγγος μέτωπον ἐξ ἑκατέρου μέρους υπερεκτείνεται τῶν πολεμίων· ὑπερκέρωσις δε, ότε μόνον ἐξ ἑνὸς ὑπερ- τοῦ τάγματος, τοὺς λοχαγούς δηλαδὴ μετὰ τῶν μέσ σων καὶ τῶν οὐραγῶν· ζυγοῦν τὸ ἐπ᾿ εὐθείας εἶναι τοὺς κατὰ τὸ τοῦ ὀρδίνου μῆκος ἑστῶτας (ζυγὸς γὰρ ὁ τῶν ταγμάτων κατὰ μῆκος Ορδινός λέγεται). Διο πλασιασμὸς δὲ, ὅτε οἱ δύο λόγοι γίνονται εἷς· τοῦτο δὲ ἢ κατὰ μῆκος ἢ κατὰ βάθος ἐστὶ γινόμενον· ἔν- ταξις δὲ, ὅτε σε οἱ φιλοὶ μετὰ τῶν ὁπλιτῶν ἀναμίξ ψιλοὶ τῶν ὁπλιτῶν ὄπισθεν ίστανται· προ παρεκβολή, ὅτι τὸ τῆς φάλαγγος μέτωπον τάττονται ἀνὴρ παρ' ἄνδρα· ὑπόταξις δὲ, ὅτε μονομερῶς οἱ εἰς πλέον μῆκος ἐκτείνεται, συστολὴ δὲ τὸ ἔμπαλιν. ΚΕΦΑΛ. ΜΒ'. — Σχηματισμοὶ φάλαγγος. Πλαισία φάλαγξ, ισόπλευρος φάλαγξ, πλαγία φάσ λαγξ, ὀρθία φάλαγξ, λοξή φάλαγξ, ἀμφίστομος φά λαγξ, αντίστομος φάλαγξ. Καὶ πλαισία λέγεται φά λαγξ ἡ ἐκ τεσσάρων μὲν πλευρῶν συγκειμένη πλην οὐκ ἐν ἰσοπλεύρῳ, ἀλλ' ἐν ἐπιμήκει σχήματι· ἰσό πλευρος δὲ ἡ ἐκ τεσσάρων μερῶν ἴσα τὰ τάγματα ἔχουσα, τοῦτο δὲ καὶ πλινθίον καλείται· πλαγία φά λαγξ ἡ τὸ μέτωπον πολύ μεῖζον τοῦ βάθους ἐκτεινό μενον ἔχουσα καὶ ἐπὶ μήκει ταύτην ποιοῦσα τετρά γωνον, δ δὴ χρήσιμον ἐν ταῖς παρατάξεσι μάλιστα Το καταβολή Β. 18 το ή Κλίσις ἐπὶ δόρυ, χλίσις ἐπ᾽ ἀσπίδα, ἐπὶ μέτωπον πορεύεσθαι, ἐπὶ χέρας πορεύεσθαι, ἐπαγωγὴ, παρ- αγῳγὴ;,. μεταδολὴ ᾽", ἐπιστροφὴ, ἀναστροφὴ, ἀντιν περίσπασις, ἐξαλλαγμὸς, ὑπερφαλάγγισις, ὑπερχέ- ρωσις, στοιχεῖν "5, ζυγοῦν, διπλασιασμὰς, ἔνταξις, ὁπόταξις, πρόταξις, παρεχδολὴ, συστολή. - Κλίσις μὲν οὖν ἐπὶ δόρυ ἡ "" ἐπὶ δεξιὰ ἐχάστον ἀνδρὸς κί- νησις λέγεται, χλίσις δ᾽ ἐπ' ἀσπίδα ἡ ἐπ᾽ ἀριστερά "" ἐπὶ. μέτωπον -πηρεύεσθαι, ὅτι τὸ προσῆκον ἔχουσα μῆχος ἡ παράταξις. πρόεισιν, ἐπὶ χέρας δὲ, ὅτε διὰ στενοτάτων τόπων προηγούμενον μὲν ἔχει " τὸ δε-- ξιν ἡ παράταξις, ἐπόμενον δὲ τὸ μέσον, ὕστατον δὲ τὸ ἀριστερὸν (χέρας γὰρ, ὡς ἔφημεν, τὸ ἀκρότατον πάτης παρατάξεως λέγεται). Ἐπαγωγὴ, - ὅτε κατὰ τὴν οἰχείαν τάξιν ἡ φάλαγξ τούς τε λοχαγαὺς εἴτ᾽ οὖν προμάχους χαὶ τοὺς οὐραγοὺς ἔχει. . . « - ν᾽ Μεταθολὴ τὸ μεταστραφῆναι τὸν στρατιώτην ἐπὶ τὸ δπισθεν᾽ ἐπιστροφὴ τὸ ἐπισηραφῆναι ἅπαν τὸ τάγμα ὡς ἕνα ἄνθρωπον " ἀναστροφὴ δὲ τὸ ἀποχαταστῆναι τοῦτο αὖθις εἰς τὸ πρότερον σχῆμα. ᾿Αντιπερίσπα- σις, ὅτε παρὰ προσδοκίαν γίνεται "ὁ χίνησις ἐπὶ τῷ ἀπατηθέντας ἐντεῦθεν τοὺς πολεμίους ἐνδοῦναι, καθ᾽ ὃ ἀγωνιζόμενοι μέρος ἰσχύουσιν " ἐξαλλαγμὸς, ὅτε οἱ μὲν πρόμαχοι οὐραγωῦσιν, οἱ δὲ οὐῤῥαγοῦντες πρόμα- χοι γίνονται. Ὑπερφαλάγγισις, ὅτε τῆς φάλαγγος μέτωπον ἐξ ἑκατέρου μέρους ὑπερεκτείνεται τῶν πολεμίων " ὑπερχέρωσις δὲ, ὅτε μόνον ἐξ ἑνὸς ὑπερ- τείνεται μέρους. Στοιχεῖν δὲ τὸ ἐπ᾽ εὐθείας ἀλλήλοις εἶναι τοὺς κατὰ βάθος εἴτ᾽ οὖν "' πάχος ἱσταμένους τοῦ τάγματος, τοὺς λοχαγοὺς δηλαδὴ μετὰ τῶν μέ- σων καὶ. τῶν οὐραγῶν " ζυγοῦν τὸ ἐπ᾽ εὐθείας εἶναι τοὺς χατὰ τὸ τοῦ ὀρδίνου μῆχος ἑστῶτας (ζυγὸς γὰρ, ὁ τῶν ταγμάτων κατὰ μῆχος ὄρδινος λέγεται). Δι- πλασιασμὸς δὲ, ὅτε οἱ δύο λόχοι γίνονται εἷς " τοῦτο δὲ ἢ κατὰ μῆκος ἢ κατὰ βάθος ἐστὶ γινόμενον" ἔν- παι» δ Κλε 85 41 ἀνδοὺὶ πεσὸ τῶν δαλιτῶν ἀναυὶξ Flexio ad lanceam, flexio ad scutum, in frontem anetabole, epistrophe, anastrophe, antiperispasis, exallagmus, hyperphalangisis, hypercerosis, in or- dine procedere,jungere, diplasiasmus, entaxis, hy- potaxis, protaxis, parabole, systole. Flexio ad lan- ceam dicitur, uniuscujusque ad dextram motus; flexio ad scutnm, ad sinistram ; in frontem pro- cedere, cum parataxis procedit habens convenien- tem longitudinem: ad cornu autem, quum propter locorum angustias præcedit dextrum, sequitur medium, pone incedit lævum: cornu etenim vo- extrema; epagoge, cum lochagos promachos- que et caudarios in suo ordine habet phalanx. Me- tabole, cum retrorsum miles se vertit; epistrophe, cum omne agmen tanquam uuus homo se vertit ; anastrophe, cum ad præcedentem figuram reverti- tur antiperispasis, cum inopinato fit motus ad exallagmus, cum promachi caudam capiunt et vice versa caudarii fiunt promachi; hyperphalangisis, cum phalangis frons ex utraque parte ultra bostes extenditur; hypercerosis autem, cum ex altera tan- sunt milites secundum agminis profunditatem, seu densitatem, id est, lochagi cum mediis et caudariis; jungere cum directo sunt qui secundum ordinis longitudinem stant : jugum enim vocatur agminum C secundum longitudinem ordo; diplasiasmus, cum duo lochi unus funt : quod vel secundum longi- tudinem vel secundum profunditatem fit; entaxis cum velites inter hoplitas sistuntur permixti vir ad virum; hypotaxis vero, cum seorsim velites pone hoplitas ponuntur; protasis autem, cum ante ; CAP. XLII. — Phalangis figura. Quadrangularis phalanx, æquilateralis phalanx, transversa phalanx, recla plulans, obliqua pla- lanx, bifrons phalanx, adversa phalanx. Quadran- gularis dicitur phalanx quæ quatuor lateribus ter- minatur, non autem æqualibus, sed oblonga figura; habet agmina, et quadratum agmen vocatur; trans- versa phalanx, quæ frontem multo longiorem pro- funditate habet et secundum longitudinem quadran-

Αρθία φάλαγξ ἡ τὸ πάχος πολύ μείζον τοῦ μήκους ἔχουσα, δ δὴ καὶ ἐν μόναις ταῖς δυσχωρίαις χρήσι μον· λοξή φάλαγξ ἡ καθ' ἐν ἀγωνιζομένη κέρας, τὸ δὲ λοιπὸν ἡρέμα το ὑποστέλλουσα. Αμφίστομος φά λαγξ διαφέρει τῆς ἀντιστόμου· ἡ μὲν γὰρ ἀμφίστο μας ἐν ἐπιμήκει ὀρθίῳ θεωρουμένη σχήματι ἐκ τῶν δύο πλαγίων τὸν πόλεμον ἔχουσα αγωνίζεται, ἡ δὲ ἀντί στομος ἐν ἐπιμήκει πλαγίῳ ἑκατέρωθεν μὲν καὶ αὕτη τὸν πόλεμον ἔχει, πλὴν οὐκ ἐκ πλαγίων, ἀλλ' ἐκ τῶν Εμπροσθέν τε καὶ ὄπισθεν. ΚΕΦΑΛ. ΜΙ. Περὶ βάθους εἶτ᾽ οὖν πάχους τῶν τε πεζικῶν καὶ ἱππικῶν τάξεων, ὅτι σε καὶ μήκους αὐτῶν, καὶ πόσον ἐν τῇ παρατά ξει τόπον ὅ τε πεζὺς ἐπέχων, ὅτε ἱππεὺς πρὸς τούτοις, καὶ περὶ τῶν ἐν ταῖς τάξεσι πρὸς ἀλλήλας διαλειμμάτων ἐπ' ευθείας τε ὡσαύ τως καὶ ἐκ πλαγίου, ἐν ᾧ καὶ περὶ τόξου βολῆς. Τῶν μὲν οὖν πεζικών ταγμάτων βάθος τὸ μέγι στον οὐ πλέον ὀρδίνων ἐστὶ δεκαέξ, τὸ μέντοι ἔλαττον ἑπτά· τό τε εν γὰρ ἐπέκεινα τῶν δεκαὲξ πάχος άνω φελὲς διὰ τὸ τὴ καὶ τοὺς ἀκοντιστάς τούς τε τοξότας καὶ τοὺς σφενδονήτας ὑπὸ τῶν ἔμπροσθεν ἱσταμένων πολλῶν ὄντων ἐμποδίζεσθαι, καὶ τὸ ἔλαττον δὲ τῶν ἑπτὰ καθ᾽ ἕτερον τρόπον ἄχρηστον· τῶν γὰρ πολε μίων ἐκ τῶν ἔμπροσθεν ἔσθ' ὅτε καὶ ὄπισθεν ἐπιθε μένων ὁμοῦ καὶ ἀντιστόμου διὰ τοῦτο τῆς φάλαγγος γινομένης ῥᾳδίως ταύτην ληφθῆναι παρὰ τῶν που λεμίων συμβήσεται βάθος μὴ ἔχουσαν ἀξιόλογον 80. Εἰς δώδεκα μὲν οὖν χιλιάδας καὶ ἐπέκεινα τοῦ πεζι κου ποσουμένου στρατοῦ τότε δεῖ καὶ τὰ τάγματα ἀνὰ δικαὲς ὀρδίνων ποιεῖν, ἐλάττονος δ' οὔσης τῆς στρατ:α; καὶ μέχρι τῶν ἑπτὰ συστέλλειν αὐτὰ ἔξεστι. Καὶ οὕτω μὲν τὸ βάθος ἢ πάχος ἕξει τῆς πεζικῆς τάξεως, τὸ δὲ μήκος ταύτης αόριστον· ἔξεστι γάρ καὶ ἐκτείνειν ταύτην καὶ συστέλλειν ἔσθ' ὅτε κατὰ τὸ τῆς στρατιᾶς δηλονότι πλῆθος …. Τὸ δ' οὖν μά λιστα σύμμετρον δοκοῦν ἐν παρατάξει μῆκος ἀνδρῶν ἐστι τριακοσίων, τὸ δὲ ἐλάχιστον διακοσίων. Ἱππι κῶν δὲ ταγμάτων τὸ μὲν μέγιστον βάθος ὀρδίνων ἐστὶ δέκα, τὸ δὲ ἔλαττον ποτὲ καὶ μέχρι τεσσάρων ἡ γὰρ μὴ ἔχουσα πάχος ἱππικὴ παράταξις εἰς μὲν πολέμους ἄχρηστος, ἐπεὶ διακοπτομένη παρὰ τῶν πολεμίων κύκλωσιν ὑπομένει καὶ ῥᾷστα φθορᾷ πα ραδίδοται, αἰχμαλωτίσαι οι δὲ καὶ χώραν τάχιστα ἐρημῶσαι καὶ λίαν χρήσιμος …. Εἰς δέκα μὲν οὖν χιλιάδας τοῦ ἱππικοῦ ποσουμένου στρατοῦ τότε δεῖ καὶ τὰ τάγματα ἀνὰ δέκα ποιεῖν ὀρδίνων, ἐλάτ τονος δ' ούσης τῆς στρατιᾶς ἀνὰ πέντε ἢ τεστά ρων τουλάχιστον, δ δὴ μάλιστα καὶ ἐνεργὸν καὶ χρήσιμόν ἐστιν ἐν ταῖς παρατάξεσιν ν, ἐπεὶ ὁ ὀπίσω τῶν πέντε ἱππέων ἱστάμενος τοξότης διὰ τοὺς ἐπιπροσθοῦντας ο αὐτῷ τοξεύειν εἰς ὕψος ἀναγκα σθήσεται, καντεῦθεν ἀνενεργείς συμβαίνει τοὺς σε βάθους μήκους ἠρέμα Β. 8ο διαστημάτων στημάτων αν τό γε Β. τα τοῦτο Β. λειμμάτων Β. βάθος πεζικών ταγμάτων τὸ μέγιστον. βάθος πεζικών ταγμάτων τὸ ἐλάχιστον] μῆκον σύμμετρον [ βάθος ἱππικῶν ταγμάτων τὸ μέγιστον, οι αἰχμαλώτισαι Β. ε) χρήσημος Β. βάθος ἱππικών ταγμάτων τὸ ἐλάχιστον, νὰ ἐπιπροσθοοῦντας Β. * praesertim; recta platans, quae profunditatem nullo majorem habet longitudine: quod in angustiis tantum locorum perutile; obliqua phalanx, quæ uno lan tum cornu dimicat, reliquis otium agentibus; bi frons phalanx cum adversa differt: bifrons etenin oblonga et recta figura dimicat utroque latere; ad versa vero oblongam utroque latere ipsa quoque figuram habet, non autem e transverso, sed adversum et retrorsum dimicat. CAP. XLIII. De profunditate scu densitate prdi tum el equitum laxeon et de earum longitudine, alque quantum in parataxi loci obtinet pedes et eques, de intervallis quoque taxeon inter se sive directo sive e transverso, ubi necnon et de leli jacta. Peditum agmina maximam profunditatem sex decim ordinum habeant, nec amplius, minimam vero septem: ultra namque sexdecim ordines no xia esset profunditas propter jaculatores sagitta riosque et fundatores qui a pluribus ante se stan tibus impedirentur; minor autem ordinibus se ptem alio quoque modo noxia: accidere enim potest ut phalanx, hostibus ante et post insistentibus, unde adversa fieri cogitur, facile tollatur sufficienti carens profunditate. Cum igitur duodecim millia habet exercitus pedestris aut ultra, tunc oportet agmina sexdecim ordinum facere; quod si minor sit numerus, usque ad septem ordines descendere licet. Ea esse debet pedestris aciei profunditas, seu densitas, longitudo autem illimitata: potest enim aut extendi aut contrabi pro exercitus scilicet nu merositate. Aptior porro videtur in parataxi longi tudo ad summum trecentorum virorum et minimum ducentorum. Equestrium agmiuum profunditas ma sima ordinum decem, minima vero adusque qua tuor: parataxis namque equestris, nisi profunda, nullam in hostes utilitatem præbet, siquidem per rupta circumducetur et facillime conficietur; uti lis autem quam maxime est ad abducendos captivos et regionem celerrime depopulandam. Cum igitur equestris exercitus decem millium est, tunc oportet agmina decem esse ordinum; si vero minor est ad quinque et minimum quatuor est descendendum quod in parataxibus potens et utile est, quoniam qui post quinque equites sistitur sagittarius, sursum tela mittere cogetur, unde inutilia fiunt, et præserti m quoniam potest quidem pedes eos qui ante se slant, in pugnam impellere, nullo autem inodo eques. Sed fusius de singulis capite quadragesimo sexto dicetur. Ea esse debet equestris parataxeos profunditas seu densitas, longitudo autem hic etiam illimitata superscr. (ead. m.) B. (sed et punctis superne positis et linea subducta notatum) et in marg. 3. Ead. m. ascript. ad marg. • Ead. m. ascript. ad marg. deinceps (sic) 'Ead. m. ascript. ad inarg.

LEONIS PHILOSOPHI Α δἰστοὺς πέμπεσθαι· ἄλλως τε ὁ μὲν πεζός ῥᾳδίως τὸν ἔμπροσθεν ἱστάμενον αὐτοῦ οἱ ὠθεῖν ὡς πρὸς τὸν πόλεμον δύναται, οὐκέτι δὲ καὶ ὁ ἱππεύς. Πλα- τυχώτερον δὲ περὶ τούτων εκάστων * ἐν τῷ τεσσα- ρακοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ εἰρήσεται. Τὸ μὲν οὖν βάθος ἢ πάχος οὕτως ἔξει τῆς ἱππικῆς παρατάξεως, τὸ δὲ μῆκος κανταῦθα ἐστιν * αόριστον· πρὸς γὰρ τὸ πλῆ θος ἔσται τῆς στρατιάς σύμμετρων κ δ' οὖν κάνω ταῦθα δοκεῖ μήκος μάλιστα τὸ τῶν διακοσίων ανα δρῶν, ἐλάχιστον δὲ τὸ τῶν ἑκατὸν εἴκοσι. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ μήκους καὶ βάθους τῶν τε πεζικῶν ὁμοῦ καὶ ἱππικῶν τάξεων· τόπον ο δὲ κατὰ πλάγων ὅ τε πεζὸς καὶ ἱππεὺς ἐν παρατάξει ἐπέχειν λέγεται ἐν μὲν ὁδοιπορία όργυιᾶς μιᾶς πήχεων δηλαδή τεσσά ρων, πολέμου δὲ προσδοκίας οὔσης ὀργυιᾶς ἡμίσεως ποδῶν δηλαδὴ τριῶν, ἐν αὐτῷ δὲ τῷ τῆς συμπλοκῆς καιρῷ τρίτον ὀργυιᾶς ήτοι ποδῶν δύο· τοῦτο δὲ καὶ συνασπισμός λέγεται '. Ἐν μόνῃ δὲ ἄρα τῇ τῆς χελώνης καλουμένη παρατάξει, δ δὴ καὶ σύσκουτον ή δημώδης ονομάζει φωνή, τέταρτον ὀργυιᾶς εἴτ´ οὖν 4 πήχυν ἕνα τῶν πεζῶν ἕκαστος ἐπέχει συμμετ τρος δὲ τόπος ἱππέως τε καὶ πεζοῦ τὸ τῆς ὀργυιᾶς ἐστιν ἥμισυ. Επ' εὐθείας δὲ τόπον ὁ πεζός ἐπέχει μιᾶς ὀργυιᾶς διά τε τὰς τῶν σφενδονῶν ἀφέσεις καὶ τὰς τῶν ἀκοντίων ἀνατάσεις. Διαλείμματα ὁ δὲ τά- ξεων πρὸς ἀλλήλας ἐν ταῖς πεζικαῖς κατὰ μὲν πλά- γιον οὐ πλέον ὀργυιῶν ἐστιν ἐξ (ἱκανὸν γὰρ ἐνταῦθα δοκεῖ διάλειμμα τὸ δεκαοκτώ ἱππεῖς διιόντας δεχό μενον), ἐν δὲ ταῖς ἱππικαῖς μάλιστα μὲν αόριστον, σύμμετρον δ' οὖν κἀνταῦθα · δοκεῖ τὸ τῶν δεκατριῶν ὀργυιῶν διάλειμμα. Εν μόνῃ δὲ ἄρα τῇ βοηθῷ και λουμένῃ παρατάξει καὶ μέχρι ἡμίσεως ο τόξου βο λῆς ποιεῖν τὰ ἐκ πλαγίου διαλείμματα Εξεστιν, ὡς ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ • Εκτῳ κεφαλαίῳ λέξεται. Επ' εὐθείας δὲ διαλείμματα ἐν ταῖς τάξεσιν ἐν μὲν ὁδοι πορίαις δυσὶ τόξου βολαῖς ἑτέρα τάξις θατέρας ἀφέξεται, καὶ μιᾷ ἔσθ' ὅτε καὶ πλέον καὶ ἔλαττον ο ἐν μέντοι πολέμου καιρῷ " τὸ μὲν πλεῖστον ᾽ ἄχρι τόξου βολῆς 1, σπανίως γε μὴν ἐν ταῖς ἱππικαῖς ἔτι ἔλαττον 11 ἔσται, πολὺ δὲ ἔλαττον ἐν ταῖς πεζικαῖς· ἐπὶ συμμίκτου μέντοι στρατοῦ καὶ ἔτι ἐλάχιστον, ὅταν ἐν παραταττομένῳ 19 σχήματι μέσον οι πεζοί τὸ ἱππικὸν συνέχωσιν, ὡς ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ εβδόμῳ κεφαλαίῳ ειρήσεται πλατυκώτερον περί τε συμμίκτου στρατοῦ καὶ τῶν ἐν αὐτῷ πεζικῶν τά- ξεων. τότε γὰρ οὐ πλέον ἐργυιῶν κη' τὰ ἐπ᾿ εὐθείας εἰσὶ τῶν πεζικῶν τάξεων διαλείμματα. Οι μέντοι προκουρσάτωρες λεγόμενοι καὶ οἱ τούτων δεφένσω- ρες (εἶεν δ' ἂν οὗτοι οἱ κατὰ τὸν τοῦ πολέμου καιρὸν τῶν τάξεων προερχόμενοι καὶ τοὺς πολεμίους πρὸς συμπλοκὴν ἐρεθίζοντες ") καὶ μέχρι δύο μιλίων ή τριῶν τὸ πλεῖστον τῶν λοιπῶν ταγμάτων ἀφέξον ται, τὸ δὲ τούτων ἐπέκεινα οὐκ ἀσφαλές. Ωσαύτως δὲ καὶ οἱ ὀπισθοφύλακες " δυσὶ τόξου βολαῖς ἀφέ Β. οι ἔκαστον Β. Οι κανταῦθα, ἔστιν Β. * τεσσαρακοντοστῷ ὀιστοὺς πέμπεσθαι " ἄλλως τε ὁ μὲν πεζὸς ῥᾳδίως τὸν ἔμπροσθεν ἱστάμενον αὐτοῦ "" ὠθεῖν ὡς πρὸς πὸν πόλεμον δύναται, οὐχέτι δὲ καὶ ὁ ἱππεύς. Πλα- τυχώτερον δὲ περὶ τούτων ἑκάστων "" ἐν τῷ τεσσα- ρακοστῷ ἔχτῳ κεφαλαίῳ εἰρήσεται, Τὸ μὲν οὖν βάϑος ἢ πάχος οὕτως ἕξει τῆς ἱππικῆς παρατάξεως, τὸ δὲ μῆκος κἀνταῦθά ἔστιν "" ἀόριστον " πρὸς γὰρ τὸ πλῇ- θος ἔσται τῆς στρατιᾶς " σύμμετρον "" δ᾽ οὖν χἂν- ταῦθα δοκεῖ μῆχος μάλιστα τὸ τῶν διακοσίων ἄν- δρῶν, ἐλάχιστον δὲ τὸ τῶν ἑχατὸν εἴχοσι. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ μήχους καὶ βάθους τῶν τε πεζικῶν ὁμοῦ καὶ ἱππιχῶν τάξεων τόπον "᾽ δὲ χατὰ πλάγιον ὅ τε πεζὸς καὶ ἱππεὺς ἐν παρατάξει ἐπέχειν λέγεται ἐν μὲν ὁδοιπορίᾳ ὀργυιᾶς μιᾶς πήχεων δηλαδὴ τεσσά- ρῶν, πολέμου δὲ προσδοκίας οὔσης ὀργυιᾶς ἡμίσεως ποδῶν δηλαδὴ τριῶν, ἐν αὑτῷ δὲ τῷ τῆς συμπλοκῆς χαϊρῷ τρίτον ὀργυιᾶς ἤτοι ποδῶν δύο" τοῦτο δὲ καὶ συνασπισμὸς λέγεται '. Ἐν μόνῃ δὲ ἄρα τῇ τῆς χελώνης καλουμένῃ παρατάξει, ὃ δὴ καὶ σύσχοντον ἢ δημώδης ὀνομάζει φωνὴ, τέταρτον ὀργυιᾶς εἴτ᾽ οὖν " πῆχυν ἕνα τῶν πεζῶν ἕχαστος ἐπέχει" ὀύμμε- τρος δὲ τόπος ἱππέως τε καὶ πεζοῦ τὸ τῆς. ὀργυιᾶς ἔστιν ἥμισυ. Ἐπ᾿ εὐθείας δὲ τόπον ὁ πεζὸς ἐπέχει μιᾶς ὀργυιᾶς διά τε τὰς τῶν σφενδονῶν ἀφέσεις καὶ τὰς τῶν ἀκοντίων ἀνατάσεις. Διαλείμματα " δὲ τά- ξεων πρὸς ἀλλήλας ἐν ταῖς πεζικαῖς κατὰ μὲν πλά- Ὑιον οὐ πλέον ὀργυιῶν ἐστιν ἕξ (ἰχανὸν γὰρ ἐνταῦθα δοχεῖ διάλειμμα τὸ δεκαοκτὼ ἱππεῖς διιόντας δεχό- μενον), ἐν δὲ ταῖς ἱππικαῖς μάλιστα μὲν ἀόριστον, , σύμμετρον δ᾽ οὖν χἀνταῦθα " δοχεῖ τὸ τῶν δεχατριῶν ὀργυιῶν διάλειμμα. Ἔν μόνῃ δὲ ἄρα τῇ βοηθῷ χα- λουμένῃ παρατάξει καὶ μέχρι ἡμίσεως " τόξον βο- λῆς ποιεῖν τὰ ἐκ πλαγίον διαλείμματα ἔξεστιν, ὡς ἐν τῷ τεασαραχοστῷ " ἔχτῳ χεφαλαίῳ λέξεται. Ἐπ’ εὐθείας δὲ διαλείμματα ἐν ταῖς τάξεσιν ἐν μὲν ὀδου- πορίαις δυσὶ τόξου βολαῖς ᾽ ἑτέρα τάξις θατέρας ἀφέξεται, καὶ μιᾷ ἔσθ᾽ ὅτε καὶ πλέον καὶ ἔλαττον " ἐν μέντοι πολέμου καιρῷ " τὸ μὲν πλεῖστον ᾽ ἄχρι τόξου βολῆς ᾽5, σπανίως γε μὴν ἐν ταῖς ἱππιχαῖ; ἔτε ἔλαττον "" ἔσται, πολὺ δὲ ἔλαττον ἐν ταῖς πεζιχαῖς " ἐπὶ συμμίχτου μέντοι στρατοῦ χαὶ ἔτι ἐλάχιστον, ὅταν ἐν παραταττομένῳ "" σχήματι μέσον οἱ πεζοὶ πὸ ἱππικὸν συνέχωσιν, ὡς ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ ἐδδόμῳ κεφαλαίῳ εἰρήσεται πλατυχώτερον περί τε Ὁ συμμέκτου στρατοῦ καὶ τῶν ἐν αὐτῷ πεζικῶν τά- ξεων. τότε γὰρ οὐ πλέον ἐργυιῶν κη’ τὰ ἐπ᾽ εὐθείας 5. β Ν ααε ςἐἔἐ pro numerositate enim exercitus varia erit ; conve- niens tamen videtur et hic ducentorum virorum longitudo, minimaque centum et viginti. Hæc de longitudine et profunditate taxeon tam peditum quam equitum. Spatium autem in transversum tenere debet pedes quisque et eques in itineribus uluæ unius, id est quatuor cubitorum; pugna vero imminente semiulnæ, id est trium pedum, in arti- culo autem congressionis tertiæ partis ulnæ, id est pedam duorum : quod synaspismus dicitur. In sola testudinis dicta parataxi, quæ vulgo syscutum vo- catur, quartam uinæ partem seu cubitum unum occupat pedes quisque; conveniens vero peditis et equitis est semiulna. Directo autem unam ul- nam occupat pedes propter fundarum demissionem et jaculorum intorsionem. Intervalla quibus inter se distant taxes peditum, sex ulnarum est nec amplius in transversum: sufficiens enim hic videtur intervallum quod decem et octo equites transmissos contineat; equitum vero illimitatum ; conveniens vero videtur et hic tredecim ulnarum intervallum. In sola ta- men parataxi dicta auxiliatrice ad dimidium teli jactum licet intervalla in transversum ponere, ut capite quadragesimo sexto dicetur. Directo autem intervalla inter taxes in itineribus duorum sint teli jactuum, aliquandoque unius aut plus aut minus: pugnæ tamen tempore,unius teli jactu ad summum; raro equitibus minus erit, sed peditibus multo minus : si de mixto exercitu agitur, quam minimum cum juxta figuram descriptam pedites inter se me- dium habent equitatum, sicut fusius capite qua- dragesimo septimo dicetur de mixto exercitu atque de peditum in illo taxibus ; tunc enim non plus viginti et octo ulnis peditum taxes inter se dislaut. Qui procursatores vocantur eorumque defensores (hi sunt qui ante pugnam commissam ante taxes currunt ad excitandos ad pugnam hostes), duobus aut ad summum tribus milliaribus a cæteris homini- bus distabunt, ultra jam non esset securum. Simili- ter opisthophylaces duobus teli jactibus a tuldo, ne lostibus a tergo tela in opisthophylaces jacienti- bus, ii qui in tuldo sunt feriantur. Teli porro jactus quam convenientissime centum et quinquaginta uinarum deputatur, ulnarum autem simplicium dic- tarum centum et septuaginta aut ut maxime centum D et octoginta. VARIE LECTIONES.

TACTICA. APPENDIX. ΚΕΦΑΛ. ΝΓ'. — Τι χρὴ ποιῆσαι πολιορκούμε. Α ΤΟΥ τὸν στρατηγόν. ξοντα: 15 τοῦ τούλδου, ἵνα μὴ τῶν πολεμίων ἐκ τῶν ὄπισθεν τοῖς ὀπισθοφυλακοῦσι προσβαλόντων οἱ ἐν τῷ τούλδῳ κατατοξεύοιντο. Ἡ δὲ σύμμετρος τόξου βολή 10 οργυιών ἂν εἴη μάλιστα ἑκατὸν πεντηκον ταὶξ, τῶν δὲ ἁπλῶν ὀργυιῶν καλουμένων ἑκατὸν ἑβδομήκοντα ἔγγιστα ἢ τὸ πλεῖστον ἑκατὸν ὀγδα ήκοντα. Πολιορκεῖσθαι δὲ παρὰ τῶν πολεμίων ὁ στρατο ηγὸς ὑφορώμενος τροφὰς πρὸ πάντων συγκομιζέτω πρὸς χρονίαν ἀρκούσας πολιορκίαν, τροφῶν δὲ μὴ εὐπορῶν ἱκανῶν τοὺς μὲν ἀσθενεῖς καὶ γέροντας παιδάς τε 10 καὶ γυναῖκας πρὸ τῆς τῶν πολεμίων ἐφόδου ἐν ὀχυροῖς καὶ ἀνεπιβουλεύτοις προεκπεμπέτω χωρίοις· καὶ πρὸ τούτου 18 τοὺς ὑπόπτους σπουδα ζέτω· εἶτα τοὺς πιστοτάτους ταῖς τῆς πόλεως έφε ιστάτω πύλαις, φύλακάς τε μὴ τοὺς αὐτοὺς ἐν τοῖς αὐτοῖς ἀεὶ τόποις ἐχέτω, ἀλλ', εἰ δυνατόν, καθ' ἑκάστην, εἰ δ᾽ οὖν κατὰ δύο ἢ καὶ τρεῖς τὸ πλεῖστον ἡμέρας ἐναλλαττέτω διὰ τὴν προδοσίαν· μάλιστα δὲ ἐν ταῖς χειμερίοις καὶ ἀσελήνοις ἢ καὶ ἑορτασίμοις νυξὶν ἀσφαλεστάτας ὅτι μάλιστα ποιείσθαι τὰς φυ- Β λακάς· ὁ γὰρ τῆς ἐπιβουλῆς καιρὸς οὗτός ἐστιν 10 ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Τὴν μέντοι δύναμιν ἐν τοῖς ἐπιμαχωτέροις τῶν τειχέων οι παρεκτεινέτω, καὶ ἄλλην δὲ ἐχέτω μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἐπὶ τῷ βοήθειαν είχε- ρῶς παρέχειν τῷ κάμνοντι μέρει. Καὶ πρὸς τούτοις δι' ἀλλαγίων τούς τε νύκτωρ καὶ τοὺς μεθ᾿ ἡμέραν πολεμοῦντας διαναπαύειν, ἵνα μὴ δι᾿ ὀλιγανδρίαν ἀναγκαζόμενοι τόπους ἐκ τόπων ἀμείβειν " ῥᾳδίως ἐπὶ τὴν τῆς πόλεως φυλακὴν ἀπαγορεύσωσιν οἱ στρατ τιῶται. Τῆς δὲ πολιορκίας ἀρχομένης ἤδη, κἂν τάχα καὶ πλείους καὶ ἀνδρειότεροι 38 τυγχάνωσιν, οἱ που λιορκούμενοι μὴ ἐκτὸς τειχέων πολεμείτωσαν, εἰ μὴ ἄρα μεγίστη κατεπείγει εἰ ἀνάγκη καὶ οὐ δυνατόν ἐστι 38 τοὺς ἐπὶ τῶν τειχέων ἑστῶτας ἐ τὰς προσ- αγομένας ἀποκρούεσθαι μηχανάς. Προς τούτοις μηδ' ἀκαίρως κατ' ἐχθρῶν τὰ βέλη πεμπέτωσαν· περι- φρόνησιν γὰρ αὐτοῖς ἐμποιεῖ κενὰ καὶ μὴ ἐνεργή δεικνύμενα. Καὶ τὰ πλησιάζοντα δὲ τοῖς τῆς πόλεως τείχεσιν ἐκκοπτέτω δένδρα καὶ πάντα περιαναιρείτω φραγμόν, ὡς ἂν μήτε κρύπτοιντο ἐν αὐτοῖς οἱ πολέ μιοι, μήτε μὴν τροφῆς σπάνιν ἔχοντες τοῖς ἐκ τῶν Πρὸς μέντοι τὰς παρὰ τῶν πολεμίων επαγομέ νας 30 τοῖς τείχεσι μηχανάς τόνδε τον τρόπον ἀνθε οπλιστέον • Πρὸς μὲν τοὺς ἀπὸ τῶν πετροβόλων η ὀργάνων καὶ ἐλεπόλεων αφιεμένους " λίθους κιλίκια τῶν προμαχώνων 30 εκκρεμαννύτω τοῦ τείχους ἐκτὸς Η βύρτας νεοδόρων βοῶν πρὸς τὸ κολποῦσθαι ταύτας πολιορκόμενον Β. Β. Σε δυνατὸν ἐστὶ Β. 9 ἐστών δένδρων καρποῖς ἀποτρέφοιντο. Ταμίαι δὲ τοῦ σίτου καὶ τῶν ἀνὰ τὴν πόλιν βρωσίμων πάντων καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ ὕδατος ἔστωσαν· ἂν ἄρα κατὰ τὴν πόλιν ὑδάτων ἢ καὶ φρεάτων μὴ εἴη δαψίλεια, δοχείοις δέ τισι καὶ κινστέρναις τὸ ποτὸν περικλείοιτο· τῆς γὰρ πολιορκίας ἐπὶ πλεῖστον παραταθείσης επιμετρεῖ σθαι· δεῖ τὸ ὕδωρ καὶ ἐν ὅτι πλείστῃ ἀσφαλείᾳ εἶναι, ὡς ἂν μὴ ῥᾳδίως ὑπὸ τῶν ἰσχυροτέρων ἀρ πάζοιτο 39. ΦΑΛ, ΝΙ", -πα ΤῈ της ὑμε- ΚΕΙ πον ν ωδιωοιθο Ξρλθρηρυμθ' Πολιορχεῖσθαι δὲ παρὰ τῶν πολεμίων δ΄ στρατ- ηγὸς ὑφορώμενος τροφὰς πρὸ πάντων συγχομιζέτω πρὸς χρονίαν ἀρχούσας πολιορκίαν, τροφῶν δὲ μὴ εὐπορῶν ἱκανῶν τοὺς μὲν ἀσθενεῖς καὶ γέροντας παϊδάς τε "" χαὶ γυναῖκας πρὸ τῆς τῶν πολεμίων ἐφόδου ἐν ὀχυροῖς καὶ ἀνεπιδουλεύτοις προεχπεμπέτω χωρίοις " καὶ πρὸ τούτου " τοὺς ὑπόπτους σπουδα- ζέτω᾽ εἶτα τοὺς πιστοτάτους ταῖς τῆς πόλεως ἐφ- τστάτω πύλαις, φύλακάς τε μὴ τοὺς αὐτοὺς ἐν τοῖς αὐτοῖς ἀεὶ τόποις ἐχέτω, ἀλλ᾽, εἰ δυνατὸν, καθ᾽. ἑκάστην, εἰ δ' οὖν κατὰ δύο ἢ καὶ τρεῖς τὸ πλεῖστον ἡμέρας ἐναλλατιέτω διὰ τὴν προδοσίαν " μάλιστα δὲ ἐν ταῖς χειμερίοις καὶ ἀσελήνοις ἢ καὶ ἑορτασίμοις νυξὶν ἀσφαλεστάτας ὅτι μάλιστα ποιείσθω τὰς φυ- λαχάς" ὁ γὰρ τῆς ἐπιδουλῆς καιρὸς οὗτός ἔστιν ᾽ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Τὴν μέντοι δύναμιν ἐν τοῖς ἐπιμαχωτέροις τῶν τειχέων ᾿" παρεκτεινέτω, καὶ ἄλλην δὲ ἐχέτω μεθ᾽ ἑαυτοῦ ἐπὶ τῷ βοήθειαν εὖχε- ρῶς παρέχειν τῷ κάμνοντε μέρει. Καὶ πρὸς τούτοις δι' ἀλλαγίων τοὺς τε νύχτωρ καὶ τοὺς μεϑ' ἡμέραν πολεμοῦντας διαναπαύειν, ἵνα μὴ δι᾽ ὀλιγανδρίαν ἀναγκαζόμενοι τόπους ἐκ τόπων ἀμείδειν " ῥᾳδίως ἐπὶ τὴν τῆς πόλεως φυλακὴν ἀπαγορεύσωσιν οἱ στρα- πιῶται, Τῆς δὲ πολιορχίας ἀρχομένης ἤδη, χἂν τάχα χαὶ πλείους καὶ ἀνδρειότεροι ᾽» τυγχάνωσιν, οἱ πο- λιορχούμενοι μὴ ἐκτὸς τειχέων πολεμείτωσαν, εἰ μὴ ἄρα μεγίστη, κατεπείγει ᾽" ἀνάγκη καὶ οὐ δυνατόν ἔστι "" τοὺς ἐπὶ τῶν τειχέων ἑστῶτας "" τὰς προσ- ἀγομένας ἀπολρούεσθαι μηχανάς. Πρὸς τούτοις μηδ' ἀκαίρως κατ᾽ ἐχθρῶν τὰ βέλη πεμπέτωσαν " περι- φρόνησιν γὰρ αὐτοῖς ἐμποιεῖ κενὰ χαὶ μὴ ἐνεργῆ δεικνύμενα. Καὶ τὰ πλησιάζοντα δὲ τοῖς τῆς πόλεως πείχεσιν ἐχκοπτέτω δένδρα χαὶ πάντα περιαναιρείτω φραγμὸν, ὡς ἂν μῆτε κρύπτοιντο ἐν αὑτοῖς οἱ πολέ- παρε μα μὴν προφῇς σπάνιν ἔχοντες τοῖς ἐκ τῶν CAP. LIII. — Quid sit duci obsesso agendum. Dux autem qui se ab hostibus esse obsidendum conjicit, ante omnia cibaria pro diuturnitate obsi- dionis comparare debet ; quod si vero cibariorum sulciens copia non suppetat, infrmos, senes, in- fantes et mulieres ante hostis adventun in oppida quædam munita et hostium insidiis impervia trans- mittat oportet, et prius suspectos ejicere curet; deinde fidelissimiquique ad portas urbis collocandi: cavendum tamen ne iidem custodes in iisdem lo- cis semper maneant, sed, si fieri potest, singulis diebus, aut saltem post duos vel tres dies transmu- tandi sunt, proditionis causa: per noctes præsertim hiemales, obscuras aut festivas fant custodire quam maxime secura : id enim insidiarum, ut plurimum, tempus ; copias ad murorum debiliora loca distri- buat, cæteras secum habeat ut facilius auxilio sit parti inclinanti. Præterea eos qui noctu et eos qui diu pugnaverunt interquiescere vicissim faciat, no propter virorum indigentiam, locum pro loco tenere coacti, urbis custodia facilius deficiant. Incepta jam obsidione, quamvis forte plures et ferociores sint obsessi, extra mcnia ne prælientur, nisi ma- xima urgeal necessitas, aut non sit possibile ma- chinas muris advolutas depellere quin foris exea- tur. Insuper tela in hostes importune ne jaciantur: contemptum enim generant tela inutilia atque inania. Credenda autem arbores muris proximæ, et evellendæ sepes quæcunque, ne inter eas lates- cant bostes aut cibariorum egentes arborum fructi- bus vescantur. Sint frumenti cibariorumque om- nium et aquæ cellæ; quod si aquarum aut puteo- rum non sit in urbe copia, vasibus et cisternis potum recondat : obsidionis quoque tempore parce me- tienda aqua et perquam sedulo cavendum ne a va- lidioribus rapiatur Contra vero machinas muris ab hostibus ad- motas, isto modo armari oportet: Et quidem contra lapides catapultarum ope emissos, suspendantur a murorum externis propugnaculis cilicia vel pelles boum recens excoriatorum ut in sinus facilius caventur, vel etiam ligna tanquam tela inter- VARIE LECTIONES.

LEONIS PHILOSOPHI ῥᾳδίως ή ξύλα συνηρμοσμένα ὡς ύφασμα (πόντιλα ταῦτα Ῥωμαῖοι καλοῦσι), πρὸς δὲ τὰς ἀπὸ τῶν κριῶν ἐμβολάς πίλα οι παχύτατα καὶ σάκκους ἀχύρου μεστοὺς ἢ ἄμμου· πρὸς δὲ τὰς καλουμένας χελώνας καὶ δοκούς κατασκευαζέτω περὶ τὸ ἄκρον ὀξυτάτῳ σιδήρῳ ἐστομωμένας· ἐμπηγνύμενοι γὰρ οὗτοι ῥᾳδίως αὐτὰς ἀνατρέπουσι· καὶ πίσσα δὲ ταῖς ειρημέναις προσαγέσθω χελώναις ἢ μόλιβδος καὶ 58 ἄμφω καχλάζοντα ἢ πῦρ ἢ καὶ λίθοι βαρύτατοι διὰ μηχανής καθιέμενοι καὶ εὐθὺς ἀνιμώμενο. Πρὸς δὲ τὰς προσφερομένας τοῖς τείχεσι κλίμακας ἢ καὶ τοὺς προπετῶς πλησιάζειν αὐτοῖς τολμῶντας λίθος μυλικοὶ καθ᾿ ἕκαστον προμαχώνα σχοινίοις ἀποδε δεμένοι καὶ ξύλα βαρύτατα τοῖς προμαχῶσι καὶ ταῦτα προσδεδεμένα εγκάρσια " καὶ πίσσα καὶ ἔλαιον καὶ τῆλις ζέοντα πάντα καὶ ταῖς εἰρημέναις προσε χεόμενα 84 κλίμαξι· πρὸς μέντοι τοὺς διὰ κυλίνδρων τοῖς τείχεσι προσαγομένους ξυλίνους πύργους, οὓς οἱ τακτικοὶ μόσυνας ὀνομάζουσι, λυσιτελεῖ τὰ στρεπτὰ καλούμενα τὰ διὰ μηχανῆς τὸ ὑγρὸν πέμποντα δη- λαδὴ πῦρ ε, δ δὴ καὶ λαμπρὸν παρὰ τοῖς πολλοῖς ὀνομάζεται, καὶ τὰ λεγόμενα χειροσίφωνα, ἅπερ νῦν ἡ βασιλεία ἡμῶν ἐπενόησε, καὶ πύργοι πρὸς τούτοις οἱ κατέναντι αὐτῶν ὑψούμενοι λίθοις ή πλίνθοις ή ξύλοις, καὶ ὕλη παντοία ἐν τῷ μεταξύ τόπῳ συμ φορηθεῖσα καὶ μετὰ μικρὸν ἐξαφθεῖσα· πρὸς δὲ τὰ παρὰ τῶν πολεμίων ορύγματα ῥάβδους χαλκᾶς ἐ ἐν τοῖς ὑπόπτοις χρὴ καταπήσσειν τόποις, ἢ ἀσπίδας τοιαύτας ἢ πυέλους ἐπιτιθέναι· φανερὰ γὰρ οὕτω διὰ τοῦ κτύπου τὰ ὀρύγματα ἔσται· καὶ τάφρον δὲ δεῖ πρὸ τῶν τειχῶν βαθυτάτην όρύττειν· καὶ οὕτω γὰρ καταφανεῖς οἱ τὰ ὀρύγματα ποιοῦντες πολέμιο ἔσονται. Δεῖ δὲ καὶ ἀντορύττειν καὶ ὑπαντήσαντας πίθον εὐθὺς πίλων ἢ πτερῶν ἐμπλῆσαι καὶ πῦρ ἐμ· βαλεῖν αὐτῷ καὶ τὸ μὲν στόμα χαλκῷ κατατετρη μένῳ κοσκίνου δίκην ἀσφαλῶς περικλείσαντας τοῦτο μὲν ὡς πρὸς τοὺς πολεμίους τρέψαι, τὸν δὲ τοῦ πίθου πυθμένα οι διατρήσαντας οὕτω δὴ λοιπὸν διὰ μηχανῆς, ὡς οἱ χαλκεῖς, φύσας συνεχῶς προσφέρειν βάστα γὰρ διὰ τὴν ἐκ τοῦ καπνοῦ τῶν πίλων δριμύτητα 10 οἱ πολέμιοι φεύξονται τοῦ ὀρύσσειν ἐπιλαθό μενοι. Δεῖ δὲ πρὸς τούτοις καὶ διὰ πυλίδων τοῖς πολλοῖς ἀγνώστων ἀπροσδοκήτως ταῖς μηχαναῖς ἐπ τίθεσθαι μεγίστης ἐπικειμένης ανάγκης ἢ καὶ τρόπον ἕτερον τοῖς πολεμίοις ἀντικαθίστασθαι, ὡς ἡ δύναμις ἀπαιτεῖ δηλαδὴ καὶ ἡ χρεία παρακαλεί. . - οι πίλα Β. Οι πιθμένα Β. ΚΕΦΑΛ. Δ'. - Τί ποιήσει πολιορκών τους πολεμίους ὁ στρατηγός. Τον πολιορκούντα δεῖ στρατηγὸν πρῶτα μὲν τὸ ἄπληκτον παντοίως ἐξασφαλίζεσθαι καὶ ὁποῖον ἐν τῷ κβ' κεφαλαίῳ ἡ βασιλεία ἡμῶν διετάξατο ἀποκτ θιστᾷν διέχον τῆς πόλεως δυσὶ μάλιστα μιλίας ή ὀκτὼ σταδίοις τουλάχιστον φοβερώτερα γὰρ ἀεὶ τὰ τῶν πολιορκούντων τοῖς πολεμίοις δοκεῖ μήκοθεν καθορώμενα, άλλως τε καὶ ἵνα μὴ ἀκαίρως ἐν ταῖς προσβολαίς θορυβῆται * τὸ διαναπαύεσθαι λαχόν στράτευμα στρατιώτας δὲ τῶν ἀνδρειοτάτων έγγιστα τῆς πόλεως μᾶλλον ἐφιστῶν ἐπὶ τῷ τὰς παρὰ τῶν ἐχθρῶν αἰφνιδίους τ κωλύειν ἐπιδρομὰς καὶ μάλι στα περὶ αὐτὸν τὸν τοῦ ἀρίστου καιρόν· τὴν δ 3 και ἀεγκάρσια Β. οι προχεόμενα Β. 10 πυρῶν Β. 10 χαλκάς Β. 28 δρυμύτητα Β. ο θορυβείτα: Β. " αιφνηδίους Β. texta (qua Romani vocant pontila) : contra vero A arietum ictus sub coacta densissima aut sacci palea vel arena referi. Contra testulines parentur trabes acutissimo ferro desinentes quæ infixæ al- tius eas facillime subvertunt; pix quoque in te- studines mittatur vel plumbum, et utrumque bulliens, vel ignis, vel gravissimi lapides machina demissi et statim sursum projecti. Contra scalas muris op- positas et eos qui temere conscendere tentant, lapides sint molares propugnaculis juncorum ope alligati aut ligna gravissimi ponderis similiter pro- pugnaculis alligata, sed oblique, et pix et oleum et telis, quæ ferventia in scalas effundantur. Sed contra turres ligneas quæ cylindrorum ope muris admoventur et a tacticis vocantur mosynes, expe- dit torques illos paravisse qui liquidum emittunt ignem illum quem vulgo celerem nominant et chi- rosiphones, quos nuper excogitavit Nostra Majes- tas, et turres præterea ex adverso lateribus, lignis aut lapidibus exstructas, et quamlibet materiem in medio exaggeratam et statim incensum. Contra quo- que hostium effossiones flgende suspectis in locis virgæ ænez, aut apponenda scuta vel vasa pariter ænea quorum strepitu pateant effossiones; oportet etiam quam profundissimam fossam ante muros aperiri ut pateant hostes effodientes. Ε regione quo que est et efodiendum et occurrentibus implendum dolium pilis aut plumis, et igne immisso os dolii ære ad instar cribri perforato obturandum et ad hostes vertendum et dolii fundo perforato continuos tanquam fabri machina flatus excitandum; facile etenim vi fumi e pilis nati hostes a secreta effos- sinne prohibebuntur. Præterea necesse est per fe- nestras vulgo ignotas inopinato in machinas irruere cum maxima urgebit necessitas, aut alio quovis modo ut suadebunt copiæ aut coget necessitas hosti- bus se opponere. CAP. LIV. — Quid faciet dux hostes obsidens. Ante omnia oportet ducem obsidentem remissa D omnimode confirmari et, sicuti capite vigesimo secundo posuit Nostra Majestas, concedere ab urbe ad duo ut maxime milliaria, minimum autem ad oeto stadia : semper enim terribiliores obsidentiųın copiæ a longe conspecta hostibus videntur, et præ- sertim ne deturbetur illa exercitus pars quæ re- quiescere obtinuit : milites e fortissimis quam proxime ad urbem collocandi ad obsistendum re- pentinis hostium incursibus, maxime vero prandii tempore. Exercitus in partes dividetur et cuique parti sua assignentur officia, ne omnes simul diini-