PG 114Symeon Metaphrastes
Part Three of the Works: Containing the Lives of the Saints
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Diplomatic text · vision-corrected (sonnet, page-by-page) · Migne scan — scholarios OCR + scan in the Page/Facsimile views — PG column chips mark the printed columns.

Editor's NoticeMonitum Editorum

col. 167–168page 1 of 391

13. Historia de Marcelli Accemetarum abbatis in Iconio sinu Cilicum civitatis episcopus, cum so vita, qui Apameam Bithynorum urbem patriam rore sua Zenobia, sub imperatore Diocletiano, nactus, in Bithyniæ monasterio, quod ob hymnos sustinuit. perpetuos, non diurnis tantum sed etiam noctur nis temporibus in eo cantari solitis, &xow, id est non dormientium nomen acceperat, impera tore Leone Thrace. A. C. 469, abbas fuit. 14. Historia de Euphemiæ virginis martyrio, quod in Chalcedonia Bithynorum regione sub im peratore Diocletiano sustinuit. 15. Historia de Anthimi Nicomediensis, Nico mediensium episcopi, martyrio, quod sub impe ratore Maximiano passus est. 16. Historia de Indi eunuchi, Domnæ virginis et aliorum martyrio,qui sub imperatore Maximia no intra Nicomediam Bithyniæ urbem, tum in incenso templo Christianis repleto, tum extra il lad perierunt. 17. Historia de Julianæ virginis martyrio, quod intra Nicomediam patriam sub imperatore Maxi miano sustinuit. 18. Historia de Barbaræ virginis martyrio, quod Nicomediæ sub imperatore Maximiano subiit. 19. Historia de Eulampii et Eulampiæ Nicome diensium fratris et sororis martyrio. 20. Historia de Theodori Tyronis (alias Tero nis) militis martyrio, quod apud Amasenos in Ponto sub imperatore Maximiano sustinuit. 21. Historia de Abrahami Mysii eremitæ vita, qqui sæculo post C. N. sexto, deserta sponsa sua, solitariam ad Hellespontum in Mysia vitam egit. c 22. Historia de Theophanis vita, quem patria Constantinopolitanum Ager magnus, in Sigriana Mysiæ minoris regione, monasterium habuit ab batem, circiter A. C. 818 mortuum 23. Historia de Abercii, Hieropolitanorum, in minore Phrygia, episcopi vita, qui sub imperato ribus M. Antonino et L. Vero claruit. 24. Historia de Carpi et Papyli Pergamenorum Phrygum, martyrio,quod in Lydia Thyatirensium ille quidem episcopus, hic autem diaconus, cum sociis, sub imperatore Decio, sustinuerunt. 25. Historia de Timothei vita, qui Lystram Ly caoniae civitatem patriam habuit, Pauli apostoli discipulus, Joannis evangelista successor, Ephe siorum in Ionia episcopus, Ephesi, sub impera tore Nerva, martyr obiisse dicitur. 26. Historia de Eusebiæ virginis Romanæ vita, quæ virgo, cum in urbem Cariæ Mylassam venis set, nomine suo dissimulato, se živny, id est hos pitam dixit; ibi monasterium Sancto Stephano martyri sacrum excitavit, in quo vitam clausit, sæculo post C. N. quinto. 27. Historia de Matronæ Pergensis vita; quæ Matrona urbem in Pamphylia Pergen patriani ha buit, Domitiani uxor, Theodatæ mater, viro tan dem posthabito quanquam invito, in monasteriis vitam transegit. 28.Historia de Zenobii martyrio, quod Œgarum 29. Historia de Sozonis opilionis,patria Cilicis, martyrio, quod apud Pompeiopolitanos in Cilicia, sub imperatore Maximiano subiit. 30. Historia de Bonifacii Romani martyrio quod apud Tarsenses in Cilicia sustinuit. 34. Historia de Clementis Ancyrani in Galatia episcopi vita et martyrio,qui A. C. 257 natu, A. C. 277 episcopus creatus, patriam suam Ancyram sub imperatore Maximiano, circiter A. C. 809, mar tyrio suo nobilitavit. 32. Historia de Platonis Ancyrani Galatæ mar tyrio, quod in patria urbe sustinuit. 33. Historia de Mennæ Ægyptii martyrio, quod imperantibus Diocletiano et Maximiano miles, sub iisdem in Galatarum urbe Cotymo sustinuit. 34. Historia de Eustratii, Auxentii, Eugenii, Mardarii, et Orestæ martyrio, quod sub impera toribus Diocletiano et Maximiano in Cappadocia subierunt. 35. Historia de Longini centurionis martyrio, qui natione Judæus, Christi pendentis in cruce custos,ad religionem Christianam conversus, per secutionis auctore Pilato, Cæsareæ Cappadocum urbe, mortem pro Christo subiisse dicitur. 36. Historia de Mercurii martyrio, quod patre Gordiano Scytha natus, militum dux, Cæsareæ Cappadocum urbe, sub imperatore Decio sustinuit. 37. Historia de Mamantis Paphlagonis marty rio, quod Cæsareæ Cappadocum urbe, sub impe ratore Aureliano subiit. 38. Historia de Severiani militis martyrio,quod Cæsareæ Cappadocum urbe sub imperatore Lici nio sustinuit. 39. Historia de Gregorii Parthi vita,qui multi plices ab Armeniis afflictiones ob Christianam religionem passus, ad eam et regem et populum Armeniorum convertit: horum aliquandiu epis copus, tandem solitudinis amator, filium Arosta nem in episcopatu successorem accepit, qui con cilio Nicæno interfait, A. C. 325. 40. Historia de Romuli, Zenonis, Eudoxii et Ma carii martyrio, quod Romulus quidem sub impe ratore Trajano, cæteri vero sub imperatore Dio cletiano in Armeniæ minoris urbe Melitine, su bierunt. 41. Historia de Hieronis et sociorum martyrio; ex quibus Hiero urbem in Cappadocia Tyanam pa triam habuit, cum 30 sociis martyrium in Arme niæ minoris urbe Melitine sub imperatoribus Dio cletiano et Maximiano passus. 42. Historia de 40 martyrum,39 militum Cappa docum, cum quadragesimus ab iis aufugisset, ejus loco custodem carceris, paganum hominem,Chrts tianum repente factum,martyrii socium consecuto rum martyrio, quod in Sebastianorum urbe, quam vetustiores quidem in Cappadocia, recentiores autem.

in Armenia minore sitam esse docent, sub impe ratore Licinio, sustinuerunt. 43. Historia de Spiridonis in insula Cypro epi scopi Trimmythuntini vita, qui sub imperatore Constantino Magno vixit, et concilio Nicæno in terfuit, A. C. 325. 44. Historia de Ignatii Theophori, Antiocheno run in Syria episcopi, martyrio quod anno impe ratoris Trajani x1, Christi 108, in urbe Roma subiit. 45. Historia de Luciani martyrio, qui Samosa tam urbem Syrorum patriam habuit, Antiochenus in Syria presbyter fuit; apud Nicomedienses in Bithynia, sub imperatore Maximino, circiter A. C. 312, martyr obiit. 46. Historia de Cypriani, Antiochenorum epis copi, vita et martyrio, quod cum Justina virgine Antiochena, sub imperatore Decio, subiit. 47. Historia de Artemii martyrio, quem impe rator Constantius Ægypto præfecerat, imperator Julianus Antiochiam vocatum, ibidem et provin cia et vita privavit. 48. Historia de Symeonis Stylitæ, sea Columellæ senioris,natione Cilicii, vita,qui monasterio egres sus, montem Antiochenæ ditionis in Syria situm ascendit,ibique multos annos in columnis primum brevioribus, tandem ad 40 cubitorum altitudinem erecta stetisse dicitur, anno imperatoris Thracis quarto, Christi 460, mortuum. 49. Historia de Ananiæ,unius e 70 Christi dis cipulis, martyrio, quod in patria, id est,Syrorum urbe Damasco, sustinuit. 50. Historia de Epbræmi Syri vita,qui Edessam Syroram urbem patriam habuit, Ecclesiæ Edesse næ diaconum,sub imperatore Valente, mortuus est. 51. Historia de sancti Danielis prophetæ et trium ejus sociorum vita. 52. Historia de Charitonis confessoris, Iconien sis Lycaonii, vita, qui sub imperatore Aureliano vix martyrium effugit, præter alia duo monasteria lauram, quæ Pharus quoque dicitur in Palæstina condidit, in quo monasterio mortuus est. 53.Historia de Cyriaci anachoretæ vita, qui anno imperatoris Theodosii junioris XL, Christi 447, Co rinthi natus, cum in pluribus monasteriis egisset monachum, per quinquennium eremita, denique in Charitonis monasterium, quod erat in Palæstina, reversus, ætatis 107 annis transactis, anno impe ratoris Justiniani primi xxix, Christi 555, vitam in eodem monasterio clausit. 54. Historia de Theodori Graptæ vita, qui patria Hierosolymitanus intra Palæstinam in Sabæ monaste rio monachus,multa propter imaginum cultum quem defendebat,ab imperatoribus Iconomachis, Leone Armeno, Michaele Balbo et Theophilo passus, tan dem apud Bithynos exsul in carcere mortuus est. 55. Historia de Melanæ Romanæ vita, quam feminam, inito inter ipsam et maritum continen tiæ pacto, in Orientem digressam, conditis aliquot in Palæstina monasteriis, ibidem mortuam refert. 56. Historia de Cornelii centurionis Palæstino rum Cæsariensis vita, quem Petrus apostolus ad Christianam religionem convertit. 57. Historia de Galactionis et Epistemes vita et martyrio,quos conjuges, matrimonio vitam solita riam præferentes, in monasteria digressos, tandem martyrium in Arabia prope Sinam montem pas sos esse narrat. 58. Historia de Samonæ, Guriæ, Abibi, Meso potamorum, martyrio, quorum duo priores sub imperatore Diocletiano, tertius sub imperatore Licinio martyres obierunt. 59. Historia de Danielis Stylitæ vita, qui Meso potamiæ vicum patriam nactus, sub imperatoribus Leone, Zenone, Basilisco monachum egit. 60. Historia de Acindyni, Pegasii, Anempodisti, Aphthonii, Elpidiphori martyrio, quod in Persia sub Sapore Persarum rege sustinuerunt. 61. Historia de Acepsimæ, Josephi et Æitbalæ Persarum martyrio, quod ille senex octogenarius, hic presbyter, iste diaconus in Persia, rege Per sarum Sapore, subierunt. 62. Historia de Anastasii Persæ vita, qui ex Per sia in Palæstinam profectus, in Anastasii monaste rio prope Hierosolymam urbem, anno imperatoris Heraclii x, Christi 620, vitam monasticam iniit; postea in Persiam reversus, sub Chosroe Persa rum rege, martyr, anno imperatoris Heraclii xvIII, Christi 628, vitam clausit. 63. Historia de Bacchi et Sergii Romanorum martyrio, quod imperatore Maximiano in Africa, sub ejus præfecto Antiocho, sunt passi. 64.Historia de Vari sociorumque martyrio,quod in Ægypto, sub imperatore Maximiano, sustinue runt. 65. Historia de Caterinæ (alias Hæcaterina) vir ginis martyrio, quod in Ægypto, sub imperatore Maxentio, Alexandriæ subiit. 66. Historia de Menæ, Hermogenis et Eugraphi martyrio, quod in Ægypto, sub imperatore Maxi mino, Alexandriæ sustinuerunt. 67. Historia de Epimachi Ægyptii martyrio, quod Pelusini montis eremita in Alexandrinorum Ægyptiorum urbe subiit. 68. Historia de Athanasii episcopi Ægyptiorum Alexandri vita, qui Ecclesiæ Alexandrinæ pre "sbyter, A. C. 325, concilio Nicæno interfuit, in Alexandrini Alexandrinorum episcopi mortui lo cum, A. C. 326, episcopus creatus, cum diu gra ves ab Arianis afflictiones passus, episcopatum an nis 46 gessisset, sub imperatore Valentiniano I mortuus est, A. C. 373. 69. Historia de Euphrosyne, Alexandrinæ vir ginis Ægyptiacæ vita, quæ virgo sub imperatore Theodosio, Arcadii filio, nata, vitam in ædibus pa ternis per annos 18, in monasterio per annos 38, in terris per annos 56 egit,circiter A. C.470 obiit. 70. Historia de Theodoræ vita, quam feminam apud Alexandrinos in Ægypto nalam imperatoris

col. 169–170page 2 of 391

Zenonis temporibus ibidem virtutibus claram, post adulterium a se commissum deserto marito, intra monasterium ab Alexandria militaribus octodecim remotum, inter monachos pro viro habitam,reli quum ævum transegisse narrat. 71.Historia de Joannis Eleemonis, id est miseri cordis, Alexandrinorum episcopi vita, qui patriam in Ægypto Amathuntem, patriarchatum in Ægypto Alexandrinum, anno imperatoris Phocæ quinto, Christi 606, nactus, in patria quo iter mox e vivis abiturus susceperat, diem suum obiit, anno impe ratoris Heraclii vII, Christi 616. 72. Historia de Patapii eremitæ vita, qui Thebas Ægypti urbem patriam habuit. 73. Historia de Aretæ martyrio, quod sub Eles baanæ Æthiopum rege Christiano, civitatis in Æthiopa Nagranæ præses, cum eam Dunaanus Arabum rex Christianis inimicus occupavisset, cum aliis martyribus obiit. 74. Historia de Eustathii martyrio, quod sub imperatore Trajano dux militum, sub eodem ad religionem Christianam cum suis conversus, cum Theopiste uxore, Agapio et Theopisto filiis, sub imperatore Adriano, in urbe Roma, sabiit. 75. Historia de Sophiæ Italæ martyrio, quod cum tribus filiis, fide, spe et charitate,sub impe ratore Adriano, in urbe Roma, subiit. 76. Historia de Eugeniæ Romanæ virginis mar tyrio, quod in urbe Roma,sub imperatoribns Va leriano et Galieno sustinuit. 77.Historia de Georgii Capadocis martyrio, quem vulgús cum Dracone pugnam iniisse putat, impe rator Diocletianus cum tribunum militum, denique comitem creavisset, in urbe Roma, propter Chri stianam religionem oçcidi jussit. 78. Historia de Anastasiæ Romanæ viduæ mar tyrio, quod in urbe Roma sub imperatore Diocle tiano sustinuit. 79. Historia de Anastasiæ Romanæ virginis mar tyrio, quod sub imperatore Diocletiano subiit. 80. Historia de Eleutherii, patria Romani,Illy ricorum episcopi martyrio, quod cum Evamphia matre, sub imperatore Adriano, sustinuit. 81. Historia de Niceta Gothi martyrio, quod Romanorum imperatore Gratiano, Gothorum rege Athanarico, Christianos Gothos tum Danubii ac colas persequente, sustinuit. 82. Historia de Gregorii episcopi Siculorum Agrigentini vita,qui ex vico ad Agrigentum urbom ortus, a Macario episcopus Hierosolymitano diaco nus Hierosolymitanus, tandem ab episcopo Ro mano episcopus Agrigentinus Theodori successor creatus est. 83. Historia de Agathæ virginis, patria Catanææ, martyrio, quod intra Siciliam in urbe Catana,sub imperatore Decio tertium consulatum gerente, A. C. 251, sustinuit. 84. Historia de Dionysii Areopagitæ Athenien sis, quem sanctus Paulus apostolus ad religionem Christianam convertit, vita et martyrio. Primus Atheniensium episcopus, quem postea plures pri muin Parisiensium episcopum fuisse narrant, sub imperatore Domitiano, martyr obiit. 85. Historia de Theoctista Lesbiæ virginis vita, quæ virgo patriam habuit Methymnam urbem in Ægei maris prope Phrygiam Asia provinciam Græcorum insula Lesbo, quæ nonnullis etiam Mytilene dicitur, vitam monasticam in Paro Græ corum insula coluit. 86. Historia de decem martyrum martyrio, quod in Græcorum insula Creta sub imperatore Decio sustinuerunt. 87. Historia de Andrea Cretensis vita, qui sub imperatore Constantino Copronymo Icono macho mori quam imaginum cultum damnare maluit. Catalogus Vitarum quas Symeon Metaphrastes composuit. (Ex Catalogo Biblioth. Vindobon. mss. Græc. in fol. Indicis I pag. 109. Symeonis, cognomine Metaphrastæ,qui fuit ma gister et logothetes in aula Constantinopolitana, decimoque post Christum sæculo floruit. Historia vitæ S. Alexii; Historia martyrii S. Panteleemonis; Historia vitæ S. Nicolai, episcopi Myrensis; Versus conpunctorii forma confessionis secun dum ordinem alphabeticum; Canticum sacrum ordine alphabetico, Synaxarium in crucifixionem Christi versibus politicis; Historia martyrii sancti Nicetæ Gothi; Historia martyrii sancti Eleutheri¡ episcopi Il lyrici, et historia martyrii sancti Polyeucti; Historia martyrii sancti Demetrii proconsulis; Vita sanctæ Mariæ, quæ in virili cœnobio, sub habitu virili et nomine Marini, sanctissime vixit, nec nisi post obitum femina deprehensa est; Historiæ vitæ sancti Joannis Chrysostomi fra gmentum; Vita sancti Thryphonis martyris, patria Camb sadensis in Phrygia, Nicææ autem in Bithynia. A. C. 250 sub imp. Decio passi; Martyrium sancti Isidori Alexandrini martyris.

Catalog of the Same Lives Arranged by Daniel de NesselCatalogus earumdem Vitarum a Daniele de Nessel ordinatus

Martyriom sanctæ Agathæ virginis et martyris; Martyrium sanctorum martyrum, Faustæ, Eveia sii et Maximini; Vita beati Eugenii et Mariæ ejus filiæ in cœno bio sub habitu virili dictæ Marini; Martyrium sancti Nicephori, martyris Antio chise in Syria; Vita et martyrium sancti martyris Blasii, epi scopi Sebastiæ in Cappadocia, et sociorura ejus; Martyrium sanctorum Pamphili, Valentii, Pauli, Seleuci, Porphyrii, Theoduli, Juliani et sociorum (initio quidem ab Eusebio ipsius sancti Pamphili amico intimo, et Cæsareæ in Palestina episcopo conscriptum, multis autem post sæculis a Sy meone Metaphraste interpolatum; Vita sancti Andronici et uxoris ejus Athanasia; Martyrium sancti Orestis Tyanæ in Cappadocia sub imp. Diocletiano; Martyrium sancti Victoris et sancti Stephanidis; Martyrion: sancti Vincentii, archiadiaconi Ca saraugustani; Martyrium sanctæ Catharina virginis; Vita sancti Alypii Stylitæ. Martyrium sancti Jacobi Persæ; Vita et martyrium sancti Stephanis Junioris; Commentarius in S. Andream apostolum; Narratio miraculi a sancto Michaele archangelo, Chonii sive Colossii in Phrygia editi; Narratio vitæ, rerum gestarum et miraculorum sancti Nicolai Myrensis in Lycia episcopi; Martyrium sancti Nicetæ Gothi; Martyrium sanctæ Euphemiæ virginis; Vita sancti Ambrosii, episcopi Mediolanensis; Martyrium SS, Eustratii, Auxentii, Fulgentii, Orestis et Mardarii; Vita sanctæ Theodoræ Alexandrinæ; Vita sancti Jeannis Eleemosynarii, patriarchæ Antiocheni; Historia martyrii sancti Polyeucti militis et martyris Martyrium sanctæ Catharinæ virginis; Vita sancti Symeonis Stylitæ primi sive senio Narratio miraculi a SS. martyribus Guria, Sa- ris, qui A. C. 468 centenario major obiit; mona et Abibo, Edessa editi; Martyrium sancti Platonis; Certamen sancti martyrii Mamantis; Certamen sancti martyris Anthimi episcopi Ni Martyria, Vitæ et Encomia SS. mensis Octo- comediæ, qui A. C. 302 passus est; bris, nempe Martyrium sanctæ Ananiæ; Martyrium SS. Cypriani et Justinæ; Martyrium sancti Dionysii Areopagitæ; Martyrium sanctæ Charitines; Martyrium sancti Babylæ, episcopi Antiocheni; Narratio miraculi a sancto Michaele archan gelo Chonii sive Colossis in Phrygia editi; Martyrium SS. Eudoxii, Romuli, Zenonis et Macarii; Commentarius in sanctum apostolum Thomam; c Martyrium sancti Sozontis; Martyrium SS. Sergii et Bacchi; Vita sanctæ Pelagiæ Antiochenæ; Martyrium SS. Eulampii et Eulampiæ; Martyrium SS. Probi, Tarachi et Andronici; Martyrium SS. Carpi, Papyli et sociorum; Martyrium SS. Nazarii, Gervasii, Protasii et Celsi; Martyrium sancti Luciani; Martyrium sancti Longini Centurionis; Commentarius in sanctum evangelistam Lucam; Martyrium sancti Vari; Martyrium sancti Audreæ in Crisi; Martyrium sancti Artemii; Vita sancti Hilarionis; Vita sancti Albericii; Commentarius in sanctum apostolum Jacobum fratrem Domini dictum; Martyrium S. Arethæ; Martyrium SS. Marciani et martyrii notario rum; Martyrium sancti Demetrii; Martyrium sanctæ Anastasiæ Romanæ senioris; Vita sancti Abramii eremitæ; Martyrium SS. Zenobii et Zenobiæ; Martyrium sancti Epimachi; Martyrium sancti Severiani; Martyrium SS. martyrum Menedoræ, Metro doca et Nymphodocæ; Vita sanctæ Theodoca Alexandrinæ; Martyrium sancti Autonomii episcopi; Res gestæ sancti Cornelii centurionis; Martyrium sancti Niceta Gothi; Martyrium sanctæ Euphemiæ; Martyrium sanctæ Sophiæ et filiarum ejus, Pi steos, Elpidis et Agapes; Martyrium SS. martyrum Trophini, Sabbatii et Dorimedontii; Martyrium sancti Eustathii et uxoris ejus Theo pistes, et duorum filiorum, Agapii et Theopisti; Martyrium sanctæ Thecla virginis; Vita sanctæ Euphrosina virginis Alexandrine; Commentarius in sanctum Joannem apostolum et evangelistam; Martyrium sancti Gallistrati et sociorum; Vita sancti Charitonis confessoris; Vita sancti Cyriaci anachoretæ; Vita et martyrium sancti Gregorii, episcopi magnæ Armeniæ; Martyrium sancti apostoli et martyris Ananiæ, Vita et martyrium SS. martyrum Cypriani et Vita sancti Joannis Chrysostomi archiepiscopi Justinæ virginis; Constantinopolitani; . Martyrium sancti Platonis; Martyrium sancti Dionysii Areopagitæ; Martyrium sanctæ Charistinæ virginis;

JanuaryMensis Januarius

col. 171–172page 3 of 391
PG 114:171Ἄρτι τῷ Ῥωμαίων σκήπτρῳ Θεοδοσίου τοῦ Ἀρκαδίου παιδὸς διαδεχθέντος, καί τινος Παυφυλίου φίλου κατὰ τὴν Ἀλεξανδρέων μεγαλόπολιν εἰρήνη τε ὁράσθω, καὶ εὐγενείᾳ πολλοῖς κεκοσμημένου, μᾶλλον δὲ ταῖς εἰς Θεὸν εὐσεβείαις καὶ εὐγενεῖ βίῳ σεμνυνομένου, οὗτος οὐκ ἐλαττοῦσθαι φίλων, οὐδὲ γαμεῖν βουλόμενος ὁπλίτης ἦν, ἀλλ' οὔτε τῆς ἑαυτοῦ δεξιότητος ἐπιμελεῖσθαι. Τίς δὴ ταύτης αἰτία; Ἐπειδή τε ἐξ οἰκείας συζύγου κεκλήκει, ἀπολύεσθαι μὲν τῆς κακοδαιμονίας βουλόμεθα, εὑρεῖν δὲ τὴν αἰτίαν, δι' ἣν τῆς αὐτοῦ ζωῆς ἡ σύζυγος λυπηρὸν αὐτῷ γίγνοιτο. Κατ' αὐτῆς τῆς ἀλόγου παντελῶς φύσεως μακρὰν ἀπεικόνισμα. Ἄλλως τε ὅτε μὲν ἄκροις δακτύλοις ἐφαπτόμεθα τοῦ πράγματος, τότ' ἐγώ, ὡς εὑρεῖν ἔχω, τὴν αἰτίαν λέγω, ἀφ' ἧς ἂν ἀπαλλάξαι δυνάμεθα τῆς ταραχῆς. Β. Καὶ ὅς, κατά τε πόρον ἱερὸν εἶπε μάντευμα τερπνόν, ψάλλειν ἃ δεῖ πρὸς τὴν αὐξανομένην τῶν θρεμμάτων ἱερουργίαν, τοῦ Παυφυλίου τε βασιλεύσαντος, καὶ τὸ προκείμενον διαγγέλλειν ὑπὸ πάντων ἐπαρθέντα, ψελλίζειν ἀρξάμενον εἶτα παύσασθαι τῇ πρεπούσῃ τιμῇ· καὶ τὸ συμβεβηκὸς ἑλέσθαι θαῦμα μᾶλλον ἢ τοὺς τῆς ἀγάπης μεμνῆσθαι νόμους· Ἄσπισε, φησί, θεώμενος πρεσβύτης ἐκ πολλοῦ τὸ κατεσχημένον ὑπὸ τοῦ πένθους ὄμμα, φωτὸς φανέντος ὀξύτητα δεξάμενον λογίσματα, καὶ δοθῆναί μοι ἐκ τούτου ἀντ' αὐτοῦ πλεῖον πλοῦτον, τοιαῦτα ἐξαρπάσαντά με πρὸς τοὺς πλησίον, ὡς ἃ παρεῖχε πρότερον εὐφραίνοντα αὐτοῦ μᾶλλον τὴν ψυχήν. Πόρρω δὲ τοῦ ἀκούοντος τοιόνδε τι σεβάσιον ὅσον μέγα γέλωτος ἄξιον καὶ θρήνου, ὅτι ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ Θεὸν μὲν ἐπεκαλεῖτο βοηθόν, ἔχοντά τε πίστιν, ὡς ἐκεῖ ἀκοῦσαι πρὸς τὰ θεῖα εὐχόμενον· λέγει, τόν τε κοσμικὸν ἄνδρα πλαγιαζόμενον κατὰ τὴν αὐτοῦ φύσιν· αὐτὸς δὲ κατὰ τὸν νόμον εἰς τοῦτο ἔτι ἔχειν, ὅσα τε μοι ἦν πρᾶγμα τῆς ἐμῆς ἀσθενείας συμπράττεσθαι, φέρων τε καὶ ταπεινοφρονῶν τοῦ θυμοῦ κατευθύνειν, καθ' ὅσον εἶχε δύναμιν αὐτὸς ἑαυτοῦ κυριεύειν, γαμεῖν τε σύνθεσιν ἀνθρωπίνην ἑτέρου νόμου, ὅπως ἐπ' αὐτῷ γένοιτο τοῦ ἐμοῦ κτήματος ἐλεύθερος, καὶ γὰρ ὃ κατ' ἐλευθέρων ἔχει νόμος, τοῦτο τῆς ψυχῆς μου πάντων μᾶλλον κύριός ἐστι.
col. 173–174page 4 of 391
PG 114:173Ὁ δὲ ἅγιος Συμεὼν ὁ Μεταφραστὴς πολλὴν ἐποιήσατο σπουδὴν εἰς τὸ συναγαγεῖν τοὺς βίους τῶν ἁγίων, καὶ διὰ τοῦτο ἐν μεγίστῃ τιμῇ παρὰ τοῖς ὀρθοδόξοις κατελέγετο. Τούτου χάριν οἱ τε παλαιοὶ καὶ οἱ νέοι τὴν πρὸς αὐτὸν τιμὴν ἐπεδείκνυντο, ὡς ἄνδρα τῶν ἐν ἁγίοις κατειλεγμένων ἄξιον. Ὁ δὲ Βολλανδιστὴς Παπεβρόχιος ἄλλην γνώμην ἐκφέρων, τοῦτον ὡς παραχαράξαντα τοὺς βίους κατηγόρησεν.
Ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἠμέλει μὲν οὐδαμῶς, πολλάκις δὲ αὐτὸν παρεκάλει, καὶ μετρίοις ἐχρῆτο φαρμάκοις, ἔφερε δὲ καὶ γενναίως τὰς τῆς ψυχῆς ἡμῶν κόρους μεταβαλλούσας τοὺς τῶν σωμάτων πόνους. Οὐ γὰρ ἀλλ' ὁ δεσπόζων τοῦ νοῦ καρτερεῖν ἐπὶ τοῦ σώματος ἀλγηδόνων ἤμελλε ταλαιπωρεῖν. Ὁμοίως οἱ τοῦτε τρόποις τε ἀγαθοῖς καὶ λόγοις, ἀλλὰ τοῖς ἔργοις ἐχρῆτο· οὔτε γὰρ τέρψιν ἔφερε, ἱκανώτατος ἦν ῥᾷον νομίζεσθαι. Γυνῶν δὲ λόγους καὶ γυναικοδίους εὐπρεπεῖς εἶδε, πρὸς ταύτας ὄμμα οὐκ ἦρεν, πρόσωπα. Εἰ δέ ποτε καὶ τούτοις προσεῖπε, τῷ πρόσωπον τῶν χαμαὶ ὁρᾶν αὐτῷ τε καὶ τοὺς τῇ κατὰ παρεστώτων, ἀδιαλείπτως τε λόγον αὐτῷ περὶ τῶν τῆς ἀδελφῆς διδάσκειν. Ε'. Οὐκ ἀνεδέχετο καιρούς, καὶ πάλιν τῆς θύρας ἀπεκλείσατο, ὁ μέγας Εὐάγριος Εὐφρόσυνος, ἡ τῆς φιλίας ἐπάξιος. ταχύτητι μεγίστης ἱερωσύνης ἐπεθύμουν τῶν ἀναγκαίων, ἢν καὶ αὐτὴν τοῦ βοηθεῖν πρὸς Θεόν. Τοῦ δ' ἀδελφοῦ Χρύσανθος, ἐκ τοῦ λεχθέντος ἤδη, τοῦ ἱστορήσαντος αὐτὸν τῆς φιλοπτωχείας ἐκεῖνον ἀποδεικνύουσα τέφρᾳ· αὐτὴ αὕτη ἀποδείξεως Χρύσανθος, καὶ ἡ ἱστορία γέγονε τοῦτό φησι· Τοῦτο ἡ διδασκαλία Χρύσανθος ὁ βαθύτατος, καὶ ἡ πολλοῦ λόγου· ἀρετὴ πολλή, ὀλιγομαθῶς νὰ ἀποδεξάμεθα Θεὸν ἁπάντων κατεπείγει. Εἶπε δ'· Αὐδιανοὶ, μᾶλλον δ' ἡ πολλαπλῆ παράδοσις, οἵτινες ἐκ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλίας εἰς αὐτό, ὑγρὰν ἀφεῖσαν ψυχήν, κατὰ τὸ ψυχῆς δύναται αὐτὴν πρὸς αὐτὴν ἀποστρέψαι ποιεῖν αὐτοῦ· ὅτε τὸν θεῖον λόγον διδάσκειν ἐβούλετο, λέγει παρεκάλει· ὅτι πολλοὶ μὲν αὐτὸν εἶδον, ἐν δὲ τῇ κατὰ Θεὸν διδασκαλίᾳ, ὅτι κρεῖττον μὲν εἶναι, ἀντικατέστη τῷ φαύλῳ ἄρτος ζῶν, ἄλλως τε δὲ ὡς τοῦ μοναστηρίου ἀγαθὸν εἴωθε· πολλοῖς τοῖς ἀδελφοῖς αὐτῇ προσβαλεῖν μεμηχάνητο. Εἶπε γοῦν· Αὐδιανοὶ, ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου, οὕτινος τὰ τῆς ψυχῆς, εἰ μὴ πᾶσαν ἀρετὴν ἔχοι ἡ ψυχὴ ἐπ' αὐτῇ, τοῦ μικροῦ τε συμφωνεῖν ὁδῷ, τοῦ θεοσεβοῦς συνασκεῖσθαι. Ταύτην τὴν διδασκαλίαν κατεῖχε μόνον ἰδεῖν, ἐν δὲ ἀλεθείᾳ τε καὶ ἀρετῆς πολλαπλασίων κατάλαβε. Ὅτε τὸν θεῖον λόγον ἐβούλετο λέγειν, παρεκάλει τοὺς ἀδελφούς· ὅτι κρεῖττον μὲν ἦν, ἀπεστράφη δὲ ἄρτον τοῦ ζῶντος· ἀπεδέξατο δὲ μᾶλλον ἡ μοναστηριακὴ ἀρχή, πολλῶν ὑπερτεῖναι ἀδελφῶν κατεβάλλετο.
col. 175–176page 5 of 391
PG 114:175Ἦν δέ τις ἀνὴρ ἐν τῇ πόλει, εὐλαβὴς καὶ πλούσιος, ὃς τοὺς τοῦ Χριστοῦ πτωχοὺς εἰσεδέχετο εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ καὶ ἔτρεφεν αὐτούς, παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ Ἀλεξάνδρου· οὐ γὰρ ἐφοβεῖτο τὴν τοῦ ἄρχοντος ἀπειλήν, ἀλλὰ τῷ Θεῷ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις ὑπήκουεν. Τοῦτο δὲ γνοὺς ὁ Ἀλέξανδρος θυμοῦ ἐπληρώθη καὶ παραστῆσαι αὐτὸν ἐκέλευσεν. Ὁ δὲ ἀνδρείως παρέστη καὶ εἶπεν ὅτι Οὐ παύσομαι τρέφων τοὺς τοῦ Χριστοῦ δούλους, κἂν μυρία παθεῖν με δέῃ. Ἰδὼν δὲ ὁ τύραννος τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἀταραξίαν καὶ τὸ ἄδειλον τῆς γνώμης αὐτοῦ, κατεπλάγη μὲν τὴν ψυχικὴν αὐτοῦ ῥώμην, οὐ μὴν δὲ ἀπέστη τῆς κατ' αὐτοῦ ὀργῆς, ἀλλ' ἐκέλευσεν αὐτὸν δεθέντα φυλάττεσθαι.
Ἀλλὰ γὰρ ὁ ἐκ ψυχῆς βασιλεύων Ἁγίᾳ, καὶ τὴν ψύκαρπόντ ἄξιος ἐξ ναπαῖ ἐγγωγράφους κατελέξατο, ἵδε ἄγον γενόµε ἄρχε δρόµος εἴπε τοῦ- µατος δυσαρεστήσαντι, καὶ ζέοντι παστρῷ φρόνη- µατι, τὴν γλῶτταν δεσµεύων· ἀλλ' ἐρρύετο βλάπτον τε οἰρωμένου ἐἶπε σκιαγραφίας, καὶ πρὸς τὸ λύειν δακτυλοδεικτεῖν, καὶ θεραπεύειν τοῦ νοσομαίνειν καὶ πάσης θλίψεως ἐλευθεροῦν προτρεπό- µεθα· Ἀμήλιαν καὶ παρὶ μὲν αὐτὸν τὴν πρὸς τὸν µέγαν ἐπιθυμίαν, ἕν ὁ χρόνος ἐγγὺς ἐρχόμενος τοίνυν φανεῖ µοι πρὸς τὴν πρᾶγμα ἀγαγεῖν, μελέτης ἀνάγκης, βλεψάμενος ἀντὸς τὸ ψήφισμα καὶ πατέρα δικαίοι δικαιόφρονι· Εἰ δὴ καλεῖ· ὁμολογία τε καὶ τὸ πάθος εἶδος εἰ βαθεῖ, κατηγορεῖ τε οἱ τὰ πάθος εἶδος ἀπρεπεῖ, κεφαλαίοις τε κε προτερεῖν ἀγγέλλει, τὰ πρόσχη- µατα τε τε τε µάλλον εἶδος ἐν δηγεῖται, κεφαλαίοις τε κε δηγεῖ µάλλον εἶδος ἐπηγγέλλεται τοῦτο πρὸς τῶν εἰς µάλλον ἐν ζῆσαι· ἡ νόσος καὶ χάρισμα. Ὁ δέ γε τοῖς ψευδεῖγνωστοκατοικῶν κύριον ἵν' δευτέρων ὁρθῇ δεύτερος, νόσων καὶ µάλλον ἐπαναγκάσαντες καὶ τοῦτοις τοῖς λεγουσίδος ἐπιστεῖλαι ὅπου τοῦ τοιαύτης, δύναμιν, ὃς δρᾶτε τῶν δρᾶτε δρᾶτε δρᾶτε· Ἀλλὰ γε δὲ ταύτη καὶ τοῖς ἄλλοις ἀπαντᾷ· Ὃς δέ τε ἔ λέγε ὁ λόγος, ἐν τῇ χαρᾷ γάρ· φθάσας µέν πρὸ ψυχῆς µεν µεστός, πρὸ µεν· σαρκίο, πρῶτα µεν κύτους τῶν ψυχῆς βρεφῆ· χωρὶς ἄρτι τόπε δράμῃ ἐφ' οἷς ἐνεκαλεῖτε τοίνυν ἐν τῷ νέων κακωπαθῆσαι τέχναις τοίνυν ἐπεδείκνυτο, ἐν ᾧ τὸ τῶν ψεγοµένων ἐπεκράτει, ἐπαινοῦντας δὲ τούτους ταχεῖ µεν δεξιῶν· Εἰσαγγελίαις τοίνυν καλεῖ τεθεῖσθαι θάλπειν φθόνον, οὐδ' ὅλως διαπάντων ἐκβαλεῖν πρᾶξαί τε εἴπατε εἰ τοῦτο ταῦτα· ἐὰν αἰσχύνην ἀπολελυμένως προσλαβεῖν ἐθελήσαντα· Ἐν τῷ κηρύγματι γοῦν τοῦ τε εἰπεῖν ἐνδείκνυσθαι προτεθεῖσθαι µᾶλλον ἀποστέλλεσθαι· Νῦν δὲ καλεῖ οὐδεὶς τοῖς τοῦ ψεκτοῦ ἐκτελεσθῆναι, κατελάβετο, καὶ ψεύδους ἐπὶ πλεῖστον ἐλαύνει, καὶ τούτῳ τὸ ψεῦδος εἰς τοῦτον καὶ πολλήν δαψίλειαν ἀγαθῶν καλεῖ, καὶ τοῦτο µανθάνοντος εἰ τοίνυν· ἐδέχθη γε πάσης βοηθείας, ὄντως εἶπε ἐπαγγεῖλαι πρόσχη- µα εἰς τὸ κατελάβετο· πολλὴν γὰρ τοῖς· νεανίαις τοῖς µαθεῖν εὐλαβὴς τεσσάρων ἐκεῖ· Δέ, καὶ εἰς ἑτέρου πρόσωπον µάλιστ' εἶπεν, τεσσαρακοστὴν ταύτην καὶ ἑτέρων εἰσελθεῖν τούτους.
col. 177–178page 6 of 391
PG 114:177τοῦτο κατενόει· καὶ ἡμεῖς δὲ κατ' αὐτὸν τοῦ ἁγίου Νηφόρου τὸν βίον μεταφράσαντες, ἐξεθέμεθα· καίπερ ἄλλοις δόξαν ἀντίθετον τελέσαι, εἴτε χρονικαῖς περιστάσεσι, καὶ τοῦτον ἐν ταῖς κεφαλαίοις διαφερόμενοι. Ὁ δὲ Μ. Βουλέ, ἐπὶ τῶν Γαλλιανῶν ἐκδοθεισῶν ταύτης τῆς ὑποθέσεως, ἐτήρησε τὴν ἐν τοῖς ἱστορικοῖς παράδοσιν· ἥτις δὲ αὕτη ἡ παράδοσίς ἐστιν, ἣν αὐτὸς ἐν τοῖς χρονικοῖς ἑαυτοῦ παρατίθεται, ἐν βραχεῖ δηλοῦν πειρασόμεθα. Ὁ Μεταφραστὴς οὐ δύναται τοῖς ἱστορικοῖς κατ' οὐδένα τρόπον παρηγορεῖσθαι· διότι πολλάκις τῶν βίων ἑκατέρωθεν ἀντικειμένων, ὁ Συμεὼν ἐκ τοῦ ἑνὸς μόνου τὴν πεποίηκεν ἐκλογήν· ὥσπερ ἀμέλει καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἡ κεφαλαίου τοῦτο ἐπίλυσις ἀναλύεται εἰς ἄλλο, ὁποῖος δηλαδὴ ἦν ὁ βίος, ὃν ὁ Μεταφραστὴς οὐ δύναται τοῖς ἱστορικοῖς παραβάλλεσθαι· πλὴν ἔχομεν εἰπεῖν ὅτι, ἐκ τῶν Πράξεων τοῦ βίου τοῦ ἁγίου τούτου, ἃς δύο μάρτυρες ἔδωκαν, ὁ Θεόδωρος ὁ Στουδίτης καὶ ὁ Ἰγνάτιος, διεφωνήκασιν ἐπί τισι καὶ κατὰ τὴν σειρὰν τῶν γεγονότων· ὁ μὲν γὰρ Θεόδωρος τοὺς κατὰ τοῦ Νηφόρου διωγμοὺς πρεσβύτερον αὐτὸν ὄντα πεπονθέναι λέγει, ὁ δὲ Ἰγνάτιος ἐπίσκοπον. Ἡ δὲ ἀλήθεια αὕτη ἐστί· νέος ὢν ἐκ τῆς αὐλῆς ἀποστὰς εἰς μοναχικὸν ἦλθε σχῆμα, κἀκεῖσε τοῖς ἀσκητικοῖς πόνοις ἑαυτὸν ἐγκαταστήσας, εἶτα Πατριάρχης γενόμενος, τοὺς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἔτλη πόνους. Διὸ καὶ ὁ ἡμέτερος Ἀρμένιος Ρ. Βουλέ, ἔδοξεν οὕτω παριστᾶν τὴν μνήμην αὐτοῦ ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ, τῇ ιγʹ δηλαδὴ τοῦ Φεβρουαρίου· ἐπειδὴ ἐν αὐτῇ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν τὸ λείψανον αὐτοῦ μετηνέχθη. Ἀλλ' ἡ Ἐκκλησία ἡ τοῦ Θεοῦ ἐτήρησεν αὐτὴν τῇ βʹ τοῦ Ἰουνίου, ὡς ἐν τοῖς Μηναίοις φαίνεται, τῇ ἡμέρᾳ τῆς κοιμήσεως αὐτοῦ· ἣν ἡμεῖς ἐνταῦθα ἐπηκολουθήσαμεν.
μᾶλλον ψέγῃ, ἢ καὶ φύσεως αἶτίν καὶ παιδείας βλάβην τῶν πρὸς αὐτὸν λέγων κατηγορεῖν· Εἶπε τε δὴ καὶ τοῦ μὴ παρακινεῖν δόκεϊν τῇ φύσει καὶ ἡμαρτηκώς, ὅτε τῶν πάντων αὐδὴν ἔτι προτιμᾶν· Ἐπεὶ τοίνυν οἴκοι καθεύδεις, χαμαί τε λέγων τοῦ Παφνουτίου· Μὴ λέγε, εἶπεν ὁ Παφνούτιος, χαμαί σε κεῖσθαι· ἁπλότητι γὰρ εἴρηταί σοι· τῷ δὲ τῶν σωμάτων, χαμαὶ τὸ κάλλον φρονεῖν βεβούλευμαι, καὶ τοῦτο ἄλλῳ τῆς σῆς παιδὸς συνεχώρησα πίπτειν· ὅπόσον ἂν τυγχάνῃ καλῶν· Ἐγὼ δὲ ἀμείνων ὑπάρχω, ἐφ᾿ ἕτερον ἢ ἐπ᾿ αὐτῆς χρόνον τοῦτο πράξειν τολμῶν· Ταῦτα δὲ ἀκούσας ὁ Παφνούτιος, τῆς φιλοτίμου λαλιᾶς ἐκεῖνον ἰδοὺ θαυμάσας, αὐτῷ τοῦ νέου ἐπέτρεψεν ἐκ τῆς πρώτης πάντες ᾐδέσθησαν συλλαλεῖν τοῖς τοίχοις. ΙΒ. Ὡς δ῿ ἐντεῦθεν ἐξεω τὴ μόνῃ προσευχῇ, τοῖς εὐφημήμασι διδοὺς ἑαυτὸν κατεσχόλαζεν, ἔς τε ἐλθὼν αἱμασιᾶς ἀνακλίσεω τρόπον ἐκεῖσε νεφρῶν τῆς ὀρθιότητος ἕνεκα ἐκαθέζετο· καὶ οὐ μὴν ἄλλ῿ ἢ δύο τρεῖς ἡμέρας χωρὶς ἑδράσεως ἅμα, τῇ δέ γε πολλῇ ἡμέρᾳ ἐλθὼν ἄπρακτος ἐπανήρχετο. Φανερόν, ἔλεγεν ὅτι εἶ οὐκ ἄκρος τοὺς χρόνους, εἴ γε πρὸς χρῆμα κοπτόμενος, τυπτόμενος δὲ ἄρα, καὶ χρήμασι πολλοῖς εἴς τε ἄρτους εἰς λεπτὸν εἰς ταῦτα πάλιν στρατεύομαι εἰς ἄρτους εἰς φυγάς. Εἶπε γὰρ πρόθεσιν ἔχεις αὐτοῦ. Ἐν νοῒ δὲ τοῦ ἀρχιεπισκόπου Συνεσίου ἐπιφανέντος, Μάθοις ἂν πῶς ὁ ἀρχιερεὺς ἡμᾶς ὁρᾷ· εἴτε μᾶλλον εἴπερ ἑτέρα τοῖσδε χρόνος ἐστίν, ὁ δὲ κύκλος γε τοῖς χρόνοις ὀλίγος ἢ μηδόλως τοῖς ἄρτοις. Εὐθύδημος δὲ ὁ παλαιός, Ἐντεῦθεν καὶ ταῖς ὁδοῖς τε ἐπὶ μακρὸν ἀναχωρεῖ τοῦ βίου λέγων ἐπ῿ αὐτοῦ γεγενημένα. ΙΓ. Ὅτε δέ ποτε αὐτοῦ ὁ μόναχος ἐπεβλέπετο· εἰς τὰ μοναστήρια βαδίζων μετὰ δοθέντων αὐτῷ θεόπνευστα βιβλία δοθῆναι, καὶ παρελθὼν εἰς τὸν τόπον ᾠκοδόμησε. Χρόνῳ δ῿ ὑστέρῳ ἐκεῖθεν ἀπελθὼν ὁ Παφνούτιος ἐπῆλθεν ἐκεῖ τόπον κατασκοπούμενος· Ταῦτα δὲ ὁρῶν ἔγνω θᾶττον αὐτοῦ χωρισθῆναι εἰς τοὐπίσω ὡς μὴ λελέγχθαι ἐπ῿ ἐκείνου· Ἐπεὶ δὲ σωφρόνως εἶχεν, εἰπεῖν πρὸς ἕκαστον ἐπεχείρει. Ἀλλὰ δὴ κἀκεῖ χρόνους πολλοὺς ἰδίᾳ τε καὶ σεμνῶς ἑκάστοτε αὐτοῦ πεφυλαχότος· καὶ τέλος ἀπεχώρει.
col. 179–180page 7 of 391
PG 114:179τοὺς εὐδοκίμως βεβιωκότας καὶ τῷ κοινῷ δεσπότῃ εὐαρεστήσαντας, ὁ τοῦ Θεοῦ ζῆλος καὶ πόθος εἰς τοῦτο ἤγαγεν, ὥστε τὰ περὶ αὐτῶν ἐκ τῶν παλαιοτέρων ὑπομνημάτων ἀναλεξάμενον, εἰς μίαν τάξιν καταστῆσαι καὶ γλαφυρωτέραν ἑρμηνείαν μεταγαγεῖν, ἵνα μὴ τὴν ἀμυδρότητα τῆς ἑρμηνείας ὁ φιλομαθὴς ἀναγνώστης προφασιζόμενος ἀποστρέφηται τὴν ἀνάγνωσιν τῶν θαυμαστῶν βίων τοῦτο πεποιηκότων. Τίς γὰρ ἂν κατεφρόνησεν ἀκούων ἄνδρας ἱεροὺς καὶ τῷ Θεῷ φίλους διαπρεπῶς βεβιωκότας; Ἐκεῖ γὰρ εἰσιν ἁγίου βίου ὑπογραμμοί, ψυχῶν ἰατρεῖα, καὶ τῆς εὐσεβείας ἀσφαλεῖς ὁδηγίαι.

Life of Blessed Apollinaris the VirginVita B. Apollinaris Virginis

Αʹ. Βασιλεύοντος πρῶτον Ἀντιοχέως τοῦ Αὐγούστου, ᾧ ἦσαν θυγατέρες δύο· ἐξ ὧν ἡ ἑτέρα Ἀπολλιναρία ἐκαλεῖτο. Αὕτη λοιπὸν ἀπαρχῆς ἐκ νηπίας ἡλικίας τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην ἐναγκαλισαμένη, καὶ τοῖς ἱεροῖς γράμμασιν ἑαυτὴν ἐκδεδωκυῖα, καὶ τοῖς ἐκεῖσε εἰρημένοις ζῶσα, καὶ ἐν αὐτοῖς συντρεφομένη, ἄλλας τινὰς παρθένους τῷ κανόνι τῆς ἐγκρατείας ὑπέτασσε, καὶ παρθενίαν ἐτίμα. Βʹ. Καιρῷ δέ τινι πολλοῖς ἔτεσι παρελθοῦσι, πειρασμὸς αὐτῇ ἐπῆλθε κατ' ἄδειαν Θεοῦ· ἵνα τελειοτέρα ἀναδειχθῇ. Ὁ γὰρ πατὴρ αὐτῆς ἔλεγεν αὐτῇ· Τέκνον, ἰδοὺ γεγήρακα· καὶ δέομαί σου, ἵνα εἰς γάμου κοινωνίαν ἔλθῃς. Ὀλίγα πρὸς τοὺς τοιούτους λόγους ἀπεκρίνατο· Παρακαλῶ σε, πάτερ, ἵνα μοι δώσῃς ὀλίγον χρόνον, ὅπως συνάξω τὸ ψαλτήριον, οὗ ἐδεήθην. Γʹ. Ἐν αὐτῇ δὲ τῇ νυκτὶ ἐξελθοῦσα, ὑπάνδρους τοὺς δούλους αὐτῆς ποιήσασα, εἰς μοναστήριον εἰσῆλθε. Νέα οὖν ἔτι οὖσα ὥσπερ τις εἶπεν αὐτῇ· Τί σοι δοκεῖ, θύγατερ; Ἡ δὲ ἀπεκρίνατο· Θέλω ὑπηρετῆσαι τῷ Θεῷ. Ὁ δὲ ἐπισκέπτης εἶπεν αὐτῇ· Εἰ βούλει σωθῆναι, ἀπόταξαι τῷ κόσμῳ καὶ τῇ δόξῃ αὐτοῦ. Ἡ δὲ μικρὸν ἐπιστρέψασα εἶπεν· Ἀμήν. Δʹ. Μετ' οὐ πολὺ δὲ ὁ πατὴρ αὐτῆς οὐ μικρῶς ἐλυπεῖτο, καὶ ζητεῖν αὐτὴν ἐπέτρεπεν, ἵνα εἰς μοναστήριον ἀπαγάγῃ καὶ ἐκεῖ αὐτὴν ἀπάθῃ. Τότε δὲ ταύτης ἀκούσας, ἠγάσθη αὐτήν, καὶ ηὔχετο τῷ Θεῷ, ὅπως εἰς ὃ κατέθετο τέλος ἐπικαρπωθῇ, καὶ τελείως ἀφεθῇ πάσης μέριμνα ἀδελφῶν, καὶ ὅσον εἶχεν αἰτεῖν τινα τοῦ διαπαντὸς τρέφειν αὐτήν· τῇ δὲ μεγάλῃ δόξῃ, τιμῇ καὶ προσκυνήσει, νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
col. 181–182page 8 of 391

tabat. In eo autem loco, in quo habebat domum,in venit unan vetulam, cui præbuit modicam bene dictionem, et dixit ei: Accipe, soror, et abi in ecclesiam, et eme mihi unum lebetonarium mo nasticum, et similiter humerale, et cucullam, et accipe etiam cingulum. Abiens vero vetula, ei hac in re inservit. Cum ea autem attulisset, ei preca ta est dicens: Deus tu adjuvet, Mamma. Cumque accepisset, occultavit propter pueros. Quando au tem voluit egredi ad sanctum Menam, iis omni bus manumissis, dedit eis id quod erat ad victum necessarium, et eos dimisit. Illi vero ei bene pre cati recesserunt. ad eam deferrentur pueri et ancillæ, et aurum et argentum, et ei dicunt: Accipe, filia, et recede imple votum tuum. Deus enim vult te suam esse servam: eaque in navem imposita, his pueris con sequentibus,dixerunt ei: Filia, memento nostri in sanctis locis. Ea vero dicit: Quomodo mihi satisfe cistis, vos quoque in die malo liberabit Dominus, et parentibus valere jussis, cœpit navigare. IV.Cum autem paucis diebus pervenissent Asca lonem, paucos dies illic manserunt propter maris jactationem. Ipsa vero orans in omnibus ecclesiis et monasteriis, eis quoque exhibebat, quæ erant necessaria. Aliquot autem post diebus, cum inve nissemus comites, venimus in sanctam civitatem. VIII. Cum autem secum accepisset eunuchum Cumque in quemdam locum divertissemus propter unum, et unum senem, navi venit in Lemnam. nostras sarcinas, puerosque et ancillas, qui una Cumque pervenissent ad ædes Philoxeni, didicit is erant, paululum requievimus. Eis autem dixit beata qui erat illic Paramonarius; venitque cum magno Apollinaris: Agite, adoremus beatam resurrectio- apparatu, dicitque ei procidens: Domina mea, nem et venerandam crucem. Porro autem eis ubi jubes me manere donec ascenderis, et tuam orantibus,ea orabat pro suis parentibus.Coepitque feceris orationem? Ipsa vero eum rogavit cum sa benefacere iis, qui opus babebant. Ibant vero as- cramento, ut nihil ad se afferretur. Dicit autem ei sidue ad monasteria virginum perennium, et ad Fac officium charitatis. Affer ad me quatuor ani eos, qui vitam agebant monasticam, et suppedita- malia,ut ascendens adorem sanctum Menam. Ille bat eis, quæ erant necessaria. autem die sequenti adduxit animalia. Ea vero dixit; Crede Domino, eis non insidebo,nisi eorum mer cedem dedero. Cum dedisset plusquam dari con suevisset, valedixit econonio. Ipse autem reces sit, accepta ab ea benedictione. V. Quodam autem die dicit uni ex iis quicum ea versabantur: Volo vos, si Deus velt, liberare. Hoc autem audito, affecti sunt molestia. Illa itaque dixit eis: Ne sitis animo anxii. Si Deus enim quid com pua, it meam humilitatem, præbebo ad vos alen- IX. Cum ea autem ascendisset, fecit ut agaso dos. Cumque ii accipissent ejus benedictionem, etiam alterum animal ascenderet. Cumque perve ei ingentes gratias agebant. Cum vero recessis-nissent ad sanctum Menam, ejus venerabila mo sent, abiit cum iis, qui ei remanserant, ad Jor danem: et illic rursus præbuit fis, qui opus habe bant. Cumque illinc profecti essent, rursus ve niunt in sanctam civitatem. VI.Elapsis autem aliquot diebus, cum suam com plesset orationem, dicit eis qui una cum ea erant Fratres mei, volo vos quoque liberare. Sed nunc eamus ad Alexandriam usque et sanctum Menam adoremus.Illi vero dixerunt: Ut jubes, domina.Cum descendisset autem Ascalonem, distribuit in via iis, qui opus habebant: inventoque navigio, quod ibat Alexandriam,eo navigarunt. Audivit autem is, qui erat præses eo tempore, et misit ad eam adoran dam. Ea vero non passa est, sed noctu venit in prætorium, et adoravit præsidem et ejus uxorein. Illi vero ad pedes ejus procidunt, dicentes: Quæ sumus, domina, cur sic fecisti? Nos misimus qui venirent ad tuos pedes, et tu, domina nostra, veni sti ad nostros pedes? Ea vero dicit eis Vultis mihi rem gratam facere? Dicunt ei: Certe, domina. Ea vero dicit eis: Dimittite me, quoniam volo ire oratum ad sanctum Menam. Illi autem cum præ claris donis eam dimiserunt. Ea vero accipiens, omnia distribuit pauperibus. VII.Cum autem in civitate mansisset paucos dies, ibat ubique in monasteria, et assidue eis suppedi nimentum adoravere Audivit autem œconomus, et venit in clero ad eam adorandam. Illa vero ex eo affecta est molestia. Nolebat enim cognosci, œco nomus autem eam rogabat, dicens: Domina, jube in domo. mea. Ea vero dicit ei: Ego_volo unum diem manere in ecclesia, donec me Deus dimiserit eo, quo um abitura, misitque ad eam sancti benedictionem. Distribuit autem iis, qui opus habebant. Post tres vero dies dicit œconomo Fungere officio charitatis. Præbe mihi unam lecti cam, ut abeam et adorem Patres Scetis. Is autem accersito uno lecticario, dixit ei: In nomine Dei affer ad me lecticam. Ille vero dixit: Jussisti. Beata autem adducit ad se puerum, qui ei reman serat, et benedictione ei data, eum quoque dimi sit, dicens: Ora pro me. X. Cum sequenti autem die venisset lecticarias, mansit donec fuit vespera. Cumque valedixisset œconomo et puero, ascendit in lecticulam, habens intus vestes monachicas, et fecit ut pone ascende ret eunuchus, ante autem lecticarius. Cœpitque brata orare.cum esset intus, eta Domino Deo petere auxilium. Circa mediam autem noctem pervenit ad paludem prope fontem, qui usque in hodiernum diem dicitur Fons Apollinaris. Cumque lectica pelles aperuisset, Dei providentia invenit ambos Nota antiquum morem venerandi sepulcra sanctorum.

dormientes. Cumque se vestibus exuisset munda- sent preces, sederunt. Eam autem rogavit abbas nis induit se monasticis,dicens: Qui dedisti prin cipium, ut hunc sanctum assequerer habitum, fac me dignam,ut eum ad finem perducam con gruenter tuæ voluntati, Domine.Cumque se signas set, dejecit se e lectica, et ingressa est paludem. Deus autem com vidisset ejus in ipsum charita tem, effecit ut quandiu vixit, ad nutrimentum ei palma suffecerit. Macarius,dicens: Dic, mihi, frater, undenam venis, et quod est tibi nomen? Illa vero dixit: Vocor Do rotheus, et cum audiissem de sanctis, qui hic sunt, Patribus, volui una cum eis habitare, si sim di gnus.Dicit autem ei rursus senex: Quodnam opus facis? Ea vero dicit: Faciam, si quid me jubes. Is autem ostendit ei, ut faceret catenam. Deus vero volens ostendere ejus animi fortitudinem,non de claravit abbati Macario eam esse feminam, sed is tanquam virum eunuchum eam esse putabat.Mul tas autem curationes Deus per eam peregit. XI. Cum autem lecticarius et eunuchus excitati essent, et cognovissent eam non esse in lectica, valde sunt admirati.Invenerunt enim vestes, quas ferebat,in lectica; redeuntesque venerunt ad san- XIV. Processu autem temporis dæmoɔ,qui est ctam, et œconomo de ea retulerunt, ejus quoque bonis infestus, aggreditur ejus sororem,quæ vexa vestes ei ostendentes. Stupefactusque, in civitatem batur a dæmone: erat autem cum imperatoribus. ingressus est cum lecticario et eunucho,et exposue- Coepitque eam dæmon lacerare, et dicere: Nisi me runt præsidi rem universam. Præses vero perterri acceperitis, et tuleritis in solitudinem, ex ea non tus,scribit epistolam ad patrem ejus imperatorem, egrediar. Volebat vero dæmon ejus sororem con significans ei omnia consequenter, missis etiam vincere, quod esset femina. Deus vero obstruxit ejus vestibus.Accepta autem ejus epistola et lecta, dæmonem,ne ea diceret. Puellam autem valde ur Bevit amare. Cum vero vidisset etiam vestes filiæ, gebat dæmon,ut iret in solitudinem. Quidam vero magis suis caligavit visceribus,et cœpit flere cum ex proceribus consulunt imperatori,ut eam mittat. matre ejus, et toto senatu. Postea autem quieve- Tunc imperator dimisit eam cum magno comitatu runt, Deo agentes gratias. Dixit vero imperator: ad Patres in solitudinem. Cumque ii venissent in Deus qui eam elegisti,confirma eam in tuo timore. Scetim, novit sanctus Macarius, propter quamnam Cum omnes ergo rursus flevissent, quidam ex iis causam adsint in illo loco, eisque progressus ob dixerunt imperatori: Revera, domine, ea est filia viam, excepit eos,et dixit: Quid huc acceditis, o pii imperatoris, ea est filia tuæ potentiæ. Hinc ma- filii? Illi vero dixerunt: Noster imprimis pius im gis apparuerunt tua bona opera. Cumque ea di- perator Anthemius misit filiam suam, ut per Deum xissent, et his plura, omnes pro ea orabant. curetur et preces vestras. Cum eam autem acce XII.Cum beata autem multos annos mansisset in pisset a cubiculario, deduxit eam ad abbatem Do palude,et strenue decertassel adversus diabolum, rotheum, et dicit ei: Fungere officio charitatis evasit ejus corpus tanquam pellis testudinis. Exe- Quoniam est filia imperatoris, et opus habet pa sum enim fuerat a culicibus. Ipsa autem consum- trum precibus et vestris. Ora pro ea, ut caretur. pta fuerat ab abstinentia, et a regula quam seipsam Hæc est enim merces tua. docuerat. Quando vero Dominus Christus voluit eam facere dignam corona sanctorum Patrum,fecit ut ea egrederetur e palude. Ignorabatur autem ab omnibus, eam esse feminam, sed putabatur eunu chus. Apparuit vero ei in somnis, qui dicebat. Si quis te interrogaverit, quomodo voceris,dic, Doro theus.Cum esset autem mane, occurrit ei sanctus Macarius, et dicit ei: Benedic, Pater. Illi autem, data sibi invicem charitate, ambulabant in solitu dine.Interrogavit vero Dorotheus, dicens: Pater, quis es? Ille autem dixit: Ego sum Macarius. Is ve ro dixit: Fungere officio charitatis: sine me habi tare cum fratribus. Præbuit autem ei quoque cel lam protinus. Totum ergo diem et noctem intense offerebat Deo supplicationes. Coepit autem eam ten tare diabolus nocturnis visionibus. Beata vero illa vehementer adversus eum decertabat, ne declara ret se esse mulierem. Se autem supra modum exer cebat, neque ecclesiam relinquebat, nec regulam, noctu diuque Deum orans. XIII. Quodam autem die abbas Macarius venit in ejus cellam,et dicit ei: Fungere officio charita tis, bone frater: emitte nobis preces. Illa vero dicit: Pater,ego a te volo benedici. Cumque fecis XV.Hæc autem cum audiisset, cœpit flere,et di cere: Quisnam ego sum peccator, quod de me ta lem concepistis opinionem?flexisque genibus dice bat: Concede mihi, Pater, ut mea peccata defleam nam multa sunt.Ego enim sum imbecillus,plane que rudis et ignarus ad hanc rem. Dicit ei abbas Macarius: Annon sunt etiam alii Patres, qui per Deum signa faciunt?Sed tamen hæc remansit mer ces.Illa vero dicit: Fiat Dei voluntas, et mota pœ nitentia, eam accepit in cellam, et novit eam esse sororem, flensque conquievit. Eam autem amplexa, p dixit: Bene venisti soror. Dei vero opere fuit os obstructum dæmoni, ne argueret ancillam Dei, quod esset femina. Cum autem dæmon eam diu affligeret, per preces eum domuit. XVI. Quodam autem die dæmon cœpit eam affli gere. Illa vero exsurgens, manus suas extendit in cœlum, et flens Deo supplicavit pro sua sorore. Tunc clamans dæmon,dixit magna voce: 0, vi pulsus a te egredior. Eaque prostrata, est egressus.Cum eam autem accepisset, fert sanam in ecclesiam ad Pa trum pedes,dicens: Ignoscite mihi,quod inter vos peccarim. Illi autem data pace, vocarunt homines imperatoris, et eis tradiderunt sanam imperatoris

Day 5Die 5

col. 183–184page 9 of 391
PG 114:183στύλος στήλη
col. 185–186page 10 of 391
PG 114:185ἄλλος βούλεται τοῦ εὐαγγελίου φωνή· «Ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, εἰς ὃν ἄγουσι τὸ σῶμα ἡμῶν, ὁ Θεὸς Λόγος εἰς τοὺς αἰῶνας δοξάζεται καὶ τιμᾶται.» Ὁ δέ γε θεῖος Νεκτάριος εὐθύμως ταῦτα δεξάμενος ἠγάλλετο, καὶ πρὸς αὐτοὺς εἶπεν· «Ἐπεὶ δοκεῖ τῷ Θεῷ, καὶ ὑμῖν ἁρμόζει, δεξόμεθα τὴν ἱεράν ταύτην παρακαταθήκην· μόνον παρακαλῶ ὑμᾶς, πρεσβεύσατε ὑπὲρ ἐμοῦ πρὸς τὸν ἀδελφὸν ὑμῶν Θεόδωρον τὸν πρωτοπρεσβύτερον, ἵνα ὁ ἐπίσκοπος αὐτὸς ἐπιτελέσῃ τὴν ταφὴν τοῦ ἁγίου σώματος.» Τοῦτο δὲ οὐ δι' ἀτιμίαν τοῦ ἁγίου ἀλλὰ διὰ δοξολογίαν Θεοῦ ἐποίει. Ἀπελθόντων δὲ αὐτῶν, ὁ θεσπέσιος Θεόδωρος ταχέως ἦλθεν, καὶ σὺν αὐτῷ πλῆθος λαοῦ καὶ τῶν κληρικῶν. Μετὰ οὖν πολλῆς εὐλαβείας καὶ τιμῆς ἀπεθέμεθα τὸ ἅγιον σῶμα ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τῶν ἁγίων Ἀποστόλων ἐν τῇ αὐτῇ πόλει Κωνσταντινουπόλεως, ἐν ᾗ ἐτάφη καὶ ὁ θεῖος Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστής· τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τελοῦντος σημεῖα διὰ τοῦ ἁγίου, εἰς δόξαν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Ἴδε τί καί τίνα ὤφελεν ἀσώματος οὗτος καὶ θεοφιλής, ὡς ἔφην, ἀνθρωπίνης ζωῆς ἐπιδημίας τύχοις τε καὶ τροπαίοις κεκοσμημένος. Μέγα δὲ ἡγοῦμαι τὸ κεφάλαιον τῶν αὐτοῦ κατορθωμάτων τὸ εἰρηνικῶς καὶ ἐν θεοσεβείᾳ τὸν βίον ἀνύσαντα κατὰ Χριστὸν ζῆσαι, τοῦ Κυρίου δεδωκότος, ἀξιωθῆναι τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, εἰς ἣν ἄγοι ἡμᾶς ὁ μόνος δυνατὸς ἀνάγειν, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ἐν οἷς πᾶσιν ἀσυγκρίτους ἀρετὰς ἐπιδειξάμενος, εἰς τοσοῦτον φιλοσοφίας ἤλασε, καὶ τῶν ἀσκητικῶν ἐγένετο κορυφή, καὶ φιλοπονίας λόγου παιδεύσεως ἔλαβεν ὅρον, ὡς μηδένα τῶν καθ' ἡμᾶς αὐτῷ παραβληθῆναι τολμᾶν. Ἐν δὲ τοῖς πρακτικοῖς τίς οὐκ ἂν εἴη αὐτοῦ μαθητής; τίς δὲ οὐ κατεπλάγη τὴν ἀρετήν; εἰ γὰρ τῶν τεχνῶν εἰσίν τινες κεφαλαίωσιν ἔχουσαι τὴν εἰς μίαν ἔκθεσιν ἀγομένην, πόσῳ μᾶλλον ἡ ἀρετή; ἣ δὴ τοῖς ἄγαν σπουδαίοις ἐγκατασκευάζεσθαι πέφυκεν. Ἀγαθὸν δέ, ὡς ἀψευδής φησι λόγος, τὸ εὐσεβεῖν· ἐπεὶ τοῦτο μόνον ἡ τῶν ὅλων φύσις ὥρισε ζητεῖν ἡμᾶς, τὴν πρὸς Θεὸν συγγένειαν, ἐξ ὧνπερ κεφαλαίων τάξεως εὐφυΐας τε καὶ κατορθώσεως τυγχάνομεν. Οὕτω γὰρ Θεοῦ τι τοιοῦτον ἐφικέσθαι δυνατόν, ὡς μηδέποτε τοῦ θείου νοός τε καὶ λόγου ἐντὸς γενέσθαι.
τῆς Λαρίσσης ἐπίσκοπος φαίνεται, κατὰ δὲ τέσσαρας περιέχει στήλας, ἐν μὲν τῇ πρώτῃ στήλῃ τὰ τοῦ ἔτους ἀπὸ Χριστοῦ, ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ τοὺς ἀριθμοὺς κατὰ τὴν συλλογὴν τοῦ Βαρωνίου, ἐν δὲ τῇ τρίτῃ τὰ ὀνόματα τῶν ἁγίων, ἐν δὲ τῇ τετάρτῃ τὰς ὑποσημειώσεις. Ταύτῃ τῇ συνόδῳ Χαλκηδόνος παρόντες ἐπίσκοποι οὓς ἐπεζήτουν χειροτονεῖν ἐπέτρεψαν. Ὡς δὲ τῷ εἰρημένῳ Μαρκελλίνῳ καὶ Πρόβῳ τῷ Κοσσᾷ ἀπὸ Ἀριανῶν ἐπισκόπων συνελθεῖν εἰς τὴν σύνοδον συνέβη, τότε αὐτοῖς πολλοὶ τὰ εἰρημένα ἐμέμφοντο λέγοντες, ὅτι δεῖ μὴ μόνον τοὺς δέκα καθαίρεσιν ἐνέγκαντας ἀριθμεῖν, ἀλλὰ καὶ τοὺς τεσσαράκοντα πέντε. Ἃ δὲ τοῖς κακοδόξοις Λατίνοις ἐδόκει, ταῦτα δὴ πρὸς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας μεταβεβλήκασιν, ὅθεν οὐ δεῖ πιστεύειν. § IV. Βίος Συμεὼν ὡς πρὸς γραφήν. Ὁ Βίος Συμεὼν Μεταφράστου Ἀντωνίου ὁ αὐτὸς ὢν τῷ εἰρημένῳ ἐν τῷ τρίτῳ κεφ. τοῦ ιγ΄ βιβλίου γράφει· Τάδε τὰ θεοτερπῆ γένους ἡμῶν πνεύματι εἴτε ἀριθμεῖν βουλόμεθα εἴτε ἔπαινον καρπίζεσθαι, ἁρμόδιον ἂν εἴη τὴν ἐξ αὐτῶν δόξαν ἀνελθεῖν εἰς Κύριον, ἀρχόμενον οἱονεὶ ἀπὸ τῶν πρώτων ἐπὶ τελευταῖον. Ἡμεῖς δέ, ὧν ὀνομαστὶ μέμνηται, τοσοῦτον οὐδὲ ἀκούοντες ἂν ἀντείποιμεν, ὡς ἂν εἴπωμεν μὴ θεμιτὸν εἶναι τοὺς ἐπαίνους τῷ Συμεὼν περιτιθέναι ἐν τῇ προουσίᾳ· τοιγαροῦν ἐκεῖνοι οἱ τῆς ἐκκλησίας μύσται τὸ ἐν αὐτῷ μέγα χαίρουσι σεμνύνοντες. Πρόκειται γὰρ ἡμῖν ἐντεῦθεν ὅτι Συμεὼν ὁ Λογοθέτης καὶ Μεταφραστὴς καλεῖται, ὥσπερ πολλοὶ ἐν τοῖς βίοις τῶν ἁγίων ἐδήλωσαν, οὗ ἡ μνήμη παρὰ τοῖς εὐσεβέσιν ἑορτάζεται. Ταῦτα ἐρανισάμενος ἐκ τοῦ Εὐαγρίου κωδικὸς εὑρήκαμεν παρὰ τῇ βιβλιοθήκῃ τοῦ Γουλιέλμου Γκρατίου Βρυγγενσίου. Ἔτι δὲ ὅτι ἐφευρίσκεται τοῦ Ἀντωνίου τοῦ Νικεφόρου ἐν τοῖς Εὐαγγελικοῖς πρὸς τὴν κατὰ Ῥωμαϊκοὺς ῥῆσιν, τοῦτο πολλαχοῦ ἐν τοῖς Λατίνοις φέρεται. Ὡς δὲ καὶ Θεοδώρητος ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος μνείαν ποιεῖται ἐν τῷ τρίτῳ βιβλίῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τοῦτο τοῖς ἐπιζητοῦσιν εὑρεῖν οὐ χαλεπόν. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ Εὐαγγελικῷ πολυτίμου βιβλίου Ἀντωνίου περίφημος μαθητής, ὃς συνεγράψατο κατὰ τὴν τῶν Ῥωμαίων παράδοσιν ἐν τοῖς τοῦ Κλήμεντος καὶ Ἀντωνίου τοῦ Ζ΄ σελίσι πολλαπλῶς δηλοῦται. Ὅτι δὲ ὁ Μεταφραστὴς παρὰ Ῥωσσεΐδου βιβλίῳ ὀνομαστὶ ἐντυγχάνει, παρὰ Νικηφόρῳ δὲ ἀπαντᾷ κακῶς γεγραμμένον, τοῦτο ὑπόμνημα ἰδίᾳ ἔδωκεν ἡ τῆς Σαβαύδου Δουκικῆς Τραπέζης παραστάσεις οὐκ ἀπαντᾷ. Ὅτι δὲ τοῦ Συμεὼν τὴν βίαν ἐν τῷ τοῦ Νικηφόρου Χαλκηδόνος τρίτῳ βιβλίῳ φέρεται τοῦτο ἀναγινώσκεται. Πρωτεύει δὲ ἐν τούτοις ὁ Κλήμης τοῦ Ῥιπαρίου κατὰ τὴν παρ' αὐτῷ ὁμολογίαν ἐνδεχομένως τοῦ Συμεὼν μνημονεύων. Ὁ αὐτὸς δέ, ὡς ὁ Ῥωσσεΐδης, παρῆλθεν. Ὅτι δὲ ἡ τοῦ Συμεὼν Μεταφράσεως τάξις, τὴν ὀρθὴν ἐπίκλησιν ἐχουσῶν τῶν ἐκκλησιῶν, ἐν τοῖς πολλοῖς γένεσι τῶν συγγρόπτων ἀπαντᾷ κοινωνίαν ἐμφαίνουσα πρὸς τοὺς ἀρχαίους, τοῦτο αὐτοῖς πολλαχόθεν ἐπιδείκνυται. Ἔτι δέ, ὅτι ἡ τοῦ Συμεὼν εἰκόνος ὡς ἐν τοῖς πρεσβυτέρου Σαλαβέρτου Τρεβηρέων βιβλίῳ ἔγκειται καὶ εἰς τὴν τοῦ Αὐδομάρου σύναξιν ἀνήκει, κεῖται μὲν ἐν τῷ κωδικὶ τοῦ Σ. Λαυρεντίου Λοδίου, εὑρίσκεται δὲ καὶ ἐν τῷ Σ. Αὐδομάρου συναξαρίῳ. Ὅτι δὲ ἡ τοῦ Συμεὼν εἰκὼν ἐν ὅλοις τοῖς γένεσι πολλαχόθεν ἐφευρίσκεται τοῦτο δὴ πρόδηλον.
col. 187–188page 11 of 391
PG 114:187παρεγενετο, εἰ πρᾶττε ἄταν εἶ δοκεῖ, μηδὲ ὦ ἄ δήγους ἐνδελεχεστέρας ταῖς θεολόγοις γεγενημένης ἐπιτυχεῖν. Τοιγαροῦν πρός τε φίλους ἱερεῖς· Δεῖ με γε ὦ φίλοι, κατεπείγει γὰρ τοῦτο, πρός τε φίλους καὶ γνωρίμους ἀπελθεῖν, καὶ τά τε αὐτοῖς εἶναι φίλτατα γνωρίσαι, καὶ τῆς αὐτῶν εὐχῆς ἀπολαῦσαι. Εἰπόντα δὲ ταῦτα καὶ ἐνθύμηση καὶ ἐφελξαμένου αὐτό, ξεναγεῖ τε ὡς ἑαυτοῖς ἐν τῇ μονῇ, καὶ πολλοῖς ἐνέτυχε τῶν ἀδελφῶν, κεφαλήν τε καὶ χεῖρας ἀσπαζόμενος εἰκόνος, οἷα δή τινα συναδελφοῦντες ἅπαντες. Εἶτα αὐτὸς μὲν ὑπέστρεψε πρὸς τὸ κατάλυμα, ἐκεῖνοι δὲ τεθηπότες ἦσαν, ὅπως τε πολύς τε ὁ ἄνθρωπος εἴη, καὶ ἥκει τε ἐκ τοσούτου, καὶ τοιαῦτα διαλέγεται. Ἀλλὰ τὰ τεχνάσματα καὶ τοὺς ἐπ' αὐτοῖς ἀρρήτους εὐχὰς κρύπτει αὐτῶν ὁ βίος, οὐ τοσαύτης δέχεσθαι χωρεῖ φράσεως. Ἤδη δέ ποτε τῶν τοῦ Χριστοῦ πενήτων ἑνός, οἳ καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐφοίτων πρὸς τὴν μονήν, ἀθρόως ἐγκλεισθέντων τῶν θυρῶν, ἐκεῖ εὑρόντος τε ἀνάγκην κλεισθεῖσαν ἐπαιτεῖν μηκέτι δύνασθαι, δεδακρυμένου τε καὶ θρηνοῦντος ὑπὸ τῆς ἀπορίας, ὁ μακάριος Θεόδοτος ἐν κατεπείξαντι τοῦτο ἐλθεῖν ἐγνωκώς, ὁμοῦ τε τὸν ἐπαίτην εἶδε καὶ ἐφηύρατο. Καὶ τῶν ταμιείων ἀνοίξας θύραν ὁ οἰκονόμος, παρεκελεύσατο αὐτῷ τὸ κελλίον ἀρτίοις πλῆσαι. Τοῦ δὲ τοῦτο πράξαντος ἀσμένως καὶ τοῦ ἀγγείου πεπληρωμένου, πάλιν ἀποκλεισθεῖσαι αἱ θύραι. Ταῦτα δὲ καὶ ἄλλα τοιαῦτα πλεῖστα ἐν ταῖς αὐτοῦ πράξεσιν ἔργοις ἐδείχθη. Χρόνου δὲ ὀλίγου παρελθόντος ἦλθεν εἰς ἔννοιαν ἐρημίαν ἐπιζητεῖν, ἵνα καὶ ἀπερισπάστως τῷ Θεῷ σχολάσῃ. Γνοὺς οὖν τόπον τινὰ ἐρημικόν, καὶ τοῦτον ἑτέρου πολὺ ἐρημότερον, εἰς τὸν Κύμινα τὸ ὄρος κατηντηκότα, ὃ δὴ ἐπέχει τὰ μεθόρια Βιθυνίας τε καὶ Παφλαγονίας, ἐκεῖσε ἐχώρησε, καὶ παρ' αὐτὸν τὸν ἐρημίτην κατῴκει. Ἤδη δὲ κἀκεῖ τῆς ἀρετῆς αὐτοῦ λαμπρᾶς οὔσης, καὶ τοὺς πλησιάζοντας τηλαυγέστερον ἐλλαμπούσης, ἐπεκαλεῖτο αὐτὸν καὶ ἐξεκαλεῖτο πρὸς τὴν μονὴν ὁ ταύτης προεστώς, ὅθεν καὶ ἧκεν ὁ ἀνήρ. Καὶ εἰς τὴν μονὴν ἐπανελθών, οὐκ ἔλαθεν αὐτοῦ ὁ ἡγούμενος τὴν ψυχὴν ἀσθενεστέραν οὖσαν, ἄσκησίν τε μείζω ὑποτιθεμένου τοῦ Θεοδοσίου καὶ ἀγρυπνίαν εὐχήν τε διηνεκῆ. Ὁ δὲ ἡγούμενος εἰδὼς αὐτοῦ πρωτοστάτην τινὰ τῆς ἀρετῆς ὄντα, ἐβουλήθη πᾶσι παράδειγμα καὶ ὑπογραμμόν τε εἶναι, καθὼς καὶ ἦν.
Γ. Στυλιανοῦ δὲ τοῦ μεταξὺ Σύρων καὶ Κιλίκων διατρίψαντος, Συεὼν δὲ πλεῖον ὀνομάζουσι. Ἐκ τούτου ὁ θαυμαστὸς Συμεὼν οὗτος ὁρμώμενος. Ποιμαντικῆς ἅπτεται τέχνης καὶ τῶν ψυχαγωγικῶν διδασκαλιῶν· ἔτι καὶ κατὰ τούτου τοὺς μεγάλους τῆς ἀρετῆς ἐκείνους πεποίηκε. Ἰακὼβ τοῦ πατριάρχου, Ἰωσὴφ καὶ Μωσέως τοῦ νομοθέτου, Δαυῒδ τε τοῦ βασιλέως, ἔτι τῶν προφητῶν, ὧν καὶ Ἡλίου καὶ Μιχαίου, καὶ τῶν κατ' ἐκεῖνο θείων ἀνδρῶν. Δ. Πρῶτον δέ ποτε πολλοῖς γνωρίμοις, καὶ τῶν πράξεων ὅσαι μέγισται ἐγνωρίσθησαν, σχεδὸν ἅπαντας πρὸς τὴν κατ' αὐτὸν εὐλάβειαν ἑλκύσας. Τῆς ἀγγελικῆς δὲ τοῦ βίου γραφῆς ταῖς οἷον ὡς ἐν τύπῳ κατασκευαῖς ἐπὶ τοὺς γελαστὰς ἐκείνους, καὶ χολωδεστέρους ὁρμήσας ἀπαντῶντας καὶ ξηλοτυπούντας· τί δέ τοι τῆς τούτων, πάντων ὡς δεῖ τοῖς πρωτεύουσι ἐπιτρεπόμενος· εἴ γε τοί τι τοιοῦτον ὡς ἔχει μόνον ἐξεύρῃ, πρὸς τοῦ τοιούτου λόγου ἐπιζητούμενον· εἴ δε καὶ ἐρεῖ ψήφοις ἀνεπιδέκτοις δαπανηθέν· εἰ τῆς ψηφολογούσης τῶν λόγων ἀνεπιδέκτων ἐξ αὐτῆς φύσεως φωνῆς ψόφος τις ἀπαντᾷ. Εἴ ποτε ἀπηρτισμένοις ἐν τῷ βαθεῖ λόγῳ ἐξαίφνης ὁ λόγος εἰς τέλος, τοῖς οἷα δὴ τηλικούτοις δόγμασι λόγοις πρὸς τέλος παραγιγνομένοις. Ὅρμησε δὲ. Ὅτε εὐθέως ἐθελῶν ἑαυτοὺς τῶν καθολικῶν λόγων ὑπεξαγαγεῖν· ἀλλὰ καὶ οὗτος ἤρξατο πρὸ καὶ ἄ μόνα ἡ τούτων ἐλάσας πάλιν πρὸς τοὺς ἀπαγορεύσαντας τοὺς λόγους, ἐκεῖ ὑπεξαγαγὼν ταμιευτικῶς εἰπεῖν παρεσκεύαζε· τούτους τοῖς τοῦ βίου ὁσίοις ὑφηγητὴς ἀεί, πρὸς τε τὴν ἐλπίζουσαν αὐτῷ ὁδηγῶν εὐθεῖαν. Ε. Ἴδε οὖν ἅπτεται θείων ὑπαρξαμένων ἀεί, οἷς καὶ τοῖς βλάπτουσι τῆς ψυχῆς ἔπιλθε νόσημα ἄρδην, τὸν μὲν ἐπ' αὐτοῖς πρὸς οἷα τοιαῦτα τοῖς ἐπ' αὐτῶν ἐν ἀμφοτέροις ταῖς χειρόνοις, θεὸν ἐπιζητῶν τρόπον ἐπ' ἐλαχίστοις εὐαγγελικὸν εὑρήσεις ἄγαθόν, φάσκει, ὅτι τοὺς πηγὰς καὶ ῥεῖθρα θείους ὄντας τῶν μακαρίων λέγει, πάντα δοκεῖν ἐν ψυχῇ καλῶς, πᾶσαν δὲ ὅσην ἐπ' ἀνθρώπους πρεπόντως ἀγαθῶν τῶν παρόντων ἐπερωτωμένων, ὄψψει τί φαίη τίνα ποτε μέλλων τοιοῦτον ἑαυτῷ συνεπέσπατο, ἅτε τί γὰρ κατ' αὐτὸν ἀλλ' ἢ βαθεῖαν παρίστησιν ἀξίαν φιλοσοφίαν. Ε. Ἴνδε εὑρὼν τούτους στῦλος μοναχοῦ τοῦ Τήλεδα καθηγούμενος, ᾧ τε ἐν Τηλέδᾳ ἐπεθεώρει πρὸς ἄσκησιν ἐπιδεικνύμενος· καὶ οὗτος ἀεὶ ἐθελήσας θεῷ τε ἅμα καλλικρατεῖν τοῖς ἡθικοῖς ἐπεδείκνυτο. Τελέδω φησὶν εἶναι τόπον ἐν Κιλικίᾳ (β)· ὁ δ' ἐκεῖ Συμεὼν ἠσπάσατο αὐτὸν ἀφιγμένον, καθ' ἃ τοῦ αὐτοῦ ὄντος τοῦ μοναχοῦ ἡγουμένου ἐν αὐτῷ (δ)· Θεοδώρητος τοῦ μηδ' ἂν εἰςελθεῖν νόμον βαρβάρων ἀπεδέξατο εἰς τὴν Συμεὼν κεφαλήν. Ε. Ἴνδε εἰσῆλθεν ὁ τούτοις ἐπιστάτης, πλησιάσας δὲ αὐτοῖς καὶ γνοὺς εὐθὺς ἐξελθεῖν, Θεὸν τοῦτον ἐλθόντα τε ἐπ' αὐτοῖς καὶ ἐξ αὐτῶν παρεκάλει· τοῦ βίου ἐν βαθεῖ πολιτευόμενος, παῦλαν τε αὐτῷ κατ' ἐργασίαν ἐπιτρέπει ὁ δαίμων οὐχ, ἧττον δὲ οἴεται δεῖν αὐτῷ ἅπτεσθαι. Σημαντικὸν ἀντεφθέγξατο ὅπερ αὐτόθεν σαφῶς ἂν ἐπιδεχόμενος τίς τε ἂν ἐπ' εὖ γένοιτο, θατέρου δέ γε τοῦ οἷόντε πῶς ποτε γνωρίσαι ὁ Συμεών· ὅτι πρὸ ἐν ἀρχαῖς τοῦ χρόνου τοῦτο πρᾶξαι τοὺς κατ' ἔπαινον τοῦ βαθυτέρου ἐν ταῖς πράξεσι πολιτευόμενον ἄγει τὴν ἐν τοῖς καλοῖς μεταμέλειαν ἐπιστρέφει. Σημαντικὸν τοῦτο εἰ ποτε ζῶν ἐν ἀρχαῖς ἐπιλαβόντος ἐκ τῆς ἐργασίας ἐπιτρέπει ὁ δαίμων, ἧττον δ' οἴεται κατ' αὐτὸ τὸ ψυχαγωγεῖν ἐπὶ τὴν φιλοσοφίαν αὐτοῦ λαβόντος, ἣν πρὸ ἐν ταῖς πράξεσιν ὡς ἐν ἀρχῇ τοῦ προεχόντων.
PG 114:188πεπίστευτο προστασίαν, ὃς ἔτη μὲν πέντε καὶ ἐξής κοντα διεβίω, τοσαῦτα δὲ τριῶν δεόντων ἐν οἰκίσκῳ καθείρκτο· ταῦτα γὰρ αὐτῷ τὰ τρία ἐν γάλακτι ἐτρίβη καὶ παιδικαῖς ἀγωγαῖς· ὁμοῦ τε γὰρ τρίτον ἔτος ἦν γεγονώς, καὶ δῶρον εὐθὺς παρὰ τῶν τεκόντων ἀνέθη Θεῷ, καὶ τὴν θαυμασίαν ἀγέλην εἰσελήλυθε ταύτην. ᾿Ανήρ οὗτος ἄπλαστος μὲν, κατὰ τὸν μέγαν ἐκεῖνον καὶ θαυμάσιον Ἰακώβ, πραότητος δὲ καὶ καθαρότητος εἰς τοῦτο ἐλάσας, ὡς τοὺς ἀσκητικούς τε νόμους ὑπεραναθῆναι, καὶ πάντας κατὰ πᾶν ἀρετῆς εἶδος ἀνθρώπους παρενεγκεῖν, καὶ Θεῷ πλησιάσαι. Γ΄. Πρὸς τοῦτον ὁ πένταθλος ἀφικόμενος οὗτος τῆς εὐσεβείας αγωνοθέτης δέκα μὲν διετέλεσεν ἀγωνιζόμενος ἔτη· ογδοήκοντα δὲ συναγωνιστὰς ἔχων, ὑπερ ηκόντισε πάντας, καὶ τῶν ἄλλων παρὰ δύο τρεφομένων ἡμέρας, αὐτὸς πᾶσαν ἄσιτος ἦγε τὴν ἑβδο μάδα. Εδυσχέραινον οὖν πολλάκις ὁ σύναθλος οὗτος χορός, ἄτε μιμεῖσθαι τὸν Συμεὼν οὐ δυνάμενοι, καὶ ἀσκητικῆς πολιτείας σύγχυσιν τὸ πρᾶγμα καὶ ἀταξίαν ἐκάλουν. η ζ'. Ὁ δὲ οὐ μέχρι τούτου ἴστατο μόνον, οὐδ' έχα λίνου την προθυμίαν· ἀλλά τι καὶ κρύφιον τῷ τῶν κρυφίων ἐξεταστῇ ἀγώνισμα ἔφερεν. Ἡ γὰρ ἀπὸ φοινίκων πεπλεγμένη σχοίνος, ἵστε πάντες, ὅπως τραχειά τέ ἐστι καὶ ψαυούσαις μόνον χερσὶ λυπηρά ἀλλ᾽ ὁ Συμεὼν καὶ ταύτῃ διέζωσε τὴν ὀσούν· οὐκ ἔξωθεν περιθεὶς, ἀλλ᾽ αὐτῷ προσφύσας τῷ δέρματι, καὶ οὕτω λίαν συνέσφιγξεν, ὡς ἅπαν ἐκεῖνο κύκλῳ τὸ μέρος ἑλκῶσαι ὁ περιεκεῖτο. Ως δὲ πλείους ἢ δέκα ἡμέρας τοῦτον διετέλεσε τὸν τρόπον, καὶ τοῦ ἕλκους χαλεπωτέρου γινομένου, ἰχὼρ αἵματος ἐκεῖθεν ἀποῤ ῥέων τῆς τέως λανθανούσης πληγής ἐγίνετο μηνυτής ἤρετο τις αὐτὸν θεασάμενος τίς ἡ αἰτία τοῦ αἵματος. ο δὲ μηδὲν ἔχειν ἀνιαρὸν λέγων οὐκ ἔπειθε, τοῦ Ο ἐν ὀφθαλμοῖς καταῤῥέοντος αἵματος, μεῖζον καὶ τῆς τοῦ πάσχοντος φωνῆς καὶ τῆς ὑπομονῆς ἀντιφθεγγομένου καὶ θριαμβεύοντος τὸ μυστήριον. Διασάμενος τοίνυν ὁ συναγωνιστὴς, καὶ τὴν χεῖρα ἐνέβαλε, καὶ τὴν αἰτίαν κατέμαθε, καὶ ταύτην τῷ προστάττοντι κατεμήνυεν. Ὁ δὲ αὐτίκα καὶ ἐπιτιμῶν καὶ παρα καλῶν, καὶ τοῦ πράγματος τὴν ὠμότητα διαβάλλων, μόλις ἐκεῖνον ἔλυσε τῶν δεσμῶν, ἀλλ᾽ ἦν ὁ γεννάδας μέχρι μὲν τοῦ λυθῆναι τῆς σχοίνου ὑπήκοος· ὥστε δὲ θεραπεῦσαι τὸ ἕλκος, ἐνστατικὸς καὶ λίαν ἰσχυρογνώμων. η'. Οἱ ἐν τῇ ἀσκητικῇ τοίνυν παλαίστρα, καὶ ἄλλα τοιαῦτα ὁρῶντα δρώντες, καὶ ὥστε μὲν ἀμιλληθῆναι μηδὲ τοῖς μικροῖς τῶν ἐκείνου πόνων δυνάμενοι, ὥστε δὲ πάλιν ἑαυτοὺς ὁρᾶν ἀπολειπομένους μὴ ανασχόμενοι, ἀναχωρεῖν τὸν Συμεὼν τῆς κώμης ἐκέλευον, ὅπως μὴ τοῖς ἀσθενέστερον, λέγοντας, τὸ σῶμα διακειμένοις, καὶ ζηλοῦν τὰ ὑπὲρ δύναμιν
col. 189–190page 12 of 391
PG 114:190πειρωμένοις, βλάβης αἴτιος γένηται. Εξελθὼν τοί νῦν, καὶ τὰ ἐρημότατα τοῦ ὅρους καταλαβών, και τινα λάκκον εὑρὼν ἄνυδρόντε καὶ λίαν βαθὺν, εἰς τοῦτον καθίησιν ἑαυτὸν, τῆς συνήθους εὐχῆς ἐν αὐτῷ καὶ φιλοσοφίας ἐχόμενος. Πέντε δὲ ἡμερῶν διαγενομένων, μεταμελήσαι αὖθις τοῖς τῆς υποχωρήσεως του ἀνδρὸς αἰτίοις· τῶν ἐν αὐτοῖς δύο τινὰς ἀπολεξάμενοι κατὰ ζήτησιν πέμπουσι τοῦ Συμεὼν· ἦν δὲ αὐτοῖς εἰρημένον, εἴ που τοῦτον εὑρεῖν δυνηθείεν, πρὸς τὸ κοινὸν ἐπαναγαγεῖν φροντιστήριον. πανταχοῦ τοίνυν τοῦ ὅρους περιελθόντες ἐντυγχάνουσι ποιμέσι θρεμμάτων, καὶ πυνθάνονται αὐτῶν, εἴ πού τινα τοιοῦτον ἴδοιεν, τὴν μορφὴν αὐτοῖς, καὶ τὸ σχῆμα, καὶ τὴν αναβολὴν τοῦ ἀνδρὸς, σαφώς πάντα διηγησάμενοι. Οἱ δὲ πλησίον γὰρ ἦν καταδεδυκώς, τὸν λάκκον αὐτοῖς τῷ δακτύλῳ ὑποδεικνύουσι. Ἐκεῖνοι τῷ τόπῳ εὐθὺς ἐπιστάντες ὀνόματι τὸν δυο μεὼν ἐκάλουν καὶ σχοινίον κομίσαντες σὺν πολλῷ αὐτὸν ἀνιμήσαντο πόνῳ· οὐ γὰρ τῇ καθόδῳ παρα πλησίως εὐπετής ἐστι καὶ ἡ ἄνοδος. Θ΄. Εἶτα καὶ πρὸς τὴν ἀδελφότητα σὺν αὐτῷ καὶ τὸ μοναστήριον ἐπανήκουσιν. Ολίγον δὲ παρ' αὐτοῖς ἐξ ἐκείνου διατρίψας χρόνον, εἰς Τελανισὸν ἀφίκετο κώμην (αὕτη δὲ πρὸς τῇ ὑπωρείᾳ τοῦ ὄρους κεῖται) ἐν ταύτῃ μικρὸν οἰκίσκον εὑρὼν τρίτον ἑξῆς, ἐν αὐτῷ καθείρατο ἐνιαυτόν. Αὔξειν δὲ ἀεὶ τῆς ἀρετῆς πλοῦτον φιλονεικών, μετὰ τῶν ἄλλων Μωϋσῆ καὶ Ηλία τὴν καλὴν ἅμιλλαν ἁμιλλάται, καὶ παρ' ὅλας τετταράκοντα καὶ οὗτος ἡμέρας ἄσιτος διαμένει. ι. Βλάσος δέ τις ἀνὴρ θεοτεβὴς καὶ σφόδρα πρὸς τὴν τῶν ἀδελφῶν ὁρῶν εὐδοκίμησιν καὶ ὠφέλειαν, ἄλλως τε καὶ τοῖς κατὰ κώμας ἱερεῦσι τὸ τηνικαῦτα ἐπιστανών, πανταχού περιήει, πρὸς τὸν ἀσκητικὸν βίον τοὺς ἐν αὐταῖς ὑπαλείψει, καὶ πλείονα παρέχων αὐτοῖς τὴν περὶ τὰς εὐχὰς καρτερίαν καὶ τὴν ἐν ταῖς νηστείαις ἐπίδοσιν. Οὗτος ἀπῆλθε μὲν ἐπισκεψόμενος ποτε καὶ τὸν Συμεών· ὁ δὲ σύμβουλον σκοποῦ τὸν ἄνδρα λαμβάνει, καὶ τὰ τῆς γνώμης κοινοῦται. Καὶ ὁ Βλάσος τὸ τοῦ πράγματος εργῶδες καὶ βίαιον ἐν νοούμενος, συνεβούλευε καὶ παρῄνει τῷ Συμεὼν μὴ τον βίαιον θάνατον ἀρετὴν· εἶναι νομίζειν, τοὐναντίον μὲν οὖν κακίαν ἐσχάτην, καὶ Θεοῦ χωρισμὸν καὶ ψυχῆς ὡς ἀληθῶς αὐτῆς θάνατον. «Ούκουν, ἀλλ᾽ ὦ Πάτερ, ὁ Συμεὼν ἔφη, δέκα μοι ἄρτους παράθου καὶ στάμνον ὕδατος, καὶ ἂν ἴδω τὸ σῶμα τροφῆς δεόμενον, μεταλήψομαι γε αὐτῶν, καὶ τοῦτο παραμυθήσομαι τὰ εἰκότα. Ἐπεὶ οὖν καλως ἔδοξεν ἔχειν τὰ εἱρημένα, παρατίθενται μὲν οἵ τε ἄρτοι εὐθὺς αὐτῷ καὶ τὸ ὕδωρ· κλείεται δὲ ἡ του οἰκίσκου θύρα, καὶ τὰ κλεῖθρα πηλὸς ἦν ἔξωθεν ταύτη περιπλαττόμε νος, ὡς ἂν παντὶ ἄβατος εἴη τῷ προσιόντι. Ἐπειδὴ δὲ ἡ τεσσαρακοστὴ τῶν ἡμερῶν ἧκεν, ἐφίσταται ὁ θαυ μαστός Βλάσος τῷ δωματίῳ εἰς ἐπίσκεψιν καὶ αὖθις τοῦ Συμεών· τὰ κλειθρά τὰ κλειθρά τε τὸν πηλὸν ἀφελὼν καὶ τῆς θύρας εἴσω γενόμενος εύρε μὲν τῶν ἄρτων τὸν ἀριθμὸν οὐδὲ βραχύτατον μέρος ἐνδέοντα, εὗρε δὲ πλήρη τὴν στάμνον τοῦ ὕδατος· ὁρᾷ δὲ καὶ τὸν
ἀγωνιστὴν κατὰ γῆς ἐῤῥιμμένον, καὶ μόνῃ τῇ ἀνα πνοῇ τὸ μὴ νεκρὸς εἶναι ἀναπείθοντα· φθέγγεσθαι γὰρ ἢ κινεῖσθαι πάντη ἀδύνατος ἦν, τη μακρά ἐκείνῃ ασιτία τῆς ζωτικῆς αὐτῷ δυνάμεως ἐναποσβεσθείσης. Σπογγίαν τοιγαροῦν ὕδατος ὁ θεῖος Βλάσος αἰω τήσας, καὶ ταύτῃ τῷ στόματι του Συμεὼν διαβρέξας καὶ ἀποκλύσας, τὰ σύμβολα τῶν θείων αὐτῷ προσήνεγκε μυστηρίων. ια΄. Ὁ δὲ ἀνεῤῥώσθη, τε μετασχών, καὶ ὑπαναστὰς κατὰ βραχὺ τοῦ ἐδάφους, θριδακίνας καὶ σέρεις λεπτήν τινα τροφήν και βραχεῖαν προσίετο. Τὸ ἐγκαλεῖν αὐτῷ τοιγαροῦν ὁ θαυμαστὸς Βλάσος ἀφεὶς, οἷα μικροῦ διὰ τὴν ἀσιτίαν ἐκλελοιπότι, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ ὑπεραγασθεὶς τὸν ἄνδρα τῆς καρτερίας, τὴν εἰς κείαν ἀγέλην ὑπὲρ διακοσίους τὸν ἀριθμὸν ὄντας) καταλαμβάνει, καὶ τὸ μέγα τοῦτο αὐτοῖς διηγεῖται θαῦμα. Ο μέντοι Συμεὼν ἐξ ἐκείνου τῇ τοιαύτῃ διὰ πάσης αὐτοῦ τῆς ζωῆς ἐπέχρητο ἀσιτίᾳ, καὶ τριάκοντα μὲν πρὸς ταῖς ἐννέα ὅλας ἡμέρας τὸ παρ ράπαν ἄσιτο; εἷλκεν· ἡ τεσσαρακοστὴ δὲ διαγενο μένη τέλος αὑτῷ τῆς παρούσης απιτίας, καὶ ἀπαρ χὴν τῆς μελλούσης εἰργάζετο, πεπονηκός τε ἀνα λαμβάνουσα τὸ σῶμα, καὶ μηδὲ πρὸς τὴν πάννυχον ἐκείνην στάσιν ὑπηρετεῖσθαι δυναμένῳ, ἀλλ᾽ ἤδη κειμένῳ οιονεί τινα χεῖρα ὀρέγουσα. Αρχόμενος μὲν γὰρ τῆς νηστείας τῇ συνήθει στάσει περὶ τοὺς θείους ὕμνους ἐχρῆτο, καὶ ὀρθὸς τούτου; ἀνίει θεῷ ἡ οίκα δὲ περὶ μέσας τὰς τεσσαράκοντα φθάσειεν, ἐκάθισε καὶ ἄκοντα τοῦτον ὁ κόπος, τῆς σωματικής δυνά μεως τῇ ἀσιτίᾳ κατὰ μικρὸν ὑποδεδωκυίας. λήγοντος δὲ ἤδη τοῦ τοιούτου τῶν ἡμερῶν κυκλου, συνα πέλεγε καὶ τὰ τῆς ζωτικῆς ἐνεργείας, καὶ τοῦτον μὲν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους κατέκλινεν· ὁ δὲ οὐδὲ οὕτω τῶν ἱερῶν ἐκείνων ὕμνων ἀφίστατο, ἀλλὰ καὶ ἄνεσις τῶν πόνων αὐτῷ καὶ τροφὴ καὶ ὕπνος τὰ θεῖα λόγια ἦν. Αὕτη μὲν δὴ τῆς γῆς ἔτι ψαύοντι τῷ τῶν οὐρανίων ἀξίῳ Συμεὼν ἡ διαγωγή. ιβ'. 'Επειδὴ δὲ μετάρσιον αὐτὸν εἶχε ὁ κίων, ἐπιλανθάνεται μὲν τῆς κοινῆς ἁπάντων φύσεως ήρνήσατο δὲ καὶ τὴν καθέδραν καὶ τὴν κατάκλισιν, καὶ δοκὸν μὲν ὄρθιον ἐπὶ τοῦ κίονος στήσας, ἑαυτὸν δὲ τῇ δοκῷ προσδήσας, ὡς ἂν μηδὲ βουλομένῳ και τακλίνεθαι μηδὲ καθίζειν ἐξήν, οὕτω τὸ τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἐκεῖνο τῆς νηστείας ἤνυε στάδιον. Χρόνῳ δὲ ὕστερον δαψιλεστέρας ἀπολαύσας τῆς ἄνωθεν χάριτος, οὐδὲ ταύτης ἐδεῖτο τῆς βοηθείας, ἀλλὰ καὶ τὰς τεσσαράκοντα ὅλας ἡμέρας ἄδετος, ἄστεγος, ὅρο θιος, ἀκλινής, ἄσιτος, μικροῦ καὶ ἄσαρκος ἴστατο στήλη τις ζῶσα καὶ ἔμψυχος. ιγ'. ᾿Αλλὰ προφθάνει τὴν τῶν πραγμάτων ἀκολουθίαν ὁ λόγος, πάντως ἐπαγομένων πρὸς ἑαυτὸ και θάπερ τὰ εδώδη τῶν ἀνθέων, ἡμῖν δὲ τῶν προτέρων
col. 191–192page 13 of 391
PG 114:192ἤτω ἐχόμενος. Ἐν τῷ προειρημένῳ τοίνυν οἰκίσκῳ τρίτον διακαρτερήσας ἐνιαυτὸν ἐπὶ τὴν πολυθρύλο λητον ἐκείνην τοῦ ὄρους κορυφὴν ἀναβαίνει, καὶ κύκλῳ τειχίον περιβαλόμενος ὕπαιθρον μὲν τὴν οἴ. κησιν εἶχε, καύσωνι καὶ ψύχει παλαίων. ῎Αλυσιν δὲ σιδηραν πήγεων εἴκοσι κατεσκεύασε, καὶ θάτερον μὲν τῶν ἄκρων αὐτῆς πέτρα τινὶ μεγίστῃ ἐνείρας, θάτερον δὲ διά τινος κρίνου τῷ οἰκείῳ ποδὶ ἐνήρμον σεν, ὡς ἂν μηδὲ σφόδρα ἐθέλων ἔξω τῶν ὅρων ἐκεία των ἀπίοι. Διέτριβεν ἔνδον ἀεὶ τῷ οὐρανίῳ κάλλει μόνῳ ἐνατενίζων, τοῖς ἐν αὐτῷ τε θεάμασιν ἐμφιλοχωρῶν, καὶ πλείονι τῷ πόθῳ καὶ θερμοτέρῳ πρὸς ἐκείνου δημιουργὸν ἀναγόμενος. Μελέτιος δὲ, ᾧ τὰ τῆς εὐσεβείας τηνικαῦτα ἐνίδραστο, τὸν ἀρχιερατικὸν θρόνον τῆς ᾿Αντιόχου διέπων, μετὰ θέαν του ἀνδρὸς παραγεγονώς, οἷα τῆς περὶ αὐτοῦ φήμης διὰ β πάντων χωρούσης. Ἐπειδὴ τοῦτον οὕτως υπαίθρῳ τῇ διαγωγῇ χρώμενον εἶδε, πρὸς δὲ καὶ τῷ ἀπὸ σιδήρου δεσμῷ τὸν ἕτερον τῶν ποδῶν πεπεδημένον, τὰ μὲν ἄλλα ἐν θαύματος λόγῳ ἐποιεῖτο· τὸν δὲ σίδη ρον οὐκ ἐπῄνει, περιττὸν αὐτὸν εἶναι λέγων, ἀρχούν σης τῆς γνώμης λογικὰ τῷ σώματι περιθεῖναι δεσμά. Πείθεται τούτοις ὁ θαυμαστὸς Συμεων, καὶ χαλκέα κληθῆναι κελεύτας, λῦσαι μὲν ἐπιτρέπει τοῦ σιδήρου τὸν πόδα· ὁ δὲ καὶ λυθεὶς, ὅμως οὐδὲ οὕτω τοὺς τῆς ἀλύσεως ὑπερέβαινεν όρους· συνείχε γὰρ μᾶλλον αὐτὸν ὁ τοῦ Χριστοῦ πόθος τῶν ἀπὸ τοῦ σιδήρου δεσμῶν. ιδ. Καθὼς δὲ μέρος τοῦ σκέλους ὁ σίδηρος τοῦτον περιελάμβανε, δορὰ προβάτου προϋποβέβλητο, τὸν ἴσον καὶ αὐτὴ τῷ σιδήρῳ τοῦ σκέλους ἐπέχουσα τό πον, ὅπως μὴ γυμνῇ προσομιλῶν τῇ σαρκὶ τραυμα τίζοι τε αὐτὴν, καὶ φέρων εἰς πληγὰς ἀνιᾷ. Ἐπειδὴ οὖν, ὅτε τοῦ σιδήρου λυθείη δεσμὸς, καὶ ἡ ὑποκειμένη ἀφαιρεθείη δορά, κόρεις πλείους τῶν εἴκοσιν ἐμφωλεύοντες τῷ σκέλει ὁρῶνται, καὶ τὴν σάρκα τῷ ἁγίῳ ἐπινεμόμενοι. Και με μηδεὶς ἐπιχλευαζέτω τῆς ἱστορίας ὡς μεγάλων ἔργων καὶ ὑπερφυῶν παν ταχόθεν περιῤῥεόντων· ἐγὼ δὲ, οὐδὲ τῶν λεπτοτάτων ἀφίσταμαι, οὐδὲ γὰρ ὅτι μικρὰ ταῦτα, οἱ κήρεις φημί, μικρὰ καὶ ἡ πρὸς τὰς πληγὰς τῶν δηγμάτων ὁδύνη, καὶ τοσοῦτον ἐμποιεῖν δυναμένη τὸ ἄλγος ἴσασιν οἱ πεπειρωμένοι. ᾿Απόχρη μὲν γὰρ καὶ ὁ σί δηρος εἰς μείζονος ἀπόδειξιν καρτερίας, τὸ δὲ καὶ τοὺς κήρεις προσῆναι, καὶ χρόνον τοσοῦτον τῷ κακῷ τούτῳ εὐκαρτερεῖν, ἄλλως τε τὸ καὶ ῥᾷον ὂν τῇ χειρὶ ἡ τούτους πατάξει, καὶ τῶν ὀδυνῶν ἀπαλλαγήναι, τὸ δὲ τρέφειν τε μᾶλλον καὶ καταπιαίνειν αὐτοὺς τῇ σαρκί, τίνα καρτερίας ὑπερβολὴν καταλείπει; ιε'. Τῆς τοῦ Συμεών τοίνυν φήμη; οὐκ ἔστιν ὅπως μὴ διαθεούσης, συῤῥέοντας πρὸς αὐτὸν ἴσμεν οὗ τοὺς ἐκ γειτόνων μόνον, ἀλλὰ τοὺς μὲν ἀπέχοντας πολλῶν ἡμερῶν ὁδὸν, τοὺς δὲ καὶ μηνῶν, καὶ ὡς ἕκαστον εἶχε πάθους τὴν θεραπείαν αἰτοῦντας. Οἱ
μέντοι τῇ πρὸς αὐτὸν ἀφίξει παραπλησίαν ἐποιοῦντο καὶ τὴν ἐπάνοδον· ἀλλὰ στυγνοὶ καὶ κατηφεῖς ἐρχός μενοι, φαιδροί και περιχαρεῖς ἀπηλλάττοντο, τῶν ἐνοχλούντων ἕκαστος λύσιν εὑρόντες, καὶ τὴν ἐπε ήρειαν ἐκεῖ πᾶσαν καὶ τὴν συμφοραν ἀποθέμενοι, καὶ τὰς εὐχαριστίας εὑφήμῳ καὶ φωνῇ καὶ γλώττῃ Θεῷ καὶ τῷ Συμεὼν ἀναπέμποντες. Πᾶσα μὲν οὖν ὁδὸς διὰ τοῦτο πρὸς τὸν ἰατρὸν πέρουσα πλήθους ἀγορὰν ἐμιμεῖτο· τὸ δὲ χωρίον ἐν ᾧ τὸ περιβ ῥέον συνελέγετο πλῆθος, πόλεως ὄψιν παρείχετο, καὶ πόλεως νῦν μὲν τὴν νόσον ἐλεεινώς ὀδυρομένων, νῦν δὲ πανηγυριζόντων τὴν ἴασιν. Καὶ τοῦτο οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ πολλάκις ἐγένετο, καὶ πόλιν μὲν ἦν εἰκύσαι πόῤῥωθεν τὸν ὄχλον ἰδόντι, πλησιάσαντι δὲ οὐκ ἔτι πόλις, ἀλλὰ πολλῶν ἐδόκει συστήματα πόλεων κατὰ πλῆθος ἑκάστου τῇ γλώττη διαι ρουμένων. ιζʹ. Καὶ τί δεῖ Σύρους ή Κίλικας ἢ Φοινίκων καταλέγειν ἀγέλας, ἢ καὶ ὅσοις ἄλλοις τὸ Ῥωμαίων ὠνόμασται σκῆπτρον; ᾿Αλλὰ καὶ Ἰσμαηλιτῶν καὶ ᾿Αράβων ἔθνη, Περσῶν τε καὶ ᾿Αρμενίων, καὶ ὅσα τὴν Ιβηρίαν νέμεται γένη. Καὶ δὴ καὶ οἱ Ὁμηρῖται καὶ οἱ τούτων ἐνδότεροι, πλήρωμα καὶ οὗτοι τοῦ πολυγλώσσου πλήθους ἐκείνου ἐγίνοντο. Αφίκοντο δὲ καὶ τῶν Εσπερίων οὐκ ὀλίγοι, Βρεττανοὶ λέγω και Ισπανοὶ καὶ Γαλάται, καὶ ὅσοι τὴν μεταξύ τούτων χώραν οἰκοῦσι. τη'. Η γάρ Ιταλία οὐδὲ εὖ εἰπεῖν σον ἡ τοῦ ἀνδρὸς ἀρετὴ ἐν ταύτη ἐξέλαμψε· καὶ γὰρ τοσοῦτον ἡ Ῥώμη τὸν θαυμαστὸν κατεπλάγη, καὶ οὕτω πολλή τις ἦν τιμῶσα τοῦτον καὶ σεβομένη, ὡς καὶ πολλαῖς δὴ πύλαις, καὶ προπυλαίοις, καὶ θαλάμων τοίχοις, καὶ πανταχοῦ τὴν εἰκόνα τὴν ἁγίαν ἐκείνου διαχαράξαι, ὥσπερ τινὰ μυρίων ἐντεῦθεν ἀγαθῶν θησαυρὸν ἐπισπώμενοι, ιη'. Ἦν τοίνυν ἡ τῇ ἔψει τοῦ Συμεὼν προλάμπουσα χάρις, οἷα καὶ ἰδόντι τινὶ ἀπεχθῶς πρὸς ἕτερον ἔχοντι καὶ ἀδιαφόρως, λύσιν μὲν αὑτῷ τῆς ἀπεχθείας καὶ τῆς διαφορᾶς ἐμποιῆσαι, δεσμῷ δὲ συνδῆσαι φιλίας εἴ τους συμπνοίας καὶ ὁμονοίας καὶ τοῦτο δῆλον ἐντεύθεν. Πολλὰ γὰρ τῶν αὐτῷ πιο ριῤῥεόντων ἐθνῶν τῷ καταλλήλων πρότερον αἵματι χαίροντα, ἐπειδὰν ἔλθοιεν εἰς ὄψιν ἑκάτερα τῷ ἁγίῳ, διελύσαντο μὲν τὸ ἔχθος, καὶ ἀλλήλοις ἐσπείσαντο. Εἶτα καὶ εἰς ἀγαθὴν ἔριν ἐτρέψαντο αὑτοῖς τὰς διαλλαγάς ἕκαστος αὑτῶν προφθάναι, καὶ τὴν τοῦ ἀνδρὸς εὐλογίαν πρῶτος ἀξιωθῆναι φιλονεικών τες. Τὸ δὲ καὶ τῶν ἁγίων ἐκείνου ποδών χείλεσι ἢ καὶ χερσὶν ἅψασθαι μέγα ἐδόκει. Οἱ πολλοὶ δὲ εἰ καὶ τῆς δορᾶς, ἂν οὗτος περιέκειτο, ψαύσειαν μόν νον, (αὑτὸ γὰρ ἦν ἐνδυμα τῷ ἁγίῳ), πᾶσαν τρυγήσει τὴν εὐλογίαν ἐνόμιζον. Τὸ μέντοι χειρὸς θίγειν, ἢ κατὰ στόμα προπτύσσεσθαι, οὗ τῶν πολλῶν ἦν, ἀλλ᾽ οἷς ἡ ἐκ τῆς ἀρετῆς οἰκειότης δαψιλεστέραν τῶν ἄλλων τὴν παῤῥησίαν ἐδίδου.
col. 193–194page 14 of 391
PG 114:194ιθ΄. Ἐπειδὴ δὲ ἀριθμου κρείττους ἦσαν οἱ ἀφικνούμενοι, πρῶτα μὲν ἐκκλίνων τὸ πολὺ τῆς περὶ αὐτόν τιμῆς, ἔπειτα καὶ τοῦ πράγματος τὸ ἐπίπονον δυσχεραίνων, ἄλλως τε καὶ πρὸς οὐρανὸν, ὡς οἷόν τε μή λογισμοῖς μόνον καὶ θεωρίαις, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ σώματι πλησιάζειν ἐσπουδακώς, τὴν ἐπὶ τοῦ κίονος ἐμηχανήσατο στάσιν. Καὶ πρῶτα μὲν, εἰς ἓξ ὁ κίων αὐτῷ ἀνετείνετο πήχεις· εἶτα εἰς δύο ἀνατρέχει και τέλος ἔξ πήχεις τὸ πᾶν ἀψος ἐπὶ τῶν τριάκοντα ἔσχεν. κ'. Εἰ δὲ καὶ αὐτὴ παράδοξος ἡ ἐπίνοια, θαυμαστὸν οὐδὲν· πολλῶν γὰρ ἔμπροσθεν καὶ μεγάλων, οἷς οὐκ ἔστι μίμησις οὐδ᾽ ὑπόδειγμα τῷ ἀθλητῇ προδιη νισμένων, καὶ ὁ κιονίτης οὗτος βίος οὐχ ὅτι μὴ ἔχων ὑπόδειγμα περιοπτέος· ἀλλ᾽ ὅτι μᾶλλον αὐτὸς ὑπὸ ἀρχων ἐπαινετέος· ἄλλως τε καὶ ὡς οὐκ ἄνευ κρείττονος ἐπισκοπῆς τοῦτό γε καὶ θειοτέρας τὰ ἐξῆς μαρτυρείτω, τοὺς γὰρ Ισμαηλίτας εἰς πολλὰς μὲν πληθυνομένους μυριάδας, τῷδε τῆς ἀσεβείας σκότει συγκεκλεισμένους, ὁ καινὸς οὗτος ἐπὶ τοῦ κίονος βίος ἐκεῖθέν τε ἀνεσώσατο, καὶ αὐτῷ τῶν θείων λόγων φωτὶ τὰς αὐτῶν διανοίας περιαστράψας υἱοὺς φωτὸς καὶ ἡμέρας τοὺς πρὶν τῆς νυκτὸς καὶ τοῦ σκότους ἔδειξεν. ᾿Αμέλει καὶ νόμους παρὰ τῆς ἱερᾶς Εκείνης δεχόμενοι γλώττης, τῶν τῆς ᾿Αφροδίτης ὀργίων (πάτριος γὰρ ἐκείναις ἡ δαίμων αὐτὴ Θεὸς) προθύμως ἀφίσταντο. Πολλοὶ δὲ καὶ Ιβήρων, ὡς ἔφην, καὶ Περσῶν καὶ ᾿Αρμενίων μακρὸν τῆς οἰκείας ἀπάτης γέλωτα καταχέαντες τῇ εὐαγγελικῇ καὶ αὐτοὶ διδασκαλία συνέθεντο. κα'. Ηνίκα δὲ τὴν καινὴν ταύτην ὁ Συμεὼν ἐπὶς τοῦ κίονος πολινείαν ἐπενοήσατο, πανταχοῦ τῆς κατ' αὐτὸν φήμης οξέως διαδοθείσης (φιλεῖ γὰρ ἐν οὕτω καινοῖς πράγμασιν αὕτη ταχυτέρῳ μάλιστα τῷ πτερῷ κεχρῆσθαι), οἱ τὴν ἔρημον τοῖς ἀσκητικοῖς ἄθλοις καὶ πόνοις οὐράνιον ἀπεργασάμενοι πόλιν θεῖοι Πατέρες, τῷ καινοφανεῖ τούτῳ καταπλαγέντες και ξενικῷ τοῦ ἐπιτηδεύμανος, στέλλουσι τινας παρὰ τὸν μετάρσιον ἐκεῖνον ἄνθρωπον· καὶ τούτοις ἐντέλλονται τῆς ξένης μὲν αὐτῷ ἐπινοίας ἐπιτιμῆσαι, διδάξαι δὲ τὴν τετριμμένην καὶ συνήθη τοῖς ἁγίοις πορεύεσθαι, καὶ μὴ ταύτης καταφρονεῖν, ἢν χορὸς τοσούτων μακαρίων ὁδεύτας πρὸς οὐρανόν τε ἀνεληλύθει και σκηνών ἐκείνων τῶν ἀϊδίων ἐπέβησαν εἶτα δείσαντες μὴ τὸ ἐννόημα θεάρεστον ᾖ, οἵδε ἀνθρωπίνως τὸ πρᾶγμα στοχάζοντα, πράγμα στοχάζοντα, καὶ τοῦτο ἐπισκήπτουσι τοῖς ἀπεσταλμένοις, ὡς εἰ μὲν ἴδοιεν τὸν ἄνδρα τοῦ οἰκείου θελήματος ἐξιστάμενον καὶ πρὸς τὴν ἐκεῖθεν εἴκοντα κάθοδον, ἐπίσχειν τοῦτον εὐθὺς καὶ κελεύειν ἔχεσθαι τῆς προθέσεως, μηδὲ ἀμελεῖν τοῦ σκοπού. Οὕτω γὰρ ἂν θείαν τε εἶναι Ο
ᾤοντο τὴν οἰκονομίαν, οὐκ ἔτι περὶ τοῦ μέλλοντος ἐνδοιάζοντες ἦσαν· ὡς οὐκ ἀγαθὸν ἀρχῇ τοσαύτη απαντήσοι και τέλος· εἰ δὲ δυσανασχετῶν εἴη, καὶ οὐδὲ ὀλίγῳ τῆς συμβουλῆς ἀνεχόμενος, ἀλλ᾽ ἁπλῶς οὕτω καὶ ἀλογίστως τῷ οἰκείῳ θελήματι ἕποιτο, δῆλον ὡς μακρὰν τῆς ταπεινοφροσύνης ἐστὶ πάντως ἔλεγον, ὅ τις ἂν μὴ οὐχὶ τὸν πονηρὸν αὐτῷ τοὺς λογισμοὺς τούτους ὑποβεβληκέναι φαίη. Ενθεν του καὶ κατασπᾷν τοῦτον εἰ οὕτως ἔχοι ἐκέλευον, καὶ ἄκοντα τοῦ κίονος κατάγειν. δ 22. κβ΄. Οὕτω τῆς ἐντολῆς ἐχούσης, ἐπειδὴ οἱ πρέ σβεις πρὸς τὸν τῆς ὑπακοῆς καὶ τῆς ταπεινοφροσύνης πατέρα Συμεὼν ἀφίκοντο, οὗτοι μὲν ἀπ᾿ αὐτῆς η θέας τε καὶ προσαγορεύσεως αἰδοὺς πρὸς αὐτὸν " επλήσθησαν, καὶ οὐκέτι οὐδὲ ἀντιβλέπειν οἷοί τε ἦσαν· ὅμως διά τε τὴν τῶν ἀπεσταλκότων Πατέρων ἐντολὴν (καὶ αὐτὸ δὲ τοῦτο τὸ τῆς διακονίας καλὸν), καταλέγουσιν αὐτῷ πάντα τὰ ὑπ᾽ ἐκείνων εἰρημένα ὁ δὲ πρᾶος, ὁ πρᾶος τῷ ὄντι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, τὴν ἐπιτίμησιν ἐνεγκών οὐκ ἀντεῖπεν, οὐκ ἠγανάκτησεν, οὐδὲ διέσυρε ταύτην, οὗ μικρὸν οὐδὲν οὐ μέγα ἐφθέγξατο· ἀλλ᾽ ὅτι μάλιστα ἱλαρῷ καὶ κάτω νεύοντι βλέμματι, τὴν ἐπιτίμησιν ἀποδεξάμενος τῷ Θεῷ τε τὴν εὐχαριστίαν ἀποδοὺς, καὶ χάριν τῆς περὶ αὐτὸν φροντίδας τοῖς Πατράσιν ὁμολογήσας, μὴ μελ λήσας μηδέν, κατιέναι τοῦ στύλου ἐπεχείρει. Οἱ δὲ ἐπέσχον τε αὐτίκα, καὶ τὴν τῶν Πατέρων αὐτῷ ἀν εκάλυψαν γνώμην· εἶτα μόνιμον μὲν καὶ διηνεκῆ τὴν ἐπὶ τοῦ κίονος στάσιν, χρηστὸν δὲ τέλος καὶ Ο βεβαίαν τῶν συνεχῶν πόνων ἀνάπαυσιν ἐπευξάμενοι τῷ Συμεών, ἀπηλλάγησαν. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν τῆς αὐτοῦ ταπεινοφροσύνης ὕψος καὶ τῆς ὑπακοῆς τὸ μέγεθος, κἂν πολλοῖς ἄν τις ἑτέροις κατίδοι. κγ'. Τὸ δὲ συνεχὲς τῆς ἀκολοθίας, δ διέκοψε νῦν ἡμῖν ἡ παρεμπεσοῦσα διήγησις, ἀναλαβὼν ὁ λόγος δηλώσει. Κατὰ φυλὰς δὴ τῶν Ισμαηλιτών το τῆς σωτηρίας ὁδηγῷ Συμεών προσιόντων, καὶ τὴν πατρώαν ἀσέβειαν ἀρνουμένων, καὶ τοῦ θείου ἀπο λαυόντων βαττίσματος, ἄλλοι μὲν ἄλλους μυσταγωγοῦντες ἐτέλουν· παρῆν δέ ποτε καὶ ὁ τῆς κατὰ τὸν Κῦρον ἐκκλησίας προεστὼς Θεοδώρητος. Πλῆθος τοί νῦν οὐκ ὀλίγον ὁ ἀνὴρ καὶ αὐτῷ παρατίθεται, τὰς νε συνήθεις εὐχὰς αὐτοῖς ἐπειπεῖν καὶ βαπτίσαι τού τους προτρέπεται. Ὁ μὲν οὖν ἀγαγεῖν εἰς ἔργον τὴν ἐντολὴν ἐπεχείρει· οἱ δὲ ἀπολούσασθαι πρῶτος ἔκα στος τὴν τῶν παθῶν ἱλὺν, καὶ τὴν ἀσεβειαν καὶ τὸν ῥύπο», φιλονεικοῦντες, καὶ ποιός τις πρότερος φθά Κύρρος Κυβρίστης, Κυῤῥοστική. Κύρ Κῦρος
col. 195–196page 15 of 391
PG 114:196σοι τῆς χάριτος μετασχών, ἔριν τὸ πρᾶγμα ποιούμενοι, βαρβαρικώτερον συνδραμόντες, οἱ μὲν εἴλκον αὐτὸν, οἱ δὲ ἀνθεῖλκον· οἱ δὲ ἀφεστῶτες τῶν ἄλλων ἐπιβαίνοντες, καὶ τὰς χεῖρας προτείνοντες, οἱ μὲν τοῦ πώγωνος, οἱ δὲ τῶν ἱματίων ἐπελαμβάνοντο, ὥστε μικροῦ κἂν διεσπάσαντο τὸν ἄνδρα, εἰ μὴ ὁ θαυμάσιος ἄνωθεν Συμεὼν ἐμκοήσας, τὰς ἀτάκτους οὕτω κατέστειλε τούτοις ὁρμᾶς, ὡς αὐτίκα πάντας μεταλαβεῖν, ἐν κόσμῳ τε τῆς χάριτος μετασχεῖν, καὶ τῷ θείῳ τελειωθῆναι βαπτίσματι. Οὕτω τοίνυν ἡ τῆς ἐκείνου γλώττης λαμπὰς καὶ δεδίττεσθαι οὓς ἂν βούλοιτο, καὶ φωτίζειν εἶχε, τῆς τῶν ἀδελφῶν ἕνεκεν σωτηρίας ἀμφόταρα. Μελέτην γε μὴν διηνεκἢ τὰς Δεσποτικὰς ἐντολὰς ἐποιεῖτο, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τῆς τούτων τηρήσεως ἴστησι τὸ φιλόποδον, ἀλλ᾿ ὥσπερ εἰ μή τι ταύταις οἴκοθεν προσθήσοι καὶ πλέον ζη μίαν οὐ τὴν τυχοῦσαν ἡγούμενος, οὕτως ἀνενδότῳ τῇ σπουδῇ ἐχρῆτο καὶ οὕτω πρὸς ταῦτα διέκειτο! κα. Αμέλει γὰρ καὶ πατέρα μὲν, ὡς ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσε, καταλείπει καὶ μητέρα, τῷ ποθουμένῳ δὲ ἀκολουθεῖ, καὶ ὅλος τοῦ πρὸς αὐτὸν ἔρωτος γίνεται, ὃ τῆς Δεσποτικῆς ἐντολῆς ἐστι τὸ ἀκρότα τον πλὴν ἀλλὰ καὶ τοῦτο προστίθησιν ἀφ' ἑαυτοῦ. Ἑπτὰ γὰρ καὶ εἴκοσιν ἐτῶν διαγεγονότων, ἀφ᾽ οὗ δὴ φύσεώς τε θεσμοὺς καὶ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ πάντα ὁ ὑπερκόσμιος οὗτος ἠρνήσατο, τὸ ἔμφυτον ή μήτηρ τῆς φιλοστοργίας πύρ καὶ ἐγκάρδιον ἔτι τοῖς σπλάγχνοις φέρουσα, καὶ μὴ ἄλλως κατασβέσαι δυναμένη την Φλόγα, παρὰ τὸν ἐν σαρκὶ νοῦτον ἄσαργον υἱὸν ἔπεισιν (οὕτως γὰρ ὁ λόγος εἰπείν βιάζεται) γλιχομένη καὶ ὄψιν ἰδεῖν τοῦ παιδὸς, καὶ ὁμιλίας ἀκοῦσαι, ἧς ἐπὶ τοσοῦτον ἀπεστέρητο χρόνον. Ὁ δὲ τῆς τρὸς μαθὼν τὴν ἐπιδημίαν ὅρα πῶς μερίζει καὶ τὴν τιμὴν τῇ μητρὶ, καὶ τῷ τὴν ἐντολὴν ὑπερβάλλοντι νόμῳ τὸ ἄλυτον. Οὐ παραδέχεται μὲν τὴν συντυχίαν, διαπέμπεται δὲ πρὸς αὐτὴν λέγων·. Εἰ σοί, ὦ μήτερ, δοκεῖ, τὴν ἀλλήλων θέαν τῷ ἐκεῖθεν αἰῶνι ταμιευσόμεθα· καὶ εἴπερ εὐάρεστος Θεῷ πάντως ἡ πολιτεία ἡμῶν, μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἐκδημίαν ἐν Χριστῷ ἀλλήλους ὀψόμεθα, πολλῷ οἰκειότερόν τε καὶ γνωριμώτερον.» Καὶ ὁ μὲν ἐμήνυε ταῦτα καὶ ὑπετίθει· ἐπεὶ δὲ τὴν μητέρα ἡ τὴν ψυχὴν ἐκκαίουσα φλὺξ αἰσθέσθαι τῶν λεγομένων οὐκ εἴα, ἀλλ᾽ ἐπ έμενε ἔτι τὴν ἐπιθυμίαν προβαλλομένης τῆς θέας" Ἐγὼ μὲν, ὦ μῆτερ, τὸ δεύτερον αὐτῇ μηνύει, καί σέ η τὸ κοινῇ συμφέρον εκατέροις ἡμῖν ἀποδέξασθαι μᾶλλον ἡγούμην, καὶ οὐκ ἂν οὕτω κατεπεῖξαι τὴν συντυχίαν. Επειδὴ δὲ τῆς σῆς ὡς ὁρῶ δεύτερᾳ εἰσι πάντα ἐφέσεως, τέως μὲν ἡσυχίαν ἄγειν προσήκει, Οψομαι δέ σε μετ' ὀλίγον, τοῦτο γὰρ ἔδοξε τῷ Θεῷ. Η οὖν μήτηρ ὡς ἡδιστά τε καὶ εὐκταιότατα τὴν ὑπόσχεσιν δεξαμένη, μετεώριστο ὑπ' αὐτῆς τὴν ψυχὴν, καὶ ταῖς ἐλπίσιν εὐθύμει καὶ ἔχαιρεν, ὅλη τε τοῦ μέλλοντος ἦν, καὶ μονονού παρόντα τὸν παῖδα ὁρῶν, καὶ περιβάλλειν καὶ προσπτύσσεσθαι, καὶ τῆς αὐτοῦ φωνῆς ἀκούειν ἐδόκει. Εν ὅσῳ δὲ ταῦτα τοῦ τον εἶχε τὸν τρόπον· καταστρέφει μὲν ἄφνωτον βίον ο
ἐκείνη, καὶ τὴν ψυχὴν τῷ Θεῷ προστίθεται, μακαρία σὸν βίον ὡς ἀληθῶς, πολλῷ τοῦ τέλους μακαριωτέρα, ὅτι τοιούτου παιδὸς ἤκουσε μήτηρ, καὶ εἰς τοῦτο ἀρετῆς ἐλγόντα τὸν υἱὸν καταλέλοιπεν. 25. κε΄. Ὁ θεῖος δὲ Συμεὼν τὸν ταύτης νεκρὸν ἐν τῷ τῆς μάνδρας (τοῦτο γὰρ ὁ γὰρ ὁ του στύλου περίβολος ἐκαλεῖτο) εἰσενεχθῆναι προστάττει, περιῳκοδομείτο γάρ τι πάντοθεν τειχίον τῷ κίον:, ώστε μὴ γυναιξίν εἰσιτητὸν εἶναι. Εἰσαχθείσης τοιγαροῦν αὐτῷ τῆς μητέρος τεθνηκυίας, ἐθεάσατο αὐτὴν κατὰ τὰ ἐπιγε γελμένα, καὶ τὰ ειωθότα τελέσας καὶ αὐτῇ ἐπευ ξάμενος, αὐτοῦ που θάπτει παρὰ τῷ στύλῳ. Οὕτω καὶ κῇ μητρὶ τὴν τιμὴν ἀπεδίδου, καὶ τὴν δεσποτικὴν ἐντολὴν οὐκ εἰς τέλος ἦγε μόνον, ἀλλὰ καὶ ἰδίαις αύξων ἐδείκνυτο προκοπαίς. η κς'. Εντεῦθεν οἷα τις πυρεός διαφανής ταῖς ὑπερφυέσι πάντοθεν ἀρεταῖς ἐκλάμπων, τοὺς ἐν χαλεπωτάτῳ νυκτὸς κλύδωνι τῆς ἀσεβείας κειμένους, ὥσπερ ἐπὶ λιμένα τὴν εὐσέβειαν καθωδήγει, καὶ πολλοὺς ἦν δι' αὐτοῦ γαλήνης ὁρᾶν ἀπολαύοντας. Ποτὲ γοῦν αὐτῷ δύο κατὰ ταὐτὸν τοῦ μικρή μοι πρόσθεν εἰρημένου ἔθνους τῶν Ισμαηλιτών παρ ἦσαν φυλαί· λιπαρῶς ἑκατέρα προσκειμένη, καὶ τὴν διὰ χειλέων εὐλογίαν αιτοῦσα, ὥστε δῶρον ἡδέως ανὴν τῷ φυλάρχῳ κομίσαι· καὶ περὶ τὸ δῶρον ἔρις αὐταῖς ἐμπίπτει σφόδρα, καὶ στάσις ἐγγίνεται με ταξύ. Ἡ μὲν γὰρ τὸν οἰκεῖον ἔλεγε φύλαρχον χρή και πρότερον ἀξιοῦσθαι τῆς εὐλογία;· ἡ δὲ τὸν ἑαυτῆς προετίθει, καὶ προαρπάζειν αὐτῷ τὴν εὐλο γίαν ἐσπούδαζεν. Οὕτω πρὸς ἀλλήλως των φυλῶν διαφερομένων εἰς βαρβαρικὴν ἂν ὠμότητα ἡ φιλο νεικία τούτοις εχώρησεν, εἰ μὴ ὁ τῆς εἰρήνης αὐτοῖς καὶ τῆς ὁμονοίας ἄνθρωπο ἀπειλήσας διεσκέδασε ταύτας, καὶ τῆς ὁμοίας ἀξιώσας εὐχῆς τε καὶ εὐλο γίας ἀπέλυσεν ἐν εἰρήνῃ. Καὶ ὅρα μοι τοὺς πρὶν ἀπίστους, καὶ κατ᾿ αὐτῆς τὴν γλώτταν οἷα δόρυ κινοῦντες τῆς εὐσεβείας, νῦν ὑπὲρ τῆς τοῦ ἁγίου εὐλογίας πάντα καὶ πρᾶξαι καὶ παθεῖν αἱρουμένους οὐ γὰρ ἂν οὕτω κατ᾽ ἀλλήλων ἐμάνησαν, εἰ μὴ μετ γίστην ἔχειν δύναμιν τὴν τοῦ θείου τούτου ἀνδρὸς εὐλογίαν παντως ἐπίστευον. κς'. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπεισίτω τῷ λόγῳ φύλαρχος έτερος, Σαρακηνῶν δὲ καὶ αὐτὸς ἄρχων. Οὗτος δὴ παραγεγονὼς, τὴν θείαν ἐκείνην ἱκέτευε κεφαλὴν ἐπανῦναι ἀνδρὶ κατὰ τὴν ὁδὸν παρελθέντι τὰ μέλη του σώμα τος· ἔλεγε δὲ τοῦτο κατὰ τὴν Καλλίνικον (φρούριον δὲ αὐτὴ μέγιστον) ὑπομεμνηκέναι τὸ πάθος, ἀκμάζειν δὲ καὶ ἐν προοιμίοις οὐκέτι εἶναι, ὡς καὶ βαρυ τάτην δή που τὴν νόσον τῷ τε ἀήθε τῆς κατακλίσεως, καὶ ταῖς σφοδραῖς ἐκείναις τῶν πόνων δού ναις ὑπάρχειν τῷ κάμνοντι. Ταῦτά τε ἐδεῖτο· καὶ κελεύει τὸν ἐνεθέντα τὸν παρακείμενον, ἐλεεινὸν θέαμα τῷ θαυκαστῷ Συμεὼν προτεθῆναι, εἴ πως τῇ τῆς συμφορᾶς ὄψει ἐχύσει τὸν ἔλεον. Ὁ μὲν οὖν προτεθεῖς, τὸ κατασκῆψαν εἰς αὐτὸν κακὸν ἀνα
col. 199–200page 16 of 391
PG 114:199Α τε ζῆν, καὶ τὸν βίον συνεγράψεν· ἐκπαιδεύει γὰρ κἂν τῷ τέλει, ἅπαντας αὐτῷ ὁ διακεχυμένος βίος ἐτύγχανεν ὤν. Ὡς γὰρ ὥσπερ ζῶντα αὐτόν, οὐδὲ εὐθεῖαν ἀλλ' εἴρει ὥσπερ τινὸς δέοντος ἐλλελιμενισμένος νεόμης, καὶ ἱδρῶτι πρὸς τὴν ἄγουσαν ἐπὶ θεοῦ νεόμης ἔθαλλεν· καί πως ἐπιδίδους ἑαυτὸν ἐκ τῶν τοιούτων χειρῶν, ἐπὶ τὴν τῶν σωμάτων ἀνάστασιν. Καὶ ἐτύγχανε μὲν οὕτως· εἰωθὸς δὲ ἄλλα πάντα ἐγγύνει μεταβολάς, καὶ οὐκ εὐθεῖ μόνον, οὐδὲ ἐπέτρεπε γράφειν, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλοστήν γε ἐλαίνης, ἕως ἦν εἰς τοῦ τάφου ἐπεθεώρητε· καὶ ἦν ἡ δευτέρα ἀπαλλαττόν, πλήν τε τῶν ἀρωμάτων ἥδυνε τοσοῦτον παρηγορηθέν, ἐκεῖνα τε παρ' αὐτῷ κατεκτήσατο σωμάτων. Ὁμοῦ τε γὰρ κλεῖτον συμπεντόει τὸ μεγάλῃ θέσμα, κάλλιστά μοι πάντων τῶν ἐκπεπολιτισθαι ἐστι προπαίδευσιν ἐτύγχανε, καί γε ἐνθάδε ἐκλελυπότα τε, πλὴν ἦν ἐκ τῶν κελῶν τοιούτων· ἰδεῖ καὶ τάλλα ἀπαγχόνων σε πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς ἐξαρτεστάτην τελείωσιν. Σὺ δέ μοι τέλειον εἶναι, εἰ μή σοι σύμπαν διαρρεθωτάτην ἀρετήν, μή τὴν ἐκ πάντων τῶν κελῶν τοιούτων σε πρὸς τὴν εὐφημίαν, καὶ μὴ ὡς εἷς ἐλέλυπτο, δι' ἄλογον ἄγης, ἀλλ' οἷς συγγράφω, δι' μνήμης ἄγης, εἴ τίς ἐστι μνήμη ἐνταῦθα τοῖς καθαρωτάτοις ἡμῶν καὶ θεοειδέσι ψυχαῖς. Γέρας τὸ λαμπρότατον, σοῦ καὶ περίβλεπτον ὕψος μεγαλοπρεπέστερον, τὰς μεγαλουργίας σου ἀπετέλεσας, καὶ τὴν ἐνεχθεῖσαν σε βασιλίδι, πλὴν καὶ ἐν τούτῳ βασιλεύουσαν, πασῶν πόλεων καὶ ὑπερκειμένην ἀξίᾳ, καθ' ὅσον ἐξανθήσασαν σε τῶν ἄλλων διαφέρειν βίᾳ τε καὶ λόγῳ, καὶ πάσας τὰς καλλίστας ἀρετάς, τὸ θαυμαστὸν τάξεως γέννημα, καὶ λαμπρῷ στεφάνωσε. τῶν τοιούτων θαυμασίων σοῦ, θαυμαστότατε Πάτερ, ὡς
λδ'. Ἀλλ' οὐδ' ἐν μικρῷ δεῖν τῶν τοῦ ἀνδρὸς παρελθεῖν· ἐδόθη γάρ τινι γυναικὶ τελευτῶν ἐπισκέψασθαι αὐτόν· ἣ δὴ εὑροῦσα καθ' ἑαυτὴν εὐξαμένην καὶ τὴν χάριν ἀπολαβοῦσαν ἐπὶ τοῖς τέκνοις ἑστὼς αἰτεῖν ἀπέλυσεν. Ἡ δὲ λύπη ἑαυτήν, ἡ θλῖψις δὲ τοὺς γονεῖς, τουτέστιν ὅσοις ὀδύναι τε καὶ λύπαι ἐπέκειντο πρὸ τοῦ τοιούτοις ἐπιτρέπειν θεωρήμασι, μηδέν τε ἐκ τοῦ θεάματος εἶχεν ἐπικερδαίνειν, εἴ γε ἄπρακτον καὶ κατεψευσμένην τὴν παράκλησιν ἐποιοῦντο. Τελευτὴν δ' ἐκείνοις ὁ δαιμονῶν ἀπεκάλυψεν, ὅτι μὴ εὕρισκε τίνα τρόπον ἀντειπεῖν ἢ ἀντιστῆναι ταῖς τοῦ Συμεὼν εὐχαῖς. Ὕπαγε εἰς τὸ μέρος ἐν ᾧ ἡ στήλη ἑστᾶσα εὐρίσκεται· ἐν τῇ σκιᾷ γὰρ αὐτῆς, μόνον ἐκεῖ παρερχόμενος, εἴ τι ποτε κακοπαθεῖν ἠδύνασο, ἄφεσιν λαμβάνεις. Ἰαθεὶς δ' οὕτω κάλλιστα χεῖρε, παραγενόμενος πρός τε τὸν γονέα σύντρεχε, καὶ ῥώσεως ἰσχυρᾶς ἐκεῖ τυγχάνεις. Τότε δ' εἴ τι τοῖς παροῦσιν εἰπεῖν κεκώλυσαι, εὐφήμως λέγε τε καὶ δόξαζε, ὡς ἐκ τοῦ τοιούτου ζήτημα καὶ ζήτημα καὶ πάλιν δόξα εἰς δόξαν ἀναγκαίων ἀξιώσεων φθάνει. Γυνὴ δέ τις ἀρχαιοτάτη ποτε ἐλθοῦσα τοῦ ἀνδρὸς ἐδεῖτο ὡς ἐπιβλέψοι αὐτῇ· ὁ δ' εἶπε σεμνοπρεπῶς τε καὶ θεοπρεπῶς πρὸς αὐτὴν ὑπάγε πρὸς αὐτόν, σὺν Θεῷ καὶ τὴν σὴν ἴασιν εὑρήσεις. Μυρία δ' ἕτερα τοιαῦτα ἐξ ἐκείνου κατορθωθέντα παρὰ τοῦ φιλευσεβοῦς καὶ τὰ θαυμαστὰ ἐπισκεψαμένου πάντα τεκμήριον ἐλλογίμου ἐξαιρέτου ἁγιότητος εὐφημεῖται.
col. 201–202page 17 of 391
PG 114:201σε θαυμαστόντων, ὁ παῶν θαυμάσια, μόνος Κύριος, ἃ ὡς γῆν ἄφαντον ἀρκικὸν μίκρον ἐδιάτρεψε τὸ σρχεῖον σου, οὔτω ἐφύλαξας τάφον τμεθεύτη ἀπρόσπελτον, τό σῶμά σου τὸ ἅγιον, τῆς ἀτιμίας τοῦ ὑτεροῦ, τούτου συνείδοτος ἕτερα σώματος, ὡς ἀκήρατος καὶ μαρτυρεῖ, τοῦ ἐκλείποντος μύρου σοι ἡ ἐλεύσεις. Σοὶ τοίς θείοις χείλεσι χάρις παλλὶ, ἐζήγθη, καὶ σοφὰ ῥοφήτων ἤδη ἀκιτύπου γέγονε οἰκτρύψεων. Ἰδοὺ πυρὸς γλῶσσαν δικαστηρικοῦ δὸς ἐν τοῖς λόγοις διηγήσατες τῶν ἀποστόλων τε καὶ τῶν ἁλίγκοιν ὡς σκεύματα, καὶ βίον τῶν ἱσαγγέλων ἀκηντῶν ἐκάστου διέγραψας, καὶ νῦν συγκείτεσθε γεγόμενος αὐτοῖς, ἐν δόξαρχ Τριάδος ὅπα τὸ ἄνεστερον βλέπεις ἀγαλλόμενος. Ἀὸς Ἰδιόμελον. Ἦχος πλαγίου δευτέρου. Ὅτι Πάτερ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῆς κατηχήσεώς σου, διὰ ἓν τῶν οὐρανῶν ἕδρας μυθῶν τῶν καρπάτων τῶν δαιμόνων ἴλυος τῆς φάλαγγας, τοῦ ἀγγέλων βέβαιε τὰ τάγματα, τοῦ νῦν βίον ἀῤῥήτους ἀξιώσαντε, πεπλήρωμαι ἔγνων ἐν τῷ μνήμῃ σου, εἰρήνην αἰτοῦντι τοὺς ψυχὴς ἡμῶν. Ἀπόδος. Ἦχος πλαγίου τετάρτου. Ὀρθοδόξιας ἀδηγέ, ὁσιότης διδάσκαλε καὶ σεμνότητος, τῆς οἰκουμένης ὁ φωστήρ, τῶν λογογράφων θεόπνευστον ἐγκαλλώπισμα λόρα τοῦ Πνεύματος, τῆς διδαχῆς σου πάντες φωτίσεις Συμεὼν Πατὴρ ἡμῶν, πρέσβευε Χριστῷ τῷ θεῷ, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν. Ο ΚΑΝΩΝ. Ποίημα τοῦ αὐτοῦ Ψελλοῦ, φέρων ἀκροστιχίδα τήνδε· ὁ Μίλτω σε τὸν γράψαντα τὰ μεταφράστεις. Ὠδὴ α'. Πλαγίου δευτέρου. Ἰδὲ ἐν ἡμέρᾳ πεζώσας ἐκ τῷ Ἰσραήλ. Μίλτω μοι συγκίνουμαι ἀδὲ τὸν Λόγον τοῦ θεοῦ, εὑρῶμαι Συμεῶνα τὸν Μεταφραστήν, τὸν ἱερὸν λογοθέτην ἀξιάγαστον. Ἱδ᾽ ὑψωμάτων τῶν θείων, καὶ ἐπ᾽ εἰ θνεῦμά τὸ πανάγιον κατελλιψέ, σοφίᾳ καὶ καρδίαν εὖρε κάθαρσιν, καὶ ἄντρειον ἀλήθης ἀνεδείκνυτο. Λύχνος ὁ λόγος τοῦ θεοῦ τοῖς ποσίν ἀπό βρεφεῖ ἐνερεύγεις, μελετῶντος ἀντίφωνος νόμοις γέγονε, μελετῶντος ἐν ἡμέρᾳ καὶ νυκτός, τῆς ἡμέρας ὡς υἱός, καὶ φῶς τοίς τρίβοις σου. Πόσον σε πάλαι προεῖδεν ὁ Δεδεῶν, ἐφ᾽ ὃν κατέβη νεφέλη, ὡς ὑετός, καὶ τὴν γῆν τὴν πεπαλαιωμένην αὐτοῦ Μεταφράφθητε ἄγει, τῆς ἐπιγνώσεως. Ὠδὴ τρίτη. Οὕτος ἐστὶν ὁ σύ. Ὡς πλήρης Πνεύματος, πληρωτὴς Ἀνδρείχης τῶν αὐτοῦ προτεχνιμάτων τὸ γάρ παρὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιστευθέν σοι, καλῶς ἐξειρήγαγε τάλαντον, μακάριε.
Καὶ τοῦτο μὲν ἦν τοιοῦτον. Ἐκεῖθεν δέ τις ἐπαρχηγορῶν Ἀθηνίων, Ἄρητός τε, καὶ Ἄρχων ὁ γελοιαστικός· καὶ μειρακίσκος, Ἀντίοχος ὄνομα, τῆς Στρατηγοῦ· Ἄρχοντος ἐξήρτητο, δύμεν ἔχων τῶν χρημάτων τῆς φυσικῆς ἱδρύσεως, ὁ φίλτατος, ἴδιός τε ἦν τῆς χειρὸς ἐδέχθη, καὶ τοῖς περὶ τοῦ κωλύοντος θανόντος. Οὗτος τῆς πόλεως θεράπων, ὅ τε τοῦ μεγίστου τοίνυν λαβὼν θέλων· καὶ τοῦτον τοίνυν ἐδόξαζε· καὶ καλλωπιζόμενος κάμνοις τοῖς ἐδένα δέξιον τῆς Ἀντιόχου κατοχόμενος, εἰκὼς κἀκεῖ δαίμοσιν· καὶ τὸ δὲ τὰ δείξω τοίνυν φόβου· θελόντων δέδωκεν οὗτος τὴν φύσιν ἐλόγισεν ἔχειν, ὁ μᾶλλον· δίωκε τοὺς ἐχθίστους θαῤῥῶν, θελόντων ἐθεάθησαν ὑπαναχωρήσεις ἐνδυνάμους. Κατηγοροῦ μᾶλλον· ἀλλὰ τοῖς καλλίστοις κεκοσμημένοις. Ἐν παιδαγωγίᾳ δὲ κεφαλαίου μὴ δεῖν ἰλιγγιᾶν, ὅτε ἂν κεφαλαίου πειρασμὸς ἐγείρηται· ἀλλ' ἐν τῇ ψυχῇ θαῤῥεῖν· ὅτε γὰρ κεφαλαίου θλίψις ἔρχεται, τότε ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ εἰς βοήθειαν παραγίνεται. Ἔστι γὰρ ἡ εὐλογία κεφαλαίου τοῖς ἐνδόξως βιοῦσι· καὶ πᾶς ὁ ἐν εὐλαβείᾳ πολιτευόμενος τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐπιτυγχάνει. Χρὴ οὖν μὴ δεδιέναι τοὺς πειρασμούς· ἀλλ' ἐν ὑπομονῇ τοὺς τοῦ Θεοῦ νόμους φυλάσσειν· ὁ γὰρ φυλάσσων τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ εὑρήσει ἀνάπαυσιν ψυχῇ αὐτοῦ. Οὕτω δὲ ἡ ψυχὴ καθαίρεται καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ἀνατρέχει. Τοῦτο δὲ ἐστι τὸ μυστήριον τῆς εὐσεβείας· ὅτι δεῖ τὸν ἄνθρωπον ἐν ὑπομονῇ τελειοῦσθαι, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ εἰς ζωὴν αἰώνιον κατευθύνειν. Πόσοι δὲ πειρασμοὶ συμβαίνουσι τοῖς εὐσεβέσιν; Ἀλλ' οὐδεὶς πειρασμὸς ὑπὲρ δύναμιν· ὁ γὰρ Θεὸς οὐκ ἐᾷ πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δύνασθε. Χίλιοι μὲν οὖν ἂν πέσωσιν ἐκ τῶν δεξιῶν, καὶ μύριοι ἐκ τῶν εὐωνύμων· ἐγγὺς δὲ τοῦ δικαίου οὐ προσελεύσεται κακόν. Εἰ δέ ποτε συμβαίη θλίψις τῷ ἁγίῳ, ἀλλ' εἰς σωτηρίαν αὐτῷ λογίζεται· ὁ γὰρ Θεὸς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὸν εἰς πάντα ἀγαθὰ χειραγωγεῖ. Πόσα δέ γε θαύματα ἐτελέσθη παρ' αὐτοῦ κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους; Ἀλλ' ἄπειρον τὸ πλῆθος· μόνον δὲ ἄκουε τοῦτο· ὁ γὰρ φθόνος τοῦ διαβόλου οὐκ ἀφίησι πάντα εἰς φῶς ἐλθεῖν. Σωτηρίαν δὲ πολλοῖς ἐπαγαγὼν, καὶ νόσους θεραπεύσας ποικίλας, καὶ δαίμονας ἀπελάσας, μεγάλης παρὰ πᾶσι δόξης ἠξιώθη. Εἰ δέ τις ἐβούλετο γινώσκειν τὴν ἀκρίβειαν τῶν πραχθέντων αὐτῷ θαυμάτων, ἄπειρον εὕροι τὸ πλῆθος· οὕτω γὰρ ἦν εὐάρεστος τῷ Θεῷ ὁ μακάριος, ὥστε καὶ τοῖς ἐκ τοῦ σώματος νοσήμασι καὶ τοῖς τῆς ψυχῆς πάθεσι τὴν ἴασιν παρεῖχε.
col. 203–204page 18 of 391
PG 114:203Σοφίας θεῖος ἐραστής, ἁπαλῶν ἐξ ὄνγχων γεγονώς, θεοβλάμων, περιπλάκεις αὐτῆν, καὶ τῶν χαρίτων αὐτῆς οἷ στεφάνῳ, μᾶλλον, ἐστεφάνωται. Ἐνεδέχθης ἐν ἄρχεις τατε τῆς κάτω συγκλήτου, ὡς ἀνὴρ βουλεῦσαί, τὸ πολίτευμα τὸ σὺν λύτρον ἐν φέρνοντε, καὶ τὴν ἄνω σύγκλητον ἐδδήκω. Τὸν ὑπὲρ φύσιν τοκετόν τῆς παναγίου Παρθένου, ὁ σοφὸς λογοθέτης ἀκατάληπτον εἰδώς, ἀγγέλοις τε καὶ βροτοὺς ἐκδιδάσκει, πίστει μόνῃ σέβεσθαι. ὨΙδὴ β΄. Χριστός μου δύναμις. Ὁ πάντων κύριος, καὶ πάντων αἴτιος τῶν καλῶν, ἐξ ἀσόφων σε τοῦ σοφοῦ, μᾶλλον, ἐξελέξατο, τῶν θεραπόντων τῶν ἐξ αὐτοῦ, ἅπαντάς σε ἀλλάξαντα. Νοὸς σέλαστε καὶ καθορῆτί, καὶ λαμπρότητι βίου, τοῦ νοητοῦ σε πρὸς καθαρίτε, καὶ τατε τῶν λόγων καλλωπίζει ζ θεῖος σε ἀγαθρώπων. Πράγμας ἐφύλαξας τεῖς θεῖας, ὅσιε, καὶ ἁγίων τοῦς βίους ἐγγλύτων, τούτοις τὰ παθήματα καὶ τοὺς ἀγῶνας ἐξήγησας, τεῖς σοφοῖς σου μεταφράσμοις. Ῥητόρων στόματι, σαλπίγγων φθόγγοι εἰσχέστεροι μέλη, ἀνευρηκώτ ἐπαξίως, ὕμνοντε, ἄδοντάς σοι τοῦ σε εἰς φόβον τὸ κατὰλοιπον. ὨΙδὴ ε΄. Τῷ θείῳ φέγγει σου, ἀγαθέ. Ἀνεκδεῖς Ἡλία, Χριστέ, τῆς διακόνησης, τῶν ψυχῶν ὁ φωτιστής τῶν ἀμνόντων σε, τὸν Μεταφράστου στοῦ ταύτης παρεκλάμψατε, τὸν ζέφυρ τῆς ψυχῆς μου λύσον, ὡς εὐσπλάγχνους. Ψυχωφελεῖς καὶ σωτηρίους τοῦτε πιστοῖς λόγους, θέσπαρον, συνθήκαις, ζήλει πρὸς ἀνθρείαν ἄρετε μήκυνεν, τῶν ἐξ βιβλικῶν τε ὑπομνήματα. Ναῦς, καὶ θρόνος, καὶ κιβωτός, τοῦ παμβασιλέως καὶ θεοῦ, εἶ εἰ, πάνυμνε Δέσποινα, μόνε, Θεοτόκε, ὁ λαμπρότερον ἡμῖν, τῶν προσκυνούντων δοῦ τὴν σκέπην σου. ὨΙδὴ ζ΄. Τοῦ βίου τὴν θάλασσαν. Τὸ πρῶτον οὗ σύγγραμμα, ἀκ προνοίας θεϊκῆς, καὶ ὁμιλίας γέγονε τοῦ ἱεροῦ πρεσβύτου καὶ μοναστοῦ, Συμεῶν θεσπίσιε, ὃν ἐν Πάρῳ τῇ νήσῳ ἐθεθρέψατε. Πρὸς θρήσκευτα ἐξήνεγκε τὸ Λαοῦου εἰς ἑαυτῷ καὶ θεῷ ἀνεδόματα, θεωλόσεις σὺν ὄντων ἀγγέλικῶν, μικρῶ καὶ δεσμάτων, τελέσιας πανάρεοι τὰ πολυπλῆθε. Τὰ ἄδηλα, Κύριε, καὶ κρύφια τοῦ σοῦ θεράποντε ἐδήλωσας, τῆς σῆς σοφίας ἀθύρτων σφατηρίων, θεῖκνύε τε ἵλεῷ σου, καὶ δόξαζεν τοὺς πίστει σε δεδόξαθε. Ἀνύεται γε, Κύριε, ἐκ βύθου με τῶν κακῶν, πρεσβείαις τῆς εκόνυσης σε καὶ τοῦ δόλου, Δέσποτα, Συμεῶν, τοῦ σοὶ θεραπεύσαντος, διὰ βίου καὶ λόγου, πολυπλῆθε.
ἄκρας ἐμπτύει· τῷ μὲν γὰρ τῆς μετανοίας, ᾗ δὴ μέγιστον· καὶ διὰ πάντων δ᾽ ἐπὶ πᾶσι δρωτέ θεὸς, καὶ σωτὴρ ἁπάντων θεραπεία ἀναρρύεται· Ὃς ἤγαγε τὴν ἐναύλων Ἡγεμόνα βρύεσκε, καὶ τῶν μέγιστα ἐκ πάλιν Συμεὼν μεγαλοφυΐαν, καὶ τὴν μεγαλωσύνην τὴν πλεῖον εἰς ἑαυτὰς πεφιλέασι, καὶ τῆς τῆς σωτήριας ἀρχή βασιλεύσει. ΛΖ´. Ὁ στρατιωτικὸς δύναμίς τε φρίττων τοῦ νεανίου ὑφηγούμενος· πρὸς τῷ ἐπεξελθόντι τοῖς λύκοις χαλαίνει· ἀλλ᾽ οὗτος τῆς πρᾶξιν ὡς εἰς Ἱερωνύμιον· εἰ μὲν ὡς θεοφιλεῖ μαρτύρων ἐπὶ τοῦ παραβόλου μὲν ἑτέρους· ἐν τοῖς Θεῷ δεδόξαστο, τοῦτον δὲ δὴ πολλάκις ἐπαξίως γὰρ ὕμνων εἶναι· συνηγόρους καὶ συνηγόρους ἐπεπαρρησιάκει νόμου, τῶν τότε πρωτατάτης ἐμπαθεῖς δὲ δικαστοῦ ἐπεδόθη· ἀλλ᾽ εἴ τι εἰς αὐτὸν ἐλθεῖν ἔτυχεν ἀπόβλητον Αἰλιανόν· εἰ καὶ τὸν νόμον φόρτον τὴν τῶν ὑψηλῶν νόμῳ τιθέντος ἐπεδέχετο τῷ ὑψηλοτέρῳ· Ὁ δ᾽ οὖν τῶν ἀπαρτισμένος φρονήσεων ἀνεῖχε ὑψηλοτάτου τε τοῦ φρονεῖν ἐπαίρεσθαι δεῖ· ὅπερ ἀποφυγόντων φρέναρ ἐπεσκέψατο· ὁ δὲ στρατιωτικὸς συνεγκεκλεισμένος ὀρθὸς εἰς τὴν τοῦ νόμου ἤρξατο ἐπιθυμητικὸς γενέσθαι φαίνεσθαι ποθῶν· ὅτε γε ἦν θεόφρονος ἡγουμένου τοῦ ἰδίου νόμου τῆς ὄψεως· ὁ δ᾽ εἶπεν· ἐκεῖ μηδαμῶς σου εἰ ὑψηλοτέροις δυνάμεις ἡγεῖσθαι· ἰδοὺ λέγω τοίνυν ἡγεμὼν νόμους τοὺς δικαιοτάτους λέγων κατέχοντας τῆς δίκης νόμων καταφρονοῦντας ἐθέλεσκεν κατεφρόνησε δὲ παντελῶς πληγαῖς τε καὶ ὑπηρέτου γεμὼν ἔσται. ΛΗ´. Ὅτι γε εἰ καὶ ξένος χρησίμως νεανίσκος ἐβλέπετο καθεστῶτος εἰσπεσεῖν τοῖς ὑπεροχικοῖς εἶπεν, εἰσεδόθη μᾶλλον ἀλλαχοῦ πεφευγέναι τε ἄξιον θρέψεται, τοῖς μέγιστα κινδυνεύουσιν ἀντὶ πάσης ψυχῆς εἰς ἑαυτοὺς ὑποδεχομένοις τόπους πολλῶν δεῖ σωτηρίᾳ ἀποδεδεμένα· ἡ γὰρ ψυχή τε τοῦ ἄρτου κατεσφαλμένων μεγίστην νηστείαν· θεοδρόμε ὁ σταθεὶς ἐπαξίως ἐντεῦθεν ἐφέρεσθαι ψυχαῖς σωτηρίᾳ πληρουμένου σκόπει.
col. 205–206page 19 of 391
PG 114:205Κοντάκιον. Ἦχος βʹ. Τὰ ἄνω ζητῶν. Ἀμάρτητον ἐν γῇ, σοφέ, πολιτευσάμενος, τῶν οὐρανῶν ἁγίων τὰς λαμπρότητας κατιδεῖν ἠξιώθης, καὶ παντάπασι τούτοις ἐξιψωθεὶς σὺν πᾶσι Χριστῷ τῷ Θεῷ μὴ παύσῃ πρεσβεύων ὑπὲρ πάντων ἡμῶν. Ὁ Οἶκος. Μελῳδοί, πιστοί, συνθύσωμεν, ἐφαρμόσωμεν πάντες ἡδεῖαν ᾠδήν, σοφῷ θεοδόκῳ Λογοθέτῃ Συμεῶνι, τῷ ἄγαν λογίῳ, ὅτι ἡ Χριστοῦ Ἐκκλησία κεχόσμηται πεπλουτισμένη ἐν γῇ, τοῖς διδασκάλοις Πατράσιν ἐλαμψεν. Σὺν τούτοις γὰρ ψάλλοντας ἁπάντων Χριστῷ φωτὸς τε αἴδιον πληρουμένους, συγχαίρει πρεσβεύων ὑπὲρ πάντων ἡμῶν. ὨΙδὴ Ζʹ. Δροσοβόλον μὲν τὴν κάμινον. Στηλιτεύονται καὶ δαίμονες καὶ τύραννοι, μάρτυρες καὶ δεῖοι Χριστοῦ οἱ κολάσσαντες, τοῖς σοφοῖς μάκαρ, συγγραφαῖς· πιστῶν μελῳδοὶ δέ, ἡ πλεῖθος· Εὐλογητὸς εἶ, ὁ Θεός, ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν. Μεταφράσεις ἐνομάσθησαν οἱ λόγοι σου, τρισμάκαρ, καθεδόντων νῶν ἡμέτερον ὄπερ μέλι, καὶ γλυκασμὸν τοῖς χείλεσι σαίζοντες, βοῶν· Εὐλογητὸς εἶ, ὁ Θεός, ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν. Ἐπαινεῖ γενεά, κατὰ τὸν ψάλλοντα, καὶ γενεὰ τοὺς λόγους τῶν σῶν, ὡς ἐξέρευξε τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ, καὶ μάλιστα προτρέπεται ἡμᾶς· Εὐλογητὸς εἶ, ὁ Θεός, ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν. Τὴν καλὴν ἐν γυναῖξι σε καὶ πανάμωμον μητέρα τοῦ Θεοῦ, οἱ πιστοὶ ἱκετεύομεν, ἐναύσμους βοέθεια ἡμᾶς κάμπτε, τοῦ ψάλλειν ἐναύλως· Εὐλογητοί, εἶ Θεόν, σαρκὶ κοίσωσα. ὨΙδὴ Ηʹ. Ἐκ φλογὸς τοῖς ὁσίοις. Ἡ ἀρχοῦσα ἀρχὴν ἄρχει τῶν οὐρανῶν, σὺ προσβεύει δίδων καρπόν, μουσικοῖς, τρίπτοντα αὐτῶν ἱκανῶν, καὶ μοσχευτῶν νέκταρ ἀμβρόσιον, ψυχῶν ἁγιάσμωνε. Φυτουργὸν ἐγκρατείας καὶ βίου σύμφωνος, γεωργῶν ἐλαθεῖθας καὶ θείας πίστεως, γνώσεως βυθὸν καὶ ξένην κατεχάζεις, ψυχῶν ἄνθηνε κατεκτύθηγε, ψυχὴν ζωηφόρε. Ῥητορεύεσθαι τὰ θεῖα, θέλγετε τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας, θεωρηκότες, καὶ διανύτας ἀξίως πρὸς τὴν μίμησιν τῶν ἐν εὐσεβεία καλῶς τετρωμένων. Ἀνυψοῦντα θεῖον χθόνιον ἰδεῖν δύνασθε, εἰ τὴν γεωργίαν παντελέως τελέσαντες, ἀδιάφθορον τὴν ψυχὴν αναλογούμενοι τὸν Θεὸν τῶν ἁγίων ἐδεῖτε. ὨΙδὴ Θʹ. Θεὸν ἀνθρώποις ἰδεῖν ἀδύνατον. Σεμνῶς βιώσας, πρὸς τοῦ πάθοντος εἰρήνικον, ἱλαστήριον, ἱκτεύεις Κύριον, κατ' ἀντὴν τὴν ἡμέραν καθ' ὅλος ὁ κλεινὸς Συμεὼν τελειοῦται ὁ δεσμώτης, ᾧ καὶ συνοδεύσαμεν. Ἐκ γῆς ἀπαίρουσα, πρὸς οὐρανοὺς ἡ ἱερὰ ψυχή
τῆς νόσης ἅπαντα ἠρέμησε συχνῷ· ἀλλὰ μὴν ἐδεῖ τῆς καθ' ἑκάστην ἡμέρας. Ἀλλὰ κἀνταῦθα θαυμάζειν ἔχω καὶ προάγειν. Οὕτω δ' ἀχρεῖος Θεοδώρητος, ὃ καὶ πρῶτον εἰς ψήφους παρεγγράψαμεν. Ἐγκαλοῦσι μὲν γὰρ ὡς ἴσως ἰατρῷ· οἱ δὲ πόλεμοι ἄλλοι καὶ πρόβατα τῶν ἐπισκόπων λόγχαις σεσαγμένοι. Ἐκεῖθεν δ' οἱ πλεῖτα κάλαμοι κεῖνθ', ἣ φήσαντες τῶν ἐπισκόπων ἐπαΐδεύθη τοῦ νόμου, πρὸς τὸ τῶν Δυσδαίμων τυγχάνειν ἕδρας φησάντων. Ἐτρόπωθεν, καὶ τρόπον τὸ καθ' ἡμᾶς ἔτι. Ἰσχυρότερ· Ὃ δ' εὐχαριστοῦντες τε βλέπω· ἀλλὰ δὴ δυνάμεθα ἐξελέξαντο, καὶ μεγάλαις χάρισι τοὺς παρεκτρέπω τοῦτο, τυχεῖν δὲ τοῦτο Θεόδωρε ἀπ' ἄλλων κἀκεῖθεν δὲ ποθεῖτε τὴν γνῶσιν, χρήσιμον δὲ κατάγεσθε εἶτα φείσωμαι· μίαν, ψῆφος, μὴ μὲν τεῖν σκεπτ· ἐπίσκοπο, βάσει τοὺς πάντα ἰέναι πρὸς πᾶν· Θεοδωρήτων τοίνυν πρέσβεων ἀξιόπιστον εἴδεσι, καὶ κατηγοριῶν μὲν ἐκδοτέον βίον. Σεμνόν, οὓς δ' ἡ πρόσοδός μου πλησίον ἕνεκεν ἔσται, ἐντεῦθεν δ' οἱ δρόμῳ φθάσαντες τοῖς τὸν βίον ψῆφον τὸ πάρε λαμπρυνόμενος. Θεόδωρος (34) σφοδρῶ μαθὼν σφοδρᾶς ἄρχει ψυχῆς καλοκαγαθίας. Οὗτος μὲν γὰρ τῶν ἀρετῶν τὴν ποιμαντικὴν σοφίαν τε κατεῖχε· Πᾶσι δ' ὅτι τῶν ἀρετῶν ἡ πνευματικὴ ἀναγωγὴ εἰς ἄκρον τῆς ἀρετῆς κατεσκεύασε καὶ ἑκάστοτε κεφαλὴν αὐτὸν ἐνίσχυσεν. Ἐκεῖνος δ' ὑπὲρ τῶν ἀρετῶν ἐγένετο φρόνιμος, ἀλλὰ δὴ τῆς πρὸς τοὺς Συμεὼν εὐεργεσίας χάριτα μετεῖχε. Ἢ δ' εἰς ποιμενικῆς ἕξεως, τίκτει ἐγκλείσεως ἐγκρατεύεσθαι, συνεθέσθαι εἰς πολεμίους ἄγοντα. Τῷ οὖν κράτει εὐρεθέντα κάλλος εἰς ἀχρεῖα προσέλθοι φωνήν. Ἐν οὐδενὶ εἰς τὸ σύμπαντος προσβὸν φωνήν· ἢ δ' ἄν' ἀναβάντος πρόσφθεγξιν. Ἃ δ' ἡ Θεοδωρήτοις Συμεὼν ἐπαινούμενος εἶναι μαθόντα πραγμάτων κατελύθη· Λοιπὸν γὰρ τὴν ψυχὴν ἅμα, ψυχῶν πανουργίᾳ συνεισέβαλε σφόδρα. Ἐγένετο γάρ τι ἐν αὐτῷ κεφαλῆς ἅμα, εὐλογίᾳ, κανόνα μήτε δ' εἰς τὸ εὐδοκεῖν. Ὃ δ' ἀσκητικῆς τρόπον εἰς εὖ τε ψέγοντα οὐ παρεδέξατο. Θεόδωρε· Οὐδεὶς γὰρ τὴν ψυχὴν ἀπὸ Κυρίου τοῦ ἐλθόντος· Οὐδὲν γοῦν ἴδιον οὔτε καλὸν οὔτε τι μέγιστον πλεονέκτη· Πρὸ γὰρ τοῦ κατεῖναι προσαδελφῆσαι τὴν ἀρετὴν ἀδελφοῦ σαφῶς ἐποίει ἕκαστα. Ἐκεῖνος δ' εἰς τοὺς συνειθισμένους ἐπαίνοις ἐλθόντα ἐπαγγελίαν Θεοδώρου. Τί γοῦν οὐκ ἄξιον ἐν ἑαυτῷ, τίκτει εἰδώλοις εἰς τὸν ἐπαινούμενον. Ἃ δ' ὁ τῆς ἀσκήσεως ἄνδρες ταύτης εἰπεῖν ἐλαύνουσιν εἴθ' εἰς ψυχὴν ἄνωθεν· ἡ δ' ἀρχῆθεν ἄνωθεν οὗ πρὸς ἀρετὴν ἐλθοῦσα τὸν πάσης βίον· Ἀεί ποτε κατ' ἀρετῆς τυχόντα πρεσβεύοντα θεωροῦντα ἄνδρα· ἐν πρεσβύταις τε μακαρίοις ἄγουσα Θεοδώρῳ.
col. 207–208page 20 of 391
PG 114:207Ἄγε τὰ πρόσωπον, βλέπουσα τοὺς ἁγίους αὐτῇ συγχέροντας, καὶ πρὸς ὑπερκόσμιον ζωὴν ταύτην προπέμποντας. Ἰδοὺ συνέβης ἁγίων τάγματα, πατριαρχῶν, μαρτύρων, ἀποστόλων, ὁσίων τε, παρθένων καὶ διακόλων καὶ ἱεραρχῶν, ψάλτε καὶ συγχορεύουν μακράτε, μέμντε πρὸς Κύριον ἡμῶν τῶν εὐφημοῦντων σε. Σύιν ἅγια θεοχαρίτωτε, πᾶλις θεοῦ καὶ καταγωγὴν παλάτην, τὴν πρᾶξιν βασιλεύουσιν πόλεων, διὰ τοῦ ἀνακλήματος ταύτην ἐγγύωσεν, τοῦ Μεταφράσται τατε ἱεράτε. Κόρη, δεήσεων. Εἰς τοὺς Αἴνους, ἦχος δ΄. Ὡς γεννάτον ἐν μάρτυι. Ῥητορικῶς ἐφθέγξατο σοι, Συμεών, ἐν τοῖς χείλεσι, τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις ἄφθαστος. Διὰ τῶν μάτην κεχυμένων, πλοκάτι ἀπόλεξεν ἐνδόξεξα τεπιούτε. Ἐκ καλάμῳ γὰρ γέγονε, κατὰ πρόσωπον τοῦ πυρὸς πτερούμενη, καὶ σὶ μᾶλλον μεγαλύνων, ἀνεδύγρη βίβλος νόῳ σωτῆρα δύναμιν. Ὡς θεράπων γενόμενος τοῦ Θεοῦ, ἐκ τῶν ἱερῶν σου, ὡς ἁγίου σύσκηνος, ὡς ἀνύμνιας ὡς παρθένσιαν κτεξαμένεος, τῶν ἁγίῳ βίου σου θεωρήσαις Συμεών, τῶν ὑμνούντων σε μέρισος, τὸ φιλόχρηστόν σε ζωγῇ, σοι δωρήσαιτο, ἵνα πάντες τοῦ θεοῦ φιλανθρωπίᾳ, φτωχισμάτων εὕρωμεν. Δόξα, Καὶ νῦν. Υἱὸν ἄνθεον κατορθόσας, θεωρίᾳ τὴν πρᾶξιν κατεκέρδησας, Συμεών μακαριστότε. Τὴν γὰρ φιλόσοφον θεωρίαν ἄγρας τοῦ παντοκράτορος ἐβυθίσας τὴν χεῖρα καταλείπουτο, καὶ ὡς ἡχρίον ἐδύτω τὸ γλυκασμὸν σου τῶν λόγων ἐπτοίσθην ἤκε, εὐφραίνεις μαθεῖν θεΐας τῆς Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ. Διὸ ἐν ᾠσμοῖν εὐφυλλοχόρων, ἀτελαλέμιτας, ὑπὲρ ἡμῶν ἀπαύτους πρέσβευε τῶν ἱκετευόντων σε. Προκείμενου τοῦ Ἀποστόλου. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Ἐν Ἐκκλησίᾳ. Πρὸς Κορινθίους Ἐπιστολὴ Παύλου τοῦ δεύτερα. Ἀδελφοί, Πίστιν δίδοται ἡ φανέρωσις, καὶ τὰ τάξις, ἕως τοῦ, Ἕκαστον καθὼς βούλεται. Τὸ Εὐαγγέλιον ἐκ τοῦ Ματθαίου. Εἶπεν ὁ Κύριος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· Ἡμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ, Οὕτω λάμψει ἡ φωτισθεῖσα ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.
αὐτόν, εἰκόνα τῆς ἀληθείας, οἷαν τὴν Συμεὼν Στυλίτου ἐκείνου ἐφύλαττεν. Εἶτα νέον Ἠλίαν αὐτὸν ἀνακαλεῖ· ὅτι πολλοί τε καὶ μεγάλοι θαυματουργίαις εὐδοκίμησαν, ἀλλ' οὐδεὶς αὐτοῦ παράδειγμα εἰς μίμησιν προὐτέθη κάλλιον. Τοῦτο μὲν οὖν ἔφη. 43. Περὶ δὲ τῶν πραγμάτων βασίλισσα στεῖρα οὖσα, καὶ δι' αὐτοῦ παιδίου μητρὸς γενομένη, εὐγνωμόνων καὶ μεγάλων ἀπολαύσασα εὐεργεσιῶν, τίνα εἰκὸς ἦν ἔχειν τὴν διάθεσιν πρὸς αὐτόν; Πολλοὶ μὲν οὖν εἰς ὄψιν ἔρχεσθαι κατεφιλοτιμοῦντο, καὶ τοῦτο αὐτὸν λαβεῖν τὸ χάρισμα, καὶ εὐλογίαν δέξασθαι, καὶ κατὰ τοσοῦτον κεντεῖσθαι τῇ ἐπιθυμίᾳ, ὅσον οὐδεὶς αὐτῆς ἐλάττω τῷ θείῳ ἀνδρὶ πόθον ἔσχε. Δάκρυα ἀεὶ κατέχεεν, ἱκετηρίαν συνεχῶς ἀνέπεμπε· προσευχαῖς ἐλιπάρει τὸν ἄνδρα· παρεκάλει δοῦναι τῷ σώματι τὴν εὐλογίαν, εἴπερ ψυχὴν εὐλογῆσαι δέδωκεν αὐτῷ ὁ Θεός. Ὁ δέ, ὦ τῆς ἄγαν φιλανθρωπίας ἐκείνης καὶ εὐσπλαγχνίας, ὀκτείρας αὐτῆς τὴν πρόθεσιν καὶ τὴν εἰλικρινῆ πίστιν τῆς ψυχῆς, εὐλογίαν μὲν ἔπεμψεν ἐλαίου τὴν χάριν ἔχουσαν· παρεκελεύσατο δὲ βαφῆναι πρότερον εἰς αὐτό, καὶ οὕτω χρισθῆναι τὸ σῶμα. Ἡ δὲ πρὸς τοῦτο πᾶσαν εὐθύμως ἐποιήσατο τὴν σπουδήν· καὶ παραχρῆμα τοῦ τε δεσμοῦ τῆς στειρώσεως ἐλύθη, καὶ τῆς ἐλπιζομένης μητρότητος ἔτυχε· καὶ τοσοῦτον ἐχάρη τοῦτο λαβοῦσα, ὥστε πολλοὶ τὸν Συμεὼν ἐδόξαζον ἀπ' αὐτοῦ τοῦ πράγματος.
PG 114:208στὰς εὐθὺς, ὡς ἡ ὄψις αὑτῷ ἐδήλου, οὕτω τὴν ἄνοδον διετίθετο τὴν ἐπὶ τὸν στύλον, πολιτείαν δὲ τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ μετῄει, καὶ ἄλλος ἦν Ελισσαῖος τὸν Ἡλίαν μιμούμενος. Καὶ ταῦτα μὲν δὴ οὕτως ἔσχεν. Ει μβ'. Ο μέντοι Περτῶν βασιλεὺς μηδενὸς ἡττᾶσθαι φιλοτιμούμενος, ἑνὸς τούτου μόνου τῆς τοῦ ἀνδρὸς φήμης δεύτερος πολλῷ γίνεται· καὶ τῶν πρὸς αὑτὸν φοιτώντων ἐπιμελῶς ἐπυνθάνετο τίς τε εἴη τοῦ ἀνδρὸς ὁ βίος, καὶ ὁποῖα τὰ θαύματα· καὶ ἦν αὑτῷ τῶν δημοσίων φροντίδων οὐκ ἐλάττων ἡ περὶ τοῦ Συμεὼν μνήμη, καὶ τὰ τοῦ ἀνδρὸς διηγήματα οὐκ αὐτὸν δὲ μόνον οὕτω κατ᾽ ἄκρας εἷλεν ἡ φήμη, ἀλλὰ καὶ ἡ τούτου σύζυγος ἐπὶ τοῖς παραδόξοις θαύμασι τῷ ἀνδρὶ συνεκπληττομένη, ἔλαιόν τε ᾔτησε παρ᾽ ἐκείνου εὐλογηθὲν, καὶ ὡς ἔδιστα ἐκομίσατο· δι᾽ οὗ πολλὰ οἱ τῶν οἰκείων μόνον παθῶν οἶδεν β ἱπσαμένη, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς τῶν τοῦ γένους αὐτῇ κοινωνούντων, ὅσοις τι δεινὸν ἠνώχλει, μεταδούσα τῆς θεραπείας. Καὶ οἱ περὶ βασιλέα δὲ πάντες ὑπὸ τῆς αὐτῆς χειρούμενοι φήμης, καὶ ἀκριβῶς τὰ κατὰ τὸν Συμεὼν διδασκόμενοι, θεῖον ἄνδρα τοῦτον ὠνόμαζον. μγ', Ἡ δὲ τῶν Ισμαηλιτών βασίλισσα στείρα οὖσα, καὶ τῇ τῆς ἀπαιδίας ὁδύνῃ σφόδρα δακνομένη, καὶ μηδενὸς αἴσθησιν τῶν ἡδέων λαμβάνουσα, πρώτα μέν τινας τῶν ἀξιολογωτάτων ἀποστείλασα, γενέσθαι μήτηρ ἱκέτευεν. Επειδὴ δὲ ἔτυχε τῆς αἰτήσεως, ἀπολυθεῖσα τῆς ἀθυμίας, καὶ τὴν ψυχήν γαλήνης ὥσπερ καὶ ἡδονῆς πληρωθεῖσα, τὸν γεννηθέντα λαβοῦσα βασιλέα, πρὸς τὸν θεῖον ἤγαγε Συμεών καὶ ἐπεὶ οὐκ εἰσιτητὸς ἦν γυναιξὶν ὁ περίβολος, πέμψασα πρὸς αὐτὸν τὸ βρέφος, τῆς παρ᾽ αὐτοῦ τυχεῖν εὐλογίας ἠξίου. Σύν, γάρ, ἔφη, τόδε τὸ δράμα. ἐγὼ μὲν γὰρ μετὰ δακρύων τὸ τῆς εὐχῆς προσενήνοχα σπέρμα· σὺ δὲ τὸ σπέρμα πεποίηκας δράγμα τῆς θείας χάριτος διὰ προσευχῶν ἑλκύσας τὸν ὑετόν. Κἀκείνη μὲν ὧν ἐπόθει τυχούσα, ἐπανῆκε πρὸς τὴν οἰκίαν· ἡμεῖς δὲ μέχρι τίνος φιλονεικοῦμεν τὰ καὶ πάσης ἀνθρωπίνης ἐννοίας κρείττω διηγήσει περι λαβεῖν; μι. Εστήκει γὰρ νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν ὑπὸ πάντων δρώμενος, καὶ τὰς θύρας ἀφελών, καὶ τοῦ περιβόλου μέρος οὐκ ἐλάχιστον καταλύσας, προΰ. κειτο πᾶσι θέαμα, θαύματος λόγον ἅπαντα ὑπερ βαῖνον, νῦν μὲν ἑστὼς μέχρι πολλοῦ, νῦν δὲ πύκνὰ κατακαμπτόμενος, καὶ Θεῷ προσφέρων προσκύνησιν. Πολλοὶ δὲ καὶ ἀριθμῆσαι τὰς προσκυνήσεις ἐπεχείρησαν ταύτας· ἅπαξ δέ τις τῶν παρὰ τῷ φιλαρέτῳ Θεοδωρήτῳ χιλίας καὶ διακοσίας ἐπὶ τεσσαράκοντα καὶ τέσσαρι ἀριθμήσας, εἶτα ἐκλά
col. 209–210page 21 of 391
PG 114:210σας ἀφῆκε τὴν ψῆφον, κατακύπτων δὲ τὸ μέτωπον ἀεὶ τοῖς τῶν ποδῶν δακτύλοις προσήρειδε· διὰ γὰρ τὴν τῆς τροφῆς ἔνδειαν ή γαστήρ εὐπετῶς ἐπικύ πτεσθαι τῷ νώτῳ παρείχεν. 45. με΄. ᾿Απὸ μέντοιγε τῆς ὑπερφυοῦς ἐκείνης στά σεως χρόνιον ἕλκος θατέρῳ ποδὶ ἐγγενομένον πλεῖ στον ἐκεῖθεν ἰχώρα ἐξέκρινεν. Αλλ' ὅμως οὐδὲν τούτων ἔλεγχεν αὐτοῦ τὴν φιλοσοφίαν· ἔφερε δὲ πάντα γενναίως, τῇ προθυμία τῶν τόνων περιγινόμενος. Τοῦτο δὲ τὸ ἕλκος καὶ ὑποδείξαί τινί ποτε ηναγκάσθη. ᾿Ανήρ γάρ τις τὸν βαθμὸν διάκονος, τὸν τρόπον φιλάρετος, τῇ περὶ τὸν Συμεών φήμη κεκινημένος, ἀφίκετο ποτε ἀπὸ Ραβέννης, καὶ τὴν κορυφὴν ἐκείνην καταλαβών· Εἰπέ μοι, ἔφη, πρὸς τῆς ἀληθείας, αὐτὸς ἄρά γε ἄνθρωπος εἶ, ἤ τις ἑτέρα φύσις ἀσώματος, τὴν ἀνθρωπίνην ὑποκρινομένη διάπλασιν Δυσχεραινάντων δὲ πρὸς τὴν ἐρώτησιν τῶν παρόντων, τὸν θόρυβον αὐτοῖς ὁ θεῖος Συ ?: μεὼν καταστείλας, καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἐπιστρέψας, Τί ποτε, φησί, τουτο με ἤρου; Τοῦ δὲ εἰρηκότος, ὅτι Πάνω των ἀκούω θρυλούντων, ὡς οὔτε ἐσθίεις, οὔτε καθα ;: εύδεις· ἑκάτερον δὲ ἀνθρώπῳ ἴδιον· οὐ γὰρ ἄν τις ταύτην ἔχων τὴν φύσιν τροφῆς είχα καὶ ὕπνου βιῴη ἐπιτεθῆναι προστάττει τῷ κίονι κλίμακα, κἀκεῖνον ὡς αὐτὸν ἀναβῆναι· ἐπεὶ δὲ ἤδη ἀνέλθοι, πρῶτα μὲν καταμαθεῖν τας χεῖρας επετρέπετο· εἶτα εἴσω του δερματίνου περιβολαίου τὴν χεῖρα βαλεῖν, καὶ ἰδεῖν μὴ τοὺς πόδας μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ χαλεπώτα τον ἕλκος ἐκεῖνο, Ἰδὼν δὲ τὴν τοῦ ἕλκους ὑπερβολὴν, τοῦ στύλου τε κατεληλύθει, καὶ πρὸς ὅν ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσε Θεοδώρητον ἀφικόμενος, πάντα διηγεῖται σὺν ἄκριβείᾳ. Εκειθέν τε πρὸς τὴν πιο τρίδα επάνεισι, κήρυξ τῶν ὑπερφυῶν τοῦ ἀνδρὸς ἔθλων λαμπρότατος. μϚ'. Τοῖς μὲν ἄλλοις τῶν καλῶς ἀγωνισταῖς περίοδοι τινες ἡμερῶν καὶ προθεσμίαι ἀνέσεσι δε ξιούνται τοὺς πόνους· τῷ δὲ τῆς συνεχούς ἐκείνης καρτερία; ἀνάπαυσις ἦν ἡ πρὸς ἑτέρους τῶν πόνων μεταβολή. Εδὺς μὲν γὰρ ὁ ἥλιος, ὃ δὲ πρὸς τὸν νοητὸν καὶ ἄδυτον Ήλιον τὰς χεῖρας ἀνέχων παννύχιον ἕστηκε, οὔτε ὕπνῳ θελγόμενος, οὔτε ἔκνῳ νι κώμενος, ἕως ἂν οὗτος εἰς τὸν ἐῷον αὖθις ορίζοντα γένοιτο, καὶ τὸ τῆς νυκτὸς σκυθρωπὸν τῷ τῆς ἡμέ ρας διαλύσεις μειδιάματι. Εἶτα τὸν ἀγῶνα τοῦτον έτεραι πάλιν ἀσκήσεις, καὶ πράξεις ἕτεραι, καὶ Ο προσευχῶν ἄλλων τρόποι πολλῷ βαρύτεροι διεδέχοντο. μζ'. Οὕτω τοίνυν καὶ ἐν τοσούτοις πόνοις καὶ κατορθωμάτων ὄγκῳ καὶ πλήθει θαυμάτων τὴν τῶν ἀρετῶν κορυφὴν ὑπεραναβεβηκώς, καὶ πολλῷ τῷ μέσῳ πάντας ἀνθρώπους παρενεγκών, οὕτως ἦν τὸ
φρόνημα μέτριος καὶ γλυκὺς καὶ ἐπίχαρις, καὶ πρὸς ἕκαστον τῶν διαλεγομένων ἀποκρινόμενος, εἴτε χειροτέχνης, εἴτε προσαίτης, εἴτε τις ἄγροικος αὐτῳ προσίοι, ὥσπερ πολλῷ πάντων κατά γε τὴν τῆς ἀρετῆς ἀσίαν λειπόμενος, ἐπὶ μέντοι τοῖς ἄλλοις καὶ λόγων χάρις πνευματικῶν τοῖς χείλεσιν ἐπήνθει, καὶ πειθώ τις ἐπεκάθητο θεία, ὡς δὲς μὲν ἑκάστης ἡμέρας ποιεῖσθαι τὰς παραινέσεις πολὺ τὸ χάριεν μετὰ τοῦ ὠφελεῖν ἐχούσας, καὶ ἀνανεύειν εἰς οὐρα νούς, καὶ πέτεσθαι τῷ τῆς ἀρετῆς πτερῷ παρεγγυᾶν, τῆς γῆς τε ἀπαλλάττεσθαι καὶ τὴν προσδοκωμένην φαντάζεσθαι βασιλείαν, καὶ τῆς γεέννης δεδιέναι τὴν ἀπειλὴν, καὶ καταφρονεῖν τῶν γηίνων, καὶ προσμένειν τὰ μέλλοντα. μη'. Ἦν δὲ αὑτὸν ἰδεῖν καὶ δικάζονται ταύτῃ τοι καὶ πολλοὶ πολλοῖς πρότερον κακοῖς τὸν βίον ὑβρί ζοντες, δικαιοσύνης μετὰ τὴν ἐκείνου κρίσιν ὤφθης σαν ἐρασταὶ, καὶ ώπερ ἂν ἡ ἐκείνου ψῆφος τὸ ἧττον ἀπένειμεν, οὐδὲν ἔλαττον οὗτος τοῦ νενικηκότος χείρων ἀπῄει. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν καὶ τὰ τοιαῦτα ἔργον αὐτῷ μετὰ τὴν ἐννάτην ἦσαν ὥραν· τὴν γὰρ νύκτα πᾶσαν καὶ τὸ μέχρις ἐννάτης τῆς ἡμέρας διαστημα προσευχόμενος διετέλει· μετὰ δὲ τὴν ἐννά την πρῶτα μὲν τὴν θείαν διδασκαλίαν τοῖς παροῦσι προσῆγε, καὶ εἶτα πρὸς τὴν ἑκάστου αἴτησιν τὰς ἰάσεις ἐπιμετρήσας, εὐθεῖαν τε τὴν κρίσιν ἐξῆγε, καὶ τοῖς ἀμφισβητοῦσι τὰς στάσεις διέλυς· περὶ δὲ ἡλίου δύσιν τῆς πρὸς τὸν Θεὸν λοιπὸν ἤρχετο διαλέξεως. μθ'. ᾿Αλλ᾽ ἐν τούτοις ὢν καὶ οὕτω πολλοῖς μερι ζόμενος, οὐδὲ τῆς τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν ἠμέλει φροντίδας, νῦν μὲν Ἑλληνική δυσεβεία μαχόμενος, νῦν δὲ τὴν τῶν Ἰουδαίων καταλύων θρασύτητα, ἄλλοτε δὲ τὰς τῶν αἱρετικῶν σκεδαννύς συμμορίας καὶ τοῦτο μὲν βασιλεῖ περὶ αὐτῶν ἐπιστέλλων, τοῦτο δὲ τοὺς ἄρχοντας εἰς τὸν τοῦ Θεοῦ ζῆλον διανιστών, ἔστι δὲ ὅτε καὶ αὐτοῖς τῶν Ἐκκλησιῶν τοῖς ποιμέσι πλείονα ποιεῖσθαι παρεγγυῶν τῶν ποιμνίων τὴν ἐπιμέλειαν· ἄξιον δέ τινος καὶ τῶν ἐπιμέρους μνη σθῆναι. Οι ν΄. Θεοδόσιος ὁ Νέος εἰς ὃν καταδιαδοχὴν τὰ Ῥω μαίων σκήπτρα μετέπεσε (νέος τε γὰρ ἦρξε, καὶ τῇ πρὸς τὸν πάππον ἀντιδιαστολῇ Νέος ἐκαλεῖτο), οὗτος οὖν ὁ χρηστὸς Θεοδόσιος μοχθηρία τινῶν χρήμασιν, μοι, τὴν εὐσέβειαν προϊεμένων ἀναπεισθεὶς ἐφῆκε τοῖς κατὰ τὴν ᾿Αντιόχειαν Ιουδαίοις τὰς προτέρας συν αγωγάς. Τοῦτο μαθὼν ὁ πολὺς τὰ θεῖα καὶ θερμός τὴν εὐσέβειαν Συμεὼν ἀνοπιότητά τε αὐτοῦ τῆς πρά ξέως καταγινώσκει, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς παῤῥησίας ἐπιτιμᾷ. Ο δὲ αὐτίκα παλινῳδίαν τε ἦσε, καὶ τὰς οἰκείας ἀνεκαλέσατο διατάξεις, καὶ οὐ τοὺς ου ξαίους μόνον ταύτας ἀφείλετο, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν υπαρχον (οὗτος γὰρ αὐτῷ τοὺς πονηροὺς ἐκείνους υποβεβλήκει λογισμούς) τῶν δημοσίων τε φροντίδων
col. 211–212page 22 of 391
PG 114:212μετακινεί, καὶ εἰς τοῦτο κινδύνου εμβάλλει, ὥστε καὶ ὑπὲρ αὐτῆς δεδοικέναι τῆς ζωῆς καὶ τρέμειν μὴ μετὰ τῆς ἀρχῆς καὶ αὐτὴν προσαφαιρεθείη. Καὶ ταῦτα μὲν δὴ ὁ νεάζων τὴν σύνεσιν Θεοδόσιος· γράφει δὲ καὶ πρὸς τὸ τῆς οἰκουμένης θαῦμα τὸν Συμεών, συγγνώμην αἰτῶν ἐφ᾽ οἷς παρὰ τὴν ἑτέρων αἰτίαν ἡμάρτηκε. 51. να'. Καὶ τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον ἐκεῖνο δὲ πῶς οὐ διηγητέον; Οδοιπόροι ποτέ τινες τὴν ἑαυτῶν παριόντες, ὁρῶσιν ἐπί τινος πεδιάδος οὐ πόῤῥω διακειμέν νης, ἢ ὅσον ὀφθαλμοῖς δυνατὸν τοῦ ὁρωμένου στοχά " σασθαι, νεμομένην ἔλαφον εὑμεγέθη. Ἔρωτι οὖν τῆς θήρας ληφθέντες, ἐπειδὴ οὐκ εἶχον ὅπως τὴν ἔλαφον έκπεδὸς μεταδιώξαντες ἔλωσι, καινὸν τοῦτο θήρα τρον αὐτῇ τὸ τρον αὐτῇ τὸ τοῦ Συμεὼν ἐπάγουσιν ὄνομα, καὶ τούτου μνησθέντες αἱροῦσι τε αὐτὴν παραχρήμα, ὥσπερ τινὶ προκατειλημμένην πέδῃ, καὶ καταθύσαντες δείπνον τίθενται, ἀμφοῖν δὲ τούτοιν, τῇ τε θήρα καὶ τῇ ἐκεῖθεν εὐωχίᾳ ἡδόμενοι. ᾿Αλλ᾽ εἰς ὀδύνην αὑτοῖς τὰ τῆς ἡδονῆς οὐκ εἰς μακρὰν μετεβάλλετο, καὶ τὸ φθέγμα τούτοις ἐσβέννυτο, καὶ αὐτὴ ἐπέλιπεν ἡ φωνὴ δι᾿ ἧς καὶ τὴν ἔλαρον εἷλον. Σκοπεύμενοι τοίνυν ἐφ᾽ ἑαυτῶν καὶ συμβαλεῖν αὐτῶν ἕκαστος τὴν αἰτίαν οὐκ ἔχων, νεύμασιν ἀλλήλους ηρώτων, ἥτις ποτὲ αὕτη εἴη καὶ ὅθεν αὑτοὺς ἡ φωνὴ ἐπιλίποι. ψὲ γοῦν τὸ πρᾶγμα αἰσθόμενοι καὶ γνόντες ὡς παρὰ “τὴν ἑαυτῶν κακίαν τῇ συμφορᾷ περιπέσοιεν ταύτη (ε μὲν γὰρ θεῖος αὐτοῖς Συμεὼν φιλανθρώπως ἔδω κεν, οἱ δὲ ὠμῶς τῷ δώρῳ ἐχρήσαντο, καὶ τὴν ἔλαφον ταῖς οἰκείαις σφάξαι χερσὶν ἀνηλεῶς κατεδέξαντο, ἐπὶ τὸν μέγαν τοῦτον καταγεύγουσι Συμεών, κοπτύ μενοί τε καὶ ἀλγοῦντες, καὶ τὴν τῆς ἑλάφου δορὰν τῆς οἰκείας ὠμότητος καὶ τῆς ἁπανθρωπίες ἔλεγχον προβαλλόμενοι· ἔτι γὰρ αὐτὴν ἐπὶ τῶν χειρῶν ἔφε Ὁ δὲ τῆς μετανοίας τούτους καὶ τῆς ἐξομολογήσεως κατοικτείρας, καὶ τὸ φθέγμα πάλιν αὐτοῖς ἀποδοῦς, εὐχαριστοῦντας ὁμοῦ καὶ χαίροντας που πέμπει. να'. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ κλόνος μὲν γῆς τὴν Αντιόχειαν καὶ τὰ πέριξ κατέσειε· τῷ δὲ καὶ βρα σμὸς ἐπηκολούθει καὶ χάσματα, καὶ μέχρι τῶν τῆς
᾿Ανατολῆς ὁρῶν τὸ δεινὸν παρετείνετο, καὶ ναοὺς μὲν πάντας καὶ οἰκίας πάσας ἐρείπια ἐποίει, καὶ εἰς ἔδαφος κατέσπα, τὰς μὲν ἐξ οροφῆς καταβάλλων, τὰς δὲ καὶ ἐξ αὐτῶν κρηπίδων ἀνατρέπων. ῎Ανθρω ποι δὲ καὶ τὰ διάφορα τῶν ἀλόγων γένη, οἱ μὲν και ταστρεφομένης ἔνδον ἀπολαμβανόμενοι τῆς οἰκίας, συγκατέστρεφον καὶ οὗτοι τὸν βίον, οἱ δὲ αὐτοσχεδίῳ τάρῳ τῷ τῆς γης χάσματι ελεεινότατα κατεχώννυντο, Πικροῦ τοίνυν οὕτου τοῦ ὀλέθρου καὶ ἀνυποστάτου τῆς μάστιγος διὰ πάσης ἡλικίας καὶ γένους παντός φερομένων, μία καὶ κοινὴ πᾶσι καταφυγὴ ὁ θαυμαστὸς γίνεται Συμεών. Καὶ τούτῳ διαλλακτή χρώνται πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ λύσιν εὑρίσκουσι τοῦ κακοῦ καὶ ἀπαλλαγήν. Ος γε πολλὰ τῆς ῥαστώνης αὐτῶν καὶ ἀκρασίας καὶ τῶν ἄλλων κατὰ τὸν βίον παθῶν προ τερον καταγνούς, καὶ ἱκανῶ; τούτοις ἐπιτιμήσας, μια πάντας μετὰ δακρύων φωνῇ, Κύριε ἐλέησον, κρά ζειν προτρέπεται, τοῦτο μὲν τὸ θεῖον αὐτοῖς ἱλεούμενος, τοῦτο δὲ καὶ εἰς <ατάνιξιν ἄγων, ἑξῆς δὲ τρέ πεται εἰς προσευχὴν καὶ αὐτό. νγ'. Τῆς μετὰ δακρύων τοίνυν ταύτης δεήσεως ἐπὶ 53. πολύ τεινομένης, τῷ πλήθει κατασείσας ἐκεῖνος καὶ σιωπὴν τῇ χειρὶ σημάνας, περιαλγε σφόδρα προς αὐτοὺς καὶ φωνῇ καὶ γνώμῃ, "Ανδρες ἀδελφοί, ἔφη, * μέλλω πρὸς ὑμᾶς ἐρεῖν, πολλὰ τὴν ἐμὴν πρότερον ευνήσαντα καρδίαν, καὶ αὐτὴν ὀξέως ἐμοὶ κατακευ τήσαντα τὴν ψυχὴν, οἶδα ὡς οὕτω καὶ ὑμᾶς διαθήσει, ἐρῶ δὲ ὅμως. Ορᾶτε ὅσοι τὸ πλῆθος ἐστὲ, καὶ ὅσας μὲν δακρύων σταγόνας προήκατε, ὅσην δὲ κραυγὴν ἀνεπέμψατε· ἀλλ᾽ ἑνὶ τῶν ἁπάντων ὁ Κύριος προσ ἔσχε τὸ οὖς,καὶ μόνη τούτου ἡ δέησις ἀνέβη εἰς τὰ ὦτα; αὐτοῦ. Ταῦτα εἰπὼν τὴν ἄνδρα τινὰ ὀνομαστὶ προσ ηγόρευσε, καὶ πρὸς ἑαυτὸν καλέσας, εἰς ἐπήκοον ἀπάν των, Ἡ μὲν σή, ἔφη, προσευχὴ τὴν δικαίαν ὀργὴν φερομένην ίστησι τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ δεινὸν ὅσον οὔπω παύσεται. Λέγε δὲ μηδὲν ὑποστειλάμενο;, τίνα πράτ των οὕτως εὐηρέστησας τῷ Θεῷ· κελεύει γάρ σοι τὸ Θεῖον πάντα εἰπεῖν, ὡς ἂν τὴν ἀρετὴν καὶ οὗτοι ζη-? λώσαντες πρὸς τὰ ἴσα διαναστῶσιν. Ὁ δὲ μᾶλλον τε εὐλαβεῖτο, καὶ ἁμαρτωλὸν ἑαυτὸν καὶ γυμνὸν ἀρετῆς ἁπάσης ἐκάλει, και μηδὲ συνειδέναι έλεγεν εἴ ποτέ τι ἀγαθὸν τὸν ἅπαντα βίον αὐτοῦ καὶ ἄκων εργά σπιτο. Ἐπειδὴ δὲ ὁ θεῖος Συμεὼν πολὺς ἐνέκειτο ἔτι κελεύων αὐτῷ πάντα εἰπεῖν, Ἐμοὶ ἐργατικός, ἔφη, ὁ βίος· πρόσκειμαι γὰρ τῇ γῇ καὶ ὑπόκειμαι ταῖς; ὥραις, καὶ πρῶτα μὲν γήδιόν τι ἐμαυτῷ σπείρω, τὸν δὲ ἄλλον χρόνον μισθοῦ τῷ βουλομένῳ ὑπηρετοῦμαι Τινῶν μὲν παρὰ τοῦ κατ' αὐτὴν δήμου παραγεγενημένων, πρὸς πᾶσαν ἐκβακχευθέν των μανίαν, πάσης τε θηριώδους ἐπέκεινα γενομέ των γνώμης, ὥσπερ δὲ προοίμιον τοῖς τοιούτοις και κοῖς παρασχομένων. τῶν θείων νόμων οἱ ἐκεῖσε γενόμενοι θηριώδεις πρὸς πᾶσαν γνώμην ἐγένοντο, μανία πάσῃ ἐκβακχευθέντες, ραστώνην καὶ ἀκρασίαν, π.
col. 213–214page 23 of 391
PG 114:214διαιρώ μοίραις· καὶ τὴν μὲν ἀπονέμω τοῖς ἐνδεέσιν, ἡ δὲ τὸν ἐπέτειον λύει μοι φόρον, τῇ δὲ εἰς τὰ ἀναγ κατα χρῶμαι. Εὐαρεστῆσαι δὲ Θεῷ οὐδὲν ἐμαυτῷ σύνοιδα. Τούτων τὸ μυρίον ἐκεῖνο πλῆθος ἀκούσαντες, ἐπισχεθεῖσάν τε τὴν ὀργὴν Κυρίου ἰδόντες, καὶ στᾶσαν τὴν ἀκολουθίαν τῶν μαστίγων, κατεπλήτω τοντο μὲν, ὡς εἰκὸς, ἐδόξαζον δὲ τὸ θεῖον δάκρυσιν ηὐχαριστοῦν τῷ ἱερῷ Συμεών, ηὐφήμουν τὸν ἀγρό. την, προέπεμπον, ἠσπάζοντο, περιέβαλλον, χάριτας ώμολόγουν, ἐζήλουν τὴν ἀρετὴν, ἐπεμέμφοντο ἑαυτοῖς τῆς περὶ τὸ ἀγαθὸν ἀμελείας, καὶ πολλοῖς ἐπίδοσις ἦν τοῦ βελτίονος, ἐγγὺς ἔχουσι τὸ ὑπόδειγμα. συλλέγων δὲ τά τε ἐκ τοῦ χωρίου μοι ἀναδιδόμενα, καὶ τὴν ἐκ τῆς γεωργίας μισθοφορὰν τρισὶ ταῦτα νδ'. Πολλοῖς οὕτω γοῦν καὶ μεγάλοις ὁ Συμεών κατορθώμασι διαπρέψας, καὶ ὅλα ἔτη βιώσας ἓξ καὶ πεντήκοντα, λυθέντος αὐτῷ τοῦ συνδέσμου, πρὸς τὸν ερώμενον διαβαίνει, καθαρώτερον αὐτῷ προσομιλήσων καὶ συνεσόμενος. ὕλῃς δὲ ῥεούσης ἄνθρωπος εἶναι, τοῖς ἐπὶ γῆς τηνικαῦτα πιστεύεται, μὴ πώποτε τοῦτο πρότερον παρ᾽ αὐτοῖς νομισθεὶς διὰ τὴν τῶν πόνων ὑπερφυή καρτερίαν, καὶ τὰ τοσαῦτα τῆς ἀρεσ της κατορθώματα. Διέστη μὲν τοῦ σώματος, ὁ καὶ προτοῦ τὰ τοῦ σώματος ἀρνησάμενος, καὶ τῷ μὲν πνεύματι τὰ οὐράνια περιεπόλει, ἀγγελικαῖς τε συνὴν λαμπρότησι, καὶ περὶ αὐτὸ τὸ πρῶτον ἐφετὸν ἀνα εστρέφετο. Τὸ σῶμα δὲ αὐτῷ καὶ ψυχῆς ἔρημον καὶ ἄπνουν καταλειφθὲν οὐδὲ οὔτε τῶν συνήθων ἀποστῆ και ἤθελεν ἄθλων, οὐδὲ τῇ γῆ κατακλιθῆναι, τοῦ οτον βραχύ τι διαναπαύσασθαι· ἀλλ᾽ ἔμενεν ἔτι ἐπὶ τοῦ στύλου ἑστὼς, ὄρθιον χαρακτηρίζον τὸν ἀθλητήν. νε'. Ἐπειδὴ δὲ εἰς χοῦν ἐλεπτώθη καὶ τῇ γῇ τὸ δάνειον διελύσατο, οὐδὲ οὕτω τὸν ἐκείνου πηλόν, οἷς δὴ πηλὸν ἄτιμον ὁ Δημιουργὸς περιετδεν· ἀλλὰ τάφῳ σεβασμίως παραδοθείς, θαύμασι βρύει πολλοῖς· οὐ περὶ αὐτὸν δὲ τὸν τάφον τὰ θαύματα μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅσοις ὁ θαυμάσιος ἐνδιατρίψας χωρίας, τοὺς ὑπὲρ φύσεως εἰς ἐκείνως ἠγωνίσατο πόνους, καὶ ταῦτα ὥσπερ ἐπίδειξιν πρὸς ἄλληλα τῆς τῶν θαυ μάτων φιλοτιμίας ποιούμενα, δαψιλέστερον πάντοθεν ταῖς χάρισι κομῶσι ταῖς θείαις. νς'. Χρόνῳ δὲ οὐ πολλῷ ὕστερον, Λέων μὲν ὁ Μέσ γας ὄνομαζόμενος ἐπὶ τῶν τῆς ἀρχῆς καθίστατο σκή πτρων, Μαρτύριος δὲ τῶν ἱερῶν ἐπέξη φροντίδων, και πανήγυρις λαμπρὰ ἡ τοῦ θείου σώματος ἐκείνου
μετακομιδὴ ἀπὸ τῆς μάνδρας πρὸς τὴν ᾿Αντιόχειαν ἤγετο, τῷ μὲν τῶν λαμπάδων φωτὶ στυγνὸν δεικνῦσα τὸν ἥλιον, τῷ δὲ τῶν προπεμπόντων πλήθει, τῶν τε προϋπαντώντων, καὶ τῶν πάντοθεν ἐξ ἁπάσης ηλικίας περιῤῥεόντων, αὐτό τε τὸ ὄρος καὶ τὰς πεδιάδας στενοχωροῦσα. Παρῆν δὲ καὶ ὁ τῶν ἐῴων ταγμάτων στρατηγός Αρδαβούριος, τοὺς περὶ αὐτὸν δορυφόρους φύλακα; τῷ λειψάνῳ ἐγκαταστήσας, καὶ τῆς ἐκείνων φυλακὴν μέγιστον κώλυμα ταῖς τῶν πό λεων ἐφόδοις ἐπιτειχίσας· ἐφιλονείκον γὰρ ἐνάστη τὸν ἄσυλον τοῦτον θησαυρὸν προαρπάσασα παρ' ἑαυτῇ καταθεῖναι, τζ'. Ἐν ὀχήματι τοίνυν τοῦ ἱεροῦ σώματος φερο μένου, ὡς ἤδη κατὰ τὴν Μερὸν τὸ χωρίον ἐγένετο, ὅπερ ἐν δεξιᾷ εἰσιόντι τὴν ᾿Αντιόχειαν κεῖται, ἔστη μὲν ἀθρόον τὸ ὄχημα, καὶ τῆς ἐπὶ τὴν πόλιν εἴρ γετο πορείας. Εκπληξις δὲ πάντας καὶ δέος εἶχε τῇ παραδόξῳ τοῦ ὀχήματος ἐπισχέσει· καί τις ἀνὴρ τῶν, πολλὰ κατ᾽ ἐκεῖνο ἦν τὸ χωρίον, μνημάτων ἐξορμηθείς, δρόμῳ παρὰ τὴν ἱερὸν ἐχώρει σορόν αλλα τε περιπαθῆ βοῶν καὶ ὀλοφυρόμενος τοῦ μύ σους ἐλεεινῶς ἑαυτὸν, ἀνεθῆναί τε τῆς μάστιγος ἐδεῖτο καὶ τῶν δεσμών· ἦν δὲ ἡ μάστιξ πονηρός πάλαι δαίμων ἐπιπηδήσας αὐτῷ, εἰς νεκρόν τι σῶμα γυναικός ενυβρίσαντι στρεβλώσας τε αὐτοῦ τὰς χεῖ ρας εὐθὺς ἀλύτοις δεσμοῖς, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς δια στρέψας, καὶ τρόμον αὐτῷ ἐμποιήσας, καὶ δεσμών την παρὰ τῷ τῆς ὑβρισμένης τάφῳ μέχρι καὶ τηνι καῦτα κατέχων, καὶ συνεχῶς αὐτὸν καταβάλλων τῆς χαλεπῆς ὥσπερ ὕβρεως ἐκείνης δίκας ἐκτίνοντα. δὴ πάντων ἑλέλυτο παραδόξως τῇ σορῷ προσδραμών καὶ τὸ μὲν ὄχημα ἐκινεῖτο αὐτίκα, καὶ λαμπρότατα τὴν πόλιν εἰσῄει, ἡ δὲ τὸν ποθούμενον δέχεται, καὶ τοῖς οἰκείοις κόλποις ἐναποτίθεται τῇ ἐπιφανεστάτη τοῦ Κασσιανοῦ ἐκκλησίᾳ. Μικρῳ δὲ ὕστερον θείας ὄψεως ἐπιφοιτησάσης, ἱερὸν ἕτερον πλησίον ιδρύεται καὶ τὸ θεῖον ἐν αὐτῷ μετατίθεται λείψανον. Ο γε μὴν τοῦ κακοῦ παρ᾽ αὐτοῦ τὴν λύσιν έδρων, οὐ μικρὸν ἐξ ἐκείνου μέρος εἰς ἀρετὴν ἐπιδεὺς, νεωκόρος τοῦδε γίνεται τοῦ νεώ, καὶ τὴν τοῦ βίου πρὸς τὸ βέλτιον μεταβολήν, δικαίαν ἀμοιβὴν τῷ ἁγίῳ ἐκτίνει ὁ καὶ μᾶλλον ποθεινότατον αὐτῷ ἦν, ἡ τοῦ ἱκέτου σωτηρία. Τ νη'. Τῆς δὲ τῶν λειψάνων σοροῦ πάντα τόπον τοῖς θαύμασι διαλαμβανούσης, ὁ τὴν αὐτοκράτορα Ρω μαίοις διέπων ἀρχὴν, οὗ δὴ μικρῷ πρόσθεν ὁ λόγος ἐμνήσθη, γράμματα πέμπει Αντιοχεύσιν, ἐφ᾽ οἷς τὸ τοῦ ἁγίου σῶμα πρὸς τὴν βασιλίδα πόλιν διακομίσαι. ἔστι καὶ Μερόη, κατά ἀνατολὰς τῆς περὶ Δάφνην Αντιοχείας.
col. 215–216page 24 of 391
PG 114:216οἱ δὲ δικαίας πρὸς αὐτὸν ποιοῦνται δεήσεις, μὴ οὕτω μεγάλην πόλιν καὶ θαυμαστήν, ἔργον δικαίας αὐτὴν ἐκ μιᾶς τῆς θεότητος εἰσδεχόμενος, ἐν Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Διὰ τὸ μὴ ὑπάρ χειν τεῖχος τῇ πόλει (πέπτωκε γὰρ ἐν ὀργῇ) ἠγα γομεν τὸ πανάγιον σῶμα, ὅπως ἡμῖν γένηται τεῖχος καὶ ὀχύρωμα. πέπτωκε γὰρ ἐν ὀργῆς γενομένην, καὶ εἰς ἔδαφος καὶ κόνιν καταπεσοῦσαν, ἀγαθοῦ τοσούτου κενώσαι· μηδὲ τὸν περὶ αὐτῆς ἐξιλασάμενον, καὶ τὴν ὀργὴν ἐπισχόντα, καὶ την μάστιγα στήσαντα, ὃν ἀντὶ περιβόλου παντὸς καὶ τείχους καὶ ὅπλων ἔθηκεν ἑαυτῇ, τοῦτον αὐτὴν ζημιῶσαι, καὶ τὸ τῶν ἐλπίδων κεφάλαιον ἀφελεῖν. Εἰ δ' οὖν, εἰ καὶ μὴ ὀργὴ Κυρίου καταλήψεται πάλιν ἡμᾶς, ἔλεγον, τέως γοῦν ἔλῃ πολέμιος, τὴν φυλακὴν ἤδη ἀφηρημένην. Τούτοις πεισθέντα τὸν αὐτοκράτορα έφεῖναι ᾿Αντιοχεῦσι τὸν κοινὸν θησαυρόν· ὁ δὲ εἰ καὶ παρ' αὐτοῖς ἦν, ἀλλ' ἐχώρει διὰ πάντων τοῖς θαύμασι, καὶ ἴδιος ἑκάστου πλοῦτος ἐγίνετο. νθ'. Τῆς μέντοι κορυφῆς τοῦ ὄρους, ἐν ᾧ τοὺς μεγάλους ἐκείνους ὁ θεῖος Συμεὼν ἄθλου; διήνυσεν, ιδρυμένον ἐφ᾽ ἑαυτῆς τέμενος ἱερὸν φερούσης, σταυ ρὸς ἦν τοῦ εὐκτηρίου τὸ σχῆμα, τέσσαρσι στοχῖς ἐφ' ἑκατέρᾳ τῶν πλευρῶν διειλημμένος. Τὴν δὲ στον λίθου ξεστοῦ κίονες ἤρειδον ἐφ' ὑψηλοῦ τοῦ ορόφου. Καὶ τὸ μεταξὺ ἔπαιθρος ἦν αὐλὴ πολλῷ περιλαμπομένη πάντοθεν τῷ ἡλίῳ. Ἐν αὐτῇ δὲ ὁ στύλος ἐκεῖνος ὁ τεσσαρακοντάπηχυς ἵστατο, ἐφ' οὗ τὴν ἀγγελικὴν ἐκείνην ἐποιεῖτο πολιτείαν. Εν γε μήν τῇ τῶν στοῶν ὀροφῇ καὶ θυρίδες ἦσαν, δι' ὧν τὰ ἔνδον τὸ τῆς ἡμέρας φῶς κατεδέχοντο. Κατ' ἐκεῖνο τοίνυν τὸ μέρος, οὗπερ ἐν ἀριστερᾷ εἰσιόντι ὁ κίων ἵστατο, ἀστήρ τις ἐξέλαμπε πολλῷ τοὺς οὐ ρανίους ἀστέρας, κατά γε τὸν τῆς λαμπρότητος καὶ τοῦ μεγέθους λόγον, ἀποκρυπτόμενος, καὶ νῦν μὲν δυόμενος, νῦν δὲ ἀνίσχων, καὶ κατὰ πᾶν μέρος τῆς θυρίδος διάττων, ὑπὸ τῶν παρόντων ἐφαίνετο, τῷ τε προσγεια φέρεσθαι, καὶ τὴν γῆν οἱονεὶ περιπολείν, καὶ τῇ ἀμηχάνῳ ἐκείνῃ λαμπρότητι καὶ τῷ κάλλει οὐδεμίαν θαύματος ὑπερβολὴν καταλείπων, καὶ τοὺς ὁρῶντας εἰς θεῖον ὕμνον τοῦ θείου ὡς ἀληθῶς Συ μεὼν ἐκκαλούμενος, ἅτε δὴ τῆς ἐχούσης αὐτὸν ἐνω τεῦθεν στοχαζομένους λαμπρότητος, ἧς ἐκεῖνος ἀπο λαύει διηνεκώς, τῷ μεγάλῳ Φωτί παρεστώς, τῇ Τριάδι τε καθαρώτερον ἐλλαμπόμενος, καὶ τὴν μίαν Ἰησοῦ τῷ Κυρίῷ ἡμῶν, ᾧ πᾶσα δόξα, τιμὴ, καὶ κράτος Πέπτωκε γὰρ ἐν ὀργῇ σεισμοῦ μεγάλου γεγε νημένου.

Day 7Die 7

col. 219–220page 25 of 391
PG 114:219σπουδαιότατον δέ τι καὶ αὐτὸν ἐκεῖ ἀλλαχοῦ εἰλη-φότα τὴν ἄσκησιν. Πάντα δὲ τῶν λεγομένων, καί τε ἔφεσιν κἂν ψυχαγωγούντων, ἄρα δὲ καὶ πρὸς τρο-φήν, ἄρτε δὲ καὶ τοῖς πλείοσι κεφαλαλγοῦσι καὶ πρὸς τῶν ὁ τρύφη κἀπ μεταδιδοῦ. Ἄφεσιν τοῦ καὶ τὸν εἰκοσ χρόνον βίον μετάγχων, ἀδελφοῖς τὸ πρᾶγμα ἔκθεσθαι. Ὅθεν οὐκ καὶ ταῖς ἦρεν βοηθεῖν τοῖς ἀδελφοῖς κατ' ἐλεύθερα, καὶ τὸ ἀπαλλαττόμενον, εἰ δ' ἔτι πόλιν τόκε ἠτιμεύετο συνεχρῶντο ἔν τε πλήξει εἰς τοῦ τι συνεχῶς δι' ἐντελεχείας εἰσφέρεσθαι. Ὡσανεὶ δὴ εἴ τι τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ, παρεχρήσατό τε ἀπαύστως ἐπαρ-χίαις τε πλείσταις αἰδοίαις τε καὶ εἰσεπορεύετο κατ' ἀντίστροφα. Ἴδωσιν ὁπόσα ἀπαράθετα τῶν ἐν τῆς θρεμμάτων γεγονότα, κατ' ἐκεῖ τε χαλεπήνειεν εἰς τὴν ἐπὶ τῆς θρησκείας ὁδόν. Ὅτι πρὸς τὴν ἐπανεγνωσμένην τοίνυν. Οὐ μὴν δέ, ἀλλὰ καὶ κολαφισμῶν ἧττον δεδοκότι τοῦτο τὴς κατεθεματισμένης τύχης γεγονὸς ὑπεισρρεῖν ἅμα τε ἀνθ' ἡμῶν. ΚΕΦΑΛ. ΙΙ. ε΄. Ἐπειδὴ δὲ Μαξιμιανοῦ ὁ Βασιλεὺς πολέμους κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ ἀναρριπτεῖν ἤρξατο, ὅσοι μὲν ταῖς τῶν ἁμαρτιῶν δοκοῦσι κολαφίσεσιν, ἐπεὶ δὲ ἐπὶ τούτοις θέλοντες εἰς μέρος τῶν ἄθλων, ἀνέμενεν ὑπὲρ τοῦ δόγματος ἐκ ψυχῆς ἀγωνίσασθαι. Ταύτης μὲν καὶ πολλαῖς τε ἄλλαις ἕτεραι ἄθλοις, ἐπαγγελλόμενος ὁ Λουκιανὸς παρετίθετο μεγάλην ἐπιμέλειαν ἐπὶ πλήθει. Παρεσκεύαζε δ' ἐπεὶ τοῖς κατα-λαμβανομένοις σεβαστοφόρον, τῆς δὲ εἶπε βασιλεύσαντι τοῖς πρεσβυτέροις κἂν τιμὴν ἀπέτιε τὸ βοηθεῖν εἰς ἐκεῖ. ζ΄. Καὶ μὴν ἐπεὶ τῶν Νικομηδέων ἤρχετο τεθνεώτος, ὡσανεὶ οὐδαμοῦ Μαξιμιανοῦ δόξαν, τό γε σῦλα κεφαλῆ Μαξιμιανὸν σχεδὸν ἔπεμψεν, καὶ τε οὐ βούλεσθαι ἔδει. Καὶ τοῦτο μέν, τό τε Νεσ-τόρ καὶ Ἀνθίμιον ὅτι ἐστὶν ἐπίσκοπον Νικομηδείας ᾑρημένον· τοῦτον γὰρ παρεπίστευεν Νικο-μηδεῖ, ἵνα μὴ πλέον ὅπερ ὑπὲρ ἐκτεθειμένου ἀλλ' ἐκεῖθεν. Πολλοὶ δὲ ἄλλοι κατ' εὐφρονεῖν τε καὶ ἰσχυρισαμένου Κιντιλιανοῦ παρ' ἐκεῖνον κεφαλὴν αὐτοῦ ἐτίμων θεοσεβεῖς ἅμα τε ἀπαράθετα.
col. 221–222page 26 of 391
PG 114:221κανόνας τῆς πόλεως ὁσιώτατος, καὶ τῶν ἱερῶν μου τοῖς εἴδεσι κατάγραπτα. Τελ. Δεινοτέρα πρὸς τοῖς ἄλλοις ἡ θλῖψις ἥδε καὶ παρα-ντίκα τοι, τελέσω πολλαπλασίαν ταύτης ἐπί σοι τὴν δίκην· Οὐδ' ἀρκέσει σοι γόνυ κλῖναι καὶ εἰπεῖν. Τελ. Τί βούλει παρ' ἐμοῦ; Δεί. Δίκαιος ὤν, τί πρὸς τὸν δίκαιον ἐρήσῃ; βέλτιον ἦν τοῖς ὄμμασι τοῦ νοός σου καλῶς ὁρᾶν. Τελ. Παρεὶς ταῦτα, λέγε ὅ τι βούλει. Δεί. Δυοῖν θάτερον αἱροῦ, ἢ θῦσαι τοῖς θεοῖς ἢ τελευτᾶν. Τελ. Αἱρήσομαι θάνατον, εἰ μή τι τῶν σῶν θεῶν κατεπᾴσεις μοι βελτίω. Δεί. Κελεύω τοίνυν δεῖραί τε αὐτὸν καὶ μάλα ἀνηλεῶς, εἶτα τῷ δεσμωτηρίῳ παραδοῦναι. Τελ. Εὐχαριστῶ τῇ σῇ γνώμῃ· σκοτεινὸν γάρ μοι τηρεῖς οἴκημα τῆς φυλακῆς, ἵνα ἔχω τὸν Χριστόν μου πάντοτε ἐν μνήμῃ, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀναβλέπειν δύνωμαι. Καὶ τοῦτο εἰπὼν εἰς τὸν δεσμὸν ἀπάγεται. Καὶ δὴ κατεύχεται τοιαῦτα. Ἅγιε τοῦ ἁγίου πνεύματος· βασιλεῦ τοῦ οὐρανοῦ· Χριστέ, υἱὲ τοῦ Θεοῦ· ὁ μόνος ἀγαθός· ὁ σωτὴρ τοῦ κόσμου· κατάξιόν με ποίησον ὅσα ὑπέσχου τοῖς ἀγαπῶσί σε. Βλέπε τὰ δεσμά μου, βλέπε τὰς τῶν τυράννων ἐπ' ἐμέ κατατρεχούσας ψήφους, καὶ ἐκ τοῦ σκοτεινοῦ τόπου τούτου με εἰς τὸ τῆς δικαιοσύνης φῶς μεταγαγεῖν καταξίωσον. Καὶ εἴ τι τῶν ἁμαρτηθέντων μοι, συγχώρησόν μοι, ὁ πολυέλεος, ὁ φιλάνθρωπος· ἵνα σοι ᾄδω, καὶ δοξάζω σε εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Ἐλθόντες δέ τινες κατ' ἐκεῖνο καιροῦ πρὸς τὸν Τελέσφορον εἰς τὸ δεσμωτήριον εἶπον· Ἰδοὺ ὁ Τελέσφορος πολλὰ ἔπαθεν ἐν τῇ φυλακῇ, καὶ ἀπολύεται αὔριον. Τελ. Τί με λέγετε ἀπολύεσθαι; ἐμὸς ἀπολύτης ἐστὶν ὁ Χριστός, ἀφ' οὗ τὴν ἐλευθερίαν εἴληφα. Εἰ δὲ βούλεσθε καλῶς εἰπεῖν, εἴπατε ὅτι αὔριον εἰς τελειοτέραν ἐλευθερίαν ἔρχομαι. Εἰ δέ τι κεφάλαιον κρατεῖ κατ' ἐμοῦ, ὁ Χριστὸς ἐξαλείψει αὐτὸ τοῖς ἑαυτοῦ αἵμασι. Καὶ μὴν εἰπεῖν ἐχρῆν τοῖς δεσμοφύλαξι δεσμεῖν με ἰσχυρότερον, ὡς ἂν ἡ τοιαύτη μου κράτησις κατ' ἐμοῦ χρηστοτέρα ἦν.
Η. Σὺν τούτοις ὁ Λουκιανὸς τῶν ἀρετῶν τὴν ἄκραν ἐπεδείξατο, πλεονεκτῶν τε τοὺς πολλοὺς ταῖς ἀρεταῖς, πρὸς τοῖς εἰρημένοις, ἀξίαν τῶν στρατηγῶν ἀνδρείαν ἐπεδείξατο κατὰ τῶν πολεμίων. Ἐπεὶ γὰρ εἶδε τοὺς μὲν ὄντας Χριστιανοὺς, μηδέ τι δρᾶν κατ' αὐτῶν δυναμένους, τοὺς δ' ἐπ' ἐκείνοις ἐπαρθέντας, καὶ πάντα τολμῶντας κατ' αὐτῶν, τήν τε ψυχὴν εἶχεν ἐν πάθεσι, καὶ πόθον τοῖς ἀσθενεστέροις εἰς εὐψυχίαν παρεσκεύαζεν. Ὅτε γὰρ εἶδε τοὺς μὲν στρατηγοὺς ὑπὸ δειλίας, καὶ τοὺς ἄνδρας τῷ φόβῳ τεταπεινωμένους, καὶ τοῖς ἐχθροῖς τὴν νίκην παρεχόντων· ὁ δ' ἄρα εἰς τὸ μέσον ἐλθὼν ἐβόα, πρὸς τοὺς ἐντεῦθεν συνόντας καὶ λέγων· Μὴ κατέχεσθε τῷ δέει, μηδὲ δουλεύητε τῷ φόβῳ, ἀλλ' ἀνδρίζεσθε, καὶ κατισχύετε τοὺς πολεμίους· καὶ γὰρ τὸ ἀποθανεῖν ἐνταῦθα, κρεῖττον ἢ τὸ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ προδότους γενέσθαι. Ἀποθνήσκων δ' οὖν ἕξετε τῆς αἰωνίου ζωῆς ἀντάλλαγμα. Τί οὖν ἡμῖν βέλτιον, ἢ τοῦτο; Ταῦτα δὲ λέγων, καὶ τοῖς πολεμίοις ἀντεστήκει, μετά τε γενναιότητος τὴν ψυχὴν ἀπέθετο. Κατεφρόνησε τοίνυν τῆς ζωῆς, καὶ πρὸς τὴν τελευτὴν ἔσπευδεν, ὡς πρὸς τελειότητα καὶ μακαριότητα. Εἶτα τοῦτο μέν, ὡς ἔοικε, τοῦ τῆς μαρτυρίας ἄξιον ὄντα· πλεῖόν τε τοῦ θανεῖν οὐδὲν ὄφελος ἦν· ἀλλ' ἐν Νικομηδείᾳ τελευτᾷ, νέος ὢν τὴν ἡλικίαν, ἐν τοῖς τῆς μαρτυρίας ἀγῶσιν.
col. 223–224page 27 of 391
PG 114:223ἅμα. Τίς ἀναστήσει με τῶν ἐν τοσούτοις κακοῖς, καὶ τοσαύτης περιτεσόντα πληθυμελήματων; Ἐπὶ σοί, Κύριε, ἔλπισα, ὁ Θεός μου· εἰ ἔστι μοι σωτηρίας ἐλπίς, εἰ νική ἡ φιλάνθρωπία σου τὰ πλήθη τῶν ἁμαρτιῶν μου, γενοῦ μοι Σωτήρ, καὶ κατά τοὺς εἰκτιρμούς σου καὶ τὴν ἄλλη σου ἀγαθοσύνη, συγχώρησόν μοι πάντα ὅσα τοι ἥμαρτον· ὅτι πολλῶν κακῶν ἡ ψυχή μου ἐπλήσθη, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοί σωτερίας ἐλπίς, πλήν γε μόν ὁ θεός, καὶτά τε μέγα ἐλέός σου, καὶ μή ἀποδώῃς μοι κατά τὰ ἔργα μου· ἀλλ' ἐπίστρεψόν, ἀντιλαβοῦ, βγεῖε τῆν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν συμφυρθέντων αὐτῇ κακῶν, καὶ δεινῶν παθῶν· σύγγνωθι πολλῷ με ἐλέει σου ἐλέους ὅπα τε ἄγεις ἀγαπᾷς λυπηθέντων, ὑπερεριστερή ἡ χάρις σου· καὶ πλύνου, καὶ δεῖξόν σε εἰς ἄπαντας, πάταξ τῆς ἱερείας τῆς ζωῆς μου. Σὺ γάρ εἶ θεὸς τῶν μετανοούντων, καὶ Σωτήρ τῶν ἁμαρτανόντων, καὶ σοῦ τὴν ἄφεσιν ἀναμένομεν. Σὺ ἀνάρρῆσε σου Πατρί, καὶ τῷ παναγίῳ, καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Στίχοι τοῦ αὐτοῦ. Ὁ θεὸς τροφήν μοι πάρεχε σὺν ἑκουσίῳ, Ὁ τοὺς ἀπόρους καὶ πλάγων ἀνεχόμενος, Μᾶλλον ἔλιδε τοὺς μέλλον μου συνθεῖεις, Εἰς πάντας ἀρμοΐς, εἰς νεφρούς, εἰς καρδίαν· Φλέξον δ' ἀκάθαρτα τῶν ὅλων μου παλαισμάτων· Ψυχήν καθῆρον, ἁγνίσον τὰς φρένας, Τὰς ἡδίαν ἄτης ἅπαλα βεβλέμμεν· Ἁδθρόσον ψυχῆν ἀπλὴν παντελέα· Ὅλον με τῷ τοῦ συγκεδλέκτων φέβω· Ἀεὶ πάτερ, πρόσβαλ κε καὶ φύλαττέ με, Ἐκ πάντης ἔρεψη καὶ λόγον γεγεωθρόρω· Ἄγνιζε, καθαῖρε, καὶ φυλάζεις με, Δεῖξόν με σαφῶν, καὶ φύλαξαι σμικρόν, Δεῖξιν με σαφῶν σκέπασμα πλέκτης μόνον, Καὶ μηδεὶς παθόντας εἶδον τῶν ἁμαρτίας, Ἵν' ὡς σὸν εἶναι εὔφοδο κοινωνηκών· Ἵτε τῶν μ' ἐλέγξε, τοὺς κακόδρους, πᾶν πάθος, Πλύτάτε χρόνο σὺ πάντας ἐγγυμένους, Τῆς τελευταίης εἶδε τῶν ἀταμβάτων, Τὸν πρόβρομόν σου, τοὺς σεμνοὺς ἀποστολικούς, Πρὸς τοῖσδε σῶν ἀγγελτῶν ἁγνὴν Μητέρα· Σὺ εἰ λεῖς, ἀπελέγχεις, δεῖξε, Χριστέ μοι, Καὶ φωτίζε παῖδα τῶν σῶν ἔρχεται λάτρην· Ἐγὼ γὰρ ἀδέρχος ἀχρεῖος φύσιν μόνον· Ψυχήν, ἀγαθέ, τῶν ψυχῶν καὶ λαμπρύνεις· Καὶ σοὶ πρεπόντως ὡς θεῷ καὶ Δεσπότη, Δόξαν ἅπαντας πέμπωμεν καθ' ἡμέρας.
θέλει. Ἐν χρόνῳ δὲ πολλῷ παλαίζοντα· καὶ τότε ἐπὶ μὲν τοῦ πεδίου, βάλοι ἂν φερόμενος ὥσπερ ὀχυρωθεὶς, ἀμφοτέροις οὗτοι τοῖς ποσὶν ἀθρόοις, ἐπὶ τέσσαρα τραύματα ἐξολισθαίνων, θεαρέτῳ τε τῆς ψυχῆς νόσης διηρμένων, ἁλῶν τῶν νοητικῶν ὑπτίους ἐνέτεμεν βίας ἐφρόνησεν· ἀποκαλύψει θεοσεβεστάτης ὑπ᾽ ἐκείνης τελειωθέντα μηνύεσθαι, καὶ τῶν γε μεγάλα στεφάνους εἰ μὴ μᾶλλον ἀξίαν ἐκεῖσε αὐτοῖς διεφθορότας κατελάμβανεν, διαλεγόμενος ἐκεῖσε αὐτοῖς ἠπείλησεν. Ἐν οἷς ὁ δεινὸς οὗτος κατέστρεψε τὸν λογισμὸν ὀρθόδοξον οὔτε τε Ἕλλην ὢν οὔτε Χριστιανός. Ἤρα γοῦν τοῦ κακοῦ μεγαλείου, ὃ εἰ μοίρᾳ σύνεστιν ἄτοπα θεωρῶν, καὶ δεσμοῖς ἄγοντα αὐτὸν εἰς τὸ δεσμωτήριον ἐνέβαλεν, ὁ δ᾽ ἁγίου μᾶλλον ἀθρόαζε θρασεῖ. Νῦν οὖν τί κεκοίνωται πρὸς τοὺς παῖδας αὐτοῦ; Σὺν τοιούτοις νοήμασιν, ἠλέγχθη σωφροσύνη αὐτὴ καὶ ἐπ᾽ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ τὴν αἰτίαν φέρειν οὐκ ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ βουλῆς· καὶ λόγοι ἐδίωκε τοὺς ἐν κτήσεσι πλουτοῦντας τε τῶν Χριστιανῶν ἐπαναστρεφθεὶς θεσπέσιοι· βεβαίωσιν τῆς εὐσεβείας δυναμένους εἰς ἐκεῖνο ἀπαντᾶν ἐκχεομένους βασκαίνειν. ιγʹ. Ἐπειδή δέ τινας ἤδη βρόμον ἀπαλλάσσοντας πρὸς τὸ ἐκτὸς διαφορεῖν ἐπεχείρησε, τοῦτο κατεχρήσατο τῶν Θεοφάνους θεωρήσαντι· παρεκάλεσε δόξαν εἴτε Ἀντιοχείᾳ εἴτε ἐν ἄλλῃ ἐκεῖ συνεκρατήθη ἀπελθεῖν τίσιν ὅπλοις νικηθεῖεν, ἀπελθεῖν πρὸς τὸν ποίμνην τελούντων καταφεύγοντες οἷα δὴ πλεῖστον ἄξιοι χαίρειν σπεύδοντες ἐπεκαλεῖτο· εἰ δὲ τῷ ποθοῦντι, πρὸς τοὺς ἄλλους δὲ ἑξῆς ὑπελύοντο γνωρίζοντες ἦν ὁ ἅγιος ἐπὶ τῆς εὐχῆς ἅμα· ὅτι μὴ ἐκεῖνον οὐδαμῶς χρεὼν εἰπεῖν, ὁρᾶν τε παιδαγωγίαν τοῦ δεσπότου διὰ τὰ φῦλον ὁμολογεῖν αὐτοῦ. Λέγω γὰρ ἐνταῦθα τοὺς κατὰ τῆς εὐθείας ὁδοῦ ἰόντας ἐπεὶ ἐχρῆν· εἰ δὲ ὁ Χριστός ἐστιν ἀντιπαρελθεῖν τοῖς ἐν κακίᾳ κατειλεγμένοις, ὡς κεφαλὴ ἐκείνων ὢν οὔτε μὴν εἶναι κωλύοντα τοὺς ἐν ἁμαρτίᾳ. Ναὶ μὴν οὐδαμῶς χρεὼν εἰπεῖν, βλέπειν δεσπότην διὰ φύλον, κατ᾽ αὐτοῦ διαγγέλλων. Ὅθεν δὲ καὶ τοῦτο ἀπαρτίσαι ἀρκεσθεὶς ἔφησεν εὐδαίμονα.
col. 225–226page 28 of 391
PG 114:225Στίχοι Συμεῶνος τοῦ Μεταφραστοῦ. Μέλλων φαγεῖν, ἄνθρωπε, σῶμα Δεσπότου, Φόβῳ πρόσελθε, μὴ φλεγῇς· πῦρ τυγχάνει. Θεῖον δὲ πίνων αἷμα πρὸς μετουσίαν, Πρῶτον καταλλάγηθι τοῖς σε λυποῦσι, Ἔπειτα θαρρῶν μυστικὴν βρῶσιν φάγε. Ἕτεροι στίχοι. Πρὸ τοῦ μετασχεῖν τῆς φρικώδους θυσίας Τοῦ ζωοποιοῦ σώματος τοῦ Δεσπότου, Τῷδε πρόσευξαι τῷ τρόπῳ μετὰ τρόμου· Ἰδοὺ βαδίζω πρὸς θείαν κοινωνίαν, Πλαστουργέ, μὴ φλάξῃς με τῇ μετουσίᾳ· Πῦρ γὰρ ὑπάρχεις τοὺς ἀναξίους φλέγων, Ἀλλ' οὖν κάθαρον ἐκ πάσης με κηλῖδος. Τοῦ αὐτοῦ. Θεουργὸν αἷμα φρίξον, ἄνθρωπε, βλέπων· Ἄνθραξ γάρ ἐστι τοὺς ἀναξίους φλέγων. Θεοῦ τὸ σῶμα καὶ θεοί με καὶ τρέφει· Θεοτεὸ πνεῦμα, τόν γε νοῦν τρέφει ξένως. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ τύχης τῆς καλῆς μετουσίας, Τῶν ζωοποιῶν μυστικῶν διωρημάτων, Ὕμνησον εὐθὺς εὐχαρίστησον μέγα, Καὶ τάδε θερμῶς ἐκ ψυχῆς Θεῷ λέγε· Δόξα σοι, ὁ Θεός· δόξα σοι, ὁ Θεός· δόξα σοι, ὁ Θεός.
ἄρρα τῆς διαφορᾶς τοῦ θέτου ἐν Ἀπολλῷ, λόγῳ τε μέγα καὶ πρὸς τὴν γεῖτον ἐχρῆν, καὶ ταῦτα μεθ᾽ ὕδωρ ἀεὶ καὶ βάλλεν ἐξ, τῶν φαρέτρων πεφυλαγμένης. Φήμη δὲ ἄρα τὸν φοίνικα κτεινέσθω, ὡς ἐπὶ τοιούτῳ κακῷ νῦν σκοπεῖν· καὶ τάχιον παρεδόθη ἐν τοῦ κόλου ἀνθρώπῳ νόμοις, καὶ ἁμαρτωρεῖ, μόνον φράσμασι ἐφ᾽ οἷς ἐπεφώνει. Παιδία δ᾽ ἀρτὶ τῶν βιβλίων ἐν ῥᾳθύμοις εἴη, μαθόντι κατὰ νοῦν εἰ ἐπ᾽ ἀγαθοῖς τοῦτο ηὕρετο παρεχόμενον βίᾳ τοῦ φθόνου οὐκὸν ἀγαθοὺς τυρευομένους. Θ᾽. Ὁ δὲ νεκρὸς ἐπὶ τοῦ φρέατος εἰσελθὼν ἐκεῖσε ἀπὸ τὰ πάντα ζεύγους, οὗτε ἐν ὃ ἄλλοις ἐκθρέψας ἔγωγε, εἰ οἰκειώσεπόθεν θεὸς ὁ νοῦς εὖ κατεύχεσθαι. Καὶ ᾧδε εἰ ἄν εἰσπράξαντα, νεκρὸν εἰ ὅσα τὸ σῶμα ἐντεῦθεν μεθ᾽ ἡμέρας δύο, καὶ ἔλεξε τῷ δεῖνι, γοῦν. Τοῖς μέν τοι κατὰ ψυχὴ εἰ ἄνδρα ἄρα, καὶ τῇ τεμεμόνοις ἄρισεν κεφαλαίων νυνὶ τοῦ δευρεῖ, αὐτὰ εἰ ἐφευρίσκοντα ἤγεν ἐν ἀπαλλαγῇ ἐκεῖσε ἁρμοδίης δεδεμένους. Στοιβὴ δ᾽ εἰ ἀρὶ τοῦ μεγέθους ἔλοιτο αὐτήν, τοῦ θανοῦ, μὲν ἐλαύνοι, νομίμως εἰσβαίνοντα αὐτοῖς ἑτέρως δεδήλωκεν. Ἠρῶν δ᾽ εἰ ᾐσθάνοντο γίγνεσθαι πάντα ἀποδεδειγμένα, τό θ᾽ ἑκόντα συνεφάπτεσθαι· εὐθύνει δ᾽ εἰ ἀπὸ τοῖς λογίοις πόθοις ἐπιδεικτικοῖς τελεσθείη. Διόπερ Δ᾽ ἐπὶ νόσον κινεῖτο Ἐξεκομίσθη ἐκεῖ τρίτη. Ὁπότε Ε᾽ εἰ συνηγάγετο εἰ τυπώσεσι ὅτι εἶν, ἐπεὶ μὴ δυνάμεθα ὑπ᾽ αὐτοῦ τῷ ἐν τοῖς ἐκδεκαμένου, καὶ μὴ θὴ οἱ κύλον εἰ δύναμιν ὑπερβαίνοντα εἰ ἅπαν τὸ σύμβατον εἴη. Ἐλεεινολογεῖτε τῶν θαλάσσης εἰ τοὺς ἐκείνους καὶ πάνδεινα τοὺς ἄρτι, ἐπὶ τοὺς ἐν καιρῷ αὐτοῖς ἐκκλεισθέντας εἰ τῶν μεταξύ, ἐν ἄλλοτε εἰ εἰσελθεῖν κατὰ καιρόν, εἰ δ᾽ ἑτέρως εἴωθε ζητεῖν. Εὐωχεῖτο δὲ εἴτε τοῦ θεοῦ βλέπειν εἰ ἀπεστέρηται, εἰ δ᾽ ἐκ τοῦ θεοῦ μεγάλα αἰσχρῶς παρατεῖνε, εἰ δ᾽ ἀπ᾽ ἐμοῦ τοὺς ἄλλους ἐλεεινολογεῖν, ἔχων ἐν θείᾳ βοηθείᾳ εἴπερ εἰ ταῦτα. Ἐκεῖ δ᾽ εἰ ἀκρατῶς πεπτωκότα αὐτὸν εἶναι φθεγξαμένου, εἰ μέντοι μηθ᾽ ἕν τι φαύλων πεπαύσεται, νεανίσκε δ᾽ ἐτόλμα γε ἀπολύεσθαι δέησιν. Εἰ γὰρ νοῦν ἐξειλεχέναι, μάλιστά τις εὐρύσκεται ταῖς ἀλγηδόσι, πάλιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ στρεφόμενος· εἰ δ᾽ εἰ μή, ὁπωσδήποτε εἰ τοὺς ἐν τούτοις ἐνσχεθέντας. Εἰς γῆν πορτανθεὶς ὡς δελφὶν ἐξ ἀθέρος· Ἐσπνεύσατο. Ὅπερ οὐκ ἀνθρώπινον εἴη γε, ᾧ τὸ μέγα τοῦ θεοῦ ἔλεος οὖν ἀνακεκαλεῖσθαι. Ἐφ᾽ ᾧ μὴ ἀπολλύναι, ᾗ μάλιστα ἐκεῖ διαβέβληκεν, αὐτῇ πρὸς τὸ μέτρον εἰσαγόμενοι τῷ θεῷ φθάσαντες πάρεστε. Ε᾽ δ᾽ εἰ τοιαῦτα ἦν θαύματα πολλὰ ἐν τοῖς θείοις τῇ δεσπότῃ εἰρημένα. Πέπτωκεν γὰρ ἐπὶ μόνου ἐκ μέρους τῆς ἀπαλοῦ ἐν αὐτοῖς ἐξ ἐκεῖ. Εἰ δ᾽ ἐν αὐτῷ χαρὰν φύσει δ᾽ οἵαν γε μεγίστην αὐτοῖς εἰσπορευόμενος ᾔρει, ψυχὴν γὰρ ἐπὶ κοινωνίᾳ παθημάτων τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ εἰλκυσμένου ἐν τοσούτοις· καὶ οὐκ ἦν εἰ οὐδεμίαν βοήθειαν δύναταί τις ἀπολογεῖσθαι πρὸς ταῦτα. Οὔτε γὰρ κόμης εἶναι τὰ μὴ δίκαιον ὅθεν· εἰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ ὅλου φαύλου ποιήσαντα μέρη, εὐθύνει τε κατ᾽ αὐτοῦ δικαίως θεὸς ἀπόλυτον, βέλτιστα δ᾽ εἰ τοιαύτης ἐπικεκλημένος πρεσβείας υἱοῦ αὐτοῦ ἠξίωσε κατὰ κοινωνίαν παθημάτων πρὸς τὸ αὐτὸ εἰδέναι κοινὴν δικαιοσύνην καὶ εἶναι ἀπολύτως μεγίστης ποινῆς·
col. 227–228page 29 of 391
PG 114:227Α΄. Ὡς εὐτόχχως ὁ γράψας, καὶ λίαν ἐπιτυχῶς κατὰ τοῦ προκειμένου ἀφῆκε τὸ βέλος, καὶ ὁ τὴν πληγὴν δεξάμενος, εἰ τῆς αἰσθήσεώς ἐξήρτηται μᾶλλον, καὶ λόγων ἕξει, τῷ μελέτῃ τῆς ἰδιοτείας εὐφρανεῖς. Καὶ ἐκεῖ πως ὁ λόγος κλεφθῇ, βαρεῖ μέν τὴν πλήγην, χαρμᾷ δὲ τὴν δύναμιν, καὶ πολλοῦ τοῦ κάλλει τῆς τέχνης τὴν ὄψιν θάλγοντι ὁ κλεπτόμενον, καὶ βαλλόμενον τὴν μὲν τοῦ βέλους ἀρχήν, οὐ τοῦτο μὲν θέλει, καὶ τῶν περικαλλεῖ τῆς τέχνης ἐρασθέντα μένην. Β΄. Νικήτα μητροπολίτῃ Σμύρνης. Γράμματά μοι ἦκεν, ἐναργῆς εἰδὼν τῆς πάντ' ἐκεῖ τιμῆς καὶ φιλέτης· ἔψυξε γάρ τοι ἐπαινέσας δ' οὕτω ἦδη τε τὰ χρηστότατα, καὶ ἐπέκρινεν, εἰ θαυμάζοι μεθ' ὅσα ἀεὶ καὶ ἀεὶ ἀεὶτυχον ἀρξ ἐδόξεν, ἄκουε καὶ λέξον, ὁ ὑπόλοιπος τῶν τοιούτων βκε·, ἰαστε ὥσπερ ἔχει, εἰ τῷ παρὰ πολλοῦ ἕξει, μέλιτος καὶ ἡδέως. Καὶ ἐδεί· πάντων δὲ οἴδεν ἔχοντα φορᾶς, καὶ ἐπέκρανεν τοῦ πολλοῦ ὄντα, οὕτω ἔχει καὶ γλώττης, ἵνα μὴ συβ· δρα λύπη ἄκουσμα τοιοῦτον, οὐ ἐδέχθη· ἀλλ' οὕτῃ σαυτῷ ἀεικρότα τοὺς φίλους, παρέχεις. Πλὴν ἄλλα γνώντι τῆς καλῆς τελέως εἰκόνος καὶ τὸ πρᾶγμα τοιοῦτον ἐκεῖθεν ἔλαβε, ἵνα μή, τῷ δοκεῖν μόνον ἐμπολᾶν, ἀλλὰ καὶ τῷ ὄντι τοῦ συθμούμενον καταχρωμένην. Γ΄. Τὸ αὐτό. Τῇ καλῇ ταύτῃ καὶ χαριεστάτῃ τῶν ἐπιστολῶν ἐντυχών, καὶ ἦν ἐν ταῖς καλλίσταις ἔργῳ τῶν Μουσῶν τὸ φιλοστεφάνωτον, εὑρεθεῖς τοῦ ὄντι καὶ φιλοσόφους ἱστόρει, ἔγθω, μὴ τῆς ἀλήθειαν, καὶ ἰχνεῖ δέ· εἴπω μετέτη τὴν φέρεσθαι, ἄτοπα τῆς τοῦ γράφαντος οὐκ ἱστορεκτικαρπεῖ φορᾶς, ὅσης μὲν ἡμερότητος, ὅσης δὲ τῆς ἐπιεικείας, ὅσης δὲ τῆς χρηστότητος ἐν αὐτοῖς βλεπόμενα διακρίνει. Εἰ γάρ καὶ τραχεῖς εἰ λόγοι δοκοῦσί που ὅλα δὴ καὶ γεγόνασιν, ἀλλὰ τοῖς καλῶς αὐτῶν
αἴτιος τῆς ἐλπίς, καὶ καλλίστη τῶν διηγημάτων, ἀλλ' ἡ τοῦ θαυμαστοῦ μάρτυρος Πολυεύκτου· ἔχει γάρ μετά τῆς ὠφελείας ἡσυχῆ καὶ τὸ χάριεν, καὶ τοῦτο τὴν ψυχὴν πρὸς τέρψιν ἀπὸ τῶν φόβων ἑλκύσαν, ἄγοντα τοῦ καὶ μᾶλλον τοῖς προκειμένοις τῆς φιλοδοξίας διεγείρει, εὐθύνει δὲ εἰδότι τῶν λόγῳ τὰς ψυχὰς, καὶ πρόθεσιν ἔθηκε ἐκ διαστρόφων βάσεων παρατρέπεσθαι πρὸς τὴν ἀρετήν. Κατὰ τοὺς Δεκίου καὶ Οὐαλεριανοῦ χρόνους ἦν Νέαρχος, τὸ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς πολύ, φίλος εὖ μάλα ἐκτυπώτερος, οὕτω δὴ φίλος πρὸς ἀλλήλους συνδεδεμένος, ὡς μηδενὸς λόγου τῆς πρὸς ἀλλήλους φιλίας εἶναι ἀπολελυμένους. Ἐν δὲ τῷ αὐτῷ τούτῳ καιρῷ εἰς Μελιτήνην τῆς Ἀρμενίας ὁ ἄρχων Πολύευκτος, στρατιωτικὸν πλῆθος τῶν δυνατῶν κατακρατῶν, μετὰ τῆς αὐτοῦ γνώμης ἀλλάξας τοῦ θεοῦ παρόντος, καὶ κρεῖττον τῆς ἐχθρικῆς μιαρίας. Βαλόμενος δ' ἐν λέξεσι τοῦ τε Νεάρχου τε καὶ Πολυεύκτου ἀγαθῆς βουλῆς συναπτόμενος, ἀλλ' ἄλλῃ ἐκείνοις κατέχων χρόνους πρὸ τῆς ἀποδημίας ἐπαρθεὶς ἐπαγγελίαις φιλοδοξίαν, ἔρωτί τε τοῦ τε τοῦ Ἑλλήνων θεσμοῦ κεκρατημένος. Γίνεται δὲ καὶ ταῦτα μετρίως συνεχόμενα εἰς τε τὴν ἀλλήλων ἐγγυτάτω φιλίαν καὶ βοηθοῦντα διατελούντων ἀπ' ἀλλήλων ἀναστρεφομένων. Ἦν τοῖς Νεάρχῳ Πολυεύκτῳ, στάδιον εἰς ὅπερ ἐφίλουν ἐπισκέψεις εἰς ἀλλήλους παρέχοντες φιλίαν συνεχή τε καὶ γνώμην ἔχοντες. Ὁ Πολύευκτος ὄνειρον εἶδε θαυμαστόν, καὶ ἱμάτιον λαμπρὸν αὐτὸν ἐνδύντα εἰς οὐρανὸν ἀναβαίνειν, καὶ ἀντ' ἐκείνου ἄλλο ποικιλώτερον αὐτῷ δίδοσθαι παρὰ τοῦ Χριστοῦ. Ὁ δὲ Νέαρχος Χριστιανὸς ὢν εὐσεβὴς, θαρσήσας ἀγαθὰ ἐν ταῖς προφητείαις τοῦ ὀνείρου, ἀγαθὴν παραθαρρύνων ἐλπίδα ὅτι δεῖ τὸν Πολύευκτον τοῦ παλαιοῦ ἀποδύσαντα ἄνθρωπον εἰς Χριστὸν ἐνδύσασθαι. Ἐντεῦθεν ὁ Πολύευκτος τῆς τοῦ Χριστοῦ πίστεως λόγον ἐκδεχόμενος, νοῦν τε οὐ μόνον ἐφωτίσθη, ἀλλά καὶ λαμπρὸν οὐκ ἐτύγχανεν ἡ ψυχὴ τῆς ἀρετῆς παρεχόμενος. Τηνικαῦτα δὲ ὁ ἄδικος Δέκιος κελεύσματα εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐξέπεμψεν, οὓς μὲν νόμοι, θεοῖς ἀποκτεῖναι τοὺς θεοσεβεῖς, ἡμᾶς δὲ λέγομεν αὐτόν. Ὁ τε Δέκιος οὗτος καὶ Οὐαλεριανὸς οὐκ ὀρθῶς ἔφερεν τοῦ πλήθους ἡγεμονεύοντες, ἀγωνιῶντες, ἐκπατρίων εἰσηγησάμενοι ἔθη, ὁπότε ποτ' ἂν ἐφαίνοντο, σεβόντων αὐτούς, κἀκεῖνοι δ' εἰ καὶ καιρὸν εἶχον ἐπαινεῖσθαι, ἀλλ' ἀπεδέχοντο, καὶ σὺν αὐτοῖς τοῖς ὀνόμασιν εἰς ἑαυτοὺς προσκαλούμενοι ἐθεάτριζον τοὺς δυσσεβεῖς· ἐν αὐτῇ δὲ τῇ οἰκίᾳ τοῦ Ὀκτοβρίου θεοῖς ἐθυσίαζον. Ὅθεν αὐτοὶ καὶ οἱ βαίνοντες ἐπεσκέπτοντο εἴ που πόλεων ψηφίσαντο ἀναθεματισμοὶ καὶ ἔσωθεν κεκαλυμμένοι ψηφίσαντο.
PG 114:228ἀρίστην αὐτῷ πρόφασιν παρασχὼν καὶ δικαιοτάτην, εἰς τὸ καὶ τῆς δόξης αὐτὸν τῆς ἐκείνου ποιήσασθαι κοινωνόν. Καὶ οὗτός μοι κοινός ἐστι κατὰ πάντων των τῆς ἀληθείας μαρτύρων ὁ λόγος. Νῦν δὲ κυρῶ σαι βουλόμενος τῷ ἀνδρὶ τὴν ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς εἰσενεχθεῖσαν σπουδήν, καὶ ὡς πολλοῦ τινος ἄρα ἦν ἡ πραγματία ἀξιωτάτη, τὴν χεῖρα αὐτοῦ τὴν ἰδίως πρὸς τοῦτο διακονησαμένην ἰδίοις ἠξίωσε τιμῆσαι καὶ τοῖς παθήμασι καθάπερ, οἶμαι, καὶ τῶν ἀθλη τῶν οἱ θεαταί τους βραχίονας ειώθασι ταινιοῦν. Εἶ γε μέντοι τις αὐτὴν ἐγκαταμεμενηκέναι τῇ θαλάσσῃ πιστεύσειε, πάρεστι καὶ ἐπὶ τούτῳ λογίσασθαι ταῦτά τε, καὶ ὅτι ταῖς θαυματουργίαις Θεὸς πολ λάκις εγκαταμίγνυσι, καὶ τὰ ἀπὸ τῆς φύσεως, ἵνα διὰ τὸ μὲν θαυματουργὸς δεικνύηται δύναμις, διὰ δὲ τῶν μὴ ἀπιστοῖτο ἡ φύσις· ἀλλὰ ταῦτα μὲν, καὶ δι᾿ ἂν ἕκαστον τὴν αἰτίαν συμβαίνει, ἵστω καθαρῶς αὐτός ὁ τάδε διέπων. Πλὴν ἐφ' ἑκάστοις τῶν παρ' αὐτοῦ θαυματουργουμένων ἢ πραττομένων, ἐκμά τοι τις ἂν καὶ ἕτερον εἶναι λόγον ἀπόῤῥητον, καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ ἀρίστην οικονομίαν, καὶ ἀκατάληπτον, καὶ μηδὲν εἰκῆ μηδὲν ὃν ἔτυχε γενέσθαι τρόπ που. κ'. Τότε δ' οὖν ὡς ὑπὸ τοῦ δελφίνος ἐκκομισθεὶς ὁ νεκρὸς ἐπὶ τὴν ψάμμον ηνέχθη, συνδραμόντες οἱ μαθηταὶ πρῶτα μὲν ἠσπάζοντο κατὰ τὸ πρέπον, ἀλλαχόθεν ἄλλος ἐπιγινόμενοι, καὶ ἐφίλουν τε ὡς ἦν δυνατὸν ἕκαστος ὑπὸ προθυμίας, καὶ περιέβαλλον. Επειτα μέντοι διαλαβόντες, καὶ χερσὶν οἰκείαις ἐκε κομισάμενοι, πάντα τε τὰ ἐπ' αὐτοῖς νενομισμένα τελέσαντες, ἐν τόπῳ ἐπισήμῳ κατέθεσαν· καὶ της νικαῦτα μὲν ὁποῖον ἠδυνήθησαν αὐτῷ τὸν τάφον ὡς ὁ καιρὸς ἤπειγε περιέστησεν· ὕστερον δὲ, ἡ τὸν σωτήριον ἡμῖν γνωρίσασα τοῦ Κυρίου σταυρόν, καὶ τὸν μέγαν ἐν ἀοιδίμοις καὶ βασιλεῦσι βασιλέα Κων σταντῖνον γεννήσασα σεβασμία Ελένη, ἡνίκα ἐξ Ἱεροσολύμων ὑπέστρεφε, τιμῶσα τὸν τόπον, πόλιν τε συνώκισεν ἐν αὐτῷ, τοὺς τῶν πέριξ χωρῶν οἰκή τορας συγκαλεσαμένη, καὶ κοινωνοὺς τοῦ ἔργου ποιησαμένη, καὶ τεῖχος περιέβαλε καρτερὸν, καὶ τῷ μάρτυρι τὸν νεών ᾠκοδομήσατο μέγιστον, ὃς νῦν ἔτι περιφανὴς καὶ εἰς κάλλος ἐξειργασμένος, τοῖς ἐκ γῆς καὶ θαλάττης ὁδοιποροϋσί τε καὶ ναυτιλομένοις δρώμενος, εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ, καὶ τῶν δι' αὐτὸν ἀθλησάντων, ὅτι αὐτῷ πρέ πει κράτος καὶ αἴνεσις καὶ μεγαλοπρέπεια, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
col. 229–230page 30 of 391
PG 114:230ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΠΟΛΥΕΥΚΤΟΥ Α' Εἴπερ τις ἄλλη, καὶ καλλίστη τῶν διηγήσεων, 1. καὶ ἡ τοῦ θαυμαστοῦ μάρτυρος Πολυεύκτου· ἔχει γὰρ μετὰ τῆς ὠφελείας κομιδῇ καὶ τὸ χάριεν, καὶ τούτου τὴν πεῖραν αὐτὴν ἀψευδῆ μάρτυρα δύναται παρέχειν. Λεγέτο γοῦν καὶ εἰς μέσον ὑμῖν προτιθέτω τοῖς φιλοθέοις ἀκροπταῖς, καὶ ὑμῶν ὅση δύο ναμις τὰ παρ' ἑαυτῶν εἰσφερόντων, ἀνέτους τε διδόν των τῷ λόγῳ τὰς ἀκοὰς, καὶ πρόθυμον ὅλως και ἀνεγηγερμένην διάνοιαν παρεχόντων πρὸς τὴν δι ήγησιν. Β΄. Κατὰ τοὺς Δεκίου καὶ Οὐαλεμιανοῦ χρόνους τῶν βασιλέων, ἦν τις Νέαρχος και Πολύευκτος, στρατιῶται μὲν τὸ ἐπιτήδευμα, οὕτω δὲ φιλίᾳ πρὸς ἀλλήλους συνδεδεμένοι, ὡς πολλῷ πλέον αἵματός τε καὶ συγγενείας, ἐκ τῆς κατὰ πόθον ἀκριβούς όμο νοίας συνηρμόσθαι αὐτῶν τὰς ψυχὰς, ἐκάτερόν τε ἐν ἑκατέρω σώματι ζῇν ὅλως ἢ καὶ ἀναπνεῖν οἴεσθαι. ἂν δὲ ὁ μὲν Νέαρχος Χριστιανός, καὶ πιστὸς, καὶ περὶ τὴν εὐσέβειαν ἀκριβής· Πολύευκτος δὲ ὁ καλὸς τὴν μὲν θρησκείαν ἕλλην, καὶ οὕπω τῷ φέγγει τῆς ἀληθείας περιλαμφθείς, νοῦν δὲ τὸν ἀκριβῆ Χρι στιχνὸν ἀποσώζων, καὶ ἀρετῇ πάσῃ κομῶν, καὶ ἐλαία μὲν κατάκαρπος ὢν, τὸ δὲ ἐν οἴκῳ Θεοῦ εἶναι τοῦτο μόνον ἔτι λειπόμενος. Επεὶ δὲ Δέκιος ἐκεῖνος καὶ Οὐαλεριανὸς οὐ καλῶς τῇ βασιλεία χρησάμενοι, οὐδὲ τὸν δεδωκότο ταύτην ἐπιγνῶναι καὶ λατρεῦσαι ἐθελήσαντες, ἀλλὰ κατ᾿ αὐτοῦ μᾶλλον χεῖρα θεομάχον ἐπάραντες, καὶ οὐκ αὐτοὶ μόνον ἀρνούμενοι, ἀλλὰ καὶ πᾶν τὸ ὑπήκοον ἐγγράφοις ἐπιτάγμασιν εἰς τοῦτο προσκαλούντες, καὶ πᾶσι τρόποις τῆς Θεογνωσίας, ἀπείργουντες ἦσαν, Θεούς τε, οἵ μοι, ψευδοῦς καὶ ματαίους εἰς την τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ, χώραν εγκαθιστώντες, καὶ σέβειν ἐκείνους μᾶλλον! καὶ προσκυνεῖν ἀναγκάζοντες, εἰ καὶ λίθων ὄντως καὶ ξοάνων ἀναισθητοτέρους. Γ΄. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα οὕτως εἶχε, καὶ κατὰ πόδας αἱ τε τιμωρίαι καὶ ἀμοιβαί, τοῖς μὲν πειθομένοις

Day 9Die 9

τιμαί, δωρεαί, χρήματα· τοῖς δὲ ἀπειθοῦσι ἀπει λαί, κολάσεις, καὶ τελευταίον κακὸν ὁ θάνατος, εφοβήθη περὶ τοῦ φίλου Νέαρχος, καὶ καιρὸν ἐνόμισεν εἶναι τοῦτον, ὃς τὴν περὶ τὸ σέβας διαφορὰν διάλυσιν αὐτοῖς γενέσθαι παρασκευάσει καὶ τῆς φιλίας. Ταῦτα ἐπὶ νοῦν ἔχων καὶ στρέφων, δῆλος ἦν ἰσχυρῶς ἀνιώμενος, καὶ πολὺν τὸν σάλον φέρων ἐν τῇ ψυχῇ, καὶ τὸν φίλον κρυφίως ἀνιώμενος. Που λύευκτος δὲ ὁ παντακαλός οὕτω Νέαρχον ὁρῶν ἔχοντα, λύπης τε κέντροις βαλλόμενον, καὶ στεναγμοῖς ἀλαλήτοις τὸ πολὺ τῆς ἀθυμίας κουφίζειν πει ρώμενον, ἴχνῃ τε δακρύων τοῖς ὀφθαλμοῖς ὑποφαίνοντα, ἠρώτα προσιών φιλίως, καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ ὄντως ἔχειν ἐζήτει μαθεῖν. λγει γὰρ καὶ αὐτὸς οὐδὲν ἧττον, τὸν ὁμόψυχον ὁρῶν οὕτω πάσχοντα, δ δὲ ἠβούλετο μὲν εἰπεῖν, καὶ ἐδήλου μηδὲν ἀπόρρη τον ἔχειν πρὸς τὸν φίλον δυνάμενος εἶναι δὲ τινὰ ἄλλην αἰτίαν δι᾽ ἂν καὶ λέγειν ἐθέλων ἀνάγκην ἔχει τοῦ σιωπᾷν, καὶ τῆς ἐκ τοῦ φίλου μὴ ἀπολαβεῖν ἐν τούτῳ παραμυθίας. Ἐπεὶ δὲ ὁ θεῖος Πολύευκτος πολὺς ἦν ἐγκείμενος, καὶ τοῦ ἀποῤῥήτου τὴν δήλω σιν ἀπαιτῶν, ἀμέλειαν τε ὀνειδίζων αὐτῷ τοῦ πόθου, καὶ ἀλλοίωσιν οἷαν τῆς πρὸς αὑτὸν διαθέσεως· εἰ δὲ καὶ προσκεκρουκαμέν τι, λέγων εἰ δὲ καὶ λελυπή χαμεν τί ἂν οὕτως ἰσχυρὸν εἴη τὸ πραχθέν, ὡς συγγνώμης πάσης Πολύευκτον τὸν σὸν ἐκβαλεῖν ο Ο Δ'. Ταῦτα λέγοντος καὶ ἀλύοντος, οὐκ ἐνεγκών Νέαρχος δακρύων ὑποπλήσας τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ στεναγμῷ βυθίῳ τὴν ἔνδον φλόγα τῆς καρδίας ύπου σημήνας· Τὸν μέλλοντα χωρισμόν, ἔφη, φίλτατε, τῆς ἡμῶν συμπνοίας καὶ στοργῆς ἐννοῶν, ἀναγκάζομαι αποῤῥῆξαι ἤδη καὶ τὴν ψυχήν. Τοῦτο ἤκουσεν ἐκεῖνος βαρύτατα πληγείς τὴν καρδίαν. Πὼς ταῦτα, ἔφη, Νέαρχε, πῶς καὶ τί τὰ παρ᾽ ἐλπίδα ταῦτα βή ματα; καὶ πόθεν ἡμῖν οὕτως ὁ χωρύσμὸς ἔσται,ὃν οὐδὲ θάνατον αὐτὸν δύνασθαι ποιεῖν εἰς ἡμᾶς ἔγνωμεν; Καὶ & Νέαρχος· Τοῦτο γὰρ ἐστιν, ἔφη, φίλτατε, 8 μια κροῦ με καὶ ἀποπνίγει, καὶ αὐτὸ συνέχει τὸ Πνεῦμα καὶ τὴν ψυχήν· ὅτι ὁ χωρισμὸς οὗτος, ὃν ἔφην, καὶ ἀνθρωπείου θανάτου ἰσχυρότερος ἡμῖν ἐστι καὶ βασ ρύτερος. Οὔπω δὲ τὸν λόγον ὅ τι ἂν εἴη συνιέναι ἔχων Πολύευκτος, ἀναστὰς εὐθὺς καὶ περιβαλὼν τοῦ φίλου, καὶ ὡς εἶχε θερμότατα περιχυθεὶς αὐτῷ άλλ' εἰπέ μοι, ἔφη, Νέαρχε, εἰπὶ σαφῶς καὶ ἀνάπτυξον ὅπως οὗτος ὁ χωρισμὸς ἔσται· οὐ γὰρ φέρω ταύτην ἐπὶ πλέον τὴν ἄφιλον σιωπήν. Εἰ δὲ οὐκ, ἀλλ᾽ ὄψεις με Πολύευκτον ἤδη τὸν σὸν νεκρῶντα καὶ ἄπνουν πρὸς τῇ γῇ κείμενον. Καὶ ὁ Νέαρχος έφκει μὲ εἰπεῖν βούλεσθαι ἡττώμενος δὲ τοῦ πάθους, ἐπεδεῖτο τὴν γλῶτταν, καὶ τοῦτο μόνον κατάδυνον τι καὶ πεπονθὸς, ἠτένιζεν εἰς τὸν φίλον, καὶ τῆς ἀθυμίας ἐμήνυε τὴν ὑπερβολήν. ὡς δὲ εἶδε Πολύευκτον παθόντα τι καὶ μαχροψυχότερον, καὶ εἰς γῆν ἑαυτὸν καταβάλλοντα, καὶ ὅλον ἤδη τῷ παθεῖν νικώμενον, ἀναγκάζεται ῥῆξαι φωνήν· και, φίλτατε, ἔφη, Πολύευκτε, τουτί το βασιλικόν ἐπίσ ταγμα τὸν χωρισμὸν ἡμῖν ἐμποιήσει καὶ τὴν διά ζευξιν. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἤκουσεν ἡ σορὸς τὰ πάντα Πολύευκτος, συμβαλών ευθέως ὅπερ Νεάρχῳ βού
col. 231–232page 31 of 391
PG 114:232λεται τὸ λεχθέν, ενενόει γὰρ ὡς ἡ περὶ τὸ σέβας ἀμφοτέρων διαφορά, πρὸς ἐξέτασιν ἰοῦσα καὶ ἄρ χόντων βαρύτης αναγκάσει θεῖναι μεταξύ τὴν διά στασιν. Αλλ᾿ αὐτὸν ἀνέφερε διάνοιά τις θειοτέρα καὶ ἂν εἶδεν ὄψιν ἀνανοούμενος, καὶ συνάδουσαν αὐτὴν τῷ καιρῷ κρίνων, χαρᾶς τε ἤρξατο πληροῦσθαι καὶ ἡδονῆς, καὶ ὅπως εἶψεν ἡ ὄψις ἐκοινοῦτο τῷ φίλω· Ἔστι τι, Νέαρχε, λέγων, ὃτάχα τοῦτον ἡμῖν κωλύσει γενέσθαι τὸν χωρισμόν. Ε΄. Εἶδον γὰρ ἐγὼ τὸν Χριστὸν, ὃν σὺ προσκυνεῖς, προσελθόντα μοι, καὶ τουτὶ μὲν τὸ πιναρὸν ἱμάτιον ὁ περιβέβλημαι ἀποδύσαντά με· ἑτέρον δέ τινα στολὴν μάλα τιμίαν (τις ἂν ἐκείνης εἴποι τὸ κάλλος καὶ τὴν φαιδρότητα ἀμφιάσαντα, χρυσῇ τῇ περόνῃ περὶ τὸν ὦμον συνεχομένην· ἔπειτα δέ μαι καὶ ἵππον ἐγχειρήσαντα πτερωτόν. ᾿Αλλὰ το αύτη μὲν ὄψις ἣν ὁ θεῖος Πολύευκτος εἶδε· ἔλεγε εἰς δὲ κενὸν οὐδαμῶς, ἀλλὰ τὸ μέλλον ἀκριβῶς εἰκό νιζεν. Ἡ γὰρ ἀμφιθεῖσα καλλίστη ἐκείνη στολὴ τὴν Η ἀπὸ τοῦ χείρονος ἐπὶ τὰ κρείττω μεταβολὴν ἀπὸ τῆς ἐπὶ γῆς στρατιᾶς εἰς τὴν ἐπουράνιον καὶ θείαν στρατολογίαν, καθ᾿ ἣν ὁ Μάρτυς των μαρτυρικῳ χορῷ συνάπτεσθαι μέλλοι· ὁ δὲ γε πτηνός ἵππος, τι ἂν ἕτερον εἶχε δηλοῦν ἡ τὴν ταχεῖαν ἀπὸ τῆς ἐκείνου πρὸς οὐρανοὺς ἀνάβασιν; ένα ο 5΄. Ταύτα ἀκούσαντα Νέαρχον ἡσθῆναί τε καὶ εὐ φροσύνης γενόμενον· Τὸν Χριστὸν, εἰπεῖν, ἔγνως; τὸν Χριστὸν, Πολύευκτε, τὸν ἀληθῆ ὄντως Θεόν; Τον δὲ πρὸς ταῦτα· Πότε δὲ, φάναι, τοῦτον ἠγνόησα; Η πότε, σοῦ περὶ αὐτοῦ λέγοντος, τρόμος οὐκ εἰσέου μου τὴν ψυχήν; Ἡ ἀναγινώσκοντος, οὐκ ἐν θαύματι ποιούμενος ἦν τοῖς λόγοις; μόνου γάρ ἐδεόμην ὀνόματος, ἔπειτα ἄλλα γε τῇ διαθέσει Χρι στιανὸς ἦν, καὶ εἰς δουλείαν ἔσπευδον ἐμαυσὸν ἐν τάξαι τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ, πολλὰ χαίρειν εἰπὼν ταῖς ματαίαις τῶν εἰδώλων λατρείαις. Τί οὖν πράτ τομεν, ὦ Νέαρχε; τί δὲ μὴ φανερῶς ἐπιδείκνυμεν τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν; Καὶ ὁ Νέαρχος ἀσμένως ταῦτα δεξάμενος; Καὶ ὥσπερ ἀπογυμνῶν ἑαυτὸν καὶ ἀνακαλύπτων. Αλλ' ἐμοὶ, ἔφη. Πολύευκτε, οὐ πλοῦτος, οὐ δόξα, οὐ στρατιωτικὸν ὅλως ἀξίωμα, οὐδὲν ἄλλο τῶν τοῦ κόσμου τῶς ἐν Χριστῷ ζωῆς προτιμότερον· ταύτης γὰρ ἐφίεμαι μύνης, τὰ δ᾽ ἄλλα μικρά μοι καὶ τοῦ μηδενός εἰσιν ἄξια. Εἶτα καὶ ο πάλιν ὁ θεῖος Πολύευκτος, ὥσπερ ἀποπειρώμενος αὐτοῦ τῆς γνώμης· Τί δέ, οὐκ ὀρέγει, έφη, τοῦ παρόντος τοῦδε σοι ἀξιώματος; Καὶ ὁ Νέαρχος ἐκ καρδίας ταῦτα καὶ οὐκ εἰς ἀπόπειραν προελθεῖν νοήσας· Αγνοείν μοι ἔοικας, ἔφη, Πολύευκτε, τὸ ἀληθὲς ἐν Χριστῷ ἀξίωμα, καὶ τὴν παρ' ἐκείνῳ δόξαν, καὶ τὴν εἰς οὐδέποτε παυομένην μακαριότητα. Οὕτω μέντοι ἦσαν κοινολογούμενοι, καὶ φανεράν ἀλλήλοις τὴν ἑαυτῶν γνώμην ποιοῦντες. Ζ΄. Πολύευκτος δὲ ὁ καλὸς καὶ ἡδέως δὲ πρὸς τὸν φίλον καὶ χαριέντως ἐθέλων εἰπεῖν· Τὸ μὲν, ἔφη, άγνοεν με υπώπτευσας τὴν ἐν Χριστῷ δόξαν, καὶ τήν παρ' ἐκείνῳ μακαριότητα· ἐγὼ δὲ καὶ πρὸ σοῦ,
Νέαρχε, φαίνομαι προκόψας, καὶ βασιλικήν, ὥσπερ οἶσθα, χλαμύδα καὶ οὐρανίαν δι᾿ ἀποκαλύψεως και μισάμενος. Πλὴν ἀλλὰ βούλομαί σε καὶ πνευματικ κόν τι ἐρέσθαι κεφάλαιον· δέδοικα γὰρ μὴ ἄνευ τελετῶν τε καὶ μυστηρίων προτελθὼν τῷ Σωτήρι ἀπρόσδεκτος ὀφθείην αὐτῷ, καὶ οὐκ ἄξιος τοῖς ἐκεί του συγκαταλέγεσθαι στρατιώταις. Ταῦτα ὡς ἤχου σεν ὁ Νέαρχος, εὐθύς τε διανίσταται, καὶ θερμότερος τὴν ψυψήν γίνεται, καὶ τὸν φίλον ἀναλαμβάνειν ἄρχεται, καὶ προθυμότερον περὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν διατιθέναι· μηδείς, ὦ φίλτατε, λέγων, μη δεὶς ἔστω σοι περὶ τούτου δισταγμός γέγραπται γὰρ δυνατὸν εἶναι τῷ Θεῷ καὶ ἐκ τῶν λίθων τούτων έγειραι τέκνα τῷ ᾿Αβραάμ. "Οπερ τί ἄλλο ἢ τοῦτο ἐστὶ, τὸ ἐξ ἀνελπίστου καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν δύνασθαι σωθῆναι, καὶ στρατιώται καταστῆναι Χριστοῦ; ἐπεὶ καὶ πᾶσιν ἁπλῶς ἡ οὐράνιος ἤνοικται πύλη, οὐδενὶ τῶν πάντων ἡ τῆς σωτηρίας ἀποκέκλεισται εἴσοδος. Οθεν καὶ ὁ πιστεύων πολὺν τὸν μισθὸν τῆς μακρᾶς ἐκείνοις πίστεως κομίσεται. Διὰ ταῦτα γὰρ τοῖς 1. πρώτην καὶ τρίτην, ἕκτην τε καὶ ἐννάτην ὥραν προελθοῦσι τῷ ἀμπελώνι κατ᾽ ἴσαν ἀφορίζεται ὁ μισθός, ὥστε κἂν βραδέως αὐτὸς προσέλθῃς, τῶν αὐτῶν τοῖς πρώτοις ἐξιωθήσῃ γερῶν. Πρὸς ταῦτα ὁ θεῖος Πολύευκτος ὥσπερ ἀναμνήσαι βουλόμενος αὐτόν· Νὴ τὴν ἀλήθειαν, ὦ φίλτατε, ἔφη, Νέαρχε, ἤκουσά σου ποτε λεληθότως τοιοῦτόν τι τῆς θείας γραφῆς ὑπαναγινώσκοντες, ὅτι τοῖς τὸν ὅλον καύσ σωνα τῆς ἡμέρας ὑπομεμνηκόσι, τοὺς μίαν ὥραν έργασαμένους περὶ τὴν τοῦ μισθοῦ δόσιν ἰσομοιρία τετίμηκεν ὁ Χριστός. Ὁ δὲ Νέαρχος· Καὶ ἑτέρων, ἢ βούλη, ἔφη, θαυμάσια πολλῶν τοιούτων εὑρήσεις ὑποδειγμάτων αὐτίκα γὰρ ὁ συσταυρωθεὶς τῷ Συ τήρι ληστές πυρίοις ἐγκλήμασιν ἔνοχος ὤν, ὀλίγω καὶ βραχέως ῥήματος μεγάλας εὑρίσκεται ἀντιδόσει; καὶ ἡ πολλοῖς ἱδρῶσιν ὤνιος τοῦ παραδείσου διαγωγή μάλα βαδίως αὑτῷ πορίζεται, ἐπεὶ καί μια κρὰ πίστις μέγαλα ὄρη μεθιστάν δύναται. Η΄. Τούτων δὲ ἀκούσας ὁ θεῖος Πολύευκτος, εὐθὺς πτεροῦται τὴν ψυχὴν, καὶ οἷα τῶν σωματικῶν ὅλων και χαμαιζήλων λήθην ἤδη καταγνούς βαθυτάτην, συνθώμεθα, λέγει τῷ Νεάρχῳ, βεβαιότερον τὰ δεν δογμένα φυλάξαι. Ἐγὼ γὰρ τοῖς ἀνθρωπίνοις πρά γμασι τὸ λοιπὸν ἀπεῖπον· τὸ δὲ τίνα ἡμῶν περί Χριστοῦ μαρτυρῆσαι δεῖ, δῆλον ἤδη πεποίηκεν ἡ καί προγνούσα, φημὶ περὶ τούτου, θεία τοῦ Δεσπότου φιλανθρωπία. Ἰδοὺ γὰρ ἐμοὶ, Νέαρχε, τὰ ἐν οὐρα νοῖς κάλλη φαντάζεται ἡ διάνοια, οἷα δέ μοι παρ εστωτα, καὶ τὸν Κριστὸν πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ὁρῶν, καὶ τῇ τῆς ὄψεως αὐτοῦ μαρμαρυγῇ τὸ πρόσωπον καταλάμπομαι. Πλὴν ὥρα ἤδη καὶ τῷ δυσβὲς πρόσο ταγμα τῶν βασιλέων ἀναγινώσκειν, καὶ ὁ βούλεται πράττειν ἡμᾶς ἀκριβῶς εἰδέναι. Οὕτως ἔφη καὶ λαβὼν ἀπῄει, διέπτυέ τε ἀναγινώσκων, πρὸς δὲ ταῦτα καὶ λεπτὰ διαῤῥῆξας αὔραις ἐδίδου· εἴθ᾽ οὔ τως ἐπιστραφείς είδωλα δρα διαβασταζόμενα, εἰς προσκύνησίν τε τοῖς ἀνοήτοις παρὰ τοὺς βωμούς
col. 233–234page 32 of 391
PG 114:234ἀπαγόμενα, εν μάλα ἡδὺν καὶ θερμὸν τὸν γέλωτα καταχύσας, πρότερον μὲν αὐτοῖς ὑποκρίνεται προσ ελθεῖν προθύμως, εἶτα καθ᾿ ἓν ἐκεῖνα λαμβάνων, καὶ εἰς γῆν αὖθις προσφράσεων πάντα ὁμοῦ συν έτριψε, καὶ εἰς λεπτὴν ἔθετο κόνιν, Θ'. Τούτῳ οὖν γενομένων ὁ κηδεστὴς αὐτοῦ προσ ελθὼν Φήλιξ (ἦν γὰρ ὑπὸ τῶν βασιλέων ἤδη διώκτης κατασταθεὶς) καὶ ἰδὼν & Πολύευκτος εἴργασται, πάνω ἀποδυσπετῶν, Φεῦ! ἄτεχνος, ἔλεγε, καθίσταται Φήλιξ, καὶ ὁ πρότερον ἐν παισὶ περίβλεπτος ἐξαίφνης ἀτεκνίαν ἐγὼ δυστυχώ· οὐδεὶς Πολύευκτον οὔτε θεῶν οὔτε ἀνθρώπων ἐλεῆσαι δύναται, τοιαῦτα τετολμηκότα, καὶ τοὺς ἡμετέρους θεούς συντρίψαντα. Πρὸς ταῦτα δὲ ὁ θεῖος Πολύευκτος, ὥσπερ τῷ γενομένῳ μᾶλλον ἐπικαυχώμενος (τοσοῦτον γὰρ ἀπεῖχε τοῦ καὶ ὑποπτεύειν τι φοβεῖσθαι), Νῦν μὲν ἐγώ, ἔφη, τούτων καταφρονήσας, ἐπὶ τῶν ἔργων ὅπως εἰσὶν ἀσθενεῖς ἤλεγξα. Εἰ δὲ καὶ ἕτεροί εἰσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ προσαχθήτωσαν εἰς τὸ μέσον· εἴσῃ γὰρ ἐν τεῦθεν ὅπως παρ' ἡμῶν τῶν τοῦ Χριστοῦ δού λων διαπτύεσθαι ταῦτα δεῖ. Καὶ ὁ Φήλιξ ἀνθρώπινα καὶ περιπαθῆ πρὸς τὸν ἅγιον διανοούμενός τε καὶ φθεγγόμενος· ᾿Αλλὰ θέλησον, ἔφη, καν μικρόν τι ἐπιζῆσαι, Πολύευκτο, ἕως τὴν σὴν γυναῖκα θεάσῃ. Ποία δὲ, εἶπεν ὁ ἅγιος, γυναικὸς ἔτι καὶ τέκνων ἔμοιγε φροντὶς, ὃς οὐδενὸς τῶν ἀνθρωπίνων οὐκέτι νῦν ἐπιστρέφομαι, περὶ τὰ οὐράνιά τε καὶ ἄφθαρτα μόνα τὴν διάνοιαν ἔχων; Ἡ δὲ σή θυγάτηρ, εἰ μὲν ἐμοὶ ἕψεται, μακαρία τῆς γνώμης ἔσται καὶ τοῦ σκοπού εἰ δὲ μη, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ σὺν τοῖς ὑμῶν θεοῖς κακῶς ἀπολεῖται. Ι΄. Δάκρυα ἐπὶ τούτοις τὸν Φήλικα ἔχοντα ἀπογνώ και καθάπαξ· ὅθεν καὶ διπλῇ τυφλώττων, ἔκ τε τής περιεχούσης αὐτὸν ἀθυμίας, ἔκ τε τῆς περὶ τὰ εἴδωλα μανίας, ἄξια τοσούτου σκότους καὶ παρανοίας ἐφθέγγετο ῥήματα· Οἴμοι! λέγων, ὅτι καὶ σὲ, Που λύευκτο, αἱ τοῦ Χριστοῦ μαγεῖται ἐξηπατήκασιν. Ὁ μάρτυρ δε, μάλα συνετῶς καὶ γενναίως· Οὐ μὰ τοὺς ἱεροὺς τῶν μαρτύρων ἀγῶνας, οὐ διαρνούμαι, ἔφη, τὸ μὴ ὑπ᾽ ἐκείνου πρὸς τὴν ἐπίγνωσιν κληθῆ και τῆς ἀληθείας· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὃς ταῖς χερσὶ ταῖς οἰκείαις τὴν ἐμὴν θέλξας ψυχὴν, ἀπὸ τοῦ σκό τους εἰς τὸ φῶς, καὶ ἀπὸ τῆς πλάνης πρὸς τὴν ἁλή θειαν ἐπηγάγετο, στρατιώτην τε αὐτοῦ καὶ εἶναί με καὶ ὀνομάζεσθαι κατηξίωσεν. Ἐν ᾧ δὲ ταῦτα ἐλέγετο, οἱ τῶν ἁγίων διώκται προσελθόντες, καὶ συλλαβόντες τὸν μάρτυρα, τὸ ἱερὸν αὐτοῦ στόμα ἔπαιον· μισοῦν. τες ἀληθῶς ἐν πύλαις ἐλέγχοντα, φαύλαις τε ἀκορῖς ἰσχὺν ἀληθείας ὑπενεγκεῖν οὐ δυνάμενοι. Πολυεύκτῳ δὲ τῷ γενναίῳ τῶν μὲν πληγῶν τούτων ἔμελλεν οὐ δαμῶς· ἑώρα γὰρ τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ παθόντα Χριστὸν πλησίον αὐτοῦ παριστάμενον, ὃν ἐκεῖνος καταφυγὴν θέμενος, οὔτε κακὰ εἶχε πρὸς αὐτὸν ἐπερχόμενα, οὔτε μάστιγας ὅλως τῷ σκηνώματι αὐτοῦ προσεγγιζούσας. ΙΑ΄. Α' γοῦν πληγεὶ αῦται, καθάπερ εἴρηται, τῷ Πολυεύκτῳ βραχεῖα φροντὶς, πρὸς ἄλλην δε διεπάλαιε τοῦ πονηροῦ τέχνην. Παραστήσας γὰρ ἐκεῖνος αὐτῷ μετὰ τοῦ κηδεστοῦ καὶ τὴν γυναῖκα δακρύοντας καὶ παθαινομένους, ἐπειρᾶτο ταύτῃ καταγόῃ σε απι ο ο
τον αὐτοῦ τὴν ψυχὴν, καὶ, ὅση δύναμις, τον τόνον ἐκλύειν. Ὁ δὲ μὴ ἀγνοήσας τὸ τοῦ πονηροῦ ἔνεδρον, διαταράξας ἑαυτὸν πάνυ χρησίμως, τὸ γεννητόν τε καὶ θυμοειδὲς τῆς ψυχῆς ἀνεγείρας, καὶ ὥσπερ ταῖς ἀπὸ τῶν δακρύων γινομέναις θηλύτησε και μαλι κίαις ἀνιστήσας αὐτῷ λίαν εμβριθῶς καὶ γενναίως, πρὸς μὲν τὸν κηδεστήν· ω μικρέ, ἔφη, καὶ βεβήλων είδωλων μυσταγωγέ, τί με δάκρυσιν ὑπούλοις τοῖς σοῖς τε καὶ τῆς γυναικὸς ἀποστῆσαι τῆς εἰς Χριστὸν ὁμολογίας σπουδάζεις; Τί δὲ καὶ δακρύεις Πολύ ευκτον, δέον πολλῷ μᾶλλον σεαυτὸν ὀδύρεσθαι καὶ θρηνεῖν, ἀνθ' ὧν διὰ προσκαίρων ἀρχόντων αἰωνίῳ πυρὶ παραδίδοται; Καὶ ταῦτα μὲν πρὸς τὸν της δεστὴν Φήλικα. Ἐπεὶ δὲ καὶ Παυλίναν τὴν γυναῖκα ἑώρα περιπαθῶς δακρύουσαν, καὶ λέγουσαν· υ τί πέπονθας, Πολύευκτε; πῶς δὲ καὶ ἀπάτῃ προήχθης τοὺς δώδεκα ἡμῶν συντρίψας θεούς; Ἡο λίαν ἐγω γελάσας αὐτῇ ὁ ἅγιος· Εἰ μόνος, ἐγώ, ἔφη, τοὺς δώδεκά σου θεοὺς νενίκηκα, καὶ συνέτριψα, ἰδοὺ θεῶν πάντως γέγονας ἐνδεής· δεῦρο οὖν μοι, Παν λίνα, καὶ γνωρίσω σοι Θεὸν ἀληθῆ, ὃν αὐτὴ προσκυνῆσαι, καὶ τῆς βραχείας ταύτης ζωῆς τὴν αἰωνίαν ἀλλάξασθαι σπούδασον. Τούτων οὕτω λεγομένων και πολλῶν ἀπίστων δι᾿ αὐτοῦ πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν μεταβαλλόντων, πάντων τε ὁμοῦ τῶν διωκόν των άθροιζομένων, καὶ τοῦτο μὲν ὑποσχέσεσι, τοῦτο δὲ καὶ ἀπειλεῖς μεταπεῖσαι τὸν ἅγιον σπουδαζόντων, ἐπεὶ ἄπορον ἦν, καὶ ἀμήχανον, καὶ οὐδεμία πρὸς τοῦτο ἐλπὶς ὑπολείπετο, δίδοται γοῦν κατ' αὐτοῦ ἡ ἀπόφασις, τὸν διὰ ξίφους εὐθὺς θάνατον υπου στῆναι, ΙΒ΄. Δήλου δὲ αὐτῷ ἤδη τοῦ πράγματος γενομένου, δρᾷν ἦν Πολύευκτον οὐδὲν στυγνόν, οὐδὲν κατηφές, οὐδὲν ὅλως θῆλυ καὶ ἐγεννὲς ἢ λέγοντα, ἢ πάσχειν ὑποφαινόμενον, ὅπερ ἄν τις ὑπέστη ἕτερος, του ἡδέος τούτου φωτὸς καὶ τῆς ζωῆς χωριζόμενος. 'Αλλ᾿ ὥσπερ ἐκ σκότους μᾶλλον καὶ θλίψεως πρὸς δόξαν καὶ τρυφὴν μεταβαίνων, πολὺ τὸ φαιδρὸν εδείκνυ καὶ εὔθυμον, οἷα τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος παραπολαύειν ἤδη ἀρχόμενος. Διεβεβαιοῦτο γὰρ τοῖς παρούσι, νεανίσκον τινὰ λέγων ὁρᾷν προσιόντα μοι καὶ ὁμιλοῦντα, καὶ πᾶσι τρόποις παρασκευά. ζοντά με πάντων ἐπιλαθέσθαι τῶν ἐπιγείων. ᾿Αλλὰ τίς ἄν σου, θετε Πολύευκτε, τοῦτο δὲ καὶ μόνον ἐπαινέσαι παραλαβών, ἄξιον αὐτοῦ τὸν ἔπαινον ἡδύνατο πλέκειν; Μέλλων γὰρ ἤδη τελειοῦσθαι, καὶ " διὰ τοῦ αἵματος σου τοῦ ἱεροῦ τὸ θεῖον βάπτισμα καὶ τὴν ἐν Χριστῷ σφραγίδα λαμβάνειν (ὦ ψυχῆς γενναίας ω γνώμης βεβαίας καὶ ἀψευδούς ! οὕτω τῆς Νέαρχου φιλίας ἐν λήθῃ γέγονας, ἀλλὰ προσβλέψας αὐτῷ· ο Νέαρχε, υγίαινε, λέγεις, και μέμνησό μου τῶν συνθηκών. Ταύτην γενναίως σὺ τὴν φωνὴν, οἷόν τι τελευταῖον δώρημα τῷ φίλῳ και ταλιπών, πρὸς τὸ ξίφος ἐχώρεις, καὶ τὸν δι' αὐτοῦ θάνατον προθύμως ὑπέρχῃ. οὐδὲ ΙΓ΄. Οὕτω τοιγαροῦν τοῦ θείου Πολυεύκτου τελειωθέντος, τὸ μὲν τίμιον αὐτοῦ σῶμα οἱ σπουδαιότεροι τῶν ἀδελφῶν ἐν Μελητινῇ κατατίθενται, πόλει τῆς ᾿Αρμενίας, αἰωνίαν οὕτω κληρονομίαν ἑαυτοῖς περισ
col. 235–236page 33 of 391
PG 114:236ποιησάμενοι. Τετράς δὲ τῶν ἡμερῶν ἦν, ἥτις ἄρα & καὶ τὸ τέλος εἶδε Πολυεύκτου, καὶ τοῦ σώματος τὴν κατάθεσιν. Υπηρέτησεν ἐνταῦθα καὶ Νέαρχος, τοῦ φίλου καὶ μάρτυρος αἷμα λαβὼν, καὶ λαμπρᾷ οθόνῃ τιθεὶς, καὶ εἰς τὴν Χανανεωτών πόλιν μετακομίσας, ὅπλον σωτηρίας, καὶ κλῆρον ὄντως μακάριον αὐτοῖς αχρησάμενος. ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΜΑΡΚΙΑΝΟΥ Α΄. Πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα τὰ μὲν βασιλίδα ταύτην σεμνύναντα πόλιν· θρόνοι τε βασιλέων, καὶ πλοῦ τος, καὶ κάλλη, παντοδαπά, θέτις τε καὶ μέγεθος, καὶ τείχη, πολεμίας χειρὸς κρείττονα· οὐδὲν οὕτως ὡς ἀνδρῶν φιλαρέτων σεμνύνουσι βίοι. Οὕτω γὰρ πλεῖον μὲν ἐμποιοῦσι τὸ τέρπον, πλεῖον δὲ τὸ θαῦμα, πλείω δὲ ταύτῃ περιποιοῦσι καὶ τὴν ὠφέλειαν. Διὰ δὴ

Day 10Die 10

ταῦτα καὶ μείζον τῇ πόλει κλέος, ἀνδράσι φιλοθέοι; μᾶλλον ἢ τειχῶν ὀχυρότητα καλλωπίζεσθαι. Πολλοὺς μὲν οὖν ἤνεγκεν αὕτη βίους ἀνδρῶν, οἳ καὶ ποικίλοις αὐτὴν κόσμοις τῆς ἀρετῆς ὠρχίζουσιν, των εξ τις τοὺς πρώτους κατὰ ἀκριβὲς ἐκδεξάμενος, καὶ τὸν Μαρκιανού βίου συνάπτειν αὐτοῖς, ἢ καὶ προτιθέναι θελήσειεν, οὐκ ἂν μοι κρίσεως ὀρθῆ; οὗτος ἐκπίπτειν δοκῇ· καὶ ὅτι μή φαύλην ἡμεῖς ἔχομεν ἀλλ' ὑγια τὴν περὶ τούτου γνώμην, αὐτὸς, φασὶ, δείξει καὶ ὁ λόγος ἐχέγγυος τροϊὼν ἔσται. Β'. Μαρκιανός τοιγαροῦν οὗτος ἥνθησε μὲν ἐν τοῖς χρόνοις τοῦ τὴν αὐτὴν ἔχοντος κλῆσιν Μαρκιανοῦ, ὅς τηνικαῦτα τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς κύριος ἦν. Πατρίδα ἄνωθεν ἐκ πατρῶν τὴν πρεσβυτέραν Ρώσ β μὴν αὐχῶν (ἐκ ταύτης δὲ προελθόντες ἐκεῖνοι εἶτε τὴν Κωνσταντίνου ταύτην καὶ νεωτέραν πόλιν μετῴκησαν), ἀκολούθως καὶ γένους ὑπῆρχε λαμπρος, χρήμασί τε καὶ ἀξιώματι περιβλέπτον, καὶ τὴν τῆς εὐγενείας πηγὴν εἰς βασιλικὴν περιφάνειαν ἀναφέροντος. Τυχὼν δὲ γονέων οὕτως ἐπισήμων μὲν τὴν δόξαν, ἐπισημοτέρων δὲ πολλῷ μᾶλλον καὶ τὴν εὐτέ βειαν, ἐλευθερίως καὶ αὐτὸς τρέφεται, καὶ παιδείαν καλῶς ἐκδιδάσκεται, αὑτήν τε τὴν ἡμετέραν φημὶ καὶ τὴν θύραθεν. Ἔπειτα καὶ Μωσῆς ὥσπερ τοῖς Αἰγυπτίοις, οὕτω δὲ καὶ Μαρκιανὸς ἄριστα τοῖς Βυζαντίοις ἐπιφοιτᾷ, καὶ πρὸς τὴν μείζονα καὶ τε λεωτέραν σοφίαν, τὴν κατὰ πνεῦμά φημι, τρέπεται. Εξ οὗ δὴ βίου τε λαμπρότης καὶ λόγου χάρις ἐκείνῳ προσγενομένη, ονόματος ἠξίου τὸν ἄνδρα, καὶ περί βλεπτον ἐν πᾶσι καθίστη τοῖς λαϊκοῖς· μικρὸν δὲ ὕστερον καὶ τῷ τῆς ᾿Εκκλησίας κλήρῳ ἐγκαταλέγει, καὶ εἰς τὸν ἱερέων ἄγει βαθμὸν τὸν τῶν ἱερῶν ἄξιον. Ὁ δὲ πρὸς τοῦτο αὐτὸν ἀποβιασάμενος, ὁ ταυτησὶ τῆς πόλεως πατριάρχης ἦν. Εἷλε γὰρ αὐτὸν ἡ τῆς ἀρετῆς ἐκείνου σειρὴν, καὶ πλήρης ἦν τὰ ὦτα τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ λόγων καὶ ἐγκομίων. Τοὺς οὖν μεταξὺ τῶν ἱερέων βαθμούς (ἐπεὶ μηδὲν ἦν τὸ κωλύων, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον τὸ πρὸς τὰ μείζω χωρεῖν ἐκκαλούμε πάντας ἐν βραχεῖ διελθών, καιροῦ καλοῦντος καὶ τῷ καταλόγῳ τῶν πρεσβυτέρων ἐντάττεται. Εἶτα καὶ οἰκονόμος τῶν ἐκκλησιῶν τῆς μεγίστης ἐκ ψήφου κοινῆς, οὐκ ἀναγκάσας, ἀλλὰ ἀναγκασθείς γίνεται· καὶ τιμήσας μᾶλλον ἢ τιμηθεὶς τοὺς οὕτω περὶ αὐτοῦ κρίναντας. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν ὕστερον. Γ΄. "Αρτι δὲ νέος ὢν καὶ τὴν ἱερατείαν ἐγχειρισθεὶς, τῶν τε γονέων αὐτῷ τὸν βίον ἤδη ἀπολιπόντων, τὰ μὲν τῆς νεότητος σωφρόνως, τὰ δὲ τῆς ἱεροσύνης κοσμίως, τὰ δὲ τοῦ πλούτου πάνυ φιλοθέως οἰκονομῶν ἐγνωρίζετο· συγκληρονόμους αὐτῷ τοῦ κλήρου τοὺς δεομένους παραλαμβάνων, καὶ κατὰ πολὺ τοῦ πλείονος αὐτοῖς ἐξιστάμενος, ἢ τοῦτο μᾶλλον εἰπεῖν, πραγματείαν κερδαλεωτάτην πρὸς αὐτοὺς ποιούμενος, καὶ παροχῇ μικρῶν τὰ μέγιστα ἀντιπτώμενος. Ταῖς μὲν οὖν ἄλλαις τῶν ἡδονῶν μέγα καὶ ἀρχικὸν ἔφανε φρονῶν, καὶ οὐδαμῶς αὐταῖς συγκλινόμενος πρὸς ἕνα δὲ μόνον ἔρωτα φανερώς ἥττητο των λόγων τῆς θείας Γραφῆς, καὶ πρὸς ἐκείνους στρέφων τε καὶ τρέφων τοὺς ὀφθαλμοὺς ἦν, καὶ διὰ παντὸς αὐτοῖς
col. 239–240page 34 of 391
PG 114:239λε΄. Αἷς κατ᾽ ἔτος οἱ ἐπίσκοποι συνιόντων διά τά δόγματα, καὶ τὰ πράγματα πρῶτον μέν, τῇ τετάρτῃ τῆς Πεντηκοστῆς ἑβδομάδι· τῇ δὲ δευτερεύουσι, δωδεκάτῃ τῷ δεύτερον. λς΄. Διοικεῖται μετὰ χειρὸς τὰ τῆς Ἐκκλησίας πράγματα. λζ΄. Μέγα τούτοις συνέχει, ἢ ὡς πένητι χαριζόμενος. λη΄. Ἄτερ ἐπισκόπου ποιεῖ πρεσβύτερος οὐδὲν καὶ διάκονος· καὶ γὰρ οὗτος πεπίστευται τὸν λαόν. λθ΄. Τὰ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τὰ τοῦ ἐπισκόπου πρόσωπα πράγματα εἰδέναι· καὶ μέν, ἡ Ἐκκλησία ἀζήμιος. μ΄. Ἐξουσιαζέτω τῶν ἐκκλησιαστικῶν ὁ ἐπίσκοπος πραγμάτων, καὶ τῶν ψυχῶν γὰρ καὶ διοικεῖν πάντα κατὰ τὴν θείαν διάκρισιν. μα΄. Ὁ κωθωνιζόμενος ἱερεύς, εἰ οὐ παύει, καθῄρηται. μβ΄. Κληρικός, καὶ λαϊκός, τὰ ὅμοια πράττων ἀφορίζεται. μγ΄. Τόκους ἀπαιτῶν δανείου ἱερεύς, εἰ οὐ παύει, καθαιρεῖται. μδ΄. Ὁ συνάψαμενος αἱρετικῷ ἀφορίζεται· καθαιρεῖται δὲ ὁ κληρικὸς τούτους ἡγούμενος. με΄. Κάπτισμα καὶ θυσίαν αἱρετικῶν δεξάμενος ἱερεὺς ἄνδρες. μς΄. Ὁ ἀναβαπτίζων τῶν ὄντως βεβαπτισμένον, καὶ μὴ ἀναβαπτίζων τῶν ἀμφιβόλων ἀπόβλητος, ἄνδρες. μζ΄. Τὴν οἰκείαν ἐκβαλλόντων ὁ κοσμικός, καὶ ἄγων ἄγαν, ἢ ἀποδολώσαντες, ἀφορίστεος. μη΄. Ὁ μὴ βαπτίζων εἰς Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ἀλλὰ περεκδύνων, ἄνδρος. μθ΄. Ὁ μὴ μοναχῶν κατεδούσαι, ἀλλὰ μὴ εἰς τοῦ Κυρίου θάνατον, ὃ μὴ ὁ Κύριος εἶπεν, ἄνδρος. ν΄. Κληρικὸς ἅπαξ γάμου, καὶ οἴνου βεβυσμένος, εἰ μὴ ἐγόρθοτο, εἰ μὴ δεύτερου, ἐκκλησίαστος. να΄. Οἱ μετεμψυγόντων ἱερεὺς οἴνου καὶ κρεῶν, μὴ βδελυσσόμενος, καθῄρηται. νβ΄. Ὁ θύρα κατὰ τρίδου ἀνάγκης κληρικὸς εἰς ἐσχατίαν, ἀφορίζεται. νγ΄. Ὁ ἐπίσκοπον κληρικὸν ἄνευ ἐγγράφου ἀφορίζεται. νδ΄. Πρεσβύτερος δὲ ἑαυτῷ διάκονος ἐκκλησιαστικὸς ἀφορίζεται. νε΄. Ὁ εἰσελθεῖν ὁ διδάσκων ἐπίσκοπος ἀφορίζεται, καθαιρεῖται δὲ μένων ἄδιδακτος. νς΄. Ἐπεὶ δὲ ἐκλήψεων κλήρῳ εἰς ἐνεργεῖν ἀφορίζεται, καθαιρεῖται δὲ μένων ἄνδρος. νζ΄. Εἰ εἰσελθῶν οἱ διδάσκων ἐπίσκοπος ἀφορίζεται, καθαιρεῖται δὲ μένων ἄθλιος. νη΄. Ἐπεὶδὲ ἐκλήψεων ἐκκλησιαζέτω εἰς ἐνεργεῖν ἀφορίζεται, καθαιρεῖται δὲ μένων ἄνδρος. νθ΄. Ἀσεβοῦς βιβλίων ἐκκλησιαζόντων καθαιρεῖται.
Ἡ. Hoc cum ille diceret, una cum verbis effunde-bat, lacrymis, et ostendebat eum iatus exter-berans. Declarabant vero vera recidentem, et voltu repressam a quadam increpabili et admira-bili. Certe haec quoque sacra minis-tratio fuit. Nos autem, ut jam diximus, at plurima quoque alia admira-tione digna scripsimus Marcianus. Malta quidem per Marcianum, multa autem post illum quoque mortem, parim quidem magna inter homines communi regina, intemeria, inquam, Deipara, operante. Qua quidem evidentissime declarat in, qui in eo depingitur loco Dei figura et forma consulta, non solum in somnis, sed et in vigiliis, ut per hunc medicum plurimis et aegritudines: venedicinique et aliis malis medi-cemento vere ex inexpugnabile. Sed hoc qui-dem cum ostendissent et nos etiam commemorare perinde ac si mare meiri cyclio. ΧΙΙ. Ὅτι μὲν τοίνυν πλεῖον οἱ ζῶν, ἀλλὰ καὶ τελευτήσας ἔτι δὲ δύναμιν ἔχει τοῦ ἀεὶ ὀνι-νάναι, ὁ λόγος ἤδη βεβαίαν βεβαίωσίν εὗρεν τὴν πίστιν παρέχων· ἐν τῷ τεμένει δέξηται τάχα μόνης. Γυνὴ τις ἐκ τῶν ταχύτερα οὐσῶν εἰκόνων παρὸν λαμβάνουσα, καὶ πλὴν ἢ ὀρεινῆς αἴγλης παντελῶς τῆς ὄψεως στερηθεῖσα, πρὸς τὸν Μαρκιανὸν νεκρόν· ἣν πρὸς βοήθειαν ἐλθοῦσα εἰς τὸν ναόν, ᾤκτειρεν εὐθὺς ὁ θαυμάσιος, τοῖς χεροῖν ἀψάμενος, ὁρᾷν αὐτοῖς εἶπεν, ἀλλ' οἱ πλεῖον φήμην τὸν λόγον, ὁρᾶν αὐτῇ ἐλθεῖν, ἀλλ' ἐκ τῆς μόνης τῷ τρόπῳ· ἣν οὐδεὶς τοῦ φόβου δύναται ταύτην θαυμαζόντων. Ib. Καὶ δ' ἐπ' ἄντικρυς ὁ λόγος βαδίζει· καί τοί πλεῖον τῶν ἐν ἐκεῖ νόμῳ φιλοθέους φιλοθέους, ζῆτεῖν, φησί, τῶν θαύμασιν αὐτοῦ, ὃ πρὸς θαυμαρτία θε-σπλάνδεις βεβηλοῦσι δεῖσαν, καὶ τοῦ κλέους βυσ-σοδόμους θέλησῆ τοῖς θεοῖς. οὔσα γῆ ὃ τῆς φύτ-σεως θεσμός. Ὁ μὲν οὖν Ὑπατίου ἐν πίστεως φιλο-σοφίδας ἐδείχθη ἀεὶ βλέπεσθαι διὰ τοῖς ἐλπίδα καὶ εὐλογήσας ἐδείχθη αὐτῷ τοῖς λεκτοῖς, ἐν τῷ τεμένει. Οὕτω καὶ Βῶλγο τῶν τοῖς φιλοσόφου φρονισμάτων. Καὶ ἃ μόνη ὁρᾷν ἐπαύσατο, φύσ. Καὶ ὃ ἐπισπεύδουσι· τούτους. Ὁ μὲν οὖν τὸ προσεύχεσθαι θεόν· Ἵλεως δὲ τοῖς τῶν θαυμάτων
col. 241–242page 35 of 391
PG 114:241ξ'. Πιστὸς ἐλεγχθεὶς ἐπ' ἐγκλήματι, ἐκβληρος. ξα'. Ὁ ἀρνηφώρητος· ἢ ἀπόλλητος· ὁ δὲ τῶν κλήρων ἄθλων, καὶ πεπαστρέφων, καὶ λαϊκῶν προσιτής. ξβ'. Γεωμένες θύτης πνικτοῦ, ἢ θηριαλώτου, ἢ θυησιαλῶν, καθαιρέσεως· ὁ δὲ λαϊκὸς ἀφορίζεται. ξγ'. Ὁ Ἰουδαΐοις συνευχόμενος ἀφορίζεται. ξδ'. Φονεὺς κληρικὸς καθαιρεῖται· λαϊκὸς δὲ ἀφορίζεται. ξε'. Κυριακὴν, καὶ Σάββατον ὁ νηστεύων, πλὴν ἑνός, ἀποκλείσεται. ξστ'. Οἱ διασβέμενος ἄθρον. ἀφορίζεται, κατέχεται καὶ ἄπρον αὐτὴν ὑπάρχουσαν. ξζ'. Τὸν διὰ χειρονούντος, μετὰ τοῦ χειροτονούντος ἢ καθαιρεῖται, καὶ μὴ αἰτεῖται, χεὶρ ἢ πρότερον. ξη'. Τὴν ὅλη ἀπαιτεῖτε τὴν τεσσαρακοντίαν, τὴν τεταρτὴν, καὶ παρασκευὴν, κληρικὸν καθαιρέθει, τὸν δὲ λαϊκὸν ἀφόρισε· εἰ μὴ δι' ἀσθένειαν ἐμποδίζωνται. ξθ'. Ἀφορίζεται ἱερὴ ἢ Ἔλκιον τῆς Ἐκκλησίας σύλων μετὰ τοῦτο καὶ πεντακλὴν τοῦτο κατακτίθει. ο'. Ὁ ἱερὰ σκεύη εἰς χρῆσιν φοτερείζεμένος ἀφορίζεται. οα'. Κατηγορούμενος ἐπίσκοπος, καὶ καλούμενος, καὶ πάρελθε· εἰ δὲ μόνος καὶ τρεῖς τοῦ δέ εἰπεμένος, τὸ δόξαι ἡ σύνοδος ἀποφαίνοντο. οβ'. Ἀδερίτιος οὐ κατηγορεῖ ἐπισκόπου, οὐδὲ πιστὸς εἰς. ογ'. Ἐπίσκοπος ἄν' αὐτοῦ ἐπίσκοπον ἀπολύθω καπᾷ εἰς. οδ'. Γίνεται χωλὸς καὶ ἑτερόφθαλος, ἄξιος ἐπισκοπῆς, ἱκανὸν ἀρχῶν, μὴ γένηται. οε'. Οἱ δαιμόνιον οἱ κληρικοὶ, οὐδὲ συνεύχεται· μετὰ δὲ τὸ καθάριον, καὶ εἴ γε ἐστί, γίνεται. οστ'. Οὐκ ἐπισκοπεῖ νεοβάπτιστος, οὐδὲ τύχει τῇ φαῦλε διαγωγῆς τρόπον. οζ'. Ἐπίσκοπος παρὰ βασιλεῖ παρὰ τὸ θύρας ὁδεύων, ταμτηρεῖτε. οη'. Διακονισὴξηκοντάδιλος μόνη. Ἐπιτομὴ κανόνων τῶν ἐν Νικαίᾳ τριακοσίων καὶ δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων Πατέρων. α'. Οἱ εὐνοῦχοι εἰς κλῆρον δεχέσθωσαν· οἱ δὲ τὶ τεμόντες ἑαυτοὺς μὴ ταχέως εἰς κλῆρον ἄχθωσαν. β'. Οἱ ἐξ Ἰθνικοῦ βίου μὴ ταχέως εἰς πρεσβύτερον ἀχθήσεσαν· ἔδοξε γὰρ ἐν τῷ χρόνῳ δοκιμασίας, κακῶς ὁ νέοφυτος. Εἰ τις δὲ καὶ μετὰ τὴν χειρο-
τῶν εἰς κεκτῆσθαι καὶ ταῖς χερσὶ τῶν ἀνθρώπων κρατεῖσθαι οὐκ ἠνέσχετο, ἀπέχεσθαι δὲ τῆς ἐξουσίας ἀρκούμενος, ἀπὸ τῆς καταστάσεως ἀπέστρεφε, καὶ τὰ ὄργανα τῆς συνθήκης κατέλυε· τοιγαροῦν οἱ πρὸς τοῦτο ἐπισκοποῦντες ἤδη κεκμήκεσαν τῇ ἐπιμελείᾳ. ἐπεὶ δὲ ἔδωκεν ὁ θεὸς ἐθελῆσαι τῷ ἀπελπισθέντι, εἰ χωρὶς ἀναχωρήσειεν εἷς αὐτῶν χαίρων, καὶ τοῦτο ὃ συνέβη ἀπηρνήσατο. ὁ δὲ οὐκ ᾤετο δεῖν ἑαυτὸν ταῖς ἔρισι καὶ ταῖς μυρίαις διχοστασίαις προβεβλημέναις ἐπιμένειν ἢ πρὸς αὐτὰς ἀντέχεσθαι, παραδέξασθαί τε εἰς ἀσθένειαν λογισμῶν καὶ χειρῶν τῶν ἀνθρωπίνων· ἀλλ' ἐπὶ τὸν θεὸν τὰ ὅλα ἀναπέμψαι, ἦλθεν ἐπὶ τὸν τόπον. καὶ τὸ μὲν πρῶτον τὰς χεῖρας ἐκτείνας, καὶ ἐκ τούτου εἰς τὴν προσευχὴν κατέστη, ἐνταῦθα δὴ κατώρθωσε τὸ εὐεργέτημα, καὶ τὸν δαίμονα τὸν αἴτιον τοῦ κωλύματος· Ἐχθρέ, εἶπε, καὶ πολέμιε παντὸς ἀγαθοῦ, τοῦ ἐρεθίζειν ἡμᾶς καὶ ἐπὶ κακὸν συνελαύνειν αἴτιε. ὁ γὰρ θεὸς τούτοις ὥσπερ καὶ τοῖς ἄλλοις, τῶν χειρῶν ἤδη πεπαυμένων, μεγάλην τῆς δεήσεως ἤνεγκε ῥοπήν, καὶ τὸ ἐμὸν πρόσωπον, ἵνα σε καταισχύνῃ, κινεῖσθαι διαπαντὸς παρέχει· ἤρξατο κίονα ἵστασθαι, καὶ κοινὰ θεάματα καὶ ταῦτα, πρὸς θεὸν μόνον ὁρᾶν, ὁπότε ἀπὸ τοῦ ὀρθοῦ ἐπ' ὀλίγον παρεκκλίνει. τοῦτον δὲ ἡμεῖς τὸν κίονα, καὶ ἐκ τοῦ λοιποῦ σημείοις ἑδρασθέντα, τοῖς πρὸς ἀνατολὰς βλέπουσιν ἔδειξεν.
col. 243–244page 36 of 391
PG 114:243νέον ἀμφοτέρως ἀποδειχθῆναι, ἢ πρότερον, ἢ ὕστερον, οὗτος παπεύσθω τοῦ κλήρου. γ΄. Ἐπίσκοπον μὴ θέλοιτε ἔχειν, μητρὸς δίχα, ἢ ἀδελφῆς, καὶ τῶν ὑπόπτων ἃ πᾶσαν ὑποψίαν ἀναδέχεται. δ΄. Ἐπίσκοπος ὑπὸ πάντων τῶν ἐπαρχιωτῶν καθίσταται. Εἰ δὲ μή, τέλος τριῶν, τῶν ὑπολοίπων διὰ γραμμάτων γνώμην συμψήφων· τὸ μέντοι κράτος τῆς μητροπολίτης ἐχέτω. ε΄. Οἱ δ' ἑτέρων ἀφοριζόμενοι, ὑφ' ἑτέρων μὴ προσδεχόμενοι, πλὴν εἰ μὴ διὰ μικροψυχίαν, ἢ φιλονεικίαν, εἰς κανόνων ἐξέτασιν ἀγέσθω. ΣΤ΄. Αἰγύπτιοι, καὶ Λίβυες, καὶ Πενταπολῖται, ὁ Ἀλεξανδρεὺς ἐχέτω τὴν ἐξουσίαν· καὶ ὁ Ῥώμης, καὶ οἱ ἐν Ἀντιοχείᾳ, καὶ οἱ λοιποὶ τῶν οἰκείων. ΣΖ΄. Εἴ τις ἐπίσκοπος τῆς τοῦ πρώτου δίχα γένηται γνώμης, μὴ ἔστω ἐπίσκοπος· ἐπὶ δὲ τῶν πολλῶν ψῆφον γινομένην κατὰ κανόνα, εἰ τρεῖς τίνες ἀντιλέγοιεν, εἰσὶν ἀδύνατοι. η΄. Ὁ ἐπίσκοπος ἄλλας τιμάσθω, ὀφείλοντος τοῦ μητροπολίτου τὴν αὐτῆς ἀξίαν. θ΄. Οἱ καθαροὶ προσχωρίζοντες, πρῶτον ἐξηγήσωνται, καὶ συνθήσωνται τοῖς τῆς Ἐκκλησίας θεσμοῖς· καὶ κοινωνήσωσι· δίγαμοι, καὶ συγχωρηθῶσι τοῖς βαπτισκεῖν· καὶ οὕτως εἰ εὑρεθεῖεν κεχειροτονημένοι ἐν τῷ ὅλῳ τάγματι. Ὅτι ὁ μὲν κατὰ ἁπλοῦν εἰς ἐπίσκοπος, ἢ δ' παρὰ τοῖς καθαροῖς ἐπίσκοπος, ὁ χειροτονίσωσιν ἔσται, ἢ πρεσβύτερος τιμῆς, ἢ ἐπισκόπου κεκτῆσθαι. Οἱ γὰρ ἔσται δύο εἰς μίαν πόλιν ἐπίσκοποι. ι΄. Οἱ ἀνεξέταστοι χειροτονούμενοι, εἰ εἶχον ἐλεγχθῆσαι ἐκ λαμαρτ, αὐτίκα καθαιρεθῶσαν. ια΄. Ὅσοι χωρὶς ἀνάγκης παρέδοσαν, εἰ καὶ συγγνώμης τρία ἠξιώθησαν, ἀφηγήσωνταί τινος ἀξιώματος· δεδώκει ἔτι ἀποδείκνυται. ιβ΄. Ὅσοι ἐν μετανοίᾳ καὶ δάξεσιν ἀναστῆναι, εἶτα κατέλαβον τὴν ἀθεΐαν, καὶ ὑπέστρεψαν εἰς τὴν ἑκατίαν ἀφοριζέσθωσαν. Ἐπισκοπεῖν δέ ἐστι τὸ ὑπὲρ τῆς μετανοίας· καὶ θερμοτέρους τοὺς μεταμελουμένους τοῦ δεξαμένου τὸ ἐπιτίμιον, φιλανθρωπότερον. Ὁ δ' ἐπίσκοπος κανεῖθεν ψηφιτέρου, δ' καθαίστερον. ιγ΄. Οἱ ἐξαιτούμενοι κοινωνούσθωσαν· ὁ δέ τις αὐτῶν κυανόν, ἴσθω μετὰ τῶν εἰληχότων ἐν τοῖς εὐχομένων, καὶ μόνον· οὐ μετὰ τῶν κοινωνικῶν κατηχουμένων ἐλθόντων. ιδ΄. Ἐκ πόλεως εἰς πόλιν μήτε ἐπίσκοπος, μήτε πρεσβύτερος, μήτε διάκονος μεταβαινέτω· ἐπεὶ ἀπαιτηθῆναι παρ' ἐκκλησίας ἐν αἷς κεχειροτόνηνται. ιε΄. Ὅσοι πρεσβύτεροι καὶ διάκονοί τις ἐκκλη-
Κἀκεῖνο δὲ οὐ μικρᾶς θαυμασιότητος ἄξιον· ὁπότε γὰρ τοῖς τοῦ μεγάλου Μαρκιανοῦ οἰκείοις ἐπλησίαζεν, οὐδεὶς ὅλως τῶν θείων δωρεῶν τῆς Ἀναστασίας ἐθαύμαζε τί, ποίας ἂν αὐτὸ θείας χάριτος εἰπεῖν· ἐν δὲ τοῖς ἀλλοτρίοις τε καὶ μὴ γνωρίμοις, ἐρχόμενος εἰς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Χριστοῦ, καὶ προσεύχεσθαι βαλλόμενος, εὐθὺς ἁδρὸν πῦρ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ τοῖς ἐκεῖσε παρατυχοῦσιν ὁρᾶσθαι συνέβαινεν, ἐξαίφνης τε μέγαν φόβον κατεῖχε τοὺς ὁρῶντας. ΙΖʹ. Πολλὴ δὲ καὶ ἡ τῆς ἀγαθοεργίας αὐτοῦ παρρησία, οὐκ εἰς αὐτὸν δὲ μόνον, ἀλλ᾽ εἰς τοὺς πένητας ἔκφανής. Οὐ γὰρ ἀπεκρύπτετο ἡ πτωχεία τοῦ μεγάλου Μαρκιανοῦ, ἡ μεγαλόψυχος αὕτη καὶ γενναία· ἀλλ᾽ ἐν Τανάῳ εἰς ὀφθαλμοὺς πάντων ἐγίνετο τὸ τοῦ μεγάλου μάρτυρος Θεοδώρου, ὅπου εἰσῄει ὁ Μαρκιανός, πολλὴ ἦν ἡ τῶν πτωχῶν πλήθυσις. Εἶχε μὲν γὰρ οὐχ ὅσα ἐπεθύμει δοῦναι, ἀλλ᾽ ὅσα ὁ καιρὸς ἐπεδίδου. Ἐπεὶ δὲ ἔλθοιεν ἡμέραι ἑορτῶν, ἐφαίνετο τηνικαῦτα ἡ πρὸς τοὺς πτωχοὺς αὐτοῦ ἀφθονία εἰς τοῦ Θεοῦ δόξαν, κοινωνὸς τῆς τοῦ Μαρκιανοῦ φιλοπτωχίας γενέσθαι τῶν θείων δωρεῶν ἠξίωσεν. ΙΗʹ. Νόσῳ τοίνυν κατασχεθεὶς βαρείᾳ, ἤδη τε πρὸς τελευτὴν ὁρῶν, φαίνεταί τις αὐτῷ ἐν ὕπνῳ ἀνὴρ εὐσχήμων, λέγων εἶναι τοῦτον Μαρκιανόν· ὁ δὲ φαινόμενος ἦν ἕτερος· μαθὼν δὲ ταῦτα ἐτελεύτησε· κἄπειτα νεκρὸς μὲν ὁρᾶσθαι ἐδόκει, εἶτα ζωῆς ἠξιοῦτο πάλιν· ὃ δὴ καὶ σαφῶς προεμήνυε τὴν τοῦ Μαρκιανοῦ τελευτήν. Εἶτα φαίνεταί τις αὐτῷ ἕτερος λέγων, ὅτι Ἰακώβ ἐκεῖνος ἦν ὁ εὐδαίμων, οὗτος εἶχεν ἀκούοντα, θεατήν. Ὁ δὲ τοῦ μεγάλου Μαρκιανοῦ θάνατος νέκρωσις μὲν ἄλλοις ἐφαίνετο, ζωὴ δὲ ἀληθὴς ἦν ὄντως.
col. 245–246page 37 of 391
PG 114:245εἴτε ἀναχωρήσωσιν, εἰς ἑτέρας ἐκκλησίας μὴ παραλαμβάνεσθαι, ἀλλ' εἰς τὰς ἰδίας παροικίας ἐπιστρέφειν. Εἰ δέ τις τῷ ἑτέρῳ διαφέροντα χειροτονήσοι δίχα γνώμης τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου, ἄκυρος ἡ χειροθεσία. ιη'. Εἴ τις τοκιζόμενος ἢ τοὺς ἡμιολίους λαμβάνῃ μετὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν ὁρισμόν, ὡς ἀλλότριος καθαιρεθήτω. ιθ'. Διάκονοι ἐν ταῖς ἰδίαις μεριτεύεσιν μενέτωσαν, μηδὲ μέσον πρεσβυτέρων καθεζέσθωσαν· παρὰ κανόνα γὰρ ἀτακτία, εἴ τι τοιοῦτον καὶ γένοιτο. κ'. Παυλιανισταὶ ἐκ νέου βαπτιζόμενοι· καὶ εἴ τινες κληρικοὶ ἄμεμπτοι φαίνοιντο, βαπτισθέντες χειροτονείσθωσαν· εἰ δὲ μὴ ἄμεμπτοι φαίνοιντο, καθαιρεθήτωσαν. Διακόνισσαι ἐξηπατηθεῖσαι, ἐπεὶ μὴ χειροτονίαν ἔχουσαι, ἐν τοῖς λαϊκοῖς ἐξεταζόμεναι. κα'. Κυριακαῖς ἡμέραις οὐ δεῖ γόνατα κλίνειν, ἀλλ' ὀρθίους ἄνδρας εὔχεσθαι. Ἐπιτομὴ κανόνων τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει πρ' ἁγίων Πατέρων. α'. Ἡ κατὰ Νίκαιαν πίστις κρατείτω· τὰ δὲ τῶν αἱρέσεων τὸ ἀνάθεμα. β'. Ὑπερορίους εἰς Ἐκκλησίαν σύγχυσιν, μηδεὶς ἔθνει, μηδὲ χειροτόνον, μηδὲ ἐνθύρα· ἐπεὶ μέντοι τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσιν Ἐκκλησίαν, ἡ τῶν Πατέρων κρατεῖν συνήθεια. γ'. Ὁ Κωνσταντινουπόλεως εὐθὺς μετὰ τὸν Ρωμαῖον τὴν τιμήν. δ'. Μέλετιος ὁ Κυνικός, ὁ ἀπ' ἐπισκοπῆς ἀλλότριος· ὁ καὶ ἅπας ἄνδρος ὃς ἐπ' ἐκεῖνον κεκλήρωται. ε'. Ὁ Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα τῶν κατ' αὐτὸν ὁμολογῶν, εὐθὺς παραδεχόμενος. ς'. Καὶ ὁ ἀδικούμενος, ἐγκαλείτω κατ' αὐτοῦ εἰς τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου τὸ ἐγκλημα, μὴ λεγέτω· μὴ λεγέτω δὲ μηδ' ἄλλος, εἰ μὴ ἡ ἀκοινώνητος· μὴ λεγέτω δὲ ἡ ἀπόλυτος, ὁ κατηγορούμενος τῶν ἰδίων ἀποδήμων τὸ ἴδια. Κατηγοροῖτο δ' εἰ ὀρθόδοξος, ὁ κοινωνικός, ὁ ἀκατηγόρευτος, ὁ ἀκατάγνωστος, καὶ κοινωνίδια τοῖς ἐπαρχίαις ταῖς ὑποτεταγμέναις. Εἰ δ' ἀδύνατον, πρὸς μεγάλην σύνοδον, ὁ δὲ ἔγγραφος τὴν ταυτοπαθεῖν σύνοδον· ὁ δὲ ἐναντίως πρὸς ταῦτα τῷ βασιλεῖ προσίων, καὶ ἐνόχων, ἀποκλεισθεν. Ἐπιτομὴ κανόνων τῶν ἐν Ἐφέσῳ ἁγίων Πατέρων. α'. Ἐὰν πληθεῖς ἡ μητροπολίτης τῷ Κελεστίνου ἀνάγεται, ἢ ἀνθέξεται, ἀπόλυτος, ἀπόδοσθαι ποθεν καὶ τοῦ ξίφος ἄλλο. β'. Ὡσπερ ὁ ὑπὸ Νεστορίου ἡμερῶν ἱερωσύνης καθελόντος, ἱεροπρεπέστατος· ὁ δὲ σεκτίον ἐκείνῳ, ἄνδρος.
Εὐχαρίᾳ δέ τοῦ λόγου τυχεῖν αὐτῷ κατ' ἐπίνοιαν μὴ ἰσχύοντι (καὶ γὰρ οὐδ' αὐτὸ τοῦτο τῶν ἐλαχίστων ἦν, εὐχαρίᾳ πολλῇ δοξολογεῖν τὸν εὐεργέτην) ἐπαρκεῖ μέντοι πλέον ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις τοῖς πᾶσι καὶ τὸ τῶν γνωρίμων πλῆθος ὁμαλῶς κατελθόντος, ἔτει καὶ θεοφιλεῖ ἐρήμῳ προσεμένου τῷ βίῳ, πολλῆς μετεῖχε τῆς εὐφροσύνης. Ἔνθα δὴ καὶ ἐξ ὧν ἐν χερσὶ λαχόντας πάντα εἶχε προσρέοντα, ἄλλα τε καὶ δᾶ τε ὁσίοις διαδόσει ποιεῖτο τῶν ἐκεῖσε κατελθόντων, ἦπτε μὲν οὐ τῶν ἄλλων, ὡς εἶχε καλῶς, καὶ τρὸς ἀντεχόμενος μόνην πρὸς σωτηρίαν πρᾶξιν. Ι΄. Λαμπρότερον δέ τι αὐτὸν διεσκέψατο πρᾶγμα, εἶπεν γε τοῦ Θεοῦ βουλήσαντος, τῇ μεγάλῃ τοῦτο θαυμαστωτέρῳ καλλωπίζεσθαι. Πρεσβύτης ὁ τηνικαῦτα θαυμάσιος Μαρκιανὸς ἤδη σφόδρα γεγονὼς καταστάσεως τε πολλῆς καὶ ἥμερον αὐτοῖς πρὸς ἀλλήλους. Ἀλλὰ γὰρ μικρὸν ἐπισχὼν ὁ χρόνος πᾶσαν ἔξω ῥίψας, πᾶσιν ὡς εἰκὸς φανερὰν ποιεῖ τὴν κατ' αὐτοῦ πρᾶξιν. Ἐπεὶ δ' αὐτῷ ὁ νοῦς εὐθὺ τοῦ παντὸς ἴθυνε δρόμου, τοῦτό τε ἐν παράγοντι λαβεῖν ἐξελόμενος, αὐτίκα τὸν ὁρισθέντα δεδοικὼς Μαρκιανὸς παρὰ τοῖς ἀρχομένοις ἦν. Ἦν γάρ, ἦν τοῦτο ἄριστον ὅπερ ἑαυτῷ τε τῆς ψυχῆς πολλῇ φαιδρότητι πάντοτε διεφύλαξε. ΙΑ΄. Οὕτω δὲ τοῦ ἁγίου εὖ πάνυ τελευτῶντος, ὡς ἐπ' ἀγαθοῖς ἅπασι μὲν εἶπεν, ἀγαθῶν δὲ ἔτυχεν αὐτίκα· οὐδὲ γὰρ εἶπεν αὐτὸν ἔρρωσθαι μόνον ἡ θεία δύναμις, ἀλλ' ἣν εἶχεν ἀρετὴν ἐπίδειξιν ὡς ἀληθῶς καὶ εἰς πλείους παρεσχέθη ποιήσεσθαι. Ὅπου γὰρ οὐ μόνον πρὸς ὀλίγους ἀλλὰ καὶ πρὸς πολλοὺς τυχεῖν ἔνεστι, τί ἂν εἴη βέλτιον τοῦτο; Ταύτης οὖν ἕνεκεν τῆς αἰτίας καὶ τῆς τοιαύτης ἐντολῆς, ὁσάκις ἂν δέοιτό τις τῶν ἐντυγχανόντων θεραπείας σωμάτων ἢ ψυχῶν, παρεῖχε τοῖς πᾶσιν ἕτοιμον τε καὶ ἀδύτοις ἄνδρα θαυμάσιον, τὸν ἐκ τούτου Μαρκιανὸν ὁσίου καὶ θεοφιλοῦς βίου ποιήσαντα μεγάλην ἐπίδειξιν.
col. 247–248page 38 of 391
PG 114:247Ζ'. Ὁ κατακριθεὶς ἐξ ἐπισκόπου, καὶ ὑπὸ Νεστορίου δεχθείς, ἀνόφελητος. Η'. Ἀκοινώνητος ὁ λαϊκὸς ὁ ἀντοφθαλμῶν τῇ συνόδῳ· ὁ δὲ κληρικός, ἤτι καὶ ἀποκήρυκτος. ΙΖ'. Ὁ πίπτων ἱέραν τῆς ἐν Νικαίᾳ προτάξεων ἐπίσκοπος, ἢλλοτρίωται· καὶ ἐξ ἐπισκοπῆς ἐκπίπτει. Ζ'. Τηρεῖσθω τὰ κελεύη ἐπαρχίᾳ προτέρως δίκαια, καὶ ἄξικαι· ὁ δ' εἴπων ἀντικείμενον τούτοις εἰσάγων, ἄνωπτος. Η'. Ἀντίχειν ἀρθμῶν Εὐτυθίας κρατερός· τοῦτο γὰρ ἅπαξ νόμω δόξε ἀψοῦο παρχήτεκτο. Θεοδόσιος δὲ τοῦτον κεχειροτόνηκεν· ὁ δ' εἰς λαϊκῶν καὶ δοτσύνη τιμὴν εἶχεν ὁ δ' ἐν' εἴπε κλεινούμενος ἄνεθνος, ἔχων δηλωθῇ τοῦ ἐκείνου παρεστηκένου εἰς ἀντ' ἐγκλήματος· ὁ δ' δεδηλώκεσι μόνον τοῦτο, τῆς ἐπισκοπῆς ἔχην ὄνομα, καὶ τῇ κοινωνίᾳ αὐτῇ καὶ δοχηρόνομον δίδεσθαι. Ἐπιτομὴ κανόνων τῶν ἐν Χαλκηδόνι ἁλίων καὶ μεγάλης Πατέρων. ΙΓ'. Ὁ ἐχοινόμενος καὶ ὁ παρέχτασιν χειροτονεῖν, κατὰ τοὺς βαθμοὺς ἐπιπλήτονται· ὁ δ' νόμος ὑπ' εἶ καὶ ψεφωγερμός. ΙΔ'. Οἱ κοσμικῶν οἴκων ἐπιμέλειαν ἀναδεχόμενοι, ἐπιτιμηθέντι· πλὴν εἰ μὴ καλεῖστε νόμος εἰς ἀυθίσιος δίκαιον ἀπαράτεκτος· ἢ ὁ ἐπίσκοπος ὅρκους καὶ χρέον ἀδικαιωτικόν, ᾗ χρόνω ἐπολιτεύσεν. Ε'. Ἐκτρέφος οἴκος ἢ μοναστήριον, γνώμης δίχα τοῦ ἐπισκόπου ἀπαντᾶ· ἄπαξ δὲ μοναστὴς τυπτεχθῶ τῷ ἐπισκόπῳ, καὶ τὸν μονής, εἰ μὴ τῷ αὐτοῦ προτρέψαι, μὴ ἀλήτατο· Εἰ δ', μὴ γνώμης τοῦ δεσπόνου, μὴ μοναζέτω. Ε'. Οἱ μεταβαίνοντες ἐκ πόλεως εἰς πόλιν, τοὺς παρ' ἐκτύπω κόπους ἀποδιαπτήσωσιν. Ζ'. Ἐπὶ μαρτυρῶν ἢ εἰς ἀρατορίας, οὐδ' ἀμελθίτως χειροτονεῖσθαι· Εἰ μή, ἀχειροτόνητος ὁ δίθεν χειροτονούμενος. Η'. Ὁ χλωρηθεὶς ἢ [γρ. ἢ] στρατείαν, ἢ ἐξίαν, ἀπεκλεισίαν, ἀπεκβαθμῖς, ἄπρακτος. Θ'. Ὁ ἐν τῷεργῆ ὁ ἐσχηματισμένῳ κληρονόμω, βλεπέτω τὴν ἔξοδον τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως· Ὁ δὲ τούτου τοῦ ἀρχηρέως καὶ τοῦ ἐπιτίμου. Θ'. Κληρικοὶ δικαζόμενοι, εἰ ἁρμένοι τοῖς ἐπίσκοποι ἐρχόμεθοι ἐρίζονται· κανονικοὶς εἶναι εἰδηθέντων· ἐπλὴν ὁ κληρικὸς ἐπίσκοπος διαχωρισθεὶς τοῦ Κωνσταντινουπόλεως ἐπισκόπου ἐξαιτείσθω. Ι'. Δύο πόλεων ναοῖς κληρικοῖ ὁ καταλεγεὶς τῷ προτέρῳ τῆς καταλέξεως προτέρῳ ἐπιστραφήσεται. Εἰ μετείθε δὲ ἤδη, μὴ ἐπικοινωνείτω κατὰ τινα τρόπον τοῖς τῆς προτέρας πράγμασιν ἐκκλησίας. ΙΑ'. Πάντες ἐπιστολῆς ἐγνωστικοί, ἤτι νὴ κοινωνιτεκὰς αὐτοῦ· ἤτι γὰρ συστατικαί τι βουλήβει παρέχονται. ΙΒ'. Εἰς ἐπαρχίας δύο ἡ ἐπαρχία μία οἱ τέμνεται· Αἱ δὲ τεμνόμεναι βασιλικῆς
Ὡς ἐξαίρετον ἀσκητὴν καὶ κοινοβίου μέγιστον ἀρχηγὸν τὸν ὅσιον Θεοδόσιον ἐν τοῖς ἐπαίνοις ἀνακηρύττομεν· ὃς τὴν ὑπεροχὴν τῆς ἀρετῆς τηλαυγῶς ἐπιδειξάμενος, τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν ταττομένοις πᾶσι κανὼν ἐγένετο καὶ τύπος τῆς πρὸς Θεὸν πολιτείας. Ἐκ νέας γὰρ ἡλικίας προθυμίᾳ καὶ σπουδῇ τὴν ἀρίστην αἱρούμενος ὁδόν, τὰ μὲν τοῦ κόσμου πάντα κατέλιπεν, τῆς δὲ τῶν ἀγγέλων ζωῆς ἐπεμελήθη· καὶ οὕτω προκόπτων ἐν τῇ ἀσκήσει, πολλοὺς μὲν εἰς τὴν αὐτὴν ἐνάρετον ὁδὸν προετρέψατο, πολλοὺς δὲ ἰάσατο τῶν νοσούντων, δαίμονας δὲ ἤλασε, καὶ πολλὰ ἕτερα σημεῖα καὶ τέρατα εἰργάσατο.
PG 114:248καὶ τῇ ἐκκλησία ἔπειτα προσελθεῖν, καὶ τῶν προ λαβοντων ἐπιμνησθείσας τὸν τὸν φόβον τῆς γεένω της φρικτῆς ἑαυταῖς ἐπισεῖσαι, καὶ δάκρυσι τὸ Θεῖον ἐξιλεώσασθαι. Οὗ δὴ πολλάκις γινομένου, ἔστιν ὧν καὶ συνήθεια τοῦ καλοῦ κατεκράτει, φό βος τε θεῖος αὐταῖς ἐπισκήψας παρεσκεύαζεν οὐ πορνείοις μόνον, ἀλλὰ καὶ παντί κόσμῳ χαίρειν εἰπούσας, εἰς μοναστήριά τε καὶ ἀσκητήρια εὐθύ μως φοιτᾷν· πολλαὶ δὲ τούτων καὶ εἰς Ἱεροσόλυμα βαδίζειν ἔγνωσαν, τὰς ἐκδίους ἀπ' ἐκείνου δαπάνας ἀρκούντως ἀπειληγεται· αἳ καὶ βίον μά λιστα καθαρὸν καὶ ἀντίθετον ἐκ διαμέτρου τῷ προ λαβόντι ἐπιδειξάμεναι, οὐδὲ τῶν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύ ματος χαρισμάτων κατέστησαν ἄμοιροι· ἀλλὰ αἱ μὲν αὐτὸν προσευχῇ νόσους ἔλυσυν, αἱ δὲ καὶ δαί μονας ἐξ ἀνθρώπων, οὓς πρότερον ἐπιμελῶς ἐθεράπευσαν, ῥᾳδίως ἀπήλασαν. Ταῦτα ἐκεῖνος οὐχ ὡς ἄν τις ἐποίει τῶν πλούτῳ πολλῷ περιαντλουμένων, καὶ τὸ περιττῶς ἔχον ἀποκενῶν, ἀλλὰ διὰ τὴν πολλὴν περὶ τοὺς δεομένους ροπήν, μηδὲ αὐτῶν, φημί, τῶν ἀναγκαίων φειδόμενος. Αλλ' ἔστιν ὅτε καὶ ἃ εἶχεν ἐν χερσὶν ἐκφορήσας πάντα καὶ μετα δοὺς ἑαυτῷ τὰς χρηστὰς ἐλπίδας καὶ τὸ εἰς χεῖρας ἀφορᾶν μόνον του Θεοῦ κατελίμπανεν, ὥστε μετὰ τῶν ἄλλων, ὧν εἶχε καλῶν, καὶ πρὸς ἀκτημοσύνης λόγον, μηδενὶ τῶν πρωτείων παραγωρείν. Ε΄. Σημεῖον δὲ τοῦ λόγου. Λέγεται γὰρ ὡς ἐξ ἑορτῆς ἁγίων ὑποστρέφων ποτὲ καὶ γὰρ οὐδὲ τῶν τοιούτων καὶ τοῦ ἐν μέσῳ πολλῶν αἰνεῖν τὸν Κύριον θεοσεβείας χάριν ἀπελιμπάνετο, ἀλλὰ κατα πολλὴν ἐφοίτα τὴν προθυμίαν)· ἐπανιών τοιγαρούν, ἐπεὶ ὄμβρον καταῤῥαγήναι συνέβη, διάβροχος γε γονὸς, καὶ εἰσελθὼν τὴν οἰκίαν, καὶ ἐγκλεισάμενος, ἔπειτα ἀποδὺς τὸ ἱμάτιον ἐπὶ μετρίοις ἄνθραξιν ἀν εξήραινεν. Οὕτω δὲ συμπεσὸν, ἡ τότε θεοφιλέστατος ἀρχιερεὺς μετάβλητον αὐτὸν ἐποιεῖτο. Οἱ δὲ σταλέντες κεκλεισμένην εὑρόντες τὴν οἰκίαν, ἔκος πτόν τε τὴν θύραν, καὶ ἐξιέναι ἐκέλευον. Τὸν δὲ ἡ τοῦ φανῆναι γυμνὸν αἰσχύνη εἴσω μένειν ἐποίει, τῷ μηδὲ ἕτερον ἱμάτιον αὐτῷ προσεῖναι, ὥστε περι βαλόμενου προελθεῖν. Διὰ τοῦτο ἐπηγγείλατο μὲν τὴν ἔλευσιν, ἔμελλε δὲ καὶ ἔτι. Εἷς τῶν παρόντων περιεργότερόν τι ποιῶν, καὶ ἐπῇ τινι τὸν ὀφθαλμὸν προσθεὶ; καὶ τὸ γινόμενον θεασάμενος, αὐτός τε θαύματος ἐπληροῦτο, καὶ τοὺς ἄλλους μάρτυσι χρήσασθαι τούτου τοῖς σφετέροις ὀφθαλμοῖς παρ εσκεύασεν. Ὡς οὖν ἐξέπληξε πάντας τὸ θεαθὲν ἐπ ανίεσαν, καὶ τῷ πατριάρχῃ πάντα μετὰ θαύματος διεσάφουν. Τῷ δὲ, οὐχ ὅπως οὐδὲν θαυμάζειν, ἀλλὰ καὶ μέμφεσθαι μᾶλλον αὐτοῖς ἐπῄει, εἰ ἐκ μικρών οὕτω Μαρκιανόν μέγαν ἐγνώκασι κρίνειν, παρὸν ἐκ πολλῶν ἑτέρων, καὶ οὐδενὶ ἄλλῳ κατορθώσαι βαδίων, θαυμαστὸν ἐκεῖνον λογίζεσθαι καὶ μακά ριον. ΚΑ΄. Οσης δὲ τῆς αἰδοῦς ὁ μέγας οὗτος ἀπήλαυε παρὰ πάντων ὁμοίως, δήπου, βουλῆς, βασιλέως αὐ τοῦ, μαρτυρεῖ μὲν ἡ φήμη, μαρτυροῦσι δὲ καὶ οἱ δυνατώτατοι τῶν τότε ῎Ασπαρ καὶ ᾿Αρδαβούριος.

Day 11Die 11

col. 249–250page 39 of 391
PG 114:250Οἳ καίτοι κακόδοξοι ὄντες, καὶ, τοῖς ὀρθῶς ἔχουσι δόξης διαφερόντως πολέμιοι, ὅμως Μαρκιανὸν τὸν θεῖον οὐδὲ προσβλέπειν εὐχερῶς ἠδύναντο, τὸ περ ριὸν αὐτοῦ τῆς ἀρετῆς δυσωπούμενοι· καὶ διὰ τοῦτο πολλήν τε ἐκείνῳ τὴν τιμὴν ἀπένεμον, καὶ τὸν ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντα ναὸν τῆς μεγάλης ᾿Ανα στασίας σκεύεσι πολυτελέσι χρυσοῦ καὶ ἀργύρου πεποιημένοις ἐφαίδρυνον. Κἄκεῖνος τῆς δωρεάς αὐτοὺς ἀμειβόμενος, διετυπώσατο κατὰ τὰς ἐπισής μους τῶν ἡμερῶν τῇ πατρίῳ αὐτῶν γλώττη (Γότθοι γὰρ ἦταν τὰς θεοπνεύστους Γραφὰς ἐν τῷ ἱερῷ τῷδε ἀναγινώσκεσθαι, ἀλλὰ Βυζαντίοις μὲν οὕτως αἰδέσιμος ἦν ὁ ἀνήρ. Εκάλει δὲ ἡ φήμη καὶ τὰς μακρὰν ᾤκισμένας τῶν πόλεων, καὶ πανταχόθεν συνέῤῥεον· οἱ μὲν ἁμαρτημάτων, οἱ δὲ καὶ νοσημάτων την θεραπείαν ἂν τρυγήσοντες· καὶ οὐδὲ της πρεσβυτέρας ἀπελιμπάνοντο Ρώμης, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ προσῄεσαν. Ἐν οἷς καὶ μνήμης ἄξιόν τι γε νόμενον, οὐ τὰς ὑμετέρας ἀκοὰς οἶμαι ζημιώσαι καλόν. ΚΒ΄. Γυνὴ γάρ τις αἱμοῤῥοία πιεζομένη χρονία οὕτω χαλεπῶς, ὡς πᾶσαν ἰατρικὴν τέχνην ὅσον ἐπ' αὐτῇ σπουδὴν ματαίαν καὶ περιττὴν νομισθῆναι, αὐτὴ τὴν Ῥώμην καταλιπούσα (καὶ γὰρ ἐκάλουν αὐτὴν αἱ θεοσημείαι Μαρκιανου αδόμεναι παρὰ πάντων) εἰς τὴν Κωνσταντίνου κατέλαβε. Καλ οὐδὲν ἐμέμψατο ἑαυτῇ τῆς ὁδοιπορίας, ὡς μὴ άξιόν τι κακοπαθείας τοσαύτης ἀποναμένη· ἀλλ᾽ ἅμα τα προσῆλθε τῷ δικαίῳ, καὶ τὴν νόσον ἐγνώρισεν, τε πηγὴ τοῦ αἵματος ἔληγε, καὶ ἡ γυνὴ τῆς θερα πείας ἀπέλαυε. Τοιοῦτος γὰρ ὁ θεῖος ἀνήρ, ὡς μηδὲ ἀφῆ πολλάκις, ἀλλὰ εὐχῇ μόνῃ καὶ ψιλῳ βλέμματι τοὺς προσιόντας ἀπαλλάττων τῶν ἐνοχλούντων. Τοσοῦτος μὲν ὁ Μαρκιανός τοῖς θαύμασι, τοσοῦτος δὲ καὶ τοῖς ἐν ἀρετῇ κατορθώμασι, κατὰ τὴν, Τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, θεολόγον ἐπαγγελίαν. Οὐ καὶ ἡμᾶς γένοιτο ταῖς πρεσβείαις τῶν ἐκείνου συμμετασχεῖν ἀγαθῶν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
col. 251–252page 40 of 391

modum eo tempore fuit, quo S. Sabas ex suscepta ejus Roma, ubi obierat, delatæ requiescunt. «Est ad Justinianum imperatorem legatione an. 530, autem, ut ibidem additur, locus cœmiterii spe reversus est, haud diu dein superstes. Eum tunc lunca, in qua, cum a Magis illusus esset Herodes, Scythopoli adiverunt Cyrilli parentes, atque ipsi juxta Evangelii oraculum, illi inde solventes, cum puero impetrarunt benedictionem. Ita de se ipse in patriam redirent, manserunt. In hac spelunca Cyrillus in Vita S. Sahæ: × Cum me magnus sanctus Pater poster Theodosius cum religiosæ vitæ Sabas aspexisset, et salutasset, et sua dignatus certamina confecisset, gratia donatus est dæmones esset benedictione; Hic exhinc, inquit patri, est ejiciendi: neque tantum in hac temporaria brevi meus discipulus. Doceatur ergo Psalterium: eo que vita, sed etiam post obitum illos ejicit ad hunc enim opus habeo.» In Vita S. Quiriaci 29 Sep- usque diem, ad gloriam et laudem Christi veri tembris, dicitur fuisse ex monasterio Magni Dei, et Salvatoris nostri, cui gloria in sæcula sæ Euthymii, et a magni Euthymii laura ad B. Sabæ culorum. Amen.» Hæc in Elogio auctoris, ex mss. lauram accessisse, ut videret Silentiarium Joan- Græcis in posteriori editione a Rosweydo nos nem episcopum, cui fit minister litterarum ad B. tro præfixo,quod ab obitu ipsius Moschi ab aliquo Quiriacum, et ab hoc didicisse res gestas SS. ejusdem coenobii monacho concinnatuni suspica Euthymii et Sabæ, quas conscripsit. Plura 20 mur. Multa ex eo in Bibliotheca Photii, tinemate Januarii ad vitam S. Euthymii. Hæc sufficiant ut 199 citantur. Quæ porro hic de Magis, sepultura professio ejus, et ætas agnoscatur. et potestate. S. Theodosii in dæmones referuntur, eadem leguntur in Vita n. 9, 10, etc., quam pri dem antea conscriptam fuisse vel inde conjicere fas est, quia alioqui ejus virtutes non idem com memorasset Moschus, nisi in omnium jam fuisset manibus scriptus de iis libellus. 8. Alium tamen ab hoc arbitramur vitæ S. Theodosii auctorem; vel ideo, quod nusquam in ea mentio fiat aut S. Euthymii, aut certe S. Sabæ, inter quem tamen et S. Theodosium constat sum mam amicitiam atque familiaritatem intercessisse, ut infra, § 5, patebit. Deinde multus est Cyrillus in describendis circumstantiis loci, temporis, so ciorum, etc., quas alter vix attingit. Denique seipsum alibi citat, et vitas a se descriptas: at ne quidem in S. Sabæ actis, ubi toties meminit S. Theodosii, vel leviter indicat a se ejus esse vitam compositam. c § III. Ætas ejus. Tempus obitus. 10. Ut Cyrillus in temporis ratione adnotanda diligens fuit atque accuratus, ita hic auctor eam fere neglexit, unum hoc dixisse contentus n. 84, S. Theodosium obiisse, cum annos vixisset centum et quinque et paulo amplius Ex quo, si annus aut 9. Dicuntur infra, n 40, multi eruditione insi- nativitatis aut obitus sit compertus, reliqua facile gnes S. Theodosii institutum amplexi, et n. 39, deducentur. Tempus obitus (nam quæ senex potis multi ex hac eruditione prodiisse, Ecclesiæ episcopi simum gessit, ea diligentius descripta sunt) prius et pastores, et variorum monasteriorum antistites. inquirendum. Supervixit S. Theodosius Anastasio Quidni aliquis horum præclaras magistri sui opti- imperatori (n. 55, exstincto an. Ch. 518. Prædixit mique parentis virtutes descripserit? Quod haud terræmotum Antiochiæ (n. 76) aliquot diebus prius diu post ejus obitum, sub successore fortassis, quam fieret, an. Ch. 526. Sepulturæ ejus (n. 87) factum indicat citatus locus, in quo et qui S. Theo- interfuit Petrus III hujus nominis Hierosolymorum dosii, et qui ejus successoris eruditi sunt disciplina, patriarcha, qui Joanni II, an. 524, 22 April. ind. 2, enumerantur. Fuit inter Theodosii discipulos Ju- mortuo successit, supremum diem clausit an. 546. lianus,quem magnus Theodosius, ut n. 71 legitur, Hæc ex Vita Nicephorus Callistus 1. XVII Hist. eccl. ⚫ semper habebat socium vitæ ex Christo agendæ, c.24. ita scribit: a Justiniano adhuc imperium admi volebatque cum eo philosopharii, et esse eum sibi nistrante, et magnus ille Sabbas et præclarus Theo socium solitudinis.» Ex ejus relatione, aut forte dosius, eremi præsides, superstites erant. Verum etiam commentariis, haud pauca hausisse hunc prior Theodosius ad Deum transiit. Sabbas autem auctorem, conjicere licet ex iis quæ, c. 16, n. 71, nonagesimum tunc agens annum ab Æliensi anti dicuntur. Fuit vero Julianus vir magnus, dignus-stite legatus iterum Constantinopolim ad Justinianum que tanto magistro discipulus, ipso etiam tum in tenui atque imbecilli admodum senecta fluctuans, vivente factus episcopus Bostrensis, coactusque profectus est. Samaritani namque, Juliano quodam quod Severo Antiocheno hæretico consentire nollet, rege sibi creato, plurimas Christianis superbe in fugam ultro arripere, ut Evagrius, 1. III. c. 33. jurias tulerant, etc. quæ Nicephorus e Vita S. Isque ipse est, cujus vitam, seu potius miraculum Sabæ desumpsit, ubi ea sic refert Cyrillus: < Cum calicis venenati, signo crucis ante edito, innoxie jam autem imperium assumpsisset Justinianus, et epoti, narral, c. 94 Prati spiritualis Joannes Mo- rerum suscepisset administrationem, agebat quidem schus; qui et ipse, ut in præfatione operis refertur, B. Sabas 91 annum, finem vero vitæ acceperat di principio quidem sæculo renuntiavit in monas- vinus Theodosius. Qui in Palæstina quidem erat terio S. P. N. Theodosii abbatis et archimandritæ populus Samaritanorum, cum Julianum quemdam, omnium,quæ sunt Hierosolymis cœnobiorum, sive qui ipse quoque erat Samaritamus, sibi regem creas monasteriorum,»ad cujus cœmiterium reliquiæ sent, multas injurias faciebant Christianis,» etc.

Petavius noster 1. XIII De doctrina temporum, scri- a ejus monasterii, Theodosii legatus subscriptus ei bit an. Ch. 529, Junio mense, a Samaritanis et Ju- dem libello legitur. Vivebat adhuc quidem Theo dæis rebellantibus hunc Julianum regem constitu- dosius ipse, de quo ista in ejus vita, post alia su tam, et deinde a copiis Justiniani cum suis rebelli- scepta pro fide orthodoxa certamina, leguntur bus interemptum. Anno sequenti 530 refert lega- Cum de eo (Theodosio scilicet) intellexisset et qui tionem S. Sabæ ad Justitianum, quo tempore S. veteris Romæ sedem pulchre tenebat (is autem erat Sabas agebat annum ætatis 91, utpote natus sub Agapitus) et qui Antiochenam sedem regebat consulatu 17 Theodosii, id est anno Chr. 439, ut Ephraim, sive Ephræm; ipse quoque populis rectam ex Cyrilli assertione apparet initio Vitæ S. Sabæ. fidem prædicabant.In quibus multa sunt ad laudem Obierit ergo S. Theodosius hoc 11 Januarii, anno hujus beati composita, quæ non minorem gloriam Ch. 529, ante inchoatam Samaritanorum seditio- atferunt iis qui scripserunt, quam ei qui laudaba nem, secundo anno imperii Justiniani, qui Justino tur, quod non ad gratiam, sed plane ad veritatem avunculo anno 527 Augusti 4 aut 2 (variant aucto- fieret laudatio. Ita Baronius. Verum neque Aga res) defuncto, successerat ipsis ante Kalendis Apri- pelus papa, neque Ephraim patriarcha, dicuntur lis feria 3 in Coena Domini,ab eo imperator creatus. vivum laudasse S. Theodosium; sed cum certamen Quo imperante supervixerit S. Theodosius anno ejus, cum Anastasio imper,pro fide orthodoxa jam uno, mensibus quinque, aut novem. Quo tempore pridem initum, huic laudationi ibidem n. 55, con Kericus victoriam de Persis reportavit, indutus S. jungatur, videtur oblatus ab ejus successoribus Theodosii cilicio, ejusque admonitione ante con- libellus occasionem præbuisse laudandi non ita Girmatus, ut n. 73 et 74 dicitur. Ilis ita constitutis, pridem defunctum Theodosium, piissimum eorum natus fuerit S. Theodosius an. Ch. 423. Discesserit parentem et monasterii fundatorem. Creatus est e patria, post sacram Scripturam populo diu præ- Agapetus 11 Junii anni 535, decessit anno se Jectam, n. 4, anno ætatis 28, Christi 451, dum quenti. Chalcedonensis synodus congregabatur.» 13. Deinde difficile probatu est Hesychium hunc 11. Baronius tom. VII Annal. Eccl. an. Ch. 532, (qui Isychus, Isichius dicitur) missum fuisse a n. 21, censet Theodosium longe post S. Sabam B. Theodosio tum superstite; et non potius a So diem extremum clausisse, et vixisse adhuc tempo- phronio ejus successore. Ita enim actione 1 ejus ribus Agapeti Romani Pontificis; itaque plane cor- den synodi, in libello a morte Agapeti ab iisdem rigendum, quod additum est in actis Sabæ, Theo- monachis oblato subscribitur: «Hesychius divina dosium ante eum diem obiisse.» Hæc Baronius. miseratione presbyter et monachus monasterii Sed quomodo id Actis additum probat? Ipse t. VI, beati abbatis Theodosii, locum tenens Sophronii an. Chr. 475, n. 43, hunc Cyrillum diligentem presbyteri et archimandritæ ipsius monasterii et et veritatis cultorem illorum temporum florentem primi totius eremi Hierosolymorum, cum omnibus historicum dixerat,»et an. Ch. 491, n. 5, histo- his, qui mecum missi sunt, archimandritis Hie riam ejus scitu dignam, et Annalibus ecclesias- rosolymitanis ad hanc regiam urbem, qui faciunt ticis congruam vocarat; cum præsertim, inquit, pro oninibus archimandritis et monachis, qui ha a Cyrillo monacho discipulo admirandi illius Eu- bitam ipsam eremum et tres Palæstinas, qui una thymii, qui his vivebat temporibus, scripta fuerit. mecum supplicarunt; subscripsi de consensu Liceat absque invidia dicere, me neminem repe- omnium et porrexi. Imo hic Hesychius; qui cum risse post SS. Athanasium atque Hieronymum, qui Polyeucto diacono et Juliano monacho, utroque majori fide scripserit sanctissimorum virorum res ejusdem monasterii B. Theodosii alumno,interfuit gestas,d gerens eas atque distinguens accurate per illi synodo, modo dicitur Ambasiator, ut act. 2 et tempora, ac ipse Cyrillus, dum quæ ipse vidit, vel et 4, modo Prior, ut act 5, modo etiam archi sanctorum omni probitate præstantium virorum mandrita, ut act. 1 et 5, vel quia alterius cœnobili, relatione didicit, absque levi suspicione mendacii illi Theodosiano subjecti, præfectus jam fuerit, vel sinceram veritatem veluti sacrosanctum depositum quod mortuo Sophronio successerit, additusque in posteris tradidit, nempe acta Euthymii, itemque exemplaribus sit archimandritæ titulus a librariis. Sabæ atque Joannis Silentiarii. Cur non igitur Præfuit huic monasterio Gregorius archimandrita illæsam atque intactam hanc tanti scriptoris his- tempore Tiberii imperatoris circa an. Ch. 580, toriam suscipimus, a Patribus quoque synodi Ni- cujus meminit Joannes Moschus, cap. 92, 93 et cænæ 11 actione prima, honorifice citatam.» 94 Prali spiritualis. In elogio Joannis Moschi, cum corpus ejus anno 619 vel 620 ineunte (ut colligitur ex initio indictionis 8), referretur Roma ad hoc monasterium, nominantur antistes ejus Georgius, Gregorii forte illius successor. 12 Causam corrigendi hæc Acta deducit, t. VII, anno Chr. 536; num. 1, ubi relato ex synodo Con stantinopolitana sub Menna acta, libello monacho rum,oblato Agapeto papæ contra Anthimum, Seve rum et cæteros hæreticos, subjungit: «Inter alios affuit legatio a magno illo Theodosio Coenobiarcha, de quo plura superius laude dignissima pro fide perfuncta enarrata sunt. Hesychius enim presbyter 14. Hæc de ætate S. Theodosii, quasi velitando, subtimide quia contra magni Annalium ecclesiasti corum auctoris sententiam, nusquam tamen nisi in solido firmum figentes vestigiura, disputaveramus;

col. 253–254page 41 of 391

cum novum oblatum est nobis, quo conjecturam, lum carbonibus implet, absque igne suffitum im nostram stabiliremus, argumentum, idque ejusmo- ponit per solitudines Judaicas quaquaversum de di, ut convelli non posse existimemus. Nam quæa fert: ad ripas maris Mortui transit: conatu nec Metaphraste edita est S. Sabæ vita, hactenus hic dum succedente redit ad speluncam: accedit et citata a nobis, iterumque infra citanda, quia in ecce fumum ex carbonibus videt adscendentem omnium est manibus; eam e vetusto codice, ante jacit fundamenta,templur: que ac monasterium ædi. annum Christi 1034, exarato,[nacti sumus Latine ficat, quod deinde dilatatis pomœriis amplissimum versam ante ipsius Metaphrastæ ætatem: e quacum fecit exstructis in eo quatuor templis, ut n. 37 di illud animadvertimus, eam que vulgata est esse a citur. Prima et præcipua pars ejus ad speluncam Metaphraste paulum hinc inde amplificatam, tum Cathisma dicitur in Vita S.Sabæ his verbis:

strum Herodii, înter Herodium et Thecuam. Ab a imo vero voluntatem alterius putabat esse suam hoc distabat monasterium S. Theodosii sesquimil- cum Christi amor sic eos conjunxisset, et ut idem liari versus occidentem, Hierosolymæ propin- sentirent eis persuasisset. Hoc autem erat omnium quius; ut exigit visio in eo facta S. Sabæ, «os- sermone celebratum, et aliud per apostolicum ab tendens Torrentem, qui a Siloe defluit ad austrum, Hierosolymitanis judicabantur atque nominaban et denuntians ut habitaret Torrentis speluncam, tur. Eis ab archiepiscopo, a Salustio, inquam, qui quæ vergit ad orientem.» Hic Siloe, seu piscina erat in Christo consummandus, mandata fuit præ natatoria, respectu Hierosolymæ ad austrum, illa- fectura universi cœtus monachorum, non quod bitur in Cedron, vulgo Torrentem; qui fluviolis ipsi eam rem concupissent, sed potius electi fuis ac fontibus auctus per plana deserti versus orien- sent a monachis, et præmium virtutis eam acce tem in mare Mortuum influens, absorbetur. Huic pissent præfecturam. Quonam modo autem ad Torrenti immiscentur citati fluvii Laura et Suca, hanc administrationem pervenerint, dicam paucis. at hujus vero confluentes Susacim S. Quiriaci, 23. Cum Elpidius et Elias, successores magni nonaginta a Laura S. Sabæ stadii situm erat. Hæc de Pasarionis, e vita excessissent, consequenter ad loco et lauræ S. Sabæ et monasterii S. Theodosii. Lazarum transit administratio. Sic etiam ad Ge 20. In hoc celeberrimi Theodosii doctrinæ fru rontium. Qui cam decessisset, Anastasio cura ctum percepisse dicitur (in vita S. Sabæ) beata fratrum committitur. Cum hi ergo, Lazarus, in imperatrix Eudocia, Theodosii II defuncti uxor, quam, et Anastasius, præessent administrationi, cum hæresim Eutychianam, quam a pseudomonacho res monachorum erant admodum turbulentæ, et Theodosio hauserat, abjurasset, et remissa a Sy- maximis agitabantur fluctibus. Cnm hi ergo, quos meone Stylita ad S. Euthymium, una S. Theodo- diximus, Lazarus, inquam, et Anastasius, mo sium inviseret; obiit illa an. Ch. 460. De ea ac- nasticæ perfectionis parvam aut nullam curam tum in Notis ad vitam S. Simeonis Stylitæ auc- gererent, ad quasdam autem mundanas curas et tore Metaphraste, 5 Jan. c. 12 lit. h. et pluribus pecuniæ emolumenta tota mente et anima con agetur in Vita S. Euthymii, 20 Januar. Iloc S. versi essent; maxime cum Anastasius tunc post Theodosii monasterium, ab obitu ejus semper Zenonem suscepisset imperium, et schismata cum denominatum, præclaros habuit fidei orthodoxæ summa impudentia et licentia loquerentur adver propugnatores, quibus præ reliquis Palestinæ mo- sus Ecclesiam. Cum tunc ergo divinus Salustius Lasteriis præeminentia summa apud imperatores (erat autem is Patriarcha Hierosolymitamus), sta et in conciliis fuit. Sæpius eorum virtutes depræ- tuisset liberare fratres ab illa tempestate, primum dicat Joannes Moschus in Prato spirituali, potis- quidem constituit, ut, qui jam a me dictus est simum c. 3, 22, 23, 92, et duodecim sequenti-Marcianus eis præesset, et eorum susciperet rec bus, et 109, quorum nonnulla perperam titulum monasterii S. Theodosii in Scopulo Cilicia præ ferunt, ut capita 95 et 99, quod mirum a nemine hactenus fuisse animadversum. V. SS. Saba et Theodosii familiaritas. 21. Auctor vitæ S. Theodosii ne vel nomen qui dem S. Sabæ exprimit. In hujus Vita pluribus utriusque amicitiam collaudat Cyrillus. • Accedit ad Sabam, inquit, quidaın monachus, nomine Anthus, vir amicus virtutis, qui ipsi quoque longo tempore versatus fuerat cum magno Theodo sio..... Hic in Vita Latina Florus appellatur Tunc primum divinitus hic Sabas evadit notus Theodosio, cum eis ad hanc cognitionem An thus pulchre intercessisset. Deinde antem etiam solitudinem facit Sabas, et lauram in ea cons tituit.»Annus is erat Christi 477. 22. Divinus Sabas (pergit ibidem Cyrillus) si quem ex iis qui mundo renuntiabant videret ejus modi, cui scilicet facies nondum esset tecta pilis, eum mittebat ad Theodosium, qui eos qui mitte bantur libenter admodum excipiens, omnibus mo dis studebat eoruin curam gerere, ei qui miserat gratificans: erant enim magno inter se amore con juncti divinus Sabas et hic B. Theodosius: et uter que alterius voluntatem præferebat voluntati suæ, tionem. Cum autem intercessisset aliquantum tem poris, ægrotabat quidem divinus Salustius, et cor pore erat male affectus: ad eum vero conveniunt omnes qui erant in solitudine: ipse autem com muni suffragio eorum qui simul convenerant, sta tuit ut monasteriis, quæ erant circa sanctam ci vitatem, præessent Sabas et Theodosius, ii, quos præsens vobis ostendit narratio. Ab illo ergo tempore Theodosius quidem iis, qui communiter vivebant: Sabas autem iis, qui cum nemine con grediebantur, et erant omnino separati, præe rant.» Subjungitur obitus Salustii ut is ei morbus videatur fuisse letalis. Decessit anno Christi 513. 24. Cum Sabas a Joanne Hierosolymitano pon tifice vocatus esset ad convivium, quoniam una etiam aderat Antonius episcopus Ascalonitanus, qui erat frater archiepiscopi, cum illi Sabam medium intercepissent, illi amice propinabant, et pro viri bus eum invitabant et accipiebant. Sed neque rur sus sancto erant manus otiosæ: sed, ut par erat, remota omni fictione et simulatione, vescebatur appositis. Aderat autem divinus quoque Theodosius qui erat ei valde amicus et familiaris, ut jam a me sæpe dictum est: qui cum veluti quoddam condi mentum, vellet mensæ speciosam aliquam et gra tam injicere orationem, urbane admodum et le pide inferens dixit, divinum Sabam ita esurire a

col. 255–256page 42 of 391
PG 114:256Ἔχου Ιωάννης μεθ᾿ ἔαυτοῦ Θεοδόσιον καὶ Σαββαν, τοὺς τῶν μοναχῶν κορυφαίους καὶ ἡγε
ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΒΙΑΡΧΟΥ. Ήδιστον μεν ἔαρ ἐν ὥραις, καλλιστος δὲ ἐν ἄστρασιν ἥλιος, ἄριστος δὲ καὶ ἐν βίοις ὁ τοῦ με γάλου βίος Θεοδοσίου Θεοδοσίου, φημί, τοῦ τὴν κλῆσιν οὐ κλῆσιν δείξαντος μόνον, ἀλλ᾽ εἰς πραγ μάτων αὐτὴν ἐξενεγκόντος ἀλήθειαν, Θεοῦ δὲ δόσις ἀνθρώποις ἀληθῶς ὀφθέντος, καὶ βίν παντὶ φιλθεοῦ δόσις,id αρέτῳ κοινὸν ἀρχέτυπον παρ᾿ ὃ δὴ καὶ μᾶλλον ἢ διὰ τὸ κοινοβίο, ἀρξαι κοινοβιάρχης ἂν εἴη καλεῖσθαι δίκαιος. Τὰ μὲν γὰρ ἴδιον αὐτοῦ μᾶλλον, τὸ δὲ καὶ πολλῶν ἑτέρων· καὶ τὸ μὲν μακάριον δείκνυσι τῆς ἀρχῆς, ὥσπερ ἄμα καὶ ἐτεχνῶς γέγονε, τὸ δὲ ἄδηλον ἔχει του τέλους καὶ οὔπω φανερὰν τὴν ἀπό φασιν. Οὗτος οὖν τίς τε ἦν κατ᾿ ἀρχὰς, καὶ τίτων ἔου γονέων, ὅθεν τε ὥρμητο καὶ ὅπως εἰς τοὺς πνευ ματικοὺς ἀποδυσάμενος ἦλθεν ἀγῶνας, χρών πρότερον διελθεῖν, ἔπειτα καὶ περὶ τῆς τούτου μονῆς, ταύτης δὴ τῆς ὑπὸ πάσης γλώσσης κοινῇ περιχός μένης περὶ τῶν ἀλάων ἐκείνου φρᾶσαι τα κατὰ δύ ναμιν μήτε τῇ ἀμετρίᾳ τοῦ λόγου τὴν ἀκοὴν βαρ νοντα, μήτε τῇ συντομία πάλιν ἐν τοῖς καιρίοις τὰς φιλοκάλλους ζημιοῦντα ψυχάς. β'. Κώμη τις ἤνεγκε τὸν Μακάριον, όνομα Μογα ριστής, κατὰ τὴν Καππαδοκών χώραν κειμένη· ἢ τότε μὲν τοῖς πολλοῖς ἄγνωστός τε καὶ ἄσημος ἦν, νυνὶ δὲ καὶ πᾶσι σχεδόν δι᾽ αὐτὸν γνώριμος. Έδει γὰρ καὶ πατρίδι καὶ τοῖς πατράσιν μᾶλλον αὐτὸν γενέσθαι λαμπρότητος ἀφορμὴν, ἢ ἐκεῖνα Θεοδοσίου κόσμου τινὰ καὶ δόξαν περιθεῖναι τῷ βίῳ. Γεννήτορες δὲ αὐτῷ καὶ τὸ σέβας εὐσεβεῖς, καὶ τον τρόπον θεοφι- " λεῖς, ἀπ' αὐτῶν τε ἤδη τῶν ὀνομάτων τῷ ἀγαθῷ βίῳ καὶ τοῖς εὐγενέσι τρόποις ἄριστα συμφθεγγόμενοι· ἐκαλεῖτο γὰρ ὁ μὲν Προαιρέσιος, Εὐλογία δὲ ἡ γεννησαμένη. Η καὶ μετὰ ταῦτα τὸν μοναδικὸν βίον ἀσπασαμένη, ἅτε τὰς ἀφορμὰς τοῦ ἀγαθοῦ τοῦδε σκοποῦ, ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ βίου τοῦ φιλτάτου παιδός Μογαριαστός
col. 259–260page 43 of 391
PG 114:259α'. Τὴν ὑφεῖσαν σύνοδον τοῦ Πάσχα πρόδοτον διαμεταβάλλειν πειρώμενος, λαϊκὸς μὲν ὢν ἀποβληθήσεται· κληρικὸς δὲ ἀνακαλισάσεται. β'. Ὁ εἰς ἐκκλησίαν εἰσιὼν, καὶ προσέχων τῇ ἱερᾷ Γραφῇ, εἶτα περιορῶν καὶ ἀξίων [γρ. εἰδὼν] τὴν μετάληψιν, καὶ ἀποστρεφόμενος αὐτήν, ἀποβλήτεος. γ'. Ὁ ἀκοινωνήτῳ κοινωνῶν ἀκοινώνητος· καὶ οἱ συνευχόμενοι τοῖς μὴ τῇ ἐκκλησίᾳ συναγομένοις [γρ. συνεισερχομένοις], καὶ ὁ τοὺς εἰς ἐκκλησίαν μὴ συναγομένους ὑποδεχόμενος, ἔστω ἀνάθεμα. δ'. Ὁ ὑπὸ συνόδου καθηρημένος ἐπίσκοπος, καὶ ὁ ὑπεκφεύγων τῆς συνόδου κρίσιν, καὶ ἐπιτιθέμενος τοῖς πρὸς αὐτὸν ἐλθοῦσιν· ὁ ἀβέβαιος τούτοις τοῖς λόγοις χρώμενος. ε'. Πᾶς ὁ ἐπίσκοπον καταφρονῶν, καὶ ἀφιστάμενος· πρεσβύτερος ἢ διάκονος καὶ ὁρῶν ἄλλο θυσιαστήριον, εἰ προκαλουμένου δὶς καὶ τρὶς τοῦ ἐπισκόπου ἐπὶ μὴ παύηται τῆς ἁμαρτίας, καθαιρεθήσεται· ἐκπεσεῖν ἐκεῖ καὶ ἀπέρχεσθαι. ς'. Ὁ ἀφορισθεὶς παρ' ἐπισκόπου κληρικὸς ἢ λαϊκός, ἐὰν μείζων σύνοδος τοῦτο προσδέξηται, εἰ καταστρέψοι, στέργειν χρεὼν τὴν ἀπόφασιν. ζ'. Ὁ ξένος εἰρηνικὰς οὐ προσάγων, ἀπροσδέκτεος. η'. Ὅτι γάμον πρεσβύτερος μὴ διδάξη· κανονικὰς ἐπιστολάς, ἢ πρὸς μόνον ἐπίσκοπον γελύσεται. θ'. Τὸ μητροπολίτῃ τῆς γνώμης ἀναρτᾶσθαι τοὺς ἐπισκόπους, καὶ μὴ τῇ ἰδίᾳ γνώμῃ οἰκονομεῖν δίχα· ἢ μόνα τὰ ἰδίᾳ ἐνέργειᾳ προσήκοντα. Καὶ χρείας ἀπεναντίας ἀνθρώπων ἐκτελεῖν. ι'. Ἐπαρχίτας, καὶ ἀναγνώστας, καὶ ὑποδιακόνους, καὶ ψάλτας καθίστᾷ χωρεπίσκοπος· οὐ μέντοι πρεσβύτερον ἢ διάκονον, ἄνευ τοῦ κατὰ τὴν
Α. Ἀσπάζομαι τοὺς μὲν πόνους ὥσπερ ἀδελφοὺς συνήθεις ἤδη γενομένους. Ἐν τοῖς μεγίστοις τούτοις κινδύνοις καὶ τοῖς ἀγωνίσμασι τούτοις οὔτε ἔδεισα, οὔτε ἐδειλίασα, ἀλλ᾽ ἐχάρην εἶπον· ἀγαθόν ἐστι πάντοτε τοῦ Θεοῦ μέγεθος δοξάσαι. Τὸ μὲν γὰρ σῶμα εἴτε τρέφεται εἴτε λιμῷ τήκεται, εἴτε ψύχεται εἴτε καυματίζεται, εἴτε κακοπαθεῖ εἴτε ῥαστώνῃ χρῆται, οὐδέν μοι μέλει· ψυχὴ δὲ ἡ ζῶσα αὐτὴ ἑαυτῇ ἀρκεῖ, φέρει δὲ ὅσα ἄν αὐτῇ ἐπιφέρηται, καὶ εἴ τι ἐπ᾽ αὐτὴν δεινὸν ἔλθοι, φέρει γενναίως καὶ εὐθύμως. Μή ἔκαμνε τοίνυν ἐν τούτοις· ἀλλ᾽ ὅταν μὲν ἐκ τοῦ σώματος ἡ ψυχὴ τὸ εὐθαρσὲς λαμβάνῃ, κατ᾽ ἀμφοτέρων ἰσχύεις, ὅταν δὲ ψυχὴ ἀσθενήσῃ, ἀμφότερα κλίνει. ΙΕ. Ἀγκαλίζομαι τοὺς πόνους πάντας, ἵνα μὴ μόνον τῆς δόξης κοινωνῶ τοῦ Δανιὴλ παρὰ τῷ Κυρίῳ, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀρετῆς αὐτοῦ. Οὐκ εἴασεν αὐτὸν ὁ τοῦ σώματος πλοῦτος ποτὲ κατολισθῆσαι πρὸς ἡδονήν, οὐδὲ εἰς ἀπόλαυσιν ἀγαγεῖν ἑαυτόν· οὐδὲ γὰρ ταῖς τοῦ σώματος ἀφορμαῖς ἐχρῆτο ἐπὶ τρυφήν, ἀλλ᾽ ἐπὶ κτῆσιν ἀρετῆς. Νηστεία δὲ ἡ πολλὴ καὶ τροφὴ τραχεῖα, οὐκ ἐχαύνου τὴν ψυχὴν οὐδὲ ἠσχύνετο τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ ἑκατέρων τρόπον τινὰ τὴν ἐπιθυμίαν χαλιναγωγοῦσα καὶ κατέχουσα τοὺς λογισμοὺς τῆς σαρκὸς, ἐξεδίδου πρὸς εὐσέβειαν ὁλόκληρον τὴν ψυχήν. Ταύτης δὲ τῆς παλαιᾶς ἐκείνης ἀρετῆς μετέχε καὶ σύ, καὶ τὴν ψυχὴν ἔχε νήφουσαν πρὸς τὰ κρείττονα, κοινωνὸν δὲ τῶν πόνων τὸ σῶμα πρόσαγε, καὶ οὕτω τῆς εὐσεβείας τρυγήσεις τοὺς καρπούς· ἐὰν ἀεὶ τοῦ ἀγαθοῦ μεταλαμβάνῃς, καὶ ἐν παντὶ καιρῷ δοξάσῃς τὸν Κύριον, καὶ πολυειδῶς τῆς ἀρετῆς τοὺς ἀγῶνας ἄρῃς, μεθέξεις δηλαδὴ καὶ τῆς ἀμοιβῆς αὐτῶν, ὅταν ἔλθῃ ὁ τῆς δικαιοσύνης Κριτής, ὁ διδοὺς ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ.
col. 261–262page 44 of 391
PG 114:261πόλιν ἐπισκόπου· ὁ δὲ εὐθὺς πολλῶν ὑπεράλλεται, εἰς καθηγητικήν· καὶ ὁ τῆς πύλεως ἐπίσκοπος ποιεῖ χωρεπίσκοπον. ιθ'. Ὁ προστιών αὐτομάτως τῷ βασιλεῖ ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, καὶ οὐχὶ κελευσθεὶς πρὸς τοῦ τῆς χώρας μητροπολίτου, μετὰ τῆς κοινωνίας ἐκπέπτωκε ταύτης τῆς ἀξίας. κ'. Ὁ καθηρημένος εἰ ἐνοχλοῖ, τοῦ βασιλεῖ, αἰτεῖτον σύνοδον μείζονα, καὶ τὸ ἐκεῖθεν δόξαν στοιχεῖτο. Εἰ δὲ καὶ αὖθις ἀποδυσπετεῖν, ἔστω ἀνέλπιστος ὅλης. κα'. Εἰ μηδεὶς ἐξέτασις ἐπίσκοπος ἄλλην ἐπαρχίαν ἅπτει, καὶ διοικεῖν, χειροτονεῖν, καὶ λοιπὰ πράγματα· αὐτὰ τὰ ἄκυρα μένει, καὶ ἕκαστος καθαιρεθήσεται. κβ'. Εἰ ἐπίσκοποι κρινόμενοι, οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐπίσκοποι διαφέρωνται, μεταληφθῶσιν ἀπὸ τῶν πέλας ἐπαρχιῶν, εἰς διαιρεθῆναι διαζεύγμενοι. κγ'. Ἐπίσκοπον δικαζόμενον, εἰ πᾶς ἐπαρχίας τῆς ἐπίσκοπος ἀδιάφορον κρίνοι, πελαγίως οἱ γίνεται. κδ'. Ὁ δίχα συνόδου τελεῖται, καὶ αὑτοῦ τοῦ μητροπολίτου εἰ σχολάζοντι ἐκκλησίαν ἐπιστεφεῖ, καὶ σχολάζων ἀποδύεται. κε'. Λειτουργῶν ἐπίσκοπος χειροτονεῖται, καὶ ταύτης ἐπίσκοπος θεῖ, μετ' ἀγνοίας γεγονυίας, τῆς μεταγωγῆς. κς'. Μετεχέτω τῆς τιμῆς ἐπίσκοπος ὁ χειροτονηθείς, εἰ μὴ δεχόμενος πρὸς τῆς πόλεως· καὶ λοιπῶν γορίαν αὑτοῦ τοῦ χειροτονήσαντος· εἰ δ' ἦν ἄπωθεν τοῦ χειροτονηθέντος. κζ'. Εἰ μὴ σύνοδος εἴη, καὶ οἱ μητροπολῖται μὴ ἀγοιντο ἅπαντες, τέλος εἰ πλεῖοι ἢ γράμματα ἔπωνο σύμφωνα, εἰ τοῦ πράγματος τελειωθῆναι δυσχεραίνοιτο ἐδόθη τοῖς πρεσβυτέροις τούτου, εἰ τῆς ἐπαρχίας ἐπίσκοπος. κη'. Ἐπίσκοπος καὶ ἀπολαβὼν ἐκ τοῦ λαοῦ διορίζοιτο, καὶ τοῦ ἐπισκόπου ἀναγκάζοιντο μὴ μαιωσθῶσι εἰς ἑτεροκλίσους ἱέρας. κθ'. Εἰσαγέτωσαν τινα ἐπίσκοπος εἰς πόλεμα μὴ ἐπιστῆ, ἀλλ' ἢ γνώμῃ τοῦ ἐπισκόπου τοῦ κρατοῦντος ἔδει ἢ χειροτονίας, καὶ ἕκαστον ἐκτὸς ἐκείνης ἐκβλέπεις. λ'. Εἰ μαθεστεῖ ἕτερον ἐπὶ τῷ ἑξῆς ἐπίσκοπον τεθέντα, ἐκεῖνος ὁ κομηθήσεις, εἴ τις τοῦ ἐπισκόπου μετὰ συνόδου ἕκαστος ἀξίαν ἐκτὸς ἑτέρου. λα'. Ἤνει τῷ κλήρῳ τὰ τῆς ἐκκλησίας θέσεις διανέμεσθαι, ἵνα τοῦ ἐπισκόπου τελευτήσαντος, τὰ τῆς ἐκκλησίας μὴ κλεῖνον διοίκηθεν· ἀλλὰ τοῦ κλεῖνον ἐπίσκοπος σύνοδος θέσεις. λβ'. Κύριος ὁ ἐπίσκοπος τῶν τῆς ἐκκλησίας πραγμάτων, τὰ δὲ πράγματα καὶ τοὺς πόρους μεταβαλεῖν, τῆς ἐκκλησίας, μὴ μετὰ γνώμης τοῦ κλήρου, ἀπρακτεῖτο δίκας πρὸς τῆς συνόδου. Εἰ δὲ καὶ τὰ πένητα ὑπεριδῶν οἷς ἑαυτὸν συμπεριφέρει, καὶ οὕτω τῇ συνόδῳ λόγον ἀποδίδοι.
καὶ τὰς τοῦ μεγάλου πρὸς τὰ ἔπειτα πρόθυμος. Τοῦτον οὖν τελευτῶντα τοῦ βαπτίσματος προθύμως ἀντελαμβάνετο, ὅτε καὶ αὐτὸν ἐν τοῖς παρεγγύοις τῶν διδασκάλων, εἰ μόνον δύξει συμπεριγενέσθαι τὸ πλήθιον, ἕτερ εἶναι θέλων, τοῖς πᾶσιν ἐχρημάτισε δρόμοις. Τοῦτον αὐτοῦ τελευτῶντος, τὴν θείαν ἐκείνην εὐφημίαν ἀναγκαζόμενος γὰρ ἔφριξε. Ἰωάννη μαθητὴς κατεξαίρετος τῶν μαθητῶν χαρῖτι, καὶ δήπου αὐτὸς μαθηταίνων τοῦ μεγάλου Βασιλείου καὶ σοφῶν καὶ πνευματικῶν ἐπέδωκεν εἰκόνων. Καὶ τοῦ μὲν ἄλλου οὐδεὶς ἐτύγχανε τῆς ἐκεῖθεν· εἰς τὴν μεγάλην δόξαν τῆς κατ᾽ ἀρετὴν εἰς Θεοδώρου Βυζαντικοῦ βίον τε καὶ πολιτείας θεωρίας, ἀμφοτέρας δε. Θεόδωρος ὁ μέγας ἀκροάσεων, ἤκουσε τῶν Βασιλείου Θεοδώρου τε καὶ ἁγίου Ἰωάννου τε πρὸς τοῦ Βουλγαρίου. Ἦτον δ᾽ ὁ δ᾽ ἀπὸ τῆς ἁγίας ἐκκλησίας μέγιστος, τῆς τε μεγίστης Βυζαντίου ὁ δήμαρχος ἀνέκδοτε μαθητευσάμενος. Τοῦ δ᾽ ἦν ὁ ἱερὸς ἐκεῖ μέγας τῶν ἁγίων ἐκεῖ, τῆς τε μεγάλης ἐν παντελεῖ μεγέθει μαθητευθεὶς αὐτῷ Ἀρχίῳ, Βασιλείου δε τοῦ μεγάλου ὁ δ᾽ αὐτοῖς ἐκεῖ εἰς παρεκβολὴν ἐπεδίδου. Τοῦ δὲ Ἁγίου τοῦ μεγάλου ψῆφος ὑπῆρχεν αὐτῷ ἡ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους εὐεργεσία· ὡς καὶ τοῦτ᾽ αὐτὸ συνεπιλαμβάνεσθαι τὸν ἐκεῖ, ὁ Βασίλειος εἰπεῖν ἐβούλετο, τοῦ τε λόγου εἰκόνος ἐκτύπου. Τοῦ δ᾽ αὖ μέγα τοῦτο ἐκείνων τοῦ ἐκεῖ μαθητευομένου, ἔδειξεν ἀρχαίαν, Βασίλειος δὲ Ἰωάννου· οὐδενὶ δὲ τῶν πρὶν αὐτοῦ συνάπτεσθαι τῆς εὐφημίας ἡ πρόφασις τοῦ ἐκεῖ ἐμβάλλοντος. Τοῦ δ᾽ αὖ πάντας τοὺς δοθέντας αὐτῷ, ὁ Βασίλειος, ὁ μέγιστος τῶν ἀγαθῶν διδάσκαλος, ἔδει βαλεῖν ὑπεκρύπτετο, ἅμα δ᾽ εἶναι τοῖς ἐκεῖ πρὸς τοῦ πλήθους εὔφρανται. Τοῦτο πρῶτον Θεοδώρου τῆς ἀρετῆς μαρτύριον Θεόδωρον αὐτὸν ἀεὶ δείκνυσι τὸ κατ᾽ αὐτὸν λεγόμενον, ἐξαρκεῖ δέ. Λέγεται γὰρ ὅτι πρώτη τε καὶ προηγουμένη παρὰ Χριστοῦ δωρεὰν ἔκρινεν εἶναι τὴν ἁγνείαν, εἶτα δευτέρα τε καὶ πρόσφατον ἐπὶ τούτοις ὅτι ἀεὶ βουλόμενος· Ἡ δὲ Ἱερὰ τῶν νοητῶν ἡ μὲν ἀεὶ ἔφερε παρεῖναι, τότε δ᾽ ἐν τοῖς ἀεὶ παντὶ λόγῳ τοῖς πᾶσι τῆς ἀγαθοεργίας χαρῖτι παρεῖναι θέλων, ἀπέστειλεν αὐτοῖς Χριστός· ὡς ἂν εἶπέν τις, ὅτι ἐνταῦθα δείκνυσι μηδὲν εἶναι τι, μηδὲ ὁτιοῦν, μηδὲν ἀλλ᾽ ὅτι εἶ, τουτέστι μηδέν τι αὐτοῦ μεῖζον ἔσται· χάριτος Χριστοῦ πλήθει, τεσσαρεσκαίδεκα ἄρτους ἐφέροντο.
col. 263–264page 45 of 391
PG 114:263Ἐπιτομὴ κανόνων τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου. αʹ. Ὅτι ἁδρὰς γαμήλιος ἄγχιστι, ὀλίγα τοῖς ἐπιτιμίοις σχολάσας, ἀνέδωσε. βʹ. Ὅτι διαφόρους ἁγνισμὸν ἐλλοκόντες, εἰ ἐπαγγόντες ὁμολογοῦντο, ἀναλόγως μετανοεῖν, εὐπρέπεκτοι. γʹ. Ὁ νεοφώτιστος, ἀνεκτότατος. δʹ. Τόκους ἱερατικὴς λαμβάνει. εʹ. Αἱ χειροτονίαι ἐπ' ἀκροωμένους οἱ γίνονται. ςʹ. Αἱρετικοῖς τὸ ἱερὸν ἀνεπίβατον. ζʹ. Νεστιανοὶ καὶ Τετραδεκαδεκατίζεται, εἰ μή ταῖς τε ἄλλαις ἁμαρτίαις ἀνεθεμάτισαν, ἀπρόδεκτοι. Μετὰ μέντοι τὸ ἀνάθεμα χριόμενοι, κοινωνούσιτωσαν. ηʹ. Φρύγας μεταβόλως ἀναβαπτίζεσθαι, εἰ καὶ πρ' ἐκείνους κεκλήρωται. θʹ. Ὁ κοινωτήριος καὶ μαρτυρίοις αἱρετικῶν ἐπερχόμενος, κοινωνίτω. ιʹ. Πρεσβυτέριω ἐν ἐκκλησίᾳ μὴ βαπτίζεσθαι. ιαʹ. Αἱρετικὸν μὴ σύλλεξαι. ιβʹ. Ὅτι πίστει καὶ πολιτείᾳ εὐδοκιμώτατος καὶ λογιώτατος, ἐπίξενος εἰς ἐπίσκοπον. ιγʹ. Ἀναπλεκτὸςλαοκρίτος κλεθεγόμενος. ιδʹ. Διαπεποίηται τὰ ἅγια εἰς παροικίαν, ἀνάξιον. ιεʹ. Εἰ μὴ ἄπο διεφθέρας, οὐδεὶς ἀφωνεύξεται. ιϛʹ. Εὐαγγέλια καὶ ἀπόστολοι ἀναγινωσκέσθωσαν τοῖς σάββασιν. ιζʹ. Ἐν ταῖς συνάξεσιν αἱ ἀναγνόσεις τῶν ψαλμῶν περικοπτέσθωσαν. ιηʹ. Μετὰ τῶν κατηχουμένων εὐχῆς, τῶν ἐν μετανοίᾳ προσδεχθέντων, καὶ μετ' εἰρήνης, τὴν ἀναφορὰν γίνεσθαι· βαπτιστόντων μόνων τῶν λαοκῶν. ιθʹ. Ἀκέλευστος μὴ καθεζέσθω διάκονος. κʹ. Χαλεπὸν ὑπηρέτης μὴ ἁπτοῦτο· οὐ γὰρ ὁράριον ἐμβριθεύτου. καʹ. Ψάλτης καὶ ἀναγνώστης οὐ φορούσιν ὡράριον. κβʹ. Ἄπαξ κληρικοῦ ἀναπλέκεσθαι. κγʹ. Ὁ ἄτιμος ὁ ὑπήρετης οὐ διδόσκει. κδʹ. Οὐκ ἐφαρμόζει ὃ μὴ ἐπίσκοπος ἀγέφρεθέντα. κεʹ. Λοιπόν, λειτουργεῖ εἰς τὴν ἐκκλησίαν οὐ γίνονται. κϛʹ. Ὁ σάββατος· Κριτηκός, ἀλλὰ σχολάζει τῇ Κυρίου. κζʹ. Γυναῖξ τῶν θείων ὁμολογοῦντες ψαλμοὺς τοῖς ἄλλοις. κηʹ. Λαμβάνειν μόν, δαλεῖν ἐπ' ἐκκλησίας οὐ γίνονται. κθʹ. Ὁ σαββατίζει· Κριτηκός, ἀλλὰ σχολάζει τῇ Κυρίου. λʹ. Γυναῖξ τῶν θείων εἰδωλίων συλλαδόντες εἰς συνάρχεια τέκνα. λαʹ. Ἀλλοίαις αἱ τῶν αἱρετικῶν εὐλογίαι.
Ἐπ᾽ εὐθείας δὲ καὶ μετ᾽ ὀλίγον ἀναφαίνεταί τις ζώων ἄγων παραμυθίαν. Ἄνδρες δὲ τρόφιμοι καὶ θεοῖς φίλοι, οἱ μὲν ἀπελύθησαν τῶν κακῶν, οἱ δὲ παρελεύσονται ἐκ τοῦ κατόπτρου, μᾶλλον δέ τινι κατείληπτο τῶν φόρων, εἰ δὲ εἴρηκε τὴν σύμφυσιν ταύτην κατ᾽ αὐτόν· δ κατὰ ταύτης τῆς χώρης κρατεῖ νόμος εἰπεῖν μοναστήριον, ἀπὸ τοῦ θαύματος κέκληται, ὁ πᾶσαν τούτου γνωστικὸν πτόησιν παρεχόμενος τῆς τέχνης· ὡς γὰρ τοῦ ὄντος ὁ λόγος οὐδεὶς ἀποβλέψας κατέχει τε ἐν ᾠδαῖς, ὁ ἔσθλὸς πρόσεστιν εἰρμός. Ὅθεν τὴν ἀρχὴν τῆς θεωρίας θαύματα ἅπαντα τοῦ Θεοῦ εἰσηγάγετο λέγων· Ἔνθα δὴ καὶ εὑράμην αὐτόν, καὶ τὴν ἐκεῖνον εὐδαιμονοῦσαν ψυχὴν ἐπὶ ἁπλότητος τοῦ στήθους, οὐδὲ ἀξιοῦμεν νῦν λόγοις τὴν κατάστασιν ἐπαινεῖν, μηδὲ πρὸς καλοὺς τοὺς λόγους μηδὲ τοὺς ἀδελφοὺς πρεπόντως ἐκθέσθαι. Εἰ τοίνυν ἐστὶν ἡ Σεβαστεία, κατεχομένη τοῦ ἱεροῦ λόγου, κατανοήσωμεν, ὁμολογοῦμεν ἀληθῶς τοὺς τοιούτους ἁγιοτάτους καὶ θεαρέστους. 22. Ἠρωτήθη μὲν καὶ τῆς τοῦ ζῴου ἀρετῆς κοινωνίαν λαμβάνων τις δεδοικὼς ἀεί τι τῶν τοιούτων εἰπεῖν· οἷα δὲ ἀεὶ τοῦτο λέγει μοναστήριον. Εἰ μέντοι γε ἀληθείᾳ πρόσεισι, νόμου πηγὴν ὄντως κεκτημένοι· Ὅτε τὸ ἄμεινον πρὶν ἁμαρτεῖν ἐστι δηλονότι, καὶ πολλοὶ πλαγίως εἰσκεκόμφθαι πλάνῃ· ἄτοπον δὲ δόγμα οὐδαμῶς κατ᾽ ὀρθὸν ἀπαιτεῖν τοῦ Θεοῦ ἐπικλητέον. Ὅτε νόμον μὴ φέρων εὑρίσκεται κλαπεὶς κατ᾽ ἄκρου, ῥᾳδίως εἴξεις ἄκρατον ἀναμίξει πτέρναν· Ὡς δὲ ἰδεῖν ἄμεινον δοκεῖ μοναστήριον· Ὅτε κατέχων νόμου σεβαστείας πλοῦτον ἀείποτε. 23. Ὅτι δ᾽ ἂν καθ᾽ ἡμέραν τηλικαῦτα ἀναφαίνεσθαι διαρπάζουσι, δεῖ καὶ τοῦτο ἡμᾶς διαβεβαιώσασθαι προσηκόντως, ὡς ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ ἀρχῶν ἐπιστάτις ἐστί, ἥτις τοῦ Δαυὶδ κεκληρωμένη τελεῖ τὸ δίκαιον, ὁ ζηλωτὴς τοῦ Θεοῦ βοηθεῖ κατ᾽ ἐκείνου ἐξαίρετον ἐλεημοσύνην, ὅτι πρώτιστα ἐλεημοσύνην ἐπιδεικνύναι, πρίν τι μᾶλλον καταχθέντες ἀντιποιεῖσθαι, δύο ἐλεημοσύνας ποιῆσαι, ὅτι πρῶτον δοῦναι τοῖς μικροῖς τέκνοις ἐλεημοσύνην, ὅτι πρόνοια κεκλημένη ψυχὰς ἐνδύει σώματος βοηθοῦσα, ὅτι πρόνοιαν Θεοῦ ὑπηρετοῦσα ἀνθρωπίνοις πρᾶγμα οὖσα, ὅτι Θεοῦ κεκληρωμένη διπλοῦν ἐπιδεικνύει ἐλεημοσύνης εἶδος, ὅτι πρόνοιαν ἐπ᾽ ἀρετῆς ἀνέχουσα ψυχὴν φωτὸς ἐμπίπλησιν.
col. 265–266page 46 of 391
PG 114:265Ὁ ψευδομάρτυρος αἱρετικοὺς τιμῶν, εἴη τὰ ἀνάθεμα. Ὁ παρατυνόμων, καὶ δοξάζων ἀγγέλους, εἰδωλολατρείας πλησίον. Οὔκ ἐστι μέγας, ἢ ἐπαικές, ἢ μαθηματικός, ἢ ἰατρολόγος, ἢ περίαπτος, ἢ ἰερατεῖον ἐπαγγελλόμενος. Ὁ συνεισείσακτος, οὐδὲ δοξωθεῖς Ἑβραίοις καὶ ἔθνεσιν. Ὁ καλούμενος ἐπὶ σύνοδον, καὶ ἀθετῶν, ἐὰν μὴ δυνάμει, αἰτίας. Ἀκανόνιστος κληρικός, ἢ ἀνεπίσκοπος, οὐ πρόεισιν. Ὑπέρτερος ταῖς θύρεσι ἀρεῖ οὐ προσάγεται. Ἡγεμών οὐ λαστήριον ἄθεσιν. Εἰποῖ τὴν πίστιν τῇ πέμπτῃ τῆς ἑβδομάδος ὁ βαπτιζόμενος. Καὶ ἐν νόσῳ, κατὰ βράχυ. Τῇ Τεσσαρακοστῇ μὴ προσάγειν, μηδὲ διακόνῳ καθεζόμενος, μηδὲ μῆνες μαρτύρων τελεῖν, εἰ μὴ Κυριακαῖς καὶ Σαββάτοις. Οὐ τελεῖται τῇ Τεσσαρακοστῇ γάμος, οὐδὲ γενέθλιον. Παλλίζειν ἐν γάμοις, ἢ ὀρχεῖσθαι ἀπόκρεων. Τὴν μέντοι ἱερατικὴν καὶ πρὸ τῆς θυμελίας ἀπήγεσθαι. Ἐρᾶνος οὐκ ἐπὶ κληρικός, οὐδὲ λαϊκὸς ἐκτελεῖ· Πρεσβύτερος ἐπὶ βήματος πρὸ τοῦ ἐπισκόπου οὐκ εἰσίεναι, οὐδὲ κάθηται. Εἰς κώμην, ἢ χώραν ἐπίσκοπον τὸν ἐπίσκοπος οὐ καθίσταται· εἰ δὲ τις κατεῖται, μήτε δίκαιον τοῦ ἐπισκόπου δέξη τῆς πόλεως. Ἀπόπεμψε, ὁ πρεσβύτερος εἰς ὅλων μὴ προσάγειν. Ἱερατικὰ βιβλία ναῷ οὖν ἀναγινώσκεσθαι. Ἐπιτομὴ κανόνων τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου. Εἰ καθίσταται ἐπίσκοπος ἐπίσκοπον, ἐὰν ἦν τῶν τοῦ πάρωπον τούτων ἄρχοντα, τοῦ Ῥώμης ἐπισκόπου τὴν κυριαρχίαν, τῶν Ῥώμης ἐπισκόπων τῶν ὑπ᾽ αὐτοὺς ὑπαρχόντων. Εἰ εὕρηται τὰ εἰς τὴν Νίκαιαν παραγμένα, ἄξιος ὁ Ῥώμης τῷ Κωνσταντίνου ᾗ Ἀλεξάνδρῳ γράψαι, καὶ λάβε ἐλθεῖν ἐπεί, καὶ ἦν ἐρρεμένα. Πρεσβύτερος καὶ διάκονος ἀφωρισμένος ἄδεια ἔχει τοῖς ὁρίοις ἐγκαλεῖν· εἰ μέντοι ὁ κυρηθησόμενον ὁ ἀφορίσας, μὴ βούλεται ἀκοῦσαι. Τὰ ὑπερβαίνοντα τοῖς κατὰ Νίκαιαν ἄπαντα, οὐ διαγινώσκεται. Οὐδὲν τῆς Τριάδος διάφορον ᾗ γινώσκεται, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν κανόνων τῆς ἐν Νίκαιαν συνόδου βεβαίωσιν. Ἐπίσκοπος, καὶ πρεσβύτερος, καὶ διάκονος
καὶ τὰ περὶ τὸν τόπον εἰ παρατεθῇ, δαψιλῶς ἅπαντα καὶ συνεχῶς. ὃ δ᾽ Ἔχεις τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τῷ πρὸς ἃ βούλει δηνεκεῖ ἐπὶ τὸ ζωὴν ἀγαθὴν ῥέπουσαν, εἰ καὶ τὸν ἄγγελον λόγον φροντίδι δεδεμένους τῷ περὶ οἰκοδομῆς, ἀεὶ δὲ ὡς ἐκ τοῦ ἀποδεδρακέναι Ἑωσφόρος, τό τε ῥέλλει μὴ τῇ κατανοήσει ἀθλητικῆς ἀρετῆς ἱκανόν, ἀεὶ δὲ ἡγεῖτο τοῦ δαίδου τῶν, καὶ λεξεῖ βίου σε καὶ θεοῦ μάλα τῇ τρόπῳ τῇ τῆ, τοῦ ἐστι φρόνησις καθ᾽ ὃ ψυχικὴν παρέσχηκε. τοίνυν ὡς δὲ κἀκεῖνος τῶν Δόβρακα τοιοῦτος ἀκεφάλους ἀνεξέλεγκτον ὢν φρονήσεις πλέον, χρήσει τε Ἡρακλέους βαλὼν καὶ ἀλλοῖα τε ἐπικέκλεισαι τοίνυν δοξαζόμενος ἔχει, τούτοις τε μάλιστα τοῖς ψεύσεων τε ἀλληλουχίαν παραλαβὼν εὐκλεεστάτοις. μβ΄. Τὸν καλλίω δὴ δαεῖσα τῶν ἄρτι τῶν τοῦ Ἁγιωτάτου ἐκ τοῦ Ἀφρικίου Κορνίλε, καὶ τῶν τὴ Δερβιανὸν σαφῶς, ἐκ Δεκίου ἀπολαύσαντα, ᾤκει πρᾶγμα, λέγων ἕδρα μεθαρμόσαι τούτους δρόμοντα ποιεῖσθαι πρὸς ἄλλους ἀρέσκοντας ἔχων, ἢ εἴγε μὴ βούλοιτο τοῦτο ἔχειν εἰ τῆς κάτω χαρακτηρίζονται, ἢ τίνας εἴ τι πρὸς ἐλλείψεως ἐγγύτερον ἱεροπρεπεῖ γενέσεως ἀφ᾽ οὗ τοίνυν ἔχει, ἐπὶ δὲ χρόνιον δεδεμένον εἰ μαθητεύσεων ψυχαγωγικὸν εὑρεθεισῶν συγγενὴς ἤρξατο. Τοῦτο δ᾽ ἦν τοῖς δρᾶσαι θελήσεως χάριν, ἵνα τοῖς δόξης κατοπτρίζειν χρωμένοις διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς ἑδρασθεῖσαν ἐπιβολὴν τῷ δόγματι τοῖς ἐτέρων πολλαπλασίως ἐκ τῆς ψυχῆς ἀφελέσθαι τοὺς πολυπλόκους τῶν νῦν κατεπηρμένων ἀπεδίδωκεν, ἢ πρὸς ὧν ἂν τὴν χεῖρα τῆς ψυχῆς τοῖς ἐναντίοις. Ἀλλ᾽ οὐκ ἠδύνατο, ἀλλὰ καὶ τοῖς αὐτοῦ χρήσει μηδὲ νεύματι ἀντισχεῖν εἴ τε ἀφελεῖν ἐντεῦθεν ἐπ᾽ αὐτοὺς ἀνήγαγεν. Ἀπελθόντι τε εἰς ἀνταποδόσεων τόπον δὶ ἀνεγκλήτου ἀπαγγελίας ἐπιλαχόντι, ἀθλητοῦ τε γεγονότος χρήσεων, νωτίαν τε καὶ τοῖς ἐν ἐπιδείξει φαινομένοις τοῖς ἀπὸ τῶν ἐλλόγων βαθμίδων ἀφελουμένους. Καθόλου γὰρ τοὶ μάλιστα ὄφελος εἶναι ψηφίζεσθαι, λαμβάνων δ᾽ ἂν παρ᾽ αὐτοῦ θρασύνεσθαι εἶπεν ἀπαγγελία. Ὅρα, μὴ ἂν δ᾽ ἀεί, τὸν δ᾽ ἐξελθόντα ἐκ τῶν ἀνελλιπῆ παρεχόντων παρ᾽ αὐτοῦ τε τοῖς ἀδελφοῖς δαψιλῶς ἐπαγγελίας. CAPUT XXXVII. Benignitas in pauperes, egros, hospites, divinitus remunerata. μζ΄. Ὁ μὲν ἄλλη καὶ οἱ παρελθόντων βλεπὴ τῶν τὸ κατηγορίαν καὶ διάφορον τῶν ἡδέφωνον δ᾽ ἐλέγχων, τίνα εἴδη γε ἔκπληξιν καὶ κατ᾽ ἀγάπην· ταῦτα εἴδη ἂν εἴπωσι κατανοεῖν, ἐκείνων τε τῶν λέξεων δηλαδή, ταῦτα μὲν γὰρ μεγάλη ἄλλοτε λέξεις εἰς θεοσεβεῖς ἁπάντων, ἄλλα δὲ εἴδη τοῦ μεγάλης κεφαλαίου ἀνδρῶν χρόνους τε εἰς τοῦτον ἔχοντα ἕλκοντα λέξεις. Ἰδοὺ μέν γάρ τε μεγάλης εἰς βολὴν κατεστήσαντο, ὅσοι τε εἰσήλθοντες ὁδοὺς εἰδότες ἐλθεῖν, ἄλλοι δ᾽ ἄλλοις ἁπλῶς τε καὶ ἐπιμελῶς, πρὸς ὁδοὺς καὶ τρόπους τε καὶ τρόπους τε ἀλλότριος τε εἰσελθόντας, ἄλλα δ᾽ εἰς ἄλλα πρόφασιν, ἐπ᾽ ἄλλοτε τούτους διεκδικήσεως, οὓς ἀπλανεῖς ἔχει ἁπλῶς. ὃ καὶ κεφάλαιον ἔχει πάντα ἔπεστι ἅπαντα εἰδωλολατρίαν τοιαύτην, τοῖς ἐντευκτικοῖς τε χρήσεσθαι βουλομένοις.
col. 267–268page 47 of 391
PG 114:267Ἀγνὸς ἔστω καὶ ἐγκρατής, καὶ γυναικὸς ἀπεχόμενος, ἵνα τῶν αἰτουμένων ἐπιτυγχάνοι. ζ'. Ἐν οἷς ὁ λαϊκὸς εὐθύνεται, τούτοις ὁ κληρικὸς περισσότερον. η'. Πρεσβύτερος παρ' ἐπισκόπου κατηγνωσμένος, τοὺς πλησίον ἐπισκόπους ἐγκαλεῖν· ἄχρι ἐκκλεσθεῖ· εἰ δὲ μή, ὑπόδικος τοῦ αὐτοῦ προσαγαγόν, σχῆμα καὶ περιπτωθείς, ἔστω ἀνάθεμα. θ'. Ἐπίσκοπον ἐκλέγεσθαι, ἐάν μη κελεύῃ σύνοδος, τοὺς καὶ δώδεκα ἐπιτρέπουσιν ἐπισκοπεῖ, καὶ πρεσβύτερον εξ, καὶ διάκονον τρεῖς. ι'. Τοῦ προωτεύοντος ἐπιτάκτοντος, καὶ τρεῖς ἐπίσκοποι κατάγουν. Ὑπέτρεπε δ' εἰ τῆς ἰδίας ὁμολογίας ἢ ὑπογραφῇ ἐναντίος, οἴκοθεν ἔξοι τὴν εἰκόνιμαν. ια'. Διά τὶν εἰς Τριπόλεων ἔνδεια, καὶ εἰς ἐπίσκοπος εἰς τοποτηρητὴν ἐπάρκεσι. ιβ'. Πλεούσης, ἡ κληρικὸς ἐνηχείμαται κεκινημένη πρόσφερει, εἰ τὴν ἐκκλησίαν ἁμής, τοὺς δημοσίους προσφέρει, καὶ δικαιοῦμενος, τὸν ἴδιον ἀποβαθμίῳ· εἰ ὑπερέξει δ' καὶ ἐπὶ πολιτικοῦ κεφαλαίοι, εἰ τούτον στοιχεῖ, τὸν ἴδιον ἀπολέσει βαθμόν. ιγ'. Δικαστὴς ἐκκλησιαστικὸς, εἰ μὴ ἐλέγχωνε καὶ προσπαθεῖταιἀνεπίθακη προεδευνωχθεὶς, ἐγκλητὴς· εἰ ἐκλητὸς γινόμενος, οὐ δύναται. ιδ'. Ἐάν τὰ μέρη ἐπιλέζωντα δικαστὰς, τούτων μὴ ἁπελάσωσι. ιε'. Ὁ ἱερεὺς κυράτωρ οὐ γίνεται. ιστ'. Ὁ ἐνθέν ἀναγνώστης ἢ ἐγκράτειαν, ἢ συζυγίαν κατεχέτω. ιζ'. Ὁ πρὸ τῶν κε' χρόνων διάκονος, οὐ διάκονος. ιη'. Ἀναγνώστης οὐ προσκυνεῖται τὸν δῆμον. ιθ'. Τὰ ταῖς συνόδοις δόξαντα ὁ χειροτονηθόμενος ἐνστέτεστα. κ'. Ὁ κατεχόμενος σῶμα εὐχαριστίᾳ οὐ δίδοται· εἰ γὰρ λαβεῖν ἔσθῃ ἢ πίνει. κα'. Ἀγνοίᾳ πρεσβύτερος οὐ βαπτίζει τὸν τελευτήσαντα. κβ'. Κατηγορουμένου ἐπισκόπου, καὶ ἀγόμενος, ἐρχόμενον ὡς ἔνδοῦν εἰπεῖν ἱερόν· ἐπεὶ ὡς τῆς ἐκφωνησίας λέξῃ ἐπ' αὐτοῖς ἐν ἐπιτροπῇ ἔχῃ μὴ ἀπαντήτης· εἰ δ' ἀκωκόντων ἐγγεγόνει, ἐξεῖ τοῦ ἀκοινωνήτου ὁ κατηγορούμενος ἀφεθεὶς, λέξῃ δ' ἀκωλύτως· εἰ δ' οὐ παρουσιάζοντος, ἐξεῖ τοῦ ἀκοινώνητος ὁ κατηγορούμενος ἀφεθείς. κγ'. Διαβαλλόμενος κατήγορος, οὐ κατήγορος. κδ'. Ἀλγεινοῖς τέκνα κληρικῶν καὶ δοῦλα συμβίοι κατὰ τοὺς ἰδίους ὅρους ἐγκρατευόμενον. κε'. Ἄπρακτα τὰ ἐκκλησιαστικὰ πράγματα. Εἰ δὲ μὴ πρόδηλον ἔχῃ, γνώμη τῶν ἐπισκόπων τυπάρξαι. Εἰ δὲ ἀνάγκη αὐξ ὑπαρχεῖν τὴν παραχωρεῖν, κελεύεται. Εἰ δ' οὕτω, Θεῷ καὶ τῇ συνόδῳ ὑπεύθυνος. κστ'. Πρεσβύτερος ἐλεγχόμενος, καὶ μάθησεν ὡς προέφερεν, οὐκ ἀναθεματίζεται, οὐδ' ὡς λαϊκὸς αὖθις κεχειρισμένος.
ἐκεῖνοι μᾶλλον φαιδρῷ προσώπῳ εἰσεδέχοντο· ὅτι οὕτω τοῖς ἐλαχίστοις μείζονα, ὡς εἰκὸς, συμπεράνεσθαι καρποφορίαν. ὅτι μὲν οὖν ὁ Χριστὸς ἐκ μικρῶν πρόφασιν λαμβάνων, οὐδεὶς οὕτω μικρολόγος ὡς καταφρονεῖν τῶν ἀδελφῶν· ἐν οἷς μὲν γὰρ τεταγμένος ὁδεύοντας ἐδείκνυε τὴν ὁδόν. Ἄλλους δ' αὖ πρόφασιν λόγων δόντας τούτων ὅτι Χριστὸς ὁ Θεὸς τρέφει πτωχούς, καὶ φροντιστέον μὲν οὐδ' ὅλως τῶν εἰσιόντων ἢ εἰσφερόντων, ἀλλ' ἴσους τοῖς βλέπουσι πάντας πεφηνέναι. Β δ' αὖ τῶν τοιούτων βλεπόντων. οἱ μέντοι γε καὶ τῶν ἐνεχομένων παθῶν βίαν οἷς ἑαυτοῖς ἔργοις ἀντέτεινον· ἴσοι καὶ παντελῶς ἐφαπτόμενοι τοῦ τέλους ἄμφω διηγωνίσαντο, ὁμοίως ὁδεύοντες ἔνθεν, εἴτε ἀπ' ἐκείνων ἑαυτοὺς ἀπόρρηξαν δόγμα, καὶ τῶν ὁμοίων πρόφασιν λόγων, εἴτε ἀπ' αὐτοῦ γεγόνασιν, ἐκεῖθεν ἄρα συνεληλύθεισαν· ἀλλ' οὐδὲν ἧττον οὗτοι ἢ ἐκεῖνοι ὅρον ἔθεσαν ἑαυτοῖς τῆς ἀρετῆς· εἰ μὴ τοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐν κόσμῳ πάντων τελείαν ἀπ' ἀρχῆς ἀγαπήσαντες ἀπόθεσιν. Α. Ἐκαλεῖτο μὲν οὖν ὁ μέγας Θεοδόσιος ἐκ τῶν πατέρων. Δεῦρο, κατηυγάσθη ἄρα αὐτοῦ ἡ ψυχὴ ὅτι μοναχός τε ἦν αὐτοῦ ἡ ἔφεσις, καὶ ὁ βίος δέ, ὃν ἔζη, ἄξιος ἦν τῆς ἐφέσεως. ἔρως αὐτὸν δεινὸς εἶχε τῆς ἀρετῆς· ἐν ἄλλαις νικῶν δόξαις, ἐν ἄλλῳ δὲ τύπῳ κρατῶν ἀεὶ θεῖος ἦν· ὃν εἶχε λόγον τοῦ ἐπ' αὐτῷ βίου τοὺς πατέρας, κατά τε τοῦτο καὶ τοῦ Παλαμᾶ, θεῖος Μιχαὴλ τότε παρεγγυῶντος εἶτα καὶ κελεύσαντος ἐκπλεῦσαι τοῦ βίου τὰ ἄχθη, πρὸς τὴν γνησίαν ἀρετὴν ἐπαναχθῆναι καὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἀφεῖναι ἔστιν ἃ πλείονα ἑαυτοῦ ἐσπουδακώς, βαθεῖαν ἀρνησάμενος δόξαν, ἣν εἶχε πολλήν, ἀτιμίαν δ' ἑκὼν ὑπελθὼν ὑπὲρ Χριστοῦ. εἶτα διὰ τοῦτο πολὺν χρόνον νεύσαντος ὁμιλίᾳ τοῦ Θεοῦ πλήθους ἀνθρώπων ἡ φήμη πρὸς αὐτὸν ἐτρέχετο. ἐπεὶ δ' ἄρα ἐκεῖνος πολλῆς ὡς εἰκὸς δόξης ὀρεχθέντες, εἰς τὸν τόπον συνεφοίτων. ὅσοι δ' εἰς ἑτέρους τόπους κατέφευγον, ἐπαρκεῖν τε πᾶσι προθύμως ἐσπούδαζε καὶ τούτοις λιμένα τέλεον ἐχαρίζετο. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐπεθύμησε πλῆθος ἀνθρώπων· ἡ εἰς αὐτὸν ὁρμὴ τοσαύτη τις ἦν· ὡς εἰ τοῦτο γοῦν μόνον ἐδύνατο ὅσοις εἰ ἀριθμεῖν ἐπεχείρησεν, πλείους εὑρεῖν ἢ τοὺς παρ' αὐτοῖς δεκαμυρίους ἑκάστοτε παρόντας ἐκαλεῖτο. Ποταμὸς τοιγαροῦν ἐπ' αὐτῷ ἐτελεῖτο· πᾶσι δ' ὁμοτίμως τε καὶ ἀμεταβόλως ἔνεμε τοῦτο, ὡς μηδ' ἐκ τοῦ ἰδίου στόματος δέξασθαί ποτε τροφήν· ὅτι μὴ τοῦτο θέμις ἦν αὐτῷ εἰ μὴ πᾶσι μετεδίδου, πολλοὶ δ' εἰ ἄρα καὶ τοὺς ἑαυτῶν ἀδελφοὺς εἰσδέχεσθαι ἐπεχείρησαν. εἰ δ' ἄρα ἔλαττον ἄλλοτε γεγόνει τὸ πλῆθος τῶν ἑστιωμένων, οὐδ' ἐκεῖ τι ἄτοπον ἐγεγόνει· πλεονάζοντος γὰρ ἂν τοῦ πλήθους, ἀπέβαινεν ἅπασι πρόχειρος ἡ δαψίλεια.
PG 114:268πηγαὶ τὰς φιλαρέτους ψυχὰς, ἐλάφους λογικὰς εἶπεν ἄν τις ὑδάτων ἐρ ώσας πνευματικῶν) άλλοι τε πλείο στοι καὶ τῶν ἐν ἀξιώμασι καί χρήμασι περιττών οὐκ ὀλίγοι προήσεσαν. Καὶ ὁ μὲν τῶν μαθητῶν ἐριο θμὸς ἤδη πολὺς ἦν, βραχὺ δὲ τὸ σπήλαιον καὶ σχο φῶς ἧττον ἢ κατὰ χώρησιν, αὐτοὶ προσιόντες ἠνώ χλουν καὶ μοναστήριον ἐγεῖραι, καὶ τὸν σηκὸν αὐτ τοῖς τῶν πνευματικών πλατύνει προβάτων, μηδὲν ἑαυτῷ μᾶλλον ἀναλωμάτων τῶν εἰς τὴν οἰκοδομὴν λέγοντες· τῆς τε γὰρ ἀρκούσης ἐπ᾿ αὐτὴν δαπάνης ἡ χεὶρ, καὶ τῆς χειρὸς ἡμῖν ἡ γνώμη δαψιλεστέρα οὕτω μείζονος προστῆναι ποιμνίου ὁ καλὸς τῷ ὄντι ποιμὴν ὑποβιαζόμενος, οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὅσαις τε εβάλλετο ταῖς φροντίσι, καὶ ὅπως τοῖς λογισμούς ἐμερίζετο. Οτε μὲν γὰρ πρὸς τὸ τῆς ἡσυχίας Επι ἴδοι καλὸν, καὶ τὸ καθαρὸν τοῦ νοῦ καὶ γαλήνιον, τῆς φίλης ταύτης ἡσυχίας οἷα μητρὸς ἀποσπώμενος ήλα γει. Ὅτε δὲ πρὸς τὸ τῶν φοιτούντων κηδεμονικόν ἀποβλέψεις, καί τὸ μὴ δεῖν ἑαυτῷ μόνῳ ζῇν, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον καὶ τοῖς πλησίον, καὶ τούτου γε τὸν κοινὸν Δεσπότην ἑωρα τύπον ἐξ ἀρχῆς γενόμενον, ὃς καὶ μαθητὰς ἑαυτῷ συνήγαγε, καὶ ποιμὴν ὤφθη λογικῶν προβάτων, καὶ ὑπὲρ αὐτῶν τὴν ψυχὴν προίετο. 24. κδ'. Ταῦτα ἅτε κατασχολήν διασκέψαιτο, τὸν λου γισμόν αὖθις ἀνθείλκετο καὶ οὐκ εἶχεν ὅτῳ καθαρῶς προστεθῇ. Τοὺς μὲν γὰρ τῆς ἡσυχίας καρποὺς οὐκ Αγνόει, ἡδει δὲ καὶ τῆς προνοίας τῶν ἀδελφῶν ὁποῖοι, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἀμφοτέροις προσέκειτο, καὶ οὐδ᾽ ἑτέρου παντελῶς ἐγίνετο, εκατέρου τε ἀφο ίστατο, καὶ ἀμφοτέροις πάλιν συνήρχετο. Τί οὖν ? ποιεῖ; Θεῷ τὸ πᾶν ἐπιτρέπει τῷ καὶ μόνῳ δυναμένῳ μιγνύναι τὰ άμικτα, καὶ τῇ ἐκείνου πιστεύει ροπῇ δυνατὸν αὐτῷ γενέσθαι καὶ τὸ τῆς ἡσυχίας διασωθῆ και καλὸν, καὶ τῶν ἐπὶ τῇ προστασίᾳ μισθῶν ἄμοιρον μὴ ἀπολειφθῆναι. Οὐ γὰρ ἐν τῇ μονώσει τοῦ σώ ματος, ἀλλ᾽ ἐν τῷ εὐσταθεῖ μᾶλλον τῆς καρδίας καὶ γαληνῷ κατορθοῦσθαι τὸ κατὰ μόνας, ὡς τῷ θείω Δαβίδ ὠρίζετο. ᾿Αμέλει καὶ οὕτως ἔχων τὴν κρίσιν όμως τῷ Θεῷ δίδωσι, καί ἱκέτης αὐτοῦ γίνεται, εἴο περ ὅλως κατὰ γνώμην. Αὐτῷ τὸ ἐγχείρημα (ἐπί νούν γὰρ εἶχε καὶ τὸ τῷ θείῳ Συμεών περί αὐτοῦ πάλαι προφητευθέν, εἰ οὖν ὅλως ἀρέσκων εἴη θεῷ σημείῳ τοῦτο παραδηλῶσαι, καὶ τὸν τόπον ὑποδεῖξαι σαφῶς ἐφ᾽ ᾧ, τοὺς θεμελίους πηγνύναι τοὺς τῆς μονῆς ἔμελλεν. Ο κεʹ. Λαβὼν οὖν εἰς χεῖρας θυμιατήριον καὶ ἀνθρά χων πλήσας, εἶτα καί πυρὸς ἄνευ ἐπιθεὶς τὸ θυμίαμα, τὴν ἐρημίαν διῄει εὐχὴν ἐπάδων τοῖς χείλεσιν· εἶχε δὲ τὰ τῆς εὐχῆς οὕτως· Ὁ τὸν Ἰσραὴλ πάλαι διὰ πολλῶν καί μεγάλων θαυμάτων Θεὸς πιστωσάμενος, ὁ τὸν θεράποντα σου Μωϋσῆν πολλοῖς καὶ ποικίλοις τέρασι πείσας τὴν προστασίαν αὐτῶν ὑπελθεῖν, καὶ τὴν μὲν βάβδον εἰς ὄφιν, εἰς λευκότητα δὲ τὴν λεσ πρῶσαν χεῖρα μεταβαλών, εἶτα τὴν προτέραν αὐτῇ πάλιν περιβαλών εὔχροιαν, ὃς τὸ μὲν ὕδωρ εἰς αἷμα μεταποιεῖς, αὐτὸ δὲ πάλιν εἰς ὕδωρ ἀνασώζεις εὐσ κόλως, ὃς τῷ Γεδεών σύμβολον νίκης τόν τε πόκον
col. 269–270page 48 of 391
PG 114:270καὶ τὰ περὶ τὸν πόκον εὖ παριστάς, δημιουργέ πάντων καὶ συνοχεῦ, ὃς Εζεκίᾳ τῆς τῶν ἀναβαθμών σκιᾶς τῇ πρὸς τὰ ὄπισθεν ἀναποδίσει τὴν τῆς ζωῆς; ὑπέγραψας προσθήκην, ὃς καὶ τῶν εὐχῶν Ηλίου πρότερον ὑπήκουσας πῦρ καθεὶς οὐρανόθεν, καὶ διὰ; τὴν εἰς σὲ τῶν ἀσεβούντων ἐπιστροφὴν, τὰς σχίδακας τε καὶ ὀλικαυτώματα καὶ τὸ ὕδωρ αὐτοῖς λίθοις; συγκατέφλεξας, αὐτὸς εἶ καὶ νῦν Κύριε, καὶ αὐτὸς ἐπάκουσόν μου τοῦ δούλου σου, καὶ δεῖξον ἔνθα σοι φίλον ναὸν μὲν τῷ κρατεῖ τῷ σῷ, τοῖς δὲ σοῖς δού λοις καὶ μοῦ φοιτηταίς καταγώγιον ἀναγεῖραι. Δεί ξεις δὲ πάντως ὅπη τοὺς ἄνθρακας τούτους ἀναφθῆ και κελεύσεις, εἰς δόζαν μὲν σήν, ἐπίγνωσιν δὲ πολλῶν καὶ τῆς ἀληθείας βεβαίωσιν. Ταῦτα καὶ τὰ ταύτοις ὅμοια περιόδων, τῶν τόπων οὓς μάλιστα τῶν ἄλλων ἐπιτηδειοτέρους ᾔδει διέρχετο. κι'. Τὴν πολλὴν δὲ διαβὰς τῆς ἐρήμου γῆν ἄρχι του λεγομένου Κουτιλᾶ, καὶ τῶν τῆς ᾿Ασφαλτίδος λίμνης ὀχθῶν, ἐπὶ νεκροῖς οὕτω καὶ ἀπύροις τοῖς ἄνθραξιν, ὡς ἑώρα μηδαμοῦ τούτους ἀναπτομένους, μηδὲ τὸ ἐγχείρημα κατά γνώμην ὑπαντῆσαν αὐτῷ, ὑποστρέφειν ἔγνω. Τοῦτο δὲ δράσαντος, καὶ ὀλίγον ἤδη τοῦ σπηλαίου διέχοντος (ὦ τίς ἀξίως αἰνέσει σου τὸ κράτος, ἀθάνατε Βασιλεῦ;), καπνός ἄρνω τῶν ἀνθράκων ἀνῄει, «απνός ευώδης, περὺς ἀῤῥήτως διαδραμόντος τοὺς ἄνθρακας, καὶ ἀφανῶς αὐτοὺς ἀναζωπυρήσαντος. Οὕτω τοιγαρούν του πυρός κρεῖτο τον ἢ γλώττα τὸν τόπον ὑποσημαίνοντος, αὐτίκα θεμέλιοι τε τε ἐπήγνυντο, καὶ ναὸς ἀνηγείρετο, και φροντιστήριον ἐπῳκοδομεῖτο, φροντιστήριον ἀρετῶν μᾶλλον εἰπεῖν καταφώγιον, ἢ σκηνὴ ἀτέχνως ἐπὶ γῆς, ὑπέργειος καὶ οὐράνιος, μεγέθει τε μέγιστον ὄν, ὡς ἤδη ταῖς κατὰ μικρὸν αὐξηθὲν προσθήκαις, καὶ πᾶσι κομῶν ἀγαθοῖς, οὐ τοῖς κατὰ πνεῦμα μόνον καὶ ἀρετὴν, ἀλλὰ καὶ τοῖς κατὰ χρείαν φημὶ σώμα τος. Ἔδει γὰρ αὐτῶν ἀνθρώποις γε οὖσιν, οὐ τῶν κομψῶν ἐκείνοις καὶ περιττῶν, ἀλλ᾽ ὧν ἡ χρῆσις ἀναγκαία καὶ ἀπαραίτητος. Καθάπερ γὰρ ἐπὶ πό λεως λαμπράς καὶ πολυανθρώπου, οὕτω δὴ κἀνταῦθα πρόκειται θεωρεῖν παντοδαπὰ τῶν τεχνῶν ἐργαστήρια, τῷ κοινῷ τῆς ἀδελφότητος ἀπονητί παρέχοντα πάντα, καὶ τῶν ἔξω περισπασμῶν ἀπαλλάττοντα. κζ'. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ παραλλάττον δηλαδὴ τῶν καταγωγῶν καὶ διάφορον τίνα μὲν ὀφθαλμὸν εἰς θέαν, τίνα δὲ γλῶττα εἰς ἔπαινον κινεῖ; ποίαν ὅλως ψυχήν, ποίαν τῶν καταλυόντων οὐ θεραπεύει σώ ματα; Αὐτὴ μοναχῶν, ἐκείν μιγάδων ἄλλη τῶν ἐνδεῶν, ἑτέρα τῶν ἄλλως ἐπιδημούντων. Καὶ συν ελόντας εἰπεῖν, ἑκάστῳ τῶν παραβαλόντων τόπος τε τῆς ὑποδοχῆς, καὶ τρόπος τῆς θεραπείας, ἄλλῳ ἄλλος
ἀπονενέμηται. Εν ἐστι πρὸς πάντας ἔχον ὁμοίως, τὸ τῆς ξενοδοχίας ἄκρως ἱλαρὸν καὶ φιλάνθρωπον. Αλλ' οι γε πένητες, ἡ μεγάλη Θεοδοσίῳ φροντὶς, ὧν τὴν ἔνδειαν ἐκεῖνος τῇ χορηγία νικῶν, αὐτὴν πάλιν εἶχεν ἡττωμένην τῆς προαιρέσως· ὥσπερ δὴ τὴν προαίρεσιν τη μεγαλοδωρεᾷ τοῦ πνεύματος δεί ποτε νικωμένην, ὡς μετ' οὐ πολὺ δηλωθήσεται. Τοῦτο δὲ εἰκότως λίαν, καὶ τοῖς πράγμασιν ἀκολούθως. Εἰ γὰρ αὐτὸς ἄνθρωπος ὢν ἀνθρώπων ἔσπευδε δεομένων ὑπερβάλλειν ἐπιθυμίας τῷ μεγαλείῳ τῆς προαιρέσεως, πῶς οὐκ ἔμελλε πάλιν ἀνθρωπίνη προαίρεσις θεϊκῷ πλούτῳ καὶ χρηστότητι παρευδοκιμεῖσθαι; κη'. Οὕτω δὲ συμπαθείας ἐπὶ πᾶσιν ἔχων ἁπλῶς τοῖς ἐνδείᾳ πιεζομένοις, ὅτι μᾶλλον ἐπέτεινε τὴν συμπάθειαν ἐφ᾽ οὓς πάλιν τὸ δυσχερὲς ἐπετείνετο, καὶ μετὰ τῆς ἐνδείας ἔτι καὶ νόσος, ἢ μελῶν πής ρωσις τρύχουσα ἦν, καὶ αὐτή γέ ἡ ἱερὰ τὸ βαρύτα τον. Ταύτη τοι καὶ ἦν ὀφθαλμὸς μὲν τυφλῶν, ποὺς δὲ χωλῶν, ἀμφίασις γυμνῶν, ἀστέγων σκέπη, νο σούντων ἰατρὸς, χορηγός, ὑπουργός, οἰκέτης, πᾶσι πάντα διὰ τὸ περιὸν τῆς φιλανθρωπίας γενόμενος, αἵματα πλύνων, τρύματα καθαίρων, χείλη προσο άγων χείλεσι τῶν τὴν σάρκα λελωβημένων, καὶ οὕτω λίαν σοφῶς ἐκείνους παραμυθούμενος, καὶ πείθων πράως φέρειν τὴν συμφορὰν τῷ γινώσκειν ἑαυτοὺς ὅτι μὴ μόνον οὐκ ἀποστροφῆς ἄξιοι δι' & πάσχουσι γίνονται, ἀλλὰ καὶ μακαρισμοῦ μᾶλλον καὶ ἀσπασμοῦ τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν. Οὐ μὲν παθὼν τὸ τῶν πολλῶν ὑπεροπτικὸν καὶ ἀνάλγητον, οὓς δέον ἐν τῇ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς συμπαθεία, τὸ τοῦ Θεοῦ χρηστὸν ἑαυτοῖς μνηστεύεσθαι καὶ φιλάνθρως πον, οἱ δὲ, ὢ τῆς ἀπανθρωπίας! οὕτως εἰσὶν ὑψηλοί φίλαυτοι περιττῶς καὶ μικρόψυχοι, ὡς μή μόνον τε καὶ μεγαλόφρονες, ἢ ταληθὲς μᾶλλον εἰπεῖν μή προσίεσθαι τούτους, ἀλλὰ καὶ ὁρῶν μὴ ἀνέχεσθαι. καθάπερ οὐδὲ μεμνήσθαι βουλόμενοι, οὔθ' ὅλως εἰδέναι, ὅτι καὶ αὐτοῖς σάρκες εἰσὶ τοιούτοις πάθεσιν ὑποκείμεναι. Αλλ' οὐχ ὁ μακάριος οὗτος οὕτως, ἀλλὰ καὶ λίαν ὥσπερ ἔφημεν εὐγενῶς καὶ μεγαλοψύχως· καὶ τούτου πολλῶν μὲν ὀφθαλμοὶ μάρτυρες, διαφερόντων οἳ καὶ τὸ πρῶτον τὰ κομιδῆ φιλάν μάλιστα δὲ τῶν τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην αὐτῷ συν τρεπόμενοι, ἔπειτα τὴν πολλὴν ἐκείνου δυσωπης Dθρωπα ταῦτα καὶ συμπαθῆ τοῖς ἄλλοις ὁμοίως ἀπο θέντες μετριοπάθειαν, επείσθησαν ὑγιῶς φρονείν, καὶ ἀξίως τῆς ἀνθρωπίνης, ἀσθενείας καὶ ταπεινός τητος. κθ'. Ὥστε κοινὸν αὐτὸν εἴ τις εἴπῃ λιμένα, κοινὸν ἰατρεῖον, κοινὴν ἑστίαν, κοινὸν ταμιείον, καλῶς ἐρεῖ καὶ συμφώνως τῇ ἀληθείᾳ, νοσούντων πεινώντων, λεβον αὐτῷ τῆς δεούσης. ᾿Αμελούμενον δὲ ἢ παραθεω ῥιγώντων ἀποδημούντων πάντες γὰρ προνοίας ἀπέσ ρούμενον· εἴπερ ἐζήτησας ἐκεῖ δι᾽ εὐτέλειαν εὗρες ἂν φημι, καὶ ἐλάχιστον, καὶ πλείονος ἀξιούμενος της τῶν πάντων οὐδένα, ἀλλ᾽ αὐτὸ μὲν τοῦτο, τὸ εὐτέλες προνοίας· ἐπεὶ καὶ Χριστὸς ἐν ἐλαχίστοις, καὶ τὰ
col. 271–272page 49 of 391
PG 114:272ἐκείνων μᾶλλον φανερῶς οἰκειούμενος· ὥστε οὐδεὶς ἦν ὅλως ἐκεῖ τῶν ἐκβαλλομένων, οὐδεὶς παροπτέος καὶ σπλάγχνων φιλανθρώπων ἀνάξιος· ὅπερ καὶ τῶν πατέρων ἐνίοις οὐ πάνυ ῥάδιον εἰς παῖδας φυλάξαι. Αλλοι μὲν καὶ ἀμφίων ὅτοις ἔνδεια τούτων ἦν, πάντες δὲ ὁμοίως τρυφῆς ἀξιούμενοι· καὶ μέμνηνται ποτε οἴ γε πρὸς ταῦτα διακονούμενοι πλείους ἢ ἑκατὸν μιᾶς ἡμέρας διαθείναι τραπέζας. Αλλ' ἡ μὲν ἀνθρωπίνη τοῦ ἐλέους πηγὴ τοιαύτη καὶ οὕτω δαψιλώς βλύζουσα. Ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ ὁποία; Η δῆλον ὅτι πολλῷ τῷ μέσῳ καὶ ἀπείρῳ τὸ ὑπερβάλλον ἔχουσα; Δηλώσει δὲ νῦν ὁ λόγος τίσι τεκμηρίοις, καὶ τῷ ἐπαγγελθέντι πέρας ἐπάξει. λ΄. Ἐπαίδευσέ ποτε τὴν γῆν ὁ Θεὸς, ἐπαίδευσε δὲ λιμῷ, καὶ ὀλίγος οὐκ ἐπὶ βραχὺ, οὐδὲ τῶν μὲν, τῶν δὲ οὐ κατεκράτει, ἀλλ᾽ ἐπῄει πᾶσιν ἡ μάστιξ ὁμοίως οὕτω δὲ τῶν ἀνθρώπων πιεζομένων διά κακῶν ἔργων ἀντέκτισιν (ἐπεὶ καὶ πονηρῶν ἐπιτηδευμάτων Μιχαίας ὁ θεῖος καρπὸν εἶναι τὰ τοιαῦτά φησι), καὶ ἡ τῶν βαΐων παρίστατο ἑορτή, καθ᾽ ἦν τὸ τῶν πενήτων καὶ ἀγροίκων πλῆθος πρό φασιν λαβὼν τὴν πανήγυριν ἐπεδήμει τῷ τόπῳ ἤδη μὲν καὶ δι' ἔθους τοῦτο ποιοῦντες, ἀλλὰ καὶ τότε καὶ πλέον ὑπὸ του λιμού κελευόμενοι. Οἱ γοῦν περὶ τὴν ἀριστοποιίαν διακονούμενοι πρὸς τὸ πλῆθος Ιλιγγιάσαντες ὑπὸ σταθμοῖς τισι καὶ ζυγοῖς τὴν τῆς τροφῆς ποιεῖσθαι διανομήν διακονήν] ἐπειρῶντο ὡς ἂν τῇ φειδοῖ ταύτῃ καὶ ἀκριβείᾳ πρὸς πλείονας ἀρκέσῃ τὰ τῆς τροφῆς. Ὁ δὲ σταθμὸς αὐτοῖς εἰς λίτραν, ὡς ἄν τις εἴποι γλώττη Ῥωμαίων χρώμενος, περι ίσταιο· παριών τε ὁ μέγας καὶ τὸ πραττόμενον ὄψει παραλαβών, πλήθει τε πολλῷ τής πύλας βιαζομένας, καὶ τὸ τοῦ Ἰὼβ ὥσπερ καὶ αὐτὸς φρονεῖν καὶ λέγειν πεπαιδευμενος, ὅτι μὴ ἔξω ηυλίζετο ξένος καὶ ἡ θύρα μου παντὶ ὁδοιπόρῳ ἀνέφκτο, κελεύει τὰς πύλας διαπετάσαντες εἰσιτητὰ θεῖναι τὰ ἐντὸς πᾶσι τοῖς βουλομένοις· εἶτα καὶ τὰς συνήθεις παρα θεῖναι τραπέζας ἀνδράσιν, οἷς ἔργον καὶ ἀριθμῷ δοῦναι, μή τι γε ὅλως καὶ τροφῇ κορέσαι. Ὅσοι μὲν πρὸς τοῦτο ὑπηρετεῖν ἔμελλον, ἕως μὲν πρὸς μόνον ἁπλῶς τὸ πλῆθος ἐώρων, ἀπιστοῦντες μόνον ἦσαν, οὐχ ὅπως δή τι καὶ ἐνεργοῦντες ἰδίᾳ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ κελεύσματος. Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν χάριν τοῦ κελεύσματος εἶδον, ἀπέστησάν τε τῶν ἀνθρωπίνων καὶ ὑψηλότερον ἔβλεψαν, ἤνοιγόν τε τὰς πύλας εὐθέως, καὶ ἀσμένως τοὺς εἰσιόντας ἐδέχοντο, εἶτα καὶ πρὸς τραπέζας διεπονοῦντο, καὶ ἱλαρῶς παρετίθουν αὐτὰ ταῦτα ὅσα παρεῖχον. Τί οὖν ὁ τῶν θαυμασίων Θεός Ἤρκει καὶ αὖθις δι' ὀλίγων τρέφειν πλήθη πολλὰ, ὥσπερ ἄρα καὶ τοῖς πέντε ἄρτοις τοὺς πεντακισχιλίους τὸ πρότερον ἅμα γον αὐτοί τε τὰς γαστέρας ἐπίμπλαντο, καὶ αἱ ἀρτο θῆκαι κατάπλεω τῶν ἄρτων ἐδείκνυντο, καὶ οἱ μὲν πάντα ἐπιλιπεῖν ἐνόμιζον, οἱ δὲ πλήρεις ἦσαν πλέον ἢ παρέσχον ἀντιλαβοῦσαι, καὶ δι᾿ εὐχῆς ὥσπερ ΧΧΙΙ,
εἰς τὰς τῶν πενήτων γαστέρας πολυγονώτατο γεωργήσασαι. Οὕτως αὐτὸν ὁ Θεὸς ἠμείβετο τῆς προθέσεως, οὕτω τῆς περὶ τοὺς πένητας εὐποιίας, οὐ μόνον ἀφθόνως ἄνωθεν ὑετίζων διὰ τὴν ἀφθονίαν τῆς προαιρέσεως, ἀλλὰ πανταχού θαυμαζόμενον τε καὶ περιᾳδόμενον τὸν ἄνδρα δεικνύων, διὰ τὸ ἀψευ στον τῆς ἐπαγγελίας. Δοξάζειν γὰρ ἐπηγγείλατο τους διὰ τῶν ἔργων αὐτὸν δοξάζειν ἐπισταμένους. 31. λα'. Λεγέσθω τοιγαροῦν ἐπὶ τούτῳ καὶ ἕτερον, τῆς ὁμοίας ὃν καὶ περὶ τὴν προαίρεσιν δαψιλείας, καὶ περὶ τὴν θαυματουργίαν δυνάμεως. Ἑορτὴ πάλιν ἦν, καὶ ἡ ἑορτὴ τῆς Παρθένου καὶ Θεομήτορος, ἐν ᾗ διὰ τὸ λίαν ἐπίσημον οὕτω τι πολὺ συνῆλθε τὸ πλῆθος (ἔδει γὰρ καὶ διὰ τὴν τῆς ἑορτῆς αἰτίαν πολύ λοὺς εἶναι τοὺς πανεγυρίζοντας, καὶ τὴν τοῦ πανη γυριστοῦ δεξιάν, ἢ τὴν πρόθεσιν μᾶλλον εἰπεῖν ἀνα λόγως αὐτῆς ἔχειν καὶ τοὺς τραφησομένους) ὡς μηδὲ τοὺς ἐπ᾿ αὐτῷ τεταγμένους κατακλίνειν τοὺς εἰσιόν της ἀρκεῖν, μή τι γε καὶ τὸ αὔταρκες εἰς τροφὴν χορηγεῖν, πλὴν εἰ κατὰ μίαν τῶν τραπεζών ἕνα ἔδει τὸν ἄρτου παρατιθέναι. Ὁ δὲ πρὸ τούτων τὰς ἀρτο θήκας πληρῶν κύριος (ἡ πολυαρχὴς καὶ ἄφθονος δεξιὰ ἡ ἀνοιγομένη καὶ πᾶν τὸ ὑπ᾽ αὐτῆς κτισθέν τρέφουσα), οὗτος δὴ καὶ τότε τὰς τραπέζας ἐπλήρου, ἢ καὶ τὰς γαστέρας μᾶλλον εἰπεῖν· ὥστε καὶ τῆς μυριανθρώπου συναγωγῆς ἐκείνης εἰς κόρον Πλησθείσης, τοσαῦται τῶν λειψάνων αἱ σπυρίδες ἦσαν, ὡς αὐτούς τε τοὺς κατακλιθέντας πολλὰ καὶ οἴκαδε ἀπενέγκασθαι, καὶ τοὺς διακονουμένους ὕστερον συχνάς ἐκ τούτων παραθεῖναι τραπέζας. λβ'. Εοικε δὲ ταῦτα οὐ μιμήσασθαι μόνον χαλεπά εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἐπαινέσαι, καὶ καλῶς τῷ λόγῳ δια εξελθεῖν. Τίς γὰρ καὶ Αἰγυπτίους ὁρῶν εἰς ἔτι τους έγκαινίοις πρὸς τὴν τοῦ μεγάλου μονὴς συρρέοντας, οὐκ ἐπιλείψειν ἂν ἐν τοσούτῳ πλήθει πρὸς ποτόν γε μόνον ἡγήσαιτο καὶ τὰ φρέατα; Οἱ δὲ οὕτως εἰς κόσ ρον ἀπολαβοῦσι τῶν παρακειμένων, ὥστε καὶ τοῖς μετ᾿ αὐτοὺς ἐπιοῦσι τὰ ὑπολελειμμένα πρὸς δευτέραν ἀρκεῖν ἑστίασιν. Τίς οὖν ταῦτα μέχρι καὶ νῦν ἐν ἐρήμῳ διαπραττόμενα καθορῶν, οὐκ εὐθὺς ἐχέγγυον ἔξει τὴν μαρτυρίαν, ὡς ὁ διὰ Μωσέως ἐπ' ἐρημίᾳ πρότερον παράδοξον Εβραίοις ὀμβρήσης τροφήν, αὐτὸς οὗτος καὶ διὰ Θεοδοσίου τὰ νῦν καὶ γὰρ ἐν Χριστῷ ζῆν πιστεύεται) τὸ μέγα τοῦτο καὶ θεσπέσιον ἐκτελεῖ, καὶ τροφὴν ἀνδράσι τοσούτοις κατὰ τὸ δι ψιλές χορηγεί; Διὰ ταῦτα καὶ πολλοὺς πρὸς τόνδε τὸν τόπον ἴδοις ἐπειγομένους, αὐτὸν ἀτεχνῶς ἐκεῖνον εἶναι νομίζοντας, ἐφ᾿ ὃν ἄρα καὶ ὁ Σωτὴρ τοὺς πέντε πρότερον ἄρτους εὐλόγησε, καὶ τοσαύτα, ἀνδρῶν χιο λιάδας εἰς κόρον ἔθρεψεν. ᾿Αλλὰ καὶ ταῦτα μὲν οὔτ τως· ἡμῖν δὲ ἤδη πρὸς τὰ ἑξῆς πάλιν ἰτέον. λγ'. Ἐπεὶ γὰρ δείγμα τὸ κυριώτατον τῆς πρὸς τὸν
col. 273–274page 50 of 391
PG 114:274πλησίον ἀγάπης ἡ περὶ τοὺς νοσούντας κηδεμο-A νία, ἢ καὶ μάλιστα τὸ παθητικὸν ἡμῶν οἶδεν ἐκκαθαίρεσθαι τῆς ψυχῆς, ὅτι μηδὲ ἀρκεῖ πρὸς τελείωσιν τὸ πεινώντα θρέψαι τὸν ἀδελφὸν, καὶ ποτίσαι διψῶν τα, ξένον τε καὶ γυμνὸν ὄντα εἰσοικίσασθαι καὶ περιβαλεῖν, ἀλλὰ πρὸς τούτοις δεῖ καὶ συμπάσχειν, ἵνα μὴ τὸ καλὸν ἁπλῶς μόνον, ἀλλὰ καὶ καλῶς γινόμενον ᾖ, κατὰ ψυχῆς δηλαδὴ διάθεσιν, ὥστε μή χειρὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ ψυχῇ τὸν ἕλεον ἐπιδείκνυσθαι· οἷος καὶ περὶ τοῦτο ἦν ἐκεῖνος, ὁ λόγος ἤδη δηλούν βού λεται. Τρεῖς οἰκοδομήσας οἴκους, τὸν μὲν τοῖς διὰ Χριστὸν ἀζύγοις, κόσμῳ τε σταυρωθεῖσι παντί, πρὸς τὴν ἐν ἀσθενείαις τοῦ σώματος θεραπείαν απένειμεν εἶτα τοὺς δύο τοῖς ἐν κόσμῳ ζῶσι καὶ στρεφομένοις ἀνῆκε, καὶ τούτων αὐτῶν τὸν μὲν τοῖς ἐπισημοτέροις καὶ σεμνοτέροις, τὸν δὲ τοῖς εὐτελεστέροις καὶ τῆς ἑτέρων δεομένοις ἐπικουρίας. ᾿Αλλὰ καὶ τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν μοναχοῖς ὅσοι γήρᾳ καὶ μακρᾶς ἀσκήσεως πόνοις τὴν τῶν σωμάτων ἰσχὺν ὑπολέλυντο (ἔδει γὰρ μηδὲ τοῦτο τὰς Θεοδοσίου φροντίδας διαφυγείν), τού τοῖς ἐν ἰδιάζοντι τόπῳ προσῆκον ἀναστήσας γηρος κομεῖον, εἰς ἄνεσιν αὐτοῖς ἐφῆκε πολυμέρου κακο παθείας, ὥς τισιν ἀγαθοῖς ὁδοιπόροις ἐκ μακρᾶς ὁδοῦ καὶ βραχείας ἤδη καμοῦσιν οἰκεῖον κατάλυμα. Πρὸς τούτοις, καὶ νοσοκομεῖον ἔτερον αὐτῷ κατα εσκεύαστο, τὰ τῆς συμπαθείας ἔργα τῇ συμπαθει τῷ ὄντι καὶ φιλανθρώπῳ ψυχῇ· ὃ καὶ δώρημα γυναικός ἦν κοσμίας σφόδρα καὶ τὸν τρόπον θεοφιλούς, ἥτις αὐτὸν ἀγασαμένη τῆς ἀγαθότητος, τόν τε οἶκον φέ ρουσα καὶ ἐαυτὴν σὺν ἅμα τέκνοις αὐτῷ χαρίζεται, κόσμῳ μὲν ἀποταξαμένη, Θεῷ δὲ ὅλην ἐαυτὴν ἐπι τρέψασα, καὶ ὑπ' ἐκείνῳ ζῇν αὐτοῖς τέκνοις προελομένη, λδ'. 'Αλλ' ὅ τε σύμβολον φιλανθρωπίας ἐστὶ μείζονος, ὅσοι γὰρ ἐν ὄρεσι καὶ σπηλαίοις τὴν ἀγωγὴν διὰ Χριστὸν μὲν, πλὴν οὐ κατὰ Χριστὸν είλοντο ἀλόγῳ καὶ ἀπαγεῖ θερμότητι τὴν ἄσκησιν μετελθόντες, και τῆς μὲν ἀνθρωπίνης ἀσθενείας καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ ῥημάτων, ότι μὴ χωρὶς ἐκείνου δυνάμεθά τι ποιεῖν ἐπιλελησμένοι, τύφῳ δὲ ματαίῳ καὶ φρονήματι δια κένῳ πεισθέντες, καὶ τὰ κατορθωθέντα, φεῦ! ἑαυτοῖς ἐπιγράψαντες (ὦ τῶν ἐμῶν κακῶν! ὢ τῆς χαλεπής ἀπονοίας, ἢ τἀληθὲς εἰπεῖν μᾶλλον ἀνοίας! τί γὰρ καὶ δράσειε τῶν καλῶν ἀνθρωπίνη φύσις τῆς σῆς γυμνωθείσα, Σῶτες, ἐπικουρίας; "Ος διὰ τῆς τοῦ σοῦ προφήτου Ησαίου διδάσκεις με γλώττης· ἀνῆκα τὰς χεῖρας, λεγούσης, καὶ ἐξηράνθησαν, καὶ ἐγένοντο ὡς χόρτος ξηρὸς ἐπὶ δωμάτων, ὡς ἄγρωστις. Τί τοῦτο δηλούσης; Ὅτι τὸ τῆς ἀρετῆς ἄνθος ἀποβαλόντες, ὃ τὴν σὴν ἔχοντες χειρα βοηθοῦσαν περιεβάλοντο, εἶτα ξηρανθέντες ἐκλείψει τῆς παρὰ σοῦ πιότητος, ἀμορφίας αἰσχύνην ἐλεεινῶς ἠμφιέσαντο)· οἱ τοίνυν οὕτως ἀνοήτως φρονήσαντες, καὶ ἐντεῦθεν παραδοθέντες τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ὥς φησι Παύλος, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ, ἢ καὶ ἄλλως σφαλέντες τὰς φρέ νας καὶ διαφθορὰν αὐτῶν ὑπομείναντες, καὶ οἱονεὶ ο
περὶ αὐτὸ τὸ πλημμελῆσαν ὑποσχόντες τὴν τιμω ρίαν, ἵνα μάθωσιν ἐν τιμῇ ὄντες καὶ λογικοί γενόμενοι συνιέναι καὶ τὸν Δημιουργὸν εἰδέναι καὶ βοηθὸν, καὶ μὴ πρὸς αὐτὸν τὸν σφισι δεδωκότα τὴν χάριν ἀγνωμονεῖν· οὗτοι μάλιστα φιλανθρώπου τούτου καὶ πατρικῶς ἔχοντος περὶ αὐτοὺς ἐπειράθησαν. Καὶ γὰρ ὡς τέκνων αὐτῶν·ἰδίων περιεκαίετο, τα τε ἄλλα φι λοστόργως διέκειτο. Καὶ τόπον αὐτοῖς ἀποτάξας ἡσύ χιόν τε καὶ γαληνόν, ἐν αὐτῷ διάγειν ἐπέτρεπεν ὡς τρόπον τινὰ μοναστήριον ἕτερον αὐτῷ εἶναι, τῷ πλή θει τε τῶν συνειλεγμένων, καὶ τῇ τάξει τῆς λειτουργίας, τῇ τε καταστάσει τῶν διακονουμένων, καὶ τῇ τῶν χορηγουμένων δαπάνῃ. 35. λέ. Μῦλλον οὖν τῶν ἄλλων ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, ὥσπερ ἔφημεν, τῇ περὶ αὐτοὺς ἥττητο συμπαθεία, καὶ ὁπότε γοῦν καὶ νήφοντας καταλάβοι, θερμότατα πρὸς αὐτοὺς ἐδείκνυ τὰ σπλάγχνα, λίαν τε κηδεμο ο νικῶς ἀνεκτᾶτο, καὶ λόγοις ἐπιτηδείοις πρὸς ὑπομο την ἤλειφεν. Μὴ δή, λέγων, ὦ τέκνα, μηδαμῶς ἐκε λύεσθε τῇ προσκαίρῳ ταύτῃ κακοπαθείᾳ, μηδ' ἀγα πητὸν ὑμῖν τοῦτο δοκείτω τὸ παντάπασιν εἶναι παρὰ Θεοῦ ἀνουθέτητοι· ἐν πόνοις γάρ, φησὶ, καὶ ἐν μάθ 45. στιγι παιδεύθητι Ιερουσαλήμ. Οὕτω δι' Ἱερεμίου φησίν ὁ Θεός· Μήποτε ἀποστῇ ἡ ψυχή μου ἀπὸ σοῦ παιδεύει γὰρ, ἀλλὰ φιλανθρώπως, καὶ μαστιγος πάνω τα υἱόν, παρὰ τῆς θείας ἔχω μανθάνειν Γραφῆς, ὃν παραδέχεται ὥστε καὶ τὴν παιδείαν, οὐκ ὀργῆς, ἀλλὰ στοργῆς εἶναι μᾶλλον, εἰς διόρθωσιν τῶν ἡμαρ τημένων ἐπαγομένην διὰ χρηστότητα. Καλόν οὖν, ἀδελφοί, και σφόδρα καλὸν πατρικῶς ἐνταῦθα παιδευθέντας ἡμᾶς Δεσποτικῶν ἐκεῖθεν μὴ πειραθῆναι " πληγῶν, καὶ πρὸς καιρὸν ὧδε ταλαιπωρήσαντας βα σάνους οὐκ ἐχούσας πέρας διαφυγεῖν. Τὸ γὰρ μηδὲν ἐνταῦθα παθεῖν ψαλεπώτερον, καὶ τὸ πειρασμῶν ἄνευ τὸν βίον ὑπεξελθεῖν, μὴ τὴν ὕλην τῶν ἁμαρτημάτων πολλούς διακαθαρθέντας θλίψεσι, γνώρισμα σαφὲς τῶν ἐκεῖ τεταμιευμένων φοβερών θλίψεων, και νόθων μᾶλλον ἢ ὑπὲρ υἱῶν γνησίων ἐναργὲς σύμβολον. Καὶ μὴν οὐδὲ ἐκεῖνο πάντως τῶν εὐφρονούντων διατεύει τὸν λογισμόν, εἰ δαίμων κυριεύει τοῦ θεϊκοῦ πλάσματος. Δίδοται μὲν γὰρ αὐτοῖς ἐξουσία παρὰ τοῦ κτίσ !), σαντος, καθάπερ τισὶ κολασταῖς εἰς υἱῶν ἐκτραπέν των, οἴμοι, σωφρονισμόν. Δίδοται δὲ καθ' ὅσον ἂν ἐκεῖνος οἶδε τὴν παιδείαν ἀρκεῖν, οὐ καθ᾽ ὅσον αὐτοὶ βούλονται. Ἐπεὶ σχολή γε ἂν τῶν ἀνθρώπων ἐφεί η σαντο, οἳ καὶ τῶν ἀλόγων, ὡς τὰ ἱερὰ διδάσκουσιν 17. Εὐαγγέλια, μὴ φεισάμενοι. Φανώμεν τοιγαροῦν διὰ τῆς παιδείας ταύτης αἴσθησιν δεξάμενοι τῶν ἡμαρτ τημένων, καὶ μὴ βαρυτέρων ἄλλων πληγῶν δεόμενοι, τὸ μεῖναι μετὰ τὴν πληγὴν ἀδιόρθωτοι. Γενώμεθα δόκιμοι δια τῆς θλίψεως· τὸ ἀβουλήτως ἐπενεχθὲν γενέσθω και προαιρέσεως ἴδιον, ἐν τῷ τὰ συμπεσόντα πράως διενεγκείν, και χάριν ὁμολογῆσαι τῷ τὴν παιδείαν νόμοις ἐπαγαγόντι φιλανθρωπίας. Αὐτὸς πεπαίδευκε,καί αὐτὸς ἰάσατο ἡμᾶς· καὶ τοῦτο ἔχω παρὰ τῶν προφητῶν· πατάξει καί μοτώσει, καὶ οὐ βραδύνετ πρὸς τὴν ἴασιν.
col. 275–276page 51 of 391
PG 114:276λς'. Ταῦτα λέγων ὁ θαυμάσιος Θεοδόσιος πᾶσι μὲν 36. τὴν παραψυχήν· ἔστι οἷς δὲ καὶ ἀπαλλαγὴν τοῦ νοσήματος ἐμνησεύετο· τοῖς ἄλλοις γενναίως φέρειν τὰ δυσχερῇ παραινῶν, καὶ πείθων λυσιτελεστέραν ἀπαλλαγῆς εἶναι νὴν ἐν τούτοις ὑπομονήν. ταύτῃτοι καὶ πλέον Θεοδοσίῃ τὸ σπουδαζόμενον, οὐχ ἵνα ἀπαλλάξεις τοῦ λυποῦντος τοὺς κακῶς πάσχοντας, ἀλλ᾽ ἵνα πείσεις μᾶλλον εὐψύχως φέρειν καὶ καρτερῶς. λζ'. ᾿Αλλὰ γὰρ ὅπως καὶ τοῖς ἄλλοις ἐκείνου καλοῖς τοὺς ἀκροατας ἐστιάσομεν; τί γὰρ ὡς ἐν σπάνει κατορθωμάτων διατριβὰς τῷ λόγῳ περινοήσομεν; τίς γαρ τῶν ἐνταῦθα τελουμένων ὑμνῳδιῶν ἀκούσας οὐ θελχθήσεται μὲν ἀκοὴν, ἡσθήσεται δὲ ψυχήν, σκιρτήσει δὲ θερμῶς τὴν καρδίαν, καὶ τὰ χείλη πρὸς εὐ φημίαν τοῦ πλάσαντο κινήσει προθύμως, ὅπως ἐν διαφόροις μὲν ταῖς γλώσσαις, ὑπὸ δὲ μιᾶς γνώμης τε καὶ δόξης ᾄδονται φιλοθέως; "Ωσπερ γὰρ ἐπὶ λύ ρας τῷ ἀμοιβαίῳ κρούματι τὸ διάφορον τῶν φωνῶν ῥυθμῷ συγκιρνᾶται παραδόξως, οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τῷ διαφόρῳ τῶν γλωσσῶν, ποικίλος τις καὶ ἄκρι βῶς ἐναρμόνιος ἐξαδεται ὕμνος. Ο γὰρ σοφὸς οὗτοςἀνὴρ, ὥσπερ ὁ πάλαι Βεσελεήλ ὁ τῆς θείας ἀρχιτέκτων σκηνῆς, σοφώτατα δὴ καὶ κάλλιστα περὶ τὴν μονὴν ταύτην τὴν ἁγίαν οἰκονομεῖ, τέσσαράς τε ξε ροὺς οἴκους εἴσω ταύτης οἰκοδομεῖ' ὧν τὸν μὲν ἕνα τοῖς τὴν Ἑλλάδα γλώτταν προιεμένοις ἀνήκει, ἐν ᾧ καὶ αὐτῷ καὶ τῷ χορῳ τῶν ἄλλων Πατέρων ὁ ὕμνος ᾔδετο. Ἐν τῇ δευτέρῳ δὲ τὸ τῶν Βεσσῶν γένος τῇ σφετέρα φωνῆ τῷ κοινῷ Δεσπότῃ τὰς εὐχὰς ἀπεδίδου. Τὸν δὲ τρίτον τὸ τῶν ᾿Αρμενίων φύλον ειλήχας σιν, ἐν ᾧ δὴ καὶ αὐτοῖ τῇ πατρίῳ γλώττῃ τῷ Θεῷ τοὺς ὕμνου; ἀνέφερον. Τὸν ἔσχατον δὲ καὶ τεταρτον ἰδίᾳ πάνυ τῶν ἄλλων οἱ δαιμονίῳ φορᾷ κάτοχοι εἶχον, οἱ ἄλλως παράφοροί τε καὶ τὰς φρένας διεθαρμέ ὧν καὶ ὁ λόγος ἤδη φθάσας ἐμνήσθη, ὁπότε καὶ αὐτοὶ ψήφοιεν μεθ᾽ ἔσχον εἰς ὑπουργίαν, ἐν τούτῳ δὴ τῷ Ὑψίστῳ τὰς ἀναπέμοντες. νου, λη'. Οὕτω αὐτοῖς ὁ τῆς ὑμνῳδίας ἐπετελεῖτο κανὼν κατὰ τὸ εἰρήμενον ἑπτάκις τῆς ἡμέρας τῷ Δημιουργῷ πάντων ἀναφερόμενος. ᾿Αλλὰς ναῦτα μὲν τὸν ἄλλον καιρόν· ἐπεὶ ὅτε γε τῶν σεπτῶν ἄδει μετασχεῖν μυστηρίων, σφόδρα καλῶς ἔχων παρ' αὐτοῖς ἔκειτο νόμος, ὥστε μέχρι μὲν τῶν θεοπνεύστων Εὐαγγελίων κατὰ τὴν οἰκείαν ἔκαστον εκκλησίαν ἅμα καὶ γλῶτα
τὰν τῆς θείας ἀκούειν φωνῆς, τὸ δὲ ἐπὶ τούτοις εἰς μίαν πάντας πλὴν τῶν δαιμονώντων τήν μεγαλην δὴ ++ των Ελληνιστῶν ἐκκλησίαν ἀθροίζεσθαι· ὃ καὶ εἰς δεύρο ποιοῦντες εἰσι καὶ τῶν ἁγιασμάτων ἐκεῖ μετ τέχουσι. 20. Καὶ τὰ δεῖ πάντα καταλέφειν, τὰ τοῦ ἱεροῦ τοῦδε ποιμένας, φημί, καὶ ποιμνίου; καὶ πότερον ἄν τις αὐτῶν ἁγιάσαιτο τὴν ἀρετὴν ἢ τὸ πλῆθος; Παρ' ὅλην μὲν γὰρ αὐτοῦ τὴν ζωὴν οὓς ὤδινε μὲν ματικῶς, ἀνεθρέψατο δὲ πατρικῶς, εἶτα καὶ πρὸς Θεὸν παρεπέμψατο, καλῶς τὸν ἑαυτῶν βίον διατελέσαντας τρεῖς καὶ ἐννενήκοντα καὶ ἐξακόσιοι τὸν ἀριθμὸν ἦσαν· οὓς δὲ μετ' ἐκεῖνον ἀφηγούμενος τῆς μονῆς διεδέχετο πλείους τῶν τετρακοσίων ἐτύγχανον ὄντες, σαφῆ τὸν χαρακτῆρα τῆς πατρικῆς σώζοντες Η ἀρετῆς, υἱοὶ φιλοπάτορες, καὶ τέκνα διαφερόντως πατρὶ στεργόμενα. Αἰτία δὲ τῆς ἐν ἑκατέροις στοργῆς οὐ φύσις ἦν, πρᾶγμα ἐπαίνων ἔρτιμον καὶ μία σθῶν, ἀλλὰ προαίρεσις ἀγαθὴ τὸ καλὸν στέργουσα, καὶ διὰ τοῦτο πάντως καὶ στεφάνων ἀξία. Καὶ εἶχον ἂν μετά πολλῆς λέγειν τῆς ἡδονῆς, ὅσους ποιμένας, ὅσους ἐπισκόπους ἡ αὐτοῦ προήνεγκεν ἀγωγήν ὅσα τε τῶν αὐτοῦ προβάτων ποιμένες ἄλλως γεγόνασι καὶ φροντιστηρίων ἱερῶν ἐξηγήσαντο, οὐκ αὐτοὶ τῆς ἀρχῆς ἐρασθέντες, ἀλλὰ ἄρχειν μάλλον κριθέντες Αξιοι, προστασίαν το πιστευθῆναι ψυχῶν ἐπιτήδειοι ὅσοι τε καθ' ἑαυτοὺς βεβιώκασιν ἡσυχίας πόθῳ καὶ Αγώνων μειζόνων ἐπιθυμίᾳ, ὧν ἐνίοις καὶ εἰς ὀγδοήκοντα χρόνους ἡ ἄσκησις παρετάθη, καὶ τὸ τῶν ἐτῶν πλῆθος αὐτοῖς πρωθος πλούτου πνευματικού συνή θροισε. Δι' ὧν πάντων Θεοδόσιος ἐγνωρίζετό τε καὶ ἐκηρύττετο, καὶ τὸ χρύσοῦν αὐτῷ διεσώζετο γένος, τιμῇ λέγω τὸ κρεῖττον; δι᾽ ὦν αὐτῷ οἱ καρποὶ καὶ τὰ δράγματα ἐπληθύνοντο καὶ ὁ μισθὸς ηύξανε. Περί ἑκάστου τοιγαροῦν αὐτῶν ἡδέως ἂν ὁ λόγος ἐμνής σθη, εἰ μὴ πρὸς ἀμετρίαν αὐτὸς παρετείνετο. Δεῖ οὖν συνελόντας εἰπεῖν, ὅτι μηδὲ μία σχεδὸν ὑπελείφθη χώρα, ἢ μὴ ἀπέλαυσε τῆς ἐκεῖθεν ἐπιστασίας ἅμα καὶ ὠφελείας. Ο στο μ΄. Ἐπεὶ οὖν ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ διὰ πάσης ἤδη τῆς οἰκουμένης τῇ φήμῃ διέτρεχε, καὶ τὰς φιλαρέτους ἐπεσπᾶτο ψυχὰς πολλοι μὲν τῶν στρατιωτῶν πολλά χαίρειν πολέμους εἰπόντες εἰς τὴν τοῦδε φέ λαγγα μετετάττοντο πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἐν ἀξιώμασι και νιμαῖς περιβλέπτων ἐν ἴσῳ καὶ ὀνείροις ταῦτα περιφρονήσαντες, ἢ μᾶλλον ὡς ἄλλας σειρῆνας ἐπὶ κακῷ τῶν προσεχόντων θελγούσας ἀφέντες, ὅλῳ ποδί πρὸς αὐτὸν ἐχώρουν, τὴν διὰ Χριστὸν ἀδοξίαν ἀληθῆ δόξαν καὶ κρείττω καὶ αὐτῆς εἶναι βασιλείας πιστεύσαντες· πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἐν παιδείᾳ μεγάλα λαμψάν
col. 277–278page 52 of 391
PG 114:277των βίβλους ὧν ἐξείχοντο, καθάπερ τινῶν μαζῶν ἢ πηγών, ἢ ὡς ἐντρυφήματα λίαν ἥδιστα, ἢ ὡς θεά ματα κάλλει κάλλιστα παριδόντες, ἠγάπησαν μᾶλο λον τῶν εἰσαγωγικῶν στοιχείων τῆς κατὰ Χριστὸν ἀγωγῆς ἅψασθαι, κρότους τε καὶ πολιτικοὺς ἐπαίο σε καὶ πολιτικοὺς ἐπαί νους ἀπολιπόντες ἀνθρωπίνης πάσης σοφίας, την διὰ Χριστὸν μωρίαν προτετιμήκασιν· οἷς λίαν ἐπιτηδείως ὁ ἀγαθὸς αὐτος ἐχρῆτο ποιμὴν, τοῖς μὲν ἀσθε νεστέροις κουφίζων τοὺς πόνους, τοῖς ἀκμαιοτέ ροις δὲ τὸν κάματο, πλεονάζων, ὡς μήτε τὸ ἀσθενὲς ἀπαγορεύειν τῇ ἀμετρία, μήτε τὸ ἰσχυρὸν ὑβρίζειν οὐ πιεζόμενον, πρὸς πάντας ποικίλλων ἑαυτὸν καὶ πνευματικῇ σοφία μεταβαλλόμενος, οὐ ῥάβδῳ παι δεύων, ἀλλὰ λόγῳ παιδαγωγών, λόγῳ ἄλατι ἠρτυμένῳ ἀπτομένῳ τε τῆς ψυχῆς, καὶ διικνουμένῳ μέ χρι καὶ βάθους τῶν τοῦ νοῦ κινημάτων, ὡς ἂν ἀπὸ τῆς τῶν ἔργων παῤῥησίας τὴν ἰσχὺν ἔχων. ταύτῃτοι καὶ παρακαλῶν πολλοῖς φοβερὸς ἦν, καὶ ἐπιτιμῶν καὶ ποθεινὸς καί ἡδὺς ἐν ἅπασι, μα΄. Τίς οὕτω καὶ τοῖς πολλοῖς ὁμιλῶν ὠφελιμώτατος, καὶ τὰς αἰσθήσεις συναγαγεῖν, καὶ εἴσω παρασκευάσαι νεύειν ἱκανώτατος ὡς ἐν πλείονι γα λήνῃ τοῦτον ἐν μέσῳ θορύβων, ἢ τοὺς ἐν ἐρήμῳ δια τελεῖν, καὶ ἅμα τὸν αὐτὸν μετὰ πλήθους τε εἶναι καὶ ἰδιάζειν, καὶ τὸ μὲν ποιεῖσθαι τῶν ἄλλων, τὸ δὲ ς; οἰκείαν ὠφέλειαν, μᾶλλον δὲ οἰκείαν δι᾿ ἀμφοτέρων, εἴπερ ἄρα τὸ τῶν πλησίον ὠφελεῖν, ἑαυτὸν ἐστὶν ὠφελεῖν ἄντικρυς. Ο δὲ καὶ σύγχρονον αὐτῷ τῆς ζωῆς, καὶ οἷον ἀναγκαῖόν τι καὶ ἀεὶ παρεπόμενον, ἡ τῶν θείων λογίων ἀνάγνωσις ἦν, ἣν οὐ χρόνος, οὐ νόσος, οὐ γῆρας, οὐκ ἄλλο τι τῶν συμβαινόντων διέκοπτεν· ἀλλὰ καὶ ἀσθενῶς ἔχοντι, καὶ ἤδη πρὸς γῆρας ἔσχατον ἤκοντι, καὶ μηδὲ προιέναι τοῦ λοιποῦ δυνατῷ ὄντι, ἡ βίβλος ἐν χερσὶν ἦν, καὶ πόνοι πόνους ἐνίκων τοὺς τοῦ γήρους, φημί, καὶ τῆς ἐῤῥωστίας οἱ τῆς μελέτης ἐφ᾽ οἷς τῆς ἡμέρας μὴ ἐξαρκούσης, τὸ ἐκείνης φῶς ὁ λύχνος ἐν νυξὶν ἀνεπλήρου. δ μβ΄. Επεὶ δὲ καὶ ἄνθρωπον ὅντα ἔδει δήποτε καὶ καμεῖν καὶ πρὸς τοὺς πολλοὺς τῶν πόνων ἀπαγορεῦσαι, οὐχ εἶχε μὲν ὥστε καὶ ᾄδουσι τοῖς ἀδελφοῖς νυκτὸς συμπαρεῖναι καὶ ὅσα δεῖ παραινεῖν· ὁ δὲ τῷ ὑπηρέτῃ ὅσα καὶ γλώττη χρώμενος, ὃς αὐτῷ κατὰ χειρᾶς τὸ ὕδωρ ἐπιχέων ἦν, δι' ἐκείνου δῆλα τοῖς ἀδελφοῖς καθίστη, τίς τε ὁ τῆς ᾠδῆς ἄρξων ἔσται, καὶ τίς ὁ τὴν ἀνάγνωσιν καθημένοις ποιήσων, καὶ τίς ὁ τοῦ χοροῦ ἡγησόμενος. Ταῦτα δὲ δύο τούτων χάριν ἐποίει, καὶ αὐτῷ μὲν εἶναι τὴν ἀγρυπνίαν συν εχῆ μηχανώμενος, ἐκείνοις δὲ τὸν κανόνα τῆς πνευ ματικῆς λειτουργίας ἀμέμπτως ἐπιτελεῖσθαι. ᾿Αλλὰ νυκτὸς μὲν ούτωσὶ τῷ μεγάλῳ τὰ ἐκκλησιαστικὰ παραγγέλματα, ἡμέρας δὲ προσιόντες αὐτῷ οἱ κατὰ πνεῦμα γεννηθέντες υἱοὶ τὰς ἐρωτήσεις ἰδίᾳ λογισμοῦ
col. 279–280page 53 of 391
PG 114:279Θέρεν, ἐπιστρεπτέος μὲν διὰ τὴν πρώτην· ἐπὶ δὲ τῇ δευτέρᾳ, ἀνέθυμος. κ'. Παρὰ γνώμην πατρὸς ἡ ἀκολουθήσασα, πόρνη κρίνεται· εἰ δὲ καὶ οἱ γονεῖς διαλογεύουν, καὶ τὸ γενόμενος θεραπείαν ἔχειν δοκεῖ, ὅμως τριετίαν ὑπομιπτέτω. κα'. Ἡ σύζυγος μαχρή, διαχωρίζεται. κβ'. Ἑκοῦν ἀνδρὶ ἐπίδοσα δούλη, πορνείαν· συνάπτεται δὲ ἢ μετὰ γνώμης δεσπότου. Τὰ γὰρ τῶν δρεξουσίων, ἀδύδσια. κγ'. Ἀνεγκλήτως ἡ χήρα λαμβάνουσα ἄνδρα. κδ'. Οἱ υἱῶνοι τοὺς υἱούς, καὶ δοῦλος, ἄγχει τῶν κυρίων ζυγχρήσεις, ἀνέθυμον. κε'. Ὁ πλέξας πρὸς θάνατον, καὶ ἀρχόμενος, καὶ ἀμαρτάνων ἀνδρόφονος. κς'. Διάκονος Ἕλληνι γρονευθεύεται καὶ μεταλαμβάνει, ἐπιστείλαντι ὑποτυπτέτω. κζ'. Ὑβρίζων Χριστιανός τὸν Χριστόν, ἀπό τῆς κλήσεως ἀνοφέλητος. κη'. Ἐγκρατεῖ τὶς ἄνδρί κατὰ ἄγνοιαν ἁρμεθεῖ, ἡ δὲ τελευτᾷ ἀπεταίνει, ἢ θ' ἀλλεῖ ζευγνύναι· κάλλιον δ' ἐστίν· πρὸς δὲ, σὺν ἐβάλει. κθ'. Εὐχαρτία, καὶ Σαρκοφόρος, καὶ Ἀποτακτεῖτες, ἀναβαπτιστοί. Εἰ γὰρ καὶ λέγουσι ὅτι εἰς Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα ἐβαπτίσθη, ἀλλ' ἐπεὶ κακοῦν ποιητὴν τοῦ Θεῦ, βλασφημοῦσι κατὰ Μαρκίωνα, μὴ ἀναβαπτιζομένοι δέκτοι. λ'. Ἡ παρ' ἄνδρος ἀφεθεῖσα· μενέτω οὕτως· εἰ γὰρ μοιχεύσει κατὰ τοῦ Κυρίου λόγου, ἢ πρὸς τὸν ἕτερον κλεῖεται κοινωνίας. λα'. Ἄφορα κατεπηγχασμένη ἀνέθυνος· καὶ δούλη βεβαμένη παρὰ δεσπότου, ἀνέθυμος. λβ'. Εἰ δὲ ὃ βλέπεις ἀνθρωπίνοις ὀφθαλμοῖς, βλέπεις δὲ τοιαύτας βλεπόμενα, ἐκτελεύτωτα, κρεῖττον τῆς ἀναμένης πορείας ἐρήνευμα. Τοῦ αὐτοῦ ἐπιστολὴ τρίτη· α'. Οἱ ἱλαρικοὶ παρεκτίπτοντες, τῶν βαθμῶν ἀποπίπτουσιν, εἴτε ὑπερεχόντων εἴτε κεχειρισμένοι. β'. Ἡ δρίζουσα τοῦ κυιμέτους δι' ἔρημαν ἢ ἀπορίαν τῶν ἐπιτηδείων, ἀνάθυμος. γ'. Οἱ μέγα πταίσμα τῇ χερὶ δούλη πρὸς δεξίον γλῶσσαν ἁμαρτάνοντες· τὸ δὶ τῆς ἀρχῆς ἐπιτίμιον ἔζεε. δ'. Τῶν φονευτῶν [ὂ. φονευόντων] τὰ ἐπίτιμα, κατὰ τὰ ἰδίωμα τῆς περισσεύσεως· ἐπιτελεῖται, ἢ δρίεται. ε'. Ὁ ἑκούσιος φονευτής, εἰκοσαετίαν ὑποπτείτω. ς'. Ὁ ἄκουσιος δεκαετίαν. ζ'. Ὁ μοιχός, πεντεκαιδεκαετίαν. η'. Ὁ πόρνος, ἑπταετίαν.
δέλεαρ, ὥσπερ, οἱ δεινοὶ στρατηγοὶ τοὺς ἐναντίους δελεάζοντες, πρῶτον μὲν αὐτοῖς τὰ τῆς ἥττης ἐπαγγέλλουσι· περὶ ὧν γε μὴν ἀδύνατόν ἐστιν ἀνθρωπίνῃ φύσει κατανοεῖν, κατηγορεῖν μέν τι τῶν θείων ἀποφαινόμενοι μυστηρίων ὡς μὴ καλῶς ἐχόντων, οὐδ' ἡμεῖς αὐτοὶ δυνάμεθα· τὴν δὲ ἀρρήτως καὶ ὑπὲρ νοῦν τελουμένην θείαν εἰκόνα κατακρίνειν τολμᾶτε. Ὑμεῖς γὰρ οὐκ ἐδίδαξεν ἡμᾶς αὐτὸς ὁ Κύριος, λέγων τὸ σῶμα αὐτοῦ εἶναι τὸν ἄρτον, καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ εἶναι τὸ ποτήριον· ἀλλ' ὑμεῖς αὐτοὶ τούτου κατηγορεῖτε ὡς ψεύδους· εἰρήνης δὲ ἐρᾶτε, ὡς φατε, καὶ ὁμονοίας, καὶ τοῖς ἐπισκόποις πολεμεῖτε, καὶ τοῖς τοῦ Θεοῦ ἱερεῦσιν· ἔλεος δὲ ἐπικαλεῖσθε, καὶ διωγμὸν κατὰ τῶν ἐπισκόπων κινεῖτε· ἐγὼ δὲ ὑμᾶς παρακαλῶ ἡσυχίαν ἄγειν, καὶ μὴ ταράσσειν τὰς Ἐκκλησίας, ἵνα ἡ κοινὴ εἰρήνη διασῳζηται. Να΄. Ταῦτα εἰπόντος τοῦ βασιλέως, τῶν μοναχῶν τὸ μὲν πλῆθος ἡσυχίαν ἦγεν· ὁ δὲ ἅγιος αὐτὸς ἀντεφθέγγετο, πρεσβεύων τὴν ψυχικὴν ἐλευθερίαν ἀντὶ σωματικῆς δουλείας· καὶ πάντα ὑπομένειν αἱρούμενος μᾶλλον, ἢ τοῖς ἀσεβέσιν ἐνδοῦναι δόγμασι. Χαλεπὸν μὲν γὰρ ἦν κρίσιν ἐπ' ἀδίκοις δέχεσθαι, χαλεπώτερον δὲ ἐπ' αὐτοῖς τοῖς ἀδίκοις ἀναστρέφεσθαι. Δυσχεροῦς δὲ τῆς ἀποκρίσεως οὔσης, κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ὁ ἀοίδιμος οὗτος ἀνὴρ τὸ ἑαυτοῦ αἷμα πλουσίως ἐξέχεε, καὶ οὐ κατεδικάσθη ἀπ' ἀνθρώπων, καὶ πρῶτος ὁ ἁγιώτατος ἀπῆλθεν. Ἔστι δὲ χαλεπὸν καὶ δύσκολον εἰ ἐν παροιμίᾳ λέγειν ἔξεστι, λαγωοὺς ποτνιᾶσθαι, ὅπου ἄρκτοι οὐκ ἐπτοήθησαν· οὐκ εἰ τοῦ ἁγίου τούτου τὴν γενναιότητα καὶ πρὸς τοὺς ἰατροὺς τῶν ψυχῶν εὐγνωμοσύνην καὶ πρὸς τοὺς ἄρχοντας γενναιόψυχον ἀντέρεισιν ἐκμιμεῖσθαι. ΝΒ΄. Βασιλεὺς δέ, πρὸς ὃν ὁ λόγος, ἄξιος ἂν εἴη ἀκοῦσαι παρ' ἡμῶν, ὡς τὸ συνελόντι φάναι, βλάσφημον αὐτόν τε καὶ τοὺς ὁμόφρονας αὐτῷ καλεῖν οὐ δυνάμεθα· βοηθὸν γὰρ αὑτῷ καὶ προστάτην εἶναι βούλεται τὸν κοινὸν Πατέρα, ἀποφεύγων εἰπεῖν λόγον ἀσεβῆ κατ' αὐτοῦ, καὶ ὡς λύτρα ἀντὶ πολλῶν τὰ αὐτοῦ προσφέρων. Τοιοῦτον γάρ τι ὡσπερεὶ καὶ νέκταρ ἱερὸν εἶναί φαμεν τὸ ἔλεος· κατηγοροῦσι δ' αὐτοῦ τινες ὡς τὰ βασιλικὰ προστάγματα οὐ τηροῦντος ὅτι βλέπουσιν αὐτὸν ἀνιεμένως τισὶ συγχωροῦντα, καὶ λύοντα ὧν ἂν ἐδέησε κρατεῖν αὐτοὺς, παρ' ἃ δεῖ ποιοῦντος· τοῦτο δὲ ἀνεκτέον, ᾧ τὸ ὀδύρεσθαι καὶ δακρύειν εὐσεβῶς πρέπει.
col. 281–282page 54 of 391
PG 114:281θ΄. Αἱ παραπίπτουσαι μετὰ τὴν διολογίαν παρθένοι, πέντε καὶ δεκαετίαν. ι΄. Ὁ κλέψας καὶ μεταγνούς, ἔνιαυτόν, καὶ ἐλεγχθεὶς δὲ καὶ τέτορα ἔτη. ια΄. Ὁ ἀρνεσιοκάπηλος, ὡς ὁ μοιχός. ιβ΄. Ὁ ὀλογοράσης, ὁμοίως. ιγ΄. Ὁ ἔπιορκος δεκαετίαν. ιδ΄. Ὁ γόης καὶ φαρμακός, ὡς ὁ φονεύων. ιε΄. Ὁ τυμβορύχος δεκαετίαν. ιστ΄. Ὁ ἀδελφόμικτος, ὡς ὁ φονεύων. ιζ΄. Ἡ ἐπ᾽ ἀνεψιαδοῦν ἐν συγγενείᾳ γάμος, κατὰ μοιχόν. ιη΄. Ὁ πρὸ γάμου συναλλάξαντι ἀναγνώστης μνηστῇ, μετὰν ἀναγνώστης ἀπρόκοπος. Κλεψίγαμος δὲ ἀπωθείσθω. ιθ΄. Ὁμολογήσας διάκονος καὶ πρεσβύτερος χείλεσιν ἁμαρτήσας, τῆς λειτουργίας εἰργέσθω κοινωνείτω δέ. κ΄. Ὁ συνειδοκὸς ἱκάτου, καὶ ἀποκρύπτων, τῷ ἴσον ἐπιτιμᾶται. κα΄. Ὅτι, Ἀρνήτρητος, εἰ ἀνὴρ μή, μεταμελέσθω. κβ΄. Ἀποστὰς μέντοι ἐπὶ τριετίαν προσελθὼν, καὶ ἑξετίαν ὑποπεσέτω. κγ΄. Ὁ τὴν ἰδίαν ἀφεὶς, καὶ λαβόντων ἑτέρα, μοιχός ὤν, ἑπταετίαν ὑποπεσέτω. κδ΄. Ὁ τοῦ μαρτίου μανείς, ὡς ὁ μανεὶς ἀδελφή. κε΄. Ὁ πολύγαμος κτεινίδεσι· ἀλλ᾽ οὐ μετὰ τριετίαν δεχέσθωσαν. κστ΄. Οἱ παραδόντες τὴν πίστιν διὰ βασάνους, δεκατέσσαρα ὑποπεσέτω. Οἱ δὲ ἀδιάφορος, δωδεκαετίαν. κζ΄. Ὁ ἐκ βίας ἁποσκεύος, μετὰ ἑξαετίαν δεκτέος· ὁ δὲ ἄνευ βίας, μετὰ δέκα καὶ ἄλλα. κη΄. Μὴ χρόνῳ ὁρίζε, ἀλλὰ τρόπῳ τὰ ἐπιτίμια· εἰ δὲ ἁμαρτάνει ταῖς ἁμαρτίαις, καὶ ἀναλγησία, σῴζε τὴν οἰκείαν ψυχήν. Ἡ ἐν τῷ Τρούλλῳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ Ῥινοτμήτου σύνοδος. α΄. Τῶν ἀποστόλων πίστεις ἀκίνητος. Καὶ ἡ Νικαία ἐξελέγη, ἡ τοῦ Ἁλοῦ δόγμα, βαρβάρους ἐκθρῴσκοντας, διὰ τοῦ ἀρωνίου κατέστρεψεν. Ἡ ἐπὶ τοῦ μικροῦ Θεοδοσίου Κωνσταντινουπόλεως σύνοδος, τοὺς Μακεδόνων, διδόντας ἐνέργειαν τοῦ Πνεύματος εἰς ἀπόβλητον καθήρηκεν. Ὅτι ἐπὶ τοῦ μικροῦ Θεοδοσίου ἡ Ἔφεσον σύνοδος, τῶν ἀρίστων ἀνδρῶν, τὸν Νεστόριον ἀνεθεμάτισαν. Εὐτύχης δόκησε τελεσθῆναι τὸ μέγα μυστήριον τῆς δι᾽ ἐνανθρωπήσεως· καὶ διάκορον τοὺς δὲ διαμέτρου τὰ ἴσα παρηλφράντες· εἰς τὴν βασιλεύουσαν πάντα καὶ ἄλλα δὲ φέρε.
Εὐτυχὲς δὲ καὶ τοῦτον Διόσκορον, εἶπεν ὁ Σέβηρος, ὅτι εἰς μὲν ἀρχιερεῖς ἀδύνατόν ἐστι παρεισδύεσθαι, ὡς τὰ ἐν τοῖς πλοίοις συμβαίνοντα ἐξηγοῦμαι· τοὺς μὲν γὰρ ἐπ' εὐθείας πλέοντας, καὶ εὐθύνειν ἱκανούς, οὐδεὶς ἐκ τῶν ἔξωθεν κωλύει· ἐκείνους δὲ μόνους, τοὺς νόθους, ἢ δύστροπους, ἢ κακοτρόπους, ἢ κακοπράγμονας, ὁ τῆς Χριστοῦ ἐκκλησίας νόμος ἐπαύσατο. Ἐντεῦθεν δὲ τοῖς τρόποις χρώμενος, καὶ τοῖς ἀδικήμασιν, οἷς ὁ βίος κεχώρηκεν, οὐ προσέθηκε θεότητα, εἶπε· Ναυτίαν ἐπαφέρει ψυχῇ, καὶ κακοποιὸν οὐ παύεται· τῷ δὲ ἐναντίῳ τρόπῳ περιτυχὼν, τούτῳ ὁ τοῦ Χριστοῦ γένος, ὅ τε θεὸς καὶ ἄνθρωπος ἦν, ἀμέτοχος παθημάτων, ἀμετάβλητος, εὐθύς. Αὐτὰ δὲ τὰ κακὰ αὐτὸν παρεμποδίζει, καὶ ἡ κακία τῶν πεπραγμένων δύναταί τε ἐκτοπίσαι· κατεπαίρεσθαι μὲν λέγεσθαι, οὐκ ἐᾷ παρρησίαν· τιμωρεῖ δὲ ἡ εἰς πάντας φιλανθρωπία, ἥτις εἰς πάθη καὶ ἄλγη τοῖς ἁμαρτωλοῖς ἐκτείνεται· ὅθεν αὐτὸν ἐν τοῖς κατωτάτω δικαστηρίοις εἶναι προσήκει, πρότερον τεταγμένον εἰς τὴν ἁγίαν Παρθένον. Ναὶ μὴν ἐπρεσβεύθη, φιλανθρωπίᾳ τε καὶ ἐλέῳ, τοῖς βασιλεῦσι πρῶτον, τοῖς εὐθυβόλοις δικαίοις, εἶθ' ἑξῆς ἐν τοῖς πρεσβυτέροις.
col. 283–284page 55 of 391
PG 114:283Ἰουστινιανοῦ τοῦ μεγάλου συνελθόδοτον· οἱ ἀγεωργήσαντ σωμάτων καὶ ψυχῶν περίοδους ἀπορρημένον, καὶ θεολόγων κατὰ τῶν δώδεκα κεφαλέων θρασυνθέντα Κυρίλλου ἀνθαμιλτικοῦ. Ἐπὶ τὴν Βυζαντίων ὑπὸ Κωνσταντίνου τοῦ Ποκγνατοῦ συνελλέκτα σύνοδος, ἣ Ὀικήτη τὴν Ῥώμης, καὶ Σέργιον τὴν τῆς Κωνσταντίνου, οἱ θεῶρα καὶ μὴν ἐπεργίαν δογματίσαντες ἀποθελόμενον. β´. Τὰ παρὰ τῶν ἱερεξδόξων ἐλαπτηκαίοις ἐμβλημένα, τοῖς κλήμεντος τῶν ἀποστόλων διατεξημένον ἀπέρικται. γ´. Οἱ τοῦ ἐλχῆμοι καὶ ἁμαρτημαλέτοι καθαρτήρεοι. Οἱ δὲ τοῦ ἐκθὴ ἀπελδάτοντες, τῆς λειτουργίας ἐπὶ βητὸν παύονται χρόνον· ὁλε εἰλογεῖ γὰρ ὁ τριωμάτιας, καὶ οἱ παρόδικος γαμήσαντες. δ´. Καὶ οἱ μετὰ τὴν χειροτονίαν συζυγήσαντες, μετὰ τὴν βητὸν χρόνον τοὺς βαθμοὺς γνωζίζονται, ἀπόμονοι μένοντες· δηλαδὴ τὴν συζυγίαν ἀφιᾶσιν. Οἱ δὲ μετὰ τὸν ὅρον, καὶ λύοντοι, ἐπεκτεινόμενοι μενέζεσθαι. ε´. Κληρικὸς νόμῳ θεοῦ συνασπτόμενος καθαιρείσθω. Λαϊκὸς δὲ ἀφορίζεσθω. ζ´. Ὁ χειροτονηθεὶς εἰς ξένηται, καθαίρεται. η´. Καὶ ἐνορίαν ἔχων διάκονος, εἰ μὴ τοποτηρητῆς ᾖ τοῦ χωρεπισκόπου, ἔπεσθαι τῶν πρεσβυτέρων καθεζόμενος, ἁπάντων ὑστερεῖ τάξει τοῦ ἐλαχίστου ἱερατεύοντος. θ´. Ἐπανελθεῖν κελεύει ἐκκλησίαν ἐλλιπεῖς καὶ ἐλλείπεις, καὶ ζήκειν καλύπτεις μᾶλλον. ι´. Ἄξιοι Ἰουδαίων ἀπόπτυστα. Ὁ δὲ καὶ ἰατρικῆς αὐτοὺς προσαλλόμενος, ὁ ξυλλόμενος, ἰατρεύεσθαι. ια´. Εἰ δὲ ἐπιβαλεῖν δεῖ ἐπιτίμιον, τὰ ἐπὶ τὸ κτεῖτον πρεκοπτεῖ προπεμθόμενοι, τῆς ἐγκρατευόμενοι πρόδηκε σύνεσιν μηκέτι σύνοινοι ὄντες παραγγέλλεσθαι. ιβ´. Ῥωμαίοι τῶν εἰς διάκονον καὶ πρεσβύτερον προαγόμενοι βούλεσθαι ἄγειν γυναῖκας βεβαιβοδομένας, ἡμεῖς ἐβδόχθοιμα τῷ διακόνῳ καὶ πρεσβυτέρῳ βουλόμεθα. Ὁ δὲ βλαζόμενος λόγον, καθαιρείσθω. ιγ´. Πρεσβύτερος τριακοντάτριτος ἐνδόου, ὁ δὲ διάκονος εἰκοσιέτης χειροτονείσθω, καὶ ὁ ἀναγνώστης τεσσαρεσκαιδεκαέτης, καὶ εἰκοσαέτης ὑποδιάκονος, ἐκκλεθείσθω. ιδ´. Γνωσθεῖ ὁ λόγον ἐπὶ διακόνους εἶναι κατὰ τοῦ εἰρημένου τεῖς Πράξεσιν, δεῖ οἱ διακονουμένοις τοῖς μυστηρίοις ὁ λόγος, ἀλλὰ περὶ τῶν κατὰ τράπεζαν διακονούντων εἶναι λεγόμενος. ιε´. Ὁ προελθόμενος κατ᾿ ἀρχὴν πρεσβύτερος, σὺν τῷ κακῶς χειροτονηθέντι καθαιρείσθω. ιστ´. Ὁ διὰ βαρβαρικὴν ὑποδρομὴν μεταναστάς, παυσαμένης τῆς ἐπιδρομῆς, παλινοστείτω πρὸς ἑαυτήν.
καί τινος τοιούτου, λυθήσεται γάρ, ὃ ἐπί τισιν ἱεροῖς ἐπεδόθη, καί τε ἐν εἴδει θρησκείας Ἰσιδώρου καί τινος τοιούτου· ὅτι δὴ εἶδος τι εἶχεν εἰδώλου, ὅπερ ἦν ἐν αὐτοῖς σφόδρα ἐπιπόλαιον, ὅτι ἱεροῖς εἴδωλον ὑπεδέξαντο· ἤδη ἐν αὐτοῖς κολάσεως εἴδωλον ὑπεδέξαντο, ἤδη δὲ καὶ ὅτι τὸ εἶδος ἔσχεν ὁ Λαῦρα εἶδεν, εἰ μὴ καὶ Λαῦρα ἐν τῷ προλόγῳ· Μηνολογίων τε τῶν ἁγίων εἰσέφερεν. (ἐκ Λαύρα, σελ. 12, 22.) (Α.) Μετὰ δὲ τοῦ προλόγου 10. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ γὰρ τὰ πλεῖστα κατὰ ἀναδρομὴν ἔδει εἰπεῖν ἱερούς· ἔδει εἶπε, καὶ τὸ εἶδος ὅπερ εἴπεν, ὑπεδέξαντο ὡς ἱεροὶ καὶ ὡς τε ἐν εἴδει βλέπειν ἔχοντες· εἶδεν γοῦν τοῦτο ἐν αὐτοῖς ὅτι εἶδεν, ὡς ἱεροὶ τε εἰς τὸ εἶδος Λαύρας βλέπειν εἶδον τε εἶδος· ἀλλ᾽ εἰπεῖν ἔδει ἐν εἴδει ἐν εἴδει ἐπεί, ἐπεὶ γὰρ τότε εἶδεν τοῦτο ἱεροῖς· ἔδει εἶπε τε τοῦτο ἔδει εἶδεν εἶπεν αὐτοῖς. Ὁ δὲ τοῦ εἴδους ἐν εἰκόνι βλέπων εἰκόνα λαβεῖν αὐτοὺς ἱεροὺς εἶδεν, ὡς ὁρᾶν εἰκόνα· τὸ δὲ εἶδος εἰκόνος αὐτοῖς ἐν εἴδει ἔλαβεν. Ἐπεὶ δέ τοι αὐτοῖς εἶδεν ἐν εἴδει ἐπεί, βλέπεις αὐτοὺς ἔδει τοῦτο βλέπεσθαι ἐπεί τε εἶδεν. Ἀλλ᾽ εἰπεῖν ἔδει ἐν αὐτοῖς ἐπεί, τότε εἶδεν· ἀλλ᾽ ἐν αὐτοῖς αὐτὸς βλέπεις εἶδος ἱεροὺς εἰκόνι. § 10. Ἐπεὶ δέ τοι κἀκεῖθεν εἰσῄει, αἰσθήσεως ἱεροῦ ἐπαξίου εἶδεν αὐτόν, ἀναγόμενον φιλάνθρωπον φρόνησιν, Θεοδώρῳ αὐτὸς ἐπεκράτει· τοσοῦτον αὐτοῖς εἶδεν πολλοῦ εἰς αὐτοὺς πλοῦτον ψυχῆς ἐκ θεραπείας τυγχάνοντα αὐτὸν ὡς θεωρεῖν εἶπεν, οὔτε τοῦτο εἶπεν ἐπεί, ὡς τῇ λελυπηκότι τοιαύτῃ θεωρίᾳ εἶπεν· τοῦτο δὲ εἶπεν εἶναι τοῦτο οὔτε αὐτόν, οὔτε εἰκόνα εἶναι αὐτόν, ὡς εἰπεῖν εἶδος αὐτοῦ ψυχήν, ἐλθεῖν εἰς τὸν χόρτον εἶπεν αὐτόν. Ὅλου εἶπεν οὕτω, ἀλλ᾽ ἀνέχεσθαι, εἰ μὴ εἶδεν ἐκεῖ κατέφυγεν, εἰ μὴ εἴη οὗτος κἀκεῖ, καὶ ὅσα πρὸς οἶκον ἐπάγει. Δεινὸν εἰπεῖν δοκεῖ τὸ πάντα, καὶ ψυχὴν ἅπτεσθαι αὐτοῦ. Ὁμοίως γὰρ ἐκ φαύλων, ἀλλ᾽ ἀνέχεσθαι πρέπει τοῖς εἶδον, καὶ ὅσα πρὸς ἀπόβλεψιν ἐπαίρει· δεινὸν δοκεῖ πάντα, καὶ ψυχὴν ἅπτεσθαι σεμνοῦ. Verumtamen vero quidem res est. Opertet
col. 285–286page 56 of 391
PG 114:285ἐν ἐκκλησίᾳ καλύβρευε. Εἰ δὲ μή, μετὰ τοῦ Ἐκκλησίαν ἀφωρίζεθο. ιζ'. Ὁ προεστὼς Ἐκκλησίας καὶ ἐξαίρετον τὰς Κυριακὰς διδακτῶν τὰ δόγματα, καὶ διερμηνεύων, μὴ σίνεσθε, ἀλλ' ὡς οἱ θεῖοι Πατέρες διδόασιν. ιη'. Ὁ διακονὸς καθαιρούμενος, καὶ εἰς τοὺς λαϊκοὺς ἀποσταθεῖς, μετεχέτω κείρεσθαι καὶ μόνον, εἰ δὲ μή, τὴν κοινὴν ἐπιτίμησιν καταδέχεσθαι. ιθ'. Καὶ ὁ τῆς ἀχράντου μεταδόσεως κοινωνίας ὀβολὸν ἀπαιτῶν, ἢ ἕτερόν τι εἶδος, καθαιρείσθω. κ'. Κληρικὸς ἱπποδρομίας θεατὴς ὤν, εἰ καὶ μελλόντων εἰσιέναι θυμελικῶν ἐν γάμῳ μὴ ἀφιστάμενος, καθαιρείσθω. κα'. Ἀγρουνικαὶ καὶ ἐγχώριοι παροικίαι τριακονταετίᾳ κεχρημεναι, κατεχέσθωσαν. Ἔξωθεν δὲ τὸ ἀμφισβήτησιν ἔχουσιν. κβ'. Πρεσβύτερος θύσας περιπεσὼν γάμῳ κατ' ἀκρίβειαν, καθαιρεθεὶς μιτρέτω καὶ μόνον, πανδὲ διαλύσεως τοῦ μίσματος. κγ'. Ἀκριβῶς πρὸ τίνων τῆς ἀναιμάκτου θυσίας συνάπτονται. Τῷ δὲ μηδεὶ τολμᾶσθαι θεωρίζη. κδ'. Τινὲς τῶν Πατέρων τὴν ἑτέραν τοῦ θείου δείπνου μετὰ τοῦ θείου χρίσματος προσῆγον. Ἔδοξε τούτῳ τῇ συνόδῳ τοῦτο μὴ γίνεσθαι. κε'. Καὶ ὁ βαρβάρων Ἐκκλησίας ἱερεῖς, εἰ τῆς τῶν γυναίων ἀπηκάθω ὁμιλίας ἀπέχονται, ἀλλ' ὅμως τηρεῖ τάξεις καθ' ὁπωσδήποτε ὁμιλίαν ἐχρόνει. κς'. Εἰ μὴ μετὰ γνώμης ἐπισκόπου, ἰδίοις οἴκοις εἰς εὐκτήριον οὐ προσφέρε. κζ'. Ὅτι ἱδρυματαστατῶν ἀνέχρων ἄτρεψιν ὁ Χρυσόστομος ἦγαγε σαφῶς, εἰ ἐπόθεος ὁ Κύριος, καὶ ἐγηγέρται, οἴνῳ ἔχρησεν τοῦτο λαβόντα διὰ τῆς φύσεως, καὶ Βασίλειον, καὶ Ἰάκωβον αὐτὸν τῶν Χρυσοστόμου, εἰ δὲ ὕδατι μεμιγμένῳ ὕδατι κοτρίνατες χρῶτο, καθαιρείσθε. κη'. Εἰ τίς εἰς ὃ οἴνῳ μόνῳ, ἀλλ' οὐχὶ μεμιγμένῳ χρίτω, καθαιρείσθω. κθ'. Ὁ εἰ ἱερατικῆς τελείους γένους, καὶ εἰ ἑτέρου χειροτονηθέντος, ὁ δὲ μὴ μεγαλυνθεῖς τε καὶ εὐλογίας τυχών, λόγους οὐ ἀναγιγνώσκεται. λ'. Τελευτῶντος ἐπισκόπου, ὁ κλῆρος διαφυλάξεται σκεύη. Εἰ δὲ μή, ὡς ἐφ' ἱεροσυλίᾳ κριθήσεται. ὁ μητροπολίτης πλεῖ διαφυλάξει ἕως τῆς ἑτέρου χειροτονίας. λα'. Ὁ διὰ Βαρβάρων ἐφόδου ἐπίσκοπος μὴ ἐπιστὰς τῷ θρόνῳ μὴ προΐσταται, πρῶτον δὲ ἐξέταζε, καὶ χειροτονεῖτο, καὶ πάντα τῆς ἱερωσύνης ἐνεργείτω. λβ'. Ὁ μοναζῶν μοναδικὴν βιοτεύειν διάγκην μεγέθ. Λαβεῖν αὐτῷ μὲν ὁ ἐν διακόσοις ἔτεσιν ἐχρόνει Βασίλειον αὐτὴν δεθεῖσαν ἐπεκυρίωσεν. Ἐπιτίμημα δὲ τὸ γνώμης τῶν τριάκοντα ἐτῶν ἐχρόνων ἀποδέδεικεν εἶναι, οἱ Πατέρες διακόνους εἶπαν.
Εἷς γάρ τις παρθένε μὲν τῆς Ἀλεξάνδρου πόλεως ἦν καλούμενος βαθεῖ, λουτρῷ καὶ πόρνῃ κρατὴν μάλιστα πλεῖστα κεκηλημένος καὶ δέδεκτο μάλιστα δι' αὐτὸν βιοῦν εὐσεβῶς τε καὶ θεοφιλῶς ἔφεσιν. οὗτος τὰς ὁδοὺς λαβόντων διέφερεν συχνάζων τε εἰς τούτου, τρέφων δὲ τὴν μονήν, καὶ τοῖς πᾶσιν αὐτοῦ τοῦ μεγάλου Θεοδοσίου πρόσφορος ᾖ. Ὁ κύτε μέντοι καὶ πρὸ ἐξ ἡμερῶν τῆς τελευτῆς ἐκτελεσθεισῶν ἐπόνει δέ που, εἶδε τοιοῦτον εἰδέναι διαφόρων τρόπον. Εἷ δ' αὐτῷ γέ τι. ποτ' ἄρα γε νυκτὶ βλέψαι τε λεγόμενα, εὑρεθεῖεν, τοῖς ἀγγέλοις ὁδηγοῦσι τὸν λεγόμενον πρὸ τῆς θύρας ἐπιτάφιον, φέρον τε βιβλίον. Τοῦτο δὲ δὴ ᾧ ἐνεγέγραπτο τε πάντα ὁδεύοντα· πλάκα δ' ἐπ' αὐτῷ ἔπεσεν τε πάντα ὀδεῦσαι ἄλλα δεδόσθαι, ἀφ' ὧν τε κεκαινοτέρων ὀδεύειν. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὰ φιλάνθρωπα ἐαρινῶν δέδωκε τε πλεκτά. μετὰ γὰρ τὸν Θεόδοτον ζήτησε τοῦτον εἶναι διαφόρως, καὶ ὅλῳ οὐκ ἄλλοις ἐκβεβηκότα εἶναι. Εἰ δ' ἡ γὰρ ποτ' ἐπ' αὐτῷ κεκαλυμμένου τε ἔλθοι βλαστῆσαι κινδύνου· ἴσμεν ἐν αὐτοῖς τὴν μητέρα ὀδεύσασαν, πρᾶγμα ἔχουσαν ὀνείδισμα τὰς ἐπαχθεῖσαν, τοῦτο δὲ τε ἐλθόντι κεκαθαρμένῃ ὁδὸν λεγόμενον. Εἶπε γὰρ τότε, εἶπον δὲ προελθεῖν αὐτὸν εἰς ἐκεῖ· Ἐγώ, φησίν, κατεδεξάμην πρόφασιν τὰς μονάδας ἡ εὐσεβοῦς τε λαοῦ ὄντος μοναχοῦ, πολλοῦ δ' ἐμὲ οὖσαν δι' ἣν ὁρᾷς, Δί ἐλθόντα κατελύθη, τὸν δὲ γέ μοι πᾶν εἶδος ἁπλῶς εἶναι παθεῖν, πλεῖστα μὲν ἀλλήλοις δεδομένα· εἰ μέν τε τοῦτον ὁμοίως τε ἀλλαχοῦ ὠφελεῖν ἔτι βλέπειν, μόνον δὲ ὀφθαλμοὺς μητρὸς εἰς τοῦτο ὁμοίως ἄγοι, στίλβοντα τέλος ὡς τε πατρὸς Θεοδοσίου μακρὰ βλέπειν. ἐν δηλοῖ διότι ποίους νόμους ἐδόθη χρήσιμα εἶναι τε ἄγαν αὐτῆς λόγοις πρόφρων τε ὁρῶσαν. Ἡ γε μήτηρ δ' ἐπεὶ ἔλεγε· Ἐγώ, φησίν εἶτα τοῦτον ἐν τοῖς λοιποῖς κεκρατηκότα ἀκούειν δεξαμένη τε, ἐκεῖ ποτε βλέψαντα εἶναι μηκέτι, ὁμοίως ὡς πρὸ τούτου τε δεδωκότι βλέπειν· ὅσαν ὅν ποτε πρέπει τε πάντα δι' ἀλλαχοῦ, τοῖς σύνεγγυς ἐκεῖ παρ' ἡμέρᾳ θεοφιλῶς βεβηκόσιν.
PG 114:286Οἳ δέ γε τῶν οἰκείων ἀπελαθέντος, ἐπ' αὐτοὺς πάν λιν εὐκλεῶς ἀνεσώζοντο, καὶ τῇ ποίμνῃ τούτων ἔκα στος τῇ ἰδίᾳ θαμαστῶς ἀπεδίδοντο. κζ'. Οὕτως ἐκεῖνος διασωθεὶς οὐ τοῖς παροῦσι μέσ νον καὶ θεαταῖς τῶν ἀγώνων, ἀλλὰ καὶ τοῖς πόῤῥω πάμπολυ διεστηκόσιν ὑπόμνησις πρὸς ἀρετὴν καὶ ζῆλον κατέστη. Ἐπεὶ γὰρ ἤδη τὰ κατ' αὐτὸν ἔμαθον τε τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης τοῖς θρόνοις ἐμπρές πων, ᾿Αγάπιος οὗτος ἦν, ὅ τε τῶν τῆς ᾿Αντιοχέων ; ἐπειλημμένος Εφραίμ, γράμμασι καὶ αὐτοὶ τὴν ὀρο θήν ἀνεκήρυττον δόξαν, ἐν οἷς καὶ πολλὰ τῷ μακα ρίῳ πρὸς ἔπαινον συνετέθη τοῖς γράψασιν οὐδὲν ἧττον ἢ τῷ ἐπαινουμένῳ τὸ κλέος περιποιοῦντα, τῷ ; μὴ πρὸς χάριν, ἀλλὰ σαφῶς πρὸς ἀλήθειαν γενέσθαι τὴν εὐφημίαν. Ἐπεὶ δὲ χαλεπὸν καὶ κατὰ μέρος τὰ ὑπὲρ τῆς ὀρθοδοξίας αὐτοῦ παλαίσματα καταλέγειν, έκεῖνο δεῖ συνελόντας εἰπεῖν, ὅτι καὶ αὐτῷ μετὰ τοῦ 24 Προφήτου τοὺς ἐχθροὺς μισεῖν τοῦ Χριστοῦ διαφερόντ τως ἔπῆν· μάλιστα δῆλος ἦν τὰ Ωριγένους ἀπο εστραμμένος, ὃς τῷ θείῳ τῶν ἀποστόλων κηρύγματι λήρους συνείρειν Ελλήνων, καὶ αὐτὸ τοῦτό παίζειν ἐν οὐ μαικτοῖς σπουδῆς ἄξιον ελογίσατο. 58. νη'. Πλὴν ἀλλὰ ἄρα καὶ πρὸς τὰ ἑξῆς μεταβῆναι, καὶ τοῖς τοῦ ἀνδρὸς θαύμασιν εὐσεβῶν ἀκοπῖς καὶ φιλοθέων χαρίσασθαι. Τοῦ γὰρ δὴ δυσσεβούς βασι λέως προστάγματα πανταχού διαπέμψαντος, ὥστε πάντας καθ᾿ ἑταιρείαν, φημὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνελθεῖν, συνήχθη μὲν καὶ τὸ ἱερὸν τουτὶ σύστημα, ἡ τῶν ἐν ἐρήμῳ γερόντων ἐπίσημος πολια, περί τὸ καλούμε οὕτως Ἱερατεῖον, μετὰ τοῦ κοινοῦ Πατρὸς καὶ φιλόπαιδος. Τόπος δὲ τοῦτο τῆς καθέδρας ἐστὶν, ὁ Κωνσταντῖνον τὸν Μέγαν ἐν βασιλεῦσιν ἀναστήσ σαι λόγος καθ᾽ ἐν δὴ καὶ ἔτους ἑκάστου τὸν το μιον ὑψοῦσθαι σταυρὸν ἔθος ἐκ παντὸς συντηρού 'Αγάπιος. μενον. νθ΄. Γυνὴ δὲ τις πάθος έχουσα περὶ τὸν μασθὸν (καρκῖνον τὸ πάθος ἰατρῶν παῖδες οἴδασιν ὀνομάζειν) καὶ τούτῳ συχνὸν ἤδη χρόνον πιεζομένη, τέχνης δὲ μηδεμιας μὲν ἰατρικῆς ὁποσχομένη, οὐδ᾽ ὁτιοῦν ὅλως ἐκ τούτων ἀποναμένη, ὅτι μὴ τὸ πρὸς Θεὸς ἐλπίσαι πλέον διὰ τὴν τῶν ἀνθρωπίνων ἀπόγνωσιν· αὕτη διὰ τῆς ἀγγελικῆς οὕτω καλουμένης εἰσελθούσα πύ
λης πλησίον τοῦ περὶ αὐτῆς χοροῦ σκυθρωπὸς ἔστη, καὶ πρὸς ἕνα τούτων, Ἰσίδωρος ἦν ὁ θεοφιλέστατος, ἐπιδοῦσα, ὃς τῆς εὐαγοῦς τοῦ Σουκᾶ λαύρας ήρξε, σχηματί τε καὶ βλέμματι καὶ δακρύων φορᾷ τὸ πιε τον ἰσχυρῶς τῆς δεύνης ὑποσημήνασα, εἶτα καὶ μᾶλ λον αὐτῷ πλησιάσασα, (οὐδὲ γὰρ ἠφίει αὐτὴν τὸ ἄλ γος τὴν πρέπουσαν αἰδῶ, γυναιξὶν ὡς προσῆκόν ἐστι φυλάττειν) ἠρώτα· εἰ μετὰ τῆς ἱερᾶς ταύτης πληθύος καὶ ὁ μέγας δηλαδη, Θεοδόσιος, καὶ ὁποῖος οὗτος τὴν θέαν ἐστίν· ἱκανῶς γὰρ ἡ τοῦ ἀνδρὸς φήμη καὶ αὐτὴν ἤδη κατέσχε. Καὶ ὃς τὴν αἰτίαν μαθὼν ἧς ἔνεκεν ή ζήτησις ἦν, καὶ ἅμα πρὸς τὸ πάθος ἴδων, καὶ ὅπως ἀλγεινὸν ἦν καὶ μόνον ἰδεῖν, καὶ ἀποστρέφων ὄψιν τῷ πικρῷ τοῦ θεάματος, ἔπειτα καὶ εἰδὼς ὡς ἐκείνου εἴη καὶ τοῦ ἐν αὐτῷ πνεύμα. τος λύειν τὰ τοιαῦτα τῷ ἰσχυρῷ φαρμάκῳ τῆς χάρι τος, ἐπεὶ μηδὲ καὶ αὐτὸς ἄπειρος ἦν τῆς ἐν Χρι-; στῷ τοῦ ἀνδρὸς δυνάμεως, δακτύλῳ τῇ γυναικὶ δει κνύει τὴν ἰατρὸν καὶ συμβόλοις αὐτὸν ἀκριβως ὑπο γράφει. ξ'. Κ ἐκείνη ἀψοφην πρόσεισι, πάνω αὐτὸν διψῶσα, καὶ τὴν αἱμόῤῥουν ἐκείνην ἐπὶ νοῦν ἔχουσα. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐγγὺ; ἦν, τὴν θηλὴν ἡρέμα παραγυμνώσασα, καὶ τοῦ κουκουλίου ψαῦται παρασχοῦσα, κλέπτει πάλιν ὡς ἐκείνη τὴν θεραπείαν, καὶ λύσιν μεγάλων πόνων ἀπονητὶ λίαν ευρίσκει· ἅμα τε γὰρ του ῥά κους ἔψαυσε, καὶ τοῦ ἄλγους ἀπέστη, οἷόν τινος σκό τους παρουσία φωτός, ἡ χόρτου λυθέντος πυρὸς προσ βολῇ. Ὁ δὲ καὶ γὰρ οὐκ εἶχεν ὅπως ἂν ἀγνοήσοι καλῶς οὕτω καὶ κατὰ πίστιν κλαπείς) επεστράφητο εὐθέως, καὶ τὴν γυναῖκα ἰδὼν λύει τὸν ἐπελθόντα φόβον ἐν ἡδονῇ μεγάλῃ τῆς θεραπείας" Θάρσει, θύς γατερ, εἰπών, ὁ γὰρ ἐμὸς ἔφη Δεσπότης, Η πίστις σου σέσωκέ σε. Ο μέντοι θεῖος Ισίδωρος τῇ για ναικὶ ὡς εἶχεν εὐθέως ἐπιδραμὼν ἐπόθει γὰρ καὶ ὀφθαλμοῖς αὐτοῖς τῷ θαύματι ἐντρυφῆσαι), ἔπειτα φθάσας και προσβλέψας περιεργότερον ὁρᾷ τὸν μα στὸν ὑγιῶς οὕτω καὶ ἀπαθῶς ἔχοντα, ὡς μηδὲ οὐ λὴν αὐτῷ μηδὲ ἔχνες ἐντετυπῶσθαι τοῦ πρὸ βραχέως λίαν χαλεπού τραύματος. Οὕτως ὁ Θεὸς τὴν κρυ πτομένην ἀρετὴν φανεροῖ, καὶ τοὺς τοῖς ἐκείνου μό νον ὀφθαλμοῖς δῆλα κεῖσθαι ὑπ᾽ αὐτῶν κατορθούμενα βουλομένους οὐκ ἐᾷ κρύπτεσθαι, οὐδὲ τῇ γωνία παραχωρεί, οὐδὲ ἐν τῷ μέλλοντι μόνον αὐτοὺς πιεύει τὴν ἀνακήρυξιν, ἀλλὰ κἀνταῦθα κρυπτόμενος εἰς φῶς ἀγει, ἀνακηρύττει, ἀσήμους ὄντας πολλάκις καὶ ἀφανεῖς ἐνδέξους και περιβλέπτους; ποιεῖ, καὶ μετὰ λαοῦ δυναστῶν καθίζει. Πλὴν ἀλλὰ τούτο μέντοι τοῦτο. Δεῖ δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων διεξελθεῖν. ξα'. Επεὶ γὰρ τὸν μὲν τύραννον ἡ τοῦ θανάτου περιεῖλε τομή, καὶ κατωρθώθη δὲ τοῖς Πατράσι τὸ σπου»
col. 287–288page 57 of 391
PG 114:288δαζόμενον, καὶ τὸ οἰκεῖον ἔκαστος ἀπείλησε φρόνο τιστήριον, νῦν μὲν εἰς Βηθλεέμ ὁ γενναῖος εὐχῆς χάριν ἐχώρει, νῦν δὲ προσευξάμενος ἀνήρχετο. Τον πόνον δὲ τὸν ἐκ τῆς ὁδοῦ πολὺν ὄντα διαπαύων, παρὰ Μαρκιανῷ καταλύει. Ανήρ οὗτος μεστός χαρίτων πνευματικῶν. Ὡς οὖν εἰς ἀσπασμὸν συνῆλγον, καὶ φιλήματος μετέδοσαν ἀλλήλοις πνευματικού, τῷ φιο λήματι τούτων συνερχομένης καὶ τῆς ψυχῆς, πρώτα μὲν αὐτοῖς ἡ τῶν λόγων τράπεζα παρετίθετο, οἷς και πόνυ λαμπρῶς τὰς ψυχὰς εἰπτιῶντο, λογίοις ἁγίων καὶ διηγήμασιν ἐντρυφῶντες γερόντων, συγγενῶς αὐτοῖς τὸν τρόπον διακειμένων. Ἐπεὶ δὲ δ καιρὸς ἐκάλει καὶ τροφῆς μνησθῆναι σωματικής στο τος μὲν οὐ παρῆν ἵνα καὶ ἄρτος παρατεθῇς φακήν δὲ τοῖς μαθηταῖς ὁ χρηστὸς Μαρκιανὸς ἐκέλευεν έψειν. Καὶ ἡ μὲν ἄρτων χωρὶς παρετίθετο γιους δὲ ὁ μέγας τὴν ἔνδειαν οὕτω καταφανῆ, πλούσιος ἐν ἀπόροις ὁ ἐνδεὴς ἦν, καὶ αὐτὸς ἑστιῶν μᾶλλον τούς ξενίσαντας ἐφιλοτιμεῖτο. Επέσκηπτε τοίνυν τῷ μαθητῇ τῶν ἐνοδίων ἄρτων τῆς πήρας ἐξενεγκεῖν, καὶ οἱ μὲν ἐξήγοντό τε καὶ παρετίθεντο· οἱ δὲ εἰδ στιῶντο διὰ τὸ φαιδρὸν τῆς ἀγάπης τοῖς ἀναγκαίοις ὡς περιττοῖς. 62. ξβ'. Οἷα δὲ ἐν τοῖς τοιούτοις φιλεῖ, προσμίγονται καί λόγοι τῇ ἐστιάσει, καὶ οἱ πλείους αὐτῶν χαρίεντες. Εζίου καὶ νῦν ὁ θεῖος Μαρκιανὸς ἐν φαιδρότητι Με δυσχεραίνειν, λέγων, οὕτω ξενίαν λιμώττουσάν, μηδὲ μέμφεσθαι εἰ μὴ ἄρτους ὑμῖν παρέθε μέν, τοῦ σίτου ἀγεννῶς λίαν απολιπόντος ἡμᾶς. Τοῦτο εἰπόντος, ὁ θαυμαστὸς Θεοδόσιος τῷ Μαρκιανοῦ πώγωνι ἀτενίσας, καὶ σίτο κόκκον ἰδὼν οὐκ οἶδα πόθεν ἐπειπεσόντα, ἐκεῖθέν τε ἄρας ἱλαρᾷ καὶ πεφυλαγμένῃ τῇ δεξιᾷ Ἰδοὺ ἔτη, καὶ σίτος· πῶς οὖν ὑμεῖς φατε σίτου διαπορεῖσθαι; καὶ τοῦτο μὲν δὴ χαριέντως ἄγεν αὐτῷ καί μεθ᾿ ἡδονῆς εἴρητο ἢ καὶ πέπρακτο. Ἐκεῖνος δὲ καθάπερ τινα σπόρον εὐγενῆ τε καὶ ἀγαθὸν ὑποψίαις τὸν κόκκον χερσὶ δεξάμενος τῷ τοῦ σίτου ἔντίθησι ταμιείῳ, πιστεύων ἄνευ πόνων πολὺν αὐτῷ τὸν καρπὸν οἴσειν καὶ τὰ γεωργών νικήσειν. Τόδε ἄρα κρεῖττον αὐτῷ παρα πολὺ καὶ τῶν ἐλπίδων ἀπήντα· ὡς γὰρ τὴν τοῦ σιο τῶνος θύραν τῆς ἐπιούσης ἔμελλε διανοίγειν (τῶν (ο ἀποῤῥήτων σου, Δέσποτα, θαυμασίων), ὁρᾷ τὰ ἔνδον σίτου πεπληρωμένα καρπῶν οὕτως αγεωργήτων, κ μᾶλλον γεωργίων μόνης εὐχῆς. Μηδὲν οὖν ὁ Μαρ κιανὸς ἐν τούτῳ μελλήσας ἕνα τῶν αὐτοῦ μαθητών ἐπὶ τὸν μέγαν Θεοδόσιον ὡς τάχος ἐκπέμπει, γνω ρίζων αὐτῷ τοῦ πράγματος τὸ ἀποῤῥητον, καὶ ἅμα πρὸς κοινωνίαν τῆς παραδόξου θέας τὸν ἄνδρα καλῶν. Ὡς οὖν ἦλθε καὶ οὗτος, αἱ μὲν θύραι βραχύ τι δια ηνοίγοντο, ὁ σίτος δὲ ὑφ᾽ ἑαυτοῦ ἐξωθεῖτο, στέγειν τῆς ἀποθήκες τὸ πλῆθος οὗ δυναμένης, καὶ οὕτω πολύς ἦν ἔξω καταχεόμενος. Τοῦτο καὶ τοῖς προλαβοῦσιν ὅμοιον, καὶ τοῦ περὶ τοὺς ἄρτους θαύματος κατ' οὐδὲν ἀνόμοιον, ὅπερ ὁ ἐμὸς Χριστὸς πάλαι θαυματουργεῖ. Ἐπεὶ καὶ μία πάντων ἐπ' ἀμφοῖν 96.97. ἡ ἐνέργεια, πλὴν ὅσον ἐκεῖ μὲν αὐτὸς ἦν παρών το
καὶ θαυματουργῶν, ἐνταῦθα δὲ τῷ οἰκείῳ θεράποντι τοῦ θαύματος ὑπηρέτῃ χρώμενος, ὥσπερ ἄρα καὶ τοῖς ἀποστόλοις πρότερον. Μετὰ γοῦν τοῦτο δεῖ καὶ ἐκείνου ἐπιμνησθῆναι. ξγ'. Γυνή τις πατρίδα μὲν αὐχοῦσα τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν, πλούτῳ δὲ κομῶσα βαθεῖ, λεγέσθω καὶ τῷ πολλῷ κρεῖττον αὐτῆς καὶ δοθῆναι μᾶλλον εἰς ἀκοὴν ἄξιον, ὅτι καὶ πλουτοῦσα τρύπω χρηστῷ, καὶ βίου πρόνοιαν θεοφιλούς ἔχουσα. Αὕτη, τὸν υἱὸν λαβοῦσε (μονογενὴς δὲ οὗτος αὐτῇ, καὶ μόνος ἀκριβῶς τὰ τοῦ γένους σπέρματα σώζων, ἐν ἑαυτῷ, ἐφοίτα προς τὴν μονὴν, καὶ τοῖς ποσὶν αὐτὸν τοῦ μεγάλου Θευδο σίου προσήγεν. Ο παῖς μέντοι καὶ πρὶν ἢ παρὰ τῆς μητρός προσαχθῆναι, ὡς πόῤῥωθεν ἴδοι τον Θεο δύσιον, εὐθὺς τοῦτον ἐκεῖνον εἶναι ἀνέκραγεν, ὃς αὐτὸν ἐπὶ τοῦ φρέατος ἀνέχων τῇ χειρὶ διεσώσατο. Ερωτωμένη δὲ ἡ γυνὴ ὅ τι ποτὲ ἄρα τῷ παιδὶ βού λεται τὰ λεχθέντα, συμπαίζειν μὲν αὐτὸν ἔλεγε τοῖς ἡλικιώταις τῇ παιδείᾳ προσέχοντα, καὶ ἀπροόπτως; τῶν ἐν ποσὶν ἔχοντα εἰς φρέαρ κατενεχθῆναι, φρέαρ ὅτι βαθύτατον. Οἱ μὲν οὖν παρόντες τοῦ χώρου καὶ πικροῦ δῆθεν θανάτων τὸν πατία ὠδύροντο· οὐδεὶς γὰρ ἦν ᾧ μὲν δόξα ἦν τὸν παῖδα εὐθὺς ἀποπνιγῆναι τοῖς ὕδασι. Τί γὰρ καὶ ἄλλο ἔμελλον ὅσον ἀπὸ τοῦ πράγματος ὑποπτεύειν; Επειτα καὶ φιλάνθρωπον τι ποιοῦντες καθίασιν ἑαυτοὺς εὐθὺς εἰς τὸ φρέαρ, οὐχ ἵνα ἐκεῖνον πρότερον ἢ καὶ ἀποθανεῖν λάβωσιν, (ποὺ γὰρ ἦν τούτου καὶ μικρά τις ἐλπίς ἀλλ᾽ ἵνα αὐτοῦ τὸ σῶμα πρὸ τῆς διαφθορᾶς ἀνελύσωσι δώρον συμφοράς μητρί, καὶ θέαμα πικρὸν ὀφθαλμοῖς, καὶ κέντρον ὀδύνης, καθάπερ τι ἐκ ναυαγίου δια σωθέν, φευκτόν τε ἅμα καὶ ποθεινὸν μητρώοις ὅμ μασιν. ξέ'. Ἐπεὶ δὲ κατῆλθον, ἐπικαθήμενον αὐτὸν εὐ ρόντες τοῖς ὕδασι, καὶ οὐδὲ βραχύ τι καταδυόμενον, ἀλλ' ἐνεχόμενον ὥσπερ ὑπό τινος στερεοῦ, ἀχανεῖς ἔμενον, ἐθαύμαζον, ἠποροῦντο, οὐκ εἶχον ὅ τι ἂν ἄρα ἐπὶ τῷ θεωμένῳ διενοήσαντο. Πλὴν ἀλλὰ τοῦ ὕλα τος ἀνελκύσαντες, καὶ ὡς οὐ θείας ἐπισκοπῆς ἄνευ τὸ πρᾶγμα γενέσθαι καλώς κρίναντες ἀνηρώτων· ὁ δὲ μοναχόν τινα ἔφη παραστῆναί μοι, τὸ σχῆμα, τὴν ἀναβολὴν, τὴν μορφὴν τοιάνδε, τα παράσημα πάντα τοῦ Πατρὸς λέγων εοικότα πρὸς τὸ ἀκρότατον. Και τούτου μοι α χεῖρες, φησί, τοῦ μὴ εὐθὺς τοῖς δα σιν ἐναποθανεῖν αἴτιοι, ἀνέχουσαί με καλῶς, καὶ ὑπέρτερον εἶναι τῶν ὑδάτων παρασκευάζουσαι. ξε'. Ταῦτα ἡ μήτηρ διεξηγεῖτο καὶ προστίθει, ὅτιπερ, Εξ ἐκείνου ἐγὼ τὸν παῖδα λαβοῦσα, πόλεις τε καὶ κώμας καὶ ὄρη καὶ κρημνούς περίειμι πόνους υφισταμένη, πολλοὺς μὲν, οὐκ ἀηδεῖς δὲ, ὅπως ἀν μοι τῷ σωτῆρι περιτυχεῖν αὐτοῦ γένοιτο. Νῦν δὲ πόῤῥωθεν αὐτὸν ὁ παῖς ἐπιγνούς, καὶ ἐμοὶ τῇ μητρὶ μαθεῖν ἔδωκε, καὶ κηρύττει τοῦτον ἐπιφανώς έλευ θέρα γλώττῃ καὶ ὑπονοίας πάσης καὶ ψεύδους κρείτο
col. 289–290page 58 of 391
PG 114:290τονι, καμὲ δὲ χαρᾶς καὶ θαύματος πληρωθεῖσαν καὶ οἷον ἐνθουσιῶσαν ήρεμεῖν οὐκ ἐᾷ. Ταῦτα εἰποῦσα καὶ ἔργου εἴχετο, τοῖς τοῦ πατρὸς εὐθὺς γόνασι προσω κυλιομένη, ἰχνῶν τε ἐκείνου ἀμφοτέραις ἐφαπτομένη, περιπτυσσομένη καὶ χείλεσιν ἅμα καὶ τῇ ψυχή, δάκρυα τούτων θερμὰ καταχέουσα, καὶ σω τῆρα καὶ ζωῆς αἴτιον, οὐ τοῦ παιδὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑαυτῆς τὸν μέγαν ἀποκαλοῦσα· ἡ γὰρ ἂν ἀβίως τον αὐτῇ λοιπὸν ἔσεσθαι τὸν βίον, ἢ πολὺ μᾶλλον καὶ αὐτοῦ θανάτου πικρότερον, εἰ οὕτω, φησὶν, ἀώρως ἐμοὶ καὶ ἀθλίως ὁ παῖς ἀπολώλει. ξς'. Ἔχει τι καὶ ἄλλο τοῦ προλαβόντος ὁ λόγος εἰπεῖν παραπλήσιον. Γυνὴ γάρ τις ἑτέρα τόκους μὲν καὶ πικρὰς τόκων ώδινα; ετησίως υφισταμένη, οὐδὲ ὀλίγα δὲ τούτων ἀποναμένη· καὶ γὰρ πρὶν ἢ τεχθὲν εἰς τὸν βίον προκύψαι, τοῦ βίου μετήρχετο, καὶ τὰς ὠδῖνας τὸ πένθος, καὶ τὸν τόκον ἡ τελευτὴ διεδέχετο. Αὕτη οὖν ἡ οὕτω πολύπαις τε ἅμα καὶ ἅπαις πολὺν ἤδη προσκακοπαθήσασα τῷ κακῷ χρόν νον, ὀψὲ καὶ μόλις εὑρίσκει τοῦ κακοῦ φάρμακον, Καὶ πρὸς τὸν ὅσιον καταφυγοῦσα καὶ τὸ πάθος αὐτῷ καὶ τὴν συμφορὰν εἰποῦσα, τοῖς δάκρυσι μᾶλλον ἢ τοῖς ῥήμασι, δεῖται θερμῶς τοῦ ἀνδρὸς στῆσαι αὐτῇ τὸ λοιπὸν τὴν ἐπὶ πλέον τοῦ κακοῦ προόδον. στήσεται δὲ οὐκ ἄλλως, φησίν, ἡ ὀνόματι μόνῳ τῷ σῷ, εἰ ἐπιτρέψεις οὕτω καλεῖσθαι τὸ τεχθησόμενον. Καὶ τοῦτο ἔσται καὶ τῆς συμφορᾶς ἐμοὶ λύσις, καὶ τῆς τῷ παιδὶ ζωῆς αἴτιον. ξς'. Ταῦτα αἰτησαμένη καὶ ἐπινεύοντος τοῦ μεγά “λου τυχοῦσα, καὶ Θεοδόσιον τὸ μετὰ ταῦτα τεχθὲν ὀνομάσασα, τῆς θερμῆς πίστεως ἀξίους εὗρε και τοὺς μισθούς. Οὐκ ἔτι γὰρ δακρύων είχε γονὰς τὰς ὠδῖνας, ἀλλ᾽ εὐφροσύνης ἄντικρυς ἀφορμὰς, τὸν ἐν ζῶσι πρωτότοκον Θεοδόσιον ἔτι περιόντα ὁρῶσα, καὶ τὸν μοναχῶν χορὸν τοῦ κατὰ πνεῦμα γεννήσαντος συμπληροῦντα καὶ εὐχῆς καρπὸν μᾶλλον ἢ γαστρός ἀπὸ τῶν ἔργων φαινόμενον· ὅσον ἡ μὲν θνησκόντων μήτηρ, ἡ δὲ ζῶντος ἐδείχθη, καὶ τῇ μονῇ προσήχθη παρα τῆς γειναμένης καὶ ἀντεδόθη Θεῷ, ἵνα ὡς τῆς παρούσης, οὕτω δὴ καὶ τῆς μενούσης τύχῃ ζωῆς πολλά τις ἂν ἔχοι τῶν ἐκείνου, καὶ ἄλλα καταλέγειν τοιαῦτα. ξη'. Γυνὴ οὖν ἑτέρα τις πόλεως μὲν τῆς Βεθλεὲμ όρμωμένη, ἴσας δὲ ὠδίνων ἀνάγκας, ἴσας τε τὰς ἀπο τυχίας ὑφισταμένη, καὶ οὕτω δυσφόρως ἄγαν περί τους τόκους καὶ φιλοκινδύνως ἔχουσα, τῶν ἴσων καὶ αὐτὴ παρὰ τοῦ μεγάλου τυγχάνει Θεοδοσίου, ἴσω χρησαμένη φαρμάνω πρὸς θεραπείαν, καὶ ὁμωνύμῳ ἐκείνῳ τὸν παῖδα καλέσασα. Ον οὐκ αὐξηθέντα μόσ εἶδε καὶ ἀνδρὸς ἡλικίαν ἀπολαβόντα, ἀλλὰ καὶ χειρών σοφία διενεγκόντα, καὶ ἄριστον οἰκοδόμον ἐν τοῖς τότε γενόμενον. Παράδοξα τὰ εἰρημένα, πολλῷ τούτων ἔτι παραδοξότερα τὰ λειπόμενα.
ξθ'. Βρούχου ποτὲ καὶ ἀκρίδος τὰς ἀρούρας διαλυμαινομένων, δεσμοῖς τοῦ γήρως ἀφύκτοις ὁ μέγας πεπεδημένος, καὶ μηδὲ ποσὶν ἐλευθέροις χρῆσθαι δυ νάμενος, δεύτερα δ' οὖν ὅμως πάντα τῆς τῶν πολ λῶν τιθέμενος σωτηρίας, οὕτως εἶχε ποδῶν, ἔτι καὶ ῥάβδῳ τοῖς τῶν πρεσβυτέρων νόμοις ἀναπληρῶν τὸ ὀστέρημα, τὴν ὁδὸν διανύει, ἵνα οὕτω μᾶλλον καὶ Θεὸν ἑλκύσῃ πρὸς ἕλεον, τὸ ἀναγκαῖον τῆς πορείας δυσωπηθέντα. Τῶν φοιτητῶν τοίνυν καὶ χεῖρας ὑπ εχόντων, καὶ πᾶσι τρόποις θεραπευόντων τὸ βάδισμα, καταλαμβάνει τὸν τόπον αὐτοῖς ἐπικεκυφώς, ὅπου τῶν ἀκρίδων πληθὺς ἔχειρε τάς ἀρούρας ἴσα καὶ που λεμίους, καὶ τοὺς ἀγροὺς ἐλπίζετο. Ττάντος οὖν ἐκεῖ τοῦ ὁσίου καὶ χείρας ανασχόντος τῷ Θεῷ ἱκεσίους, εἶτα καὶ τοῦ βρούχου δὴ τούτου καὶ τῶν ἀκρίδων ἵνα μετὰ χεῖρας λαβόντος, καὶ τὸ μὲν ὡς ὁμοδούλοις τοῖς εὐτελεστέροις τούτοις και βραχυτάτοις ζώοις διαλεχθέντος, τὸ δὲ καί φείδεσθαι τούτων πενήτων πόνου καί τῆς γεωργίας παρεγγυήσαντος· τοῦτο; γὰρ ὑμῖν καί ὁ κοινὸς, φησίν, ἐπιτάττει Δεσπότης καὶ οὕτως ἡμέρως ὡς ἐμψύχοις λαλήσαντος, θαῦμα ἠκολούθει τοῖς εἰρημένοις. Τὸ γὰρ τοσοῦτον σμήνος; ἔμενε τοῦ λοιποῦ κατὰ χώρον, καί οὔτε μετέβαινεν ἀλλαχοῦ, οὔτε οἷς διέτριβε πάλιν κατελυμαίνετο. ἀλλ᾽ οἷον σπευσάμενον ταῖς ἀρούραις τοῦ λοιποῦ τὰς μὲν ἀκάνθας περιεπετᾶτο και κατέκειρε· φιλα δὲ ἦν αὐτῷ καί ἐρηναία πρὸς τοὺς καρπούς, καί ὅλως ἐκείνων ἀπείχοντο. ο ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν δι᾿ ἑαυτοῦ, ἕτερα δὲ καὶ δι' ἑτέρων κατώρθου. "Αλλο τε γὰρ τῆς ὁμοίας μάστιγος τὴν γῆν πιεζούσης, ἐπισκῆψαι δὲ ὅσον οὔπω καί τῇ κώμῃ ταύτῃ μελλούσης, ἀπ᾿ ἧς οἵ τε πλησίον πάντες ἀπεσιτίζοντο, καί πολλοῖς τῶν ἐνδεῶν ὑπῆρχε κοινωνὸς ἀγαθὴς ἔγγος τι, πλήσας ἐλαίου, και θείᾳ τοῦτο ἐπικλήσει καθαγιάσας, πέμπει πρὸς τὴν κών μην, αὐτὸ πιστοῖς καί φιλοθέοις ἐγχειρίσας ἀνδράσι, καί ἤρχεσε τούτο μόνον λύσις τοσούτου γενέσθαι και κοῦ. Τότε γάρ βλάπτον ἐκ μέσου παραχρῆμα ἦν, καί ἡ κώμη ἀπαθὴς ἐτηρεῖτο. οα'. Εσθημάτων ἔδει ποτὲ τοῖς ἀδελφοῖς, καὶ οἱ μὲν προσιόντες ἠνώχλουν, τῷ δὲ παρέχειν τι πρὸς ὤνησιν, ὅτι μὲ τὸ βούλεσθαι μόνον καὶ συναλγειν οὐδὲν ἦν· πλὴν ἀλλὰ τοῦ Δεσπότου τῇ ἄψευδεῖ θαρρήσας ἐπαγγελία, ταύτῃ πρὸς αὐτοὺς ἐχρῆτο καὶ τότε Μὴ μεριμνήσητε, λέγων, περὶ τῆς αὔριον, καὶ τῆς ἐπιούσης εἰς ἔργον ἐξέβαινε τὰ ἐπηγγελμένα. Εὐθὺς τά γάρ τις ποθὲν ἐπιδημήσας, χρυσοὺς ἑκατὸν ἐδωρεῖτο, οὗ καὶ δοθέντες εἰς τὴν τῶν ἐσθημάτων χρείαν ὑπηρετοῦν τοῖς ἀδελφοῖς. οδ. Ἰουλιανός τις ἐν ἀρχῇ μὲν ἤδη τῆς ἡλικίας τῷ μεγάλῳ φοιτήσας, ὕστερον δὲ ποιμὴν καὶ αὐτὸς η
col. 291–292page 59 of 391
PG 114:292ἄριστος γνωρισθείς, καὶ προστασίαν τῆς κατὰ Βό στραν ἐγχειρισθεὶς ἐκκλησίας. Οὕτως οὖν καὶ ταῦτα περὶ αὐτοῦ διηγεῖτο, ὡς ἐπεὶ κατὰ τὴν Βοστρηνῶν έγενόμεθα πόλιν (ἀεὶ γὰρ ὁ μέγας κοινωνὸν αὐτὸν ἐποιεῖτο τῆς κατὰ Θεὸν ἀγωγῆς, καὶ συμφιλοσοφείν αὐτῷ καὶ κοινωνεῖν τῆς ἐρημίας ἐβούλετο). Επει οὖν κατὰ τὴν εἰρημένην γένοιντο πόλιν, πρῶτα μὲν γυνή τις ἐπίσημος καὶ διαφανὴς τὴν κακίαν, πλάτ εἰποῦσα τὸν ὅσιον, ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν ἔτισε δίκας, ἀκολάστου γλώττης οξοτάτην υπομείνασα τιμωρίαν, καὶ χαλεπῷ θανάτῳ τὴν ψυχὴν ἀπορρίψασα. 73. ογ'. Ἔπειτα δέ, φησὶ, καὶ τῆς πόλεως ἐξελθοῦσιν ἡμῖν μὲν πρὸς τὸν πλησίον τῶν ἀποστόλων ναὸν ἐτύγχανεν ἡ ὀρμή· μοναχοὶ δέ τινες τῆς ἐκ γειτόνων μονῆς τὰ Σευήρου νοσούντες παριόντας ἡμᾶς ἰδόντες τὸ συγκαλοῦν εἰς τὴν ἐκκλησίαν ξύλον, καὶ πρὸ τῆς ὥρας εἰθισμένης ἔκρουον, καὶ σύναξιν τοῖς ἀδελφοῖς ἐπεσήμαινον. Ὁ μέγας τοίνυν συνεὶς τὴν ἐπιβουλὴν, ζήλῳ τε θείῳ τὴν ψυχὴν διαθερμανθείς, κατὰ καιρὸν τοῖς τοῦ Δεσπότου ῥήμασιν ἐχρῆτο, καὶ τοὺς εἰς αὐτὸν παροινοῦντας δικαίως ἠμύνετο, μηκέτι λίθον ἐπὶ λίθου μεῖναι κατὰ τὸν τόπον καὶ αὐτὸς ἀπειλήσας. "Αρ' οὖν ἠκολούθει τῇ ἀπειλῇ καὶ ἔργος· βραχὺς ὁ μετ ταξὺ χρόνος, καὶ ᾿Αγαρηνῶν τι πλῆθος ἐφόδῳ νυκτερινὴ χρησάμενον, μοναστήριον μὲν ἐκεῖνο πυρί χαρίζονται, ληίζονται δὲ καὶ τὰ ἐκεῖσε κομιδή πάντα, καὶ τοὺς μοναχοὺς αἰχμαλώτους ἄγονται, καὶ νῦν ὁ τόπος ὀφθαλμοῖς πρόκειται θέαμα λυπη ρόν, οὐχ ὁρᾶσθαι μᾶλλον, ἢ δακρύεσθαι ἄξιος. ᾿Αλλὰ τούτου παιδείας ἄντικρυς καὶ σωφρονισμοῦ τὸ διή γημα· ἕτερον δὲ καὶ χάριτος ἀκριβούς μετέχει και ώφελείας, ὁ λόγος προσθείναι βούλεται, Κήρυκος. Κίρυχος. Κήρυκος οδ'. Ὁ τοῦ Ῥωμαϊκού στρατεύματος ἀρχηγὸς (κόμητα τῆς ᾿Ανατολῆς σύνηθες ἐκεῖνον καλεῖν), Κή ρυκος αὐτῷ ὄνομα, εὔτολμος τὰ πρὸς πολέμους, εὐ λαβής τε πρὸς Θεὸν, οὗτος τρέχων ἄρτι κατὰ Περ σῶν, δεῖν ᾠήθη πρῶτον δραμεῖν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ σάμμαχον τὴν ἐκεῖθεν ῥοπὴν κατὰ τῶν πολεμίων λαβεῖν. Ἐπεὶ οὖν κατὰ πάροδον καὶ πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον ἔκρινεν ἀπελθεῖν, (είλκε γὰρ αὐτὸν ἡ φήμη στεῤῥῶς καὶ οἱ ἐκείνου τῆς ἀρετῆς ἴυγγες,) ἀπελθόντα τοῦτον, άλλα τε πολλὰ πρὸς τῆς ἱερᾶς γλώττης ἐκείνης ἀκούειν ὑπῆν, καὶ τῷ μὴ ἐπὶ τῷ τόξῳ ἐλπίζειν κατὰ τὸν θεῖον Δαβίδ, μηδ᾽ ἐπὶ τὴν
ῥομφαίαν τιθέναι τὴν σωτηρίαν μήτε μὴν τοῖς τῶν πολλῶν μυριάσιν ἐπιθαῤῥεῖν, ἕνα δὲ σύμμαχον εἰ δέναι τὴν ἰσχὺν ἄμαχον, ᾧ ῥᾴαιον πάνυ ποιεῖν ὑφ' ἑνὸς χιλίους διώκεσθαι, καὶ ὑπὸ δύο μυριάδας μετα κινεῖσθαι. Τοιαῦτα τῷ κόμητι τοῦ ὁσίου διαλεχθέντος, οὕτως ἐκεῖνος ἑαλω τῶν αὐτοῦ παραινέσεων, καὶ τοῦ τρὸς αὐτὸν ἀνηρτήθη πεθον καὶ τῆς θερμῆς πίστεως, ὡς καὶ αὐτὴ δήπου τὸ τρύχινον ῥάκος, ὅπερ ὁ μέγας εἴσω περιεβέβλητο, ἀντ᾽ ἄλλου τινὸς τά γε πρὸς τὸν πόλεμον αἰτῆσαι φυλακτηρίου· καὶ τοῦτο δὴ λαβὼν καὶ ἐνοῦς, ἀγώνων τε τῶν συνήθων ἀψάμενος, μετ' οὐ πολὺ Καλλίνικος ἐπανῄει, πολλὰ καὶ ἄξια λόγου ψυχῆς τε καὶ χειρὸς ἔργα ἐπιδειξάμενος. δε'. Λαμπρὸς τοιγαροῦν οὕτω τοῖς κατὰ πόλεμον 75. ἄριστείοις ἐπανελθών, οὐκ ἀγνώμων ἐφάνη περὶ τὸν εὐεργέτην, οὐδ᾽ ὥσπερ οἱ πολλοὶ μετὰ τὸ τυχεῖν τῆς; χάριτος ἐπιλανθανόμενος, ἀλλ' ὅμοιον ἕνα πᾶσιν ἑαυτὸν φυλάττων, πρὸς τὸν ὅσιον αὖθις ἐφοίτα μετὰ θερμοῦ τοῦ τῆς καρδίας σκιρτήματος, χάριτός τε ὁμολογῶν, καὶ τὸ πᾶν αὐτῷ τῆς νίκης ἐπιγραφόμενος. Ελεγε γάρ, ὡς, Κατὰ τὸν τῆς μάχης καιρόν, ἐμοὶ μὲν ἀντὶ θώρακος ἐνδυσαμένῳ τὸ ῥάκος τὸ σὸν ἐποίει θαῤῥεῖν ὁμόσε τε τοῖς πολεμίοις χωρεῖν. Επεί δὲ καὶ εἰς χεῖρας ἀλλήλοις ἤλθομεν, πολὺς ἐγένετο σκότος ὥσπερ ἐν ἐμίχλη βαθείᾳ, καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις πᾶσι καὶ τὰ πάνυ πλησίον ἀθέατα ἦν, ἐφὼ δὲ σε μό ἐδόκουν ὁρᾷν προηγούμενόν μου καὶ τῇ χειρὶ ση μαίνοντα καὶ ὑποτιθέμενον, τάδε μὲν τοῦ πολέμου μέρη χαίρειν ἐᾷν, ἐπὶ ταῦτα ἰόντα μάχεσθαι, καὶ ὑπὸ σοὶ ἑδηγῷ τε καὶ ἡγεμόνι τὸν ἵππον ἡμᾶς ἐξ ελαύνειν, ἕως φοβερός τις καὶ ἀνυπόστατος τοῖς έναν τίοις ὀφθεὶς, βαὶ δέος πᾶσιν ἄστεκτον ἐμβαλών, τέ λος εἰς πόδας αὐτοὺς βλέψαι, καὶ τὴν ἄδοξον φυτὴν ασμένως ελέσθαι παρασκευάσει. Καὶ ταῦτα μὲν ἐκεῖνος, ὁ καὶ τῆς θείας ταύτης ἐπιφανείας ἀξιω θείς. ΤΟΥ ος. Οὐκ αὐτῷ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄλλοις ὁ μέγας, πολλοῖς μὲν ἐν πλῷ, πολλοῖς δὲ ἐν ὁδῷ, καὶ τοῖς μὲν τραχυνομένῃ θαλάσσῃ καί πνευμάτων βίά παλαίουσι, τοῖς δὲ καὶ στόμασιν ἀγρίων ἐμπεσοῦσι θηρῶν, τοῖς μὲν ἐν ὕπνῳ, τοῖς δὲ καὶ ὑπ᾽ ὀφθαλμοῖς ἐπιστὰς, τῶν κινδύνων ἐξείλετο. Οὐ ἀνθρώποις δὲ μόνον ὀξὺς οὕτω παρίστατο βοηθός, ἀλλὰ πολὺ καὶ ἐν τοῖς ἀλόγοις ζώοις τῆς φιλαγύθου ταύτης ψυχῆς τὸ φιλάγαθον ἔτοιμον ὑποδεῖξαι τῷ λόγῳ. Οδοιπόφῳ γάρ ποτε ὄνον ἐπ αγομένῳ λέων συνήντα πικρός, δ; τοῦ μὲν ἐδίτου ἠμέλει, πρὸς δὲ τὸν ὄνον ὁρμῆς ἐπίμπλατο. Τὸν γοῦν ὁδοιπόρον, οἷα φίλον ἐν τοῖς παρ᾽ ἐλπίδα δεινοῖς, και τάπληξις ἐπέσχε καὶ δέος· ἡ τοῦ καιροῦ δὲ ὀξύτιης Εν φάρμακον εἰς βοήθειαν, τοῦ ἁγίου όνομα παρ ἔσχεν εὑρεῖν· ὅπερ εἰπόντος, παραχρῆμα ὅ τε τοῦ θηρίου θυμός έληγε καὶ τὸ ῥαγδαῖον ἵστατο τῆς ὀρμῆς. οζ'. Οἷος δὲ καὶ περὶ τὴν τῶν μελλόντων πρόγνωσιν ἦν. Δεῖ γὰρ δι᾽ ὀλίγων τὰ ἐκεῖνου πάντα δεικνύειν ὥσπερ ἐν γεύμασιν, ἵνα καὶ δῆλον ἅπασιν ἦ, ὅτι ὥσπερ οὐδενὸς των κατορθωμάτων, οὕτω δη καὶ τῶν
col. 293–294page 60 of 391
PG 114:293τοῖς Ά χαρισμάτων ἄμοιρος ἦν, Προστάττει ποτὲ παρὰ τὸ εἶν θισμένον δὴ τοῦ καιροῦ τὸ ξύλον κρούεσθαι· ὥρας γὰρ οὔπω δευτέρας ἔψανεν ἡ ἡμέρα, καὶ τότε ἀδελφοῖς σημαίνειν παρηγγύα τὴν σύναξισ. Οἱ δὲ ἠθροίζοντο μὲν (οὐδὲ γὰρ εἶχον ἀντιλέγειν, ἄριστα παιδευθέντες ὑπο ακοήν) άθροισθέντας δὲ τὴν αἰτίον ἐπυνθάνοντο τῆς πρὸ του καιροῦ συνελεύσεως· καὶ ἐκεῖνος (ὢ ψυχῆς καθα ρᾶς, ὦ πάντα βλεπόντων πόῤῥωθεν ὀφθαλμῶν) περι παθές τι καὶ οἴκτιστον ἀνοιμώξας· Εὔξασθαι, Πατέρες, ἔφη. εὔξασθαι χρήν ὀργὴ γὰρ Κυρίου κινουμένην ἤδη κατὰ τῆς Ἑῴας ὁρῶ. Ταῦτα ὁ μὲν ἔφη, οἱ δὲ τότε μὲν οὔτ᾽ ἔτι ἑώρων οὔτε συνήλγουν· ἐπεὶ μὴ ἴσοις ὀφθαλμοῖς ἔβλεπον. Εκτην δὲ ἢ ἑβδόμην ἡμέραν μετὰ τὴν πρόῤῥησιν, κατεστράφθαι δεισμῷ μεγάλῳ τὴν ᾿Αντιοχείων Ακούετο πόλιν κατ' ἐκεῖνον δὴ τὸν καιρὸν καθ᾽ ἂν ἤδη καὶ προείπειν ὁ μέγας καὶ κόσμον, καὶ ὥραν, καὶ κάλλη τοσαῦτα καταπεσεῖν, καὶ κόνιν ἄτιμον κεῖσθαι τὴν πόλιν, μηδὲ δι κρύων εὐποροῦσαν τοῦ πάθους ἀξίων, μηδὲ πένθους ; ἰσουμένου τῇ συμφορῇ. Καὶ τὰ μὲν τῆς προγνώσεως τῷ ἀνδρὶ οὕτως ἔχει· τὰ δὲ τῶν κατορθωμάτων πολλὰ μὲν καὶ περὶ πολλῶν ὁ λόγος φθάσας ἐδή λωσε. σαφῶς, εἰς οἷον ὕψος ἐκεῖνος ἔφθασε ταπεινώσεως Διεπλήκτιζον τότε καὶ ἐμάχοντο πρὸς ἀλλήλους δύο τῶν ἀδελφῶν· ὁ δὲ παρήνει καταλῦσαι τὴν ἔχθραν, καὶ φιλίαν ἀλλάξασθαι μίσους, παντί Χριστιανῷ πρέπουσαν, πολλῷ δὲ μᾶλλον καὶ μοναχοῖς. Ἐπεὶ δὲ λέγων οὐκ ἔπειθεν, ἀλλὰ τῶν αὐτοῦ λόγων ἰσχυροτέ σαν τὴν ἐκείνων ἀπέχθειαν, ἱκέτης εὐθὺς γίνεται ὁ ποιμὴν τῶν θρεμμάτων, ὁ διδάσκαλος τῶν μαθη τῶν, ὁ πατὴρ τῶν τέκνων, καὶ τὸ ἐκείνων καλὸν αὐτὸς ὡς ἰδίαν εὐεργεσίαν ἐνεῖτο, καὶ τὴν νόσον αὐτῶν καὶ τὸ τρῦμα ὁ ἰατρὸς θεραπεύειν ἐδεῖτο. Έδεῖτο δὲ οὐχ ἁπλῶς οὐδ᾽ ἡμελημένως, ἀλλὰ καὶ λίαν ἐκθύμως καὶ πολὺ τὸ μέτρων εἰσφέρων καὶ τας πεινόν· καταβαλών γὰρ ἑαυτὸν εἰς ἔδαφος ἔκειτο, τῷ σαφεῖ τῆς ταπεινώσεως σχήματι, μαλάξαι πιο στεύων ἔχθρας ἀντιτυπίαν, καὶ οὐ πρότερον ἀνῆκε δόμενος, ἕως ἐμάλαξέ τε καὶ τὸ μίσος αὐτῶν δια ελύσατο, καὶ τοὺς κακῶς ἀλλήλων διῃρημένους φιλίας δεσμοῖς συνέδησον. Δεῖ δὲ καὶ ταῦτα προσθεῖναι καὶ γνωρίσαι οθ'. Αφώρισέ τινα τῶν ἀδελφῶν, δίκαια δρῶν, κ μετὰ τοῦ δικαίου δηλαδὴ καὶ φιλάνθρωπη ώρα γὰρ τοιούτου φαρμάκου την νόσον χρήζουσαν. Ὁ δὲ ἀγαθὰ κακοῖς ἀμειβόμενος, τήν τέ τάξιν ὁμοῦ παρ habe-έβαινε, καὶ τὴν αὐτὴν ἐπιτίμησιν ἐπὶ τῷ μηδὲν
col. 295–296page 61 of 391
PG 114:295ἔχοντι παρόμοιον ἀντεπῆγεν, ὥσπερ εἴ τις τὰ τῶν νοσούντων ἀνοήτως ὑπομένειν ἐπιτρέπει τοὺς ὑγιαίνοντας· ὥστε δῆλον εἶναι τὸν ἀδελφὸν καὶ ἑτέραν νόσον χαλεπωτάτην νοσεῖν, τὴν ἀναισψυντίαν. Τί οὖν ὁ μέγας τῇ μετριότητι καὶ τῷ ταπεινῷ λίαν ὑψηλὸς καὶ οὐράνιος δέχεται τὴν ἐπιτιμίαν ὡς καλῶς γενυμένην, καὶ ὡς χώραν ἐπ᾿ αὐτῷ ἔχουσαν, καὶ οὐ πρότερον τῶν θείων ἐκοινώνησεν μυστηρίων, ἕως αὐτὸς ὁ δήσας, αὐτὸς ἄρα καὶ τὴν λύσιν ἐπήγαγεν. Ἦν γὰρ Μωσέως ἄντικρους ζηλωτής, φοβερός μὲν καὶ ἀπαραίτητος τοῖς ἁμαρτάνουσι πρὸς Θεὸν, ἐπιεικὴς δὲ λίαν καὶ ἤμερος τοῖς πρὸς αὐτὸν πταίου σε γνωριζόμενος· ὡς μήτε διὰ τὸ πρᾶον εὐκαταφρόνητον, μήτε τῷ παντάπασιν αὐστηρῷ φορτικόν εἶναι, καὶ σωμάτων μόνον, οὐ ψυχῶν ἄρχοντα. Καλῶ μὲν γὰρ τὴν μὲν ἐκ φόβου μόνον ἀρχὴν, σωμάτων ἀρχὴν, τὴν δέ γε καὶ πόθον συγκεκραμένου ἔχουσαν καὶ ψυχῶν. τ΄. Οὐ Μωσέως δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἄλλου τὸ διατέρον εἰς ἀρετὴν ἐμιμεῖτο· οἷον ᾽Αβραὰμ τὸ πρὸς πάντα θεῷ πειθαρχεῖν, καὶ δι᾿ ἐκεῖνον πάντων ὀλιγωρεῖν, οὐ χρημάτων ἁπλώς, ἢ πατρίδος. ἢ συν ήθων καὶ συγγενῶν, ἀλλὰ καὶ φύσεως αὐτῆς καὶ ζωῆς. Τῶν γὰρ δὴ προσηκόντων οὐ Θεοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς κατὰ Θεὸν ζῶντας ἡγεῖτο προτιμητέους, καὶ τούτους μᾶλλον εἰς συγγένειαν εἷλκε τῷ τῆς ἀρετῆς λόγῳ, καὶ τῆς περὶ αὐτὸ σπουδῆς καὶ συν νεύσεως. Ἰσαὰκ τὴν πρὸς τοὺς πνευματικούς πατέ ρας μέχρι καὶ θανάτου ὑπακοὴν, καὶ τὴν εὐαρεστὸν θυσίαν αὐτοῦ τοῦ σώματος. Ἰακὼβ τὸ ἄπλαστον ἀκριβῶς καὶ πονηρίας πάσης ἐλεύθερον, (καὶ τούτου μάρτυρες ἀξιόχρεοι ὅσοι πεῖραν αὐτοῦ τῶν συνουσιῶν καὶ τῆς ὁμιλίας εἰλήφασιν). Ἰωάννου τὴν ἔρη μίαν καὶ ἀτροφίαν· Πέτρου τὸ θερμόν, μετὰ τῆς ἀκριβῶς πίστεως· Παύλου τὸ ἐνεργὸν διαπαντὸς ὑπὲρ τοῦ καλοῦ καὶ ταλαιπωρικὸν καὶ φερέπονον, καὶ τὸ πᾶσαν μικροῦ τὴν οἰκουμένην ὥσπερ ἐκεῖνος, τὴν μὲν ποσί, τὴν δὲ λόγοις, τὴν δὲ φήμη διαδραμεῖν· καὶ συνελόντα φάναι, οἷά τις γραφέων άριστος τὰ κάλλιστα πανταχόθεν τῆς ἀρετῆς χρώματα σύλ λεξάμενος, καὶ κεράσας εὖ, ἀρχέτυπον οἷον τὸν ἐαυ τοῦ βίον ἐπαινέσαι μᾶλλον, ἢ μιμήσασθαι ῥᾴδιον, τοῖς φιλαρέτοις προέστησεν. πα'. Οὐδὲ ὁ θαυμαστὸς Ἰὼβ ἔξω τοῦ χοροῦ τῶν αὐτῷ ληφθέντων εἰς μίμησιν, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τὴν ὑπομονὴν, καὶ πάντοτε μὲν, πρὸς τῷ τέλει δὲ καὶ τρανότερον ἐμιμήσατο. Ἐπεὶ γὰρ ἔμελλεν ἤδη τὸν ανθρώπινον ὑπεξέρχεσθαι βίον, καὶ ἀντὶ κόπων ὧν εἶδεν, ἀμοιβὰς ἂς ἤλπισε καὶ ἀντιδόσεις ἀπολαβεῖν, Επεισί τις αὐτῷ τελευταία νόσος καὶ χρονία, καὶ ὀλίγου δεῖν οὐδὲ νέῳ καί ἀκμάζοντι σώματι φορητή, οὐχ όπως γήρατος οὕτω καὶ φιλαρέτῳ κακοπαθείᾳ κατειργασμένῳ. Ταύτῃ τοι καὶ ὅλον ἐνιαυτὸν κλινοπετὴς ἦν, καὶ ὀδύναις ἀμάχοις παλαίων, καὶ ταῖς τοιαύταις θλίψεσι πλατυνόμενος. Τότε γὰρ δέρμα τοῦ λαγόνος διὰ τὴν ἐκ τῆς νόσου τῆξιν ὑποσυρείς, καὶ τὸ τοῦ λόγου σκιᾶς εἴδωλον γεγονώς, ὡς αὐτῷ
Α'. Βασιλεύοντος Λικινίου τοῦ δυσσεβοῦς, καλλίβοντος εἰς τε εἴδωλα τῶν σεπτῶν ἐπαγαγόντος, βαλεντίου τράχηλον τελετάς, ἔτριψε τὸν Χριστιανῶν διωγμόν, πολεμεῖν τε τοὺς τῆς εἰρήνης τρίβους Χριστιανοῖς πλήθεσιν ἐκωλύσατο. Ὁ δ' ἐπὶ Χριστιανοῖς ἄρχων, σύντε μὲν ἀγανακτῶν, ὅπως οὖν πρόσθεν μᾶλλον πάντων, ἢ μεθ' ὅλων καὶ τοῖς ὑπ' αὐτὸν τε οὖσι πᾶσιν ἐνέκειτο τοῖς τε βασιλεῦσι τὰς τιμὰς ἀπονέμειν ἀξιοῦσιν ἐδυσχέραινεν, εἰς δὲ τοὺς θεοὺς ἀσεβεῖν παρήγγελλεν ἅπαντας. Β'. Ἦν δέ τις ἐν τῇ Σιγγηδόνι πόλει ἀνὴρ τοῦ Θεοῦ Ἑρμύλος ὀνόματι, διάκονος τῆς ἐκεῖ ἐκκλησίας, ἐν ἀρετῇ καὶ σεμνότητι ζῶν. Οὗτος ἐπὶ τοῦ τυράννου προσαχθεὶς Λικινίου, ἠρωτᾶτο παρ' αὐτοῦ τὴν αἰτίαν, δι' ἣν οὐ θύει τοῖς θεοῖς, οὐδὲ τιμᾷ αὐτοὺς ὡς χρή. Ὁ δὲ πρὸς αὐτὸν ἀπεκρίνατο· Τί με ἐρωτᾷς περὶ τούτων; Εἰ θέλεις μαθεῖν τὴν ἀλήθειαν, ἐγώ σοι δηλώσω. Εἶπεν οὖν ὁ τύραννος· Λέγε. Καὶ ὁ μάρτυς· Πιστεύω εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ Πνεῦμα Ἅγιον, Τριάδα ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον, ἐξ ὧν ἡ κτίσις πᾶσα παρήχθη, ὧν κοινὴ ἡ δύναμις, κοινὴ ἡ θεότης, κοινὴ ἡ βασιλεία· ἐν δὲ τοῖς εἰδώλοις οὐδεμία ἐστὶν ὠφέλεια, οὐδὲ σωτηρία. Β' ΚΕ'. Κ. Ἀπόκριθε, λέγε, καὶ ἀφύγε ἀποκρι-
col. 297–298page 62 of 391
PG 114:297ὁ χρόνος προΐοι, τοσούτῳ μείζον ἑαυτοῦ καὶ κρεῖτ– τον γινόμενον, χρῆναι τηνικαῦτα φημὶ καὶ περὶ τῶν ἄλλων εὐέλπιδας ὑμᾶς εἶναι. Εἰ δὲ μὴ ταῦτα τοῦτον ἕξει τὸν τρόπον, εὔδηλον ὅτι πέρας οὐδὲ τὰ λειπόμενα λήψεται. πδ'. "Απερ εἰ κατὰ τὰς αὐτοῦ προῤῥήσεις ἐξέδη καὶ τέλος εἴληφεν, αὐτὰ πρὸ τῶν ἄλλων μαρτυρεῖ τὰ δρώμενα· μέγεθός τε τῶν τῆς μονῆς οἰκοδομημάτων, καὶ πλῆθος τῶν ἐνοικούντων, καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς αὐτῶν ἀπαράμιλλον. Τὴν δὲ δὴ ζῶσαν ἐκεί νου δόξαν καὶ μετὰ τὸν θάνατον, καὶ ὅση τῷ ἀνδρὶ πρὸς Θεὸν παῤῥησία, τινες ἂν ἄλλοι σαφῶς παρα στήσαιεν, ἡ ὀφθαλμοὶ μὲν τυφλών, πόδες δὲ χωλῶν, καὶ χεῖρες τῶν ταύτας πρὸ τῶν εὐχῶν ἐκείνου πτο ρῶν, οἱ μὲν τὸ κινεῖσθαι, οἱ δὲ τὸ τρέχειν, οἱ δὲ δι' ἐκείνου τὸ βλέπειν ἀπολαμβάνοντες, καὶ πρὸ τούτων, αὐτὴ τῶν λειψάνων ἡ σοφές, πηγή μύρου γνωριζομένη; πε'. 'Αλλ' ἐνταῦθα μὲν ὁ λόγος ἡμᾶς ὥσπερ τι ῥεῦμα φέρων παρήνεγκε· δεῖ δὲ καὶ πλέον ἐπιμεῖ και τῇ τελευτῇ, καὶ τὸν τρόπον ὅπως ἐπῆλθε διαλαβεῖν, καὶ μέντοι τὰ ἐπ᾿ αὐτῇ παρακολουθήσαντα τρα νότερον ἐξειπεῖν. Ἐπεὶ γὰρ πλησιάζωσαν αὐτὴν ὁ μέγας ἑώρα, καὶ ᾔδει λοιπὸν ὅτι μετὰ τρίτην αὐτὴν ἡμέραν τῷ κοινῷ καὶ οὐρανίῳ Πατρὶ παραπέμψει, τρεῖς μόνους τῶν ἐπισκόπων ἐπὶ προφάσει κοινῆς χρείας μεταστειλάμενος, (τὸν ὄχλον γὰρ ἐκεῖνος καὶ τους θορύβους μάλιστα περιίστατο) καὶ ἅμα, ἵνα καὶ τῶν ἡμερῶν ἀριθμὸν δι' αὐτῶν ὑποφήνῃ, ὡς τῶν τριῶν οὐ πλείους ἐψιβιψη· τούτους οὖν μετα στειλάμενος ἀσπάζεται χαίρων ανιωμένους, δακρύοντας οὐ δακρύων, ἀθυμοῦντες αὐτὸς εὐφραινόμενος, ὥσπερ ἄρα καὶ ἀκόλουθον ἦν. Οἱ μὲν γὰρ τὸν που θούμενον ἀφῃροῦντο, ὁ δὲ πρὸς ὃν ἐπόθει μᾶλλον ἀνήγετο καὶ οἱ μὲν πατρὸς ὑπέμενον στέρησιν, ὁ δὲ πρὸς πατρὸς μᾶλλον ἐχώρει σκενάς. Ὁ μὲν τέλος ἑώρα τῶν ἀνιόντων, οἱ δὲ λυπηρῶν ἀρχὴν τοῦ ἐκείνου θάνατον ἐποιοῦντο. Έπειτα χείρας εἰς προσευχὴν ἀνασχών, τὰ χείλη τε ἡρέμα υποκινήσας, ὡς τοῖς παρεστῶσι παρέχειν ὑπονοεῖν, ὅτι τὰ τῆς ἐσχάτης φθέγγεται πρὸς Θεὸν ἐκδημίας, καὶ μετὰ τὴν εὐ χὴν κατὰ τὸ εὔσχημον αὐτὰς ἐπιθεὶς τῷ στήθει, τὴν γενναίαν ἐκείνην ψυχὴν καὶ δαίμοσιν ὄντως φο βεράν, καὶ αήττητον, εἰς χεῖρας Θεοῦ παρατίθεται, ἔτη πέντε πρὸς τοῖς ἑκατὸν τὰ πάντα βιούς, και ὀλίγῳ πλέον ἢ ἔλαττον. Τιμᾷ δὲ ὁ Θεὸς αὐτίκα τὴν τελευτὴν θαύματι θεσπεσίῳ. Τόδε ἦν πς. ᾿Ανήρ τις, τοὔνομα Στέφανος, γένος ᾿Αλεξανδρεὺς, ἱκανὸν ἤδη χρόνον πνεύματι πονηρῷ κάτοχος ἦν, καὶ τυχεῖν μὲν καὶ πρότερον θεραπευτοῦ τοῦ μεγάλου δεόμενος, καὶ διὰ τοῦτο μέχρι καὶ τελευταίας αὐτῷ παραμείνας ἀναπνοῆς· οὐ τυχων δέ, θειοτέρα τινὶ πάντως οἰκονομία, ὥστε μετὰ τὴν τοῦ συνδέσμου λύσιν καὶ ἄφεσιν τοῦ μακαρίου φημί παο τρὸς καὶ τῆς τοῦ πονηροῦ πνεύματος ἀρέσεως τα μιευομένης, Οὗτος οὖν τῇ φερούσῃ κλίνῃ νεκρὸν ἤδη
εἴη πάρεδρος, καὶ λαμπρότερον ἄνδρα αὐτῷ τὸν μάρτυρα φαίνεσθαι· οὕτως οὐδεὶς τῶν κατὰ τῶν ἁγίων μελλόν τρόπων, εἰδὼς ἐλεεινῶν ἄδεια τε, καὶ θόρυβος ἦν τοῖς βαρβάροις, καὶ ἀσχημία μέθη τοῦ τοιούτου διηγήματος. Μετὰ δὲ τὴν τρίτην ἡμέραν, βρύουσα κἀκεῖ παντοδαπὸς τῷ Δεσπότῃ κατὰ Ἑρμύλου ἐλθὸν κατεπτυγμένον, "Ὁ μὲν ἀπ᾽ ἄρχε θεῖναι τοῖς ποσὶ ἡμῶν," Στρατόνικε, μὴ προκαλοῦ τὸν θόρυβον, ἀπάλλαξαι, καὶ σὺν ἐκείνῳ πολύτροπον ἄλγεσι τελεύτησον. Εἶπε, καὶ ὡς τάχιστα τελεσθῆναι τὸ κελευσθὲν τὸν ἀγγελθέντα ἄνδρα τε καὶ ἄδελφον εἰς τὸ ἀπολαμβάνειν ἀδικούντων ἀδελφόν, ἄδελφος δὲ εἰς τὸ ἀλληλοφιλεῖν ἀρώμενος, ἄλλον μὲν σωφρόνων, τοὺς δὲ χεῖρας, ὅσους ἂν εὔρῃ ἀδελφόν· τὰ δὲ ἀληθὴ φθεγγόμενον ἄδεια τε καὶ συνδεθέντα, μεθέντα δ᾽ ἄλλοις ἀρώμενον ὁρίσαντα. Ξύλον δὲ κατ᾽ αὐτῶν ζητεῖν λακτίζων οὐδεὶς τῶν εἰρημένων φρόντισεν, ἀλλ᾽ ἔβλεπε μόνον εἰς τὸ εἰρημένον αὐτῷ κελεύσθαι ζεῦγος λαβεῖν τρία κατ᾽ αὐτοῦ ἐπαγαγεῖν κελεύεσθαι. Ἡ μὲν Γαλατία Πλάτων καὶ ταύτης ἀπαγγέλλει, αὐτὸς δὲ πάλιν ἐπὶ τούτους παραγενόμενος, εἶτα βαλεῖν εἰς τὴν θάλαττα κελεύσας, εὐθὺς ἐπ᾽ αὐτοὺς πορεύεται. Ἡ δὲ τοῖς δρῶσι μαρτύρων ἀπαγγέλλεται ἡμέρα Θεοῦ κελεύσας βλέπειν μὲν ἐπὶ τοὺς βαρβάρους ἐκθύμως ἐνδεδομένους, δὲ κατόπιν τοὺς πάντας κατεβύθιζε νεκρούς, λύσαντες γοῦν οἱ λαμπρότεροι τοῦ βίου αὐτοῖς, ἀλλ᾽ οἱ δεσμοὶ πάντοθεν ἐπαχθέντες ὁρμαθοὶ κατεκλύσθησαν, καὶ τὸ κατόπιν αὐτῶν ἅπαν ἐν τῇ εὐθείᾳ πρὸς τὴν βλέπον ἐδόκουν. Αἵτινες ἅμα τε ἐν τῷ βίῳ ἐνεδοθέντα τοιούτῳ μάρτυρι, τῆς δὲ κεφαλῆς ἀδόκητον ξένον φόβον καὶ δέος ἔβαλε· τοῦτο ὁρῶντες ἁπλῶς, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὁπωσοῦν ἀπαλλαγέντων, καὶ τοῦ βασάνου μάρτυρα πόνον αὐτῶν κατεδεδαπάνητο, οὕτω μαρτύρων εὐφροσύνης ἀλγεινῶν καὶ πικρῶν πάντων τε ὁμοῦ. Ἄγεσθαι τε ἄδεια τοὺς μάρτυρας προσέτι δεσμίους καὶ ταῖς χερσὶν ἀμφοτέρους δεδεμένους πόνῳ. Ὁ γοῦν τοῦ θεοῦ ἄγγελος μακάριος Ἰωάννης,
col. 299–300page 63 of 391
PG 114:299Ἱστορία μαρτυρίου τοῦ ἁγίου Ἐλευθερίου ἐπισκόπου Ἰλλυρικοῦ, καὶ ἱστορία μαρτυρίου τοῦ ἁγίου Πολυεύκτου· Ἱστορία μαρτυρίου τοῦ ἁγίου Δημητρίου πρωτοκόνσουλος· Βίος τῆς ἁγίας Μαρίας, τῆς ἐν τῷ ἀνδρικῷ κοινοβίῳ, ὑπὸ τὸ ὄνομα Μαρίνου βιωσάσης, οὐδέ τοι πρὸ τοῦ θανάτου γυνὴ εὑρεθείσης· Ἱστορία τοῦ βίου τῶν ἁγίων Θρύφωνος μάρτυρος καὶ Ῥεσπίκου, Νικαίας δὲ τῆς Καμβσαδηνῆς ἐν τῇ Βιθυνίᾳ· Μαρτύριον τοῦ ἁγίου Ἰσιδώρου τοῦ Ἀλεξανδρινοῦ μάρτυρος.

Day 13Die 13

ΙΑ΄. Ὕστερε δὲ τῆς γενομένης, τὸν Ἡρμίαν ὁ Λικίνιος πρὸς τὴν θυσίαν βιάζεσθαι κελεύει. Ὁ δὲ τὰ πρότερα πρὸς αὐτὸν, ὦ βασιλεῦ, φήσας, ταὐτὰ καὶ νῦν σοι, δέσποτα, τιμωρεῖ, ποίει ὅ τι καὶ βούλει· ἐγὼ γὰρ τὸν Θεὸν μόνον δέδοικα, τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι εἰς γέενναν. Ταῦτα ὡς ἤκουσεν ὁ τύραννος, κελεύει αὐτὸν μετὰ τοῦ ἁγίου Στρατονίκου ἐν ξύλῳ δεθῆναι· καὶ τὰς σάρκας αὐτῶν ξεσθῆναι, ὡς μηδὲ τὰ ἐντεριώνη τῶν ὀστέων διαφεύγειν· εἶτα λαμβάνει ὁ θεὸς ἐπαγγελίαν τὴν δι' αὐτοῦ χρηματίσασαν· Τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα· λοιπὸν ἀπόκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος. Ἐν δὲ τῷ μεταξὺ, ὁ Ἡρμίας ὀπτασίᾳ θείᾳ κατηξίωται ὡς ἀκοῦσαι φωνῆς λεγούσης, ὡς πρὸς τὰ ἐντὸς αὐτοῦ· Μὴ δείσῃς τὰς τιμωρίας, ἀγαπητέ· τρεῖς γὰρ ἡμέρας βιώσεις μετ' ἐμοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ. ΙΒ΄. Ἡμέρας δὲ γενομένης, εἰσάγεται πρὸς Λικίνιον ὁ Ἑρμίας. Καὶ τούτῳ ὁ ἄρχων, Θῦσον, φησί, καὶ ζήσεις. Ὁ δὲ, Ἐγώ, φησί, Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ τὴν ἐμὴν ψυχὴν θυσίαν προσέφερον, οὐκ εἰδώλοις ἀπηγχονισμένοις. Κελεύει τότε Λικίνιος ὑπό τε ξίφους ἀποτμηθῆναι τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ εἰς ποταμὸν ἐμβληθῆναι τὸ σῶμα, ὡς μηδεὶς αὐτὸ κηδεύσαι δυνηθῇ. Τοῦ πλήθους δὲ πολλοῦ ὄντος καὶ τῶν εὐσεβούντων ἐνοχλούντων, μόλις τις τῶν στρατιωτῶν λαθὼν πρότερον ἀνελόμενος τὸ σῶμα ἔθαψεν ἐντίμως. Ὁ δὲ Στρατόνικος μετ' οὐ πολὺ τοὺς δεσμοὺς ἀπολυθεὶς ἐξ αὐτῶν τοῦ ἰδίου θανάτου, τοῦ Θεοῦ δοξολογήσας, ἀπεδήμησε πρὸς Κύριον. Παρεπέμφθησαν μὲν οὖν τοῦ Χριστιανοῦ οὗτοι, ἀδελφοί, μετ' ἐπαίνων τε καὶ τιμῆς τῷ νικητικῷ καὶ ἐπινικίῳ τούτῳ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
col. 301–302page 64 of 391
PG 114:301Μαρτύριον ἁγίας Ἀγάθης παρθένου καὶ μάρτυρος· Μαρτύριον κοινὸν μαρτύρων, Φαύστας, Εὐελασίου καὶ Μαξιμίνου· Βίος βεατοῦ Εὐγενίου καὶ Μαρίας τῆς συμβίου αὐτοῦ ἐν κοινοβίῳ ὑπὸ σχήματος ἀνδρικοῦ διαγεγενημένης Μαρίνης· Μαρτύριον ἁγίου Νικηφόρου μάρτυρος Ἀντιοχείας ἐν Συρίᾳ· Βίος καὶ μαρτύριον ἁγίου μάρτυρος Βλασίου, ἐπισκόπου Σεβαστείας ἐν Καππαδοκίᾳ, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ· Μαρτύριον ἁγίων Παμφίλου, Οὐαλεντίνου, Παύλου, Σελεύκου, Πορφυρίου, Θεοδούλου, Ἰουλιανοῦ καὶ τῶν σὺν αὐτοῖς (ἀρχὴν μὲν ἀπὸ Εὐσεβίου τοῦ αὐτοῦ Παμφίλου καὶ Ἀπολλωνίου ἐν Παλαιστίνῃ ἐπισκόπου συνταχθέν, πολλοῖς δὲ ὕστερον παρὰ ταῖς πράξεσι παρεμβεβλημένον, ὑπὸ Συμεὼν τοῦ Μεταφραστοῦ)· Μαρτύριον ἁγίων Ἀνδρονίκου καὶ τῆς συζύγου αὐτοῦ Ἀθανασίας· Μαρτύριον ἁγίας Ὀρεσίας Τυάνων ἐν Καππαδοκίᾳ ὑπὸ Διοκλητιανοῦ· Μαρτύριον ἁγίου Βίκτορος καὶ Στεφανίδος· Μαρτύριον ἁγίου Βικεντίου, ἀρχιδιακόνου Καισαραυγούστης· Ναρράτιο μιράκουλι α.σ. μαρτύρων Γουρίου, Σαμωνᾶ καὶ Ἄββου ἐκδοθεῖσα· Μαρτύριον ἁγίου Πλάτωνος· Βίτα Μαρίας, Πλάτωνος καὶ Εὐκομίας SS. μηνὸς Ὀκτωβρίου, νέμπε· Μαρτύριον ἁγίας Ἀναΐας· Μαρτύριον SS. Κυπριανοῦ καὶ Ἰουστίνης· Μαρτύριον ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου· Μαρτύριον ἁγίας Χαριτίνης· Commentarius in sanctum apostolum Θωμᾶν· Μαρτύριον SS. Σεργίου καὶ Βάκχου· Βίτα ἁγίας Πελαγίας Ἀντιοχένης· Μαρτύριον SS. Εὐλαμπίου καὶ Εὐλαμπίας· Μαρτύριον SS. Προβοῦ, Ταράχου καὶ Ἀνδρονίκου· Μαρτύριον SS. Κάρπου, Παπύλου καὶ σύντροφοι· Μαρτύριον SS. Ναζαρίου, Γερβασίου, Προτασίου καὶ Κελσίου· Μαρτύριον ἁγίου Λουκιανοῦ· Μαρτύριον ἁγίου Λογγίνου Κεντυρίωνος· Commentarius in sanctum εὐαγγελιστὴν Λουκᾶν· Μαρτύριον ἁγίου Βάρη· Μαρτύριον ἁγίου Ἀνδρέου ἐν κρίσει· Μαρτύριον ἁγίου Ἀρτεμίου· Βίτα ἁγίου Ἱλαρίωνος· Βίτα ἁγίου Ἀλβερικίου· Commentarius in sanctum apostolum Ἰακώβου ἀδελφοῦ Κυρίου διδάσκοντος· Μαρτύριον SS. Ἀρέλλης· Μαρτύριον SS. Μαρκιανοῦ καὶ μαρτύρων νοταρίων· Μαρτύριον ἁγίου Δημητρίου· Μαρτύριον ἁγίας Ἀναστασίας Ῥωμαίας νεωτέρας· Βίτα ἁγίου Ἀβραμίου ἐρημίτου· Μαρτύριον ἁγίου Ζηνοβίου καὶ Ζηνοβίας· Μαρτύριον ἁγίου Ἐπιμάχου· Βίτα ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως· Μαρτύριον ἁγίου Πλάτωνος· Μαρτύριον ἁγίας Αἰκατερίνης παρθένου· Βίτα ἁγίου Ἀλύπιου· Μαρτύριον ἁγίου Ἰακώβου Πέρσου· Βίτα καὶ μαρτύριον ἁγίου Στεφάνου Νεωτέρου· Commentarius in S. Ἀνδρέαν ἀπόστολον· Ναρράτιο μιράκουλι ἁγίου Μιχαὴλ ἀρχαγγέλου, Χωνῶν σίβε Κολοσσῶν ἐν Φρυγίᾳ ἐκδοθεῖσα· Ναρράτιο βίτα, ρέρουμ γεσταρούμ καὶ μιράκουλόρουμ ἁγίου Νικολάου Μυρέων ἐν Λυκίᾳ ἐπισκόπου· Μαρτύριον ἁγίου Νικήτα Γότθου· Μαρτύριον ἁγίου Ἀμβροσίου, ἐπισκόπου Μεδιολανήσης· Μαρτύριον SS. Εὐστρατίου, Αὐξεντίου, Εὐγενίου, Μαρδαρίου καὶ Ὀρέστου· Βίτα ἁγίας Θεοδώρας Ἀλεξανδρίνης· Μαρτύριον ἁγίου Ἰωάννου Ἐλεήμονος, πατριάρχου Ἀντιοχείας· Ἱστορία μαρτυρίου ἁγίου Πολυεύκτου μιλίτος καὶ εὐαγγελιζομένου ἐστ· Μαρτύριον ἁγίας Αἰκατερίνης παρθένου· Μαρτύριον ἁγίου Συμεὼν Στυλίτου πρίμι σίβε σενιόρις, κίους α. C. 468 κεντενάριο μαγόρι ὀβίτ· Κέρταμεν ἁγίων μαρτύρων Μαμαντίου· Κέρταμεν ἁγίων μαρτύρων Ἀνθίμου ἐπισκόπου Νικομηδείας ἐν α. Α. C. 302 πάσσος ἐστ· Μαρτύριον ἁγίου Βαβύλα, ἐπισκόπου Ἀντιοχείας· Ναρράτιο μιράκουλισάνκτο Μιχαὴλ ἀρχαγγέλῳ Χωνῶν σίβε Κολοσσῶν ἐν Φρυγίᾳ ἐκδοθεῖσα· Μαρτύριον SS. Εὐδοξίου, Ῥωμύλου, Ζήνωνος καὶ Μακαρίου· Μαρτύριον ἁγίου Σωζόντος· Μαρτύριον ἁγίου Σεβεριανοῦ· Μαρτύριον SS. μαρτύρων Μενοδώρας, Μητροδώρας καὶ Νυμφοδώρας· Βίτα ἁγίας Θεοδώρας Ἀλεξανδρίνης· Μαρτύριον ἁγίου Αὐτονόμου ἐπισκόπου· Ρὲς γεστὲ Κορνηλίου Κεντουρίωνος· Μαρτύριον ἁγίου Νικήτα Γότθου· Μαρτύριον ἁγίας Εὐφημίας· Μαρτύριον SS. μαρτύρων Τρόφιμου, Σαββατίου καὶ Δορυμέδοντος· Μαρτύριον ἁγίου Εὐσταθίου καὶ ὑξόρις αὐτοῦ Θεοπίστης, καὶ δυόρουμ φιλίόρουμ Ἀγαπίου καὶ Θεοπίστου· Μαρτύριον ἁγίας Θέκλας παρθένου· Μαρτύριον ἁγίας Εὐφροσύνης παρθένου Ἀλεξανδρίνης· Commentarius in sanctum Ἰωάννην ἀπόστολον καὶ εὐαγγελιστήν· Μαρτύριον ἁγίου Γαλλιστράτου καὶ σύντροφοι· Βίτα ἁγίας Χαριτώνης ὁμολογητρίας· Βίτα ἁγίου Κυρικίου ἀναχωρητοῦ· Βίτα καὶ μαρτύριον ἁγίου Γρηγορίου, ἐπισκόπου μάγνου Ἀρμενίας· Μαρτύριον ἁγίων ἀποστόλων Ἀνανίου, Κυπριανοῦ καὶ Ἰουστίνης παρθένου· Μαρτύριον SS. μαρτύρων Κυπριανοῦ καὶ Ἰουστίνης· Μαρτύριον ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου· Μαρτύριον ἁγίας Χαριτίνης·
PG 114:302μύλος, Ἔχεις, ἔφη, τὰς ἀποκρίσεις, ὦ βασιλεῦ, καὶ τούτων οὐδὲν ἀκούσεις παρ᾽ ἐμοῦ πλέον, ποίει λοιπόν ὁ βούλῃ, καὶ πέραινε τὰ νενομισμένα. Β΄. Εντεῦθεν ἐξὺ χολωθεὶς ὁ Λικίνιος κελεύει ῥάβδοις αὐτὸν τὸ σχῆμα τριγώνοις ὕπτιον διαταθεντα κατὰ τῆς γαστρὸς τύπτεσθαι. Ἡ μὲν οὖν βάσανος αὕτη χαλεπή λίαν, καὶ σωμασιν ἀνθρωπίνοις ἔκι στα φορητή. Α' γὰρ γωνίαι τῶν ῥάβδων οἷά τις ἠκόνηντο μάχαιρα, καὶ σφοδρῶς ἤπτοντο τῶν σαρ κῶν. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀνηλεώς τυπτομένῳ τῷ ἀθλητῇ ἐν παραμύθιον ἦν τὸ κατὰ νοῦν ἀτενίζειν Χριστῷ, ἐν εὐμενὲς φαρμακον, ἡ πρὸς ἐκεῖνον εὐχὴ, ἢν ἡδέως ἐπετάττεται πληγαίς, Κύριε, λέγων, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι σπεῦτον. Καὶ ὃς ταχὺς αὐτῷ περίστατο, ῥᾷόν τε τὰς ὁδύνας φέρειν ποιῶν, καὶ 7. τὴν τελοίωσιν εὐαγγελιζόμενος. Ὁ βασιλεὺς τοίνυν ἅτε τὸν θυμὸν ἐκ τοῦ μὴ πείθειν παρωξυμμένος, καὶ τὴν καλὴν ἐκείνην ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας τοῦ ἀθλητοῦ ἔνστασιν, ὀλιγωρίαν εἶναι τῆς αὐτοῦ ἐξουσίας ὑπο λαμβάνων, ἔμενεν ἔτι κολάζων καὶ πρὸς βίαν πεί σειν αὐτὸν οἰόμενος. Ὅθεν καὶ ὄνυξιν ἀετῶν τὴν αὐτοῦ γαστερα προσέτεττε διαπείρασθαι, μέχρις ἂν ὀφθαλμοῖς ἴδῃ, φησίν, αὐτὸς ἑαυτοῦ καὶ τὰ ἔγκατα. Εφ' οἷς ὁ μάρτυς, Ἡ καρδία μου καὶ ἡ σάρξ μου, ἔλεγεν, ἠγαλλιάσαντο ἐπὶ Θεὸν ζῶντα, 8. ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος ἐπλήσθη ἡ ψυχή μου, καὶ χείλη ἀγαλλιάσεως αινέσει τὸ στόμα μου. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως, τὰ δὲ ἐντεῦθεν πῶς; Θ'. Ο τύραννος μὲν ἐσκέπτετο φυλαχῇ καὶ αὖθις δοῦναι τὸν ἀθλητὴν, ὥστε πικρότερον πάλιν αὐτὸν τιμωρήσασθαι. Στρατόνικος δὲ καλός (ἤχει γὰρ ὁ λογος εἰς πέρας ἀγαγεῖν τὴν ἐπαγγελίαν), οὕτω πά σχοντα τὸν ᾿Ερμύλον ὁρῶν, καὶ ἀμύνειν ὅλως οὐκ ἔχων, ὅπερ εἶψεν ἐποίει· καὶ τῷ φίλῳ συνέπασχε, καὶ ἔλγει πικρῶς, καὶ τὸ πρόσωπον εἶχε συμπεπτωκὸς, καὶ τῶν ὀφθαλμῶν ἀστακτὶ προίει τὸ δάκρυον, Οθεν οὐδὲ διέλαθεν οὕτως ἔχων, ἀλλὰ τῶν συστρατιωτῶν τινες ἐπίλυπον τὸν ἄνδρα και σκυθρωπόν ὁρῶντεφ, καὶ τοῦ πράγματος τὴν αἰτίαν φωράσαντες, τῷ βασιλεῖ προσελθόντες, Σρατόνικος, λέγουσιν, ὦ βασιλεῦ, Σρατόνικος ὁ δεσμοφύλαξ δῆλός ἐστιν Ερ μύλῳ τῆς πλάνης, καὶ τοῦ Χριστιανισμού κοινωνῶν. Φαίνεται γὰρ συναχθόμενος, καὶ πολλὴν ὑπὲρ αὐτοῦ τρέφων τὴν λύπην εἰς τὴν ψυχήν. Ὁ δὲ μεταστειλάμενος εὐθὺς τὸν Στρατόνικον, εἰ φίλος εἴη τοῦ Ερμύλου διεπυνθάνετο. Καὶ ὁ μαθητής τῆς ἀλης θείας οὐδαμῶς διεψεύσατο, οὐδὲ ἠνέσχετο καὶ ἔτι ἀγεννῆ καὶ ἄτολμον ἑαυτὸν ἀποφαίνειν, καὶ κρύο πτειν παρ' ἑαυτῷ τὴν εὐσέβειαν. ᾿Αλλὰ καιρὸν εἶναι ὑπολαβὼν τοῦ τὴν ἄπρακτον ταύτη θεογνωσίαν ἔνερ γόν γενέσθαι, καὶ πολὺν αὐτῷ τὸν καρπὸν μνηστεύσασθαι δι' ὁμολογίας, φίλον ἑαυτὸν Ερμύλου καὶ Χριστιανὸν εὐθέως ἀνωμολόγει, καὶ πολλὴν τῶν τὰ εἴδωλα σεβόντων καταγινώσκειν τὴν ἄνοιαν Φο βούμαι γάρ, έφη, μόνον ἐγὼ τὸν Θεὸν, τὸν ποιήσαντα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν.
1. Κινείται πρὸς ταῦτα ὁ βασιλεὺς, καὶ τιμωρίαν Υποσχεῖν αὐτὸν καλεύει τὴν βαρυτάτην· ἡ δὲ ἦν, τὸ τὰς ἐκ τῶν ῥάβδων εκείνων πληγάς κατὰ γυμνοῦ παντὸς τοῦ σώματος δέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ μέχρι του σούτου ἕως καὶ αὐτὴ, φησὶν, ἐπιλίπῃ αὐτὸν, ἡ φωνή. Καὶ οὕτω μὲν ὁ Λικίνιος· ὁ δὲ μάρτυς καίτοι του σούτοις ἀπειλημμένος κακοῖς, ἀτενὲς εἰς τὸν φίλου ἑώρα, καὶ αὐτὸν εἰς συμμαχίαν ἐκάλει, καὶ αὐτῷ μεσίτῃ πρὸς Χριστὸν ἐχρῆτο· Ἑρμύλε, λέγων, εύξαι ὑπὲρ ἐμοῦ τῷ Χριστῷ, ἵνα ἀσφαλῇ τὴν πρὸς αὐτὸν φυλάξας ὁμολογίαν, δυνηθῶ περιγενέσθαι ρα δίως τῶν ἐπιβουλῶν τοῦ τυράννου. Μεταξὺ δὲ καὶ πρὸς αὐτὸν ἀπέσκοπτε τὸν Λικίνιον, θεοῖ τε ἀπ γορεύων θύειν τυφλοῖς, καὶ Θεοῦ ἀληθινοῦ ἄμυναν αὐτῷ ἐπισείων οὗ τὸ ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας φοβερὸν ἀληθῶς, καὶ ἄφυκτον ἔχων καὶ συντετελωμένην ἀπώλειαν. Λικινίου μέντοι τὸν ἱερὸν Στρατόνικον τραυματίας γενόμενον ἱκανῶς ἰδὼν φείδεται κολά σαι πλέον φείδεται οὐ φιλανθρώπῳ γνώμη καὶ ψυχῇ κλινούσῃ πρὸς ἔλεον ἀλλ᾽ ἵνα δῷ καὶ χώραν μετανοίᾳ, τῇ βασάνω φοβήσας, πρότερον. Διὰ τοῦτο καὶ φυλακὴ τὸ παρὸν ἐδίδου. Ὁ δὲ καὶ φρουρούμενος, παράκλησιν ἐποιεῖτο τὸν Ἰησοῦν, καὶ αὐτῷ δι' εὐχῆς ὡμίλει, Κύριε, λέγων, με μησθῆς ἡμῶν ἀνοι 10. μιῶν ἀρχαίων. Βοήθησον ἡμῖν ὁ Θεὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἔνεκεν τῆς δόξης τοῦ ὀνόματός σου. Καὶ ἅμα θεία ἐπηκολούθει φωνή. Τὸν δρόμον τετελέκατε, λέγουσα, τὴν πίστιν τετηρήκατε λοιπόν ἀπόκειται ὑμῖν ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος, ὃν αὔριον ἀπολήψεσθε. ΙΑ΄. Ἡμέρας δὲ ἤδη γενομένης, τὸν Ερμύλον ὁ Λικίνιος ἀγαγὼν ἐπηρώτα καὶ πάλιν εἰ θύει θεοῖς ὁ δὲ, Τὰς προτέρας σοι, ἔφη, δίδωμι καὶ νῦν ἀπο κρίσεις, ὦ βασιλεῦ, ὥστε, κατε, τιμωρεί, τέμνε, ποίει πᾶν ἐπ' ἐμοὶ τὸ τῷ θυμῷ παριστάμενον· ἔμπε θον γὰρ μὴ φοβεῖσθαι ἀπὸ τῶν ἀποκτενόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν ἀποκτεῖναι μὴ δυναμένων. Τούτων όβας σιλεὺς ἀκούσας, καὶ τὸ μεταγνῶναι τῶν ἅγιον παντάπασιν ἀπογνούς, ἐπὶ ξύλου τε αὐτὸν ἀναρτᾷ, καὶ κελεύει σφοδρῶς κατατέμνεσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς οὕτω πικρῶς τὰς σάρκας τεμνόμενος, οὐκ ἠγνίδι πόθεν ἄρα τῶν δικαίων ἡ σωτηρία, ὅτι παρὰ Κυρίου, καὶ ὅτι ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως. Καὶ διὰ τοῦτο, βοηθός μου γενοῦ, Κύριε, καὶ λυτρωτής, ἐπέμενε λέγων, καὶ οἷον εἰ φθεγγομένου τινὸς ἄνω θεν ἀκούειν ἐδόκει· Μὴ φοβος· μετὰ τοῦ γάρ εἰμι, καὶ ὁ Θεός σου ἐγώ εἰμι. Δείσας τοιγαροῦν ὁ Λικίνιος, καὶ πρὸς τὴν ἀκοὴν οἷα συνταραχθείς, τὸν μάρτ τυρα τοῦ ξύλου κατάγει, καὶ τούτου μὲν ἀπώλειαν τὴν ἐν τῷ ποταμῷ τῷ "Ιστρῳ καταψηφίζεται, ἐν αὐτῷ ῥιφῆναι προστάξας, ἴσως οἰηθεὶς ὁ ἀνόητος, ὅτι παθὼν οὕτως ᾿Ερμύλος παντάπασιν ἀπώλοιτο ἂν καὶ οὐδὲ τοῦ τιμίου αὐτοῦ σώματος εὕρεσις ἔσται. Παραστησάμενος γοῦν τὸν Στρατόνικον ὑπου τιθέναι δῆθεν αὐτῷ τὰ λυσιτελῆ καὶ συμβουλεύειν ἐῴκει καὶ, Πείσθητί μοι, ἔλεγεν, ἄθλιε, πείσθητι σύ, καὶ θῦσαι κἂν αὐτὸς ἑλοῦ τοῖς θεοῖς, ἵνα μὴ τὰ ὅμοια
col. 303–304page 65 of 391
PG 114:304τῷ φίλῳ πάθῃς καὶ σὺ, καὶ δίκην ἄμφω τῆς ἀπει θείας ὑποσχῆτε ταύτην. Υπολαβὼν δὲ ὁ Στρατόνικος, ῎Αθλιος ἂν εἴην, ὡς ἀληθῶς, εἶπεν, εἰ σοὶ πειθόμενος, θανόντος ἐκείνου διὰ Χριστὸν, αὐτὸς ἕλωμαι:? ζῇν. Καὶ ὁ Λικίνιος· Γ' δῆτα βούλει καὶ συναποθανεῖν? Ερμύλῳ Πάνυ μὲν οὖν ὁ θεῖος ἔφη Στρατόνικος· καὶ γὰρ, εἰ κοινὰς τοὺς φίλους ἔχειν δεῖ καὶ τὰς συμφοράς, προσήκει παντως κοινὴν ποιεῖσθαι καὶ τὴν τῶν ἀγαθῶν ἀπόλαυσιν. Τί δὲ ἂν ἡμῖν τοῦ διὰ Χριστὸν παθεῖν ἠλυτερόν τε καὶ τιμιώτερον; ἐφ' οἷς καὶ Στρατόνικον μεταπείσαι πλέον ἀπαγορεύσας ὁ βασιλεὺς, τὴν ὁμοίαν καὶ κατ᾿ αὐτοῦ δίδωσι ψῆφον, καὶ ὅσον ἀμφοτέρων κατεκρίνετο τέλος, οὓς καὶ ἴσόν ταῖς ἀληθείαις τέλος ἐδέχετο, καὶ κοινὴ μακαριότης καὶ ἀγαλλίασις. ΙΒ'. Ἔγοντο οὖν οἱ μάρτυρες τὴν ἐπὶ θανάτῳ λέω γοντες· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία· οἰκεῖος ὁ ὕμνος τῶν ἀγαθῶν τινος ἀπολαύειν μελλόντων, οὐ τῶν πρὸς θάνατον ἢ ἄλλο τι αἴτιον κατηφείας ἀπαγομένων, Ως δὲ ἤδη τὸν ποταμὸν κατέλαβον ἐν σαργάνῃ παρὰ τῶν εἰς τοῦτο τεταγμένων βληθέντες, τῷ βυθεῖ παραπέμπονται. Δεξάμενος μέντοι τὰ σώματα τῶν ἁγίων ὁ ποταμὸς, καὶ ὅσον ἔδει τὸ ῥεῖθρον άγια σθείς, χερσὶ πιστῶν ἐκδίδωσι πάλιν ταύτα, καθάπερ, οἶμαι, θησαυρόν τοιοῦτον παρ' ἐαὐτῷ κρύπτειν οὐκ ἐνεγκών, καὶ τηλικοῦτον ζημιώσαι Χριστιανούς ἀγαθὸν τῆς πρώτης ἀγαθότητος οὐκ ἀνασχομένης. Μετά γοῦν τρίτην ἐξ ἐκείνου ἡμέραν, τῇ χέρσυ κείμενα τα μαρτυρικά σώματα καθωράθη, καί τινες ἄνδρες θεοφιλεῖς καὶ οἷς ἔργον ἁγίων θη ρν σώματα περιτυχόντες αὐτούς, χερσί τε στις εὐλαβῶς ἀνελόμενοι, καὶ ὕμνους ἐπάσαντες δε ρούς, καὶ ὅτα νόμος Χριστιανούς τελέσαντες, ἔν τινι τόπου σταδίους ὀκτὼ καὶ δέκα τῆς πόλεως Σιγγήδονος ἀπέχοντι, ὁμοῦ κατατίθενται ταύτα, ἵνα κοινά τού τοις πάντα καὶ φιλικά γίνηται, ἡ πρὸς Χριστὸν ὁμολογία, ἡ ἐν τῷ δεσμοτηρίῳ κατοίκησις, ἡ εἰς τὸν ποταμὸν κατάλυσις, ἡ ἄνω λῆξις, ἡ ἐφ᾽ ἑνὶ τόπῳ τῶν σωμάτων κατάθεσις, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾿ οὗ τῳ Πα τρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα, κράτος, τιμὴ καὶ προσκύνησις, νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ᾿Αμήν.

Day 15Die 15

ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΚΑΛΥΒΙΤΟΥ. η Α. Βίον καλὸν, καὶ ἐνάρετον, καὶ ἀμόλυντον ἀν δρὸς δικαίου καὶ τελείου βούλομαι διηγήσασθαι τῇ ὑμῶν ὁμονοίᾳ, ὅστις γέγονεν ἐν τοῖς χρόνοις ἡμῶν. Καταφρονήσαντος ἀνδρὸς τῶν τοῦ βίου πραγ μάτων, καταξιωθέντος τῶν ἐπουρανίων ἀγαθῶν, διὰ τὴν ἄμετρον αὐτοῦ ὑπομονὴν, καὶ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, τόδε πρᾶγμα οἷόν τι έχει διήρημαι. Β΄. Εν τις ἀνὴρ ἐν τῇ Ῥωμαίων πόλει πλούσιος σφόδρα· τὸ τοῦ στρατηλάτου ἀξίωμα περιβεβλημένος ὄνομα τω ἀνδρὶ Εὐτρόπιος, ἔχων καὶ σύμβιον Θεο δώραν προσαγορευομένην. Ετεκον δὲ υἱοὺς τρεῖς, καὶ τοὺς μὲν δύο περιέβαλον ἀξιώμασι μεγάλοις, κατέλιπον δὲ τὸν νεώτερον, τοῦ τε ἦν Ἰωάννης όνομα, καὶ παρέδωκαν αὐτὸν εἰς τὴν παιδείαν διδα σκάλῳ. Καὶ μετὰ τὸ πληρῶσαι τὰ τῆς παιδείας πρότερα γράμματα, παρέδωκαν αὐτὸν εἰς τὸ περὶ τῆς ῥητορικῆς καὶ φιλοσοφικῆς ἀναγινώσκειν βίο βλους. Γενομένου δὲ αὐτοῦ δωδεκαέτους χρόνου, καὶ σχεδόν πάντα κατορθώσατο, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἄξιον καὶ εὐλογημένον, καὶ τοῦ Χριστοῦ πίστιν τηροῦντα, πρὸ πάντων δὲ ταῖς ἐκκλησίαις ἐχωρίαζεν, οὐδεμίαν τε ὥραν ἀφίστατο τῶν βιβλίων, ὥστε καὶ τοὺς γραμ ματικοὺς ἐκπλήττεσθαι ἐπὶ τῇ τοῦ νέου παραμονῇ, Εν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν ἀββᾶς τις τῶν ἄνω μερῶν τῆς ἁγίας μονῆς τῶν καλουμένων ᾿Ακοιμήτων, εὐ χῆς ἕνεκα εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα πορευόμενος, τῷ οἴκῳ ὅπου ἦν ὁ Ἰωάννης σπουδάζων, ἐλθὼν ἐδεῖτο ἵνα δε χθῶσιν αὐτὸν ἐκεῖ ξενώμενον. Ὁ οὖν Ιωάννης θεω ρήσας τὴν ἀναστροφήν καὶ ἄσκησι τοῦ ἐπιξενω θέντος ἀνδρὸς, ἤρξατο θείῳ ζήλῳ πυρούμενος έρω την αὐτόν, πόθεν ἦν καὶ τοῦ πορεύεται, καὶ ποία ή διαγωγὴ καὶ ὁ τρόπος τῆς ἀσκήσεως τῆς μονῆς αὐτοῦ. Καὶ ὁ μοναχὸς διήγγειλεν αὐτῷ πᾶσαν τὴν τάξιν τοῦ μοναστηρίου καὶ τὴν ἄσκησιν, προσθεὶς ὅτι κἀγὼ διὰ μικροψυχίαν τινὰ πορεύομαι εἰς Ιερο σόλυμα τὸν Θεὸν ἐκεῖ εὔξασθαι, καὶ προσκυνῆσαι τοὺς ἁγίους τόπους, καὶ αὖθις ἐπαναλύω εἰς τὴν μονήν μου.
col. 305–306page 66 of 391
PG 114:306Γ'. ᾿Ακούσας δὲ ὁ Ἰωάννης, λαβόμενος τῆς χειρὸς αὐτοῦ, ἀναχωρεῖ κατ' ἰδίαν, καὶ ἤρξατο ὅρκοις φρικωδεστάτοις ἀνακρίνειν αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ἐκτελέσαντα τῆς εὐχῆς ὁδοιπορίαν ἀνακάμψαι αὐτὸν, καὶ συμ παραλαβεῖν αὐτὸν εἰς τὸ μοναστήριον, λέγων, ἐλεεινὸς ἔστω, ὦ ἀββα, ὅτι οἱ γονεῖς μού με παρὰ τοὺς ἄλλους ἀδελφοὺς φιλοῦντες, καὶ βουλόμενοι με μά θησιν καὶ γράμματα μαθεῖν, ἵνα με καταστῶσιν εἰς μεγάλην ἀξίαν καὶ παρὰ τοὺς ἐμοὺς ἀδελφοὺς ὑψηλοτέραν, εἶτα γάμῳ προσομιλῆσαι. Ἐγὼ δὲ ἐκεῖ εἰς τὴν ἱερὰν ἐκκλησίαν ἐλθὼν, ἀναγινώσκων μὲν, ἔγνων δὲ ὅτι πάντα τὰ τοῦ βίου τούτου μάταιά εἰσι καὶ ἐκεῖνος μόνον σώζεται ὁ καταφρονῶν τῶν τοῦ βίου πραγμάτων, καὶ δουλεύων τῷ Χριστῷ δι ηνικῶς ἐν τῷδε ὑμῶν σχήματι, διὸ προσπίπτω σοι, κύριε, λαβειν με μετὰ σοῦ εἰς τὸ ἅγιον μοναστήριον καὶ συγκαταλέξαι τῇ ἁγίᾳ σου ποίμνῃ. Ταῦτα ἀκού σας ὁ ἀββᾶς μεθ᾽ ὅρκου πληροφορήσας αὐτὸν τὴν ἐπάνοδον δι' αὐτοῦ ποιεῖσθαι, καὶ λαμβάνειν αὐτὸν μετ' αὐτοῦ εἰς τὸ μοναστήριον. Δ΄. Συνθεμένων οὖν ἀλλήλων, ἀπῆλθεν ἐν ἀββᾶς. Ὁ δὲ Ἰωάννης εἶπεν ἐν ἑαυτῷ· Τοῦτο μεταξὺ πρό τερον πράξω, ἱκετεύσω τοῖς μου γονεύσιν, ἵνα ἀγο ράσωσί μοι τοῦ εὐαγγελίου βιβλίον ἱερὸν, ἐν ᾧ μάθω τὰς Χριστοῦ ἐντολὰς, ὥστε ποιεῖν αὐτὰς ἐκείνῳ ἀρέσκων. ᾿Απελθὼν οὖν πρὸς τοὺς γονεῖς αὐτοῦ ἔφη· Οὐ δύναμαι εἰς τὴν διατριβὴν ἀπελθεῖν· ἰδοὺ γὰρ πάντες οἱ παῖδες οἱ τὸν ἐμοὶ ἐν τῇ διατριβῇ μετὰ τὸ γυμναζόμενα πρᾶξαι ἔχουσιν εὐαγγέλια, καὶ καθεζόμενοι ἀναγινώσκουσιν αὐτά· ἐγὼ δὲ οὕτως εἰμὶ ὡς μὴ ἔχων γονεῖς, ἀπορῶν εὐαγγελίου. ᾿Αλλὰ δέομαι ὑμῶν, κύριοί μου, καμοὶ κελεύσατε γενέσθαι τὸ εὐαγγέλιον, ὅπως ἔχων μετὰ χεῖρας ἀναγινώσκω, ᾿Ακούσασα δὲ ἡ μήτηρ αὐτοῦ ἐχάρη ὅτι οὕτως περὶ τὴν μάθησιν σπουδαίως ἔχει, καὶ λέγει τῷ ἀνδρὶ αὐ τῆς· Τοιοῦτον κατασκεύασον, κύριέ μου, γράψας τὸ εὐαγγέλιον καὶ δὸς τῷ τέκνῳ ἡμῶν, ὡς μὴ μόνον τὰ ἐντὸς γράμματά τε καὶ γεγραμμένα εἰς πόθου αὐτὸν ἐξεγείρει, ἀλλὰ καὶ ἡ καλλονή αὐτοῦ τῆς και τασκευῆς πλείονα τὴν τέρψιν καὶ τὸν κόσμον αὐτῷ ποιεῖ. Εὐθὺς δὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ ἐκέλευσεν ἀχθῆναι χρυσοχόον, καὶ λέγει αὐτῷ· Λάδε χρήματα όσα βού λει, καὶ κατασκεύασον εὐαγγέλιον τῷ υἱῷ μου. Λα βὼν δὲ ἐκεῖνος πεντακόσια νομίσματα καὶ λίθους πολυτελεῖς καὶ μαργαρίτας, κατεσκεύασε τὸ εὐαγ= γέλιον τῷ Ἰωάννῃ. Ο δὲ λαβὼν τὸ εὐαγγέλιον ἐβάσταζεν αὐτὸ καὶ ἐξεμάνθανε μετὰ πολλοῦ τοῦ πόθου, προσδοκῶν τὴν ἐπάνοδον τοῦ ἀββα. Β΄. Καὶ ἡμερῶν τινων διελθουσῶν παραγίνεται ὁ ἀββᾶς κατὰ τὴν αὐτοῦ ἐπαγγελίαν. Καὶ ἰδὼν αὐτὸν ὁ Ἰωάννης ἐχάρη σφόδρα, και προδραμών περιπ
σπάζετο αὐτὸν μετὰ πολλῆς εὐφροσύνης, καὶ λέγει αὐτῷ· Κύριέ μου, τὰ σπλάγχνα τῶν γονέων μου καὶ τὸ φίλτρον τὸ εἰς ἐμὲ οὐδεὶς ἐπίσταται εἰ μὴ Εγώ, μάλιστα τὸ τῆς μητρός μου καὶ ἐὰν μάθῃ τὸν σκοπόν μου τοῖς δάκρυσιν αὐτὴ ἐγκύπτει μου τὴν πρόθεσιν. ᾿Αλλὰ μεθ᾿ ἡσυχίας ἀπέλθωμεν, ὥστε μη δένα γνῶναι. Λέγει τότε αὐτῷ ὁ μοναχός· Ὡς βούλει. τέκνον, ποιήσωμεν· οἶδα γὰρ ὅτι τὴν ἐπιθυμίαν συν πληροῖ ὁ Κύριος. Καὶ παραλαβὼν αὐτὸν ὁ Ἰωάννης ἔρχεται ἐπὶ τὸν αἰγιαλόν, καὶ εὑρίσκει πλοῖον, καὶ λέγει τῷ ναυκλήρῳ Παρακαλοῦμέν σε, ἀδελφὲ, ὅπως καὶ μισθώσεις ἡμῖν τὸ πλοῖον σου, καὶ διασώσεις ἡμᾶς ἕως τῶν ἄνω μερῶν τῆς μονῆς τῶν ᾿Ακοιμή των. Ὁ δὲ ναύκληρος λέγει αὐτοῖς· Ἐγὼ εἰς τοῦτο κάθημαι ὧδε, τοῦ φορτῶσαι τὸ πλοῖον μου, μισθός δὲ ἔσται ἑκατὸν νομίσματα. Λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Ιωάννης Ανάμεινον, ἀδελφὲ, τρεῖς ἡμέρας, καὶ ἐγὼ μισθοῦμαι αὐτό. Καὶ συνθέμενοι αὐτῷ ἀπῆλθον. Εἶπε δὲ ο Ιωάννης τῷ μοναχῷ κατ' ἰδίαν· Ὁ μὲν μισθός τοῦ πλοίου πολὺς, τὸ δὲ ἀναχωρῆσαί με ὑπ' αὐτῶν πολὺ νέων μου, καὶ μὴ κατασχεθῆναι με ὑπ' αὐτῶν πολύ κρεῖττόν ἐστιν. ᾿Απελθὼν οὖν λαλήσω τοῖς γονεῦσί μου σχηματικῶς, ὅπως δώσουσί μοι χρήματα ἐπὶ τῷ ; ναυκλήρῳ. Ὁ δὲ, Πορεύου, τέκνον, ὁ Κύριος κατευοδώσει σε. Καὶ ἐλθὼν ὁ Ιωάννης λέγει τῇ μητρὶ αὐτοῦ Κυρία μήτερ, ἡ καλῶς μὲ ἀναθρεψαμένη ἐξαρχῆς, ὡς ὀλίγαι μητέρες ἀνέθρεψαν τὰ ἑαυτῶν τέκνα, διὰ τὸ εἰς ἐμὲ ἄμετρον φίλτρον, καὶ πᾶσαν μου ἐπιθυ ς μίαν πληρώσασα, έτι μίαν αἴτησιν αἰτοῦμαι παρὰ σοῦ καὶ παρὰ πατρός, εἰς ὑμέτερον καύχημα. Η δὲ λέγει· Αἴτησαι, τέκνον, ὃ βούλει. Ο δὲ εἶπεν αὐτῇ Κυρία μήτερ, πάντες οἱ παῖδες οἱ ἐν τῇ δια τριβῇ εὐ μόνον ἅπαξ ἢ δὲς ἐκάλεσάν με εἰς ἑστίασιν, ἀλλὰ καὶ πολλάκις, καὶ μὴ δυνάμενος ἀμείψασθαι αὐτοὺς, οὐδὲ εἰς τὴν διατριβὴν δύναμαι ἀπελ θεῖν ὑπὲρ τῆς ἐντροπῆς ἀλισκόμενος. Ἡ δὲ λέγει αὐτῷ· Ανάμεινον, τέκνον, σήμερον, καὶ ἐγὼ πείθω τὸν πατέρα δοῦναί σοι χρήματα, και προτρέπου οὓς βούλει. Ταῦτα εἰποῦσα ἡ μήτηρ, ἀπόντος τοῦ υἱοῦ, τῷ ἀνδρὶ ἀπήγγειλεν πάντα τὰ τοῦ τέκνου ῥήματα. Καὶ εὐθὺς ὁ ἀνὴρ πρὸς αὐτὴν, Δώσω αὑτῷ, ἔφη, νομίσματα ἑκατὸν, καὶ παῖδα παραφύλακα, όπως μὴ ἐκκλίνω ὡς παιδίον, καὶ εἰς αἰσχρὰς χρείας καὶ ακαίρους ἀναλώση αὐτά. Καὶ ἤρισκεν ἡ βουλὴ αὕτη ἀμφοτέρω. Εἶτα ἐκάλεσαν τὸν Ἰωάννην, καὶ δεδώ κασιν αὐτῷ τὰ χρήματα καὶ τὸν παῖὸν εἰς φύλαξιν. Ὁ δὲ λαβὼν τὰ ἑκατὸν νομίσματα ἦλθε μετά χαρᾶς μεγάλης πρὸς τὸν ἀββᾶν σὺν τῷ παραφύλακι αὐτοῦ, καὶ λέγει Κύριε, ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἐμός ἐστι, καὶ μετὰ σοῦ ἀναμενες, ἐγὼ δὲ παρευθείς πρὸς τοὺς ἑταίρους μου, συντάξω αὐτοῖς τὴν ἡμέραν τῆς ὑπο δοχῆς. Καὶ ἔρχεται χρήματα βαστάζων πρὸς τὸν ναύκληρον, καὶ λέγει αὐτῷ· 'Αδελφέ, ἐμοὶ καὶ τῷ μοναχῷ ἐκείνω μόνον ἐκμισθώσεις τὸ πλοῖόν σου. Λέγει αὐτῷ ὁ ἄνθρωπος· Εἶπόν σοι ότι πολύς ἐστι ὁ μισθός του πλοίου· ἐὰν δὲ ἐκδέχησθε, λαμβάνω ὑμᾶς μετα τοῦ φόρτου μου. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰωάννης,
col. 307–308page 67 of 391
PG 114:308Λάβε παρ' ἐμοῦ τὸν μισθόν σου, μόνον διάσωσον ἡμᾶς. Καὶ ἐκβάλλων τὰ ἑκατὸν νομίσματα δίδωσιν αὐτῷ λέγων· Δέομαι σου, σκόπησον τὸν αέρα, καὶ ὅταν ἴδῃς τὸν ἄνεμοι ἐπιτήδειον εἶναι πρὸς τὴν ὁδοι πορίαν ἡμῶν, ἐκ τοῦ πλοίου νεύματι κάλεσον ἡμᾶς υφορώμεθα γάρ τινας καὶ θέλωμεν φυγῇ χρήσασθαι. Λαβὼν οὖν ὁ ναύκληρος τὰ νομίσματα λέγει αὐτῷ Απελθε ἐν εἰρήνῃ, κύριέ μου· ἐγὼ γὰρ ὑμᾶς δια σώζω. Ελθών οὖν ὁ Ἰωάννης διηγήσατο πάντα τῷ ἀββα, κρύψας ἀπὸ τοῦ παιδὸς, τοῦ εἰς φύλα. ξιν. Ζ΄. Ημερῶν δὲ διαγενομένων λεγει τῷ μοναχῷ καὶ τῷ παιδὶ ὁ Ἰωάννης· ᾿Απέλθωμεν πρὸς τὸν αἰ γιαλόν, ὅτι ἕως δύο ἡμερῶν δεξίωσίς μοί ἐστι, καὶ χρείαν ἔχω καλοῦ τινος ἰχθύος. Καὶ ἀπελθόντων εἰς τὸν αἰγιαλόν, κελεύει Θεοῦ γέγονεν ἄνεμος ἐπιτήδειος, καὶ ἤρξατο νεύμασι προσκαλεῖσθαι αὐτοὺς ὁ ναύκληρος. Μὴ δυνάμενοι δὲ λαβεῖν τὸν παίδα, λέ γουσιν αὐτῷ· Απελθὼν ἴδε τί πράττουσιν οἱ παῖδες ἐν τῇ διατριβή, καὶ ἐλθὼν εὑρήσεις ἡμᾶς ὧδε. ᾿Απελθόντος οὖν αὐτοῦ, ἐμβάντες εἰς τὸ πλοῖον ἔπλευσαν, καὶ διασωθέντες ἦλθον εἰς τὸ ἅγιον μου ναστήριον ἐκεῖνο, Διηγήσατο δὲ ὁ ἀββᾶς τοῖς ἀδελ φοῖς ἅπαντα τὰ ἀληθῆ, καὶ πᾶσαν τὴν πίστιν τοῦ παιδός. Ιδὼν δὲ αὐτὸν ὁ ἀρχιμανδρίτης, Πολύ νεώ τερος εἴ, ἔφη· ἔθος δέ ἐστι παρ' ἡμῖν τὸν θέλοντα ἀποτάξασθαι ἀναμεῖναι τεσσαράκοντα ἡμέρας, και θεωρῆσαι τὸν κανένα τῆς ἀσκήσεως, καὶ οὕτως ἀποκουρεύεσθαι. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰωάννης Διὰ τὴν ὑπεραγίαν Τριάδα, σήμερόν με ἀποκούρευσον, ὅτι πολύς μοι πόθος ἐστὶ καὶ σπουδή φορέσαι τὸ ἀγγε λικὸν σχῆμα. Τότε εὐλογήσας αὐτὸν ὁ ἀρχιμανδρίτης ἀπέθριξε τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, δεδωκώς αὐτῷ τὸν στολισμὸν τῆς ἀσκήσεως. Αὐτὸς δὲ μετὰ προθυμίας ἤσκει, δεόμενος τοῦ Θεοῦ νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἀκαταπαύστως. Ενώκησε δὲ ἐν τῇ μονῇ ἔτη ἕξ, καὶ πάντας ἐδίδασκε τοὺς ἐκεῖσε ὄντας, όπως ταπεινοφρονεῖν καὶ εὔχεσθαι τὸν Θεὸν μέλλουσι, "Εταξε, δὲ ἑαυτῷ ἐγκράτειαν πᾶσαν, ὡς μηδενὸς ἄλλου γεύ εσθαι, εἰ μὴ μόνον τοῦ τιμίου σώματος καὶ αίματος τοῦ Χριστοῦ· ὥστε θαυμάζοντα τὸν ἀρχιμανδρίτην λέγειν, ὅτι παιδίον ὑπάρχων πολὺν κόπον ἑαυτῷ περιέθηκας, διόπερ καὶ τὸ σῶμά σου ἀσθενὲς γίγνεται ὥστε μὴ τελεῖν τὴν εἰς Θεὸν δοξολογίαν πολλή γὰρ ἐγκράτεια, νηστείαι, ἀγρυπνίαι ἀτονεῖ τὸ σῶμα καὶ διαφθείρει. Η΄. Ἰδὼν δὲ ὁ μισόκαλος δαίμων τὴν πολλὴν τοῦ νεανίου σπουδήν, καὶ τὸν δρόμον τῆς ἀσκήσεως καὶ προθέσεως, ἐμάνη σφόδρα κατ' αὐτοῦ. Καὶ ἀγριωθεὶς μεγάλως, καὶ μὴ δυνάμενος νικήσαι τὸν γεν ναῖον αὐτοῦ λογισμὸν, καὶ ἀποστῆσαι τῆς ἐλπίδος τοῦ Χριστοῦ, ἀνάμνησιν ὑποβάλλει αὐτῷ, καὶ πόθον μέγαν τῶν γονέων, ὥστε νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἐννοεῖν περὶ αὐτῶν, πῶς ἐξερχόμενοι ἐκ τοῦ παλατίου, καὶ τῶν δούλων ὑπηρεσίαν, τήν τε τοῦ βίου ἀπάτην, καὶ οἱ
γλυκείαν ματαιότητα· ὡς ἐκ τῆς πολλῆς νηστείας καὶ ἀγρυπνίας, καὶ τοῦ πόθου τῶν γονέων ἐκτακῆναι αὐτοῦ τὸ σῶμα καὶ γίνεσθαι ὡς σκιαί. Ἰδὼν δὲ αὐτὸν ὁ ἀρχιμανδρίτης τοσοῦτον ταλαιπωρούμενον, ὥσπερ σκιὰν τῷ θανάτῳ ἐγγίζουσιν, εἶπεν· Οὐκ εἶπόν σοι, τέκνον, ὅτι ὁ Θεὸς τὰ κατὰ δύναμιν ἀπὸ τῶν δούλων αὐτοῦ ἀπαιτεῖ σὺ δὲ ὑπέρμετρα στου δάσας καὶ ἀσκήσας κατέστησας ἑαυτὸν ἄτοιον καὶ σκιᾷ ὅμοιον. Λέγει αὐτῷ ὁ Ιωάννης Δέομαι σου, πάτερ, οὐχ ἡ νηστεία δομάζει, ἀλλὰ αἱ ἁμαρτίαι μου παρεμπόδιόν μοι γίνονται. Εχω γὰρ ἡμέρας πολλὰς ἀφ᾽ οὗ ὁ ἐχθρὸς τῶν καλῶν, δαίμων, ἐνετά ραξέ μου τὴν ψυχὴν πρὸς ἐπιθυμίαν κινήσας τοῦ ἰδεῖν τοὺς γονεῖς μου καὶ τὸν οἶκόν μου· καὶ οὐκ οἶδεν ὁ πονηρὸς οὗτος ὅτι καὶ ἐκεῖ ἀπελθών, Θεοῦ μου θέλοντος, καὶ τῶν ἁγίων εὐχῶν ὑμῶν βοηθοισῶν, ἵνα τοὺς γονεῖς μου ἴδω; πατήσω αὐτὸν καὶ ἀνίσχυρου καὶ μάταιον ἀποδείξω. Λέγει αὐτῷ ὁ ἀρχιμανδρί της· Οὐκ εἰπόν σοι παρὰ τὴν ἀρχὴν ὅτι μέγας ἐστὶν ὁ ἀγὼν τῆς ἀσκήσεως καὶ ὁ κύπω; πολύς ταῦτα εἰπὼν καὶ παιδὸς ἕνεκα δακρύσας, εὐλόγησεν αὐτῷ. Θ΄. Τῇ δὲ ἐπαύριον ἀναστὰς ὁ Ἰωάννης ήλθε προς τὸν ἀρχιμανδρίτην, καὶ ἔπεσε πρὸς τοὺς πόδας αὐτ του δεόμενος, μὴ ὀργισθῆναι αὐτῷ, ἀλλ' εὔχεσθαι αὐτοῦ καὶ ἐπιτρέψαι ἀπελθεῖν καὶ θεωρῆσαι τοὺς γονεῖς αὐτοῦ, καὶ οὕτως, Θεοῦ συνεργοῦντος, πατῆσαι τὴν ἀντικείμενον. Καὶ συναθροίσας ὁ ἀρχιμανδρίτης ἅπαντας τοὺς ἐν τῇ μονῇ ἀδελφούς, καὶ ποιήσας δέησιν ἐκτενῆ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπὲρ τοῦ παιδὸς μετὰ δακρύων καὶ στεναγμών, λέγει· Πορεύου, τέκνον μου, ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Μοῦ, καὶ τοῦ Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἔχε συμπορευόμενον τὸν Κόσ ριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁδηγοῦντα σε εἰς τὸ θέ λημα αὐτοῦ. Ιωάννης δὲ ἀναστάς, καὶ περιπατήσας πάντας τοὺς ἀδελφούς, γόνατά τε κάμψας έτησεν ἵνα εὐλογηθῇ παρ' αὐτῶν, καὶ εἶπε· Σώζεσθε, πατέ ρες καὶ ἀδελφοὶ, καὶ εὐλογημένη ἡ ἁγία συνοδία, ἡ μὲ καλῶς ἀναθρεψαμένη· ἐγὼ δὲ ἀνάξιος ἦν τῆς ὑμῶν ὑποδοχῆς. Ι. Καὶ οὕτως ὑπὸ τῶν ἁγίων ἐκείνων Πατέρων παραθέμενος τῷ Κυρίῳ ἐξῆλθε τοῦ μοναστηρίου, καὶ μακρὸν ἐκεῖθεν προβὰς, στραφεὶς καὶ ἰδὼν τὴν ἁγίαν μονὴν ἔκλαυσε πικρῶς, καὶ θεὶς τὰ γόνατα pἐπὶ τὴν γῆν, καὶ προσευξάμενος ἔκλαυσεν ἐπιπολύ καὶ οὕτως ἀναστὰς ἐπορεύετο κλαίων ακαταπαύστω:, καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ἐποίησε. Ως δὲ ἦλθεν ὁδοιπορών τὴν ἡμίσειαν ὁδὸν, εὗρέ τινα πτωχόν φορούντα διεῤῥωγότα ἱμάτια, καὶ λέγει αὐτῷ· Χαίροις, ἀδελφὲ καὶ συνοδοιπόρε, και, εἰ θέλῃς, πορευθώμεν ὁμοῦ τὴν ὁδοιπορίαν. Καὶ ἀπεκρίθη ὁ πτωχός· Χάριν ἔχω ἐν τούτῳ πολλήν. Οδευόντων δὲ αὐτῶν, λέγει ὁ Ιωάννης· Ορῶ σε, ἀδελφέ, κατεστιγμένον ὄντα καὶ μὴ δυνάμενον βαστάζειν τὰ περικείμενά σου μάτια" ; ἀλλὰ ἀποδυσάμενος, λάβε τὴν ἐμὴν ἐσθῆτα, δέομαι, καὶ ἐγὼ ἐνδύσομαι τὰ σὰ ἱμάτια. Καὶ ὁδεύσαντες ἐπὶ ἱκανὸν τόπον, καὶ συνταξάμενοι ἀλλήλοις, συνα
col. 309–310page 68 of 391
PG 114:310εχώρησεν ἕκαστον τὴν ὁδὸν αὐτοῦ. Ὁ δὲ Ἰωάννης ἐλθὼν, καὶ τὴν οἰκίαν τῶν γονέων αὐτοῦ ἰδὼν, ἔρριψενἑαυτὸν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ προσηύξατο λέγων πρὸς Κύριον. Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, μὴ ἀπολίπῃς με. Καὶ ἐν ἑσπέρα βαθείᾳ εἰσελθὼν ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, πάλιν ἐπὶ τῆς γῆς κείμενος καὶ δακρύων πρὸς τὸν Θεὶν έλεγεν Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἰδοὺ καὶ τὸν οἶκον τῶν γενέων μου ἔδειξὰς μοι, καὶ τοῦ χαρίσματός σου μὴ ἐκπέσω, ἀλλὰ δός μοι ἵνα τελείως νικήσω τὸν διάβολον, καὶ ἐν τῷ οἴκῳ τούτῳ ἀποθάνω καλῶς, μήτε βάσης με μάλλον πειρασθῆναι, καὶ ἔμεινεν ἐκεῖ πάσης τῇσός νυκτός. ΙΑ΄. Ὅταν δὲ ἐγένετο ἡ ἡμέρα, συνοίχθη ἡ πύλη τοῦ οἴκου, ὡς ἦν συνήθεια, ἵνα οἱ αὐτοῦ γονεῖς ἐπὶ ὀλίγον ἐξέλθωσι. Καὶ ἐξῆλθεν ὁ ἐπὶ τῆς οἰκίας, καὶ βλέπει αὐτὸν κείμενον καὶ διεῤῥηγόσιν ἱματίοις ἐνα δεδυμένον, καὶ λέγει αὐτῷ· Τίς εἶ σὺ, ἄνθρωπε, καὶ πόθεν; καὶ πῶς, τοιοῦτος ὑπάρχων, ἐτόλμησας ταῦθα προσελθεῖν; ἀλλὰ δὸς τόπον, ὅτι οἱ κύριο! μου προελθεῖν μέλλουσι. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰωάννης" Δέο μπί σου, Κύριε, ποίησον μετ᾿ ἐμοῦ ἔλεος, άνθρωπος γὰρ πτωχός εἰμι. Εασόν με ἐν τῇ γωνία ταύτῃ κεῖσθαι, μηδὲν ἐμοῦ ἀδικοῦντος, καὶ τοῦ ἐλέους μι σθὸν αὐτὸς ὁ Θεὸς δώσει, εἰ μὲ πένητα ἐπὶ τοῦ οἴκου τοῦδε θύραις μένειν ἀφῇς. Εἴασεν ἐκεῖνος καὶ ἀπ ἦλθε. Καὶ ἐξελθόντων μετὰ ταῦτα τῶν γονέων αὐ τοῦ, ὁρᾷ αὐτοὺς ὁ Ἰωάννης, καὶ ὅλος ἐπληρώθη δακρύων, καὶ εἶπεν ἐν ἑαυτῷ· ἰδοὺ, διάβολε, καὶ τοὺς γονεῖς μου ἐθεασάμην τῇ βουλήσει τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ κέντρα σου καταπατήσω, τῇ δυνάμει και βοηθείᾳ τοῦ Χριστοῦ. Καὶ πάλιν ἔλεγε. Κύριε Ιη σου Χριστὲ μὴ ἐγκαταλίπης με· καὶ ἔμεινεν ἐν τῇ γωνίᾳ ἐκείνῃ. Καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ ἤρξατο ἀπὸ τῆς τραπέζης αὐτοῦ ἀποστέλλειν αὐτῷ τροφήν, λέγων Ἡ τοῦ πτωχοῦ τούτου ὑπομονὴ πολλή ἐστι, ὅτε ἐν τοσούτῳ χειμῶνι καὶ παγετῷ οὕτω προσκαρτερεῖ καί καθέζεται ἐν τῷ πυλῶνι. Δυνατός ἐστιν ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ σῶσαι καὶ ἡμᾶς. Πάντως γὰρ διὰ τοῦτο ἀπὸ εστάλη ἐν τῷ οἴκῳ ἡμῶν ἀνὴρ οὗτος, ἵνα καὶ ἡμεῖς σωθώμεν. Εξελθοῦσα δὲ ἡ μήτηρ αὐτοῦ ἐν μιᾷ ἡμε ρῶν, καὶ ἰδοῦσα αὐτὸν οὕτως ἔπαστρον, ἔκπληκτος ἔστη, διὰ τὸ ἄγριον καὶ ἀνυπόδητον, καὶ λέγει πρὸς τοὺς αὐτῆς παιδάς· Σύρατε αὐτὸν ἔνθεν, ὅτι οὐ δύο ναμαι, τούτου ἐνθάξε κειμένου, εἰσέρχεσθαι. Εὐθέως δὲ ἔσυραν αὐτὸν οἱ παῖδες. Ἐξῆς δὲ ἀπὸ τῆς πύλης μακρὸν συρόμενος, καὶ ἐκεῖ ὑπομένων οὐκ ἀνεχώρει. Εξελθόντος δέ ποτε τοῦ ἐπὶ τῇ οἰκίᾳ, λέγει αὐτῷ ὁ Ιωάννης· ὡς ἐξ ἀρχῆς ἐποίησας μετ᾿ ἐμοῦ ἔλεος, καὶ νῦν ποίησόν μοι ὧδε μικρὰν καλύβην κατὰ τοῦ παγετοῦ, καὶ πρὸς τὸ μὴ ὁρᾶσθεί με ὑπὸ τῆς ρίας ὑμῶν. Ὁ δὲ ἀκούων, καὶ μὴ ἔκνησα, μικρὰν ὁποίησεν αὐτῷ καλύβην· καὶ ἔμεινεν ἐκεῖ, θεῷ εὐ χόμενος. Καθ' ἑκάστην δὲ δὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ ἔστελλεν αὐτῷ τροφήν. Ὁ δὲ τὰ ἀποστελλόμενα αὐτῷ ὑπὸ τοῦ πατρὸς, τοῖς πτωχοῖς διεδίδου, αὐτὸς δὲ οὔτε ἤσθιεν, αὔτε ἔπινεν ἐξ αὐτῶν, ὥστε τοὺς πένητας πάντας πρὸς αὐτόν ἐρχομένους ἀποτρέφεσθαι. Τοσο κυ
col. 311–312page 69 of 391
PG 114:311οῦτον δὲ οὕτως ἐταπείνωσε τό σῶμα αὐτοῦ, ὥστε φαίνεσθαι τὰς ἀρμονίας τῶν ὀστέων αὐτοῦ, καὶ ἀγω αριθμήσασθαι ὑπὸ τῆς πολλῆς ἐγκρατείας. ΙΒ΄. Μετὰ δὲ τρία ἔτη, ἰδὼν ὁ φιλάνθρωπος Θεός τὸν πολὺν αὐτοῦ κόπων, καὶ ὅτι ὄντως τέλειος διὰ τῆς ἀρετῆς ἀσκήσεως ὑπάρχει, παρίσταται αὐτῷ λέγων Χαίροις, Ἰωάννη, ὄντως τῷ ὀνόματι τούτῳ καλούμενε· τῇ φάρ πολιτεία σου τῷ ᾿Ιωάννῃ ἐκείνῳ και παρθένω όμοιόν σε ἔδειξας· καταλιπών γὰρ πάντα ἐμοὶ ἠκολούθησας. Καὶ τανῦν πεπλήρωται ὁ καιρὸς τῆς ἀσκήσεώς σου, καὶ ὁ ἀγὼν τῶν πόνων σου. Μετὰ γὰρ τρεῖς ἡμέρας ἐλεύσῃ πρὸς ἐμὲ ἐν τῇ ἀναπαύσει τῶν δικαίων, Διυπνισθεὶς δὲ ὁ Ἰωάννης ἤρξατο κλαίειν, καὶ προσεύχεσθαι καὶ λέγειν· εὐχαριστῶ σοι, Κύριε ὁ Θεός, ὅτι ἀνάξιον ὄντα με η κατηξίωσας τῆς τῶν δικαίων ἀναπαύσεως· ἀλλὰ, δέομαι, μνήσθητι καὶ τῶν γονέων ἐμῶν, καὶ ἐλέησον αὐτοὺς, μή λογισθεὶς αὐτῶν τὰς ἁμαρτίας ἀλλὰ ἐξαλείψας αὐτὰς, ὅτι μόνος εὔσπλαγνος καὶ ἐλεήμων εἰ σύ, και πληρώσας τὴν εὐχήν, προσεκαλέσατο τὸν ἄνθρωπον τὸν ἐπὶ τῇ οἰκείᾳ, καὶ λέγει αὐτῷ· Ως ἐξ ἀρχῆς πεποίηκας ἔλεος μετ᾿ ἐμοῦ, εἰς τὴν ὥραν ταύτην καὶ τανῦν οὕτω ποίησον. Μόνον οὖν δέομαί σου, ὅτι πρὸς τὴν κυρίαν ὑμῶν οἱ λόγοι μου προστ φέρονται. Ὁ δὲ ἀπεκρίνατο· Εἰπὲ ὁ βούλει. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ Ιωάννης· Εἰσελθὼν οὖν λολησον αὐτῇ ὅτι ὁ πτωχὸς ὁ πρὸ τῆς πύλης του κείμενος, ὃν ἐκέ λεύσας ἀποδιωχθῆναι, ει' ἐμοῦ παρακαλεῖ λέγων Μὴ ὑπερηφανίσῃς τὸν πτωχὸν καὶ πένητα, πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν βλέπουσα, ἀλλὰ ἀνεξε κάκως καταξίωσον ἔλθεῖν πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἔχει ἵνα πρὸς σὲ εἴπῃ. Εξελθὼν δὲ οὗτος ἀνήγγειλε τῇ κυρία αὐτοῦ τὰ παρὰ τοῦ ᾿Ιωάννου λεχθέντα. Ἡ δὲ πρὸς αὐτὸν ἔφη· Καὶ ἄρα τί ἔχει μοι ὁ πτωχὸς οὕτως εἰσ πεῖν, μὴ δυναμένῃ παρασθῆναι αὐτῷ καὶ ἰδεῖν αὐτόν εἶτα εἰσελθοῦσα ἀπήγγειλε τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς ; καὶ λέγει αὐτῇ ὁ ἀνήρ· ῎Απελθε, γυνὴ, καὶ μὴ ὑπερ ηφανίσῃς τὸν πτωχόν· ἐπεὶ τοὺς αὐτοὺς πτωχούς ἐξελέξατο ὁ Θεός. Καὶ ὡς οἶδεν ὁ Ἰωάννης ὅτι ἐκείνη ὑπερέθετο, πάλιν δηλοῖ αὐτῇ, λέγων οὕτως· Οτι μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀποθνήσκω, ἐὰν οὐκ ἔλθῃς καὶ ἴδῃς με, πολλὰ ἔχεις μετανοῆσαι. Ἡ δὲ ἀκούσασα περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ ἐξῆλθε, καὶ λέγει τοῖς παι σὶν αὐτῆς, Φέρετέ μοι αὐτὸν ὧδε. ΙΓ΄. Ὁ δὲ κατακαλυψάμενος, καὶ ἄγνωστος ὤν, λέγει πρὸς αὐτήν· Κυρία, ὁ μισθός σου πεπλήρωται, καθὼς εἶπεν ὁ Δεσπότης ἐν Εὐαγγελίοις, ὅταν ἔγη· Εφ᾽ ὅσον ἐποιήσατε ἐνὶ τούτην τῶν ἀδελ φῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε· ἀλλ᾽ ἐγὼ πένης καὶ μηδὲν ἔχων, μίαν εὐλογίαν σοι θέλω καταλιπεῖν· πλὴν ὅμοσόν μοι ὅτι, εἴ τε παρεγγυώ σοι, τοῦτο ποιήσεις, καὶ οὕτω τὴν εὐλογίαν ἀποδέξῃ. Ἡ δὲ ώμοσεν αὐτῷ ὅτι πάντα τὰ ἐντελλόμενα έχε πληρώσει. Τότε λέγει αὐτῷ ὁ Ἰωάννης· Τὸν αὐτὸν ὅρκον ὂν ὤμονάς μοι, κυρία, μὴ δήσῃς με ὑπὸ ἐτέσ ρων ἱματίων ἀμφιασθῆναι πλὴν τούτων τῶν ὧν φορῶ, καὶ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ ὤπερ ἡ καλύβη μοι ἵσταται,
Θεοδόσιον τοίνυν τὸν μέγαν ἐν ἁγίοις ἐπαινέσαντες, ἐπὶ τὸν θεῖον καὶ ἱερὸν Εὐθύμιον μεταβησόμεθα. Ἦν τοίνυν ὁ μακάριος Εὐθύμιος τὸ μὲν γένος ἐκ τῆς Μελιτηνῆς τῆς ἐν Ἀρμενίᾳ, γεννήτωρ δὲ αὐτῷ Παῦλός τε καὶ Διονυσία. Οὗτοι δὲ ἐπὶ πολὺ τῆς ἀτεκνίας αἰσχυνόμενοι, καὶ τῆς στειρώσεως τὸ ἄχθος ὑποφέρειν οὐ δυνάμενοι, τὸν Θεὸν ἱκέτευον τῆς λύπης αὐτοὺς ἐλευθερῶσαι, καὶ παίδων αὐτοῖς χαρίσασθαι γονήν. Τῶν δὲ εὐχῶν εἰσακουσθεισῶν, ὁ μακάριος Εὐθύμιος τίκτεται. Τοὔνομα δὲ τούτῳ τίθεται Εὐθύμιος ἐκ φωνῆς θείας· ὃ σημαίνει εὔθυμον· ὅτι δὴ τοῖς γεννήτορσι χαρὰν ἐνέφυσεν, ἅμα καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίᾳ. Γεννηθεὶς δέ, πρὸς τὸν τῆς ἐκκλησίας ἐπίσκοπον κομίζεται· ὃς ἦν τότε Ὀτρήϊος. Ὁ δὲ βαπτίζει τε αὐτόν, καὶ τῇ ἐκκλησιαστικῇ παρεδίδου παιδαγωγίᾳ. Τριετοῦς δὲ ὄντος αὐτοῦ, ὁ πατὴρ τελευτᾷ· καὶ ὁ ἐπίσκοπος τοῦτον ὑπολαμβάνει, ἀντὶ παιδὸς ἐκτρέφων. Τοῖς ἱεροῖς δὲ γράμμασι παιδευθείς, εἰς πρεσβύτερον προάγεται· τῆς τε τῶν μοναχῶν αὐτῷ παρεδίδετο ἐπιστασία. Πεντεκαιδεκαέτης δὲ ὤν, τὰ ἐν τῇ πόλει καταλιπών, εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπῄει, θεασόμενος τοὺς ἐκεῖσε ἀσκουμένους τῆς ἀρετῆς ἄνδρας. Εἶτα Φαρανῖτίς τε καὶ ὁ Θεόκτιστος ὑπεδέξαντο αὐτόν· καὶ διετέλεσεν ἐκεῖ τὸν βίον ἀσκῶν. Ἐκεῖθεν δὲ εἰς τὴν ἔρημον ἀναχωρήσας, ὑπό τε Σαρακηνῶν ληφθείς, καὶ πρὸς τὸν ἄρχοντα αὐτῶν κομισθείς, πολλοὺς ἐθεράπευσε, καὶ τὸν ἄρχοντα αὐτὸν θεραπεύσας, ἀπηλλάγη. Πάλιν δὲ εἰς τὴν ἔρημον ἐπάνεισιν, ἐκεῖ τε τὸ ἀσκητήριον κατεσκεύασεν. Ἐνθένδε πολλοὶ συνέρρεον πρὸς αὐτόν, μαθηταὶ γενέσθαι σπεύδοντες τῆς ἀρετῆς. Ὅθεν καὶ μοναστήριον ᾠκοδόμησε, πολλοὺς χρόνους ἐν αὐτῷ διαγαγών. Ἐννενηκονταοκτὼ δὲ ἐτῶν γενόμενος, πρὸς Κύριον ἐξεδήμησεν.

Day 20Die 20

col. 313–314page 70 of 391
PG 114:313στενή κατοικία τῶν μοναχῶν, «
col. 315–316page 71 of 391

cis et exiguis panibus, quadringentos, qui ad mo- tempora, ac ipse Cyrillus: dum, quæ ipse vidit, vel nasterium de via diverterant, pavisse. Non solum sanctorum omni probitate præstantium virorum re vero ipse divina virtute parentum suorum soluta latione didicit, absque levi suspicione mendacii, sterilitate natus est; sed alias complures matronas sinceram veritateın veluti sacrosanctum depositum prole carentes, suis precibus fecundas reddidit.Ipse posteris tradidit, nempe Acta Euthymii, itemque quoque,ut olim magnus Elias, coeli januas aperuit, Sabæ et Joannis Silentiarii. In S. Euthymii Actis, et terræ sterilitate et siti laboranti subvenit. Pro- quæ a num. 135, narrat miracula,ipse coram facta didit etiam ejus internam claritatem columnaignis, conspexit, reliqua a variis Patribus accepisse se quam eo incruentam hostiam offerente videre qui testatur.Non enim discipulus fuit S. Euthymii, ut circumstabant e cœlo descendentem, et sancto as- Baronius citato num. 43, opinatur, aut sæculo tantem toto sacrificii tempore. Ejus porro sanctissi- quinto vixit, ut idem an. Ch. 420, n. 31, scribit; mæ et purissimæ mentis id est argumentum, quod sed sæculo sexto an. Ch. 530 aut sequenti puer eoruin qui ad divinæ communionis participationem ad S.Sabam a parentibus Scythopoli, unde oriun accedebant statum pervidebat, et quis eorum pura, dus erat,adductus, ab eo in discipulum meruit co quis mala conscientia esset.Hic cum nonaginta se- optari, et a metropolita tonsus in ecclesiastico gra ptem esset annorum, migravit ad Dominum, Leo- g du constitui. Ad S.Euthymii monasterium,in quod ne Magno imperante. Forma erat eximia, sinceris laura commutata erat, venit an. 543 ut infra n. moribus,colore candido, senectute decora el vene- 135, et in Actis SS. Sabæ et Joannis Silentiarii rabili, cana cæsarie, barba usque ad femora pro- ipsemet de se narrat. missa. Fertur de ipso, quod cum monachus quidam morti proximus esset, qui temperans ac continens vulgo credebatur, revera autem non erat, sed con tra lascivus, vidit beatus angelum tridente animam ejus evellere, vocemque una audiit, occultam tur pitudinem illius monachi prodentem. Celebratur ejus festum in sanctissima Magna ecclesia.» Hæc Menæa. Quæ hic de lascivo monacho narrantur, deerant in Gentiani versione, suppleta ex ms.Græ co,in quo Euthymius hæc narrat se ab Ægyptiis accepisse, ut num. 65 patet. 7. Præter Magni cognomen, quod ei ab omnibus tribuitur,etiam Theophorus appellatur a quibusdam. In Horologio Græcorum: toŭ dolov xzi Oɛopópos po po to peɣálov. Monologium a Canisio editum: «Sancti et deiferi Patris nostri Euthymii magni. Referunt eumdem, Monologium Christophori proconsulis Mitylenai, et Kalenda rium a Genebrardo vulgatum. Latinis ita Molanus in Addit. ad Usuardum: Die vicesima sancti et Theophori Patris Euthymii magni.» Hinc cccasio Ferrario in Catalogo generali sanctorum halluci nandi, sanctumque aliquem Theophorum ab Euthy mio diversum statuendi. «In Palæstina, inquit, hoc dies.Theophoriconfessoris, citatque Menologium Græcorum.De Euthymio ita tabulæ Romanæ: In Palæstina natalis S. Euthymii abbatis, qui zelo Catholicæ disciplinæ et virtute miraculorum, tem pore Marciani imperatoris, in Ecclesia floruit.» § III. Vita S. Eutkymii. 8. Vitam S. Euthymii scripsit Cyrillus. Nomen ipse suum in epilogo num.163, prodit. Baronio au. Ch.475, num. 43, prædicatur diligens et veritatis cultor, et illorum temporum florens historicus. De quo et antea ad an. 391, num. 15, pronuntiarat Liceat absque,invidia dicere, me neminem repe risse post SS.Athanasium atque Hieronymum, qui majori fide scripserit sanctissimorum virorum res gestas,digerens eas atque distinguens accurate per 9 Ab hoc tempore quæ de S. Euthymio Patres et seniores illi narrarunt, ut ait num. 18, 135 et 161, conscripsit accuratissime, confuse tamen la men et inordinate: at post quintam synodum: Con stantinopoli an. Ch. 553 habitam, in laura nova duos annos continuos coeptum opus est prosecutus, cum SS.Euthymii et Sabæ sibi apparentium benefi cio divinitus consecutus esset gratiamn gesta eorum apte conscribendi. Patres vero, qui ei pleraque de S. Euthymii virtutibus commemorarunt, fuere S.Quiriacus, seu Cyriacus, S. Joannes Silentiarius, hujusque socius Thalelæus, de quo n. 71, plura. Cum S.Joanne ejusque discipulis habebat juvenis notitiam, quod hi Scythopoli ad ædes parentum ejus diverterent, tanquam ad proprium xenodo chium, et annuain benedictionem, sive eleemosy nam, acciperent ab ejus parentibus pro cœnobio et partibus lauræ; ex quo Sabas cum iis, ut dixi mus, egerat. Deinde hujus consilio ad monasterium S. Euthymii venit, ut narrat ipse de se Cyrillus infra num. 136, et in Vita S. Joannis, ad quem deinde e monasterio S.Euthymii discessit ad S. Sa bæ lauram, et factus est ei minister litterarum að S.Quiriacum. Hunc autem convenit in laura Sucæ veteris; qui ubi intellexit Cyrillum esse monasterii magni Euthymii, cum magno protinus gaudio:Ecce, inquit, o frater, tu es ejusdem,cujus ego cœnobii (nam e manibus S. Euthymii monastico indutus fuerat habitu); et capit oratione persequi res gestas SS. Euthymii et Sabæ. Ille autem cum eas aperte didicisset ab hoc B. Quiriaco, conscripsit singula in iis,quos de ipsis scripsit libros, ut illinc quilibet discere potest, si non leviter et aliud agens, sed accurate ea legat (potissimum num. 48, 49, 58, 60 et 76,quibus locis producuntur testes, a quibus ipse plurima Quiriacus didicerat).Atque sic quidem di vinus Quiriacus.Cum hoc autem sermone et his nar rationibus suum implevisset animum Cyrillus,dis cessit in pace.Sed cum iterum incessisset Cyrillum quoddam desiderium conveniendi Quiriacum,adivit

eum in Suasim anno ætatis ejus 99, Christi 546. De- gcnti viri refecti sunt. Mulieres steriles fecundas mum quo tempore Cyrillo in nova laura hæ vitæ bien- reddidit. Cum sacris mysticis operaretur,lux cœli nio integro erant sub manibus,continen.or accedebat tus perinde atque columna affulgens eum circum S.Quiriacum in antro magni Charitonis, et magnum dedit, veluti voce emissa quanta vitæ puritate vir is ab hoc sancto percipiebat emolumentum et utilita- esset indicans. Et quo quisque eorum animo esset, tem,cum bic tunc centum et septem vitæ annos nu- qui ad sacram communionem percipiendam acce meraret. Hæc in hujus Quiriaci Vita 30 Septemb. debant, per arcanam revelationem perspiciebat; cujus auctorem opinatur Baronius Cyrillum, quod quod clarissimum prorsus sanctimoniæ ejus sum nobis adhuc dubium nuncest,istic plenius discutien- mæ indicium fuit.Migravit autem vir beatus ad Do dum.Eumdem existimabat scripsisse Vitam S.Theo- minum cum nonaginta et septem annos exegisset, dosii,quod 11 Januarii nobis baud probari diximus. Leone Magno imperante. Vita moderatus, et mori 10. Vitam hanc a Cyrillo conscriptam, intexuit bus perquam simplex fuit; colore candidus, et ad suis sanctorum Vitis Metaphrastes 20 Januarii, femora usque promissam, eamque densam, habens quam Latio a Gentiano Herveto donatam vulgavit barbam. De quo illud historiæ memorant.Cum mo Aloysius Lipomanus tom. V et ex eo Laurentius Su- nachus quidam moreretur,qui egregiam virtutis et rius; et in compendium redactam, Zacharias Lip- castitatis famam obtineret, impudicus autem pror pelous, et Franciscus Haræus, eamque variis locissus esset, sanctum hunc virum angelum horrenda inseruit Historiæ ecclesiasticæ Baronius. Nos eam specie tridente gravi animam illius, crudelem in damus collatam cum ms. Graco, sed (pro dolor!) modum e corpore extrahentem vidisse: et vocem mutilo; nam pauca principio deeront, plura sub fi- simul cœlitus, occulta turpitudinis facinora aperte nem a num.97.Ex hoc ea suppleta, quæ num. 64, revelantem, audisse. Alium quoque pauperem 65 et 66, referuntur, a Gentiano omissa, quorum quemdam nudum in solo jacentem ab eo conspec tamen mentio est in Menæis et apud Nicephorum. tum esse, lacerum prorsus et pannis vilibus obsi de quo mox. Prologum præfigimus, qui Vitæ ms. tum: cujus animam qui multi ei præsto aderant,an S.Sabæ annexus erat, et huc potius pertinet. Ex- geli reverenter evocarint; cui David quoque cum punxerat eum Metaphrastes, alio substituto, quod summi concentus cithara sua adfuerit, carminibus ei fere solemne, ut passim cernere est toto hoc illam veluti demulcens atque producens. opere,et jam proximis diebus 22 Januar. in Actis §IV.Ætas S. Euthymii,discipulorum,successorum S. Anastasii Persæ, et 23 in Actis S.Joannis Elee el sex patriarcharum Hierosolymitanorum. mosynarii.Cætera post prologum genuinus Cyrilli fetus sunt, et sat sua se conformitate vindicant. 12.Historiam S.Euthymii, ejusque successorum, Nec usquam a Vita discrepant S.Sabæ, quam ple- deducit Cyrillus ad sua tempora,quibus acta ejus, niorem dabimus 5 Decemb.olim plurimis ante æeta- S. Sabæ et S. Joannis Silentiarii scripsit. Idem tem Metaphrastæ annis Latine redditam, e qua præstitum in Actis S. Quiriaci, sive a Cyrillo, seu prologum hic restituimus, utpote priori libro præ- quo alio illius æquali et socio. Accurata locorum, fixum ab auctore. Nam secundum librum oratio- ac potissimum temporum et personarum, ratio ha nemve ipse Cyrillus Vitam S. Sabæ indigitat in bita.Indictiones, consulatus, anni imperatorum et ipsius Sabæ et S. Joannis Silentiarii Actis,hæcque patriarcharum Hierosolymitanorum diligenter ex tertium locum occupant. pressi. Quare operæ pretium duximus eos breviter veluti in tabella ob oculos ponere. Nascitur S.Eu thymius quarto consulatu Gratiani an. Ch. 377, indictione V, forte Junio mense, ut ad vitam n. 3. Patre mortuo offertur Otrejo episcopo tertio post anno sub initium Theodosii imperatoris: educatur in studiis: adultus initiatur sacerdotio: abit Hiero solymam anno ætatis 29, Christi 406, habitat juxta lauram Pharan. Quinque in Pharan transactis an nis, secedit ad speluncam, an. Ch. 411. Exstruit inferius monasterium S. Theoctisti. Provectior canisque conspersus ædificat aliud monasterium in solitudine Engaddi: lauram, a suo dein nomine cognominatam, condit.Templum lauræ a Juvenale episcopo Hierosolymitano dedicatur, cum annos na tus esset 52, a Christi nativitate 429, volveretur. Ephesi synodus œcumenica congregatur an. Ch. 434, 22 Junii, ætatis S. Euthymii 54. Nascitur S. Sabas imp. Theodosio xvII consule, mense Ja nuario an. Ch.439. Moritur Theodosius Junior an. Ch. 450,sub ejus finem nascitur S. Quiriacus cir 11. Euthymii meminit Nicephorus Callistus lib.xiv variis locis; nominatim isthæc scribit lib.xiv,cap. 52: Sub eodem Marciani imperio magnus etiam ille et inclytus Euthymius in Palæstina excelluit. Qui sub Valente quidem ex promissione natus, a magno autem Otreio et Acacio Melitinensis Eccle siæ episcopis rite doctus atque eductus: deinde in presbyterorum ordinem allectus, sacrarum tantum rerum curam gessit. Postea in Palæstina una cum admirando Theoctisto in antro quodam virtutis sta tait officinam, multisque et variis cellis, sanctioris philosophiæ mellis stipandi gratia constructis, in gens condidit monasterium. In tantum autem vir tate enituit,ut cum canon esset et formula instituti monastici, tum miraculis etiam edendis præclarum obtineret nomen.Nam Persarum cujusdam tribuni filium morbo liberatum ad incolumitatem reduxit, et coeli januas aperuit, atque sterili terræ fertilita tem orationibus conciliavit. Effecit etiam, ut ex paucissimis plurimi panes fierent, quibus quadrin

col. 317–318page 72 of 391
PG 114:317ἀδικεῖν δολεῖν, δολίως ἀεὶ πλέγειν κατεγνωκότα· καὶ εἰ μέντοι καὶ πολλοῖς οἱ τοιοῦτοι δοκοῖεν εἶναι δίκαιοι, ἀλλά γε τῷ τὰ κρύφια εἰδότι καὶ τοὺς νεφροὺς καὶ τὰς καρδίας ἐτάζοντι, οὐδαμῶς λήσουσιν. Ἐπεὶ δὲ τοιαῦτα παρεδίδου τὴν ψυχὴν καὶ δίκαια βουλεύεσθαι ἐπεχείρει, ἦλθεν εἰς τοὺς πολλοὺς ἡ φήμη ὡς οὐδὲν φαῦλον ὁ νέος οὗτος ἐργαζόμενος, πᾶσαν ἀρετὴν καὶ σωφροσύνην ἀσκεῖ· καὶ οὐδεὶς τῶν εἰδότων αὐτὸν οὐκ ἐθαύμαζε. Συνέβη δὲ τότε, Ἰουστινιανοῦ τοῦ βασιλέως τὴν ἐπαρχίαν ἐπισκεπτομένου, κἀκεῖθεν διαγόντων τῶν στρατευμάτων, καὶ πολλοὶ τῶν στρατιωτῶν εἰς τὴν πόλιν εἰσήρχοντο, τοὺς πολίτας λυμαινόμενοι καὶ ἀδικοῦντες πολλαχῶς. Τῆς δὲ τοιαύτης ἀδικίας καὶ παρανομίας τῶν στρατιωτῶν ἀκούσας ὁ Δαβὶδ οὐκ ἠνέσχετο τὴν ψυχήν, ἀλλὰ σφοδρῷ τῷ ζήλῳ κατεχόμενος, πρὸς τὸν στρατηγὸν τῶν στρατευμάτων ἀπῄει, κατηγορῶν καὶ διελέγχων τοὺς ἀδικοῦντας· καὶ πολλοὶ μὲν ἐκολάσθησαν, πολλοὶ δὲ καὶ τῆς ἐπαρχίας ἐξωθήθησαν. Ἔνθεν τοι καὶ ὁ στρατηγὸς ἐκεῖνος ὡς εὔνουν καὶ γενναῖον ὁρῶν τὸν νεανίαν πρὸς αὐτὸν ἐφιλοφρονεῖτο, καὶ στρατείας τε αὐτῷ ἀρχὴν καὶ ἀξίωμα ἐπεδίδου. Ὁ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐδέχετο, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου τούτου τὴν πᾶσαν ματαιότητα καὶ ὀλιγοχρόνιον δόξαν κατελύων, εἴς τι μοναστήριον εὐθὺς ἀπεχώρει, καὶ τῷ Θεῷ ἑαυτὸν ἐξ ὅλης τε ψυχῆς καὶ διανοίας ἐπιδοὺς, μοναχικὸν βίον ᾑρεῖτο. Εἶτα ἐκεῖσε πλεῖστον διατρίψας χρόνον, οὕτω τὴν ψυχὴν ἐν παντοδαπαῖς κατεκόσμει ἀρεταῖς, ὡς πᾶσι τοῖς ἐν τῷ μοναστηρίῳ θαῦμα εἶναι, ὑπεροχήν τε καὶ τελειότητα τοῖς ἄλλοις παρέχεσθαι. Ὡς δὲ τὴν ψυχὴν ἱκανῶς κατηγλάϊσεν ἀρετῇ, ἠθέλησεν αὐτὴν καὶ τῇ ἀκριβεστάτῃ ἀσκήσει τελειοτέραν ποιήσαι, καὶ τελείαν ὁδὸν ἀρετῆς καταλαβεῖν. Ἔρχεται τοίνυν ἐπὶ τὸ ὄρος τοῦ Ἄθω, ἔνθα καὶ πολλοὶ τῶν θεοφιλῶν ἀσκητῶν ἐν τοῖς σπηλαίοις διαιτώμενοι, ἐν μεγίστῃ ἀρετῇ καὶ ἄσκησει τὸν βίον διῆγον. Ἐκεῖ δὲ γενόμενος πρός τινα τῶν ἐπισήμων ἀσκητῶν ἐλθὼν ἠρώτα εἰ δυνατὸν εἴη ὑπ᾽ αὐτὸν ταχθῆναι μαθητήν. Ὁ δὲ ὁρῶν τὸν νεανίαν προθυμίᾳ τε πολλῇ χρώμενον, καὶ τὸ ἦθος ἀνεξίκακον καὶ ταπεινόφρον ἔχοντα, εἰσεδέξατο αὐτὸν καὶ τῆς ἀσκήσεως κοινωνὸν ἐποίησεν. Καὶ δὴ παρ᾽ αὐτῷ οὐκ ὀλίγον χρόνον διαμείνας, ἐν νηστείαις τε καὶ ἀγρυπνίαις καὶ ταῖς ἄλλαις ἀσκήσεσι τὴν ψυχὴν τελειώσας, εἰς τοσοῦτον ἀρετῆς ἀνῆλθεν ὡς καὶ τὸν καθηγητὴν αὐτοῦ ὑπερβαλέσθαι. Ἐνθένδε τοι μετέβη εἰς ἑτέραν ἔρημον τελειοτέραν, ἵνα μόνος ὢν μόνῳ τῷ Θεῷ σχολάζῃ, καὶ τελειοτέραν ἀρετῆς ἐπίδοσιν λαμβάνῃ. Ἔνθα δὴ πολλὰς μὲν ὁδοὺς ἀρετῆς ἐξεπόνησε, πολλοὺς δὲ καὶ τοῦ πονηροῦ κατεπάλαισε πειρασμούς, ἱκανήν τε ἐν αὐτοῖς νίκην ἐπεδείξατο.
col. 319–320page 73 of 391
PG 114:319ίσαντι μεν πρώτον υἱὸν ἕνα. Καὶ ταῦτα εἰπόντι, ὁ υἱὸς αὐτῷ μεταδίδωσι τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· καὶ οὕτω διαλύεται ἐκεῖ, παρὰ τῷ υἱῷ καταλιπὼν ἑαυτόν. Οὐ μετὰ πολὺ δὲ καὶ αὐτὸς τελευτᾷ. ΙΔ. Ἀκολούθως δὲ μετὰ τοῦτον τελεῖται Σωσιπάτρου τοῦ ἀποστόλου μνήμη, ὃς ἦν ἐκ Πατρῶν, γεννηθεὶς ἐκεῖ· ἐν τῇ κλίσει δέ ποτε τοῦ Παύλου τοῦ ἀποστόλου γενόμενος, μαθητὴς αὐτοῦ κατέστη, καὶ συνεχῶς αὐτοῦ εἴχετο, μέχρις οὗ πρεσβύτης ἐγένετο. Ὑπῆρχε δὲ ὁ Σωσίπατρος ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ Κυρίου συγγενῶν. Ἀρσένιον δέ τινα καὶ Ἀπολλώνιον μαθητευσάμενος, ἐδίδαξε τε αὐτοὺς τῆς κατὰ Χριστὸν πίστεως τὰ μυστήρια, καὶ τῶν ἐθνῶν τοὺς ἀπίστους ἐπεστρέψατο, μεγάλα δὲ καὶ θαυμάσια εἰργάσατο, εἴς τε τὸν Θεὸν ἐπίστρεψε, καὶ ἐπὶ γήρως ἐτελεύτησε, τὴν ψυχὴν τῷ Κυρίῳ παραθέμενος. ΙΕ. Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν καιρὸν ἐτελεύτησαν οἱ θεοφόροι πατέρες ἡμῶν Γαβριὴλ καὶ Νικόλαος ἐν τῷ Ἁγίῳ Ὄρει, οἱ ἐκ νεότητος αὐτῶν ἀσκητικῶς βιώσαντες, ἐν παντοίοις πόνοις καὶ ἀγῶσι, νηστείαις τε καὶ ἀγρυπνίαις, καὶ δάκρυσι, τοιαύτης ζωῆς ἐπιμελόμενοι, ὥς τε καὶ θαύματα ἐνεργεῖν αὐτοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀξιωθῆναι. εἰπὼν δέ, ὅτι προσεύξεταί τε ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἐν πολλοῖς αὐτῆς ἀντιλήψεται πράγμασιν, ἀνεχώρει. Ἐπεὶ δὲ ἀπεστράφη, εὑρίσκει ἐκεῖσε παιδίον ἐκκείμενον, ὃ λαβὼν ἀνέτρεφε. Καὶ τοῦτο ἡ γυνὴ μαθοῦσα, ἐζήτει παρ᾽ αὐτοῦ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ παιδίου· αὐτὸς δὲ ἀπεκρίνατο, ὅτι ἡ γυνὴ τοῦτο ἐξέθετο, ἀπαλλαγῆναι θέλουσα τοῦ φορτίου τῆς ἀνατροφῆς. Μετ᾽ οὐ πολὺ δὲ οὕτω τε διαλυθεὶς ἐκ τοῦ σώματος, ὡς ἐν ὕπνῳ κοιμηθείς, πρὸς Κύριον ἐξεδήμησε. ΙΣΤ. Τούτοις δὲ συνεορτάζεται καὶ Ἰαννουαρίου ἱερομάρτυρος μνήμη, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ· Φηστὸς γὰρ ἦν, καὶ Δήσιος, καὶ Σωσία, καὶ Ποκούπολος, καὶ Εὐτύχιος, καὶ Ἀκουτίων. Ἦσαν δὲ ὁ μὲν Ἰαννουάριος ἐπίσκοπος Βενεβεντίου, οἱ δὲ ἄλλοι, ὁ μὲν τῶν διακόνων, οἱ δὲ τῶν λαϊκῶν. Καὶ πάντες μὲν ἦσαν ἐν τιμῇ παρὰ τοῖς Χριστιανοῖς· ἐπὶ δὲ Διοκλητιανοῦ τοῦ τυράννου συλληφθέντες, καὶ πολλὰς βασάνους ὑποστάντες, τελευτῶντες ξίφεσιν ἐτμήθησαν τὰς κεφαλάς, καὶ τῆς τῶν ὁμολογητῶν δόξης ἠξιώθησαν. ΙΖ. Τελεῖται δὲ καὶ ἡ μνήμη τοῦ ἁγίου μάρτυρος Θεοφίλου· τοῦτον γὰρ κατηγόρησαν τοῖς ἄρχουσι, καὶ ἀχθεὶς ἐπὶ τὸ κριτήριον, πολλὰ μὲν ἔπαθε, πλεῖστα δὲ ἔδειξε τῆς εὐσεβείας τεκμήρια, καὶ ξίφει τελειωθεὶς, τοῦ τῶν μαρτύρων χοροῦ κατηξιώθη.
col. 317–318page 72 of 391
PG 114:318εἴ τις αὐτὸν ζηλοῦν ἐθελήσεις, καὶ ζῶν ἂν ὁ τοιοῦτος καὶ τελευτήσας ὀνομαστότατος γένοιτο. Αρκτέον οὖν ἤδη μοι τῶν κατ' αὐτὸν ἄνωθεν, καὶ ἀκοπῖς ὡς οἷόν τε δοτέον 5. Β΄. Αρτι του δυσσεβοῦς Ἰουλιανοῦ μετὰ τῆς ἀρχῆς ἀθλίως καὶ τὴν ζωὴν καταστρέψαντος, εἶτα μετ' ὀλίγον καὶ εἰς Ουάλεντα μετελθούσης τῆς βασι λείας, πόλεμοι πανταχόθεν τῆς Ἐκκλησίας ὑπὸ τῆς πικρᾶς ᾿Αρείου κοινωνίας χαλεποί περιέστησαν, καὶ; τοῦ Ἑλληνισμοῦ λήξαντος, ὁ τοῦ ᾿Αρειανισμοῦ πόλε μος ἰσχυρῶς ἐκράτει, καὶ τὰ τῶν Ἐκκλησιῶν ἐνόσει περιφανῶς. Ην δέ τις ἐν τῇ πρὸς Εὐφράτην Μελιτηνῇ ὁ τῆς ᾿Αρμενίας, ὄνομα Παῦλος, γυναικί Διο νυσία καλουμένη συζῶν, ἐπιφανεῖς ἄμφω καὶ τὴν ἀρετὴν καὶ τὸ γένος. Στεῖρα δὲ ἡ γυνὴ καὶ παίδων ἔρημος οὖσα, οὐ μέτριον ἡγεῖτο τὸ πάθος, οὐδὲ οἷον ὀλίγης ἀξιοῦν φροντίδος, ἀλλὰ μερίμναις τὴν ψυχὴν; ὀξείαις ἐβάλλετο, καὶ ὀδύναις ἐκόπτετο, καὶ τὰ σπλάγχνα καὶ τὴν καρδίαν τῷ τῆς ἀπαιδίας πυρί διεπίμπρατο, καρποῦ κοιλίας ἐφιεμένη· ὁ πράγμα γυναιξὶ ταῖς πλείωσιν εὐκταιότατον, ὀφθαλμοῖς ἥδιστον ὄν, καὶ ἱκανὸν αὐτοῖς περιθεῖναι δόξαν, καὶ μὴ ταπεινὸν ὁρᾶν μηδ' ἀπαῤῥησίαστον εἰς τὰς τῶν ἀνδρῶν ὄψεις παρασκευάσαι. Οὕτω τοιγαρούν ἔχουσα, καὶ συμφοράς τοιαύτῃ πιεζομένη, πρὸς τὸν πλησίον Πολυεύκτου τοῦ θείου μάρτυρος ναὸν μετὰ του συζύγου ἀφινομένη (ἐλάμβανε γὰρ καὶ τῆς εὐχῆς κοινωνὸν, ὃν καὶ τῆς λύπης ἀναγκαίως εἶχεν), ἐπὶ πολλαῖς ἡμέραις ἐν τούτῳ τῇ προσευχῇ προσ τόρευον. Λυθῆναί τε αὐτοῖς τὰ δεσμὰ τῆς στειρώσεως ᾔτουν, καὶ καρπὸν οἰκείων ὠδίνων ἰδεῖν ηύχοντο, η Ν ατὸς δέ ποτε καταμόνας εὐχομένοις αὐτοῖς, θεία τις ἐπιφαίνεται ὄψις, Εὐθυμείτε, λέγουσα, εὐθυμεῖτε ἰδοὺ γὰρ δίδωσι πατὸς ὑμῖν ὁ Θεός, εὐθυμίας τε τήν κλήσιν φερώνυμον, καὶ τοὺς τρόπους ἀξίους ἐκείνη; «» ἔχοντα· ἐπὶ δὲ τῇ αὐτοῦ γεννήσει καὶ εὐθυμίαν ταῖς αὐτοῦ ᾿Εκκλησίαις δίδωσιν ὁ Θεός. Γ΄. ᾿Εκεῖνοι μὲν οὖν τηνικαῦτα τὸν καιρὸν τῆς ὀπτασίας διὰ τὸ παράδοξον τῆς θέας ἐπισημήναν τες, ἀνέστρεφον οἴκαδε, καὶ θεῷ πάλιν ἀναθεῖναι τὸ γεννηθὲν ἐπηγγέλλοντο. Μετὰ μικρὸν δὲ καὶ ὁ τῆς γαστρὸς ὄγκος τὴν κύησιν ἠγγυᾶτο, καὶ χαρᾶς ἡ Διονυσία τὴν ψυχὴν ἐπληροῦτο. Επειτα γεννηθέντος αὐτοῖς τοῦ παιδὸς, ἐπὶ τῆς τετάρτης Γρατιανός ὑπατείας, τοῦτον μὲν, συνάδοντα τῇ ὀπτασία ποιοῦντες, Εὐθύμιον ονομάζουσι. Τῇ ὀπτασίᾳ δὲ καὶ τὸ ἔργον ἐπηκολούθει καὶ ὁ κατὰ τῶν ὀρθοδόξων πό ἀντιδόσεων. παραδοτέον φιλοθέοις ταύτα διηγητέον. • Μελιτινῇ
col. 319–320page 73 of 391
PG 114:320λεμος, ἀρχὴν ἐλάμβανε διαλύσεως, καὶ ἀνέπνεον ἤδη τοῦ χαλεπού χειμῶνος αἱ ᾿Εκκλησίαι, καὶ ἔπρ ὑπέλαμπεν εὐσεβείας, καὶ εἰς εὐθυμίαν αὐταῖς τὰ σκυθρωπὰ μεταβάλλετο. ᾿Απὸ γὰρ τῶν Κωνσταν του χρόνων διωγμοῦ ταῖς Ἐκκλησίαις ἐπικειμένου, ἔν τε τοῖς Ἰουλιανοῦ τοῦ τυράννου καιροῖς, ὥσπερ ἤδη φθάσαντες ἐδηλώσαμεν, καὶ τοῦ μετέπειτα τῆς Εφας Ουάλεντος βασιλεύσαντος, οὐκ ἔλαττον ἢ τεσ σαράκοντα χρόνους τῶν Αρειανών μέγα κατὰ τῆς εὐσεβείας πνευσάντων, Εὐθυμίου τοῦ φερωνύμας κληθέντος, ἤδη γεννηθέντος, τὰ σκυθρωπὰ πάντα τῶν Ἐκκλησιῶν διελύετο. Οὐάλης μὲν γὰρ οὔπω τοῦ πέμπτου μηνός μετὰ τὴν Εὐθυμίου γέννησιν παρ ελθόντος, ἐπιστρατεύσας Βαρβάροις, ταράττουσι τὴν Θρᾳκῶν ἀδεῶς καὶ ληϊζομένοις, καὶ τὰς δυνά μεις περικοπείς, δίκην ὕστερον καὶ αὐτὸς τῆς θεομαχίας ἀξίαν ἔτισε. Πρός τινα γὰρ οἱ Βάρβαροι φεύγοντα κώμην περὶ ᾿Αδριανούπολιν οὖσαν κατα δραμόντες, αἱροῦσί τε αὐτὸν αἰσχρῶς, καὶ τῇ κώμῃ συγκατακαίουσι, προοίμιον ὥσπερ τοῦ ἐκεῖθεν πυρός, τὸ ἐνταῦθα πρόσκαιρον τοῦτο δεχόμενον. Δ΄. Τρίτῳ δὲ μετὰ ταῦτα ἐνιαυτῷ, Παῦλος μὲν ὁ τοῦ Εὐθεμίου πατήρ καταλύει τὸν βίον· ἔρημος δὲ μετὰ τοῦ παιδὸς ἡ μήτηρ καὶ χήρα καταλειφθείσα, τῷ ἀδελφῷ πρόσεισιν Εὐδοξίῳ, τὸ τέκνον ἐπαγομένη ὄντινα δὴ σύνεδρον Οτρήϊος ὁ τῆς κατὰ Μελιτηνὴν προεστώς Εκκλησίας πεποίητο· καὶ πρὸ τῶν γονά των αὐτοῦ θεῖσα τὸν παῖδα, ἐδεῖτο θερμῶς, δάκρυα τῶν ὀφθαλμῶν ἀφιεῖσα, καὶ ταῦτα πειθούς εἶναι ; φάρμακον ἰσχυρὸν πιστεύουσα· ἐδεῖτο δὲ, τό τε νήπιον καὶ αὐτὴν οἰκτεῖραι καὶ προσαγαγεῖν Οτρηΐῳ τὸν παιδα, καὶ αὐτῷ ἀντὶ πατρὸς ἀναθεῖναι. Η μὲν οὖν μήτηρ κατά γνώμην ἐκβᾶσαν αὐτὴ τὴν αίτησιν εἶδεν, Οτρηΐῳ τε ὁ παῖς ἀνετίθετο, καὶ δι' αὐτοῦ τῷ Θεῷ, καθάπερ πολλῷ πρότερον ὑπὸ τῆς ᾿Αννης ὁ Σαμουήλ. Ε΄. Οτρήϊος δὲ τοῦτον ἰδὼν, οὐχ ἁπλῶς εἶδεν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ βάθος ἅμα τῆς ψυχῆς εἰσεδύετο, και τινων αὐτῆς ἀποῤῥητοτέρων ὡς ἐνῆν κινημάτων, οξύτατα στοχασάμενος. Μαθὼν δὲ καὶ τὰ τῆς στει ρώσεως τῆς μητρός, καὶ τὰ τῆς θειοτέρας ἐπιφανείας, καὶ ὅπως εὐχῆς ἔργον ἡ σύλληψις ήν, και ὡς εἶεν αὐτὸν οἱ γονεῖς καὶ πρὸ τῆς γεννήσεως καθαγιασάμενοι τῷ Θεῷ, προφήτης τοῦ μέλλοντος ἀψευδὴς ἦν. Καὶ ὄντως, ἐπαναπαύσεται τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, ἐπὶ τὸ παιδίον τοῦτο, φησίν. Εἶτα και βαπτίσας αὐτὸν, καὶ τῶν τριχῶν ὅσα νόμος τοῖς παισὶν ἀποκείρας, τῷ τῶν ἀναγνωστῶν ἐγκρίνει βαθμῷ. Τὴν μὲν οὖν μητέρα Διονυσίαν, οία διηνεκώς
περὶ τὰ θεῖα σχολάζουσαν, διάκονον τῆς ὑπ' αὐτὸν Εκκλησίας χειροτονεῖ᾽ τὸν δὲ παῖδα εἰσποιησάμενος, οὐ τροφεύς μόνον αὐτῷ καὶ παιδαγωγός, ἀλλὰ καὶ πατὴρ καὶ μήτερ διαθέσεως νόμοις ἐγίνετο· οὐ τῷ παιδὶ μᾶλλον ἐντεῦθεν, ἢ ἑαυτῷ χαριζόμενος, καὶ παιδὸς εἶναι τοιούδε κηδεμὼν ἐφιέμενος. Εὐθυμίου τοίνυν οὕτως ἐν πρώτης ηλικίας ανατεθέντος Θεῷ, καὶ τοῖς ἐκκλησιαστικούς καταλόγοις ἱερῶς ἐνταγέν τος, καταπόδης εὐθὺς καὶ Θεοδόσιος ὁ Μέγας ἐγκρατής τῆς βασιλείας καθίσταται· καὶ οὕτως ἐν ταὐτῷ τοῖς τε πολιτικοῖς πράγμασιν ὁ Θεὸς καὶ ταῖς ᾽Εκκλησίαις εἰρήνην παραδόξως ἐπιβραβεύει· τοῖς μὲν τὸν Θεο δάσιων ἀπονείμας, ταῖς δὲ τὸν Εὐθύμιον χαρισάμενος ὥστε συμβαίνειν ἐπ᾿ αὐτοῖς ἀκολούθως τοῖς ὀνόμασι καὶ τὰ πράγματα. 5. Προϊοντος δὲ τοῦ χρόνου, καὶ τοῦ παιδὸς ἤδη τῶν νηπίων ἀμείβοντος ἡλικίαν, γραμμάτων διδα σκάλοις αὐτὸν ὁ ἐπίσκοπος ἐγχειρίζει. Οἱ δὲ ἦσαν ᾿Ακάκιος καὶ Συνόδιος, εὐγενείᾳ τε καὶ συνέσει καὶ σωφροσύνῃ τῷ τῶν ἀναγνωστών χορῷ διαλάμποντες, καὶ τάς τε θείας Γραφὰς εὖ ἐσκημένοι, καὶ παιδείας ἐρασταὶ τῆς θύραθεν οὐκ ἀμελεῖς ὄντες· οἱ μετὰ πολλοὺς διὰ Χριστὸν ἀγῶνας, καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς κατὰ Μελιτηνὴν Ἐκκλησίας, ἰδίᾳ καὶ κατὰ καιρὸν ἑκάτερος αὐτῶν ἐγχειρίζονται· ὧν πολλοῖς ἡ Μελιτηνῶν πόλις, καὶ εἰσέτι καὶ νῦν ἐντρυφᾷ διηγήμασιν Εκκλησιῶν τε ὡς ἀληθῶς προστασίᾳ καὶ ψυχῶν κηδεμονία προσήκουσι. Παραδοθεῖς τοίνυν τούτοις 5 παῖς, καὶ δαψιλῆ τὰ σπέρματα τῆς διδασκαλίας ἐν τοῖς τῆς διανοίας κόλποις παραλαβών, πολὺν τὸν καρπὸν ἐν βραχεῖ καὶ ὑπὲρ τὴν ἡλικίαν προήνεγκεν. Ωμίλει μὲν γὰρ τοῖς θείαις Γραφαῖς, καὶ φιλο- " πόνως αὐταῖς προσέκειτο. Ηνίκα δὲ τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν καὶ θείων εὑρέ τινα μνήμην αὐτὰς εἰς ἀρε τὴν ποιουμένας, θήραμα οὗτος Εὐθυμίῳ τὸ σπου δαιότατον ἦν, καὶ πόθον εὐθὺς ἐλάμβανε τοῦ ἀνδρὸς, καὶ πρὸς τὸν ὅμοιον ἐκείνου ζῆλον διαθερμαίνετο. Τοιοῦτον γὰρ ἀγαθὴ ψυχὴ καὶ φιλόκαλος, ἀρετῆς πρόφασιν λαμβάνουσα καὶ μετρίαν. Ξυρὸς εἰς ἀκό νην ἐστὶ, δαλὺς εἰς πῦρ, ἵππος κατὰ πεδίου· τοῦτα δὴ τὰ ἀδόμενα. Ωστε πάντα τὸν χρόνον, ἔργον Εὐθυμίῳ φιλοπονώτατον εἶναι 4, τῷ εἰ τῶν θείων Γραφῶν ἐπιέναι τὰς βίβλους, καὶ τὴν τῶν ἐγκειμένων δύναμιν ἐγγράφειν τῇ διανοίᾳ. Ζ΄. Ζηλωτὴς δὲ καὶ τῶν ᾿Ακακίου τρόπων τοῦ διδασκάλου καθίστατο, καὶ αὐτοὺς ὡς δυνατὸν ἐμι μεῖται ὡς μὴ τῶν λόγων τῶν αὐτοῦ μόνον, ἀλλὰ δὴ καὶ τῶν ἔργων μαθητὴς δείκνυται, καὶ ὥσπερ ὁμιλοῦντι τὴν ἀκοήν, οὕτω δὴ καὶ ποιοῦντι τὸν ὀφθαλμὸν ἐμμελῶς διδόναι· τροφῇ πέν, οὐ τῇ
col. 321–322page 74 of 391
PG 114:322ποικίλῃ καὶ συνθέτῃ καὶ περιττῇ, ἀλλὰ τῇ ἀπεριέργῳ καὶ ἀναγκαίᾳ καὶ ἁπλῇ χρώμενος· τὸ δὲ φιλότιμον τῆς τρυφῆς δ, ἐν τοῖς τοῦ Πνεύματος λογίοις τῇ ψυχῇ παρετίθει. Καὶ τὴν μὲν θείαν λειτουργίαν τοῦ ἐκκλησιαστικού κανόνος, ἐν προσοχῇ διανοίας καὶ συντριβῇ καρδίας, κατὰ τοὺς ὡρισμένους καιρούς έκτελῶν, οὐ γέλωτι και ψιθυρισμῷ κατὰ τοὺς πολλοὺς προσέχων, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐπ᾽ ὄψεσι τοῦ Η κοι νοῦ Δεσπότου καὶ βασιλέως πάντων παρεστηκώς, καὶ αὐτῷ κατὰ στόμα διαλεγόμενος. ο Β΄. Τὸν δὲ μεταξὺ χρόνον οἴκοι σχολάζων· οὐκ ἀργολογία τινὶ καὶ ματαίων μελέτη προσκείμενος, ἀλλὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον ἡμέρας τε καὶ νυκτός με λετῶν, καὶ τὸν οἰκεῖον κατὰ καιρὸν προφέρων καρ που, κατὰ τὰ πεφυτευμένα δένδρα παρὰ τοῖς ψαλ μικοῖς ὕδασι. Καιρός τοιγαρούν θυμοῦ καὶ ὀργῆς ἦν & δὲ, τὸ πρᾶον καὶ τὴν ἀγάπην ἐκαρποφόρει. Γαστριμαργίας πάλιν καὶ τρυφῆς ἐπέστη καιρός; τῷ δὲ καρπὸς ἦν εὐγενῆς, ἡ ἐγκράτεια. Καὶ τοὺς μὲν τῆς κενῆς δόξης λογισμούς, μετριοφροσύνῃ, τὴν δὲ τῶν πλειόνων ἐπιθυμίαν, αὐθαιρέτῳ πενία κατά ηγωνίζετο· καὶ οὕτως ἑκάστῃ τῶν ἀρετῶν, τὰς ἀντιθέτους ἐτροποῦτο κακίας. Θ΄. Τραφεὶς δὲ οὕτω καὶ παιδευθεὶς, καὶ διὰ πά σης τῆς τῶν βαθμῶν ἀκολουθίας ἐλθὼν, ὑπὸ τοῦ τηνικαῦτα τῆς Μελιτηνῆς ἐπισκόπου πρεσβύτερος ἀκουσίως, τῆς ἀρετῆς αὐτὸν ἐγχειριζούστις χειροτονεῖται, καὶ τὴν φροντίδα τῶν περὶ τὴν πόλιν μου ναστηρίων τε καὶ ἀσκητηρίων πιστεύεται. Αλλ' ἐπεὶ πόθος αὐτὸν εἶχεν ἐκ παίδων πολὺς ἡσυχίας, πρὸς τὸ τοῦ θείου μάρτυρος Πολυεύκτου σεμνεῖον, καὶ δὴ καὶ τὸ τῶν ἁγίων Τριῶν καὶ τριάκοντα μαρτύρων, ἐφοίτα συνεχῶς, καὶ τὸν πλοῖστον ἐν αὐτοῖς διέτριβε χρό ᾿Ανεχώρει δὲ καὶ αὐτῆς καθάπαξ τῆς πόλεως, μετὰ τὴν μεγάλη τῶν Φώτων ἑορτὴν, καὶ τὰς εὐ κόσμους τῶν νηστειῶν ἡμέρας, ἐν τῷ πλησίον ὄρει διήνυεν· ὁ τότε μὲν ἔρημος δ᾽ ἦν, καὶ τῆς ᾿Αναλήψεως παρὰ τοῖς προσοίκοις ὠνόμαστο, νῦν δὲ μοναστήριόν ἐστιν οὐκ ἀθαύμαστον, ἐγγυτάτω τῆς πόλεως ᾠχο δομημένον, νον. Ι΄. Ἐπεὶ οὖν ταῦτα, καὶ οὕτως ὁ Εὐθύμιος ἐκ πολλοῦ τῆς ἡσυχίας ἦν ἐραστής· ὅ καὶ τὸ εὐκατάστατον αὐτοῦ τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ἔνδον ὑπεδήλου γαλήνην· ἐμπόδιον αὐτῷ τῆς ἀρετῆς εἶναι νομίσας τὴν τῶν μοναστηρίων ἐπιστεσίαν, γυγῇ ὡς εἶχεν ἦν. • τὸ εὐμενῶς, & τροφής, προσφέρων, ἔρημον. σεμνετον,
ἑαυτὸν ἐπιτρέπει, καὶ λάθρα τῆς πόλεως ἐξελθών, ἐνάτῳ καὶ εἰκοστῷ τῆς ἡλικίας ἐνιαυτῷ, κατά προσκύνησιν τῶν ἱερῶν τόπων καὶ σεβασμίων, εἰς Ἱεροσόλυμα προθύμως φοιτᾷ· παραβαλὼν δὲ καὶ τοῖς ἐπὶ τῆς ἐρήμου Πατράσι, καὶ τὴν ἑκάστου πολιτείαν καταμαθών, θερμότερος τὴν ὀρμὴν γίνεται, καὶ πτεροῖς οἱονεὶ κουφίζεται· καὶ ὀξυτέρῳ πρὸς τὸν τῆς ἴσης διαγωγής ζῆλον τῷ κέντρῳ πληγείς, Φαράν ἐκεῖθεν τὴν λαύραν καταλαμβάνει, μιλίοις ἓξ τῆς πόλεως Ἱεροσολύμων διέχουσαν· καί τι κελλίον ἔξω τῆς λαύρας πρὸς ἡσυχίαν πάντοθεν εὖ ἔχον εὑρών, ἐκεῖ τὰς διατριβὰς ἐξῆς ἐποιεῖτο, φοινίκων μὲν κλά δους ἐν αὐτῷ διαπλέκων, καὶ κοινοὺς ἑαυτῷ καὶ τοῖς δεομένοις τοὺς τῶν χειρῶν πόνου; ποιούμενος ἵνα μὴ μόνον ἀβαρὺς κ ᾖ, μὴ πρὸς ἑτέρων χεῖρας ὁρῶν, ἀλλὰ καὶ θεραπεύοι Θεὸν, χεὶρ αὐτὸς μᾶλλον ἑτέροις γινόμενος, Πάσης δὲ τῶν γηίνων φροντίδος τὴν ψυ χὴν ἀπολύσας, ὅλως τῆς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἐλπίδος ἑαυτὸν ἐξαρτᾶ. ΙΑ΄. Ην δέ τις ἐν 1 γειτόνων αὐτῷ, Θεόκτιστος ὄνομα, τὸν αὐτὸν ἐκείνῳ βίον ἀσκῶν, καὶ τῆς ἴσης πολιτείες μεταποιούμενος. Ὁ γοῦν τῶν ὁμοίων ἔρως, καὶ ἡ τῶν πόνων κοινωνία, οὕτως αὐτοὺς τῷ συνδέσμῳ τῆς ἀγάπης συνέδησε, καὶ τοσοῦτον ἀλλήλοις τῇ τοῦ πνεύματος στοργῇ συνεκράθησαν, ὡς ἑκάτερον αὐτῶν ἐν τῇ τοῦ ἑτέρου κεῖσθαι ψυχή, καὶ ἅπερ ἂν ἕτερος αὐτῶν φρονοίη, ταῦτα καὶ θατέρῳ κατὰ γνώμην εἶναι. Οὕτως οὖν ἀλλήλοις ἀδελφὰ φρονοῦντες, ἐπὶ τὴν ἔρημον τοῦ Κουτιλὰ κατ' ἐνιαυτὸν, ὀγδόην μετὰ τὰ Φωτα διεφοίτων ἡμέραν· πάσης μὲν ἀνθρωπίνης χωριζόμενοι συναυλίας, Θεῷ δὲ μόνῳ διὰ προσευχῆς συγγινόμενοι. Καὶ πάντα τὸν μεταξύ χρόνον ἐπὶ τῆς ἐρημίας ἀναστρεφόμενοι, ἕως ἂν ἤ τῶν Βαΐων ἑορτὴ ἐπισταίη. Τηνικαῦτα γὰρ εἰς τὸ κελλίον ἑκάτερος ἐπανῄεσαν, συχνὸν ἐπαγόμενοι τὸν πλοῦτον τῆς ἀρετῆς, ὃν ἀναστάντι Χριστῷ προσ οίσειν ἔμελλον, πολλῷ τοῦ χρυσοῦ τιμιώτερον, ὅπερ αὐτῷ τεχθέντι μάγοι προσήνεγκαν. Επλεονέκτει μέντοι τῇ τῶν ἠθῶν χρηστότητι, καὶ τῇ τῶν τρό πων ἁπλότητι, καὶ τῇ τῆς ταπεινοφροσύνης υπερ βολῇ, Εὐθύμιος ὁ μέγας, καὶ διὰ τοῦτο ηὔξανέ τε καθ᾿ ἑκάστην αὐτῷ ἡ πρὸς Θεὸν παῤῥησία, καὶ δαψιλεστέραν ἐξεκαλεῖτο τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, ΙΒ΄. Πέμπτον δὲ χρόνον εἰς Φαρὰν διατρίψας, ἀποD αίρει κἀκεῖθεν ἅμα Θεοκτίστη, κατ' αὐτὸν δήπου ἀβαρής. Κοθυλάν, Κουτιλᾶ
col. 323–324page 75 of 391
PG 114:324τὸν εἰθισμένον τῆς ἀναχωρήσεως αὐτοῖς καιρόν κα τινα διὰ τῆς ἐρήμου χείμαρρον κρημνώδη καὶ βασί θὺν = παριόντες, καταλαμβάνουσι τι σπήλαιον μέγα πρὸς τῷ βορεινῷ τοῦ χειμάρρου κρημνώ, καθάπερ ὑπό τινος οδηγούσης χειρὸς ἐλκόμενοι. Ησθέντες οὖν ἐπ᾿ αὐτῷ τὰς ψυχὰς, καὶ οὐκ ἀθεεὶ τοῦτο ὑπο δειχθῆναι αὐτοῖς νομίσαντες, ἐκεῖσαι ποιοῦνται τὴν κατοικίαν. "Οπερ ἄρα θηρίων καταφυγὴ πρότερον δν, ναὸς ἱερὸς γέγονεν ὕστερον καὶ ἀγγέλων η κατοικητήριον. Ελάνθανον μὲν οὖν ἐν τῷ σπηλαίῳ μέχρι πολλοῦ, καὶ οὐδεὶς ὁ παραβάλλων αὐτοῖς ἦν, οὔτε τινὸς τῶν πρὸς χρείαν ὅλως κοινωνῶν, ἀλλὰ μοναις ταῖς παραπεφυκυίαις αὐτῷ βοτάναις, ὡς ἔγχωρούν ἦν, ἐτρέφοντο. Κρύπτεσθαι δὲ τὴν ἐκείνων ἀρετὴν ἐπιπλέον, οἶμαι, τοῦ Θεοῦ μὴ ἀνασχομένου (πῶς γάρ; ὅτι μηδὲ κεκλεισμένου κήπου, μηδὲ πηγῆς ἐσφραγισμένης, ἐπὶ πολλοὺς ἡ ὠφέλεια), ἀλλὰ βουλομένου μᾶλλον καὶ ἄλλοις σωτηρίας αὐτοὺς γενέσθαι πρότ φασιν, καὶ ἀφθονόν τι καὶ κοινωφελὲς ἀγαθόν, οἶκο νομεῖται τι τοιοῦτον περὶ αὐτούς ΙΓ΄. Προσάγουσι τινες τῶν τοῦ Λαζαρίου ποιμένων τὰ πρόβατά ποτε τῷ χειμάῤῥῳ, καὶ πρὸς τὸ σπή λαιον ἐπιβαλόντες τὸ βλέμμα, ὁρῶσιν αὐτοὺς ὑπὲρ κεφαλῆς, καὶ τῷ ἀθρόῳ καὶ ἀσυνήθει τῆς ὄψεως διαταραχθέντες, οἱ μὲν ἤ ποδῶν εἶχον εὐθὺς ἔφευγον, έκεῖνοι δὲ τὴν δειλίαν αὐτῶν ἐμμελέστατα ἀφαιροῦντες, προσηνεῖ ὡς εἶχον τῇ φωνῇ καὶ ἡμέραν, Μή φο βεῖσθε, ἀδελφοί, ἔλεγον, μὴ φοβείσθε. "Ανθρωποι γὰρ καὶ αὐτοὶ ο, εἰ καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, τὸν παρ όντα τόπον οἰκεῖν προειλόμεθα. Τότε γοῦν οἱ ποιμένες τὴν ὡς αὐτοὺς θαῤῥήσαντες ἄνοδον, τὸ σπήλαιον τε εἰσελθόντες ὅπερ ᾤχουν αὐτοὶ, καὶ μηδὲν μηδε όλως τῶν χρησίμων τῷ σώματι εὑρηκότες, ὑπέστρεφον τε σφόδρα θαυμάζοντες, καὶ τοῖς ἰδίοις ἕκαστα διεσάφουν. Εἶτα τὸ ἑξῆς, οὐ διέλιπον οἱ τοῦ Δαζα ρίου διάκονοι τῶν ἀναγκαίων αὐτοῖς γινόμενοι οὕτω τοῦ Θεοῦ ταῦτα σοφῶς καὶ φιλανθρώπως οἰκονομοῦντος, ἵνα καὶ αὐτοὶ ὧν ἐδέοντο πρὸς χρείαν τοῦ σώματος, ἔχωσι, καὶ τοῖς τούτων μεταδιδοῦσι, τὸ πολλῷ κρεῖττον, σωτηρίαν ψυχῆς παρέχωσι, ο ΙΔ΄. Ζητήσαντες δὲ περὶ αὐτῶν καὶ οἱ τῆς Φαράν, καὶ μαθόντες ὅπου διάγοιεν, συνεχώς παρ' αὐτοὺς ἐφοίτων, Καὶ πρῶτα μὲν δύο τῶν ἀδελφῶν αὐτοῖς, Μαρινός τε καὶ Λουκᾶς, προσελθόντες, ὑποστροφῆς πάλιν οὐδεμιᾶς ἐμνήσθησαν. ᾿Αλλ' ὑπὸ τῶν λόγων αὐτῶν καὶ τῆς ἀρετῆς, ὥσπερ ὑπό τινων ἀψευδῶν σειρήνων ἀλόντες, ὡς πατράσιν αὐτοῖς καὶ ψυχῶν ἐπιμεληταῖς ἑαυτοὺς ἐγχειρίζουσιν· οὓς καὶ χερσὶν ὁ μέγας Εὐθύμιος ὑπτίαις ὑποδεξάμενος, πᾶσαν ἐκε παιδεύει πολιτείαν ἀσκητικήν· οὕτω καλῶς, ὥστε το κρημνὸν καὶ βαθύ, η ἁγίων. ἡμεῖς.
καὶ χρόνοις ὕστερον οἱ αὐτοὶ καν τοῖς περὶ τὴν κώ μην Μετωπὰ διέλαμψαν τόποις, καὶ μοναστήρια συνεστήσαντο, καὶ Θεοδόσιον ἐκεῖνον τὸν μέγαν, ὃς τῶν κατὰ τὴν ἔρημον ἐξηγήσατο κοινοβίων, εἰς μου ναχικὴν προήγαγον τελειότητα. Πανταχοῦ δὲ τῆς τοιαύτης Εὐθυμίου φήμης ἐν ὀλίγῳ διαβαινούσης, πολλοὶ πρὸς αὐτὸν ὥσπερ ὑπό τινος ὀσμῆς μύρου κεκινημένοι καθ' ἑκάστην συνέῤῥεον, καὶ τούτων ἔκαστος αὐτῷ συνοικεῖν ἐδεῖτο, καὶ ὑπ᾽ αὐτῷ καθε τ'εμόνι ζῆν, καὶ ῥυθμίζεσθαι την ψυχήν, καὶ τὰ πνευματικά εκπαιδεύεσθαι. Αλλ' ἐκεῖνος ἀκέραιον τε καὶ ἄκρατον τὸ τῆς ἡσυχίας ἔχειν καλὸν βουλόμενος, πᾶσαν τῷ μακαρίτῃ Θεοκτίσεῳ τὴν τῶν προσ ιόντων ἐπιμέλειαν ἀνετίθει· καὶ ὅς, παρακούειν ἐκείνου μηδέποτε γνούς, ἀφαιρεῖται μὲν αὐτίκα τὴν ἐντολὴν, πάντα δὲ κατὰ γνώμην Ευθυμίου διατιθεὶς ἦν. βί, ΙΕ΄. Επειτα μέντοι καὶ περὶ τὸν τοῦ τόπου συν οικισμὸν ἠσχολούντο, καὶ συστήσασθαι παρὰ τῷ σπηλαίῳ λαύραν κατὰ τὴν τύπον Φαρὰν ἐσκέπτοντο. ᾿Αλλ᾽ ἡ ἐνοῦσα τῷ τόπῳ τραχύτης, καὶ τὸ μικροῦ καὶ ἄβατον αὐτὸν εἶναι, αυστῆσαι μέν τινα περὶ αὐτὸ λαύραν οὐκ εἴχ· πρὸς αὐτῇ δὲ τῇ τοῦ κρημνοῦ προσβάσει, κοινόβιον οἰκοδομούσι τοῖς ἀδελφοῖς, καὶ τὸ σπήλαιον ἑαυτοῖς εἰς Εκκλησίαν μετασκευάζου σιν 4· ᾧ καὶ προσεδρεύων ἐφ' ἡσυχίας ὁ μέγας Εὐθύμιος, ψυχῶν ἦν ἐπιμελητής, καὶ ὧν ἐκεῖναι δέ χονται πληγῶν ὑπὸ τῆς κακίας, καὶ ὑφ᾽ ὧν πολλάκις τραυμάτων κακῶς πάσχουσιν, ἰατρὸς ἐμπειρότατος. Προσιόντων γὰρ αὐτῷ καθ᾿ ἑκάστην τῶν ἀδελφῶν, καὶ τοὺς λογισμοὺς οὐμενον ἀνακαλύπτειν αὑτῷς διευλαβουμένων, τὸ κατάλληλον ἑκάστῳ πρὸς τὴν τοῦ κακοῦ θεραπείας ἐδίδου φάρμακον, & πείρᾳ καὶ συνέσει καὶ πολλῇ διακρίσει, παρ' ἑαυτῷ συνελέξατο ὡς μικρού καὶ ἐπ᾿ αὐτῷ πληροῦσθαι τὸ τοῦ θείου Ιερεμίου, ὅτι Δοκιμαστήν δέδωκά σε τοῦ λαοῦ μου, και γνώσῃ ἐν τῷ δοκιμάζειν σε τὴν ὁδὸν αυτών. 15' Αμέλει καὶ παρήνει πατρικῶς πολλάκις, καὶ κοινῇ πρὸς αὐτοὺς διελέγετο, ὡς ἄρα δεῖ τοὺς ἀποτασσομένους βίῳ καὶ τοῖς περὶ τὸν βίον, ὑπακοῆς πανταχού φροντίζειν καὶ ταπεινοφροσύνης, καὶ τοῦ μὴ τῷ ἰδίῳ στοιχεῖν θελήματι· καταθύμιόν τε ἀεὶ τὸν θάνατον ἔχειν· καὶ τὴν μὲν κόλασιν δεδοικέναι, τῆς βασιλείας δὲ τῶν οὐρανῶν ἐφίεσθαι· πάντα το πάντα τε τὸν χρόνον πόνοις ἑαυτὸν ἐκδιδόναι, καὶ χειρῶν τέ χνῃ καὶ ἐργασία· καὶ μάλιστά γε ει νέος ἐστὶν οὖ τος, καὶ τὴν ὁρμὴν ὑπὸ τῆς ἡλικίας κεκινημένοι. Τότε γὰρ χρὴ πρὸς τῇ ἄλλῃ περὶ αὐτὸν φυλακή, και πολλῇ τὸ σῶμα ταλαιπωρία καταπονεῖν, ὡς ἂν εἶ τόπον, 4 κατασκευάζουσιν.
col. 325–326page 76 of 391
PG 114:326πειθές τε εἴη τῷ λόγῳ, καὶ τὸ πυρῶδες ἀπομαρχία νηται τῆς νεότητος· καὶ ἵνα μιμηταὶ Παύλου, καὶ ἅμα πληρωταὶ τῶν αὐτοῦ θείων νόμων γινώμεθα, μὴ τὸ τῆς ἀργίας ἁπλῶς ἔγκλημα διαφεύγοντε; (ᾗ γε οὐδὲ τροφῆς ἄξιον κρίνει τὸν οὕτω νωθῆ καὶ ἠμελημένον. Ὁ ἀργος γάρ, φησί, μηδὲ ἐσθιέτω), ἀλλὰ καὶ τὰς αὐτὰς ἐκείνῳ κτώμενοι χεῖρας. Αἱ χείρες γάρ, φησίν, αὗται, ὑπηρέτησαν ἐμοί τε καὶ τοῖς μετ᾿ ἐμοῦ. Ἐπεὶ καὶ τῶν ἀτόπων ἐστὶ, τοὺς μὲν βιωτικοὺς τῶν ἀνθρώπων, γυναίκα καὶ παῖδας καὶ οἰκίαν ὅλην, ἐκ τοῦ τῶν χειρῶν ἔργου διατρέφειν, καὶ τὸν ἐπέτειον αὐτοῖς διαλύεσθαι φύσ ρον, ἀλλὰ καὶ ἀπάρχεσθαι τῷ Θεῷ τῶν πόνων, καὶ εὖ ποιεῖν κατὰ δύναμιν· ἡμᾶς δὲ μὴ καὶ ἄλλοις τοῦ τῶν χειρῶν ἡμῶν καρπού κοινωνεῖν. η ΙΖ΄. Κἀκεῖνα δὲ ἄξια μνήμῃ δοῦναι τῶν ἐκείνου παραγγελμάτων. Παρήνει γὰρ τὴν εὔκοσμοι ἀσπά ζεσθαι σιωπὴν ἐν ναῷ Κυρίου, καὶ μὴ φθέγγεσθαι μηδένα παρὰ τῇ συνάξει των ἀδελφῶν, τῶν ἱερῶν μυστηρίων τελουμένων· μήτε μὴν ἐν ἀριστηρίῳ τῶν ἀδελφῶν εἰς δεῖπνον συνειλεγμένων, ἀφιέναι " τῇ γλώττῃ· ἀλλὰ μένειν ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἡσυχίας ἐν ἀμφοτέροις. ᾿Απήρεσκε δὲ αὐτῷ, καὶ τὸ τῶν ἀδελφῶν ἐνίους, καὶ μάλιστα νέους ὄντας, πλείονα τῆς λοιπῆς ἐν τῷ κοινοβίῳ φανεραν· καὶ δεδημοσιευμένην ἐπι δείκνυσθαι νηστείαν, καὶ τὸν κοινὸν λύειν κανόνα τῶν ἀδελφῶν, ἰδίῳ θελήματι καὶ νόμῳ στοιχούντας. Οὐδὲ γὰρ σαλπίζεσθαι τὸ ἀγαθὸν ἐκεῖνος, οὐδὲ μὴν ἔκδηλον εἶναι καί διακεκηρυγμένον, ἀλλ᾽ ὡς οἷόν τε λανθάνειν ἠδούλετο· καὶ διὰ τοῦτο ἀρίστην ἔλεγεν ἐγκράτειαν εἶναι, τὴν τὸν κόρον φθάνουσαν, καὶ δεομένοις ἡμῖν ἔτι, καὶ τὴν τροφὴν ἱστῶσαν· ὅπερ ἐστὶ τὸ παραμικρὸν τῆς χρείας, τροφῆς κοινωνείν, κρυφίως δὲ πρὸς τὰ τῆς σαρκὸς ἔστασθαι πάθη, καί ἀσφαλῶς πάντοθεν συμπεφράχθαι τοῖς ὅπλοις τῶν μοναχῶν ἔστι δὲ ταῦτα, ταπείνωσις, σωφροσύνη, μελέτη, διά κρισις, καὶ ἡ κατὰ Θεὸν ὑπακοὴ, καὶ τῳ ὄντι θεομίμητος ἀρετή. Τοιαύτης μὲν οὖν παρὰ τῆς ἡδίστης γλώττης εκείνης οἱ ἀδελφοὶ καθ᾿ ἑκάστην ἀπέλαυον τῆς διδασκαλίας. ΙΕ΄. Ἡμῖν δὲ χωρεῖν ἤδη λοιπὸν ὁ λόγος πρὸς τὰ τοῦ παλαιοῦ Τερέδωνος ἀρχεται· δ καὶ πάντες μὲν οἱ πρεσβύτεροι τῶν Πατέρων συμφώνως μοι διηγήσαντο, ἀκριβέστερον δὲ Τερέδων ἐκεῖνος, ὁ τοῦ πλο λαιοῦ τούτου Τερέβωνος ἔκγονος, φυλῆς τε παρὰ τοῖς Σαρακηνοῖς ἄρξας, καὶ μέγιστον εἰς ἐπιφάνειαν ἐν αὐτοῖς ἀπολιπών ὄνομα· χρὴ δὲ τὴν ἀρχὴν ἄνωθεν ὑφᾶναι τοῦ διηγήματος, ἵν' οὕτω μᾶλλον εἰσύνοπτος & λόγος ἡμῖν γένηται. Εν τις παρὰ Πέρσαις "Ελλην ν τῷ. • ἐγκλήματι, ' μηδέ, " ἐφιέναι, τοῖς λοιποῖς.
col. 327–328page 77 of 391
PG 114:327Ασπενέτος ὄνομα, Σαρακηνών φυλῆς ἄρχων γεγενημένος. Διωγμοῦ δὲ παρὰ τῶν μάγων περὶ τὰ τέλη τῆς 28 Ισδηγέρνου βασιλείας κατὰ Χριστιανῶν κινηθέντος, ἔργον ἐκεῖνοι θέμενοι σπουδαιότατον, πάντας θηράσαι Χριστιανούς, τοὺς ὑπ᾽ αὐτοὺς ἅπαντας φυλάρχους, ἀλλὰ δὴ καὶ αὐτὸν ᾿Ασπέδετον, ἀκριβεῖς φύλα και πανταχοῦ ταῖς ὁδοῖς ἐφιστᾶσιν, ἐφ᾽ ᾧ μηδένα Χριστιανών λαθεῖν δυνηθέντα, τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ προσφυγεῖν. Ὁ γοῦν ᾿Ασπέβετος οὗτος, ὁρῶν τὴν πολλὴν ταύτην κατά Χριστιανῶν φορὰν καὶ μανίαν, καὶ οἶκτον αὐτῶν λαμβάνων τῆς συμφορᾶς, οὐ μονονοὺκ ἀπεῖργεν αὐτοῖς τὴν φυγὴν, ἀλλὰ καὶ χεῖρα μᾶλ λον παρείχεν ἱκανῶς συλλαμβάνουσαν. Εφ᾽ οἷς τῷ βασιλεῖ διαβληθεὶς Ισδηγέρδῃ, καὶ τὴν ἐκείνου δείσας ἀπήνειαν, τὴν οὐσίαν εὐθὺς καὶ συγγένειαν, καὶ Τεη ρέφωνα τὸν παῖδα παραλαβών, αυτόμολος ἤκει Ρω μαίοις. Οὓς δεξάμενος ᾿Ανατόλιος (οὗτος γὰρ τότε τῆς Εᾠας στρατηγός Η ἦν), εἰς τὴν ᾿Αράβων τεκατοικίζει, καὶ τὴν ἐκεῖσε Ρωμαίοις ὑποτελῆ τῶν Σαρακηνών φυλαρχίαν ἐγχειρίζει τῷ ᾿Απεβέτῳ, ἐχέγγυον αὐτῷ ποιῶν οὕτω, καὶ δόλου καθαρεύουσαν τὴν ὑποδοχήν. ΙΘ'. Οὕτως οὖν Ῥωμαίοις αὐτοῦ προσκεχωρηκότος, ἐτύγχανε μὲν Γαρέδων ὁ παῖς, ἕως ἔτι ἄνηβος ἦν, καὶ τοῦτο αὐτὴ δηλαδὴ παῖς, δαιμονία πληγείς μά στιγι, μέρος τε τοῦ σώματος ἐξ ἡμισείας τὸ δεξιὸν ἔχων ξηρὸν, καὶ νεκροῖς ὅμοιον, καὶ ἥκιστα ἐνεργόν. Τοῦτο δὲ οὕτως εἶχεν αὐτῷ ἀπὸ κεφαλῆς ἄχρι που δῶν, ὥστε καὶ τοῦ πατρὸς τὸ πολὺ τῆς οὐσίας εἰς Ιατρῶν ἀναλώσαντος χεῖρας, οὐδὲν ὁ Τερέδων τῆς ἐκείνων ἀπώνατο τέχνης. Ἐπεὶ δὲ εἰς τὴν ᾿Αράβων μετώκησαν, ὁρᾷ τι ὄναρ ὁ παῖς, καὶ πρὸς τὴν ὄψιν διυπνισθεὶς, τῷ πατρὶ ταύτην διηγεῖται. Καὶ ὃς αὐ εἶκα μάλα τὸν παῖδα, καὶ πολλοὺς τῶν ὑπ' αὐτῷ Βαρ βάρων, παραλαβών, παρὰ τὸ Εὐθυμίου τούτου καὶ Θεοκτίστου σπήλαιον ἀφικνεῖται. Τῇδε γὰρ ἐλθεῖν ἡ φανεῖσι ὄψις επέσκηπτε. Τοὺς μὲν οὖν ἀδελφοὺς τὸ πλῆθος ἰδόντας, ἀγωνία τε εἰλήφει καὶ δέος, καὶ οὐκ εἶχον ὅ τι καὶ γένωνται Αλλ' ὁ μακαρίτης Θεό κτιστος τὴν δειλίαν ἐκείνην ἐκβαλὼν αὐτῶν τῆς ψυ χῆς, κάτεισι θαρρούντως πρὸς τοὺς Βαρβάρους, καὶ τὴν χρείαν ἔτις αὐτοὺς ἀγάγοι διεπυνθάνετο. Οἱ δὲ, Κατὰ θέαν, εἶπον, ἥκομεν Εὐθυμίου. Καὶ ὁ μακαρι της Θεόκτιστος, ᾿Αλλ' ἐκεῖνος, φησίν, ἡσυχάζει νῦν, καὶ οὐκ ἂν οὔτε εἰς θέαν ἔλθοι μέχρι καὶ τοῦ Σ του τινί, οὔτε μὲν ὅλως εἰς ὁμιλίαν. Τότε λαβόμενος * Ισδιγέρδου. Η στρατηγών,: αὐτοῦ. • γένοιντο. εἴτις. Ι, πυρετον,
ρούμενον ἐν αὐτῇ καὶ θορύβου ξένης ἐκεῖ σφοδρῶς ἀπηχοῦντος, διὰ τοῦτο καὶ ὁδηγεῖν μὲν ἐρχεῖτο πρὸς τὸν τρόπον ἀναχωρεῖν. XXVII. Ἀλλ' ὁ θεῖος Θεοκλήτος, οὐκ αἶτ' ἔλεγε νθρώποις λόγον πολλαπλάσιον, καὶ ὅλον πάλιν αὐτὸ δὲ ὑπέτεμε, θύρωσέν τε πάντας, καὶ κοινόν τι σύστημα θεοειδὲς συλλαβὼν καὶ ἐκεῖσε συναγαγὼν τὸν κατ' αὐτὸ κεφάλαιον 4 ὅλον εἰς ἑαυτὸν συμπεριλαβὼν συνήγαγεν, ἔπειθε μεθ' ὧν εἶχε πρὸς τὰς θύρας ἀνελθεῖν ἐπεσπείσθη τοῖς σεσηρόσι καὶ τοῖς πλήθεσι. Τέλος εἴρηταί τι καὶ δόξαν ἐπὶ χωνείαν τῷ ἔθνει, μηδὲ τοῦτο ἀπολιπεῖν. XXVIII. Ταῦτα μὲν πρὸς ὑπόμνησιν τῷ κατὰ τὴν πόλιν ἔλεγεν ὡς εἰς ἐπ' ἐκείνοις πάνυ δεούσαις λόγοις ἐπεδείκνυτο. Εἰς ὁρμὴν ἦλθε βαρέως ὅπως ἐν αὐτοῖς ἀξιωτέρους εἶναι ἐδόκει καὶ εἰς ἔριδα, Μελέτιόν μὲν τῷ γένει, οὐκ ἀρχὴ δὲ τῆς αἱρέσεως βρότου, ἔλεγεν εἶναι τοῦτο, μηδὲν ποιεῖν ὅλον ἢ τηρεῖν, εἶτα ἀκοντιζόμενος, 219 καὶ τοῦ τῆς Μερὴς δέδωκεν ἀρχαγέτην. 219 οὕτω εἰς τρεῖς ὁμιλίας καθ' ὧν φθάσαν ἤκουεν, καὶ νῦν ἑδόμαν ζητηθέντων, ὡς πρόσθεν ἐξελέγχεσθαι εἵλετο, εἰ καὶ τὰ τέλη ἐκεῖθι, καὶ αὐ τὸν θαυμάσαι, ὥσπερ ἐκεῖ ἐβεβαιοῦτο ἔν τε ἀλλοτρίοις καταγέλαστα ἀπάγεσθαι, ἤδη νοεῖ τὸ εἰρημένον ἀκοῦσαι ἐκ γὰρ αὐτοῦ τοῦ εἰπεῖν, τοὺς ἁγίους θεοφόρους πατέρας κατηγόρει σφῶν αὐτῶν ἐπικαλουμένους τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, σοῦ ὁ ἀγαγώ, καὶ θύεσθαι ἔλεγεν ὡς εὐαγγελικὴν τελεῖσθαι ἕν τισιν ἐπὶ χώρας ἐνεγκεῖν· ἡ δὲ αἰσχύνη τῆς χρήσεως ἐπεδείκνυεν εἰς ἑαυτόν. XXIX. Ἢν δὲ τὴν πρώτην εἰσδοχὴν λαβεῖν τοῦ συνεδρίου ἐνεγκεῖν, ὅπου πλέον ἐν τοῖς ἀρχίοις παρεδήλου· εἰδέναι κατὰ δόλον ἢ ἀγνωμοσύνην ἄλλοτε πλαγίως ἰόντα. Εἰς τὸ ὁρᾶν (35) ἐκεῖ ποσοῦτον τὰς ἐπόψεις ὡς σπανίαν ἐπίδειξιν εἰπεῖν ἄξια. XXX. Καὶ ἀπέβαινεν εἴ τι Ἀριστοβούλῳ ἐν τοῖς τοιούτοις εἰκὸς παρεῖχε καταπλῆξαι πολλοὺς ἰδεῖν. Κεφάλαιον αὐτοῦ φίλιον, ἀλλ' ὡς φίλιον ἐν λόγοις ποικίλοις πνεύματι κατεχόμενον ἡμῶν. XXXI. Καὶ ἀφεὶς Ἀριστοβούλῳ γεν τοῦτον χρηστίαις πεποιθὼς ἐν πολλοῖς εἰπεῖν. Κεφάλαιον εἰπεῖν δῶρον ἐν τοῖς ζῶσιν, αὐτῷ δὲ ὁρμὴ κύρους τοῖς μεγίστοις ἀγαγεῖν εἶχεν, εἰ μὴ πνεῦμα πολλαπλάσιον ἐν τοῖς τοιούτοις ἀπήγαγεν ἡμᾶς.
col. 329–330page 78 of 391
PG 114:329πιστεύσας, κάτεισιν εὐθέως πρὸς τοὺς Βαρβάρους, καὶ ὑπερευξάμενος θερμῶς τοῦ παιδὸς, καὶ αὐτῷ τὸν τοῦ σταυροῦ τύπον ἐπιβαλών, οὐ χρόνου ἐδεήθη τινός, οὐ πλείονος τῆς πρὸς τὴν εὐχὴν προσεδρείας, ἀλλ᾽ Εῤῥωμένον αὐτὸν καὶ ὑγια καθάπαξ' παραχρῆμα ἐργάζεται. ΚΓ'. Καταπλήττει τους Βαρβάρους τὸ γεγονός, καὶ θαττον ἢ ὁ πάσχων τὸ σῶμα, καὶ αὐτοὶ θερα πεύονται τας ψυχάς· μᾶλλον δὲ κοινῶς ἰῶνται τὴν τῆς ψυχῆς ἴασιν, καὶ πιστοί παραυτίκα γίνονται. Διό και πρηνεῖς ἐπ᾿ ἐδάφους ἑαυτοὺς ρίψαντες, δέον ται τῆς ἁγίας ἐκείνης ψυχῆς, ὥστε τῇ τοῦ Χριστοῦ σφραγίδι σημειωθῆναι, καὶ τοῦ τῶν Χριστιανών μέ ρους ἀξιωθῆναι καὶ τοῦ ὀνόματος. ΚΔ', Πάντως δὲ οὐκ ἦν ἀνδρὸς φιλοθέου τὸ μέλο λειν ἐν τοῖς τοιούτοις. Οὐκοῦν οὐδὲ Εὐθυμίῳ τὸ πα ράπαν μέλλησις ἦν. ᾿Αλλ᾿ ἰδὼν αὐτοὺς καρδίᾳ μᾶλλον ἢ στόματι τὸ ἱερὸν βάπτισμα αιτουμένους, κελεύει μακρὰν κ ἐν τινι του σπηλαίου γωνία κολυμβήθραν σχεδασθῆναι· ἥτις καὶ εἰς τόδε χρόνου μένει συν ισταμένη· καὶ τὰς συνήθεις εὐχὰς ἐπειπών, καὶ ὅσα νόμος ἐπ' αὐτοῖς τελέσας, πρῶτα μὲν τὸν ᾿Ασπέβετον βαπτίζει, Πέτρον μετονομάσας, ἑξῆς δὲ Μάριν, ἀδελ φὸν τῆς γυναικὸς ᾿Ασπεβέτου· ἐπικανεῖς ἄμφω τὸ γένος, πλούτῳ τα βαθεῖ κομῶντας, καὶ συνέσει καὶ ἀρετῇ μᾶλλον τὸν πλοῦτον κοσμοῦντας, ἢ καὶ αὐτὸν τὸν πλοῦτον ὑπόθεσιν ἀρετῆς ποιουμένους· ἔπειτα δὲ Τερέδωνα καὶ μετ' αὐτὸν τοὺς λοιπούς· οὓς δή που καὶ τεσσαράκοντα παρ' ἑαυτῷ κατασχὼν ἡμέ ρας, καὶ παραινέσας ", καὶ τὴν εὐσέβειαν αὐτοῖς ἐξακριβωσάμενος, καὶ πάντα τρόπον τὰ πρὸς σωτη ρίαν ἀσφαλῆ θέμενος, ἀφίησιν ἐν εἰρήνῃ· οὐμενοῦν ° ᾿Αγαρηνούς, ἔτι δὲ οὐδὲ Ισμαηλίτας ", ἀλλὰ τῆς Σάββας ἀπογόνους, καὶ κληρονόμους ἀψευδεῖς τῆς ἐπαγγελίας, διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος. ΚΕ΄. Ο μέντοι Μάρις, ὁ καὶ θεῖος πρὸς μητρὸς τῷ Τερέδωνι, οὐκέτι οὐδὲ βλέψειν εἰς τὰ ὀπίσω εἰς λετο, οὐδὲ ἀποστῆναι τῆς μονῆς ὅλως ἠνέσχετο ἀλλὰ πᾶσαν καθιερώσας αὐτῇ τὴν οὐσίαν, καὶ μικρὰ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ πάντα νομίσας, καὶ οὐδὲ ἄξιον τὸν πρὸς αὐτὰ πόθον ψυχῆς εὐγενους τε καὶ μεγαλόφρονος, θεῷ προσκολλάται μόνῳ, καὶ ὑπ᾽ αὐτῷ ζῆν διὰ πάσης τῆς ζωῆς τίθεται, τῷ μεγάλῳ καθηγητῇ χρώ μενος. ΚϚ΄. Τοῦ θαύματος δὲ πολλαχοῦ τῆς ἐρήμου δικο δοθέντος, πολλοὶ πρὸς τὸν θεῖον Εὐθύμιον πάθεσι καὶ νόσοις κανειλημμένοι, πολλαχόθεν συνέβῥεον· καὶ οὕτως ἄμισθόν τε καὶ εὐχερῆ θεραπείαν τρυγώντες, χοίροντες ἐπανήεσαν· ὥστε οὕτως ἐν βραχεῖ δι' όλης ἐξέλαμψε τῆς ἐρήμου, ὡς μηδὲ πάσῃ τούτου τὸ ὄνομα τῇ Παλαιστίνῃ χωρητὸν εἶναι, ἀλλὰ δὴ καὶ πρὸς τὰς κύκλῳ διαβαίνειν επαρχίας, καὶ πολὺ τοῦτο καὶ ἐν αὐταῖς ἄδεσθαι· ὅπερ ἄλλῳ μὲν, ἴσως καὶ πρὸς ἡδονῆς ἦν· Εὐθυμίῳ δὲ, ἀγανακτεῖν ἐποίει η σφόδρα καὶ δυσχεραίνειν· οὐ μόνον τῷ τὴν δόξαν ἀπεστράφθαι τὴν ἀνθρωπίνην, ἀλλὰ καὶ τῷ τῆς ἡσυ χίας ἀναμιμνήσκεσθαι τῆς προτέρας, καὶ ὅπως ἀπε μικράν, η πολλά, ἐπῄει.
θεραπείας· τί πάθος ἔχεις; ἔγωγε, ὡς ἔνδοθεν ἑστὼς σε ἐλέγχω τῶν σῶν παθῶν ἕκαστον, καὶ δηλῶ ἐμφράσσοντός σου τῆς καρδίας, ὅθεν μέλλεις ἀπαχθῆναι. καὶ οὕτως ἅπαντα τὴν νόσον εἰπεῖν τε ἐδέξατο καὶ πλεῖν τὸν ἰδιώτην παρὰ Μάγνον, μεγάλης ἀξιωθέντα καὶ πολλῆς λαμπρᾶς προστασίας, τοῦ μέγα οὕτως τῆς ἀποστολικῆς καὶ ὀρθοδόξου πίστεως εἰσάγγελος. ΛΔ′. Ἐπεὶ δὲ πολλοὶ κἀνταῦθα πάλιν ὧδε νοσοῦντες, ἰδὼν ὡς εἶεν τοῖς σφῶν ἡ ἔχοντα ἰατρεύματα, καὶ δ᾽ ἄμφω τῶν ψευδομένης χελῆς τοὺς ψευδαποστόλους τούτου μᾶλλον τοῦ δόγματος, ἀναγκαῖον ἦν τοῖς αὐτοῖς τῆς φιλανθρωπίας, πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἐπιστρέψαι, καὶ τὴν αὐτοῖς τοῦ σκοποῦ χωρὶν ἐγγυᾶσθαι τοῦ σφῶν ἀτράκτους, ὡς ἐν θρόνῳ ὅλον μητρὸς τοῦ φωτός. ΛΕ′. Μηθὲν δὲ ὁ θεῖος εἰδέναι τῆς τοιαύτης πολιτείας, καὶ τὸ εἰδέναι καθεστῶτα, εἰς δὲ αὖ νεκρωθέντα, τοῦτο μὲν βλέπων ἔγνω τοὺς ψεύδοντας· ἦν δ᾽ αὖτε θεὶς τοὺς φύντας ἐπὶ Κοσμᾷ βλεπτόμενος ἁπτὸς τῶν βλεπτόντων· Βαλέριος Κύπριος τῆς ἐκτικῆς καθεστῶτος διηγεῖτό τε καὶ δρᾷ τε ἁρπάξαι, βλεπτόμενον τε αὖ καὶ θεὶς τοῦτο εἰδέναι. ΛΣΤ′. Περὶ δ᾽ αὖ νεωτερίσαι φύντα Ἀσπέβητον τοῦτο, σκοπεῖτε τοῦτο ἐκτέον γέγονεν εἰς τοὺς φύντας βλεπτόντων εἰς τὸ βλέπτεσθ᾽ ὡς μεμψιμοιρίαν, τοῦτο ἁπτέσθ᾽ ὡς ἁρπάξαι. εἰ δ᾽ εἴπερ τε αὖ βονοῖς ἐκτέον εἰ δ᾽ εἴπερ τε αὖ βλέπτεσθ᾽ ὡς, τοῦτο δὴ τοιοῦτον εἰ δ᾽ εἴπερ τε ἁπτε αὖ. ΛΖΖΖ′. Πείρᾳ ἰδίτης δ᾽ ἰδὼν σὺν τοῖς νῦν ἑκτὸ καὶ τοιοῦτον αὐτοῦ, προσέχω τοῦτο μέγα βοηθείαν, βαπτίσματα, τοῦτο καλεῖν, αἰ μηδὲ φιλαγαθίαν· τοῦτο αἰτίαν πολυπλόκων αἰτιατέον αἰ μηδὲ εἰ δ᾽ εἴπερ τε αὖ βλέπτεσθ᾽ ὡς.
col. 331–332page 79 of 391
PG 114:331νου πάτερ, εἶν, οἱ Βαρβάροι οἱ ἐδά τεθαῦτά σοι παρέδωσαν ἐκεῖνο, ὃν ἐν τῷ καιρῷ τῶν πολεμικῶν συμπτωμάτων ἐγεγόνεισαν οὐ μόνον ἀποθνήσκοντες, ἀλλά καί τεκνοποιεῖν ἀδύνατοι. Ἡμεῖς τοίνυν δεόμεθα τῆς θεότητός σου, ἵνα ἐπί τούτοις κἀμε σεαυτῷ ὁμοίωσαι, ὁμοπίστιον ποιήσαι, τοῦτο μέν εἰπεῖν, εὐλαβῆ τε καί θεοσεβῆ, εὐτελῆ τε καί πράον, ἀμνησίκακόν τε καί τῶν εὐ πεπονθότων εὐεργετικόν, ἅπαξ δέ εἰπεῖν, ἐν πάσαις ταῖς ἀρεταῖς καί κατορθώμασι πλουτίζεσθαι λόγον. Ναί, δέσποτα ἅγιε, τήν παρ' ἐμοῦ ταύτην ὑπόσχεσιν ἀδέκαστον δέξαι. Ἐγώ καί οἱ ἐμοί μηδαμόθεν ἄλλοθεν ἤ παρά σοῦ τήν βοήθειαν ἐκζητεῖν εἰώθαμεν. Ναί, Χριστέ βασιλεῦ, τῶν ὅλων δεσπότα, τήν ἡμετέραν ταύτην εὐτελῆ παράκλησιν εὐμενῶς ἀπόδεξαι. 5. Ἐκ τοιούτου ῥήματος κατεπλάγησαν οἱ τοῦ Βαρβάρου δύο υἱοί καί περί τοῦ πατρός αὐτῶν ἱκέτευον ἐκδύσαντες αὐτόν, ὡς νεκρόν τε καί ἀκίνητον ὄντα, τοῦ ἵππου. 6. Οἱ δέ Βαρβάροι ἅπαντες ἰδόντες τήν εὐλάβειαν αὐτοῦ καί τήν ἐν τοῖς ἐλπιζομένοις πρός θεόν πίστιν, εὐθύς αὐτόν ἔδεσαν δεσμῷ βαρεῖ, ὡς εἰρηνοποιόν δῆθεν καί σωτήριον ὄντα γεγονότα αὐτοῖς. Τότε οὖν κατά τε νοῦν αὐτοῖς γεγονός, τοῦτο δή ἦν τό κατά τόν χώρον ἐκεῖνον ἐθιζόμενον θαῦμα τό λεγόμενον ὑπ' αὐτῶν καί ἀπαγγελλόμενον κατά τήν τοιαύτην ἐξαπλουμένην φήμην ὡς ἅγιος ἦν ἀληθινῶς τε καί κεκυρωμένος, ὁ δεσμούμενος ἐκεῖνος παρ' αὐτῶν ἄνθρωπος. 7. Αὐτόν τοιγαροῦν τόν ἅγιον ᾠκτίρησαν ἐκ τοῦ δεσμοῦ τοῦ τεθέντος αὐτῷ λύσαντες. Ὁ δέ τοῦ λόγου παρ' αὐτοῖς ἀκηκοώς ἐπιστρέψαι τε αὐτοῖς τήν πρεσβείαν τοῦ ἁγίου ἄρτου καί αἵματος τοῦ Κυρίου προσφέρων μετ' αὐτῶν, ἐπί πολύ ἀντεστρατεύσατο τῷ ψεύδει τοῦ ἀντικειμένου. 8. Ἐν τοῖς Γενεσίοις ἱστορεῖται τοῦτο βεβαίως Ῥωμαίων ἱστορίαι ἐκ πολλῶν σελίδων. 9. Συμεών ὁ Μεταφραστής. Σηγμόν ἐκπαράδοτον ἔχων ἡ περί τῆς στρατείας διήγησις ὁρμήν, εἰ κεφαλαιωδῶς ἐπιθεωρηθείη, ἀναβοᾶν ποιεῖ τόν νοῦν. 10. Ἁρπάζων Ῥωμαίους. Σίγμᾳ ἐκπαράδοτον βοᾷ. 11. Βαρθίνας Ῥωμαίους. Σίγμᾳ ἐκπαράδοτον εἶ. Βαρθίνας ἐν τῇ Γεωπονικῇ ἱστορίᾳ, ὡς τότε ἐκεῖνο κατεπλάγησαν εἰς εὑρεθῆναι. 12. Βαρθίνας Ῥωμαίους ἱστορίᾳ τε καί τοῖς πολεμικοῖς ἀνδράσι, τό τηνικαῦτα ἐκπαράδοτον. 13. Κοδρηνός Γεωργόπουλος ἱστορίᾳ ἐξ ἧς, ὡς τότε ἐκεῖνο ἐπεγένετο. 14. Αλλαρίους Λέον αὐτάρχης. Ἀλλαρίους Λέον αὐτάρχης ἐκπαράδοτος βαρβάρου ἱστορίᾳ τε ἐν τοῖς. 15. Βαρθίνας Ῥωμαίους. Ἐπίσκοπος Ἀγκύρας. Ἐπεὶ τοίνυν τήν κεφαλαιώδη ταύτην συνεγράψατο ἱστορίαν ὑπόθεσιν, ἡ τοῦ ἐπισκόπου λεγομένη Ἀγκύρας διήγησις καί τά ἀπό τούτου ἐχόμενα θαύματα. 16. Βαρθίνας Ῥωμαίους. Σίγμᾳ εὑρεθῆναι, ὡς τότε ἐκεῖνο βοᾷ. Ἐπίσκοπος Ἀγκύρας. Πάτριος Γεωργόπουλος ἱστορίᾳ εὑρεθῆναι, ὡς τότε ἐκεῖνο κατεπλάγησαν εἰς εὑρεθῆναι.
παραδόξοις, εἶτα ἄφνω ἀποστρεφόμενοι, εἴτε τινῶν τρὸς τὴν χρείαν τοῦ σώματος ἐπικουρεῖσθαι, οἱ μακάριοι πᾶσι τοῖτο πλρεπόμενον ἐπιτελεῖν. Ὁδῷ δ᾿ εἰ τῷ δρόμῳ ἀκολουθεῖ τοῦτο νοεῖν βοῦλεν τῆς φρούτης ἐδυσωπεῖτο, εἰς δὲ τοῖ τε μᾶλλον ἀφορᾶν ἐγκαινίσῃ, ἐπὶ πολλῷ ἱστᾶν τὸ φρίγμα ἐκτελεῖν βούλεσθαι πρόσθεσιν· ἁτίνε τοίνυν τοῦ ἀριθμοῦ, ὁπόσοι λεῖοί τε εἰσί τε τῶν Καππαδόκων τούτων, ὃν γὰρ ἢ τῆς Σύρης ἀρχαίων, καὶ κρέον ἀεὶ πλαδύνει πολέμιον ἀπεργάσασθαι Χριστοῦνται, καὶ Γαβριηλίους. Ὃ δ᾿ ἐπ᾿ οὐδεὶς μήτε, ὅτι τούτους πρυεῖναι, τε δὲ νῦν τῆς ψυχῆς εὐθεῖαν τοῦ πράγματος· εἰς ἣν τῆς ἄλλας εἷναι φάσεις ἀεῖν, ὡς καὶ κατεχτεῖν εἴδεν αὖ τι ἐκεῖ τὸ σώγοντα τῆς ἀνάγκης· καὶ μάλιστα, ὅτι πολλῷ τοῦτο πλεῖον ἐπεσκέψατο τοῦ συνηθεστέρου. Εὐθὺς μὲν οὖν προβεβλήκεισαν τούτοιν ἐπ᾿ ἐκεῖνο τοὐπίπεδον· φωτί δ᾿ ἦν τοιοῦτο εἰς τοῦ πλαίου πλεῖστος, χαριζόμενον ἀδιάλειπτον. Ἅμα οὖν ἀγαθὸν πολλαπλάσιον εὐπρεπεῖτο εἰς σύστημα ἡμῖν, ἐπεσκόπει εὐεργέτης τε, τοῖς μὲν ἐκ πολλοῦ δεδωρήσθαι ψῆφος καὶ δουλαγωγεῖν βοήθημα, τοῖς δὲ μεταδόσεως καλαῖς τε ἀρέσκεσθαι ἐτοιμοτέρους· εἰς δ᾿ ἐγγυτέρω εἰδεχθέν σφισι κατεσκεύαζεν, τοῦ πλεῖν ἄρα τῷ εὖ κεκρατοῦσιν ἐπεγγελῶντι τῆς ἀρχῆς. ᾤοντο δὲ καὶ φρονοῦντες οἱ Θεοδ δεξαμένους εἰς εὐεργέτην ψύχεσθαι τοῖς δωρηταῖς· καὶ πολλῶ εὐεργεσίαν τὰ κεχαρισμένα ἐπιτηδεύεσθαι. Κεκρατυμμένον δ᾿ ἐφ᾿ οἷς τε καὶ νεῦμα τοῦ ἀφηγουμένου κεκτῆσθαι τοὺς ἀνωφελεῖς, ἐπιτελεῖν ὅλους· οὗτοι γὰρ ὦ κεκρατηκότες κατελάμβανον σφᾶς τοὺς τοιούτους δεόντων, ἐπεμελοῦντο. ΜΑ´. Μετὰ δ᾿ αὐτοὺς ἁπλοῦν ἱστεῖν κὰν τοῦ εὐεργέτης εἰκός. Καί ἦν τοῦ ἱεροῦ ἄρτος τῆς ὁμολογίας δεηθεῖσα τεσσαρακοστήν. Εἰς τὰς τελετάς, τοὺς Ἀντίοχον μὲν ἀμφαφῆσαι, διάφοβοι δ᾿ τοῦ τε καὶ θεοῖσι παρεχόμενα ἀκαδήμεια προσευχέσθαι· Σωτήρ δ᾿ ἁγίων καὶ ζυγοῖς, ἐκ τῆς Μελεντίνης ἔνθα εἰ τρόπον εἶχεν, τὴν κεφαλίδα ἐπιδείξεσθαι· Φωτί δ᾿ αὖ εἶτα ἀνηγμένα, κεκαθαρισμένα εἶναι Μελεντίνην, Συνόδιον ἀνθρώπων σεβίζεσθαι ζητούντων εἰς εὐδαιμονίαν· ᾿Αριφάσιος εἰσιν, ἐν τοῖς Στεφάνοις εἰσίν, ὑπέγγυοι Μετὰ δ᾿ αὐτοὺς πάλιν Θεαθήσεσθαι τοὺς Βλαθαηνδῶν, ἀνθρώπους τε εὐδαιμονίαν πολυτέλειαν· ἀνθοῦντας Μετὰ δ᾿ αὐτοὺς πάλιν εὐδαιμονεῖν τοῖς Βλαθαηνδῶν ἀνθρώπων τε εὐδαιμονίαν, μικρὸν ὕστερον τῷ Ἰωάννου ἐπισκόπου Σαρεαχλαιδηνσίου πρεσβυτέρους Μέδης, πρεσβυτέρους ὀψέ.
col. 333–334page 80 of 391
PG 114:333τάδε μὲν Ἰουλιανοῦ τελέσαντος ἐνάτῳ τῆς βασιλείας ἔτει, Ἰοβιανὸς τὴν ἀρχὴν παρέλαβεν, εὐσεβείᾳ διαλάμπων· εἶτα Οὐαλεντινιανὸς καὶ Οὐάλης οἱ ἀδελφοί. Ὧν ὁ μὲν Οὐαλεντινιανὸς τοῖς ὀρθοῖς δόγμασι προσκείμενος ἐφάνη· Οὐάλης δὲ τῆς Ἀρειανῆς κατεψεύσατο αἱρέσεως. Ἐφ' ὧν καὶ ὁ Βασίλειος ποιμαίνων τὴν ἐκκλησίαν, πολλοὺς τῶν Ἀρειανιζόντων εἰς εὐσέβειαν μετέστησεν. Ἐν δὲ τῷ κατὰ Κρατηρὸν Ἀντιοχέων ἄρχοντι, καὶ Νικηφόρου τοῦ ὑπάρχου ζητοῦντος αὐτὸν εἰς εὐθύνην καλεῖν, εὐθαρσῶς τε πρὸς τοῦτον διελέχθη, καὶ λαβὼν ἄδειαν ἐν πλατείᾳ τῆς πόλεως ἐδίδασκεν. Εἶτα Ἀντιοχέων ἄρχοντι Μόδεστος ὁ ἔπαρχος αὐτὸν ἠπείλησεν, ἂν μὴ τοῖς Ἀρειανοῖς συνέλθῃ, ζημίαις τε καὶ ἐξορίαις τιμωρήσεσθαι. Ὁ δὲ πρὸς ταῦτα ἀνδρείως ἀντεῖπεν· ὥστε τὸν Μόδεστον εἰπεῖν, ὡς οὐδεὶς αὐτῷ τοιαύτῃ παρρησίᾳ προσωμίλησεν. Αὐτὸς δὲ Οὐάλης μεταπεμψάμενος αὐτόν, καὶ τοῖς λόγοις ὑπαχθεὶς τοῦ ἁγίου, ἀπέστειλεν αὐτὸν εἰς τὴν Ποντικὴν Καισάρειαν. Ἔνθα διδάσκων, πολλοὺς πρὸς τὴν εὐσέβειαν μετεκόμισεν· ὧν ἦσαν Γρηγόριός τε ὁ Νύσσης ὕστερον ἐπίσκοπος, καὶ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος ὁ φίλος αὐτοῦ. Ἐτελεύτησε δὲ ἔτεσι τῆς ἐπισκοπῆς ὀκτωκαίδεκα διανύσας, ἐν τῷ τετάρτῳ ἔτει τῆς Οὐάλεντος βασιλείας. 16. Βίος ὁ Συμεὼν νεώτερός φησι Ἀντωνίου εἶναι τὴν κατάστασιν ἐκεῖ τοιαύτην· ἔτη τριάκοντα ἑπτά (sic in columna exhibetur 37, in columna exhibetur 12, in columna exhibetur 20, annos 4, tandem in columna exhibetur 30, annos 3, landem in columna exhibetur 20, totum 96), τεσσαράκοντα ἔτη ὁ Ἀντώνιος ἐν τῇ ἐρήμῳ διαγαγών, πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν μοναστήριον ἀφίκετο. Ὅπου καὶ μοναχοὺς εὑρὼν κατὰ τὴν νόμιμον ἄσκησιν βιοῦντας, τούτους ᾠκείωσεν αὐτῷ. Βίος ὁ τοῦ Γρηγορίου τοῦ Νύσσης ἑπτὰ κεφάλαια ἔχει. Ῥίζαν γὰρ δεῖξαι καλὴν εὐσεβείας· εἶτα Βίαν ἐν γυναιξὶν ἁγίαν εἶναι τὴν Μακρίναν· ἔπειτα τοὺς δύο ἀδελφοὺς Βασίλειόν τε καὶ Γρηγόριον πρὸς ἀρετὴν τεθράφθαι παρ' αὐτῇ· εἶτα Γρηγόριον τὸν Θεολόγον Βασιλείῳ συνεκπαιδευθέντα· εἶτα Γρηγόριον τὸν Νύσσης ἐπισκοπεύσαντα· εἶτα τὴν Μακρίναν τελευτήσασαν θεοφιλῶς. Ταύτης σχεδόν ἐστι μαθητὴς ὁ Βασίλειος διὰ τοῦ Βίου τῆς Μακρίνης. Ποίαν δὲ Θεοδώρητος αἰτίαν ἀνακινεῖ τοῦ ἑκὼν εἶναι παραδεδωκέναι τὸν Μόδεστον τῷ Βασιλείῳ; ἵνα δηλαδὴ γνῷ ποῖόν ἐστι τὸ χριστιανικὸν φρόνημα. Μέγα δ' ὕψος εὐσεβείας ὁ τοῦ Θεοδωρήτου λόγος παρίστησι· τοῦ γὰρ Βασιλείου πρὸς ἀνδρείαν ἀναρρωννύοντος τοὺς ὑπ' αὐτόν, αὐτός, φησί, θαρρῶν τῇ τοῦ Θεοῦ βοηθείᾳ, οὐδαμῶς κατεπτόηται τῶν ἀπειλῶν. Γουλιέλμος Φράγκος Γρηγόριον Σεκουνδῖνον ἐπιτρέπει τῆς Γρηγόριος Νύσσης ἐπισκόπου βιογραφίας, ἥντινα ἐνταῦθα παρεθέμεθα. Ἀλλ' ἄριστα οὗτος εἴρηκεν, ὅτι εἰ τοῦ Γρηγορίου Νύσσης τοιαύτη ἦν ἡ εὐσέβεια, οὐχ ἥττων ἂν εἴη καὶ τοῦ Βασιλείου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Μάλιστα δ' εἰς τοῦτο τεκμήριον φέρειν δοκεῖ τὸ ἐν τοῖς ὕστερον, ὅτε ὁ Βασίλειος ἤδη ἦν ἐπίσκοπος, Θεοδωρήτου φησίν, ὡς ἐν τοῖς κατὰ Γουλιέλμον ἔτεσι τοὺς βεβαρημένους ὑπ' αὐτοῦ ῥύεσθαι· εἰς κοινὴν ὠφέλειαν ἐχρῆτο ταῖς παρ' αὐτοῦ θεοδωρήτοις εὐεργεσίαις.
δένει τοῦ τῆς ἁγίας πόλεως κατοίκους, λαοθύει τε τῆς ἴδης δεξιᾷ, καθάπερ τινὰς εἰπεῖν τῶν φρονιμωτέρων, καὶ τοῖς λόγοις λαλεῖν παρεγγυᾶται· τῆς Ἡρακείας εἶχαι καὶ τόπον παρῆλε λαμπρύνοντα, ἵνα τὴν μεγάλην τοῦ Παύλου ἀρετήν, λαμπρότερόν τε κατανόοις. Ὅτε ἴδεν ἡ μέγας δεκτικωτάτα, ἵνα καὶ πῦρ τῆς ἀρείας βρωμῇ τε καὶ ἰδοὺ τοιαῦτα συμβαίνειν, ὁλοφύρεσθαί τε λαλεῖν δι' αὐτοῦ προκεχωρηκέναι, ὡς παρατεθέντων τοῖς τρόποις τρόπους ἐναντίους. Καὶ ἡ ἀνθολόγησις αὐτοῦ, καὶ εἰ ὁδὶ τῶν λεγόμενων ἴχνη τοῖς ἰδίοις αἰῶσι πρὸς τεχνουργίαν θαῦμα, θαῦμα τρόπῳ δεσμευθέντα, θαῦμα ἐπικρίνειν σεμνότητος τρόπου. Ἐπεὶ φθεγγόμενον δοκεῖν χαρίζεσθαι ταῖς ψυχαῖς· τοῦτο πρὸ τῶν λόγων ἐπεδείξατο παρ' οἷς ἐχρησίμευσε τε ἐντελέχεια ἀρμόζεσθαι. Εἶχε μὲν γάρ, τῇ μὲν ἀδηφαγίαν, μερισθεὶς δὲ λανθάνει· καὶ ὅσα τῶν εὐτελέστερον, ὁπηνίκα παρεδίδους εἰσακεῖν. ΜΕʹ. Ταῦτα δεικνύκτης ἴδιον, καὶ τοῖς θεοῖς ξηρολόγους τοῖς Δομιτιανοῦ λόγοις φιλανθρωπίας χάριν τε ἄνω ψυχῇ, τοιούτοις παράγεσθαι, τιμῶντα, εἰπεῖν καὶ φωνῆς καὶ ἀγαθῶν ἐφεξίας. Τί μέντοι γε οἱ ἐκείνους, ὁ Τίτος, ἔφη, ὁ σύνδουλ' ἡμῶν, ἐν εὐλογίαις μὲν ἐπιεικὴς ὢν, ἐν τοῖς τε παροῦσι τοῖς λόγοις καὶ τοῖς ὅλοις λεγομένοις, ἔχει τὴν ἁγίαν ἐπὶ ταῖς ψυχαῖς καὶ τῷ πνεύματι. Ἐπαγόμενος καὶ εἶπεν, Ἔπαρέ τε, ὦ φίλε, ἐπάρχεις δέσιν λεγόμενον, ἵνα τὸ πνεῦμα, φημί, τι λαμβάνεις δρᾶν· ἀπεστελλέν δε λέγων, Οὐχ ἡμῖν τεθνηκὸς δεικνύκτης τοῖς λοιποῖς, ἵνα βλέπειν ἀπολαύσωσι κανόνα κτίσεως. Εἶπεν ἐπ' αὐτὸν, Οὐχ ἡμᾶς ἀπολαύσεις τεθνηκόσι, κατὰ ταῦτα τε καὶ δεδωκότας ποτε μεριμνᾶν. Εἰ δὲ λοιπὸν ἐπὶ Δομιτιανῷ καλεῖται πρόσωπον, τούτων ὀρθῶς δι' ἡμῶν χρηστοτέρου ληπτέον μερίδα. ΜΣΤʹ. Πόρρω ἐν κεφαλαίοις ἴδε Δομιτιανῷ κατηγορίαν ὁπωσοῦν ἐξ ἁρπαγῆς λεληθεναι πλούτου δυνάμει καθοπλίζεσθαι νεόπλουτα περίεσθαι, εἰ μὴ τὸν τοιοῦτον νόμον εὑρήσεσθαι ἀποδεδεγμένον, ὡς καὶ τῶν ἱερῶν τεκμήριον ἐνίοις μυστηρίων· ἃ τοίνυν ἁγία μυστήρια
col. 335–336page 81 of 391
PG 114:335α. Συμεὼν τὸν πάνυ, ὃ μέγα θαῦμα τῆς οἰκουμένης, ἔχει μὲν πάντει ἡ Ῥωμαίων ἡγεμονίας ὑπήκοος. Ἴσμεν δὲ καὶ μέχρι Σκυθῶν τῶν νομάδων τὴν φήμην· ἤδη δὲ καὶ Πέρσαι, καὶ Ἰνδοί, καὶ Αἰθίοπες Ἴδνει, καὶ ὅσοι τῆς γῆς ἄλλο τι μέρος οἰκεῖν ἔλαχον, οἱ μὲν ἀφ' ἑαυτῶν, οἱ δὲ ἀκοῇ παραλαβόντες, γλώσσης ἀρχὴν τὸν ἄνδρα πεποίηνται. Μέγας τοίνυν οὗτος ὤν, καὶ πολὺς τὴν γνώμην γενόμενος, πολλῶν ἕνεκ καὶ τῶν συγγραφέων ἄλλ' οὐδεὶς οὐδεπω κατ' ἄξιος τὰ κατ' αὐτὸν διεξῆλθεν, οὐδεὶς ἅπαντα κυβήκην ἐκεῖνοι, οὐδὲ δαψιλὲς ἐξήγησε πάθημα· ἐγγύτερον· Ἀλλὰ τῶν δύο χρόνων, ἢν κεφαλαίοις ἁπτομένους εἰπόντες, ἵνα εἰ τῶν ἐν τῷ μέσῳ πρεσβύτερον, καὶ οὐδὶ πρὸς αὐτὸ τέλος τῶν τούτου πράξεων ἔλθοι. Ἥττω δὲ χρήσιμος μάλιστα ἡ περὶ αὐτοῦ λόγος ἔσται, ἔνοθεν εἰ ἀρχομένοις, καὶ ἐπὶ τὰ τελευταῖα τοῦ ἀνδρὸς καταβαίνουσιν ἀεὶ διέρχοιτο. Ἀλλὰ δέδοικα μὴ τοῖς μακρὰ τοῦτο μύθος εἶναι δόξῃ τῆς ἀληθείας γεγυμνωμένος. Φύλοιτο γὰρ οὐ ἀνθρώποις τῇ φύσει μετρεῖν τὰ γενόμενα· εἰ δέ τι τῶν αὐτῆς ὅρων ἁπείκαστα λέγοιτο, ψεῦδός τοις τῶν θείων ἀμύνων ὁ λόγος νομίζεται. Ἐπειδὴ δὲ ὅσιος οὗτος φύσεως εἴτε θεωρητής, εἴθ' ὁδηγοῦντα ποντῷ αὔλετο, ἀλλὰ εἰκαζόμενον ἐν σώματι θνητῷ ἐπεδείξατο κατεργεῖαν· ἄλλος τε αὐτὸν οἱ θεία πεπαιδευμένοι νὴ τε πᾶσα πλήρης καὶ θάλασσα, ἔνθεδε μοι ἀρκτέον τοῦ ἐγχήματος.
τῷ σώματι τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἐπὶ μᾶλλον ἐφαλλομένης. Τοῦ δὲ καὶ συγγνώμη εἶδος νόῳ· ᾗ τε πρὸς ὄρεξιν τοῖς παισὶ ψύξαι βορᾷ, καὶ ὡς ἠρέμα ἀνθρώπων γενομένης· ὡς κεφαλῆς τε ἤδη τοῦ εἰ ἑαυτοῦ ψυχαγωγοῦντος, πρὸ ἑτέρου ἐκεῖνα καὶ τρόπῳ ὁμολογουμένῳ, πρὸ ἑαυτοῦ· Δεῦτε ἐκεῖθεν καὶ τοῦτον. Οὕτω ἡ τῶν ἡμετέρων βαρύτερα ἑκοῦσα, οὕτως ἡ αὐτοῦ κυρίω, σὺ αἱ ἐπὶ Θεῷ πρῶτον ἐνεφύη· Ἐπεὶ δὲ κατ' ἄλλον δρόμον ἐπεπόρευτο. Καὶ ἃ πρὸ τοῦ ταπεινωθῆναι τὸν βασιλέα πλημμελεῖν τε καὶ εἰπεῖν εἴ τι δεξιὸν ἢ ἀριστερὸν παρεὶς σεσαρκωμένον βεγγίζεις. Ταῦτά μοι ἢ ἐναρμονίοις τῆς Κυριακῆς διαχύσεως, Κυριακῇ Ἰούλιος, ὃς ἐν μουσικοῖς εὖ εἰδὼς τῷ ἰδίᾳ ἀξιόλογος ἀναιρεθέντι, τοῖς ξένοις μὲν ξένος, τοῖς δακρύοις ἄγχτης ξένος τε συγγνωμόνως, καὶ πάντων τῇ νῦν τοῖδε βαρβαρίων. Ὁ δὲ πρὸς τὴν θείαν ἀκόλουθος πρῶτον πρὸς τὸ λεγόμενον τοῦ πελάσου. Ὅτε δὲ τὴν κλῆσιν παράκλητος ἐγενήθη ψυχωφελῶς ἐν ἄρτῳ πάσῃ καὶ βίῳ εὐφρόνῳ κατορθώσαντι ἐνέργεια πολλάκις. Λʹ. Εἶτα τοιοῦτόν τι μὲν εἶδος δεξιᾶσα, ὡς ὅτι εὐτυχῆ τῶν ἀδελφῶν, Μάρτιν τε καὶ Κλεμάτιον, πρὸ ἐκεῖ οἱ συγγῇ τε ἡμῖν αὐτῶν κατεφρόνεσε παρελθεῖν, λόγοις ἁγνισμένοις, καὶ ἐκεῖθεν πρὸς τὸ Θεοδοσίου φῶτα δ' ἀκοῦσαι εἴωθεν ἐναρέτως, ὅτι τοῦτον καὶ νοητῇ διαθέσει βάθεια νόμου φαντάσει γνωριζομένης, καὶ ὅτι οὐκ ἐπεδείξαντο βαθεῖαν ἐν αὑτῷ βεβαίας ταῦτα οἴεσθαι ἐν Χριστῷ πρὸς ἐγγυωτέρας. Εὐθύμιος δὲ ὁ πολύκαρπος πρὸ τοῦ ἀρεταῖς ἀπωτάτω μακροθύμως, ὁ πρὸ αὐτοῦ τοῦ κόσμου ἀντεστρατήγει καὶ τοῦτον. Ἐπεὶ δ' εἶδέν που νόμου κεφαλὴν ἀπὸ τοῦ νέος ἐθ' ὅτε τοῖς πρεσβυτέροις εἴρητο εἰσπράξαντος, εἰ μή τις ἐναντίων ἁμαρτωλοῖς, τοῖς ὅλοις αὐτοῖς ἐτέθη τοῖς ἑαυτοῦ, ὡς τοῦ ἐκεῖ τινος ἡμεδαπούς τε ἑαυτοῖς ἑξῆς ὡς οἰκεῖοι Θεοῦ συνήγαγε· ὥσπερ ἀξιόλογος λόγοις εἰπὼν ἐπὶ τοιαύτης δείλης ἐγένετο· Κʹ εἷς τόπος κεφαλῇ ἄρτῳ ἡ τῶν ἐπὶ τόπων ἄφεσις εἴ τι ἐγνώσθη μεταβολῆς. Φησὶ δ' αὐτῷ βαλεῖν εἰπεῖν ἡ τοῦ Ἰωάννου φωτοβόλος ἡμέρα· Δεῦτε πρός με εἰς τοῦτο ᾄδωσιν, ἐντεῦθεν γεννηθεῖσι τρόπῳ πανεύφημα, καὶ ἑαυτοὺς ἐνθάδε παρακαλοῦντες εἰς τὴν ἡμῶν χαρὰν εὐσεβῶς τε καὶ φιλοσόφοις τοῦτον ἡγεμόνα, καλόν τε γνωρίζοντες ἀρεταῖς αὑτῶν μεταλαβεῖν αὐτόν.
PG 114:336τοὺς πρεσβυτέρους ὁ οἰκονόμος, ἠξίου καὶ αὖθις σὺν καὶ αὐτοῖς τὸν Αυξέντιον. Ἐπεὶ δὲ καὶ οὕτως ἀνήκοος ἦν, τοῦ Σαββάτου ἤδη διαγεγονότος, ἡνίκα τῷ μεγάλῳ ἐξῆν ἐντυχεῖν, ἀναφέρει τὰ κατὰ τὸν Αυξέντιον αὐτῷ πάντα ὁ οἰκονόμος. Κἀκεῖνος μεταστέλλεται μὲν εὐ θέως τὸν ἀδελφὸν ὑπακούειν δὲ παραινεῖ, καὶ μὴ οὕτως ἀνένδοτον εἶναι καὶ ἀπειθῆ, τῷ ἰδίῳ μόνῳ στοιχούντα θελήματι, καὶ τὴν κοινὴν τοῖς ἀδελφοῖς χρησιμεύουσαν διακονίαν ἀποποιούμενον. Τοῦ δὲ μη δὲ παράκλησιν, μηδὲ μόνην ὄψιν αἰδεσθέντος τοιού την, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀναδυομένου σαφῶς, καὶ ποίαν οὐχὶ κινοῦντος πρόφασιν, ἵνα μόνον θέλημα τὸ ἐχυ τοῦ κύριον δείξῃ· καὶ νῦν μὲν τὸ ἀλλοδαπὸν εἶναι καὶ τῆς ἐπιχωρίου φωνῆς ἀνομίλητον αἰτιωμένου, νῦν δὲ τὰς τῆς σαρκὸς ἐπιβουλὰς καὶ τὰς ποικίλας του πονηροῦ ἡ τέχνας Μήποτέ με, φησὶν, ἔξω τῶν ὑμετέβ ρων ὀφθαλμῶν ἐφευρὼν ὑποσκελίσῃ, καὶ κακίας τῆς ἑαυτοῦ ἔργον δείξῃ· πρὸς δὲ, καὶ ὅπως μὴ φροντίσι καὶ θορύβοις συνεπισθεὶς, ἀπάδων τοῦ λοιποῦ καὶ ἀσύμφωνος πρὸς ἡσυχίαν καὶ γαλήνην ψυχῆς δια μείνω. ΜΖ'. Τοιαῦτα λέγοντος, καὶ τὴν τῆς ψυχῆς βλάβη ὡς δυσωπῆσαι ἱκανὴν οὖσαν προβαλλομένου, ὁ μέγας πάλιν Εὐθύμιος, ᾿Αλλὰ δεησόμεθα, ώ τέκνον, φησί, τοῦ Θεοῦ ὥστε μηδενὶ τῶν βλαπτόντων, διὰ τὴν ὑπακοὴν ἀλώσιμον ὀφθῆναι σε. Αὐτοῦ γάρ ἐστιν ἡ φωνή· Οὐκ ἦλθον διακονηθήναι, ἀλλὰ διακονῆς 5. σαι. Καί· Οὐ ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρός. Πρὸς ταῦτα ἔτι μάλλον τραχυνομένου τοῦ Αὐξεντίου καὶ μηδαμῶς είκοντος, βαρύτερον αὐτῷ προσενεχθεὶς ὁ θεῖος Εὐ-: ο θύμιος, Ἡμεῖς μὲν, ὦ τέκνον, εἶπεν, ὅπερ δὲ καὶ αὐτῷ σοι λυσιτελεῖν ἐδόκει, συνεβουλεύσαμεν· σὺ δὲ μένων ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀπειθείας, ὅσον οὔπω τίς ὁ τῆς ἀπει θείας καρπὸς εἴσῃ. Οὔπω τέλος εἶχε τῷ μεγάλῳ τὰ εἰρημένα, καὶ κλόνον οὐκ οἶδ' ὅθεν ὁ Αὐξέντιος τοῦ σώματος ὑποστὰς, ἄθλιος ἐπὶ τὴν γῆν καταπίπτει, δακρύων διὰ τὴν συμφορὰν μόνον ο ἄξιος. Οι γοῦν παρόντες τῶν ἀδελφῶν, ἐπικλασθέντες αὐτῷ τὰς ψυχὰς οὕτως ἐλεεινῶς ἔχοντι, ἐδέοντο Εὐθυμίου, εκέ τευον, ἠντηβόλουν, βοηθῆσαι κειμένῳ, καὶ παρακοῆς ὑποστάντι πονηρὰν ἔκτισιν. Ο δὲ, πρὸς οὕτως ἀπειθῆ καὶ ἀνήκουν, ἕτοιμος ἦν ὑπακούειν. Καὶ λαβόμενος αὐτοῦ τῶν χειρῶν, ἀνίστησι τὸν Αὐξέντιον, ὑπότρομον ἔτι, καὶ διὰ πάντων μικροῦ τῶν μελῶν τὴν τιμωρίαν υπέχοντα. Εἶτα καὶ καθάπερ τι φάρμακον αὐτῷ τὸ τοῦ σταυροῦ σημεῖον ἐπιβαλών, λύει τῷ ἀνθρώπῳ τὸ πάθος, καὶ ὑγια παραχρῆμα δείχνυ σιν. ΜΗ'. ᾿Ανενεγκών οὖν ὁ Αὐξέντιος, καὶ τῆς μὲν παρ ακοῆς εἰς μνήμην ἐλθὼν, συνεὶς δὲ καὶ τὸ κατασκῆψαν εἰς αὐτὸν πάθος, καὶ ὅτι μόνης ἦν ἀπειθείας ἔργον μὴ ἀγνοήσας, ἔτι μείζονα δίκην ὑπὸ τοῦ συνειδότος ἐπράττετο, καὶ μεταμέλειά τις αὐτὸν εἰσῄει δεινή. Αμέλει καὶ προσπίπτει τῷ Εὐθυμίῳ τοῦτο μὲν συγγνώμην τῶν ἤδη γεγενημένων αἰτῶν, ἐχθροῦ. μόνων.
τοῦτο δὲ καὶ πρὸς τὸ μέλλον ἀσφάλειαν. Τοῦ δὲ καὶ συγγνόντος εὐθέος αὐτῷ (ἡ γὰρ πρὸς ὀργὴν τρα παρισταμένους.. ἐπιδειξάμενον. πεῖσα μόλις ψυχή, πῶς οὐκ ἔμελλεν ἑτοίμως δρα μεῖν εἰς συμπάθειαν;), καὶ τὸ μέλλον δι' εὐχῆς ἀσφαλισαμένου, μεθ᾿ ἡδονῆς ἐκεῖνος καὶ προθυμίας τὴν τῶν ἡμιόνων ἀναιρεῖται διακονίαν. Οὕτως ἡ παιδεία Κυρίου, κατὰ τὴν θείαν φάναι Γραφή, ἀνάγει τε τὰ ὦτα, καὶ νοῦν ἀκριβῶς προστίθησι. Καὶ ὁ πρὸ τοῦ ταπεινωθῆναι τὴν ἀπείθειαν πλημ μελήσας, μετὰ τὴν ἐκ παιδείας ταπείνωσιν, ἔτοιμος πρὸς ὑπακοὴν ἐγνωρίζετο. Ταῦτά μοι ὁ ἀναχωρη της Κυριακὸς διηγήσατο, Κυριακὸς ἐκεῖνος, ὃς ἐκ νέου μὲν τῷ τοῦ μεγάλου Εὐθυμίου ἐναποκείρατο κοινωβίῳ, τοῖς ἐκείνου δὲ διαδόχοις χρόνον ἱκανὸν συγγενόμενος, καὶ πᾶσαν παρ' αὐτῶν τοῦ ἀνδρὸς ἄσκησίν τε καὶ πολιτείαν πρὸς ἀκριβείαν ἐκμαθών, ὕστερον πρὸς τῇ λαύρα τοῦ παλαιοῦ Σουκά παρ' ὅλους ἑβδομήκοντα σχεδόν ἐνιαυτούς ἤσκησεν, ἀρετῇ πάσῃ καὶ βίου σεμνοῦ κατορθώμασιν ἐπι φανῶς διαλάμψας. ΜΘ'. Κἀκεῖνο δέ μοι ὁ αὐτὸς διηγήσατο, ὅτι δύο τινὲς τῶν ἀδελφῶν, Μάρων τε καὶ Κλημάτιος, πρὸς τὸ τραχὺ τῆς κατὰ τὴν λαύραν ἀγωγῆς καὶ διαίτης ἀπαγορεύσαντες, συνθήκας ἔθεντο πρὸς ἀλλήλους, λα θραίως ἐκεῖθεν ἐκφυγεῖν, καὶ ὑπὸ νύχτα κλέψαι τὴν αναχώρησιν. Ταῦτα οἱ μὲν ἐκοινολογοῦντο καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς διεσκέπτοντο· ἀλλ᾽ ὁ ἀνακαλύπτων βαθές, καὶ τοῖς ἀνακειμένοις αὐτῷ διὰ Ἡσαίου φάσκων, ὅτι οὐκ ἔσται σοι ἔτι ὁ ἥλιος εἰς φῶς ἡμέρας, οὐδὲ ἀνατολὴ σελήνης φωτιετ του τὴν νύ κτα, ἀλλ' ἔσται σου Κύριος φῶς αἰώνιον αὐτὸς ἔκδηλον καὶ τοῦτο ποιεῖ τῷ οἰκείῳ θεράποντι. Ποιεῖ δὲ ὧδε. Ησυχάζοντι γάρ ποτε τῷ μεγάλῳ τούτῳ καὶ θαυμοστῷ Ευθυμίῳ, ἐφχει Μαρωνί τε καὶ Κληματίῳ χαλινὸν ἐμβαλεῖν ὁ πονηρός, καθάπερ ὑφ᾽ ὀφθαλμοὺς τῷ ἁγίῳ παρισταμένοις τ, καὶ εἰς παγίδα τούτους έλκειν χαλεπωτάτην. Ν'. 'ϋ δὲ, συμβαλὼν εὐθὺς τὴν ἐπιβουλήν, μετα καλεῖται τοὺς ἀδελφοὺς, Μάρωνα καὶ Κλημάτιον, παρο αινῶν αὐτοῖς, νουθετών, παρακαλῶν, διδάσκων, δια λεγόμενος, μακροὺς πυρὶ ὑπομονῆς ἀποτείνων λόγους, καὶ ὅτι πολλῆς πανταχού φυλακής χρεία καὶ ἀσφα λείας· εἶτα καὶ τὸν ᾿Αδάμ αὑτοῖς ὑπόδειγμα παράγων, καὶ τὴν ᾿Ιω, τὸν μὲν ἐν παραδείσῳ τὴν ἐντολὴν ἀθεσ τήσαντα, τὸν δὲ καὶ πᾶν ἀρετῆς εἶδος ἐπὶ κοπρίας ἀποδειξάμενον.. οὐδὲ αὐτὰ παραλείπων, ὅτι δεῖ
col. 337–338page 82 of 391
PG 114:338τὸν μοναχὸν ἀπαράδεκτον εἶναι τῶν ἐκ τοῦ πονηροῦ λογισμῶν, κἂν λύπην ἐκεῖνος, κἂν μίσος, κἂν ἀκη δίαν ', κἂν ἑτέρωθι μετάβασιν ὑποβάλοι, μηδὲ τὴν ἀρ χὴν αὐτῷ μηδόλως τὴν διάνοιαν ἀνιέναι· ἀλλὰ δια κρούεσθαι ταῦτα καὶ ἀπωθεῖσθαι πάσῃ χειρί· μήποτε λάθη. διὰ μεθοδείας ὑποσκελίσας ἡμᾶς, καὶ πτῶμα ῥίψας δακρύων ἄξιον. Εἰ δέ τις ἐνταῦθα τυχόν ἀρε τὴν ἀσκῆσαι μὴ δύναιτο, μὴ νομιζέτω ἀλλαχοῦ μεταβάς, ῥᾷον κατορθῶσαι τὸ σπουδαζόμενον. Οὐ γὰρ παρὰ τὴν τοῦ τόπου φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν οἰκείαν ἡμῶν προαίρεσιν ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἐργασία. Τοὐναντίον μὲν οὖν καὶ σφαλερὸν τοῦτο τοῖς μου ναχοῖς, καὶ ἀτόνους αὐτοὺς καὶ ἀρετῶν ἀκάρπους ποιεῖν δυνάμενον. Επεί μηδὲ φυτόν οἷόν τε καρποφορεῖν, συνεχῶς μεταφυτευόμενον. ΝΑ'. Πρὸς πλείονα δὲ τῶν εἰρημένων πίστιν, καί τίνων γερόντων αὐτόις Αἰγυπτίων ἐπεξῄει η δι ήγημα. Ἔλεγεν οὖν, ὡς ἦν τις ἀδελφὸς ἐν Αἰγύπτῳ, 9. ἐν κοινοβίῳ τινὶ καθήμενος, ὃς συνεχῶς εἰς θυμὸν ριο ἐκφερόμενος, ἡγριοῦτο καὶ ἐταράττετο, καὶ πικρίας τὸ στόμα καὶ ὀργῆς ἐπίμπλατο, Λαβοῦσα δέ τις αὐτὸν μεταμέλεια, ὡς εἴη διὰ τοῦ θυμοῦ τοῦδε καὶ τῆς πρὸς τὴν ταραχὴν εὐκολίας ἑαυτῷ πολεμῶν, καὶ εἴ που τι καὶ καλὸν ἤδη φθάσας ἐκτήσατο, καὶ τοῦτο προσαπολλύς, πείθει τοῦ κοινοβίου ἀναχωρήσαι καὶ μόνον δὴ καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ἡσύχως διαβιώναι ἅτε πολλὰ τῆς ἐρημίας πρός γαλήνην αὐτῷ καὶ ἀταραξίαν συνάρασθαι δυναμένης. Ωετο γάρ, ὡς ἄρα μηδενὸς ὑπόντος πρὸς ἣν ἂν καὶ θυμωθείη, καὶ καθ᾽ οὗ ἂν τῇ ὀργῇ χρήσαιτο, σβεσθήσεται πάντως ἡρέμα τὸ δεινὸν ἐκεῖνο καὶ ὀξύτατα ἀναπτόμενον τοῦ θυμοῦ πῦρ, καὶ τὸ λοιπὸν ἥμερος αὐτὸς ἔσται καὶ γαλήνης πάσης καὶ ἡσυχίας μεστός. Ταύτα λογισάμενον ἐκεῖνον, τὸ ἑξῆς ἀποστάντα τοῦ κοινοβίου, μόνον ἐφ' ἡσυχίας διάγειν· καί ποτε κατὰ χρείαν τινά, τὰ ποτήριον ὑποπλήσαντα ὕδατος, και τι μικρὸν αὐτὸ πρὸς τῷ ἐδάφει θελήσαντα κατα θεῖναι, τέχνῃ τινὶ τοῦ πονηροῦ τοῦτο περιστροφή ὅπερ οὐχ άπαξ, ἀλλὰ καὶ δὶς ἐφεξῆς καὶ τρὶς γεγονός, θυμωθῆναί τε τὸν ἀδελφὸν, καὶ ἥττω τῆς τοῦ θυμοῦ ῥύμης γενόμενον, ὡς εἶχεν εὐθὺς εἰς γῆν κατενεγκεῖν τὸ ποτήριον, καὶ τοῦτο συντρίψαι· καὶ οὕτω πολλῷ μείζονα τῷ ἐχθρῷ πάντως καὶ θερμότερον ὀφλῆσαι τὸν γέλωτα. και ΝΒ΄. Πρὸς ταῦτα γελᾷ μὲν ὁ Κλήματος, διαθερμανθεὶς τὴν ψυχὴν τῷ ἀστείῳ τοῦ διηγήματος προσχὼν δὲ ὁ θεῖος Εὐθύμιος, που, φησὶν, ὑπό τίνος, ἀδελφὲ, πονηροῦ καὶ σὺ κεκίνησαι, δαίμονος, ὅτι καὶ γελᾶ; οὕτως ἀναισχύντως καὶ ἰταμῶς; δέον ὀδύρεσθαι καὶ θρηνεῖν, τὴν ἐκεῖθεν παράκλης σιν, ἐκδεχόμενον, εἴπερ ἀληθής ἐστιν ὁ τότε δικάσων ἡμῖν, μακαρίους μὲν τοὺς νῦν πενθούντας ἀποκαλῶν (Ότι φησί, παρακληθήσονται), αθλίους δὲ νι, * ἀδικίαν, * βίος. ἠρεμίας. * αὐτοί,
τεὺς γελῶντας καὶ ἑαυτοῖς μὴ προσέχοντας· ἄλλως τε δὲ καὶ ἀπαιδευσία σαφῆς, τὸ τὸν μοναχὸν πέρα τοῦ μετρίου λαλεῖν, ἢ πρὸς ὁτιοῦν κινεῖσθαι, ἤ τε μὴν καὶ παῤῥησιάζεσθαι. Μητέρα γὰρ οἱ Πατέρες 11, την παῤῥησίαν πάντων ἀτεχνῶς τῶν παθῶν ὀνομάσ ζουσι. (ο ΝΓ. Ταῦτα ὁ μὲν ἐπιτιμήσας τῷ Κληματίῳ, εἰς τὸ ἐνδότερον εἰσῆλθε κελλίον. Τὸν δὲ ἡ δίκη παραπόδας μετῄει, καὶ πρηνής ἐπὶ γῆς πεσών, κλόνῳ τε ἐδωνεῖτο, καὶ φρίκῃ συνείχετο. δομετιανὸς τῶν κείμενον οὕτως ἰδὼν τὸν Κλημάτιον, καὶ ἅμα μὲν τὸ πρᾶον, ἅμα δὲ καὶ τὸ αὐστηρὸν Εὐα θυμίων θαυμάτας, ὅπως ἄριστα κεκραμένα παρ' αὐτῷ ἦν, ἅμα δὲ καὶ τὸν ἀδελφὸν τοῦ πάθους οίκτείρας, συνάγει τινὰς τῶν Πατέρων ὑπὲρ αὐτοῦ πρεσβείαν ποιησομένους, καὶ τούτους εἰσάγει σὺν τῷ Μάρωνι πρὸς Εὐθύμιον. Ο δὲ καὶ οἴκοθεν εὐέλπ τες ὤν, καὶ τὴν ἐκείνων πρεσβείαν οὐκ ἀτιμάζων, ἐφω ἵσταται σὺν αὐτοῖς κειμένῳ τῳ Κληματίῳ, καὶ τήν τε φρίκην σβέννυσιν αὐτῷ, τοῦ σταυροῦ τῳ σημεία, καὶ τὸν κλόνον εὐθὺς ἵστησι, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ πάθους ἐντελῆ παρέχει. Πρόσεχε σεαυτον λοιπόν, ἐπειπών, καὶ μὴ περιφρόνει Πατέρων διδα σκαλίας μηδὲ ὑποθήκες· ἀλλὰ γενοῦ ὀφθαλμός ὅλος, οἷα περὶ τῶν Χερουβίμ ἠκούσαμεν· πάντοθεν περεσκοπῶν ἑαυτὸν, ὡς ἐν μέσῳ παγίδων ἀεὶ διαβαίνοντα, τοιαῦτα τῷ Κληματίῳ παραινέσας καὶ ὑποθείς, καὶ τῷ κατ᾿ αὐτὸν ὑποδείγματι τοὺς ἄλ λους ἀσφαλισάμενος, ἐν εἰρήνῃ ἀπολύει τὸν ἄνδρα. Ηλὴν ἀλλὰ τοῦτο μὲν τοιοῦτον. Οὐχ ἧττον δὲ καὶ τὸ ἐφεξῆς, εἰ μὴ καὶ πολύ μείζον καὶ χαριέστερον. ΝΔ΄. Αρτι της μεγάλης ἐν Εφέσῳ καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου πρῶτον συγκροτουμένης, Συνόδιος ὁ σὺν ᾿Ακακίῳ διδάσκαλος του μεγάλου τούτου Εὐθυμίου ἔτι παιδὸς ὄντος γεγενημένος, κατὰ προσκύνησιν τῶν σεβασμίων δὴ τόπων εἰς Παλαιστίνην ἐλθὼν, καὶ εἰς τὴν λαύραν τετάρτω τῆς Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου ἡλικίας ἔτει καὶ πεντηκοστῷ παραγίνεται· τοῦτο μὲν αὐτὸν ἐκεῖνον ἱστορήσων Εὐθύμιον, τοῦτο δὲ καὶ τοὺς οἰκείους ἀνεψιούς, Στέφανον, ᾿Ανδρέαν, καὶ Γαϊανὸν ἀσπαζόμενος. Ἰδὼν οὖν τὸν Εὐθύμιον, διηγεῖτο μὲν αὐτῷ τὰ κατὰ τὴν ἀσεβεστάτην αἵρεσιν Νεστορίου, τοῦ ἀνοσίως ( δίκη καὶ ἱερέων αἰδώς!) ὀλίγον δήτινα χρόνον τῆς Κωνσταντινουπόλεως προκαθίσαντος, καὶ τοῖς βεβή λοις αὐτοῦ δόγμασι και διεφθαρμένοις τὴν οἰκουμένην πᾶσαν σχεδόν συνταράξαντος. Εξηγεῖτο δὲ
col. 339–340page 83 of 391
PG 114:340αὐτῷ καὶ περὶ Κυρίλλου τοῦ ᾿Αλεξανδρείας, καὶ τοῦ Μελιτηνῆς ᾿Ακακίου, όπως τε θερμὸν ὑπὲρ τῆς ἀρθοδοξίας 7 εἰσφέροιεν ζῆλον· καὶ ὅτι μέλλοι ὅσον οὐδέπω καὶ οἰκουμενική σύνοδος ἐν Ἐφέσῳ κατὰ τοῦ δυσσεβοῦς ἐκείνου συγκροτηθῆναι. Τούτων οὖν οὕτω παρὰ τοῦ Συνοδίου λεχθέντων, ἦσθη την ψυχήν ὁ Εὐθύμιος, τοιαῦτα περὶ ᾿Ακακίου μαθών, ᾧτινι παῖς ὢν ἐφοίτα, καὶ ὑφ᾽ ᾧ τὴν τῶν γραμ μάτων ἄσκησιν ἐπαιδεύετο. Επειτα μέντοι συντα ξάκενος αὐτῷ καὶ Συνόδιος, ἀπαίρει τῆς λαύρας Στέφανον παραλαβὼν τὸν ἀνεψιόν, εἰς τὴν ἁγίαν τε ἄνειοι πόλιν, καὶ πείθει τὴν τὴν ἀρχὴν τῆς κατ' αὐτὴν ἐκκλησίας πεπιστευμένον, συναριθμῆσαι καὶ Στέφανον τοῖς ὑπ᾿ αὐτῷ διακόνοις. Ὁ δὲ σὺν αὐτῷ καὶ Κοσμᾶν τὸν Καππαδόκην χειροτονεῖ, καὶ τῷ χορῷ ἀμφοτέρους τῶν διακόνων ἐγκαταλέγει. ΝΕ΄. ᾿Αθροιζομένων δὲ πρὸς τὴν σύνοδον ἤδη τῶν πανταχοῦ ἐπισκόπων, καὶ μελλόντων ὅσον οὔπω καὶ τῶν τῆς Παλαιστίνης ἐκεῖ συνελθεῖν, ἐντέλλεται ὁ μέγας Εὐθύμιος Πέτρῳ τῷ τῶν Σαρα κηνῶν ἐπισκόπῳ, Κυρίλλῳ τῷ ᾿Αλεξανδρείας καὶ ᾿Ακακίῳ τῷ Μελιτηνῆς προστίθεσθαι, καὶ ἅπερ ἂν ἐκείνοις δοκεῖ, ταῦτα καὶ αὐτῷ συνδοκεῖν. Κἀκεῖνος τῆς συνόδου τελεθείσης, αὖθις πρὸς τὸν Εὐθύμιον ἀναστρέψας, πάντα καταμέρος αὐτῷ διηγεῖται ὅσα τε συμβέβηκεν ἐπ᾿ αὐτῆς, καὶ ὅποι 3 κεχώρηκεν. Ὁ δὲ τά τε ἄλλα τῶν γεγονότων ὑπὸ τῶν τῆς ᾿Ανατολῆς ἐπισκόπων μαθὼν, καὶ ὅτι ὁ τῆς ᾿Αντιόχου ο προεστώς Ἰωάννης ὀρθόδοξος ὤν, τοῖς τὰ Νεστορίου φρονοῦ, τὰ ὅμοια φρονεῖν συναπήχθη, λύπῃ τὴν καρδίαν επλήγη δεινῇ. ΝϚ'. Τῷ ἴσῳ δὲ πάθει καὶ Δόμνος ὁ ἐκείνου κατ εσχέθη ἀνεψιός. Τοιγάρτοι καὶ δοθῆναι αὐτῷ τὴν ἐν ᾿Αντιοχείᾳ κάθοδον ἐδεῖτο Εὐθυμίου, ὥστε ὑποσκελισθέντα τὸν θεῖον ἀναλαβειν, καὶ οἷον ἤδη κείμενον ἀνορθώσαι. Καὶ ὃς οὐκ ἀσφαλῆ τὴν ἐκεῖσε ἄφιξιν προειδώς, ἀλλὰ καὶ ἀλυσιτελῆ μᾶλλον αὐτῷ καὶ ἀσύμφορον, Οὔκουν, ὦ τέκνον, φησίν, οὐ χρή ο σε τῆς λαύρας ὑποχωρήσαι. οὔτε γὰρ ἐκεῖνος δεῖται τῆς σῆς παρουσίας· ἀλλ᾽ εἰ καὶ βραχὺ τῆς ὑγιοῦς ἐξέκλινε πίστεως, ἀλλ᾽ ὅ γε Θεὸς τὴν ἐκείνου καρδίαν εἰδὼς ὀρθῶς ἔχουσαν, αὐτὸς επιστρέψει αὐτὸν, καὶ πρὸς τὸ εὖ ἔχον ἀνάξει. Καὶ σὺ δὲ, ὦ τέκνον, εἰ μὲν ῷ ἐκλήθης τόπῳ ἐν τούτῳ καὶ εἰς τέλος ὑπομενεῖς, προκύπτων ἔσῃ, καὶ δοξασθήσῃ, δόξαν δὴ τὴν ἀληθῆ καὶ κατὰ Θεὸν καὶ μηδέποτε διαπίπτουσαν. Εἰ δὲ τούτων αμελήσας, καὶ τοὺς τῆς ὑπομονῆς λογισμοὺς ἀτιμάσας, τῆς λαύρας Η εὐσεβείας. & ὅπου, ο ᾿Αντιοχέων.
; ἀποστῆναι πειράσῃ, τῆς μὲν τοῦ θείου τοῦ σοῦ ἀρχῆς ἐγκρατὴς ἔσῃ· πλὴν ἀφαιρήσονταί σε πάλιν αὐτὴν πονηροὶ καὶ γύητες ἄνθρωποι, ἀγνοίᾳ πρόσ τερὸν ἐκείνοις συνεπαχθέντα, καὶ ταῦτα μὲν δ᾽ ἐν ἁγίοις Εὐθύμιος, ΝΖ΄. Ο Δήμνος δὲ μικρὰ τῶν τοιούτων ἐντολῶν φροντίσας, ἀπαίρει πρὸς ᾿Αντιόχειαν, μηδὲ συνταξάμενος τῷ ἁγίῳ, μηδ' ὁπωσοῦν αὐτῷ σημάνας τὴν άναχώρησιν. Εκεῖσε μέντοι γενομένῳ, πάντα ὅσα παρ' αὐτῷ ὁ προεῤῥήθη, ταῦτα δὴ καὶ εἰς ἔργον εξέδη. Κακείνος πολλήν ὑπέχων ὕστερον ἐπὶ τῇ παρακοῇ μεταμέλειον, ἐπάνει πρὸς αὐτὸν, τὰ σπλάγχι σπαραττόμενος μάλα δεινῶς, καὶ πικρὸν οδυρόμενος. Ιουβενάλιος δὲ τὸν ἐκ Μελιτηνῆς Στέ φανον ἐπίσκοπον Ιαμνείας - χειροτονες, Κοσμᾶν δὲ τὸν Καπποδόκην τῷ κλήρῳ τῶν πρεσβυτέρων ἐγκρίνει, καὶ τὴν φυλακὴν αὐτῷ τῶν σταυρῶν ἀνατίθησι. τα ΝΕ΄. Καὶ ταῦτα δὲ τῷ μοναχῷ Κυριακῶ παρὰ τῶν τοῦ ἀνδρὸς ὁμιλητῶν τε καὶ διαδόχων περὶ αὐτοῦ ἀπηγγέλη· ἡμῖν δὲ Κυριακὸς ἕκαστα διεσάφησεν ὡς οὐδέποτε, Σαββατοῦ χωρὶς ἢ Κυριακῆς, ἐσθίοντα , τοῦτον ἴδοι τις, οὐ συλλαλοῦντά τισιν, οὐδαμῶς ἐν τυγχάνοντα, πλὴν εἰ μήπου χρεία τις αναγκαίως τήν συντυχίαν ἀπῄτει· οὐκ ἐπὶ πλευρᾶς οὐδέποτε καθευδήσαντα, ἀλλὰ νῦν μὲν καθήμενον καὶ μικρὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπιμύοντα, νῦν δὲ σχοινίου πρός τινι τοῦ κελλίου γωνία τῆς στέγης ἐκκρεμαμένου, ἀμφοτέραις χερσὶν ἐξεχόμενον 4, καὶ οὕτω τινὸς ὕπνου μετρίως παραγευόμενον, ο τυχὸν ᾿Αρσενίου, Δεύρο, κακὲ δοῦλε, πρὸς ἐκεῖνον 3 ἐπιφθεγγόμενον. Διαβεβαιοῦντο γὰρ καὶ ζηλωτὴν αὐτὸν ᾿Αρσενίου γεγενῆσθαι· Αρσενίου, φημί, τοῦ τρόπον τινὰ πατρικόν, Αρκάδιον καὶ Ονώριον τοὺς βασιλεῖς θρεψαμένου τε καὶ παιδευσαμένου, καὶ διὰ τοῦτο τῇ τοῦ Πατρὸς ὑπὸ τῶν ἁγίων δηλαδή Πατέ ; ρων ἐπικληθέντος προσηγορία ὕστερον δὲ κὰν τῇ καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου φοιτώσι μοναχοῖς, καὶ τι περὶ τῆς πολιτείας τῆς ἐκείνου διηγουμένοις, ἡδέως ἄγαν προσεῖχε τὸν νοῦν καὶ τοῖς πίναξιν ὥσπερ τῆς αυτοῦ ψυχῆς μεταγράφειν ἔσπευδε τὰ ἐκείνου καλά· τὴν ἡσυχίαν τε καὶ τὴν ταπείνωσιν καὶ τὴν αὐτοῦ σιωπὴν ἐμμεῖτο πρὸς δὲ καὶ τὸ τοῦ ; Ενδύματος εὐτελές, καὶ τὸ περὶ τὴν γαστέρα ἐγε κρατές, καὶ τὸ προσεκτικὸν αὐτοῦ, πανταχοῦ ιν, Α. ὅσαπερ. πρὸς Αἴγυπτον ἐρήμῳ ταῖς ἀρεταῖς διαλάμψαντος. ΝΘ΄. Τοῦτον οὖν ἐζήλου λίαν ἐμμελῶς ὁ Εὐθύμιος καὶ να αμνίας ἀνεχόμενον. * 21. ταπεινοφροσύνην. 1, 370
Page scan enlarged

Notebook

Full View